ဆွေးနွေးချက်:ဗဟိုစာမျက်နှာ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="my">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝီကီပီးဒီးယား</sitename>
    <dbname>mywiki</dbname>
    <base>https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.11</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မီဒီယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">အထူး</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">အသုံးပြုသူ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝီကီပီးဒီးယား</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဖိုင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဖိုင် ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">တမ်းပလိတ်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">အကူအညီ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">အကူအညီ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">မုခ်ဝ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">စာမူကြမ်း</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">မော်ဂျူး</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ဆွေးနွေးချက်:ဗဟိုစာမျက်နှာ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>2246</id>
    <revision>
      <id>1043394</id>
      <parentid>1036452</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T05:12:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zippy Nora</username>
        <id>145731</id>
      </contributor>
      <comment>/* ချောသွင် */ အပိုင်းသစ်</comment>
      <origin>1043394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5676" sha1="67enpugbb7efsc76ivnupz9hls9h1qy" xml:space="preserve">ချမ်းငြိမ်း (ကဗျာဆရာ)
ကဗျာဆရာချမ်းငြိမ်းကို ၁၉၈၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၅ ရက်တွင်
ရန်ကုန်တိုင်း၊ ကျောက်တန်းမြို့နယ်၊ ကမာကလုပ်ကျေးရွာတွင်မွေးဖွားသည်။
၂၀၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ပြည်ပသို့ရောက်ရှိခဲ့သည်။
၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ ရောက်ရှိအခြေချခဲ့သည်။
ချမ်းငြိမ်းသည် မြန်မာစာတန်းထိုးနိုင်ငံခြားရုပ်ရှင်လောကကို ရှေ့ဆောင်ခဲ့သူအဖြစ် ချမ်းငြိမ်း-မှော်ဝန်း အမည်နှင့် လူသိများသည်။
လက်ရှိတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် နေထိုင်လျက်ရှိပြီး ကဗျာနှင့် အက်ဆေးများရေးသားလျက်ရှိသည်။

== မြန်မာနိုင်ငံမှ ဘာသာဓကားများမှ မည့်သည့် ဘာသာစကားတွေ အသုံးပြုသနည်း။&quot; ==

မြန်မာဘာသာမှ စကောကရင်ဘာသာပြန်ခြင်း။ [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/202.165.82.145|202.165.82.145]]  ၀၁:၄၅၊ ၁၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၅

== I'm new bot ==

No Understand [[အသုံးပြုသူ:Nga Htun|Nga Htun]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Nga Htun|ဆွေးနွေး]])  ၁၉:၁၀၊ ၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC)

== ရွာလွတ် ==

@ [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&amp;#126;2025-66893-1|&amp;#126;2025-66893-1]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&amp;#126;2025-66893-1|talk]])  ၂၀:၁၆၊ ၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC)

== Yangon State Academy  ==

စာအမြဲတမ်းသင်သည့်ကျောင်းဖြစ်ပြီးအတန်းလစ်လို့မရ [[အသုံးပြုသူ:မြန်မာလူမျိုး|မြန်မာလူမျိုး]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:မြန်မာလူမျိုး|ဆွေးနွေး]])တစ်ကျောင်းစာရေးသားလက်မှတ်ထိုးနေလူနှစ်နာရီသာအချိန်ကားဒုတိယတတိယသုံးနှစ်လေးနှစ်သားလေးရဲမျက်နှာအသားငါးဘတ်စ်ကားဆရာဆရာမအခွင့်အရေးရုံး  ၀၄:၅၁၊ ၂၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ (UTC)

[[ဖဲဂိမ်း|Aungkolatt]] [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&amp;#126;2026-23617-4|&amp;#126;2026-23617-4]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&amp;#126;2026-23617-4|talk]])  ၀၀:၂၀၊ ၁၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)

== ချောသွင် ==

ကဗျာဆရာချောသွင်ရဲ့ကဗျာတွေဟာ မြန်မာနိုင်ငံနွေဦးတော်လှန်ရေးကာလမှာစတင်‌နာမည်ရလာခဲ့ပါတယ်။ တော်လှန်ရေးကဗျာများဖြင့်လူငယ်ကဗျာဆရာတွေကြားလျင်မြန်စွာအောင်မြင်မှုရရှိလာပြီး သူ၏ကဗျာအ‌ယူအဆများ၊ ကဗျာဘဝနှင့်ပတ်သတ်၍လည်း ဆွေးနွေးငြင်းခုန်မှုများယနေ့တိုင်မဆုံးနိုင်ဖြစ်နေရသောကဗျာဆရာတစ်ယောက်ဖြစ်သည်။ လူမှုရေးဆိုင်ရာပြဿနာအရှုပ်အရှင်းများကြားမှပင် Social Media ပေါ်သို့အောင်မြင်၍ ဆွဲဆောင်နိုင်သောကဗျာများကိုစဉ်ဆက်မပြတ်ရေးသားတင်ပြနိုင်သူလည်းဖြစ်သည်။ သူ၏ကဗျာဘဝနှင့်ပတ်သတ်၍ ဝိရောဓိများကွဲလွဲယူဆချက်များစွာရှိသော်လည်း ခေတ်သစ်ကာလလူငယ်ကဗျာဆရာများကြားတွင် ရှေ့သို့ကြိုရောက်သောအရေးအသားအတွေးအခေါ်များကိုအထင်းသားတွေ့ရှိရသောလက်ရာများကိုယနေ့ထက်တိုင်‌တွေ့ရှိနေရဆဲဖြစ်သည်။ [[အသုံးပြုသူ:Zippy Nora|Zippy Nora]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zippy Nora|ဆွေးနွေး]])  ၀၅:၁၂၊ ၁၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>67enpugbb7efsc76ivnupz9hls9h1qy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1043396</id>
      <parentid>1043394</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T05:26:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Zippy Nora|Zippy Nora]] ([[User talk:Zippy Nora|ဆွေးနွေး]]) ၏ ပြင်ဆင်မှုကို [[User:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ၏ နောက်ဆုံးတည်းဖြတ်မူသို့ နောက်ပြန် ပြန်ပြင်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1030686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3545" sha1="iqlde08rffggh7i5x3vbptzhu3szlwz" xml:space="preserve">ချမ်းငြိမ်း (ကဗျာဆရာ)
ကဗျာဆရာချမ်းငြိမ်းကို ၁၉၈၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၅ ရက်တွင်
ရန်ကုန်တိုင်း၊ ကျောက်တန်းမြို့နယ်၊ ကမာကလုပ်ကျေးရွာတွင်မွေးဖွားသည်။
၂၀၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ပြည်ပသို့ရောက်ရှိခဲ့သည်။
၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ ရောက်ရှိအခြေချခဲ့သည်။
ချမ်းငြိမ်းသည် မြန်မာစာတန်းထိုးနိုင်ငံခြားရုပ်ရှင်လောကကို ရှေ့ဆောင်ခဲ့သူအဖြစ် ချမ်းငြိမ်း-မှော်ဝန်း အမည်နှင့် လူသိများသည်။
လက်ရှိတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် နေထိုင်လျက်ရှိပြီး ကဗျာနှင့် အက်ဆေးများရေးသားလျက်ရှိသည်။

== မြန်မာနိုင်ငံမှ ဘာသာဓကားများမှ မည့်သည့် ဘာသာစကားတွေ အသုံးပြုသနည်း။&quot; ==

မြန်မာဘာသာမှ စကောကရင်ဘာသာပြန်ခြင်း။ [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/202.165.82.145|202.165.82.145]]  ၀၁:၄၅၊ ၁၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၅

== I'm new bot ==

No Understand [[အသုံးပြုသူ:Nga Htun|Nga Htun]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Nga Htun|ဆွေးနွေး]])  ၁၉:၁၀၊ ၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC)

== ရွာလွတ် ==

@ [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&amp;#126;2025-66893-1|&amp;#126;2025-66893-1]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&amp;#126;2025-66893-1|talk]])  ၂၀:၁၆၊ ၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC)

== Yangon State Academy  ==

စာအမြဲတမ်းသင်သည့်ကျောင်းဖြစ်ပြီးအတန်းလစ်လို့မရ [[အသုံးပြုသူ:မြန်မာလူမျိုး|မြန်မာလူမျိုး]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:မြန်မာလူမျိုး|ဆွေးနွေး]])တစ်ကျောင်းစာရေးသားလက်မှတ်ထိုးနေလူနှစ်နာရီသာအချိန်ကားဒုတိယတတိယသုံးနှစ်လေးနှစ်သားလေးရဲမျက်နှာအသားငါးဘတ်စ်ကားဆရာဆရာမအခွင့်အရေးရုံး  ၀၄:၅၁၊ ၂၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ (UTC)

[[ဖဲဂိမ်း|Aungkolatt]] [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&amp;#126;2026-23617-4|&amp;#126;2026-23617-4]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&amp;#126;2026-23617-4|talk]])  ၀၀:၂၀၊ ၁၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>iqlde08rffggh7i5x3vbptzhu3szlwz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:နိုင်ငံ စာရင်းအင်း တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>3238</id>
    <revision>
      <id>1043398</id>
      <parentid>288627</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T05:28:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[တမ်းပလိတ်:နိုင်ငံ စာရင်းအင်း အရှေ့တီမောနိုင်ငံ]] စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:နိုင်ငံ စာရင်းအင်း တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]] သို့ Ninjastrikersက ရွှေ့ခဲ့သည်</comment>
      <origin>288627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="358" sha1="c04o1s2qwfvhfxobx1bkesewt3fmht3" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = အရှေ့တီမောနိုင်ငံ
| shortname alias = အရှေ့တီမော
| flag alias = Flag of East Timor.svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
&lt;noinclude&gt;
| redir1 = TLS
| redir2 = East Timor
| redir3 = Timor-Leste
&lt;/noinclude&gt;
}}</text>
      <sha1>c04o1s2qwfvhfxobx1bkesewt3fmht3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1043400</id>
      <parentid>1043398</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T05:28:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <origin>1043400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="454" sha1="gnhzqt8pbq0kl7r29nrjh2bllsophht" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံနိုင်ငံ
| shortname alias = တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ
| flag alias = Flag of East Timor.svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
&lt;noinclude&gt;
| redir1 = TLS
| redir2 = East Timor
| redir3 = Timor-Leste
| redir4 = အရှေ့တီမော
&lt;/noinclude&gt;
}}</text>
      <sha1>gnhzqt8pbq0kl7r29nrjh2bllsophht</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1043401</id>
      <parentid>1043400</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T05:28:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1043401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="412" sha1="38sf3i24zqpaksyy5llzeas00rdqnzq" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ
| shortname alias = တီမောလက်စ်တေ
| flag alias = Flag of East Timor.svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
&lt;noinclude&gt;
| redir1 = TLS
| redir2 = East Timor
| redir3 = Timor-Leste
| redir4 = အရှေ့တီမော
&lt;/noinclude&gt;
}}</text>
      <sha1>38sf3i24zqpaksyy5llzeas00rdqnzq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1043402</id>
      <parentid>1043401</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T05:28:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1043402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="433" sha1="cvjd5047lzd5fz4ddyi6pa4pl7xbwld" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ
| shortname alias = တီမောလက်စ်တေ
| flag alias = Flag of East Timor.svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
&lt;noinclude&gt;
| redir1 = TLS
| redir2 = East Timor
| redir3 = Timor-Leste
| redir4 = အရှေ့တီမောနိုင်ငံ
&lt;/noinclude&gt;
}}</text>
      <sha1>cvjd5047lzd5fz4ddyi6pa4pl7xbwld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:အာဆီယံ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>7586</id>
    <revision>
      <id>1043373</id>
      <parentid>455549</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T16:20:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39526-67</username>
        <id>145708</id>
      </contributor>
      <comment>အရှေ့တီမောနိုင်ငံသည် အာဆီယံအဖွဲ့သို့ တရားဝင် ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီဖြစ်သည်။</comment>
      <origin>1043373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1229" sha1="sahbrbeysgedrsa99wsc3nxzt2apkui" xml:space="preserve">{{Navbox
|name = ASEAN
|title = [[အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း]] (အာဆီယံ)
|image = 
|above = 
|titlestyle = 
|style = 
| listclass = hlist

|group1= 
|list1 = 
* {{အလံ|ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ}}
* {{အလံ|စင်ကာပူနိုင်ငံ}}
* {{အလံ|ထိုင်းနိုင်ငံ}}
* {{အလံ|ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ}}
* {{အလံ|ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ}} 
* {{အလံ|ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ}}
* {{အလံ|မလေးရှားနိုင်ငံ}}
* {{အလံ|မြန်မာနိုင်ငံ}}
* {{အလံ|လာအိုနိုင်ငံ}}
* {{အလံ|အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ}}
* {{အလံ|အရှေ့တီမော}}

|below = [[အာဆီယံနေ့]] - [[အာဆီယံစံတော်ချိန်]] - [[အာဆီယံတေးသီချင်း]] - [[အာဆီယံအလံတော်]]
}}&lt;noinclude&gt;[[Category:အာဆီယံအသင်းဝင်နိုင်ငံများ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sahbrbeysgedrsa99wsc3nxzt2apkui</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1043403</id>
      <parentid>1043373</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T05:29:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1043403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1256" sha1="9uab1i85o6lrivb4x71yadg5qden9z5" xml:space="preserve">{{Navbox
|name = ASEAN
|title = [[အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း]] (အာဆီယံ)
|image = 
|above = 
|titlestyle = 
|style = 
| listclass = hlist

|group1= 
|list1 = 
* {{အလံ|ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ}}
* {{အလံ|စင်ကာပူနိုင်ငံ}}
* {{အလံ|ထိုင်းနိုင်ငံ}}
* {{အလံ|ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ}}
* {{အလံ|ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ}} 
* {{အလံ|ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ}}
* {{အလံ|မလေးရှားနိုင်ငံ}}
* {{အလံ|မြန်မာနိုင်ငံ}}
* {{အလံ|လာအိုနိုင်ငံ}}
* {{အလံ|အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ}}
* {{အလံ|တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ}}

|below = [[အာဆီယံနေ့]] - [[အာဆီယံစံတော်ချိန်]] - [[အာဆီယံတေးသီချင်း]] - [[အာဆီယံအလံတော်]]
}}&lt;noinclude&gt;[[Category:အာဆီယံအသင်းဝင်နိုင်ငံများ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9uab1i85o6lrivb4x71yadg5qden9z5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဒဂုန် ခင်ခင်လေး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10013</id>
    <revision>
      <id>1043389</id>
      <parentid>714510</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T03:44:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MYU TSAW JM</username>
        <id>145728</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>1043389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70576" sha1="r0glu6yg77z3jvir0oa550r3i9kxtl6" xml:space="preserve">{{Infobox စာရေးဆရာ
| အမည် = ဒဂုန်ခင်ခင်လေး
| ဓာတ်ပုံ =|thumb|Burmese First Female Author
| မွေးသက္ကရာဇ် = ၁၂၆၅ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလဆန်း ၆ ရက် (၁၉၀၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ဝ ရက်)
| အမည်ရင်း = ခင်လေးလတ်
| မိဘအမည် =ဦးမောင်မောင်ကျော်၊ ဒေါ်ခင်ခင်လတ်
| nationality = [[မြန်မာ]]
| ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာ = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
| မွေးဖွားရာဒေသ =  [[မန္တလေးမြို့]]
| death_date = {{death date and age|1981|7|23|1904|2|20}}
| death_place = [[ရန်ကုန်မြို့]]
| ပညာအရည်အချင်း = ခုနစ်တန်းအောင် 
| စာပေအမျိုးအစား =
| ထင်ရှားသည့်စာ =ရွှေစွန်ညို&lt;br&gt;ကျွန်းဦးတည့် သန်လျက်ခုံ&lt;br&gt;ဂုဏ်မြင့်သူ
| ရရှိသည့်ဆု = 
| အလုပ်အကိုင် =  စာရေးဆရာ
| years_active = ၁၉၁၆ - ၁၉၇၉
| ကလောင် အမည်ခွဲများ =
| ထင်ပေါ်ကျော်ကြားမှု =
| partners = ?&lt;br&gt;ဦးအုန်းခင် (၁၉၄၀ - ၁၉၆၀)
| relatives = မောင်မောင်လေး
| alma_mater = အင်္ဂလိပ် - မြန်မာကျောင်း၊ မန္တလေး
| လက်မှတ် =
| ကွန်ယက် =
 }}
ဒဂုန် ခင်ခင်လေးသည် မန္တလေးမြို့ ဇာတိဖြစ်၍ ၁၂၆၅ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလဆန်း ၆ ရက် (၁၉၀၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ဝ ရက်) စနေနေ့တွင် ဖွားမြင်သူ ဖြစ်သည်။ ဖခင်မှာ ရဲအင်စပိတ်တော် ဦးမောင်မောင်ကျော် ခေါ် ဦးမြတ်ကျော် ဖြစ်၍၊ မိခင်မှာ (ဝက်မစွတ် မြို့စားမင်း၏သမီးလတ်) ဒေါ်ခင်ခင်လတ် ဖြစ်သည်။ အဘိုးဖြစ်သူ ဝက်မစွတ် မြို့စားမင်းက မြေးဖြစ်သူကို ချစ်မြတ်နိုးသည့် အတွက် မိမိ အဘွားဖြစ်သူ၏ အမည်ကို ယူကာ 'ခင်လေးခင်' ဟု အမည် ပေးခဲ့သော်လည်း၊ ဒဂုန် ခင်ခင်လေးက အဘိုး၏ အဘွား အမည်ကို မိမိအမည် အဖြစ် သုံးလျှင် ရိုင်းရာကျသည်ဟု ယူဆကာ 'ခင်ခင်လေး' ဟု အမည် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်း ၂ဝ တိုင်တိုင် ကလောင်ကိုင်၍ ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းကြီးနှင့် အဆက်မပြတ် ဆောင်းပါး၊ ဝတ္ထုတိုများရေးသားခဲ့ရာ ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းကြီးမှ ချီးကျူးဂုဏ်ပြုသည့်အနဖြေင့် ခင်ခင်လေး၏ရှေ့တွင် ‘ဒဂုန်’ ဟူ သောဘွဲ့ကို အမြဲထည့်သွင်း ဖော်ပြသည်ကို အကြောင်း ပြုပြီး ယနေ့တိုင်အောင် ‘ဒဂုန်ခင်ခင်လေး’ ဟု ဒဂုန်နှင့်တွဲ၍ ကျော်စောထင်ရှား လူသိများလျက် ရှိနေပေသည်။

ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၏ဖခင်ဘက်မှအဘိုးမှာ ရတနာပုံမြိုတည်၊ နန်းတည် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးလက်ထက်မှစ၍ သီပေါ မင်းလက်ထက်တိုင် မြို့သူကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ကျောက်ပန်းတောင်းနယ်တစ်ဝိုက် မြို့အုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ သော ကေအက်စ်အမ်ခေါ် ရွှေစလွယ်ရမြို့အုပ်မင်း ဦးဘိုးဆွဖြေစ်သည်။ မြို့အုပ်ကတော်မှာ သီပေါဘုရင်၏ မိဖုရားခေါင်ကြီး [[စုဖုရားလတ်]]၏ ရံရွေတော် မမသက်ဆိုသူဖြစ်သည်။ ဦးဘိုးဆွေနှင့် မမသက်တို့တွင် …
# ဦးမောင်မောင်ဝင်း
# ဦးမောင်မောင်ပု
# ဦးမောင်မောင်ကျော် (ဦးမြတ်ကျော်) နှင့်
# ဒေါ်ခင်ဆင် ဟူ၍ သားသမီးလေးယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။ ဦးမောင်မောင်ကျော်မှာ မိဘများပေးထားသည့်အမည်ကို မနှစ်သက်သော ကြောင့် ဦးမြတ်ကျော်ဟု တွင်စေသည်။

ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၏ မိခင်ဘက်မှ ဘေးမှာ ပိဋကတ်တော်သမိုင်းအပါအဝင် ကျမ်း (၃၃) စောင်ပြုစုသွားသည့် မင်းတုန်းမင်း၏ ပိဋကတ်တော်အုပ် အရှင် နန်းမတော်ဝန် မိုင်းခိုင်းစားမင်းကြီး ‘မဟာသီရိဇေယျသူ’ ဘွဲခံ ဦးယမ်ဖြစ်သည်။ ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၏ အဘိုးမှာ ကဗျာ၊ လင်္ကာအမျိုးမျိုး၊ မဟာဂီတဝင် သီချင်းကြီးသီချင်း ခန့်များ နှင့် နေ့စဉ်မှတ်တမ်းများအပါအဝင် စာမျိုးစုံ ရေးသား ပြုစုခဲ့သော ဝန်ထောက် ဝက်မစွက်မြို့စားမင်းကြီး ‘မင်းထင်မဟာစည်သူ’ဘွဲ့ခံ ဦးလတ်ဖြစ်သည်။

ဝက်မစွက်မင်းကြီးဦးလတ်နှင့် ဝန်ကတော် မိုင်းခိုင်းမြို့စား ပိဋကတ်တော်အုပ်မင်း ဦးယမ်၏သမီးအလတ် အရှင်နန်းမတော် မိဘုရားခေါင်ကြီး စုဘုရား လတ်၏ မှန်နန်းအပျိုတော်ကြီး သုနိမ္မာတို့ လက်ဆက်၍ –
# ဝက်မစွက် ခင်မောင်ကြီး
# ဝက်မစွက် ခင်ခင်ကြီး
# ဝက်မစွက် ခင်ခင်လတ်
# ဝက်မစွက် ခင်ခင်လေး
# ဝက်မစွက် ခင်ခင်ထွေး ဟူ၍ သားသမီးငါးယောက် ထွန်းကားခဲ့ရာ ဝက်မစွက်ခင်ခင်လတ်မှာ မြို့အုပ်မင်းဦးဘိုးဆွေနှင့် ဒေါ်မမသက်တို့၏ တတိယ မြောက်သား မြို့အုပ်ကလေး ဦးမြတ်ကျော်နှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သူဖြစ်သည်။

ဦးမြတ်ကျော်သည် ခင်ခင်လတ်နှင့် လက်ထပ်ပြီး မြို့အုပ်အဖြစ်မှ ရာဇဝတ်ဘက်သို့ပြောင်းကာ အမှုလိုက်အင်စပက်တော် အဖြစ်နှင့် မိတ္ထီလာမြို့တွင် နေထိုင်စဉ်အတွင်း သမီးခင်ခင်လေး (နောင်ဒဂုန်ခင်ခင်လေး) နှင့် သား မောင်မောင်လေး (အေဝမ်း တူရိယာအဖွဲ့တွင် ဆက်ဆိုဖုန်းမှုတ်သူ မာလမောင်မောင်) တို့ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။

ဝက်မစွက်ဝန်ထောက်မင်းမှာ စာပေပရိယတ္တိ ဗဟုသုတဟင်းအိုးကြီးသဖွယ် သုတေသီအပေါင်းတို့၏ မှီခိုအားထားရာ ပညာရှင်ကြီးတစ် ဆူဖြစ်၍ ဗဟုသုတအစုံကို ဒေါ်ခင်ခင်လေးသည် အဘိုးကို ဝေယျာဝစ္စပြုစုရင်း ဆည်းပူးမှတ်သားလာခဲ့ရသည်။ ဖခင်နှင့်အတူ မကြာခဏ နယ်လှည့်ထွက်ရာတွင် ယောက်ျားလေးလိုမြင်းစီး၍ တောထွက်လည်ပတ်ခဲ့သော အလေ့အထများလည်း ရရှိခဲ့ သည်။

အဘိုးဝက်မစွက်၏အိမ်တွင် မောင်နှမမိသားစုများ နေထိုင်ကြရသည်။ အဘိုးဝက်မစွက်မြို့စားမင်းကြီးက မြေးဖြစ်သူအား ရတနာသုံးပါးနှင့် စပ်ဆိုင်သော ပရိတ်တရားတော်များ၊ သဂြိုဟ်ကျမ်း၊ သဒ္ဒါကျမ်း၊ နိပါတ်တော်၊ ဇာတ်တော်ဝတ္ဂ္တုများ၊ ဗုဒ္ဓဝင်၊ မဟာဝင်၊ ရာဇဝင်၊ ပျို့လင်္ကာများ သင်ကြားပေးလေသည်။ အင်္ဂလိပ်စာသင်ဆရာကို အိမ်ခေါ်၍ သင်ယူစေခဲ့လေသည်။ တစ်ဖက်ကလည်း အားလပ်ချိန်တွင် ပြင်ပစာ အုပ်စာ ပေများကို ဖတ်ရှုလေ့လာစေခဲ့သည်။ ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် ၁ဝ နှစ်သမီးအရွယ်၌ ကျောင်းစာအပြင် ၁၉၁၄ ခုထုတ် ပညာအလင်းမဂ္ဂဇင်းများကို ဖတ်ရှုလေ့လာခဲ့သည်။

== ပညာရေး ==
ဖခင်မှာ အစိုးရအမှုထမ်းဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ ကျောက်ပန်းတောင်း၊မကွေး၊ ရွှေဘို၊ မြင်းခြံ၊ မိုးကုတ်မြို့များတွင် ကျောင်းနေခဲ့သည်။ ကျောက်ပန်းတောင်းရှိ မြန်မာစာ ၇ တန်းကျောင်းတွင်နေစဉ် တတိယတန်း၌ စကောလားရှစ်နှင့်အောင်ပြီး လေးတန်းရောက်သော် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာကျောင်း တက်ရောက်သင်ကြားရသည်။

ထိုအချိန်တွင် ခင်ခင်လေးမှာ အသက် ၉ နှစ်ရှိပြီဖြစ်၍ မန္တလေးရှိ အဘိုးအဘွားတို့ထံမှ နားထွင်းမင်္ဂလာပြုချိန်တန်ပြီဖြစ်၍ အကြောင်းကြား သောကြောင့် ခွင့်ရက်ရှည်ယူကာ မန္တလေးသို့သွားရသည်။ ထမင်းခွံ့၊ ထမင်းခံများ၊ပုပ္ပါးတော်များနှင့် နားထွင်း မင်္ဂလာကို ခမ်းခမ်းနားနား ကျင်းပခဲ့သည်။ နားထွင်းပေးသူမှာ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏ သမီးတော် ချွန်းတောင်မြို့စားထိပ်ခေါင်တင်ဖြစ်သည်။

မန္တလေးသို့ ပြန်ရောက်သောအခါ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ အလယ်တန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ မိခင်က သမီးမိန်းကလေးသည် အသက် ၁၂ နှစ်အရွယ်တွင် ကျောင်းမနေထိုက်ဟု အယူရှိခဲ့သည်။ သို့ဖြင့် စာရေးစာဖတ်တတ်လျှင် တော်သင့်ပြီဟု မိခင်၏ဆန္ဒအရ ကျောင်း ထွက်လိုက်ရသည်။ ဖခင်၏ အေးမြသည့်အရိပ်အာဝါသကွယ်ပျောက်ခဲ့သော် အဘိုးဝက်မစွက်မင်းကြီး၏ အရိပ်အာဝါသအောက်သို့ ခိုဝင် ခဲ့ရ၏။ အိမ်ဦးနတ်ဖြစ်သည့် ဖခင်၏အာဝါသမှ ကင်းခဲ့ရသည့် မိခင်နှင့်သားသမီးများ၏ စိတ်အားငယ်မှုမှာ လျော့နည်းမသွားခဲ့ပေ။

==စာပေလောကသို့==
၁၂ နှစ်သမီးအရွယ်မှာ ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် စာပေလောကသို့ဝင်ရောက်ခဲ့စဉ်အခါက အမျိုးသမီးများအဖို့ ဝတ္ထု ဆောင်းပါးရေးသားသည်ကိုမဆိုထားဘိ ဝတ္တုဖတ်သည်ကိုပင် ကဲ့ရဲ့တတ်ကြသောအခါ ဖြစ်သည်။ ထိုခေတ်ထိုအခါ၏ အယူအဆနှင့် ဝါဒကို ရဲရင့်စွာရင်ဆိုင်တွန်းလှန်ပြီးလျှင် စာပေလောကသို့ ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်ခဲ့ပေသည်။ ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် မြန်မာစာပေလောက၌ ပထမဦး ဆုံးသော အမျိုးသမီးကာလပေါ် မြန်မာဝတ္ထုရေးဆရာမဖြစ်သည်။ ၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် 'နွဲ့နွဲ့' ဟူသော ဝတ္ထုတိုကလေးကို စတင် ရေးသား ပေးပို့ရာ သူရိယ မဂ္ဂဇင်း ဝတ္ထုတိုပြိုင်ပွဲတွင် အကောင်းဆုံး ဝတ္ထုအဖြစ် ရွေးချယ်ခံရပြီး၊ ၁၉၁၇ ခုနှစ်ထုတ် သူရိယ မဂ္ဂဇင်း အတွဲ (၁)၊ အမှတ် (၆) တွင် ထည့်သွင်း ဖော်ပြခံရသည်။ သူရိယမဂ္ဂဇင်းတိုက်မှ ဆုငွေနှင့် မဂ္ဂဇင်းတစ်စောင်ကို စာတိုက်မှ ဒဂုန်ခင်ခင်လေးထံ ပို့လိုက်သည်။ စာတစ်စောင်လည်း ပူးတွဲ ပါရှိသည်။ ယင်းစာတွင် အမျိုးသမီးစာရေးသူ အဖြစ်ပထမဆုံးမြန်မာကာလပေါ်ဝတ္ထုရေးသူဟု ချီးကျူးဖော်ပြထားပေသည်။ ထိုစဉ် က ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၏ ကလောင်အမည်မှာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ အတိုကောက် “K.L.K” ဖြစ်ပြီး အရှည်ကောက်မှာ ‘ခင်လေးကုမ္မာရီ’ ဖြစ်သည်။ နောက်ထပ်ရေးသားသောဝတ္ထုများမှာ‘ရှင်မင်းညို’၊‘ရဲလျှင်မင်းဖြစ်’စသောဝတ္ထုများ ကို ဆက်လက်ရေးသားသည်။

သူရိယမဂ္ဂဇင်းနှင့် မြန်မာ့အလင်းမဂ္ဂဇင်း နှစ်စောင်တွင် ‘သစ္စာနှင့် မေတ္တာ’၊‘စိန်နှင့် ဘေး’၊ ‘အချစ်နှင့် အမြစ်’၊ ‘စကားပြေ ဝတ္ထုတိုလေးများ’ ရေးပြီးပို့ခဲ့သည်။ ခင်ခင်လေးဝတ္ထုတိုလေးများမှာ သုံးလတစ်ကြိမ် အလှည့်ကျပါလာခဲ့၏။ ၂ နှစ်အတွင်း သူ့လက်ရာလေးတွေ အဆက်မပြတ် ပါလာပြီး ၁၉၂၁ ခု နှစ်တွင် မန္တလေးမြို့မှနေ၍ ကိုယ်တိုင်အမျိုးသမီးမဂ္ဂဇင်းကို ‘ကြည်တော်ဆက်’ မဂ္ဂဇင်းအမည်ဖြင့် (၁၅) ရက်တစ်ကြိမ် အချိန်မီထွက်နိုင်အောင် ကြိုးပမ်းခဲ့၍ သူကိုယ်တိုင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။

သမီးဖြစ်သူ ဒဂုန်ခင်ခင်လေးက ‘ကြည်တော်ဆက်’ မဂ္ဂဇင်း ထုတ်ဝေရန်ပူဆာ၍ မိခင်ဖြစ်သူသည် ကားတစ်စီးနှင့် စိန်နားကပ်တစ်ရံရောင်းကာ မဂ္ဂဇင်း ထောင်ပေးရသည် ဟူ၏။ ဤမျှအထိ သမီးအလိုကိုလိုက်ခဲ့မှုကြောင့် အများ၏ မေးငေါ့ခြင်းကိုပင် ခံခဲ့ရသည်ဆိုလေသည်။ ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် မိမိပိုင် ‘ကြည်တော်ဆက်မဂ္ဂဇင်း’ကို မန္တလေးမြို့၊ ဆိုင်းတန်းရပ်၊ ဝဇီရာ မဏ္ဍလပုံနှိပ်တိုက်တွင် ရိုက်နှိပ်သည်။  မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ ဦးစီး ထုတ်ဝေသော မဂ္ဂဇင်းများတွင် အစောဆုံး ဖြစ်သည်။ ကြည်တော်ဆက်မဂ္ဂဇင်းမှာ သူ့ခေတ်နှင့်သူ တွင်ကျယ်လာခဲ့သည်။ ပုံနှိပ်ခွင့်ကို သွားတောင်းစဉ်ကမူ မျက်နှာဖြူအရေးပိုင်မှာ ငယ်ရွယ်သူ အယ်ဒီတာမလေးကိုကြည့်ပြီး မအံ့ဩဘဲ မနေနိုင်ခဲ့။ ခင်ခင်လေး၏သတ္တိကား ဤသို့ဖြစ်သည်။ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကိုယ်အားကိုးသော ဉာဉ်ကား (၁၂) နှစ်သမီးအရွယ်ကစ၍ အမြစ်တွယ်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ သူ့ဝတ္ထုများကို ထုတ်ဝေသော ဝဇီရာမဏ္ဍလပုံနှိပ်တိုက်ပိုင်ရှင် ဒေါ်ဒေါ်ရွက်၏ ဟုမ္မရုးသတင်းစာ၌ ဟုမ္မရုးလမ်းညွှန်ခန်းကို ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် လျှို့ဝှက်နာမည်နှင့် ရေးခဲ့ရာ တိုက်အုပ်လက်ရာဟု ထင်ခဲ့ကြသည်။

ထို့နောက် တိုက်ပိုင်ရှင်နှင့်အတူ ''နေရှင်နယ်ဂျာနယ်''ထွက်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ သို့သော် နိုင်ငံရေးရုန်းရင်းဆန်ခတ်ဖြစ်၍ နေရှင် နယ်ဂျာနယ်နှင့် ကြည်တော်ဆက်မဂ္ဂဇင်းပါ ရပ်စဲထားလိုက်ရသည်။ အလုပ်မရှိလျှင်လည်း မနေတတ်သဖြင့် ဝါသနာအရ ဇာထိုး၊ ပန်းထိုး၊ လက်မှုပညာနှင့်ဘဲ အချိန်ကုန်လွန်ခဲ့ရသည်။ စတိုး ဆိုင်ကြီးများတွင် ဒေါ်ခင်ခင်လေး၏လက်ရာဖြစ်သော ရေခဲချည်စောင်၊ တက်တင်းဇာ၊ ပုတီးစေ့လက်ပွေအိတ်၊ ရေးဆေးဆီဆေးခြယ်ထားသည့် ပိုးတွန့်ဖဲလုံချည်များစသဖြင့် ကန်ထရိုက်စနစ်နှင့်သွင်းခဲ့သည်။ အနုပညာရှင်၏ မွမ်းမံမှုဖြစ်သဖြင့် အလွန် လူကြိုက်များခဲ့ပြီး ဝင်ငွေကောင်းခဲ့သည်။ ဇာထိုး၊ ပန်းထိုးရင်း ဝတ္ထုတွေ စဉ်းစားလိုက်၊ ကောက်ရေးလိုက်နှင့် ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း ဝတ္ထုပြိုင်ပွဲသို့ [[ရွှေဥဒေါင်း]]ညိုဝတ္ထုကို ပို့လိုက်ရာ ပထမဆုရရှိခဲ့သည်။

၁၉၂ဝ ခုနှစ်တွင် ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းတွင် စာပေဝတ္ထုဆောင်းပါး များရေးသားသည်။ ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း အတွဲ (၁)၊ အမှတ် (၆) တွင် အလင်းရောင်ဝတ္ထုကို စတင်ရေးပြီး ဝတ္ထုဆောင်းပါး အမြောက်အမြားကို စဉ်ဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့ သည်။ ဒဂုန်ခင်ခင်လေး အမည်ဖြင့် ခေတ်ပေါ်ရာဇဝင်ဝတ္ထုများ ရေးသည်။ ‘ကိုကိုလေး’ အမည်ဖြင့် မှော်ဆရာမှတ်တမ်းဝတ္ထုများကို ရေးသည်။

ပုဂံခေတ် ဆံထုံး ၅၅ မျိုးကို အဲချင်းရော၊ ပုံများပါ 'ရတနာပုံ ထိပ်တင်လှိုင်'အမည်နှင့် ယုဝတီဝတ္ထုဆောင်းပါးအခန်းအတွက် ဆံထုံးကာ အဲ မောင်းလှံထိုးအမျိုးမျိုး၊ အိမ်တွင်းမှုဇာထိုး၊ ပန်းထိုးအပ်ချုပ် လက်မှုပညာအဖြာဖြာ ဆောင်းပါးများကို ရေးသားခဲ့လေသည်။

၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့မှနေ၍ ကိုယ်ပိုင်အမျိုးသမီးမဂ္ဂဇင်းတွင် ပျောက်ဆုံးသော ‘ပတ္တမြားကြီး’၊ ‘မသန်းရီ’၊ ‘မျိုးချစ်လမ်း ညွန်’ နှင့် ‘မာန’ ဝတ္ထုရှည်များ ရေးသားခဲ့သည်။

==ရုပ်ရှင်ဇာတ်ညွန်း==
၁၉၂၃ ခုနှစ်ခန့်မှစ၍ အေဝမ်း (မြန်မာအဆွေ) ရုပ်ရှင်ဇာတ်ညွန်းများရေးပေးခဲ့သည်။ ပထမဆုံးဇာတ်ညွန်းမှာ စိမ်းရောင်စို ဖြစ်သည်။ မြန်မာ အဆွေ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီမှရိုက်ကူးသော ‘တောမြိုင်စွန်းက လွမ်းအောင်ဖန်’ ဇာတ်ကားပြီးသည့်နောက် ကာတွန်း ရွှေရိုး (ဦးဘကလေး) အ တွက် ဇာတ်ညွန်းရေးပေးခဲ့၍ ရွှေဒင်္ဂါးသုံးပြားတံဆိပ်နှင့် ငွေသုံးရာ ဉာဏ်ပူဇော်ခ ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၏ ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းပါ ‘တမြေစံ’ဝတ္တုကြီးကို ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းထုတ်ဝေခဲ့၍ မြန်မာအဆွေအေဝမ်းရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီမှ ၁၉၂၇ ခုတွင် ဒါရိုက်တာဦးညီပုက ‘မြအေးယဉ်’ အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခဲ့ရာ မောင်မောင်စိုး၊ မမြညွန့်၊ သာချို၊ မသောင်း၊ ဒေါ်ဂျမ်းစိန်တို့ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ အဆိုပါ ‘မြအေးယဉ်’ ရုပ်ရှင်ကားကို ၁၉၂၇ ခု၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ပန်းဆိုး တန်း ‘အောင်လံပီယာ’ ဇာတ်၌ ရုံတင်ပြသည်။ ဤသည်မှစ၍ ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် အမျိုးသမီး ရုပ်ရှင်ဝတ္တုရေးဆရာ ဖြစ်လာသည်။ ထို့နောက် ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၏ ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းပါ ညဉ့်ဦးယံ၊ ချစ်စနိုး၊ ခိုင်သစ္စာ၊ နှမလေး၊ မြိုင်ယံဘွားဝတ္တု တို့ကို မြန်မာအဆွေ အေဝမ်းဖလင်ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီမှ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများအဖြစ် ရိုက်ကူးတင်ဆက်ခဲ့ လေသည်။ ‘တမြေစံ’၊ ‘နှမလေး’ ဝတ္ထုကို ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။

‘မြိုင်ယံဘွား’ ဝတ္ထုရေးပြီးသည့်အခါ အဘိုးဖြစ်သူကို ဝေဖန်ပေးပါရန်ပြလိုက်သည်။ ငါ့မြေး အရေးအသားတော်ပါပေသည်ဆိုမှပဲ သူ့မှာဘဝင် ကျခဲ့ရသည်။ ထိုဝတ္တုမှာ နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှုနှင့် တောတွင်းလူရိုင်းတစ်ဦးကို ရောမွှေထားသောဇာတ်လမ်းဖြစ်ရာ အေဝမ်းကရိုက်ကူး၍ ဟိုးလေးတကျော် ဖြစ်ခဲ့သည်။

၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် ‘စာဆိုတော်’ ဝတ္ထုပထမတွဲကို စတင်ရေးသားသည်။ စာဆိုတော်ဝတ္ထုမှာ မြန်မာစာပေသမိုင်းတွင် မြန်မာ့ နန်းတွင်း အဖြစ် အပျက်များကို စေ့စေ့ငုငု သုတေသနပြု၍ ရေးသားထားသော ဂန္ထဝင်မြောက်ဝတ္ထုကြီးဖြစ်၏။ တော်လှန်ရေးဝတ္တု ‘ရွှေစွန်ညို’ ကို ရေးသား ခဲ့သည်။ ယင်းဝတ္တုကို ‘ရည်းစားဓားပြ’ အမည်ဖြင့် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။

၁၉၃၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၁ ခုနှစ်အထိ ဒဂုန်ခင်ခင်လေး စာအုပ်တိုက် ‘တိုင်းပြု ပြည်ပြု’ ပုံနှိပ်တိုက်ကိုတည်ထောင်ပြီး ဝတ္ထုရှည် (၃ဝ) ပုဒ်ခန့် ရေး သားထုတ်ဝေသည်။ ‘စာဆိုတော်’ (ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယတွဲ) မှာ သူ၏ထင်ရှားသောရာဇဝင်နောက်ခံ ဝတ္ထုဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ‘ကျွန်း ဦးတည့် သန်လျက်ခုံ’ ရာဇဝင်နောက်ခံ ခရီးသွားစာပေကို ရေးသားခဲ့သည်။

စာပုံနှိပ်လုပ်ငန်းကို မြန်မာ နိုင်ငံသို့ ဂျပန်တို့ဝင်ရောက်လာ သည်အထိ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ဂျပန်ခေတ်နှင့် အင်္ဂလိပ်ပြန်ဝင်သည်အထိ ရွှေဂုံ တိုင်လမ်းတွင် ပုံနှိပ်တိုက်နှင့် ဝတ္ထုအုပ်တိုက်ပြန်ဖွင့်သည်။ ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း အဝဝ၊ စာပေအမျိုးမျိုး ရိုက်နှိပ်ပေးသည်။ ကိုယ်တိုင်ရေးစာပေ များလည်း ထုတ်ဝေသည်။ ‘သဝဏ်လွှာ’ စသော ဝတ္တုများကိုလည်း ဆက်လက်ရေးသား ထုတ်ဝေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ခေတ်အတွင်းတွင် နာဇီဝါဒဆိုးဝါးပုံဝတ္တုဖြစ်သော ‘စစ် ရောင်ခြည်’ နှင့် ‘ကမ္ကာ့ရန်သူ’ ကိုထုတ်ဝေရာ အုပ်ရေ တစ်သိန်းခန့် ရောင်းချခဲ့သည်။ အဆိုပါစာအုပ်များမှာ နာဇီဝါဒ၏ ကြောက်စရာကောင်းလှပုံကို ပေါ်လွင်အောင် သရုပ်ဖော်ပြထား သဖြင့် အစတွင် လူထုငြိုငြင်မှုကိုခံခဲ့ရသည်ဟု ကြားသိရသည်။ ထိုစဉ်က မြန်မာလူထုသည် ဂျာမန်ကို အထင်ကြီးနေချိန် ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် မြန်မာပြည်တွင်းသို့ ဂျပန်များဝင်ရောက်ပြီး လူထုသည် ဖက်ဆစ်၏ဒဏ်ကို ခံကြရခါမှ စာအုပ်၏တန်ဖိုးနှင့် စာရေးသူ၏ စေတနာကို သိရှိလာတော့သည်။ သူ့စာပေတိုက်မှ ဦးနုရေးသားသော ‘ရက်စက်ပါပေ့ကွယ်’ ဝတ္တုကိုလည်း ထုတ်ဝေပေးခဲ့သည်။ ဆရာကြီးရွှေဥဒေါင်း၏ ရတနာသိုက်၊ ဆော်လမွန်သိုက်များကိုလည်း ရိုက်နှိပ်ပေး ရ၏။ ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးအတွက် ဂျီစီဘီအေ ခေတ်ကပင် နိုင်ငံရေးဆောင်းပါးများရေးပြီး လှုံ့ဆော်ပေးခဲ့သည်။ ထိုခေတ်က ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်လျှင် ငွေငါးထောင်ရခြင်းမှာ နည်းနည်း နောနောမဟုတ်။ ထို့နောက် စစ်ဂျာနယ်တွင်လည်း ထုတ်ဝေသူအဖြစ် ကူညီလိုက်ရသေးသည်။ တိုင်းပြုပြည်ပြုပုံနှိပ်တိုက်ကို တည်ထောင်ပြီး ဒဂုန်ခင်ခင်လေးစာအုပ်တိုက်မှ စာအုပ်များ ဆက်တိုက်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ပထမဆုံးထွက်သော ဝတ္ထုရှည်မှာ ဂုဏ်မြင့်သူ ဖြစ်သည်။ ဓာတ်ပြားသီချင်းပင် ထိုအမည်နှင့် အလွန်ခေတ်စားခဲ့၏။ ထိုဝတ္ထုမှာ သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ပြန်လည်ရိုက် နှိပ်ခဲ့ရသည်။ ဒေါ်ခင်ခင်လေး၏ လုံးချင်းများဖြစ်သော ဆရာမ၊ မြမြဝင်း၊ တစ်သက်လျာ၊ ငယ်ကျွမ်းခင်၊ ရွှေစွန်ညို၊ သားရွှေစွန်ညို၊ မေ့သည်းချာ၊ မိန်းမဘဝ၊ ကျွန်းဘိုညိုနှင့် သဝဏ်လွှာတို့မှာ ဖတ်ချင်စဖွယ် မျက်နှာဖုံးလှလှကလေးများနှင့် ရိုက်နှိပ်ထားသည်။ ဒဂုန် ခင်ခင် လေးသည် အင်္ဂလိပ်ကား၊ ကုလားကားများမှ ဇာတ်လမ်းအချို့ကို မြန်မာလိုဆီလျော်အောင် ရေးရာတွင်ထိုကားများပြနေခိုက် သူ့ဝတ္တုက အချိန်မီပေါ်လာအောင် ရေးနိုင်ခြင်း ပင်ဖြစ်သည်။ ‘ဝါတာလူးတံတား’ ရုံတင်နေချိန်မှာ သူ၏ ဂုဏ်နိမ့်သူ ပေါ်လာ နိုင်ပြီး‘ခါဆန်ချီ’ ပြနေခိုက်တွင် မေ့သည်းချာဝတ္တုပေါ် လာခဲ့သည်။ ပရိသတ်များမှာဇာတ်လမ်းရော ဝတ္တုကိုပါ နှစ်ခြိုက်စွာလက်ခံလာကြသည်ကို တွေ့ရသည်။ ချစ်အဏ္ဏဝါနှင့် သမုဒယလည်း အင်္ဂလိပ်ဝတ္တုကို မှီးထားသည်။ မည်သို့ဖြစ်စေ တစ်မဟုတ်ချင်း ဗမာ့ဟန်နှင့် ရေးနိုင်ပုံကိုကား လူတိုင်း လိုက်တု၍မဖြစ်နိုင်ပါ။ သူ့ပါရမီထူးချွန်ပုံကား အံ့ဖွယ်ကောင်းလှပေသည်။ ဂျပန်ခေတ်တွင် တိုင်းပြုပြည်ပြုပုံနှိပ်တိုက်၌ စစ်ဘက်မှအသုံးချ သော ပိုစတာများ၊ အစိုးရစာတမ်းများကို ရိုက်နှိပ်ပေးခဲ့သည်။

ဒေါ်ခင်ခင်လေးသည် ယုဝတီဂျာနယ်ကို ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ တွင် စတင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ အမျိုးသမီးကလောင်အဖွဲ့ကိုလည်း ၁၉၄၇ ခုနှစ်၌ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၏ ယုဝတီဂျာနယ်တွင် အမျိုးသမီးလေးများ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း အလုပ်တစ်ခုစီရကြသည်။ စာစီ၊ စာခေါက်၊ စာအုပ်ချုပ်လုပ်ငန်းများနှင့် အမျိုးသမီးပန်းချီဆရာကိုပင် အားပေးချီးမြှင့် အသုံးပြုခဲ့သည်။ သင်္ကြန်ရေသဘင်ကိုလည်း ကလောင်ရှင် မဏ္ဍပ်ကြီးမှ မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်းတူရိယာဖြင့် ကပြဧည့်ခံကာ ရိုးရာဆုများချီးမြင့်ပြီး နေ့စဉ်စတုဒီသာ ကျွေးမွေးလာခဲ့သည်။

တစ်ပြည်လုံးအတွက် စာပေပြိုင်ပွဲ၊ အလှမယ်၊ အားကစားမယ်၊ မယ်ပြိုင်ပွဲ များကိုလည်း အားပေးခဲ့သည်။ စာဆိုတော်နေ့ ကလောင်ရှင်ပြ ဇာတ်များကိုလည်း ဇာတ်ညွန်ရေး ဒါရိုက်တာလုပ်ပေးရုံမက သူကိုယ်တိုင်လည်း ဝန်ကြီးအဖြစ်ပါဝင်ခဲ့သည်။ အမျိုးသမီးတစ်ရာကျော်နှင့် ‘ပန်သစ္စာ’၊ ‘[[ရာဇဓာတုကလျာ]]’၊ ‘မုဒုလက္ခဏာ’၊ ‘ရတနာ့ဂုဏ်ရည်’၊ ‘မြေကြီးမှ ရွှေသီး’ ပြဇာတ်ကြီးများတွင် ကြေးစားအနုပညာသည်များထက် အဆင့်အတန်း မနိမ့်အောင် သရုပ်ဆောင်နိုင်ရန် ကြီးကြပ်ပေးခဲ့သည်။ အဆိုပါပြဇာတ်များသည် ရန်ပုံငွေ အမြောက်အမြားရရှိခဲ့ရာ အသင်း ပိုင်မြေတစ်ကွက်ကို ဗိုလ်တထောင်ဘုရားလမ်းပေါ်၌ စာပေမိခင်ကြီးကိုယ်တိုင် အုတ်မြစ်ချပေးခဲ့သည်။

အသက်လေးဆယ်ကျော်ခန့်တွင် ခင်ပွန်းသည်နှင့်အတူ မိမိစရိတ်ဖြင့် ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ်၊ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင်တစ်ကြိမ် ကမ္ဘာသို့ ၂ ကြိမ် လှည့်လည်လေ့လာခဲ့သည်။ ထိုင်း၊ စင်ကာပူ၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ ဗာလီကျွန်း စသည်တို့ကို တစ်ဦးတည်း သွားရောက်လှည့်လည်ခဲ့ပြီးနောက် မျက်မြင်ကိုယ်တွေ့ ကမ္ဘာလှည့် ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ်များကို ရေးသားခဲ့သည်။ ပြည်တွင်း ဆောင်းပါးရှည်၊ အရပ်ရပ်ဆောင်းပါးစု၊ နှစ်ပေါင်း ၆ဝ (အတ္ထုပ္ပတ္တိ)၊ ဝတ္ထုရှည် ၃ဝ ကျော်၊ ဝတ္ထုတို ၅ဝဝ ကျော်နှင့် ရှေးမြန်မာယဉ်ကျေးမှုစာပေဆိုင်ရာ တို့ကိုရေးသားခဲ့သည်။ အသက် ၇ဝ ကျော်တွင် ‘ရတနာပုံနိဒါန်းနှင့် နိဂုံး’ ကို ရေးသားထားခဲ့သည်။

မောင်ဖြစ်သူ မောင်မောင်မှာလည်း အေဝမ်းကုမ္ပဏီ၏ ဓာတ်ပြားသွင်း ခြင်း၊ အေဝမ်းတူရိယာအဖွဲ့တွင် ဆက်ဆိုဖုန်းမှုတ်သူအဖြစ် ဝါသနာ ကြီးစွာဖြင့် ဂီတတွင်ပျော်ရွှင်နေရာမှ မြောင်းမြမြို့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့တော့သည်။

မေတ္တာဘွဲ့၊ ကာလပေါ်ဝတ္ထုတွေရေးခဲ့သော စာရေးဆရာမ ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် လူငယ်ဘဝ ဟိုက်စကူးကျောင်းသားတစ်ဦးနှင့် မေတ္တာ သက်ဝင် ချစ်ခင်ခဲ့ကြသည်။ နှစ်ဖက်သောလူကြီးမိဘတို့၏ သဘောတူညီချက်အရ ဒဂုန်ခင်ခင်လေးနှင့် ချစ်ဦးသူတို့က ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် အဘိုး ဝက်မစွက်မြိုစားဟောင်းကြီးကိုယ်တိုင် လက်ထပ်ပေးခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဒဂုန်ခင်ခင်လေး တို့ဇနီးမောင်နှံသည် ရန်ကုန်မြို့သို့ ရုံးစာ ရေးအဖြစ် အမှုထမ်း၏။ ဒဂုန်ခင်ခင်လေးက ဝတ္ထုဆောင်းပါးများ၊ ဇာတ်ညွန်းများရေးသားကာ နှစ်ကိုယ်တူချစ်ခရီးလမ်းကို လျှောက်လှမ်းခဲ့ကြ သည်။

သို့သော် ဒဂုန်ခင်ခင်လေးတို့၏ အိမ်ထောင်သက်တစ်နှစ်ကျော်ကြာလာသည့်အခါ သဘောထားချင်းမတိုက်ဆိုင်တော့သဖြင့် နှစ်ဦးသဘော တူ ကွာရှင်းလိုက်ကြသည်။ ထို့နောက် ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် တစ်ဦးတည်းနေထိုင်ကာ ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းအတွက် ဝတ္ထုဆောင်းပါးများ၊ မြန်မာ အဆွေ အေဝမ်းရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီအတွက် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ညွန်းများရေးသားကာ အေးချမ်းစွာနေထိုင်ခဲ့သည်။

၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် နဂါးနီစာအုပ်အသင်းသို့ အသင်းဝင်အဖြစ်ဝင်ရောက်သည်။ ယင်းစာအုပ်တိုက်မှ စာအုပ်များကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ နဂါးနီးစာအုပ်အသင်းဝင် ဒဂုန်ခင်ခင်လေးနှင့် နဂါးနီစာအုပ်အသင်းမန်နေဂျာဖြစ်သော ဦးအုန်းခင်တို့သည် တစ်ဦး နှင့်တစ်ဦး ခင်မင်ရင်းနှီးရာမှ အကြောင်းဆက်ပေါင်းဖက်ကြရန် ဖန်လာခဲ့ကြသည်။ သို့ဖြင့် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး သံယောဇဉ်ငြိကာ ၁၉၄ဝ ပြည့် နှစ်တွင် နှစ်ဦးသဘောတူ လက်ထပ်ခဲ့ကြသည်။

ဒဂုန်ခင်ခင်လေးတို့ဇနီးမောင်နှံသည် ဂျပန်ခေတ်တွင် ပုံနှိပ်တိုက်ကို ရန်ကုန်မြို့၊ ရွှေဂုံတိုင်လမ်း၊ အမှတ် ၂၂၁ တွင် ဖွင့်လှစ် သည်။ စာအုပ်များလည်း ဆက်လက်ထုတ်ဝေသည်။ ဒေါက်တာဘမော် အစိုးရလက်ထက် ပြန်ကြားရေး ဌာနမှ ၁၉၄၂ ခု၊ အောက် တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့မှ စတင်ထုတ်ဝေသော ‘ဗမာ့ခေတ်’ သတင်းစာကို အငှားရိုက်စနစ်ဖြင့် ပုံနှိပ်ပေးသည်။ ဖက်ဆစ်တော်လှန် ရေးပြီးစီး၍ အဆိုပါ သတင်းစာကို ဆိုင်ရာမှ ဆက်လက်မထုတ်ဝေသောအခါ ၁၉၄၅ ခု၊ မေလ ၁ဝ ရက်နေ့မှစတင်ကာ ဗမာ့ ခေတ်သတင်းစာကို ဒဂုန်ခင်ခင် လေးတို့မောင်နှံက ဆက်လက်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ဒဂုန်ခင်ခင် လေး၏ခင်ပွန်း ဦးအုန်းခင်သည်လည်း ဗမာ့ခေတ်ဦးအုန်းခင်ဖြစ် လာကာ မိုးကြိုးအမည်ဖြင့် ဗမာ့ခေတ်သတင်းစာတွင် ပင်တိုင်ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။

ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၏ ၁၉၄၆ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့မှစတင်၍ တစ်လလေးကြိမ်ထုတ် အမျိုးသမီးများအတွက်‘ယုဝတီဂျာနယ်’ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ အမျိုးသမီး အတိုင်ပင်ခံအယ်ဒီတာများ၊ ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာ အယ်ဒီတာများ ထားရှိသည်။ ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် ယုဝတီ ဂျာနယ်တွင် ‘ယုဝတီ လေနီ’ ကလောင်အမည်ဖြင့် ဟိုအရေး ဒီအရေး ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။ ပြည်တွင်းခရီးသွားဆောင်းပါးများကိုလည်း ရေးသားသည်။ ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် အမျိုးသမီးကလောင်သစ်များကို စင်တင်ပေး၍ ယုဝတီဂျာနယ်တွင် ဝတ္ထုတို (၁ဝ) ပုဒ်ရေးသားဖော်ပြခြင်းခံရလျှင် ယုဝတီ ကလောင်ရှင်ဘွဲ့၊ ဝတ္ထုတို (၂၅) ပုဒ် ရေးသားဖော်ပြခြင်းခံရလျှင် ယုဝတီဘွဲ့များကိုချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ဒဂုန် ခင်ခင်လေး၏ ယုဝတီဂျာနယ်မှာ ၁၉၄၆ ခုမှ ၁၉၈၁ ခုနှစ်အထိ ယုဝတီနှင့် ယုဝတီ ကလောင်ရှင်ဘွဲ့ရ စာရေးဆရာမ (၅ဝ) ကျော်ကို မွေးထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။

ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် ၁၉၄၇ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်အမျိုးသမီးကလောင်အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်၍ အဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ အဖွဲ့ရန်ပုံငွေအတွက် ပန်းသစ္စာ၊ ဓာတုကလျာ၊ မုဒုလက္ခဏာ၊ ရတနာ့ဂုဏ်ရည်၊ မြေကြီးမှရွှေသီး၊ ရတနာမြေမှ ပညာအမွေပြဇာတ်တို့ကို တင်ဆက်ခဲ့သည်။ ပန်သစ္စာ နှင့်ဓာတုကလျာပြဇာတ်များကို ဒဂုန်ခင်ခင်လေးကိုယ်တိုင်ဒါရိုက်တာလုပ်ခဲ့သည်။ အဖွဲ့ရန်ပုံငွေအတွက်တင်ဆက်ခဲ့သည့်ပြဇာတ် များအားလုံးအတွက်အဖွဲ့၏ နာယကဒဂုန်ခင်ခင်လေးမှာ ဇာတ်တိုက်သည်မှအစ ကာဌေးရုံ တွင် စင်တင်ကပြသည်အထိ နေ့စဉ်အကျွေးအမွေး၊ အကြိုအပို့၊ ထီးမူနန်းရာအသုံးအနှုန်း၊ ညွန်ကြားပြသမှုများပါမကျန် နှစ်စဉ်တာဝန် ယူခဲ့သည်။ ပြဇာတ်များက ရရှိသောဝင်ငွေဖြင့် ဗိုလ်တထောင်ဘုရားလမ်းတွင် အသင်းအတွက် တိုက်မြေနေရာ ဝယ်ယူ ခဲ့သည်။ မြန်မာပြည် အမျိုးသမီး ကလောင်အဖွဲ့ (၁၉၄၇ – ၆၂) မှ ကလောင်ရှင်ဂျာနယ်ထုတ်ဝခြေင်း၊ ဝတ္ထုတိုဆောင်းပါး၊ ကဗျာပြိုင်ပွဲကျင်းပခြင်း၊ ဒေသန္တရ လေ့ လာရေးခရီးထွက်ခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဒဂုန်ခင်ခင်လေးတို့မောင်နှံသည် ဗဟန်းမြို့နယ် ဘောင်ဒရီလမ်း (ဓမ္မစေတီလမ်း)၊ အမှတ် ၂၅၃ ရှိ သုံးဧကကျယ်ဝန်းသော မြေကွက်ပေါ်ရှိ နှစ်ထပ်တိုက်အိမ်ကြီးကိုဝယ်ယူ၍ ‘ဗမာ့ခေတ်’ ဗိမာန်သစ်ကြီးတို့ကို ထူထောင်ခဲ့လေသည်။

ထို့နောက် ဒဂုန်ခင်ခင်လေးနှင့် မိုးကြိုးဦးအုန်းခင်တို့သည် အကြောင်းအမျိုးမျိုးတို့ကြောင့် စိတ်သဘောထားခြင်း မတိုက်ဆိုင်ကြတော့သဖြင့် ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် နှစ်ဦးသဘောတူ လမ်းခွဲခဲ့ကြသည်။ ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် ဗမာ့ခေတ်သတင်းစာကို ၁၉၆၁ ခု၊ မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့အထိ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။

ဗမာ့ခေတ်သတင်းစာတိုက်ကို ၁၉၆၁ ခု၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ပိတ်လိုက်ရသောအခါ အမှတ် ၃၊ ကိုယ့်မင်း ကိုယ်ချင်းလမ်း၊ ဗဟန်းမြို့နယ်တွင် ၁၉၆၁ ခု၊ မေလ (၁) ရက်နေ့၌ ယုဝတီသတင်းစာကို ဦးစီး ထုတ်ဝေခဲ့ပြန်သည်။ ယုဝတီသတင်းစာတွင် ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် ပင်တိုင်ဆောင်းပါးများရေးသည်။ ယင်းသတင်းစာ၌ပင် ‘နှစ်ပေါင်း ၆ဝ’ ကိုယ်ရေး အတ္တုပ္ပတ္တိကို အခန်းဆက်ရေး၍ ‘အာကောင်နီ’ ကလောင်အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင်ဝေဖန်ရေးဆောင်းပါးများကို ပင်တိုင်ရေးသား ခဲ့သည်။

ယုဝတီသတင်းစာသည် ကုန်ကျစရိတ်စက များပြားလွန်းလှသောကြောင့် ယုဝတီသတင်းစာကို ၁၉၆၄ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ပိတ် လိုက်ရလေသည်။

ထို့နောက် ၁၉၆၉ ခု၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် တစ်လ (၂) ကြိမ်ထုတ် (Bi-Weekly) ‘ယုဝတီဂျာနယ်’ ကို ဆက်လက်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ (ယုဝတီဂျာနယ်ကို ဒဂုန်ခင်ခင်လေး ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် တူမဖြစ်သူ ဒေါ်တင်တင်မက ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ ဆက်လက်ထုတ်ဝေသည်။)

ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် မြန်မာစာအဖွဲ့တွင်လည်း တော်လှန်ရေးကောင်စီ အစိုးရလက်ထက်တွင် အမှုထမ်းရွက်ခဲ့သည်။

ပြည်ပသာမက ပြည်တွင်း၊ နယ်ခြားဒေသမကျန် ကလောင်ရှင်အများနှင့် ဒေသန္တရဗဟုသုတအတွက် လှည့်လည်ပြီး ဆောင်းပါးအစောင်စောင် ရေးသား ခဲ့သည်။ ရောက်ရာအရပ်၌ ဘုရား၊ ပုထိုး၊ ကျောင်းဇရပ်၊ ဓာတ်မီး၊ အင်ဂျင် ရေစုပ်စက များလှူခြင်း၊ ရှင်အပါးတစ်ရာပြုခြင်း စသောကုသိုလ်ဒါနများ ပြုခဲ့ပေသည်။ ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် သူ၏လက်ဝတ်ရတနာများကို ရွှေတိဂုံစေတီတော် ငှက်မြတ်နားပေါ်တွင် ရတနာပန်းခိုင်အဖြစ် လှူဒါန်းခဲ့သည်။ အမရပူရ ပုထိုးတော်ကြီး၊ မန္တလေး ကျောက်တော်ကြီးနှင့် ပေါင်းတည် ရွှေကျောင်းဆောင်စေတီ၊ ပြည်ဆုတောင်းပြည့်ဘုရား၏ ထီးတော်များလည်း တင်လှူခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ လိပ်ကျွန်းနှင့် ငပလီ၌လည်း စေတီတည်ခဲ့ပြီး မုံရွာ၊ ပြည်၊ ပျဉ်း မနား၊ ပုပ္ပါး၊ ဇင်းကျိုက်၊ သထုံ၌ ဓာတ်မီးစက်များလည်း လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ရွှေတိဂုံရှိ မဟာဗောဓိတန်ဆောင်းနှင့် ဓာတ်လှေကားကိုလည်း ရက်ရက်ရောရောလှူခဲ့သည်။ ငပလီ ခရုမျိုးစုံကို ပုလဲရည်သုတ်၍ ကြည်ညိုဖွယ်ရာ ဘုရားကျောင်းဆောင်အဖြစ် ပထမဦးဆုံး ခြယ်လှယ်တီ ထွင်လှူဒါန်းခဲ့သည်။


ဒဂုန် ခင်ခင်လေး စာအုပ်တိုက်ကို တည်ထောင်၍ စာအုပ်များ ထုတ်ဝေသည်။ ပထမ အိမ်ထောင်နှင့် စိတ်သဘောချင်း မတိုက်ဆိုင်၍ ကွာရှင်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် နဂါးနီ စာအုပ်တိုက် မန်နေဂျာ ဦးအုန်းခင်နှင့် လက်ထပ်သည်။ 

၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် တိုင်းပြုပြည်ပြု ပုံနှိပ်တိုက် တည်ထောင်ပြီး၊ ဝတ္ထုများ အဆက်မပြတ် ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဒဂုန် ခင်ခင်လေးသည် စစ်ကာလ အတွင်းတွင် 'စစ်ရောင်ခြည်' ဝတ္ထုနှင့် 'ကမ္ဘာ့ရန်သူ' ဝတ္ထုတို့ကို ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဂျပန်ခေတ်တွင် အစိုးရက ထုတ်ဝေသော ဗမာ့ခေတ် သတင်းစာကို လက်ခံ ပုံနှိပ်ပေးရာမှ၊ စစ်ပြီးသော အခါ ဗမာ့ခေတ် သတင်းစာကို မိမိ၏ တိုင်းပြုပြည်ပြု ပုံနှိပ်တိုက်က ပခုံးပြောင်းယူပြီး ကိုယ်ပိုင် သတင်းစာ အဖြစ် ဆက်လက် ထုတ်ဝေသည်။


၁၉၄၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် 'ယုဝတီဂျာနယ်' ကို ဦးစီး ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဗမာ့ခေတ် သတင်းစာတွင်လည်း ယုဝတီဂျာနယ် ကဏ္ဍ ဖွင့်လှစ်ကာ အမျိုးသမီး ကလောင်ရှင်များကို 'ယုဝတီ ကလောင်ရှင်' ဘွဲ့၊ 'ယုဝတီ' ဘွဲ့များ ပေးအပ် ချီးမြှင့် မြေတောင် မြှောက်ပေးခဲ့သည်။ အမျိုးသမီး ကလောင်ရှင် အဖွဲ့ကို တည်ထောင်၍ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည့် အပြင် စာရေးဆရာ အသင်း၏ အမှုဆောင် အဖြစ်လည်း အကြိမ်ကြိမ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ယုဝတီ သတင်းစာကို ဦးစီး ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ကမ္ဘာလှည့် ခရီးကိုလည်း သွားရောက်ခဲ့သည်။


ဒဂုန် ခင်ခင်လေးသည် ဝတ္ထုရှည် သုံးဆယ်ကျော်၊ ဝတ္ထုတို ငါးဆယ်ကျော်၊ ပြည်တွင်း ပြည်ပ ခရီးသွား ဆောင်းပါးများနှင့် အထွေထွေ ဆောင်းပါး အမြောက်အမြား ရေးခဲ့သည်။ ရွှေစွန်ညို၊ သား ရွှေစွန်ညို၊ စာဆိုတော်၊ တသက်လျာ၊ ဂုဏ်မြင့်သူ၊ ဂုဏ်နိမ့်သူ၊ မြိုင်ယံဘွား၊ ကျွန်းညိုညို၊ စစ်ရောင်ခြည်၊ ကမ္ဘာ့ရန်သူ စသည့် ဝတ္ထုများ ထင်ရှားသည်။ အထူးသဖြင့် နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေး ဝတ္ထုတပုဒ် ဖြစ်သော ရွှေစွန်ညို ဝတ္ထု (၁၉၃၃)နှင့် သီပေါမင်း လက်ထက် နန်းတွင်းသရုပ်ကို နောက်ခံပြု ရေးဖွဲ့သော စာဆိုတော် ဝတ္ထု (၁၉၅၁) တို့ ထင်ရှားသည်။ ရွှေစွန်ညိုကို မူလက ရွှေစွန်ညို၊ သားရွှေစွန်ညိုဟု နှစ်တွဲခွဲ၍ ထုတ်ခဲ့ပြီး၊ မူလက ရွှေစွန်ညို ဇာတ်လမ်းကို ရည်းစားဓားပြ (ရီးစားဓမြ) ဟူသော အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ပထမအကြိမ် ရိုက်ကူးစဉ်က သီပေါမင်း ပါတော်မူခန်း ထည့်သွင်း ရိုက်ကူးသည်ကို ဗြိတိသျှ အစိုးရက ခွင့်မပြုခဲ့ဟု သိရသည်။ ထိုဇာတ်ကားကို စစ်ပြီးခေတ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် ရိုက်ကူး ပြသခဲ့သည်။ ရွှေစွန်ညိုနှင့် သားရွှေစွန်ညိုကို ရည်းစားဓားပြ (ရီးစားဓမြ) အမည်ဖြင့်ပင် စာအုပ် ထုတ်ဝေခဲ့သေးသည်။ စာဆိုတော် ဝတ္ထုမှာမူ မူလက ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းတွင် ဝတ္ထုတိုများ သဖွယ် အခန်းဆက် ရေးခဲ့ပြီး အဆုံးမသတ်ခဲ့သည်ကို အဆုံးသတ်၍ သုံးတွဲခွဲ ထုတ်ဝေသော ဝတ္ထုရှည်ကြီး ဖြစ်သည်။ ဒဂုန် ခင်ခင်လေး၏ ဝတ္ထုအများမှာ မှီငြမ်းပြု ဝတ္ထုများ ဖြစ်သည်။ ပါးလ်ဘတ် (Pearl S.Buck) ၏ Good Earth ဝတ္ထုကိုလည်း 'မြေပဒေသာ' အမည်ဖြင့် မြန်မာဘာသာ ပြန်ခဲ့သည်။


'နှစ်ပေါင်းခြောက်ဆယ်' ကိုယ်တိုင်ရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိနှင့် 'ကမ္ဘာ့လှည့် ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ်'၊ 'ကျွန်းဦးတည့်သံလျက်ခုံ' ဟူသော ခရီးသွား ဆောင်းပါး စာအုပ်များ၊ ဝတ္ထုတို ညွန့်ပေါင်း စာအုပ်များလည်း ထုတ်ဝေခဲ့သည်။

== ဘဝနိဂုံး ==
ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် အမှတ် ၁၁၉၊ သိမ်ဖြူလမ်းတွင် မြေးများနှင့်အတူ နေထိုင်ရင်း ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၃ ရက် အင်္ဂါနေ့ ညနေ ၆ နာရီ မိနစ် ၃၀ တွင် ကွယ်လွန် အနိစ္စရောက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;မောင်သုတ အမည်ခံ ဗိုလ်မှူး ဘသောင်း (မဟာ ဝိဇ္ဇာ၊ ရွှေတံဆိပ်ရ) ပြုစုကာ ဦးခင်အေး (မောင်ခင်မင်၊ ဓနုဖြူ) ပါမောက္ခ၊ မြန်မာစာ ဌာန၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် တည်းဖြတ် ဖြည့်စွက်တဲ့ ပဉ္စမအကြိမ် ၁၊ ဩဂုတ်၊ ၂၀၀၂၊ ရာပြည့် စာအုပ်တိုက်ထုတ် 'စာဆိုတော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိ &lt;/ref&gt; စာပေမိခင်ကြီး ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် ဝတ္တုရှည် ၃ဝ ကျော်၊ ဝတ္တုတို ၇ဝဝ ကျော်၊ ဆောင်းပါးပေါင်း ၁ဝဝဝ ကျော်၊ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ညွန်း ၁ဝ ပုဒ် ရေးသားခဲ့ပေသည်။ 
== ထင်ရှားသော စာအုပ်အချို့ ==
# စာဆိုတော် ဝတ္ထုကြီး(၃)တွဲ (၁၉၅၂)
# ရွှေစွန်ညို
# သားရွှေစွန်ညို
# နှစ်ပေါင်းခြောက်ဆယ်(ကိုယ်တိုင်ရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိ)
# ကမ္ဘာလှည့်ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ်
# ကျွန်းဦးတည့် သန်လျက်ခုံ( ခရီးသွားဆောင်းပါးများ)(၁၉၇၂)၊ (၁၉၇၇)-ခုနှစ်။
# မြေပဒေသာ (ဘာသာပြန်)
# မြိုင်ယံဘွား
# ဂုဏ်မြင့်သူ
# ဂုဏ်နိမ့်သူ
# ကျွန်းညိုညို
# စစ်ရောင်ခြည်
# ကမ္ဘာ့ရန်သူ
# ဝတ္ထုတိုညွန့်ပေါင်းများ
# မှော်ဆရာမှတ်တမ်းများ၊ ဝတ္ထု (၁၅) အုပ်၊( ကိုကိုလေး-အမည်ဖြင့်)
# ရတနာပုံ၏ နိဒါန်းနှင့် နိဂုံး(၁၉၇၉)
#  မြဝတီစာစုနှင့် သီချင်းစု (၁၉၇၅)၊ 
#  ဝက်မစွက်မြို့စားမင်းကြီး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိနှင့် စာပေများ (၁၉၇၅)၊
#  နှစ်ပေါင်း ၆ဝ အတ္ထုပ္ပတ္တိ (၁၉၆၁)၊ 
#  ပြည်တွင်းဆောင်းပါးပေါင်းချုပ် (၄) တွဲ (၁၉၅၅) 
#  ကမ္ဘာလှည့်ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ် (၄) တွဲ (၁၉၅၄)၊
#  အမျိုးသမီး အနုပညာရှင်များ (၁၉၄၈)၊ 
== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
# ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၊ နှစ်ပေါင်း ၆ဝ (၁၉၆၁)။
# မင်းယုဝေ၊ “ဒဂုန်ခင်ခင်လေးနှင့်စာဆိုတော်”၊ စပယ်ဖြူမဂ္ဂဇင်း၊ ၁၉၈၅ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ။
# ကျော်သန်းမြင့် (ဗန်းမော်)၊ “သမိုင်းဖြစ်စဉ်ထဲက ဒဂုန်ခင်ခင်လေး”၊ရနံ့သစ်မဂ္ဂဇင်း၊ ၂ဝဝ၂ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ။
# စောမုံညင်း၊ “ကလောင်မိခင်ကြီး၏ နောက်ဆုံးခရီး”၊ ငွေတာရီ မဂ္ဂဇင်း(၁၉၈၁ ခု၊ အောက်တိုဘာလ) စာ ၆၁ – ၆၄။
{{Lifetime|၁၉၀၄|၁၉၈၁|}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>r0glu6yg77z3jvir0oa550r3i9kxtl6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မောင်ကိုကို (ဂီတလုလင်)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10746</id>
    <revision>
      <id>1043448</id>
      <parentid>760476</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T11:33:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Naingli</username>
        <id>144794</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1043448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21915" sha1="dk78bev3u2mdlabg2vowobrxf0xzv64" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name                = ဂီတလုလင် မောင်ကိုကို
| image               = [[File:Edd kkkm.jpg|thumb|အကယ်ဒမီများရှင် ဂီတလုလင်ဦးကိုကို]]
| caption             = ဂီတလုလင် မောင်ကိုကို (၁၉၂၈–၂၀၀၇)
| birth_name          = ကိုကို
| birth_date          = {{Birth date|1928|11|12}}
| birth_place         = [[ဘိုကလေးမြို့]]၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| death_date          = {{Death date and age|2007|10|10|1928|11|12}}
| death_place         = [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| occupation          = [[တေးရေးဆရာ]]၊ [[ဂီတပညာရှင်]]၊ ပါမောက္ခ
| years_active        = ၁၉၃၉–၂၀၀၇
| notable_works       = [[မှုံရွှေရည် (ရုပ်ရှင်)|မှုံရွှေရည်]]၊ မယ်သီတာလို မိန်းကလေး၊ တိုက်ပွဲခေါ်သံ၊ ဆန်ရေ
| ဆုတံဆိပ်များ          = [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု|ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု (ဂီတ)]] (၁၉၉၁၊ ၁၉၉၄၊ ၂၀၀၂)&lt;br&gt;လူမှုထူးချွန်-ပထမအဆင့် (၁၉၉၆)&lt;br&gt;ဝိဇ္ဇာပညာထူးချွန်-ပထမအဆင့် (၂၀၀၄)&lt;br&gt;ဂုဏ်ထူးဆောင် ဂီတပါရဂူဘွဲ့ (Doctor of Music) (၂၀၀၇)
| ရင်သွေး              = သား ၁ ယောက်၊ သမီး ၄ ယောက်
| ပတ်သက်သူများ         = [[ဗိုလ်ကလေးတင့်အောင်]] (အစ်ကို)
}}
Mgkoko.jpg
'''ဂီတလုလင် မောင်ကိုကို''' (သို့မဟုတ်) '''ဦးကိုကို''' (၁၂ နိုဝင်ဘာ ၁၉၂၈ – ၁ဝ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၇) သည် [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]] (အကယ်ဒမီ) သုံးဆုရှင်၊ ဂုဏ်ထူးဆောင် ဂီတပါရဂူဘွဲ့ (Doctor of Music) ရရှိခဲ့သူ ထင်ရှားကျော်ကြားလှသော [[မြန်မာ ဂီတပညာရှင်များ|မြန်မာ့ဂီတပညာရှင်ကြီး]]တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့ရိုးရာနှင့် ခေတ်ပေါ်တေးဂီတကို နိုင်ငံတကာသို့ စနစ်တကျ ဆင့်ပွားမိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည့်အပြင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီကုံးခဲ့သော တေးသီချင်းပေါင်း တစ်သောင်းကျော်ဖြင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ဂီတလောကကို အလုပ်အကျွေးပြုခဲ့သူ ဖြစ်သည်။

== ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး ==
ဂီတလုလင် မောင်ကိုကိုအား ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၁၂) ရက်နေ့တွင် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဘိုကလေးမြို့]]၌ အဖ ဦးဘသင်နှင့် အမိ ဒေါ်ဖွားသိန်းတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း ခြောက်ယောက်အနက် စတုတ္ထမြောက်သား ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်အစ်ကိုဖြစ်သူ [[ဗိုလ်ကလေးတင့်အောင်]]သည်လည်း မြန်မာ့ဂီတနှင့် စာပေလောကတွင် ထူးချွန်ထက်မြက်သည့် ထင်ရှားသော အနုပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။

၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဂီတလုလင် မောင်ကိုကိုသည် ဂီတပညာရပ်များကို [[ရန်ကုန်မြို့]]၌ ဖွင့်လှစ်သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာသင်တန်းကျောင်းတွင် စတင်ဆည်းပူးသင်ကြားခဲ့ပြီး အနုပညာလောကသို့ ခြေချခဲ့သည်။

== အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် သမိုင်းကြောင်း ==
၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် [[မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား|အသံလွှင့်ခြင်း]] လုပ်ငန်းများနှင့် ကိုလံဘီယာ ဓာတ်ပြားသွင်းခြင်းလုပ်ငန်းများကို စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၃ ခုနှစ်မှစ၍ ခေတ်စားခဲ့သော အသံတိတ် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများတွင် တီးဝိုင်းခေါင်းဆောင်အဖြစ် လိုက်လံတီးမှုတ်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၄၅-၁၉၄၆ ခုနှစ်များတွင် ပြဇာတ်တီးဝိုင်းခေါင်းဆောင်အဖြစ် လည်းကောင်း၊ မြေပဒေသာပြဇာတ်၊ ပြည်ထောင်စုနေ့ အထိမ်းအမှတ်ပြဇာတ်၊ အလုပ်သမားနေ့ပြဇာတ်၊ တောင်သူလယ်သမားနေ့ပြဇာတ်နှင့် တပ်မတော်နေ့ပြဇာတ်များတွင် ဂီတဒါရိုက်တာ၊ တေးဂီတရေးစပ်သူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

၁၉၄၇ ခုနှစ်မှစတင်ကာ အသံထွက်ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများတွင် တေးဂီတမှူးနှင့် တီးဝိုင်းခေါင်းဆောင်အဖြစ် ရပ်တည်လှုပ်ရှားခဲ့ပြီး မိမိကိုယ်ပိုင် &quot;ဂီတလုလင် တီးဝိုင်း&quot; ကိုလည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်၌ ဝင်းဝင်းပြဇာတ်အဖွဲ့တွင် တေးဂီတဒါရိုက်တာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ထွက်ရှိခဲ့သော ထင်ရှားသည့် [[မှုံရွှေရည် (ရုပ်ရှင်)|မှုံရွှေရည်]] ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားတွင် ဂီတဒါရိုက်တာအဖြစ် ပါဝင်ကာ ဆန်းသစ်သော ဂီတလုပ်ကွက်များစွာဖြင့် ပံ့ပိုးပေးခဲ့သော်လည်း ထိုခေတ်ကာလမှာ ဂီတအတွက် အကယ်ဒမီဆု ပေးအပ်ခြင်းမရှိသေးသဖြင့် ဆုနှင့်လွဲချော်ခဲ့ရသည်။

ဆရာကြီးသည် ရုပ်ရှင်တေးဂီတအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော် ဆင်ဖိုနီတီးဝိုင်း (National Symphony Orchestra) ဖြစ်မြောက်ရေးအတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်ချ ပျိုးထောင်ပေးခဲ့ကာ ဂီတဖွဲ့စည်းမှုများကို ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတကောင်စီ ဗဟိုတွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၉ ခုနှစ်၌ &quot;ဝဇီရာ ပြဇာတ်အဖွဲ့ကြီး&quot; ကို ဦးဆောင် ဖွဲ့စည်း တင်ဆက်ခဲ့သည်။

== နိုင်ငံတကာ ဂီတလှုပ်ရှားမှုများနှင့် ပါမောက္ခဘဝ ==
ဆရာကြီး ဦးကိုကိုသည် မြန်မာ့ဂီတကို ကမ္ဘာကသိစေရန် စွမ်းစွမ်းတမံ ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ 
* '''၁၉၆ဝ ခုနှစ်:''' [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ ပေကျင်းမြို့၌ ကျင်းပသော တရုတ်-မြန်မာ နယ်နိမိတ် လက်မှတ်ရေးထိုးပွဲသို့ ရုပ်ရှင်ပြဇာတ် အနုပညာရှင်များနှင့် ကာလပေါ်တေးဂီတအဖွဲ့ဝင်များကို ဦးဆောင်ကာ သွားရောက်ဖျော်ဖြေခဲ့သည်။
* '''၁၉၉၃ ခုနှစ်:''' [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်နိုင်ငံ]]ရှိ Asian Cultural Council of New York၊ Northern Illinois University၊ University of Wisconsin-Madison၊ Illinois Wesleyan University၊ Kent State University (Ohio)၊ Wesleyan University၊ [[ယေးလ် တက္ကသိုလ်|Yale University (Connecticut)]]၊ [[ကယ်လီဖိုးနီးယား တက္ကသိုလ် (ဘာကလေ)|University of California, Berkeley]] နှင့် [[ကနေဒါနိုင်ငံ]] University de Montreal တို့တွင် ဧည့်ပါမောက္ခ (Visiting Professor) အဖြစ် ဖိတ်ကြားခံရပြီး မြန်မာ့ဂီတနှင့် တူရိယာများအကြောင်းကို ဘွဲ့လွန်နှင့် မဟာဘွဲ့လွန်သင်တန်းများတွင် ပို့ချသင်ကြားခဲ့သည်။
* '''၁၉၉၄–၂ဝဝဝ ခုနှစ်:''' [[မင်းကွန်းဆရာတော်]]ဘုရားကြီး ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော တိ-နိ အနုပညာရှင်အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[စင်ကာပူနိုင်ငံ]]နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]များသို့ သာသနာတော်ပြန့်ပွားရေးနှင့် ဗုဒ္ဓပူဇော်ပွဲများအတွက် သွားရောက်ခဲ့သည်။ မြန်မာ-ဂျပန် နှစ်နိုင်ငံ ချစ်ကြည်ရေးအတွက် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သို့လည်းကောင်း၊ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ ဂျာကာတာမြို့၌ ကျင်းပသော နှစ် (၃၀) ပြည့် [[အာဆီယံ]]ဂီတပွဲတော်သို့ မြန်မာအနုပညာရှင်အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍လည်းကောင်း သွားရောက်ခဲ့သည်။
* '''အခြားနိုင်ငံများ:''' [[ဂျာမနီနိုင်ငံ]] ကိုလုံးမြို့တက္ကသိုလ်တွင် မြန်မာ့ဂီတပညာရပ်များ ဟောပြောပို့ချ သရုပ်ပြခဲ့ပြီး ဂျာမန်အသံလွှင့်ဌာန [[Deutsche Welle|D.W]] ရုပ်မြင်သံကြားတွင် ရိုက်ကူးထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ ဘာလင်မြို့နှင့် [[ဗြိတိန်နိုင်ငံ]]၊ [[လန်ဒန်မြို့]]တို့တွင်လည်း မြန်မာ့ဂီတဆိုင်ရာ ဟောပြောသရုပ်ပြပွဲများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

== နိုင်ငံတော်တာဝန်များနှင့် စာပေလုပ်ငန်းများ ==
ဆရာကြီးသည် [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်၊ [[ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန]] [[အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)|ယဉ်ကျေးမှုတက္ကသိုလ်]]၏ ယဉ်ကျေးမှုကော်မတီဝင်၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ ရုပ်ရှင် အစည်းအရုံး]]နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတ အစည်းအရုံး]]တို့၏ နာယကအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မြန်မာ့ရုပ်မြင်သံကြားနှင့် အသံလွှင့်ဦးစီးဌာန၏ တေးဂီတစိစစ်ရေးအဖွဲ့ဝင်၊ ပြဇာတ်ကဇာတ်နှင့် စင်တင်အနုပညာရှင်များ စိစစ်ရေးအဖွဲ့ဝင်၊ ကျေးလက်တေးများ ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရေး ခေါင်းဆောင်၊ နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ဆိုကရေးတီးပြိုင်ပွဲ၏ အတီးပြိုင်ပွဲဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်များကို နှောင်းခေတ်အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ နေ့စဉ်ထုတ် သတင်းစာများနှင့် လစဉ်ထုတ် မဂ္ဂဇင်းများတွင်လည်း တေးဂီတနှင့် အငြိမ့်ပြဇာတ်ဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများစွာ ရေးသားခဲ့သည်။

== ဆုတံဆိပ်များနှင့် ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ==
နိုင်ငံ့အကျိုး၊ အနုပညာအကျိုးကို ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ ထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်မှ အောက်ပါဆုတံဆိပ်များကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်–
* ၁၉၉၁ ခုနှစ် – 'မယ်သီတာလို မိန်းကလေး' ဇာတ်ကားဖြင့် [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု|အကောင်းဆုံးတေးဂီတ ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]]
* ၁၉၉၄ ခုနှစ် – 'တိုက်ပွဲခေါ်သံ' ဇာတ်ကားဖြင့် [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု|အကောင်းဆုံးတေးဂီတ ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]]
* ၁၉၉၆ ခုနှစ် – 'တိုက်ပွဲခေါ်သံ' ဇာတ်ကားဖြင့် လူမှုထူးချွန်-ပထမအဆင့်
* ၂ဝဝ၂ ခုနှစ် – 'ဆန်ရေ' ဇာတ်ကားဖြင့် [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု|အကောင်းဆုံးတေးဂီတ ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]]
* ၂ဝဝ၄ ခုနှစ် – ဝိဇ္ဇာပညာ ထူးချွန် (ပထမအဆင့်)
* ၂ဝဝ၇ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၁ဝ) ရက် – [[အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)|အမျိုးသား ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာတက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်)]] ပညာရေးအဖွဲ့မှ ဂုဏ်ထူးဆောင် ဂီတပါရဂူဘွဲ့ (Doctor of Music) အပ်နှင်းခဲ့သည်။

== ဘဝနိဂုံးနှင့် ကျန်ရစ်သော အနုပညာအမွေ ==
ဆရာကြီးသည် ဘဝနောက်ဆုံးအချိန်၌ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဂျပ်ဆင်ဘုရားကျောင်း [[စိန်ရတု]]အတွက် ခရစ်ယာန်ဓမ္မတေး ၁ဝ ပုဒ်ကို နောက်ဆုံးသီချင်းအဖြစ် ရေးစပ်ပေးခဲ့သည်။ ဗီဒီယိုဇာတ်ကားဖြစ်သော 'အရုဏ်တက်လေး ညဉ့်နက်လေ' အတွက် နောက်ခံတေးဂီတ တီးခတ်ပေးခဲ့ပြီး၊ မြန်မာ့အသံနှင့် ရုပ်မြင်သံကြားအတွက် အောင်ခြင်းရှစ်ပါးသီချင်းနှင့် မေတ္တာပို့တေးသီချင်းများ ရေးသားနေဆဲကာလ၊ ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၁ဝ) ရက်နေ့တွင် [[ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]]၌ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် (၈ဝ) နှစ်ရှိပြီဖြစ်ပြီး သားတစ်ယောက်နှင့် သမီးလေးယောက် ကျန်ရစ်သည်။

ဆရာကြီး၏ ဘဝကောက်နုတ်ချက် အမှတ်တရ စာစုတွင်–
{{Quote|ဂီတမှာ သံစဉ်ရွေးချယ်မှု၊ ဟန်ချက် ရွေးချယ်မှု၊ တေးသွားရွေးချယ်မှု အဆင်ပြေမှ ဂီတဖန်တီးမှုတစ်ခု ဖြစ်မယ်၊ လူရယ်လို့ဖြစ်လာရင်လည်း အထက်ကလို ဘက်စုံကောင်းလာမှ ဘဝမှာ သာယာမှာပါ|ဂီတလုလင် မောင်ကိုကို}}

ကွယ်လွန်ခြင်း (၉) နှစ်ပြည့် အမှတ်တရအဖြစ် ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက်တွင် M3 Food Center ၌ “ဂီတဝင်္ကပါထဲက ဂီတလုလင်” အမှတ်တရစာအုပ်နှင့် သီချင်း ၁၅ ပုဒ်ပါ စီဒီတစ်ချပ်ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ အဆိုပါစာအုပ်တွင် အစ်ကိုဖြစ်သူ [[ဗိုလ်ကလေးတင့်အောင်]] အပါအဝင် ချစ်ဦးညို၊ ရွှေနန်းတင်၊ ကိုမင်းနောင်၊ မာမာအေး၊ နွဲ့ယဉ်ဝင်း၊ ဆွေဇင်ထိုက်၊ ဦးကြည်စိုးထွန်း စသည့် ထင်ရှားသော အနုပညာရှင်ပေါင်း ၃၅ ဦးတို့၏ အမှတ်တရ စာစုများနှင့် ဓာတ်ပုံများ ပါဝင်စုစည်းထားရှိသည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references /&gt;

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
* [https://myanmar.gov.mm/my/home/-/asset_publisher/wb7k6KEe39SK/content/id/45432953 ‘မှုံရွှေရည်’ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား စကားဝိုင်းဆွေးနွေးပွဲ] — မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရဝဘ်ဆိုက်

[[Category:မြန်မာ ဂီတပညာရှင်များ]]
[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[Category:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]
[[Category:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ]]
[[Category:ပထမ မြန်မာများ]]</text>
      <sha1>dk78bev3u2mdlabg2vowobrxf0xzv64</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဖော်မြူလာ ဝမ်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12257</id>
    <revision>
      <id>1043391</id>
      <parentid>853421</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T04:48:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pho Sai</username>
        <id>45037</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1363570715|Formula One]]&quot; စာမျက်နှာကို ဘာသာပြန်ရင်း ဖန်တီးခဲ့သည်</comment>
      <origin>1043391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93179" sha1="qs2cl4u4c00x56trr6uhoxskg2ox31s" xml:space="preserve">
{{Infobox motorsport championship|name=ဖော်မြူလာ ဝမ်း|logo=Formula One logo.svg|image-size=275px|caption={{F1|2018}} ရာသီမှစတင်သုံးစွဲသည့် လိုဂိုပုံ|category=အခန်းပွင့် တစ်ယောက်စီး ဖော်မြူလာ ပြိုင်ကား|country/region=နိုင်ငံတကာ|inaugural2={{F1|1950}}|drivers=၂၂|constructors=[[:en:List of Formula One constructors|၁၁]]|engine manufacturers={{unbulleted list
|&lt;!--[[WP:INFOBOXFLAG]]--&gt;
[[Audi in Formula One|Audi]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|[[Honda in Formula One|Honda]]
|[[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Mercedes]]
|[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]
}}|tyres=[[:en:Pirelli| Pirelli]]|champion driver={{flagicon|GBR}} [[Lando Norris]] ({{F1|2025}})&lt;br /&gt;{{small|([[:en:McLaren|McLaren]]-[[:en:Mercedes AMG High Performance Powertrains|Mercedes]])}}|most titles={{plainlist|
* '''[[World Drivers' Championship|Drivers']]'''
* {{flagicon|GER}} [[Michael Schumacher]]
* {{flagicon|GBR}} [[Lewis Hamilton]]
* (7 titles each)
* '''[[World Constructors' Championship|Constructors']]'''
* {{flagicon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] (16)
  }}|website={{URL|https://formula1.com}}|current_season={{CURRENTYEAR}} Formula One World Championship&lt;!-- year updates automatically on 1 January, no need to update manually --&gt;}}{{Infobox motorsport championship|name=Formula One|logo=Formula One logo.svg|image-size=275px|caption=Formula One logo since {{F1|2018}}|category=[[Open-wheel car|Open-wheel single-seater Formula auto racing]]|country/region=International|inaugural2={{F1|1950}}|drivers=22|constructors=[[List of Formula One constructors|11]]|engine manufacturers={{unbulleted list
|&lt;!--[[WP:INFOBOXFLAG]]--&gt;
[[Audi in Formula One|Audi]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|[[Honda in Formula One|Honda]]
|[[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Mercedes]]
|[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]
}}|tyres=[[Pirelli]]|champion driver={{flagicon|GBR}} [[Lando Norris]] ({{F1|2025}})&lt;br /&gt;{{small|([[McLaren]]-[[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Mercedes]])}}|constructor={{flagicon|GBR}} [[McLaren]]-[[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Mercedes]] ({{F1|2025}})|most titles={{plainlist|
* '''[[World Drivers' Championship|Drivers']]'''
* {{flagicon|GER}} [[Michael Schumacher]]
* {{flagicon|GBR}} [[Lewis Hamilton]]
* (7 titles each)
* '''[[World Constructors' Championship|Constructors']]'''
* {{flagicon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] (16)
  }}|website={{URL|https://formula1.com}}|current_season={{CURRENTYEAR}} Formula One World Championship&lt;!-- year updates automatically on 1 January, no need to update manually --&gt;}}
[[ဖိုင်:2010_Malaysian_GP_opening_lap.jpg|thumb|၂၀၁၀ မလေးရှား ဂရန့်ပရီပြိုင်ပွဲ]]
'''ဖော်မြူလာ ဝမ်း''' ('''Formula One''' သို့မဟုတ် '''F1''') သည် ကမ္ဘာ့ကားမောင်းအဖွဲ့ချုပ် (Fédération Internationale de l'Automobile - FIA) မှ ချမှတ်ထားသော စည်းမျဉ်းစည်းကမ်း ကန့်သတ်ချက်များနှင့်အညီ ဖော်မြူလာ ဝမ်း အဖွဲ့မှ ဦးစီးကျင်းပသည့် အခန်းပွင့်၊ တစ်ယောက်စီး ဖော်မြူလာ ကားမောင်းပြိုင်ပွဲများ၌ ကမ္ဘာ့အဆင့်အမြင့်ဆုံး ပြိုင်ပွဲဖြစ်သည်။ '''ကမ္ဘာ့ကားမောင်းအဖွဲ့ချုပ် ဖော်မြူလာဝမ်း ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံရှစ်ပြိုင်ပွဲ'''သည် စတင်ကျင်းပခဲ့သည့် ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်ကတည်းက  ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း မော်တော်ယာဉ်အားကစားတစ်ခုဖြစ်ခဲ့ပြီး မော်တော်ယာဉ် မောင်းနှင်းမှုဆိုင်ရာ အားကစား၏ ထိပ်ဆုံးအဆင့်အဖြစ်လည်း သတ်မှတ်လေ့ရှိသည်။ ၎င်း၏အမည်တွင်ပါသည့် ''ဖော်မြူလာ'' ဟူသော စကားလုံးသည် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်မည့် မော်တော်ကားအားလုံး လိုက်နာရမည့် စည်းမျဉ်းများကို ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်၏။ ဖော်မြူလာ ဝမ်း ပြိုင်ပွဲရာသီတစ်ခုတွင် ဂရန့်ပရီ (Grands Prix) ဟုခေါ်သော ပြိုင်ပွဲပေါင်းများစွာပါဝင်သည်။ ဂရန့်ပရီ ပြိုင်ပွဲများကို ကမ္ဘာ့တိုက်ကြီးအသီးသီးရှိ နိုင်ငံများတွင် ပြိုင်ဆိုင်ရန် ရည်ရွယ်တည်ဆောက်ထားသော ပြိုင်ကားကွင်း ပတ်လမ်းများနှင့် အများပြည်သူနေ့စဉ်သုံး လမ်းမများကို ယာယီပိတ်ဆို့ကာပြုလုပ်ထားသော ပတ်လမ်းများပေါ်၌ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။

ဖော်မြူလာ ဝမ်း ပြိုင်ပွဲရာသီတိုင်း နှစ်စဉ်ချီးမြှင့်နေကြဖြစ်သော ကမ္ဘာ့ယာဉ်မောင်းချန်ပီယံဆု နှင့် ကမ္ဘာ့ယာဉ်တည်ဆောက်မှုချန်ပီယံဆုများအတွက် အနိုင်ရရှိမှုကို ဆုံးဖြတ်ရန် ဂရန့်ပရီပြိုင်ပွဲများတွင် အဆင့်အလိုက် အမှတ်ပေးသည့် စနစ်ကို ကျင့်သုံးသည်။ ပြိုင်ပွဲဝင် ကားမောင်းသမားတိုင်းသည် ကမ္ဘာ့ကားမောင်းအဖွဲ့ချုပ် (FIA) မှ ထုတ်ပေးသည့် အဆင့်အမြင့်ဆုံးပြိုင်ကားမောင်းလိုင်စင်ဖြစ်သော စူပါလိုင်စင် (Super Licence) အား သက်တမ်းကုန်လွန်ခြင်းမရှိဘဲ ကိုင်ဆောင်ထားသူ ဖြစ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ယှဉ်ပြိုင်မောင်းနှင်မည့် ကားလမ်းများမှာ FIA မှ သတ်မှတ်ပေးသော အမြင့်ဆုံးအဆင့်အတန်းဖြစ်သည့် ပထမတန်းစားလမ်း (Grade One) အဆင့်ရှိသည့် လမ်းမျာပေါ်၌သာ ကျင်းပရမည်ဖြစ်သည်။

ဖော်မြူလာ ဝမ်းနှင့်ပတ်သက်သော စီးပွားဖြစ်လုပ်ငန်း လုပ်ပိုင်ခွင့်များကို လေဘာတီ မီဒီယာ ကော်ပိုရေးရှင်းထံသို့ ခန့်မှန်းတန်ဖိုး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၈ ဘီလီယံဖြင့် ၂၀၁၇ ခုနှစ်မှစတင်ငှားရမ်းထားသည်။ ထိုလုပ်ငန်းရှင်သစ်လက်ထက်တွင် မိုင်ယာမီ၊ လာ့စ်ဗီးဂတ်စ်၊ ဆော်ဒီအာရေဗျ၊ ကာတာ နှင့် နယ်သာလန် ဂရန့်ပရီပြိုင်ပွဲများ ထပ်မံထည့်သွင်းကျင်းပနိုင်ခဲ့သည်။

ဖော်မြူလာ ဝမ်း ပြိုင်ကားများသည် လမ်းကွေ့များ၌ပင် အရှိန်မြန်မြန် မောင်းနှင်နိုင်ရန် ၎င်းတို့၏ ရှေ့/ နောက်တောင်ပံနှင့် ကိုယ်ထည်အောက်ပိုင်းရှိ လှိုင်ခေါင်းပေါက်များအား လေခွင်းဖိနှိပ်အား (Aerodynamic Downforce) အမြောက်အမြားထွက်ရှိအောင် အသေးစိတ်ချိန်ဆတွက်ချက်၍ ထိန်းညှိတည်ဆောက်ထားသော ကမ္ဘာ့အမြန်ဆုံး ပတ်လမ်းမောင်းပြိုင်ကားများဖြစ်သည်။ ကားများ၏ စွမ်းဆောင်နိုင်စွမ်းသည် အီလက်ထရွန်းနစ်စနစ်၊ [[အေရိုဒိုင်းနမစ်ပညာ|လေခွင်းအား]]၊ ဆိုင်းထိန်းစနစ်နှင့် တာယာများပေါ်၌ မူတည်လေသည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင်  ကားဘီးများ လမ်းမချော်ရန် ထိန်းချုပ်ရေးစနစ်၊ တာအထွက် ထိန်းချုပ်ရေးစနစ်၊ အလိုအလျောက် ဂီယာစနစ် နှင့် အခြားသော မောင်းနှင်မှုဆိုင်ရာ အီလက်ထရွန်းနစ်အထောက်အကူပြုစနစ်များ အသုံးပြုခြင်းကို ပထမဆုံးတားမြစ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ခေတ္တပြန်လည်မိတ်ဆက်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၀၄ နှင့် ၂၀၀၈ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ထပ်မံတားမြစ်ခဲ့ပြန်သည်။

၂၀၂၆ ခုနှစ် ပြိုင်ပွဲရာသီအတွက် ပြိုင်ကားအသင်းတစ်သင်းစီ၏ အများဆုံးသုံးစွဲနိုင်မည့် [[ဖော်မြူလာ ဝမ်း|ကုန်ကျစရိတ်]]ကန့်သတ်ချက်မှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၁၅ သန်းဖြစ်သည်။ သို့သော် ဖော်မြူလာ ဝမ်း ပြိုင်ကားအသင်း တစ်သင်းအဖြစ် လုပ်ငန်းလည်ပတ်နိုင်ရေး မြေပြင်အမှန်တကယ်သုံးစွဲရသော ငွေကြေးပမာဏသည် အကြောင်းအရာဖော်ပြ၍မရသည့် အချို့သောကိစ္စရပ်များကြောင့် ယင်းသတ်မှတ်ချက်ထက် ကျော်လွန်လေ့ရှိသည်။ ယင်းသို့သော ကိစ္စရပ်များကြောင့်ပင် ဖော်မြူလာ ဝမ်း၏ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ပြိုင်ဆိုင်မှု သတင်းများ မကြာမကြာ ထွက်ပေါ်နေရခြင်းဖြစ်၏။ [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]]သည် ဖော်မြူလာဝမ်းပြိုင်ပွဲ၏ ဗဟိုချက်မဖြစ်ပြီး ပြိုင်ပွဲဝင် အသင်း ၁၁ သင်းမှ ၆ သင်းသည် ၎င်းနိုင်ငံတွင် အခြေစိုက်ထားသည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==
ဖော်မြူလာ ဝမ်း၏ မူလအစသည် ယာဉ်တည်ဆောက်မှု ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံရှစ်ပြိုင်ပွဲ (၁၉၂၅ – ၁၉၂၇)နှင့် ယာဉ်မောင်း ဥရောပချန်ပီယံရှစ် (၁၉၃၁ – ၁၉၃၉) ပြိုင်ပွဲများမှတဆင့် ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်၏။ ''ဖော်မြူလာ'' ဆိုသည်မှာ ပြိုင်ပွဲဝင် ကားအားလုံး တသမတ်တည်းလိုက်နာရမည့် ယာဉ်တည်ဆောက်မှု စည်းမျဉ်းကန့်သတ်ချက်များကို ဆိုလိုသည်။ [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]မတိုင်မီက ဂရန့်ပရီအဖွဲ့များသည် ဥရောပချန်ပီယံရှစ်ပြိုင်ပွဲအား ချန်ပီယံရှစ်ပြိုင်ပွဲသစ်တစ်ခုဖြင့် အစားထိုးပြုလုပ်ရန် ကြံရွယ်ခဲ့ကြသော်လည်း စစ်ပွဲကာလအတွင်း ကားမောင်းပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပနိုင်ခြင်း မရှိသောကြောင့် စစ်ကြီးပြီးဆုံးချိန်အထိ ပြိုင်ပွဲဝင်မည့် ကားများအတွက် နိုင်ငံတကာ စည်းမျဉ်းကန့်သတ်ချက် ဖော်မြူလာအသစ်ကို တရားဝင်သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ဖော်မြူလာ ဝမ်းသည် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် သဘောတူညီခဲ့ကြသော စည်းမျဉ်းကန့်သတ်ချက် ဖော်မြူလာတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၁၉၄၇ ခုနှစ်မှစတင်၍ တရားဝင်အသက်သွင်းနိုင်ခဲ့သည်။ ဖော်မြူလာ ပြိုင်ပွဲများ၏ တရားဝင်စတင်မှုမတိုင်မီ ရှေ့ပြေးအနေနှင့်ပြုလုပ်ခဲ့သော ၁၉၄၆ ခုနှစ် တူရင်းဂရန့်ပရီပြိုင်ပွဲသည် ဖော်မြူလာ စည်းမျဉ်းသစ်များနှင့်အညီ ပထမဆုံးကျင်းပသော ဂရန့်ပရီပြိုင်ပွဲဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံရှစ်ပြိုင်ပွဲသစ်ကို ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်၌ စတင်ပြုလုပ်နိုင်ရန် ကြံဆခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite book |date=1 September 1946 |title=La Stampa (1946-09-01) |url=https://archive.org/details/lastampa_1946-09-01/page/n1/mode/2up?view=theater |publisher=Editrice La Stampa S.p.A. |others=CSI Piemonte |pages=3 |language=အီတလီ |trans-title=၁-၉-၁၉၄၆ ရက်နေ့ထုတ် သတင်းစာ}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 March 1946 |title=L'Équipe : le stade, l'air, la route |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5100156g/f2.item.zoom |access-date=13 September 2024 |website=Gallica}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cooper |first=Adam |date=13 May 2020 |title=Remembering F1's first world championship race 70 years on |url=https://www.motorsport.com/f1/news/first-f1-race-silverstone-1950/4791619/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200606181346/https://www.motorsport.com/f1/news/first-f1-race-silverstone-1950/4791619/ |archive-date=6 June 2020 |access-date=11 September 2024 |website=motorsport.com}}&lt;/ref&gt;

၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် မေလ ၁၃ ရက်နေ့ ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း၊ ဆေးဗားစတုန်း ပတ်လမ်းပြိုင်ကားကွင်း၌ ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ဗြိတိသျှဂရန့်ပရီပြိုင်ပွဲသည် ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံရှစ်ကားမောင်ပြိုင်ပွဲအနေဖြင့် ပထမဦးဆုံးတရားဝင်ကျင်းပသော ပြိုင်ပွဲဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 May 2021 |title=Facts you may not know about Silverstone Circuit and its place on the F1 calendar |url=https://www.silverstonemuseum.co.uk/about-us/our-organisation/blog/facts-you-may-not-know-about-silverstone-circuit/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518141045/https://www.silverstonemuseum.co.uk/about-us/our-organisation/blog/facts-you-may-not-know-about-silverstone-circuit/ |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |website=Silverstone Museum}}&lt;/ref&gt; ထိုပွဲစဉ်၌ အယ်ဖာရိုမီယို ({{Langx|it|Alfa Romeo}}) ပြိုင်ကားအသင်းမှ ပြိုင်ကားမောင်းသမား ဂျိုးဇက်ဖ် ဖာရီနာ ({{Langx|it|Giuseppe Farina}}) သည် အသင်းဖော် ပြိုင်ကားမောင်းသမား ဂျူအန် မန်နျူရယ် ဖန်ဂျီယို ({{Langx|es|Juan Manuel Fangio}}) ကို ကပ်လျှက်အနိုင်ရမှတ်ဖြင့် အနိုင်ရဗိုလ်စွဲကာ ပထမဆုံးသော ကမ္ဘာ့ယာဉ်မောင်းချန်ပီယံဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဖန်ဂျီယို သည်လည်း ၁၉၅၁၊ ၁၉၅၄၊ ၁၉၅၅၊ ၁၉၅၆ နှင့် ၁၉၅၇ ခုနှစ်ပြိုင်ပွဲအားလုံး၏ ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံဆုများကို ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့ပြီး&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=13 October 2003 |title=Michael Schumacher surclasse ses rivaux et dépasse Juan Manuel Fangio |url=https://www.lemonde.fr/archives/article/2003/10/13/michael-schumacher-surclasse-ses-rivaux-et-depasse-juan-manuel-fangio_337886_1819218.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518140148/https://www.lemonde.fr/archives/article/2003/10/13/michael-schumacher-surclasse-ses-rivaux-et-depasse-juan-manuel-fangio_337886_1819218.html |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံဆု တစ်ဦးချင်းရရှိမှု အများဆုံး ပြိုင်ကားမောင်းသမားအဖြစ် စံချိန်တင်ခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် [[မိုက်ကယ် ရှူးမက်ကာ]]မှ ၎င်း၏ဆဋ္ဌမမြောက်ချန်ပီယံဆုရရှိမှုဖြင့် ယင်းစံချိန်အား ချိုးဖျက်၍ စံချိန်သစ်တင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် သတ္တမမြောက်ချန်ပီယံဆု ထပ်မံရရှိကာ စံချိန်သစ်ထပ်မံ၍တင်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
[[ဖိုင်:Alfa-Romeo-159-(1951).jpg|right|thumb|၁၉၅၁ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ယာဉ်မောင်းချန်ပီယံ ဂျူအန် မန်နျူရယ် ဖန်ဂျီယို မောင်းနှင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သော အယ်ဖာရိုမီယို ၁၅၉ (Alfa Romeo 159) ပြိုင်ကား]]
ဂျူအန် မန်နျူရယ် ဖန်ဂျီယို သည် သူဝင်ပြိုင်ခဲ့သည့် အကြိမ်ပေါင်း ၅၂ ကြိမ်၌ ၂၄ ကြိမ် အနိုင်ရရှိခဲ့သဖြင့် ဖော်မြူလာ ဝမ်း သမိုင်းတလျှောက် တစ်ဦးချင်း အနိုင်ရရှိမှု ရာခိုင်နှုန်းအမြင့်ဆုံး ပြိုင်ကားမောင်းသမားအဖြစ် စံချိန်တင်ထားဆဲဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Seymour |first=Mike |date=7 December 2023 |title=In Numbers: How Verstappen compares to other F1 greats at this stage of his career |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/in-numbers-how-verstappen-compares-to-other-f1-greats-at-this-stage-of-his.m8QeD2t7xQGjmY4tqTd0q |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521103406/https://www.formula1.com/en/latest/article/in-numbers-how-verstappen-compares-to-other-f1-greats-at-this-stage-of-his.m8QeD2t7xQGjmY4tqTd0q |archive-date=21 May 2024 |access-date=13 September 2024 |website=formula1.com |quote=Juan Manuel Fangio—Stats after 51 Grands Prix: 5 world titles, 24 wins (47%), 35 podiums (68.6%), 29 pole positions (56.8%)}}&lt;/ref&gt; ၁၉၅၈ ခုနှစ် ပြိုင်ပွဲရာသီမှစ၍ ယာဉ်တည်ဆောက်သူ ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံဆုကို ထပ်မံဖြည့်စွက် ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lawton |first=James |date=18 September 2011 |title=Hamilton still on track to greatness |url=https://www.independent.co.uk/sport/motor-racing/james-lawton-hamilton-still-on-track-to-greatness-397525.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/sport/motor-racing/james-lawton-hamilton-still-on-track-to-greatness-397525.html |archive-date=25 May 2022 |access-date=2 November 2021 |work=The Independent |location=London}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lawton |first=James |date=28 August 2007 |title=Moss can guide Hamilton through chicane of celebrity |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/news/james-lawton-abramovich-the-tinker-man-undermines-mourinho-s-own-vision-of-a-dream-team-5334983.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240913012627/https://www.independent.co.uk/sport/football/news/james-lawton-abramovich-the-tinker-man-undermines-mourinho-s-own-vision-of-a-dream-team-5334983.html |archive-date=13 September 2024 |work=The Independent |publisher= |issn=1741-9743 |oclc=185201487}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Henry |first=Alan |date=12 March 2007 |title=Hamilton's chance to hit the grid running |url=https://www.theguardian.com/sport/2007/mar/12/formulaone.motorsports15 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080418205919/http://sport.guardian.co.uk/formulaone/story/0,,2032039,00.html |archive-date=18 April 2008 |access-date=30 October 2007 |work=The Guardian |location=London}}&lt;/ref&gt;

=== နည်းပညာပိုင်း တိုးတက်မှုများ ===
[[ဖိုင်:MossLotusClimax19610806.jpg|right|thumb|၁၉၆၁ နျူဘာဂရင်း ဂရန့်ပရီပွဲစဉ်၌တွေ့ရသော ပြိုင်ပွဲဝင် Lotus 18 ပြိုင်ကား]]
ပြိုင်ပွဲများတွင် ပထမဆုံးသော အဓိကကျသည့် နည်းပညာဆိုင်ရာ တိုးတက်မှုသည် ဘူဂတ်တီ ပြိုင်ကားအသင်း (Bugatti) ၏ ခါးလယ်-အင်ဂျင်ထိုင် ပြိုင်ကားများဖြင့် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်၍ ၎င်းနည်းပညာနှင့် မိတ်ဆက်ခဲ့ချိန်က ဖြစ်သည်။ ဩစတြေးလျ ပြိုင်ကားမောင်းသမား ဂျက်ဘရက်ဘမ် (Jack Brabham) ရရှိခဲ့သည့် ၁၉၅၉၊ ၁၉၆၀ နှင့် ၁၉၆၆ ခုနှစ် ချန်ပီယံဆုများသည် ခါးလယ်-အင်ဂျင်အထိုင်ချခြင်း၏ အားသာမှုကို သက်သေပြခဲ့သည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ပြိုင်ပွဲဝင်အသင်းအားလုံး ခါးလယ်-အင်ဂျင်ထိုင် ပြိုင်ကားများဖြင့် ပြောင်းလဲပြိုင်ပွဲဝင်ခဲ့ကြသည်။ လေးဘီးယက်ပုံစံ Ferguson P99 ပြိုင်ကားသည် ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံရှစ်ပြိုင်ပွဲသို့ နောက်ဆုံးဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည့် ယာဉ်ဦးပိုင်း-အင်ဂျင်ထိုင် ဒီဇိုင်း ဖော်မြူလာ ဝမ်း ပြိုင်ကားဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဗြိတိသျှ ဂရန့်ပရီ၏ တစ်စင်းတည်းသောရှေ့ခန်း-အင်ဂျင်ထိုင် ဒီဇိုင်း ပြိုင်ကားလည်းဖြစ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ferguson P99 |url=http://www.gpracing.net192.com/cars/data/186.cfm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080330231253/http://www.gpracing.net192.com/cars/data/186.cfm |archive-date=30 March 2008 |access-date=17 November 2007 |publisher=[[GP Racing]]}}&lt;/ref&gt;

၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် လိုတက်စ်ပြိုင်ကားအသင်း (Lotus) သည် ရှေးရိုးပုံစံဖြစ်သည့် ဒေါက်တိုင် အရိုးစုဘောင် ကိုယ်ထည်အစား အလူမီနီယမ်ပြား အကာခွံ ကိုယ်ထည်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော ပြိုင်ကားဖြင့် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်၍ ယင်းနည်းပညာသစ်ဖြင့် မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ခါးလယ်-အင်ဂျင်ထိုင်စနစ်ပြီးနောက်ပိုင်း နည်းပညာဆိုင်ရာ အကြီးမားဆုံးတိုးတက်မှုဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 March 2018 |title=See how technology has changed Formula One for the better |url=https://www.redbull.com/in-en/7-times-new-technology-changed-the-f1-game |access-date=23 August 2025 |website=Red Bull}}&lt;/ref&gt;

၁၉၆၈ ခုနှစ် ရာသီပွဲစဉ်တွင် တောင်ပံရွက်တပ် ပြိုင်ကားပုံစံများပေါ်ပေါက်လာခြင်းနှင့်အတူ ကားဒီဇိုင်းများတွင် လေခွင်းပင့်ဖိအား (Aerodynamic Downforce) သက်ရောက်မှုသည် တဖြည်းဖြည်းအရေးပါလာခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် Lotus အသင်းမှ မြေပြင်-သက်ရောက်မှု လေခွင်အား (Ground-Effect Aerodynamics) နည်းပညာသုံး ပြိုင်ကားများနှင့် မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ၎င်းနည်းပညာ၏ အကျိုးကျေးဇူးဖြင့် ပြိုင်ကားများတွင် ကြီးမားသည့် ပင့်ဖိအားရရှိမှုနှင့်အတူ လမ်းကွေ့များပေါ်၌ အရှိန်မြန်မြန် မောင်းနှင်နိုင်စွမ်း ပိုမိုရရှိလာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Staniforth |first=Allan |year=1994 |title=Competition Car Suspension |publisher=Haynes |isbn=978-0-85429-956-0 |page=96}}&lt;/ref&gt;
[[ဖိုင်:1985_European_GP_Stefan_Johansson_01.jpg|thumb|၁၉၈၅ ခုနှစ် ဥရောပ ဂရန့်ပရီပြိုင်ပွဲတွင် ယှဉ်ပြိုင်မောင်းနှင်နေသော ဖာရာရီအသင်း၏ ပြိုင်ကားတစ်စင်း]]
၁၉၈၈ ခုနှစ်အလွန် ဆယ်စုနှစ်တာမျှ ကာလအတွင်း ဖော်မြူလာ ဝမ်း ပြိုင်ပွဲများသည် ပြိုင်ဆိုင်မှု အလွန်ပြင်းထန်ခဲ့ပြီး ယာဉ်မတော်တဆဖြစ်ပွားမှုများနှင့် သေဆုံးမှုဖြစ်ရပ်များ ရှိခဲ့၏။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Slater |first=Luke |date=22 May 2025 |title='I had a front-row seat for the explosive Senna-Prost rivalry' |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2025/05/22/front-row-seat-explosive-ayrton-senna-alain-prost-rivalry/ |access-date=3 November 2025 |website=The Telegraph}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ayrton Senna: Remembering a racing legend 30 years on |url=https://www.silverstone.co.uk/news/ayrton-senna-remembering-racing-legend-30-years |access-date=3 November 2025 |website=Silverstone}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tremayne |first=Sam |title=A racer through and through – Roland Ratzenberger remembered |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/a-racer-through-and-through-ratzenberger-remembered.4GgLrhjq9vSL5anb023G7 |access-date=3 November 2025 |website=Formula 1®}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၄ ခုနှစ် ဂျပန် ဂရင်းပရီပြိုင်ပွဲ ယာဉ်မတော်တဆမှု ထိခိုက်ဒဏ်ရာများကြောင့် ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့၌ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သူ ပြင်သစ် ပြိုင်ကားမောင်းသမား ဂျူးလိစ် ဘီယန်ချီ၏ သေဆုံးမှုမတိုင်မီအထိ ဖော်မြူလာ ဝမ်း ပြိုင်ပွဲသမိုင်းတလျောက် ပြိုင်ကားမောင်းသမားတစ်ဦးမျှ ပြိုင်ပွဲ မတော်တဆမှုမှ ရရှိသည့် ဒဏ်ရာကြောင့် သေဆုံးဖူးခြင်း မရှိိပေ။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Benson |first=Andrew |date=9 October 2022 |title=Japanese Grand Prix: Memories of Jules Bianchi death trigger anger over recovery truck on track |url=https://www.bbc.com/sport/formula1/63190448 |access-date=16 September 2025 |website=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;

=== ထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းရှင်များ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာခြင်း ===
[[ဖိုင်:Michael_Schumacher,_Ferrari_F2001_(8968595731)_(cropped).jpg|thumb|[[မိုက်ကယ် ရှူးမက်ကာ]]နှင့် [[ဖာရာရီ]]အသင်းသည် ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံဆုများ ငါးကြိမ်ဆက်တိုက် အတူတကွရယူနိုင်ခဲ့သည်။ (၂၀၀၁ ခုနှစ် ဓာတ်ပုံ) ]]
မိုက်ကယ် ရှူးမက်ကာနှင့် [[ဖာရာရီ]]အသင်းတို့၏ ပေါင်းစည်းမှုတွင် ငါးကြိမ်ဆက်တိုက် ယာဉ်မောင်း ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံဆု နှင့် ခြောက်ကြိမ်ဆက်တိုက် ယာဉ်တည်ဆောက်မှု ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံဆုများ အတူတကွ ရယူနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ရှူးမေကာသည် ဖော်မြူလာ ဝမ်းတွင် ဂရန့်ပရီ နိုင်ပွဲရရှိမှု အများဆုံး၊ ရာသီတစ်ခုစာ နိုင်ပွဲရရှိမှု အများဆုံး၊ ယာဉ်မောင်းချန်ပီယံဆုရရှိမှု အများဆုံး စသည့် စံချိန်များစွာကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |date=21 July 2002 |title=Schumacher makes history |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/motorsport/formula_one/2141834.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505185104/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/2141834.stm |archive-date=5 May 2009 |access-date=12 September 2006 |work=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; ရှူးမေကာ၏ ရာသီဆက်တိုက် ချန်ပီယံဆု သိမ်းပိုက်မှုသည် ၂၀၀၅ ခုနှစ် ရာသီတွင် ရီနော့ပြိုင်ကားအသင်း (Renault) ၏ စပိန် ပြိုင်ကားမောင်းသမား ဖာနန်ဒို အယ်လွန်ဆို (Fernando Alonso) ၏ အသက်အငယ်ဆုံး ဖော်မြူလာ ဝမ်း ချန်ပီယံဖြစ်လာချိန်၌ ရပ်တန့်သွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The youngest Formula 1 world champions – Where does Max Verstappen rank alongside Vettel, Alonso and Hamilton? |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/the-youngest-world-champions-where-does-verstappen-rank-alongside-vettel.5maXjugCVIKMSrPdky0p7Q |access-date=23 August 2025 |website=Formula 1®}}&lt;/ref&gt; ၎င်းနောက်ပိုင်း အသက်အငယ်ဆုံး ချန်ပီယံဆုရှင် စံချိန်အား ဗြိတိသျှ ပြိုင်ကားမောင်းသမား လူးဝစ် ဟာမီလ်တန် (Lewis  Hamilton) မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ချန်ပီယံဆုဖြင့် ချိုးဖျက်ခဲ့ပြီး ၎င်းနောက်ထပ်တဖန် ဂျာမန် ပြိုင်ကားမောင်းသမား ဆီဘက်စသျှန်း ဗက်တယ် (Sebastian Vettel) မှ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ချန်ပီယံဆုဖြင့် ယင်းစံချိန်အား ထပ်မံချိုးဖျက်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်ရာသီတွင်လည်း ရီနော့အသင်း နှင့် အယ်လွန်ဆို တို့သည် ချန်ပီယံဆု နှစ်ခုလုံးကို ထပ်မံသိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2006 Teams' Standings |url=https://www.formula1.com/en/results/2006/team |access-date=23 August 2025 |website=formula1.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2006 Drivers' Standings |url=https://www.formula1.com/en/results/2006/drivers |access-date=23 August 2025 |website=formula1.com}}&lt;/ref&gt; ရှူးမက်ကာသည် ဖော်မြူလာ ဝမ်း ကားမောင်းပြိုင်ပွဲများသို့ ၁၆ နှစ်တာ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၆ ခုနှစ်ကုန်တွင် ပြိုင်ကားမောင်းသမားဘဝမှ အနားယူခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၀ ပြိုင်ပွဲရာသီတွင် Brawn GP အမည်ဖြင့်ပြောင်းလဲ၍ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သော မာစီးဒီး ပြိုင်ကားအသင်းသစ်နှင့်အတူ ဖော်မြူလာ ဝမ်း ပြိုင်ပွဲများသို့ တကြော့ပြန်လည် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Michael Schumacher: When he announced his first f1 retirement |url=https://www.skysports.com/f1/news/12525/10561418/michael-schumacher-when-he-announced-his-first-f1-retirement |access-date=23 August 2025 |website=Sky Sports}}&lt;/ref&gt;

ထိုကာလတွင် FIA မှ ပြိုင်ပွဲလှုပ်ရှားမှုများ တိုးတက်စေရန်နှင့် ကုန်ကျစရိတ်လျှော့ချနိုင်စေရန် ရည်ရွယ်ကာ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းပြောင်းလဲမှုများကို မကြာခဏပြုလုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIA Rules &amp; Regulations Sporting Regulations: 2006 season changes |url=http://www.formula1.com/insight/rulesandregs/13/995.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061109185035/http://www.formula1.com/insight/rulesandregs/13/995.html |archive-date=9 November 2006 |access-date=11 May 2006 |website=formula1.com}}&lt;/ref&gt; ချန်ပီယံရှစ် စတင်ခဲ့သည့် ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်ကတည်းက တရားဝင်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့် &quot;အသင်းမှ အမိန့်ပေးခြင်း&quot; လုပ်ပိုင်ခွင့်သည် ကားမောင်းအသင်းများမှ ပြိုင်ပွဲရလဒ်အား ပြောင်ကျကျခြယ်လှယ်၍ အပျက်သဘောဆောင်သည့် လုပ်ရပ်များ လူသိရှင်ကြားဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ၂၀၀၂ ခုနှစ်မှစ၍ ပိတ်ပင်ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းကိစ္စ၏ အထင်ရှားဆုံးဖြစ်ရပ်မှာ ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဩစတြီးယား ဂရန့်ပရီ၌ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဖာရာရီအသင်း၏ ဖြစ်ရပ်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2008 FIA Formula One Sporting Regulations |url=http://paddocktalk.com/news/html/modules/ew_filemanager/07images/f1/fia/033007_2008_F1_SPORTING_REGULATIONS.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929075510/http://paddocktalk.com/news/html/modules/ew_filemanager/07images/f1/fia/033007_2008_F1_SPORTING_REGULATIONS.pdf |archive-date=29 September 2011 |access-date=16 March 2018 |publisher=}}&lt;/ref&gt; အခြားပြောင်းလဲမှုများတွင် တာထွက်နေရာ အရည်အချင်းစစ်ခြင်း၊ အမှတ်ပေးစနစ်၊&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 February 2010 |title=Formula 1 adopts new points system for 2010 season |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/motorsport/formula_one/8493082.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171129191226/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/8493082.stm |archive-date=29 November 2017 |access-date=10 April 2021 |publisher=[[BBC Sport]]}}&lt;/ref&gt; နည်းပညာဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများ၊&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 February 2010 |title=FIA publishes new Formula One regulations to cover the 2010 season |url=https://www.theguardian.com/sport/2010/feb/12/fia-formula-one-regulations-2010-season |access-date=23 August 2025 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; နှင့် အင်ဂျင်နှင့် တာယာ မည်မျှကြာမြင့်ရမည် စသည်တို့ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wise |first=Michael |title=2010 rule changes |url=https://www.skysports.com/f1/news/5980709/2010-rule-changes |access-date=23 August 2025 |website=Sky Sports}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Holding |first=Joe |date=22 October 2021 |title=Formula One: remember when... the US GP went ahead with just six cars? |url=https://www.topgear.com/car-news/formula-one/formula-one-remember-when-us-gp-went-ahead-just-six-cars |access-date=23 August 2025 |website=Top Gear}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Noble |first=Jonathan |date=20 December 2007 |title=Bridgestone signs sole supplier contract |url=https://www.autosport.com/f1/news/bridgestone-signs-sole-supplier-contract-4418515/4418515/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103164629/https://www.autosport.com/f1/news/bridgestone-signs-sole-supplier-contract-4418515/4418515/ |archive-date=3 January 2022 |access-date=3 January 2022 |website=autosport.com}}&lt;/ref&gt;

== ကားမောင်းပြိုင်ခြင်း ==
ဖော်မြူလာ ဝမ်း ဂရင်းပရီပြိုင်ပွဲတစ်ပွဲသည် ရက်သတ္တပတ်ကုန်အထိ ကြာမြင့်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ပြိုင်ပွဲတစ်ပွဲသည် သောကြာနေ့ အစမ်းမောင်းလေ့ကျင့်မှု နှစ်ကြိမ်၊ စနေနေ့ အစမ်းမောင်းလေ့ကျင့်မှု တစ်ကြိမ်တို့ဖြင့် စတင်သည်။ အရန်ယာဉ်မောင်းများကို သောကြာနေ့ လေ့ကျင့်မှုများတွင် ဝင်ရောက်မောင်းနှင်ခွင့်ပြုသော်လည်း အသင်းတစ်သင်းလျှင် ကားနှစ်စီးသာ အသုံးပြုနိုင်သဖြင့် ပြိုင်ပွဲဝင် ယာဉ်မောင်းတစ်ဦးနှင့် လဲလှယ်၍သာ ဝင်ရောက်လေ့ကျင့်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ အစမ်းမောင်းလေ့ကျင့်မှု နောက်ဆုံးအကြိမ်အပြီးတွင် တာထွက် နေရာ အကဲဖြတ်ခြင်းအပိုင်း ပြုလုပ်သည်။ ၎င်းအကဲဖြတ် ရလဒ်အပေါ်မူတည်၍ တနင်္ဂနွေနေ့ အဓိကပြိုင်ပွဲ၏ တာအထွက်တွင် စီတန်းရမည့် နေရာအား သတ်မှတ်သည်။ &lt;ref name=&quot;QDetail2&quot;&gt;{{Cite web |title=Practice and qualifying |url=http://www.formula1.com/inside_f1/rules_and_regulations/sporting_regulations/8686/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100516014918/http://www.formula1.com/inside_f1/rules_and_regulations/sporting_regulations/8686/ |archive-date=16 May 2010 |access-date=21 October 2009 |website=formula1.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;DriveChang&quot;&gt;{{Cite web |date=10 June 2011 |title=Driver changes and additional drivers |url=http://www.formula1.com/inside_f1/rules_and_regulations/sporting_regulations/8694/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110620024651/http://www.formula1.com/inside_f1/rules_and_regulations/sporting_regulations/8694/ |archive-date=20 June 2011 |access-date=10 June 2011 |website=formula1.com}}&lt;/ref&gt;

=== တာယာ စည်းမျဉ်းများ ===
[[ဖိုင်:Pirelli_Tire_Range_(52849596009).jpg|thumb|၂၀၂၃ ခုနှစ် ရာသီတွင် အသုံးပြုခဲ့သော Pirelli အမှတ်တံဆိပ် ကားတာယာများ (ဝဲ မှ ယာ)။ ပြောင်ကွန်ပေါင်းတာယာ ၃ မျိုး (အပျော့၊ သာမာန်၊ အမာ) နှင့် မိုးရာသီသုံးတာယာ ၂ မျိုး (မိုးဖွဲ၊ မိုးသည်းထန်)။]]
ပြိုင်ပွဲသီတင်းပတ်တစ်ခုစီတွင် ပြိုင်ပွဲဝင်ယာဉ်မောင်းတစ်ဦးလျှင် ခြောက်သွေ့ရာသီသုံး တာယာ ၁၃ စုံ၊ စိုထှိုင်းရာသီသုံး တာယာ ၃ စုံနှင့် အထွေထွေဘက်စုံသုံး တာယာ ၄ စုံ ဟူ၍ စုစုပေါင်း တာယာ အစုံ ၂၀ စီ ခွဲတမ်းချထုတ်ပေးပြီး မသုံးဖြစ်သည့် တာယာအသစ်များကိုလည်း ပြန်လည်အပ်နှံပေးရသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 December 2020 |title=2021 Formula 1 Sporting Regulations |url=https://www.fia.com/sites/default/files/2021_formula_1_sporting_regulations_-_iss_5_-_2020-12-16.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201217153320/https://www.fia.com/sites/default/files/2021_formula_1_sporting_regulations_-_iss_5_-_2020-12-16.pdf |archive-date=17 December 2020 |publisher=Federation Internationale de l'Automobile}}&lt;/ref&gt;

=== တာထွက်နေရာ အရည်အချင်းစစ်ပြိုင်ပွဲ ===
ပြိုင်ပွဲကျင်းပမှုသမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် တာထွက်နေရာအရည်အချင်းစစ်ပွဲသည် အစမ်းမောင်းလေ့ကျင့်ချိန်နှင့် တဆက်တည်းပြုလုပ်လေ့ရှိ၏။ ယာဉ်မောင်းများသည် သတ်မှတ်ကြာချိန်အတွင်း ပတ်လမ်းများကို တစ်ကြိမ် သို့မဟုတ် ပိုမို၍ မောင်းနှင်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ယာဉ်မောင်းအသီးသီး၏ ပတ်လမ်းအမြန်ဆုံးမောင်းနှင်မှုစံချိန်ဖြင့် အမှတ်ပေးဇယားရပ်တည်မှုကို ဆုံးဖြတ်သည်။ အမြန်ဆုံးစံချိန်ရရှိသူသည် ပြိုင်ပွဲတွင် Pole position ဟုခေါ်သော ထိပ်ဆုံးနေရာမှ တာထွက်ခွင့် ရရှိမည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 March 2016 |title=Deciding the grid – A history of F1 qualifying formats |url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2016/3/deciding-the-grid-a-history-of-f1-qualifying-formats.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200830180030/https://www.formula1.com/en/latest/features/2016/3/deciding-the-grid-a-history-of-f1-qualifying-formats.html |archive-date=30 August 2020 |access-date=20 May 2021 |website=formula1.com}}&lt;/ref&gt;

=== တာတိုအမြန်မောင်းပြိုင်ပွဲ ===
၂၀၂၁ ခုနှစ် ရာသီပွဲစဉ်များတွင် တာတိုအမြန်မောင်းပွဲများ (Sprints) စတင်ပါဝင်လာခဲ့ပြီး တာထွက်နေရာအရည်အချင်းစိစစ်မှုပုံစံသစ်အနေဖြင့် ချဉ်းကပ်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။ ၎င်းပုံစံသစ်တွင် ယခင်ပြုလုပ်နေကြ အရည်အချင်းစစ်ဆေးပွဲသည် တာတိုအမြန်မောင်းပြိုင်ပွဲအတွက် တာထွက်နေရာကို ဆုံးဖြတ်မည်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတာတိုပြိုင်ပွဲအား ဂရန့်ပရီပြိုင်ပွဲ တာထွက်နေရာအတွက် ဆုံးဖြတ်မည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Rawcliffe |first=Tom |date=6 April 2021 |title=New F1 Sprint Races to be finalised by Imola |url=https://www.planetf1.com/news/sprint-races-finalised-imola/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407000617/https://www.planetf1.com/news/sprint-races-finalised-imola/ |archive-date=7 April 2021 |access-date=7 April 2021 |work=PlanetF1.com}}&lt;/ref&gt; သို့သော် ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ထိုနည်းလမ်းသစ်အစား တာတိုအမြန်မောင်းပွဲစဉ်များကို ထိပ်ဆုံးပန်းဝင်သူ ၈ ဦးကို ချန်ပီယံရှစ် ရမှတ်ပေးသော ပြိုင်ပွဲများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 December 2022 |title=Formula 1 announces venues for six F1 Sprint events across 2023 season |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-formula-1-announces-venues-for-six-f1-sprint-events-across-2023.4tvAAXFGdkoHKE8Onjh8Ya.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207113722/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-formula-1-announces-venues-for-six-f1-sprint-events-across-2023.4tvAAXFGdkoHKE8Onjh8Ya.html |archive-date=7 December 2022 |access-date=21 March 2023 |website=formula1.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 April 2023 |title=Explained: Everything you need to know about the 2023 F1 Sprint format |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.explained-everything-you-need-to-know-about-the-2023-f1-sprint-format.583WHWKbWVVBemPKi6pJxH.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230520011029/https://www.formula1.com/en/latest/article.explained-everything-you-need-to-know-about-the-2023-f1-sprint-format.583WHWKbWVVBemPKi6pJxH.html |archive-date=20 May 2023 |access-date=25 April 2023 |website=formula1.com}}&lt;/ref&gt; စံပြုထားသော ဂရန့်ပရီပြိုင်ပွဲတစ်ပွဲ ကျင်းပပုံမှာ သီတင်းပတ်တစ်ခု၏ အကုန် သောကြာနေ့တွင် အစမ်းလေ့ကျင့်မောင်းနှင်ခြင်းနှင့် ၎င်းနောက် တာတိုအမြန်မောင်းပြိုင်ပွဲအတွက် တာထွက်နေရာ အရည်အချင်းစစ်ဆေးခြင်း၊ စနေနေ့တွင် နံနက်ပိုင်း၌ တာတိုအမြန်မောင်းပြိုင်ပွဲကျင်ပခြင်းနှင့် မွန်းလွဲပိုင်း၌ တနင်္ဂနွေနေ့ ကျင်းပမည့် ဂရန့်ပရီပြိုင်ပွဲအတွက် တာထွက်နေရာအရည်အချင်းစစ်ဆေးခြင်းတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Formula One Management |date=March 12, 2026 |title=Your guide to the 2026 F1 Sprint format |url=https://www.mclaren.com/racing/formula-1/2026/guide-to-the-f1-sprint/ |access-date=13 June 2026 |website=McLaren.com}}&lt;/ref&gt;

=== ကားမောင်းပြိုင်ပွဲ ===
တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ပြိုင်ပွဲဝင်ယာဉ်မောင်းများ ယာဉ်နှင့်လမ်းကြောင်းအခြေအနေ စစ်ဆေးနိုင်ရန်၊ ကားတာယာများကို ဆွဲအားနှင့်ကုပ်အား ပိုမိုရရှိစေရန် အပူပေးသည့်အနေဖြင့် ပတ်လမ်းတစ်ပတ်စာ သွေးပူအစမ်းမောင်းနှင်မှုဖြင့် ပြိုင်ပွဲအား စတင်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |title=F1 Explained: The formation lap |url=https://www.skysports.com/f1/video/36363/13237888/f1-explained-the-formation-lap |access-date=15 September 2025 |work=Sky Sports}}&lt;/ref&gt; ယင်းနောက်ယှဉ်ပြိုင်မည့် ပြိုင်ကားအားလုံးသည် တာထွက်နေရာသို့ ၎င်းတို့၏အရည်အချင်းစစ်ပြိုင်ပွဲရလဒ်အစီအစဉ်အတိုင်း ဝင်ရောက်နေရာယူကြသည်။
[[ဖိုင်:Jacques_Villeneuve_(Sauber)_qualifying_at_US_Grand_Prix_2005.jpg|thumb|၂၀၀၅ ခုနှစ် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဂရန့်ပရီ တာထွက်နေရာ အရည်အချင်းစစ်ပွဲ၌ မောင်းနှင်ယှဉ်ပြိုင်နေစဉ်တွေ့ရသော Sauber C24 ပြိုင်ကား]]
သတ်မှတ် တာထွက်နေရာအသီးသီးသို့ ပြိုင်ကားအားလုံး ဝင်ရောက်တန်းစီပြီးသည်နှင့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာစောင့်ရှောက်ရေး ယာဉ်မှ ၎င်းတို့၏အနောက်သို့ ဝင်ရောက်နေရာယူသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Baxter-Priest |first=Matthew |date=2 March 2023 |title=What is the car at the back of the F1 grid? |url=https://www.esquireme.com/sports/what-is-the-car-at-the-back-of-the-f1-grid |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103153821/https://www.esquireme.com/sports/what-is-the-car-at-the-back-of-the-f1-grid |archive-date=3 November 2023 |access-date=3 November 2023 |website=Esquire Middle East}}&lt;/ref&gt; ထို့နောက် တာထွက်အချက်ပြပွိုင့် အနီရောင်မီးသီးငါးလုံး တစ်လုံးစီ တစ်စက္ကန့်ခြား လင်းလာပြီးနောက် စက္ကန့်အနည်းငယ်အကြာအတွင် မီးသီးအားလုံး တပြိုက်နက် မှိတ်သွားခြင်းဖြင့် ပြိုင်ပွဲစတင်ကြောင်း အချက်ပြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Formula 1 rules that every new fan needs to know |url=https://www.williamsf1.com/posts/881ba06f-3898-4fe1-8d5c-4c01af217c0e/the-f1-rules-that-every-new-fan-needs-to-know |access-date=15 September 2025 |website=Atlassian Williams Racing}}&lt;/ref&gt; ပြင်းထန်သော မတော်တဆမှု၊ အန္တရာယ်ရှိသော အခြေအနေများ သို့မဟုတ် ယာဉ်မောင်းသည် တာထွက်နေရာ သို့မဟုတ် လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် ဘေးကင်းလုံခြုံမှုမရှိဟုထင်ပါက လက်မြှောက်၍ အချက်ပြကာ ပြိုင်ပွဲစတင်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်ကို ရပ်ဆိုင်းနိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cooper |first=Adam |title=McLaren: F1's aborted-start rule &quot;a little confusing&quot; amid Norris fine |url=https://www.motorsport.com/f1/news/mclaren-aborted-start-rule-confusing-norris-fine/10671253/ |access-date=15 September 2025 |website=motorsport.com}}&lt;/ref&gt; မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းခြင်းကဲ့သို့သော ပြိုင်ပွဲစတင်ခြင်းသည် အလွန်အကျွံအန္တရာယ်များသည်ဟု ယူဆပါက ဘေးကင်းရေးကား၏နောက်မှလည်း ပြိုင်ပွဲကို စတင်နိုင်သည်။ ယင်းအခြေအနေမျိုးတွင် သွေးပူအစမ်းမောင်းနှင်မှု မပါဝင်တော့ပေ။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Race start procedure |url=http://www.formula1.com/inside_f1/rules_and_regulations/sporting_regulations/8691/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130704181035/http://www.formula1.com/inside_f1/rules_and_regulations/sporting_regulations/8691/ |archive-date=4 July 2013 |access-date=16 October 2010 |website=formula1.com}}&lt;/ref&gt;

ယာဉ်မောင်းပြိုင်ပွဲဝင်များသည် ယှဉ်ပြိုင်နေစဉ်အတွင်း ပြိုင်ကားများ၏ တာယာဘီးများ လဲလှယ်ရန်နှင့် ပျက်စီးချို့ယွင်းမှုများ ပြုပြင်ရန် ဂိုဒေါင်ရုံ ရပ်နားမှု (Pit Stop) များပြုလုပ်နိုင်သည်။ ပြိုင်ပွဲဝင်များသည် သာမာန်အချိန်တွင် အမျိုးအစားမတူသော ခြောက်သွေ့ရာသီသုံး ကွန်ပေါင်းတာယာ ၃ စုံ လဲလှယ်နိုင်ပြီး မိုးရွာသွန်းချိန်နှင့် ဆီးနှင်းကျချိန်များတွင် အမျိုးအစားမတူသော စိုထိုင်းရာသီသုံး အထူးထုတ်တာယာ ၂ စုံ လဲလှယ်နိုင်သည်။ ပြိုင်ပွဲတွင် ယာဉ်မောင်းများသည် ဂိုဒေါင်ရုံ ရပ်နားမှုအား တစ်ကြိမ် အနည်းဆုံးပြုလုပ်ရမည်ဖြစ်ပြီး ကွန်ပေါင်းတာယာများအား နှစ်စုံ အနည်းဆုံးအသုံးပြုရမည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Asher |first=Richard |last2=Braybrook |first2=Rebecca |date=15 September 2025 |title=F1 tyres: What are the Pirelli compounds and 2024 rules |url=https://www.autosport.com/f1/news/f1-tyres-what-are-the-compounds-and-what-do-they-mean/10344284/ |access-date=15 September 2025 |website=autosport.com}}&lt;/ref&gt;{{Efn|A mandatory two-pit stop rule was enforced for the [[2025 Monaco Grand Prix]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=EXPLAINER: What is the new two-stop rule for Monaco? |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/explained-what-is-the-new-two-stop-rule-for-the-monaco-grand-prix-and-how.1qropbdmR05S3BqgYsHtpE |website=formula1.com |access-date=15 September 2025 }}&lt;/ref&gt;}}

ရှေ့ဆုံးမှ ဦးဆောင်ယှဉ်ပြိုင်နေသော ကားသည် သတ်မှတ်ထားသည့် ပတ်လမ်းမောင်းနှင်မှုအကြိမ်ရေ ပြီးမြောက်သောအခါတွင် ယှဉ်ပြိုင်မှုပြီးဆုံးလေသည်။{{Efn|This number varies around each track. It is defined as the minimum amount of laps required for the total race distance to exceed 305 km, with the exception of the Monaco Grand Prix, for which it is set at 260km.&lt;ref name=&quot;2025 sporting regs&quot;/&gt;}} သတ်မှတ်ပတ်လမ်းမောင်းနှင်မှုအကြိမ်ရေပြီးမြောက်သူ တစ်ဦးမကပါက ပန်းဝင်မျဉ်းကိုဖြတ်သည့် အချိန်ဖြင့် ဆုံးဖြတ်သည်။ ပြိုင်ပွဲပြီးဆုံးချိန်တွင် သတ်မှတ်ထားသော အကွာအဝေး၏ ၉၀% ပြီးမြောက်သော ပြိုင်ပွဲဝင်များကို ၎င်းတို့၏ ဆက်စပ်လမ်းကြောင်းအနေအထားနှင့် ပြီးမြောက်သွားသော ပတ်လမ်းမောင်းနှင်မှု အရေအတွက်ပေါ်မူတည်၍ ပြိုင်ပွဲ၏ ရလဒ် အဆင့်များကို သတ်မှတ်သည်။ ပြိုင်ပွဲအား ဆက်လက်ကျင်းပရန် လုံခြုံစိတ်ချရမှုမရှိသည့် အခြေအနေမျိုးရှိလာပါက ခေတ္တရပ်နားနိုင်သည် သို့မဟုတ် စောလျင်စွာ ပြီးဆုံးနိုင်သည်။ ယှဉ်ပြိုင်နေမှုအား ယာယီဆိုင်းငံ့ထားသည့် အခြေအနေမျိုးတွင် ပြိုင်ပွဲဝင် ကားအားလုံးသည် လမ်းကြောင်းရှင်း ကား (Safety Car) ၏ ဦးဆောင်မှုနောက်တွင် လက်ရှိရောက်ရှိနေသည့် နေရာ အစဉ်လိုက်အတိုင်း မောင်းနှင်ရမည်ဖြစ်ပြီး ယှဉ်ပြိုင်မှု ပြန်လည်မစတင်မီ ဆယ်မိနစ်ကြိုတင်အသိပေးသည်။&lt;ref name=&quot;2025 sporting regs&quot;&gt;{{Cite web |title=2025 Formula 1 Sporting Regulations |url=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2025_formula_1_sporting_regulations_-_issue_1_-_2024-07-31.pdf |access-date=15 September 2025 |website=Fédération Internationale de l'Automobile}}&lt;/ref&gt;

=== အချက်ပြ အလံများ ===
ဖော်မြူလာ ဝမ်းတွင် အသုံးပြုသော အချက်ပြအလံများ၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်နှင့် သုံးစွဲပုံများကို ကမ္ဘာ့ကားမောင်းအဖွဲ့ချုပ်မှ ထုတ်ပြန်သော မော်တော်ကားအားကစားဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာ ကျင့်ထုံး၏ နောက်ဆက်တွဲ(ဇ)တွင် ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIA International Sporting Code: Appendix H |url=https://www.fia.com/sites/default/files/appendix_h_2021_published_09_03_2021.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510213732/https://www.fia.com/sites/default/files/appendix_h_2021_published_09_03_2021.pdf |archive-date=10 May 2021 |publisher=Federation Internationale de l'Automobile}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!အလံ
! အခေါ်အဝေါ်
! အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |[[ဖိုင်:Auto_Racing_Yellow.svg|50x50px]]
! SC ဆိုင်းဘုတ်
(Safety Car)
| ပြိုင်လမ်းပေါ်တွင် ဘေးကင်းရေးယာဉ် (Safety Car) ရှိကြောင်း သတိပေးညွှန်ပြရန် အဝါရောင်အလံနှင့်တွဲဖက်၍ပြသသည်။ ပြိုင်ကားမောင်းသမားများသည် လက်ရှိအဆင့်ရပ်တည်မှုနေရာအတိုင်း အစဉ်လိုက် အရှိန်လျော့၍မောင်းနှင်ရမည်။
|-
! VSC ဆိုင်းဘုတ်
(Virtual Safety Car)
| ပြိုင်လမ်းပေါ်တွင် ဘေးကင်းရေးယာဉ် (Safety Car) ရှိသကဲ့သို့ သတ်မှတ်ကြောင်း သတိပေးညွှန်ပြရန် အဝါရောင်အလံနှင့်တွဲ၍ပြသသည်။ ဤသတ်မှတ်ချိန်အတွင်းတွင် ယာဉ်မောင်းများအား ပြိုင်လမ်း အပိုင်းလိုက် မောင်းနှင်ချိန် မည်မျှကြာမြင့်ရမည်ကို သတ်မှတ်ပေးထားပြီး မလိုက်နာပါက ပြစ်ဒဏ်ခံရမည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 April 2025 |title=Virtual Safety Car: what it is and how it works |url=https://www.monzanet.it/en/virtual-safety-car-what-it-is-and-how-it-works/ |access-date=19 August 2025 |website=Autodromo Nazionale Monza}}&lt;/ref&gt;
|-
! အဝါ
| ပြိုင်လမ်းပေါ်တွင် (သို့) ပြိုင်လမ်းအနီးတွင် အပျက်အစီး အပိုင်းအစများရှိကြောင်း သတိပေးညွှန်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ အဝါရောင်နှစ်ထပ်လှိုင်းတွန့်အလံသည် ပြိုင်လမ်းပေါ်တွင် (သို့) ပြိုင်လမ်းအနီးတွင် ပြိုင်ပွဲကြီးကြပ်ရေးဒိုင်များ အလုပ်လုပ်နေသောကြောင့် အရှိန်လျှော့ရန်နှင့် ရပ်တန့်နိုင်ရေး ပြင်ဆင်ထားရန် သတိပေးညွှန်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
|-
![[ဖိုင်:Auto_Racing_Green.svg|50x50px]]
! အစိမ်း
| ပြိုင်ပွဲသည် ပုံမှန်အခြေအနေအတိုင်း ယှဉ်ပြိုင်နေကြောင်း ညွှန်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းအား အလံဝါ (သို့) SC Board ပြသပြီးနောက် ပုံမှန်အခြေအနေပြန်ဖြစ်မှုကို ညွှန်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ ပြိုင်ပွဲ အစီအစဉ်များတစ်ခု၏ စတင်ရာတွင်လည်း ပြလေ့ရှိသည်။
|-
![[ဖိုင်:Auto_Racing_Oil.svg|50x50px]]
! ဝါနီကြား
| စက်ဆီ၊ ချောဆီ၊ ရေ (သို့) အပျက်အစီးအပိုင်းအစများရှိနေ၍ ကားလမ်းချော်နိုင်ကြောင်းညွှန်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ မျဉ်းကြားပုံသည် ဘေးတိုက်ဖြစ်ပါက တိရစ္ဆာန်ငယ်လေးများ ပြိုင်လမ်းပေါ်တွင်ရှိနေကြောင်း ညွှန်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
|-
![[ဖိုင်:Auto_Racing_Plain_Blue.svg|50x50px]]
! အပြာ
| ယာဉ်မောင်း၏နောက်တွင်ရှိသည့် ပတ်လမ်းအခေါက်ရေသာလွန်နေသော အရှိန်ပိုမြန်သည့် ကားများကို ကျော်တက်ခွင့်ပြုရန် ညွှန်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ ဤအလံပြသ သတိပေးမှု သုံးကြိမ်ထိပါက ပြစ်ဒဏ်ခံရမည်ဖြစ်သည်။
|-
![[ဖိုင်:F1_white_flag.svg|50x50px]]
! အဖြူ
| ရှေ့၌ အရှိန်နှေးသော ကားရှိကြောင်း ညွှန်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ ပြင်ဆင်ရေးရုံများမှ ပြိုင်ကားတစ်စီး ပြန်လည်ထွက်ခွာတော့မည်ဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း ရုံဝင်လမ်းကြောင်းအဆုံးတွင် အလံရမ်းပြလေ့ရှိသည်။
|-
![[ဖိုင်:F1_black_flag_with_orange_circle.svg|50x50px]]
! လိမ္မော်ဝိုင်း အနက်
| ယာဉ်သည် ထိခိုက်ပျက်စီးမှု (သို့) စက်ပိုင်းဆိုင်ရာချို့ယွင်းမှု တစ်ခုခုရှိနေသောကြောင့် ပြင်ဆင်ရေးရုံသို့ချက်ချင်းပြန်သွားရန် ညွှန်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
|-
![[ဖိုင်:F1_black_and_white_diagonal_flag.svg|50x50px]]
! ဖြူနက်စောင်း
| ယာဉ်မောင်း၏ အားကစားစိတ်ဓာတ်ညံ့ဖျင်းမှု သို့မဟုတ် အန္တရာယ်ရှိသော အပြုအမူနှင့်ပတ်သက်၍ သတိပေးကြောင်း ညွှန်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ အလားတူလုပ်ရပ်မျိုး ထပ်မံကျူးလွန်ပါက အလံနက်ဖြင့် အမှတ်အသားပြုနိုင်သည်။
|-
![[ဖိုင်:Auto_Racing_Black.svg|50x50px]]
! အနက်
| ဆက်လက်ယှဉ်ပြိုင်ရန် အရည်အချင်းမပြည့်မီကြောင်း ညွှန်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ဖြူနက်စောင်းအလံပြပြီးနောက် ပြသနိုင်သည်။
|-
![[ဖိုင်:F1_red_flag.svg|50x50px]]
! အနီ
| ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန် အလွန်အန္တရာယ်များလာသည့်အခြေအနေမျိုး၌ ပြိုင်ပွဲအား ချက်ချင်းရပ်ဆိုင်းကြောင်း ညွှန်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
|-
![[ဖိုင်:F1_chequered_flag.svg|50x50px]]
! ချက်ကာကွက်
| အစမ်းမောင်းလေ့ကျင့်မှု၊ အရည်အချင်းစစ်ဆေးပွဲ သို့မဟုတ် ပြိုင်ပွဲ ပြီးဆုံးကြောင်း ပန်းဝင်နေရာတွင် ညွှန်ပြသည်။
|}

=== အမှတ်ပေးစနစ် ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!ပထမ
! ဒုတိယ
! တတိယ
! စတုတ္ထ
! ပဉ္စမ
! ဆဌမ
! သတ္တမ
! အဌမ
! နဝမ
! ဒသမ
|-
| style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; | ၂၅
| style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; | ၁၈
| style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; | ၁၅
| style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; | ၁၂
| style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; | ၁၀
| style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; | ၈
| style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; | ၆
| style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; | ၄
| style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; | ၂
| style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; | ၁
|}

== ဂရန့်ပရီ ==
[[ဖိုင်:Formula_1_all_over_the_world.svg|thumb|ဖော်မြူလာ ဝမ်း ဂရန့်ပရီပြိုင်ပွဲများ၏ တည်နေရာပြ ကမ္ဘာ့မြေပုံ။  လက်ရှိပြိုင်ပွဲရာသီအချိန်ဇယားပါ နိုင်ငံများကို အစိမ်းရောင်ခြယ်သထားပြီး ယခင် ဖော်မြူလာ ဝမ်း ပြိုင်ပွဲများ လက်ခံကျင်းပဖူးသော နိုင်ငံများကို  မီးခိုးရင့်ခြယ်သထားသည်။ {{Efn|''De facto'' status of the territories is shown.}}]]
ပြိုင်ပွဲရာသီတစ်ခုအတွင်း ကျင်းပသော ဂရန့်ပရီပွဲစဉ် အရေအတွက်သည် ခုနှစ်တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မတူညီကြပေ။ ၁၉၅၀ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံရှစ် ပထမဆုံးရာသီတွင် ပြိုင်ပွဲခုနစ်ပွဲသာ ပါဝင်ခဲ့ပြီး&lt;ref name=&quot;inaugural season&quot;&gt;{{Cite web |title=1950 RACE RESULTS |url=https://www.formula1.com/en/results/1950/races |access-date=23 August 2025 |website=formula1.com}}&lt;/ref&gt; ချန်ပီယံရှစ် မဟုတ်သော ဖော်မြူလာဝမ်း ပြိုင်ပွဲများစွာလည်း ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Non World Championship Grand Prix - 1950 |url=https://www.statsf1.com/en/1950-hc.aspx |access-date=23 August 2025 |website=statsf1.com}}&lt;/ref&gt; သို့သော် ၎င်းတို့သည် ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;lastnopointsrace&quot;&gt;{{Cite web |last=Cooper |first=Adam |date=10 April 2021 |title=The beer and curry secret of F1's last non-points race |url=https://www.motorsport.com/f1/news/f1-race-champions-sullivan-1983/4779232/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708190942/https://www.motorsport.com/f1/news/f1-race-champions-sullivan-1983/4779232/ |archive-date=8 July 2023 |access-date=3 September 2024 |website=motorsport.com}}&lt;/ref&gt; ၂၀၂၄ ခုနှစ် ပြိုင်ပွဲရာသီတွင် ပြိုင်ပွဲ ၂၄ ပွဲ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဂရန့်ပရီပြိုင်ပွဲအရေအတွက်အများဆုံးကျင်းပမှုဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;2024 calendar&quot;&gt;{{Cite web |title=F1 2024 calendar revealed: Saturday night Grands Prix in Bahrain and Saudi Arabia to kick off record 24-race season |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12915418/f1-2024-calendar-revealed-saturday-night-grands-prix-in-bahrain-and-saudi-arabia-to-kick-off-record-24-race-season |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708215051/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12915418/f1-2024-calendar-revealed-saturday-night-grands-prix-in-bahrain-and-saudi-arabia-to-kick-off-record-24-race-season |archive-date=8 July 2023 |access-date=5 July 2023 |website=Sky Sports}}&lt;/ref&gt;

=== စာချုပ်ချုပ်ဆိုထားသော ဂရန့်ပရီပွဲများ ===
၂၀၂၆ ခုနှစ် ပြိုင်ပွဲရာသီအတွက် ဂရန့်ပရီပြိုင်ပွဲ ၂၂ ပွဲကျင်းပမည်ဖြစ်ရာ ကျင်းပရန် စာချုပ်ချုပ်ဆိုထားသည့် ပတ်လမ်းပြိုင်ကားကွင်းများမှာ အောက်ဇယားပါအတိုင်းဖြစ်သည် -&amp;nbsp;
{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%;&quot;
!Grand Prix
!Circuit
!Contract ends
! class=&quot;unsortable&quot; |Ref.
|-
|Abu Dhabi Grand Prix
|{{Flagicon|UAE}} [[Yas Marina Circuit]], [[အဘူဒါဘီမြို့|Abu Dhabi]]
|2030
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=9 December 2021 |title=Formula 1 renews Abu Dhabi Grand Prix contract until 2030 |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.formula-1-renews-abu-dhabi-grand-prix-contract-until-2030.4oNR96dTUunnErAiruurFd.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220612142007/https://www.formula1.com/en/latest/article.formula-1-renews-abu-dhabi-grand-prix-contract-until-2030.4oNR96dTUunnErAiruurFd.html |archive-date=12 June 2022 |access-date=2 February 2024 |work=Formula 1}}&lt;/ref&gt;
|-
|Australian Grand Prix
|{{Flagicon|AUS}} [[Albert Park Circuit]], [[မဲလ်ဘုန်းမြို့|Melbourne]]
|2037
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 December 2022 |title=Melbourne In The Formula 1 Driver's Seat Until 2037 |url=https://www.premier.vic.gov.au/melbourne-formula-1-drivers-seat-until-2037 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218033731/https://www.premier.vic.gov.au/melbourne-formula-1-drivers-seat-until-2037 |archive-date=18 December 2022 |access-date=1 July 2025 |website=Premier of Victoria (Government of Victoria)}}&lt;/ref&gt;
|-
|Austrian Grand Prix
|{{Flagicon|AUT}} [[Red Bull Ring]], [[Spielberg, Styria|Spielberg]]
|2041
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=29 June 2025 |title=Formula 1 to race in Austria through to 2041 with new extension |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-to-race-in-austria-through-to-2041-with-new-extension.HgOK1qQjX444utFdp1A6J |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250629093324/https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-to-race-in-austria-through-to-2041-with-new-extension.HgOK1qQjX444utFdp1A6J |archive-date=29 June 2025 |access-date=1 July 2025 |work=Formula 1}}&lt;/ref&gt;
|-
|Azerbaijan Grand Prix
|{{Flagicon|AZE}} [[Baku City Circuit]], [[ဘာကူးမြို့|Baku]]
|2030
|&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cleeren |first=Filip |date=20 September 2025 |title=Azerbaijan GP secures F1 contract extension until 2030 |url=https://www.autosport.com/f1/news/azerbaijan-grand-prix-nets-f1-contract-extension-until-2030/10760922 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251019234827/https://www.autosport.com/f1/news/azerbaijan-grand-prix-nets-f1-contract-extension-until-2030/10760922 |archive-date=19 October 2025 |access-date=20 October 2025 |work=Autosport}}&lt;/ref&gt;
|-
|Barcelona-Catalunya Grand Prix
|{{Flagicon|ESP}} [[Circuit de Barcelona-Catalunya]], [[Montmeló]]
|2032{{Efn|The event will not be held in 2027, 2029 and 2031 under the rotational contract.}}
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=16 February 2026 |title=F1 announces multi-year extension with the Circuit de Barcelona-Catalunya to race in rotation with Circuit de Spa-Francorchamps |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-announces-multi-year-extension-with-the-circuit-de-barcelona-catalunya-to.34PBcnuzB9vYVzFIwdEgf4 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260216182605/https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-announces-multi-year-extension-with-the-circuit-de-barcelona-catalunya-to.34PBcnuzB9vYVzFIwdEgf4 |archive-date=16 February 2026 |access-date=16 February 2026 |work=formula1.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|Belgian Grand Prix
|{{Flagicon|BEL}} [[Circuit de Spa-Francorchamps]], [[Stavelot]]
|2031{{Efn|The event will not be held in 2028 and 2030 under the rotational contract.}}
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=8 January 2025 |title=Formula 1 announces multi-year extension with the Belgian Grand Prix |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-announces-multi-year-extension-with-the-belgian-grand-prix.7FR5zJUgLAB7htZrRQUB07 |access-date=1 July 2025 |work=Formula 1}}&lt;/ref&gt;
|-
|British Grand Prix
|{{Flagicon|GBR}} [[Silverstone Circuit]], [[Silverstone]]
|2034
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 February 2024 |title=Silverstone confirmed as host of the Formula 1 British Grand Prix until 2034 |url=https://www.silverstone.co.uk/news/silverstone-confirmed-home-formula-1-british-grand-prix-until-2034 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240209050007/https://www.silverstone.co.uk/news/silverstone-confirmed-home-formula-1-british-grand-prix-until-2034 |archive-date=9 February 2024 |access-date=8 February 2024 |website=Silverstone Circuit}}&lt;/ref&gt;
|-
|Canadian Grand Prix
|{{Flagicon|CAN}} [[Circuit Gilles Villeneuve]], [[မွန်းထရီးအောမြို့|Montreal]]
|2035
|&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Rainbird |first=Daniel |title=Canadian Grand Prix signs Formula One contract extension through 2035 |url=https://www.cbc.ca/sports/canadian-grand-prix-jean-philippe-paradis-event-future-montreal-1.7562655 |access-date=19 August 2025 |work=CBC Canada}}&lt;/ref&gt;
|-
|Chinese Grand Prix
|{{Flagicon|CHN}} [[Shanghai International Circuit]], [[ရှန်ဟိုင်းမြို့|Shanghai]]
|2030
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 December 2024 |title=Formula 1 to race in Shanghai until 2030 with new five-year extension |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-to-race-in-shanghai-until-2030-with-new-five-year-extension.773NjupGSMZ1sBQZUfTgY3 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207062217/https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-to-race-in-shanghai-until-2030-with-new-five-year-extension.773NjupGSMZ1sBQZUfTgY3 |archive-date=7 December 2024 |access-date=7 December 2024 |work=Formula 1}}&lt;/ref&gt;
|-
|Dutch Grand Prix
|{{Flagicon|NED}} [[Circuit Zandvoort]], [[Zandvoort]]
|2026
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=4 December 2024 |title=Formula 1 to celebrate final Dutch Grand Prix in 2026 after one-year extension confirmed for Zandvoort |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-to-celebrate-final-dutch-grand-prix-in-2026-after-one-year.7EYLHSMGIJyqefI5tMjLrZ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250201220318/https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-to-celebrate-final-dutch-grand-prix-in-2026-after-one-year.7EYLHSMGIJyqefI5tMjLrZ |archive-date=1 February 2025 |work=Formula 1}}&lt;/ref&gt;
|-
|Hungarian Grand Prix
|{{Flagicon|HUN}} [[Hungaroring]], [[Mogyoród]]
|2032
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=22 July 2023 |title=Formula 1 to race in Hungary until 2032 |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.formula-1-to-race-in-hungary-until-2032.hKn4fTq1yH00eDOYi3Pbg.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230728013023/https://www.formula1.com/en/latest/article.formula-1-to-race-in-hungary-until-2032.hKn4fTq1yH00eDOYi3Pbg.html |archive-date=28 July 2023 |access-date=2 February 2024 |work=Formula 1}}&lt;/ref&gt;
|-
|Italian Grand Prix
|{{Flagicon|ITA}} [[Monza Circuit]], [[Monza]]
|2031
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=27 November 2024 |title=F1 News: Formula 1 to race in Monza until 2031 with new six year extension |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-to-race-in-monza-until-2031-with-new-six-year-extension.1ICunI10PkuvLwuozkjxQ8 |access-date=1 July 2025 |work=formula1.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|Japanese Grand Prix
|{{Flagicon|JPN}} [[Suzuka International Racing Course]], [[Suzuka, Mie|Suzuka]]
|2029
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=9 December 2021 |title=Formula 1 renews Suzuka contract until 2029 |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.formula-1-to-race-in-japan-until-2029-after-new-five-year-extension.7yAlDYf8uDZBUBZn5fBcLx.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220612142007/https://www.formula1.com/en/latest/article.formula-1-renews-abu-dhabi-grand-prix-contract-until-2030.4oNR96dTUunnErAiruurFd.html |archive-date=12 June 2022 |access-date=2 February 2024 |work=formula1.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|Las Vegas Grand Prix
|{{Flagicon|USA}} [[Las Vegas Strip Circuit]], [[Paradise, Nevada]]
|2037
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=4 June 2026 |title=F1 to race in Las Vegas through 2037 following new 10-year extension |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-to-race-in-las-vegas-through-2037-following-new-10-year-extension.5I6G8MKSr2U2rabMaZP10R |access-date=4 June 2026 |work=formula1.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|Mexico City Grand Prix
|{{Flagicon|MEX}} [[Autódromo Hermanos Rodríguez]], [[မက္ကဆီကိုမြို့|Mexico City]]
|2028
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 April 2025 |title=Formula 1 to race in Mexico City until 2028 with new three year extension |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-to-race-in-mexico-city-until-2028-with-new-three-year-extension.5ulR004lsElEueJ1pZQnJV |access-date=1 July 2025 |work=Formula 1}}&lt;/ref&gt;
|-
|Miami Grand Prix
|{{Nowrap|{{flagicon|USA}} [[Miami International Autodrome]], [[Miami Gardens, Florida]]}}
|2041
|&lt;ref name=&quot;official name&quot;&gt;{{Cite news |date=2 May 2025 |title=Formula 1 to race in Miami until 2041 as new extension agreed |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-to-race-in-miami-until-2041-as-new-extension-agreed.6rJEbQ5yl00iLsHLTtYoEV |access-date=1 July 2025 |work=Formula 1}}&lt;/ref&gt;
|-
|Monaco Grand Prix
|{{Flagicon|MON}} [[Circuit de Monaco]], [[Municipality of Monaco|Monaco]]
|2035
|&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Benson |first=Andrew |date=5 September 2025 |title=Monaco Grand Prix contract extended until 2035 by Formula 1 |url=https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/c36k1wpk6wgo |access-date=5 September 2025 |work=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;
|-
|Qatar Grand Prix
|{{Flagicon|QAT}} [[Lusail International Circuit]], [[Lusail]]
|2032
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 September 2021 |title=F1 to hold first Qatar Grand Prix at Losail this November |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/f1-to-hold-first-qatar-grand-prix-at-losail-this-november |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210930114809/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/f1-to-hold-first-qatar-grand-prix-at-losail-this-november |archive-date=30 September 2021 |access-date=2 February 2024 |work=Motor Sport Magazine}}&lt;/ref&gt;
|-
|São Paulo Grand Prix
|{{Flagicon|BRA}} [[Interlagos Circuit]], [[ဆောပိုလိုမြို့|São Paulo]]
|2030
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=3 November 2023 |title=Formula 1 to race in Sao Paulo until 2030 after new five-year extension |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-to-race-in-sao-paolo-until-2030-after-new-five-year-extension.5UhmDjszyMNhTSbmPloxt9 |access-date=1 July 2025 |work=Formula 1}}&lt;/ref&gt;
|-
|Singapore Grand Prix
|{{Flagicon|SIN}} [[Marina Bay Street Circuit]], [[စင်ကာပူနိုင်ငံ|Singapore]]
|2028
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=27 January 2022 |title=F1 signs 7-year contract extension with Singapore Grand Prix |url=https://www.usatoday.com/story/sports/motor/formula1/2022/01/27/f1-signs-7-year-contract-extension-with-singapore-grand-prix/49726135/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127104245/https://www.usatoday.com/story/sports/motor/formula1/2022/01/27/f1-signs-7-year-contract-extension-with-singapore-grand-prix/49726135/ |archive-date=27 January 2022 |work=SA Today}}&lt;/ref&gt;
|-
|Spanish Grand Prix
|{{Flagicon|ESP}} [[Madring]], [[မာဒရစ်မြို့|Madrid]]
|2035
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=23 January 2024 |title=Madrid to join Formula 1 calendar from 2026 in new long-term deal |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/madrid-formula-1-calendar-2026-spanish-grand-prix.rKwSPJ74MczwzDhHVxdQz |access-date=1 July 2025 |work=Formula 1}}&lt;/ref&gt;
|-
|United States Grand Prix
|{{Flagicon|USA}} [[Circuit of the Americas]], [[အော်စတင်မြို့|Austin, Texas]]
|2034
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 October 2025 |title=Formula 1 announces expansion of the United States Grand Prix through 2034 |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-announces-extension-of-the-united-states-grand-prix-through-2034.1Qxc1oXyrxaSVLKn2IPvRu |access-date=19 October 2025 |work=Formula 1}}&lt;/ref&gt;
|}
၂၀၂၇ ရာသီအတွက် စာချုပ်ချုပ်ဆိုထားသည့် ဂရန့်ပရီပွဲစဉ်များဖြစ်သည် -
{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%;&quot;
!ဂရင်းပရီ
! ပတ်လမ်းပြိုင်ကားကွင်း
! စာချုပ်ကုန်ဆုံး
! class=&quot;unsortable&quot; | ကိုးကား
|-
| ဘာရိန်း ဂရင်းပရီ
|{{Flagicon|BHR}} [[Bahrain International Circuit]] ၊ [[Sakhir]]
| ၂၀၃၆
| &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Edmondson |first=Laurence |date=11 February 2022 |title=Bahrain Grand Prix to remain in F1 until 2036 |url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/33265777/bahrain-grand-prix-signs-new-deal-remain-f1-2036 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211114147/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/33265777/bahrain-grand-prix-signs-new-deal-remain-f1-2036 |archive-date=11 February 2022 |access-date=2 February 2024 |work=ESPN}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;2026-cancellation&quot;&gt;{{Cite news |date=15 March 2026 |title=Bahrain and Saudi Arabian Grands Prix will not take place in April |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/bahrain-and-saudi-arabian-grands-prix-will-not-take-place-in-april.1hnqllVG85RSt8pbFc5Ivx |access-date=15 March 2026 |work=Formula 1}}&lt;/ref&gt;
|-
| ပေါ်တူဂီ ဂရင်းပရီ
|{{Flagicon|POR}}[[Algarve International Circuit]] ၊ [[Portimão]]
| ၂၀၂၈
| &lt;ref name=&quot;F1-return-Portugal&quot;&gt;{{Cite news |date=16 December 2025 |title=Formula 1 to return to Portugal in 2027 and 2028 |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-to-return-to-portugal-in-2027-and-2028.6kRRgAnvEoGiOkJMkzp1Cr |access-date=24 December 2025 |work=Formula 1}}&lt;/ref&gt;
|-
| nowrap=&quot;&quot; | ဆော်ဒီအာရေဗျ ဂရင်းပရီ
|{{Flagicon|SAU}}ဂျက်ဒါ ကော်နစ်ချီ ဆားကစ် ၊ [[ဂျက်ဒါးမြို့|ဂျက်ဒါ]] {{Efn|The event will move to [[Qiddiya Speed Park Track|a purpose built city track]] in [[Qiddiya City]] in 2028.}}
| ၂၀၃၀
| &lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 January 2023 |title=Jeddah expects to host F1 race until Qiddiya circuit is ready in 2027 |url=https://racer.com/2023/01/19/jeddah-expects-to-host-f1-race-until-qiddiya-circuit-is-ready-in-2027/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230707162122/https://racer.com/2023/01/19/jeddah-expects-to-host-f1-race-until-qiddiya-circuit-is-ready-in-2027/ |archive-date=7 July 2023 |access-date=2 February 2024 |work=Racer}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;2026-cancellation&quot; /&gt;
|-
| တူရကီ ဂရင်းပရီ
|{{Flagicon|TUR}}[[Istanbul Park|အစ္စတန်ဘူလ်ပန်းခြံ]] ၊ [[အစ်စတန်ဘူလ်မြို့|အစ္စတန်ဘူလ်]]
| ၂၀၃၁
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=F1 returns to Turkey's Istanbul Park from 2027 |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-returns-to-turkeys-istanbul-park-from-2027-as-part-of-new-five-year-agreement.1I7OZGeDPoC6Vysv3iqadY |access-date=2026-04-24 |website=www.formula1.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== ရှင်းလင်းချက် မှတ်စုများ ==
{{Notelist}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==

* {{Official website}}
* {{Commons category-inline}}
{{Authority control}}
[[ကဏ္ဍ:ဖော်မြူလာ ဝမ်း]]
[[ကဏ္ဍ:ဖော်မြူလာ ပြိုင်ကား]]
[[ကဏ္ဍ:ဖော်မြူလာ ကားမောင်းပြိုင် ပွဲစဉ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ]]</text>
      <sha1>qs2cl4u4c00x56trr6uhoxskg2ox31s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1043392</id>
      <parentid>1043391</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T05:07:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pho Sai</username>
        <id>45037</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1043392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92000" sha1="mkpx9n0rkfa1i9n1ppjr8lulo96stkm" xml:space="preserve">
{{Infobox motorsport championship
| name=ဖော်မြူလာ ဝမ်း
| logo=Formula One logo.svg
| image-size=275px
| caption={{F1|2018}} ပြိုင်ပွဲရာသီမှစတင်သုံးစွဲသော လိုဂိုပုံ
| category=အခန်းပွင့် တစ်ယောက်စီး ဖော်မြူလာ ပြိုင်ကား
| country/region=နိုင်ငံတကာ
| inaugural2={{F1|1950}}
| drivers=၂၂
| constructors=[[:en:List of Formula One constructors|၁၁]]
| engine manufacturers={{unbulleted list
|&lt;!--[[WP:INFOBOXFLAG]]--&gt;
[[:en:Audi in Formula One|ဩဒီ]]
|[[:en:Scuderia Ferrari|ဖာရာရီ]]
|[[:en:Honda in Formula One|ဟွန်ဒါ]]
|[[:en:Mercedes AMG High Performance Powertrains|မာစီးဒီး]]
|[[:en:Red Bull Powertrains|ရာတ်ဘူး ဖို့ဒ်]]
}}
| tyres=[[:en:Pirelli| Pirelli]]
| champion driver={{flagicon|GBR}} [[:en:Lando Norris]] ({{F1|2025}})&lt;br /&gt;{{small|([[:en:McLaren|McLaren]]-[[:en:Mercedes AMG High Performance Powertrains|Mercedes]])}}
| constructor     = {{flag icon|GBR}} [[:en:McLaren|McLaren]]-[[:en:Mercedes AMG High Performance Powertrains|Mercedes]] ({{F1|2025}})
| most titles={{plainlist|
* '''[[:en:World Drivers' Championship|ယာဉ်မောင်း]]'''
* {{flagicon|GER}} [[မိုက်ကယ် ရှူးမက်ကာ]]
* {{flagicon|GBR}} [[:en:Lewis Hamilton]]
* (၇ ဆုစီ)
* '''[[:en:World Constructors' Championship|ယာဉ်တည်ဆောက်မှု]]'''
* {{flagicon|ITA}} [[:en:Scuderia Ferrari|ဖာရာရီ]] (၁၆ ဆု)
  }}
| website={{URL|https://formula1.com}}
| current_season={{CURRENTYEAR}} Formula One World Championship
}}
[[ဖိုင်:2010_Malaysian_GP_opening_lap.jpg|thumb|၂၀၁၀ မလေးရှား ဂရန့်ပရီပြိုင်ပွဲ]]

'''ဖော်မြူလာ ဝမ်း''' ('''Formula One''' သို့မဟုတ် '''F1''') သည် ကမ္ဘာ့ကားမောင်းအဖွဲ့ချုပ် (Fédération Internationale de l'Automobile - FIA) မှ ချမှတ်ထားသော စည်းမျဉ်းစည်းကမ်း ကန့်သတ်ချက်များနှင့်အညီ ဖော်မြူလာ ဝမ်း အဖွဲ့မှ ဦးစီးကျင်းပသည့် အခန်းပွင့်၊ တစ်ယောက်စီး ဖော်မြူလာ ကားမောင်းပြိုင်ပွဲများ၌ ကမ္ဘာ့အဆင့်အမြင့်ဆုံး ပြိုင်ပွဲဖြစ်သည်။ '''ကမ္ဘာ့ကားမောင်းအဖွဲ့ချုပ် ဖော်မြူလာဝမ်း ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံရှစ်ပြိုင်ပွဲ'''သည် စတင်ကျင်းပခဲ့သည့် ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်ကတည်းက  ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း မော်တော်ယာဉ်အားကစားတစ်ခုဖြစ်ခဲ့ပြီး မော်တော်ယာဉ် မောင်းနှင်းမှုဆိုင်ရာ အားကစား၏ ထိပ်ဆုံးအဆင့်အဖြစ်လည်း သတ်မှတ်လေ့ရှိသည်။ ၎င်း၏အမည်တွင်ပါသည့် ''ဖော်မြူလာ'' ဟူသော စကားလုံးသည် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်မည့် မော်တော်ကားအားလုံး လိုက်နာရမည့် စည်းမျဉ်းများကို ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်၏။ ဖော်မြူလာ ဝမ်း ပြိုင်ပွဲရာသီတစ်ခုတွင် ဂရန့်ပရီ (Grands Prix) ဟုခေါ်သော ပြိုင်ပွဲပေါင်းများစွာပါဝင်သည်။ ဂရန့်ပရီ ပြိုင်ပွဲများကို ကမ္ဘာ့တိုက်ကြီးအသီးသီးရှိ နိုင်ငံများတွင် ပြိုင်ဆိုင်ရန် ရည်ရွယ်တည်ဆောက်ထားသော ပြိုင်ကားကွင်း ပတ်လမ်းများနှင့် အများပြည်သူနေ့စဉ်သုံး လမ်းမများကို ယာယီပိတ်ဆို့ကာပြုလုပ်ထားသော ပတ်လမ်းများပေါ်၌ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။

ဖော်မြူလာ ဝမ်း ပြိုင်ပွဲရာသီတိုင်း နှစ်စဉ်ချီးမြှင့်နေကြဖြစ်သော ကမ္ဘာ့ယာဉ်မောင်းချန်ပီယံဆု နှင့် ကမ္ဘာ့ယာဉ်တည်ဆောက်မှုချန်ပီယံဆုများအတွက် အနိုင်ရရှိမှုကို ဆုံးဖြတ်ရန် ဂရန့်ပရီပြိုင်ပွဲများတွင် အဆင့်အလိုက် အမှတ်ပေးသည့် စနစ်ကို ကျင့်သုံးသည်။ ပြိုင်ပွဲဝင် ကားမောင်းသမားတိုင်းသည် ကမ္ဘာ့ကားမောင်းအဖွဲ့ချုပ် (FIA) မှ ထုတ်ပေးသည့် အဆင့်အမြင့်ဆုံးပြိုင်ကားမောင်းလိုင်စင်ဖြစ်သော စူပါလိုင်စင် (Super Licence) အား သက်တမ်းကုန်လွန်ခြင်းမရှိဘဲ ကိုင်ဆောင်ထားသူ ဖြစ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ယှဉ်ပြိုင်မောင်းနှင်မည့် ကားလမ်းများမှာ FIA မှ သတ်မှတ်ပေးသော အမြင့်ဆုံးအဆင့်အတန်းဖြစ်သည့် ပထမတန်းစားလမ်း (Grade One) အဆင့်ရှိသည့် လမ်းမျာပေါ်၌သာ ကျင်းပရမည်ဖြစ်သည်။

ဖော်မြူလာ ဝမ်းနှင့်ပတ်သက်သော စီးပွားဖြစ်လုပ်ငန်း လုပ်ပိုင်ခွင့်များကို လေဘာတီ မီဒီယာ ကော်ပိုရေးရှင်းထံသို့ ခန့်မှန်းတန်ဖိုး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၈ ဘီလီယံဖြင့် ၂၀၁၇ ခုနှစ်မှစတင်ငှားရမ်းထားသည်။ ထိုလုပ်ငန်းရှင်သစ်လက်ထက်တွင် မိုင်ယာမီ၊ လာ့စ်ဗီးဂတ်စ်၊ ဆော်ဒီအာရေဗျ၊ ကာတာ နှင့် နယ်သာလန် ဂရန့်ပရီပြိုင်ပွဲများ ထပ်မံထည့်သွင်းကျင်းပနိုင်ခဲ့သည်။

ဖော်မြူလာ ဝမ်း ပြိုင်ကားများသည် လမ်းကွေ့များ၌ပင် အရှိန်မြန်မြန် မောင်းနှင်နိုင်ရန် ၎င်းတို့၏ ရှေ့/ နောက်တောင်ပံနှင့် ကိုယ်ထည်အောက်ပိုင်းရှိ လှိုင်ခေါင်းပေါက်များအား လေခွင်းဖိနှိပ်အား (Aerodynamic Downforce) အမြောက်အမြားထွက်ရှိအောင် အသေးစိတ်ချိန်ဆတွက်ချက်၍ ထိန်းညှိတည်ဆောက်ထားသော ကမ္ဘာ့အမြန်ဆုံး ပတ်လမ်းမောင်းပြိုင်ကားများဖြစ်သည်။ ကားများ၏ စွမ်းဆောင်နိုင်စွမ်းသည် အီလက်ထရွန်းနစ်စနစ်၊ [[အေရိုဒိုင်းနမစ်ပညာ|လေခွင်းအား]]၊ ဆိုင်းထိန်းစနစ်နှင့် တာယာများပေါ်၌ မူတည်လေသည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင်  ကားဘီးများ လမ်းမချော်ရန် ထိန်းချုပ်ရေးစနစ်၊ တာအထွက် ထိန်းချုပ်ရေးစနစ်၊ အလိုအလျောက် ဂီယာစနစ် နှင့် အခြားသော မောင်းနှင်မှုဆိုင်ရာ အီလက်ထရွန်းနစ်အထောက်အကူပြုစနစ်များ အသုံးပြုခြင်းကို ပထမဆုံးတားမြစ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ခေတ္တပြန်လည်မိတ်ဆက်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၀၄ နှင့် ၂၀၀၈ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ထပ်မံတားမြစ်ခဲ့ပြန်သည်။

၂၀၂၆ ခုနှစ် ပြိုင်ပွဲရာသီအတွက် ပြိုင်ကားအသင်းတစ်သင်းစီ၏ အများဆုံးသုံးစွဲနိုင်မည့် [[ဖော်မြူလာ ဝမ်း|ကုန်ကျစရိတ်]]ကန့်သတ်ချက်မှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၁၅ သန်းဖြစ်သည်။ သို့သော် ဖော်မြူလာ ဝမ်း ပြိုင်ကားအသင်း တစ်သင်းအဖြစ် လုပ်ငန်းလည်ပတ်နိုင်ရေး မြေပြင်အမှန်တကယ်သုံးစွဲရသော ငွေကြေးပမာဏသည် အကြောင်းအရာဖော်ပြ၍မရသည့် အချို့သောကိစ္စရပ်များကြောင့် ယင်းသတ်မှတ်ချက်ထက် ကျော်လွန်လေ့ရှိသည်။ ယင်းသို့သော ကိစ္စရပ်များကြောင့်ပင် ဖော်မြူလာ ဝမ်း၏ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ပြိုင်ဆိုင်မှု သတင်းများ မကြာမကြာ ထွက်ပေါ်နေရခြင်းဖြစ်၏။ [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]]သည် ဖော်မြူလာဝမ်းပြိုင်ပွဲ၏ ဗဟိုချက်မဖြစ်ပြီး ပြိုင်ပွဲဝင် အသင်း ၁၁ သင်းမှ ၆ သင်းသည် ၎င်းနိုင်ငံတွင် အခြေစိုက်ထားသည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==
ဖော်မြူလာ ဝမ်း၏ မူလအစသည် ယာဉ်တည်ဆောက်မှု ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံရှစ်ပြိုင်ပွဲ (၁၉၂၅ – ၁၉၂၇)နှင့် ယာဉ်မောင်း ဥရောပချန်ပီယံရှစ် (၁၉၃၁ – ၁၉၃၉) ပြိုင်ပွဲများမှတဆင့် ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်၏။ ''ဖော်မြူလာ'' ဆိုသည်မှာ ပြိုင်ပွဲဝင် ကားအားလုံး တသမတ်တည်းလိုက်နာရမည့် ယာဉ်တည်ဆောက်မှု စည်းမျဉ်းကန့်သတ်ချက်များကို ဆိုလိုသည်။ [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]မတိုင်မီက ဂရန့်ပရီအဖွဲ့များသည် ဥရောပချန်ပီယံရှစ်ပြိုင်ပွဲအား ချန်ပီယံရှစ်ပြိုင်ပွဲသစ်တစ်ခုဖြင့် အစားထိုးပြုလုပ်ရန် ကြံရွယ်ခဲ့ကြသော်လည်း စစ်ပွဲကာလအတွင်း ကားမောင်းပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပနိုင်ခြင်း မရှိသောကြောင့် စစ်ကြီးပြီးဆုံးချိန်အထိ ပြိုင်ပွဲဝင်မည့် ကားများအတွက် နိုင်ငံတကာ စည်းမျဉ်းကန့်သတ်ချက် ဖော်မြူလာအသစ်ကို တရားဝင်သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ဖော်မြူလာ ဝမ်းသည် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် သဘောတူညီခဲ့ကြသော စည်းမျဉ်းကန့်သတ်ချက် ဖော်မြူလာတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၁၉၄၇ ခုနှစ်မှစတင်၍ တရားဝင်အသက်သွင်းနိုင်ခဲ့သည်။ ဖော်မြူလာ ပြိုင်ပွဲများ၏ တရားဝင်စတင်မှုမတိုင်မီ ရှေ့ပြေးအနေနှင့်ပြုလုပ်ခဲ့သော ၁၉၄၆ ခုနှစ် တူရင်းဂရန့်ပရီပြိုင်ပွဲသည် ဖော်မြူလာ စည်းမျဉ်းသစ်များနှင့်အညီ ပထမဆုံးကျင်းပသော ဂရန့်ပရီပြိုင်ပွဲဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံရှစ်ပြိုင်ပွဲသစ်ကို ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်၌ စတင်ပြုလုပ်နိုင်ရန် ကြံဆခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite book |date=1 September 1946 |title=La Stampa (1946-09-01) |url=https://archive.org/details/lastampa_1946-09-01/page/n1/mode/2up?view=theater |publisher=Editrice La Stampa S.p.A. |others=CSI Piemonte |pages=3 |language=အီတလီ |trans-title=၁-၉-၁၉၄၆ ရက်နေ့ထုတ် သတင်းစာ}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 March 1946 |title=L'Équipe : le stade, l'air, la route |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5100156g/f2.item.zoom |access-date=13 September 2024 |website=Gallica}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cooper |first=Adam |date=13 May 2020 |title=Remembering F1's first world championship race 70 years on |url=https://www.motorsport.com/f1/news/first-f1-race-silverstone-1950/4791619/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200606181346/https://www.motorsport.com/f1/news/first-f1-race-silverstone-1950/4791619/ |archive-date=6 June 2020 |access-date=11 September 2024 |website=motorsport.com}}&lt;/ref&gt;

၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် မေလ ၁၃ ရက်နေ့ ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း၊ ဆေးဗားစတုန်း ပတ်လမ်းပြိုင်ကားကွင်း၌ ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ဗြိတိသျှဂရန့်ပရီပြိုင်ပွဲသည် ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံရှစ်ကားမောင်ပြိုင်ပွဲအနေဖြင့် ပထမဦးဆုံးတရားဝင်ကျင်းပသော ပြိုင်ပွဲဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 May 2021 |title=Facts you may not know about Silverstone Circuit and its place on the F1 calendar |url=https://www.silverstonemuseum.co.uk/about-us/our-organisation/blog/facts-you-may-not-know-about-silverstone-circuit/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518141045/https://www.silverstonemuseum.co.uk/about-us/our-organisation/blog/facts-you-may-not-know-about-silverstone-circuit/ |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |website=Silverstone Museum}}&lt;/ref&gt; ထိုပွဲစဉ်၌ အယ်ဖာရိုမီယို ({{Langx|it|Alfa Romeo}}) ပြိုင်ကားအသင်းမှ ပြိုင်ကားမောင်းသမား ဂျိုးဇက်ဖ် ဖာရီနာ ({{Langx|it|Giuseppe Farina}}) သည် အသင်းဖော် ပြိုင်ကားမောင်းသမား ဂျူအန် မန်နျူရယ် ဖန်ဂျီယို ({{Langx|es|Juan Manuel Fangio}}) ကို ကပ်လျှက်အနိုင်ရမှတ်ဖြင့် အနိုင်ရဗိုလ်စွဲကာ ပထမဆုံးသော ကမ္ဘာ့ယာဉ်မောင်းချန်ပီယံဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဖန်ဂျီယို သည်လည်း ၁၉၅၁၊ ၁၉၅၄၊ ၁၉၅၅၊ ၁၉၅၆ နှင့် ၁၉၅၇ ခုနှစ်ပြိုင်ပွဲအားလုံး၏ ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံဆုများကို ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့ပြီး&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=13 October 2003 |title=Michael Schumacher surclasse ses rivaux et dépasse Juan Manuel Fangio |url=https://www.lemonde.fr/archives/article/2003/10/13/michael-schumacher-surclasse-ses-rivaux-et-depasse-juan-manuel-fangio_337886_1819218.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518140148/https://www.lemonde.fr/archives/article/2003/10/13/michael-schumacher-surclasse-ses-rivaux-et-depasse-juan-manuel-fangio_337886_1819218.html |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံဆု တစ်ဦးချင်းရရှိမှု အများဆုံး ပြိုင်ကားမောင်းသမားအဖြစ် စံချိန်တင်ခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် [[မိုက်ကယ် ရှူးမက်ကာ]]မှ ၎င်း၏ဆဋ္ဌမမြောက်ချန်ပီယံဆုရရှိမှုဖြင့် ယင်းစံချိန်အား ချိုးဖျက်၍ စံချိန်သစ်တင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် သတ္တမမြောက်ချန်ပီယံဆု ထပ်မံရရှိကာ စံချိန်သစ်ထပ်မံ၍တင်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
[[ဖိုင်:Alfa-Romeo-159-(1951).jpg|right|thumb|၁၉၅၁ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ယာဉ်မောင်းချန်ပီယံ ဂျူအန် မန်နျူရယ် ဖန်ဂျီယို မောင်းနှင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သော အယ်ဖာရိုမီယို ၁၅၉ (Alfa Romeo 159) ပြိုင်ကား]]
ဂျူအန် မန်နျူရယ် ဖန်ဂျီယို သည် သူဝင်ပြိုင်ခဲ့သည့် အကြိမ်ပေါင်း ၅၂ ကြိမ်၌ ၂၄ ကြိမ် အနိုင်ရရှိခဲ့သဖြင့် ဖော်မြူလာ ဝမ်း သမိုင်းတလျှောက် တစ်ဦးချင်း အနိုင်ရရှိမှု ရာခိုင်နှုန်းအမြင့်ဆုံး ပြိုင်ကားမောင်းသမားအဖြစ် စံချိန်တင်ထားဆဲဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Seymour |first=Mike |date=7 December 2023 |title=In Numbers: How Verstappen compares to other F1 greats at this stage of his career |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/in-numbers-how-verstappen-compares-to-other-f1-greats-at-this-stage-of-his.m8QeD2t7xQGjmY4tqTd0q |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521103406/https://www.formula1.com/en/latest/article/in-numbers-how-verstappen-compares-to-other-f1-greats-at-this-stage-of-his.m8QeD2t7xQGjmY4tqTd0q |archive-date=21 May 2024 |access-date=13 September 2024 |website=formula1.com |quote=Juan Manuel Fangio—Stats after 51 Grands Prix: 5 world titles, 24 wins (47%), 35 podiums (68.6%), 29 pole positions (56.8%)}}&lt;/ref&gt; ၁၉၅၈ ခုနှစ် ပြိုင်ပွဲရာသီမှစ၍ ယာဉ်တည်ဆောက်သူ ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံဆုကို ထပ်မံဖြည့်စွက် ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lawton |first=James |date=18 September 2011 |title=Hamilton still on track to greatness |url=https://www.independent.co.uk/sport/motor-racing/james-lawton-hamilton-still-on-track-to-greatness-397525.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/sport/motor-racing/james-lawton-hamilton-still-on-track-to-greatness-397525.html |archive-date=25 May 2022 |access-date=2 November 2021 |work=The Independent |location=London}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lawton |first=James |date=28 August 2007 |title=Moss can guide Hamilton through chicane of celebrity |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/news/james-lawton-abramovich-the-tinker-man-undermines-mourinho-s-own-vision-of-a-dream-team-5334983.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240913012627/https://www.independent.co.uk/sport/football/news/james-lawton-abramovich-the-tinker-man-undermines-mourinho-s-own-vision-of-a-dream-team-5334983.html |archive-date=13 September 2024 |work=The Independent |publisher= |issn=1741-9743 |oclc=185201487}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Henry |first=Alan |date=12 March 2007 |title=Hamilton's chance to hit the grid running |url=https://www.theguardian.com/sport/2007/mar/12/formulaone.motorsports15 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080418205919/http://sport.guardian.co.uk/formulaone/story/0,,2032039,00.html |archive-date=18 April 2008 |access-date=30 October 2007 |work=The Guardian |location=London}}&lt;/ref&gt;

=== နည်းပညာပိုင်း တိုးတက်မှုများ ===
[[ဖိုင်:MossLotusClimax19610806.jpg|right|thumb|၁၉၆၁ နျူဘာဂရင်း ဂရန့်ပရီပွဲစဉ်၌တွေ့ရသော ပြိုင်ပွဲဝင် Lotus 18 ပြိုင်ကား]]
ပြိုင်ပွဲများတွင် ပထမဆုံးသော အဓိကကျသည့် နည်းပညာဆိုင်ရာ တိုးတက်မှုသည် ဘူဂတ်တီ ပြိုင်ကားအသင်း (Bugatti) ၏ ခါးလယ်-အင်ဂျင်ထိုင် ပြိုင်ကားများဖြင့် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်၍ ၎င်းနည်းပညာနှင့် မိတ်ဆက်ခဲ့ချိန်က ဖြစ်သည်။ ဩစတြေးလျ ပြိုင်ကားမောင်းသမား ဂျက်ဘရက်ဘမ် (Jack Brabham) ရရှိခဲ့သည့် ၁၉၅၉၊ ၁၉၆၀ နှင့် ၁၉၆၆ ခုနှစ် ချန်ပီယံဆုများသည် ခါးလယ်-အင်ဂျင်အထိုင်ချခြင်း၏ အားသာမှုကို သက်သေပြခဲ့သည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ပြိုင်ပွဲဝင်အသင်းအားလုံး ခါးလယ်-အင်ဂျင်ထိုင် ပြိုင်ကားများဖြင့် ပြောင်းလဲပြိုင်ပွဲဝင်ခဲ့ကြသည်။ လေးဘီးယက်ပုံစံ Ferguson P99 ပြိုင်ကားသည် ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံရှစ်ပြိုင်ပွဲသို့ နောက်ဆုံးဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည့် ယာဉ်ဦးပိုင်း-အင်ဂျင်ထိုင် ဒီဇိုင်း ဖော်မြူလာ ဝမ်း ပြိုင်ကားဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဗြိတိသျှ ဂရန့်ပရီ၏ တစ်စင်းတည်းသောရှေ့ခန်း-အင်ဂျင်ထိုင် ဒီဇိုင်း ပြိုင်ကားလည်းဖြစ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ferguson P99 |url=http://www.gpracing.net192.com/cars/data/186.cfm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080330231253/http://www.gpracing.net192.com/cars/data/186.cfm |archive-date=30 March 2008 |access-date=17 November 2007 |publisher=[[GP Racing]]}}&lt;/ref&gt;

၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် လိုတက်စ်ပြိုင်ကားအသင်း (Lotus) သည် ရှေးရိုးပုံစံဖြစ်သည့် ဒေါက်တိုင် အရိုးစုဘောင် ကိုယ်ထည်အစား အလူမီနီယမ်ပြား အကာခွံ ကိုယ်ထည်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော ပြိုင်ကားဖြင့် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်၍ ယင်းနည်းပညာသစ်ဖြင့် မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ခါးလယ်-အင်ဂျင်ထိုင်စနစ်ပြီးနောက်ပိုင်း နည်းပညာဆိုင်ရာ အကြီးမားဆုံးတိုးတက်မှုဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 March 2018 |title=See how technology has changed Formula One for the better |url=https://www.redbull.com/in-en/7-times-new-technology-changed-the-f1-game |access-date=23 August 2025 |website=Red Bull}}&lt;/ref&gt;

၁၉၆၈ ခုနှစ် ရာသီပွဲစဉ်တွင် တောင်ပံရွက်တပ် ပြိုင်ကားပုံစံများပေါ်ပေါက်လာခြင်းနှင့်အတူ ကားဒီဇိုင်းများတွင် လေခွင်းပင့်ဖိအား (Aerodynamic Downforce) သက်ရောက်မှုသည် တဖြည်းဖြည်းအရေးပါလာခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် Lotus အသင်းမှ မြေပြင်-သက်ရောက်မှု လေခွင်အား (Ground-Effect Aerodynamics) နည်းပညာသုံး ပြိုင်ကားများနှင့် မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ၎င်းနည်းပညာ၏ အကျိုးကျေးဇူးဖြင့် ပြိုင်ကားများတွင် ကြီးမားသည့် ပင့်ဖိအားရရှိမှုနှင့်အတူ လမ်းကွေ့များပေါ်၌ အရှိန်မြန်မြန် မောင်းနှင်နိုင်စွမ်း ပိုမိုရရှိလာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Staniforth |first=Allan |year=1994 |title=Competition Car Suspension |publisher=Haynes |isbn=978-0-85429-956-0 |page=96}}&lt;/ref&gt;
[[ဖိုင်:1985_European_GP_Stefan_Johansson_01.jpg|thumb|၁၉၈၅ ခုနှစ် ဥရောပ ဂရန့်ပရီပြိုင်ပွဲတွင် ယှဉ်ပြိုင်မောင်းနှင်နေသော ဖာရာရီအသင်း၏ ပြိုင်ကားတစ်စင်း]]
၁၉၈၈ ခုနှစ်အလွန် ဆယ်စုနှစ်တာမျှ ကာလအတွင်း ဖော်မြူလာ ဝမ်း ပြိုင်ပွဲများသည် ပြိုင်ဆိုင်မှု အလွန်ပြင်းထန်ခဲ့ပြီး ယာဉ်မတော်တဆဖြစ်ပွားမှုများနှင့် သေဆုံးမှုဖြစ်ရပ်များ ရှိခဲ့၏။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Slater |first=Luke |date=22 May 2025 |title='I had a front-row seat for the explosive Senna-Prost rivalry' |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2025/05/22/front-row-seat-explosive-ayrton-senna-alain-prost-rivalry/ |access-date=3 November 2025 |website=The Telegraph}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ayrton Senna: Remembering a racing legend 30 years on |url=https://www.silverstone.co.uk/news/ayrton-senna-remembering-racing-legend-30-years |access-date=3 November 2025 |website=Silverstone}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tremayne |first=Sam |title=A racer through and through – Roland Ratzenberger remembered |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/a-racer-through-and-through-ratzenberger-remembered.4GgLrhjq9vSL5anb023G7 |access-date=3 November 2025 |website=Formula 1®}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၄ ခုနှစ် ဂျပန် ဂရင်းပရီပြိုင်ပွဲ ယာဉ်မတော်တဆမှု ထိခိုက်ဒဏ်ရာများကြောင့် ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့၌ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သူ ပြင်သစ် ပြိုင်ကားမောင်းသမား ဂျူးလိစ် ဘီယန်ချီ၏ သေဆုံးမှုမတိုင်မီအထိ ဖော်မြူလာ ဝမ်း ပြိုင်ပွဲသမိုင်းတလျောက် ပြိုင်ကားမောင်းသမားတစ်ဦးမျှ ပြိုင်ပွဲ မတော်တဆမှုမှ ရရှိသည့် ဒဏ်ရာကြောင့် သေဆုံးဖူးခြင်း မရှိိပေ။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Benson |first=Andrew |date=9 October 2022 |title=Japanese Grand Prix: Memories of Jules Bianchi death trigger anger over recovery truck on track |url=https://www.bbc.com/sport/formula1/63190448 |access-date=16 September 2025 |website=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;

=== ထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းရှင်များ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာခြင်း ===
[[ဖိုင်:Michael_Schumacher,_Ferrari_F2001_(8968595731)_(cropped).jpg|thumb|[[မိုက်ကယ် ရှူးမက်ကာ]]နှင့် [[ဖာရာရီ]]အသင်းသည် ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံဆုများ ငါးကြိမ်ဆက်တိုက် အတူတကွရယူနိုင်ခဲ့သည်။ (၂၀၀၁ ခုနှစ် ဓာတ်ပုံ) ]]
မိုက်ကယ် ရှူးမက်ကာနှင့် [[ဖာရာရီ]]အသင်းတို့၏ ပေါင်းစည်းမှုတွင် ငါးကြိမ်ဆက်တိုက် ယာဉ်မောင်း ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံဆု နှင့် ခြောက်ကြိမ်ဆက်တိုက် ယာဉ်တည်ဆောက်မှု ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံဆုများ အတူတကွ ရယူနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ရှူးမေကာသည် ဖော်မြူလာ ဝမ်းတွင် ဂရန့်ပရီ နိုင်ပွဲရရှိမှု အများဆုံး၊ ရာသီတစ်ခုစာ နိုင်ပွဲရရှိမှု အများဆုံး၊ ယာဉ်မောင်းချန်ပီယံဆုရရှိမှု အများဆုံး စသည့် စံချိန်များစွာကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |date=21 July 2002 |title=Schumacher makes history |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/motorsport/formula_one/2141834.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505185104/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/2141834.stm |archive-date=5 May 2009 |access-date=12 September 2006 |work=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; ရှူးမေကာ၏ ရာသီဆက်တိုက် ချန်ပီယံဆု သိမ်းပိုက်မှုသည် ၂၀၀၅ ခုနှစ် ရာသီတွင် ရီနော့ပြိုင်ကားအသင်း (Renault) ၏ စပိန် ပြိုင်ကားမောင်းသမား ဖာနန်ဒို အယ်လွန်ဆို (Fernando Alonso) ၏ အသက်အငယ်ဆုံး ဖော်မြူလာ ဝမ်း ချန်ပီယံဖြစ်လာချိန်၌ ရပ်တန့်သွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The youngest Formula 1 world champions – Where does Max Verstappen rank alongside Vettel, Alonso and Hamilton? |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/the-youngest-world-champions-where-does-verstappen-rank-alongside-vettel.5maXjugCVIKMSrPdky0p7Q |access-date=23 August 2025 |website=Formula 1®}}&lt;/ref&gt; ၎င်းနောက်ပိုင်း အသက်အငယ်ဆုံး ချန်ပီယံဆုရှင် စံချိန်အား ဗြိတိသျှ ပြိုင်ကားမောင်းသမား လူးဝစ် ဟာမီလ်တန် (Lewis  Hamilton) မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ချန်ပီယံဆုဖြင့် ချိုးဖျက်ခဲ့ပြီး ၎င်းနောက်ထပ်တဖန် ဂျာမန် ပြိုင်ကားမောင်းသမား ဆီဘက်စသျှန်း ဗက်တယ် (Sebastian Vettel) မှ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ချန်ပီယံဆုဖြင့် ယင်းစံချိန်အား ထပ်မံချိုးဖျက်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်ရာသီတွင်လည်း ရီနော့အသင်း နှင့် အယ်လွန်ဆို တို့သည် ချန်ပီယံဆု နှစ်ခုလုံးကို ထပ်မံသိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2006 Teams' Standings |url=https://www.formula1.com/en/results/2006/team |access-date=23 August 2025 |website=formula1.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2006 Drivers' Standings |url=https://www.formula1.com/en/results/2006/drivers |access-date=23 August 2025 |website=formula1.com}}&lt;/ref&gt; ရှူးမက်ကာသည် ဖော်မြူလာ ဝမ်း ကားမောင်းပြိုင်ပွဲများသို့ ၁၆ နှစ်တာ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၆ ခုနှစ်ကုန်တွင် ပြိုင်ကားမောင်းသမားဘဝမှ အနားယူခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၀ ပြိုင်ပွဲရာသီတွင် Brawn GP အမည်ဖြင့်ပြောင်းလဲ၍ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သော မာစီးဒီး ပြိုင်ကားအသင်းသစ်နှင့်အတူ ဖော်မြူလာ ဝမ်း ပြိုင်ပွဲများသို့ တကြော့ပြန်လည် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Michael Schumacher: When he announced his first f1 retirement |url=https://www.skysports.com/f1/news/12525/10561418/michael-schumacher-when-he-announced-his-first-f1-retirement |access-date=23 August 2025 |website=Sky Sports}}&lt;/ref&gt;

ထိုကာလတွင် FIA မှ ပြိုင်ပွဲလှုပ်ရှားမှုများ တိုးတက်စေရန်နှင့် ကုန်ကျစရိတ်လျှော့ချနိုင်စေရန် ရည်ရွယ်ကာ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းပြောင်းလဲမှုများကို မကြာခဏပြုလုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIA Rules &amp; Regulations Sporting Regulations: 2006 season changes |url=http://www.formula1.com/insight/rulesandregs/13/995.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061109185035/http://www.formula1.com/insight/rulesandregs/13/995.html |archive-date=9 November 2006 |access-date=11 May 2006 |website=formula1.com}}&lt;/ref&gt; ချန်ပီယံရှစ် စတင်ခဲ့သည့် ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်ကတည်းက တရားဝင်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့် &quot;အသင်းမှ အမိန့်ပေးခြင်း&quot; လုပ်ပိုင်ခွင့်သည် ကားမောင်းအသင်းများမှ ပြိုင်ပွဲရလဒ်အား ပြောင်ကျကျခြယ်လှယ်၍ အပျက်သဘောဆောင်သည့် လုပ်ရပ်များ လူသိရှင်ကြားဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ၂၀၀၂ ခုနှစ်မှစ၍ ပိတ်ပင်ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းကိစ္စ၏ အထင်ရှားဆုံးဖြစ်ရပ်မှာ ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဩစတြီးယား ဂရန့်ပရီ၌ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဖာရာရီအသင်း၏ ဖြစ်ရပ်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2008 FIA Formula One Sporting Regulations |url=http://paddocktalk.com/news/html/modules/ew_filemanager/07images/f1/fia/033007_2008_F1_SPORTING_REGULATIONS.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929075510/http://paddocktalk.com/news/html/modules/ew_filemanager/07images/f1/fia/033007_2008_F1_SPORTING_REGULATIONS.pdf |archive-date=29 September 2011 |access-date=16 March 2018 |publisher=}}&lt;/ref&gt; အခြားပြောင်းလဲမှုများတွင် တာထွက်နေရာ အရည်အချင်းစစ်ခြင်း၊ အမှတ်ပေးစနစ်၊&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 February 2010 |title=Formula 1 adopts new points system for 2010 season |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/motorsport/formula_one/8493082.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171129191226/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/8493082.stm |archive-date=29 November 2017 |access-date=10 April 2021 |publisher=[[BBC Sport]]}}&lt;/ref&gt; နည်းပညာဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများ၊&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 February 2010 |title=FIA publishes new Formula One regulations to cover the 2010 season |url=https://www.theguardian.com/sport/2010/feb/12/fia-formula-one-regulations-2010-season |access-date=23 August 2025 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; နှင့် အင်ဂျင်နှင့် တာယာ မည်မျှကြာမြင့်ရမည် စသည်တို့ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wise |first=Michael |title=2010 rule changes |url=https://www.skysports.com/f1/news/5980709/2010-rule-changes |access-date=23 August 2025 |website=Sky Sports}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Holding |first=Joe |date=22 October 2021 |title=Formula One: remember when... the US GP went ahead with just six cars? |url=https://www.topgear.com/car-news/formula-one/formula-one-remember-when-us-gp-went-ahead-just-six-cars |access-date=23 August 2025 |website=Top Gear}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Noble |first=Jonathan |date=20 December 2007 |title=Bridgestone signs sole supplier contract |url=https://www.autosport.com/f1/news/bridgestone-signs-sole-supplier-contract-4418515/4418515/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103164629/https://www.autosport.com/f1/news/bridgestone-signs-sole-supplier-contract-4418515/4418515/ |archive-date=3 January 2022 |access-date=3 January 2022 |website=autosport.com}}&lt;/ref&gt;

== ကားမောင်းပြိုင်ခြင်း ==
ဖော်မြူလာ ဝမ်း ဂရင်းပရီပြိုင်ပွဲတစ်ပွဲသည် ရက်သတ္တပတ်ကုန်အထိ ကြာမြင့်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ပြိုင်ပွဲတစ်ပွဲသည် သောကြာနေ့ အစမ်းမောင်းလေ့ကျင့်မှု နှစ်ကြိမ်၊ စနေနေ့ အစမ်းမောင်းလေ့ကျင့်မှု တစ်ကြိမ်တို့ဖြင့် စတင်သည်။ အရန်ယာဉ်မောင်းများကို သောကြာနေ့ လေ့ကျင့်မှုများတွင် ဝင်ရောက်မောင်းနှင်ခွင့်ပြုသော်လည်း အသင်းတစ်သင်းလျှင် ကားနှစ်စီးသာ အသုံးပြုနိုင်သဖြင့် ပြိုင်ပွဲဝင် ယာဉ်မောင်းတစ်ဦးနှင့် လဲလှယ်၍သာ ဝင်ရောက်လေ့ကျင့်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ အစမ်းမောင်းလေ့ကျင့်မှု နောက်ဆုံးအကြိမ်အပြီးတွင် တာထွက် နေရာ အကဲဖြတ်ခြင်းအပိုင်း ပြုလုပ်သည်။ ၎င်းအကဲဖြတ် ရလဒ်အပေါ်မူတည်၍ တနင်္ဂနွေနေ့ အဓိကပြိုင်ပွဲ၏ တာအထွက်တွင် စီတန်းရမည့် နေရာအား သတ်မှတ်သည်။ &lt;ref name=&quot;QDetail2&quot;&gt;{{Cite web |title=Practice and qualifying |url=http://www.formula1.com/inside_f1/rules_and_regulations/sporting_regulations/8686/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100516014918/http://www.formula1.com/inside_f1/rules_and_regulations/sporting_regulations/8686/ |archive-date=16 May 2010 |access-date=21 October 2009 |website=formula1.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;DriveChang&quot;&gt;{{Cite web |date=10 June 2011 |title=Driver changes and additional drivers |url=http://www.formula1.com/inside_f1/rules_and_regulations/sporting_regulations/8694/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110620024651/http://www.formula1.com/inside_f1/rules_and_regulations/sporting_regulations/8694/ |archive-date=20 June 2011 |access-date=10 June 2011 |website=formula1.com}}&lt;/ref&gt;

=== တာယာ စည်းမျဉ်းများ ===
[[ဖိုင်:Pirelli_Tire_Range_(52849596009).jpg|thumb|၂၀၂၃ ခုနှစ် ရာသီတွင် အသုံးပြုခဲ့သော Pirelli အမှတ်တံဆိပ် ကားတာယာများ (ဝဲ မှ ယာ)။ ပြောင်ကွန်ပေါင်းတာယာ ၃ မျိုး (အပျော့၊ သာမာန်၊ အမာ) နှင့် မိုးရာသီသုံးတာယာ ၂ မျိုး (မိုးဖွဲ၊ မိုးသည်းထန်)။]]
ပြိုင်ပွဲသီတင်းပတ်တစ်ခုစီတွင် ပြိုင်ပွဲဝင်ယာဉ်မောင်းတစ်ဦးလျှင် ခြောက်သွေ့ရာသီသုံး တာယာ ၁၃ စုံ၊ စိုထှိုင်းရာသီသုံး တာယာ ၃ စုံနှင့် အထွေထွေဘက်စုံသုံး တာယာ ၄ စုံ ဟူ၍ စုစုပေါင်း တာယာ အစုံ ၂၀ စီ ခွဲတမ်းချထုတ်ပေးပြီး မသုံးဖြစ်သည့် တာယာအသစ်များကိုလည်း ပြန်လည်အပ်နှံပေးရသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 December 2020 |title=2021 Formula 1 Sporting Regulations |url=https://www.fia.com/sites/default/files/2021_formula_1_sporting_regulations_-_iss_5_-_2020-12-16.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201217153320/https://www.fia.com/sites/default/files/2021_formula_1_sporting_regulations_-_iss_5_-_2020-12-16.pdf |archive-date=17 December 2020 |publisher=Federation Internationale de l'Automobile}}&lt;/ref&gt;

=== တာထွက်နေရာ အရည်အချင်းစစ်ပြိုင်ပွဲ ===
ပြိုင်ပွဲကျင်းပမှုသမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် တာထွက်နေရာအရည်အချင်းစစ်ပွဲသည် အစမ်းမောင်းလေ့ကျင့်ချိန်နှင့် တဆက်တည်းပြုလုပ်လေ့ရှိ၏။ ယာဉ်မောင်းများသည် သတ်မှတ်ကြာချိန်အတွင်း ပတ်လမ်းများကို တစ်ကြိမ် သို့မဟုတ် ပိုမို၍ မောင်းနှင်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ယာဉ်မောင်းအသီးသီး၏ ပတ်လမ်းအမြန်ဆုံးမောင်းနှင်မှုစံချိန်ဖြင့် အမှတ်ပေးဇယားရပ်တည်မှုကို ဆုံးဖြတ်သည်။ အမြန်ဆုံးစံချိန်ရရှိသူသည် ပြိုင်ပွဲတွင် Pole position ဟုခေါ်သော ထိပ်ဆုံးနေရာမှ တာထွက်ခွင့် ရရှိမည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 March 2016 |title=Deciding the grid – A history of F1 qualifying formats |url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2016/3/deciding-the-grid-a-history-of-f1-qualifying-formats.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200830180030/https://www.formula1.com/en/latest/features/2016/3/deciding-the-grid-a-history-of-f1-qualifying-formats.html |archive-date=30 August 2020 |access-date=20 May 2021 |website=formula1.com}}&lt;/ref&gt;

=== တာတိုအမြန်မောင်းပြိုင်ပွဲ ===
၂၀၂၁ ခုနှစ် ရာသီပွဲစဉ်များတွင် တာတိုအမြန်မောင်းပွဲများ (Sprints) စတင်ပါဝင်လာခဲ့ပြီး တာထွက်နေရာအရည်အချင်းစိစစ်မှုပုံစံသစ်အနေဖြင့် ချဉ်းကပ်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။ ၎င်းပုံစံသစ်တွင် ယခင်ပြုလုပ်နေကြ အရည်အချင်းစစ်ဆေးပွဲသည် တာတိုအမြန်မောင်းပြိုင်ပွဲအတွက် တာထွက်နေရာကို ဆုံးဖြတ်မည်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတာတိုပြိုင်ပွဲအား ဂရန့်ပရီပြိုင်ပွဲ တာထွက်နေရာအတွက် ဆုံးဖြတ်မည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Rawcliffe |first=Tom |date=6 April 2021 |title=New F1 Sprint Races to be finalised by Imola |url=https://www.planetf1.com/news/sprint-races-finalised-imola/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407000617/https://www.planetf1.com/news/sprint-races-finalised-imola/ |archive-date=7 April 2021 |access-date=7 April 2021 |work=PlanetF1.com}}&lt;/ref&gt; သို့သော် ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ထိုနည်းလမ်းသစ်အစား တာတိုအမြန်မောင်းပွဲစဉ်များကို ထိပ်ဆုံးပန်းဝင်သူ ၈ ဦးကို ချန်ပီယံရှစ် ရမှတ်ပေးသော ပြိုင်ပွဲများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 December 2022 |title=Formula 1 announces venues for six F1 Sprint events across 2023 season |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-formula-1-announces-venues-for-six-f1-sprint-events-across-2023.4tvAAXFGdkoHKE8Onjh8Ya.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207113722/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-formula-1-announces-venues-for-six-f1-sprint-events-across-2023.4tvAAXFGdkoHKE8Onjh8Ya.html |archive-date=7 December 2022 |access-date=21 March 2023 |website=formula1.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 April 2023 |title=Explained: Everything you need to know about the 2023 F1 Sprint format |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.explained-everything-you-need-to-know-about-the-2023-f1-sprint-format.583WHWKbWVVBemPKi6pJxH.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230520011029/https://www.formula1.com/en/latest/article.explained-everything-you-need-to-know-about-the-2023-f1-sprint-format.583WHWKbWVVBemPKi6pJxH.html |archive-date=20 May 2023 |access-date=25 April 2023 |website=formula1.com}}&lt;/ref&gt; စံပြုထားသော ဂရန့်ပရီပြိုင်ပွဲတစ်ပွဲ ကျင်းပပုံမှာ သီတင်းပတ်တစ်ခု၏ အကုန် သောကြာနေ့တွင် အစမ်းလေ့ကျင့်မောင်းနှင်ခြင်းနှင့် ၎င်းနောက် တာတိုအမြန်မောင်းပြိုင်ပွဲအတွက် တာထွက်နေရာ အရည်အချင်းစစ်ဆေးခြင်း၊ စနေနေ့တွင် နံနက်ပိုင်း၌ တာတိုအမြန်မောင်းပြိုင်ပွဲကျင်ပခြင်းနှင့် မွန်းလွဲပိုင်း၌ တနင်္ဂနွေနေ့ ကျင်းပမည့် ဂရန့်ပရီပြိုင်ပွဲအတွက် တာထွက်နေရာအရည်အချင်းစစ်ဆေးခြင်းတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Formula One Management |date=March 12, 2026 |title=Your guide to the 2026 F1 Sprint format |url=https://www.mclaren.com/racing/formula-1/2026/guide-to-the-f1-sprint/ |access-date=13 June 2026 |website=McLaren.com}}&lt;/ref&gt;

=== ကားမောင်းပြိုင်ပွဲ ===
တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ပြိုင်ပွဲဝင်ယာဉ်မောင်းများ ယာဉ်နှင့်လမ်းကြောင်းအခြေအနေ စစ်ဆေးနိုင်ရန်၊ ကားတာယာများကို ဆွဲအားနှင့်ကုပ်အား ပိုမိုရရှိစေရန် အပူပေးသည့်အနေဖြင့် ပတ်လမ်းတစ်ပတ်စာ သွေးပူအစမ်းမောင်းနှင်မှုဖြင့် ပြိုင်ပွဲအား စတင်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |title=F1 Explained: The formation lap |url=https://www.skysports.com/f1/video/36363/13237888/f1-explained-the-formation-lap |access-date=15 September 2025 |work=Sky Sports}}&lt;/ref&gt; ယင်းနောက်ယှဉ်ပြိုင်မည့် ပြိုင်ကားအားလုံးသည် တာထွက်နေရာသို့ ၎င်းတို့၏အရည်အချင်းစစ်ပြိုင်ပွဲရလဒ်အစီအစဉ်အတိုင်း ဝင်ရောက်နေရာယူကြသည်။
[[ဖိုင်:Jacques_Villeneuve_(Sauber)_qualifying_at_US_Grand_Prix_2005.jpg|thumb|၂၀၀၅ ခုနှစ် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဂရန့်ပရီ တာထွက်နေရာ အရည်အချင်းစစ်ပွဲ၌ မောင်းနှင်ယှဉ်ပြိုင်နေစဉ်တွေ့ရသော Sauber C24 ပြိုင်ကား]]
သတ်မှတ် တာထွက်နေရာအသီးသီးသို့ ပြိုင်ကားအားလုံး ဝင်ရောက်တန်းစီပြီးသည်နှင့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာစောင့်ရှောက်ရေး ယာဉ်မှ ၎င်းတို့၏အနောက်သို့ ဝင်ရောက်နေရာယူသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Baxter-Priest |first=Matthew |date=2 March 2023 |title=What is the car at the back of the F1 grid? |url=https://www.esquireme.com/sports/what-is-the-car-at-the-back-of-the-f1-grid |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103153821/https://www.esquireme.com/sports/what-is-the-car-at-the-back-of-the-f1-grid |archive-date=3 November 2023 |access-date=3 November 2023 |website=Esquire Middle East}}&lt;/ref&gt; ထို့နောက် တာထွက်အချက်ပြပွိုင့် အနီရောင်မီးသီးငါးလုံး တစ်လုံးစီ တစ်စက္ကန့်ခြား လင်းလာပြီးနောက် စက္ကန့်အနည်းငယ်အကြာအတွင် မီးသီးအားလုံး တပြိုက်နက် မှိတ်သွားခြင်းဖြင့် ပြိုင်ပွဲစတင်ကြောင်း အချက်ပြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Formula 1 rules that every new fan needs to know |url=https://www.williamsf1.com/posts/881ba06f-3898-4fe1-8d5c-4c01af217c0e/the-f1-rules-that-every-new-fan-needs-to-know |access-date=15 September 2025 |website=Atlassian Williams Racing}}&lt;/ref&gt; ပြင်းထန်သော မတော်တဆမှု၊ အန္တရာယ်ရှိသော အခြေအနေများ သို့မဟုတ် ယာဉ်မောင်းသည် တာထွက်နေရာ သို့မဟုတ် လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် ဘေးကင်းလုံခြုံမှုမရှိဟုထင်ပါက လက်မြှောက်၍ အချက်ပြကာ ပြိုင်ပွဲစတင်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်ကို ရပ်ဆိုင်းနိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cooper |first=Adam |title=McLaren: F1's aborted-start rule &quot;a little confusing&quot; amid Norris fine |url=https://www.motorsport.com/f1/news/mclaren-aborted-start-rule-confusing-norris-fine/10671253/ |access-date=15 September 2025 |website=motorsport.com}}&lt;/ref&gt; မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းခြင်းကဲ့သို့သော ပြိုင်ပွဲစတင်ခြင်းသည် အလွန်အကျွံအန္တရာယ်များသည်ဟု ယူဆပါက ဘေးကင်းရေးကား၏နောက်မှလည်း ပြိုင်ပွဲကို စတင်နိုင်သည်။ ယင်းအခြေအနေမျိုးတွင် သွေးပူအစမ်းမောင်းနှင်မှု မပါဝင်တော့ပေ။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Race start procedure |url=http://www.formula1.com/inside_f1/rules_and_regulations/sporting_regulations/8691/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130704181035/http://www.formula1.com/inside_f1/rules_and_regulations/sporting_regulations/8691/ |archive-date=4 July 2013 |access-date=16 October 2010 |website=formula1.com}}&lt;/ref&gt;

ယာဉ်မောင်းပြိုင်ပွဲဝင်များသည် ယှဉ်ပြိုင်နေစဉ်အတွင်း ပြိုင်ကားများ၏ တာယာဘီးများ လဲလှယ်ရန်နှင့် ပျက်စီးချို့ယွင်းမှုများ ပြုပြင်ရန် ဂိုဒေါင်ရုံ ရပ်နားမှု (Pit Stop) များပြုလုပ်နိုင်သည်။ ပြိုင်ပွဲဝင်များသည် သာမာန်အချိန်တွင် အမျိုးအစားမတူသော ခြောက်သွေ့ရာသီသုံး ကွန်ပေါင်းတာယာ ၃ စုံ လဲလှယ်နိုင်ပြီး မိုးရွာသွန်းချိန်နှင့် ဆီးနှင်းကျချိန်များတွင် အမျိုးအစားမတူသော စိုထိုင်းရာသီသုံး အထူးထုတ်တာယာ ၂ စုံ လဲလှယ်နိုင်သည်။ ပြိုင်ပွဲတွင် ယာဉ်မောင်းများသည် ဂိုဒေါင်ရုံ ရပ်နားမှုအား တစ်ကြိမ် အနည်းဆုံးပြုလုပ်ရမည်ဖြစ်ပြီး ကွန်ပေါင်းတာယာများအား နှစ်စုံ အနည်းဆုံးအသုံးပြုရမည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Asher |first=Richard |last2=Braybrook |first2=Rebecca |date=15 September 2025 |title=F1 tyres: What are the Pirelli compounds and 2024 rules |url=https://www.autosport.com/f1/news/f1-tyres-what-are-the-compounds-and-what-do-they-mean/10344284/ |access-date=15 September 2025 |website=autosport.com}}&lt;/ref&gt;{{Efn|A mandatory two-pit stop rule was enforced for the [[2025 Monaco Grand Prix]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=EXPLAINER: What is the new two-stop rule for Monaco? |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/explained-what-is-the-new-two-stop-rule-for-the-monaco-grand-prix-and-how.1qropbdmR05S3BqgYsHtpE |website=formula1.com |access-date=15 September 2025 }}&lt;/ref&gt;}}

ရှေ့ဆုံးမှ ဦးဆောင်ယှဉ်ပြိုင်နေသော ကားသည် သတ်မှတ်ထားသည့် ပတ်လမ်းမောင်းနှင်မှုအကြိမ်ရေ ပြီးမြောက်သောအခါတွင် ယှဉ်ပြိုင်မှုပြီးဆုံးလေသည်။{{Efn|This number varies around each track. It is defined as the minimum amount of laps required for the total race distance to exceed 305 km, with the exception of the Monaco Grand Prix, for which it is set at 260km.&lt;ref name=&quot;2025 sporting regs&quot;/&gt;}} သတ်မှတ်ပတ်လမ်းမောင်းနှင်မှုအကြိမ်ရေပြီးမြောက်သူ တစ်ဦးမကပါက ပန်းဝင်မျဉ်းကိုဖြတ်သည့် အချိန်ဖြင့် ဆုံးဖြတ်သည်။ ပြိုင်ပွဲပြီးဆုံးချိန်တွင် သတ်မှတ်ထားသော အကွာအဝေး၏ ၉၀% ပြီးမြောက်သော ပြိုင်ပွဲဝင်များကို ၎င်းတို့၏ ဆက်စပ်လမ်းကြောင်းအနေအထားနှင့် ပြီးမြောက်သွားသော ပတ်လမ်းမောင်းနှင်မှု အရေအတွက်ပေါ်မူတည်၍ ပြိုင်ပွဲ၏ ရလဒ် အဆင့်များကို သတ်မှတ်သည်။ ပြိုင်ပွဲအား ဆက်လက်ကျင်းပရန် လုံခြုံစိတ်ချရမှုမရှိသည့် အခြေအနေမျိုးရှိလာပါက ခေတ္တရပ်နားနိုင်သည် သို့မဟုတ် စောလျင်စွာ ပြီးဆုံးနိုင်သည်။ ယှဉ်ပြိုင်နေမှုအား ယာယီဆိုင်းငံ့ထားသည့် အခြေအနေမျိုးတွင် ပြိုင်ပွဲဝင် ကားအားလုံးသည် လမ်းကြောင်းရှင်း ကား (Safety Car) ၏ ဦးဆောင်မှုနောက်တွင် လက်ရှိရောက်ရှိနေသည့် နေရာ အစဉ်လိုက်အတိုင်း မောင်းနှင်ရမည်ဖြစ်ပြီး ယှဉ်ပြိုင်မှု ပြန်လည်မစတင်မီ ဆယ်မိနစ်ကြိုတင်အသိပေးသည်။&lt;ref name=&quot;2025 sporting regs&quot;&gt;{{Cite web |title=2025 Formula 1 Sporting Regulations |url=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2025_formula_1_sporting_regulations_-_issue_1_-_2024-07-31.pdf |access-date=15 September 2025 |website=Fédération Internationale de l'Automobile}}&lt;/ref&gt;

=== အချက်ပြ အလံများ ===
ဖော်မြူလာ ဝမ်းတွင် အသုံးပြုသော အချက်ပြအလံများ၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်နှင့် သုံးစွဲပုံများကို ကမ္ဘာ့ကားမောင်းအဖွဲ့ချုပ်မှ ထုတ်ပြန်သော မော်တော်ကားအားကစားဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာ ကျင့်ထုံး၏ နောက်ဆက်တွဲ(ဇ)တွင် ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIA International Sporting Code: Appendix H |url=https://www.fia.com/sites/default/files/appendix_h_2021_published_09_03_2021.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510213732/https://www.fia.com/sites/default/files/appendix_h_2021_published_09_03_2021.pdf |archive-date=10 May 2021 |publisher=Federation Internationale de l'Automobile}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!အလံ
! အခေါ်အဝေါ်
! အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |[[ဖိုင်:Auto_Racing_Yellow.svg|50x50px]]
! SC ဆိုင်းဘုတ်
(Safety Car)
| ပြိုင်လမ်းပေါ်တွင် ဘေးကင်းရေးယာဉ် (Safety Car) ရှိကြောင်း သတိပေးညွှန်ပြရန် အဝါရောင်အလံနှင့်တွဲဖက်၍ပြသသည်။ ပြိုင်ကားမောင်းသမားများသည် လက်ရှိအဆင့်ရပ်တည်မှုနေရာအတိုင်း အစဉ်လိုက် အရှိန်လျော့၍မောင်းနှင်ရမည်။
|-
! VSC ဆိုင်းဘုတ်
(Virtual Safety Car)
| ပြိုင်လမ်းပေါ်တွင် ဘေးကင်းရေးယာဉ် (Safety Car) ရှိသကဲ့သို့ သတ်မှတ်ကြောင်း သတိပေးညွှန်ပြရန် အဝါရောင်အလံနှင့်တွဲ၍ပြသသည်။ ဤသတ်မှတ်ချိန်အတွင်းတွင် ယာဉ်မောင်းများအား ပြိုင်လမ်း အပိုင်းလိုက် မောင်းနှင်ချိန် မည်မျှကြာမြင့်ရမည်ကို သတ်မှတ်ပေးထားပြီး မလိုက်နာပါက ပြစ်ဒဏ်ခံရမည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 April 2025 |title=Virtual Safety Car: what it is and how it works |url=https://www.monzanet.it/en/virtual-safety-car-what-it-is-and-how-it-works/ |access-date=19 August 2025 |website=Autodromo Nazionale Monza}}&lt;/ref&gt;
|-
! အဝါ
| ပြိုင်လမ်းပေါ်တွင် (သို့) ပြိုင်လမ်းအနီးတွင် အပျက်အစီး အပိုင်းအစများရှိကြောင်း သတိပေးညွှန်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ အဝါရောင်နှစ်ထပ်လှိုင်းတွန့်အလံသည် ပြိုင်လမ်းပေါ်တွင် (သို့) ပြိုင်လမ်းအနီးတွင် ပြိုင်ပွဲကြီးကြပ်ရေးဒိုင်များ အလုပ်လုပ်နေသောကြောင့် အရှိန်လျှော့ရန်နှင့် ရပ်တန့်နိုင်ရေး ပြင်ဆင်ထားရန် သတိပေးညွှန်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
|-
![[ဖိုင်:Auto_Racing_Green.svg|50x50px]]
! အစိမ်း
| ပြိုင်ပွဲသည် ပုံမှန်အခြေအနေအတိုင်း ယှဉ်ပြိုင်နေကြောင်း ညွှန်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းအား အလံဝါ (သို့) SC Board ပြသပြီးနောက် ပုံမှန်အခြေအနေပြန်ဖြစ်မှုကို ညွှန်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ ပြိုင်ပွဲ အစီအစဉ်များတစ်ခု၏ စတင်ရာတွင်လည်း ပြလေ့ရှိသည်။
|-
![[ဖိုင်:Auto_Racing_Oil.svg|50x50px]]
! ဝါနီကြား
| စက်ဆီ၊ ချောဆီ၊ ရေ (သို့) အပျက်အစီးအပိုင်းအစများရှိနေ၍ ကားလမ်းချော်နိုင်ကြောင်းညွှန်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ မျဉ်းကြားပုံသည် ဘေးတိုက်ဖြစ်ပါက တိရစ္ဆာန်ငယ်လေးများ ပြိုင်လမ်းပေါ်တွင်ရှိနေကြောင်း ညွှန်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
|-
![[ဖိုင်:Auto_Racing_Plain_Blue.svg|50x50px]]
! အပြာ
| ယာဉ်မောင်း၏နောက်တွင်ရှိသည့် ပတ်လမ်းအခေါက်ရေသာလွန်နေသော အရှိန်ပိုမြန်သည့် ကားများကို ကျော်တက်ခွင့်ပြုရန် ညွှန်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ ဤအလံပြသ သတိပေးမှု သုံးကြိမ်ထိပါက ပြစ်ဒဏ်ခံရမည်ဖြစ်သည်။
|-
![[ဖိုင်:F1_white_flag.svg|50x50px]]
! အဖြူ
| ရှေ့၌ အရှိန်နှေးသော ကားရှိကြောင်း ညွှန်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ ပြင်ဆင်ရေးရုံများမှ ပြိုင်ကားတစ်စီး ပြန်လည်ထွက်ခွာတော့မည်ဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း ရုံဝင်လမ်းကြောင်းအဆုံးတွင် အလံရမ်းပြလေ့ရှိသည်။
|-
![[ဖိုင်:F1_black_flag_with_orange_circle.svg|50x50px]]
! လိမ္မော်ဝိုင်း အနက်
| ယာဉ်သည် ထိခိုက်ပျက်စီးမှု (သို့) စက်ပိုင်းဆိုင်ရာချို့ယွင်းမှု တစ်ခုခုရှိနေသောကြောင့် ပြင်ဆင်ရေးရုံသို့ချက်ချင်းပြန်သွားရန် ညွှန်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
|-
![[ဖိုင်:F1_black_and_white_diagonal_flag.svg|50x50px]]
! ဖြူနက်စောင်း
| ယာဉ်မောင်း၏ အားကစားစိတ်ဓာတ်ညံ့ဖျင်းမှု သို့မဟုတ် အန္တရာယ်ရှိသော အပြုအမူနှင့်ပတ်သက်၍ သတိပေးကြောင်း ညွှန်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ အလားတူလုပ်ရပ်မျိုး ထပ်မံကျူးလွန်ပါက အလံနက်ဖြင့် အမှတ်အသားပြုနိုင်သည်။
|-
![[ဖိုင်:Auto_Racing_Black.svg|50x50px]]
! အနက်
| ဆက်လက်ယှဉ်ပြိုင်ရန် အရည်အချင်းမပြည့်မီကြောင်း ညွှန်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ဖြူနက်စောင်းအလံပြပြီးနောက် ပြသနိုင်သည်။
|-
![[ဖိုင်:F1_red_flag.svg|50x50px]]
! အနီ
| ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန် အလွန်အန္တရာယ်များလာသည့်အခြေအနေမျိုး၌ ပြိုင်ပွဲအား ချက်ချင်းရပ်ဆိုင်းကြောင်း ညွှန်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
|-
![[ဖိုင်:F1_chequered_flag.svg|50x50px]]
! ချက်ကာကွက်
| အစမ်းမောင်းလေ့ကျင့်မှု၊ အရည်အချင်းစစ်ဆေးပွဲ သို့မဟုတ် ပြိုင်ပွဲ ပြီးဆုံးကြောင်း ပန်းဝင်နေရာတွင် ညွှန်ပြသည်။
|}

=== အမှတ်ပေးစနစ် ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!ပထမ
! ဒုတိယ
! တတိယ
! စတုတ္ထ
! ပဉ္စမ
! ဆဌမ
! သတ္တမ
! အဌမ
! နဝမ
! ဒသမ
|-
| style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; | ၂၅
| style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; | ၁၈
| style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; | ၁၅
| style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; | ၁၂
| style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; | ၁၀
| style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; | ၈
| style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; | ၆
| style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; | ၄
| style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; | ၂
| style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; | ၁
|}

== ဂရန့်ပရီ ==
[[ဖိုင်:Formula_1_all_over_the_world.svg|thumb|ဖော်မြူလာ ဝမ်း ဂရန့်ပရီပြိုင်ပွဲများ၏ တည်နေရာပြ ကမ္ဘာ့မြေပုံ။  လက်ရှိပြိုင်ပွဲရာသီအချိန်ဇယားပါ နိုင်ငံများကို အစိမ်းရောင်ခြယ်သထားပြီး ယခင် ဖော်မြူလာ ဝမ်း ပြိုင်ပွဲများ လက်ခံကျင်းပဖူးသော နိုင်ငံများကို  မီးခိုးရင့်ခြယ်သထားသည်။ {{Efn|''De facto'' status of the territories is shown.}}]]
ပြိုင်ပွဲရာသီတစ်ခုအတွင်း ကျင်းပသော ဂရန့်ပရီပွဲစဉ် အရေအတွက်သည် ခုနှစ်တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မတူညီကြပေ။ ၁၉၅၀ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံရှစ် ပထမဆုံးရာသီတွင် ပြိုင်ပွဲခုနစ်ပွဲသာ ပါဝင်ခဲ့ပြီး&lt;ref name=&quot;inaugural season&quot;&gt;{{Cite web |title=1950 RACE RESULTS |url=https://www.formula1.com/en/results/1950/races |access-date=23 August 2025 |website=formula1.com}}&lt;/ref&gt; ချန်ပီယံရှစ် မဟုတ်သော ဖော်မြူလာဝမ်း ပြိုင်ပွဲများစွာလည်း ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Non World Championship Grand Prix - 1950 |url=https://www.statsf1.com/en/1950-hc.aspx |access-date=23 August 2025 |website=statsf1.com}}&lt;/ref&gt; သို့သော် ၎င်းတို့သည် ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;lastnopointsrace&quot;&gt;{{Cite web |last=Cooper |first=Adam |date=10 April 2021 |title=The beer and curry secret of F1's last non-points race |url=https://www.motorsport.com/f1/news/f1-race-champions-sullivan-1983/4779232/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708190942/https://www.motorsport.com/f1/news/f1-race-champions-sullivan-1983/4779232/ |archive-date=8 July 2023 |access-date=3 September 2024 |website=motorsport.com}}&lt;/ref&gt; ၂၀၂၄ ခုနှစ် ပြိုင်ပွဲရာသီတွင် ပြိုင်ပွဲ ၂၄ ပွဲ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဂရန့်ပရီပြိုင်ပွဲအရေအတွက်အများဆုံးကျင်းပမှုဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;2024 calendar&quot;&gt;{{Cite web |title=F1 2024 calendar revealed: Saturday night Grands Prix in Bahrain and Saudi Arabia to kick off record 24-race season |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12915418/f1-2024-calendar-revealed-saturday-night-grands-prix-in-bahrain-and-saudi-arabia-to-kick-off-record-24-race-season |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708215051/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12915418/f1-2024-calendar-revealed-saturday-night-grands-prix-in-bahrain-and-saudi-arabia-to-kick-off-record-24-race-season |archive-date=8 July 2023 |access-date=5 July 2023 |website=Sky Sports}}&lt;/ref&gt;

=== စာချုပ်ချုပ်ဆိုထားသော ဂရန့်ပရီပွဲများ ===
၂၀၂၆ ခုနှစ် ပြိုင်ပွဲရာသီအတွက် ဂရန့်ပရီပြိုင်ပွဲ ၂၂ ပွဲကျင်းပမည်ဖြစ်ရာ ကျင်းပရန် စာချုပ်ချုပ်ဆိုထားသည့် ပတ်လမ်းပြိုင်ကားကွင်းများမှာ အောက်ဇယားပါအတိုင်းဖြစ်သည် -&amp;nbsp;
{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%;&quot;
!Grand Prix
!Circuit
!Contract ends
! class=&quot;unsortable&quot; |Ref.
|-
|Abu Dhabi Grand Prix
|{{Flagicon|UAE}} [[Yas Marina Circuit]], [[အဘူဒါဘီမြို့|Abu Dhabi]]
|2030
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=9 December 2021 |title=Formula 1 renews Abu Dhabi Grand Prix contract until 2030 |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.formula-1-renews-abu-dhabi-grand-prix-contract-until-2030.4oNR96dTUunnErAiruurFd.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220612142007/https://www.formula1.com/en/latest/article.formula-1-renews-abu-dhabi-grand-prix-contract-until-2030.4oNR96dTUunnErAiruurFd.html |archive-date=12 June 2022 |access-date=2 February 2024 |work=Formula 1}}&lt;/ref&gt;
|-
|Australian Grand Prix
|{{Flagicon|AUS}} [[Albert Park Circuit]], [[မဲလ်ဘုန်းမြို့|Melbourne]]
|2037
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 December 2022 |title=Melbourne In The Formula 1 Driver's Seat Until 2037 |url=https://www.premier.vic.gov.au/melbourne-formula-1-drivers-seat-until-2037 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218033731/https://www.premier.vic.gov.au/melbourne-formula-1-drivers-seat-until-2037 |archive-date=18 December 2022 |access-date=1 July 2025 |website=Premier of Victoria (Government of Victoria)}}&lt;/ref&gt;
|-
|Austrian Grand Prix
|{{Flagicon|AUT}} [[Red Bull Ring]], [[Spielberg, Styria|Spielberg]]
|2041
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=29 June 2025 |title=Formula 1 to race in Austria through to 2041 with new extension |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-to-race-in-austria-through-to-2041-with-new-extension.HgOK1qQjX444utFdp1A6J |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250629093324/https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-to-race-in-austria-through-to-2041-with-new-extension.HgOK1qQjX444utFdp1A6J |archive-date=29 June 2025 |access-date=1 July 2025 |work=Formula 1}}&lt;/ref&gt;
|-
|Azerbaijan Grand Prix
|{{Flagicon|AZE}} [[Baku City Circuit]], [[ဘာကူးမြို့|Baku]]
|2030
|&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cleeren |first=Filip |date=20 September 2025 |title=Azerbaijan GP secures F1 contract extension until 2030 |url=https://www.autosport.com/f1/news/azerbaijan-grand-prix-nets-f1-contract-extension-until-2030/10760922 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251019234827/https://www.autosport.com/f1/news/azerbaijan-grand-prix-nets-f1-contract-extension-until-2030/10760922 |archive-date=19 October 2025 |access-date=20 October 2025 |work=Autosport}}&lt;/ref&gt;
|-
|Barcelona-Catalunya Grand Prix
|{{Flagicon|ESP}} [[Circuit de Barcelona-Catalunya]], [[Montmeló]]
|2032{{Efn|The event will not be held in 2027, 2029 and 2031 under the rotational contract.}}
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=16 February 2026 |title=F1 announces multi-year extension with the Circuit de Barcelona-Catalunya to race in rotation with Circuit de Spa-Francorchamps |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-announces-multi-year-extension-with-the-circuit-de-barcelona-catalunya-to.34PBcnuzB9vYVzFIwdEgf4 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260216182605/https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-announces-multi-year-extension-with-the-circuit-de-barcelona-catalunya-to.34PBcnuzB9vYVzFIwdEgf4 |archive-date=16 February 2026 |access-date=16 February 2026 |work=formula1.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|Belgian Grand Prix
|{{Flagicon|BEL}} [[Circuit de Spa-Francorchamps]], [[Stavelot]]
|2031{{Efn|The event will not be held in 2028 and 2030 under the rotational contract.}}
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=8 January 2025 |title=Formula 1 announces multi-year extension with the Belgian Grand Prix |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-announces-multi-year-extension-with-the-belgian-grand-prix.7FR5zJUgLAB7htZrRQUB07 |access-date=1 July 2025 |work=Formula 1}}&lt;/ref&gt;
|-
|British Grand Prix
|{{Flagicon|GBR}} [[Silverstone Circuit]], [[Silverstone]]
|2034
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 February 2024 |title=Silverstone confirmed as host of the Formula 1 British Grand Prix until 2034 |url=https://www.silverstone.co.uk/news/silverstone-confirmed-home-formula-1-british-grand-prix-until-2034 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240209050007/https://www.silverstone.co.uk/news/silverstone-confirmed-home-formula-1-british-grand-prix-until-2034 |archive-date=9 February 2024 |access-date=8 February 2024 |website=Silverstone Circuit}}&lt;/ref&gt;
|-
|Canadian Grand Prix
|{{Flagicon|CAN}} [[Circuit Gilles Villeneuve]], [[မွန်းထရီးအောမြို့|Montreal]]
|2035
|&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Rainbird |first=Daniel |title=Canadian Grand Prix signs Formula One contract extension through 2035 |url=https://www.cbc.ca/sports/canadian-grand-prix-jean-philippe-paradis-event-future-montreal-1.7562655 |access-date=19 August 2025 |work=CBC Canada}}&lt;/ref&gt;
|-
|Chinese Grand Prix
|{{Flagicon|CHN}} [[Shanghai International Circuit]], [[ရှန်ဟိုင်းမြို့|Shanghai]]
|2030
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 December 2024 |title=Formula 1 to race in Shanghai until 2030 with new five-year extension |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-to-race-in-shanghai-until-2030-with-new-five-year-extension.773NjupGSMZ1sBQZUfTgY3 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207062217/https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-to-race-in-shanghai-until-2030-with-new-five-year-extension.773NjupGSMZ1sBQZUfTgY3 |archive-date=7 December 2024 |access-date=7 December 2024 |work=Formula 1}}&lt;/ref&gt;
|-
|Dutch Grand Prix
|{{Flagicon|NED}} [[Circuit Zandvoort]], [[Zandvoort]]
|2026
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=4 December 2024 |title=Formula 1 to celebrate final Dutch Grand Prix in 2026 after one-year extension confirmed for Zandvoort |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-to-celebrate-final-dutch-grand-prix-in-2026-after-one-year.7EYLHSMGIJyqefI5tMjLrZ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250201220318/https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-to-celebrate-final-dutch-grand-prix-in-2026-after-one-year.7EYLHSMGIJyqefI5tMjLrZ |archive-date=1 February 2025 |work=Formula 1}}&lt;/ref&gt;
|-
|Hungarian Grand Prix
|{{Flagicon|HUN}} [[Hungaroring]], [[Mogyoród]]
|2032
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=22 July 2023 |title=Formula 1 to race in Hungary until 2032 |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.formula-1-to-race-in-hungary-until-2032.hKn4fTq1yH00eDOYi3Pbg.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230728013023/https://www.formula1.com/en/latest/article.formula-1-to-race-in-hungary-until-2032.hKn4fTq1yH00eDOYi3Pbg.html |archive-date=28 July 2023 |access-date=2 February 2024 |work=Formula 1}}&lt;/ref&gt;
|-
|Italian Grand Prix
|{{Flagicon|ITA}} [[Monza Circuit]], [[Monza]]
|2031
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=27 November 2024 |title=F1 News: Formula 1 to race in Monza until 2031 with new six year extension |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-to-race-in-monza-until-2031-with-new-six-year-extension.1ICunI10PkuvLwuozkjxQ8 |access-date=1 July 2025 |work=formula1.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|Japanese Grand Prix
|{{Flagicon|JPN}} [[Suzuka International Racing Course]], [[Suzuka, Mie|Suzuka]]
|2029
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=9 December 2021 |title=Formula 1 renews Suzuka contract until 2029 |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.formula-1-to-race-in-japan-until-2029-after-new-five-year-extension.7yAlDYf8uDZBUBZn5fBcLx.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220612142007/https://www.formula1.com/en/latest/article.formula-1-renews-abu-dhabi-grand-prix-contract-until-2030.4oNR96dTUunnErAiruurFd.html |archive-date=12 June 2022 |access-date=2 February 2024 |work=formula1.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|Las Vegas Grand Prix
|{{Flagicon|USA}} [[Las Vegas Strip Circuit]], [[Paradise, Nevada]]
|2037
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=4 June 2026 |title=F1 to race in Las Vegas through 2037 following new 10-year extension |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-to-race-in-las-vegas-through-2037-following-new-10-year-extension.5I6G8MKSr2U2rabMaZP10R |access-date=4 June 2026 |work=formula1.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|Mexico City Grand Prix
|{{Flagicon|MEX}} [[Autódromo Hermanos Rodríguez]], [[မက္ကဆီကိုမြို့|Mexico City]]
|2028
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 April 2025 |title=Formula 1 to race in Mexico City until 2028 with new three year extension |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-to-race-in-mexico-city-until-2028-with-new-three-year-extension.5ulR004lsElEueJ1pZQnJV |access-date=1 July 2025 |work=Formula 1}}&lt;/ref&gt;
|-
|Miami Grand Prix
|{{Nowrap|{{flagicon|USA}} [[Miami International Autodrome]], [[Miami Gardens, Florida]]}}
|2041
|&lt;ref name=&quot;official name&quot;&gt;{{Cite news |date=2 May 2025 |title=Formula 1 to race in Miami until 2041 as new extension agreed |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-to-race-in-miami-until-2041-as-new-extension-agreed.6rJEbQ5yl00iLsHLTtYoEV |access-date=1 July 2025 |work=Formula 1}}&lt;/ref&gt;
|-
|Monaco Grand Prix
|{{Flagicon|MON}} [[Circuit de Monaco]], [[Municipality of Monaco|Monaco]]
|2035
|&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Benson |first=Andrew |date=5 September 2025 |title=Monaco Grand Prix contract extended until 2035 by Formula 1 |url=https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/c36k1wpk6wgo |access-date=5 September 2025 |work=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;
|-
|Qatar Grand Prix
|{{Flagicon|QAT}} [[Lusail International Circuit]], [[Lusail]]
|2032
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 September 2021 |title=F1 to hold first Qatar Grand Prix at Losail this November |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/f1-to-hold-first-qatar-grand-prix-at-losail-this-november |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210930114809/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/f1-to-hold-first-qatar-grand-prix-at-losail-this-november |archive-date=30 September 2021 |access-date=2 February 2024 |work=Motor Sport Magazine}}&lt;/ref&gt;
|-
|São Paulo Grand Prix
|{{Flagicon|BRA}} [[Interlagos Circuit]], [[ဆောပိုလိုမြို့|São Paulo]]
|2030
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=3 November 2023 |title=Formula 1 to race in Sao Paulo until 2030 after new five-year extension |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-to-race-in-sao-paolo-until-2030-after-new-five-year-extension.5UhmDjszyMNhTSbmPloxt9 |access-date=1 July 2025 |work=Formula 1}}&lt;/ref&gt;
|-
|Singapore Grand Prix
|{{Flagicon|SIN}} [[Marina Bay Street Circuit]], [[စင်ကာပူနိုင်ငံ|Singapore]]
|2028
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=27 January 2022 |title=F1 signs 7-year contract extension with Singapore Grand Prix |url=https://www.usatoday.com/story/sports/motor/formula1/2022/01/27/f1-signs-7-year-contract-extension-with-singapore-grand-prix/49726135/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127104245/https://www.usatoday.com/story/sports/motor/formula1/2022/01/27/f1-signs-7-year-contract-extension-with-singapore-grand-prix/49726135/ |archive-date=27 January 2022 |work=SA Today}}&lt;/ref&gt;
|-
|Spanish Grand Prix
|{{Flagicon|ESP}} [[Madring]], [[မာဒရစ်မြို့|Madrid]]
|2035
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=23 January 2024 |title=Madrid to join Formula 1 calendar from 2026 in new long-term deal |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/madrid-formula-1-calendar-2026-spanish-grand-prix.rKwSPJ74MczwzDhHVxdQz |access-date=1 July 2025 |work=Formula 1}}&lt;/ref&gt;
|-
|United States Grand Prix
|{{Flagicon|USA}} [[Circuit of the Americas]], [[အော်စတင်မြို့|Austin, Texas]]
|2034
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 October 2025 |title=Formula 1 announces expansion of the United States Grand Prix through 2034 |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-announces-extension-of-the-united-states-grand-prix-through-2034.1Qxc1oXyrxaSVLKn2IPvRu |access-date=19 October 2025 |work=Formula 1}}&lt;/ref&gt;
|}
၂၀၂၇ ရာသီအတွက် စာချုပ်ချုပ်ဆိုထားသည့် ဂရန့်ပရီပွဲစဉ်များဖြစ်သည် -
{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%;&quot;
!ဂရင်းပရီ
! ပတ်လမ်းပြိုင်ကားကွင်း
! စာချုပ်ကုန်ဆုံး
! class=&quot;unsortable&quot; | ကိုးကား
|-
| ဘာရိန်း ဂရင်းပရီ
|{{Flagicon|BHR}} [[Bahrain International Circuit]] ၊ [[Sakhir]]
| ၂၀၃၆
| &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Edmondson |first=Laurence |date=11 February 2022 |title=Bahrain Grand Prix to remain in F1 until 2036 |url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/33265777/bahrain-grand-prix-signs-new-deal-remain-f1-2036 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211114147/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/33265777/bahrain-grand-prix-signs-new-deal-remain-f1-2036 |archive-date=11 February 2022 |access-date=2 February 2024 |work=ESPN}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;2026-cancellation&quot;&gt;{{Cite news |date=15 March 2026 |title=Bahrain and Saudi Arabian Grands Prix will not take place in April |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/bahrain-and-saudi-arabian-grands-prix-will-not-take-place-in-april.1hnqllVG85RSt8pbFc5Ivx |access-date=15 March 2026 |work=Formula 1}}&lt;/ref&gt;
|-
| ပေါ်တူဂီ ဂရင်းပရီ
|{{Flagicon|POR}}[[Algarve International Circuit]] ၊ [[Portimão]]
| ၂၀၂၈
| &lt;ref name=&quot;F1-return-Portugal&quot;&gt;{{Cite news |date=16 December 2025 |title=Formula 1 to return to Portugal in 2027 and 2028 |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-to-return-to-portugal-in-2027-and-2028.6kRRgAnvEoGiOkJMkzp1Cr |access-date=24 December 2025 |work=Formula 1}}&lt;/ref&gt;
|-
| nowrap=&quot;&quot; | ဆော်ဒီအာရေဗျ ဂရင်းပရီ
|{{Flagicon|SAU}}ဂျက်ဒါ ကော်နစ်ချီ ဆားကစ် ၊ [[ဂျက်ဒါးမြို့|ဂျက်ဒါ]] {{Efn|The event will move to [[Qiddiya Speed Park Track|a purpose built city track]] in [[Qiddiya City]] in 2028.}}
| ၂၀၃၀
| &lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 January 2023 |title=Jeddah expects to host F1 race until Qiddiya circuit is ready in 2027 |url=https://racer.com/2023/01/19/jeddah-expects-to-host-f1-race-until-qiddiya-circuit-is-ready-in-2027/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230707162122/https://racer.com/2023/01/19/jeddah-expects-to-host-f1-race-until-qiddiya-circuit-is-ready-in-2027/ |archive-date=7 July 2023 |access-date=2 February 2024 |work=Racer}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;2026-cancellation&quot; /&gt;
|-
| တူရကီ ဂရင်းပရီ
|{{Flagicon|TUR}}[[Istanbul Park|အစ္စတန်ဘူလ်ပန်းခြံ]] ၊ [[အစ်စတန်ဘူလ်မြို့|အစ္စတန်ဘူလ်]]
| ၂၀၃၁
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=F1 returns to Turkey's Istanbul Park from 2027 |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-returns-to-turkeys-istanbul-park-from-2027-as-part-of-new-five-year-agreement.1I7OZGeDPoC6Vysv3iqadY |access-date=2026-04-24 |website=www.formula1.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== ရှင်းလင်းချက် မှတ်စုများ ==
{{Notelist}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==

* {{Official website}}
* {{Commons category-inline}}

{{Authority control}}

[[ကဏ္ဍ:ဖော်မြူလာ ဝမ်း]]
[[ကဏ္ဍ:ဖော်မြူလာ ပြိုင်ကား]]
[[ကဏ္ဍ:ဖော်မြူလာ ကားမောင်းပြိုင်ပွဲများ]]</text>
      <sha1>mkpx9n0rkfa1i9n1ppjr8lulo96stkm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝါးခယ်မမြို့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19261</id>
    <revision>
      <id>1043424</id>
      <parentid>877701</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T06:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထူးခြားထင်ရှား */</comment>
      <origin>1043424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27331" sha1="fya745jpb8i42kz2vy8trndisrv414o" xml:space="preserve">ဝါးခယ်မမြို့သည် [[ဧရာဝတီတိုင်း]]၊ [[မြောင်းမြခရိုင်]] အတွင်းတည်ရှိ၍ ဝါးခယ်မမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။[[ဧရာဝတီမြစ်]]၏ မြစ်ခွဲများဖြစ်ကြသော [[ရွှေလောင်းမြစ်]]နှင့် [[ပြန်မလော့မြစ်]]တို့ကို ဆက်သွယ်ထားသည့် အလျား ၂၃ မိုင် ရှိသော [[ဝါးခယ်မမြစ်]]၏ ကမ်းပါးပေါ်၌ မြို့တည်ထားလေသည်။

== အမည်ဆင်းသတ်လာပုံနှင့် သမိုင်း ==
မြန် မာ့စွယ်စုံကျမ်း အမှတ် ၁၂ တွင်မူ ဝါးခယ်မ ဟူသောအမည်သည် ဝါးကြုယ်မ ဟူသောစကားလုံး မှ ရွေ့လျားလာခြင်း ဖြစ်ပြီး အဓိပ္ပာယ် ဝါး = ကွင်း ကြုယ်= မျိုးစေ. ထို့ကြောင့် မျိုးစေ့များကြဲချစိုက်ပျိုးရာကွင်း ဖြစ်သည်ဟု ရေးသားပါသည်။&lt;br /&gt;


စာဆိုတော် ဦးလူငယ်၏ ကုမာရန္တီ လင်္ကာတွင်မူ ပုသိမ်ဘုရင် သမုဒ္ဒဃောသ သည် ပသီဘုရင်၏ သမီးတော် ကုမာရန္တီ ခေါ် ဥမ္မာဒန္တီ ကို ခိုးယူပြီး ဝါးခယ်မမြို့နယ် သရွတ်မြိုက် ကျေးရွာ တည်နေရာတွင် မုခ၀တီ မြို့ကို တည်ထား စိုးစံခဲ့ရာ ပသီဘုရင်က မကျေနပ်ဘဲ စစ်သည်တော် များအား သွားရောက်တိုက်ခိုက် သတ်ဖြတ်စေရာ ဝါးခယ်မ ကဝဲချောင်းတစ်လျှောက် တိုက်ပွဲများဖြစ်ပွားပြီး ယခု ဝါးခယ်မမြို့တည်နေရာတွင် ကြီးမားကျယ်ပြန်.စွာ ပေါက်ရောက်နေသော ဝါးတောကြီးများ အကူအညီကြောင့် သမုဒ္ဒဃောသ မင်းသည် အသက်ဘေးမှ လွတ်မြောက် အောင်မြင် ခြင်း ကိုအကြောင်းပြုပြီး ဝါးပင်များ ကယ်မသောနေရာ ဝါးကယ်မ ထိုမှ ဝါးခယ်မ ဖြစ်လာသည်ဟု ပါရှိသည်။(ထိုဘုရင်မှာသက္ကရာဇ် ၇၂၆ တွင် သတိုးမင်းဖျား အင်း၀မြို့တည် စိုးစံစဉ် အောက်မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝိုက် မြို့သစ်များ တည်ထောင်စံနေသောမွန်ဘုရင်သမုဒ္ဒဃောသ ဟုသိရသည်)&lt;br /&gt;


သို့ရာတွင် ဦးသိန်းဝင်း ပြုစုသော သော်ကစေတီတော်သမိုင်း စာအုပ်တွင်မူ သမုဒ္ဒဃောသ မင်းတို့ မုခ၀တီ မြို့တည် နန်းစံခဲ့သည် ကိုလက်မခံပါ။ သူကထောက်ပြသည်မှာ   ထိုမင်းနှင့် မိဖုရား လက်ထက်တွင် တိုးတက်စည်ကားခဲ့သော ပုသိမ် ၃၂ မြို့ စာရင်းတွင် မုက္ခ၀တီမြို့ ဟူ၍ မပါပါ။ ပုသိမ်ရာဇဝင် စာမျက်နှာ ၉၁ မှ ၉၈ တွင်ပါသော ပုသိမ် ၃၂ မြို့ စာရင်းတွင် အမှတ်စဉ် (၇) ကျိုက်အမွန်- ဆိပ်ကြီး- ကျိုက်ပွန်မြို့ - မြောင်းမြမြို့ ဟုလည်းကောင်းအမှတ်စဉ် ၂၉ တွင် ကျိုက်တည် မုဠော - သမြင်တုံမြို့ - ပန်းတနော်ဟု လည်းကောင်းပါပါသည်။ မုက္ခ၀တီသည် အမှန်မြို့ဖြစ်ခဲ့ပါက ဤ စာရင်းတွင်ပါရမည်ဖြစ်သည်။ ဖြစ်နိုင်သည်က ထိုမင်းမိဖုရား နှစ်ပါးတို့ မြောင်းမြနှင့် ပန်းတနော်မြို့များသို့ ကူးလူး သွားလာခိုက် သရွတ်မြိုက် ဒေသအရောက် ရွှေစာရံနှင့် ရွှေစာပျံစေတီများ တည်ခိုက်ယာယီစံနန်းဖြင့် စံမြန်းခဲ့ခြင်းသာဖြစ်နိုင်သည် ဟူသောအယူအဆကလည်း လက်ခံနိုင်ဖွယ်ရာပင်။ ထို့မှအနားတဝိုက်လှည့်လည်ခိုက် သော်ကပန်းမြေခသောနေရာတွင် သော်ကစေတီတော် တည်ခြင်း ဟင်းချက်ကောင်းသောဒေသဖြစ်သဖြင့် ထော်ကနွတ် (ရွှေယောင်းမ )အမည်တွင်စေခြင်း တို့ကလည်း  အထောက်အထားများပင်။ ထိုအထောက်အထားများအရ မင်းမိဘုရားနှစ်ပါးတို့ စေတီတည်ချိန် ဝါးခယ်မဝန်းကျင်ရောက်ချိန်က မြန်မာသက္ကရာဇ် ၆၃၀ နှင့် ၆၄၀ ကြားဟု ခန့်မှန်းပါသည်။&lt;br /&gt;


မြို့၏ သမိုင်းစဉ်အရ မြို့တစ်ဖက်ကမ်း ထော်ကနွတ် ရပ်ကွက်အနီး ကျေးရွာများတွင် မွန်လူမျိုးများနေထိုင်ခဲ့ရာ  ဘုရင်နှင့် မိဖုရားတို့သည် မုခ၀တီနန်းမြို့မှ ထိုဒေသသို့ ရောက်ရှိခိုက် အချက်အပြုတ်ကောင်းမွန်လှသော ရွာသူရွာသားများ၏ ပြုစုမှုကြောင့် ထော် (ရွှေ)ကနွတ် (ယောင်းမ) မှ ယခုလက်ရှိ ထော်ကနွတ်  ယခုလက်ရှိနာမည်ရရှိလာခြင်းဖြစ်သလို  ဘုရင်ရောက်ရှိနေခိုက် အထက်အညာစလေရပ်မှ လှေကြီးများ စုန်ဆင်းလာပြီး ပြောင်းရွှေ့ရောက်ရှိလာခြင်းကို ဟိုဝါးပင်အောက်က ဘယ်သူတွေလဲ ဟုမေးမြန်းရာ ဝါးပင်အောက်က ခ မ (မြန်မာ ) တွေပါ ဟုပြောရာမှ ဝါးခယ်မဖြစ်လာခြင်းဟာလည်းဆိုကြသည်။  ထို့အပြင် ယခုလက်ရှိ ထော်ကနွတ် အရပ်ရှိ မွန်တို့ကတစ်ဖက်ကမ်းတွင် ဗမာလူမျိုးများ နေထိုင်ကြသည်ကို   ဗမာစု မွန်ဘာသာဖြင့် ဝိုင်းခမိုင်း ထိုမှ ဝေါခမော နောက်ဆုံး ဝါးခယ်မဖြစ်လာရသည်ဟု လည်းတွေ့ရှိရသည်။&lt;br /&gt;

ရှေး လူကြီးများ၏ အပြောအရမူ ဝါးခယ်မသည် စလေသား ဆင်ဖြူကျွန်းသား အများစု ပါသောအညာသူ အညာသားများ စုပေါင်းနေထိုင်ခဲ့သောမြို့ဖြစ်ကြောင်း ဌာနေများက ဗမာများ နေထိုင်ရာဖြစ်၍ ဗမာ့ကွင်း ဟု မွန်ဘာသာဖြင့်ခေါ်ရာမှ ဝါးခယ်မ ဖြစ်လာကြောင်း  ယခင်က ဆင်ဖြူကျွန်းပိုင်း စလေပိုင်း (ယခုမြသိန်းတန်) ပွဲစားတန်း မင်းပိုင်း လှေကျင်းကုန်း ဟုခွဲခြား ထားခဲ့ကြကြောင်း ထိုစဉ်က ဝါးခယ်မတွင် အိမ်ခြေ ၁၀၀၀ မပြည့်၍ မြူနီစပယ် အဖွဲ့ မဖွဲ့နိုင်သဖြင့် ထော်ကနွတ် ရွာသစ် တရုတ်တန်း သော်က စသည်တို့ကို မြို့နယ် နယ်နမိတ်အတွင်း  သွတ်သွင်း ခဲ့ရကြောင်း  ဝါးခယ်မမြို့သည် မြောင်းမြ ခရိုင်အတွင်း အလည်ဗဟိုဖြစ်၍ ဒီစတြိတ် မြို့သတ်မှတ်၍ အရေးပိုင် ရုံးစိုက်ဖူးကြောင်း ထောင်ပိုင်ဆရာဝန် ပြောင်းလာသောအခါ ရေတွင်း ရေကန်ကောင်းကောင်း မရှိ မြေနိမ့် မြေပျော့ဖြစ်၍ ခရိုင်ရုံး ထောင်စသည်တို့ပြုလုပ်ရန် မဖြစ်ကြောင်း တင်ပြ ငြင်းဆိုသဖြင့် မြောင်းမြကို ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာ မြို့အဖြစ် ပြောင်းရွေ့ခဲ့ရကြောင်း    မှတ်သားရသည်။&lt;br /&gt;

ပိနန်ဆရာတော်ကြီး  ဦးပညာဝံသ ကမူ လွန်ခဲ့သော နှစ် ၂၀၀ နီးပါးက မြစ်၀ကျွန်းပေါ်ဒေသတွင် မူရင်းနေထိုင်သူအလွန်နည်းပါးကြောင်း  ဆင် ကျား မျောက် ငှက် သားရဲ တိရစ္ဆာန် များကျက်စားနေထိုင်သော  သစ်ဝါးနွယ် ကြိမ်ပင်များ ပေါများသည်. တောနက်များသာဖြစ်ကြောင်း နေရာအနှံ့အပြားမှ လူများ လာရောက်အခြေချ နေထိုင်ရာမှ ကျေးရွာ ကြီးများအဖြစ်ပြောင်းလဲလာကြောင်း ထိုစဉ်က ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရာ အချက်အချာ မြို့မှာ ရွှေလောင်းဖြစ်ပြီး လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲခြင်း ကမ်းမြေပြိုခြင်းတို့ကြောင့် ဝါးခယ်မတည်ရာသို့ ရွေ့ပြောင်း၍ မြို့တည်ကြောင်း ဆိုသည်။ စာပေကျမ်းဂန်နှံ့စပ်လှသော ဟင်္သာတ မြစ်ကွေ့တိုက်ဆရာတော်က အမျိုးသား ပညာဝန် ဦးဖိုးကျားထံ မြို့အမည်နှင့်ပတ်သက်၍  ဝါးဟဲ့ခယ်မ   ကိုလည်းကောင်း ဝါးရုံနှင့် ခဲပြား ခဲမ များ ရှိသည် နှင့်လည်းကောင်း ဆက်စပ်မှု ရှိ/ မရှိ၁၂၉၉နတ်တော်လပြည်.ကျော်၆ ရက် (၁၉၃၇ ခန်.)က စာရေး မေးမြန်းရာ ဦးဖိုးကျားက ၂၉ .၁၂ . ၁၉၃၇ ရက်စွဲဖြင့် ဝါးခယ်မဟာ မွန်စကားရင်း ဖြစ်ဟန်ရှိသည်။ မြန်မာသံနှင့် ကြံတော်မမူပါနှင့် ဘုရားဟု ပြန်လည်ဖြေကြား လျှောက်ထား ဖူးကြောင်းလဲ မှတ်သားရသည်။&lt;br /&gt;

ဝါးခယ်မသမိုင်း၏ အထောက်အထားတစ်ခုဖြစ်သော ကုမာရန္တီလင်္ကာ
&lt;blockquote&gt;
 မွန်တို့မင်းမျိုး အောက်မြန်စိုးတွင်

မြတ်နိုးနီးဝေး ပုသိမ်ပြေးဟု

ဘုန်းမွှေးကျော်ဇော တံခိုးပြောသား

သမုဒ္ဒဃောသ မင်းရာဇနှင့်

ကုမာရန္တီ ခေါ်သမည်ဖြင့်

ပသီမင်းသမီး ရှုမငြီးသည်

လှထီးနတ်မျှ ဥမ္မာဒတို့

မုခ၀တီ နန်းသိင်္ဂီမှ

ရွှေညီ ဝန်းခ ဖောင်တော်ကြွ၍

ရွှင်ပြချိုကြည် ကြွကာလည်တွင်

မျှော်ရည်နိဗ္ဗာန် ဥမ္မာဒန်၏

ဓိဌာန်တရာ ရှစ်ခုသာတည့်

ဗုဒ္ဓတည်မှု အကြောင်းပြုလျှက်

ပံသုကေမှ ပန်းသော်ကလည်း

လေခမြေတက် ပျံကာတက်ကြောင့်

လှမြတ်နတ်တူ တည်တော်မူသည်

မဉ္ဓူသော်က မြတ်ဗုဒ္ဓကို&lt;/blockquote&gt;
ထိုလင်္ကာ ကိုအစအဆုံးရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းမဟုတ်ပဲ စာရေးဆရာကြီးသတိုးသောင်းဖော်ထုတ်ခဲ့သော အပိုင်းအစတစ်ရပ်အဖြစ်သာတွေ့ရသည်။ စာဆိုဦးလူငယ်ဆိုသည်မှာ သီပေါမင်း၏ ကျောက်ရစ်စင်တော်ကြီး၏ စာဆိုတော်ဟုသိရသည်။

==တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း==
ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ် မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သဖြင့် တည်ရာအရပ်သည် ပြန့်ဖြူးသော မြေနိမ့်ဒေသဖြစ်သည်။ ဝါးခယ်မမြို့သည် ဧရာ၀တီတိုင်း ဒေသကြီး ၏ ခရိုင် ၆ ခု(နာဂစ်မတိုင်မှီက ၅ ခု) အနက် မြောင်းမြခရိုင်အတွင်းတွင် ပါဝင်ပြီး မြို့နယ်အဆင့်ရှိ မြို့တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၆ဒီဂရီ ၀၆ မိနစ် မှ ၁၈ ဒီဂရီ ၅၀ မိနစ်အတွင်း အရှေ.လောင်ဂျီတွဒ် ၉၅ ဒီဂရီ ၀၁ မိနစ်မှ ၉၅ ဒီဂရီ ၃၀ မိနစ် အတွင်း တည်ရှိသည်။ မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့မြောက် ဘက်တွင် ပန်းတနော်မြို့နယ်နှင့် မအူပင်မြို့နယ် အရှေ့ဘက်တွင် ကျိုက်လတ်မြို့နယ် အရှေ့ တောင်ဘက်တွင် မော်လမြိုင်ကျွန်း မြို့နယ် တောင်ဘက်တွင် လပွတ္တာ မြို့နယ် အနောက်ဘက်တွင် မြောင်းမြမြိုနယ် အနောက်မြောက်ဘက်တွင် အိမ်မဲမြို့နယ်တို့ ရှိသည်။ မြို့၏အကျယ်အဝန်းမှာ ၁ဝ၈၉ ဧက (စတုရန်းမိုင် ၄၂ဝ ခန့်) ဖြစ်၍ အလျားမှာ နှစ်မိုင်၊ အနံမှာ အနောက်ဘက်၌ တစ်မိုင်ရှိ၍ အရှေ့ဘက်၌ ခြောက်ဖာလုံရှိရှိ၍ ကျေးရွာအုပ်စုပေါင်း ၁၃၅ ရှိသည်။ မြောက်ဘက်စွန်းမှ တောင်ဘက်စွန်းထိ ၄၄ မိုင်ခန့်ရှိပြီး အရှေ့ ဘက်စွန်းမှ အနောက်ဘက်စွန်းထိ ၁၉ မိုင်ခန့် ရှိသည်။ 

== ရာသီဥတု ==
အပူပိုင်း မုတ်သုန်ရာသီဥတု ကို ခံစားရသည်။

== လူဦးရေ နှင့် လူမျိုးများ ==
မြန်မာ လူမျိုးနှင့် ကရင်လူမျိုးများ အများဆုံးနေထိုင်လျက်ရှိပြီး ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၂၄၃၀၄၈ ရှိ ကာ ယခုအခါ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၄၉၂၅ ဦး နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ 

== အစိုးရရုံးဌာနများ ==
မြို့၏စည်ပင်သာယာရေးကို မြူနီစီပယ်အဖွဲ့က ဆောင်ရွက်သည်။ မြို့ပေါ်ရှိ အစိုးရအဆောက်အအုံများမှာ နယ်ပိုင်ရုံး၊ မြို့ပိုင်ရုံး၊ ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲစခန်း၊ စာတိုက်နှင့် ကြေးနန်းဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးရုံး၊ သစ်တောအကောက်ဌာန၊ ဆေးရုံ စသည်တို့ဖြစ်သည်။

== ပညာရေး ==
အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်၊ အထက်တန်းကျောင်း နှစ်ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်း နှစ်ကျောင်းနှင့် မူလတန်းကျောင်း ခုနစ်ကျောင်း ရှိသည်။

==လူဦးရေ==
အရောင်းအဝယ်စည်ကားသော မြို့ ဖြစ်၍ မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေမှာ (၁၉၇၁-ခုနှစ်) ၂၁၆,ဝဝဝ ယောက်ဖြစ်၍ ဗုဒ္ဓဝါဒီ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် အများစုဖြစ်သည်။ မြို့ပေါ်နေ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားများထဲမှ ဒုတိယအများဆုံးသည် [[ကရင်လူမျိုး]]ဖြစ်သည်။ မြို့နေ တိုင်းတစ်ပါးသားများတွင် တရုတ်အမျိုးသားသည် အများဆုံးဖြစ်၍ ဒုတိယအများဆုံးသည် အိန္ဒိယ တိုင်းရင်းသားများဖြစ်ကြလေသည်။

==ဘာသာရေး==
မြို့၏ ကျက်သရေဆောင် သာသနိကအဆောက်အအုံများအနက် [[သကျမဟာသီရိဘုရားကြီး|သကျမဟာသီရိ ရုပ်ပွားတော်ကြီး]]သည် အဓိကရဖြစ်၍ ယင်းဆင်းတုတော်ကြီးကို နှစ်သစ်ကူးချိန်တွင်တစ်ခါ၊ သီတင်းကျွတ်တွင်တစ်ကြိမ် တခမ်းတနား ရောင်တော်ဖွင့်ပွဲကျင်းပလေ့ရှိကြသည်။ ဝါးခယ်မမြို့ တစ်ဖက်ကမ်းရှိ [[ပြည်လုံးချမ်းသာ သော်ကစေတီတော်|သော်ကစေတီ]]ကို နှစ်စဉ် တပေါင်းလပြည့်၌ စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ပွဲတော် ကျင်းပသည်။  ထို့ပြင် [[မြသိန်းတန်စေတီ (ဝါးခယ်မမြို့)|မြသိန်းတန်စေတီ]]မှာလည်း ထင်ရှားသည့်စေတီပုထိုးဖြစ်သည်။ မြို့ပေါ်နှင့် ဆင်ခြေဖုံးတွင် ဘုန်းကြီးကျောင်းပေါင်း ၃ဝ ကျော်ရှိ၍ သာသနာ့ရိပ်သာနှင့် ဟံသာဝတီရိပ်သာ အမည်ရှိ ကမ္မဋ္ဌာန်း ရိပ်သာနှစ်ခုလည်းရှိလေသည်။

==စီးပွားရေး ==
မြို့နယ်လူထု၏ အဓိကလုပ်ငန်းမှာ လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်း ဖြစ်သည်။ မြေနုကျွန်းပေါ်ဒေသဖြစ်သည့်ပြင် မိုးလည်းကောင်စွာရရှိသဖြင့် ဝါးခယ်မမြို့နယ်မှ ဆန်စပါး အထွက်ကောင်းသည်။ ဆန်စပါးကို အဓိက စိုက်ပျိုးကြ၍ မြေပဲနှင့် ဂုံလျှော်ကိုလည်း အများအပြား စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြသည်။ ၁၉၆၅-၆၆ ခုနှစ် မြေပဒေသာစီမံကိန်းအရ စပါး၊ မြေပဲ၊ ဂုံလျှော်၊ ပဲအမျိုးမျိုး၊ ငရုတ်၊ ကြက်သွန် စသည်တို့အပါအဝင် လယ်ယာကိုင်းကျွန်းသီးနှံ ၁၇ မျိုးအတွက် ဧကပေါင်း ၁၈၄,၈ဝဝ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ရန် လျာထားသည်။ ဆိုခဲ့သော စိုက်ပျိုးမည့် ဧကများအနက် စပါးအမျိုးမျိုး အတွက် ဧက ၁၆၃,ဝဝဝ၊ မြေပဲအတွက် ၄,၉ဝ၁ ဧက၊ ဂုံလျှော်အတွက်ဧက ၁၁,၂၅ဝ ဟူ၍ သီးသန့်ထားလေသည်။ ဝါးခယ်မမြို့ပေါ်နှင့် ဆင်ခြေဖုံးတွင် ဆန်စက် ၁ဝ လုံးခန့်ရှိသည်။ ထို့ပြင် နယ်သုံးအတွက် ဆီစက်နှစ်စက်နှင့် သစ်စက်လည်းရှိပေသည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)&lt;/ref&gt;

== ထူးခြားထင်ရှား ==
ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း [[ဦးနု]]၊ ဝါးခယ်မ သခင်သိန်းဖေ၊ စာရေးဆရာမ[[ခင်နှင်းယု]]၊ စန္ဒရားလှထွဋ်၊ [[ဝါးခယ်မရဲမောင်]]၊ စာရေးဆရာ မောင်ခြိမ့်၊ အဆိုတော် [[ဂျေညီညီ]] တို့မှာ ထင်ရှား‌သော ဝါးခယ်မသားများဖြစ်ကြသည်။

== ဒေသစားစရာ ==
မြန်မာ့ရိုးရာ စားစရာ မုန့်ဟင်းခါး အမျိုးအစားစုံလင်စွာရှိရာ များလှစွာသော မုန့်ဟင်းခါးအမျိုးအစားများထဲမှ ဝါးခယ်မ မုန့်ဟင်းခါးသည် တမျိုးတဘာသာ ထူးခြားသည်။ ငါးဖယ်ကြော်၊ ပုဇွန်ထောင်း‌‌ကြော်၊ ပုဇွန်ဦးဏှောက်ကြော်များမှာလည်း ဝါးခယ်မသို့ ‌အလည်ရောက်သူများ အမှတ်တရ စားကြသည့် ‌ဒေသစားစရာများဖြစ်ကြသည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
# ပါရဂူ - ပြည်သူ့စစ်အောင်ပွဲ လက်ကမ်းစာစောင်
#  ဦးသိန်းဝင်း (အခွန်ဦးစီးအရာရှိ) - ပြည်လုံးချမ်းသာ သော်ကစေတီတော်မြတ်ကြီးသမိုင်းစာအုပ်
# ဒေါ်အေးကြော၊ ခင်ကိန္နရီတိုးတို့၏ ရွှေရတု မဂ္ဂဇင်းပါ ဆောင်းပါးများ.

{{ဧရာဝတီတိုင်း}}
{{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]]
[[Category:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]]</text>
      <sha1>fya745jpb8i42kz2vy8trndisrv414o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဟင်္သာတမြို့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20221</id>
    <revision>
      <id>1043425</id>
      <parentid>956931</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T06:12:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* စိုက်ပျိုးရေး */</comment>
      <origin>1043425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40299" sha1="9m98r5p5fl3m99f3389dh2iwz5506wh" xml:space="preserve">{{outdated}}
{{Infobox settlement
|name = ဟင်္သာတမြို့
|other_name = 
| settlement_type = မြို့
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ
|image_skyline = Hinthada.jpg
|image_caption = 
|image_map =
|map_caption =
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{Flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_name1 = [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[ဟင်္သာတခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 = [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]
|unit_pref = 
|area_total_km2 =
| population_footnotes  = &lt;ref name=&quot;WG&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |title=Myanmar: largest cities and towns and statistics of their population&quot; |archiveurl=https://archive.today/20130209135624/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |archivedate=2013-02-09 |deadurl=yes |df= }} World Gazetteer&lt;/ref&gt;
|population = 
|population_as_of = 
| population_est  =
| pop_est_as_of   =
|population_blank1_title = Ethnicities
|population_blank2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
|population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု
|population_density_km2 = auto
|coordinates       = {{coord|17|38|46|N|95|27|37|E|region:MM|display=inline,title}}
|leader_title = Mayor
|elevation_ft =
|elevation_m = 17
|timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
|utc_offset = +6.30
|website =
}}
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတွင် [[ဟင်္သာတခရိုင်]] နှင့် [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သော ဟင်္သာတ မြို့သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

== သမိုင်း ==
မြို့တည်သည့် သက္ကရာဇ်ကို အချို့က ၁၃ ရာစုနှစ် အလယ် ပိုင်း၊ အချို့က ၁၆ ရာစုနှစ် စောစောပိုင်းဟု အမျိုးမျိုး ပြောဆို ကြသည်။ ရာဇဝင် အထောက်အထားမရသော်လည်း ၁၆ ရာစု နှစ်အတွင်း တည်ခဲ့သည် ဆိုသော အဆိုသည် ပို၍ မှန်ကန် ဖွယ်ရှိသည်။

ဟင်္သာတဟူသောအမည်ခေါ်တွင်ခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အကြောင်းပြချက် သုံးမျိုးရှိသော်လည်း ခိုင်လုံသော အချက် များဟူ၍ကား မဆိုနိုင်ချေ။

ပထမအကြောင်းပြချက်မှာ အချို့ ရှေးသူဟောင်းတို့၏ အဆိုအရ ရှေးအခါက ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သည် ဟင်္သာငှက်များ ကျက်စားရာ ညွှန်ပျောင်း ထူသော မြေနိမ့်ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အလောင်းစည်သူ မင်းသည် ဖောင်စကြာဖြင့် တိုင်းခမ်းလှည့်လည်လာရာ ဟင်္သာတမြို့နေရာသို့ ရောက်လျှင် ဖောင်တော်ကို ရပ်နား၍ စခန်းချသည်။ ယင်းသည့်အခိုက်တွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ရှိ သဲသောင်တစ်ခုပေါ်၌ ကျက်စားနေသော ဟင်္သာမောင်နှံအနက် ဟင်္သာဖိုသည် ရုတ်တရက် သေဆုံးသွားလေရာ ဟင်္သာမသည် 
ဟင်္သာဖိုအား လွမ်းဆွတ်တမ်းတနေသည်ကို ဘုရင်မင်းမြတ် မြင်တော်မူသဖြင့် ထိုအရပ်ကို ဟင်္သာတ တွင်စေခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။

ဒုတိယအကြောင်းပြချက်မှာ တရုတ်ပြေးမင်း နရသီဟပတေ့ သည် တရုတ်တို့၏ရန်ကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကို စုန်ဆင်းလာရာ၊ ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သို့ရောက်လျှင် ခေတ္တစခန်းချနေခိုက် ပွဲတော်တည်ရန် ဟင်းမယ် ၃ဝဝ မပြည့်သဖြင့် ဟင်းလျာတ ခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဟင်းလျာတဟု ဆိုကြရာမှ ဟင်္သာတသို့ ရွေ့လျောလာသည်ဟု တစ်မျိုးဆိုကြသည်။

တတိယအကြောင်းပြချက်မှာ မွန်တို့ခေတ်က ဟင်္သာတမြို့ နေရာတွင် ဓနုန်းပင် အများအပြား ပေါက်ရောက်ရာ မွန် ဘာသာစကားဖြင့် ဓနုန်းပင်ကို ဟမ်းဇဒါးဟု ခေါ်ကြရာ၊ မြန်မာအသံဖြင့် ဟမ်းသဒါးဟု လိုက်၍ ခေါ်ကြရာမှ ဟင်္သာတ တွင်လာသည်ဟု ဆိုကြပြန်လေသည်။

ရာဇဝင်သမိုင်းများ၌ ဟင်္သာ၏အမည်ကို အလောင်းဘုရား လက်ထက်ကမှ စတင် တွေ့ရှိရသည်။ အင်းဝနှင့် ပဲခူးခေတ် တွင် ထိုနှစ်ပြည်ထောင်တို့ ကူးလူးဆက်ဆံရာ၌လည်းကောင်း၊ စစ်မက်ကာလ၌လည်းကောင်း ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ရှိ တောင်ငူ(စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်း)ကြောင်းနှင့် လှိုင်မြစ်ကြောင်း တို့ကိုသာ အသုံးများခဲ့ကြ၍ ဧရာဝတီ မြစ်ကြောင်းအားဖြင့် လည်း ပြည်မြို့အထိသာ စုန်ဆင်းကြသည်။ ပြည်မြို့မှ အောက် ဘက် ဟင်္သာတနယ်ဘက်သို့ ကား အရောက်အပေါက် ည်းပါးခဲ့သည်။ ထိုခေတ်က ရေကာတာများလည်း အလုံ အလောက် မဆောက်လုပ်ရသေးသဖြင့် ရေလွှမ်းမိုးမှုဒဏ်ကြောင့် လူနေအိမ်ခြေလည်း အလွန်ပင် နည်းပါးခဲ့လေသည်။ ဟင်္သာတ ဒေသ တဝိုက်သည် ရှေးမြန်မာမင်းများ လက်ထက်က ဟံသာ ဝတီပဲခူး၏လက်အောက်ခံဖြစ်ပြီးလျှင် မွန်လူမျိုးများ နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ မွန်အဆက်အနွယ် ပပျောက် သလောက် ရှိနေခဲ့သည်။

ဟံသာဝတီကို ခရစ် ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် အလောင်းမင်း တရားကြီး သိမ်းပိုက်သောအခါ ဟင်္သာတနယ်သည်လည်း မြန်မာမင်းတို့ လက်အောက်ခံဖြစ်လာသည်။ ၁၇၅၉ ခုနှစ်တွင် ပဲခူး၌ မွန်တို့ပုန်ကန်ထကြွကြသော အခါ ဟံသာဝတီပဲခူးရှိ မြန်မာဘုရင်ခံသည် ဟင်္သာတသို့ ဆုတ်ပေးရသည်ဟူသော အဆိုကိုထောက်၍ ထိုစဉ်က ဟင်္သာတသည် ခိုင်လုံသော မြို့တမြို့ ဖြစ်နေပြီဟု ယူဆရပြီးလျှင် မြန်မာလူမျိုးများသည် လည်း ထိုဒေသတွင် အတော်အတန် အခြေစိုက် နေထိုင်လျက် ရှိဟန်တူပေသည်။ ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်း အင်္ဂလိပ်တပ်များ ပြည်မြို့သို့ ချီတက်လာစဉ်က ဟင်္သာတမှ အခုအခံ မပြုခဲ့ပေ။ 

ဒုတိယအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်းကမူ ဟင်္သာတနယ်အတွင်း အခြေအနေ မငြိမ်မသက် ရှိလာသည်။ သူကြီးဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်သော ဦးမြတ်ထွန်းဆိုသူ ခေါင်းဆောင်၍ မအူပင်၊ ပုသိမ်၊ ဟင်္သာတတဝိုက်၌ လည်းကောင်း၊ ဦးခေါင်းကြီးဆိုသူ ခေါင်း ဆောင်၍ သာယာဝတီတဝိုက်၌လည်းကောင်း ဆူပူသောင်းကျန်း မှုများကို ဗြိတိသျှအစိုးရသည် အတော်ပင် နှိမ်နင်းယူရလေသည်။ ဟင်္သာတခရိုင်ဟု ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ မူလသတ်မှတ်ထား သော နယ်မြေတွင် မအူပင်ခရိုင်၏ တစိတ်တဒေသနှင့် သာယာဝတီခရိုင်တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဆူပူလှုပ်ရှားမှု များကို နှိမ်နင်းရေးအတွက် အုပ်ချုပ်မှု လွယ်ကူစေရန် နှစ် ပေါင်း ၃ဝ ခန့်အတွင်း ဟင်္သာတခရိုင် နယ်နမိတ်ကို အကြိမ် ကြိမ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ် ခဲ့ရလေသည်။

သာယာဝတီမင်းလက်ထက်က ဧရာဝတီမြစ်၏ တစ်ဘက် တစ်ချက်တွင် ရှိကြသော ဟင်္သာတနှင့် သာယာဝတီ တို့သည် ထိုမင်း မင်းသားဘဝက အပိုင်စားရသော နယ်မြေများဖြစ်၍ အင်းဝနေပြည်တော်မှစ၍ တိုက်ရိုက် အုပ်ချုပ်သည်။ နောင်အခါ မြို့ငယ်၊ တိုက်ငယ်များ ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ အုပ်ချုပ်စအခါက သာယာဝတီမင်းသား အပိုင်စားခဲ့သော နယ်မြေတို့ကို သာရဝေါတွင် အရေးပိုင် (ခရိုင် ဝန်)ရုံးစိုက်မြို့ထား၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုနယ်မြေ အပိုင်း အခြားမှာ လေးမျက်နှာမြို့နယ်မှ လွဲ၍ ယခု ဟင်္သာတခရိုင်၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ တရုတ်မော်မြို့နယ်၊ သုံးဆယ်တိုက်နယ်၊ ယခု မအူပင်ခရိုင်မှ ဓနုဖြူမြို့နယ်တို့ ပါဝင်သည်။ နောင်အခါ သူပုန်သူကန်အရေးကြောင့် အုပ်ချုပ်ရေးလွယ်ကူစေရန် ခရစ် ၁၈၅၃ ခုနှစ်မတိုင်မီကာလတွင် သာရဝေါခရိုင်ကို နှစ်ပိုင်း ခွဲခြားလိုက်ရသည်။ 

ဟင်္သာတမြို့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက် မျူနီစီပယ်အဖွဲ့ အစောဆုံးတည်ထောင်ခဲ့သော မြို့ကြီးခုနစ်မြို့တွင် ပါဝင်၍၊ ထို အဖွဲ့တည်ထောင်သည့်နှစ်မှာ ခရစ် ၁၈၇၄ ခုနှစ်ဖြစ်လေသည်။ သင်္သာတမြို့သည် ယခင် ဟင်္သာတခရိုင်၏ တောင်ဘက် ပိုင်းတွင် တန်းလျက် တည်ရှိသော မြို့နယ်သုံးနယ် အနက်၊ အလယ်မြို့နယ်ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်တစ်ခုလုံး၏ မြေမျက်နှာပြင် သည် နုံးတင်မြေနုလွင်ပြင်ကြီးဖြစ်၍ အကျယ်အဝန်းသည် ၃၆၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်ပြီးလျှင် သူကြီးတပိုင်နယ်ပေါင်း ၁၁၉ ခု ရှိ လေသည်။ 

ဧရာဝတီမြစ်အားဖြင့် ပိုင်းခြား ထားသော ထိုခရိုင်သစ်နှစ်ခုမှာ ဟင်္သာတ(ရုံးစိုက်မြို့ ဟင်္သာတ)နှင့် သာယာဝတီ(ရုံးစိုက်မင်းကြီးမြို့)ဖြစ်ကြ၍ ပြည်ခရိုင်အတွင်း၌ ပါဝင်နေသော တရုတ်မော်မြို့နယ်ကို သာယာဝတီခရိုင်အတွင်း သို့ ပေါင်းထည့်ပေးသည်။၁၉၇၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်သစ် ဖော်ထုတ် ရေး အစီအစဉ်အရ ခရိုင်အဆင့် ဖျက်သိမ်းလိုက်သည့်အခါ ဟင်္သာတသည် မြို့နယ်အဆင့်သို့ ရောက်ခဲ့သည်။

== ရေဆင်း ==
ဟင်္သာတမြို့သည် မြို့ခင်းမြို့ကွက် အနေအထား ကောင်း သော်လည်း၊ မြစ်ကမ်းပါးအောက် နိမ့်နေသည်။ ထိုကြောင့် မိုးရာသီအခါ ရေဆင်းမကောင်းသဖြင့် မြို့ထဲတွင် ရေအိုင်ခြင်း၊ ရေဝပ်ခြင်းများ ရှိတတ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်ရေလျှံသည့်ဘေးမှ ကင်းလွတ်နိုင်ရန် မြစ်ဆိပ်ကမ်းပါးတလျှောက် ရေကာတာဖို့ ထားသည်။ ကမ်းနားဘက်မှ အတွင်းကျကျ၌လည်း ပြည်သူ့ လုပ်ငန်းဌာန ရေကာတာကြီးတထပ် ရှိသေးရာ၊ ထိုရေကာတာ ရိုးကြီးသည် မြို့ကို အရှေ့မှအနောက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။  

== လူဦး‌‌‌ရေ ==
၁၉၆၃ ခုနှစ်ခန့်မှန်း သန်ကောင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတ မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေသည် ၆၇၈၆၄ ယောက်ဖြစ်၍ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် အများဆုံးဖြစ်သည်။ ဒုတိယအများစုသည် ကရင်လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်။

၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းသန်ကောင်စာရင်းအရ မြို့နယ်လူဦးရေသည် ၃၂၈ဝဝဝ ယောက် ဖြစ်လေသည်။
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt;

၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတမြို့ပေါ် လူဦးရေမှာ ၈၃၇၆၂ ဦးဖြစ်သည်။

== အခြေခံအဆောက်အအုံ ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရှေးခေတ်ဟောင်းမြို့ကြီးတမြို့ မဟုတ် သဖြင့် မြို့ပေါ်တွင် ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံကြီးများ မရှိလှ ချေ။ ကုန်းဘောင်ခေတ် နောက်ပိုင်းတွင်သာ မြို့ဝန်တစ်ဦး အုပ်ချုပ်သော မြို့တမြို့ဖြစ်လာသည်။ သို့သော် စီးပွားရေး ချောင်လည်သူများ များပြားသဖြင့် ခမ်းနာလှပသော စေတီပုထိုး ဘုရားကျောင်းကန်များ ရှိသည်။ ယခင်က မြစ်ကမ်းပါးနှင့်ဝေး သော်လည်း ကမ်းအပြိုကြမ်းသဖြင့် ယခုအခါ မြစ်ကမ်းနဖူးတွင် တဲတဲ ကလေးမျှကျန်နေသောရွှေပြောင်ပြောင်ဘုရားနှင့် ဦးဘရဲ ဘုရားတို့အား ကမ်းပြိုရာသို့ မပါအောင် အထူးကြပ်မ စောင့်ရှောက်နေကြရသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် အနီးအနားရှိ အခြားနေအိမ် အဆောက်အအုံများ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော်လည်း ထိုဘုရားနှစ်ဆူနေရာတွင် ကမ်းသည် ဝိုက်၍ ကျန်နေလေသည်။ ထိုစေတီနှစ်ဆူအနက် ဦးဘရဲ ဘုရားသည် ဟင်္သာတမြို့၏မြို့သူကြီးဦးဘရဲက ခရစ် ၁၈ဝ၄ ခုနှစ်တွင် တည်ထားသည်။ ရွှေ ပြောင်ပြောင်ဘုရားမှာမူ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ဥယျာဉ်တော်အုပ် ဦးပါလူက၊ ၁၈၁၇ ခုနှစ်တွင် တည်ထား၍ ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် မြို့သူကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သူ ဦးမြတ်သာနော်က ထပ်မံ မွန်းမံပြုပြင်ခဲ့သည်။

လမ်းကြီးလမ်းကောင်းများ နေအိမ်တိုက်တာ အဆောက်အအုံ ကောင်းကြီးများ၊ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံး၊ ပြည်သူ့ဘဏ်ခွဲ၊ သစ်တော ရုံး၊ ကုန်သွယ်ရေးရုံး၊ ဘူတာရုံ၊ ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့ရုံး၊ စာတိုက်ကြေးနန်းရုံး၊ ကြိုးမဲ့ကြေးနန်းရုံး၊ ဆေးရုံ၊ အကျဉ်းထောင် စသည်တို့ဖြင့် သိုက်မြိုက်ခမ်းနားစွာ ရှိလေ သည်။

ဟင်္သာတမြို့ရှိ မြစ်ကမ်းပါးသည် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်မှ စ၍ အပြိုကြမ်းလာသဖြင့် ကမ်းနားနှင့်နီးသော အိုးအိမ်အဆောက် အအုံများစွာတို့သည် ကမ်းပြိုရာထဲသို့ ပါသွားကြသည်။ ရှေး ခေတ်က ဟင်္သာတဈေးကြီး သည် အလွန်ကြီးကျယ်ပြီးလျှင် မြန်မာပန်းပုကျော်များ၏ ပန်းတမော့၊ ပန်းတော့လက်ရာများဖြင့် အလွန်လှပ ခမ်းနား၍ မြို့၏ကျက်သရောဆောင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုဈေးကြီးသည် မြစ်ကမ်းပါးအနီး တည်ရှိခဲ့ရာ ကမ်းပြိုရာသို့လုံးလုံးလျားလျား ပါသွားခဲ့သဖြင့်၊ ထိုဈေးကြီးတည်ခဲ့သော နေရာသည် ယခု မြစ်လယ်ခန့်တွင် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ ရွှေ့ပြောင်း၍ရသော အဆောက်အအုံ၊ စေတီဘုရား ကျောင်းကန် တို့ကို ကုန်းပိုင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းရွှေ့ရသည်။ မရွှေ့ ပြောင်းနိုင်၍ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော မြို့၏အဆောက်အအုံ များသည် သုံးပုံနှစ်ပုံခန့် ရှိလေသည်။

ယခင်က မြို့အလယ်ဟု ခေါ်ဆိုသော နေရာတွင် မိုင်ဒါ ကွင်းကျယ်ကြီး ရှိသည်။ ထိုကွင်းကျယ်ကြီး အတွင်း နှစ်စဉ် ဒါဘာပွဲ၊ ပြေးပွဲ၊ ပြိုင်ပွဲ၊ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထိုကွင်းကြီး၏ တဘက်တွင် ဘောလုံးကွင်း ပြုလုပ်ထားသည်။ ဟင်္သာတဈေးကြီး ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသောအခါ ထိုဈေးကြီး အစား တည်ဆောက်ရန်အတွက် ဘဏ္ဍာကြေးငွေ နည်းပါးမှု၊ သင့်လျော်ကျယ်ဝန်းသော မြေကွက်ရမှုစသော ကိစ္စ အဝဝတို့ အဆင်မပြေနိုင်သဖြင့် ထိုမိုင်ဒါကွင်းကြီးထဲတွင်ပင် သွပ်မိုးပျဉ် ကာ ဈေးဆိုင်ကန္နာများ တည်ဆောက်၍ ဈေးအဖြစ် အလျင် အမြန်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရသည်။ ထိုကြောင့် ယခင်က ဟင်္သာတ မြို့လယ်၏ ကျယ်လွင့်သော မိုင်ဒါကွင်းကြီး ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရ လေသည်။ ယခုဈေးသည် ကမ်းခြေနှင့် အတန်ဝေးပြီးလျှင် မြို့အလယ်၌ တည်ရှိ၍ ယခင်ကမြို့နှင့် အလှမ်းကွာကွာ တွင်ရှိခဲ့သော ဆေးရုံ၊ သစ်တောရုံး၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ အကျဉ်းထောင်၊ အစိုးရရုံးများနှင့် မဝေးလှတော့ချေ။

ဟင်္သာတမြို့၏ အခြားအန္တရာယ်တစ်ခုမှာ မီးဘေးဖြစ်သည်။ နွေရာသီတွင် ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ရေရှားပါးသည်။ မြစ်ဆိပ်ကမ်း များတွင် မိုးကုန်လျှင် သောင်များထွန်းလာသဖြင့် မြစ်ရေရရန် ခက်ခဲမှု၊ ရေတွင်းများ နည်းမှုကြောင့် ရေအခက်အခဲ ပြဿနာ ရှိပြီးလျှင် နှစ်စဉ် မီးလောင်သည့် ကိစ္စများ ဖြစ်ပေါ်တတ်လေ သည်။ မီးဘေးဒဏ်ခံရသူများ၊ ကမ်းပြိုသဖြင့် အိုးအိမ်မဲ့သူများနှင့် နယ်အခြေအနေ မလုံခြုံသဖြင့် တောမှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများ အတွက် မြို့၏အရှေ့ဘက် ဘူတာရုံ အနီးတဝိုက်၊ ယခင်က အကျဉ်းထောင်ပိုင် လယ်မြေ များကို အကွက်သစ်များ ရိုက်ကာ နေရာချထားပေးရသည်။ ဘူတာရုံ၏ အရှေ့ကွင်း၊ မြို့၏ မြောက်ဘက်ပိုင်း စသည်တို့၌လည်း ကွက်သစ်များ ထူထောင် 
ပေးရလေသည်။

== သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရန်ကုန်မြို့နှင့် မီးရထားလမ်းအားဖြင့် မိုင် ၁၁ဝ ကွာဝေး၍ ရေလမ်းအားဖြင့် ၁၄၉ မိုင် ကွာဝေးလေသည်။ မြို့နယ်အတွင်းနှင့် အပသို့ မီးရထားလမ်း၊ မော်တော်ကားလမ်း နှင့်ရေလမ်းခရီးတို့ဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်သည်။ မန္တလေးနှင့်ရန်ကုန် အစုန်အဆန် သွားလာသော မန္တလေးသင်္ဘောကြီးများ ဆိုက်ကပ် ရာ ဖြစ်၍ အထက်နှင့်အောက်ကုန်ပစ္စည်းများ စုံစုံလင်လင် ရနိုင်လေသည်။

== စီးပွားရေး ==
မြို့သူမြို့သားများသည် အစိုးရ အမှုထမ်းများအပြင် ကုန်သည်ပွဲစားများဖြစ်၍ အထက်အောက် ကုန်စည်ပစ္စည်း မျိုးစုံကို ရောင်းဝယ်ဖောက်ကား လုပ်ကိုင်ကြ သည်။ ဗြိတိသျှ အစိုးရတို့ မြန်မာနိုင်ငံအလုံးကို မသိမ်းပိုက်မီ၊ ၁၈ ရာစုနှစ်အတွင်းက ဗြိတိသျှကိုယ်စားလှယ် တော်တစ်ဦး ဖြစ်သော ကာနယ်ဆိုင်းသည် ရန်ကုန်မှ အင်းဝသို့ ဆန်တက် ရာတွင် ဟင်္သာတမြို့ကိုလည်း ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ကာနယ် ဆိုင်းသည် ထိုခေတ် ဟင်္သာတမြို့သည် စီးပွားရေးအခြေအနေ တိုးတက် ကောင်းမွန်လျက်ရှိကာ မြို့သူမြို့သားတို့သည်လည်း ပြုမူ နေထိုင်စားဝတ်ပုံမှအစ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့ကြပေသည်ဟု ယင်း ၏မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားလေသည်။‌

အခြားလုပ်ငန်းများမှာ အိမ်ထောင် ပရိဘောဂလုပ်ငန်း၊ သင်ဖြူးသင်ဖျာလုပ်ငန်း စသည်တို့ဖြစ်၍ ချည်ထည်များရက်လုပ်သော စက်ရက်ကန်းရုံများလည်း ရှိသည်။ မြို့၏အနီးအနားတဝိုက်တွင် ဆီစက်များ၊ အုန်းဆီစက်များ ရှိသည်။ ဝင်ငွေကောင်းသော လုပ်ငန်းအမျိုးမျိုးကို လုပ်ကိုင်နိုင်ကြ၍  ဟင်္သာတမြို့နယ်တွင် လူဦးရေ ထူထပ်သည်။

=== စိုက်ပျိုးရေး ===
မြေဩဇာထက်သန်ကောင်းမွန်သော မြို့နယ်ဖြစ်သဖြင့် ဆန် စပါးကို အများဆုံးစိုက်ပျိုးကြသည်။ အချို့ ဒေသများတွင် တနှစ်လျှင် နှစ်သီးစိုက်ပျိုးရန် ဆောင်ရွက်နေကြသည်။ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းရှိ မြေနုကျွန်းများနှင့် ရေကာတာ၏ အပြင်ဘက် သောင်ပြင်များတွင် ပဲအမျိုးမျိုး၊ ပြောင်း၊ ဆေး၊ ငရုတ် စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုး သောကိုင်းခင်းများကို အများ အပြား လုပ်ကိုင်ကြသည်။

အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

ရေလုပ်ငန်း

ဧရာဝတီ နှင့် ငဝန် မြသ်သုံးခွ 

== ဘုရား‌‌စေတီများ ==
ဟင်္သာတမြို့၏ ထင်ရှားသော စေတီဘုရားများမှာ [[ဦးပါရဲစေတီတော်]]၊ [[မြို့သူကြီးစေတီတော်]]၊ [[တိလောကဥသျှောင်ရှင်သာလျောင်းရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီး]] တို့ဖြစ်သည်။ အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ ပထမဆုံး မြန်အောင်မြို့ သူကြီးဦးမူတည်ခဲ့သော '''ငါးမျက်နှာဘုရား'''သည် မူလ နေရာ ဟောင်းမှ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မိုင်ဒါကွင်းအနီးသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ထိုဘုရားကို ခရစ်နှစ် ၁၈၁၅ ခုတွင် တည်ခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၈၁၂ ခုတွင် ပုဂံမင်းမိဖုရား၏ မယ်တော်တည်ခဲ့သည် ဆိုသော '''မယ်တော်ဘုရား'''ကိုလည်းကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မူလနေရာမှ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ကမ်းနှင့်ဝေးကွာ၍ ဆောက်လုပ်ရေးဌာန ရေကာတာ၏အတွင်းဘက်ကျသော '''ကျောက်တော်ကြီးဘုရား'''နှင့် '''ဆယ်ထပ်ကြီးဘုရား'''တို့သည် ဗြိတိသျှခေတ်၌ တည်ခဲ့သော ဘုရားများဖြစ်ကြပြီးလျှင် အခြံအရံ ဇရပ် တန်ဆောင်းများဖြင့်တင့်တယ်ခန့်ညားစွာ ဖူးတွေ့ကြရသည်။ ထို့ပြင် ဆီစက်နှင့်ဆန်စက်ပိုင်ရှင် ဦးအောင်မြတ်ကျော်၏ကောင်းမှုဖြစ်သောဘုရားလည်း ရှိပေသေးသည်။

== ဘုန်းကြီး‌‌ကျောင်းများ ==
ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ယခင်က ကျမ်းဂန်တတ် ဆရာတော်ကြီး များ သီတင်းသုံးခဲ့ရာ ကျောင်းတိုက်ကြီးများမှာ '''လယ်တီကျောင်းတိုက်'''၊ '''မိုးကောင်းကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရေတံခွန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပတ္တမြားကျောင်းတိုက်'''၊ '''ဘုရားကြီးကျောင်းတိုက်'''၊'''သပြေပင်ကျောင်းတိုက်'''တို့အပြင် မြို့အတွင်းပိုင်း၌မူ '''မြစ်ကွေ့ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရန်ကုန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပိုးစတောကျောင်း''' စသည်တို့ ရှိကြသည်။ သီလရှင်စာသင်ကျောင်းတိုက်ကြီး များလည်း ရှိပေသေးသည်။

စာတတ် ကျမ်းတတ် ရဟန်း၊ သီလရှင်တို့ များပြားသော မြို့ဖြစ်သည့်ပြင် မြို့သူမြို့သားများအနေဖြင့်လည်း စာပေပညာ၊ အနုပညာလေ့လာလိုက်စားသူများ အတော်များများ ရှိသည်။

== ပညာရေး==
ပညာရေးအတွက် ဟင်္သာတတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတနည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း ခြောက်ကျောင်း နှင့်စက်မှုအထက်တန်းကျောင်း တကျောင်းရှိသည်ကို ထောက်၍ ပညာရေး အဆင့်အတန်းကို အကဲခတ်နိုင်ပေသည်။

== ထူးခြားထင်ရှား ==
ဟင်္သာတ မှ နာမည်ကျော် ဂီတ နှင့် အနု ပညာရှင် များစွာ ထွက်ပေါ် ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသူ အချို့မှာ -

# [[ချစ်ဆွေ၊ စန္ဒရား]]
# [[ဟင်္သာတထွန်းရင်]]
# [[မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ|ဟင်္သာတမြင့်ငွေ]]
# [[မိုးဒီ]]
# [[မင်းအောင် (အဆိုတော်)|မင်းအောင်]]
#[[အကော်ဒီယံအုန်းကျော်|အကော်ဒီယံအုန်း‌ကျော်]]
#[[ဖြိုးမြတ်အောင်]]

== အစားအသောက် ==
မြန်မာ မုန့်ဟင်းခါးများတွင် ဟင်္သာတ မုန့်ဟင်းခါးသည် နာမည်ရ မုန့်ဟင်းခါးတမျိုးဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
 [[Category:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ‎]]</text>
      <sha1>9m98r5p5fl3m99f3389dh2iwz5506wh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1043426</id>
      <parentid>1043425</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T06:13:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* စိုက်ပျိုးရေး */</comment>
      <origin>1043426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40455" sha1="ezey5ma2wmlgu9a0y77f9qzht9cyilm" xml:space="preserve">{{outdated}}
{{Infobox settlement
|name = ဟင်္သာတမြို့
|other_name = 
| settlement_type = မြို့
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ
|image_skyline = Hinthada.jpg
|image_caption = 
|image_map =
|map_caption =
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{Flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_name1 = [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[ဟင်္သာတခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 = [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]
|unit_pref = 
|area_total_km2 =
| population_footnotes  = &lt;ref name=&quot;WG&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |title=Myanmar: largest cities and towns and statistics of their population&quot; |archiveurl=https://archive.today/20130209135624/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |archivedate=2013-02-09 |deadurl=yes |df= }} World Gazetteer&lt;/ref&gt;
|population = 
|population_as_of = 
| population_est  =
| pop_est_as_of   =
|population_blank1_title = Ethnicities
|population_blank2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
|population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု
|population_density_km2 = auto
|coordinates       = {{coord|17|38|46|N|95|27|37|E|region:MM|display=inline,title}}
|leader_title = Mayor
|elevation_ft =
|elevation_m = 17
|timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
|utc_offset = +6.30
|website =
}}
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတွင် [[ဟင်္သာတခရိုင်]] နှင့် [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သော ဟင်္သာတ မြို့သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

== သမိုင်း ==
မြို့တည်သည့် သက္ကရာဇ်ကို အချို့က ၁၃ ရာစုနှစ် အလယ် ပိုင်း၊ အချို့က ၁၆ ရာစုနှစ် စောစောပိုင်းဟု အမျိုးမျိုး ပြောဆို ကြသည်။ ရာဇဝင် အထောက်အထားမရသော်လည်း ၁၆ ရာစု နှစ်အတွင်း တည်ခဲ့သည် ဆိုသော အဆိုသည် ပို၍ မှန်ကန် ဖွယ်ရှိသည်။

ဟင်္သာတဟူသောအမည်ခေါ်တွင်ခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အကြောင်းပြချက် သုံးမျိုးရှိသော်လည်း ခိုင်လုံသော အချက် များဟူ၍ကား မဆိုနိုင်ချေ။

ပထမအကြောင်းပြချက်မှာ အချို့ ရှေးသူဟောင်းတို့၏ အဆိုအရ ရှေးအခါက ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သည် ဟင်္သာငှက်များ ကျက်စားရာ ညွှန်ပျောင်း ထူသော မြေနိမ့်ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အလောင်းစည်သူ မင်းသည် ဖောင်စကြာဖြင့် တိုင်းခမ်းလှည့်လည်လာရာ ဟင်္သာတမြို့နေရာသို့ ရောက်လျှင် ဖောင်တော်ကို ရပ်နား၍ စခန်းချသည်။ ယင်းသည့်အခိုက်တွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ရှိ သဲသောင်တစ်ခုပေါ်၌ ကျက်စားနေသော ဟင်္သာမောင်နှံအနက် ဟင်္သာဖိုသည် ရုတ်တရက် သေဆုံးသွားလေရာ ဟင်္သာမသည် 
ဟင်္သာဖိုအား လွမ်းဆွတ်တမ်းတနေသည်ကို ဘုရင်မင်းမြတ် မြင်တော်မူသဖြင့် ထိုအရပ်ကို ဟင်္သာတ တွင်စေခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။

ဒုတိယအကြောင်းပြချက်မှာ တရုတ်ပြေးမင်း နရသီဟပတေ့ သည် တရုတ်တို့၏ရန်ကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကို စုန်ဆင်းလာရာ၊ ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သို့ရောက်လျှင် ခေတ္တစခန်းချနေခိုက် ပွဲတော်တည်ရန် ဟင်းမယ် ၃ဝဝ မပြည့်သဖြင့် ဟင်းလျာတ ခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဟင်းလျာတဟု ဆိုကြရာမှ ဟင်္သာတသို့ ရွေ့လျောလာသည်ဟု တစ်မျိုးဆိုကြသည်။

တတိယအကြောင်းပြချက်မှာ မွန်တို့ခေတ်က ဟင်္သာတမြို့ နေရာတွင် ဓနုန်းပင် အများအပြား ပေါက်ရောက်ရာ မွန် ဘာသာစကားဖြင့် ဓနုန်းပင်ကို ဟမ်းဇဒါးဟု ခေါ်ကြရာ၊ မြန်မာအသံဖြင့် ဟမ်းသဒါးဟု လိုက်၍ ခေါ်ကြရာမှ ဟင်္သာတ တွင်လာသည်ဟု ဆိုကြပြန်လေသည်။

ရာဇဝင်သမိုင်းများ၌ ဟင်္သာ၏အမည်ကို အလောင်းဘုရား လက်ထက်ကမှ စတင် တွေ့ရှိရသည်။ အင်းဝနှင့် ပဲခူးခေတ် တွင် ထိုနှစ်ပြည်ထောင်တို့ ကူးလူးဆက်ဆံရာ၌လည်းကောင်း၊ စစ်မက်ကာလ၌လည်းကောင်း ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ရှိ တောင်ငူ(စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်း)ကြောင်းနှင့် လှိုင်မြစ်ကြောင်း တို့ကိုသာ အသုံးများခဲ့ကြ၍ ဧရာဝတီ မြစ်ကြောင်းအားဖြင့် လည်း ပြည်မြို့အထိသာ စုန်ဆင်းကြသည်။ ပြည်မြို့မှ အောက် ဘက် ဟင်္သာတနယ်ဘက်သို့ ကား အရောက်အပေါက် ည်းပါးခဲ့သည်။ ထိုခေတ်က ရေကာတာများလည်း အလုံ အလောက် မဆောက်လုပ်ရသေးသဖြင့် ရေလွှမ်းမိုးမှုဒဏ်ကြောင့် လူနေအိမ်ခြေလည်း အလွန်ပင် နည်းပါးခဲ့လေသည်။ ဟင်္သာတ ဒေသ တဝိုက်သည် ရှေးမြန်မာမင်းများ လက်ထက်က ဟံသာ ဝတီပဲခူး၏လက်အောက်ခံဖြစ်ပြီးလျှင် မွန်လူမျိုးများ နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ မွန်အဆက်အနွယ် ပပျောက် သလောက် ရှိနေခဲ့သည်။

ဟံသာဝတီကို ခရစ် ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် အလောင်းမင်း တရားကြီး သိမ်းပိုက်သောအခါ ဟင်္သာတနယ်သည်လည်း မြန်မာမင်းတို့ လက်အောက်ခံဖြစ်လာသည်။ ၁၇၅၉ ခုနှစ်တွင် ပဲခူး၌ မွန်တို့ပုန်ကန်ထကြွကြသော အခါ ဟံသာဝတီပဲခူးရှိ မြန်မာဘုရင်ခံသည် ဟင်္သာတသို့ ဆုတ်ပေးရသည်ဟူသော အဆိုကိုထောက်၍ ထိုစဉ်က ဟင်္သာတသည် ခိုင်လုံသော မြို့တမြို့ ဖြစ်နေပြီဟု ယူဆရပြီးလျှင် မြန်မာလူမျိုးများသည် လည်း ထိုဒေသတွင် အတော်အတန် အခြေစိုက် နေထိုင်လျက် ရှိဟန်တူပေသည်။ ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်း အင်္ဂလိပ်တပ်များ ပြည်မြို့သို့ ချီတက်လာစဉ်က ဟင်္သာတမှ အခုအခံ မပြုခဲ့ပေ။ 

ဒုတိယအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်းကမူ ဟင်္သာတနယ်အတွင်း အခြေအနေ မငြိမ်မသက် ရှိလာသည်။ သူကြီးဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်သော ဦးမြတ်ထွန်းဆိုသူ ခေါင်းဆောင်၍ မအူပင်၊ ပုသိမ်၊ ဟင်္သာတတဝိုက်၌ လည်းကောင်း၊ ဦးခေါင်းကြီးဆိုသူ ခေါင်း ဆောင်၍ သာယာဝတီတဝိုက်၌လည်းကောင်း ဆူပူသောင်းကျန်း မှုများကို ဗြိတိသျှအစိုးရသည် အတော်ပင် နှိမ်နင်းယူရလေသည်။ ဟင်္သာတခရိုင်ဟု ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ မူလသတ်မှတ်ထား သော နယ်မြေတွင် မအူပင်ခရိုင်၏ တစိတ်တဒေသနှင့် သာယာဝတီခရိုင်တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဆူပူလှုပ်ရှားမှု များကို နှိမ်နင်းရေးအတွက် အုပ်ချုပ်မှု လွယ်ကူစေရန် နှစ် ပေါင်း ၃ဝ ခန့်အတွင်း ဟင်္သာတခရိုင် နယ်နမိတ်ကို အကြိမ် ကြိမ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ် ခဲ့ရလေသည်။

သာယာဝတီမင်းလက်ထက်က ဧရာဝတီမြစ်၏ တစ်ဘက် တစ်ချက်တွင် ရှိကြသော ဟင်္သာတနှင့် သာယာဝတီ တို့သည် ထိုမင်း မင်းသားဘဝက အပိုင်စားရသော နယ်မြေများဖြစ်၍ အင်းဝနေပြည်တော်မှစ၍ တိုက်ရိုက် အုပ်ချုပ်သည်။ နောင်အခါ မြို့ငယ်၊ တိုက်ငယ်များ ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ အုပ်ချုပ်စအခါက သာယာဝတီမင်းသား အပိုင်စားခဲ့သော နယ်မြေတို့ကို သာရဝေါတွင် အရေးပိုင် (ခရိုင် ဝန်)ရုံးစိုက်မြို့ထား၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုနယ်မြေ အပိုင်း အခြားမှာ လေးမျက်နှာမြို့နယ်မှ လွဲ၍ ယခု ဟင်္သာတခရိုင်၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ တရုတ်မော်မြို့နယ်၊ သုံးဆယ်တိုက်နယ်၊ ယခု မအူပင်ခရိုင်မှ ဓနုဖြူမြို့နယ်တို့ ပါဝင်သည်။ နောင်အခါ သူပုန်သူကန်အရေးကြောင့် အုပ်ချုပ်ရေးလွယ်ကူစေရန် ခရစ် ၁၈၅၃ ခုနှစ်မတိုင်မီကာလတွင် သာရဝေါခရိုင်ကို နှစ်ပိုင်း ခွဲခြားလိုက်ရသည်။ 

ဟင်္သာတမြို့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက် မျူနီစီပယ်အဖွဲ့ အစောဆုံးတည်ထောင်ခဲ့သော မြို့ကြီးခုနစ်မြို့တွင် ပါဝင်၍၊ ထို အဖွဲ့တည်ထောင်သည့်နှစ်မှာ ခရစ် ၁၈၇၄ ခုနှစ်ဖြစ်လေသည်။ သင်္သာတမြို့သည် ယခင် ဟင်္သာတခရိုင်၏ တောင်ဘက် ပိုင်းတွင် တန်းလျက် တည်ရှိသော မြို့နယ်သုံးနယ် အနက်၊ အလယ်မြို့နယ်ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်တစ်ခုလုံး၏ မြေမျက်နှာပြင် သည် နုံးတင်မြေနုလွင်ပြင်ကြီးဖြစ်၍ အကျယ်အဝန်းသည် ၃၆၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်ပြီးလျှင် သူကြီးတပိုင်နယ်ပေါင်း ၁၁၉ ခု ရှိ လေသည်။ 

ဧရာဝတီမြစ်အားဖြင့် ပိုင်းခြား ထားသော ထိုခရိုင်သစ်နှစ်ခုမှာ ဟင်္သာတ(ရုံးစိုက်မြို့ ဟင်္သာတ)နှင့် သာယာဝတီ(ရုံးစိုက်မင်းကြီးမြို့)ဖြစ်ကြ၍ ပြည်ခရိုင်အတွင်း၌ ပါဝင်နေသော တရုတ်မော်မြို့နယ်ကို သာယာဝတီခရိုင်အတွင်း သို့ ပေါင်းထည့်ပေးသည်။၁၉၇၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်သစ် ဖော်ထုတ် ရေး အစီအစဉ်အရ ခရိုင်အဆင့် ဖျက်သိမ်းလိုက်သည့်အခါ ဟင်္သာတသည် မြို့နယ်အဆင့်သို့ ရောက်ခဲ့သည်။

== ရေဆင်း ==
ဟင်္သာတမြို့သည် မြို့ခင်းမြို့ကွက် အနေအထား ကောင်း သော်လည်း၊ မြစ်ကမ်းပါးအောက် နိမ့်နေသည်။ ထိုကြောင့် မိုးရာသီအခါ ရေဆင်းမကောင်းသဖြင့် မြို့ထဲတွင် ရေအိုင်ခြင်း၊ ရေဝပ်ခြင်းများ ရှိတတ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်ရေလျှံသည့်ဘေးမှ ကင်းလွတ်နိုင်ရန် မြစ်ဆိပ်ကမ်းပါးတလျှောက် ရေကာတာဖို့ ထားသည်။ ကမ်းနားဘက်မှ အတွင်းကျကျ၌လည်း ပြည်သူ့ လုပ်ငန်းဌာန ရေကာတာကြီးတထပ် ရှိသေးရာ၊ ထိုရေကာတာ ရိုးကြီးသည် မြို့ကို အရှေ့မှအနောက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။  

== လူဦး‌‌‌ရေ ==
၁၉၆၃ ခုနှစ်ခန့်မှန်း သန်ကောင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတ မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေသည် ၆၇၈၆၄ ယောက်ဖြစ်၍ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် အများဆုံးဖြစ်သည်။ ဒုတိယအများစုသည် ကရင်လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်။

၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းသန်ကောင်စာရင်းအရ မြို့နယ်လူဦးရေသည် ၃၂၈ဝဝဝ ယောက် ဖြစ်လေသည်။
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt;

၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတမြို့ပေါ် လူဦးရေမှာ ၈၃၇၆၂ ဦးဖြစ်သည်။

== အခြေခံအဆောက်အအုံ ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရှေးခေတ်ဟောင်းမြို့ကြီးတမြို့ မဟုတ် သဖြင့် မြို့ပေါ်တွင် ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံကြီးများ မရှိလှ ချေ။ ကုန်းဘောင်ခေတ် နောက်ပိုင်းတွင်သာ မြို့ဝန်တစ်ဦး အုပ်ချုပ်သော မြို့တမြို့ဖြစ်လာသည်။ သို့သော် စီးပွားရေး ချောင်လည်သူများ များပြားသဖြင့် ခမ်းနာလှပသော စေတီပုထိုး ဘုရားကျောင်းကန်များ ရှိသည်။ ယခင်က မြစ်ကမ်းပါးနှင့်ဝေး သော်လည်း ကမ်းအပြိုကြမ်းသဖြင့် ယခုအခါ မြစ်ကမ်းနဖူးတွင် တဲတဲ ကလေးမျှကျန်နေသောရွှေပြောင်ပြောင်ဘုရားနှင့် ဦးဘရဲ ဘုရားတို့အား ကမ်းပြိုရာသို့ မပါအောင် အထူးကြပ်မ စောင့်ရှောက်နေကြရသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် အနီးအနားရှိ အခြားနေအိမ် အဆောက်အအုံများ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော်လည်း ထိုဘုရားနှစ်ဆူနေရာတွင် ကမ်းသည် ဝိုက်၍ ကျန်နေလေသည်။ ထိုစေတီနှစ်ဆူအနက် ဦးဘရဲ ဘုရားသည် ဟင်္သာတမြို့၏မြို့သူကြီးဦးဘရဲက ခရစ် ၁၈ဝ၄ ခုနှစ်တွင် တည်ထားသည်။ ရွှေ ပြောင်ပြောင်ဘုရားမှာမူ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ဥယျာဉ်တော်အုပ် ဦးပါလူက၊ ၁၈၁၇ ခုနှစ်တွင် တည်ထား၍ ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် မြို့သူကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သူ ဦးမြတ်သာနော်က ထပ်မံ မွန်းမံပြုပြင်ခဲ့သည်။

လမ်းကြီးလမ်းကောင်းများ နေအိမ်တိုက်တာ အဆောက်အအုံ ကောင်းကြီးများ၊ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံး၊ ပြည်သူ့ဘဏ်ခွဲ၊ သစ်တော ရုံး၊ ကုန်သွယ်ရေးရုံး၊ ဘူတာရုံ၊ ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့ရုံး၊ စာတိုက်ကြေးနန်းရုံး၊ ကြိုးမဲ့ကြေးနန်းရုံး၊ ဆေးရုံ၊ အကျဉ်းထောင် စသည်တို့ဖြင့် သိုက်မြိုက်ခမ်းနားစွာ ရှိလေ သည်။

ဟင်္သာတမြို့ရှိ မြစ်ကမ်းပါးသည် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်မှ စ၍ အပြိုကြမ်းလာသဖြင့် ကမ်းနားနှင့်နီးသော အိုးအိမ်အဆောက် အအုံများစွာတို့သည် ကမ်းပြိုရာထဲသို့ ပါသွားကြသည်။ ရှေး ခေတ်က ဟင်္သာတဈေးကြီး သည် အလွန်ကြီးကျယ်ပြီးလျှင် မြန်မာပန်းပုကျော်များ၏ ပန်းတမော့၊ ပန်းတော့လက်ရာများဖြင့် အလွန်လှပ ခမ်းနား၍ မြို့၏ကျက်သရောဆောင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုဈေးကြီးသည် မြစ်ကမ်းပါးအနီး တည်ရှိခဲ့ရာ ကမ်းပြိုရာသို့လုံးလုံးလျားလျား ပါသွားခဲ့သဖြင့်၊ ထိုဈေးကြီးတည်ခဲ့သော နေရာသည် ယခု မြစ်လယ်ခန့်တွင် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ ရွှေ့ပြောင်း၍ရသော အဆောက်အအုံ၊ စေတီဘုရား ကျောင်းကန် တို့ကို ကုန်းပိုင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းရွှေ့ရသည်။ မရွှေ့ ပြောင်းနိုင်၍ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော မြို့၏အဆောက်အအုံ များသည် သုံးပုံနှစ်ပုံခန့် ရှိလေသည်။

ယခင်က မြို့အလယ်ဟု ခေါ်ဆိုသော နေရာတွင် မိုင်ဒါ ကွင်းကျယ်ကြီး ရှိသည်။ ထိုကွင်းကျယ်ကြီး အတွင်း နှစ်စဉ် ဒါဘာပွဲ၊ ပြေးပွဲ၊ ပြိုင်ပွဲ၊ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထိုကွင်းကြီး၏ တဘက်တွင် ဘောလုံးကွင်း ပြုလုပ်ထားသည်။ ဟင်္သာတဈေးကြီး ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသောအခါ ထိုဈေးကြီး အစား တည်ဆောက်ရန်အတွက် ဘဏ္ဍာကြေးငွေ နည်းပါးမှု၊ သင့်လျော်ကျယ်ဝန်းသော မြေကွက်ရမှုစသော ကိစ္စ အဝဝတို့ အဆင်မပြေနိုင်သဖြင့် ထိုမိုင်ဒါကွင်းကြီးထဲတွင်ပင် သွပ်မိုးပျဉ် ကာ ဈေးဆိုင်ကန္နာများ တည်ဆောက်၍ ဈေးအဖြစ် အလျင် အမြန်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရသည်။ ထိုကြောင့် ယခင်က ဟင်္သာတ မြို့လယ်၏ ကျယ်လွင့်သော မိုင်ဒါကွင်းကြီး ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရ လေသည်။ ယခုဈေးသည် ကမ်းခြေနှင့် အတန်ဝေးပြီးလျှင် မြို့အလယ်၌ တည်ရှိ၍ ယခင်ကမြို့နှင့် အလှမ်းကွာကွာ တွင်ရှိခဲ့သော ဆေးရုံ၊ သစ်တောရုံး၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ အကျဉ်းထောင်၊ အစိုးရရုံးများနှင့် မဝေးလှတော့ချေ။

ဟင်္သာတမြို့၏ အခြားအန္တရာယ်တစ်ခုမှာ မီးဘေးဖြစ်သည်။ နွေရာသီတွင် ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ရေရှားပါးသည်။ မြစ်ဆိပ်ကမ်း များတွင် မိုးကုန်လျှင် သောင်များထွန်းလာသဖြင့် မြစ်ရေရရန် ခက်ခဲမှု၊ ရေတွင်းများ နည်းမှုကြောင့် ရေအခက်အခဲ ပြဿနာ ရှိပြီးလျှင် နှစ်စဉ် မီးလောင်သည့် ကိစ္စများ ဖြစ်ပေါ်တတ်လေ သည်။ မီးဘေးဒဏ်ခံရသူများ၊ ကမ်းပြိုသဖြင့် အိုးအိမ်မဲ့သူများနှင့် နယ်အခြေအနေ မလုံခြုံသဖြင့် တောမှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများ အတွက် မြို့၏အရှေ့ဘက် ဘူတာရုံ အနီးတဝိုက်၊ ယခင်က အကျဉ်းထောင်ပိုင် လယ်မြေ များကို အကွက်သစ်များ ရိုက်ကာ နေရာချထားပေးရသည်။ ဘူတာရုံ၏ အရှေ့ကွင်း၊ မြို့၏ မြောက်ဘက်ပိုင်း စသည်တို့၌လည်း ကွက်သစ်များ ထူထောင် 
ပေးရလေသည်။

== သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရန်ကုန်မြို့နှင့် မီးရထားလမ်းအားဖြင့် မိုင် ၁၁ဝ ကွာဝေး၍ ရေလမ်းအားဖြင့် ၁၄၉ မိုင် ကွာဝေးလေသည်။ မြို့နယ်အတွင်းနှင့် အပသို့ မီးရထားလမ်း၊ မော်တော်ကားလမ်း နှင့်ရေလမ်းခရီးတို့ဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်သည်။ မန္တလေးနှင့်ရန်ကုန် အစုန်အဆန် သွားလာသော မန္တလေးသင်္ဘောကြီးများ ဆိုက်ကပ် ရာ ဖြစ်၍ အထက်နှင့်အောက်ကုန်ပစ္စည်းများ စုံစုံလင်လင် ရနိုင်လေသည်။

== စီးပွားရေး ==
မြို့သူမြို့သားများသည် အစိုးရ အမှုထမ်းများအပြင် ကုန်သည်ပွဲစားများဖြစ်၍ အထက်အောက် ကုန်စည်ပစ္စည်း မျိုးစုံကို ရောင်းဝယ်ဖောက်ကား လုပ်ကိုင်ကြ သည်။ ဗြိတိသျှ အစိုးရတို့ မြန်မာနိုင်ငံအလုံးကို မသိမ်းပိုက်မီ၊ ၁၈ ရာစုနှစ်အတွင်းက ဗြိတိသျှကိုယ်စားလှယ် တော်တစ်ဦး ဖြစ်သော ကာနယ်ဆိုင်းသည် ရန်ကုန်မှ အင်းဝသို့ ဆန်တက် ရာတွင် ဟင်္သာတမြို့ကိုလည်း ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ကာနယ် ဆိုင်းသည် ထိုခေတ် ဟင်္သာတမြို့သည် စီးပွားရေးအခြေအနေ တိုးတက် ကောင်းမွန်လျက်ရှိကာ မြို့သူမြို့သားတို့သည်လည်း ပြုမူ နေထိုင်စားဝတ်ပုံမှအစ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့ကြပေသည်ဟု ယင်း ၏မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားလေသည်။‌

အခြားလုပ်ငန်းများမှာ အိမ်ထောင် ပရိဘောဂလုပ်ငန်း၊ သင်ဖြူးသင်ဖျာလုပ်ငန်း စသည်တို့ဖြစ်၍ ချည်ထည်များရက်လုပ်သော စက်ရက်ကန်းရုံများလည်း ရှိသည်။ မြို့၏အနီးအနားတဝိုက်တွင် ဆီစက်များ၊ အုန်းဆီစက်များ ရှိသည်။ ဝင်ငွေကောင်းသော လုပ်ငန်းအမျိုးမျိုးကို လုပ်ကိုင်နိုင်ကြ၍  ဟင်္သာတမြို့နယ်တွင် လူဦးရေ ထူထပ်သည်။

=== စိုက်ပျိုးရေး ===
မြေဩဇာထက်သန်ကောင်းမွန်သော မြို့နယ်ဖြစ်သဖြင့် ဆန် စပါးကို အများဆုံးစိုက်ပျိုးကြသည်။ အချို့ ဒေသများတွင် တနှစ်လျှင် နှစ်သီးစိုက်ပျိုးရန် ဆောင်ရွက်နေကြသည်။ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းရှိ မြေနုကျွန်းများနှင့် ရေကာတာ၏ အပြင်ဘက် သောင်ပြင်များတွင် ပဲအမျိုးမျိုး၊ ပြောင်း၊ ဆေး၊ ငရုတ် စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုး သောကိုင်းခင်းများကို အများ အပြား လုပ်ကိုင်ကြသည်။

အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

ရေလုပ်ငန်း

ဧရာဝတီ နှင့် ငဝန် မြစ်သုံးခွဆုံရာတွင် ရှိ၍ အင်းအိုင် ချောင်း မြောင်း မြစ်လက်တက်များ  

== ဘုရား‌‌စေတီများ ==
ဟင်္သာတမြို့၏ ထင်ရှားသော စေတီဘုရားများမှာ [[ဦးပါရဲစေတီတော်]]၊ [[မြို့သူကြီးစေတီတော်]]၊ [[တိလောကဥသျှောင်ရှင်သာလျောင်းရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီး]] တို့ဖြစ်သည်။ အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ ပထမဆုံး မြန်အောင်မြို့ သူကြီးဦးမူတည်ခဲ့သော '''ငါးမျက်နှာဘုရား'''သည် မူလ နေရာ ဟောင်းမှ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မိုင်ဒါကွင်းအနီးသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ထိုဘုရားကို ခရစ်နှစ် ၁၈၁၅ ခုတွင် တည်ခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၈၁၂ ခုတွင် ပုဂံမင်းမိဖုရား၏ မယ်တော်တည်ခဲ့သည် ဆိုသော '''မယ်တော်ဘုရား'''ကိုလည်းကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မူလနေရာမှ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ကမ်းနှင့်ဝေးကွာ၍ ဆောက်လုပ်ရေးဌာန ရေကာတာ၏အတွင်းဘက်ကျသော '''ကျောက်တော်ကြီးဘုရား'''နှင့် '''ဆယ်ထပ်ကြီးဘုရား'''တို့သည် ဗြိတိသျှခေတ်၌ တည်ခဲ့သော ဘုရားများဖြစ်ကြပြီးလျှင် အခြံအရံ ဇရပ် တန်ဆောင်းများဖြင့်တင့်တယ်ခန့်ညားစွာ ဖူးတွေ့ကြရသည်။ ထို့ပြင် ဆီစက်နှင့်ဆန်စက်ပိုင်ရှင် ဦးအောင်မြတ်ကျော်၏ကောင်းမှုဖြစ်သောဘုရားလည်း ရှိပေသေးသည်။

== ဘုန်းကြီး‌‌ကျောင်းများ ==
ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ယခင်က ကျမ်းဂန်တတ် ဆရာတော်ကြီး များ သီတင်းသုံးခဲ့ရာ ကျောင်းတိုက်ကြီးများမှာ '''လယ်တီကျောင်းတိုက်'''၊ '''မိုးကောင်းကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရေတံခွန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပတ္တမြားကျောင်းတိုက်'''၊ '''ဘုရားကြီးကျောင်းတိုက်'''၊'''သပြေပင်ကျောင်းတိုက်'''တို့အပြင် မြို့အတွင်းပိုင်း၌မူ '''မြစ်ကွေ့ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရန်ကုန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပိုးစတောကျောင်း''' စသည်တို့ ရှိကြသည်။ သီလရှင်စာသင်ကျောင်းတိုက်ကြီး များလည်း ရှိပေသေးသည်။

စာတတ် ကျမ်းတတ် ရဟန်း၊ သီလရှင်တို့ များပြားသော မြို့ဖြစ်သည့်ပြင် မြို့သူမြို့သားများအနေဖြင့်လည်း စာပေပညာ၊ အနုပညာလေ့လာလိုက်စားသူများ အတော်များများ ရှိသည်။

== ပညာရေး==
ပညာရေးအတွက် ဟင်္သာတတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတနည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း ခြောက်ကျောင်း နှင့်စက်မှုအထက်တန်းကျောင်း တကျောင်းရှိသည်ကို ထောက်၍ ပညာရေး အဆင့်အတန်းကို အကဲခတ်နိုင်ပေသည်။

== ထူးခြားထင်ရှား ==
ဟင်္သာတ မှ နာမည်ကျော် ဂီတ နှင့် အနု ပညာရှင် များစွာ ထွက်ပေါ် ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသူ အချို့မှာ -

# [[ချစ်ဆွေ၊ စန္ဒရား]]
# [[ဟင်္သာတထွန်းရင်]]
# [[မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ|ဟင်္သာတမြင့်ငွေ]]
# [[မိုးဒီ]]
# [[မင်းအောင် (အဆိုတော်)|မင်းအောင်]]
#[[အကော်ဒီယံအုန်းကျော်|အကော်ဒီယံအုန်း‌ကျော်]]
#[[ဖြိုးမြတ်အောင်]]

== အစားအသောက် ==
မြန်မာ မုန့်ဟင်းခါးများတွင် ဟင်္သာတ မုန့်ဟင်းခါးသည် နာမည်ရ မုန့်ဟင်းခါးတမျိုးဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
 [[Category:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ‎]]</text>
      <sha1>ezey5ma2wmlgu9a0y77f9qzht9cyilm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1043427</id>
      <parentid>1043426</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T06:14:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* စိုက်ပျိုးရေး */</comment>
      <origin>1043427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40563" sha1="nub70gajatzqijmc241yf724td2ycwo" xml:space="preserve">{{outdated}}
{{Infobox settlement
|name = ဟင်္သာတမြို့
|other_name = 
| settlement_type = မြို့
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ
|image_skyline = Hinthada.jpg
|image_caption = 
|image_map =
|map_caption =
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{Flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_name1 = [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[ဟင်္သာတခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 = [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]
|unit_pref = 
|area_total_km2 =
| population_footnotes  = &lt;ref name=&quot;WG&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |title=Myanmar: largest cities and towns and statistics of their population&quot; |archiveurl=https://archive.today/20130209135624/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |archivedate=2013-02-09 |deadurl=yes |df= }} World Gazetteer&lt;/ref&gt;
|population = 
|population_as_of = 
| population_est  =
| pop_est_as_of   =
|population_blank1_title = Ethnicities
|population_blank2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
|population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု
|population_density_km2 = auto
|coordinates       = {{coord|17|38|46|N|95|27|37|E|region:MM|display=inline,title}}
|leader_title = Mayor
|elevation_ft =
|elevation_m = 17
|timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
|utc_offset = +6.30
|website =
}}
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတွင် [[ဟင်္သာတခရိုင်]] နှင့် [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သော ဟင်္သာတ မြို့သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

== သမိုင်း ==
မြို့တည်သည့် သက္ကရာဇ်ကို အချို့က ၁၃ ရာစုနှစ် အလယ် ပိုင်း၊ အချို့က ၁၆ ရာစုနှစ် စောစောပိုင်းဟု အမျိုးမျိုး ပြောဆို ကြသည်။ ရာဇဝင် အထောက်အထားမရသော်လည်း ၁၆ ရာစု နှစ်အတွင်း တည်ခဲ့သည် ဆိုသော အဆိုသည် ပို၍ မှန်ကန် ဖွယ်ရှိသည်။

ဟင်္သာတဟူသောအမည်ခေါ်တွင်ခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အကြောင်းပြချက် သုံးမျိုးရှိသော်လည်း ခိုင်လုံသော အချက် များဟူ၍ကား မဆိုနိုင်ချေ။

ပထမအကြောင်းပြချက်မှာ အချို့ ရှေးသူဟောင်းတို့၏ အဆိုအရ ရှေးအခါက ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သည် ဟင်္သာငှက်များ ကျက်စားရာ ညွှန်ပျောင်း ထူသော မြေနိမ့်ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အလောင်းစည်သူ မင်းသည် ဖောင်စကြာဖြင့် တိုင်းခမ်းလှည့်လည်လာရာ ဟင်္သာတမြို့နေရာသို့ ရောက်လျှင် ဖောင်တော်ကို ရပ်နား၍ စခန်းချသည်။ ယင်းသည့်အခိုက်တွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ရှိ သဲသောင်တစ်ခုပေါ်၌ ကျက်စားနေသော ဟင်္သာမောင်နှံအနက် ဟင်္သာဖိုသည် ရုတ်တရက် သေဆုံးသွားလေရာ ဟင်္သာမသည် 
ဟင်္သာဖိုအား လွမ်းဆွတ်တမ်းတနေသည်ကို ဘုရင်မင်းမြတ် မြင်တော်မူသဖြင့် ထိုအရပ်ကို ဟင်္သာတ တွင်စေခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။

ဒုတိယအကြောင်းပြချက်မှာ တရုတ်ပြေးမင်း နရသီဟပတေ့ သည် တရုတ်တို့၏ရန်ကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကို စုန်ဆင်းလာရာ၊ ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သို့ရောက်လျှင် ခေတ္တစခန်းချနေခိုက် ပွဲတော်တည်ရန် ဟင်းမယ် ၃ဝဝ မပြည့်သဖြင့် ဟင်းလျာတ ခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဟင်းလျာတဟု ဆိုကြရာမှ ဟင်္သာတသို့ ရွေ့လျောလာသည်ဟု တစ်မျိုးဆိုကြသည်။

တတိယအကြောင်းပြချက်မှာ မွန်တို့ခေတ်က ဟင်္သာတမြို့ နေရာတွင် ဓနုန်းပင် အများအပြား ပေါက်ရောက်ရာ မွန် ဘာသာစကားဖြင့် ဓနုန်းပင်ကို ဟမ်းဇဒါးဟု ခေါ်ကြရာ၊ မြန်မာအသံဖြင့် ဟမ်းသဒါးဟု လိုက်၍ ခေါ်ကြရာမှ ဟင်္သာတ တွင်လာသည်ဟု ဆိုကြပြန်လေသည်။

ရာဇဝင်သမိုင်းများ၌ ဟင်္သာ၏အမည်ကို အလောင်းဘုရား လက်ထက်ကမှ စတင် တွေ့ရှိရသည်။ အင်းဝနှင့် ပဲခူးခေတ် တွင် ထိုနှစ်ပြည်ထောင်တို့ ကူးလူးဆက်ဆံရာ၌လည်းကောင်း၊ စစ်မက်ကာလ၌လည်းကောင်း ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ရှိ တောင်ငူ(စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်း)ကြောင်းနှင့် လှိုင်မြစ်ကြောင်း တို့ကိုသာ အသုံးများခဲ့ကြ၍ ဧရာဝတီ မြစ်ကြောင်းအားဖြင့် လည်း ပြည်မြို့အထိသာ စုန်ဆင်းကြသည်။ ပြည်မြို့မှ အောက် ဘက် ဟင်္သာတနယ်ဘက်သို့ ကား အရောက်အပေါက် ည်းပါးခဲ့သည်။ ထိုခေတ်က ရေကာတာများလည်း အလုံ အလောက် မဆောက်လုပ်ရသေးသဖြင့် ရေလွှမ်းမိုးမှုဒဏ်ကြောင့် လူနေအိမ်ခြေလည်း အလွန်ပင် နည်းပါးခဲ့လေသည်။ ဟင်္သာတ ဒေသ တဝိုက်သည် ရှေးမြန်မာမင်းများ လက်ထက်က ဟံသာ ဝတီပဲခူး၏လက်အောက်ခံဖြစ်ပြီးလျှင် မွန်လူမျိုးများ နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ မွန်အဆက်အနွယ် ပပျောက် သလောက် ရှိနေခဲ့သည်။

ဟံသာဝတီကို ခရစ် ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် အလောင်းမင်း တရားကြီး သိမ်းပိုက်သောအခါ ဟင်္သာတနယ်သည်လည်း မြန်မာမင်းတို့ လက်အောက်ခံဖြစ်လာသည်။ ၁၇၅၉ ခုနှစ်တွင် ပဲခူး၌ မွန်တို့ပုန်ကန်ထကြွကြသော အခါ ဟံသာဝတီပဲခူးရှိ မြန်မာဘုရင်ခံသည် ဟင်္သာတသို့ ဆုတ်ပေးရသည်ဟူသော အဆိုကိုထောက်၍ ထိုစဉ်က ဟင်္သာတသည် ခိုင်လုံသော မြို့တမြို့ ဖြစ်နေပြီဟု ယူဆရပြီးလျှင် မြန်မာလူမျိုးများသည် လည်း ထိုဒေသတွင် အတော်အတန် အခြေစိုက် နေထိုင်လျက် ရှိဟန်တူပေသည်။ ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်း အင်္ဂလိပ်တပ်များ ပြည်မြို့သို့ ချီတက်လာစဉ်က ဟင်္သာတမှ အခုအခံ မပြုခဲ့ပေ။ 

ဒုတိယအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်းကမူ ဟင်္သာတနယ်အတွင်း အခြေအနေ မငြိမ်မသက် ရှိလာသည်။ သူကြီးဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်သော ဦးမြတ်ထွန်းဆိုသူ ခေါင်းဆောင်၍ မအူပင်၊ ပုသိမ်၊ ဟင်္သာတတဝိုက်၌ လည်းကောင်း၊ ဦးခေါင်းကြီးဆိုသူ ခေါင်း ဆောင်၍ သာယာဝတီတဝိုက်၌လည်းကောင်း ဆူပူသောင်းကျန်း မှုများကို ဗြိတိသျှအစိုးရသည် အတော်ပင် နှိမ်နင်းယူရလေသည်။ ဟင်္သာတခရိုင်ဟု ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ မူလသတ်မှတ်ထား သော နယ်မြေတွင် မအူပင်ခရိုင်၏ တစိတ်တဒေသနှင့် သာယာဝတီခရိုင်တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဆူပူလှုပ်ရှားမှု များကို နှိမ်နင်းရေးအတွက် အုပ်ချုပ်မှု လွယ်ကူစေရန် နှစ် ပေါင်း ၃ဝ ခန့်အတွင်း ဟင်္သာတခရိုင် နယ်နမိတ်ကို အကြိမ် ကြိမ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ် ခဲ့ရလေသည်။

သာယာဝတီမင်းလက်ထက်က ဧရာဝတီမြစ်၏ တစ်ဘက် တစ်ချက်တွင် ရှိကြသော ဟင်္သာတနှင့် သာယာဝတီ တို့သည် ထိုမင်း မင်းသားဘဝက အပိုင်စားရသော နယ်မြေများဖြစ်၍ အင်းဝနေပြည်တော်မှစ၍ တိုက်ရိုက် အုပ်ချုပ်သည်။ နောင်အခါ မြို့ငယ်၊ တိုက်ငယ်များ ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ အုပ်ချုပ်စအခါက သာယာဝတီမင်းသား အပိုင်စားခဲ့သော နယ်မြေတို့ကို သာရဝေါတွင် အရေးပိုင် (ခရိုင် ဝန်)ရုံးစိုက်မြို့ထား၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုနယ်မြေ အပိုင်း အခြားမှာ လေးမျက်နှာမြို့နယ်မှ လွဲ၍ ယခု ဟင်္သာတခရိုင်၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ တရုတ်မော်မြို့နယ်၊ သုံးဆယ်တိုက်နယ်၊ ယခု မအူပင်ခရိုင်မှ ဓနုဖြူမြို့နယ်တို့ ပါဝင်သည်။ နောင်အခါ သူပုန်သူကန်အရေးကြောင့် အုပ်ချုပ်ရေးလွယ်ကူစေရန် ခရစ် ၁၈၅၃ ခုနှစ်မတိုင်မီကာလတွင် သာရဝေါခရိုင်ကို နှစ်ပိုင်း ခွဲခြားလိုက်ရသည်။ 

ဟင်္သာတမြို့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက် မျူနီစီပယ်အဖွဲ့ အစောဆုံးတည်ထောင်ခဲ့သော မြို့ကြီးခုနစ်မြို့တွင် ပါဝင်၍၊ ထို အဖွဲ့တည်ထောင်သည့်နှစ်မှာ ခရစ် ၁၈၇၄ ခုနှစ်ဖြစ်လေသည်။ သင်္သာတမြို့သည် ယခင် ဟင်္သာတခရိုင်၏ တောင်ဘက် ပိုင်းတွင် တန်းလျက် တည်ရှိသော မြို့နယ်သုံးနယ် အနက်၊ အလယ်မြို့နယ်ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်တစ်ခုလုံး၏ မြေမျက်နှာပြင် သည် နုံးတင်မြေနုလွင်ပြင်ကြီးဖြစ်၍ အကျယ်အဝန်းသည် ၃၆၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်ပြီးလျှင် သူကြီးတပိုင်နယ်ပေါင်း ၁၁၉ ခု ရှိ လေသည်။ 

ဧရာဝတီမြစ်အားဖြင့် ပိုင်းခြား ထားသော ထိုခရိုင်သစ်နှစ်ခုမှာ ဟင်္သာတ(ရုံးစိုက်မြို့ ဟင်္သာတ)နှင့် သာယာဝတီ(ရုံးစိုက်မင်းကြီးမြို့)ဖြစ်ကြ၍ ပြည်ခရိုင်အတွင်း၌ ပါဝင်နေသော တရုတ်မော်မြို့နယ်ကို သာယာဝတီခရိုင်အတွင်း သို့ ပေါင်းထည့်ပေးသည်။၁၉၇၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်သစ် ဖော်ထုတ် ရေး အစီအစဉ်အရ ခရိုင်အဆင့် ဖျက်သိမ်းလိုက်သည့်အခါ ဟင်္သာတသည် မြို့နယ်အဆင့်သို့ ရောက်ခဲ့သည်။

== ရေဆင်း ==
ဟင်္သာတမြို့သည် မြို့ခင်းမြို့ကွက် အနေအထား ကောင်း သော်လည်း၊ မြစ်ကမ်းပါးအောက် နိမ့်နေသည်။ ထိုကြောင့် မိုးရာသီအခါ ရေဆင်းမကောင်းသဖြင့် မြို့ထဲတွင် ရေအိုင်ခြင်း၊ ရေဝပ်ခြင်းများ ရှိတတ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်ရေလျှံသည့်ဘေးမှ ကင်းလွတ်နိုင်ရန် မြစ်ဆိပ်ကမ်းပါးတလျှောက် ရေကာတာဖို့ ထားသည်။ ကမ်းနားဘက်မှ အတွင်းကျကျ၌လည်း ပြည်သူ့ လုပ်ငန်းဌာန ရေကာတာကြီးတထပ် ရှိသေးရာ၊ ထိုရေကာတာ ရိုးကြီးသည် မြို့ကို အရှေ့မှအနောက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။  

== လူဦး‌‌‌ရေ ==
၁၉၆၃ ခုနှစ်ခန့်မှန်း သန်ကောင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတ မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေသည် ၆၇၈၆၄ ယောက်ဖြစ်၍ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် အများဆုံးဖြစ်သည်။ ဒုတိယအများစုသည် ကရင်လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်။

၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းသန်ကောင်စာရင်းအရ မြို့နယ်လူဦးရေသည် ၃၂၈ဝဝဝ ယောက် ဖြစ်လေသည်။
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt;

၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတမြို့ပေါ် လူဦးရေမှာ ၈၃၇၆၂ ဦးဖြစ်သည်။

== အခြေခံအဆောက်အအုံ ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရှေးခေတ်ဟောင်းမြို့ကြီးတမြို့ မဟုတ် သဖြင့် မြို့ပေါ်တွင် ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံကြီးများ မရှိလှ ချေ။ ကုန်းဘောင်ခေတ် နောက်ပိုင်းတွင်သာ မြို့ဝန်တစ်ဦး အုပ်ချုပ်သော မြို့တမြို့ဖြစ်လာသည်။ သို့သော် စီးပွားရေး ချောင်လည်သူများ များပြားသဖြင့် ခမ်းနာလှပသော စေတီပုထိုး ဘုရားကျောင်းကန်များ ရှိသည်။ ယခင်က မြစ်ကမ်းပါးနှင့်ဝေး သော်လည်း ကမ်းအပြိုကြမ်းသဖြင့် ယခုအခါ မြစ်ကမ်းနဖူးတွင် တဲတဲ ကလေးမျှကျန်နေသောရွှေပြောင်ပြောင်ဘုရားနှင့် ဦးဘရဲ ဘုရားတို့အား ကမ်းပြိုရာသို့ မပါအောင် အထူးကြပ်မ စောင့်ရှောက်နေကြရသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် အနီးအနားရှိ အခြားနေအိမ် အဆောက်အအုံများ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော်လည်း ထိုဘုရားနှစ်ဆူနေရာတွင် ကမ်းသည် ဝိုက်၍ ကျန်နေလေသည်။ ထိုစေတီနှစ်ဆူအနက် ဦးဘရဲ ဘုရားသည် ဟင်္သာတမြို့၏မြို့သူကြီးဦးဘရဲက ခရစ် ၁၈ဝ၄ ခုနှစ်တွင် တည်ထားသည်။ ရွှေ ပြောင်ပြောင်ဘုရားမှာမူ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ဥယျာဉ်တော်အုပ် ဦးပါလူက၊ ၁၈၁၇ ခုနှစ်တွင် တည်ထား၍ ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် မြို့သူကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သူ ဦးမြတ်သာနော်က ထပ်မံ မွန်းမံပြုပြင်ခဲ့သည်။

လမ်းကြီးလမ်းကောင်းများ နေအိမ်တိုက်တာ အဆောက်အအုံ ကောင်းကြီးများ၊ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံး၊ ပြည်သူ့ဘဏ်ခွဲ၊ သစ်တော ရုံး၊ ကုန်သွယ်ရေးရုံး၊ ဘူတာရုံ၊ ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့ရုံး၊ စာတိုက်ကြေးနန်းရုံး၊ ကြိုးမဲ့ကြေးနန်းရုံး၊ ဆေးရုံ၊ အကျဉ်းထောင် စသည်တို့ဖြင့် သိုက်မြိုက်ခမ်းနားစွာ ရှိလေ သည်။

ဟင်္သာတမြို့ရှိ မြစ်ကမ်းပါးသည် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်မှ စ၍ အပြိုကြမ်းလာသဖြင့် ကမ်းနားနှင့်နီးသော အိုးအိမ်အဆောက် အအုံများစွာတို့သည် ကမ်းပြိုရာထဲသို့ ပါသွားကြသည်။ ရှေး ခေတ်က ဟင်္သာတဈေးကြီး သည် အလွန်ကြီးကျယ်ပြီးလျှင် မြန်မာပန်းပုကျော်များ၏ ပန်းတမော့၊ ပန်းတော့လက်ရာများဖြင့် အလွန်လှပ ခမ်းနား၍ မြို့၏ကျက်သရောဆောင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုဈေးကြီးသည် မြစ်ကမ်းပါးအနီး တည်ရှိခဲ့ရာ ကမ်းပြိုရာသို့လုံးလုံးလျားလျား ပါသွားခဲ့သဖြင့်၊ ထိုဈေးကြီးတည်ခဲ့သော နေရာသည် ယခု မြစ်လယ်ခန့်တွင် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ ရွှေ့ပြောင်း၍ရသော အဆောက်အအုံ၊ စေတီဘုရား ကျောင်းကန် တို့ကို ကုန်းပိုင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းရွှေ့ရသည်။ မရွှေ့ ပြောင်းနိုင်၍ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော မြို့၏အဆောက်အအုံ များသည် သုံးပုံနှစ်ပုံခန့် ရှိလေသည်။

ယခင်က မြို့အလယ်ဟု ခေါ်ဆိုသော နေရာတွင် မိုင်ဒါ ကွင်းကျယ်ကြီး ရှိသည်။ ထိုကွင်းကျယ်ကြီး အတွင်း နှစ်စဉ် ဒါဘာပွဲ၊ ပြေးပွဲ၊ ပြိုင်ပွဲ၊ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထိုကွင်းကြီး၏ တဘက်တွင် ဘောလုံးကွင်း ပြုလုပ်ထားသည်။ ဟင်္သာတဈေးကြီး ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသောအခါ ထိုဈေးကြီး အစား တည်ဆောက်ရန်အတွက် ဘဏ္ဍာကြေးငွေ နည်းပါးမှု၊ သင့်လျော်ကျယ်ဝန်းသော မြေကွက်ရမှုစသော ကိစ္စ အဝဝတို့ အဆင်မပြေနိုင်သဖြင့် ထိုမိုင်ဒါကွင်းကြီးထဲတွင်ပင် သွပ်မိုးပျဉ် ကာ ဈေးဆိုင်ကန္နာများ တည်ဆောက်၍ ဈေးအဖြစ် အလျင် အမြန်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရသည်။ ထိုကြောင့် ယခင်က ဟင်္သာတ မြို့လယ်၏ ကျယ်လွင့်သော မိုင်ဒါကွင်းကြီး ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရ လေသည်။ ယခုဈေးသည် ကမ်းခြေနှင့် အတန်ဝေးပြီးလျှင် မြို့အလယ်၌ တည်ရှိ၍ ယခင်ကမြို့နှင့် အလှမ်းကွာကွာ တွင်ရှိခဲ့သော ဆေးရုံ၊ သစ်တောရုံး၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ အကျဉ်းထောင်၊ အစိုးရရုံးများနှင့် မဝေးလှတော့ချေ။

ဟင်္သာတမြို့၏ အခြားအန္တရာယ်တစ်ခုမှာ မီးဘေးဖြစ်သည်။ နွေရာသီတွင် ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ရေရှားပါးသည်။ မြစ်ဆိပ်ကမ်း များတွင် မိုးကုန်လျှင် သောင်များထွန်းလာသဖြင့် မြစ်ရေရရန် ခက်ခဲမှု၊ ရေတွင်းများ နည်းမှုကြောင့် ရေအခက်အခဲ ပြဿနာ ရှိပြီးလျှင် နှစ်စဉ် မီးလောင်သည့် ကိစ္စများ ဖြစ်ပေါ်တတ်လေ သည်။ မီးဘေးဒဏ်ခံရသူများ၊ ကမ်းပြိုသဖြင့် အိုးအိမ်မဲ့သူများနှင့် နယ်အခြေအနေ မလုံခြုံသဖြင့် တောမှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများ အတွက် မြို့၏အရှေ့ဘက် ဘူတာရုံ အနီးတဝိုက်၊ ယခင်က အကျဉ်းထောင်ပိုင် လယ်မြေ များကို အကွက်သစ်များ ရိုက်ကာ နေရာချထားပေးရသည်။ ဘူတာရုံ၏ အရှေ့ကွင်း၊ မြို့၏ မြောက်ဘက်ပိုင်း စသည်တို့၌လည်း ကွက်သစ်များ ထူထောင် 
ပေးရလေသည်။

== သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရန်ကုန်မြို့နှင့် မီးရထားလမ်းအားဖြင့် မိုင် ၁၁ဝ ကွာဝေး၍ ရေလမ်းအားဖြင့် ၁၄၉ မိုင် ကွာဝေးလေသည်။ မြို့နယ်အတွင်းနှင့် အပသို့ မီးရထားလမ်း၊ မော်တော်ကားလမ်း နှင့်ရေလမ်းခရီးတို့ဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်သည်။ မန္တလေးနှင့်ရန်ကုန် အစုန်အဆန် သွားလာသော မန္တလေးသင်္ဘောကြီးများ ဆိုက်ကပ် ရာ ဖြစ်၍ အထက်နှင့်အောက်ကုန်ပစ္စည်းများ စုံစုံလင်လင် ရနိုင်လေသည်။

== စီးပွားရေး ==
မြို့သူမြို့သားများသည် အစိုးရ အမှုထမ်းများအပြင် ကုန်သည်ပွဲစားများဖြစ်၍ အထက်အောက် ကုန်စည်ပစ္စည်း မျိုးစုံကို ရောင်းဝယ်ဖောက်ကား လုပ်ကိုင်ကြ သည်။ ဗြိတိသျှ အစိုးရတို့ မြန်မာနိုင်ငံအလုံးကို မသိမ်းပိုက်မီ၊ ၁၈ ရာစုနှစ်အတွင်းက ဗြိတိသျှကိုယ်စားလှယ် တော်တစ်ဦး ဖြစ်သော ကာနယ်ဆိုင်းသည် ရန်ကုန်မှ အင်းဝသို့ ဆန်တက် ရာတွင် ဟင်္သာတမြို့ကိုလည်း ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ကာနယ် ဆိုင်းသည် ထိုခေတ် ဟင်္သာတမြို့သည် စီးပွားရေးအခြေအနေ တိုးတက် ကောင်းမွန်လျက်ရှိကာ မြို့သူမြို့သားတို့သည်လည်း ပြုမူ နေထိုင်စားဝတ်ပုံမှအစ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့ကြပေသည်ဟု ယင်း ၏မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားလေသည်။‌

အခြားလုပ်ငန်းများမှာ အိမ်ထောင် ပရိဘောဂလုပ်ငန်း၊ သင်ဖြူးသင်ဖျာလုပ်ငန်း စသည်တို့ဖြစ်၍ ချည်ထည်များရက်လုပ်သော စက်ရက်ကန်းရုံများလည်း ရှိသည်။ မြို့၏အနီးအနားတဝိုက်တွင် ဆီစက်များ၊ အုန်းဆီစက်များ ရှိသည်။ ဝင်ငွေကောင်းသော လုပ်ငန်းအမျိုးမျိုးကို လုပ်ကိုင်နိုင်ကြ၍  ဟင်္သာတမြို့နယ်တွင် လူဦးရေ ထူထပ်သည်။

=== စိုက်ပျိုးရေး ===
မြေဩဇာထက်သန်ကောင်းမွန်သော မြို့နယ်ဖြစ်သဖြင့် ဆန် စပါးကို အများဆုံးစိုက်ပျိုးကြသည်။ အချို့ ဒေသများတွင် တနှစ်လျှင် နှစ်သီးစိုက်ပျိုးရန် ဆောင်ရွက်နေကြသည်။ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းရှိ မြေနုကျွန်းများနှင့် ရေကာတာ၏ အပြင်ဘက် သောင်ပြင်များတွင် ပဲအမျိုးမျိုး၊ ပြောင်း၊ ဆေး၊ ငရုတ် စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုး သောကိုင်းခင်းများကို အများ အပြား လုပ်ကိုင်ကြသည်။

အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

ရေလုပ်ငန်း

ဧရာဝတီ နှင့် ငဝန် မြစ်သုံးခွဆုံရာတွင် ရှိ၍ အင်းအိုင် ချောင်း မြောင်း မြစ်လက်တက်များ ပေါများသဖြင့် ရေလုပ်ငန်း ထွန်းကားသည်။  

== ဘုရား‌‌စေတီများ ==
ဟင်္သာတမြို့၏ ထင်ရှားသော စေတီဘုရားများမှာ [[ဦးပါရဲစေတီတော်]]၊ [[မြို့သူကြီးစေတီတော်]]၊ [[တိလောကဥသျှောင်ရှင်သာလျောင်းရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီး]] တို့ဖြစ်သည်။ အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ ပထမဆုံး မြန်အောင်မြို့ သူကြီးဦးမူတည်ခဲ့သော '''ငါးမျက်နှာဘုရား'''သည် မူလ နေရာ ဟောင်းမှ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မိုင်ဒါကွင်းအနီးသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ထိုဘုရားကို ခရစ်နှစ် ၁၈၁၅ ခုတွင် တည်ခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၈၁၂ ခုတွင် ပုဂံမင်းမိဖုရား၏ မယ်တော်တည်ခဲ့သည် ဆိုသော '''မယ်တော်ဘုရား'''ကိုလည်းကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မူလနေရာမှ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ကမ်းနှင့်ဝေးကွာ၍ ဆောက်လုပ်ရေးဌာန ရေကာတာ၏အတွင်းဘက်ကျသော '''ကျောက်တော်ကြီးဘုရား'''နှင့် '''ဆယ်ထပ်ကြီးဘုရား'''တို့သည် ဗြိတိသျှခေတ်၌ တည်ခဲ့သော ဘုရားများဖြစ်ကြပြီးလျှင် အခြံအရံ ဇရပ် တန်ဆောင်းများဖြင့်တင့်တယ်ခန့်ညားစွာ ဖူးတွေ့ကြရသည်။ ထို့ပြင် ဆီစက်နှင့်ဆန်စက်ပိုင်ရှင် ဦးအောင်မြတ်ကျော်၏ကောင်းမှုဖြစ်သောဘုရားလည်း ရှိပေသေးသည်။

== ဘုန်းကြီး‌‌ကျောင်းများ ==
ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ယခင်က ကျမ်းဂန်တတ် ဆရာတော်ကြီး များ သီတင်းသုံးခဲ့ရာ ကျောင်းတိုက်ကြီးများမှာ '''လယ်တီကျောင်းတိုက်'''၊ '''မိုးကောင်းကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရေတံခွန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပတ္တမြားကျောင်းတိုက်'''၊ '''ဘုရားကြီးကျောင်းတိုက်'''၊'''သပြေပင်ကျောင်းတိုက်'''တို့အပြင် မြို့အတွင်းပိုင်း၌မူ '''မြစ်ကွေ့ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရန်ကုန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပိုးစတောကျောင်း''' စသည်တို့ ရှိကြသည်။ သီလရှင်စာသင်ကျောင်းတိုက်ကြီး များလည်း ရှိပေသေးသည်။

စာတတ် ကျမ်းတတ် ရဟန်း၊ သီလရှင်တို့ များပြားသော မြို့ဖြစ်သည့်ပြင် မြို့သူမြို့သားများအနေဖြင့်လည်း စာပေပညာ၊ အနုပညာလေ့လာလိုက်စားသူများ အတော်များများ ရှိသည်။

== ပညာရေး==
ပညာရေးအတွက် ဟင်္သာတတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတနည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း ခြောက်ကျောင်း နှင့်စက်မှုအထက်တန်းကျောင်း တကျောင်းရှိသည်ကို ထောက်၍ ပညာရေး အဆင့်အတန်းကို အကဲခတ်နိုင်ပေသည်။

== ထူးခြားထင်ရှား ==
ဟင်္သာတ မှ နာမည်ကျော် ဂီတ နှင့် အနု ပညာရှင် များစွာ ထွက်ပေါ် ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသူ အချို့မှာ -

# [[ချစ်ဆွေ၊ စန္ဒရား]]
# [[ဟင်္သာတထွန်းရင်]]
# [[မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ|ဟင်္သာတမြင့်ငွေ]]
# [[မိုးဒီ]]
# [[မင်းအောင် (အဆိုတော်)|မင်းအောင်]]
#[[အကော်ဒီယံအုန်းကျော်|အကော်ဒီယံအုန်း‌ကျော်]]
#[[ဖြိုးမြတ်အောင်]]

== အစားအသောက် ==
မြန်မာ မုန့်ဟင်းခါးများတွင် ဟင်္သာတ မုန့်ဟင်းခါးသည် နာမည်ရ မုန့်ဟင်းခါးတမျိုးဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
 [[Category:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ‎]]</text>
      <sha1>nub70gajatzqijmc241yf724td2ycwo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1043428</id>
      <parentid>1043427</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T06:15:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* စိုက်ပျိုးရေး */</comment>
      <origin>1043428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40568" sha1="41kg0q7xnygxc7fj0p23ookiqmk89j4" xml:space="preserve">{{outdated}}
{{Infobox settlement
|name = ဟင်္သာတမြို့
|other_name = 
| settlement_type = မြို့
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ
|image_skyline = Hinthada.jpg
|image_caption = 
|image_map =
|map_caption =
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{Flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_name1 = [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[ဟင်္သာတခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 = [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]
|unit_pref = 
|area_total_km2 =
| population_footnotes  = &lt;ref name=&quot;WG&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |title=Myanmar: largest cities and towns and statistics of their population&quot; |archiveurl=https://archive.today/20130209135624/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |archivedate=2013-02-09 |deadurl=yes |df= }} World Gazetteer&lt;/ref&gt;
|population = 
|population_as_of = 
| population_est  =
| pop_est_as_of   =
|population_blank1_title = Ethnicities
|population_blank2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
|population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု
|population_density_km2 = auto
|coordinates       = {{coord|17|38|46|N|95|27|37|E|region:MM|display=inline,title}}
|leader_title = Mayor
|elevation_ft =
|elevation_m = 17
|timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
|utc_offset = +6.30
|website =
}}
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတွင် [[ဟင်္သာတခရိုင်]] နှင့် [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သော ဟင်္သာတ မြို့သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

== သမိုင်း ==
မြို့တည်သည့် သက္ကရာဇ်ကို အချို့က ၁၃ ရာစုနှစ် အလယ် ပိုင်း၊ အချို့က ၁၆ ရာစုနှစ် စောစောပိုင်းဟု အမျိုးမျိုး ပြောဆို ကြသည်။ ရာဇဝင် အထောက်အထားမရသော်လည်း ၁၆ ရာစု နှစ်အတွင်း တည်ခဲ့သည် ဆိုသော အဆိုသည် ပို၍ မှန်ကန် ဖွယ်ရှိသည်။

ဟင်္သာတဟူသောအမည်ခေါ်တွင်ခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အကြောင်းပြချက် သုံးမျိုးရှိသော်လည်း ခိုင်လုံသော အချက် များဟူ၍ကား မဆိုနိုင်ချေ။

ပထမအကြောင်းပြချက်မှာ အချို့ ရှေးသူဟောင်းတို့၏ အဆိုအရ ရှေးအခါက ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သည် ဟင်္သာငှက်များ ကျက်စားရာ ညွှန်ပျောင်း ထူသော မြေနိမ့်ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အလောင်းစည်သူ မင်းသည် ဖောင်စကြာဖြင့် တိုင်းခမ်းလှည့်လည်လာရာ ဟင်္သာတမြို့နေရာသို့ ရောက်လျှင် ဖောင်တော်ကို ရပ်နား၍ စခန်းချသည်။ ယင်းသည့်အခိုက်တွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ရှိ သဲသောင်တစ်ခုပေါ်၌ ကျက်စားနေသော ဟင်္သာမောင်နှံအနက် ဟင်္သာဖိုသည် ရုတ်တရက် သေဆုံးသွားလေရာ ဟင်္သာမသည် 
ဟင်္သာဖိုအား လွမ်းဆွတ်တမ်းတနေသည်ကို ဘုရင်မင်းမြတ် မြင်တော်မူသဖြင့် ထိုအရပ်ကို ဟင်္သာတ တွင်စေခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။

ဒုတိယအကြောင်းပြချက်မှာ တရုတ်ပြေးမင်း နရသီဟပတေ့ သည် တရုတ်တို့၏ရန်ကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကို စုန်ဆင်းလာရာ၊ ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သို့ရောက်လျှင် ခေတ္တစခန်းချနေခိုက် ပွဲတော်တည်ရန် ဟင်းမယ် ၃ဝဝ မပြည့်သဖြင့် ဟင်းလျာတ ခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဟင်းလျာတဟု ဆိုကြရာမှ ဟင်္သာတသို့ ရွေ့လျောလာသည်ဟု တစ်မျိုးဆိုကြသည်။

တတိယအကြောင်းပြချက်မှာ မွန်တို့ခေတ်က ဟင်္သာတမြို့ နေရာတွင် ဓနုန်းပင် အများအပြား ပေါက်ရောက်ရာ မွန် ဘာသာစကားဖြင့် ဓနုန်းပင်ကို ဟမ်းဇဒါးဟု ခေါ်ကြရာ၊ မြန်မာအသံဖြင့် ဟမ်းသဒါးဟု လိုက်၍ ခေါ်ကြရာမှ ဟင်္သာတ တွင်လာသည်ဟု ဆိုကြပြန်လေသည်။

ရာဇဝင်သမိုင်းများ၌ ဟင်္သာ၏အမည်ကို အလောင်းဘုရား လက်ထက်ကမှ စတင် တွေ့ရှိရသည်။ အင်းဝနှင့် ပဲခူးခေတ် တွင် ထိုနှစ်ပြည်ထောင်တို့ ကူးလူးဆက်ဆံရာ၌လည်းကောင်း၊ စစ်မက်ကာလ၌လည်းကောင်း ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ရှိ တောင်ငူ(စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်း)ကြောင်းနှင့် လှိုင်မြစ်ကြောင်း တို့ကိုသာ အသုံးများခဲ့ကြ၍ ဧရာဝတီ မြစ်ကြောင်းအားဖြင့် လည်း ပြည်မြို့အထိသာ စုန်ဆင်းကြသည်။ ပြည်မြို့မှ အောက် ဘက် ဟင်္သာတနယ်ဘက်သို့ ကား အရောက်အပေါက် ည်းပါးခဲ့သည်။ ထိုခေတ်က ရေကာတာများလည်း အလုံ အလောက် မဆောက်လုပ်ရသေးသဖြင့် ရေလွှမ်းမိုးမှုဒဏ်ကြောင့် လူနေအိမ်ခြေလည်း အလွန်ပင် နည်းပါးခဲ့လေသည်။ ဟင်္သာတ ဒေသ တဝိုက်သည် ရှေးမြန်မာမင်းများ လက်ထက်က ဟံသာ ဝတီပဲခူး၏လက်အောက်ခံဖြစ်ပြီးလျှင် မွန်လူမျိုးများ နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ မွန်အဆက်အနွယ် ပပျောက် သလောက် ရှိနေခဲ့သည်။

ဟံသာဝတီကို ခရစ် ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် အလောင်းမင်း တရားကြီး သိမ်းပိုက်သောအခါ ဟင်္သာတနယ်သည်လည်း မြန်မာမင်းတို့ လက်အောက်ခံဖြစ်လာသည်။ ၁၇၅၉ ခုနှစ်တွင် ပဲခူး၌ မွန်တို့ပုန်ကန်ထကြွကြသော အခါ ဟံသာဝတီပဲခူးရှိ မြန်မာဘုရင်ခံသည် ဟင်္သာတသို့ ဆုတ်ပေးရသည်ဟူသော အဆိုကိုထောက်၍ ထိုစဉ်က ဟင်္သာတသည် ခိုင်လုံသော မြို့တမြို့ ဖြစ်နေပြီဟု ယူဆရပြီးလျှင် မြန်မာလူမျိုးများသည် လည်း ထိုဒေသတွင် အတော်အတန် အခြေစိုက် နေထိုင်လျက် ရှိဟန်တူပေသည်။ ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်း အင်္ဂလိပ်တပ်များ ပြည်မြို့သို့ ချီတက်လာစဉ်က ဟင်္သာတမှ အခုအခံ မပြုခဲ့ပေ။ 

ဒုတိယအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်းကမူ ဟင်္သာတနယ်အတွင်း အခြေအနေ မငြိမ်မသက် ရှိလာသည်။ သူကြီးဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်သော ဦးမြတ်ထွန်းဆိုသူ ခေါင်းဆောင်၍ မအူပင်၊ ပုသိမ်၊ ဟင်္သာတတဝိုက်၌ လည်းကောင်း၊ ဦးခေါင်းကြီးဆိုသူ ခေါင်း ဆောင်၍ သာယာဝတီတဝိုက်၌လည်းကောင်း ဆူပူသောင်းကျန်း မှုများကို ဗြိတိသျှအစိုးရသည် အတော်ပင် နှိမ်နင်းယူရလေသည်။ ဟင်္သာတခရိုင်ဟု ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ မူလသတ်မှတ်ထား သော နယ်မြေတွင် မအူပင်ခရိုင်၏ တစိတ်တဒေသနှင့် သာယာဝတီခရိုင်တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဆူပူလှုပ်ရှားမှု များကို နှိမ်နင်းရေးအတွက် အုပ်ချုပ်မှု လွယ်ကူစေရန် နှစ် ပေါင်း ၃ဝ ခန့်အတွင်း ဟင်္သာတခရိုင် နယ်နမိတ်ကို အကြိမ် ကြိမ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ် ခဲ့ရလေသည်။

သာယာဝတီမင်းလက်ထက်က ဧရာဝတီမြစ်၏ တစ်ဘက် တစ်ချက်တွင် ရှိကြသော ဟင်္သာတနှင့် သာယာဝတီ တို့သည် ထိုမင်း မင်းသားဘဝက အပိုင်စားရသော နယ်မြေများဖြစ်၍ အင်းဝနေပြည်တော်မှစ၍ တိုက်ရိုက် အုပ်ချုပ်သည်။ နောင်အခါ မြို့ငယ်၊ တိုက်ငယ်များ ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ အုပ်ချုပ်စအခါက သာယာဝတီမင်းသား အပိုင်စားခဲ့သော နယ်မြေတို့ကို သာရဝေါတွင် အရေးပိုင် (ခရိုင် ဝန်)ရုံးစိုက်မြို့ထား၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုနယ်မြေ အပိုင်း အခြားမှာ လေးမျက်နှာမြို့နယ်မှ လွဲ၍ ယခု ဟင်္သာတခရိုင်၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ တရုတ်မော်မြို့နယ်၊ သုံးဆယ်တိုက်နယ်၊ ယခု မအူပင်ခရိုင်မှ ဓနုဖြူမြို့နယ်တို့ ပါဝင်သည်။ နောင်အခါ သူပုန်သူကန်အရေးကြောင့် အုပ်ချုပ်ရေးလွယ်ကူစေရန် ခရစ် ၁၈၅၃ ခုနှစ်မတိုင်မီကာလတွင် သာရဝေါခရိုင်ကို နှစ်ပိုင်း ခွဲခြားလိုက်ရသည်။ 

ဟင်္သာတမြို့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက် မျူနီစီပယ်အဖွဲ့ အစောဆုံးတည်ထောင်ခဲ့သော မြို့ကြီးခုနစ်မြို့တွင် ပါဝင်၍၊ ထို အဖွဲ့တည်ထောင်သည့်နှစ်မှာ ခရစ် ၁၈၇၄ ခုနှစ်ဖြစ်လေသည်။ သင်္သာတမြို့သည် ယခင် ဟင်္သာတခရိုင်၏ တောင်ဘက် ပိုင်းတွင် တန်းလျက် တည်ရှိသော မြို့နယ်သုံးနယ် အနက်၊ အလယ်မြို့နယ်ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်တစ်ခုလုံး၏ မြေမျက်နှာပြင် သည် နုံးတင်မြေနုလွင်ပြင်ကြီးဖြစ်၍ အကျယ်အဝန်းသည် ၃၆၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်ပြီးလျှင် သူကြီးတပိုင်နယ်ပေါင်း ၁၁၉ ခု ရှိ လေသည်။ 

ဧရာဝတီမြစ်အားဖြင့် ပိုင်းခြား ထားသော ထိုခရိုင်သစ်နှစ်ခုမှာ ဟင်္သာတ(ရုံးစိုက်မြို့ ဟင်္သာတ)နှင့် သာယာဝတီ(ရုံးစိုက်မင်းကြီးမြို့)ဖြစ်ကြ၍ ပြည်ခရိုင်အတွင်း၌ ပါဝင်နေသော တရုတ်မော်မြို့နယ်ကို သာယာဝတီခရိုင်အတွင်း သို့ ပေါင်းထည့်ပေးသည်။၁၉၇၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်သစ် ဖော်ထုတ် ရေး အစီအစဉ်အရ ခရိုင်အဆင့် ဖျက်သိမ်းလိုက်သည့်အခါ ဟင်္သာတသည် မြို့နယ်အဆင့်သို့ ရောက်ခဲ့သည်။

== ရေဆင်း ==
ဟင်္သာတမြို့သည် မြို့ခင်းမြို့ကွက် အနေအထား ကောင်း သော်လည်း၊ မြစ်ကမ်းပါးအောက် နိမ့်နေသည်။ ထိုကြောင့် မိုးရာသီအခါ ရေဆင်းမကောင်းသဖြင့် မြို့ထဲတွင် ရေအိုင်ခြင်း၊ ရေဝပ်ခြင်းများ ရှိတတ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်ရေလျှံသည့်ဘေးမှ ကင်းလွတ်နိုင်ရန် မြစ်ဆိပ်ကမ်းပါးတလျှောက် ရေကာတာဖို့ ထားသည်။ ကမ်းနားဘက်မှ အတွင်းကျကျ၌လည်း ပြည်သူ့ လုပ်ငန်းဌာန ရေကာတာကြီးတထပ် ရှိသေးရာ၊ ထိုရေကာတာ ရိုးကြီးသည် မြို့ကို အရှေ့မှအနောက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။  

== လူဦး‌‌‌ရေ ==
၁၉၆၃ ခုနှစ်ခန့်မှန်း သန်ကောင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတ မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေသည် ၆၇၈၆၄ ယောက်ဖြစ်၍ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် အများဆုံးဖြစ်သည်။ ဒုတိယအများစုသည် ကရင်လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်။

၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းသန်ကောင်စာရင်းအရ မြို့နယ်လူဦးရေသည် ၃၂၈ဝဝဝ ယောက် ဖြစ်လေသည်။
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt;

၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတမြို့ပေါ် လူဦးရေမှာ ၈၃၇၆၂ ဦးဖြစ်သည်။

== အခြေခံအဆောက်အအုံ ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရှေးခေတ်ဟောင်းမြို့ကြီးတမြို့ မဟုတ် သဖြင့် မြို့ပေါ်တွင် ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံကြီးများ မရှိလှ ချေ။ ကုန်းဘောင်ခေတ် နောက်ပိုင်းတွင်သာ မြို့ဝန်တစ်ဦး အုပ်ချုပ်သော မြို့တမြို့ဖြစ်လာသည်။ သို့သော် စီးပွားရေး ချောင်လည်သူများ များပြားသဖြင့် ခမ်းနာလှပသော စေတီပုထိုး ဘုရားကျောင်းကန်များ ရှိသည်။ ယခင်က မြစ်ကမ်းပါးနှင့်ဝေး သော်လည်း ကမ်းအပြိုကြမ်းသဖြင့် ယခုအခါ မြစ်ကမ်းနဖူးတွင် တဲတဲ ကလေးမျှကျန်နေသောရွှေပြောင်ပြောင်ဘုရားနှင့် ဦးဘရဲ ဘုရားတို့အား ကမ်းပြိုရာသို့ မပါအောင် အထူးကြပ်မ စောင့်ရှောက်နေကြရသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် အနီးအနားရှိ အခြားနေအိမ် အဆောက်အအုံများ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော်လည်း ထိုဘုရားနှစ်ဆူနေရာတွင် ကမ်းသည် ဝိုက်၍ ကျန်နေလေသည်။ ထိုစေတီနှစ်ဆူအနက် ဦးဘရဲ ဘုရားသည် ဟင်္သာတမြို့၏မြို့သူကြီးဦးဘရဲက ခရစ် ၁၈ဝ၄ ခုနှစ်တွင် တည်ထားသည်။ ရွှေ ပြောင်ပြောင်ဘုရားမှာမူ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ဥယျာဉ်တော်အုပ် ဦးပါလူက၊ ၁၈၁၇ ခုနှစ်တွင် တည်ထား၍ ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် မြို့သူကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သူ ဦးမြတ်သာနော်က ထပ်မံ မွန်းမံပြုပြင်ခဲ့သည်။

လမ်းကြီးလမ်းကောင်းများ နေအိမ်တိုက်တာ အဆောက်အအုံ ကောင်းကြီးများ၊ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံး၊ ပြည်သူ့ဘဏ်ခွဲ၊ သစ်တော ရုံး၊ ကုန်သွယ်ရေးရုံး၊ ဘူတာရုံ၊ ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့ရုံး၊ စာတိုက်ကြေးနန်းရုံး၊ ကြိုးမဲ့ကြေးနန်းရုံး၊ ဆေးရုံ၊ အကျဉ်းထောင် စသည်တို့ဖြင့် သိုက်မြိုက်ခမ်းနားစွာ ရှိလေ သည်။

ဟင်္သာတမြို့ရှိ မြစ်ကမ်းပါးသည် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်မှ စ၍ အပြိုကြမ်းလာသဖြင့် ကမ်းနားနှင့်နီးသော အိုးအိမ်အဆောက် အအုံများစွာတို့သည် ကမ်းပြိုရာထဲသို့ ပါသွားကြသည်။ ရှေး ခေတ်က ဟင်္သာတဈေးကြီး သည် အလွန်ကြီးကျယ်ပြီးလျှင် မြန်မာပန်းပုကျော်များ၏ ပန်းတမော့၊ ပန်းတော့လက်ရာများဖြင့် အလွန်လှပ ခမ်းနား၍ မြို့၏ကျက်သရောဆောင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုဈေးကြီးသည် မြစ်ကမ်းပါးအနီး တည်ရှိခဲ့ရာ ကမ်းပြိုရာသို့လုံးလုံးလျားလျား ပါသွားခဲ့သဖြင့်၊ ထိုဈေးကြီးတည်ခဲ့သော နေရာသည် ယခု မြစ်လယ်ခန့်တွင် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ ရွှေ့ပြောင်း၍ရသော အဆောက်အအုံ၊ စေတီဘုရား ကျောင်းကန် တို့ကို ကုန်းပိုင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းရွှေ့ရသည်။ မရွှေ့ ပြောင်းနိုင်၍ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော မြို့၏အဆောက်အအုံ များသည် သုံးပုံနှစ်ပုံခန့် ရှိလေသည်။

ယခင်က မြို့အလယ်ဟု ခေါ်ဆိုသော နေရာတွင် မိုင်ဒါ ကွင်းကျယ်ကြီး ရှိသည်။ ထိုကွင်းကျယ်ကြီး အတွင်း နှစ်စဉ် ဒါဘာပွဲ၊ ပြေးပွဲ၊ ပြိုင်ပွဲ၊ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထိုကွင်းကြီး၏ တဘက်တွင် ဘောလုံးကွင်း ပြုလုပ်ထားသည်။ ဟင်္သာတဈေးကြီး ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသောအခါ ထိုဈေးကြီး အစား တည်ဆောက်ရန်အတွက် ဘဏ္ဍာကြေးငွေ နည်းပါးမှု၊ သင့်လျော်ကျယ်ဝန်းသော မြေကွက်ရမှုစသော ကိစ္စ အဝဝတို့ အဆင်မပြေနိုင်သဖြင့် ထိုမိုင်ဒါကွင်းကြီးထဲတွင်ပင် သွပ်မိုးပျဉ် ကာ ဈေးဆိုင်ကန္နာများ တည်ဆောက်၍ ဈေးအဖြစ် အလျင် အမြန်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရသည်။ ထိုကြောင့် ယခင်က ဟင်္သာတ မြို့လယ်၏ ကျယ်လွင့်သော မိုင်ဒါကွင်းကြီး ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရ လေသည်။ ယခုဈေးသည် ကမ်းခြေနှင့် အတန်ဝေးပြီးလျှင် မြို့အလယ်၌ တည်ရှိ၍ ယခင်ကမြို့နှင့် အလှမ်းကွာကွာ တွင်ရှိခဲ့သော ဆေးရုံ၊ သစ်တောရုံး၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ အကျဉ်းထောင်၊ အစိုးရရုံးများနှင့် မဝေးလှတော့ချေ။

ဟင်္သာတမြို့၏ အခြားအန္တရာယ်တစ်ခုမှာ မီးဘေးဖြစ်သည်။ နွေရာသီတွင် ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ရေရှားပါးသည်။ မြစ်ဆိပ်ကမ်း များတွင် မိုးကုန်လျှင် သောင်များထွန်းလာသဖြင့် မြစ်ရေရရန် ခက်ခဲမှု၊ ရေတွင်းများ နည်းမှုကြောင့် ရေအခက်အခဲ ပြဿနာ ရှိပြီးလျှင် နှစ်စဉ် မီးလောင်သည့် ကိစ္စများ ဖြစ်ပေါ်တတ်လေ သည်။ မီးဘေးဒဏ်ခံရသူများ၊ ကမ်းပြိုသဖြင့် အိုးအိမ်မဲ့သူများနှင့် နယ်အခြေအနေ မလုံခြုံသဖြင့် တောမှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများ အတွက် မြို့၏အရှေ့ဘက် ဘူတာရုံ အနီးတဝိုက်၊ ယခင်က အကျဉ်းထောင်ပိုင် လယ်မြေ များကို အကွက်သစ်များ ရိုက်ကာ နေရာချထားပေးရသည်။ ဘူတာရုံ၏ အရှေ့ကွင်း၊ မြို့၏ မြောက်ဘက်ပိုင်း စသည်တို့၌လည်း ကွက်သစ်များ ထူထောင် 
ပေးရလေသည်။

== သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရန်ကုန်မြို့နှင့် မီးရထားလမ်းအားဖြင့် မိုင် ၁၁ဝ ကွာဝေး၍ ရေလမ်းအားဖြင့် ၁၄၉ မိုင် ကွာဝေးလေသည်။ မြို့နယ်အတွင်းနှင့် အပသို့ မီးရထားလမ်း၊ မော်တော်ကားလမ်း နှင့်ရေလမ်းခရီးတို့ဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်သည်။ မန္တလေးနှင့်ရန်ကုန် အစုန်အဆန် သွားလာသော မန္တလေးသင်္ဘောကြီးများ ဆိုက်ကပ် ရာ ဖြစ်၍ အထက်နှင့်အောက်ကုန်ပစ္စည်းများ စုံစုံလင်လင် ရနိုင်လေသည်။

== စီးပွားရေး ==
မြို့သူမြို့သားများသည် အစိုးရ အမှုထမ်းများအပြင် ကုန်သည်ပွဲစားများဖြစ်၍ အထက်အောက် ကုန်စည်ပစ္စည်း မျိုးစုံကို ရောင်းဝယ်ဖောက်ကား လုပ်ကိုင်ကြ သည်။ ဗြိတိသျှ အစိုးရတို့ မြန်မာနိုင်ငံအလုံးကို မသိမ်းပိုက်မီ၊ ၁၈ ရာစုနှစ်အတွင်းက ဗြိတိသျှကိုယ်စားလှယ် တော်တစ်ဦး ဖြစ်သော ကာနယ်ဆိုင်းသည် ရန်ကုန်မှ အင်းဝသို့ ဆန်တက် ရာတွင် ဟင်္သာတမြို့ကိုလည်း ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ကာနယ် ဆိုင်းသည် ထိုခေတ် ဟင်္သာတမြို့သည် စီးပွားရေးအခြေအနေ တိုးတက် ကောင်းမွန်လျက်ရှိကာ မြို့သူမြို့သားတို့သည်လည်း ပြုမူ နေထိုင်စားဝတ်ပုံမှအစ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့ကြပေသည်ဟု ယင်း ၏မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားလေသည်။‌

အခြားလုပ်ငန်းများမှာ အိမ်ထောင် ပရိဘောဂလုပ်ငန်း၊ သင်ဖြူးသင်ဖျာလုပ်ငန်း စသည်တို့ဖြစ်၍ ချည်ထည်များရက်လုပ်သော စက်ရက်ကန်းရုံများလည်း ရှိသည်။ မြို့၏အနီးအနားတဝိုက်တွင် ဆီစက်များ၊ အုန်းဆီစက်များ ရှိသည်။ ဝင်ငွေကောင်းသော လုပ်ငန်းအမျိုးမျိုးကို လုပ်ကိုင်နိုင်ကြ၍  ဟင်္သာတမြို့နယ်တွင် လူဦးရေ ထူထပ်သည်။

=== စိုက်ပျိုးရေး ===
မြေဩဇာထက်သန်ကောင်းမွန်သော မြို့နယ်ဖြစ်သဖြင့် ဆန် စပါးကို အများဆုံးစိုက်ပျိုးကြသည်။ အချို့ ဒေသများတွင် တနှစ်လျှင် နှစ်သီးစိုက်ပျိုးရန် ဆောင်ရွက်နေကြသည်။ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းရှိ မြေနုကျွန်းများနှင့် ရေကာတာ၏ အပြင်ဘက် သောင်ပြင်များတွင် ပဲအမျိုးမျိုး၊ ပြောင်း၊ ဆေး၊ ငရုတ် စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုး သောကိုင်းခင်းများကို အများ အပြား လုပ်ကိုင်ကြသည်။

အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

== ရေလုပ်ငန်း ==
ဧရာဝတီ နှင့် ငဝန် မြစ်သုံးခွဆုံရာတွင် ရှိ၍ အင်းအိုင် ချောင်း မြောင်း မြစ်လက်တက်များ ပေါများသဖြင့် ရေလုပ်ငန်း ထွန်းကားသည်။  

== ဘုရား‌‌စေတီများ ==
ဟင်္သာတမြို့၏ ထင်ရှားသော စေတီဘုရားများမှာ [[ဦးပါရဲစေတီတော်]]၊ [[မြို့သူကြီးစေတီတော်]]၊ [[တိလောကဥသျှောင်ရှင်သာလျောင်းရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီး]] တို့ဖြစ်သည်။ အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ ပထမဆုံး မြန်အောင်မြို့ သူကြီးဦးမူတည်ခဲ့သော '''ငါးမျက်နှာဘုရား'''သည် မူလ နေရာ ဟောင်းမှ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မိုင်ဒါကွင်းအနီးသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ထိုဘုရားကို ခရစ်နှစ် ၁၈၁၅ ခုတွင် တည်ခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၈၁၂ ခုတွင် ပုဂံမင်းမိဖုရား၏ မယ်တော်တည်ခဲ့သည် ဆိုသော '''မယ်တော်ဘုရား'''ကိုလည်းကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မူလနေရာမှ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ကမ်းနှင့်ဝေးကွာ၍ ဆောက်လုပ်ရေးဌာန ရေကာတာ၏အတွင်းဘက်ကျသော '''ကျောက်တော်ကြီးဘုရား'''နှင့် '''ဆယ်ထပ်ကြီးဘုရား'''တို့သည် ဗြိတိသျှခေတ်၌ တည်ခဲ့သော ဘုရားများဖြစ်ကြပြီးလျှင် အခြံအရံ ဇရပ် တန်ဆောင်းများဖြင့်တင့်တယ်ခန့်ညားစွာ ဖူးတွေ့ကြရသည်။ ထို့ပြင် ဆီစက်နှင့်ဆန်စက်ပိုင်ရှင် ဦးအောင်မြတ်ကျော်၏ကောင်းမှုဖြစ်သောဘုရားလည်း ရှိပေသေးသည်။

== ဘုန်းကြီး‌‌ကျောင်းများ ==
ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ယခင်က ကျမ်းဂန်တတ် ဆရာတော်ကြီး များ သီတင်းသုံးခဲ့ရာ ကျောင်းတိုက်ကြီးများမှာ '''လယ်တီကျောင်းတိုက်'''၊ '''မိုးကောင်းကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရေတံခွန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပတ္တမြားကျောင်းတိုက်'''၊ '''ဘုရားကြီးကျောင်းတိုက်'''၊'''သပြေပင်ကျောင်းတိုက်'''တို့အပြင် မြို့အတွင်းပိုင်း၌မူ '''မြစ်ကွေ့ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရန်ကုန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပိုးစတောကျောင်း''' စသည်တို့ ရှိကြသည်။ သီလရှင်စာသင်ကျောင်းတိုက်ကြီး များလည်း ရှိပေသေးသည်။

စာတတ် ကျမ်းတတ် ရဟန်း၊ သီလရှင်တို့ များပြားသော မြို့ဖြစ်သည့်ပြင် မြို့သူမြို့သားများအနေဖြင့်လည်း စာပေပညာ၊ အနုပညာလေ့လာလိုက်စားသူများ အတော်များများ ရှိသည်။

== ပညာရေး==
ပညာရေးအတွက် ဟင်္သာတတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတနည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း ခြောက်ကျောင်း နှင့်စက်မှုအထက်တန်းကျောင်း တကျောင်းရှိသည်ကို ထောက်၍ ပညာရေး အဆင့်အတန်းကို အကဲခတ်နိုင်ပေသည်။

== ထူးခြားထင်ရှား ==
ဟင်္သာတ မှ နာမည်ကျော် ဂီတ နှင့် အနု ပညာရှင် များစွာ ထွက်ပေါ် ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသူ အချို့မှာ -

# [[ချစ်ဆွေ၊ စန္ဒရား]]
# [[ဟင်္သာတထွန်းရင်]]
# [[မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ|ဟင်္သာတမြင့်ငွေ]]
# [[မိုးဒီ]]
# [[မင်းအောင် (အဆိုတော်)|မင်းအောင်]]
#[[အကော်ဒီယံအုန်းကျော်|အကော်ဒီယံအုန်း‌ကျော်]]
#[[ဖြိုးမြတ်အောင်]]

== အစားအသောက် ==
မြန်မာ မုန့်ဟင်းခါးများတွင် ဟင်္သာတ မုန့်ဟင်းခါးသည် နာမည်ရ မုန့်ဟင်းခါးတမျိုးဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
 [[Category:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ‎]]</text>
      <sha1>41kg0q7xnygxc7fj0p23ookiqmk89j4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1043429</id>
      <parentid>1043428</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T06:15:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ရေလုပ်ငန်း */</comment>
      <origin>1043429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40570" sha1="k0syfr9kk5v807zq8ewiwaymtyvek18" xml:space="preserve">{{outdated}}
{{Infobox settlement
|name = ဟင်္သာတမြို့
|other_name = 
| settlement_type = မြို့
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ
|image_skyline = Hinthada.jpg
|image_caption = 
|image_map =
|map_caption =
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{Flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_name1 = [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[ဟင်္သာတခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 = [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]
|unit_pref = 
|area_total_km2 =
| population_footnotes  = &lt;ref name=&quot;WG&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |title=Myanmar: largest cities and towns and statistics of their population&quot; |archiveurl=https://archive.today/20130209135624/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |archivedate=2013-02-09 |deadurl=yes |df= }} World Gazetteer&lt;/ref&gt;
|population = 
|population_as_of = 
| population_est  =
| pop_est_as_of   =
|population_blank1_title = Ethnicities
|population_blank2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
|population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု
|population_density_km2 = auto
|coordinates       = {{coord|17|38|46|N|95|27|37|E|region:MM|display=inline,title}}
|leader_title = Mayor
|elevation_ft =
|elevation_m = 17
|timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
|utc_offset = +6.30
|website =
}}
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတွင် [[ဟင်္သာတခရိုင်]] နှင့် [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သော ဟင်္သာတ မြို့သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

== သမိုင်း ==
မြို့တည်သည့် သက္ကရာဇ်ကို အချို့က ၁၃ ရာစုနှစ် အလယ် ပိုင်း၊ အချို့က ၁၆ ရာစုနှစ် စောစောပိုင်းဟု အမျိုးမျိုး ပြောဆို ကြသည်။ ရာဇဝင် အထောက်အထားမရသော်လည်း ၁၆ ရာစု နှစ်အတွင်း တည်ခဲ့သည် ဆိုသော အဆိုသည် ပို၍ မှန်ကန် ဖွယ်ရှိသည်။

ဟင်္သာတဟူသောအမည်ခေါ်တွင်ခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အကြောင်းပြချက် သုံးမျိုးရှိသော်လည်း ခိုင်လုံသော အချက် များဟူ၍ကား မဆိုနိုင်ချေ။

ပထမအကြောင်းပြချက်မှာ အချို့ ရှေးသူဟောင်းတို့၏ အဆိုအရ ရှေးအခါက ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သည် ဟင်္သာငှက်များ ကျက်စားရာ ညွှန်ပျောင်း ထူသော မြေနိမ့်ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အလောင်းစည်သူ မင်းသည် ဖောင်စကြာဖြင့် တိုင်းခမ်းလှည့်လည်လာရာ ဟင်္သာတမြို့နေရာသို့ ရောက်လျှင် ဖောင်တော်ကို ရပ်နား၍ စခန်းချသည်။ ယင်းသည့်အခိုက်တွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ရှိ သဲသောင်တစ်ခုပေါ်၌ ကျက်စားနေသော ဟင်္သာမောင်နှံအနက် ဟင်္သာဖိုသည် ရုတ်တရက် သေဆုံးသွားလေရာ ဟင်္သာမသည် 
ဟင်္သာဖိုအား လွမ်းဆွတ်တမ်းတနေသည်ကို ဘုရင်မင်းမြတ် မြင်တော်မူသဖြင့် ထိုအရပ်ကို ဟင်္သာတ တွင်စေခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။

ဒုတိယအကြောင်းပြချက်မှာ တရုတ်ပြေးမင်း နရသီဟပတေ့ သည် တရုတ်တို့၏ရန်ကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကို စုန်ဆင်းလာရာ၊ ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သို့ရောက်လျှင် ခေတ္တစခန်းချနေခိုက် ပွဲတော်တည်ရန် ဟင်းမယ် ၃ဝဝ မပြည့်သဖြင့် ဟင်းလျာတ ခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဟင်းလျာတဟု ဆိုကြရာမှ ဟင်္သာတသို့ ရွေ့လျောလာသည်ဟု တစ်မျိုးဆိုကြသည်။

တတိယအကြောင်းပြချက်မှာ မွန်တို့ခေတ်က ဟင်္သာတမြို့ နေရာတွင် ဓနုန်းပင် အများအပြား ပေါက်ရောက်ရာ မွန် ဘာသာစကားဖြင့် ဓနုန်းပင်ကို ဟမ်းဇဒါးဟု ခေါ်ကြရာ၊ မြန်မာအသံဖြင့် ဟမ်းသဒါးဟု လိုက်၍ ခေါ်ကြရာမှ ဟင်္သာတ တွင်လာသည်ဟု ဆိုကြပြန်လေသည်။

ရာဇဝင်သမိုင်းများ၌ ဟင်္သာ၏အမည်ကို အလောင်းဘုရား လက်ထက်ကမှ စတင် တွေ့ရှိရသည်။ အင်းဝနှင့် ပဲခူးခေတ် တွင် ထိုနှစ်ပြည်ထောင်တို့ ကူးလူးဆက်ဆံရာ၌လည်းကောင်း၊ စစ်မက်ကာလ၌လည်းကောင်း ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ရှိ တောင်ငူ(စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်း)ကြောင်းနှင့် လှိုင်မြစ်ကြောင်း တို့ကိုသာ အသုံးများခဲ့ကြ၍ ဧရာဝတီ မြစ်ကြောင်းအားဖြင့် လည်း ပြည်မြို့အထိသာ စုန်ဆင်းကြသည်။ ပြည်မြို့မှ အောက် ဘက် ဟင်္သာတနယ်ဘက်သို့ ကား အရောက်အပေါက် ည်းပါးခဲ့သည်။ ထိုခေတ်က ရေကာတာများလည်း အလုံ အလောက် မဆောက်လုပ်ရသေးသဖြင့် ရေလွှမ်းမိုးမှုဒဏ်ကြောင့် လူနေအိမ်ခြေလည်း အလွန်ပင် နည်းပါးခဲ့လေသည်။ ဟင်္သာတ ဒေသ တဝိုက်သည် ရှေးမြန်မာမင်းများ လက်ထက်က ဟံသာ ဝတီပဲခူး၏လက်အောက်ခံဖြစ်ပြီးလျှင် မွန်လူမျိုးများ နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ မွန်အဆက်အနွယ် ပပျောက် သလောက် ရှိနေခဲ့သည်။

ဟံသာဝတီကို ခရစ် ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် အလောင်းမင်း တရားကြီး သိမ်းပိုက်သောအခါ ဟင်္သာတနယ်သည်လည်း မြန်မာမင်းတို့ လက်အောက်ခံဖြစ်လာသည်။ ၁၇၅၉ ခုနှစ်တွင် ပဲခူး၌ မွန်တို့ပုန်ကန်ထကြွကြသော အခါ ဟံသာဝတီပဲခူးရှိ မြန်မာဘုရင်ခံသည် ဟင်္သာတသို့ ဆုတ်ပေးရသည်ဟူသော အဆိုကိုထောက်၍ ထိုစဉ်က ဟင်္သာတသည် ခိုင်လုံသော မြို့တမြို့ ဖြစ်နေပြီဟု ယူဆရပြီးလျှင် မြန်မာလူမျိုးများသည် လည်း ထိုဒေသတွင် အတော်အတန် အခြေစိုက် နေထိုင်လျက် ရှိဟန်တူပေသည်။ ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်း အင်္ဂလိပ်တပ်များ ပြည်မြို့သို့ ချီတက်လာစဉ်က ဟင်္သာတမှ အခုအခံ မပြုခဲ့ပေ။ 

ဒုတိယအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်းကမူ ဟင်္သာတနယ်အတွင်း အခြေအနေ မငြိမ်မသက် ရှိလာသည်။ သူကြီးဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်သော ဦးမြတ်ထွန်းဆိုသူ ခေါင်းဆောင်၍ မအူပင်၊ ပုသိမ်၊ ဟင်္သာတတဝိုက်၌ လည်းကောင်း၊ ဦးခေါင်းကြီးဆိုသူ ခေါင်း ဆောင်၍ သာယာဝတီတဝိုက်၌လည်းကောင်း ဆူပူသောင်းကျန်း မှုများကို ဗြိတိသျှအစိုးရသည် အတော်ပင် နှိမ်နင်းယူရလေသည်။ ဟင်္သာတခရိုင်ဟု ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ မူလသတ်မှတ်ထား သော နယ်မြေတွင် မအူပင်ခရိုင်၏ တစိတ်တဒေသနှင့် သာယာဝတီခရိုင်တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဆူပူလှုပ်ရှားမှု များကို နှိမ်နင်းရေးအတွက် အုပ်ချုပ်မှု လွယ်ကူစေရန် နှစ် ပေါင်း ၃ဝ ခန့်အတွင်း ဟင်္သာတခရိုင် နယ်နမိတ်ကို အကြိမ် ကြိမ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ် ခဲ့ရလေသည်။

သာယာဝတီမင်းလက်ထက်က ဧရာဝတီမြစ်၏ တစ်ဘက် တစ်ချက်တွင် ရှိကြသော ဟင်္သာတနှင့် သာယာဝတီ တို့သည် ထိုမင်း မင်းသားဘဝက အပိုင်စားရသော နယ်မြေများဖြစ်၍ အင်းဝနေပြည်တော်မှစ၍ တိုက်ရိုက် အုပ်ချုပ်သည်။ နောင်အခါ မြို့ငယ်၊ တိုက်ငယ်များ ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ အုပ်ချုပ်စအခါက သာယာဝတီမင်းသား အပိုင်စားခဲ့သော နယ်မြေတို့ကို သာရဝေါတွင် အရေးပိုင် (ခရိုင် ဝန်)ရုံးစိုက်မြို့ထား၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုနယ်မြေ အပိုင်း အခြားမှာ လေးမျက်နှာမြို့နယ်မှ လွဲ၍ ယခု ဟင်္သာတခရိုင်၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ တရုတ်မော်မြို့နယ်၊ သုံးဆယ်တိုက်နယ်၊ ယခု မအူပင်ခရိုင်မှ ဓနုဖြူမြို့နယ်တို့ ပါဝင်သည်။ နောင်အခါ သူပုန်သူကန်အရေးကြောင့် အုပ်ချုပ်ရေးလွယ်ကူစေရန် ခရစ် ၁၈၅၃ ခုနှစ်မတိုင်မီကာလတွင် သာရဝေါခရိုင်ကို နှစ်ပိုင်း ခွဲခြားလိုက်ရသည်။ 

ဟင်္သာတမြို့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက် မျူနီစီပယ်အဖွဲ့ အစောဆုံးတည်ထောင်ခဲ့သော မြို့ကြီးခုနစ်မြို့တွင် ပါဝင်၍၊ ထို အဖွဲ့တည်ထောင်သည့်နှစ်မှာ ခရစ် ၁၈၇၄ ခုနှစ်ဖြစ်လေသည်။ သင်္သာတမြို့သည် ယခင် ဟင်္သာတခရိုင်၏ တောင်ဘက် ပိုင်းတွင် တန်းလျက် တည်ရှိသော မြို့နယ်သုံးနယ် အနက်၊ အလယ်မြို့နယ်ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်တစ်ခုလုံး၏ မြေမျက်နှာပြင် သည် နုံးတင်မြေနုလွင်ပြင်ကြီးဖြစ်၍ အကျယ်အဝန်းသည် ၃၆၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်ပြီးလျှင် သူကြီးတပိုင်နယ်ပေါင်း ၁၁၉ ခု ရှိ လေသည်။ 

ဧရာဝတီမြစ်အားဖြင့် ပိုင်းခြား ထားသော ထိုခရိုင်သစ်နှစ်ခုမှာ ဟင်္သာတ(ရုံးစိုက်မြို့ ဟင်္သာတ)နှင့် သာယာဝတီ(ရုံးစိုက်မင်းကြီးမြို့)ဖြစ်ကြ၍ ပြည်ခရိုင်အတွင်း၌ ပါဝင်နေသော တရုတ်မော်မြို့နယ်ကို သာယာဝတီခရိုင်အတွင်း သို့ ပေါင်းထည့်ပေးသည်။၁၉၇၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်သစ် ဖော်ထုတ် ရေး အစီအစဉ်အရ ခရိုင်အဆင့် ဖျက်သိမ်းလိုက်သည့်အခါ ဟင်္သာတသည် မြို့နယ်အဆင့်သို့ ရောက်ခဲ့သည်။

== ရေဆင်း ==
ဟင်္သာတမြို့သည် မြို့ခင်းမြို့ကွက် အနေအထား ကောင်း သော်လည်း၊ မြစ်ကမ်းပါးအောက် နိမ့်နေသည်။ ထိုကြောင့် မိုးရာသီအခါ ရေဆင်းမကောင်းသဖြင့် မြို့ထဲတွင် ရေအိုင်ခြင်း၊ ရေဝပ်ခြင်းများ ရှိတတ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်ရေလျှံသည့်ဘေးမှ ကင်းလွတ်နိုင်ရန် မြစ်ဆိပ်ကမ်းပါးတလျှောက် ရေကာတာဖို့ ထားသည်။ ကမ်းနားဘက်မှ အတွင်းကျကျ၌လည်း ပြည်သူ့ လုပ်ငန်းဌာန ရေကာတာကြီးတထပ် ရှိသေးရာ၊ ထိုရေကာတာ ရိုးကြီးသည် မြို့ကို အရှေ့မှအနောက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။  

== လူဦး‌‌‌ရေ ==
၁၉၆၃ ခုနှစ်ခန့်မှန်း သန်ကောင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတ မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေသည် ၆၇၈၆၄ ယောက်ဖြစ်၍ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် အများဆုံးဖြစ်သည်။ ဒုတိယအများစုသည် ကရင်လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်။

၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းသန်ကောင်စာရင်းအရ မြို့နယ်လူဦးရေသည် ၃၂၈ဝဝဝ ယောက် ဖြစ်လေသည်။
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt;

၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတမြို့ပေါ် လူဦးရေမှာ ၈၃၇၆၂ ဦးဖြစ်သည်။

== အခြေခံအဆောက်အအုံ ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရှေးခေတ်ဟောင်းမြို့ကြီးတမြို့ မဟုတ် သဖြင့် မြို့ပေါ်တွင် ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံကြီးများ မရှိလှ ချေ။ ကုန်းဘောင်ခေတ် နောက်ပိုင်းတွင်သာ မြို့ဝန်တစ်ဦး အုပ်ချုပ်သော မြို့တမြို့ဖြစ်လာသည်။ သို့သော် စီးပွားရေး ချောင်လည်သူများ များပြားသဖြင့် ခမ်းနာလှပသော စေတီပုထိုး ဘုရားကျောင်းကန်များ ရှိသည်။ ယခင်က မြစ်ကမ်းပါးနှင့်ဝေး သော်လည်း ကမ်းအပြိုကြမ်းသဖြင့် ယခုအခါ မြစ်ကမ်းနဖူးတွင် တဲတဲ ကလေးမျှကျန်နေသောရွှေပြောင်ပြောင်ဘုရားနှင့် ဦးဘရဲ ဘုရားတို့အား ကမ်းပြိုရာသို့ မပါအောင် အထူးကြပ်မ စောင့်ရှောက်နေကြရသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် အနီးအနားရှိ အခြားနေအိမ် အဆောက်အအုံများ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော်လည်း ထိုဘုရားနှစ်ဆူနေရာတွင် ကမ်းသည် ဝိုက်၍ ကျန်နေလေသည်။ ထိုစေတီနှစ်ဆူအနက် ဦးဘရဲ ဘုရားသည် ဟင်္သာတမြို့၏မြို့သူကြီးဦးဘရဲက ခရစ် ၁၈ဝ၄ ခုနှစ်တွင် တည်ထားသည်။ ရွှေ ပြောင်ပြောင်ဘုရားမှာမူ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ဥယျာဉ်တော်အုပ် ဦးပါလူက၊ ၁၈၁၇ ခုနှစ်တွင် တည်ထား၍ ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် မြို့သူကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သူ ဦးမြတ်သာနော်က ထပ်မံ မွန်းမံပြုပြင်ခဲ့သည်။

လမ်းကြီးလမ်းကောင်းများ နေအိမ်တိုက်တာ အဆောက်အအုံ ကောင်းကြီးများ၊ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံး၊ ပြည်သူ့ဘဏ်ခွဲ၊ သစ်တော ရုံး၊ ကုန်သွယ်ရေးရုံး၊ ဘူတာရုံ၊ ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့ရုံး၊ စာတိုက်ကြေးနန်းရုံး၊ ကြိုးမဲ့ကြေးနန်းရုံး၊ ဆေးရုံ၊ အကျဉ်းထောင် စသည်တို့ဖြင့် သိုက်မြိုက်ခမ်းနားစွာ ရှိလေ သည်။

ဟင်္သာတမြို့ရှိ မြစ်ကမ်းပါးသည် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်မှ စ၍ အပြိုကြမ်းလာသဖြင့် ကမ်းနားနှင့်နီးသော အိုးအိမ်အဆောက် အအုံများစွာတို့သည် ကမ်းပြိုရာထဲသို့ ပါသွားကြသည်။ ရှေး ခေတ်က ဟင်္သာတဈေးကြီး သည် အလွန်ကြီးကျယ်ပြီးလျှင် မြန်မာပန်းပုကျော်များ၏ ပန်းတမော့၊ ပန်းတော့လက်ရာများဖြင့် အလွန်လှပ ခမ်းနား၍ မြို့၏ကျက်သရောဆောင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုဈေးကြီးသည် မြစ်ကမ်းပါးအနီး တည်ရှိခဲ့ရာ ကမ်းပြိုရာသို့လုံးလုံးလျားလျား ပါသွားခဲ့သဖြင့်၊ ထိုဈေးကြီးတည်ခဲ့သော နေရာသည် ယခု မြစ်လယ်ခန့်တွင် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ ရွှေ့ပြောင်း၍ရသော အဆောက်အအုံ၊ စေတီဘုရား ကျောင်းကန် တို့ကို ကုန်းပိုင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းရွှေ့ရသည်။ မရွှေ့ ပြောင်းနိုင်၍ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော မြို့၏အဆောက်အအုံ များသည် သုံးပုံနှစ်ပုံခန့် ရှိလေသည်။

ယခင်က မြို့အလယ်ဟု ခေါ်ဆိုသော နေရာတွင် မိုင်ဒါ ကွင်းကျယ်ကြီး ရှိသည်။ ထိုကွင်းကျယ်ကြီး အတွင်း နှစ်စဉ် ဒါဘာပွဲ၊ ပြေးပွဲ၊ ပြိုင်ပွဲ၊ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထိုကွင်းကြီး၏ တဘက်တွင် ဘောလုံးကွင်း ပြုလုပ်ထားသည်။ ဟင်္သာတဈေးကြီး ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသောအခါ ထိုဈေးကြီး အစား တည်ဆောက်ရန်အတွက် ဘဏ္ဍာကြေးငွေ နည်းပါးမှု၊ သင့်လျော်ကျယ်ဝန်းသော မြေကွက်ရမှုစသော ကိစ္စ အဝဝတို့ အဆင်မပြေနိုင်သဖြင့် ထိုမိုင်ဒါကွင်းကြီးထဲတွင်ပင် သွပ်မိုးပျဉ် ကာ ဈေးဆိုင်ကန္နာများ တည်ဆောက်၍ ဈေးအဖြစ် အလျင် အမြန်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရသည်။ ထိုကြောင့် ယခင်က ဟင်္သာတ မြို့လယ်၏ ကျယ်လွင့်သော မိုင်ဒါကွင်းကြီး ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရ လေသည်။ ယခုဈေးသည် ကမ်းခြေနှင့် အတန်ဝေးပြီးလျှင် မြို့အလယ်၌ တည်ရှိ၍ ယခင်ကမြို့နှင့် အလှမ်းကွာကွာ တွင်ရှိခဲ့သော ဆေးရုံ၊ သစ်တောရုံး၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ အကျဉ်းထောင်၊ အစိုးရရုံးများနှင့် မဝေးလှတော့ချေ။

ဟင်္သာတမြို့၏ အခြားအန္တရာယ်တစ်ခုမှာ မီးဘေးဖြစ်သည်။ နွေရာသီတွင် ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ရေရှားပါးသည်။ မြစ်ဆိပ်ကမ်း များတွင် မိုးကုန်လျှင် သောင်များထွန်းလာသဖြင့် မြစ်ရေရရန် ခက်ခဲမှု၊ ရေတွင်းများ နည်းမှုကြောင့် ရေအခက်အခဲ ပြဿနာ ရှိပြီးလျှင် နှစ်စဉ် မီးလောင်သည့် ကိစ္စများ ဖြစ်ပေါ်တတ်လေ သည်။ မီးဘေးဒဏ်ခံရသူများ၊ ကမ်းပြိုသဖြင့် အိုးအိမ်မဲ့သူများနှင့် နယ်အခြေအနေ မလုံခြုံသဖြင့် တောမှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများ အတွက် မြို့၏အရှေ့ဘက် ဘူတာရုံ အနီးတဝိုက်၊ ယခင်က အကျဉ်းထောင်ပိုင် လယ်မြေ များကို အကွက်သစ်များ ရိုက်ကာ နေရာချထားပေးရသည်။ ဘူတာရုံ၏ အရှေ့ကွင်း၊ မြို့၏ မြောက်ဘက်ပိုင်း စသည်တို့၌လည်း ကွက်သစ်များ ထူထောင် 
ပေးရလေသည်။

== သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရန်ကုန်မြို့နှင့် မီးရထားလမ်းအားဖြင့် မိုင် ၁၁ဝ ကွာဝေး၍ ရေလမ်းအားဖြင့် ၁၄၉ မိုင် ကွာဝေးလေသည်။ မြို့နယ်အတွင်းနှင့် အပသို့ မီးရထားလမ်း၊ မော်တော်ကားလမ်း နှင့်ရေလမ်းခရီးတို့ဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်သည်။ မန္တလေးနှင့်ရန်ကုန် အစုန်အဆန် သွားလာသော မန္တလေးသင်္ဘောကြီးများ ဆိုက်ကပ် ရာ ဖြစ်၍ အထက်နှင့်အောက်ကုန်ပစ္စည်းများ စုံစုံလင်လင် ရနိုင်လေသည်။

== စီးပွားရေး ==
မြို့သူမြို့သားများသည် အစိုးရ အမှုထမ်းများအပြင် ကုန်သည်ပွဲစားများဖြစ်၍ အထက်အောက် ကုန်စည်ပစ္စည်း မျိုးစုံကို ရောင်းဝယ်ဖောက်ကား လုပ်ကိုင်ကြ သည်။ ဗြိတိသျှ အစိုးရတို့ မြန်မာနိုင်ငံအလုံးကို မသိမ်းပိုက်မီ၊ ၁၈ ရာစုနှစ်အတွင်းက ဗြိတိသျှကိုယ်စားလှယ် တော်တစ်ဦး ဖြစ်သော ကာနယ်ဆိုင်းသည် ရန်ကုန်မှ အင်းဝသို့ ဆန်တက် ရာတွင် ဟင်္သာတမြို့ကိုလည်း ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ကာနယ် ဆိုင်းသည် ထိုခေတ် ဟင်္သာတမြို့သည် စီးပွားရေးအခြေအနေ တိုးတက် ကောင်းမွန်လျက်ရှိကာ မြို့သူမြို့သားတို့သည်လည်း ပြုမူ နေထိုင်စားဝတ်ပုံမှအစ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့ကြပေသည်ဟု ယင်း ၏မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားလေသည်။‌

အခြားလုပ်ငန်းများမှာ အိမ်ထောင် ပရိဘောဂလုပ်ငန်း၊ သင်ဖြူးသင်ဖျာလုပ်ငန်း စသည်တို့ဖြစ်၍ ချည်ထည်များရက်လုပ်သော စက်ရက်ကန်းရုံများလည်း ရှိသည်။ မြို့၏အနီးအနားတဝိုက်တွင် ဆီစက်များ၊ အုန်းဆီစက်များ ရှိသည်။ ဝင်ငွေကောင်းသော လုပ်ငန်းအမျိုးမျိုးကို လုပ်ကိုင်နိုင်ကြ၍  ဟင်္သာတမြို့နယ်တွင် လူဦးရေ ထူထပ်သည်။

=== စိုက်ပျိုးရေး ===
မြေဩဇာထက်သန်ကောင်းမွန်သော မြို့နယ်ဖြစ်သဖြင့် ဆန် စပါးကို အများဆုံးစိုက်ပျိုးကြသည်။ အချို့ ဒေသများတွင် တနှစ်လျှင် နှစ်သီးစိုက်ပျိုးရန် ဆောင်ရွက်နေကြသည်။ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းရှိ မြေနုကျွန်းများနှင့် ရေကာတာ၏ အပြင်ဘက် သောင်ပြင်များတွင် ပဲအမျိုးမျိုး၊ ပြောင်း၊ ဆေး၊ ငရုတ် စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုး သောကိုင်းခင်းများကို အများ အပြား လုပ်ကိုင်ကြသည်။

အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

=== ရေလုပ်ငန်း ===
ဧရာဝတီ နှင့် ငဝန် မြစ်သုံးခွဆုံရာတွင် ရှိ၍ အင်းအိုင် ချောင်း မြောင်း မြစ်လက်တက်များ ပေါများသဖြင့် ရေလုပ်ငန်း ထွန်းကားသည်။  

== ဘုရား‌‌စေတီများ ==
ဟင်္သာတမြို့၏ ထင်ရှားသော စေတီဘုရားများမှာ [[ဦးပါရဲစေတီတော်]]၊ [[မြို့သူကြီးစေတီတော်]]၊ [[တိလောကဥသျှောင်ရှင်သာလျောင်းရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီး]] တို့ဖြစ်သည်။ အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ ပထမဆုံး မြန်အောင်မြို့ သူကြီးဦးမူတည်ခဲ့သော '''ငါးမျက်နှာဘုရား'''သည် မူလ နေရာ ဟောင်းမှ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မိုင်ဒါကွင်းအနီးသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ထိုဘုရားကို ခရစ်နှစ် ၁၈၁၅ ခုတွင် တည်ခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၈၁၂ ခုတွင် ပုဂံမင်းမိဖုရား၏ မယ်တော်တည်ခဲ့သည် ဆိုသော '''မယ်တော်ဘုရား'''ကိုလည်းကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မူလနေရာမှ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ကမ်းနှင့်ဝေးကွာ၍ ဆောက်လုပ်ရေးဌာန ရေကာတာ၏အတွင်းဘက်ကျသော '''ကျောက်တော်ကြီးဘုရား'''နှင့် '''ဆယ်ထပ်ကြီးဘုရား'''တို့သည် ဗြိတိသျှခေတ်၌ တည်ခဲ့သော ဘုရားများဖြစ်ကြပြီးလျှင် အခြံအရံ ဇရပ် တန်ဆောင်းများဖြင့်တင့်တယ်ခန့်ညားစွာ ဖူးတွေ့ကြရသည်။ ထို့ပြင် ဆီစက်နှင့်ဆန်စက်ပိုင်ရှင် ဦးအောင်မြတ်ကျော်၏ကောင်းမှုဖြစ်သောဘုရားလည်း ရှိပေသေးသည်။

== ဘုန်းကြီး‌‌ကျောင်းများ ==
ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ယခင်က ကျမ်းဂန်တတ် ဆရာတော်ကြီး များ သီတင်းသုံးခဲ့ရာ ကျောင်းတိုက်ကြီးများမှာ '''လယ်တီကျောင်းတိုက်'''၊ '''မိုးကောင်းကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရေတံခွန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပတ္တမြားကျောင်းတိုက်'''၊ '''ဘုရားကြီးကျောင်းတိုက်'''၊'''သပြေပင်ကျောင်းတိုက်'''တို့အပြင် မြို့အတွင်းပိုင်း၌မူ '''မြစ်ကွေ့ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရန်ကုန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပိုးစတောကျောင်း''' စသည်တို့ ရှိကြသည်။ သီလရှင်စာသင်ကျောင်းတိုက်ကြီး များလည်း ရှိပေသေးသည်။

စာတတ် ကျမ်းတတ် ရဟန်း၊ သီလရှင်တို့ များပြားသော မြို့ဖြစ်သည့်ပြင် မြို့သူမြို့သားများအနေဖြင့်လည်း စာပေပညာ၊ အနုပညာလေ့လာလိုက်စားသူများ အတော်များများ ရှိသည်။

== ပညာရေး==
ပညာရေးအတွက် ဟင်္သာတတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတနည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း ခြောက်ကျောင်း နှင့်စက်မှုအထက်တန်းကျောင်း တကျောင်းရှိသည်ကို ထောက်၍ ပညာရေး အဆင့်အတန်းကို အကဲခတ်နိုင်ပေသည်။

== ထူးခြားထင်ရှား ==
ဟင်္သာတ မှ နာမည်ကျော် ဂီတ နှင့် အနု ပညာရှင် များစွာ ထွက်ပေါ် ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသူ အချို့မှာ -

# [[ချစ်ဆွေ၊ စန္ဒရား]]
# [[ဟင်္သာတထွန်းရင်]]
# [[မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ|ဟင်္သာတမြင့်ငွေ]]
# [[မိုးဒီ]]
# [[မင်းအောင် (အဆိုတော်)|မင်းအောင်]]
#[[အကော်ဒီယံအုန်းကျော်|အကော်ဒီယံအုန်း‌ကျော်]]
#[[ဖြိုးမြတ်အောင်]]

== အစားအသောက် ==
မြန်မာ မုန့်ဟင်းခါးများတွင် ဟင်္သာတ မုန့်ဟင်းခါးသည် နာမည်ရ မုန့်ဟင်းခါးတမျိုးဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
 [[Category:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ‎]]</text>
      <sha1>k0syfr9kk5v807zq8ewiwaymtyvek18</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1043430</id>
      <parentid>1043429</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T06:16:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ရေလုပ်ငန်း */</comment>
      <origin>1043430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40645" sha1="cuj5gxe80goiduqknn2rj30w1snykej" xml:space="preserve">{{outdated}}
{{Infobox settlement
|name = ဟင်္သာတမြို့
|other_name = 
| settlement_type = မြို့
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ
|image_skyline = Hinthada.jpg
|image_caption = 
|image_map =
|map_caption =
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{Flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_name1 = [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[ဟင်္သာတခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 = [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]
|unit_pref = 
|area_total_km2 =
| population_footnotes  = &lt;ref name=&quot;WG&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |title=Myanmar: largest cities and towns and statistics of their population&quot; |archiveurl=https://archive.today/20130209135624/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |archivedate=2013-02-09 |deadurl=yes |df= }} World Gazetteer&lt;/ref&gt;
|population = 
|population_as_of = 
| population_est  =
| pop_est_as_of   =
|population_blank1_title = Ethnicities
|population_blank2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
|population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု
|population_density_km2 = auto
|coordinates       = {{coord|17|38|46|N|95|27|37|E|region:MM|display=inline,title}}
|leader_title = Mayor
|elevation_ft =
|elevation_m = 17
|timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
|utc_offset = +6.30
|website =
}}
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတွင် [[ဟင်္သာတခရိုင်]] နှင့် [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သော ဟင်္သာတ မြို့သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

== သမိုင်း ==
မြို့တည်သည့် သက္ကရာဇ်ကို အချို့က ၁၃ ရာစုနှစ် အလယ် ပိုင်း၊ အချို့က ၁၆ ရာစုနှစ် စောစောပိုင်းဟု အမျိုးမျိုး ပြောဆို ကြသည်။ ရာဇဝင် အထောက်အထားမရသော်လည်း ၁၆ ရာစု နှစ်အတွင်း တည်ခဲ့သည် ဆိုသော အဆိုသည် ပို၍ မှန်ကန် ဖွယ်ရှိသည်။

ဟင်္သာတဟူသောအမည်ခေါ်တွင်ခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အကြောင်းပြချက် သုံးမျိုးရှိသော်လည်း ခိုင်လုံသော အချက် များဟူ၍ကား မဆိုနိုင်ချေ။

ပထမအကြောင်းပြချက်မှာ အချို့ ရှေးသူဟောင်းတို့၏ အဆိုအရ ရှေးအခါက ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သည် ဟင်္သာငှက်များ ကျက်စားရာ ညွှန်ပျောင်း ထူသော မြေနိမ့်ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အလောင်းစည်သူ မင်းသည် ဖောင်စကြာဖြင့် တိုင်းခမ်းလှည့်လည်လာရာ ဟင်္သာတမြို့နေရာသို့ ရောက်လျှင် ဖောင်တော်ကို ရပ်နား၍ စခန်းချသည်။ ယင်းသည့်အခိုက်တွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ရှိ သဲသောင်တစ်ခုပေါ်၌ ကျက်စားနေသော ဟင်္သာမောင်နှံအနက် ဟင်္သာဖိုသည် ရုတ်တရက် သေဆုံးသွားလေရာ ဟင်္သာမသည် 
ဟင်္သာဖိုအား လွမ်းဆွတ်တမ်းတနေသည်ကို ဘုရင်မင်းမြတ် မြင်တော်မူသဖြင့် ထိုအရပ်ကို ဟင်္သာတ တွင်စေခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။

ဒုတိယအကြောင်းပြချက်မှာ တရုတ်ပြေးမင်း နရသီဟပတေ့ သည် တရုတ်တို့၏ရန်ကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကို စုန်ဆင်းလာရာ၊ ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သို့ရောက်လျှင် ခေတ္တစခန်းချနေခိုက် ပွဲတော်တည်ရန် ဟင်းမယ် ၃ဝဝ မပြည့်သဖြင့် ဟင်းလျာတ ခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဟင်းလျာတဟု ဆိုကြရာမှ ဟင်္သာတသို့ ရွေ့လျောလာသည်ဟု တစ်မျိုးဆိုကြသည်။

တတိယအကြောင်းပြချက်မှာ မွန်တို့ခေတ်က ဟင်္သာတမြို့ နေရာတွင် ဓနုန်းပင် အများအပြား ပေါက်ရောက်ရာ မွန် ဘာသာစကားဖြင့် ဓနုန်းပင်ကို ဟမ်းဇဒါးဟု ခေါ်ကြရာ၊ မြန်မာအသံဖြင့် ဟမ်းသဒါးဟု လိုက်၍ ခေါ်ကြရာမှ ဟင်္သာတ တွင်လာသည်ဟု ဆိုကြပြန်လေသည်။

ရာဇဝင်သမိုင်းများ၌ ဟင်္သာ၏အမည်ကို အလောင်းဘုရား လက်ထက်ကမှ စတင် တွေ့ရှိရသည်။ အင်းဝနှင့် ပဲခူးခေတ် တွင် ထိုနှစ်ပြည်ထောင်တို့ ကူးလူးဆက်ဆံရာ၌လည်းကောင်း၊ စစ်မက်ကာလ၌လည်းကောင်း ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ရှိ တောင်ငူ(စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်း)ကြောင်းနှင့် လှိုင်မြစ်ကြောင်း တို့ကိုသာ အသုံးများခဲ့ကြ၍ ဧရာဝတီ မြစ်ကြောင်းအားဖြင့် လည်း ပြည်မြို့အထိသာ စုန်ဆင်းကြသည်။ ပြည်မြို့မှ အောက် ဘက် ဟင်္သာတနယ်ဘက်သို့ ကား အရောက်အပေါက် ည်းပါးခဲ့သည်။ ထိုခေတ်က ရေကာတာများလည်း အလုံ အလောက် မဆောက်လုပ်ရသေးသဖြင့် ရေလွှမ်းမိုးမှုဒဏ်ကြောင့် လူနေအိမ်ခြေလည်း အလွန်ပင် နည်းပါးခဲ့လေသည်။ ဟင်္သာတ ဒေသ တဝိုက်သည် ရှေးမြန်မာမင်းများ လက်ထက်က ဟံသာ ဝတီပဲခူး၏လက်အောက်ခံဖြစ်ပြီးလျှင် မွန်လူမျိုးများ နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ မွန်အဆက်အနွယ် ပပျောက် သလောက် ရှိနေခဲ့သည်။

ဟံသာဝတီကို ခရစ် ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် အလောင်းမင်း တရားကြီး သိမ်းပိုက်သောအခါ ဟင်္သာတနယ်သည်လည်း မြန်မာမင်းတို့ လက်အောက်ခံဖြစ်လာသည်။ ၁၇၅၉ ခုနှစ်တွင် ပဲခူး၌ မွန်တို့ပုန်ကန်ထကြွကြသော အခါ ဟံသာဝတီပဲခူးရှိ မြန်မာဘုရင်ခံသည် ဟင်္သာတသို့ ဆုတ်ပေးရသည်ဟူသော အဆိုကိုထောက်၍ ထိုစဉ်က ဟင်္သာတသည် ခိုင်လုံသော မြို့တမြို့ ဖြစ်နေပြီဟု ယူဆရပြီးလျှင် မြန်မာလူမျိုးများသည် လည်း ထိုဒေသတွင် အတော်အတန် အခြေစိုက် နေထိုင်လျက် ရှိဟန်တူပေသည်။ ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်း အင်္ဂလိပ်တပ်များ ပြည်မြို့သို့ ချီတက်လာစဉ်က ဟင်္သာတမှ အခုအခံ မပြုခဲ့ပေ။ 

ဒုတိယအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်းကမူ ဟင်္သာတနယ်အတွင်း အခြေအနေ မငြိမ်မသက် ရှိလာသည်။ သူကြီးဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်သော ဦးမြတ်ထွန်းဆိုသူ ခေါင်းဆောင်၍ မအူပင်၊ ပုသိမ်၊ ဟင်္သာတတဝိုက်၌ လည်းကောင်း၊ ဦးခေါင်းကြီးဆိုသူ ခေါင်း ဆောင်၍ သာယာဝတီတဝိုက်၌လည်းကောင်း ဆူပူသောင်းကျန်း မှုများကို ဗြိတိသျှအစိုးရသည် အတော်ပင် နှိမ်နင်းယူရလေသည်။ ဟင်္သာတခရိုင်ဟု ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ မူလသတ်မှတ်ထား သော နယ်မြေတွင် မအူပင်ခရိုင်၏ တစိတ်တဒေသနှင့် သာယာဝတီခရိုင်တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဆူပူလှုပ်ရှားမှု များကို နှိမ်နင်းရေးအတွက် အုပ်ချုပ်မှု လွယ်ကူစေရန် နှစ် ပေါင်း ၃ဝ ခန့်အတွင်း ဟင်္သာတခရိုင် နယ်နမိတ်ကို အကြိမ် ကြိမ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ် ခဲ့ရလေသည်။

သာယာဝတီမင်းလက်ထက်က ဧရာဝတီမြစ်၏ တစ်ဘက် တစ်ချက်တွင် ရှိကြသော ဟင်္သာတနှင့် သာယာဝတီ တို့သည် ထိုမင်း မင်းသားဘဝက အပိုင်စားရသော နယ်မြေများဖြစ်၍ အင်းဝနေပြည်တော်မှစ၍ တိုက်ရိုက် အုပ်ချုပ်သည်။ နောင်အခါ မြို့ငယ်၊ တိုက်ငယ်များ ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ အုပ်ချုပ်စအခါက သာယာဝတီမင်းသား အပိုင်စားခဲ့သော နယ်မြေတို့ကို သာရဝေါတွင် အရေးပိုင် (ခရိုင် ဝန်)ရုံးစိုက်မြို့ထား၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုနယ်မြေ အပိုင်း အခြားမှာ လေးမျက်နှာမြို့နယ်မှ လွဲ၍ ယခု ဟင်္သာတခရိုင်၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ တရုတ်မော်မြို့နယ်၊ သုံးဆယ်တိုက်နယ်၊ ယခု မအူပင်ခရိုင်မှ ဓနုဖြူမြို့နယ်တို့ ပါဝင်သည်။ နောင်အခါ သူပုန်သူကန်အရေးကြောင့် အုပ်ချုပ်ရေးလွယ်ကူစေရန် ခရစ် ၁၈၅၃ ခုနှစ်မတိုင်မီကာလတွင် သာရဝေါခရိုင်ကို နှစ်ပိုင်း ခွဲခြားလိုက်ရသည်။ 

ဟင်္သာတမြို့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက် မျူနီစီပယ်အဖွဲ့ အစောဆုံးတည်ထောင်ခဲ့သော မြို့ကြီးခုနစ်မြို့တွင် ပါဝင်၍၊ ထို အဖွဲ့တည်ထောင်သည့်နှစ်မှာ ခရစ် ၁၈၇၄ ခုနှစ်ဖြစ်လေသည်။ သင်္သာတမြို့သည် ယခင် ဟင်္သာတခရိုင်၏ တောင်ဘက် ပိုင်းတွင် တန်းလျက် တည်ရှိသော မြို့နယ်သုံးနယ် အနက်၊ အလယ်မြို့နယ်ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်တစ်ခုလုံး၏ မြေမျက်နှာပြင် သည် နုံးတင်မြေနုလွင်ပြင်ကြီးဖြစ်၍ အကျယ်အဝန်းသည် ၃၆၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်ပြီးလျှင် သူကြီးတပိုင်နယ်ပေါင်း ၁၁၉ ခု ရှိ လေသည်။ 

ဧရာဝတီမြစ်အားဖြင့် ပိုင်းခြား ထားသော ထိုခရိုင်သစ်နှစ်ခုမှာ ဟင်္သာတ(ရုံးစိုက်မြို့ ဟင်္သာတ)နှင့် သာယာဝတီ(ရုံးစိုက်မင်းကြီးမြို့)ဖြစ်ကြ၍ ပြည်ခရိုင်အတွင်း၌ ပါဝင်နေသော တရုတ်မော်မြို့နယ်ကို သာယာဝတီခရိုင်အတွင်း သို့ ပေါင်းထည့်ပေးသည်။၁၉၇၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်သစ် ဖော်ထုတ် ရေး အစီအစဉ်အရ ခရိုင်အဆင့် ဖျက်သိမ်းလိုက်သည့်အခါ ဟင်္သာတသည် မြို့နယ်အဆင့်သို့ ရောက်ခဲ့သည်။

== ရေဆင်း ==
ဟင်္သာတမြို့သည် မြို့ခင်းမြို့ကွက် အနေအထား ကောင်း သော်လည်း၊ မြစ်ကမ်းပါးအောက် နိမ့်နေသည်။ ထိုကြောင့် မိုးရာသီအခါ ရေဆင်းမကောင်းသဖြင့် မြို့ထဲတွင် ရေအိုင်ခြင်း၊ ရေဝပ်ခြင်းများ ရှိတတ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်ရေလျှံသည့်ဘေးမှ ကင်းလွတ်နိုင်ရန် မြစ်ဆိပ်ကမ်းပါးတလျှောက် ရေကာတာဖို့ ထားသည်။ ကမ်းနားဘက်မှ အတွင်းကျကျ၌လည်း ပြည်သူ့ လုပ်ငန်းဌာန ရေကာတာကြီးတထပ် ရှိသေးရာ၊ ထိုရေကာတာ ရိုးကြီးသည် မြို့ကို အရှေ့မှအနောက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။  

== လူဦး‌‌‌ရေ ==
၁၉၆၃ ခုနှစ်ခန့်မှန်း သန်ကောင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတ မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေသည် ၆၇၈၆၄ ယောက်ဖြစ်၍ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် အများဆုံးဖြစ်သည်။ ဒုတိယအများစုသည် ကရင်လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်။

၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းသန်ကောင်စာရင်းအရ မြို့နယ်လူဦးရေသည် ၃၂၈ဝဝဝ ယောက် ဖြစ်လေသည်။
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt;

၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတမြို့ပေါ် လူဦးရေမှာ ၈၃၇၆၂ ဦးဖြစ်သည်။

== အခြေခံအဆောက်အအုံ ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရှေးခေတ်ဟောင်းမြို့ကြီးတမြို့ မဟုတ် သဖြင့် မြို့ပေါ်တွင် ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံကြီးများ မရှိလှ ချေ။ ကုန်းဘောင်ခေတ် နောက်ပိုင်းတွင်သာ မြို့ဝန်တစ်ဦး အုပ်ချုပ်သော မြို့တမြို့ဖြစ်လာသည်။ သို့သော် စီးပွားရေး ချောင်လည်သူများ များပြားသဖြင့် ခမ်းနာလှပသော စေတီပုထိုး ဘုရားကျောင်းကန်များ ရှိသည်။ ယခင်က မြစ်ကမ်းပါးနှင့်ဝေး သော်လည်း ကမ်းအပြိုကြမ်းသဖြင့် ယခုအခါ မြစ်ကမ်းနဖူးတွင် တဲတဲ ကလေးမျှကျန်နေသောရွှေပြောင်ပြောင်ဘုရားနှင့် ဦးဘရဲ ဘုရားတို့အား ကမ်းပြိုရာသို့ မပါအောင် အထူးကြပ်မ စောင့်ရှောက်နေကြရသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် အနီးအနားရှိ အခြားနေအိမ် အဆောက်အအုံများ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော်လည်း ထိုဘုရားနှစ်ဆူနေရာတွင် ကမ်းသည် ဝိုက်၍ ကျန်နေလေသည်။ ထိုစေတီနှစ်ဆူအနက် ဦးဘရဲ ဘုရားသည် ဟင်္သာတမြို့၏မြို့သူကြီးဦးဘရဲက ခရစ် ၁၈ဝ၄ ခုနှစ်တွင် တည်ထားသည်။ ရွှေ ပြောင်ပြောင်ဘုရားမှာမူ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ဥယျာဉ်တော်အုပ် ဦးပါလူက၊ ၁၈၁၇ ခုနှစ်တွင် တည်ထား၍ ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် မြို့သူကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သူ ဦးမြတ်သာနော်က ထပ်မံ မွန်းမံပြုပြင်ခဲ့သည်။

လမ်းကြီးလမ်းကောင်းများ နေအိမ်တိုက်တာ အဆောက်အအုံ ကောင်းကြီးများ၊ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံး၊ ပြည်သူ့ဘဏ်ခွဲ၊ သစ်တော ရုံး၊ ကုန်သွယ်ရေးရုံး၊ ဘူတာရုံ၊ ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့ရုံး၊ စာတိုက်ကြေးနန်းရုံး၊ ကြိုးမဲ့ကြေးနန်းရုံး၊ ဆေးရုံ၊ အကျဉ်းထောင် စသည်တို့ဖြင့် သိုက်မြိုက်ခမ်းနားစွာ ရှိလေ သည်။

ဟင်္သာတမြို့ရှိ မြစ်ကမ်းပါးသည် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်မှ စ၍ အပြိုကြမ်းလာသဖြင့် ကမ်းနားနှင့်နီးသော အိုးအိမ်အဆောက် အအုံများစွာတို့သည် ကမ်းပြိုရာထဲသို့ ပါသွားကြသည်။ ရှေး ခေတ်က ဟင်္သာတဈေးကြီး သည် အလွန်ကြီးကျယ်ပြီးလျှင် မြန်မာပန်းပုကျော်များ၏ ပန်းတမော့၊ ပန်းတော့လက်ရာများဖြင့် အလွန်လှပ ခမ်းနား၍ မြို့၏ကျက်သရောဆောင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုဈေးကြီးသည် မြစ်ကမ်းပါးအနီး တည်ရှိခဲ့ရာ ကမ်းပြိုရာသို့လုံးလုံးလျားလျား ပါသွားခဲ့သဖြင့်၊ ထိုဈေးကြီးတည်ခဲ့သော နေရာသည် ယခု မြစ်လယ်ခန့်တွင် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ ရွှေ့ပြောင်း၍ရသော အဆောက်အအုံ၊ စေတီဘုရား ကျောင်းကန် တို့ကို ကုန်းပိုင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းရွှေ့ရသည်။ မရွှေ့ ပြောင်းနိုင်၍ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော မြို့၏အဆောက်အအုံ များသည် သုံးပုံနှစ်ပုံခန့် ရှိလေသည်။

ယခင်က မြို့အလယ်ဟု ခေါ်ဆိုသော နေရာတွင် မိုင်ဒါ ကွင်းကျယ်ကြီး ရှိသည်။ ထိုကွင်းကျယ်ကြီး အတွင်း နှစ်စဉ် ဒါဘာပွဲ၊ ပြေးပွဲ၊ ပြိုင်ပွဲ၊ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထိုကွင်းကြီး၏ တဘက်တွင် ဘောလုံးကွင်း ပြုလုပ်ထားသည်။ ဟင်္သာတဈေးကြီး ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသောအခါ ထိုဈေးကြီး အစား တည်ဆောက်ရန်အတွက် ဘဏ္ဍာကြေးငွေ နည်းပါးမှု၊ သင့်လျော်ကျယ်ဝန်းသော မြေကွက်ရမှုစသော ကိစ္စ အဝဝတို့ အဆင်မပြေနိုင်သဖြင့် ထိုမိုင်ဒါကွင်းကြီးထဲတွင်ပင် သွပ်မိုးပျဉ် ကာ ဈေးဆိုင်ကန္နာများ တည်ဆောက်၍ ဈေးအဖြစ် အလျင် အမြန်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရသည်။ ထိုကြောင့် ယခင်က ဟင်္သာတ မြို့လယ်၏ ကျယ်လွင့်သော မိုင်ဒါကွင်းကြီး ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရ လေသည်။ ယခုဈေးသည် ကမ်းခြေနှင့် အတန်ဝေးပြီးလျှင် မြို့အလယ်၌ တည်ရှိ၍ ယခင်ကမြို့နှင့် အလှမ်းကွာကွာ တွင်ရှိခဲ့သော ဆေးရုံ၊ သစ်တောရုံး၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ အကျဉ်းထောင်၊ အစိုးရရုံးများနှင့် မဝေးလှတော့ချေ။

ဟင်္သာတမြို့၏ အခြားအန္တရာယ်တစ်ခုမှာ မီးဘေးဖြစ်သည်။ နွေရာသီတွင် ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ရေရှားပါးသည်။ မြစ်ဆိပ်ကမ်း များတွင် မိုးကုန်လျှင် သောင်များထွန်းလာသဖြင့် မြစ်ရေရရန် ခက်ခဲမှု၊ ရေတွင်းများ နည်းမှုကြောင့် ရေအခက်အခဲ ပြဿနာ ရှိပြီးလျှင် နှစ်စဉ် မီးလောင်သည့် ကိစ္စများ ဖြစ်ပေါ်တတ်လေ သည်။ မီးဘေးဒဏ်ခံရသူများ၊ ကမ်းပြိုသဖြင့် အိုးအိမ်မဲ့သူများနှင့် နယ်အခြေအနေ မလုံခြုံသဖြင့် တောမှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများ အတွက် မြို့၏အရှေ့ဘက် ဘူတာရုံ အနီးတဝိုက်၊ ယခင်က အကျဉ်းထောင်ပိုင် လယ်မြေ များကို အကွက်သစ်များ ရိုက်ကာ နေရာချထားပေးရသည်။ ဘူတာရုံ၏ အရှေ့ကွင်း၊ မြို့၏ မြောက်ဘက်ပိုင်း စသည်တို့၌လည်း ကွက်သစ်များ ထူထောင် 
ပေးရလေသည်။

== သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရန်ကုန်မြို့နှင့် မီးရထားလမ်းအားဖြင့် မိုင် ၁၁ဝ ကွာဝေး၍ ရေလမ်းအားဖြင့် ၁၄၉ မိုင် ကွာဝေးလေသည်။ မြို့နယ်အတွင်းနှင့် အပသို့ မီးရထားလမ်း၊ မော်တော်ကားလမ်း နှင့်ရေလမ်းခရီးတို့ဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်သည်။ မန္တလေးနှင့်ရန်ကုန် အစုန်အဆန် သွားလာသော မန္တလေးသင်္ဘောကြီးများ ဆိုက်ကပ် ရာ ဖြစ်၍ အထက်နှင့်အောက်ကုန်ပစ္စည်းများ စုံစုံလင်လင် ရနိုင်လေသည်။

== စီးပွားရေး ==
မြို့သူမြို့သားများသည် အစိုးရ အမှုထမ်းများအပြင် ကုန်သည်ပွဲစားများဖြစ်၍ အထက်အောက် ကုန်စည်ပစ္စည်း မျိုးစုံကို ရောင်းဝယ်ဖောက်ကား လုပ်ကိုင်ကြ သည်။ ဗြိတိသျှ အစိုးရတို့ မြန်မာနိုင်ငံအလုံးကို မသိမ်းပိုက်မီ၊ ၁၈ ရာစုနှစ်အတွင်းက ဗြိတိသျှကိုယ်စားလှယ် တော်တစ်ဦး ဖြစ်သော ကာနယ်ဆိုင်းသည် ရန်ကုန်မှ အင်းဝသို့ ဆန်တက် ရာတွင် ဟင်္သာတမြို့ကိုလည်း ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ကာနယ် ဆိုင်းသည် ထိုခေတ် ဟင်္သာတမြို့သည် စီးပွားရေးအခြေအနေ တိုးတက် ကောင်းမွန်လျက်ရှိကာ မြို့သူမြို့သားတို့သည်လည်း ပြုမူ နေထိုင်စားဝတ်ပုံမှအစ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့ကြပေသည်ဟု ယင်း ၏မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားလေသည်။‌

အခြားလုပ်ငန်းများမှာ အိမ်ထောင် ပရိဘောဂလုပ်ငန်း၊ သင်ဖြူးသင်ဖျာလုပ်ငန်း စသည်တို့ဖြစ်၍ ချည်ထည်များရက်လုပ်သော စက်ရက်ကန်းရုံများလည်း ရှိသည်။ မြို့၏အနီးအနားတဝိုက်တွင် ဆီစက်များ၊ အုန်းဆီစက်များ ရှိသည်။ ဝင်ငွေကောင်းသော လုပ်ငန်းအမျိုးမျိုးကို လုပ်ကိုင်နိုင်ကြ၍  ဟင်္သာတမြို့နယ်တွင် လူဦးရေ ထူထပ်သည်။

=== စိုက်ပျိုးရေး ===
မြေဩဇာထက်သန်ကောင်းမွန်သော မြို့နယ်ဖြစ်သဖြင့် ဆန် စပါးကို အများဆုံးစိုက်ပျိုးကြသည်။ အချို့ ဒေသများတွင် တနှစ်လျှင် နှစ်သီးစိုက်ပျိုးရန် ဆောင်ရွက်နေကြသည်။ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းရှိ မြေနုကျွန်းများနှင့် ရေကာတာ၏ အပြင်ဘက် သောင်ပြင်များတွင် ပဲအမျိုးမျိုး၊ ပြောင်း၊ ဆေး၊ ငရုတ် စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုး သောကိုင်းခင်းများကို အများ အပြား လုပ်ကိုင်ကြသည်။

အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

=== ရေလုပ်ငန်း ===
ဧရာဝတီ နှင့် ငဝန် မြစ်သုံးခွဆုံရာတွင် ရှိ၍ အင်းအိုင် ချောင်း မြောင်း မြစ်လက်တက်များ ပေါများသဖြင့် ရေလုပ်ငန်း ထွန်းကားပြီး ငါး ပုဇွန် များစွာထွက်သည်။  

== ဘုရား‌‌စေတီများ ==
ဟင်္သာတမြို့၏ ထင်ရှားသော စေတီဘုရားများမှာ [[ဦးပါရဲစေတီတော်]]၊ [[မြို့သူကြီးစေတီတော်]]၊ [[တိလောကဥသျှောင်ရှင်သာလျောင်းရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီး]] တို့ဖြစ်သည်။ အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ ပထမဆုံး မြန်အောင်မြို့ သူကြီးဦးမူတည်ခဲ့သော '''ငါးမျက်နှာဘုရား'''သည် မူလ နေရာ ဟောင်းမှ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မိုင်ဒါကွင်းအနီးသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ထိုဘုရားကို ခရစ်နှစ် ၁၈၁၅ ခုတွင် တည်ခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၈၁၂ ခုတွင် ပုဂံမင်းမိဖုရား၏ မယ်တော်တည်ခဲ့သည် ဆိုသော '''မယ်တော်ဘုရား'''ကိုလည်းကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မူလနေရာမှ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ကမ်းနှင့်ဝေးကွာ၍ ဆောက်လုပ်ရေးဌာန ရေကာတာ၏အတွင်းဘက်ကျသော '''ကျောက်တော်ကြီးဘုရား'''နှင့် '''ဆယ်ထပ်ကြီးဘုရား'''တို့သည် ဗြိတိသျှခေတ်၌ တည်ခဲ့သော ဘုရားများဖြစ်ကြပြီးလျှင် အခြံအရံ ဇရပ် တန်ဆောင်းများဖြင့်တင့်တယ်ခန့်ညားစွာ ဖူးတွေ့ကြရသည်။ ထို့ပြင် ဆီစက်နှင့်ဆန်စက်ပိုင်ရှင် ဦးအောင်မြတ်ကျော်၏ကောင်းမှုဖြစ်သောဘုရားလည်း ရှိပေသေးသည်။

== ဘုန်းကြီး‌‌ကျောင်းများ ==
ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ယခင်က ကျမ်းဂန်တတ် ဆရာတော်ကြီး များ သီတင်းသုံးခဲ့ရာ ကျောင်းတိုက်ကြီးများမှာ '''လယ်တီကျောင်းတိုက်'''၊ '''မိုးကောင်းကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရေတံခွန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပတ္တမြားကျောင်းတိုက်'''၊ '''ဘုရားကြီးကျောင်းတိုက်'''၊'''သပြေပင်ကျောင်းတိုက်'''တို့အပြင် မြို့အတွင်းပိုင်း၌မူ '''မြစ်ကွေ့ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရန်ကုန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပိုးစတောကျောင်း''' စသည်တို့ ရှိကြသည်။ သီလရှင်စာသင်ကျောင်းတိုက်ကြီး များလည်း ရှိပေသေးသည်။

စာတတ် ကျမ်းတတ် ရဟန်း၊ သီလရှင်တို့ များပြားသော မြို့ဖြစ်သည့်ပြင် မြို့သူမြို့သားများအနေဖြင့်လည်း စာပေပညာ၊ အနုပညာလေ့လာလိုက်စားသူများ အတော်များများ ရှိသည်။

== ပညာရေး==
ပညာရေးအတွက် ဟင်္သာတတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတနည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း ခြောက်ကျောင်း နှင့်စက်မှုအထက်တန်းကျောင်း တကျောင်းရှိသည်ကို ထောက်၍ ပညာရေး အဆင့်အတန်းကို အကဲခတ်နိုင်ပေသည်။

== ထူးခြားထင်ရှား ==
ဟင်္သာတ မှ နာမည်ကျော် ဂီတ နှင့် အနု ပညာရှင် များစွာ ထွက်ပေါ် ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသူ အချို့မှာ -

# [[ချစ်ဆွေ၊ စန္ဒရား]]
# [[ဟင်္သာတထွန်းရင်]]
# [[မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ|ဟင်္သာတမြင့်ငွေ]]
# [[မိုးဒီ]]
# [[မင်းအောင် (အဆိုတော်)|မင်းအောင်]]
#[[အကော်ဒီယံအုန်းကျော်|အကော်ဒီယံအုန်း‌ကျော်]]
#[[ဖြိုးမြတ်အောင်]]

== အစားအသောက် ==
မြန်မာ မုန့်ဟင်းခါးများတွင် ဟင်္သာတ မုန့်ဟင်းခါးသည် နာမည်ရ မုန့်ဟင်းခါးတမျိုးဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
 [[Category:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ‎]]</text>
      <sha1>cuj5gxe80goiduqknn2rj30w1snykej</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1043431</id>
      <parentid>1043430</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T06:17:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ရေလုပ်ငန်း */</comment>
      <origin>1043431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40760" sha1="t4j9l9p5romf84xgi4mszoech1euqtb" xml:space="preserve">{{outdated}}
{{Infobox settlement
|name = ဟင်္သာတမြို့
|other_name = 
| settlement_type = မြို့
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ
|image_skyline = Hinthada.jpg
|image_caption = 
|image_map =
|map_caption =
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{Flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_name1 = [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[ဟင်္သာတခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 = [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]
|unit_pref = 
|area_total_km2 =
| population_footnotes  = &lt;ref name=&quot;WG&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |title=Myanmar: largest cities and towns and statistics of their population&quot; |archiveurl=https://archive.today/20130209135624/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |archivedate=2013-02-09 |deadurl=yes |df= }} World Gazetteer&lt;/ref&gt;
|population = 
|population_as_of = 
| population_est  =
| pop_est_as_of   =
|population_blank1_title = Ethnicities
|population_blank2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
|population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု
|population_density_km2 = auto
|coordinates       = {{coord|17|38|46|N|95|27|37|E|region:MM|display=inline,title}}
|leader_title = Mayor
|elevation_ft =
|elevation_m = 17
|timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
|utc_offset = +6.30
|website =
}}
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတွင် [[ဟင်္သာတခရိုင်]] နှင့် [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သော ဟင်္သာတ မြို့သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

== သမိုင်း ==
မြို့တည်သည့် သက္ကရာဇ်ကို အချို့က ၁၃ ရာစုနှစ် အလယ် ပိုင်း၊ အချို့က ၁၆ ရာစုနှစ် စောစောပိုင်းဟု အမျိုးမျိုး ပြောဆို ကြသည်။ ရာဇဝင် အထောက်အထားမရသော်လည်း ၁၆ ရာစု နှစ်အတွင်း တည်ခဲ့သည် ဆိုသော အဆိုသည် ပို၍ မှန်ကန် ဖွယ်ရှိသည်။

ဟင်္သာတဟူသောအမည်ခေါ်တွင်ခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အကြောင်းပြချက် သုံးမျိုးရှိသော်လည်း ခိုင်လုံသော အချက် များဟူ၍ကား မဆိုနိုင်ချေ။

ပထမအကြောင်းပြချက်မှာ အချို့ ရှေးသူဟောင်းတို့၏ အဆိုအရ ရှေးအခါက ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သည် ဟင်္သာငှက်များ ကျက်စားရာ ညွှန်ပျောင်း ထူသော မြေနိမ့်ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အလောင်းစည်သူ မင်းသည် ဖောင်စကြာဖြင့် တိုင်းခမ်းလှည့်လည်လာရာ ဟင်္သာတမြို့နေရာသို့ ရောက်လျှင် ဖောင်တော်ကို ရပ်နား၍ စခန်းချသည်။ ယင်းသည့်အခိုက်တွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ရှိ သဲသောင်တစ်ခုပေါ်၌ ကျက်စားနေသော ဟင်္သာမောင်နှံအနက် ဟင်္သာဖိုသည် ရုတ်တရက် သေဆုံးသွားလေရာ ဟင်္သာမသည် 
ဟင်္သာဖိုအား လွမ်းဆွတ်တမ်းတနေသည်ကို ဘုရင်မင်းမြတ် မြင်တော်မူသဖြင့် ထိုအရပ်ကို ဟင်္သာတ တွင်စေခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။

ဒုတိယအကြောင်းပြချက်မှာ တရုတ်ပြေးမင်း နရသီဟပတေ့ သည် တရုတ်တို့၏ရန်ကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကို စုန်ဆင်းလာရာ၊ ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သို့ရောက်လျှင် ခေတ္တစခန်းချနေခိုက် ပွဲတော်တည်ရန် ဟင်းမယ် ၃ဝဝ မပြည့်သဖြင့် ဟင်းလျာတ ခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဟင်းလျာတဟု ဆိုကြရာမှ ဟင်္သာတသို့ ရွေ့လျောလာသည်ဟု တစ်မျိုးဆိုကြသည်။

တတိယအကြောင်းပြချက်မှာ မွန်တို့ခေတ်က ဟင်္သာတမြို့ နေရာတွင် ဓနုန်းပင် အများအပြား ပေါက်ရောက်ရာ မွန် ဘာသာစကားဖြင့် ဓနုန်းပင်ကို ဟမ်းဇဒါးဟု ခေါ်ကြရာ၊ မြန်မာအသံဖြင့် ဟမ်းသဒါးဟု လိုက်၍ ခေါ်ကြရာမှ ဟင်္သာတ တွင်လာသည်ဟု ဆိုကြပြန်လေသည်။

ရာဇဝင်သမိုင်းများ၌ ဟင်္သာ၏အမည်ကို အလောင်းဘုရား လက်ထက်ကမှ စတင် တွေ့ရှိရသည်။ အင်းဝနှင့် ပဲခူးခေတ် တွင် ထိုနှစ်ပြည်ထောင်တို့ ကူးလူးဆက်ဆံရာ၌လည်းကောင်း၊ စစ်မက်ကာလ၌လည်းကောင်း ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ရှိ တောင်ငူ(စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်း)ကြောင်းနှင့် လှိုင်မြစ်ကြောင်း တို့ကိုသာ အသုံးများခဲ့ကြ၍ ဧရာဝတီ မြစ်ကြောင်းအားဖြင့် လည်း ပြည်မြို့အထိသာ စုန်ဆင်းကြသည်။ ပြည်မြို့မှ အောက် ဘက် ဟင်္သာတနယ်ဘက်သို့ ကား အရောက်အပေါက် ည်းပါးခဲ့သည်။ ထိုခေတ်က ရေကာတာများလည်း အလုံ အလောက် မဆောက်လုပ်ရသေးသဖြင့် ရေလွှမ်းမိုးမှုဒဏ်ကြောင့် လူနေအိမ်ခြေလည်း အလွန်ပင် နည်းပါးခဲ့လေသည်။ ဟင်္သာတ ဒေသ တဝိုက်သည် ရှေးမြန်မာမင်းများ လက်ထက်က ဟံသာ ဝတီပဲခူး၏လက်အောက်ခံဖြစ်ပြီးလျှင် မွန်လူမျိုးများ နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ မွန်အဆက်အနွယ် ပပျောက် သလောက် ရှိနေခဲ့သည်။

ဟံသာဝတီကို ခရစ် ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် အလောင်းမင်း တရားကြီး သိမ်းပိုက်သောအခါ ဟင်္သာတနယ်သည်လည်း မြန်မာမင်းတို့ လက်အောက်ခံဖြစ်လာသည်။ ၁၇၅၉ ခုနှစ်တွင် ပဲခူး၌ မွန်တို့ပုန်ကန်ထကြွကြသော အခါ ဟံသာဝတီပဲခူးရှိ မြန်မာဘုရင်ခံသည် ဟင်္သာတသို့ ဆုတ်ပေးရသည်ဟူသော အဆိုကိုထောက်၍ ထိုစဉ်က ဟင်္သာတသည် ခိုင်လုံသော မြို့တမြို့ ဖြစ်နေပြီဟု ယူဆရပြီးလျှင် မြန်မာလူမျိုးများသည် လည်း ထိုဒေသတွင် အတော်အတန် အခြေစိုက် နေထိုင်လျက် ရှိဟန်တူပေသည်။ ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်း အင်္ဂလိပ်တပ်များ ပြည်မြို့သို့ ချီတက်လာစဉ်က ဟင်္သာတမှ အခုအခံ မပြုခဲ့ပေ။ 

ဒုတိယအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်းကမူ ဟင်္သာတနယ်အတွင်း အခြေအနေ မငြိမ်မသက် ရှိလာသည်။ သူကြီးဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်သော ဦးမြတ်ထွန်းဆိုသူ ခေါင်းဆောင်၍ မအူပင်၊ ပုသိမ်၊ ဟင်္သာတတဝိုက်၌ လည်းကောင်း၊ ဦးခေါင်းကြီးဆိုသူ ခေါင်း ဆောင်၍ သာယာဝတီတဝိုက်၌လည်းကောင်း ဆူပူသောင်းကျန်း မှုများကို ဗြိတိသျှအစိုးရသည် အတော်ပင် နှိမ်နင်းယူရလေသည်။ ဟင်္သာတခရိုင်ဟု ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ မူလသတ်မှတ်ထား သော နယ်မြေတွင် မအူပင်ခရိုင်၏ တစိတ်တဒေသနှင့် သာယာဝတီခရိုင်တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဆူပူလှုပ်ရှားမှု များကို နှိမ်နင်းရေးအတွက် အုပ်ချုပ်မှု လွယ်ကူစေရန် နှစ် ပေါင်း ၃ဝ ခန့်အတွင်း ဟင်္သာတခရိုင် နယ်နမိတ်ကို အကြိမ် ကြိမ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ် ခဲ့ရလေသည်။

သာယာဝတီမင်းလက်ထက်က ဧရာဝတီမြစ်၏ တစ်ဘက် တစ်ချက်တွင် ရှိကြသော ဟင်္သာတနှင့် သာယာဝတီ တို့သည် ထိုမင်း မင်းသားဘဝက အပိုင်စားရသော နယ်မြေများဖြစ်၍ အင်းဝနေပြည်တော်မှစ၍ တိုက်ရိုက် အုပ်ချုပ်သည်။ နောင်အခါ မြို့ငယ်၊ တိုက်ငယ်များ ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ အုပ်ချုပ်စအခါက သာယာဝတီမင်းသား အပိုင်စားခဲ့သော နယ်မြေတို့ကို သာရဝေါတွင် အရေးပိုင် (ခရိုင် ဝန်)ရုံးစိုက်မြို့ထား၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုနယ်မြေ အပိုင်း အခြားမှာ လေးမျက်နှာမြို့နယ်မှ လွဲ၍ ယခု ဟင်္သာတခရိုင်၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ တရုတ်မော်မြို့နယ်၊ သုံးဆယ်တိုက်နယ်၊ ယခု မအူပင်ခရိုင်မှ ဓနုဖြူမြို့နယ်တို့ ပါဝင်သည်။ နောင်အခါ သူပုန်သူကန်အရေးကြောင့် အုပ်ချုပ်ရေးလွယ်ကူစေရန် ခရစ် ၁၈၅၃ ခုနှစ်မတိုင်မီကာလတွင် သာရဝေါခရိုင်ကို နှစ်ပိုင်း ခွဲခြားလိုက်ရသည်။ 

ဟင်္သာတမြို့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက် မျူနီစီပယ်အဖွဲ့ အစောဆုံးတည်ထောင်ခဲ့သော မြို့ကြီးခုနစ်မြို့တွင် ပါဝင်၍၊ ထို အဖွဲ့တည်ထောင်သည့်နှစ်မှာ ခရစ် ၁၈၇၄ ခုနှစ်ဖြစ်လေသည်။ သင်္သာတမြို့သည် ယခင် ဟင်္သာတခရိုင်၏ တောင်ဘက် ပိုင်းတွင် တန်းလျက် တည်ရှိသော မြို့နယ်သုံးနယ် အနက်၊ အလယ်မြို့နယ်ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်တစ်ခုလုံး၏ မြေမျက်နှာပြင် သည် နုံးတင်မြေနုလွင်ပြင်ကြီးဖြစ်၍ အကျယ်အဝန်းသည် ၃၆၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်ပြီးလျှင် သူကြီးတပိုင်နယ်ပေါင်း ၁၁၉ ခု ရှိ လေသည်။ 

ဧရာဝတီမြစ်အားဖြင့် ပိုင်းခြား ထားသော ထိုခရိုင်သစ်နှစ်ခုမှာ ဟင်္သာတ(ရုံးစိုက်မြို့ ဟင်္သာတ)နှင့် သာယာဝတီ(ရုံးစိုက်မင်းကြီးမြို့)ဖြစ်ကြ၍ ပြည်ခရိုင်အတွင်း၌ ပါဝင်နေသော တရုတ်မော်မြို့နယ်ကို သာယာဝတီခရိုင်အတွင်း သို့ ပေါင်းထည့်ပေးသည်။၁၉၇၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်သစ် ဖော်ထုတ် ရေး အစီအစဉ်အရ ခရိုင်အဆင့် ဖျက်သိမ်းလိုက်သည့်အခါ ဟင်္သာတသည် မြို့နယ်အဆင့်သို့ ရောက်ခဲ့သည်။

== ရေဆင်း ==
ဟင်္သာတမြို့သည် မြို့ခင်းမြို့ကွက် အနေအထား ကောင်း သော်လည်း၊ မြစ်ကမ်းပါးအောက် နိမ့်နေသည်။ ထိုကြောင့် မိုးရာသီအခါ ရေဆင်းမကောင်းသဖြင့် မြို့ထဲတွင် ရေအိုင်ခြင်း၊ ရေဝပ်ခြင်းများ ရှိတတ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်ရေလျှံသည့်ဘေးမှ ကင်းလွတ်နိုင်ရန် မြစ်ဆိပ်ကမ်းပါးတလျှောက် ရေကာတာဖို့ ထားသည်။ ကမ်းနားဘက်မှ အတွင်းကျကျ၌လည်း ပြည်သူ့ လုပ်ငန်းဌာန ရေကာတာကြီးတထပ် ရှိသေးရာ၊ ထိုရေကာတာ ရိုးကြီးသည် မြို့ကို အရှေ့မှအနောက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။  

== လူဦး‌‌‌ရေ ==
၁၉၆၃ ခုနှစ်ခန့်မှန်း သန်ကောင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတ မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေသည် ၆၇၈၆၄ ယောက်ဖြစ်၍ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် အများဆုံးဖြစ်သည်။ ဒုတိယအများစုသည် ကရင်လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်။

၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းသန်ကောင်စာရင်းအရ မြို့နယ်လူဦးရေသည် ၃၂၈ဝဝဝ ယောက် ဖြစ်လေသည်။
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt;

၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတမြို့ပေါ် လူဦးရေမှာ ၈၃၇၆၂ ဦးဖြစ်သည်။

== အခြေခံအဆောက်အအုံ ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရှေးခေတ်ဟောင်းမြို့ကြီးတမြို့ မဟုတ် သဖြင့် မြို့ပေါ်တွင် ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံကြီးများ မရှိလှ ချေ။ ကုန်းဘောင်ခေတ် နောက်ပိုင်းတွင်သာ မြို့ဝန်တစ်ဦး အုပ်ချုပ်သော မြို့တမြို့ဖြစ်လာသည်။ သို့သော် စီးပွားရေး ချောင်လည်သူများ များပြားသဖြင့် ခမ်းနာလှပသော စေတီပုထိုး ဘုရားကျောင်းကန်များ ရှိသည်။ ယခင်က မြစ်ကမ်းပါးနှင့်ဝေး သော်လည်း ကမ်းအပြိုကြမ်းသဖြင့် ယခုအခါ မြစ်ကမ်းနဖူးတွင် တဲတဲ ကလေးမျှကျန်နေသောရွှေပြောင်ပြောင်ဘုရားနှင့် ဦးဘရဲ ဘုရားတို့အား ကမ်းပြိုရာသို့ မပါအောင် အထူးကြပ်မ စောင့်ရှောက်နေကြရသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် အနီးအနားရှိ အခြားနေအိမ် အဆောက်အအုံများ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော်လည်း ထိုဘုရားနှစ်ဆူနေရာတွင် ကမ်းသည် ဝိုက်၍ ကျန်နေလေသည်။ ထိုစေတီနှစ်ဆူအနက် ဦးဘရဲ ဘုရားသည် ဟင်္သာတမြို့၏မြို့သူကြီးဦးဘရဲက ခရစ် ၁၈ဝ၄ ခုနှစ်တွင် တည်ထားသည်။ ရွှေ ပြောင်ပြောင်ဘုရားမှာမူ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ဥယျာဉ်တော်အုပ် ဦးပါလူက၊ ၁၈၁၇ ခုနှစ်တွင် တည်ထား၍ ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် မြို့သူကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သူ ဦးမြတ်သာနော်က ထပ်မံ မွန်းမံပြုပြင်ခဲ့သည်။

လမ်းကြီးလမ်းကောင်းများ နေအိမ်တိုက်တာ အဆောက်အအုံ ကောင်းကြီးများ၊ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံး၊ ပြည်သူ့ဘဏ်ခွဲ၊ သစ်တော ရုံး၊ ကုန်သွယ်ရေးရုံး၊ ဘူတာရုံ၊ ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့ရုံး၊ စာတိုက်ကြေးနန်းရုံး၊ ကြိုးမဲ့ကြေးနန်းရုံး၊ ဆေးရုံ၊ အကျဉ်းထောင် စသည်တို့ဖြင့် သိုက်မြိုက်ခမ်းနားစွာ ရှိလေ သည်။

ဟင်္သာတမြို့ရှိ မြစ်ကမ်းပါးသည် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်မှ စ၍ အပြိုကြမ်းလာသဖြင့် ကမ်းနားနှင့်နီးသော အိုးအိမ်အဆောက် အအုံများစွာတို့သည် ကမ်းပြိုရာထဲသို့ ပါသွားကြသည်။ ရှေး ခေတ်က ဟင်္သာတဈေးကြီး သည် အလွန်ကြီးကျယ်ပြီးလျှင် မြန်မာပန်းပုကျော်များ၏ ပန်းတမော့၊ ပန်းတော့လက်ရာများဖြင့် အလွန်လှပ ခမ်းနား၍ မြို့၏ကျက်သရောဆောင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုဈေးကြီးသည် မြစ်ကမ်းပါးအနီး တည်ရှိခဲ့ရာ ကမ်းပြိုရာသို့လုံးလုံးလျားလျား ပါသွားခဲ့သဖြင့်၊ ထိုဈေးကြီးတည်ခဲ့သော နေရာသည် ယခု မြစ်လယ်ခန့်တွင် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ ရွှေ့ပြောင်း၍ရသော အဆောက်အအုံ၊ စေတီဘုရား ကျောင်းကန် တို့ကို ကုန်းပိုင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းရွှေ့ရသည်။ မရွှေ့ ပြောင်းနိုင်၍ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော မြို့၏အဆောက်အအုံ များသည် သုံးပုံနှစ်ပုံခန့် ရှိလေသည်။

ယခင်က မြို့အလယ်ဟု ခေါ်ဆိုသော နေရာတွင် မိုင်ဒါ ကွင်းကျယ်ကြီး ရှိသည်။ ထိုကွင်းကျယ်ကြီး အတွင်း နှစ်စဉ် ဒါဘာပွဲ၊ ပြေးပွဲ၊ ပြိုင်ပွဲ၊ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထိုကွင်းကြီး၏ တဘက်တွင် ဘောလုံးကွင်း ပြုလုပ်ထားသည်။ ဟင်္သာတဈေးကြီး ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသောအခါ ထိုဈေးကြီး အစား တည်ဆောက်ရန်အတွက် ဘဏ္ဍာကြေးငွေ နည်းပါးမှု၊ သင့်လျော်ကျယ်ဝန်းသော မြေကွက်ရမှုစသော ကိစ္စ အဝဝတို့ အဆင်မပြေနိုင်သဖြင့် ထိုမိုင်ဒါကွင်းကြီးထဲတွင်ပင် သွပ်မိုးပျဉ် ကာ ဈေးဆိုင်ကန္နာများ တည်ဆောက်၍ ဈေးအဖြစ် အလျင် အမြန်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရသည်။ ထိုကြောင့် ယခင်က ဟင်္သာတ မြို့လယ်၏ ကျယ်လွင့်သော မိုင်ဒါကွင်းကြီး ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရ လေသည်။ ယခုဈေးသည် ကမ်းခြေနှင့် အတန်ဝေးပြီးလျှင် မြို့အလယ်၌ တည်ရှိ၍ ယခင်ကမြို့နှင့် အလှမ်းကွာကွာ တွင်ရှိခဲ့သော ဆေးရုံ၊ သစ်တောရုံး၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ အကျဉ်းထောင်၊ အစိုးရရုံးများနှင့် မဝေးလှတော့ချေ။

ဟင်္သာတမြို့၏ အခြားအန္တရာယ်တစ်ခုမှာ မီးဘေးဖြစ်သည်။ နွေရာသီတွင် ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ရေရှားပါးသည်။ မြစ်ဆိပ်ကမ်း များတွင် မိုးကုန်လျှင် သောင်များထွန်းလာသဖြင့် မြစ်ရေရရန် ခက်ခဲမှု၊ ရေတွင်းများ နည်းမှုကြောင့် ရေအခက်အခဲ ပြဿနာ ရှိပြီးလျှင် နှစ်စဉ် မီးလောင်သည့် ကိစ္စများ ဖြစ်ပေါ်တတ်လေ သည်။ မီးဘေးဒဏ်ခံရသူများ၊ ကမ်းပြိုသဖြင့် အိုးအိမ်မဲ့သူများနှင့် နယ်အခြေအနေ မလုံခြုံသဖြင့် တောမှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများ အတွက် မြို့၏အရှေ့ဘက် ဘူတာရုံ အနီးတဝိုက်၊ ယခင်က အကျဉ်းထောင်ပိုင် လယ်မြေ များကို အကွက်သစ်များ ရိုက်ကာ နေရာချထားပေးရသည်။ ဘူတာရုံ၏ အရှေ့ကွင်း၊ မြို့၏ မြောက်ဘက်ပိုင်း စသည်တို့၌လည်း ကွက်သစ်များ ထူထောင် 
ပေးရလေသည်။

== သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရန်ကုန်မြို့နှင့် မီးရထားလမ်းအားဖြင့် မိုင် ၁၁ဝ ကွာဝေး၍ ရေလမ်းအားဖြင့် ၁၄၉ မိုင် ကွာဝေးလေသည်။ မြို့နယ်အတွင်းနှင့် အပသို့ မီးရထားလမ်း၊ မော်တော်ကားလမ်း နှင့်ရေလမ်းခရီးတို့ဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်သည်။ မန္တလေးနှင့်ရန်ကုန် အစုန်အဆန် သွားလာသော မန္တလေးသင်္ဘောကြီးများ ဆိုက်ကပ် ရာ ဖြစ်၍ အထက်နှင့်အောက်ကုန်ပစ္စည်းများ စုံစုံလင်လင် ရနိုင်လေသည်။

== စီးပွားရေး ==
မြို့သူမြို့သားများသည် အစိုးရ အမှုထမ်းများအပြင် ကုန်သည်ပွဲစားများဖြစ်၍ အထက်အောက် ကုန်စည်ပစ္စည်း မျိုးစုံကို ရောင်းဝယ်ဖောက်ကား လုပ်ကိုင်ကြ သည်။ ဗြိတိသျှ အစိုးရတို့ မြန်မာနိုင်ငံအလုံးကို မသိမ်းပိုက်မီ၊ ၁၈ ရာစုနှစ်အတွင်းက ဗြိတိသျှကိုယ်စားလှယ် တော်တစ်ဦး ဖြစ်သော ကာနယ်ဆိုင်းသည် ရန်ကုန်မှ အင်းဝသို့ ဆန်တက် ရာတွင် ဟင်္သာတမြို့ကိုလည်း ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ကာနယ် ဆိုင်းသည် ထိုခေတ် ဟင်္သာတမြို့သည် စီးပွားရေးအခြေအနေ တိုးတက် ကောင်းမွန်လျက်ရှိကာ မြို့သူမြို့သားတို့သည်လည်း ပြုမူ နေထိုင်စားဝတ်ပုံမှအစ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့ကြပေသည်ဟု ယင်း ၏မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားလေသည်။‌

အခြားလုပ်ငန်းများမှာ အိမ်ထောင် ပရိဘောဂလုပ်ငန်း၊ သင်ဖြူးသင်ဖျာလုပ်ငန်း စသည်တို့ဖြစ်၍ ချည်ထည်များရက်လုပ်သော စက်ရက်ကန်းရုံများလည်း ရှိသည်။ မြို့၏အနီးအနားတဝိုက်တွင် ဆီစက်များ၊ အုန်းဆီစက်များ ရှိသည်။ ဝင်ငွေကောင်းသော လုပ်ငန်းအမျိုးမျိုးကို လုပ်ကိုင်နိုင်ကြ၍  ဟင်္သာတမြို့နယ်တွင် လူဦးရေ ထူထပ်သည်။

=== စိုက်ပျိုးရေး ===
မြေဩဇာထက်သန်ကောင်းမွန်သော မြို့နယ်ဖြစ်သဖြင့် ဆန် စပါးကို အများဆုံးစိုက်ပျိုးကြသည်။ အချို့ ဒေသများတွင် တနှစ်လျှင် နှစ်သီးစိုက်ပျိုးရန် ဆောင်ရွက်နေကြသည်။ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းရှိ မြေနုကျွန်းများနှင့် ရေကာတာ၏ အပြင်ဘက် သောင်ပြင်များတွင် ပဲအမျိုးမျိုး၊ ပြောင်း၊ ဆေး၊ ငရုတ် စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုး သောကိုင်းခင်းများကို အများ အပြား လုပ်ကိုင်ကြသည်။

အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

=== ရေလုပ်ငန်း ===
ဧရာဝတီ နှင့် ငဝန် မြစ်သုံးခွဆုံရာတွင် ရှိ၍ အင်းအိုင် ချောင်း မြောင်း မြစ်လက်တက်များ ပေါများသဖြင့် ရေလုပ်ငန်း ထွန်းကားပြီး ငါး ပုဇွန် များစွာထွက်သည်။ ငါးပိ ငါးခြောက် ထွက်ကုန်များ ထွက်ရှိသည်။  

== ဘုရား‌‌စေတီများ ==
ဟင်္သာတမြို့၏ ထင်ရှားသော စေတီဘုရားများမှာ [[ဦးပါရဲစေတီတော်]]၊ [[မြို့သူကြီးစေတီတော်]]၊ [[တိလောကဥသျှောင်ရှင်သာလျောင်းရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီး]] တို့ဖြစ်သည်။ အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ ပထမဆုံး မြန်အောင်မြို့ သူကြီးဦးမူတည်ခဲ့သော '''ငါးမျက်နှာဘုရား'''သည် မူလ နေရာ ဟောင်းမှ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မိုင်ဒါကွင်းအနီးသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ထိုဘုရားကို ခရစ်နှစ် ၁၈၁၅ ခုတွင် တည်ခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၈၁၂ ခုတွင် ပုဂံမင်းမိဖုရား၏ မယ်တော်တည်ခဲ့သည် ဆိုသော '''မယ်တော်ဘုရား'''ကိုလည်းကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မူလနေရာမှ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ကမ်းနှင့်ဝေးကွာ၍ ဆောက်လုပ်ရေးဌာန ရေကာတာ၏အတွင်းဘက်ကျသော '''ကျောက်တော်ကြီးဘုရား'''နှင့် '''ဆယ်ထပ်ကြီးဘုရား'''တို့သည် ဗြိတိသျှခေတ်၌ တည်ခဲ့သော ဘုရားများဖြစ်ကြပြီးလျှင် အခြံအရံ ဇရပ် တန်ဆောင်းများဖြင့်တင့်တယ်ခန့်ညားစွာ ဖူးတွေ့ကြရသည်။ ထို့ပြင် ဆီစက်နှင့်ဆန်စက်ပိုင်ရှင် ဦးအောင်မြတ်ကျော်၏ကောင်းမှုဖြစ်သောဘုရားလည်း ရှိပေသေးသည်။

== ဘုန်းကြီး‌‌ကျောင်းများ ==
ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ယခင်က ကျမ်းဂန်တတ် ဆရာတော်ကြီး များ သီတင်းသုံးခဲ့ရာ ကျောင်းတိုက်ကြီးများမှာ '''လယ်တီကျောင်းတိုက်'''၊ '''မိုးကောင်းကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရေတံခွန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပတ္တမြားကျောင်းတိုက်'''၊ '''ဘုရားကြီးကျောင်းတိုက်'''၊'''သပြေပင်ကျောင်းတိုက်'''တို့အပြင် မြို့အတွင်းပိုင်း၌မူ '''မြစ်ကွေ့ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရန်ကုန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပိုးစတောကျောင်း''' စသည်တို့ ရှိကြသည်။ သီလရှင်စာသင်ကျောင်းတိုက်ကြီး များလည်း ရှိပေသေးသည်။

စာတတ် ကျမ်းတတ် ရဟန်း၊ သီလရှင်တို့ များပြားသော မြို့ဖြစ်သည့်ပြင် မြို့သူမြို့သားများအနေဖြင့်လည်း စာပေပညာ၊ အနုပညာလေ့လာလိုက်စားသူများ အတော်များများ ရှိသည်။

== ပညာရေး==
ပညာရေးအတွက် ဟင်္သာတတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတနည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း ခြောက်ကျောင်း နှင့်စက်မှုအထက်တန်းကျောင်း တကျောင်းရှိသည်ကို ထောက်၍ ပညာရေး အဆင့်အတန်းကို အကဲခတ်နိုင်ပေသည်။

== ထူးခြားထင်ရှား ==
ဟင်္သာတ မှ နာမည်ကျော် ဂီတ နှင့် အနု ပညာရှင် များစွာ ထွက်ပေါ် ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသူ အချို့မှာ -

# [[ချစ်ဆွေ၊ စန္ဒရား]]
# [[ဟင်္သာတထွန်းရင်]]
# [[မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ|ဟင်္သာတမြင့်ငွေ]]
# [[မိုးဒီ]]
# [[မင်းအောင် (အဆိုတော်)|မင်းအောင်]]
#[[အကော်ဒီယံအုန်းကျော်|အကော်ဒီယံအုန်း‌ကျော်]]
#[[ဖြိုးမြတ်အောင်]]

== အစားအသောက် ==
မြန်မာ မုန့်ဟင်းခါးများတွင် ဟင်္သာတ မုန့်ဟင်းခါးသည် နာမည်ရ မုန့်ဟင်းခါးတမျိုးဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
 [[Category:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ‎]]</text>
      <sha1>t4j9l9p5romf84xgi4mszoech1euqtb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1043432</id>
      <parentid>1043431</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T06:19:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* စီးပွားရေး */</comment>
      <origin>1043432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40963" sha1="hy70843c5rtdawptfbvnexkb5rxt38d" xml:space="preserve">{{outdated}}
{{Infobox settlement
|name = ဟင်္သာတမြို့
|other_name = 
| settlement_type = မြို့
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ
|image_skyline = Hinthada.jpg
|image_caption = 
|image_map =
|map_caption =
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{Flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_name1 = [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[ဟင်္သာတခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 = [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]
|unit_pref = 
|area_total_km2 =
| population_footnotes  = &lt;ref name=&quot;WG&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |title=Myanmar: largest cities and towns and statistics of their population&quot; |archiveurl=https://archive.today/20130209135624/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |archivedate=2013-02-09 |deadurl=yes |df= }} World Gazetteer&lt;/ref&gt;
|population = 
|population_as_of = 
| population_est  =
| pop_est_as_of   =
|population_blank1_title = Ethnicities
|population_blank2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
|population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု
|population_density_km2 = auto
|coordinates       = {{coord|17|38|46|N|95|27|37|E|region:MM|display=inline,title}}
|leader_title = Mayor
|elevation_ft =
|elevation_m = 17
|timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
|utc_offset = +6.30
|website =
}}
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတွင် [[ဟင်္သာတခရိုင်]] နှင့် [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သော ဟင်္သာတ မြို့သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

== သမိုင်း ==
မြို့တည်သည့် သက္ကရာဇ်ကို အချို့က ၁၃ ရာစုနှစ် အလယ် ပိုင်း၊ အချို့က ၁၆ ရာစုနှစ် စောစောပိုင်းဟု အမျိုးမျိုး ပြောဆို ကြသည်။ ရာဇဝင် အထောက်အထားမရသော်လည်း ၁၆ ရာစု နှစ်အတွင်း တည်ခဲ့သည် ဆိုသော အဆိုသည် ပို၍ မှန်ကန် ဖွယ်ရှိသည်။

ဟင်္သာတဟူသောအမည်ခေါ်တွင်ခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အကြောင်းပြချက် သုံးမျိုးရှိသော်လည်း ခိုင်လုံသော အချက် များဟူ၍ကား မဆိုနိုင်ချေ။

ပထမအကြောင်းပြချက်မှာ အချို့ ရှေးသူဟောင်းတို့၏ အဆိုအရ ရှေးအခါက ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သည် ဟင်္သာငှက်များ ကျက်စားရာ ညွှန်ပျောင်း ထူသော မြေနိမ့်ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အလောင်းစည်သူ မင်းသည် ဖောင်စကြာဖြင့် တိုင်းခမ်းလှည့်လည်လာရာ ဟင်္သာတမြို့နေရာသို့ ရောက်လျှင် ဖောင်တော်ကို ရပ်နား၍ စခန်းချသည်။ ယင်းသည့်အခိုက်တွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ရှိ သဲသောင်တစ်ခုပေါ်၌ ကျက်စားနေသော ဟင်္သာမောင်နှံအနက် ဟင်္သာဖိုသည် ရုတ်တရက် သေဆုံးသွားလေရာ ဟင်္သာမသည် 
ဟင်္သာဖိုအား လွမ်းဆွတ်တမ်းတနေသည်ကို ဘုရင်မင်းမြတ် မြင်တော်မူသဖြင့် ထိုအရပ်ကို ဟင်္သာတ တွင်စေခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။

ဒုတိယအကြောင်းပြချက်မှာ တရုတ်ပြေးမင်း နရသီဟပတေ့ သည် တရုတ်တို့၏ရန်ကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကို စုန်ဆင်းလာရာ၊ ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သို့ရောက်လျှင် ခေတ္တစခန်းချနေခိုက် ပွဲတော်တည်ရန် ဟင်းမယ် ၃ဝဝ မပြည့်သဖြင့် ဟင်းလျာတ ခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဟင်းလျာတဟု ဆိုကြရာမှ ဟင်္သာတသို့ ရွေ့လျောလာသည်ဟု တစ်မျိုးဆိုကြသည်။

တတိယအကြောင်းပြချက်မှာ မွန်တို့ခေတ်က ဟင်္သာတမြို့ နေရာတွင် ဓနုန်းပင် အများအပြား ပေါက်ရောက်ရာ မွန် ဘာသာစကားဖြင့် ဓနုန်းပင်ကို ဟမ်းဇဒါးဟု ခေါ်ကြရာ၊ မြန်မာအသံဖြင့် ဟမ်းသဒါးဟု လိုက်၍ ခေါ်ကြရာမှ ဟင်္သာတ တွင်လာသည်ဟု ဆိုကြပြန်လေသည်။

ရာဇဝင်သမိုင်းများ၌ ဟင်္သာ၏အမည်ကို အလောင်းဘုရား လက်ထက်ကမှ စတင် တွေ့ရှိရသည်။ အင်းဝနှင့် ပဲခူးခေတ် တွင် ထိုနှစ်ပြည်ထောင်တို့ ကူးလူးဆက်ဆံရာ၌လည်းကောင်း၊ စစ်မက်ကာလ၌လည်းကောင်း ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ရှိ တောင်ငူ(စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်း)ကြောင်းနှင့် လှိုင်မြစ်ကြောင်း တို့ကိုသာ အသုံးများခဲ့ကြ၍ ဧရာဝတီ မြစ်ကြောင်းအားဖြင့် လည်း ပြည်မြို့အထိသာ စုန်ဆင်းကြသည်။ ပြည်မြို့မှ အောက် ဘက် ဟင်္သာတနယ်ဘက်သို့ ကား အရောက်အပေါက် ည်းပါးခဲ့သည်။ ထိုခေတ်က ရေကာတာများလည်း အလုံ အလောက် မဆောက်လုပ်ရသေးသဖြင့် ရေလွှမ်းမိုးမှုဒဏ်ကြောင့် လူနေအိမ်ခြေလည်း အလွန်ပင် နည်းပါးခဲ့လေသည်။ ဟင်္သာတ ဒေသ တဝိုက်သည် ရှေးမြန်မာမင်းများ လက်ထက်က ဟံသာ ဝတီပဲခူး၏လက်အောက်ခံဖြစ်ပြီးလျှင် မွန်လူမျိုးများ နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ မွန်အဆက်အနွယ် ပပျောက် သလောက် ရှိနေခဲ့သည်။

ဟံသာဝတီကို ခရစ် ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် အလောင်းမင်း တရားကြီး သိမ်းပိုက်သောအခါ ဟင်္သာတနယ်သည်လည်း မြန်မာမင်းတို့ လက်အောက်ခံဖြစ်လာသည်။ ၁၇၅၉ ခုနှစ်တွင် ပဲခူး၌ မွန်တို့ပုန်ကန်ထကြွကြသော အခါ ဟံသာဝတီပဲခူးရှိ မြန်မာဘုရင်ခံသည် ဟင်္သာတသို့ ဆုတ်ပေးရသည်ဟူသော အဆိုကိုထောက်၍ ထိုစဉ်က ဟင်္သာတသည် ခိုင်လုံသော မြို့တမြို့ ဖြစ်နေပြီဟု ယူဆရပြီးလျှင် မြန်မာလူမျိုးများသည် လည်း ထိုဒေသတွင် အတော်အတန် အခြေစိုက် နေထိုင်လျက် ရှိဟန်တူပေသည်။ ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်း အင်္ဂလိပ်တပ်များ ပြည်မြို့သို့ ချီတက်လာစဉ်က ဟင်္သာတမှ အခုအခံ မပြုခဲ့ပေ။ 

ဒုတိယအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်းကမူ ဟင်္သာတနယ်အတွင်း အခြေအနေ မငြိမ်မသက် ရှိလာသည်။ သူကြီးဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်သော ဦးမြတ်ထွန်းဆိုသူ ခေါင်းဆောင်၍ မအူပင်၊ ပုသိမ်၊ ဟင်္သာတတဝိုက်၌ လည်းကောင်း၊ ဦးခေါင်းကြီးဆိုသူ ခေါင်း ဆောင်၍ သာယာဝတီတဝိုက်၌လည်းကောင်း ဆူပူသောင်းကျန်း မှုများကို ဗြိတိသျှအစိုးရသည် အတော်ပင် နှိမ်နင်းယူရလေသည်။ ဟင်္သာတခရိုင်ဟု ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ မူလသတ်မှတ်ထား သော နယ်မြေတွင် မအူပင်ခရိုင်၏ တစိတ်တဒေသနှင့် သာယာဝတီခရိုင်တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဆူပူလှုပ်ရှားမှု များကို နှိမ်နင်းရေးအတွက် အုပ်ချုပ်မှု လွယ်ကူစေရန် နှစ် ပေါင်း ၃ဝ ခန့်အတွင်း ဟင်္သာတခရိုင် နယ်နမိတ်ကို အကြိမ် ကြိမ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ် ခဲ့ရလေသည်။

သာယာဝတီမင်းလက်ထက်က ဧရာဝတီမြစ်၏ တစ်ဘက် တစ်ချက်တွင် ရှိကြသော ဟင်္သာတနှင့် သာယာဝတီ တို့သည် ထိုမင်း မင်းသားဘဝက အပိုင်စားရသော နယ်မြေများဖြစ်၍ အင်းဝနေပြည်တော်မှစ၍ တိုက်ရိုက် အုပ်ချုပ်သည်။ နောင်အခါ မြို့ငယ်၊ တိုက်ငယ်များ ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ အုပ်ချုပ်စအခါက သာယာဝတီမင်းသား အပိုင်စားခဲ့သော နယ်မြေတို့ကို သာရဝေါတွင် အရေးပိုင် (ခရိုင် ဝန်)ရုံးစိုက်မြို့ထား၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုနယ်မြေ အပိုင်း အခြားမှာ လေးမျက်နှာမြို့နယ်မှ လွဲ၍ ယခု ဟင်္သာတခရိုင်၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ တရုတ်မော်မြို့နယ်၊ သုံးဆယ်တိုက်နယ်၊ ယခု မအူပင်ခရိုင်မှ ဓနုဖြူမြို့နယ်တို့ ပါဝင်သည်။ နောင်အခါ သူပုန်သူကန်အရေးကြောင့် အုပ်ချုပ်ရေးလွယ်ကူစေရန် ခရစ် ၁၈၅၃ ခုနှစ်မတိုင်မီကာလတွင် သာရဝေါခရိုင်ကို နှစ်ပိုင်း ခွဲခြားလိုက်ရသည်။ 

ဟင်္သာတမြို့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက် မျူနီစီပယ်အဖွဲ့ အစောဆုံးတည်ထောင်ခဲ့သော မြို့ကြီးခုနစ်မြို့တွင် ပါဝင်၍၊ ထို အဖွဲ့တည်ထောင်သည့်နှစ်မှာ ခရစ် ၁၈၇၄ ခုနှစ်ဖြစ်လေသည်။ သင်္သာတမြို့သည် ယခင် ဟင်္သာတခရိုင်၏ တောင်ဘက် ပိုင်းတွင် တန်းလျက် တည်ရှိသော မြို့နယ်သုံးနယ် အနက်၊ အလယ်မြို့နယ်ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်တစ်ခုလုံး၏ မြေမျက်နှာပြင် သည် နုံးတင်မြေနုလွင်ပြင်ကြီးဖြစ်၍ အကျယ်အဝန်းသည် ၃၆၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်ပြီးလျှင် သူကြီးတပိုင်နယ်ပေါင်း ၁၁၉ ခု ရှိ လေသည်။ 

ဧရာဝတီမြစ်အားဖြင့် ပိုင်းခြား ထားသော ထိုခရိုင်သစ်နှစ်ခုမှာ ဟင်္သာတ(ရုံးစိုက်မြို့ ဟင်္သာတ)နှင့် သာယာဝတီ(ရုံးစိုက်မင်းကြီးမြို့)ဖြစ်ကြ၍ ပြည်ခရိုင်အတွင်း၌ ပါဝင်နေသော တရုတ်မော်မြို့နယ်ကို သာယာဝတီခရိုင်အတွင်း သို့ ပေါင်းထည့်ပေးသည်။၁၉၇၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်သစ် ဖော်ထုတ် ရေး အစီအစဉ်အရ ခရိုင်အဆင့် ဖျက်သိမ်းလိုက်သည့်အခါ ဟင်္သာတသည် မြို့နယ်အဆင့်သို့ ရောက်ခဲ့သည်။

== ရေဆင်း ==
ဟင်္သာတမြို့သည် မြို့ခင်းမြို့ကွက် အနေအထား ကောင်း သော်လည်း၊ မြစ်ကမ်းပါးအောက် နိမ့်နေသည်။ ထိုကြောင့် မိုးရာသီအခါ ရေဆင်းမကောင်းသဖြင့် မြို့ထဲတွင် ရေအိုင်ခြင်း၊ ရေဝပ်ခြင်းများ ရှိတတ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်ရေလျှံသည့်ဘေးမှ ကင်းလွတ်နိုင်ရန် မြစ်ဆိပ်ကမ်းပါးတလျှောက် ရေကာတာဖို့ ထားသည်။ ကမ်းနားဘက်မှ အတွင်းကျကျ၌လည်း ပြည်သူ့ လုပ်ငန်းဌာန ရေကာတာကြီးတထပ် ရှိသေးရာ၊ ထိုရေကာတာ ရိုးကြီးသည် မြို့ကို အရှေ့မှအနောက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။  

== လူဦး‌‌‌ရေ ==
၁၉၆၃ ခုနှစ်ခန့်မှန်း သန်ကောင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတ မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေသည် ၆၇၈၆၄ ယောက်ဖြစ်၍ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် အများဆုံးဖြစ်သည်။ ဒုတိယအများစုသည် ကရင်လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်။

၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းသန်ကောင်စာရင်းအရ မြို့နယ်လူဦးရေသည် ၃၂၈ဝဝဝ ယောက် ဖြစ်လေသည်။
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt;

၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတမြို့ပေါ် လူဦးရေမှာ ၈၃၇၆၂ ဦးဖြစ်သည်။

== အခြေခံအဆောက်အအုံ ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရှေးခေတ်ဟောင်းမြို့ကြီးတမြို့ မဟုတ် သဖြင့် မြို့ပေါ်တွင် ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံကြီးများ မရှိလှ ချေ။ ကုန်းဘောင်ခေတ် နောက်ပိုင်းတွင်သာ မြို့ဝန်တစ်ဦး အုပ်ချုပ်သော မြို့တမြို့ဖြစ်လာသည်။ သို့သော် စီးပွားရေး ချောင်လည်သူများ များပြားသဖြင့် ခမ်းနာလှပသော စေတီပုထိုး ဘုရားကျောင်းကန်များ ရှိသည်။ ယခင်က မြစ်ကမ်းပါးနှင့်ဝေး သော်လည်း ကမ်းအပြိုကြမ်းသဖြင့် ယခုအခါ မြစ်ကမ်းနဖူးတွင် တဲတဲ ကလေးမျှကျန်နေသောရွှေပြောင်ပြောင်ဘုရားနှင့် ဦးဘရဲ ဘုရားတို့အား ကမ်းပြိုရာသို့ မပါအောင် အထူးကြပ်မ စောင့်ရှောက်နေကြရသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် အနီးအနားရှိ အခြားနေအိမ် အဆောက်အအုံများ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော်လည်း ထိုဘုရားနှစ်ဆူနေရာတွင် ကမ်းသည် ဝိုက်၍ ကျန်နေလေသည်။ ထိုစေတီနှစ်ဆူအနက် ဦးဘရဲ ဘုရားသည် ဟင်္သာတမြို့၏မြို့သူကြီးဦးဘရဲက ခရစ် ၁၈ဝ၄ ခုနှစ်တွင် တည်ထားသည်။ ရွှေ ပြောင်ပြောင်ဘုရားမှာမူ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ဥယျာဉ်တော်အုပ် ဦးပါလူက၊ ၁၈၁၇ ခုနှစ်တွင် တည်ထား၍ ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် မြို့သူကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သူ ဦးမြတ်သာနော်က ထပ်မံ မွန်းမံပြုပြင်ခဲ့သည်။

လမ်းကြီးလမ်းကောင်းများ နေအိမ်တိုက်တာ အဆောက်အအုံ ကောင်းကြီးများ၊ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံး၊ ပြည်သူ့ဘဏ်ခွဲ၊ သစ်တော ရုံး၊ ကုန်သွယ်ရေးရုံး၊ ဘူတာရုံ၊ ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့ရုံး၊ စာတိုက်ကြေးနန်းရုံး၊ ကြိုးမဲ့ကြေးနန်းရုံး၊ ဆေးရုံ၊ အကျဉ်းထောင် စသည်တို့ဖြင့် သိုက်မြိုက်ခမ်းနားစွာ ရှိလေ သည်။

ဟင်္သာတမြို့ရှိ မြစ်ကမ်းပါးသည် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်မှ စ၍ အပြိုကြမ်းလာသဖြင့် ကမ်းနားနှင့်နီးသော အိုးအိမ်အဆောက် အအုံများစွာတို့သည် ကမ်းပြိုရာထဲသို့ ပါသွားကြသည်။ ရှေး ခေတ်က ဟင်္သာတဈေးကြီး သည် အလွန်ကြီးကျယ်ပြီးလျှင် မြန်မာပန်းပုကျော်များ၏ ပန်းတမော့၊ ပန်းတော့လက်ရာများဖြင့် အလွန်လှပ ခမ်းနား၍ မြို့၏ကျက်သရောဆောင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုဈေးကြီးသည် မြစ်ကမ်းပါးအနီး တည်ရှိခဲ့ရာ ကမ်းပြိုရာသို့လုံးလုံးလျားလျား ပါသွားခဲ့သဖြင့်၊ ထိုဈေးကြီးတည်ခဲ့သော နေရာသည် ယခု မြစ်လယ်ခန့်တွင် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ ရွှေ့ပြောင်း၍ရသော အဆောက်အအုံ၊ စေတီဘုရား ကျောင်းကန် တို့ကို ကုန်းပိုင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းရွှေ့ရသည်။ မရွှေ့ ပြောင်းနိုင်၍ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော မြို့၏အဆောက်အအုံ များသည် သုံးပုံနှစ်ပုံခန့် ရှိလေသည်။

ယခင်က မြို့အလယ်ဟု ခေါ်ဆိုသော နေရာတွင် မိုင်ဒါ ကွင်းကျယ်ကြီး ရှိသည်။ ထိုကွင်းကျယ်ကြီး အတွင်း နှစ်စဉ် ဒါဘာပွဲ၊ ပြေးပွဲ၊ ပြိုင်ပွဲ၊ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထိုကွင်းကြီး၏ တဘက်တွင် ဘောလုံးကွင်း ပြုလုပ်ထားသည်။ ဟင်္သာတဈေးကြီး ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသောအခါ ထိုဈေးကြီး အစား တည်ဆောက်ရန်အတွက် ဘဏ္ဍာကြေးငွေ နည်းပါးမှု၊ သင့်လျော်ကျယ်ဝန်းသော မြေကွက်ရမှုစသော ကိစ္စ အဝဝတို့ အဆင်မပြေနိုင်သဖြင့် ထိုမိုင်ဒါကွင်းကြီးထဲတွင်ပင် သွပ်မိုးပျဉ် ကာ ဈေးဆိုင်ကန္နာများ တည်ဆောက်၍ ဈေးအဖြစ် အလျင် အမြန်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရသည်။ ထိုကြောင့် ယခင်က ဟင်္သာတ မြို့လယ်၏ ကျယ်လွင့်သော မိုင်ဒါကွင်းကြီး ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရ လေသည်။ ယခုဈေးသည် ကမ်းခြေနှင့် အတန်ဝေးပြီးလျှင် မြို့အလယ်၌ တည်ရှိ၍ ယခင်ကမြို့နှင့် အလှမ်းကွာကွာ တွင်ရှိခဲ့သော ဆေးရုံ၊ သစ်တောရုံး၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ အကျဉ်းထောင်၊ အစိုးရရုံးများနှင့် မဝေးလှတော့ချေ။

ဟင်္သာတမြို့၏ အခြားအန္တရာယ်တစ်ခုမှာ မီးဘေးဖြစ်သည်။ နွေရာသီတွင် ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ရေရှားပါးသည်။ မြစ်ဆိပ်ကမ်း များတွင် မိုးကုန်လျှင် သောင်များထွန်းလာသဖြင့် မြစ်ရေရရန် ခက်ခဲမှု၊ ရေတွင်းများ နည်းမှုကြောင့် ရေအခက်အခဲ ပြဿနာ ရှိပြီးလျှင် နှစ်စဉ် မီးလောင်သည့် ကိစ္စများ ဖြစ်ပေါ်တတ်လေ သည်။ မီးဘေးဒဏ်ခံရသူများ၊ ကမ်းပြိုသဖြင့် အိုးအိမ်မဲ့သူများနှင့် နယ်အခြေအနေ မလုံခြုံသဖြင့် တောမှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများ အတွက် မြို့၏အရှေ့ဘက် ဘူတာရုံ အနီးတဝိုက်၊ ယခင်က အကျဉ်းထောင်ပိုင် လယ်မြေ များကို အကွက်သစ်များ ရိုက်ကာ နေရာချထားပေးရသည်။ ဘူတာရုံ၏ အရှေ့ကွင်း၊ မြို့၏ မြောက်ဘက်ပိုင်း စသည်တို့၌လည်း ကွက်သစ်များ ထူထောင် 
ပေးရလေသည်။

== သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရန်ကုန်မြို့နှင့် မီးရထားလမ်းအားဖြင့် မိုင် ၁၁ဝ ကွာဝေး၍ ရေလမ်းအားဖြင့် ၁၄၉ မိုင် ကွာဝေးလေသည်။ မြို့နယ်အတွင်းနှင့် အပသို့ မီးရထားလမ်း၊ မော်တော်ကားလမ်း နှင့်ရေလမ်းခရီးတို့ဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်သည်။ မန္တလေးနှင့်ရန်ကုန် အစုန်အဆန် သွားလာသော မန္တလေးသင်္ဘောကြီးများ ဆိုက်ကပ် ရာ ဖြစ်၍ အထက်နှင့်အောက်ကုန်ပစ္စည်းများ စုံစုံလင်လင် ရနိုင်လေသည်။

== စီးပွားရေး ==
မြို့သူမြို့သားများသည် အစိုးရ အမှုထမ်းများအပြင် ကုန်သည်ပွဲစားများဖြစ်၍ အထက်အောက် ကုန်စည်ပစ္စည်း မျိုးစုံကို ရောင်းဝယ်ဖောက်ကား လုပ်ကိုင်ကြ သည်။ ဗြိတိသျှ အစိုးရတို့ မြန်မာနိုင်ငံအလုံးကို မသိမ်းပိုက်မီ၊ ၁၈ ရာစုနှစ်အတွင်းက ဗြိတိသျှကိုယ်စားလှယ် တော်တစ်ဦး ဖြစ်သော ကာနယ်ဆိုင်းသည် ရန်ကုန်မှ အင်းဝသို့ ဆန်တက် ရာတွင် ဟင်္သာတမြို့ကိုလည်း ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ကာနယ် ဆိုင်းသည် ထိုခေတ် ဟင်္သာတမြို့သည် စီးပွားရေးအခြေအနေ တိုးတက် ကောင်းမွန်လျက်ရှိကာ မြို့သူမြို့သားတို့သည်လည်း ပြုမူ နေထိုင်စားဝတ်ပုံမှအစ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့ကြပေသည်ဟု ယင်း ၏မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားလေသည်။‌

အခြားလုပ်ငန်းများမှာ အိမ်ထောင် ပရိဘောဂလုပ်ငန်း၊ သင်ဖြူးသင်ဖျာလုပ်ငန်း စသည်တို့ဖြစ်၍ ချည်ထည်များရက်လုပ်သော စက်ရက်ကန်းရုံများလည်း ရှိသည်။ မြို့၏အနီးအနားတဝိုက်တွင် ဆီစက်များ၊ အုန်းဆီစက်များ ရှိသည်။ ဝင်ငွေကောင်းသော လုပ်ငန်းအမျိုးမျိုးကို လုပ်ကိုင်နိုင်ကြ၍  ဟင်္သာတမြို့နယ်တွင် လူဦးရေ ထူထပ်သည်။

=== ကုန်စည် နှင့် ခရီးသည် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ===
မြစ်သုံးခွဆုံ တွင် ရှိခြင်း၊ 

=== စိုက်ပျိုးရေး ===
မြေဩဇာထက်သန်ကောင်းမွန်သော မြို့နယ်ဖြစ်သဖြင့် ဆန် စပါးကို အများဆုံးစိုက်ပျိုးကြသည်။ အချို့ ဒေသများတွင် တနှစ်လျှင် နှစ်သီးစိုက်ပျိုးရန် ဆောင်ရွက်နေကြသည်။ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းရှိ မြေနုကျွန်းများနှင့် ရေကာတာ၏ အပြင်ဘက် သောင်ပြင်များတွင် ပဲအမျိုးမျိုး၊ ပြောင်း၊ ဆေး၊ ငရုတ် စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုး သောကိုင်းခင်းများကို အများ အပြား လုပ်ကိုင်ကြသည်။

အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

=== ရေလုပ်ငန်း ===
ဧရာဝတီ နှင့် ငဝန် မြစ်သုံးခွဆုံရာတွင် ရှိ၍ အင်းအိုင် ချောင်း မြောင်း မြစ်လက်တက်များ ပေါများသဖြင့် ရေလုပ်ငန်း ထွန်းကားပြီး ငါး ပုဇွန် များစွာထွက်သည်။ ငါးပိ ငါးခြောက် ထွက်ကုန်များ ထွက်ရှိသည်။  

== ဘုရား‌‌စေတီများ ==
ဟင်္သာတမြို့၏ ထင်ရှားသော စေတီဘုရားများမှာ [[ဦးပါရဲစေတီတော်]]၊ [[မြို့သူကြီးစေတီတော်]]၊ [[တိလောကဥသျှောင်ရှင်သာလျောင်းရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီး]] တို့ဖြစ်သည်။ အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ ပထမဆုံး မြန်အောင်မြို့ သူကြီးဦးမူတည်ခဲ့သော '''ငါးမျက်နှာဘုရား'''သည် မူလ နေရာ ဟောင်းမှ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မိုင်ဒါကွင်းအနီးသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ထိုဘုရားကို ခရစ်နှစ် ၁၈၁၅ ခုတွင် တည်ခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၈၁၂ ခုတွင် ပုဂံမင်းမိဖုရား၏ မယ်တော်တည်ခဲ့သည် ဆိုသော '''မယ်တော်ဘုရား'''ကိုလည်းကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မူလနေရာမှ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ကမ်းနှင့်ဝေးကွာ၍ ဆောက်လုပ်ရေးဌာန ရေကာတာ၏အတွင်းဘက်ကျသော '''ကျောက်တော်ကြီးဘုရား'''နှင့် '''ဆယ်ထပ်ကြီးဘုရား'''တို့သည် ဗြိတိသျှခေတ်၌ တည်ခဲ့သော ဘုရားများဖြစ်ကြပြီးလျှင် အခြံအရံ ဇရပ် တန်ဆောင်းများဖြင့်တင့်တယ်ခန့်ညားစွာ ဖူးတွေ့ကြရသည်။ ထို့ပြင် ဆီစက်နှင့်ဆန်စက်ပိုင်ရှင် ဦးအောင်မြတ်ကျော်၏ကောင်းမှုဖြစ်သောဘုရားလည်း ရှိပေသေးသည်။

== ဘုန်းကြီး‌‌ကျောင်းများ ==
ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ယခင်က ကျမ်းဂန်တတ် ဆရာတော်ကြီး များ သီတင်းသုံးခဲ့ရာ ကျောင်းတိုက်ကြီးများမှာ '''လယ်တီကျောင်းတိုက်'''၊ '''မိုးကောင်းကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရေတံခွန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပတ္တမြားကျောင်းတိုက်'''၊ '''ဘုရားကြီးကျောင်းတိုက်'''၊'''သပြေပင်ကျောင်းတိုက်'''တို့အပြင် မြို့အတွင်းပိုင်း၌မူ '''မြစ်ကွေ့ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရန်ကုန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပိုးစတောကျောင်း''' စသည်တို့ ရှိကြသည်။ သီလရှင်စာသင်ကျောင်းတိုက်ကြီး များလည်း ရှိပေသေးသည်။

စာတတ် ကျမ်းတတ် ရဟန်း၊ သီလရှင်တို့ များပြားသော မြို့ဖြစ်သည့်ပြင် မြို့သူမြို့သားများအနေဖြင့်လည်း စာပေပညာ၊ အနုပညာလေ့လာလိုက်စားသူများ အတော်များများ ရှိသည်။

== ပညာရေး==
ပညာရေးအတွက် ဟင်္သာတတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတနည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း ခြောက်ကျောင်း နှင့်စက်မှုအထက်တန်းကျောင်း တကျောင်းရှိသည်ကို ထောက်၍ ပညာရေး အဆင့်အတန်းကို အကဲခတ်နိုင်ပေသည်။

== ထူးခြားထင်ရှား ==
ဟင်္သာတ မှ နာမည်ကျော် ဂီတ နှင့် အနု ပညာရှင် များစွာ ထွက်ပေါ် ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသူ အချို့မှာ -

# [[ချစ်ဆွေ၊ စန္ဒရား]]
# [[ဟင်္သာတထွန်းရင်]]
# [[မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ|ဟင်္သာတမြင့်ငွေ]]
# [[မိုးဒီ]]
# [[မင်းအောင် (အဆိုတော်)|မင်းအောင်]]
#[[အကော်ဒီယံအုန်းကျော်|အကော်ဒီယံအုန်း‌ကျော်]]
#[[ဖြိုးမြတ်အောင်]]

== အစားအသောက် ==
မြန်မာ မုန့်ဟင်းခါးများတွင် ဟင်္သာတ မုန့်ဟင်းခါးသည် နာမည်ရ မုန့်ဟင်းခါးတမျိုးဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
 [[Category:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ‎]]</text>
      <sha1>hy70843c5rtdawptfbvnexkb5rxt38d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1043433</id>
      <parentid>1043432</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T06:20:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကုန်စည် နှင့် ခရီးသည် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး */</comment>
      <origin>1043433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41128" sha1="4ta4zh6l9kcgwzs1lqfk0t7jysv3e9o" xml:space="preserve">{{outdated}}
{{Infobox settlement
|name = ဟင်္သာတမြို့
|other_name = 
| settlement_type = မြို့
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ
|image_skyline = Hinthada.jpg
|image_caption = 
|image_map =
|map_caption =
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{Flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_name1 = [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[ဟင်္သာတခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 = [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]
|unit_pref = 
|area_total_km2 =
| population_footnotes  = &lt;ref name=&quot;WG&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |title=Myanmar: largest cities and towns and statistics of their population&quot; |archiveurl=https://archive.today/20130209135624/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |archivedate=2013-02-09 |deadurl=yes |df= }} World Gazetteer&lt;/ref&gt;
|population = 
|population_as_of = 
| population_est  =
| pop_est_as_of   =
|population_blank1_title = Ethnicities
|population_blank2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
|population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု
|population_density_km2 = auto
|coordinates       = {{coord|17|38|46|N|95|27|37|E|region:MM|display=inline,title}}
|leader_title = Mayor
|elevation_ft =
|elevation_m = 17
|timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
|utc_offset = +6.30
|website =
}}
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတွင် [[ဟင်္သာတခရိုင်]] နှင့် [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သော ဟင်္သာတ မြို့သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

== သမိုင်း ==
မြို့တည်သည့် သက္ကရာဇ်ကို အချို့က ၁၃ ရာစုနှစ် အလယ် ပိုင်း၊ အချို့က ၁၆ ရာစုနှစ် စောစောပိုင်းဟု အမျိုးမျိုး ပြောဆို ကြသည်။ ရာဇဝင် အထောက်အထားမရသော်လည်း ၁၆ ရာစု နှစ်အတွင်း တည်ခဲ့သည် ဆိုသော အဆိုသည် ပို၍ မှန်ကန် ဖွယ်ရှိသည်။

ဟင်္သာတဟူသောအမည်ခေါ်တွင်ခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အကြောင်းပြချက် သုံးမျိုးရှိသော်လည်း ခိုင်လုံသော အချက် များဟူ၍ကား မဆိုနိုင်ချေ။

ပထမအကြောင်းပြချက်မှာ အချို့ ရှေးသူဟောင်းတို့၏ အဆိုအရ ရှေးအခါက ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သည် ဟင်္သာငှက်များ ကျက်စားရာ ညွှန်ပျောင်း ထူသော မြေနိမ့်ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အလောင်းစည်သူ မင်းသည် ဖောင်စကြာဖြင့် တိုင်းခမ်းလှည့်လည်လာရာ ဟင်္သာတမြို့နေရာသို့ ရောက်လျှင် ဖောင်တော်ကို ရပ်နား၍ စခန်းချသည်။ ယင်းသည့်အခိုက်တွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ရှိ သဲသောင်တစ်ခုပေါ်၌ ကျက်စားနေသော ဟင်္သာမောင်နှံအနက် ဟင်္သာဖိုသည် ရုတ်တရက် သေဆုံးသွားလေရာ ဟင်္သာမသည် 
ဟင်္သာဖိုအား လွမ်းဆွတ်တမ်းတနေသည်ကို ဘုရင်မင်းမြတ် မြင်တော်မူသဖြင့် ထိုအရပ်ကို ဟင်္သာတ တွင်စေခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။

ဒုတိယအကြောင်းပြချက်မှာ တရုတ်ပြေးမင်း နရသီဟပတေ့ သည် တရုတ်တို့၏ရန်ကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကို စုန်ဆင်းလာရာ၊ ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သို့ရောက်လျှင် ခေတ္တစခန်းချနေခိုက် ပွဲတော်တည်ရန် ဟင်းမယ် ၃ဝဝ မပြည့်သဖြင့် ဟင်းလျာတ ခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဟင်းလျာတဟု ဆိုကြရာမှ ဟင်္သာတသို့ ရွေ့လျောလာသည်ဟု တစ်မျိုးဆိုကြသည်။

တတိယအကြောင်းပြချက်မှာ မွန်တို့ခေတ်က ဟင်္သာတမြို့ နေရာတွင် ဓနုန်းပင် အများအပြား ပေါက်ရောက်ရာ မွန် ဘာသာစကားဖြင့် ဓနုန်းပင်ကို ဟမ်းဇဒါးဟု ခေါ်ကြရာ၊ မြန်မာအသံဖြင့် ဟမ်းသဒါးဟု လိုက်၍ ခေါ်ကြရာမှ ဟင်္သာတ တွင်လာသည်ဟု ဆိုကြပြန်လေသည်။

ရာဇဝင်သမိုင်းများ၌ ဟင်္သာ၏အမည်ကို အလောင်းဘုရား လက်ထက်ကမှ စတင် တွေ့ရှိရသည်။ အင်းဝနှင့် ပဲခူးခေတ် တွင် ထိုနှစ်ပြည်ထောင်တို့ ကူးလူးဆက်ဆံရာ၌လည်းကောင်း၊ စစ်မက်ကာလ၌လည်းကောင်း ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ရှိ တောင်ငူ(စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်း)ကြောင်းနှင့် လှိုင်မြစ်ကြောင်း တို့ကိုသာ အသုံးများခဲ့ကြ၍ ဧရာဝတီ မြစ်ကြောင်းအားဖြင့် လည်း ပြည်မြို့အထိသာ စုန်ဆင်းကြသည်။ ပြည်မြို့မှ အောက် ဘက် ဟင်္သာတနယ်ဘက်သို့ ကား အရောက်အပေါက် ည်းပါးခဲ့သည်။ ထိုခေတ်က ရေကာတာများလည်း အလုံ အလောက် မဆောက်လုပ်ရသေးသဖြင့် ရေလွှမ်းမိုးမှုဒဏ်ကြောင့် လူနေအိမ်ခြေလည်း အလွန်ပင် နည်းပါးခဲ့လေသည်။ ဟင်္သာတ ဒေသ တဝိုက်သည် ရှေးမြန်မာမင်းများ လက်ထက်က ဟံသာ ဝတီပဲခူး၏လက်အောက်ခံဖြစ်ပြီးလျှင် မွန်လူမျိုးများ နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ မွန်အဆက်အနွယ် ပပျောက် သလောက် ရှိနေခဲ့သည်။

ဟံသာဝတီကို ခရစ် ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် အလောင်းမင်း တရားကြီး သိမ်းပိုက်သောအခါ ဟင်္သာတနယ်သည်လည်း မြန်မာမင်းတို့ လက်အောက်ခံဖြစ်လာသည်။ ၁၇၅၉ ခုနှစ်တွင် ပဲခူး၌ မွန်တို့ပုန်ကန်ထကြွကြသော အခါ ဟံသာဝတီပဲခူးရှိ မြန်မာဘုရင်ခံသည် ဟင်္သာတသို့ ဆုတ်ပေးရသည်ဟူသော အဆိုကိုထောက်၍ ထိုစဉ်က ဟင်္သာတသည် ခိုင်လုံသော မြို့တမြို့ ဖြစ်နေပြီဟု ယူဆရပြီးလျှင် မြန်မာလူမျိုးများသည် လည်း ထိုဒေသတွင် အတော်အတန် အခြေစိုက် နေထိုင်လျက် ရှိဟန်တူပေသည်။ ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်း အင်္ဂလိပ်တပ်များ ပြည်မြို့သို့ ချီတက်လာစဉ်က ဟင်္သာတမှ အခုအခံ မပြုခဲ့ပေ။ 

ဒုတိယအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်းကမူ ဟင်္သာတနယ်အတွင်း အခြေအနေ မငြိမ်မသက် ရှိလာသည်။ သူကြီးဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်သော ဦးမြတ်ထွန်းဆိုသူ ခေါင်းဆောင်၍ မအူပင်၊ ပုသိမ်၊ ဟင်္သာတတဝိုက်၌ လည်းကောင်း၊ ဦးခေါင်းကြီးဆိုသူ ခေါင်း ဆောင်၍ သာယာဝတီတဝိုက်၌လည်းကောင်း ဆူပူသောင်းကျန်း မှုများကို ဗြိတိသျှအစိုးရသည် အတော်ပင် နှိမ်နင်းယူရလေသည်။ ဟင်္သာတခရိုင်ဟု ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ မူလသတ်မှတ်ထား သော နယ်မြေတွင် မအူပင်ခရိုင်၏ တစိတ်တဒေသနှင့် သာယာဝတီခရိုင်တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဆူပူလှုပ်ရှားမှု များကို နှိမ်နင်းရေးအတွက် အုပ်ချုပ်မှု လွယ်ကူစေရန် နှစ် ပေါင်း ၃ဝ ခန့်အတွင်း ဟင်္သာတခရိုင် နယ်နမိတ်ကို အကြိမ် ကြိမ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ် ခဲ့ရလေသည်။

သာယာဝတီမင်းလက်ထက်က ဧရာဝတီမြစ်၏ တစ်ဘက် တစ်ချက်တွင် ရှိကြသော ဟင်္သာတနှင့် သာယာဝတီ တို့သည် ထိုမင်း မင်းသားဘဝက အပိုင်စားရသော နယ်မြေများဖြစ်၍ အင်းဝနေပြည်တော်မှစ၍ တိုက်ရိုက် အုပ်ချုပ်သည်။ နောင်အခါ မြို့ငယ်၊ တိုက်ငယ်များ ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ အုပ်ချုပ်စအခါက သာယာဝတီမင်းသား အပိုင်စားခဲ့သော နယ်မြေတို့ကို သာရဝေါတွင် အရေးပိုင် (ခရိုင် ဝန်)ရုံးစိုက်မြို့ထား၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုနယ်မြေ အပိုင်း အခြားမှာ လေးမျက်နှာမြို့နယ်မှ လွဲ၍ ယခု ဟင်္သာတခရိုင်၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ တရုတ်မော်မြို့နယ်၊ သုံးဆယ်တိုက်နယ်၊ ယခု မအူပင်ခရိုင်မှ ဓနုဖြူမြို့နယ်တို့ ပါဝင်သည်။ နောင်အခါ သူပုန်သူကန်အရေးကြောင့် အုပ်ချုပ်ရေးလွယ်ကူစေရန် ခရစ် ၁၈၅၃ ခုနှစ်မတိုင်မီကာလတွင် သာရဝေါခရိုင်ကို နှစ်ပိုင်း ခွဲခြားလိုက်ရသည်။ 

ဟင်္သာတမြို့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက် မျူနီစီပယ်အဖွဲ့ အစောဆုံးတည်ထောင်ခဲ့သော မြို့ကြီးခုနစ်မြို့တွင် ပါဝင်၍၊ ထို အဖွဲ့တည်ထောင်သည့်နှစ်မှာ ခရစ် ၁၈၇၄ ခုနှစ်ဖြစ်လေသည်။ သင်္သာတမြို့သည် ယခင် ဟင်္သာတခရိုင်၏ တောင်ဘက် ပိုင်းတွင် တန်းလျက် တည်ရှိသော မြို့နယ်သုံးနယ် အနက်၊ အလယ်မြို့နယ်ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်တစ်ခုလုံး၏ မြေမျက်နှာပြင် သည် နုံးတင်မြေနုလွင်ပြင်ကြီးဖြစ်၍ အကျယ်အဝန်းသည် ၃၆၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်ပြီးလျှင် သူကြီးတပိုင်နယ်ပေါင်း ၁၁၉ ခု ရှိ လေသည်။ 

ဧရာဝတီမြစ်အားဖြင့် ပိုင်းခြား ထားသော ထိုခရိုင်သစ်နှစ်ခုမှာ ဟင်္သာတ(ရုံးစိုက်မြို့ ဟင်္သာတ)နှင့် သာယာဝတီ(ရုံးစိုက်မင်းကြီးမြို့)ဖြစ်ကြ၍ ပြည်ခရိုင်အတွင်း၌ ပါဝင်နေသော တရုတ်မော်မြို့နယ်ကို သာယာဝတီခရိုင်အတွင်း သို့ ပေါင်းထည့်ပေးသည်။၁၉၇၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်သစ် ဖော်ထုတ် ရေး အစီအစဉ်အရ ခရိုင်အဆင့် ဖျက်သိမ်းလိုက်သည့်အခါ ဟင်္သာတသည် မြို့နယ်အဆင့်သို့ ရောက်ခဲ့သည်။

== ရေဆင်း ==
ဟင်္သာတမြို့သည် မြို့ခင်းမြို့ကွက် အနေအထား ကောင်း သော်လည်း၊ မြစ်ကမ်းပါးအောက် နိမ့်နေသည်။ ထိုကြောင့် မိုးရာသီအခါ ရေဆင်းမကောင်းသဖြင့် မြို့ထဲတွင် ရေအိုင်ခြင်း၊ ရေဝပ်ခြင်းများ ရှိတတ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်ရေလျှံသည့်ဘေးမှ ကင်းလွတ်နိုင်ရန် မြစ်ဆိပ်ကမ်းပါးတလျှောက် ရေကာတာဖို့ ထားသည်။ ကမ်းနားဘက်မှ အတွင်းကျကျ၌လည်း ပြည်သူ့ လုပ်ငန်းဌာန ရေကာတာကြီးတထပ် ရှိသေးရာ၊ ထိုရေကာတာ ရိုးကြီးသည် မြို့ကို အရှေ့မှအနောက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။  

== လူဦး‌‌‌ရေ ==
၁၉၆၃ ခုနှစ်ခန့်မှန်း သန်ကောင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတ မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေသည် ၆၇၈၆၄ ယောက်ဖြစ်၍ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် အများဆုံးဖြစ်သည်။ ဒုတိယအများစုသည် ကရင်လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်။

၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းသန်ကောင်စာရင်းအရ မြို့နယ်လူဦးရေသည် ၃၂၈ဝဝဝ ယောက် ဖြစ်လေသည်။
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt;

၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတမြို့ပေါ် လူဦးရေမှာ ၈၃၇၆၂ ဦးဖြစ်သည်။

== အခြေခံအဆောက်အအုံ ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရှေးခေတ်ဟောင်းမြို့ကြီးတမြို့ မဟုတ် သဖြင့် မြို့ပေါ်တွင် ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံကြီးများ မရှိလှ ချေ။ ကုန်းဘောင်ခေတ် နောက်ပိုင်းတွင်သာ မြို့ဝန်တစ်ဦး အုပ်ချုပ်သော မြို့တမြို့ဖြစ်လာသည်။ သို့သော် စီးပွားရေး ချောင်လည်သူများ များပြားသဖြင့် ခမ်းနာလှပသော စေတီပုထိုး ဘုရားကျောင်းကန်များ ရှိသည်။ ယခင်က မြစ်ကမ်းပါးနှင့်ဝေး သော်လည်း ကမ်းအပြိုကြမ်းသဖြင့် ယခုအခါ မြစ်ကမ်းနဖူးတွင် တဲတဲ ကလေးမျှကျန်နေသောရွှေပြောင်ပြောင်ဘုရားနှင့် ဦးဘရဲ ဘုရားတို့အား ကမ်းပြိုရာသို့ မပါအောင် အထူးကြပ်မ စောင့်ရှောက်နေကြရသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် အနီးအနားရှိ အခြားနေအိမ် အဆောက်အအုံများ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော်လည်း ထိုဘုရားနှစ်ဆူနေရာတွင် ကမ်းသည် ဝိုက်၍ ကျန်နေလေသည်။ ထိုစေတီနှစ်ဆူအနက် ဦးဘရဲ ဘုရားသည် ဟင်္သာတမြို့၏မြို့သူကြီးဦးဘရဲက ခရစ် ၁၈ဝ၄ ခုနှစ်တွင် တည်ထားသည်။ ရွှေ ပြောင်ပြောင်ဘုရားမှာမူ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ဥယျာဉ်တော်အုပ် ဦးပါလူက၊ ၁၈၁၇ ခုနှစ်တွင် တည်ထား၍ ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် မြို့သူကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သူ ဦးမြတ်သာနော်က ထပ်မံ မွန်းမံပြုပြင်ခဲ့သည်။

လမ်းကြီးလမ်းကောင်းများ နေအိမ်တိုက်တာ အဆောက်အအုံ ကောင်းကြီးများ၊ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံး၊ ပြည်သူ့ဘဏ်ခွဲ၊ သစ်တော ရုံး၊ ကုန်သွယ်ရေးရုံး၊ ဘူတာရုံ၊ ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့ရုံး၊ စာတိုက်ကြေးနန်းရုံး၊ ကြိုးမဲ့ကြေးနန်းရုံး၊ ဆေးရုံ၊ အကျဉ်းထောင် စသည်တို့ဖြင့် သိုက်မြိုက်ခမ်းနားစွာ ရှိလေ သည်။

ဟင်္သာတမြို့ရှိ မြစ်ကမ်းပါးသည် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်မှ စ၍ အပြိုကြမ်းလာသဖြင့် ကမ်းနားနှင့်နီးသော အိုးအိမ်အဆောက် အအုံများစွာတို့သည် ကမ်းပြိုရာထဲသို့ ပါသွားကြသည်။ ရှေး ခေတ်က ဟင်္သာတဈေးကြီး သည် အလွန်ကြီးကျယ်ပြီးလျှင် မြန်မာပန်းပုကျော်များ၏ ပန်းတမော့၊ ပန်းတော့လက်ရာများဖြင့် အလွန်လှပ ခမ်းနား၍ မြို့၏ကျက်သရောဆောင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုဈေးကြီးသည် မြစ်ကမ်းပါးအနီး တည်ရှိခဲ့ရာ ကမ်းပြိုရာသို့လုံးလုံးလျားလျား ပါသွားခဲ့သဖြင့်၊ ထိုဈေးကြီးတည်ခဲ့သော နေရာသည် ယခု မြစ်လယ်ခန့်တွင် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ ရွှေ့ပြောင်း၍ရသော အဆောက်အအုံ၊ စေတီဘုရား ကျောင်းကန် တို့ကို ကုန်းပိုင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းရွှေ့ရသည်။ မရွှေ့ ပြောင်းနိုင်၍ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော မြို့၏အဆောက်အအုံ များသည် သုံးပုံနှစ်ပုံခန့် ရှိလေသည်။

ယခင်က မြို့အလယ်ဟု ခေါ်ဆိုသော နေရာတွင် မိုင်ဒါ ကွင်းကျယ်ကြီး ရှိသည်။ ထိုကွင်းကျယ်ကြီး အတွင်း နှစ်စဉ် ဒါဘာပွဲ၊ ပြေးပွဲ၊ ပြိုင်ပွဲ၊ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထိုကွင်းကြီး၏ တဘက်တွင် ဘောလုံးကွင်း ပြုလုပ်ထားသည်။ ဟင်္သာတဈေးကြီး ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသောအခါ ထိုဈေးကြီး အစား တည်ဆောက်ရန်အတွက် ဘဏ္ဍာကြေးငွေ နည်းပါးမှု၊ သင့်လျော်ကျယ်ဝန်းသော မြေကွက်ရမှုစသော ကိစ္စ အဝဝတို့ အဆင်မပြေနိုင်သဖြင့် ထိုမိုင်ဒါကွင်းကြီးထဲတွင်ပင် သွပ်မိုးပျဉ် ကာ ဈေးဆိုင်ကန္နာများ တည်ဆောက်၍ ဈေးအဖြစ် အလျင် အမြန်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရသည်။ ထိုကြောင့် ယခင်က ဟင်္သာတ မြို့လယ်၏ ကျယ်လွင့်သော မိုင်ဒါကွင်းကြီး ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရ လေသည်။ ယခုဈေးသည် ကမ်းခြေနှင့် အတန်ဝေးပြီးလျှင် မြို့အလယ်၌ တည်ရှိ၍ ယခင်ကမြို့နှင့် အလှမ်းကွာကွာ တွင်ရှိခဲ့သော ဆေးရုံ၊ သစ်တောရုံး၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ အကျဉ်းထောင်၊ အစိုးရရုံးများနှင့် မဝေးလှတော့ချေ။

ဟင်္သာတမြို့၏ အခြားအန္တရာယ်တစ်ခုမှာ မီးဘေးဖြစ်သည်။ နွေရာသီတွင် ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ရေရှားပါးသည်။ မြစ်ဆိပ်ကမ်း များတွင် မိုးကုန်လျှင် သောင်များထွန်းလာသဖြင့် မြစ်ရေရရန် ခက်ခဲမှု၊ ရေတွင်းများ နည်းမှုကြောင့် ရေအခက်အခဲ ပြဿနာ ရှိပြီးလျှင် နှစ်စဉ် မီးလောင်သည့် ကိစ္စများ ဖြစ်ပေါ်တတ်လေ သည်။ မီးဘေးဒဏ်ခံရသူများ၊ ကမ်းပြိုသဖြင့် အိုးအိမ်မဲ့သူများနှင့် နယ်အခြေအနေ မလုံခြုံသဖြင့် တောမှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများ အတွက် မြို့၏အရှေ့ဘက် ဘူတာရုံ အနီးတဝိုက်၊ ယခင်က အကျဉ်းထောင်ပိုင် လယ်မြေ များကို အကွက်သစ်များ ရိုက်ကာ နေရာချထားပေးရသည်။ ဘူတာရုံ၏ အရှေ့ကွင်း၊ မြို့၏ မြောက်ဘက်ပိုင်း စသည်တို့၌လည်း ကွက်သစ်များ ထူထောင် 
ပေးရလေသည်။

== သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရန်ကုန်မြို့နှင့် မီးရထားလမ်းအားဖြင့် မိုင် ၁၁ဝ ကွာဝေး၍ ရေလမ်းအားဖြင့် ၁၄၉ မိုင် ကွာဝေးလေသည်။ မြို့နယ်အတွင်းနှင့် အပသို့ မီးရထားလမ်း၊ မော်တော်ကားလမ်း နှင့်ရေလမ်းခရီးတို့ဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်သည်။ မန္တလေးနှင့်ရန်ကုန် အစုန်အဆန် သွားလာသော မန္တလေးသင်္ဘောကြီးများ ဆိုက်ကပ် ရာ ဖြစ်၍ အထက်နှင့်အောက်ကုန်ပစ္စည်းများ စုံစုံလင်လင် ရနိုင်လေသည်။

== စီးပွားရေး ==
မြို့သူမြို့သားများသည် အစိုးရ အမှုထမ်းများအပြင် ကုန်သည်ပွဲစားများဖြစ်၍ အထက်အောက် ကုန်စည်ပစ္စည်း မျိုးစုံကို ရောင်းဝယ်ဖောက်ကား လုပ်ကိုင်ကြ သည်။ ဗြိတိသျှ အစိုးရတို့ မြန်မာနိုင်ငံအလုံးကို မသိမ်းပိုက်မီ၊ ၁၈ ရာစုနှစ်အတွင်းက ဗြိတိသျှကိုယ်စားလှယ် တော်တစ်ဦး ဖြစ်သော ကာနယ်ဆိုင်းသည် ရန်ကုန်မှ အင်းဝသို့ ဆန်တက် ရာတွင် ဟင်္သာတမြို့ကိုလည်း ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ကာနယ် ဆိုင်းသည် ထိုခေတ် ဟင်္သာတမြို့သည် စီးပွားရေးအခြေအနေ တိုးတက် ကောင်းမွန်လျက်ရှိကာ မြို့သူမြို့သားတို့သည်လည်း ပြုမူ နေထိုင်စားဝတ်ပုံမှအစ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့ကြပေသည်ဟု ယင်း ၏မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားလေသည်။‌

အခြားလုပ်ငန်းများမှာ အိမ်ထောင် ပရိဘောဂလုပ်ငန်း၊ သင်ဖြူးသင်ဖျာလုပ်ငန်း စသည်တို့ဖြစ်၍ ချည်ထည်များရက်လုပ်သော စက်ရက်ကန်းရုံများလည်း ရှိသည်။ မြို့၏အနီးအနားတဝိုက်တွင် ဆီစက်များ၊ အုန်းဆီစက်များ ရှိသည်။ ဝင်ငွေကောင်းသော လုပ်ငန်းအမျိုးမျိုးကို လုပ်ကိုင်နိုင်ကြ၍  ဟင်္သာတမြို့နယ်တွင် လူဦးရေ ထူထပ်သည်။

=== ကုန်စည် နှင့် ခရီးသည် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ===
မြစ်သုံးခွဆုံ တွင် ရှိခြင်း၊ အောက် နှင့် အထက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပေါင်းကူးမြို့ဖြသ်နေခြင်း  

=== စိုက်ပျိုးရေး ===
မြေဩဇာထက်သန်ကောင်းမွန်သော မြို့နယ်ဖြစ်သဖြင့် ဆန် စပါးကို အများဆုံးစိုက်ပျိုးကြသည်။ အချို့ ဒေသများတွင် တနှစ်လျှင် နှစ်သီးစိုက်ပျိုးရန် ဆောင်ရွက်နေကြသည်။ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းရှိ မြေနုကျွန်းများနှင့် ရေကာတာ၏ အပြင်ဘက် သောင်ပြင်များတွင် ပဲအမျိုးမျိုး၊ ပြောင်း၊ ဆေး၊ ငရုတ် စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုး သောကိုင်းခင်းများကို အများ အပြား လုပ်ကိုင်ကြသည်။

အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

=== ရေလုပ်ငန်း ===
ဧရာဝတီ နှင့် ငဝန် မြစ်သုံးခွဆုံရာတွင် ရှိ၍ အင်းအိုင် ချောင်း မြောင်း မြစ်လက်တက်များ ပေါများသဖြင့် ရေလုပ်ငန်း ထွန်းကားပြီး ငါး ပုဇွန် များစွာထွက်သည်။ ငါးပိ ငါးခြောက် ထွက်ကုန်များ ထွက်ရှိသည်။  

== ဘုရား‌‌စေတီများ ==
ဟင်္သာတမြို့၏ ထင်ရှားသော စေတီဘုရားများမှာ [[ဦးပါရဲစေတီတော်]]၊ [[မြို့သူကြီးစေတီတော်]]၊ [[တိလောကဥသျှောင်ရှင်သာလျောင်းရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီး]] တို့ဖြစ်သည်။ အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ ပထမဆုံး မြန်အောင်မြို့ သူကြီးဦးမူတည်ခဲ့သော '''ငါးမျက်နှာဘုရား'''သည် မူလ နေရာ ဟောင်းမှ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မိုင်ဒါကွင်းအနီးသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ထိုဘုရားကို ခရစ်နှစ် ၁၈၁၅ ခုတွင် တည်ခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၈၁၂ ခုတွင် ပုဂံမင်းမိဖုရား၏ မယ်တော်တည်ခဲ့သည် ဆိုသော '''မယ်တော်ဘုရား'''ကိုလည်းကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မူလနေရာမှ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ကမ်းနှင့်ဝေးကွာ၍ ဆောက်လုပ်ရေးဌာန ရေကာတာ၏အတွင်းဘက်ကျသော '''ကျောက်တော်ကြီးဘုရား'''နှင့် '''ဆယ်ထပ်ကြီးဘုရား'''တို့သည် ဗြိတိသျှခေတ်၌ တည်ခဲ့သော ဘုရားများဖြစ်ကြပြီးလျှင် အခြံအရံ ဇရပ် တန်ဆောင်းများဖြင့်တင့်တယ်ခန့်ညားစွာ ဖူးတွေ့ကြရသည်။ ထို့ပြင် ဆီစက်နှင့်ဆန်စက်ပိုင်ရှင် ဦးအောင်မြတ်ကျော်၏ကောင်းမှုဖြစ်သောဘုရားလည်း ရှိပေသေးသည်။

== ဘုန်းကြီး‌‌ကျောင်းများ ==
ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ယခင်က ကျမ်းဂန်တတ် ဆရာတော်ကြီး များ သီတင်းသုံးခဲ့ရာ ကျောင်းတိုက်ကြီးများမှာ '''လယ်တီကျောင်းတိုက်'''၊ '''မိုးကောင်းကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရေတံခွန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပတ္တမြားကျောင်းတိုက်'''၊ '''ဘုရားကြီးကျောင်းတိုက်'''၊'''သပြေပင်ကျောင်းတိုက်'''တို့အပြင် မြို့အတွင်းပိုင်း၌မူ '''မြစ်ကွေ့ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရန်ကုန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပိုးစတောကျောင်း''' စသည်တို့ ရှိကြသည်။ သီလရှင်စာသင်ကျောင်းတိုက်ကြီး များလည်း ရှိပေသေးသည်။

စာတတ် ကျမ်းတတ် ရဟန်း၊ သီလရှင်တို့ များပြားသော မြို့ဖြစ်သည့်ပြင် မြို့သူမြို့သားများအနေဖြင့်လည်း စာပေပညာ၊ အနုပညာလေ့လာလိုက်စားသူများ အတော်များများ ရှိသည်။

== ပညာရေး==
ပညာရေးအတွက် ဟင်္သာတတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတနည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း ခြောက်ကျောင်း နှင့်စက်မှုအထက်တန်းကျောင်း တကျောင်းရှိသည်ကို ထောက်၍ ပညာရေး အဆင့်အတန်းကို အကဲခတ်နိုင်ပေသည်။

== ထူးခြားထင်ရှား ==
ဟင်္သာတ မှ နာမည်ကျော် ဂီတ နှင့် အနု ပညာရှင် များစွာ ထွက်ပေါ် ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသူ အချို့မှာ -

# [[ချစ်ဆွေ၊ စန္ဒရား]]
# [[ဟင်္သာတထွန်းရင်]]
# [[မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ|ဟင်္သာတမြင့်ငွေ]]
# [[မိုးဒီ]]
# [[မင်းအောင် (အဆိုတော်)|မင်းအောင်]]
#[[အကော်ဒီယံအုန်းကျော်|အကော်ဒီယံအုန်း‌ကျော်]]
#[[ဖြိုးမြတ်အောင်]]

== အစားအသောက် ==
မြန်မာ မုန့်ဟင်းခါးများတွင် ဟင်္သာတ မုန့်ဟင်းခါးသည် နာမည်ရ မုန့်ဟင်းခါးတမျိုးဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
 [[Category:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ‎]]</text>
      <sha1>4ta4zh6l9kcgwzs1lqfk0t7jysv3e9o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1043435</id>
      <parentid>1043433</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T06:21:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကုန်စည် နှင့် ခရီးသည် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး */</comment>
      <origin>1043435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41324" sha1="6wnu76zvfbc45f45fvm3nrk5nukpjz2" xml:space="preserve">{{outdated}}
{{Infobox settlement
|name = ဟင်္သာတမြို့
|other_name = 
| settlement_type = မြို့
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ
|image_skyline = Hinthada.jpg
|image_caption = 
|image_map =
|map_caption =
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{Flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_name1 = [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[ဟင်္သာတခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 = [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]
|unit_pref = 
|area_total_km2 =
| population_footnotes  = &lt;ref name=&quot;WG&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |title=Myanmar: largest cities and towns and statistics of their population&quot; |archiveurl=https://archive.today/20130209135624/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |archivedate=2013-02-09 |deadurl=yes |df= }} World Gazetteer&lt;/ref&gt;
|population = 
|population_as_of = 
| population_est  =
| pop_est_as_of   =
|population_blank1_title = Ethnicities
|population_blank2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
|population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု
|population_density_km2 = auto
|coordinates       = {{coord|17|38|46|N|95|27|37|E|region:MM|display=inline,title}}
|leader_title = Mayor
|elevation_ft =
|elevation_m = 17
|timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
|utc_offset = +6.30
|website =
}}
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတွင် [[ဟင်္သာတခရိုင်]] နှင့် [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သော ဟင်္သာတ မြို့သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

== သမိုင်း ==
မြို့တည်သည့် သက္ကရာဇ်ကို အချို့က ၁၃ ရာစုနှစ် အလယ် ပိုင်း၊ အချို့က ၁၆ ရာစုနှစ် စောစောပိုင်းဟု အမျိုးမျိုး ပြောဆို ကြသည်။ ရာဇဝင် အထောက်အထားမရသော်လည်း ၁၆ ရာစု နှစ်အတွင်း တည်ခဲ့သည် ဆိုသော အဆိုသည် ပို၍ မှန်ကန် ဖွယ်ရှိသည်။

ဟင်္သာတဟူသောအမည်ခေါ်တွင်ခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အကြောင်းပြချက် သုံးမျိုးရှိသော်လည်း ခိုင်လုံသော အချက် များဟူ၍ကား မဆိုနိုင်ချေ။

ပထမအကြောင်းပြချက်မှာ အချို့ ရှေးသူဟောင်းတို့၏ အဆိုအရ ရှေးအခါက ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သည် ဟင်္သာငှက်များ ကျက်စားရာ ညွှန်ပျောင်း ထူသော မြေနိမ့်ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အလောင်းစည်သူ မင်းသည် ဖောင်စကြာဖြင့် တိုင်းခမ်းလှည့်လည်လာရာ ဟင်္သာတမြို့နေရာသို့ ရောက်လျှင် ဖောင်တော်ကို ရပ်နား၍ စခန်းချသည်။ ယင်းသည့်အခိုက်တွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ရှိ သဲသောင်တစ်ခုပေါ်၌ ကျက်စားနေသော ဟင်္သာမောင်နှံအနက် ဟင်္သာဖိုသည် ရုတ်တရက် သေဆုံးသွားလေရာ ဟင်္သာမသည် 
ဟင်္သာဖိုအား လွမ်းဆွတ်တမ်းတနေသည်ကို ဘုရင်မင်းမြတ် မြင်တော်မူသဖြင့် ထိုအရပ်ကို ဟင်္သာတ တွင်စေခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။

ဒုတိယအကြောင်းပြချက်မှာ တရုတ်ပြေးမင်း နရသီဟပတေ့ သည် တရုတ်တို့၏ရန်ကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကို စုန်ဆင်းလာရာ၊ ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သို့ရောက်လျှင် ခေတ္တစခန်းချနေခိုက် ပွဲတော်တည်ရန် ဟင်းမယ် ၃ဝဝ မပြည့်သဖြင့် ဟင်းလျာတ ခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဟင်းလျာတဟု ဆိုကြရာမှ ဟင်္သာတသို့ ရွေ့လျောလာသည်ဟု တစ်မျိုးဆိုကြသည်။

တတိယအကြောင်းပြချက်မှာ မွန်တို့ခေတ်က ဟင်္သာတမြို့ နေရာတွင် ဓနုန်းပင် အများအပြား ပေါက်ရောက်ရာ မွန် ဘာသာစကားဖြင့် ဓနုန်းပင်ကို ဟမ်းဇဒါးဟု ခေါ်ကြရာ၊ မြန်မာအသံဖြင့် ဟမ်းသဒါးဟု လိုက်၍ ခေါ်ကြရာမှ ဟင်္သာတ တွင်လာသည်ဟု ဆိုကြပြန်လေသည်။

ရာဇဝင်သမိုင်းများ၌ ဟင်္သာ၏အမည်ကို အလောင်းဘုရား လက်ထက်ကမှ စတင် တွေ့ရှိရသည်။ အင်းဝနှင့် ပဲခူးခေတ် တွင် ထိုနှစ်ပြည်ထောင်တို့ ကူးလူးဆက်ဆံရာ၌လည်းကောင်း၊ စစ်မက်ကာလ၌လည်းကောင်း ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ရှိ တောင်ငူ(စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်း)ကြောင်းနှင့် လှိုင်မြစ်ကြောင်း တို့ကိုသာ အသုံးများခဲ့ကြ၍ ဧရာဝတီ မြစ်ကြောင်းအားဖြင့် လည်း ပြည်မြို့အထိသာ စုန်ဆင်းကြသည်။ ပြည်မြို့မှ အောက် ဘက် ဟင်္သာတနယ်ဘက်သို့ ကား အရောက်အပေါက် ည်းပါးခဲ့သည်။ ထိုခေတ်က ရေကာတာများလည်း အလုံ အလောက် မဆောက်လုပ်ရသေးသဖြင့် ရေလွှမ်းမိုးမှုဒဏ်ကြောင့် လူနေအိမ်ခြေလည်း အလွန်ပင် နည်းပါးခဲ့လေသည်။ ဟင်္သာတ ဒေသ တဝိုက်သည် ရှေးမြန်မာမင်းများ လက်ထက်က ဟံသာ ဝတီပဲခူး၏လက်အောက်ခံဖြစ်ပြီးလျှင် မွန်လူမျိုးများ နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ မွန်အဆက်အနွယ် ပပျောက် သလောက် ရှိနေခဲ့သည်။

ဟံသာဝတီကို ခရစ် ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် အလောင်းမင်း တရားကြီး သိမ်းပိုက်သောအခါ ဟင်္သာတနယ်သည်လည်း မြန်မာမင်းတို့ လက်အောက်ခံဖြစ်လာသည်။ ၁၇၅၉ ခုနှစ်တွင် ပဲခူး၌ မွန်တို့ပုန်ကန်ထကြွကြသော အခါ ဟံသာဝတီပဲခူးရှိ မြန်မာဘုရင်ခံသည် ဟင်္သာတသို့ ဆုတ်ပေးရသည်ဟူသော အဆိုကိုထောက်၍ ထိုစဉ်က ဟင်္သာတသည် ခိုင်လုံသော မြို့တမြို့ ဖြစ်နေပြီဟု ယူဆရပြီးလျှင် မြန်မာလူမျိုးများသည် လည်း ထိုဒေသတွင် အတော်အတန် အခြေစိုက် နေထိုင်လျက် ရှိဟန်တူပေသည်။ ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်း အင်္ဂလိပ်တပ်များ ပြည်မြို့သို့ ချီတက်လာစဉ်က ဟင်္သာတမှ အခုအခံ မပြုခဲ့ပေ။ 

ဒုတိယအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်းကမူ ဟင်္သာတနယ်အတွင်း အခြေအနေ မငြိမ်မသက် ရှိလာသည်။ သူကြီးဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်သော ဦးမြတ်ထွန်းဆိုသူ ခေါင်းဆောင်၍ မအူပင်၊ ပုသိမ်၊ ဟင်္သာတတဝိုက်၌ လည်းကောင်း၊ ဦးခေါင်းကြီးဆိုသူ ခေါင်း ဆောင်၍ သာယာဝတီတဝိုက်၌လည်းကောင်း ဆူပူသောင်းကျန်း မှုများကို ဗြိတိသျှအစိုးရသည် အတော်ပင် နှိမ်နင်းယူရလေသည်။ ဟင်္သာတခရိုင်ဟု ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ မူလသတ်မှတ်ထား သော နယ်မြေတွင် မအူပင်ခရိုင်၏ တစိတ်တဒေသနှင့် သာယာဝတီခရိုင်တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဆူပူလှုပ်ရှားမှု များကို နှိမ်နင်းရေးအတွက် အုပ်ချုပ်မှု လွယ်ကူစေရန် နှစ် ပေါင်း ၃ဝ ခန့်အတွင်း ဟင်္သာတခရိုင် နယ်နမိတ်ကို အကြိမ် ကြိမ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ် ခဲ့ရလေသည်။

သာယာဝတီမင်းလက်ထက်က ဧရာဝတီမြစ်၏ တစ်ဘက် တစ်ချက်တွင် ရှိကြသော ဟင်္သာတနှင့် သာယာဝတီ တို့သည် ထိုမင်း မင်းသားဘဝက အပိုင်စားရသော နယ်မြေများဖြစ်၍ အင်းဝနေပြည်တော်မှစ၍ တိုက်ရိုက် အုပ်ချုပ်သည်။ နောင်အခါ မြို့ငယ်၊ တိုက်ငယ်များ ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ အုပ်ချုပ်စအခါက သာယာဝတီမင်းသား အပိုင်စားခဲ့သော နယ်မြေတို့ကို သာရဝေါတွင် အရေးပိုင် (ခရိုင် ဝန်)ရုံးစိုက်မြို့ထား၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုနယ်မြေ အပိုင်း အခြားမှာ လေးမျက်နှာမြို့နယ်မှ လွဲ၍ ယခု ဟင်္သာတခရိုင်၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ တရုတ်မော်မြို့နယ်၊ သုံးဆယ်တိုက်နယ်၊ ယခု မအူပင်ခရိုင်မှ ဓနုဖြူမြို့နယ်တို့ ပါဝင်သည်။ နောင်အခါ သူပုန်သူကန်အရေးကြောင့် အုပ်ချုပ်ရေးလွယ်ကူစေရန် ခရစ် ၁၈၅၃ ခုနှစ်မတိုင်မီကာလတွင် သာရဝေါခရိုင်ကို နှစ်ပိုင်း ခွဲခြားလိုက်ရသည်။ 

ဟင်္သာတမြို့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက် မျူနီစီပယ်အဖွဲ့ အစောဆုံးတည်ထောင်ခဲ့သော မြို့ကြီးခုနစ်မြို့တွင် ပါဝင်၍၊ ထို အဖွဲ့တည်ထောင်သည့်နှစ်မှာ ခရစ် ၁၈၇၄ ခုနှစ်ဖြစ်လေသည်။ သင်္သာတမြို့သည် ယခင် ဟင်္သာတခရိုင်၏ တောင်ဘက် ပိုင်းတွင် တန်းလျက် တည်ရှိသော မြို့နယ်သုံးနယ် အနက်၊ အလယ်မြို့နယ်ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်တစ်ခုလုံး၏ မြေမျက်နှာပြင် သည် နုံးတင်မြေနုလွင်ပြင်ကြီးဖြစ်၍ အကျယ်အဝန်းသည် ၃၆၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်ပြီးလျှင် သူကြီးတပိုင်နယ်ပေါင်း ၁၁၉ ခု ရှိ လေသည်။ 

ဧရာဝတီမြစ်အားဖြင့် ပိုင်းခြား ထားသော ထိုခရိုင်သစ်နှစ်ခုမှာ ဟင်္သာတ(ရုံးစိုက်မြို့ ဟင်္သာတ)နှင့် သာယာဝတီ(ရုံးစိုက်မင်းကြီးမြို့)ဖြစ်ကြ၍ ပြည်ခရိုင်အတွင်း၌ ပါဝင်နေသော တရုတ်မော်မြို့နယ်ကို သာယာဝတီခရိုင်အတွင်း သို့ ပေါင်းထည့်ပေးသည်။၁၉၇၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်သစ် ဖော်ထုတ် ရေး အစီအစဉ်အရ ခရိုင်အဆင့် ဖျက်သိမ်းလိုက်သည့်အခါ ဟင်္သာတသည် မြို့နယ်အဆင့်သို့ ရောက်ခဲ့သည်။

== ရေဆင်း ==
ဟင်္သာတမြို့သည် မြို့ခင်းမြို့ကွက် အနေအထား ကောင်း သော်လည်း၊ မြစ်ကမ်းပါးအောက် နိမ့်နေသည်။ ထိုကြောင့် မိုးရာသီအခါ ရေဆင်းမကောင်းသဖြင့် မြို့ထဲတွင် ရေအိုင်ခြင်း၊ ရေဝပ်ခြင်းများ ရှိတတ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်ရေလျှံသည့်ဘေးမှ ကင်းလွတ်နိုင်ရန် မြစ်ဆိပ်ကမ်းပါးတလျှောက် ရေကာတာဖို့ ထားသည်။ ကမ်းနားဘက်မှ အတွင်းကျကျ၌လည်း ပြည်သူ့ လုပ်ငန်းဌာန ရေကာတာကြီးတထပ် ရှိသေးရာ၊ ထိုရေကာတာ ရိုးကြီးသည် မြို့ကို အရှေ့မှအနောက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။  

== လူဦး‌‌‌ရေ ==
၁၉၆၃ ခုနှစ်ခန့်မှန်း သန်ကောင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတ မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေသည် ၆၇၈၆၄ ယောက်ဖြစ်၍ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် အများဆုံးဖြစ်သည်။ ဒုတိယအများစုသည် ကရင်လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်။

၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းသန်ကောင်စာရင်းအရ မြို့နယ်လူဦးရေသည် ၃၂၈ဝဝဝ ယောက် ဖြစ်လေသည်။
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt;

၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတမြို့ပေါ် လူဦးရေမှာ ၈၃၇၆၂ ဦးဖြစ်သည်။

== အခြေခံအဆောက်အအုံ ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရှေးခေတ်ဟောင်းမြို့ကြီးတမြို့ မဟုတ် သဖြင့် မြို့ပေါ်တွင် ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံကြီးများ မရှိလှ ချေ။ ကုန်းဘောင်ခေတ် နောက်ပိုင်းတွင်သာ မြို့ဝန်တစ်ဦး အုပ်ချုပ်သော မြို့တမြို့ဖြစ်လာသည်။ သို့သော် စီးပွားရေး ချောင်လည်သူများ များပြားသဖြင့် ခမ်းနာလှပသော စေတီပုထိုး ဘုရားကျောင်းကန်များ ရှိသည်။ ယခင်က မြစ်ကမ်းပါးနှင့်ဝေး သော်လည်း ကမ်းအပြိုကြမ်းသဖြင့် ယခုအခါ မြစ်ကမ်းနဖူးတွင် တဲတဲ ကလေးမျှကျန်နေသောရွှေပြောင်ပြောင်ဘုရားနှင့် ဦးဘရဲ ဘုရားတို့အား ကမ်းပြိုရာသို့ မပါအောင် အထူးကြပ်မ စောင့်ရှောက်နေကြရသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် အနီးအနားရှိ အခြားနေအိမ် အဆောက်အအုံများ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော်လည်း ထိုဘုရားနှစ်ဆူနေရာတွင် ကမ်းသည် ဝိုက်၍ ကျန်နေလေသည်။ ထိုစေတီနှစ်ဆူအနက် ဦးဘရဲ ဘုရားသည် ဟင်္သာတမြို့၏မြို့သူကြီးဦးဘရဲက ခရစ် ၁၈ဝ၄ ခုနှစ်တွင် တည်ထားသည်။ ရွှေ ပြောင်ပြောင်ဘုရားမှာမူ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ဥယျာဉ်တော်အုပ် ဦးပါလူက၊ ၁၈၁၇ ခုနှစ်တွင် တည်ထား၍ ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် မြို့သူကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သူ ဦးမြတ်သာနော်က ထပ်မံ မွန်းမံပြုပြင်ခဲ့သည်။

လမ်းကြီးလမ်းကောင်းများ နေအိမ်တိုက်တာ အဆောက်အအုံ ကောင်းကြီးများ၊ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံး၊ ပြည်သူ့ဘဏ်ခွဲ၊ သစ်တော ရုံး၊ ကုန်သွယ်ရေးရုံး၊ ဘူတာရုံ၊ ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့ရုံး၊ စာတိုက်ကြေးနန်းရုံး၊ ကြိုးမဲ့ကြေးနန်းရုံး၊ ဆေးရုံ၊ အကျဉ်းထောင် စသည်တို့ဖြင့် သိုက်မြိုက်ခမ်းနားစွာ ရှိလေ သည်။

ဟင်္သာတမြို့ရှိ မြစ်ကမ်းပါးသည် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်မှ စ၍ အပြိုကြမ်းလာသဖြင့် ကမ်းနားနှင့်နီးသော အိုးအိမ်အဆောက် အအုံများစွာတို့သည် ကမ်းပြိုရာထဲသို့ ပါသွားကြသည်။ ရှေး ခေတ်က ဟင်္သာတဈေးကြီး သည် အလွန်ကြီးကျယ်ပြီးလျှင် မြန်မာပန်းပုကျော်များ၏ ပန်းတမော့၊ ပန်းတော့လက်ရာများဖြင့် အလွန်လှပ ခမ်းနား၍ မြို့၏ကျက်သရောဆောင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုဈေးကြီးသည် မြစ်ကမ်းပါးအနီး တည်ရှိခဲ့ရာ ကမ်းပြိုရာသို့လုံးလုံးလျားလျား ပါသွားခဲ့သဖြင့်၊ ထိုဈေးကြီးတည်ခဲ့သော နေရာသည် ယခု မြစ်လယ်ခန့်တွင် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ ရွှေ့ပြောင်း၍ရသော အဆောက်အအုံ၊ စေတီဘုရား ကျောင်းကန် တို့ကို ကုန်းပိုင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းရွှေ့ရသည်။ မရွှေ့ ပြောင်းနိုင်၍ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော မြို့၏အဆောက်အအုံ များသည် သုံးပုံနှစ်ပုံခန့် ရှိလေသည်။

ယခင်က မြို့အလယ်ဟု ခေါ်ဆိုသော နေရာတွင် မိုင်ဒါ ကွင်းကျယ်ကြီး ရှိသည်။ ထိုကွင်းကျယ်ကြီး အတွင်း နှစ်စဉ် ဒါဘာပွဲ၊ ပြေးပွဲ၊ ပြိုင်ပွဲ၊ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထိုကွင်းကြီး၏ တဘက်တွင် ဘောလုံးကွင်း ပြုလုပ်ထားသည်။ ဟင်္သာတဈေးကြီး ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသောအခါ ထိုဈေးကြီး အစား တည်ဆောက်ရန်အတွက် ဘဏ္ဍာကြေးငွေ နည်းပါးမှု၊ သင့်လျော်ကျယ်ဝန်းသော မြေကွက်ရမှုစသော ကိစ္စ အဝဝတို့ အဆင်မပြေနိုင်သဖြင့် ထိုမိုင်ဒါကွင်းကြီးထဲတွင်ပင် သွပ်မိုးပျဉ် ကာ ဈေးဆိုင်ကန္နာများ တည်ဆောက်၍ ဈေးအဖြစ် အလျင် အမြန်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရသည်။ ထိုကြောင့် ယခင်က ဟင်္သာတ မြို့လယ်၏ ကျယ်လွင့်သော မိုင်ဒါကွင်းကြီး ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရ လေသည်။ ယခုဈေးသည် ကမ်းခြေနှင့် အတန်ဝေးပြီးလျှင် မြို့အလယ်၌ တည်ရှိ၍ ယခင်ကမြို့နှင့် အလှမ်းကွာကွာ တွင်ရှိခဲ့သော ဆေးရုံ၊ သစ်တောရုံး၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ အကျဉ်းထောင်၊ အစိုးရရုံးများနှင့် မဝေးလှတော့ချေ။

ဟင်္သာတမြို့၏ အခြားအန္တရာယ်တစ်ခုမှာ မီးဘေးဖြစ်သည်။ နွေရာသီတွင် ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ရေရှားပါးသည်။ မြစ်ဆိပ်ကမ်း များတွင် မိုးကုန်လျှင် သောင်များထွန်းလာသဖြင့် မြစ်ရေရရန် ခက်ခဲမှု၊ ရေတွင်းများ နည်းမှုကြောင့် ရေအခက်အခဲ ပြဿနာ ရှိပြီးလျှင် နှစ်စဉ် မီးလောင်သည့် ကိစ္စများ ဖြစ်ပေါ်တတ်လေ သည်။ မီးဘေးဒဏ်ခံရသူများ၊ ကမ်းပြိုသဖြင့် အိုးအိမ်မဲ့သူများနှင့် နယ်အခြေအနေ မလုံခြုံသဖြင့် တောမှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများ အတွက် မြို့၏အရှေ့ဘက် ဘူတာရုံ အနီးတဝိုက်၊ ယခင်က အကျဉ်းထောင်ပိုင် လယ်မြေ များကို အကွက်သစ်များ ရိုက်ကာ နေရာချထားပေးရသည်။ ဘူတာရုံ၏ အရှေ့ကွင်း၊ မြို့၏ မြောက်ဘက်ပိုင်း စသည်တို့၌လည်း ကွက်သစ်များ ထူထောင် 
ပေးရလေသည်။

== သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရန်ကုန်မြို့နှင့် မီးရထားလမ်းအားဖြင့် မိုင် ၁၁ဝ ကွာဝေး၍ ရေလမ်းအားဖြင့် ၁၄၉ မိုင် ကွာဝေးလေသည်။ မြို့နယ်အတွင်းနှင့် အပသို့ မီးရထားလမ်း၊ မော်တော်ကားလမ်း နှင့်ရေလမ်းခရီးတို့ဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်သည်။ မန္တလေးနှင့်ရန်ကုန် အစုန်အဆန် သွားလာသော မန္တလေးသင်္ဘောကြီးများ ဆိုက်ကပ် ရာ ဖြစ်၍ အထက်နှင့်အောက်ကုန်ပစ္စည်းများ စုံစုံလင်လင် ရနိုင်လေသည်။

== စီးပွားရေး ==
မြို့သူမြို့သားများသည် အစိုးရ အမှုထမ်းများအပြင် ကုန်သည်ပွဲစားများဖြစ်၍ အထက်အောက် ကုန်စည်ပစ္စည်း မျိုးစုံကို ရောင်းဝယ်ဖောက်ကား လုပ်ကိုင်ကြ သည်။ ဗြိတိသျှ အစိုးရတို့ မြန်မာနိုင်ငံအလုံးကို မသိမ်းပိုက်မီ၊ ၁၈ ရာစုနှစ်အတွင်းက ဗြိတိသျှကိုယ်စားလှယ် တော်တစ်ဦး ဖြစ်သော ကာနယ်ဆိုင်းသည် ရန်ကုန်မှ အင်းဝသို့ ဆန်တက် ရာတွင် ဟင်္သာတမြို့ကိုလည်း ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ကာနယ် ဆိုင်းသည် ထိုခေတ် ဟင်္သာတမြို့သည် စီးပွားရေးအခြေအနေ တိုးတက် ကောင်းမွန်လျက်ရှိကာ မြို့သူမြို့သားတို့သည်လည်း ပြုမူ နေထိုင်စားဝတ်ပုံမှအစ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့ကြပေသည်ဟု ယင်း ၏မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားလေသည်။‌

အခြားလုပ်ငန်းများမှာ အိမ်ထောင် ပရိဘောဂလုပ်ငန်း၊ သင်ဖြူးသင်ဖျာလုပ်ငန်း စသည်တို့ဖြစ်၍ ချည်ထည်များရက်လုပ်သော စက်ရက်ကန်းရုံများလည်း ရှိသည်။ မြို့၏အနီးအနားတဝိုက်တွင် ဆီစက်များ၊ အုန်းဆီစက်များ ရှိသည်။ ဝင်ငွေကောင်းသော လုပ်ငန်းအမျိုးမျိုးကို လုပ်ကိုင်နိုင်ကြ၍  ဟင်္သာတမြို့နယ်တွင် လူဦးရေ ထူထပ်သည်။

=== ကုန်စည် နှင့် ခရီးသည် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ===
မြစ်သုံးခွဆုံ တွင် ရှိခြင်း၊ အောက် နှင့် အထက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပေါင်းကူးမြို့ဖြစ်နေခြင်း တို့ကြောင့် ရှေးအစဉ်အဆက်ကပင် ခရီးသည်နှင့် ကုန်စည် သယ်ယူ ပို့ဆောင်ရေး   

=== စိုက်ပျိုးရေး ===
မြေဩဇာထက်သန်ကောင်းမွန်သော မြို့နယ်ဖြစ်သဖြင့် ဆန် စပါးကို အများဆုံးစိုက်ပျိုးကြသည်။ အချို့ ဒေသများတွင် တနှစ်လျှင် နှစ်သီးစိုက်ပျိုးရန် ဆောင်ရွက်နေကြသည်။ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းရှိ မြေနုကျွန်းများနှင့် ရေကာတာ၏ အပြင်ဘက် သောင်ပြင်များတွင် ပဲအမျိုးမျိုး၊ ပြောင်း၊ ဆေး၊ ငရုတ် စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုး သောကိုင်းခင်းများကို အများ အပြား လုပ်ကိုင်ကြသည်။

အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

=== ရေလုပ်ငန်း ===
ဧရာဝတီ နှင့် ငဝန် မြစ်သုံးခွဆုံရာတွင် ရှိ၍ အင်းအိုင် ချောင်း မြောင်း မြစ်လက်တက်များ ပေါများသဖြင့် ရေလုပ်ငန်း ထွန်းကားပြီး ငါး ပုဇွန် များစွာထွက်သည်။ ငါးပိ ငါးခြောက် ထွက်ကုန်များ ထွက်ရှိသည်။  

== ဘုရား‌‌စေတီများ ==
ဟင်္သာတမြို့၏ ထင်ရှားသော စေတီဘုရားများမှာ [[ဦးပါရဲစေတီတော်]]၊ [[မြို့သူကြီးစေတီတော်]]၊ [[တိလောကဥသျှောင်ရှင်သာလျောင်းရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီး]] တို့ဖြစ်သည်။ အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ ပထမဆုံး မြန်အောင်မြို့ သူကြီးဦးမူတည်ခဲ့သော '''ငါးမျက်နှာဘုရား'''သည် မူလ နေရာ ဟောင်းမှ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မိုင်ဒါကွင်းအနီးသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ထိုဘုရားကို ခရစ်နှစ် ၁၈၁၅ ခုတွင် တည်ခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၈၁၂ ခုတွင် ပုဂံမင်းမိဖုရား၏ မယ်တော်တည်ခဲ့သည် ဆိုသော '''မယ်တော်ဘုရား'''ကိုလည်းကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မူလနေရာမှ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ကမ်းနှင့်ဝေးကွာ၍ ဆောက်လုပ်ရေးဌာန ရေကာတာ၏အတွင်းဘက်ကျသော '''ကျောက်တော်ကြီးဘုရား'''နှင့် '''ဆယ်ထပ်ကြီးဘုရား'''တို့သည် ဗြိတိသျှခေတ်၌ တည်ခဲ့သော ဘုရားများဖြစ်ကြပြီးလျှင် အခြံအရံ ဇရပ် တန်ဆောင်းများဖြင့်တင့်တယ်ခန့်ညားစွာ ဖူးတွေ့ကြရသည်။ ထို့ပြင် ဆီစက်နှင့်ဆန်စက်ပိုင်ရှင် ဦးအောင်မြတ်ကျော်၏ကောင်းမှုဖြစ်သောဘုရားလည်း ရှိပေသေးသည်။

== ဘုန်းကြီး‌‌ကျောင်းများ ==
ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ယခင်က ကျမ်းဂန်တတ် ဆရာတော်ကြီး များ သီတင်းသုံးခဲ့ရာ ကျောင်းတိုက်ကြီးများမှာ '''လယ်တီကျောင်းတိုက်'''၊ '''မိုးကောင်းကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရေတံခွန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပတ္တမြားကျောင်းတိုက်'''၊ '''ဘုရားကြီးကျောင်းတိုက်'''၊'''သပြေပင်ကျောင်းတိုက်'''တို့အပြင် မြို့အတွင်းပိုင်း၌မူ '''မြစ်ကွေ့ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရန်ကုန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပိုးစတောကျောင်း''' စသည်တို့ ရှိကြသည်။ သီလရှင်စာသင်ကျောင်းတိုက်ကြီး များလည်း ရှိပေသေးသည်။

စာတတ် ကျမ်းတတ် ရဟန်း၊ သီလရှင်တို့ များပြားသော မြို့ဖြစ်သည့်ပြင် မြို့သူမြို့သားများအနေဖြင့်လည်း စာပေပညာ၊ အနုပညာလေ့လာလိုက်စားသူများ အတော်များများ ရှိသည်။

== ပညာရေး==
ပညာရေးအတွက် ဟင်္သာတတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတနည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း ခြောက်ကျောင်း နှင့်စက်မှုအထက်တန်းကျောင်း တကျောင်းရှိသည်ကို ထောက်၍ ပညာရေး အဆင့်အတန်းကို အကဲခတ်နိုင်ပေသည်။

== ထူးခြားထင်ရှား ==
ဟင်္သာတ မှ နာမည်ကျော် ဂီတ နှင့် အနု ပညာရှင် များစွာ ထွက်ပေါ် ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသူ အချို့မှာ -

# [[ချစ်ဆွေ၊ စန္ဒရား]]
# [[ဟင်္သာတထွန်းရင်]]
# [[မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ|ဟင်္သာတမြင့်ငွေ]]
# [[မိုးဒီ]]
# [[မင်းအောင် (အဆိုတော်)|မင်းအောင်]]
#[[အကော်ဒီယံအုန်းကျော်|အကော်ဒီယံအုန်း‌ကျော်]]
#[[ဖြိုးမြတ်အောင်]]

== အစားအသောက် ==
မြန်မာ မုန့်ဟင်းခါးများတွင် ဟင်္သာတ မုန့်ဟင်းခါးသည် နာမည်ရ မုန့်ဟင်းခါးတမျိုးဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
 [[Category:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ‎]]</text>
      <sha1>6wnu76zvfbc45f45fvm3nrk5nukpjz2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1043436</id>
      <parentid>1043435</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T06:22:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကုန်စည် နှင့် ခရီးသည် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး */</comment>
      <origin>1043436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41419" sha1="r8431huan18bey83q33sl8vkvmd686t" xml:space="preserve">{{outdated}}
{{Infobox settlement
|name = ဟင်္သာတမြို့
|other_name = 
| settlement_type = မြို့
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ
|image_skyline = Hinthada.jpg
|image_caption = 
|image_map =
|map_caption =
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{Flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_name1 = [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[ဟင်္သာတခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 = [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]
|unit_pref = 
|area_total_km2 =
| population_footnotes  = &lt;ref name=&quot;WG&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |title=Myanmar: largest cities and towns and statistics of their population&quot; |archiveurl=https://archive.today/20130209135624/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |archivedate=2013-02-09 |deadurl=yes |df= }} World Gazetteer&lt;/ref&gt;
|population = 
|population_as_of = 
| population_est  =
| pop_est_as_of   =
|population_blank1_title = Ethnicities
|population_blank2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
|population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု
|population_density_km2 = auto
|coordinates       = {{coord|17|38|46|N|95|27|37|E|region:MM|display=inline,title}}
|leader_title = Mayor
|elevation_ft =
|elevation_m = 17
|timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
|utc_offset = +6.30
|website =
}}
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတွင် [[ဟင်္သာတခရိုင်]] နှင့် [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သော ဟင်္သာတ မြို့သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

== သမိုင်း ==
မြို့တည်သည့် သက္ကရာဇ်ကို အချို့က ၁၃ ရာစုနှစ် အလယ် ပိုင်း၊ အချို့က ၁၆ ရာစုနှစ် စောစောပိုင်းဟု အမျိုးမျိုး ပြောဆို ကြသည်။ ရာဇဝင် အထောက်အထားမရသော်လည်း ၁၆ ရာစု နှစ်အတွင်း တည်ခဲ့သည် ဆိုသော အဆိုသည် ပို၍ မှန်ကန် ဖွယ်ရှိသည်။

ဟင်္သာတဟူသောအမည်ခေါ်တွင်ခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အကြောင်းပြချက် သုံးမျိုးရှိသော်လည်း ခိုင်လုံသော အချက် များဟူ၍ကား မဆိုနိုင်ချေ။

ပထမအကြောင်းပြချက်မှာ အချို့ ရှေးသူဟောင်းတို့၏ အဆိုအရ ရှေးအခါက ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သည် ဟင်္သာငှက်များ ကျက်စားရာ ညွှန်ပျောင်း ထူသော မြေနိမ့်ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အလောင်းစည်သူ မင်းသည် ဖောင်စကြာဖြင့် တိုင်းခမ်းလှည့်လည်လာရာ ဟင်္သာတမြို့နေရာသို့ ရောက်လျှင် ဖောင်တော်ကို ရပ်နား၍ စခန်းချသည်။ ယင်းသည့်အခိုက်တွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ရှိ သဲသောင်တစ်ခုပေါ်၌ ကျက်စားနေသော ဟင်္သာမောင်နှံအနက် ဟင်္သာဖိုသည် ရုတ်တရက် သေဆုံးသွားလေရာ ဟင်္သာမသည် 
ဟင်္သာဖိုအား လွမ်းဆွတ်တမ်းတနေသည်ကို ဘုရင်မင်းမြတ် မြင်တော်မူသဖြင့် ထိုအရပ်ကို ဟင်္သာတ တွင်စေခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။

ဒုတိယအကြောင်းပြချက်မှာ တရုတ်ပြေးမင်း နရသီဟပတေ့ သည် တရုတ်တို့၏ရန်ကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကို စုန်ဆင်းလာရာ၊ ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သို့ရောက်လျှင် ခေတ္တစခန်းချနေခိုက် ပွဲတော်တည်ရန် ဟင်းမယ် ၃ဝဝ မပြည့်သဖြင့် ဟင်းလျာတ ခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဟင်းလျာတဟု ဆိုကြရာမှ ဟင်္သာတသို့ ရွေ့လျောလာသည်ဟု တစ်မျိုးဆိုကြသည်။

တတိယအကြောင်းပြချက်မှာ မွန်တို့ခေတ်က ဟင်္သာတမြို့ နေရာတွင် ဓနုန်းပင် အများအပြား ပေါက်ရောက်ရာ မွန် ဘာသာစကားဖြင့် ဓနုန်းပင်ကို ဟမ်းဇဒါးဟု ခေါ်ကြရာ၊ မြန်မာအသံဖြင့် ဟမ်းသဒါးဟု လိုက်၍ ခေါ်ကြရာမှ ဟင်္သာတ တွင်လာသည်ဟု ဆိုကြပြန်လေသည်။

ရာဇဝင်သမိုင်းများ၌ ဟင်္သာ၏အမည်ကို အလောင်းဘုရား လက်ထက်ကမှ စတင် တွေ့ရှိရသည်။ အင်းဝနှင့် ပဲခူးခေတ် တွင် ထိုနှစ်ပြည်ထောင်တို့ ကူးလူးဆက်ဆံရာ၌လည်းကောင်း၊ စစ်မက်ကာလ၌လည်းကောင်း ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ရှိ တောင်ငူ(စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်း)ကြောင်းနှင့် လှိုင်မြစ်ကြောင်း တို့ကိုသာ အသုံးများခဲ့ကြ၍ ဧရာဝတီ မြစ်ကြောင်းအားဖြင့် လည်း ပြည်မြို့အထိသာ စုန်ဆင်းကြသည်။ ပြည်မြို့မှ အောက် ဘက် ဟင်္သာတနယ်ဘက်သို့ ကား အရောက်အပေါက် ည်းပါးခဲ့သည်။ ထိုခေတ်က ရေကာတာများလည်း အလုံ အလောက် မဆောက်လုပ်ရသေးသဖြင့် ရေလွှမ်းမိုးမှုဒဏ်ကြောင့် လူနေအိမ်ခြေလည်း အလွန်ပင် နည်းပါးခဲ့လေသည်။ ဟင်္သာတ ဒေသ တဝိုက်သည် ရှေးမြန်မာမင်းများ လက်ထက်က ဟံသာ ဝတီပဲခူး၏လက်အောက်ခံဖြစ်ပြီးလျှင် မွန်လူမျိုးများ နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ မွန်အဆက်အနွယ် ပပျောက် သလောက် ရှိနေခဲ့သည်။

ဟံသာဝတီကို ခရစ် ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် အလောင်းမင်း တရားကြီး သိမ်းပိုက်သောအခါ ဟင်္သာတနယ်သည်လည်း မြန်မာမင်းတို့ လက်အောက်ခံဖြစ်လာသည်။ ၁၇၅၉ ခုနှစ်တွင် ပဲခူး၌ မွန်တို့ပုန်ကန်ထကြွကြသော အခါ ဟံသာဝတီပဲခူးရှိ မြန်မာဘုရင်ခံသည် ဟင်္သာတသို့ ဆုတ်ပေးရသည်ဟူသော အဆိုကိုထောက်၍ ထိုစဉ်က ဟင်္သာတသည် ခိုင်လုံသော မြို့တမြို့ ဖြစ်နေပြီဟု ယူဆရပြီးလျှင် မြန်မာလူမျိုးများသည် လည်း ထိုဒေသတွင် အတော်အတန် အခြေစိုက် နေထိုင်လျက် ရှိဟန်တူပေသည်။ ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်း အင်္ဂလိပ်တပ်များ ပြည်မြို့သို့ ချီတက်လာစဉ်က ဟင်္သာတမှ အခုအခံ မပြုခဲ့ပေ။ 

ဒုတိယအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်းကမူ ဟင်္သာတနယ်အတွင်း အခြေအနေ မငြိမ်မသက် ရှိလာသည်။ သူကြီးဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်သော ဦးမြတ်ထွန်းဆိုသူ ခေါင်းဆောင်၍ မအူပင်၊ ပုသိမ်၊ ဟင်္သာတတဝိုက်၌ လည်းကောင်း၊ ဦးခေါင်းကြီးဆိုသူ ခေါင်း ဆောင်၍ သာယာဝတီတဝိုက်၌လည်းကောင်း ဆူပူသောင်းကျန်း မှုများကို ဗြိတိသျှအစိုးရသည် အတော်ပင် နှိမ်နင်းယူရလေသည်။ ဟင်္သာတခရိုင်ဟု ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ မူလသတ်မှတ်ထား သော နယ်မြေတွင် မအူပင်ခရိုင်၏ တစိတ်တဒေသနှင့် သာယာဝတီခရိုင်တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဆူပူလှုပ်ရှားမှု များကို နှိမ်နင်းရေးအတွက် အုပ်ချုပ်မှု လွယ်ကူစေရန် နှစ် ပေါင်း ၃ဝ ခန့်အတွင်း ဟင်္သာတခရိုင် နယ်နမိတ်ကို အကြိမ် ကြိမ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ် ခဲ့ရလေသည်။

သာယာဝတီမင်းလက်ထက်က ဧရာဝတီမြစ်၏ တစ်ဘက် တစ်ချက်တွင် ရှိကြသော ဟင်္သာတနှင့် သာယာဝတီ တို့သည် ထိုမင်း မင်းသားဘဝက အပိုင်စားရသော နယ်မြေများဖြစ်၍ အင်းဝနေပြည်တော်မှစ၍ တိုက်ရိုက် အုပ်ချုပ်သည်။ နောင်အခါ မြို့ငယ်၊ တိုက်ငယ်များ ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ အုပ်ချုပ်စအခါက သာယာဝတီမင်းသား အပိုင်စားခဲ့သော နယ်မြေတို့ကို သာရဝေါတွင် အရေးပိုင် (ခရိုင် ဝန်)ရုံးစိုက်မြို့ထား၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုနယ်မြေ အပိုင်း အခြားမှာ လေးမျက်နှာမြို့နယ်မှ လွဲ၍ ယခု ဟင်္သာတခရိုင်၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ တရုတ်မော်မြို့နယ်၊ သုံးဆယ်တိုက်နယ်၊ ယခု မအူပင်ခရိုင်မှ ဓနုဖြူမြို့နယ်တို့ ပါဝင်သည်။ နောင်အခါ သူပုန်သူကန်အရေးကြောင့် အုပ်ချုပ်ရေးလွယ်ကူစေရန် ခရစ် ၁၈၅၃ ခုနှစ်မတိုင်မီကာလတွင် သာရဝေါခရိုင်ကို နှစ်ပိုင်း ခွဲခြားလိုက်ရသည်။ 

ဟင်္သာတမြို့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက် မျူနီစီပယ်အဖွဲ့ အစောဆုံးတည်ထောင်ခဲ့သော မြို့ကြီးခုနစ်မြို့တွင် ပါဝင်၍၊ ထို အဖွဲ့တည်ထောင်သည့်နှစ်မှာ ခရစ် ၁၈၇၄ ခုနှစ်ဖြစ်လေသည်။ သင်္သာတမြို့သည် ယခင် ဟင်္သာတခရိုင်၏ တောင်ဘက် ပိုင်းတွင် တန်းလျက် တည်ရှိသော မြို့နယ်သုံးနယ် အနက်၊ အလယ်မြို့နယ်ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်တစ်ခုလုံး၏ မြေမျက်နှာပြင် သည် နုံးတင်မြေနုလွင်ပြင်ကြီးဖြစ်၍ အကျယ်အဝန်းသည် ၃၆၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်ပြီးလျှင် သူကြီးတပိုင်နယ်ပေါင်း ၁၁၉ ခု ရှိ လေသည်။ 

ဧရာဝတီမြစ်အားဖြင့် ပိုင်းခြား ထားသော ထိုခရိုင်သစ်နှစ်ခုမှာ ဟင်္သာတ(ရုံးစိုက်မြို့ ဟင်္သာတ)နှင့် သာယာဝတီ(ရုံးစိုက်မင်းကြီးမြို့)ဖြစ်ကြ၍ ပြည်ခရိုင်အတွင်း၌ ပါဝင်နေသော တရုတ်မော်မြို့နယ်ကို သာယာဝတီခရိုင်အတွင်း သို့ ပေါင်းထည့်ပေးသည်။၁၉၇၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်သစ် ဖော်ထုတ် ရေး အစီအစဉ်အရ ခရိုင်အဆင့် ဖျက်သိမ်းလိုက်သည့်အခါ ဟင်္သာတသည် မြို့နယ်အဆင့်သို့ ရောက်ခဲ့သည်။

== ရေဆင်း ==
ဟင်္သာတမြို့သည် မြို့ခင်းမြို့ကွက် အနေအထား ကောင်း သော်လည်း၊ မြစ်ကမ်းပါးအောက် နိမ့်နေသည်။ ထိုကြောင့် မိုးရာသီအခါ ရေဆင်းမကောင်းသဖြင့် မြို့ထဲတွင် ရေအိုင်ခြင်း၊ ရေဝပ်ခြင်းများ ရှိတတ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်ရေလျှံသည့်ဘေးမှ ကင်းလွတ်နိုင်ရန် မြစ်ဆိပ်ကမ်းပါးတလျှောက် ရေကာတာဖို့ ထားသည်။ ကမ်းနားဘက်မှ အတွင်းကျကျ၌လည်း ပြည်သူ့ လုပ်ငန်းဌာန ရေကာတာကြီးတထပ် ရှိသေးရာ၊ ထိုရေကာတာ ရိုးကြီးသည် မြို့ကို အရှေ့မှအနောက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။  

== လူဦး‌‌‌ရေ ==
၁၉၆၃ ခုနှစ်ခန့်မှန်း သန်ကောင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတ မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေသည် ၆၇၈၆၄ ယောက်ဖြစ်၍ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် အများဆုံးဖြစ်သည်။ ဒုတိယအများစုသည် ကရင်လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်။

၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းသန်ကောင်စာရင်းအရ မြို့နယ်လူဦးရေသည် ၃၂၈ဝဝဝ ယောက် ဖြစ်လေသည်။
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt;

၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတမြို့ပေါ် လူဦးရေမှာ ၈၃၇၆၂ ဦးဖြစ်သည်။

== အခြေခံအဆောက်အအုံ ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရှေးခေတ်ဟောင်းမြို့ကြီးတမြို့ မဟုတ် သဖြင့် မြို့ပေါ်တွင် ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံကြီးများ မရှိလှ ချေ။ ကုန်းဘောင်ခေတ် နောက်ပိုင်းတွင်သာ မြို့ဝန်တစ်ဦး အုပ်ချုပ်သော မြို့တမြို့ဖြစ်လာသည်။ သို့သော် စီးပွားရေး ချောင်လည်သူများ များပြားသဖြင့် ခမ်းနာလှပသော စေတီပုထိုး ဘုရားကျောင်းကန်များ ရှိသည်။ ယခင်က မြစ်ကမ်းပါးနှင့်ဝေး သော်လည်း ကမ်းအပြိုကြမ်းသဖြင့် ယခုအခါ မြစ်ကမ်းနဖူးတွင် တဲတဲ ကလေးမျှကျန်နေသောရွှေပြောင်ပြောင်ဘုရားနှင့် ဦးဘရဲ ဘုရားတို့အား ကမ်းပြိုရာသို့ မပါအောင် အထူးကြပ်မ စောင့်ရှောက်နေကြရသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် အနီးအနားရှိ အခြားနေအိမ် အဆောက်အအုံများ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော်လည်း ထိုဘုရားနှစ်ဆူနေရာတွင် ကမ်းသည် ဝိုက်၍ ကျန်နေလေသည်။ ထိုစေတီနှစ်ဆူအနက် ဦးဘရဲ ဘုရားသည် ဟင်္သာတမြို့၏မြို့သူကြီးဦးဘရဲက ခရစ် ၁၈ဝ၄ ခုနှစ်တွင် တည်ထားသည်။ ရွှေ ပြောင်ပြောင်ဘုရားမှာမူ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ဥယျာဉ်တော်အုပ် ဦးပါလူက၊ ၁၈၁၇ ခုနှစ်တွင် တည်ထား၍ ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် မြို့သူကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သူ ဦးမြတ်သာနော်က ထပ်မံ မွန်းမံပြုပြင်ခဲ့သည်။

လမ်းကြီးလမ်းကောင်းများ နေအိမ်တိုက်တာ အဆောက်အအုံ ကောင်းကြီးများ၊ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံး၊ ပြည်သူ့ဘဏ်ခွဲ၊ သစ်တော ရုံး၊ ကုန်သွယ်ရေးရုံး၊ ဘူတာရုံ၊ ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့ရုံး၊ စာတိုက်ကြေးနန်းရုံး၊ ကြိုးမဲ့ကြေးနန်းရုံး၊ ဆေးရုံ၊ အကျဉ်းထောင် စသည်တို့ဖြင့် သိုက်မြိုက်ခမ်းနားစွာ ရှိလေ သည်။

ဟင်္သာတမြို့ရှိ မြစ်ကမ်းပါးသည် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်မှ စ၍ အပြိုကြမ်းလာသဖြင့် ကမ်းနားနှင့်နီးသော အိုးအိမ်အဆောက် အအုံများစွာတို့သည် ကမ်းပြိုရာထဲသို့ ပါသွားကြသည်။ ရှေး ခေတ်က ဟင်္သာတဈေးကြီး သည် အလွန်ကြီးကျယ်ပြီးလျှင် မြန်မာပန်းပုကျော်များ၏ ပန်းတမော့၊ ပန်းတော့လက်ရာများဖြင့် အလွန်လှပ ခမ်းနား၍ မြို့၏ကျက်သရောဆောင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုဈေးကြီးသည် မြစ်ကမ်းပါးအနီး တည်ရှိခဲ့ရာ ကမ်းပြိုရာသို့လုံးလုံးလျားလျား ပါသွားခဲ့သဖြင့်၊ ထိုဈေးကြီးတည်ခဲ့သော နေရာသည် ယခု မြစ်လယ်ခန့်တွင် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ ရွှေ့ပြောင်း၍ရသော အဆောက်အအုံ၊ စေတီဘုရား ကျောင်းကန် တို့ကို ကုန်းပိုင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းရွှေ့ရသည်။ မရွှေ့ ပြောင်းနိုင်၍ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော မြို့၏အဆောက်အအုံ များသည် သုံးပုံနှစ်ပုံခန့် ရှိလေသည်။

ယခင်က မြို့အလယ်ဟု ခေါ်ဆိုသော နေရာတွင် မိုင်ဒါ ကွင်းကျယ်ကြီး ရှိသည်။ ထိုကွင်းကျယ်ကြီး အတွင်း နှစ်စဉ် ဒါဘာပွဲ၊ ပြေးပွဲ၊ ပြိုင်ပွဲ၊ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထိုကွင်းကြီး၏ တဘက်တွင် ဘောလုံးကွင်း ပြုလုပ်ထားသည်။ ဟင်္သာတဈေးကြီး ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသောအခါ ထိုဈေးကြီး အစား တည်ဆောက်ရန်အတွက် ဘဏ္ဍာကြေးငွေ နည်းပါးမှု၊ သင့်လျော်ကျယ်ဝန်းသော မြေကွက်ရမှုစသော ကိစ္စ အဝဝတို့ အဆင်မပြေနိုင်သဖြင့် ထိုမိုင်ဒါကွင်းကြီးထဲတွင်ပင် သွပ်မိုးပျဉ် ကာ ဈေးဆိုင်ကန္နာများ တည်ဆောက်၍ ဈေးအဖြစ် အလျင် အမြန်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရသည်။ ထိုကြောင့် ယခင်က ဟင်္သာတ မြို့လယ်၏ ကျယ်လွင့်သော မိုင်ဒါကွင်းကြီး ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရ လေသည်။ ယခုဈေးသည် ကမ်းခြေနှင့် အတန်ဝေးပြီးလျှင် မြို့အလယ်၌ တည်ရှိ၍ ယခင်ကမြို့နှင့် အလှမ်းကွာကွာ တွင်ရှိခဲ့သော ဆေးရုံ၊ သစ်တောရုံး၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ အကျဉ်းထောင်၊ အစိုးရရုံးများနှင့် မဝေးလှတော့ချေ။

ဟင်္သာတမြို့၏ အခြားအန္တရာယ်တစ်ခုမှာ မီးဘေးဖြစ်သည်။ နွေရာသီတွင် ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ရေရှားပါးသည်။ မြစ်ဆိပ်ကမ်း များတွင် မိုးကုန်လျှင် သောင်များထွန်းလာသဖြင့် မြစ်ရေရရန် ခက်ခဲမှု၊ ရေတွင်းများ နည်းမှုကြောင့် ရေအခက်အခဲ ပြဿနာ ရှိပြီးလျှင် နှစ်စဉ် မီးလောင်သည့် ကိစ္စများ ဖြစ်ပေါ်တတ်လေ သည်။ မီးဘေးဒဏ်ခံရသူများ၊ ကမ်းပြိုသဖြင့် အိုးအိမ်မဲ့သူများနှင့် နယ်အခြေအနေ မလုံခြုံသဖြင့် တောမှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများ အတွက် မြို့၏အရှေ့ဘက် ဘူတာရုံ အနီးတဝိုက်၊ ယခင်က အကျဉ်းထောင်ပိုင် လယ်မြေ များကို အကွက်သစ်များ ရိုက်ကာ နေရာချထားပေးရသည်။ ဘူတာရုံ၏ အရှေ့ကွင်း၊ မြို့၏ မြောက်ဘက်ပိုင်း စသည်တို့၌လည်း ကွက်သစ်များ ထူထောင် 
ပေးရလေသည်။

== သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရန်ကုန်မြို့နှင့် မီးရထားလမ်းအားဖြင့် မိုင် ၁၁ဝ ကွာဝေး၍ ရေလမ်းအားဖြင့် ၁၄၉ မိုင် ကွာဝေးလေသည်။ မြို့နယ်အတွင်းနှင့် အပသို့ မီးရထားလမ်း၊ မော်တော်ကားလမ်း နှင့်ရေလမ်းခရီးတို့ဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်သည်။ မန္တလေးနှင့်ရန်ကုန် အစုန်အဆန် သွားလာသော မန္တလေးသင်္ဘောကြီးများ ဆိုက်ကပ် ရာ ဖြစ်၍ အထက်နှင့်အောက်ကုန်ပစ္စည်းများ စုံစုံလင်လင် ရနိုင်လေသည်။

== စီးပွားရေး ==
မြို့သူမြို့သားများသည် အစိုးရ အမှုထမ်းများအပြင် ကုန်သည်ပွဲစားများဖြစ်၍ အထက်အောက် ကုန်စည်ပစ္စည်း မျိုးစုံကို ရောင်းဝယ်ဖောက်ကား လုပ်ကိုင်ကြ သည်။ ဗြိတိသျှ အစိုးရတို့ မြန်မာနိုင်ငံအလုံးကို မသိမ်းပိုက်မီ၊ ၁၈ ရာစုနှစ်အတွင်းက ဗြိတိသျှကိုယ်စားလှယ် တော်တစ်ဦး ဖြစ်သော ကာနယ်ဆိုင်းသည် ရန်ကုန်မှ အင်းဝသို့ ဆန်တက် ရာတွင် ဟင်္သာတမြို့ကိုလည်း ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ကာနယ် ဆိုင်းသည် ထိုခေတ် ဟင်္သာတမြို့သည် စီးပွားရေးအခြေအနေ တိုးတက် ကောင်းမွန်လျက်ရှိကာ မြို့သူမြို့သားတို့သည်လည်း ပြုမူ နေထိုင်စားဝတ်ပုံမှအစ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့ကြပေသည်ဟု ယင်း ၏မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားလေသည်။‌

အခြားလုပ်ငန်းများမှာ အိမ်ထောင် ပရိဘောဂလုပ်ငန်း၊ သင်ဖြူးသင်ဖျာလုပ်ငန်း စသည်တို့ဖြစ်၍ ချည်ထည်များရက်လုပ်သော စက်ရက်ကန်းရုံများလည်း ရှိသည်။ မြို့၏အနီးအနားတဝိုက်တွင် ဆီစက်များ၊ အုန်းဆီစက်များ ရှိသည်။ ဝင်ငွေကောင်းသော လုပ်ငန်းအမျိုးမျိုးကို လုပ်ကိုင်နိုင်ကြ၍  ဟင်္သာတမြို့နယ်တွင် လူဦးရေ ထူထပ်သည်။

=== ကုန်စည် နှင့် ခရီးသည် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ===
မြစ်သုံးခွဆုံ တွင် ရှိခြင်း၊ အောက် နှင့် အထက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပေါင်းကူးမြို့ဖြစ်နေခြင်း တို့ကြောင့် ရှေးအစဉ်အဆက်ကပင် ခရီးသည်နှင့် ကုန်စည် သယ်ယူ ပို့ဆောင်ရေး အချက်အချာမြို့ကြီး ဖြစ်နေခဲ့သည်။   

=== စိုက်ပျိုးရေး ===
မြေဩဇာထက်သန်ကောင်းမွန်သော မြို့နယ်ဖြစ်သဖြင့် ဆန် စပါးကို အများဆုံးစိုက်ပျိုးကြသည်။ အချို့ ဒေသများတွင် တနှစ်လျှင် နှစ်သီးစိုက်ပျိုးရန် ဆောင်ရွက်နေကြသည်။ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းရှိ မြေနုကျွန်းများနှင့် ရေကာတာ၏ အပြင်ဘက် သောင်ပြင်များတွင် ပဲအမျိုးမျိုး၊ ပြောင်း၊ ဆေး၊ ငရုတ် စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုး သောကိုင်းခင်းများကို အများ အပြား လုပ်ကိုင်ကြသည်။

အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

=== ရေလုပ်ငန်း ===
ဧရာဝတီ နှင့် ငဝန် မြစ်သုံးခွဆုံရာတွင် ရှိ၍ အင်းအိုင် ချောင်း မြောင်း မြစ်လက်တက်များ ပေါများသဖြင့် ရေလုပ်ငန်း ထွန်းကားပြီး ငါး ပုဇွန် များစွာထွက်သည်။ ငါးပိ ငါးခြောက် ထွက်ကုန်များ ထွက်ရှိသည်။  

== ဘုရား‌‌စေတီများ ==
ဟင်္သာတမြို့၏ ထင်ရှားသော စေတီဘုရားများမှာ [[ဦးပါရဲစေတီတော်]]၊ [[မြို့သူကြီးစေတီတော်]]၊ [[တိလောကဥသျှောင်ရှင်သာလျောင်းရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီး]] တို့ဖြစ်သည်။ အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ ပထမဆုံး မြန်အောင်မြို့ သူကြီးဦးမူတည်ခဲ့သော '''ငါးမျက်နှာဘုရား'''သည် မူလ နေရာ ဟောင်းမှ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မိုင်ဒါကွင်းအနီးသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ထိုဘုရားကို ခရစ်နှစ် ၁၈၁၅ ခုတွင် တည်ခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၈၁၂ ခုတွင် ပုဂံမင်းမိဖုရား၏ မယ်တော်တည်ခဲ့သည် ဆိုသော '''မယ်တော်ဘုရား'''ကိုလည်းကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မူလနေရာမှ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ကမ်းနှင့်ဝေးကွာ၍ ဆောက်လုပ်ရေးဌာန ရေကာတာ၏အတွင်းဘက်ကျသော '''ကျောက်တော်ကြီးဘုရား'''နှင့် '''ဆယ်ထပ်ကြီးဘုရား'''တို့သည် ဗြိတိသျှခေတ်၌ တည်ခဲ့သော ဘုရားများဖြစ်ကြပြီးလျှင် အခြံအရံ ဇရပ် တန်ဆောင်းများဖြင့်တင့်တယ်ခန့်ညားစွာ ဖူးတွေ့ကြရသည်။ ထို့ပြင် ဆီစက်နှင့်ဆန်စက်ပိုင်ရှင် ဦးအောင်မြတ်ကျော်၏ကောင်းမှုဖြစ်သောဘုရားလည်း ရှိပေသေးသည်။

== ဘုန်းကြီး‌‌ကျောင်းများ ==
ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ယခင်က ကျမ်းဂန်တတ် ဆရာတော်ကြီး များ သီတင်းသုံးခဲ့ရာ ကျောင်းတိုက်ကြီးများမှာ '''လယ်တီကျောင်းတိုက်'''၊ '''မိုးကောင်းကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရေတံခွန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပတ္တမြားကျောင်းတိုက်'''၊ '''ဘုရားကြီးကျောင်းတိုက်'''၊'''သပြေပင်ကျောင်းတိုက်'''တို့အပြင် မြို့အတွင်းပိုင်း၌မူ '''မြစ်ကွေ့ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရန်ကုန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပိုးစတောကျောင်း''' စသည်တို့ ရှိကြသည်။ သီလရှင်စာသင်ကျောင်းတိုက်ကြီး များလည်း ရှိပေသေးသည်။

စာတတ် ကျမ်းတတ် ရဟန်း၊ သီလရှင်တို့ များပြားသော မြို့ဖြစ်သည့်ပြင် မြို့သူမြို့သားများအနေဖြင့်လည်း စာပေပညာ၊ အနုပညာလေ့လာလိုက်စားသူများ အတော်များများ ရှိသည်။

== ပညာရေး==
ပညာရေးအတွက် ဟင်္သာတတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတနည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း ခြောက်ကျောင်း နှင့်စက်မှုအထက်တန်းကျောင်း တကျောင်းရှိသည်ကို ထောက်၍ ပညာရေး အဆင့်အတန်းကို အကဲခတ်နိုင်ပေသည်။

== ထူးခြားထင်ရှား ==
ဟင်္သာတ မှ နာမည်ကျော် ဂီတ နှင့် အနု ပညာရှင် များစွာ ထွက်ပေါ် ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသူ အချို့မှာ -

# [[ချစ်ဆွေ၊ စန္ဒရား]]
# [[ဟင်္သာတထွန်းရင်]]
# [[မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ|ဟင်္သာတမြင့်ငွေ]]
# [[မိုးဒီ]]
# [[မင်းအောင် (အဆိုတော်)|မင်းအောင်]]
#[[အကော်ဒီယံအုန်းကျော်|အကော်ဒီယံအုန်း‌ကျော်]]
#[[ဖြိုးမြတ်အောင်]]

== အစားအသောက် ==
မြန်မာ မုန့်ဟင်းခါးများတွင် ဟင်္သာတ မုန့်ဟင်းခါးသည် နာမည်ရ မုန့်ဟင်းခါးတမျိုးဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
 [[Category:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ‎]]</text>
      <sha1>r8431huan18bey83q33sl8vkvmd686t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1043437</id>
      <parentid>1043436</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T06:24:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကုန်စည် နှင့် ခရီးသည် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး */</comment>
      <origin>1043437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41525" sha1="5qbbtedp7o9aenk5kfinwh3ey1wf6ka" xml:space="preserve">{{outdated}}
{{Infobox settlement
|name = ဟင်္သာတမြို့
|other_name = 
| settlement_type = မြို့
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ
|image_skyline = Hinthada.jpg
|image_caption = 
|image_map =
|map_caption =
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{Flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_name1 = [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[ဟင်္သာတခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 = [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]
|unit_pref = 
|area_total_km2 =
| population_footnotes  = &lt;ref name=&quot;WG&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |title=Myanmar: largest cities and towns and statistics of their population&quot; |archiveurl=https://archive.today/20130209135624/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |archivedate=2013-02-09 |deadurl=yes |df= }} World Gazetteer&lt;/ref&gt;
|population = 
|population_as_of = 
| population_est  =
| pop_est_as_of   =
|population_blank1_title = Ethnicities
|population_blank2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
|population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု
|population_density_km2 = auto
|coordinates       = {{coord|17|38|46|N|95|27|37|E|region:MM|display=inline,title}}
|leader_title = Mayor
|elevation_ft =
|elevation_m = 17
|timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
|utc_offset = +6.30
|website =
}}
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတွင် [[ဟင်္သာတခရိုင်]] နှင့် [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သော ဟင်္သာတ မြို့သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

== သမိုင်း ==
မြို့တည်သည့် သက္ကရာဇ်ကို အချို့က ၁၃ ရာစုနှစ် အလယ် ပိုင်း၊ အချို့က ၁၆ ရာစုနှစ် စောစောပိုင်းဟု အမျိုးမျိုး ပြောဆို ကြသည်။ ရာဇဝင် အထောက်အထားမရသော်လည်း ၁၆ ရာစု နှစ်အတွင်း တည်ခဲ့သည် ဆိုသော အဆိုသည် ပို၍ မှန်ကန် ဖွယ်ရှိသည်။

ဟင်္သာတဟူသောအမည်ခေါ်တွင်ခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အကြောင်းပြချက် သုံးမျိုးရှိသော်လည်း ခိုင်လုံသော အချက် များဟူ၍ကား မဆိုနိုင်ချေ။

ပထမအကြောင်းပြချက်မှာ အချို့ ရှေးသူဟောင်းတို့၏ အဆိုအရ ရှေးအခါက ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သည် ဟင်္သာငှက်များ ကျက်စားရာ ညွှန်ပျောင်း ထူသော မြေနိမ့်ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အလောင်းစည်သူ မင်းသည် ဖောင်စကြာဖြင့် တိုင်းခမ်းလှည့်လည်လာရာ ဟင်္သာတမြို့နေရာသို့ ရောက်လျှင် ဖောင်တော်ကို ရပ်နား၍ စခန်းချသည်။ ယင်းသည့်အခိုက်တွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ရှိ သဲသောင်တစ်ခုပေါ်၌ ကျက်စားနေသော ဟင်္သာမောင်နှံအနက် ဟင်္သာဖိုသည် ရုတ်တရက် သေဆုံးသွားလေရာ ဟင်္သာမသည် 
ဟင်္သာဖိုအား လွမ်းဆွတ်တမ်းတနေသည်ကို ဘုရင်မင်းမြတ် မြင်တော်မူသဖြင့် ထိုအရပ်ကို ဟင်္သာတ တွင်စေခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။

ဒုတိယအကြောင်းပြချက်မှာ တရုတ်ပြေးမင်း နရသီဟပတေ့ သည် တရုတ်တို့၏ရန်ကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကို စုန်ဆင်းလာရာ၊ ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သို့ရောက်လျှင် ခေတ္တစခန်းချနေခိုက် ပွဲတော်တည်ရန် ဟင်းမယ် ၃ဝဝ မပြည့်သဖြင့် ဟင်းလျာတ ခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဟင်းလျာတဟု ဆိုကြရာမှ ဟင်္သာတသို့ ရွေ့လျောလာသည်ဟု တစ်မျိုးဆိုကြသည်။

တတိယအကြောင်းပြချက်မှာ မွန်တို့ခေတ်က ဟင်္သာတမြို့ နေရာတွင် ဓနုန်းပင် အများအပြား ပေါက်ရောက်ရာ မွန် ဘာသာစကားဖြင့် ဓနုန်းပင်ကို ဟမ်းဇဒါးဟု ခေါ်ကြရာ၊ မြန်မာအသံဖြင့် ဟမ်းသဒါးဟု လိုက်၍ ခေါ်ကြရာမှ ဟင်္သာတ တွင်လာသည်ဟု ဆိုကြပြန်လေသည်။

ရာဇဝင်သမိုင်းများ၌ ဟင်္သာ၏အမည်ကို အလောင်းဘုရား လက်ထက်ကမှ စတင် တွေ့ရှိရသည်။ အင်းဝနှင့် ပဲခူးခေတ် တွင် ထိုနှစ်ပြည်ထောင်တို့ ကူးလူးဆက်ဆံရာ၌လည်းကောင်း၊ စစ်မက်ကာလ၌လည်းကောင်း ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ရှိ တောင်ငူ(စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်း)ကြောင်းနှင့် လှိုင်မြစ်ကြောင်း တို့ကိုသာ အသုံးများခဲ့ကြ၍ ဧရာဝတီ မြစ်ကြောင်းအားဖြင့် လည်း ပြည်မြို့အထိသာ စုန်ဆင်းကြသည်။ ပြည်မြို့မှ အောက် ဘက် ဟင်္သာတနယ်ဘက်သို့ ကား အရောက်အပေါက် ည်းပါးခဲ့သည်။ ထိုခေတ်က ရေကာတာများလည်း အလုံ အလောက် မဆောက်လုပ်ရသေးသဖြင့် ရေလွှမ်းမိုးမှုဒဏ်ကြောင့် လူနေအိမ်ခြေလည်း အလွန်ပင် နည်းပါးခဲ့လေသည်။ ဟင်္သာတ ဒေသ တဝိုက်သည် ရှေးမြန်မာမင်းများ လက်ထက်က ဟံသာ ဝတီပဲခူး၏လက်အောက်ခံဖြစ်ပြီးလျှင် မွန်လူမျိုးများ နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ မွန်အဆက်အနွယ် ပပျောက် သလောက် ရှိနေခဲ့သည်။

ဟံသာဝတီကို ခရစ် ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် အလောင်းမင်း တရားကြီး သိမ်းပိုက်သောအခါ ဟင်္သာတနယ်သည်လည်း မြန်မာမင်းတို့ လက်အောက်ခံဖြစ်လာသည်။ ၁၇၅၉ ခုနှစ်တွင် ပဲခူး၌ မွန်တို့ပုန်ကန်ထကြွကြသော အခါ ဟံသာဝတီပဲခူးရှိ မြန်မာဘုရင်ခံသည် ဟင်္သာတသို့ ဆုတ်ပေးရသည်ဟူသော အဆိုကိုထောက်၍ ထိုစဉ်က ဟင်္သာတသည် ခိုင်လုံသော မြို့တမြို့ ဖြစ်နေပြီဟု ယူဆရပြီးလျှင် မြန်မာလူမျိုးများသည် လည်း ထိုဒေသတွင် အတော်အတန် အခြေစိုက် နေထိုင်လျက် ရှိဟန်တူပေသည်။ ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်း အင်္ဂလိပ်တပ်များ ပြည်မြို့သို့ ချီတက်လာစဉ်က ဟင်္သာတမှ အခုအခံ မပြုခဲ့ပေ။ 

ဒုတိယအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်းကမူ ဟင်္သာတနယ်အတွင်း အခြေအနေ မငြိမ်မသက် ရှိလာသည်။ သူကြီးဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်သော ဦးမြတ်ထွန်းဆိုသူ ခေါင်းဆောင်၍ မအူပင်၊ ပုသိမ်၊ ဟင်္သာတတဝိုက်၌ လည်းကောင်း၊ ဦးခေါင်းကြီးဆိုသူ ခေါင်း ဆောင်၍ သာယာဝတီတဝိုက်၌လည်းကောင်း ဆူပူသောင်းကျန်း မှုများကို ဗြိတိသျှအစိုးရသည် အတော်ပင် နှိမ်နင်းယူရလေသည်။ ဟင်္သာတခရိုင်ဟု ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ မူလသတ်မှတ်ထား သော နယ်မြေတွင် မအူပင်ခရိုင်၏ တစိတ်တဒေသနှင့် သာယာဝတီခရိုင်တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဆူပူလှုပ်ရှားမှု များကို နှိမ်နင်းရေးအတွက် အုပ်ချုပ်မှု လွယ်ကူစေရန် နှစ် ပေါင်း ၃ဝ ခန့်အတွင်း ဟင်္သာတခရိုင် နယ်နမိတ်ကို အကြိမ် ကြိမ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ် ခဲ့ရလေသည်။

သာယာဝတီမင်းလက်ထက်က ဧရာဝတီမြစ်၏ တစ်ဘက် တစ်ချက်တွင် ရှိကြသော ဟင်္သာတနှင့် သာယာဝတီ တို့သည် ထိုမင်း မင်းသားဘဝက အပိုင်စားရသော နယ်မြေများဖြစ်၍ အင်းဝနေပြည်တော်မှစ၍ တိုက်ရိုက် အုပ်ချုပ်သည်။ နောင်အခါ မြို့ငယ်၊ တိုက်ငယ်များ ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ အုပ်ချုပ်စအခါက သာယာဝတီမင်းသား အပိုင်စားခဲ့သော နယ်မြေတို့ကို သာရဝေါတွင် အရေးပိုင် (ခရိုင် ဝန်)ရုံးစိုက်မြို့ထား၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုနယ်မြေ အပိုင်း အခြားမှာ လေးမျက်နှာမြို့နယ်မှ လွဲ၍ ယခု ဟင်္သာတခရိုင်၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ တရုတ်မော်မြို့နယ်၊ သုံးဆယ်တိုက်နယ်၊ ယခု မအူပင်ခရိုင်မှ ဓနုဖြူမြို့နယ်တို့ ပါဝင်သည်။ နောင်အခါ သူပုန်သူကန်အရေးကြောင့် အုပ်ချုပ်ရေးလွယ်ကူစေရန် ခရစ် ၁၈၅၃ ခုနှစ်မတိုင်မီကာလတွင် သာရဝေါခရိုင်ကို နှစ်ပိုင်း ခွဲခြားလိုက်ရသည်။ 

ဟင်္သာတမြို့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက် မျူနီစီပယ်အဖွဲ့ အစောဆုံးတည်ထောင်ခဲ့သော မြို့ကြီးခုနစ်မြို့တွင် ပါဝင်၍၊ ထို အဖွဲ့တည်ထောင်သည့်နှစ်မှာ ခရစ် ၁၈၇၄ ခုနှစ်ဖြစ်လေသည်။ သင်္သာတမြို့သည် ယခင် ဟင်္သာတခရိုင်၏ တောင်ဘက် ပိုင်းတွင် တန်းလျက် တည်ရှိသော မြို့နယ်သုံးနယ် အနက်၊ အလယ်မြို့နယ်ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်တစ်ခုလုံး၏ မြေမျက်နှာပြင် သည် နုံးတင်မြေနုလွင်ပြင်ကြီးဖြစ်၍ အကျယ်အဝန်းသည် ၃၆၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်ပြီးလျှင် သူကြီးတပိုင်နယ်ပေါင်း ၁၁၉ ခု ရှိ လေသည်။ 

ဧရာဝတီမြစ်အားဖြင့် ပိုင်းခြား ထားသော ထိုခရိုင်သစ်နှစ်ခုမှာ ဟင်္သာတ(ရုံးစိုက်မြို့ ဟင်္သာတ)နှင့် သာယာဝတီ(ရုံးစိုက်မင်းကြီးမြို့)ဖြစ်ကြ၍ ပြည်ခရိုင်အတွင်း၌ ပါဝင်နေသော တရုတ်မော်မြို့နယ်ကို သာယာဝတီခရိုင်အတွင်း သို့ ပေါင်းထည့်ပေးသည်။၁၉၇၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်သစ် ဖော်ထုတ် ရေး အစီအစဉ်အရ ခရိုင်အဆင့် ဖျက်သိမ်းလိုက်သည့်အခါ ဟင်္သာတသည် မြို့နယ်အဆင့်သို့ ရောက်ခဲ့သည်။

== ရေဆင်း ==
ဟင်္သာတမြို့သည် မြို့ခင်းမြို့ကွက် အနေအထား ကောင်း သော်လည်း၊ မြစ်ကမ်းပါးအောက် နိမ့်နေသည်။ ထိုကြောင့် မိုးရာသီအခါ ရေဆင်းမကောင်းသဖြင့် မြို့ထဲတွင် ရေအိုင်ခြင်း၊ ရေဝပ်ခြင်းများ ရှိတတ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်ရေလျှံသည့်ဘေးမှ ကင်းလွတ်နိုင်ရန် မြစ်ဆိပ်ကမ်းပါးတလျှောက် ရေကာတာဖို့ ထားသည်။ ကမ်းနားဘက်မှ အတွင်းကျကျ၌လည်း ပြည်သူ့ လုပ်ငန်းဌာန ရေကာတာကြီးတထပ် ရှိသေးရာ၊ ထိုရေကာတာ ရိုးကြီးသည် မြို့ကို အရှေ့မှအနောက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။  

== လူဦး‌‌‌ရေ ==
၁၉၆၃ ခုနှစ်ခန့်မှန်း သန်ကောင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတ မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေသည် ၆၇၈၆၄ ယောက်ဖြစ်၍ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် အများဆုံးဖြစ်သည်။ ဒုတိယအများစုသည် ကရင်လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်။

၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းသန်ကောင်စာရင်းအရ မြို့နယ်လူဦးရေသည် ၃၂၈ဝဝဝ ယောက် ဖြစ်လေသည်။
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt;

၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတမြို့ပေါ် လူဦးရေမှာ ၈၃၇၆၂ ဦးဖြစ်သည်။

== အခြေခံအဆောက်အအုံ ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရှေးခေတ်ဟောင်းမြို့ကြီးတမြို့ မဟုတ် သဖြင့် မြို့ပေါ်တွင် ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံကြီးများ မရှိလှ ချေ။ ကုန်းဘောင်ခေတ် နောက်ပိုင်းတွင်သာ မြို့ဝန်တစ်ဦး အုပ်ချုပ်သော မြို့တမြို့ဖြစ်လာသည်။ သို့သော် စီးပွားရေး ချောင်လည်သူများ များပြားသဖြင့် ခမ်းနာလှပသော စေတီပုထိုး ဘုရားကျောင်းကန်များ ရှိသည်။ ယခင်က မြစ်ကမ်းပါးနှင့်ဝေး သော်လည်း ကမ်းအပြိုကြမ်းသဖြင့် ယခုအခါ မြစ်ကမ်းနဖူးတွင် တဲတဲ ကလေးမျှကျန်နေသောရွှေပြောင်ပြောင်ဘုရားနှင့် ဦးဘရဲ ဘုရားတို့အား ကမ်းပြိုရာသို့ မပါအောင် အထူးကြပ်မ စောင့်ရှောက်နေကြရသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် အနီးအနားရှိ အခြားနေအိမ် အဆောက်အအုံများ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော်လည်း ထိုဘုရားနှစ်ဆူနေရာတွင် ကမ်းသည် ဝိုက်၍ ကျန်နေလေသည်။ ထိုစေတီနှစ်ဆူအနက် ဦးဘရဲ ဘုရားသည် ဟင်္သာတမြို့၏မြို့သူကြီးဦးဘရဲက ခရစ် ၁၈ဝ၄ ခုနှစ်တွင် တည်ထားသည်။ ရွှေ ပြောင်ပြောင်ဘုရားမှာမူ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ဥယျာဉ်တော်အုပ် ဦးပါလူက၊ ၁၈၁၇ ခုနှစ်တွင် တည်ထား၍ ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် မြို့သူကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သူ ဦးမြတ်သာနော်က ထပ်မံ မွန်းမံပြုပြင်ခဲ့သည်။

လမ်းကြီးလမ်းကောင်းများ နေအိမ်တိုက်တာ အဆောက်အအုံ ကောင်းကြီးများ၊ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံး၊ ပြည်သူ့ဘဏ်ခွဲ၊ သစ်တော ရုံး၊ ကုန်သွယ်ရေးရုံး၊ ဘူတာရုံ၊ ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့ရုံး၊ စာတိုက်ကြေးနန်းရုံး၊ ကြိုးမဲ့ကြေးနန်းရုံး၊ ဆေးရုံ၊ အကျဉ်းထောင် စသည်တို့ဖြင့် သိုက်မြိုက်ခမ်းနားစွာ ရှိလေ သည်။

ဟင်္သာတမြို့ရှိ မြစ်ကမ်းပါးသည် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်မှ စ၍ အပြိုကြမ်းလာသဖြင့် ကမ်းနားနှင့်နီးသော အိုးအိမ်အဆောက် အအုံများစွာတို့သည် ကမ်းပြိုရာထဲသို့ ပါသွားကြသည်။ ရှေး ခေတ်က ဟင်္သာတဈေးကြီး သည် အလွန်ကြီးကျယ်ပြီးလျှင် မြန်မာပန်းပုကျော်များ၏ ပန်းတမော့၊ ပန်းတော့လက်ရာများဖြင့် အလွန်လှပ ခမ်းနား၍ မြို့၏ကျက်သရောဆောင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုဈေးကြီးသည် မြစ်ကမ်းပါးအနီး တည်ရှိခဲ့ရာ ကမ်းပြိုရာသို့လုံးလုံးလျားလျား ပါသွားခဲ့သဖြင့်၊ ထိုဈေးကြီးတည်ခဲ့သော နေရာသည် ယခု မြစ်လယ်ခန့်တွင် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ ရွှေ့ပြောင်း၍ရသော အဆောက်အအုံ၊ စေတီဘုရား ကျောင်းကန် တို့ကို ကုန်းပိုင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းရွှေ့ရသည်။ မရွှေ့ ပြောင်းနိုင်၍ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော မြို့၏အဆောက်အအုံ များသည် သုံးပုံနှစ်ပုံခန့် ရှိလေသည်။

ယခင်က မြို့အလယ်ဟု ခေါ်ဆိုသော နေရာတွင် မိုင်ဒါ ကွင်းကျယ်ကြီး ရှိသည်။ ထိုကွင်းကျယ်ကြီး အတွင်း နှစ်စဉ် ဒါဘာပွဲ၊ ပြေးပွဲ၊ ပြိုင်ပွဲ၊ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထိုကွင်းကြီး၏ တဘက်တွင် ဘောလုံးကွင်း ပြုလုပ်ထားသည်။ ဟင်္သာတဈေးကြီး ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသောအခါ ထိုဈေးကြီး အစား တည်ဆောက်ရန်အတွက် ဘဏ္ဍာကြေးငွေ နည်းပါးမှု၊ သင့်လျော်ကျယ်ဝန်းသော မြေကွက်ရမှုစသော ကိစ္စ အဝဝတို့ အဆင်မပြေနိုင်သဖြင့် ထိုမိုင်ဒါကွင်းကြီးထဲတွင်ပင် သွပ်မိုးပျဉ် ကာ ဈေးဆိုင်ကန္နာများ တည်ဆောက်၍ ဈေးအဖြစ် အလျင် အမြန်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရသည်။ ထိုကြောင့် ယခင်က ဟင်္သာတ မြို့လယ်၏ ကျယ်လွင့်သော မိုင်ဒါကွင်းကြီး ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရ လေသည်။ ယခုဈေးသည် ကမ်းခြေနှင့် အတန်ဝေးပြီးလျှင် မြို့အလယ်၌ တည်ရှိ၍ ယခင်ကမြို့နှင့် အလှမ်းကွာကွာ တွင်ရှိခဲ့သော ဆေးရုံ၊ သစ်တောရုံး၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ အကျဉ်းထောင်၊ အစိုးရရုံးများနှင့် မဝေးလှတော့ချေ။

ဟင်္သာတမြို့၏ အခြားအန္တရာယ်တစ်ခုမှာ မီးဘေးဖြစ်သည်။ နွေရာသီတွင် ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ရေရှားပါးသည်။ မြစ်ဆိပ်ကမ်း များတွင် မိုးကုန်လျှင် သောင်များထွန်းလာသဖြင့် မြစ်ရေရရန် ခက်ခဲမှု၊ ရေတွင်းများ နည်းမှုကြောင့် ရေအခက်အခဲ ပြဿနာ ရှိပြီးလျှင် နှစ်စဉ် မီးလောင်သည့် ကိစ္စများ ဖြစ်ပေါ်တတ်လေ သည်။ မီးဘေးဒဏ်ခံရသူများ၊ ကမ်းပြိုသဖြင့် အိုးအိမ်မဲ့သူများနှင့် နယ်အခြေအနေ မလုံခြုံသဖြင့် တောမှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများ အတွက် မြို့၏အရှေ့ဘက် ဘူတာရုံ အနီးတဝိုက်၊ ယခင်က အကျဉ်းထောင်ပိုင် လယ်မြေ များကို အကွက်သစ်များ ရိုက်ကာ နေရာချထားပေးရသည်။ ဘူတာရုံ၏ အရှေ့ကွင်း၊ မြို့၏ မြောက်ဘက်ပိုင်း စသည်တို့၌လည်း ကွက်သစ်များ ထူထောင် 
ပေးရလေသည်။

== သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရန်ကုန်မြို့နှင့် မီးရထားလမ်းအားဖြင့် မိုင် ၁၁ဝ ကွာဝေး၍ ရေလမ်းအားဖြင့် ၁၄၉ မိုင် ကွာဝေးလေသည်။ မြို့နယ်အတွင်းနှင့် အပသို့ မီးရထားလမ်း၊ မော်တော်ကားလမ်း နှင့်ရေလမ်းခရီးတို့ဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်သည်။ မန္တလေးနှင့်ရန်ကုန် အစုန်အဆန် သွားလာသော မန္တလေးသင်္ဘောကြီးများ ဆိုက်ကပ် ရာ ဖြစ်၍ အထက်နှင့်အောက်ကုန်ပစ္စည်းများ စုံစုံလင်လင် ရနိုင်လေသည်။

== စီးပွားရေး ==
မြို့သူမြို့သားများသည် အစိုးရ အမှုထမ်းများအပြင် ကုန်သည်ပွဲစားများဖြစ်၍ အထက်အောက် ကုန်စည်ပစ္စည်း မျိုးစုံကို ရောင်းဝယ်ဖောက်ကား လုပ်ကိုင်ကြ သည်။ ဗြိတိသျှ အစိုးရတို့ မြန်မာနိုင်ငံအလုံးကို မသိမ်းပိုက်မီ၊ ၁၈ ရာစုနှစ်အတွင်းက ဗြိတိသျှကိုယ်စားလှယ် တော်တစ်ဦး ဖြစ်သော ကာနယ်ဆိုင်းသည် ရန်ကုန်မှ အင်းဝသို့ ဆန်တက် ရာတွင် ဟင်္သာတမြို့ကိုလည်း ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ကာနယ် ဆိုင်းသည် ထိုခေတ် ဟင်္သာတမြို့သည် စီးပွားရေးအခြေအနေ တိုးတက် ကောင်းမွန်လျက်ရှိကာ မြို့သူမြို့သားတို့သည်လည်း ပြုမူ နေထိုင်စားဝတ်ပုံမှအစ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့ကြပေသည်ဟု ယင်း ၏မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားလေသည်။‌

အခြားလုပ်ငန်းများမှာ အိမ်ထောင် ပရိဘောဂလုပ်ငန်း၊ သင်ဖြူးသင်ဖျာလုပ်ငန်း စသည်တို့ဖြစ်၍ ချည်ထည်များရက်လုပ်သော စက်ရက်ကန်းရုံများလည်း ရှိသည်။ မြို့၏အနီးအနားတဝိုက်တွင် ဆီစက်များ၊ အုန်းဆီစက်များ ရှိသည်။ ဝင်ငွေကောင်းသော လုပ်ငန်းအမျိုးမျိုးကို လုပ်ကိုင်နိုင်ကြ၍  ဟင်္သာတမြို့နယ်တွင် လူဦးရေ ထူထပ်သည်။

=== ကုန်စည် နှင့် ခရီးသည် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ===
မြစ်သုံးခွဆုံ တွင် ရှိခြင်း၊ အောက် နှင့် အထက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပေါင်းကူးမြို့ဖြစ်နေခြင်း တို့ကြောင့် ရှေးအစဉ်အဆက်ကပင် ခရီးသည်နှင့် ကုန်စည် သယ်ယူ ပို့ဆောင်ရေး အချက်အချာမြို့ကြီး ဖြစ်နေခဲ့သည်။   

== ဈေးများ ==
မြို့ကြီးပြီး အချက်အချာကျ   

=== စိုက်ပျိုးရေး ===
မြေဩဇာထက်သန်ကောင်းမွန်သော မြို့နယ်ဖြစ်သဖြင့် ဆန် စပါးကို အများဆုံးစိုက်ပျိုးကြသည်။ အချို့ ဒေသများတွင် တနှစ်လျှင် နှစ်သီးစိုက်ပျိုးရန် ဆောင်ရွက်နေကြသည်။ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းရှိ မြေနုကျွန်းများနှင့် ရေကာတာ၏ အပြင်ဘက် သောင်ပြင်များတွင် ပဲအမျိုးမျိုး၊ ပြောင်း၊ ဆေး၊ ငရုတ် စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုး သောကိုင်းခင်းများကို အများ အပြား လုပ်ကိုင်ကြသည်။

အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

=== ရေလုပ်ငန်း ===
ဧရာဝတီ နှင့် ငဝန် မြစ်သုံးခွဆုံရာတွင် ရှိ၍ အင်းအိုင် ချောင်း မြောင်း မြစ်လက်တက်များ ပေါများသဖြင့် ရေလုပ်ငန်း ထွန်းကားပြီး ငါး ပုဇွန် များစွာထွက်သည်။ ငါးပိ ငါးခြောက် ထွက်ကုန်များ ထွက်ရှိသည်။  

== ဘုရား‌‌စေတီများ ==
ဟင်္သာတမြို့၏ ထင်ရှားသော စေတီဘုရားများမှာ [[ဦးပါရဲစေတီတော်]]၊ [[မြို့သူကြီးစေတီတော်]]၊ [[တိလောကဥသျှောင်ရှင်သာလျောင်းရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီး]] တို့ဖြစ်သည်။ အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ ပထမဆုံး မြန်အောင်မြို့ သူကြီးဦးမူတည်ခဲ့သော '''ငါးမျက်နှာဘုရား'''သည် မူလ နေရာ ဟောင်းမှ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မိုင်ဒါကွင်းအနီးသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ထိုဘုရားကို ခရစ်နှစ် ၁၈၁၅ ခုတွင် တည်ခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၈၁၂ ခုတွင် ပုဂံမင်းမိဖုရား၏ မယ်တော်တည်ခဲ့သည် ဆိုသော '''မယ်တော်ဘုရား'''ကိုလည်းကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မူလနေရာမှ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ကမ်းနှင့်ဝေးကွာ၍ ဆောက်လုပ်ရေးဌာန ရေကာတာ၏အတွင်းဘက်ကျသော '''ကျောက်တော်ကြီးဘုရား'''နှင့် '''ဆယ်ထပ်ကြီးဘုရား'''တို့သည် ဗြိတိသျှခေတ်၌ တည်ခဲ့သော ဘုရားများဖြစ်ကြပြီးလျှင် အခြံအရံ ဇရပ် တန်ဆောင်းများဖြင့်တင့်တယ်ခန့်ညားစွာ ဖူးတွေ့ကြရသည်။ ထို့ပြင် ဆီစက်နှင့်ဆန်စက်ပိုင်ရှင် ဦးအောင်မြတ်ကျော်၏ကောင်းမှုဖြစ်သောဘုရားလည်း ရှိပေသေးသည်။

== ဘုန်းကြီး‌‌ကျောင်းများ ==
ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ယခင်က ကျမ်းဂန်တတ် ဆရာတော်ကြီး များ သီတင်းသုံးခဲ့ရာ ကျောင်းတိုက်ကြီးများမှာ '''လယ်တီကျောင်းတိုက်'''၊ '''မိုးကောင်းကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရေတံခွန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပတ္တမြားကျောင်းတိုက်'''၊ '''ဘုရားကြီးကျောင်းတိုက်'''၊'''သပြေပင်ကျောင်းတိုက်'''တို့အပြင် မြို့အတွင်းပိုင်း၌မူ '''မြစ်ကွေ့ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရန်ကုန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပိုးစတောကျောင်း''' စသည်တို့ ရှိကြသည်။ သီလရှင်စာသင်ကျောင်းတိုက်ကြီး များလည်း ရှိပေသေးသည်။

စာတတ် ကျမ်းတတ် ရဟန်း၊ သီလရှင်တို့ များပြားသော မြို့ဖြစ်သည့်ပြင် မြို့သူမြို့သားများအနေဖြင့်လည်း စာပေပညာ၊ အနုပညာလေ့လာလိုက်စားသူများ အတော်များများ ရှိသည်။

== ပညာရေး==
ပညာရေးအတွက် ဟင်္သာတတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတနည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း ခြောက်ကျောင်း နှင့်စက်မှုအထက်တန်းကျောင်း တကျောင်းရှိသည်ကို ထောက်၍ ပညာရေး အဆင့်အတန်းကို အကဲခတ်နိုင်ပေသည်။

== ထူးခြားထင်ရှား ==
ဟင်္သာတ မှ နာမည်ကျော် ဂီတ နှင့် အနု ပညာရှင် များစွာ ထွက်ပေါ် ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသူ အချို့မှာ -

# [[ချစ်ဆွေ၊ စန္ဒရား]]
# [[ဟင်္သာတထွန်းရင်]]
# [[မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ|ဟင်္သာတမြင့်ငွေ]]
# [[မိုးဒီ]]
# [[မင်းအောင် (အဆိုတော်)|မင်းအောင်]]
#[[အကော်ဒီယံအုန်းကျော်|အကော်ဒီယံအုန်း‌ကျော်]]
#[[ဖြိုးမြတ်အောင်]]

== အစားအသောက် ==
မြန်မာ မုန့်ဟင်းခါးများတွင် ဟင်္သာတ မုန့်ဟင်းခါးသည် နာမည်ရ မုန့်ဟင်းခါးတမျိုးဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
 [[Category:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ‎]]</text>
      <sha1>5qbbtedp7o9aenk5kfinwh3ey1wf6ka</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1043438</id>
      <parentid>1043437</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T06:25:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဈေးများ */</comment>
      <origin>1043438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41664" sha1="md8n9hfu0lf9ctwhv11z1h6bqr09gxq" xml:space="preserve">{{outdated}}
{{Infobox settlement
|name = ဟင်္သာတမြို့
|other_name = 
| settlement_type = မြို့
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ
|image_skyline = Hinthada.jpg
|image_caption = 
|image_map =
|map_caption =
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{Flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_name1 = [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[ဟင်္သာတခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 = [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]
|unit_pref = 
|area_total_km2 =
| population_footnotes  = &lt;ref name=&quot;WG&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |title=Myanmar: largest cities and towns and statistics of their population&quot; |archiveurl=https://archive.today/20130209135624/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |archivedate=2013-02-09 |deadurl=yes |df= }} World Gazetteer&lt;/ref&gt;
|population = 
|population_as_of = 
| population_est  =
| pop_est_as_of   =
|population_blank1_title = Ethnicities
|population_blank2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
|population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု
|population_density_km2 = auto
|coordinates       = {{coord|17|38|46|N|95|27|37|E|region:MM|display=inline,title}}
|leader_title = Mayor
|elevation_ft =
|elevation_m = 17
|timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
|utc_offset = +6.30
|website =
}}
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတွင် [[ဟင်္သာတခရိုင်]] နှင့် [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သော ဟင်္သာတ မြို့သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

== သမိုင်း ==
မြို့တည်သည့် သက္ကရာဇ်ကို အချို့က ၁၃ ရာစုနှစ် အလယ် ပိုင်း၊ အချို့က ၁၆ ရာစုနှစ် စောစောပိုင်းဟု အမျိုးမျိုး ပြောဆို ကြသည်။ ရာဇဝင် အထောက်အထားမရသော်လည်း ၁၆ ရာစု နှစ်အတွင်း တည်ခဲ့သည် ဆိုသော အဆိုသည် ပို၍ မှန်ကန် ဖွယ်ရှိသည်။

ဟင်္သာတဟူသောအမည်ခေါ်တွင်ခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အကြောင်းပြချက် သုံးမျိုးရှိသော်လည်း ခိုင်လုံသော အချက် များဟူ၍ကား မဆိုနိုင်ချေ။

ပထမအကြောင်းပြချက်မှာ အချို့ ရှေးသူဟောင်းတို့၏ အဆိုအရ ရှေးအခါက ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သည် ဟင်္သာငှက်များ ကျက်စားရာ ညွှန်ပျောင်း ထူသော မြေနိမ့်ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အလောင်းစည်သူ မင်းသည် ဖောင်စကြာဖြင့် တိုင်းခမ်းလှည့်လည်လာရာ ဟင်္သာတမြို့နေရာသို့ ရောက်လျှင် ဖောင်တော်ကို ရပ်နား၍ စခန်းချသည်။ ယင်းသည့်အခိုက်တွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ရှိ သဲသောင်တစ်ခုပေါ်၌ ကျက်စားနေသော ဟင်္သာမောင်နှံအနက် ဟင်္သာဖိုသည် ရုတ်တရက် သေဆုံးသွားလေရာ ဟင်္သာမသည် 
ဟင်္သာဖိုအား လွမ်းဆွတ်တမ်းတနေသည်ကို ဘုရင်မင်းမြတ် မြင်တော်မူသဖြင့် ထိုအရပ်ကို ဟင်္သာတ တွင်စေခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။

ဒုတိယအကြောင်းပြချက်မှာ တရုတ်ပြေးမင်း နရသီဟပတေ့ သည် တရုတ်တို့၏ရန်ကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကို စုန်ဆင်းလာရာ၊ ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သို့ရောက်လျှင် ခေတ္တစခန်းချနေခိုက် ပွဲတော်တည်ရန် ဟင်းမယ် ၃ဝဝ မပြည့်သဖြင့် ဟင်းလျာတ ခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဟင်းလျာတဟု ဆိုကြရာမှ ဟင်္သာတသို့ ရွေ့လျောလာသည်ဟု တစ်မျိုးဆိုကြသည်။

တတိယအကြောင်းပြချက်မှာ မွန်တို့ခေတ်က ဟင်္သာတမြို့ နေရာတွင် ဓနုန်းပင် အများအပြား ပေါက်ရောက်ရာ မွန် ဘာသာစကားဖြင့် ဓနုန်းပင်ကို ဟမ်းဇဒါးဟု ခေါ်ကြရာ၊ မြန်မာအသံဖြင့် ဟမ်းသဒါးဟု လိုက်၍ ခေါ်ကြရာမှ ဟင်္သာတ တွင်လာသည်ဟု ဆိုကြပြန်လေသည်။

ရာဇဝင်သမိုင်းများ၌ ဟင်္သာ၏အမည်ကို အလောင်းဘုရား လက်ထက်ကမှ စတင် တွေ့ရှိရသည်။ အင်းဝနှင့် ပဲခူးခေတ် တွင် ထိုနှစ်ပြည်ထောင်တို့ ကူးလူးဆက်ဆံရာ၌လည်းကောင်း၊ စစ်မက်ကာလ၌လည်းကောင်း ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ရှိ တောင်ငူ(စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်း)ကြောင်းနှင့် လှိုင်မြစ်ကြောင်း တို့ကိုသာ အသုံးများခဲ့ကြ၍ ဧရာဝတီ မြစ်ကြောင်းအားဖြင့် လည်း ပြည်မြို့အထိသာ စုန်ဆင်းကြသည်။ ပြည်မြို့မှ အောက် ဘက် ဟင်္သာတနယ်ဘက်သို့ ကား အရောက်အပေါက် ည်းပါးခဲ့သည်။ ထိုခေတ်က ရေကာတာများလည်း အလုံ အလောက် မဆောက်လုပ်ရသေးသဖြင့် ရေလွှမ်းမိုးမှုဒဏ်ကြောင့် လူနေအိမ်ခြေလည်း အလွန်ပင် နည်းပါးခဲ့လေသည်။ ဟင်္သာတ ဒေသ တဝိုက်သည် ရှေးမြန်မာမင်းများ လက်ထက်က ဟံသာ ဝတီပဲခူး၏လက်အောက်ခံဖြစ်ပြီးလျှင် မွန်လူမျိုးများ နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ မွန်အဆက်အနွယ် ပပျောက် သလောက် ရှိနေခဲ့သည်။

ဟံသာဝတီကို ခရစ် ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် အလောင်းမင်း တရားကြီး သိမ်းပိုက်သောအခါ ဟင်္သာတနယ်သည်လည်း မြန်မာမင်းတို့ လက်အောက်ခံဖြစ်လာသည်။ ၁၇၅၉ ခုနှစ်တွင် ပဲခူး၌ မွန်တို့ပုန်ကန်ထကြွကြသော အခါ ဟံသာဝတီပဲခူးရှိ မြန်မာဘုရင်ခံသည် ဟင်္သာတသို့ ဆုတ်ပေးရသည်ဟူသော အဆိုကိုထောက်၍ ထိုစဉ်က ဟင်္သာတသည် ခိုင်လုံသော မြို့တမြို့ ဖြစ်နေပြီဟု ယူဆရပြီးလျှင် မြန်မာလူမျိုးများသည် လည်း ထိုဒေသတွင် အတော်အတန် အခြေစိုက် နေထိုင်လျက် ရှိဟန်တူပေသည်။ ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်း အင်္ဂလိပ်တပ်များ ပြည်မြို့သို့ ချီတက်လာစဉ်က ဟင်္သာတမှ အခုအခံ မပြုခဲ့ပေ။ 

ဒုတိယအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်းကမူ ဟင်္သာတနယ်အတွင်း အခြေအနေ မငြိမ်မသက် ရှိလာသည်။ သူကြီးဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်သော ဦးမြတ်ထွန်းဆိုသူ ခေါင်းဆောင်၍ မအူပင်၊ ပုသိမ်၊ ဟင်္သာတတဝိုက်၌ လည်းကောင်း၊ ဦးခေါင်းကြီးဆိုသူ ခေါင်း ဆောင်၍ သာယာဝတီတဝိုက်၌လည်းကောင်း ဆူပူသောင်းကျန်း မှုများကို ဗြိတိသျှအစိုးရသည် အတော်ပင် နှိမ်နင်းယူရလေသည်။ ဟင်္သာတခရိုင်ဟု ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ မူလသတ်မှတ်ထား သော နယ်မြေတွင် မအူပင်ခရိုင်၏ တစိတ်တဒေသနှင့် သာယာဝတီခရိုင်တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဆူပူလှုပ်ရှားမှု များကို နှိမ်နင်းရေးအတွက် အုပ်ချုပ်မှု လွယ်ကူစေရန် နှစ် ပေါင်း ၃ဝ ခန့်အတွင်း ဟင်္သာတခရိုင် နယ်နမိတ်ကို အကြိမ် ကြိမ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ် ခဲ့ရလေသည်။

သာယာဝတီမင်းလက်ထက်က ဧရာဝတီမြစ်၏ တစ်ဘက် တစ်ချက်တွင် ရှိကြသော ဟင်္သာတနှင့် သာယာဝတီ တို့သည် ထိုမင်း မင်းသားဘဝက အပိုင်စားရသော နယ်မြေများဖြစ်၍ အင်းဝနေပြည်တော်မှစ၍ တိုက်ရိုက် အုပ်ချုပ်သည်။ နောင်အခါ မြို့ငယ်၊ တိုက်ငယ်များ ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ အုပ်ချုပ်စအခါက သာယာဝတီမင်းသား အပိုင်စားခဲ့သော နယ်မြေတို့ကို သာရဝေါတွင် အရေးပိုင် (ခရိုင် ဝန်)ရုံးစိုက်မြို့ထား၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုနယ်မြေ အပိုင်း အခြားမှာ လေးမျက်နှာမြို့နယ်မှ လွဲ၍ ယခု ဟင်္သာတခရိုင်၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ တရုတ်မော်မြို့နယ်၊ သုံးဆယ်တိုက်နယ်၊ ယခု မအူပင်ခရိုင်မှ ဓနုဖြူမြို့နယ်တို့ ပါဝင်သည်။ နောင်အခါ သူပုန်သူကန်အရေးကြောင့် အုပ်ချုပ်ရေးလွယ်ကူစေရန် ခရစ် ၁၈၅၃ ခုနှစ်မတိုင်မီကာလတွင် သာရဝေါခရိုင်ကို နှစ်ပိုင်း ခွဲခြားလိုက်ရသည်။ 

ဟင်္သာတမြို့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက် မျူနီစီပယ်အဖွဲ့ အစောဆုံးတည်ထောင်ခဲ့သော မြို့ကြီးခုနစ်မြို့တွင် ပါဝင်၍၊ ထို အဖွဲ့တည်ထောင်သည့်နှစ်မှာ ခရစ် ၁၈၇၄ ခုနှစ်ဖြစ်လေသည်။ သင်္သာတမြို့သည် ယခင် ဟင်္သာတခရိုင်၏ တောင်ဘက် ပိုင်းတွင် တန်းလျက် တည်ရှိသော မြို့နယ်သုံးနယ် အနက်၊ အလယ်မြို့နယ်ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်တစ်ခုလုံး၏ မြေမျက်နှာပြင် သည် နုံးတင်မြေနုလွင်ပြင်ကြီးဖြစ်၍ အကျယ်အဝန်းသည် ၃၆၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်ပြီးလျှင် သူကြီးတပိုင်နယ်ပေါင်း ၁၁၉ ခု ရှိ လေသည်။ 

ဧရာဝတီမြစ်အားဖြင့် ပိုင်းခြား ထားသော ထိုခရိုင်သစ်နှစ်ခုမှာ ဟင်္သာတ(ရုံးစိုက်မြို့ ဟင်္သာတ)နှင့် သာယာဝတီ(ရုံးစိုက်မင်းကြီးမြို့)ဖြစ်ကြ၍ ပြည်ခရိုင်အတွင်း၌ ပါဝင်နေသော တရုတ်မော်မြို့နယ်ကို သာယာဝတီခရိုင်အတွင်း သို့ ပေါင်းထည့်ပေးသည်။၁၉၇၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်သစ် ဖော်ထုတ် ရေး အစီအစဉ်အရ ခရိုင်အဆင့် ဖျက်သိမ်းလိုက်သည့်အခါ ဟင်္သာတသည် မြို့နယ်အဆင့်သို့ ရောက်ခဲ့သည်။

== ရေဆင်း ==
ဟင်္သာတမြို့သည် မြို့ခင်းမြို့ကွက် အနေအထား ကောင်း သော်လည်း၊ မြစ်ကမ်းပါးအောက် နိမ့်နေသည်။ ထိုကြောင့် မိုးရာသီအခါ ရေဆင်းမကောင်းသဖြင့် မြို့ထဲတွင် ရေအိုင်ခြင်း၊ ရေဝပ်ခြင်းများ ရှိတတ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်ရေလျှံသည့်ဘေးမှ ကင်းလွတ်နိုင်ရန် မြစ်ဆိပ်ကမ်းပါးတလျှောက် ရေကာတာဖို့ ထားသည်။ ကမ်းနားဘက်မှ အတွင်းကျကျ၌လည်း ပြည်သူ့ လုပ်ငန်းဌာန ရေကာတာကြီးတထပ် ရှိသေးရာ၊ ထိုရေကာတာ ရိုးကြီးသည် မြို့ကို အရှေ့မှအနောက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။  

== လူဦး‌‌‌ရေ ==
၁၉၆၃ ခုနှစ်ခန့်မှန်း သန်ကောင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတ မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေသည် ၆၇၈၆၄ ယောက်ဖြစ်၍ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် အများဆုံးဖြစ်သည်။ ဒုတိယအများစုသည် ကရင်လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်။

၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းသန်ကောင်စာရင်းအရ မြို့နယ်လူဦးရေသည် ၃၂၈ဝဝဝ ယောက် ဖြစ်လေသည်။
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt;

၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတမြို့ပေါ် လူဦးရေမှာ ၈၃၇၆၂ ဦးဖြစ်သည်။

== အခြေခံအဆောက်အအုံ ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရှေးခေတ်ဟောင်းမြို့ကြီးတမြို့ မဟုတ် သဖြင့် မြို့ပေါ်တွင် ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံကြီးများ မရှိလှ ချေ။ ကုန်းဘောင်ခေတ် နောက်ပိုင်းတွင်သာ မြို့ဝန်တစ်ဦး အုပ်ချုပ်သော မြို့တမြို့ဖြစ်လာသည်။ သို့သော် စီးပွားရေး ချောင်လည်သူများ များပြားသဖြင့် ခမ်းနာလှပသော စေတီပုထိုး ဘုရားကျောင်းကန်များ ရှိသည်။ ယခင်က မြစ်ကမ်းပါးနှင့်ဝေး သော်လည်း ကမ်းအပြိုကြမ်းသဖြင့် ယခုအခါ မြစ်ကမ်းနဖူးတွင် တဲတဲ ကလေးမျှကျန်နေသောရွှေပြောင်ပြောင်ဘုရားနှင့် ဦးဘရဲ ဘုရားတို့အား ကမ်းပြိုရာသို့ မပါအောင် အထူးကြပ်မ စောင့်ရှောက်နေကြရသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် အနီးအနားရှိ အခြားနေအိမ် အဆောက်အအုံများ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော်လည်း ထိုဘုရားနှစ်ဆူနေရာတွင် ကမ်းသည် ဝိုက်၍ ကျန်နေလေသည်။ ထိုစေတီနှစ်ဆူအနက် ဦးဘရဲ ဘုရားသည် ဟင်္သာတမြို့၏မြို့သူကြီးဦးဘရဲက ခရစ် ၁၈ဝ၄ ခုနှစ်တွင် တည်ထားသည်။ ရွှေ ပြောင်ပြောင်ဘုရားမှာမူ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ဥယျာဉ်တော်အုပ် ဦးပါလူက၊ ၁၈၁၇ ခုနှစ်တွင် တည်ထား၍ ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် မြို့သူကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သူ ဦးမြတ်သာနော်က ထပ်မံ မွန်းမံပြုပြင်ခဲ့သည်။

လမ်းကြီးလမ်းကောင်းများ နေအိမ်တိုက်တာ အဆောက်အအုံ ကောင်းကြီးများ၊ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံး၊ ပြည်သူ့ဘဏ်ခွဲ၊ သစ်တော ရုံး၊ ကုန်သွယ်ရေးရုံး၊ ဘူတာရုံ၊ ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့ရုံး၊ စာတိုက်ကြေးနန်းရုံး၊ ကြိုးမဲ့ကြေးနန်းရုံး၊ ဆေးရုံ၊ အကျဉ်းထောင် စသည်တို့ဖြင့် သိုက်မြိုက်ခမ်းနားစွာ ရှိလေ သည်။

ဟင်္သာတမြို့ရှိ မြစ်ကမ်းပါးသည် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်မှ စ၍ အပြိုကြမ်းလာသဖြင့် ကမ်းနားနှင့်နီးသော အိုးအိမ်အဆောက် အအုံများစွာတို့သည် ကမ်းပြိုရာထဲသို့ ပါသွားကြသည်။ ရှေး ခေတ်က ဟင်္သာတဈေးကြီး သည် အလွန်ကြီးကျယ်ပြီးလျှင် မြန်မာပန်းပုကျော်များ၏ ပန်းတမော့၊ ပန်းတော့လက်ရာများဖြင့် အလွန်လှပ ခမ်းနား၍ မြို့၏ကျက်သရောဆောင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုဈေးကြီးသည် မြစ်ကမ်းပါးအနီး တည်ရှိခဲ့ရာ ကမ်းပြိုရာသို့လုံးလုံးလျားလျား ပါသွားခဲ့သဖြင့်၊ ထိုဈေးကြီးတည်ခဲ့သော နေရာသည် ယခု မြစ်လယ်ခန့်တွင် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ ရွှေ့ပြောင်း၍ရသော အဆောက်အအုံ၊ စေတီဘုရား ကျောင်းကန် တို့ကို ကုန်းပိုင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းရွှေ့ရသည်။ မရွှေ့ ပြောင်းနိုင်၍ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော မြို့၏အဆောက်အအုံ များသည် သုံးပုံနှစ်ပုံခန့် ရှိလေသည်။

ယခင်က မြို့အလယ်ဟု ခေါ်ဆိုသော နေရာတွင် မိုင်ဒါ ကွင်းကျယ်ကြီး ရှိသည်။ ထိုကွင်းကျယ်ကြီး အတွင်း နှစ်စဉ် ဒါဘာပွဲ၊ ပြေးပွဲ၊ ပြိုင်ပွဲ၊ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထိုကွင်းကြီး၏ တဘက်တွင် ဘောလုံးကွင်း ပြုလုပ်ထားသည်။ ဟင်္သာတဈေးကြီး ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသောအခါ ထိုဈေးကြီး အစား တည်ဆောက်ရန်အတွက် ဘဏ္ဍာကြေးငွေ နည်းပါးမှု၊ သင့်လျော်ကျယ်ဝန်းသော မြေကွက်ရမှုစသော ကိစ္စ အဝဝတို့ အဆင်မပြေနိုင်သဖြင့် ထိုမိုင်ဒါကွင်းကြီးထဲတွင်ပင် သွပ်မိုးပျဉ် ကာ ဈေးဆိုင်ကန္နာများ တည်ဆောက်၍ ဈေးအဖြစ် အလျင် အမြန်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရသည်။ ထိုကြောင့် ယခင်က ဟင်္သာတ မြို့လယ်၏ ကျယ်လွင့်သော မိုင်ဒါကွင်းကြီး ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရ လေသည်။ ယခုဈေးသည် ကမ်းခြေနှင့် အတန်ဝေးပြီးလျှင် မြို့အလယ်၌ တည်ရှိ၍ ယခင်ကမြို့နှင့် အလှမ်းကွာကွာ တွင်ရှိခဲ့သော ဆေးရုံ၊ သစ်တောရုံး၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ အကျဉ်းထောင်၊ အစိုးရရုံးများနှင့် မဝေးလှတော့ချေ။

ဟင်္သာတမြို့၏ အခြားအန္တရာယ်တစ်ခုမှာ မီးဘေးဖြစ်သည်။ နွေရာသီတွင် ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ရေရှားပါးသည်။ မြစ်ဆိပ်ကမ်း များတွင် မိုးကုန်လျှင် သောင်များထွန်းလာသဖြင့် မြစ်ရေရရန် ခက်ခဲမှု၊ ရေတွင်းများ နည်းမှုကြောင့် ရေအခက်အခဲ ပြဿနာ ရှိပြီးလျှင် နှစ်စဉ် မီးလောင်သည့် ကိစ္စများ ဖြစ်ပေါ်တတ်လေ သည်။ မီးဘေးဒဏ်ခံရသူများ၊ ကမ်းပြိုသဖြင့် အိုးအိမ်မဲ့သူများနှင့် နယ်အခြေအနေ မလုံခြုံသဖြင့် တောမှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများ အတွက် မြို့၏အရှေ့ဘက် ဘူတာရုံ အနီးတဝိုက်၊ ယခင်က အကျဉ်းထောင်ပိုင် လယ်မြေ များကို အကွက်သစ်များ ရိုက်ကာ နေရာချထားပေးရသည်။ ဘူတာရုံ၏ အရှေ့ကွင်း၊ မြို့၏ မြောက်ဘက်ပိုင်း စသည်တို့၌လည်း ကွက်သစ်များ ထူထောင် 
ပေးရလေသည်။

== သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရန်ကုန်မြို့နှင့် မီးရထားလမ်းအားဖြင့် မိုင် ၁၁ဝ ကွာဝေး၍ ရေလမ်းအားဖြင့် ၁၄၉ မိုင် ကွာဝေးလေသည်။ မြို့နယ်အတွင်းနှင့် အပသို့ မီးရထားလမ်း၊ မော်တော်ကားလမ်း နှင့်ရေလမ်းခရီးတို့ဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်သည်။ မန္တလေးနှင့်ရန်ကုန် အစုန်အဆန် သွားလာသော မန္တလေးသင်္ဘောကြီးများ ဆိုက်ကပ် ရာ ဖြစ်၍ အထက်နှင့်အောက်ကုန်ပစ္စည်းများ စုံစုံလင်လင် ရနိုင်လေသည်။

== စီးပွားရေး ==
မြို့သူမြို့သားများသည် အစိုးရ အမှုထမ်းများအပြင် ကုန်သည်ပွဲစားများဖြစ်၍ အထက်အောက် ကုန်စည်ပစ္စည်း မျိုးစုံကို ရောင်းဝယ်ဖောက်ကား လုပ်ကိုင်ကြ သည်။ ဗြိတိသျှ အစိုးရတို့ မြန်မာနိုင်ငံအလုံးကို မသိမ်းပိုက်မီ၊ ၁၈ ရာစုနှစ်အတွင်းက ဗြိတိသျှကိုယ်စားလှယ် တော်တစ်ဦး ဖြစ်သော ကာနယ်ဆိုင်းသည် ရန်ကုန်မှ အင်းဝသို့ ဆန်တက် ရာတွင် ဟင်္သာတမြို့ကိုလည်း ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ကာနယ် ဆိုင်းသည် ထိုခေတ် ဟင်္သာတမြို့သည် စီးပွားရေးအခြေအနေ တိုးတက် ကောင်းမွန်လျက်ရှိကာ မြို့သူမြို့သားတို့သည်လည်း ပြုမူ နေထိုင်စားဝတ်ပုံမှအစ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့ကြပေသည်ဟု ယင်း ၏မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားလေသည်။‌

အခြားလုပ်ငန်းများမှာ အိမ်ထောင် ပရိဘောဂလုပ်ငန်း၊ သင်ဖြူးသင်ဖျာလုပ်ငန်း စသည်တို့ဖြစ်၍ ချည်ထည်များရက်လုပ်သော စက်ရက်ကန်းရုံများလည်း ရှိသည်။ မြို့၏အနီးအနားတဝိုက်တွင် ဆီစက်များ၊ အုန်းဆီစက်များ ရှိသည်။ ဝင်ငွေကောင်းသော လုပ်ငန်းအမျိုးမျိုးကို လုပ်ကိုင်နိုင်ကြ၍  ဟင်္သာတမြို့နယ်တွင် လူဦးရေ ထူထပ်သည်။

=== ကုန်စည် နှင့် ခရီးသည် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ===
မြစ်သုံးခွဆုံ တွင် ရှိခြင်း၊ အောက် နှင့် အထက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပေါင်းကူးမြို့ဖြစ်နေခြင်း တို့ကြောင့် ရှေးအစဉ်အဆက်ကပင် ခရီးသည်နှင့် ကုန်စည် သယ်ယူ ပို့ဆောင်ရေး အချက်အချာမြို့ကြီး ဖြစ်နေခဲ့သည်။   

=== ဈေးများ ===
မြို့ကြီးပြီး အချက်အချာကျ သဖြင့် ဈေးများမှာ စည်ကား၍ ကုန်ပစ္စည်း စုံလင်သည်။   

=== စိုက်ပျိုးရေး ===
မြေဩဇာထက်သန်ကောင်းမွန်သော မြို့နယ်ဖြစ်သဖြင့် ဆန် စပါးကို အများဆုံးစိုက်ပျိုးကြသည်။ အချို့ ဒေသများတွင် တနှစ်လျှင် နှစ်သီးစိုက်ပျိုးရန် ဆောင်ရွက်နေကြသည်။ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းရှိ မြေနုကျွန်းများနှင့် ရေကာတာ၏ အပြင်ဘက် သောင်ပြင်များတွင် ပဲအမျိုးမျိုး၊ ပြောင်း၊ ဆေး၊ ငရုတ် စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုး သောကိုင်းခင်းများကို အများ အပြား လုပ်ကိုင်ကြသည်။

အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

=== ရေလုပ်ငန်း ===
ဧရာဝတီ နှင့် ငဝန် မြစ်သုံးခွဆုံရာတွင် ရှိ၍ အင်းအိုင် ချောင်း မြောင်း မြစ်လက်တက်များ ပေါများသဖြင့် ရေလုပ်ငန်း ထွန်းကားပြီး ငါး ပုဇွန် များစွာထွက်သည်။ ငါးပိ ငါးခြောက် ထွက်ကုန်များ ထွက်ရှိသည်။  

== ဘုရား‌‌စေတီများ ==
ဟင်္သာတမြို့၏ ထင်ရှားသော စေတီဘုရားများမှာ [[ဦးပါရဲစေတီတော်]]၊ [[မြို့သူကြီးစေတီတော်]]၊ [[တိလောကဥသျှောင်ရှင်သာလျောင်းရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီး]] တို့ဖြစ်သည်။ အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ ပထမဆုံး မြန်အောင်မြို့ သူကြီးဦးမူတည်ခဲ့သော '''ငါးမျက်နှာဘုရား'''သည် မူလ နေရာ ဟောင်းမှ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မိုင်ဒါကွင်းအနီးသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ထိုဘုရားကို ခရစ်နှစ် ၁၈၁၅ ခုတွင် တည်ခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၈၁၂ ခုတွင် ပုဂံမင်းမိဖုရား၏ မယ်တော်တည်ခဲ့သည် ဆိုသော '''မယ်တော်ဘုရား'''ကိုလည်းကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မူလနေရာမှ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ကမ်းနှင့်ဝေးကွာ၍ ဆောက်လုပ်ရေးဌာန ရေကာတာ၏အတွင်းဘက်ကျသော '''ကျောက်တော်ကြီးဘုရား'''နှင့် '''ဆယ်ထပ်ကြီးဘုရား'''တို့သည် ဗြိတိသျှခေတ်၌ တည်ခဲ့သော ဘုရားများဖြစ်ကြပြီးလျှင် အခြံအရံ ဇရပ် တန်ဆောင်းများဖြင့်တင့်တယ်ခန့်ညားစွာ ဖူးတွေ့ကြရသည်။ ထို့ပြင် ဆီစက်နှင့်ဆန်စက်ပိုင်ရှင် ဦးအောင်မြတ်ကျော်၏ကောင်းမှုဖြစ်သောဘုရားလည်း ရှိပေသေးသည်။

== ဘုန်းကြီး‌‌ကျောင်းများ ==
ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ယခင်က ကျမ်းဂန်တတ် ဆရာတော်ကြီး များ သီတင်းသုံးခဲ့ရာ ကျောင်းတိုက်ကြီးများမှာ '''လယ်တီကျောင်းတိုက်'''၊ '''မိုးကောင်းကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရေတံခွန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပတ္တမြားကျောင်းတိုက်'''၊ '''ဘုရားကြီးကျောင်းတိုက်'''၊'''သပြေပင်ကျောင်းတိုက်'''တို့အပြင် မြို့အတွင်းပိုင်း၌မူ '''မြစ်ကွေ့ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရန်ကုန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပိုးစတောကျောင်း''' စသည်တို့ ရှိကြသည်။ သီလရှင်စာသင်ကျောင်းတိုက်ကြီး များလည်း ရှိပေသေးသည်။

စာတတ် ကျမ်းတတ် ရဟန်း၊ သီလရှင်တို့ များပြားသော မြို့ဖြစ်သည့်ပြင် မြို့သူမြို့သားများအနေဖြင့်လည်း စာပေပညာ၊ အနုပညာလေ့လာလိုက်စားသူများ အတော်များများ ရှိသည်။

== ပညာရေး==
ပညာရေးအတွက် ဟင်္သာတတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတနည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း ခြောက်ကျောင်း နှင့်စက်မှုအထက်တန်းကျောင်း တကျောင်းရှိသည်ကို ထောက်၍ ပညာရေး အဆင့်အတန်းကို အကဲခတ်နိုင်ပေသည်။

== ထူးခြားထင်ရှား ==
ဟင်္သာတ မှ နာမည်ကျော် ဂီတ နှင့် အနု ပညာရှင် များစွာ ထွက်ပေါ် ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသူ အချို့မှာ -

# [[ချစ်ဆွေ၊ စန္ဒရား]]
# [[ဟင်္သာတထွန်းရင်]]
# [[မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ|ဟင်္သာတမြင့်ငွေ]]
# [[မိုးဒီ]]
# [[မင်းအောင် (အဆိုတော်)|မင်းအောင်]]
#[[အကော်ဒီယံအုန်းကျော်|အကော်ဒီယံအုန်း‌ကျော်]]
#[[ဖြိုးမြတ်အောင်]]

== အစားအသောက် ==
မြန်မာ မုန့်ဟင်းခါးများတွင် ဟင်္သာတ မုန့်ဟင်းခါးသည် နာမည်ရ မုန့်ဟင်းခါးတမျိုးဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
 [[Category:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ‎]]</text>
      <sha1>md8n9hfu0lf9ctwhv11z1h6bqr09gxq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1043439</id>
      <parentid>1043438</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T06:25:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဈေးများ */</comment>
      <origin>1043439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41764" sha1="3fsqdxnb2eadq4sbz8f48t5awek53nq" xml:space="preserve">{{outdated}}
{{Infobox settlement
|name = ဟင်္သာတမြို့
|other_name = 
| settlement_type = မြို့
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ
|image_skyline = Hinthada.jpg
|image_caption = 
|image_map =
|map_caption =
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{Flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_name1 = [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[ဟင်္သာတခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 = [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]
|unit_pref = 
|area_total_km2 =
| population_footnotes  = &lt;ref name=&quot;WG&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |title=Myanmar: largest cities and towns and statistics of their population&quot; |archiveurl=https://archive.today/20130209135624/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |archivedate=2013-02-09 |deadurl=yes |df= }} World Gazetteer&lt;/ref&gt;
|population = 
|population_as_of = 
| population_est  =
| pop_est_as_of   =
|population_blank1_title = Ethnicities
|population_blank2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
|population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု
|population_density_km2 = auto
|coordinates       = {{coord|17|38|46|N|95|27|37|E|region:MM|display=inline,title}}
|leader_title = Mayor
|elevation_ft =
|elevation_m = 17
|timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
|utc_offset = +6.30
|website =
}}
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတွင် [[ဟင်္သာတခရိုင်]] နှင့် [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သော ဟင်္သာတ မြို့သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

== သမိုင်း ==
မြို့တည်သည့် သက္ကရာဇ်ကို အချို့က ၁၃ ရာစုနှစ် အလယ် ပိုင်း၊ အချို့က ၁၆ ရာစုနှစ် စောစောပိုင်းဟု အမျိုးမျိုး ပြောဆို ကြသည်။ ရာဇဝင် အထောက်အထားမရသော်လည်း ၁၆ ရာစု နှစ်အတွင်း တည်ခဲ့သည် ဆိုသော အဆိုသည် ပို၍ မှန်ကန် ဖွယ်ရှိသည်။

ဟင်္သာတဟူသောအမည်ခေါ်တွင်ခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အကြောင်းပြချက် သုံးမျိုးရှိသော်လည်း ခိုင်လုံသော အချက် များဟူ၍ကား မဆိုနိုင်ချေ။

ပထမအကြောင်းပြချက်မှာ အချို့ ရှေးသူဟောင်းတို့၏ အဆိုအရ ရှေးအခါက ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သည် ဟင်္သာငှက်များ ကျက်စားရာ ညွှန်ပျောင်း ထူသော မြေနိမ့်ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အလောင်းစည်သူ မင်းသည် ဖောင်စကြာဖြင့် တိုင်းခမ်းလှည့်လည်လာရာ ဟင်္သာတမြို့နေရာသို့ ရောက်လျှင် ဖောင်တော်ကို ရပ်နား၍ စခန်းချသည်။ ယင်းသည့်အခိုက်တွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ရှိ သဲသောင်တစ်ခုပေါ်၌ ကျက်စားနေသော ဟင်္သာမောင်နှံအနက် ဟင်္သာဖိုသည် ရုတ်တရက် သေဆုံးသွားလေရာ ဟင်္သာမသည် 
ဟင်္သာဖိုအား လွမ်းဆွတ်တမ်းတနေသည်ကို ဘုရင်မင်းမြတ် မြင်တော်မူသဖြင့် ထိုအရပ်ကို ဟင်္သာတ တွင်စေခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။

ဒုတိယအကြောင်းပြချက်မှာ တရုတ်ပြေးမင်း နရသီဟပတေ့ သည် တရုတ်တို့၏ရန်ကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကို စုန်ဆင်းလာရာ၊ ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သို့ရောက်လျှင် ခေတ္တစခန်းချနေခိုက် ပွဲတော်တည်ရန် ဟင်းမယ် ၃ဝဝ မပြည့်သဖြင့် ဟင်းလျာတ ခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဟင်းလျာတဟု ဆိုကြရာမှ ဟင်္သာတသို့ ရွေ့လျောလာသည်ဟု တစ်မျိုးဆိုကြသည်။

တတိယအကြောင်းပြချက်မှာ မွန်တို့ခေတ်က ဟင်္သာတမြို့ နေရာတွင် ဓနုန်းပင် အများအပြား ပေါက်ရောက်ရာ မွန် ဘာသာစကားဖြင့် ဓနုန်းပင်ကို ဟမ်းဇဒါးဟု ခေါ်ကြရာ၊ မြန်မာအသံဖြင့် ဟမ်းသဒါးဟု လိုက်၍ ခေါ်ကြရာမှ ဟင်္သာတ တွင်လာသည်ဟု ဆိုကြပြန်လေသည်။

ရာဇဝင်သမိုင်းများ၌ ဟင်္သာ၏အမည်ကို အလောင်းဘုရား လက်ထက်ကမှ စတင် တွေ့ရှိရသည်။ အင်းဝနှင့် ပဲခူးခေတ် တွင် ထိုနှစ်ပြည်ထောင်တို့ ကူးလူးဆက်ဆံရာ၌လည်းကောင်း၊ စစ်မက်ကာလ၌လည်းကောင်း ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ရှိ တောင်ငူ(စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်း)ကြောင်းနှင့် လှိုင်မြစ်ကြောင်း တို့ကိုသာ အသုံးများခဲ့ကြ၍ ဧရာဝတီ မြစ်ကြောင်းအားဖြင့် လည်း ပြည်မြို့အထိသာ စုန်ဆင်းကြသည်။ ပြည်မြို့မှ အောက် ဘက် ဟင်္သာတနယ်ဘက်သို့ ကား အရောက်အပေါက် ည်းပါးခဲ့သည်။ ထိုခေတ်က ရေကာတာများလည်း အလုံ အလောက် မဆောက်လုပ်ရသေးသဖြင့် ရေလွှမ်းမိုးမှုဒဏ်ကြောင့် လူနေအိမ်ခြေလည်း အလွန်ပင် နည်းပါးခဲ့လေသည်။ ဟင်္သာတ ဒေသ တဝိုက်သည် ရှေးမြန်မာမင်းများ လက်ထက်က ဟံသာ ဝတီပဲခူး၏လက်အောက်ခံဖြစ်ပြီးလျှင် မွန်လူမျိုးများ နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ မွန်အဆက်အနွယ် ပပျောက် သလောက် ရှိနေခဲ့သည်။

ဟံသာဝတီကို ခရစ် ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် အလောင်းမင်း တရားကြီး သိမ်းပိုက်သောအခါ ဟင်္သာတနယ်သည်လည်း မြန်မာမင်းတို့ လက်အောက်ခံဖြစ်လာသည်။ ၁၇၅၉ ခုနှစ်တွင် ပဲခူး၌ မွန်တို့ပုန်ကန်ထကြွကြသော အခါ ဟံသာဝတီပဲခူးရှိ မြန်မာဘုရင်ခံသည် ဟင်္သာတသို့ ဆုတ်ပေးရသည်ဟူသော အဆိုကိုထောက်၍ ထိုစဉ်က ဟင်္သာတသည် ခိုင်လုံသော မြို့တမြို့ ဖြစ်နေပြီဟု ယူဆရပြီးလျှင် မြန်မာလူမျိုးများသည် လည်း ထိုဒေသတွင် အတော်အတန် အခြေစိုက် နေထိုင်လျက် ရှိဟန်တူပေသည်။ ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်း အင်္ဂလိပ်တပ်များ ပြည်မြို့သို့ ချီတက်လာစဉ်က ဟင်္သာတမှ အခုအခံ မပြုခဲ့ပေ။ 

ဒုတိယအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်းကမူ ဟင်္သာတနယ်အတွင်း အခြေအနေ မငြိမ်မသက် ရှိလာသည်။ သူကြီးဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်သော ဦးမြတ်ထွန်းဆိုသူ ခေါင်းဆောင်၍ မအူပင်၊ ပုသိမ်၊ ဟင်္သာတတဝိုက်၌ လည်းကောင်း၊ ဦးခေါင်းကြီးဆိုသူ ခေါင်း ဆောင်၍ သာယာဝတီတဝိုက်၌လည်းကောင်း ဆူပူသောင်းကျန်း မှုများကို ဗြိတိသျှအစိုးရသည် အတော်ပင် နှိမ်နင်းယူရလေသည်။ ဟင်္သာတခရိုင်ဟု ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ မူလသတ်မှတ်ထား သော နယ်မြေတွင် မအူပင်ခရိုင်၏ တစိတ်တဒေသနှင့် သာယာဝတီခရိုင်တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဆူပူလှုပ်ရှားမှု များကို နှိမ်နင်းရေးအတွက် အုပ်ချုပ်မှု လွယ်ကူစေရန် နှစ် ပေါင်း ၃ဝ ခန့်အတွင်း ဟင်္သာတခရိုင် နယ်နမိတ်ကို အကြိမ် ကြိမ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ် ခဲ့ရလေသည်။

သာယာဝတီမင်းလက်ထက်က ဧရာဝတီမြစ်၏ တစ်ဘက် တစ်ချက်တွင် ရှိကြသော ဟင်္သာတနှင့် သာယာဝတီ တို့သည် ထိုမင်း မင်းသားဘဝက အပိုင်စားရသော နယ်မြေများဖြစ်၍ အင်းဝနေပြည်တော်မှစ၍ တိုက်ရိုက် အုပ်ချုပ်သည်။ နောင်အခါ မြို့ငယ်၊ တိုက်ငယ်များ ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ အုပ်ချုပ်စအခါက သာယာဝတီမင်းသား အပိုင်စားခဲ့သော နယ်မြေတို့ကို သာရဝေါတွင် အရေးပိုင် (ခရိုင် ဝန်)ရုံးစိုက်မြို့ထား၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုနယ်မြေ အပိုင်း အခြားမှာ လေးမျက်နှာမြို့နယ်မှ လွဲ၍ ယခု ဟင်္သာတခရိုင်၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ တရုတ်မော်မြို့နယ်၊ သုံးဆယ်တိုက်နယ်၊ ယခု မအူပင်ခရိုင်မှ ဓနုဖြူမြို့နယ်တို့ ပါဝင်သည်။ နောင်အခါ သူပုန်သူကန်အရေးကြောင့် အုပ်ချုပ်ရေးလွယ်ကူစေရန် ခရစ် ၁၈၅၃ ခုနှစ်မတိုင်မီကာလတွင် သာရဝေါခရိုင်ကို နှစ်ပိုင်း ခွဲခြားလိုက်ရသည်။ 

ဟင်္သာတမြို့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက် မျူနီစီပယ်အဖွဲ့ အစောဆုံးတည်ထောင်ခဲ့သော မြို့ကြီးခုနစ်မြို့တွင် ပါဝင်၍၊ ထို အဖွဲ့တည်ထောင်သည့်နှစ်မှာ ခရစ် ၁၈၇၄ ခုနှစ်ဖြစ်လေသည်။ သင်္သာတမြို့သည် ယခင် ဟင်္သာတခရိုင်၏ တောင်ဘက် ပိုင်းတွင် တန်းလျက် တည်ရှိသော မြို့နယ်သုံးနယ် အနက်၊ အလယ်မြို့နယ်ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်တစ်ခုလုံး၏ မြေမျက်နှာပြင် သည် နုံးတင်မြေနုလွင်ပြင်ကြီးဖြစ်၍ အကျယ်အဝန်းသည် ၃၆၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်ပြီးလျှင် သူကြီးတပိုင်နယ်ပေါင်း ၁၁၉ ခု ရှိ လေသည်။ 

ဧရာဝတီမြစ်အားဖြင့် ပိုင်းခြား ထားသော ထိုခရိုင်သစ်နှစ်ခုမှာ ဟင်္သာတ(ရုံးစိုက်မြို့ ဟင်္သာတ)နှင့် သာယာဝတီ(ရုံးစိုက်မင်းကြီးမြို့)ဖြစ်ကြ၍ ပြည်ခရိုင်အတွင်း၌ ပါဝင်နေသော တရုတ်မော်မြို့နယ်ကို သာယာဝတီခရိုင်အတွင်း သို့ ပေါင်းထည့်ပေးသည်။၁၉၇၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်သစ် ဖော်ထုတ် ရေး အစီအစဉ်အရ ခရိုင်အဆင့် ဖျက်သိမ်းလိုက်သည့်အခါ ဟင်္သာတသည် မြို့နယ်အဆင့်သို့ ရောက်ခဲ့သည်။

== ရေဆင်း ==
ဟင်္သာတမြို့သည် မြို့ခင်းမြို့ကွက် အနေအထား ကောင်း သော်လည်း၊ မြစ်ကမ်းပါးအောက် နိမ့်နေသည်။ ထိုကြောင့် မိုးရာသီအခါ ရေဆင်းမကောင်းသဖြင့် မြို့ထဲတွင် ရေအိုင်ခြင်း၊ ရေဝပ်ခြင်းများ ရှိတတ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်ရေလျှံသည့်ဘေးမှ ကင်းလွတ်နိုင်ရန် မြစ်ဆိပ်ကမ်းပါးတလျှောက် ရေကာတာဖို့ ထားသည်။ ကမ်းနားဘက်မှ အတွင်းကျကျ၌လည်း ပြည်သူ့ လုပ်ငန်းဌာန ရေကာတာကြီးတထပ် ရှိသေးရာ၊ ထိုရေကာတာ ရိုးကြီးသည် မြို့ကို အရှေ့မှအနောက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။  

== လူဦး‌‌‌ရေ ==
၁၉၆၃ ခုနှစ်ခန့်မှန်း သန်ကောင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတ မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေသည် ၆၇၈၆၄ ယောက်ဖြစ်၍ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် အများဆုံးဖြစ်သည်။ ဒုတိယအများစုသည် ကရင်လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်။

၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းသန်ကောင်စာရင်းအရ မြို့နယ်လူဦးရေသည် ၃၂၈ဝဝဝ ယောက် ဖြစ်လေသည်။
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt;

၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတမြို့ပေါ် လူဦးရေမှာ ၈၃၇၆၂ ဦးဖြစ်သည်။

== အခြေခံအဆောက်အအုံ ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရှေးခေတ်ဟောင်းမြို့ကြီးတမြို့ မဟုတ် သဖြင့် မြို့ပေါ်တွင် ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံကြီးများ မရှိလှ ချေ။ ကုန်းဘောင်ခေတ် နောက်ပိုင်းတွင်သာ မြို့ဝန်တစ်ဦး အုပ်ချုပ်သော မြို့တမြို့ဖြစ်လာသည်။ သို့သော် စီးပွားရေး ချောင်လည်သူများ များပြားသဖြင့် ခမ်းနာလှပသော စေတီပုထိုး ဘုရားကျောင်းကန်များ ရှိသည်။ ယခင်က မြစ်ကမ်းပါးနှင့်ဝေး သော်လည်း ကမ်းအပြိုကြမ်းသဖြင့် ယခုအခါ မြစ်ကမ်းနဖူးတွင် တဲတဲ ကလေးမျှကျန်နေသောရွှေပြောင်ပြောင်ဘုရားနှင့် ဦးဘရဲ ဘုရားတို့အား ကမ်းပြိုရာသို့ မပါအောင် အထူးကြပ်မ စောင့်ရှောက်နေကြရသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် အနီးအနားရှိ အခြားနေအိမ် အဆောက်အအုံများ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော်လည်း ထိုဘုရားနှစ်ဆူနေရာတွင် ကမ်းသည် ဝိုက်၍ ကျန်နေလေသည်။ ထိုစေတီနှစ်ဆူအနက် ဦးဘရဲ ဘုရားသည် ဟင်္သာတမြို့၏မြို့သူကြီးဦးဘရဲက ခရစ် ၁၈ဝ၄ ခုနှစ်တွင် တည်ထားသည်။ ရွှေ ပြောင်ပြောင်ဘုရားမှာမူ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ဥယျာဉ်တော်အုပ် ဦးပါလူက၊ ၁၈၁၇ ခုနှစ်တွင် တည်ထား၍ ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် မြို့သူကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သူ ဦးမြတ်သာနော်က ထပ်မံ မွန်းမံပြုပြင်ခဲ့သည်။

လမ်းကြီးလမ်းကောင်းများ နေအိမ်တိုက်တာ အဆောက်အအုံ ကောင်းကြီးများ၊ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံး၊ ပြည်သူ့ဘဏ်ခွဲ၊ သစ်တော ရုံး၊ ကုန်သွယ်ရေးရုံး၊ ဘူတာရုံ၊ ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့ရုံး၊ စာတိုက်ကြေးနန်းရုံး၊ ကြိုးမဲ့ကြေးနန်းရုံး၊ ဆေးရုံ၊ အကျဉ်းထောင် စသည်တို့ဖြင့် သိုက်မြိုက်ခမ်းနားစွာ ရှိလေ သည်။

ဟင်္သာတမြို့ရှိ မြစ်ကမ်းပါးသည် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်မှ စ၍ အပြိုကြမ်းလာသဖြင့် ကမ်းနားနှင့်နီးသော အိုးအိမ်အဆောက် အအုံများစွာတို့သည် ကမ်းပြိုရာထဲသို့ ပါသွားကြသည်။ ရှေး ခေတ်က ဟင်္သာတဈေးကြီး သည် အလွန်ကြီးကျယ်ပြီးလျှင် မြန်မာပန်းပုကျော်များ၏ ပန်းတမော့၊ ပန်းတော့လက်ရာများဖြင့် အလွန်လှပ ခမ်းနား၍ မြို့၏ကျက်သရောဆောင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုဈေးကြီးသည် မြစ်ကမ်းပါးအနီး တည်ရှိခဲ့ရာ ကမ်းပြိုရာသို့လုံးလုံးလျားလျား ပါသွားခဲ့သဖြင့်၊ ထိုဈေးကြီးတည်ခဲ့သော နေရာသည် ယခု မြစ်လယ်ခန့်တွင် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ ရွှေ့ပြောင်း၍ရသော အဆောက်အအုံ၊ စေတီဘုရား ကျောင်းကန် တို့ကို ကုန်းပိုင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းရွှေ့ရသည်။ မရွှေ့ ပြောင်းနိုင်၍ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော မြို့၏အဆောက်အအုံ များသည် သုံးပုံနှစ်ပုံခန့် ရှိလေသည်။

ယခင်က မြို့အလယ်ဟု ခေါ်ဆိုသော နေရာတွင် မိုင်ဒါ ကွင်းကျယ်ကြီး ရှိသည်။ ထိုကွင်းကျယ်ကြီး အတွင်း နှစ်စဉ် ဒါဘာပွဲ၊ ပြေးပွဲ၊ ပြိုင်ပွဲ၊ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထိုကွင်းကြီး၏ တဘက်တွင် ဘောလုံးကွင်း ပြုလုပ်ထားသည်။ ဟင်္သာတဈေးကြီး ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသောအခါ ထိုဈေးကြီး အစား တည်ဆောက်ရန်အတွက် ဘဏ္ဍာကြေးငွေ နည်းပါးမှု၊ သင့်လျော်ကျယ်ဝန်းသော မြေကွက်ရမှုစသော ကိစ္စ အဝဝတို့ အဆင်မပြေနိုင်သဖြင့် ထိုမိုင်ဒါကွင်းကြီးထဲတွင်ပင် သွပ်မိုးပျဉ် ကာ ဈေးဆိုင်ကန္နာများ တည်ဆောက်၍ ဈေးအဖြစ် အလျင် အမြန်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရသည်။ ထိုကြောင့် ယခင်က ဟင်္သာတ မြို့လယ်၏ ကျယ်လွင့်သော မိုင်ဒါကွင်းကြီး ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရ လေသည်။ ယခုဈေးသည် ကမ်းခြေနှင့် အတန်ဝေးပြီးလျှင် မြို့အလယ်၌ တည်ရှိ၍ ယခင်ကမြို့နှင့် အလှမ်းကွာကွာ တွင်ရှိခဲ့သော ဆေးရုံ၊ သစ်တောရုံး၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ အကျဉ်းထောင်၊ အစိုးရရုံးများနှင့် မဝေးလှတော့ချေ။

ဟင်္သာတမြို့၏ အခြားအန္တရာယ်တစ်ခုမှာ မီးဘေးဖြစ်သည်။ နွေရာသီတွင် ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ရေရှားပါးသည်။ မြစ်ဆိပ်ကမ်း များတွင် မိုးကုန်လျှင် သောင်များထွန်းလာသဖြင့် မြစ်ရေရရန် ခက်ခဲမှု၊ ရေတွင်းများ နည်းမှုကြောင့် ရေအခက်အခဲ ပြဿနာ ရှိပြီးလျှင် နှစ်စဉ် မီးလောင်သည့် ကိစ္စများ ဖြစ်ပေါ်တတ်လေ သည်။ မီးဘေးဒဏ်ခံရသူများ၊ ကမ်းပြိုသဖြင့် အိုးအိမ်မဲ့သူများနှင့် နယ်အခြေအနေ မလုံခြုံသဖြင့် တောမှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများ အတွက် မြို့၏အရှေ့ဘက် ဘူတာရုံ အနီးတဝိုက်၊ ယခင်က အကျဉ်းထောင်ပိုင် လယ်မြေ များကို အကွက်သစ်များ ရိုက်ကာ နေရာချထားပေးရသည်။ ဘူတာရုံ၏ အရှေ့ကွင်း၊ မြို့၏ မြောက်ဘက်ပိုင်း စသည်တို့၌လည်း ကွက်သစ်များ ထူထောင် 
ပေးရလေသည်။

== သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရန်ကုန်မြို့နှင့် မီးရထားလမ်းအားဖြင့် မိုင် ၁၁ဝ ကွာဝေး၍ ရေလမ်းအားဖြင့် ၁၄၉ မိုင် ကွာဝေးလေသည်။ မြို့နယ်အတွင်းနှင့် အပသို့ မီးရထားလမ်း၊ မော်တော်ကားလမ်း နှင့်ရေလမ်းခရီးတို့ဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်သည်။ မန္တလေးနှင့်ရန်ကုန် အစုန်အဆန် သွားလာသော မန္တလေးသင်္ဘောကြီးများ ဆိုက်ကပ် ရာ ဖြစ်၍ အထက်နှင့်အောက်ကုန်ပစ္စည်းများ စုံစုံလင်လင် ရနိုင်လေသည်။

== စီးပွားရေး ==
မြို့သူမြို့သားများသည် အစိုးရ အမှုထမ်းများအပြင် ကုန်သည်ပွဲစားများဖြစ်၍ အထက်အောက် ကုန်စည်ပစ္စည်း မျိုးစုံကို ရောင်းဝယ်ဖောက်ကား လုပ်ကိုင်ကြ သည်။ ဗြိတိသျှ အစိုးရတို့ မြန်မာနိုင်ငံအလုံးကို မသိမ်းပိုက်မီ၊ ၁၈ ရာစုနှစ်အတွင်းက ဗြိတိသျှကိုယ်စားလှယ် တော်တစ်ဦး ဖြစ်သော ကာနယ်ဆိုင်းသည် ရန်ကုန်မှ အင်းဝသို့ ဆန်တက် ရာတွင် ဟင်္သာတမြို့ကိုလည်း ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ကာနယ် ဆိုင်းသည် ထိုခေတ် ဟင်္သာတမြို့သည် စီးပွားရေးအခြေအနေ တိုးတက် ကောင်းမွန်လျက်ရှိကာ မြို့သူမြို့သားတို့သည်လည်း ပြုမူ နေထိုင်စားဝတ်ပုံမှအစ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့ကြပေသည်ဟု ယင်း ၏မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားလေသည်။‌

အခြားလုပ်ငန်းများမှာ အိမ်ထောင် ပရိဘောဂလုပ်ငန်း၊ သင်ဖြူးသင်ဖျာလုပ်ငန်း စသည်တို့ဖြစ်၍ ချည်ထည်များရက်လုပ်သော စက်ရက်ကန်းရုံများလည်း ရှိသည်။ မြို့၏အနီးအနားတဝိုက်တွင် ဆီစက်များ၊ အုန်းဆီစက်များ ရှိသည်။ ဝင်ငွေကောင်းသော လုပ်ငန်းအမျိုးမျိုးကို လုပ်ကိုင်နိုင်ကြ၍  ဟင်္သာတမြို့နယ်တွင် လူဦးရေ ထူထပ်သည်။

=== ကုန်စည် နှင့် ခရီးသည် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ===
မြစ်သုံးခွဆုံ တွင် ရှိခြင်း၊ အောက် နှင့် အထက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပေါင်းကူးမြို့ဖြစ်နေခြင်း တို့ကြောင့် ရှေးအစဉ်အဆက်ကပင် ခရီးသည်နှင့် ကုန်စည် သယ်ယူ ပို့ဆောင်ရေး အချက်အချာမြို့ကြီး ဖြစ်နေခဲ့သည်။   

=== ဈေးများ ===
မြို့ကြီးပြီး အချက်အချာကျ သဖြင့် ဈေးများမှာ စည်ကား၍ ကုန်ပစ္စည်း စုံလင်သည်။ အထက် အောက် ကုန်စည်စုံ တွေ့နိုင်သည်။   

=== စိုက်ပျိုးရေး ===
မြေဩဇာထက်သန်ကောင်းမွန်သော မြို့နယ်ဖြစ်သဖြင့် ဆန် စပါးကို အများဆုံးစိုက်ပျိုးကြသည်။ အချို့ ဒေသများတွင် တနှစ်လျှင် နှစ်သီးစိုက်ပျိုးရန် ဆောင်ရွက်နေကြသည်။ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းရှိ မြေနုကျွန်းများနှင့် ရေကာတာ၏ အပြင်ဘက် သောင်ပြင်များတွင် ပဲအမျိုးမျိုး၊ ပြောင်း၊ ဆေး၊ ငရုတ် စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုး သောကိုင်းခင်းများကို အများ အပြား လုပ်ကိုင်ကြသည်။

အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

=== ရေလုပ်ငန်း ===
ဧရာဝတီ နှင့် ငဝန် မြစ်သုံးခွဆုံရာတွင် ရှိ၍ အင်းအိုင် ချောင်း မြောင်း မြစ်လက်တက်များ ပေါများသဖြင့် ရေလုပ်ငန်း ထွန်းကားပြီး ငါး ပုဇွန် များစွာထွက်သည်။ ငါးပိ ငါးခြောက် ထွက်ကုန်များ ထွက်ရှိသည်။  

== ဘုရား‌‌စေတီများ ==
ဟင်္သာတမြို့၏ ထင်ရှားသော စေတီဘုရားများမှာ [[ဦးပါရဲစေတီတော်]]၊ [[မြို့သူကြီးစေတီတော်]]၊ [[တိလောကဥသျှောင်ရှင်သာလျောင်းရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီး]] တို့ဖြစ်သည်။ အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ ပထမဆုံး မြန်အောင်မြို့ သူကြီးဦးမူတည်ခဲ့သော '''ငါးမျက်နှာဘုရား'''သည် မူလ နေရာ ဟောင်းမှ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မိုင်ဒါကွင်းအနီးသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ထိုဘုရားကို ခရစ်နှစ် ၁၈၁၅ ခုတွင် တည်ခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၈၁၂ ခုတွင် ပုဂံမင်းမိဖုရား၏ မယ်တော်တည်ခဲ့သည် ဆိုသော '''မယ်တော်ဘုရား'''ကိုလည်းကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မူလနေရာမှ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ကမ်းနှင့်ဝေးကွာ၍ ဆောက်လုပ်ရေးဌာန ရေကာတာ၏အတွင်းဘက်ကျသော '''ကျောက်တော်ကြီးဘုရား'''နှင့် '''ဆယ်ထပ်ကြီးဘုရား'''တို့သည် ဗြိတိသျှခေတ်၌ တည်ခဲ့သော ဘုရားများဖြစ်ကြပြီးလျှင် အခြံအရံ ဇရပ် တန်ဆောင်းများဖြင့်တင့်တယ်ခန့်ညားစွာ ဖူးတွေ့ကြရသည်။ ထို့ပြင် ဆီစက်နှင့်ဆန်စက်ပိုင်ရှင် ဦးအောင်မြတ်ကျော်၏ကောင်းမှုဖြစ်သောဘုရားလည်း ရှိပေသေးသည်။

== ဘုန်းကြီး‌‌ကျောင်းများ ==
ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ယခင်က ကျမ်းဂန်တတ် ဆရာတော်ကြီး များ သီတင်းသုံးခဲ့ရာ ကျောင်းတိုက်ကြီးများမှာ '''လယ်တီကျောင်းတိုက်'''၊ '''မိုးကောင်းကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရေတံခွန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပတ္တမြားကျောင်းတိုက်'''၊ '''ဘုရားကြီးကျောင်းတိုက်'''၊'''သပြေပင်ကျောင်းတိုက်'''တို့အပြင် မြို့အတွင်းပိုင်း၌မူ '''မြစ်ကွေ့ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရန်ကုန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပိုးစတောကျောင်း''' စသည်တို့ ရှိကြသည်။ သီလရှင်စာသင်ကျောင်းတိုက်ကြီး များလည်း ရှိပေသေးသည်။

စာတတ် ကျမ်းတတ် ရဟန်း၊ သီလရှင်တို့ များပြားသော မြို့ဖြစ်သည့်ပြင် မြို့သူမြို့သားများအနေဖြင့်လည်း စာပေပညာ၊ အနုပညာလေ့လာလိုက်စားသူများ အတော်များများ ရှိသည်။

== ပညာရေး==
ပညာရေးအတွက် ဟင်္သာတတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတနည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း ခြောက်ကျောင်း နှင့်စက်မှုအထက်တန်းကျောင်း တကျောင်းရှိသည်ကို ထောက်၍ ပညာရေး အဆင့်အတန်းကို အကဲခတ်နိုင်ပေသည်။

== ထူးခြားထင်ရှား ==
ဟင်္သာတ မှ နာမည်ကျော် ဂီတ နှင့် အနု ပညာရှင် များစွာ ထွက်ပေါ် ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသူ အချို့မှာ -

# [[ချစ်ဆွေ၊ စန္ဒရား]]
# [[ဟင်္သာတထွန်းရင်]]
# [[မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ|ဟင်္သာတမြင့်ငွေ]]
# [[မိုးဒီ]]
# [[မင်းအောင် (အဆိုတော်)|မင်းအောင်]]
#[[အကော်ဒီယံအုန်းကျော်|အကော်ဒီယံအုန်း‌ကျော်]]
#[[ဖြိုးမြတ်အောင်]]

== အစားအသောက် ==
မြန်မာ မုန့်ဟင်းခါးများတွင် ဟင်္သာတ မုန့်ဟင်းခါးသည် နာမည်ရ မုန့်ဟင်းခါးတမျိုးဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
 [[Category:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ‎]]</text>
      <sha1>3fsqdxnb2eadq4sbz8f48t5awek53nq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1043441</id>
      <parentid>1043439</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T06:27:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဈေးများ */</comment>
      <origin>1043441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41951" sha1="032bkj3toxnupewt3n8pgmnf4dhpvj7" xml:space="preserve">{{outdated}}
{{Infobox settlement
|name = ဟင်္သာတမြို့
|other_name = 
| settlement_type = မြို့
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ
|image_skyline = Hinthada.jpg
|image_caption = 
|image_map =
|map_caption =
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{Flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_name1 = [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[ဟင်္သာတခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 = [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]
|unit_pref = 
|area_total_km2 =
| population_footnotes  = &lt;ref name=&quot;WG&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |title=Myanmar: largest cities and towns and statistics of their population&quot; |archiveurl=https://archive.today/20130209135624/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |archivedate=2013-02-09 |deadurl=yes |df= }} World Gazetteer&lt;/ref&gt;
|population = 
|population_as_of = 
| population_est  =
| pop_est_as_of   =
|population_blank1_title = Ethnicities
|population_blank2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
|population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု
|population_density_km2 = auto
|coordinates       = {{coord|17|38|46|N|95|27|37|E|region:MM|display=inline,title}}
|leader_title = Mayor
|elevation_ft =
|elevation_m = 17
|timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
|utc_offset = +6.30
|website =
}}
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတွင် [[ဟင်္သာတခရိုင်]] နှင့် [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သော ဟင်္သာတ မြို့သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

== သမိုင်း ==
မြို့တည်သည့် သက္ကရာဇ်ကို အချို့က ၁၃ ရာစုနှစ် အလယ် ပိုင်း၊ အချို့က ၁၆ ရာစုနှစ် စောစောပိုင်းဟု အမျိုးမျိုး ပြောဆို ကြသည်။ ရာဇဝင် အထောက်အထားမရသော်လည်း ၁၆ ရာစု နှစ်အတွင်း တည်ခဲ့သည် ဆိုသော အဆိုသည် ပို၍ မှန်ကန် ဖွယ်ရှိသည်။

ဟင်္သာတဟူသောအမည်ခေါ်တွင်ခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အကြောင်းပြချက် သုံးမျိုးရှိသော်လည်း ခိုင်လုံသော အချက် များဟူ၍ကား မဆိုနိုင်ချေ။

ပထမအကြောင်းပြချက်မှာ အချို့ ရှေးသူဟောင်းတို့၏ အဆိုအရ ရှေးအခါက ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သည် ဟင်္သာငှက်များ ကျက်စားရာ ညွှန်ပျောင်း ထူသော မြေနိမ့်ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အလောင်းစည်သူ မင်းသည် ဖောင်စကြာဖြင့် တိုင်းခမ်းလှည့်လည်လာရာ ဟင်္သာတမြို့နေရာသို့ ရောက်လျှင် ဖောင်တော်ကို ရပ်နား၍ စခန်းချသည်။ ယင်းသည့်အခိုက်တွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ရှိ သဲသောင်တစ်ခုပေါ်၌ ကျက်စားနေသော ဟင်္သာမောင်နှံအနက် ဟင်္သာဖိုသည် ရုတ်တရက် သေဆုံးသွားလေရာ ဟင်္သာမသည် 
ဟင်္သာဖိုအား လွမ်းဆွတ်တမ်းတနေသည်ကို ဘုရင်မင်းမြတ် မြင်တော်မူသဖြင့် ထိုအရပ်ကို ဟင်္သာတ တွင်စေခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။

ဒုတိယအကြောင်းပြချက်မှာ တရုတ်ပြေးမင်း နရသီဟပတေ့ သည် တရုတ်တို့၏ရန်ကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကို စုန်ဆင်းလာရာ၊ ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သို့ရောက်လျှင် ခေတ္တစခန်းချနေခိုက် ပွဲတော်တည်ရန် ဟင်းမယ် ၃ဝဝ မပြည့်သဖြင့် ဟင်းလျာတ ခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဟင်းလျာတဟု ဆိုကြရာမှ ဟင်္သာတသို့ ရွေ့လျောလာသည်ဟု တစ်မျိုးဆိုကြသည်။

တတိယအကြောင်းပြချက်မှာ မွန်တို့ခေတ်က ဟင်္သာတမြို့ နေရာတွင် ဓနုန်းပင် အများအပြား ပေါက်ရောက်ရာ မွန် ဘာသာစကားဖြင့် ဓနုန်းပင်ကို ဟမ်းဇဒါးဟု ခေါ်ကြရာ၊ မြန်မာအသံဖြင့် ဟမ်းသဒါးဟု လိုက်၍ ခေါ်ကြရာမှ ဟင်္သာတ တွင်လာသည်ဟု ဆိုကြပြန်လေသည်။

ရာဇဝင်သမိုင်းများ၌ ဟင်္သာ၏အမည်ကို အလောင်းဘုရား လက်ထက်ကမှ စတင် တွေ့ရှိရသည်။ အင်းဝနှင့် ပဲခူးခေတ် တွင် ထိုနှစ်ပြည်ထောင်တို့ ကူးလူးဆက်ဆံရာ၌လည်းကောင်း၊ စစ်မက်ကာလ၌လည်းကောင်း ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ရှိ တောင်ငူ(စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်း)ကြောင်းနှင့် လှိုင်မြစ်ကြောင်း တို့ကိုသာ အသုံးများခဲ့ကြ၍ ဧရာဝတီ မြစ်ကြောင်းအားဖြင့် လည်း ပြည်မြို့အထိသာ စုန်ဆင်းကြသည်။ ပြည်မြို့မှ အောက် ဘက် ဟင်္သာတနယ်ဘက်သို့ ကား အရောက်အပေါက် ည်းပါးခဲ့သည်။ ထိုခေတ်က ရေကာတာများလည်း အလုံ အလောက် မဆောက်လုပ်ရသေးသဖြင့် ရေလွှမ်းမိုးမှုဒဏ်ကြောင့် လူနေအိမ်ခြေလည်း အလွန်ပင် နည်းပါးခဲ့လေသည်။ ဟင်္သာတ ဒေသ တဝိုက်သည် ရှေးမြန်မာမင်းများ လက်ထက်က ဟံသာ ဝတီပဲခူး၏လက်အောက်ခံဖြစ်ပြီးလျှင် မွန်လူမျိုးများ နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ မွန်အဆက်အနွယ် ပပျောက် သလောက် ရှိနေခဲ့သည်။

ဟံသာဝတီကို ခရစ် ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် အလောင်းမင်း တရားကြီး သိမ်းပိုက်သောအခါ ဟင်္သာတနယ်သည်လည်း မြန်မာမင်းတို့ လက်အောက်ခံဖြစ်လာသည်။ ၁၇၅၉ ခုနှစ်တွင် ပဲခူး၌ မွန်တို့ပုန်ကန်ထကြွကြသော အခါ ဟံသာဝတီပဲခူးရှိ မြန်မာဘုရင်ခံသည် ဟင်္သာတသို့ ဆုတ်ပေးရသည်ဟူသော အဆိုကိုထောက်၍ ထိုစဉ်က ဟင်္သာတသည် ခိုင်လုံသော မြို့တမြို့ ဖြစ်နေပြီဟု ယူဆရပြီးလျှင် မြန်မာလူမျိုးများသည် လည်း ထိုဒေသတွင် အတော်အတန် အခြေစိုက် နေထိုင်လျက် ရှိဟန်တူပေသည်။ ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်း အင်္ဂလိပ်တပ်များ ပြည်မြို့သို့ ချီတက်လာစဉ်က ဟင်္သာတမှ အခုအခံ မပြုခဲ့ပေ။ 

ဒုတိယအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်းကမူ ဟင်္သာတနယ်အတွင်း အခြေအနေ မငြိမ်မသက် ရှိလာသည်။ သူကြီးဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်သော ဦးမြတ်ထွန်းဆိုသူ ခေါင်းဆောင်၍ မအူပင်၊ ပုသိမ်၊ ဟင်္သာတတဝိုက်၌ လည်းကောင်း၊ ဦးခေါင်းကြီးဆိုသူ ခေါင်း ဆောင်၍ သာယာဝတီတဝိုက်၌လည်းကောင်း ဆူပူသောင်းကျန်း မှုများကို ဗြိတိသျှအစိုးရသည် အတော်ပင် နှိမ်နင်းယူရလေသည်။ ဟင်္သာတခရိုင်ဟု ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ မူလသတ်မှတ်ထား သော နယ်မြေတွင် မအူပင်ခရိုင်၏ တစိတ်တဒေသနှင့် သာယာဝတီခရိုင်တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဆူပူလှုပ်ရှားမှု များကို နှိမ်နင်းရေးအတွက် အုပ်ချုပ်မှု လွယ်ကူစေရန် နှစ် ပေါင်း ၃ဝ ခန့်အတွင်း ဟင်္သာတခရိုင် နယ်နမိတ်ကို အကြိမ် ကြိမ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ် ခဲ့ရလေသည်။

သာယာဝတီမင်းလက်ထက်က ဧရာဝတီမြစ်၏ တစ်ဘက် တစ်ချက်တွင် ရှိကြသော ဟင်္သာတနှင့် သာယာဝတီ တို့သည် ထိုမင်း မင်းသားဘဝက အပိုင်စားရသော နယ်မြေများဖြစ်၍ အင်းဝနေပြည်တော်မှစ၍ တိုက်ရိုက် အုပ်ချုပ်သည်။ နောင်အခါ မြို့ငယ်၊ တိုက်ငယ်များ ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ အုပ်ချုပ်စအခါက သာယာဝတီမင်းသား အပိုင်စားခဲ့သော နယ်မြေတို့ကို သာရဝေါတွင် အရေးပိုင် (ခရိုင် ဝန်)ရုံးစိုက်မြို့ထား၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုနယ်မြေ အပိုင်း အခြားမှာ လေးမျက်နှာမြို့နယ်မှ လွဲ၍ ယခု ဟင်္သာတခရိုင်၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ တရုတ်မော်မြို့နယ်၊ သုံးဆယ်တိုက်နယ်၊ ယခု မအူပင်ခရိုင်မှ ဓနုဖြူမြို့နယ်တို့ ပါဝင်သည်။ နောင်အခါ သူပုန်သူကန်အရေးကြောင့် အုပ်ချုပ်ရေးလွယ်ကူစေရန် ခရစ် ၁၈၅၃ ခုနှစ်မတိုင်မီကာလတွင် သာရဝေါခရိုင်ကို နှစ်ပိုင်း ခွဲခြားလိုက်ရသည်။ 

ဟင်္သာတမြို့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက် မျူနီစီပယ်အဖွဲ့ အစောဆုံးတည်ထောင်ခဲ့သော မြို့ကြီးခုနစ်မြို့တွင် ပါဝင်၍၊ ထို အဖွဲ့တည်ထောင်သည့်နှစ်မှာ ခရစ် ၁၈၇၄ ခုနှစ်ဖြစ်လေသည်။ သင်္သာတမြို့သည် ယခင် ဟင်္သာတခရိုင်၏ တောင်ဘက် ပိုင်းတွင် တန်းလျက် တည်ရှိသော မြို့နယ်သုံးနယ် အနက်၊ အလယ်မြို့နယ်ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်တစ်ခုလုံး၏ မြေမျက်နှာပြင် သည် နုံးတင်မြေနုလွင်ပြင်ကြီးဖြစ်၍ အကျယ်အဝန်းသည် ၃၆၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်ပြီးလျှင် သူကြီးတပိုင်နယ်ပေါင်း ၁၁၉ ခု ရှိ လေသည်။ 

ဧရာဝတီမြစ်အားဖြင့် ပိုင်းခြား ထားသော ထိုခရိုင်သစ်နှစ်ခုမှာ ဟင်္သာတ(ရုံးစိုက်မြို့ ဟင်္သာတ)နှင့် သာယာဝတီ(ရုံးစိုက်မင်းကြီးမြို့)ဖြစ်ကြ၍ ပြည်ခရိုင်အတွင်း၌ ပါဝင်နေသော တရုတ်မော်မြို့နယ်ကို သာယာဝတီခရိုင်အတွင်း သို့ ပေါင်းထည့်ပေးသည်။၁၉၇၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်သစ် ဖော်ထုတ် ရေး အစီအစဉ်အရ ခရိုင်အဆင့် ဖျက်သိမ်းလိုက်သည့်အခါ ဟင်္သာတသည် မြို့နယ်အဆင့်သို့ ရောက်ခဲ့သည်။

== ရေဆင်း ==
ဟင်္သာတမြို့သည် မြို့ခင်းမြို့ကွက် အနေအထား ကောင်း သော်လည်း၊ မြစ်ကမ်းပါးအောက် နိမ့်နေသည်။ ထိုကြောင့် မိုးရာသီအခါ ရေဆင်းမကောင်းသဖြင့် မြို့ထဲတွင် ရေအိုင်ခြင်း၊ ရေဝပ်ခြင်းများ ရှိတတ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်ရေလျှံသည့်ဘေးမှ ကင်းလွတ်နိုင်ရန် မြစ်ဆိပ်ကမ်းပါးတလျှောက် ရေကာတာဖို့ ထားသည်။ ကမ်းနားဘက်မှ အတွင်းကျကျ၌လည်း ပြည်သူ့ လုပ်ငန်းဌာန ရေကာတာကြီးတထပ် ရှိသေးရာ၊ ထိုရေကာတာ ရိုးကြီးသည် မြို့ကို အရှေ့မှအနောက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။  

== လူဦး‌‌‌ရေ ==
၁၉၆၃ ခုနှစ်ခန့်မှန်း သန်ကောင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတ မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေသည် ၆၇၈၆၄ ယောက်ဖြစ်၍ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် အများဆုံးဖြစ်သည်။ ဒုတိယအများစုသည် ကရင်လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်။

၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းသန်ကောင်စာရင်းအရ မြို့နယ်လူဦးရေသည် ၃၂၈ဝဝဝ ယောက် ဖြစ်လေသည်။
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt;

၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတမြို့ပေါ် လူဦးရေမှာ ၈၃၇၆၂ ဦးဖြစ်သည်။

== အခြေခံအဆောက်အအုံ ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရှေးခေတ်ဟောင်းမြို့ကြီးတမြို့ မဟုတ် သဖြင့် မြို့ပေါ်တွင် ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံကြီးများ မရှိလှ ချေ။ ကုန်းဘောင်ခေတ် နောက်ပိုင်းတွင်သာ မြို့ဝန်တစ်ဦး အုပ်ချုပ်သော မြို့တမြို့ဖြစ်လာသည်။ သို့သော် စီးပွားရေး ချောင်လည်သူများ များပြားသဖြင့် ခမ်းနာလှပသော စေတီပုထိုး ဘုရားကျောင်းကန်များ ရှိသည်။ ယခင်က မြစ်ကမ်းပါးနှင့်ဝေး သော်လည်း ကမ်းအပြိုကြမ်းသဖြင့် ယခုအခါ မြစ်ကမ်းနဖူးတွင် တဲတဲ ကလေးမျှကျန်နေသောရွှေပြောင်ပြောင်ဘုရားနှင့် ဦးဘရဲ ဘုရားတို့အား ကမ်းပြိုရာသို့ မပါအောင် အထူးကြပ်မ စောင့်ရှောက်နေကြရသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် အနီးအနားရှိ အခြားနေအိမ် အဆောက်အအုံများ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော်လည်း ထိုဘုရားနှစ်ဆူနေရာတွင် ကမ်းသည် ဝိုက်၍ ကျန်နေလေသည်။ ထိုစေတီနှစ်ဆူအနက် ဦးဘရဲ ဘုရားသည် ဟင်္သာတမြို့၏မြို့သူကြီးဦးဘရဲက ခရစ် ၁၈ဝ၄ ခုနှစ်တွင် တည်ထားသည်။ ရွှေ ပြောင်ပြောင်ဘုရားမှာမူ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ဥယျာဉ်တော်အုပ် ဦးပါလူက၊ ၁၈၁၇ ခုနှစ်တွင် တည်ထား၍ ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် မြို့သူကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သူ ဦးမြတ်သာနော်က ထပ်မံ မွန်းမံပြုပြင်ခဲ့သည်။

လမ်းကြီးလမ်းကောင်းများ နေအိမ်တိုက်တာ အဆောက်အအုံ ကောင်းကြီးများ၊ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံး၊ ပြည်သူ့ဘဏ်ခွဲ၊ သစ်တော ရုံး၊ ကုန်သွယ်ရေးရုံး၊ ဘူတာရုံ၊ ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့ရုံး၊ စာတိုက်ကြေးနန်းရုံး၊ ကြိုးမဲ့ကြေးနန်းရုံး၊ ဆေးရုံ၊ အကျဉ်းထောင် စသည်တို့ဖြင့် သိုက်မြိုက်ခမ်းနားစွာ ရှိလေ သည်။

ဟင်္သာတမြို့ရှိ မြစ်ကမ်းပါးသည် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်မှ စ၍ အပြိုကြမ်းလာသဖြင့် ကမ်းနားနှင့်နီးသော အိုးအိမ်အဆောက် အအုံများစွာတို့သည် ကမ်းပြိုရာထဲသို့ ပါသွားကြသည်။ ရှေး ခေတ်က ဟင်္သာတဈေးကြီး သည် အလွန်ကြီးကျယ်ပြီးလျှင် မြန်မာပန်းပုကျော်များ၏ ပန်းတမော့၊ ပန်းတော့လက်ရာများဖြင့် အလွန်လှပ ခမ်းနား၍ မြို့၏ကျက်သရောဆောင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုဈေးကြီးသည် မြစ်ကမ်းပါးအနီး တည်ရှိခဲ့ရာ ကမ်းပြိုရာသို့လုံးလုံးလျားလျား ပါသွားခဲ့သဖြင့်၊ ထိုဈေးကြီးတည်ခဲ့သော နေရာသည် ယခု မြစ်လယ်ခန့်တွင် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ ရွှေ့ပြောင်း၍ရသော အဆောက်အအုံ၊ စေတီဘုရား ကျောင်းကန် တို့ကို ကုန်းပိုင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းရွှေ့ရသည်။ မရွှေ့ ပြောင်းနိုင်၍ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော မြို့၏အဆောက်အအုံ များသည် သုံးပုံနှစ်ပုံခန့် ရှိလေသည်။

ယခင်က မြို့အလယ်ဟု ခေါ်ဆိုသော နေရာတွင် မိုင်ဒါ ကွင်းကျယ်ကြီး ရှိသည်။ ထိုကွင်းကျယ်ကြီး အတွင်း နှစ်စဉ် ဒါဘာပွဲ၊ ပြေးပွဲ၊ ပြိုင်ပွဲ၊ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထိုကွင်းကြီး၏ တဘက်တွင် ဘောလုံးကွင်း ပြုလုပ်ထားသည်။ ဟင်္သာတဈေးကြီး ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသောအခါ ထိုဈေးကြီး အစား တည်ဆောက်ရန်အတွက် ဘဏ္ဍာကြေးငွေ နည်းပါးမှု၊ သင့်လျော်ကျယ်ဝန်းသော မြေကွက်ရမှုစသော ကိစ္စ အဝဝတို့ အဆင်မပြေနိုင်သဖြင့် ထိုမိုင်ဒါကွင်းကြီးထဲတွင်ပင် သွပ်မိုးပျဉ် ကာ ဈေးဆိုင်ကန္နာများ တည်ဆောက်၍ ဈေးအဖြစ် အလျင် အမြန်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရသည်။ ထိုကြောင့် ယခင်က ဟင်္သာတ မြို့လယ်၏ ကျယ်လွင့်သော မိုင်ဒါကွင်းကြီး ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရ လေသည်။ ယခုဈေးသည် ကမ်းခြေနှင့် အတန်ဝေးပြီးလျှင် မြို့အလယ်၌ တည်ရှိ၍ ယခင်ကမြို့နှင့် အလှမ်းကွာကွာ တွင်ရှိခဲ့သော ဆေးရုံ၊ သစ်တောရုံး၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ အကျဉ်းထောင်၊ အစိုးရရုံးများနှင့် မဝေးလှတော့ချေ။

ဟင်္သာတမြို့၏ အခြားအန္တရာယ်တစ်ခုမှာ မီးဘေးဖြစ်သည်။ နွေရာသီတွင် ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ရေရှားပါးသည်။ မြစ်ဆိပ်ကမ်း များတွင် မိုးကုန်လျှင် သောင်များထွန်းလာသဖြင့် မြစ်ရေရရန် ခက်ခဲမှု၊ ရေတွင်းများ နည်းမှုကြောင့် ရေအခက်အခဲ ပြဿနာ ရှိပြီးလျှင် နှစ်စဉ် မီးလောင်သည့် ကိစ္စများ ဖြစ်ပေါ်တတ်လေ သည်။ မီးဘေးဒဏ်ခံရသူများ၊ ကမ်းပြိုသဖြင့် အိုးအိမ်မဲ့သူများနှင့် နယ်အခြေအနေ မလုံခြုံသဖြင့် တောမှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများ အတွက် မြို့၏အရှေ့ဘက် ဘူတာရုံ အနီးတဝိုက်၊ ယခင်က အကျဉ်းထောင်ပိုင် လယ်မြေ များကို အကွက်သစ်များ ရိုက်ကာ နေရာချထားပေးရသည်။ ဘူတာရုံ၏ အရှေ့ကွင်း၊ မြို့၏ မြောက်ဘက်ပိုင်း စသည်တို့၌လည်း ကွက်သစ်များ ထူထောင် 
ပေးရလေသည်။

== သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရန်ကုန်မြို့နှင့် မီးရထားလမ်းအားဖြင့် မိုင် ၁၁ဝ ကွာဝေး၍ ရေလမ်းအားဖြင့် ၁၄၉ မိုင် ကွာဝေးလေသည်။ မြို့နယ်အတွင်းနှင့် အပသို့ မီးရထားလမ်း၊ မော်တော်ကားလမ်း နှင့်ရေလမ်းခရီးတို့ဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်သည်။ မန္တလေးနှင့်ရန်ကုန် အစုန်အဆန် သွားလာသော မန္တလေးသင်္ဘောကြီးများ ဆိုက်ကပ် ရာ ဖြစ်၍ အထက်နှင့်အောက်ကုန်ပစ္စည်းများ စုံစုံလင်လင် ရနိုင်လေသည်။

== စီးပွားရေး ==
မြို့သူမြို့သားများသည် အစိုးရ အမှုထမ်းများအပြင် ကုန်သည်ပွဲစားများဖြစ်၍ အထက်အောက် ကုန်စည်ပစ္စည်း မျိုးစုံကို ရောင်းဝယ်ဖောက်ကား လုပ်ကိုင်ကြ သည်။ ဗြိတိသျှ အစိုးရတို့ မြန်မာနိုင်ငံအလုံးကို မသိမ်းပိုက်မီ၊ ၁၈ ရာစုနှစ်အတွင်းက ဗြိတိသျှကိုယ်စားလှယ် တော်တစ်ဦး ဖြစ်သော ကာနယ်ဆိုင်းသည် ရန်ကုန်မှ အင်းဝသို့ ဆန်တက် ရာတွင် ဟင်္သာတမြို့ကိုလည်း ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ကာနယ် ဆိုင်းသည် ထိုခေတ် ဟင်္သာတမြို့သည် စီးပွားရေးအခြေအနေ တိုးတက် ကောင်းမွန်လျက်ရှိကာ မြို့သူမြို့သားတို့သည်လည်း ပြုမူ နေထိုင်စားဝတ်ပုံမှအစ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့ကြပေသည်ဟု ယင်း ၏မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားလေသည်။‌

အခြားလုပ်ငန်းများမှာ အိမ်ထောင် ပရိဘောဂလုပ်ငန်း၊ သင်ဖြူးသင်ဖျာလုပ်ငန်း စသည်တို့ဖြစ်၍ ချည်ထည်များရက်လုပ်သော စက်ရက်ကန်းရုံများလည်း ရှိသည်။ မြို့၏အနီးအနားတဝိုက်တွင် ဆီစက်များ၊ အုန်းဆီစက်များ ရှိသည်။ ဝင်ငွေကောင်းသော လုပ်ငန်းအမျိုးမျိုးကို လုပ်ကိုင်နိုင်ကြ၍  ဟင်္သာတမြို့နယ်တွင် လူဦးရေ ထူထပ်သည်။

=== ကုန်စည် နှင့် ခရီးသည် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ===
မြစ်သုံးခွဆုံ တွင် ရှိခြင်း၊ အောက် နှင့် အထက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပေါင်းကူးမြို့ဖြစ်နေခြင်း တို့ကြောင့် ရှေးအစဉ်အဆက်ကပင် ခရီးသည်နှင့် ကုန်စည် သယ်ယူ ပို့ဆောင်ရေး အချက်အချာမြို့ကြီး ဖြစ်နေခဲ့သည်။   

=== ဈေးများ ===
မြို့ကြီးပြီး အချက်အချာကျ သဖြင့် ဈေးများမှာ စည်ကား၍ ကုန်ပစ္စည်း စုံလင်သည်။ အထက် အောက် ကုန်စည်စုံ တွေ့နိုင်သည်။   

=== ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်း ===
ခရိုင်မြို့ ဖြစ်သဖြင့် အစိုးရဝန်ဆောင်မှုအ

=== စိုက်ပျိုးရေး ===
မြေဩဇာထက်သန်ကောင်းမွန်သော မြို့နယ်ဖြစ်သဖြင့် ဆန် စပါးကို အများဆုံးစိုက်ပျိုးကြသည်။ အချို့ ဒေသများတွင် တနှစ်လျှင် နှစ်သီးစိုက်ပျိုးရန် ဆောင်ရွက်နေကြသည်။ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းရှိ မြေနုကျွန်းများနှင့် ရေကာတာ၏ အပြင်ဘက် သောင်ပြင်များတွင် ပဲအမျိုးမျိုး၊ ပြောင်း၊ ဆေး၊ ငရုတ် စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုး သောကိုင်းခင်းများကို အများ အပြား လုပ်ကိုင်ကြသည်။

အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

=== ရေလုပ်ငန်း ===
ဧရာဝတီ နှင့် ငဝန် မြစ်သုံးခွဆုံရာတွင် ရှိ၍ အင်းအိုင် ချောင်း မြောင်း မြစ်လက်တက်များ ပေါများသဖြင့် ရေလုပ်ငန်း ထွန်းကားပြီး ငါး ပုဇွန် များစွာထွက်သည်။ ငါးပိ ငါးခြောက် ထွက်ကုန်များ ထွက်ရှိသည်။  

== ဘုရား‌‌စေတီများ ==
ဟင်္သာတမြို့၏ ထင်ရှားသော စေတီဘုရားများမှာ [[ဦးပါရဲစေတီတော်]]၊ [[မြို့သူကြီးစေတီတော်]]၊ [[တိလောကဥသျှောင်ရှင်သာလျောင်းရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီး]] တို့ဖြစ်သည်။ အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ ပထမဆုံး မြန်အောင်မြို့ သူကြီးဦးမူတည်ခဲ့သော '''ငါးမျက်နှာဘုရား'''သည် မူလ နေရာ ဟောင်းမှ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မိုင်ဒါကွင်းအနီးသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ထိုဘုရားကို ခရစ်နှစ် ၁၈၁၅ ခုတွင် တည်ခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၈၁၂ ခုတွင် ပုဂံမင်းမိဖုရား၏ မယ်တော်တည်ခဲ့သည် ဆိုသော '''မယ်တော်ဘုရား'''ကိုလည်းကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မူလနေရာမှ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ကမ်းနှင့်ဝေးကွာ၍ ဆောက်လုပ်ရေးဌာန ရေကာတာ၏အတွင်းဘက်ကျသော '''ကျောက်တော်ကြီးဘုရား'''နှင့် '''ဆယ်ထပ်ကြီးဘုရား'''တို့သည် ဗြိတိသျှခေတ်၌ တည်ခဲ့သော ဘုရားများဖြစ်ကြပြီးလျှင် အခြံအရံ ဇရပ် တန်ဆောင်းများဖြင့်တင့်တယ်ခန့်ညားစွာ ဖူးတွေ့ကြရသည်။ ထို့ပြင် ဆီစက်နှင့်ဆန်စက်ပိုင်ရှင် ဦးအောင်မြတ်ကျော်၏ကောင်းမှုဖြစ်သောဘုရားလည်း ရှိပေသေးသည်။

== ဘုန်းကြီး‌‌ကျောင်းများ ==
ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ယခင်က ကျမ်းဂန်တတ် ဆရာတော်ကြီး များ သီတင်းသုံးခဲ့ရာ ကျောင်းတိုက်ကြီးများမှာ '''လယ်တီကျောင်းတိုက်'''၊ '''မိုးကောင်းကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရေတံခွန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပတ္တမြားကျောင်းတိုက်'''၊ '''ဘုရားကြီးကျောင်းတိုက်'''၊'''သပြေပင်ကျောင်းတိုက်'''တို့အပြင် မြို့အတွင်းပိုင်း၌မူ '''မြစ်ကွေ့ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရန်ကုန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပိုးစတောကျောင်း''' စသည်တို့ ရှိကြသည်။ သီလရှင်စာသင်ကျောင်းတိုက်ကြီး များလည်း ရှိပေသေးသည်။

စာတတ် ကျမ်းတတ် ရဟန်း၊ သီလရှင်တို့ များပြားသော မြို့ဖြစ်သည့်ပြင် မြို့သူမြို့သားများအနေဖြင့်လည်း စာပေပညာ၊ အနုပညာလေ့လာလိုက်စားသူများ အတော်များများ ရှိသည်။

== ပညာရေး==
ပညာရေးအတွက် ဟင်္သာတတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတနည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း ခြောက်ကျောင်း နှင့်စက်မှုအထက်တန်းကျောင်း တကျောင်းရှိသည်ကို ထောက်၍ ပညာရေး အဆင့်အတန်းကို အကဲခတ်နိုင်ပေသည်။

== ထူးခြားထင်ရှား ==
ဟင်္သာတ မှ နာမည်ကျော် ဂီတ နှင့် အနု ပညာရှင် များစွာ ထွက်ပေါ် ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသူ အချို့မှာ -

# [[ချစ်ဆွေ၊ စန္ဒရား]]
# [[ဟင်္သာတထွန်းရင်]]
# [[မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ|ဟင်္သာတမြင့်ငွေ]]
# [[မိုးဒီ]]
# [[မင်းအောင် (အဆိုတော်)|မင်းအောင်]]
#[[အကော်ဒီယံအုန်းကျော်|အကော်ဒီယံအုန်း‌ကျော်]]
#[[ဖြိုးမြတ်အောင်]]

== အစားအသောက် ==
မြန်မာ မုန့်ဟင်းခါးများတွင် ဟင်္သာတ မုန့်ဟင်းခါးသည် နာမည်ရ မုန့်ဟင်းခါးတမျိုးဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
 [[Category:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ‎]]</text>
      <sha1>032bkj3toxnupewt3n8pgmnf4dhpvj7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1043443</id>
      <parentid>1043441</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T06:28:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်း */</comment>
      <origin>1043443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42069" sha1="4s3u1ql61peuy1a0ooyqitv405xu5bl" xml:space="preserve">{{outdated}}
{{Infobox settlement
|name = ဟင်္သာတမြို့
|other_name = 
| settlement_type = မြို့
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ
|image_skyline = Hinthada.jpg
|image_caption = 
|image_map =
|map_caption =
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{Flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_name1 = [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[ဟင်္သာတခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 = [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]
|unit_pref = 
|area_total_km2 =
| population_footnotes  = &lt;ref name=&quot;WG&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |title=Myanmar: largest cities and towns and statistics of their population&quot; |archiveurl=https://archive.today/20130209135624/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |archivedate=2013-02-09 |deadurl=yes |df= }} World Gazetteer&lt;/ref&gt;
|population = 
|population_as_of = 
| population_est  =
| pop_est_as_of   =
|population_blank1_title = Ethnicities
|population_blank2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
|population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု
|population_density_km2 = auto
|coordinates       = {{coord|17|38|46|N|95|27|37|E|region:MM|display=inline,title}}
|leader_title = Mayor
|elevation_ft =
|elevation_m = 17
|timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
|utc_offset = +6.30
|website =
}}
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတွင် [[ဟင်္သာတခရိုင်]] နှင့် [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သော ဟင်္သာတ မြို့သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

== သမိုင်း ==
မြို့တည်သည့် သက္ကရာဇ်ကို အချို့က ၁၃ ရာစုနှစ် အလယ် ပိုင်း၊ အချို့က ၁၆ ရာစုနှစ် စောစောပိုင်းဟု အမျိုးမျိုး ပြောဆို ကြသည်။ ရာဇဝင် အထောက်အထားမရသော်လည်း ၁၆ ရာစု နှစ်အတွင်း တည်ခဲ့သည် ဆိုသော အဆိုသည် ပို၍ မှန်ကန် ဖွယ်ရှိသည်။

ဟင်္သာတဟူသောအမည်ခေါ်တွင်ခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အကြောင်းပြချက် သုံးမျိုးရှိသော်လည်း ခိုင်လုံသော အချက် များဟူ၍ကား မဆိုနိုင်ချေ။

ပထမအကြောင်းပြချက်မှာ အချို့ ရှေးသူဟောင်းတို့၏ အဆိုအရ ရှေးအခါက ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သည် ဟင်္သာငှက်များ ကျက်စားရာ ညွှန်ပျောင်း ထူသော မြေနိမ့်ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အလောင်းစည်သူ မင်းသည် ဖောင်စကြာဖြင့် တိုင်းခမ်းလှည့်လည်လာရာ ဟင်္သာတမြို့နေရာသို့ ရောက်လျှင် ဖောင်တော်ကို ရပ်နား၍ စခန်းချသည်။ ယင်းသည့်အခိုက်တွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ရှိ သဲသောင်တစ်ခုပေါ်၌ ကျက်စားနေသော ဟင်္သာမောင်နှံအနက် ဟင်္သာဖိုသည် ရုတ်တရက် သေဆုံးသွားလေရာ ဟင်္သာမသည် 
ဟင်္သာဖိုအား လွမ်းဆွတ်တမ်းတနေသည်ကို ဘုရင်မင်းမြတ် မြင်တော်မူသဖြင့် ထိုအရပ်ကို ဟင်္သာတ တွင်စေခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။

ဒုတိယအကြောင်းပြချက်မှာ တရုတ်ပြေးမင်း နရသီဟပတေ့ သည် တရုတ်တို့၏ရန်ကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကို စုန်ဆင်းလာရာ၊ ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သို့ရောက်လျှင် ခေတ္တစခန်းချနေခိုက် ပွဲတော်တည်ရန် ဟင်းမယ် ၃ဝဝ မပြည့်သဖြင့် ဟင်းလျာတ ခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဟင်းလျာတဟု ဆိုကြရာမှ ဟင်္သာတသို့ ရွေ့လျောလာသည်ဟု တစ်မျိုးဆိုကြသည်။

တတိယအကြောင်းပြချက်မှာ မွန်တို့ခေတ်က ဟင်္သာတမြို့ နေရာတွင် ဓနုန်းပင် အများအပြား ပေါက်ရောက်ရာ မွန် ဘာသာစကားဖြင့် ဓနုန်းပင်ကို ဟမ်းဇဒါးဟု ခေါ်ကြရာ၊ မြန်မာအသံဖြင့် ဟမ်းသဒါးဟု လိုက်၍ ခေါ်ကြရာမှ ဟင်္သာတ တွင်လာသည်ဟု ဆိုကြပြန်လေသည်။

ရာဇဝင်သမိုင်းများ၌ ဟင်္သာ၏အမည်ကို အလောင်းဘုရား လက်ထက်ကမှ စတင် တွေ့ရှိရသည်။ အင်းဝနှင့် ပဲခူးခေတ် တွင် ထိုနှစ်ပြည်ထောင်တို့ ကူးလူးဆက်ဆံရာ၌လည်းကောင်း၊ စစ်မက်ကာလ၌လည်းကောင်း ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ရှိ တောင်ငူ(စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်း)ကြောင်းနှင့် လှိုင်မြစ်ကြောင်း တို့ကိုသာ အသုံးများခဲ့ကြ၍ ဧရာဝတီ မြစ်ကြောင်းအားဖြင့် လည်း ပြည်မြို့အထိသာ စုန်ဆင်းကြသည်။ ပြည်မြို့မှ အောက် ဘက် ဟင်္သာတနယ်ဘက်သို့ ကား အရောက်အပေါက် ည်းပါးခဲ့သည်။ ထိုခေတ်က ရေကာတာများလည်း အလုံ အလောက် မဆောက်လုပ်ရသေးသဖြင့် ရေလွှမ်းမိုးမှုဒဏ်ကြောင့် လူနေအိမ်ခြေလည်း အလွန်ပင် နည်းပါးခဲ့လေသည်။ ဟင်္သာတ ဒေသ တဝိုက်သည် ရှေးမြန်မာမင်းများ လက်ထက်က ဟံသာ ဝတီပဲခူး၏လက်အောက်ခံဖြစ်ပြီးလျှင် မွန်လူမျိုးများ နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ မွန်အဆက်အနွယ် ပပျောက် သလောက် ရှိနေခဲ့သည်။

ဟံသာဝတီကို ခရစ် ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် အလောင်းမင်း တရားကြီး သိမ်းပိုက်သောအခါ ဟင်္သာတနယ်သည်လည်း မြန်မာမင်းတို့ လက်အောက်ခံဖြစ်လာသည်။ ၁၇၅၉ ခုနှစ်တွင် ပဲခူး၌ မွန်တို့ပုန်ကန်ထကြွကြသော အခါ ဟံသာဝတီပဲခူးရှိ မြန်မာဘုရင်ခံသည် ဟင်္သာတသို့ ဆုတ်ပေးရသည်ဟူသော အဆိုကိုထောက်၍ ထိုစဉ်က ဟင်္သာတသည် ခိုင်လုံသော မြို့တမြို့ ဖြစ်နေပြီဟု ယူဆရပြီးလျှင် မြန်မာလူမျိုးများသည် လည်း ထိုဒေသတွင် အတော်အတန် အခြေစိုက် နေထိုင်လျက် ရှိဟန်တူပေသည်။ ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်း အင်္ဂလိပ်တပ်များ ပြည်မြို့သို့ ချီတက်လာစဉ်က ဟင်္သာတမှ အခုအခံ မပြုခဲ့ပေ။ 

ဒုတိယအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်းကမူ ဟင်္သာတနယ်အတွင်း အခြေအနေ မငြိမ်မသက် ရှိလာသည်။ သူကြီးဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်သော ဦးမြတ်ထွန်းဆိုသူ ခေါင်းဆောင်၍ မအူပင်၊ ပုသိမ်၊ ဟင်္သာတတဝိုက်၌ လည်းကောင်း၊ ဦးခေါင်းကြီးဆိုသူ ခေါင်း ဆောင်၍ သာယာဝတီတဝိုက်၌လည်းကောင်း ဆူပူသောင်းကျန်း မှုများကို ဗြိတိသျှအစိုးရသည် အတော်ပင် နှိမ်နင်းယူရလေသည်။ ဟင်္သာတခရိုင်ဟု ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ မူလသတ်မှတ်ထား သော နယ်မြေတွင် မအူပင်ခရိုင်၏ တစိတ်တဒေသနှင့် သာယာဝတီခရိုင်တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဆူပူလှုပ်ရှားမှု များကို နှိမ်နင်းရေးအတွက် အုပ်ချုပ်မှု လွယ်ကူစေရန် နှစ် ပေါင်း ၃ဝ ခန့်အတွင်း ဟင်္သာတခရိုင် နယ်နမိတ်ကို အကြိမ် ကြိမ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ် ခဲ့ရလေသည်။

သာယာဝတီမင်းလက်ထက်က ဧရာဝတီမြစ်၏ တစ်ဘက် တစ်ချက်တွင် ရှိကြသော ဟင်္သာတနှင့် သာယာဝတီ တို့သည် ထိုမင်း မင်းသားဘဝက အပိုင်စားရသော နယ်မြေများဖြစ်၍ အင်းဝနေပြည်တော်မှစ၍ တိုက်ရိုက် အုပ်ချုပ်သည်။ နောင်အခါ မြို့ငယ်၊ တိုက်ငယ်များ ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ အုပ်ချုပ်စအခါက သာယာဝတီမင်းသား အပိုင်စားခဲ့သော နယ်မြေတို့ကို သာရဝေါတွင် အရေးပိုင် (ခရိုင် ဝန်)ရုံးစိုက်မြို့ထား၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုနယ်မြေ အပိုင်း အခြားမှာ လေးမျက်နှာမြို့နယ်မှ လွဲ၍ ယခု ဟင်္သာတခရိုင်၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ တရုတ်မော်မြို့နယ်၊ သုံးဆယ်တိုက်နယ်၊ ယခု မအူပင်ခရိုင်မှ ဓနုဖြူမြို့နယ်တို့ ပါဝင်သည်။ နောင်အခါ သူပုန်သူကန်အရေးကြောင့် အုပ်ချုပ်ရေးလွယ်ကူစေရန် ခရစ် ၁၈၅၃ ခုနှစ်မတိုင်မီကာလတွင် သာရဝေါခရိုင်ကို နှစ်ပိုင်း ခွဲခြားလိုက်ရသည်။ 

ဟင်္သာတမြို့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက် မျူနီစီပယ်အဖွဲ့ အစောဆုံးတည်ထောင်ခဲ့သော မြို့ကြီးခုနစ်မြို့တွင် ပါဝင်၍၊ ထို အဖွဲ့တည်ထောင်သည့်နှစ်မှာ ခရစ် ၁၈၇၄ ခုနှစ်ဖြစ်လေသည်။ သင်္သာတမြို့သည် ယခင် ဟင်္သာတခရိုင်၏ တောင်ဘက် ပိုင်းတွင် တန်းလျက် တည်ရှိသော မြို့နယ်သုံးနယ် အနက်၊ အလယ်မြို့နယ်ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်တစ်ခုလုံး၏ မြေမျက်နှာပြင် သည် နုံးတင်မြေနုလွင်ပြင်ကြီးဖြစ်၍ အကျယ်အဝန်းသည် ၃၆၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်ပြီးလျှင် သူကြီးတပိုင်နယ်ပေါင်း ၁၁၉ ခု ရှိ လေသည်။ 

ဧရာဝတီမြစ်အားဖြင့် ပိုင်းခြား ထားသော ထိုခရိုင်သစ်နှစ်ခုမှာ ဟင်္သာတ(ရုံးစိုက်မြို့ ဟင်္သာတ)နှင့် သာယာဝတီ(ရုံးစိုက်မင်းကြီးမြို့)ဖြစ်ကြ၍ ပြည်ခရိုင်အတွင်း၌ ပါဝင်နေသော တရုတ်မော်မြို့နယ်ကို သာယာဝတီခရိုင်အတွင်း သို့ ပေါင်းထည့်ပေးသည်။၁၉၇၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်သစ် ဖော်ထုတ် ရေး အစီအစဉ်အရ ခရိုင်အဆင့် ဖျက်သိမ်းလိုက်သည့်အခါ ဟင်္သာတသည် မြို့နယ်အဆင့်သို့ ရောက်ခဲ့သည်။

== ရေဆင်း ==
ဟင်္သာတမြို့သည် မြို့ခင်းမြို့ကွက် အနေအထား ကောင်း သော်လည်း၊ မြစ်ကမ်းပါးအောက် နိမ့်နေသည်။ ထိုကြောင့် မိုးရာသီအခါ ရေဆင်းမကောင်းသဖြင့် မြို့ထဲတွင် ရေအိုင်ခြင်း၊ ရေဝပ်ခြင်းများ ရှိတတ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်ရေလျှံသည့်ဘေးမှ ကင်းလွတ်နိုင်ရန် မြစ်ဆိပ်ကမ်းပါးတလျှောက် ရေကာတာဖို့ ထားသည်။ ကမ်းနားဘက်မှ အတွင်းကျကျ၌လည်း ပြည်သူ့ လုပ်ငန်းဌာန ရေကာတာကြီးတထပ် ရှိသေးရာ၊ ထိုရေကာတာ ရိုးကြီးသည် မြို့ကို အရှေ့မှအနောက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။  

== လူဦး‌‌‌ရေ ==
၁၉၆၃ ခုနှစ်ခန့်မှန်း သန်ကောင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတ မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေသည် ၆၇၈၆၄ ယောက်ဖြစ်၍ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် အများဆုံးဖြစ်သည်။ ဒုတိယအများစုသည် ကရင်လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်။

၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းသန်ကောင်စာရင်းအရ မြို့နယ်လူဦးရေသည် ၃၂၈ဝဝဝ ယောက် ဖြစ်လေသည်။
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt;

၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတမြို့ပေါ် လူဦးရေမှာ ၈၃၇၆၂ ဦးဖြစ်သည်။

== အခြေခံအဆောက်အအုံ ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရှေးခေတ်ဟောင်းမြို့ကြီးတမြို့ မဟုတ် သဖြင့် မြို့ပေါ်တွင် ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံကြီးများ မရှိလှ ချေ။ ကုန်းဘောင်ခေတ် နောက်ပိုင်းတွင်သာ မြို့ဝန်တစ်ဦး အုပ်ချုပ်သော မြို့တမြို့ဖြစ်လာသည်။ သို့သော် စီးပွားရေး ချောင်လည်သူများ များပြားသဖြင့် ခမ်းနာလှပသော စေတီပုထိုး ဘုရားကျောင်းကန်များ ရှိသည်။ ယခင်က မြစ်ကမ်းပါးနှင့်ဝေး သော်လည်း ကမ်းအပြိုကြမ်းသဖြင့် ယခုအခါ မြစ်ကမ်းနဖူးတွင် တဲတဲ ကလေးမျှကျန်နေသောရွှေပြောင်ပြောင်ဘုရားနှင့် ဦးဘရဲ ဘုရားတို့အား ကမ်းပြိုရာသို့ မပါအောင် အထူးကြပ်မ စောင့်ရှောက်နေကြရသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် အနီးအနားရှိ အခြားနေအိမ် အဆောက်အအုံများ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော်လည်း ထိုဘုရားနှစ်ဆူနေရာတွင် ကမ်းသည် ဝိုက်၍ ကျန်နေလေသည်။ ထိုစေတီနှစ်ဆူအနက် ဦးဘရဲ ဘုရားသည် ဟင်္သာတမြို့၏မြို့သူကြီးဦးဘရဲက ခရစ် ၁၈ဝ၄ ခုနှစ်တွင် တည်ထားသည်။ ရွှေ ပြောင်ပြောင်ဘုရားမှာမူ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ဥယျာဉ်တော်အုပ် ဦးပါလူက၊ ၁၈၁၇ ခုနှစ်တွင် တည်ထား၍ ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် မြို့သူကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သူ ဦးမြတ်သာနော်က ထပ်မံ မွန်းမံပြုပြင်ခဲ့သည်။

လမ်းကြီးလမ်းကောင်းများ နေအိမ်တိုက်တာ အဆောက်အအုံ ကောင်းကြီးများ၊ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံး၊ ပြည်သူ့ဘဏ်ခွဲ၊ သစ်တော ရုံး၊ ကုန်သွယ်ရေးရုံး၊ ဘူတာရုံ၊ ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့ရုံး၊ စာတိုက်ကြေးနန်းရုံး၊ ကြိုးမဲ့ကြေးနန်းရုံး၊ ဆေးရုံ၊ အကျဉ်းထောင် စသည်တို့ဖြင့် သိုက်မြိုက်ခမ်းနားစွာ ရှိလေ သည်။

ဟင်္သာတမြို့ရှိ မြစ်ကမ်းပါးသည် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်မှ စ၍ အပြိုကြမ်းလာသဖြင့် ကမ်းနားနှင့်နီးသော အိုးအိမ်အဆောက် အအုံများစွာတို့သည် ကမ်းပြိုရာထဲသို့ ပါသွားကြသည်။ ရှေး ခေတ်က ဟင်္သာတဈေးကြီး သည် အလွန်ကြီးကျယ်ပြီးလျှင် မြန်မာပန်းပုကျော်များ၏ ပန်းတမော့၊ ပန်းတော့လက်ရာများဖြင့် အလွန်လှပ ခမ်းနား၍ မြို့၏ကျက်သရောဆောင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုဈေးကြီးသည် မြစ်ကမ်းပါးအနီး တည်ရှိခဲ့ရာ ကမ်းပြိုရာသို့လုံးလုံးလျားလျား ပါသွားခဲ့သဖြင့်၊ ထိုဈေးကြီးတည်ခဲ့သော နေရာသည် ယခု မြစ်လယ်ခန့်တွင် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ ရွှေ့ပြောင်း၍ရသော အဆောက်အအုံ၊ စေတီဘုရား ကျောင်းကန် တို့ကို ကုန်းပိုင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းရွှေ့ရသည်။ မရွှေ့ ပြောင်းနိုင်၍ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော မြို့၏အဆောက်အအုံ များသည် သုံးပုံနှစ်ပုံခန့် ရှိလေသည်။

ယခင်က မြို့အလယ်ဟု ခေါ်ဆိုသော နေရာတွင် မိုင်ဒါ ကွင်းကျယ်ကြီး ရှိသည်။ ထိုကွင်းကျယ်ကြီး အတွင်း နှစ်စဉ် ဒါဘာပွဲ၊ ပြေးပွဲ၊ ပြိုင်ပွဲ၊ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထိုကွင်းကြီး၏ တဘက်တွင် ဘောလုံးကွင်း ပြုလုပ်ထားသည်။ ဟင်္သာတဈေးကြီး ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသောအခါ ထိုဈေးကြီး အစား တည်ဆောက်ရန်အတွက် ဘဏ္ဍာကြေးငွေ နည်းပါးမှု၊ သင့်လျော်ကျယ်ဝန်းသော မြေကွက်ရမှုစသော ကိစ္စ အဝဝတို့ အဆင်မပြေနိုင်သဖြင့် ထိုမိုင်ဒါကွင်းကြီးထဲတွင်ပင် သွပ်မိုးပျဉ် ကာ ဈေးဆိုင်ကန္နာများ တည်ဆောက်၍ ဈေးအဖြစ် အလျင် အမြန်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရသည်။ ထိုကြောင့် ယခင်က ဟင်္သာတ မြို့လယ်၏ ကျယ်လွင့်သော မိုင်ဒါကွင်းကြီး ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရ လေသည်။ ယခုဈေးသည် ကမ်းခြေနှင့် အတန်ဝေးပြီးလျှင် မြို့အလယ်၌ တည်ရှိ၍ ယခင်ကမြို့နှင့် အလှမ်းကွာကွာ တွင်ရှိခဲ့သော ဆေးရုံ၊ သစ်တောရုံး၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ အကျဉ်းထောင်၊ အစိုးရရုံးများနှင့် မဝေးလှတော့ချေ။

ဟင်္သာတမြို့၏ အခြားအန္တရာယ်တစ်ခုမှာ မီးဘေးဖြစ်သည်။ နွေရာသီတွင် ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ရေရှားပါးသည်။ မြစ်ဆိပ်ကမ်း များတွင် မိုးကုန်လျှင် သောင်များထွန်းလာသဖြင့် မြစ်ရေရရန် ခက်ခဲမှု၊ ရေတွင်းများ နည်းမှုကြောင့် ရေအခက်အခဲ ပြဿနာ ရှိပြီးလျှင် နှစ်စဉ် မီးလောင်သည့် ကိစ္စများ ဖြစ်ပေါ်တတ်လေ သည်။ မီးဘေးဒဏ်ခံရသူများ၊ ကမ်းပြိုသဖြင့် အိုးအိမ်မဲ့သူများနှင့် နယ်အခြေအနေ မလုံခြုံသဖြင့် တောမှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများ အတွက် မြို့၏အရှေ့ဘက် ဘူတာရုံ အနီးတဝိုက်၊ ယခင်က အကျဉ်းထောင်ပိုင် လယ်မြေ များကို အကွက်သစ်များ ရိုက်ကာ နေရာချထားပေးရသည်။ ဘူတာရုံ၏ အရှေ့ကွင်း၊ မြို့၏ မြောက်ဘက်ပိုင်း စသည်တို့၌လည်း ကွက်သစ်များ ထူထောင် 
ပေးရလေသည်။

== သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရန်ကုန်မြို့နှင့် မီးရထားလမ်းအားဖြင့် မိုင် ၁၁ဝ ကွာဝေး၍ ရေလမ်းအားဖြင့် ၁၄၉ မိုင် ကွာဝေးလေသည်။ မြို့နယ်အတွင်းနှင့် အပသို့ မီးရထားလမ်း၊ မော်တော်ကားလမ်း နှင့်ရေလမ်းခရီးတို့ဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်သည်။ မန္တလေးနှင့်ရန်ကုန် အစုန်အဆန် သွားလာသော မန္တလေးသင်္ဘောကြီးများ ဆိုက်ကပ် ရာ ဖြစ်၍ အထက်နှင့်အောက်ကုန်ပစ္စည်းများ စုံစုံလင်လင် ရနိုင်လေသည်။

== စီးပွားရေး ==
မြို့သူမြို့သားများသည် အစိုးရ အမှုထမ်းများအပြင် ကုန်သည်ပွဲစားများဖြစ်၍ အထက်အောက် ကုန်စည်ပစ္စည်း မျိုးစုံကို ရောင်းဝယ်ဖောက်ကား လုပ်ကိုင်ကြ သည်။ ဗြိတိသျှ အစိုးရတို့ မြန်မာနိုင်ငံအလုံးကို မသိမ်းပိုက်မီ၊ ၁၈ ရာစုနှစ်အတွင်းက ဗြိတိသျှကိုယ်စားလှယ် တော်တစ်ဦး ဖြစ်သော ကာနယ်ဆိုင်းသည် ရန်ကုန်မှ အင်းဝသို့ ဆန်တက် ရာတွင် ဟင်္သာတမြို့ကိုလည်း ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ကာနယ် ဆိုင်းသည် ထိုခေတ် ဟင်္သာတမြို့သည် စီးပွားရေးအခြေအနေ တိုးတက် ကောင်းမွန်လျက်ရှိကာ မြို့သူမြို့သားတို့သည်လည်း ပြုမူ နေထိုင်စားဝတ်ပုံမှအစ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့ကြပေသည်ဟု ယင်း ၏မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားလေသည်။‌

အခြားလုပ်ငန်းများမှာ အိမ်ထောင် ပရိဘောဂလုပ်ငန်း၊ သင်ဖြူးသင်ဖျာလုပ်ငန်း စသည်တို့ဖြစ်၍ ချည်ထည်များရက်လုပ်သော စက်ရက်ကန်းရုံများလည်း ရှိသည်။ မြို့၏အနီးအနားတဝိုက်တွင် ဆီစက်များ၊ အုန်းဆီစက်များ ရှိသည်။ ဝင်ငွေကောင်းသော လုပ်ငန်းအမျိုးမျိုးကို လုပ်ကိုင်နိုင်ကြ၍  ဟင်္သာတမြို့နယ်တွင် လူဦးရေ ထူထပ်သည်။

=== ကုန်စည် နှင့် ခရီးသည် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ===
မြစ်သုံးခွဆုံ တွင် ရှိခြင်း၊ အောက် နှင့် အထက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပေါင်းကူးမြို့ဖြစ်နေခြင်း တို့ကြောင့် ရှေးအစဉ်အဆက်ကပင် ခရီးသည်နှင့် ကုန်စည် သယ်ယူ ပို့ဆောင်ရေး အချက်အချာမြို့ကြီး ဖြစ်နေခဲ့သည်။   

=== ဈေးများ ===
မြို့ကြီးပြီး အချက်အချာကျ သဖြင့် ဈေးများမှာ စည်ကား၍ ကုန်ပစ္စည်း စုံလင်သည်။ အထက် အောက် ကုန်စည်စုံ တွေ့နိုင်သည်။   

=== ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်း ===
ခရိုင်မြို့ ဖြစ်သဖြင့် အစိုးရဝန်ဆောင်မှုအတွက် ခရိုင်အဆင့် ရုံး ဌာန ပေါင်းစုံရှိသည်။

=== စိုက်ပျိုးရေး ===
မြေဩဇာထက်သန်ကောင်းမွန်သော မြို့နယ်ဖြစ်သဖြင့် ဆန် စပါးကို အများဆုံးစိုက်ပျိုးကြသည်။ အချို့ ဒေသများတွင် တနှစ်လျှင် နှစ်သီးစိုက်ပျိုးရန် ဆောင်ရွက်နေကြသည်။ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းရှိ မြေနုကျွန်းများနှင့် ရေကာတာ၏ အပြင်ဘက် သောင်ပြင်များတွင် ပဲအမျိုးမျိုး၊ ပြောင်း၊ ဆေး၊ ငရုတ် စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုး သောကိုင်းခင်းများကို အများ အပြား လုပ်ကိုင်ကြသည်။

အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

=== ရေလုပ်ငန်း ===
ဧရာဝတီ နှင့် ငဝန် မြစ်သုံးခွဆုံရာတွင် ရှိ၍ အင်းအိုင် ချောင်း မြောင်း မြစ်လက်တက်များ ပေါများသဖြင့် ရေလုပ်ငန်း ထွန်းကားပြီး ငါး ပုဇွန် များစွာထွက်သည်။ ငါးပိ ငါးခြောက် ထွက်ကုန်များ ထွက်ရှိသည်။  

== ဘုရား‌‌စေတီများ ==
ဟင်္သာတမြို့၏ ထင်ရှားသော စေတီဘုရားများမှာ [[ဦးပါရဲစေတီတော်]]၊ [[မြို့သူကြီးစေတီတော်]]၊ [[တိလောကဥသျှောင်ရှင်သာလျောင်းရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီး]] တို့ဖြစ်သည်။ အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ ပထမဆုံး မြန်အောင်မြို့ သူကြီးဦးမူတည်ခဲ့သော '''ငါးမျက်နှာဘုရား'''သည် မူလ နေရာ ဟောင်းမှ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မိုင်ဒါကွင်းအနီးသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ထိုဘုရားကို ခရစ်နှစ် ၁၈၁၅ ခုတွင် တည်ခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၈၁၂ ခုတွင် ပုဂံမင်းမိဖုရား၏ မယ်တော်တည်ခဲ့သည် ဆိုသော '''မယ်တော်ဘုရား'''ကိုလည်းကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မူလနေရာမှ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ကမ်းနှင့်ဝေးကွာ၍ ဆောက်လုပ်ရေးဌာန ရေကာတာ၏အတွင်းဘက်ကျသော '''ကျောက်တော်ကြီးဘုရား'''နှင့် '''ဆယ်ထပ်ကြီးဘုရား'''တို့သည် ဗြိတိသျှခေတ်၌ တည်ခဲ့သော ဘုရားများဖြစ်ကြပြီးလျှင် အခြံအရံ ဇရပ် တန်ဆောင်းများဖြင့်တင့်တယ်ခန့်ညားစွာ ဖူးတွေ့ကြရသည်။ ထို့ပြင် ဆီစက်နှင့်ဆန်စက်ပိုင်ရှင် ဦးအောင်မြတ်ကျော်၏ကောင်းမှုဖြစ်သောဘုရားလည်း ရှိပေသေးသည်။

== ဘုန်းကြီး‌‌ကျောင်းများ ==
ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ယခင်က ကျမ်းဂန်တတ် ဆရာတော်ကြီး များ သီတင်းသုံးခဲ့ရာ ကျောင်းတိုက်ကြီးများမှာ '''လယ်တီကျောင်းတိုက်'''၊ '''မိုးကောင်းကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရေတံခွန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပတ္တမြားကျောင်းတိုက်'''၊ '''ဘုရားကြီးကျောင်းတိုက်'''၊'''သပြေပင်ကျောင်းတိုက်'''တို့အပြင် မြို့အတွင်းပိုင်း၌မူ '''မြစ်ကွေ့ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရန်ကုန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပိုးစတောကျောင်း''' စသည်တို့ ရှိကြသည်။ သီလရှင်စာသင်ကျောင်းတိုက်ကြီး များလည်း ရှိပေသေးသည်။

စာတတ် ကျမ်းတတ် ရဟန်း၊ သီလရှင်တို့ များပြားသော မြို့ဖြစ်သည့်ပြင် မြို့သူမြို့သားများအနေဖြင့်လည်း စာပေပညာ၊ အနုပညာလေ့လာလိုက်စားသူများ အတော်များများ ရှိသည်။

== ပညာရေး==
ပညာရေးအတွက် ဟင်္သာတတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတနည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း ခြောက်ကျောင်း နှင့်စက်မှုအထက်တန်းကျောင်း တကျောင်းရှိသည်ကို ထောက်၍ ပညာရေး အဆင့်အတန်းကို အကဲခတ်နိုင်ပေသည်။

== ထူးခြားထင်ရှား ==
ဟင်္သာတ မှ နာမည်ကျော် ဂီတ နှင့် အနု ပညာရှင် များစွာ ထွက်ပေါ် ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသူ အချို့မှာ -

# [[ချစ်ဆွေ၊ စန္ဒရား]]
# [[ဟင်္သာတထွန်းရင်]]
# [[မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ|ဟင်္သာတမြင့်ငွေ]]
# [[မိုးဒီ]]
# [[မင်းအောင် (အဆိုတော်)|မင်းအောင်]]
#[[အကော်ဒီယံအုန်းကျော်|အကော်ဒီယံအုန်း‌ကျော်]]
#[[ဖြိုးမြတ်အောင်]]

== အစားအသောက် ==
မြန်မာ မုန့်ဟင်းခါးများတွင် ဟင်္သာတ မုန့်ဟင်းခါးသည် နာမည်ရ မုန့်ဟင်းခါးတမျိုးဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
 [[Category:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ‎]]</text>
      <sha1>4s3u1ql61peuy1a0ooyqitv405xu5bl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1043444</id>
      <parentid>1043443</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T06:28:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်း */</comment>
      <origin>1043444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42159" sha1="fdy5wy95e6cl9whzi62mdy39ez53mu6" xml:space="preserve">{{outdated}}
{{Infobox settlement
|name = ဟင်္သာတမြို့
|other_name = 
| settlement_type = မြို့
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ
|image_skyline = Hinthada.jpg
|image_caption = 
|image_map =
|map_caption =
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{Flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_name1 = [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[ဟင်္သာတခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 = [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]
|unit_pref = 
|area_total_km2 =
| population_footnotes  = &lt;ref name=&quot;WG&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |title=Myanmar: largest cities and towns and statistics of their population&quot; |archiveurl=https://archive.today/20130209135624/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |archivedate=2013-02-09 |deadurl=yes |df= }} World Gazetteer&lt;/ref&gt;
|population = 
|population_as_of = 
| population_est  =
| pop_est_as_of   =
|population_blank1_title = Ethnicities
|population_blank2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
|population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု
|population_density_km2 = auto
|coordinates       = {{coord|17|38|46|N|95|27|37|E|region:MM|display=inline,title}}
|leader_title = Mayor
|elevation_ft =
|elevation_m = 17
|timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
|utc_offset = +6.30
|website =
}}
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတွင် [[ဟင်္သာတခရိုင်]] နှင့် [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သော ဟင်္သာတ မြို့သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

== သမိုင်း ==
မြို့တည်သည့် သက္ကရာဇ်ကို အချို့က ၁၃ ရာစုနှစ် အလယ် ပိုင်း၊ အချို့က ၁၆ ရာစုနှစ် စောစောပိုင်းဟု အမျိုးမျိုး ပြောဆို ကြသည်။ ရာဇဝင် အထောက်အထားမရသော်လည်း ၁၆ ရာစု နှစ်အတွင်း တည်ခဲ့သည် ဆိုသော အဆိုသည် ပို၍ မှန်ကန် ဖွယ်ရှိသည်။

ဟင်္သာတဟူသောအမည်ခေါ်တွင်ခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အကြောင်းပြချက် သုံးမျိုးရှိသော်လည်း ခိုင်လုံသော အချက် များဟူ၍ကား မဆိုနိုင်ချေ။

ပထမအကြောင်းပြချက်မှာ အချို့ ရှေးသူဟောင်းတို့၏ အဆိုအရ ရှေးအခါက ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သည် ဟင်္သာငှက်များ ကျက်စားရာ ညွှန်ပျောင်း ထူသော မြေနိမ့်ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အလောင်းစည်သူ မင်းသည် ဖောင်စကြာဖြင့် တိုင်းခမ်းလှည့်လည်လာရာ ဟင်္သာတမြို့နေရာသို့ ရောက်လျှင် ဖောင်တော်ကို ရပ်နား၍ စခန်းချသည်။ ယင်းသည့်အခိုက်တွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ရှိ သဲသောင်တစ်ခုပေါ်၌ ကျက်စားနေသော ဟင်္သာမောင်နှံအနက် ဟင်္သာဖိုသည် ရုတ်တရက် သေဆုံးသွားလေရာ ဟင်္သာမသည် 
ဟင်္သာဖိုအား လွမ်းဆွတ်တမ်းတနေသည်ကို ဘုရင်မင်းမြတ် မြင်တော်မူသဖြင့် ထိုအရပ်ကို ဟင်္သာတ တွင်စေခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။

ဒုတိယအကြောင်းပြချက်မှာ တရုတ်ပြေးမင်း နရသီဟပတေ့ သည် တရုတ်တို့၏ရန်ကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကို စုန်ဆင်းလာရာ၊ ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သို့ရောက်လျှင် ခေတ္တစခန်းချနေခိုက် ပွဲတော်တည်ရန် ဟင်းမယ် ၃ဝဝ မပြည့်သဖြင့် ဟင်းလျာတ ခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဟင်းလျာတဟု ဆိုကြရာမှ ဟင်္သာတသို့ ရွေ့လျောလာသည်ဟု တစ်မျိုးဆိုကြသည်။

တတိယအကြောင်းပြချက်မှာ မွန်တို့ခေတ်က ဟင်္သာတမြို့ နေရာတွင် ဓနုန်းပင် အများအပြား ပေါက်ရောက်ရာ မွန် ဘာသာစကားဖြင့် ဓနုန်းပင်ကို ဟမ်းဇဒါးဟု ခေါ်ကြရာ၊ မြန်မာအသံဖြင့် ဟမ်းသဒါးဟု လိုက်၍ ခေါ်ကြရာမှ ဟင်္သာတ တွင်လာသည်ဟု ဆိုကြပြန်လေသည်။

ရာဇဝင်သမိုင်းများ၌ ဟင်္သာ၏အမည်ကို အလောင်းဘုရား လက်ထက်ကမှ စတင် တွေ့ရှိရသည်။ အင်းဝနှင့် ပဲခူးခေတ် တွင် ထိုနှစ်ပြည်ထောင်တို့ ကူးလူးဆက်ဆံရာ၌လည်းကောင်း၊ စစ်မက်ကာလ၌လည်းကောင်း ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ရှိ တောင်ငူ(စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်း)ကြောင်းနှင့် လှိုင်မြစ်ကြောင်း တို့ကိုသာ အသုံးများခဲ့ကြ၍ ဧရာဝတီ မြစ်ကြောင်းအားဖြင့် လည်း ပြည်မြို့အထိသာ စုန်ဆင်းကြသည်။ ပြည်မြို့မှ အောက် ဘက် ဟင်္သာတနယ်ဘက်သို့ ကား အရောက်အပေါက် ည်းပါးခဲ့သည်။ ထိုခေတ်က ရေကာတာများလည်း အလုံ အလောက် မဆောက်လုပ်ရသေးသဖြင့် ရေလွှမ်းမိုးမှုဒဏ်ကြောင့် လူနေအိမ်ခြေလည်း အလွန်ပင် နည်းပါးခဲ့လေသည်။ ဟင်္သာတ ဒေသ တဝိုက်သည် ရှေးမြန်မာမင်းများ လက်ထက်က ဟံသာ ဝတီပဲခူး၏လက်အောက်ခံဖြစ်ပြီးလျှင် မွန်လူမျိုးများ နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ မွန်အဆက်အနွယ် ပပျောက် သလောက် ရှိနေခဲ့သည်။

ဟံသာဝတီကို ခရစ် ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် အလောင်းမင်း တရားကြီး သိမ်းပိုက်သောအခါ ဟင်္သာတနယ်သည်လည်း မြန်မာမင်းတို့ လက်အောက်ခံဖြစ်လာသည်။ ၁၇၅၉ ခုနှစ်တွင် ပဲခူး၌ မွန်တို့ပုန်ကန်ထကြွကြသော အခါ ဟံသာဝတီပဲခူးရှိ မြန်မာဘုရင်ခံသည် ဟင်္သာတသို့ ဆုတ်ပေးရသည်ဟူသော အဆိုကိုထောက်၍ ထိုစဉ်က ဟင်္သာတသည် ခိုင်လုံသော မြို့တမြို့ ဖြစ်နေပြီဟု ယူဆရပြီးလျှင် မြန်မာလူမျိုးများသည် လည်း ထိုဒေသတွင် အတော်အတန် အခြေစိုက် နေထိုင်လျက် ရှိဟန်တူပေသည်။ ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်း အင်္ဂလိပ်တပ်များ ပြည်မြို့သို့ ချီတက်လာစဉ်က ဟင်္သာတမှ အခုအခံ မပြုခဲ့ပေ။ 

ဒုတိယအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်းကမူ ဟင်္သာတနယ်အတွင်း အခြေအနေ မငြိမ်မသက် ရှိလာသည်။ သူကြီးဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်သော ဦးမြတ်ထွန်းဆိုသူ ခေါင်းဆောင်၍ မအူပင်၊ ပုသိမ်၊ ဟင်္သာတတဝိုက်၌ လည်းကောင်း၊ ဦးခေါင်းကြီးဆိုသူ ခေါင်း ဆောင်၍ သာယာဝတီတဝိုက်၌လည်းကောင်း ဆူပူသောင်းကျန်း မှုများကို ဗြိတိသျှအစိုးရသည် အတော်ပင် နှိမ်နင်းယူရလေသည်။ ဟင်္သာတခရိုင်ဟု ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ မူလသတ်မှတ်ထား သော နယ်မြေတွင် မအူပင်ခရိုင်၏ တစိတ်တဒေသနှင့် သာယာဝတီခရိုင်တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဆူပူလှုပ်ရှားမှု များကို နှိမ်နင်းရေးအတွက် အုပ်ချုပ်မှု လွယ်ကူစေရန် နှစ် ပေါင်း ၃ဝ ခန့်အတွင်း ဟင်္သာတခရိုင် နယ်နမိတ်ကို အကြိမ် ကြိမ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ် ခဲ့ရလေသည်။

သာယာဝတီမင်းလက်ထက်က ဧရာဝတီမြစ်၏ တစ်ဘက် တစ်ချက်တွင် ရှိကြသော ဟင်္သာတနှင့် သာယာဝတီ တို့သည် ထိုမင်း မင်းသားဘဝက အပိုင်စားရသော နယ်မြေများဖြစ်၍ အင်းဝနေပြည်တော်မှစ၍ တိုက်ရိုက် အုပ်ချုပ်သည်။ နောင်အခါ မြို့ငယ်၊ တိုက်ငယ်များ ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ အုပ်ချုပ်စအခါက သာယာဝတီမင်းသား အပိုင်စားခဲ့သော နယ်မြေတို့ကို သာရဝေါတွင် အရေးပိုင် (ခရိုင် ဝန်)ရုံးစိုက်မြို့ထား၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုနယ်မြေ အပိုင်း အခြားမှာ လေးမျက်နှာမြို့နယ်မှ လွဲ၍ ယခု ဟင်္သာတခရိုင်၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ တရုတ်မော်မြို့နယ်၊ သုံးဆယ်တိုက်နယ်၊ ယခု မအူပင်ခရိုင်မှ ဓနုဖြူမြို့နယ်တို့ ပါဝင်သည်။ နောင်အခါ သူပုန်သူကန်အရေးကြောင့် အုပ်ချုပ်ရေးလွယ်ကူစေရန် ခရစ် ၁၈၅၃ ခုနှစ်မတိုင်မီကာလတွင် သာရဝေါခရိုင်ကို နှစ်ပိုင်း ခွဲခြားလိုက်ရသည်။ 

ဟင်္သာတမြို့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက် မျူနီစီပယ်အဖွဲ့ အစောဆုံးတည်ထောင်ခဲ့သော မြို့ကြီးခုနစ်မြို့တွင် ပါဝင်၍၊ ထို အဖွဲ့တည်ထောင်သည့်နှစ်မှာ ခရစ် ၁၈၇၄ ခုနှစ်ဖြစ်လေသည်။ သင်္သာတမြို့သည် ယခင် ဟင်္သာတခရိုင်၏ တောင်ဘက် ပိုင်းတွင် တန်းလျက် တည်ရှိသော မြို့နယ်သုံးနယ် အနက်၊ အလယ်မြို့နယ်ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်တစ်ခုလုံး၏ မြေမျက်နှာပြင် သည် နုံးတင်မြေနုလွင်ပြင်ကြီးဖြစ်၍ အကျယ်အဝန်းသည် ၃၆၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်ပြီးလျှင် သူကြီးတပိုင်နယ်ပေါင်း ၁၁၉ ခု ရှိ လေသည်။ 

ဧရာဝတီမြစ်အားဖြင့် ပိုင်းခြား ထားသော ထိုခရိုင်သစ်နှစ်ခုမှာ ဟင်္သာတ(ရုံးစိုက်မြို့ ဟင်္သာတ)နှင့် သာယာဝတီ(ရုံးစိုက်မင်းကြီးမြို့)ဖြစ်ကြ၍ ပြည်ခရိုင်အတွင်း၌ ပါဝင်နေသော တရုတ်မော်မြို့နယ်ကို သာယာဝတီခရိုင်အတွင်း သို့ ပေါင်းထည့်ပေးသည်။၁၉၇၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်သစ် ဖော်ထုတ် ရေး အစီအစဉ်အရ ခရိုင်အဆင့် ဖျက်သိမ်းလိုက်သည့်အခါ ဟင်္သာတသည် မြို့နယ်အဆင့်သို့ ရောက်ခဲ့သည်။

== ရေဆင်း ==
ဟင်္သာတမြို့သည် မြို့ခင်းမြို့ကွက် အနေအထား ကောင်း သော်လည်း၊ မြစ်ကမ်းပါးအောက် နိမ့်နေသည်။ ထိုကြောင့် မိုးရာသီအခါ ရေဆင်းမကောင်းသဖြင့် မြို့ထဲတွင် ရေအိုင်ခြင်း၊ ရေဝပ်ခြင်းများ ရှိတတ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်ရေလျှံသည့်ဘေးမှ ကင်းလွတ်နိုင်ရန် မြစ်ဆိပ်ကမ်းပါးတလျှောက် ရေကာတာဖို့ ထားသည်။ ကမ်းနားဘက်မှ အတွင်းကျကျ၌လည်း ပြည်သူ့ လုပ်ငန်းဌာန ရေကာတာကြီးတထပ် ရှိသေးရာ၊ ထိုရေကာတာ ရိုးကြီးသည် မြို့ကို အရှေ့မှအနောက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။  

== လူဦး‌‌‌ရေ ==
၁၉၆၃ ခုနှစ်ခန့်မှန်း သန်ကောင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတ မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေသည် ၆၇၈၆၄ ယောက်ဖြစ်၍ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် အများဆုံးဖြစ်သည်။ ဒုတိယအများစုသည် ကရင်လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်။

၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းသန်ကောင်စာရင်းအရ မြို့နယ်လူဦးရေသည် ၃၂၈ဝဝဝ ယောက် ဖြစ်လေသည်။
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt;

၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတမြို့ပေါ် လူဦးရေမှာ ၈၃၇၆၂ ဦးဖြစ်သည်။

== အခြေခံအဆောက်အအုံ ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရှေးခေတ်ဟောင်းမြို့ကြီးတမြို့ မဟုတ် သဖြင့် မြို့ပေါ်တွင် ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံကြီးများ မရှိလှ ချေ။ ကုန်းဘောင်ခေတ် နောက်ပိုင်းတွင်သာ မြို့ဝန်တစ်ဦး အုပ်ချုပ်သော မြို့တမြို့ဖြစ်လာသည်။ သို့သော် စီးပွားရေး ချောင်လည်သူများ များပြားသဖြင့် ခမ်းနာလှပသော စေတီပုထိုး ဘုရားကျောင်းကန်များ ရှိသည်။ ယခင်က မြစ်ကမ်းပါးနှင့်ဝေး သော်လည်း ကမ်းအပြိုကြမ်းသဖြင့် ယခုအခါ မြစ်ကမ်းနဖူးတွင် တဲတဲ ကလေးမျှကျန်နေသောရွှေပြောင်ပြောင်ဘုရားနှင့် ဦးဘရဲ ဘုရားတို့အား ကမ်းပြိုရာသို့ မပါအောင် အထူးကြပ်မ စောင့်ရှောက်နေကြရသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် အနီးအနားရှိ အခြားနေအိမ် အဆောက်အအုံများ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော်လည်း ထိုဘုရားနှစ်ဆူနေရာတွင် ကမ်းသည် ဝိုက်၍ ကျန်နေလေသည်။ ထိုစေတီနှစ်ဆူအနက် ဦးဘရဲ ဘုရားသည် ဟင်္သာတမြို့၏မြို့သူကြီးဦးဘရဲက ခရစ် ၁၈ဝ၄ ခုနှစ်တွင် တည်ထားသည်။ ရွှေ ပြောင်ပြောင်ဘုရားမှာမူ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ဥယျာဉ်တော်အုပ် ဦးပါလူက၊ ၁၈၁၇ ခုနှစ်တွင် တည်ထား၍ ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် မြို့သူကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သူ ဦးမြတ်သာနော်က ထပ်မံ မွန်းမံပြုပြင်ခဲ့သည်။

လမ်းကြီးလမ်းကောင်းများ နေအိမ်တိုက်တာ အဆောက်အအုံ ကောင်းကြီးများ၊ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံး၊ ပြည်သူ့ဘဏ်ခွဲ၊ သစ်တော ရုံး၊ ကုန်သွယ်ရေးရုံး၊ ဘူတာရုံ၊ ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့ရုံး၊ စာတိုက်ကြေးနန်းရုံး၊ ကြိုးမဲ့ကြေးနန်းရုံး၊ ဆေးရုံ၊ အကျဉ်းထောင် စသည်တို့ဖြင့် သိုက်မြိုက်ခမ်းနားစွာ ရှိလေ သည်။

ဟင်္သာတမြို့ရှိ မြစ်ကမ်းပါးသည် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်မှ စ၍ အပြိုကြမ်းလာသဖြင့် ကမ်းနားနှင့်နီးသော အိုးအိမ်အဆောက် အအုံများစွာတို့သည် ကမ်းပြိုရာထဲသို့ ပါသွားကြသည်။ ရှေး ခေတ်က ဟင်္သာတဈေးကြီး သည် အလွန်ကြီးကျယ်ပြီးလျှင် မြန်မာပန်းပုကျော်များ၏ ပန်းတမော့၊ ပန်းတော့လက်ရာများဖြင့် အလွန်လှပ ခမ်းနား၍ မြို့၏ကျက်သရောဆောင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုဈေးကြီးသည် မြစ်ကမ်းပါးအနီး တည်ရှိခဲ့ရာ ကမ်းပြိုရာသို့လုံးလုံးလျားလျား ပါသွားခဲ့သဖြင့်၊ ထိုဈေးကြီးတည်ခဲ့သော နေရာသည် ယခု မြစ်လယ်ခန့်တွင် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ ရွှေ့ပြောင်း၍ရသော အဆောက်အအုံ၊ စေတီဘုရား ကျောင်းကန် တို့ကို ကုန်းပိုင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းရွှေ့ရသည်။ မရွှေ့ ပြောင်းနိုင်၍ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော မြို့၏အဆောက်အအုံ များသည် သုံးပုံနှစ်ပုံခန့် ရှိလေသည်။

ယခင်က မြို့အလယ်ဟု ခေါ်ဆိုသော နေရာတွင် မိုင်ဒါ ကွင်းကျယ်ကြီး ရှိသည်။ ထိုကွင်းကျယ်ကြီး အတွင်း နှစ်စဉ် ဒါဘာပွဲ၊ ပြေးပွဲ၊ ပြိုင်ပွဲ၊ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထိုကွင်းကြီး၏ တဘက်တွင် ဘောလုံးကွင်း ပြုလုပ်ထားသည်။ ဟင်္သာတဈေးကြီး ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသောအခါ ထိုဈေးကြီး အစား တည်ဆောက်ရန်အတွက် ဘဏ္ဍာကြေးငွေ နည်းပါးမှု၊ သင့်လျော်ကျယ်ဝန်းသော မြေကွက်ရမှုစသော ကိစ္စ အဝဝတို့ အဆင်မပြေနိုင်သဖြင့် ထိုမိုင်ဒါကွင်းကြီးထဲတွင်ပင် သွပ်မိုးပျဉ် ကာ ဈေးဆိုင်ကန္နာများ တည်ဆောက်၍ ဈေးအဖြစ် အလျင် အမြန်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရသည်။ ထိုကြောင့် ယခင်က ဟင်္သာတ မြို့လယ်၏ ကျယ်လွင့်သော မိုင်ဒါကွင်းကြီး ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရ လေသည်။ ယခုဈေးသည် ကမ်းခြေနှင့် အတန်ဝေးပြီးလျှင် မြို့အလယ်၌ တည်ရှိ၍ ယခင်ကမြို့နှင့် အလှမ်းကွာကွာ တွင်ရှိခဲ့သော ဆေးရုံ၊ သစ်တောရုံး၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ အကျဉ်းထောင်၊ အစိုးရရုံးများနှင့် မဝေးလှတော့ချေ။

ဟင်္သာတမြို့၏ အခြားအန္တရာယ်တစ်ခုမှာ မီးဘေးဖြစ်သည်။ နွေရာသီတွင် ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ရေရှားပါးသည်။ မြစ်ဆိပ်ကမ်း များတွင် မိုးကုန်လျှင် သောင်များထွန်းလာသဖြင့် မြစ်ရေရရန် ခက်ခဲမှု၊ ရေတွင်းများ နည်းမှုကြောင့် ရေအခက်အခဲ ပြဿနာ ရှိပြီးလျှင် နှစ်စဉ် မီးလောင်သည့် ကိစ္စများ ဖြစ်ပေါ်တတ်လေ သည်။ မီးဘေးဒဏ်ခံရသူများ၊ ကမ်းပြိုသဖြင့် အိုးအိမ်မဲ့သူများနှင့် နယ်အခြေအနေ မလုံခြုံသဖြင့် တောမှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများ အတွက် မြို့၏အရှေ့ဘက် ဘူတာရုံ အနီးတဝိုက်၊ ယခင်က အကျဉ်းထောင်ပိုင် လယ်မြေ များကို အကွက်သစ်များ ရိုက်ကာ နေရာချထားပေးရသည်။ ဘူတာရုံ၏ အရှေ့ကွင်း၊ မြို့၏ မြောက်ဘက်ပိုင်း စသည်တို့၌လည်း ကွက်သစ်များ ထူထောင် 
ပေးရလေသည်။

== သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရန်ကုန်မြို့နှင့် မီးရထားလမ်းအားဖြင့် မိုင် ၁၁ဝ ကွာဝေး၍ ရေလမ်းအားဖြင့် ၁၄၉ မိုင် ကွာဝေးလေသည်။ မြို့နယ်အတွင်းနှင့် အပသို့ မီးရထားလမ်း၊ မော်တော်ကားလမ်း နှင့်ရေလမ်းခရီးတို့ဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်သည်။ မန္တလေးနှင့်ရန်ကုန် အစုန်အဆန် သွားလာသော မန္တလေးသင်္ဘောကြီးများ ဆိုက်ကပ် ရာ ဖြစ်၍ အထက်နှင့်အောက်ကုန်ပစ္စည်းများ စုံစုံလင်လင် ရနိုင်လေသည်။

== စီးပွားရေး ==
မြို့သူမြို့သားများသည် အစိုးရ အမှုထမ်းများအပြင် ကုန်သည်ပွဲစားများဖြစ်၍ အထက်အောက် ကုန်စည်ပစ္စည်း မျိုးစုံကို ရောင်းဝယ်ဖောက်ကား လုပ်ကိုင်ကြ သည်။ ဗြိတိသျှ အစိုးရတို့ မြန်မာနိုင်ငံအလုံးကို မသိမ်းပိုက်မီ၊ ၁၈ ရာစုနှစ်အတွင်းက ဗြိတိသျှကိုယ်စားလှယ် တော်တစ်ဦး ဖြစ်သော ကာနယ်ဆိုင်းသည် ရန်ကုန်မှ အင်းဝသို့ ဆန်တက် ရာတွင် ဟင်္သာတမြို့ကိုလည်း ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ကာနယ် ဆိုင်းသည် ထိုခေတ် ဟင်္သာတမြို့သည် စီးပွားရေးအခြေအနေ တိုးတက် ကောင်းမွန်လျက်ရှိကာ မြို့သူမြို့သားတို့သည်လည်း ပြုမူ နေထိုင်စားဝတ်ပုံမှအစ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့ကြပေသည်ဟု ယင်း ၏မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားလေသည်။‌

အခြားလုပ်ငန်းများမှာ အိမ်ထောင် ပရိဘောဂလုပ်ငန်း၊ သင်ဖြူးသင်ဖျာလုပ်ငန်း စသည်တို့ဖြစ်၍ ချည်ထည်များရက်လုပ်သော စက်ရက်ကန်းရုံများလည်း ရှိသည်။ မြို့၏အနီးအနားတဝိုက်တွင် ဆီစက်များ၊ အုန်းဆီစက်များ ရှိသည်။ ဝင်ငွေကောင်းသော လုပ်ငန်းအမျိုးမျိုးကို လုပ်ကိုင်နိုင်ကြ၍  ဟင်္သာတမြို့နယ်တွင် လူဦးရေ ထူထပ်သည်။

=== ကုန်စည် နှင့် ခရီးသည် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ===
မြစ်သုံးခွဆုံ တွင် ရှိခြင်း၊ အောက် နှင့် အထက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပေါင်းကူးမြို့ဖြစ်နေခြင်း တို့ကြောင့် ရှေးအစဉ်အဆက်ကပင် ခရီးသည်နှင့် ကုန်စည် သယ်ယူ ပို့ဆောင်ရေး အချက်အချာမြို့ကြီး ဖြစ်နေခဲ့သည်။   

=== ဈေးများ ===
မြို့ကြီးပြီး အချက်အချာကျ သဖြင့် ဈေးများမှာ စည်ကား၍ ကုန်ပစ္စည်း စုံလင်သည်။ အထက် အောက် ကုန်စည်စုံ တွေ့နိုင်သည်။   

=== ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်း ===
ခရိုင်မြို့ ဖြစ်သဖြင့် အစိုးရဝန်ဆောင်မှုအတွက် ခရိုင်အဆင့် ရုံး ဌာန ပေါင်းစုံရှိသည်။

ပုဂ္ဂလိက ပွဲရုံမျိုးစုံရှိသည်။

=== စိုက်ပျိုးရေး ===
မြေဩဇာထက်သန်ကောင်းမွန်သော မြို့နယ်ဖြစ်သဖြင့် ဆန် စပါးကို အများဆုံးစိုက်ပျိုးကြသည်။ အချို့ ဒေသများတွင် တနှစ်လျှင် နှစ်သီးစိုက်ပျိုးရန် ဆောင်ရွက်နေကြသည်။ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းရှိ မြေနုကျွန်းများနှင့် ရေကာတာ၏ အပြင်ဘက် သောင်ပြင်များတွင် ပဲအမျိုးမျိုး၊ ပြောင်း၊ ဆေး၊ ငရုတ် စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုး သောကိုင်းခင်းများကို အများ အပြား လုပ်ကိုင်ကြသည်။

အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

=== ရေလုပ်ငန်း ===
ဧရာဝတီ နှင့် ငဝန် မြစ်သုံးခွဆုံရာတွင် ရှိ၍ အင်းအိုင် ချောင်း မြောင်း မြစ်လက်တက်များ ပေါများသဖြင့် ရေလုပ်ငန်း ထွန်းကားပြီး ငါး ပုဇွန် များစွာထွက်သည်။ ငါးပိ ငါးခြောက် ထွက်ကုန်များ ထွက်ရှိသည်။  

== ဘုရား‌‌စေတီများ ==
ဟင်္သာတမြို့၏ ထင်ရှားသော စေတီဘုရားများမှာ [[ဦးပါရဲစေတီတော်]]၊ [[မြို့သူကြီးစေတီတော်]]၊ [[တိလောကဥသျှောင်ရှင်သာလျောင်းရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီး]] တို့ဖြစ်သည်။ အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ ပထမဆုံး မြန်အောင်မြို့ သူကြီးဦးမူတည်ခဲ့သော '''ငါးမျက်နှာဘုရား'''သည် မူလ နေရာ ဟောင်းမှ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မိုင်ဒါကွင်းအနီးသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ထိုဘုရားကို ခရစ်နှစ် ၁၈၁၅ ခုတွင် တည်ခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၈၁၂ ခုတွင် ပုဂံမင်းမိဖုရား၏ မယ်တော်တည်ခဲ့သည် ဆိုသော '''မယ်တော်ဘုရား'''ကိုလည်းကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မူလနေရာမှ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ကမ်းနှင့်ဝေးကွာ၍ ဆောက်လုပ်ရေးဌာန ရေကာတာ၏အတွင်းဘက်ကျသော '''ကျောက်တော်ကြီးဘုရား'''နှင့် '''ဆယ်ထပ်ကြီးဘုရား'''တို့သည် ဗြိတိသျှခေတ်၌ တည်ခဲ့သော ဘုရားများဖြစ်ကြပြီးလျှင် အခြံအရံ ဇရပ် တန်ဆောင်းများဖြင့်တင့်တယ်ခန့်ညားစွာ ဖူးတွေ့ကြရသည်။ ထို့ပြင် ဆီစက်နှင့်ဆန်စက်ပိုင်ရှင် ဦးအောင်မြတ်ကျော်၏ကောင်းမှုဖြစ်သောဘုရားလည်း ရှိပေသေးသည်။

== ဘုန်းကြီး‌‌ကျောင်းများ ==
ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ယခင်က ကျမ်းဂန်တတ် ဆရာတော်ကြီး များ သီတင်းသုံးခဲ့ရာ ကျောင်းတိုက်ကြီးများမှာ '''လယ်တီကျောင်းတိုက်'''၊ '''မိုးကောင်းကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရေတံခွန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပတ္တမြားကျောင်းတိုက်'''၊ '''ဘုရားကြီးကျောင်းတိုက်'''၊'''သပြေပင်ကျောင်းတိုက်'''တို့အပြင် မြို့အတွင်းပိုင်း၌မူ '''မြစ်ကွေ့ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရန်ကုန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပိုးစတောကျောင်း''' စသည်တို့ ရှိကြသည်။ သီလရှင်စာသင်ကျောင်းတိုက်ကြီး များလည်း ရှိပေသေးသည်။

စာတတ် ကျမ်းတတ် ရဟန်း၊ သီလရှင်တို့ များပြားသော မြို့ဖြစ်သည့်ပြင် မြို့သူမြို့သားများအနေဖြင့်လည်း စာပေပညာ၊ အနုပညာလေ့လာလိုက်စားသူများ အတော်များများ ရှိသည်။

== ပညာရေး==
ပညာရေးအတွက် ဟင်္သာတတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတနည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း ခြောက်ကျောင်း နှင့်စက်မှုအထက်တန်းကျောင်း တကျောင်းရှိသည်ကို ထောက်၍ ပညာရေး အဆင့်အတန်းကို အကဲခတ်နိုင်ပေသည်။

== ထူးခြားထင်ရှား ==
ဟင်္သာတ မှ နာမည်ကျော် ဂီတ နှင့် အနု ပညာရှင် များစွာ ထွက်ပေါ် ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသူ အချို့မှာ -

# [[ချစ်ဆွေ၊ စန္ဒရား]]
# [[ဟင်္သာတထွန်းရင်]]
# [[မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ|ဟင်္သာတမြင့်ငွေ]]
# [[မိုးဒီ]]
# [[မင်းအောင် (အဆိုတော်)|မင်းအောင်]]
#[[အကော်ဒီယံအုန်းကျော်|အကော်ဒီယံအုန်း‌ကျော်]]
#[[ဖြိုးမြတ်အောင်]]

== အစားအသောက် ==
မြန်မာ မုန့်ဟင်းခါးများတွင် ဟင်္သာတ မုန့်ဟင်းခါးသည် နာမည်ရ မုန့်ဟင်းခါးတမျိုးဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
 [[Category:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ‎]]</text>
      <sha1>fdy5wy95e6cl9whzi62mdy39ez53mu6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1043445</id>
      <parentid>1043444</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T06:30:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဈေးများ */</comment>
      <origin>1043445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42310" sha1="71fnlkpbaxmv1hdp7955vvci9ftxynh" xml:space="preserve">{{outdated}}
{{Infobox settlement
|name = ဟင်္သာတမြို့
|other_name = 
| settlement_type = မြို့
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ
|image_skyline = Hinthada.jpg
|image_caption = 
|image_map =
|map_caption =
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{Flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_name1 = [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[ဟင်္သာတခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 = [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]
|unit_pref = 
|area_total_km2 =
| population_footnotes  = &lt;ref name=&quot;WG&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |title=Myanmar: largest cities and towns and statistics of their population&quot; |archiveurl=https://archive.today/20130209135624/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-141 |archivedate=2013-02-09 |deadurl=yes |df= }} World Gazetteer&lt;/ref&gt;
|population = 
|population_as_of = 
| population_est  =
| pop_est_as_of   =
|population_blank1_title = Ethnicities
|population_blank2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
|population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု
|population_density_km2 = auto
|coordinates       = {{coord|17|38|46|N|95|27|37|E|region:MM|display=inline,title}}
|leader_title = Mayor
|elevation_ft =
|elevation_m = 17
|timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
|utc_offset = +6.30
|website =
}}
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတွင် [[ဟင်္သာတခရိုင်]] နှင့် [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သော ဟင်္သာတ မြို့သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

== သမိုင်း ==
မြို့တည်သည့် သက္ကရာဇ်ကို အချို့က ၁၃ ရာစုနှစ် အလယ် ပိုင်း၊ အချို့က ၁၆ ရာစုနှစ် စောစောပိုင်းဟု အမျိုးမျိုး ပြောဆို ကြသည်။ ရာဇဝင် အထောက်အထားမရသော်လည်း ၁၆ ရာစု နှစ်အတွင်း တည်ခဲ့သည် ဆိုသော အဆိုသည် ပို၍ မှန်ကန် ဖွယ်ရှိသည်။

ဟင်္သာတဟူသောအမည်ခေါ်တွင်ခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အကြောင်းပြချက် သုံးမျိုးရှိသော်လည်း ခိုင်လုံသော အချက် များဟူ၍ကား မဆိုနိုင်ချေ။

ပထမအကြောင်းပြချက်မှာ အချို့ ရှေးသူဟောင်းတို့၏ အဆိုအရ ရှေးအခါက ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သည် ဟင်္သာငှက်များ ကျက်စားရာ ညွှန်ပျောင်း ထူသော မြေနိမ့်ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အလောင်းစည်သူ မင်းသည် ဖောင်စကြာဖြင့် တိုင်းခမ်းလှည့်လည်လာရာ ဟင်္သာတမြို့နေရာသို့ ရောက်လျှင် ဖောင်တော်ကို ရပ်နား၍ စခန်းချသည်။ ယင်းသည့်အခိုက်တွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ရှိ သဲသောင်တစ်ခုပေါ်၌ ကျက်စားနေသော ဟင်္သာမောင်နှံအနက် ဟင်္သာဖိုသည် ရုတ်တရက် သေဆုံးသွားလေရာ ဟင်္သာမသည် 
ဟင်္သာဖိုအား လွမ်းဆွတ်တမ်းတနေသည်ကို ဘုရင်မင်းမြတ် မြင်တော်မူသဖြင့် ထိုအရပ်ကို ဟင်္သာတ တွင်စေခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။

ဒုတိယအကြောင်းပြချက်မှာ တရုတ်ပြေးမင်း နရသီဟပတေ့ သည် တရုတ်တို့၏ရန်ကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကို စုန်ဆင်းလာရာ၊ ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သို့ရောက်လျှင် ခေတ္တစခန်းချနေခိုက် ပွဲတော်တည်ရန် ဟင်းမယ် ၃ဝဝ မပြည့်သဖြင့် ဟင်းလျာတ ခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဟင်းလျာတဟု ဆိုကြရာမှ ဟင်္သာတသို့ ရွေ့လျောလာသည်ဟု တစ်မျိုးဆိုကြသည်။

တတိယအကြောင်းပြချက်မှာ မွန်တို့ခေတ်က ဟင်္သာတမြို့ နေရာတွင် ဓနုန်းပင် အများအပြား ပေါက်ရောက်ရာ မွန် ဘာသာစကားဖြင့် ဓနုန်းပင်ကို ဟမ်းဇဒါးဟု ခေါ်ကြရာ၊ မြန်မာအသံဖြင့် ဟမ်းသဒါးဟု လိုက်၍ ခေါ်ကြရာမှ ဟင်္သာတ တွင်လာသည်ဟု ဆိုကြပြန်လေသည်။

ရာဇဝင်သမိုင်းများ၌ ဟင်္သာ၏အမည်ကို အလောင်းဘုရား လက်ထက်ကမှ စတင် တွေ့ရှိရသည်။ အင်းဝနှင့် ပဲခူးခေတ် တွင် ထိုနှစ်ပြည်ထောင်တို့ ကူးလူးဆက်ဆံရာ၌လည်းကောင်း၊ စစ်မက်ကာလ၌လည်းကောင်း ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ရှိ တောင်ငူ(စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်း)ကြောင်းနှင့် လှိုင်မြစ်ကြောင်း တို့ကိုသာ အသုံးများခဲ့ကြ၍ ဧရာဝတီ မြစ်ကြောင်းအားဖြင့် လည်း ပြည်မြို့အထိသာ စုန်ဆင်းကြသည်။ ပြည်မြို့မှ အောက် ဘက် ဟင်္သာတနယ်ဘက်သို့ ကား အရောက်အပေါက် ည်းပါးခဲ့သည်။ ထိုခေတ်က ရေကာတာများလည်း အလုံ အလောက် မဆောက်လုပ်ရသေးသဖြင့် ရေလွှမ်းမိုးမှုဒဏ်ကြောင့် လူနေအိမ်ခြေလည်း အလွန်ပင် နည်းပါးခဲ့လေသည်။ ဟင်္သာတ ဒေသ တဝိုက်သည် ရှေးမြန်မာမင်းများ လက်ထက်က ဟံသာ ဝတီပဲခူး၏လက်အောက်ခံဖြစ်ပြီးလျှင် မွန်လူမျိုးများ နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ မွန်အဆက်အနွယ် ပပျောက် သလောက် ရှိနေခဲ့သည်။

ဟံသာဝတီကို ခရစ် ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် အလောင်းမင်း တရားကြီး သိမ်းပိုက်သောအခါ ဟင်္သာတနယ်သည်လည်း မြန်မာမင်းတို့ လက်အောက်ခံဖြစ်လာသည်။ ၁၇၅၉ ခုနှစ်တွင် ပဲခူး၌ မွန်တို့ပုန်ကန်ထကြွကြသော အခါ ဟံသာဝတီပဲခူးရှိ မြန်မာဘုရင်ခံသည် ဟင်္သာတသို့ ဆုတ်ပေးရသည်ဟူသော အဆိုကိုထောက်၍ ထိုစဉ်က ဟင်္သာတသည် ခိုင်လုံသော မြို့တမြို့ ဖြစ်နေပြီဟု ယူဆရပြီးလျှင် မြန်မာလူမျိုးများသည် လည်း ထိုဒေသတွင် အတော်အတန် အခြေစိုက် နေထိုင်လျက် ရှိဟန်တူပေသည်။ ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်း အင်္ဂလိပ်တပ်များ ပြည်မြို့သို့ ချီတက်လာစဉ်က ဟင်္သာတမှ အခုအခံ မပြုခဲ့ပေ။ 

ဒုတိယအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်းကမူ ဟင်္သာတနယ်အတွင်း အခြေအနေ မငြိမ်မသက် ရှိလာသည်။ သူကြီးဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်သော ဦးမြတ်ထွန်းဆိုသူ ခေါင်းဆောင်၍ မအူပင်၊ ပုသိမ်၊ ဟင်္သာတတဝိုက်၌ လည်းကောင်း၊ ဦးခေါင်းကြီးဆိုသူ ခေါင်း ဆောင်၍ သာယာဝတီတဝိုက်၌လည်းကောင်း ဆူပူသောင်းကျန်း မှုများကို ဗြိတိသျှအစိုးရသည် အတော်ပင် နှိမ်နင်းယူရလေသည်။ ဟင်္သာတခရိုင်ဟု ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ မူလသတ်မှတ်ထား သော နယ်မြေတွင် မအူပင်ခရိုင်၏ တစိတ်တဒေသနှင့် သာယာဝတီခရိုင်တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဆူပူလှုပ်ရှားမှု များကို နှိမ်နင်းရေးအတွက် အုပ်ချုပ်မှု လွယ်ကူစေရန် နှစ် ပေါင်း ၃ဝ ခန့်အတွင်း ဟင်္သာတခရိုင် နယ်နမိတ်ကို အကြိမ် ကြိမ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ် ခဲ့ရလေသည်။

သာယာဝတီမင်းလက်ထက်က ဧရာဝတီမြစ်၏ တစ်ဘက် တစ်ချက်တွင် ရှိကြသော ဟင်္သာတနှင့် သာယာဝတီ တို့သည် ထိုမင်း မင်းသားဘဝက အပိုင်စားရသော နယ်မြေများဖြစ်၍ အင်းဝနေပြည်တော်မှစ၍ တိုက်ရိုက် အုပ်ချုပ်သည်။ နောင်အခါ မြို့ငယ်၊ တိုက်ငယ်များ ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ အုပ်ချုပ်စအခါက သာယာဝတီမင်းသား အပိုင်စားခဲ့သော နယ်မြေတို့ကို သာရဝေါတွင် အရေးပိုင် (ခရိုင် ဝန်)ရုံးစိုက်မြို့ထား၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုနယ်မြေ အပိုင်း အခြားမှာ လေးမျက်နှာမြို့နယ်မှ လွဲ၍ ယခု ဟင်္သာတခရိုင်၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ တရုတ်မော်မြို့နယ်၊ သုံးဆယ်တိုက်နယ်၊ ယခု မအူပင်ခရိုင်မှ ဓနုဖြူမြို့နယ်တို့ ပါဝင်သည်။ နောင်အခါ သူပုန်သူကန်အရေးကြောင့် အုပ်ချုပ်ရေးလွယ်ကူစေရန် ခရစ် ၁၈၅၃ ခုနှစ်မတိုင်မီကာလတွင် သာရဝေါခရိုင်ကို နှစ်ပိုင်း ခွဲခြားလိုက်ရသည်။ 

ဟင်္သာတမြို့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက် မျူနီစီပယ်အဖွဲ့ အစောဆုံးတည်ထောင်ခဲ့သော မြို့ကြီးခုနစ်မြို့တွင် ပါဝင်၍၊ ထို အဖွဲ့တည်ထောင်သည့်နှစ်မှာ ခရစ် ၁၈၇၄ ခုနှစ်ဖြစ်လေသည်။ သင်္သာတမြို့သည် ယခင် ဟင်္သာတခရိုင်၏ တောင်ဘက် ပိုင်းတွင် တန်းလျက် တည်ရှိသော မြို့နယ်သုံးနယ် အနက်၊ အလယ်မြို့နယ်ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်တစ်ခုလုံး၏ မြေမျက်နှာပြင် သည် နုံးတင်မြေနုလွင်ပြင်ကြီးဖြစ်၍ အကျယ်အဝန်းသည် ၃၆၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်ပြီးလျှင် သူကြီးတပိုင်နယ်ပေါင်း ၁၁၉ ခု ရှိ လေသည်။ 

ဧရာဝတီမြစ်အားဖြင့် ပိုင်းခြား ထားသော ထိုခရိုင်သစ်နှစ်ခုမှာ ဟင်္သာတ(ရုံးစိုက်မြို့ ဟင်္သာတ)နှင့် သာယာဝတီ(ရုံးစိုက်မင်းကြီးမြို့)ဖြစ်ကြ၍ ပြည်ခရိုင်အတွင်း၌ ပါဝင်နေသော တရုတ်မော်မြို့နယ်ကို သာယာဝတီခရိုင်အတွင်း သို့ ပေါင်းထည့်ပေးသည်။၁၉၇၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်သစ် ဖော်ထုတ် ရေး အစီအစဉ်အရ ခရိုင်အဆင့် ဖျက်သိမ်းလိုက်သည့်အခါ ဟင်္သာတသည် မြို့နယ်အဆင့်သို့ ရောက်ခဲ့သည်။

== ရေဆင်း ==
ဟင်္သာတမြို့သည် မြို့ခင်းမြို့ကွက် အနေအထား ကောင်း သော်လည်း၊ မြစ်ကမ်းပါးအောက် နိမ့်နေသည်။ ထိုကြောင့် မိုးရာသီအခါ ရေဆင်းမကောင်းသဖြင့် မြို့ထဲတွင် ရေအိုင်ခြင်း၊ ရေဝပ်ခြင်းများ ရှိတတ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်ရေလျှံသည့်ဘေးမှ ကင်းလွတ်နိုင်ရန် မြစ်ဆိပ်ကမ်းပါးတလျှောက် ရေကာတာဖို့ ထားသည်။ ကမ်းနားဘက်မှ အတွင်းကျကျ၌လည်း ပြည်သူ့ လုပ်ငန်းဌာန ရေကာတာကြီးတထပ် ရှိသေးရာ၊ ထိုရေကာတာ ရိုးကြီးသည် မြို့ကို အရှေ့မှအနောက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။  

== လူဦး‌‌‌ရေ ==
၁၉၆၃ ခုနှစ်ခန့်မှန်း သန်ကောင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတ မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေသည် ၆၇၈၆၄ ယောက်ဖြစ်၍ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် အများဆုံးဖြစ်သည်။ ဒုတိယအများစုသည် ကရင်လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်။

၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းသန်ကောင်စာရင်းအရ မြို့နယ်လူဦးရေသည် ၃၂၈ဝဝဝ ယောက် ဖြစ်လေသည်။
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt;

၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတမြို့ပေါ် လူဦးရေမှာ ၈၃၇၆၂ ဦးဖြစ်သည်။

== အခြေခံအဆောက်အအုံ ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရှေးခေတ်ဟောင်းမြို့ကြီးတမြို့ မဟုတ် သဖြင့် မြို့ပေါ်တွင် ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံကြီးများ မရှိလှ ချေ။ ကုန်းဘောင်ခေတ် နောက်ပိုင်းတွင်သာ မြို့ဝန်တစ်ဦး အုပ်ချုပ်သော မြို့တမြို့ဖြစ်လာသည်။ သို့သော် စီးပွားရေး ချောင်လည်သူများ များပြားသဖြင့် ခမ်းနာလှပသော စေတီပုထိုး ဘုရားကျောင်းကန်များ ရှိသည်။ ယခင်က မြစ်ကမ်းပါးနှင့်ဝေး သော်လည်း ကမ်းအပြိုကြမ်းသဖြင့် ယခုအခါ မြစ်ကမ်းနဖူးတွင် တဲတဲ ကလေးမျှကျန်နေသောရွှေပြောင်ပြောင်ဘုရားနှင့် ဦးဘရဲ ဘုရားတို့အား ကမ်းပြိုရာသို့ မပါအောင် အထူးကြပ်မ စောင့်ရှောက်နေကြရသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် အနီးအနားရှိ အခြားနေအိမ် အဆောက်အအုံများ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော်လည်း ထိုဘုရားနှစ်ဆူနေရာတွင် ကမ်းသည် ဝိုက်၍ ကျန်နေလေသည်။ ထိုစေတီနှစ်ဆူအနက် ဦးဘရဲ ဘုရားသည် ဟင်္သာတမြို့၏မြို့သူကြီးဦးဘရဲက ခရစ် ၁၈ဝ၄ ခုနှစ်တွင် တည်ထားသည်။ ရွှေ ပြောင်ပြောင်ဘုရားမှာမူ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ဥယျာဉ်တော်အုပ် ဦးပါလူက၊ ၁၈၁၇ ခုနှစ်တွင် တည်ထား၍ ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် မြို့သူကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သူ ဦးမြတ်သာနော်က ထပ်မံ မွန်းမံပြုပြင်ခဲ့သည်။

လမ်းကြီးလမ်းကောင်းများ နေအိမ်တိုက်တာ အဆောက်အအုံ ကောင်းကြီးများ၊ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံး၊ ပြည်သူ့ဘဏ်ခွဲ၊ သစ်တော ရုံး၊ ကုန်သွယ်ရေးရုံး၊ ဘူတာရုံ၊ ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့ရုံး၊ စာတိုက်ကြေးနန်းရုံး၊ ကြိုးမဲ့ကြေးနန်းရုံး၊ ဆေးရုံ၊ အကျဉ်းထောင် စသည်တို့ဖြင့် သိုက်မြိုက်ခမ်းနားစွာ ရှိလေ သည်။

ဟင်္သာတမြို့ရှိ မြစ်ကမ်းပါးသည် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်မှ စ၍ အပြိုကြမ်းလာသဖြင့် ကမ်းနားနှင့်နီးသော အိုးအိမ်အဆောက် အအုံများစွာတို့သည် ကမ်းပြိုရာထဲသို့ ပါသွားကြသည်။ ရှေး ခေတ်က ဟင်္သာတဈေးကြီး သည် အလွန်ကြီးကျယ်ပြီးလျှင် မြန်မာပန်းပုကျော်များ၏ ပန်းတမော့၊ ပန်းတော့လက်ရာများဖြင့် အလွန်လှပ ခမ်းနား၍ မြို့၏ကျက်သရောဆောင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုဈေးကြီးသည် မြစ်ကမ်းပါးအနီး တည်ရှိခဲ့ရာ ကမ်းပြိုရာသို့လုံးလုံးလျားလျား ပါသွားခဲ့သဖြင့်၊ ထိုဈေးကြီးတည်ခဲ့သော နေရာသည် ယခု မြစ်လယ်ခန့်တွင် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ ရွှေ့ပြောင်း၍ရသော အဆောက်အအုံ၊ စေတီဘုရား ကျောင်းကန် တို့ကို ကုန်းပိုင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းရွှေ့ရသည်။ မရွှေ့ ပြောင်းနိုင်၍ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော မြို့၏အဆောက်အအုံ များသည် သုံးပုံနှစ်ပုံခန့် ရှိလေသည်။

ယခင်က မြို့အလယ်ဟု ခေါ်ဆိုသော နေရာတွင် မိုင်ဒါ ကွင်းကျယ်ကြီး ရှိသည်။ ထိုကွင်းကျယ်ကြီး အတွင်း နှစ်စဉ် ဒါဘာပွဲ၊ ပြေးပွဲ၊ ပြိုင်ပွဲ၊ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထိုကွင်းကြီး၏ တဘက်တွင် ဘောလုံးကွင်း ပြုလုပ်ထားသည်။ ဟင်္သာတဈေးကြီး ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသောအခါ ထိုဈေးကြီး အစား တည်ဆောက်ရန်အတွက် ဘဏ္ဍာကြေးငွေ နည်းပါးမှု၊ သင့်လျော်ကျယ်ဝန်းသော မြေကွက်ရမှုစသော ကိစ္စ အဝဝတို့ အဆင်မပြေနိုင်သဖြင့် ထိုမိုင်ဒါကွင်းကြီးထဲတွင်ပင် သွပ်မိုးပျဉ် ကာ ဈေးဆိုင်ကန္နာများ တည်ဆောက်၍ ဈေးအဖြစ် အလျင် အမြန်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရသည်။ ထိုကြောင့် ယခင်က ဟင်္သာတ မြို့လယ်၏ ကျယ်လွင့်သော မိုင်ဒါကွင်းကြီး ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရ လေသည်။ ယခုဈေးသည် ကမ်းခြေနှင့် အတန်ဝေးပြီးလျှင် မြို့အလယ်၌ တည်ရှိ၍ ယခင်ကမြို့နှင့် အလှမ်းကွာကွာ တွင်ရှိခဲ့သော ဆေးရုံ၊ သစ်တောရုံး၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ အကျဉ်းထောင်၊ အစိုးရရုံးများနှင့် မဝေးလှတော့ချေ။

ဟင်္သာတမြို့၏ အခြားအန္တရာယ်တစ်ခုမှာ မီးဘေးဖြစ်သည်။ နွေရာသီတွင် ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ရေရှားပါးသည်။ မြစ်ဆိပ်ကမ်း များတွင် မိုးကုန်လျှင် သောင်များထွန်းလာသဖြင့် မြစ်ရေရရန် ခက်ခဲမှု၊ ရေတွင်းများ နည်းမှုကြောင့် ရေအခက်အခဲ ပြဿနာ ရှိပြီးလျှင် နှစ်စဉ် မီးလောင်သည့် ကိစ္စများ ဖြစ်ပေါ်တတ်လေ သည်။ မီးဘေးဒဏ်ခံရသူများ၊ ကမ်းပြိုသဖြင့် အိုးအိမ်မဲ့သူများနှင့် နယ်အခြေအနေ မလုံခြုံသဖြင့် တောမှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများ အတွက် မြို့၏အရှေ့ဘက် ဘူတာရုံ အနီးတဝိုက်၊ ယခင်က အကျဉ်းထောင်ပိုင် လယ်မြေ များကို အကွက်သစ်များ ရိုက်ကာ နေရာချထားပေးရသည်။ ဘူတာရုံ၏ အရှေ့ကွင်း၊ မြို့၏ မြောက်ဘက်ပိုင်း စသည်တို့၌လည်း ကွက်သစ်များ ထူထောင် 
ပေးရလေသည်။

== သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ==
ဟင်္သာတမြို့သည် ရန်ကုန်မြို့နှင့် မီးရထားလမ်းအားဖြင့် မိုင် ၁၁ဝ ကွာဝေး၍ ရေလမ်းအားဖြင့် ၁၄၉ မိုင် ကွာဝေးလေသည်။ မြို့နယ်အတွင်းနှင့် အပသို့ မီးရထားလမ်း၊ မော်တော်ကားလမ်း နှင့်ရေလမ်းခရီးတို့ဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်သည်။ မန္တလေးနှင့်ရန်ကုန် အစုန်အဆန် သွားလာသော မန္တလေးသင်္ဘောကြီးများ ဆိုက်ကပ် ရာ ဖြစ်၍ အထက်နှင့်အောက်ကုန်ပစ္စည်းများ စုံစုံလင်လင် ရနိုင်လေသည်။

== စီးပွားရေး ==
မြို့သူမြို့သားများသည် အစိုးရ အမှုထမ်းများအပြင် ကုန်သည်ပွဲစားများဖြစ်၍ အထက်အောက် ကုန်စည်ပစ္စည်း မျိုးစုံကို ရောင်းဝယ်ဖောက်ကား လုပ်ကိုင်ကြ သည်။ ဗြိတိသျှ အစိုးရတို့ မြန်မာနိုင်ငံအလုံးကို မသိမ်းပိုက်မီ၊ ၁၈ ရာစုနှစ်အတွင်းက ဗြိတိသျှကိုယ်စားလှယ် တော်တစ်ဦး ဖြစ်သော ကာနယ်ဆိုင်းသည် ရန်ကုန်မှ အင်းဝသို့ ဆန်တက် ရာတွင် ဟင်္သာတမြို့ကိုလည်း ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ကာနယ် ဆိုင်းသည် ထိုခေတ် ဟင်္သာတမြို့သည် စီးပွားရေးအခြေအနေ တိုးတက် ကောင်းမွန်လျက်ရှိကာ မြို့သူမြို့သားတို့သည်လည်း ပြုမူ နေထိုင်စားဝတ်ပုံမှအစ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့ကြပေသည်ဟု ယင်း ၏မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားလေသည်။‌

အခြားလုပ်ငန်းများမှာ အိမ်ထောင် ပရိဘောဂလုပ်ငန်း၊ သင်ဖြူးသင်ဖျာလုပ်ငန်း စသည်တို့ဖြစ်၍ ချည်ထည်များရက်လုပ်သော စက်ရက်ကန်းရုံများလည်း ရှိသည်။ မြို့၏အနီးအနားတဝိုက်တွင် ဆီစက်များ၊ အုန်းဆီစက်များ ရှိသည်။ ဝင်ငွေကောင်းသော လုပ်ငန်းအမျိုးမျိုးကို လုပ်ကိုင်နိုင်ကြ၍  ဟင်္သာတမြို့နယ်တွင် လူဦးရေ ထူထပ်သည်။

=== ကုန်စည် နှင့် ခရီးသည် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ===
မြစ်သုံးခွဆုံ တွင် ရှိခြင်း၊ အောက် နှင့် အထက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပေါင်းကူးမြို့ဖြစ်နေခြင်း တို့ကြောင့် ရှေးအစဉ်အဆက်ကပင် ခရီးသည်နှင့် ကုန်စည် သယ်ယူ ပို့ဆောင်ရေး အချက်အချာမြို့ကြီး ဖြစ်နေခဲ့သည်။   

=== ဈေးများ ===
မြို့ကြီးပြီး အချက်အချာကျ သဖြင့် ဈေးများမှာ စည်ကား၍ ကုန်ပစ္စည်း စုံလင်သည်။ အထက် အောက် ကုန်စည်စုံ တွေ့နိုင်သည်။   

=== ငွေကြေးဝန်ဆောင်မှု ===
အစိုးရ ပုဂ္ဂလိက ဘဏ်များရှိသည်။

=== ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်း ===
ခရိုင်မြို့ ဖြစ်သဖြင့် အစိုးရဝန်ဆောင်မှုအတွက် ခရိုင်အဆင့် ရုံး ဌာန ပေါင်းစုံရှိသည်။

ပုဂ္ဂလိက ပွဲရုံမျိုးစုံရှိသည်။

=== စိုက်ပျိုးရေး ===
မြေဩဇာထက်သန်ကောင်းမွန်သော မြို့နယ်ဖြစ်သဖြင့် ဆန် စပါးကို အများဆုံးစိုက်ပျိုးကြသည်။ အချို့ ဒေသများတွင် တနှစ်လျှင် နှစ်သီးစိုက်ပျိုးရန် ဆောင်ရွက်နေကြသည်။ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းရှိ မြေနုကျွန်းများနှင့် ရေကာတာ၏ အပြင်ဘက် သောင်ပြင်များတွင် ပဲအမျိုးမျိုး၊ ပြောင်း၊ ဆေး၊ ငရုတ် စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုး သောကိုင်းခင်းများကို အများ အပြား လုပ်ကိုင်ကြသည်။

အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

=== ရေလုပ်ငန်း ===
ဧရာဝတီ နှင့် ငဝန် မြစ်သုံးခွဆုံရာတွင် ရှိ၍ အင်းအိုင် ချောင်း မြောင်း မြစ်လက်တက်များ ပေါများသဖြင့် ရေလုပ်ငန်း ထွန်းကားပြီး ငါး ပုဇွန် များစွာထွက်သည်။ ငါးပိ ငါးခြောက် ထွက်ကုန်များ ထွက်ရှိသည်။  

== ဘုရား‌‌စေတီများ ==
ဟင်္သာတမြို့၏ ထင်ရှားသော စေတီဘုရားများမှာ [[ဦးပါရဲစေတီတော်]]၊ [[မြို့သူကြီးစေတီတော်]]၊ [[တိလောကဥသျှောင်ရှင်သာလျောင်းရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီး]] တို့ဖြစ်သည်။ အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ ပထမဆုံး မြန်အောင်မြို့ သူကြီးဦးမူတည်ခဲ့သော '''ငါးမျက်နှာဘုရား'''သည် မူလ နေရာ ဟောင်းမှ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မိုင်ဒါကွင်းအနီးသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ထိုဘုရားကို ခရစ်နှစ် ၁၈၁၅ ခုတွင် တည်ခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၈၁၂ ခုတွင် ပုဂံမင်းမိဖုရား၏ မယ်တော်တည်ခဲ့သည် ဆိုသော '''မယ်တော်ဘုရား'''ကိုလည်းကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မူလနေရာမှ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ကမ်းနှင့်ဝေးကွာ၍ ဆောက်လုပ်ရေးဌာန ရေကာတာ၏အတွင်းဘက်ကျသော '''ကျောက်တော်ကြီးဘုရား'''နှင့် '''ဆယ်ထပ်ကြီးဘုရား'''တို့သည် ဗြိတိသျှခေတ်၌ တည်ခဲ့သော ဘုရားများဖြစ်ကြပြီးလျှင် အခြံအရံ ဇရပ် တန်ဆောင်းများဖြင့်တင့်တယ်ခန့်ညားစွာ ဖူးတွေ့ကြရသည်။ ထို့ပြင် ဆီစက်နှင့်ဆန်စက်ပိုင်ရှင် ဦးအောင်မြတ်ကျော်၏ကောင်းမှုဖြစ်သောဘုရားလည်း ရှိပေသေးသည်။

== ဘုန်းကြီး‌‌ကျောင်းများ ==
ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ယခင်က ကျမ်းဂန်တတ် ဆရာတော်ကြီး များ သီတင်းသုံးခဲ့ရာ ကျောင်းတိုက်ကြီးများမှာ '''လယ်တီကျောင်းတိုက်'''၊ '''မိုးကောင်းကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရေတံခွန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပတ္တမြားကျောင်းတိုက်'''၊ '''ဘုရားကြီးကျောင်းတိုက်'''၊'''သပြေပင်ကျောင်းတိုက်'''တို့အပြင် မြို့အတွင်းပိုင်း၌မူ '''မြစ်ကွေ့ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ရန်ကုန်ကျောင်းတိုက်'''၊ '''ပိုးစတောကျောင်း''' စသည်တို့ ရှိကြသည်။ သီလရှင်စာသင်ကျောင်းတိုက်ကြီး များလည်း ရှိပေသေးသည်။

စာတတ် ကျမ်းတတ် ရဟန်း၊ သီလရှင်တို့ များပြားသော မြို့ဖြစ်သည့်ပြင် မြို့သူမြို့သားများအနေဖြင့်လည်း စာပေပညာ၊ အနုပညာလေ့လာလိုက်စားသူများ အတော်များများ ရှိသည်။

== ပညာရေး==
ပညာရေးအတွက် ဟင်္သာတတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတနည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း ခြောက်ကျောင်း နှင့်စက်မှုအထက်တန်းကျောင်း တကျောင်းရှိသည်ကို ထောက်၍ ပညာရေး အဆင့်အတန်းကို အကဲခတ်နိုင်ပေသည်။

== ထူးခြားထင်ရှား ==
ဟင်္သာတ မှ နာမည်ကျော် ဂီတ နှင့် အနု ပညာရှင် များစွာ ထွက်ပေါ် ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသူ အချို့မှာ -

# [[ချစ်ဆွေ၊ စန္ဒရား]]
# [[ဟင်္သာတထွန်းရင်]]
# [[မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ|ဟင်္သာတမြင့်ငွေ]]
# [[မိုးဒီ]]
# [[မင်းအောင် (အဆိုတော်)|မင်းအောင်]]
#[[အကော်ဒီယံအုန်းကျော်|အကော်ဒီယံအုန်း‌ကျော်]]
#[[ဖြိုးမြတ်အောင်]]

== အစားအသောက် ==
မြန်မာ မုန့်ဟင်းခါးများတွင် ဟင်္သာတ မုန့်ဟင်းခါးသည် နာမည်ရ မုန့်ဟင်းခါးတမျိုးဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
 [[Category:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ‎]]</text>
      <sha1>71fnlkpbaxmv1hdp7955vvci9ftxynh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကြည်အောင် (အဆိုတော်)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29555</id>
    <revision>
      <id>1043423</id>
      <parentid>1043205</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T06:06:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ကိုးကားချက်ထည့်သွင်း</comment>
      <origin>1043423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34953" sha1="3um85z8gmyv4dt1s5fftp5xte6ouugv" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name          = အဆိုတော် မကြည်အောင်
| image         = 
| birth_date    = ခန့်မှန်း ၁၈၉၉ / ၁၉၀၀
| birth_place   = စက်ဆန်းရပ်ကွက်၊ ပုဇွန်တောင်၊ [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]]
| birth_name    = သန်းတင်၊ခင်ကြည်
| death_date    = {{Death date and age|1956|2|11|1900}}
| death_place   = စက်ဆန်းရပ်ကွက်၊ [[ပုဇွန်တောင်မြို့နယ်|ပုဇွန်တောင်]]၊ [[ရန်ကုန်မြို့]]
| parents       = ဘိုးကြူး + ဒေါ်ရီ
| spouse        = ဘနှစ်
| occupation    = အဆိုတော်၊ အငြိမ့်မင်းသမီး၊ ပြဇာတ်မင်းသမီး၊ အကနည်းပြ
| module        = {{Infobox musical artist|embed=yes
  | label       = ခွေးတံဆိပ် ဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီ&lt;br&gt;ကိုလံဘီယာ ဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီ
  }}
}}

'''မကြည်အောင်''' သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အစောဆုံးသော ခေတ်ပေါ်အဆိုတော်ကြီးတစ်ဦးအဖြစ် ဂီတသမိုင်းပညာရှင်များ၏ မှတ်တမ်းတင်ခြင်းကို ခံထားရသူဖြစ်ပြီး၊ ကိုလိုနီခေတ်ဦးနှင့် စစ်ကြိုခေတ်၊ စစ်ပြီးခေတ်တိုင်အောင် လျှမ်းလျှမ်းတောက် ကျော်ကြားခဲ့သော အမျိုးသမီး ဓာတ်ပြားအဆိုတော်ကြီး၊ ပြဇာတ်နှင့် အငြိမ့်မင်းသမီးကြီးတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |title=မြန်မာအမျိုးသမီးတွေရဲ့ အသံကို ထင်ဟပ်ခဲ့တဲ့ မကြည်အောင် |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-47499726 |access-date=2026-07-17 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ငယ်ဘဝနှင့် ပညာသင်ယူခြင်း ==
မကြည်အောင်ကို ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၂၆၁ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၈၉၉ သို့မဟုတ် ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်) တွင် [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ ပုဇွန်တောင်မြို့နယ်၊ စက်ဆန်းရပ်ကွက်၌ ကုန်သည်ကြီး ဦးဘိုးကြူးနှင့် ဒေါ်ရီတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ သားသမီး ၁၄ ဦး အ နက် အငယ်ဆုံးသမီးဖြစ်သည်။ ငယ်မည်မှာ &quot;မသန်းတင်&quot; ဟု မှည့်ခေါ်ခဲ့သော်လည်း မိသားစုနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်က &quot;မခင်ကြည်&quot; ဟုသာ ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။

ငယ်စဉ်ကပင် အနုပညာဝါသနာ အထူးထုံမွှမ်းခဲ့ပြီး သူမ၏အဖိုး (ဖခင်၏ဖခင်ဖြစ်သူ) ဦးအောင်ရထံမှ ရှေးဟောင်းသဘင်နှင့် ဂီတဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများကို ကြားနာမှတ်သားရင်း ကြီးပြင်းခဲ့ရသည်။ အသံပါရမီထူးခြားခြင်း၊ ရုပ်ရည်ပြေပြစ်ချောမောခြင်း၊ သီချင်းဆိုခြင်းနှင့် ကပြခြင်းတို့တွင် ထူးချွန်ခြင်းတို့ကြောင့် မိဘများက စက်ဆန်းရပ်ရှိ နာမည်ကျော် ဇာတ်ဆရာကြီး ဦးလွမ်းထံတွင် အပ်နှံ၍ စနစ်တကျ သင်ကြားစေခဲ့သည်။ 

== အငြိမ့်မင်းသမီးဘဝနှင့် သဘင်ခရီးလမ်း ==
မခင်ကြည်သည် ပုဇွန်တောင်ရပ်ကွက်အတွင်း ကျင်းပလေ့ရှိသော အလှူပွဲများနှင့် ဆွမ်းကြီးလောင်းပွဲများ၌ အပျော်တမ်း အငြိမ့်သီချင်းများ သီဆိုကပြရာမှတစ်ဆင့် ပရိသတ်အသိအမှတ်ပြုမှုကို စတင်ရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် လူရွှင်တော်ကြီး ဦးကျော်ရွဲ့၏ အငြိမ့်အဖွဲ့တွင် ပရော်ဖက်ရှင်နယ်အဖြစ် စတင်ဝင်ရောက် ကပြခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ အမည်ရင်း &quot;မခင်ကြည်&quot; ပျောက်ကာ '''ချန်ပီယံ မကြည်အောင်''' ဟူသော အမည်ဖြင့် ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ဖြူနီဝါပြာ |date=2015-04-08 |title=ဖြူနီဝါပြာတေးသံသာများ (မူလ): မကြည်အောင် - ဓါတ်ပြားတေးသီချင်းများ အမှတ် (၂) |url=https://phyuniwarpyar.blogspot.com/2015/04/blog-post_8.html |access-date=2026-07-17 |website=ဖြူနီဝါပြာတေးသံသာများ (မူလ)}}&lt;/ref&gt; 

မကြည်အောင်သည် ပါရမီထူးခြားသည့်အပြင် ဉာဏ်ပညာ အလွန်ထက်မြက်သဖြင့် အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ်ကပင် မင်းသားအက၊ မင်းသမီးအက၊ အငြိမ့်အကနှင့် ဇာတ်အကအမျိုးမျိုးကို ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်စွာ ကပြနိုင်ခဲ့သည်။ အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ အနုပညာလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်ရင်း ပညာဆက်လက်ဆည်းပူးရန် [[မန္တလေးမြို့]]သို့ ထွက်ခွာခဲ့သည်။ 

မန္တလေးမြို့တွင် နာမည်ကြီး သဘင်ပညာရှင်များနှင့် ဆက်သွယ်မိပြီး အငြိမ့်အဖွဲ့များတွင် လိုက်ပါကပြကာ ပညာဆည်းပူးခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က မန္တလေးမြို့၌ အလွန်ကျော်ကြားလှသော အငြိမ့်မင်းသမီးကြီး ဒေါ်ဩဘာသောင်း၊ ဒေါ်အယ်လင်စိန်တို့နှင့် တွဲဖက်ကာ ကပြခွင့်ရရှိခဲ့သည်။ အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်မှစ၍ ကိုယ်တိုင်ခေါင်းဆောင်မင်းသမီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ရန်ကုန်မြို့သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာပြီး ကိုယ်ပိုင်အငြိမ့်အဖွဲ့ကို တည်ထောင်ကာ နာမည်ကျော်မင်းသမီး [[ဩဘာစိန်]]၊ ဒေါင်းယဉ်ပျံ တင်လှိုင်တို့နှင့် တွဲဖက်ကပြခဲ့သည်။

အငြိမ့်လောကတွင် ၇ နှစ်ခန့် ကျင်လည်ခဲ့ပြီးနောက် အသက် ၂၂ နှစ်အရွယ်တွင် စက်ဆန်းရပ်ကွက်ဇာတိဖြစ်ပြီး ဧရာဝတီသင်္ဘောစာရေးအဖြစ် လုပ်ကိုင်နေသည့် &quot;ကိုဘနှစ်&quot; နှင့် အိမ်ထောင်ကျခဲ့သည်။ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ကိုဘနှစ်သည်လည်း &quot;အရပ်မင်းသား&quot; ဟု အနုပညာလောကတွင် ကျော်ကြားသူဖြစ်ပြီး လင်မယားနှစ်ဦးစလုံး ဝါသနာတူညီကြသဖြင့် ၎င်းတို့၏ နေအိမ်သည် ခေတ်ပြိုင်အနုပညာသည်များ ဆုံဆည်းရာ အဓိကနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

== ဓာတ်ပြားအဆိုတော်ဘဝနှင့် ကျော်ကြားမှု ==
မူလဆရာရင်းဖြစ်သူ အရှေ့ပိုင်းဆရာချစ်၏ ကူညီချိတ်ဆက်ပေးမှုကြောင့် မကြည်အောင်သည် &quot;ခွေးတံဆိပ်ဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီ&quot; နှင့် ဆက်သွယ်မိကာ ဓာတ်ပြားအဆိုတော် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ခွေးတံဆိပ်ဓာတ်ပြားဖြင့် သီဆိုခဲ့သည့် ဆရာချစ်၏ “ကိုလေအိုး” သီချင်းသည် တစ်နိုင်ငံလုံး၌ မကြုံစဖူး တဟုန်ထိုး ကျော်ကြားသွားခဲ့သည်။ ဓာတ်ပြားအဆိုတော်အဖြစ် အောင်မြင်လာသောအခါ သူမ၏အငြိမ့်အမည် &quot;ချန်ပီယံ မကြည်အောင်&quot; မှ ချန်ပီယံဟူသော ဘွဲ့အား ဖြုတ်လိုက်ပြီး &quot;မကြည်အောင်&quot; အမည်ဖြင့်သာ တရားဝင် သီဆိုခဲ့သည်။

၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် မကြည်အောင်သည် &quot;ကိုလံဘီယာဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီ&quot; သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ကိုဘနှစ်ကိုလည်း ဓာတ်ပြားထုတ်လုပ်ရေးဆိုင်ရာ အထူးကြီးကြပ်ရေးမှူးအဖြစ် ခန့်အပ်စေခဲ့သည်။ ကိုလံဘီယာကုမ္ပဏီတွင် ပထမဆုံး သီဆိုသွင်းယူခဲ့သည့် သီချင်းမှာ ဒဂုန်ဆရာတင် ရေးသားစပ်ဆိုသည့် &quot;တရုတ်ပြည်မြကျောက်လွှာ&quot; သီချင်းဖြစ်သည်။

မကြည်အောင်သည် ခေတ်ပြိုင်အကျော်အမော် တေးရေးဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော လှည်းတန်းဦးလူကလေး၊ အရှေ့ပိုင်းဆရာချစ်၊ [[နန်း​တော်​ရှေ့ ဆရာတင်|နန်းတော်ရှေ့ ဆရာတင်]]၊ ဒဂုန်ဆရာတင်၊ ရွှေဂုံညွန့်၊ [[ရွှေတိုင်ညွန့်]] နှင့် သဟာယဆရာတင် တို့၏ တေးသီချင်းများကို သီဆိုခွင့်ရခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်နှင့် ရွှေတိုင်ညွန့်တို့၏ လက်ရာများကို အများဆုံး သီဆိုခဲ့ရပြီး ကိုလံဘီယာကုမ္ပဏီ၏ အအောင်မြင်ဆုံးနှင့် အဓိက အဆိုတော်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူမသည် သီချင်းဓာတ်ပြားချပ်ရေ ၁၀၀ ကျော် သီဆိုသွင်းယူခဲ့သည်။

== စစ်အတွင်းနှင့် စစ်ပြီးခေတ် အနုပညာလှုပ်ရှားမှုများ ==
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်ပွားလာသောအခါ ဓာတ်ပြားလုပ်ငန်းများ ရပ်ဆိုင်းသွားသဖြင့် မကြည်အောင်သည် “မကြည်အောင်၏ ခေတ်သစ်ရာဇဝင်ပြဇာတ်အဖွဲ့” ကို ကိုယ်တိုင်တည်ထောင်ကာ နယ်စုံလှည့်လည် ကပြဖျော်ဖြေခဲ့သည်။ ကိုလံဘီယာဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီ စတင်တည်ထောင်ချိန်မှစ၍ စစ်အတွင်း ပျက်စီးသွားချိန်အထိ မကြည်အောင်သည် သက်တမ်းအရှည်ဆုံးနှင့် အအောင်မြင်ဆုံး အမျိုးသမီးအဆိုတော်အဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်။ 

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ရန်ကုန်မြို့တွင် ပန်တျာကျောင်း (ယခု ရန်ကုန်ယဉ်ကျေးမှုတက္ကသိုလ်၏ ရှေ့ပြေး) ကို စတင်ဖွင့်လှစ်သောအခါ မကြည်အောင်သည် အမျိုးသမီး အကနည်းပြအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရပြီး မျိုးဆက်သစ် သဘင်ပညာရှင်များကို လက်တွဲပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။
== အနုပညာဟန်နှင့် ဂီတအမွေအနှစ် ==
မကြည်အောင်သည် အမျိုးသမီးအဆိုတော်များအနက် ရှားပါးလှသည့် &quot;ဘယ်သံ&quot; ခေါ် အသံဝါကြီးဖြင့် သီဆိုနိုင်သော ထူးခြားသည့် အသံပါရမီရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူ၏ သီဆိုမှုဟန်သည် စစ်ပြီးခေတ် အဆိုတော်များ၏ ပါးနပ်ချိုသာသော စတိုင်မျိုးထက် အသံသြဇာ ကြီးမားထက်မြက်ခြင်း၊ မြူးကြွခြင်းနှင့် စိတ်လှုပ်ရှားမှု ခံစားချက်တို့ကို ထိရောက်ပြတ်သားစွာ ဖော်ပြနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် လူကြိုက်များ ထင်ရှားခဲ့သည်။ မကြည်အောင် သီဆိုခဲ့သော တေးသီချင်းများသည် အမျိုးအစားစုံလင်လှပြီး ခေတ်ပြိုင်အမျိုးသား အဆိုတော်ကြီးများ ဖြစ်ကြသည့် ဥသြဘသောင်၊ [[ခင်မောင်ရင်]]၊ [[ပြည်လှဖေ]] တို့နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင်ပင် တေးသီချင်းအရေအတွက် ပိုမိုများပြားစုံလင်သည်ဟု ဂီတလောကက သတ်မှတ်ကြသည်။

ဂီတဖန်တီးမှုပိုင်းတွင် စန္ဒရားတီးလုံးများနှင့် အနောက်တိုင်းပုံစံ တွဲဖက်စပ်ဆိုထားသည့် မြန်မာသံဆန်းများကို စတင်သီဆိုကာ အနောက်တိုင်းဂီတ လွှမ်းမိုးမှုကို ဖော်ဆောင်ခဲ့သည်။ အနောက်တိုင်းတေးသွားများကို မှီငြမ်း၍ ဗြိတိသျှခေတ် မြန်မာ့လူနေမှုစနစ် ပြောင်းလဲလာပုံကို ရောင်ပြန်ဟပ်ထားသည့် “ဟောင်းအိုးမကြည်အောင်”၊ “ဝှတ်ဆိုတာဘာလဲ”၊ “အိုင်ဆေး”၊ “ပလီတာ” နှင့် “တီးပါတီ” စသည့် ခေတ်ပေါ်တေးများ ရှိခဲ့သလို၊ “သားရွှေခဲ” ကဲ့သို့သော တေးသီချင်းများဖြင့်လည်း အိန္ဒိယဂီတသံ လွှမ်းမိုးမှုကို ထင်ဟပ်စေခဲ့သည်။

ထို့ပြင် ခေတ်ရေစီးကြောင်းနှင့် သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်များကို အနုပညာဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ရာ ၁၁ ပြား ၁၉၃၆ ခုနှစ် ဂျာမနီနိုင်ငံ ဘာလင်အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲသို့ မြန်မာပြည်ကိုယ်စားပြု သွားရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူ အားကစားသမား [[ဦးဇော်ဝိတ်]]ကို ဂုဏ်ပြုသည့် &quot;ကမ္ဘာတလွှမ်း&quot; သီချင်း၊ သမဝါယမအသင်းများ အားပေးရေးသီချင်း၊ &quot;လေယာဉ်ပျံ&quot; နှင့် &quot;မိန်းမဂျော်ကီ&quot; စသည့် သမိုင်းနှင့် နိုင်ငံရေးတေးများကိုလည်း သီဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ၏ နိုင်ငံရေးတက်ကြွချိန်တွင်မူ တေးရေးဆရာ [[ရွှေတိုင်ညွန့်]] ရေးစပ်သည့် &quot;သီတာရတနာ&quot;၊ &quot;အိုးဝေဝေ&quot;၊ &quot;ဗမာ့သွေး&quot; နှင့် &quot;သုံးရောင်ခြယ်&quot; စသည့် မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ် လှုံ့ဆော်ရေး တေးသီချင်းများဖြင့် ပြည်သူတို့၏ အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်ကို အပြင်းအထန် နှိုးဆော်ပေးခဲ့ရာ အဆိုပါတေးများသည် [[ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (BIA) အတွက် စစ်သားစုဆောင်းပေးနိုင်သည်အထိ သြဇာသက်ရောက်ခဲ့သည်။

ဘာသာရေးနှင့် မိဘမေတ္တာဘွဲ့ ကဏ္ဍတွင်လည်း ဝိစိတြနှင့် မိဘမေတ္တာဘွဲ့များ ဖြစ်ကြသော &quot;ဗောဓိပင်နှင့် ရွှေပလ္လင်&quot;၊ &quot;နီးအောင်ပင်လှမ်း&quot;၊ &quot;သာသနာ့အမွေခံ&quot; နှင့် &quot;ပဉ္စင်းအမ&quot; တို့ကို သီဆိုခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ယနေ့တိုင် ဝါဆိုဝါခေါင်နှင့် အလှူပွဲရာသီများတွင် မရိုးနိုင်အောင် ကြားရစမြဲဖြစ်သည့် &quot;ဓမ္မစကြာ&quot; သီချင်းမှာ မကြည်အောင်၏ အကျော်ကြားဆုံး ဓမ္မတေးအဖြစ် ဂန္ထဝင်မြောက် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် သင်္ကြန်တေးဖြစ်သော &quot;သပြေခက်နှင့် ရေပက်&quot; နှင့် မိုးတွင်းတေးဖြစ်သော &quot;မိုးပစ္စုန်&quot; တို့သည်လည်း မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် ထင်ရှားလှသော ရာသီဘွဲ့တေးများအဖြစ် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။

== ဘဝနိဂုံး ==
အသက် ၅၆ နှစ်အရွယ်၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ပုဇွန်တောင်မြို့နယ်၊ စက်ဆန်း (၅) လမ်း၊ အိမ်အမှတ် (၃၇၈) ၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

== သီဆိုခဲ့သော တေးသီချင်းများ (၁၅၀) ==
မကြည်အောင် သီဆိုခဲ့ပြီး ထင်ရှားသော တေးသီချင်း ၁၅၀ စာရင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=အောင်သိန်း |first=ဆင်ဖြူကျွန်း |year= |title=မြန်မာ့ဇာတ်သဘင် ပညာရှင်များ |publisher= |page=}}&lt;/ref&gt;
{{columns-list|* ၁။ ကမ္ဘာတလွှမ်း - ရွှေဂုန်မောင် (ရွှေဂုန်မောင် နှင့် တွဲဖက်သီဆို)
* ၂။ ကမ္ဘာမဏ္ဍိုင် - ဆရာတောက်
* ၃။ ကျန်းမာရေး - သဟာရဆရာတင်
* ၄။ ကျက်သရေဆောင် - ဒဂုံညွှန့်ဆရာနှစ်
* ၅။ ကြက်ဥအရောင် - နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်
* ၆။ ကြံတိုင်းအောင် - ရွှေတိုင်ညွန့်
* ၇။ ကြာကြာဝါးမှ-ခါးမှန်းသိ - ''မသိ''
* ၈။ ကြောက်ရင်မသောက်နဲ့ - ဒဂုံညွှန့်ဆရာတင်
* ၉။ ကလေးအမေ - နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်
* ၁၀။ ကာလပြောင်းပြန် - နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်
* ၁၁။ ကိုချာချာလည် - ''မသိ''
* ၁၂။ ကိုလူပျို - ''မသိ''
* ၁၃။ ကိုလေပွေ - အရှေ့ပိုင်းဆရာချစ်
* ၁၄။ ကိုလေအိုး - အရှေ့ပိုင်းဆရာချစ်
* ၁၅။ ကေသရာဇာ - ရွှေတိုင်ညွှန့်
* ၁၆။ ချစ်မိုးကြီး - ''မသိ''
* ၁၇။ ချစ်ယောင်ယောင် - နဂါရာချစ်
* ၁၈။ ချွေတာရေး - ''မသိ''
* ၁၉။ ဂျိုးနှစ်ကောင် - နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်
* ၂၀။ ကရုဏာ - ''မသိ''
* ၂၁။ ဂွတ်တမောနီး - ဒဂုံညွှန့်ဆရာနှစ်
* ၂၂။ ဂုဏ်သရေ - ''မသိ''
* ၂၃။ ဂုဏ်မာဏ - ''မသိ''
* ၂၄။ စကားတောင်စား - ရွှေတိုင်ညွှန့်
* ၂၅။ စွယ်တော်ခိုးခန်း - နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်
* ၂၆။ စိတြဂီဝါ - ရွှေတိုင်ညွှန့်
* ၂၇။ စိန်ချယ်ဖြာရောင်လင်း - ရာပြတ်မောင်ကလေး
* ၂၈။ စုံတောမြိုင် - ရွှေတိုင်ညွှန့်
* ၂၉။ ဆင်တူယိုးမှား - ''မသိ''
* ၃၀။ ဆယ်ဆယ်ရောင် (ဒိန်း) - ''မသိ''
* ၃၁။ ဆိုလေကဲလေ - ဆရာတောက်
* ၃၂။ ဇာတိနွယ် - နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်
* ၃၃။ ဇာတိပုည-ဂုဏ်မာနသီချင်း - ဒဂုံညွန့်ဆရာနှစ်
* ၃၄။ ညှော်ကြမယ်နော် - ဦးကြင်ခဲ
* ၃၅။ ညီလာခံ - လှည်းတန်းဦးလူကလေး
* ၃၆။ တပင်ရွှေထီး - ရွှေတိုင်ညွှန့်
* ၃၇။ တရုတ်ပြည်-မြကျောက်လွှာသီချင်း - ဒဂုန်ဆရာတင်
* ၃၈။ တီးပါတီ - ရွှေတိုင်ညွှန့်
* ၃၉။ တူနယ်တဲ့နယ် - ရွှေတိုင်ညွှန့်
* ၄၀။ တေဇဂုံ - လှည်းတန်းဦးလူကလေး
* ၄၁။ တေ-ဇ-သု-နေ-မ - ရွှေတိုင်ညွန့်
* ၄၂။ တောင်သူပျို - နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်
* ၄၃။ ထင်းထမ်းရာဇာသီချင်း - နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်
* ၄၄။ ထမနဲပါတီ - ရွှေတိုင်ညွှန့်
* ၄၅။ ထာဝရပျော်ရွှင် - ဒဂုံညွှန့်ဆရာနှစ်
* ၄၆။ ဓမ္မစကြာ - နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်
* ၄၇။ ဓာတ်တော်ဝေခန်း - ရွှေတိုင်ညွှန့်
* ၄၈။ နန်းကြာညိုကြော့ဂီတပတ်ပျိုး - ''မသိ''
* ၄၉။ နှစ်ကိုယ်ကြား - ''မသိ''
* ၅၀။ နှစ်သက်စရာ - ဝဇီရာ
* ၅၁။ နောက်ဆုံးပိတ်အိတ်နဲ့လွယ် - ''မသိ''
* ၅၂။ ပင်တိုင်စံ (ဇာတ်ထုပ်အပိုင်း) - ''မသိ''
* ၅၃။ ပင်နီသီချင်း - ''မသိ''
* ၅၄။ ပစ်ကနစ်ပါတီ - ''မသိ''
* ၅၅။ ပဉ္စင်းအမ - ရွှေတိုင်ညွန့်
* ၅၆။ ပဉ္စသိင်္ခ - ''မသိ''
* ၅၇။ ပန်းတကာ့ဘုရင် - ''မသိ''
* ၅၈။ ပန်းဥယျာဉ် - ''မသိ''
* ၅၉။ ပျော်တော်ဆက် - ''မသိ''
* ၆၀။ ပြဒါးတစ်လမ်းသံတစ်လမ်း - ''မသိ''
* ၆၁။ ပြူစောထီး - ''မသိ''
* ၆၂။ ပလီတာသီချင်း - ''မသိ''
* ၆၃။ ပလ္လင်ရှင်တမ်း - ''မသိ''
* ၆၄။ ပွဲကြိုက်မောင် - ''မသိ''
* ၆၅။ ပိုက်ဆံမျက်နှာတော် - ''မသိ''
* ၆၆။ ဖူးစာလယ် - ''မသိ''
* ၆၇။ ဗမာ့ခေတ် - ''မသိ''
* ၆၈။ ဗမာ့သွေး - ''မသိ''
* ၆၉။ ဗြဟ္မာစရိယ - ''မသိ''
* ၇၀။ ဗုဒ္ဓေါမေသရဏံ - ''မသိ''
* ၇၁။ ဗောဓိကုက္ကိုသီချင်း - ''မသိ''
* ၇၂။ ဗောဓိပင်နှင့်ရွှေပလ္လင် - ရွှေတိုင်ညွန့်
* ၇၃။ မကြည်အောင်ဘယ်လောက်ကြီးသလဲ - ''မသိ''
* ၇၄။ မချစ်ဘဲမနေနိုင် - ''မသိ''
* ၇၅။ မခို့တရို့ - ''မသိ''
* ၇၆။ မင်းခမ်းမင်းနား - ''မသိ''
* ၇၇။ မယ့်အာရုံ - ''မသိ''
* ၇၈။ မျက်လှည့်ဆရာ - ''မသိ''
* ၇၉။ မျှော်တော်ဇော - ''မသိ''
* ၈၀။ မျှော်ဘာရောင် - ''မသိ''
* ၈၁။ မြွေကြီးနှစ်ကောင် - ''မသိ''
* ၈၂။ မဟာမီးကြီးရွှေติဂုံ - ''မသိ''
* ၈၃။ မိဂဒါဝုန် - ''မသိ''
* ၈၄။ မိန်းမဂျော်ကီ - ''မသိ''
* ၈၅။ မိဘမေတ္တာ - ရွှေတိုင်ညွန့်
* ၈၆။ မိုးပစ္စုန် - ''မသိ''
* ၈၇။ မေတ္တာဇင် - ''မသိ''
* ၈၈။ ယက်ကန်းသည် - ''မသိ''
* ၈၉။ ယိုးဒယား-ရွှေပစ္စုန် - ''မသိ''
* ၉၀။ ရည်းစားမူ - ''မသိ''
* ၉၁။ ရနိုးကြီး - ''မသိ''
* ၉၂။ ရွှန်းရွှန်းဝေ - ''မသိ''
* ၉၃။ ရွှေစပ္ပါယ်ရုံ - ''မသိ''
* ၉၄။ ရွှေတိဂုံစေတီ - ''မသိ''
* ၉၅။ ရွှေတိဂုံသမိုင်း - ''မသိ''
* ၉၆။ ရွှေဒေါင်းခွက် - ''မသိ''
* ၉၇။ ရွှေပဒေသာ - ''မသိ''
* ၉၈။ ရွှေလက်ဆောင် - ''မသိ''
* ၉၉။ ရွှေလမ်းငွေလမ်း - ''မသိ''
* ၁၀၀။ ရှမ်းကြိုက်နွားချော - ''မသိ''
* ၁၀၁။ ရှိစုံရွက်ကြာ (ပျိုး) - ''မသိ''
* ၁၀၂။ ရာသီတော်ဦး - ''မသိ''
* ၁၀၃။ ရီတာပေါ့မဟာသင်္ကြန် - ''မသိ''
* ၁၀၄။ လ-၂-ချောင်းငင် - ဝိုင်အမ်ဘီဆရာတင်
* ၁၀၅။ လင်ဆိုးမယားတဖားဖား - ''မသိ''
* ၁၀၆။ လွန်းပိုအောင် - ''မသိ''
* ၁၀၇။ လွမ်းဘုန်တော် - ''မသိ''
* ၁၀၈။ လသာတုန်းဗိုင်းငင် - ''မသိ''
* ၁၀၉။ လှေကားကြီး - ''မသိ''
* ၁၁၀။ လူပုစိတ်တို - ''မသိ''
* ၁၁၁။ လူမနှော (ပျိုး) - ''မသိ''
* ၁၁၂။ လေယာဉ်ပျံ - ''မသိ''
* ၁၁၃။ လောကုတ္တရာဘဏ် - ''မသိ''
* ၁၁၄။ ဝှတ်ဆိုတာဘာလဲ - ''မသိ''
* ၁၁၅။ ဝါဆိုဥပုသ် - ''မသိ''
* ၁၁၆။ ဝိစိတြ - ''မသိ''
* ၁၁၇။ သကြားဆိုတာဘာလဲ - ''မသိ''
* ၁၁၈။ သင်္ကန်းဂုဏ်ရည် - ရွှေတိုင်ညွန့်
* ၁၁၉။ သစ္စာမြက်ပင်ဆေးဖက်ဝင် - ''မသိ''
* ၁၂၀။ သန္ဓေသူ - ''မသိ''
* ၁၂၁။ သပြေခက် နဲ့ရေပက် - ''မသိ''
* ၁၂၂။ သမဝါယမ - ''မသိ''
* ၁၂၃။ သားရွှေခဲ - ''မသိ''
* ၁၂၄။ သာသနဒါယကာ - ''မသိ''
* ၁၂၅။ သီတာရတနာ - ''မသိ''
* ၁၂၆။ သုံးခွက်တစ်ခွက်တင် - ''မသိ''
* ၁၂၇။ သုံးရွေ့လယ် - နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်
* ၁၂၈။ သုံးရာသီ - ''မသိ''
* ၁၂၉။ သုံးရောင်ခြယ် - ''မသိ''
* ၁၃၀။ သောင်းခြောက်ထောင် - ''မသိ''
* ၁၃၁။ သော်တာရောင် - ''မသိ''
* ၁၃၂။ အချစ်ကြီး အမျက်ကြီး - ''မသိ''
* ၁၃၃။ အင်္ဂုလိမာလ - ''မသိ''
* ၁၃၄။ အနောဒိသ - ''မသိ''
* ၁၃၅။ အဝယ်တော် - ''မသိ''
* ၁၃၆။ အာရောဂျံ - ''မသိ''
* ၁၃၇။ အိမ်မက်ရရွှေဒင်္ဂါး - ''မသိ''
* ၁၃၈။ အိုင်ဆေးသီချင်း - ''မသိ''
* ၁၃၉။ အိုးဝေဝေ - ရွှေတိုင်ညွန့်
* ၁၄၀။ အောင်နိမိတ် - ''မသိ''
* ၁၄၁။ အောင်ဗလအလွမ်းပြေ - ရွှေတိုင်ညွန့်
* ၁၄၂။ ဣစ္ဆာသယ - ''မသိ''
* ၁၄၃။ ဥစ္စာစုနည်းနိဿရည်း - ''မသိ''
* ၁၄၄။ ဥပသကီ - ''မသိ''
* ၁၄၅။ ဥမ္မာဒန္တီ - ''မသိ''
* ၁၄၆။ ဦးကလောင်သီချင်း - ''မသိ''
* ၁၄၇။ ဦးနုစကားပုံ - ''မသိ''
* ၁၄၈။ ဦးပုဒ်သယ် - ''မသိ''
* ၁၄၉။ ဦးသုံးကြိမ် - ''မသိ''
* ၁၅၀။ ဧတဲ့ရာသီ - ''မသိ''|colwidth=30em}}

== ကိုးကား ==
&lt;references /&gt;
[[ကဏ္ဍ:၁၉၅၆ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဂီတပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အငြိမ့်မင်းသမီးများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဇာတ်မင်းသမီးများ]]</text>
      <sha1>3um85z8gmyv4dt1s5fftp5xte6ouugv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဩဘာသောင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48840</id>
    <revision>
      <id>1043416</id>
      <parentid>1040965</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T05:44:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <comment>Restored revision 1040083 by [[Special:Contributions/CommonsDelinker|CommonsDelinker]] ([[User talk:CommonsDelinker|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>1043416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11275" sha1="m92urgn6gvi7i6cnfcnk9ps15hgazmd" xml:space="preserve">{{Infobox artist
| name          = ဩဘာသောင်း
| image         = 
| caption       =
| birth_name    = သောင်းတင်
| birth_date     = {{birth date|1898|04|11}}
| birth_place      =[[ပုစွန်တောင်မြို့နယ်]]၊ [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]]
| death_date       = {{Death date and age|1971|01|13|1898|04|11}}
| death_place      = [[မန္တလေးမြို့]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| spouse           = {{marriage|ထွန်းဝေ|1936|1941}}
| nationality   = မြန်မာ
| field         = [[မြန်မာအက]]
| movement      = 
| known_for     = ''ကဗျာလွတ်အက''
| awards        = [[ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့]] 
| website           = 
}}
'''ဒေါ်ဩဘာသောင်း''' (၁၁ ဧပြီ ၁၈၉၈–၁၃ ဇန်နဝါရီ ၁၉၇၁) သည် အငြိမ့်မင်းသမီးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး [[ကဗျာလွတ်]]အကကို တီထွင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ 

ဒေါ်ဩဘာသောင်းကို ၁၈၉၈ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ အဘ အင်ဂျင်နီယာ ဦးစံဒွန်း၊ အမိဒေါ်သာလိတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ အမည်ရင်းမှာ မသောင်းတင် ဖြစ်သည်။

ဩဘာသောင်း ငယ်စဉ်ကပင် အဆိုအကဝါသနာထုံခဲ့သည်။ သဘင်မျိုးရိုးမဟုတ်သော်လည်း အတီးအမှုတ် ဝါသနာပါသော ဖခင်ဖြစ်သူက အားပေးသဖြင့် အငြိမ့်သဘင်လောကသို့ ရောက်၍လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကလေးဘဝကပင် ရန်ကုန်၊ ကြက်တန်း၊ ဘုရားဖြူဆရာတော်ပျံတော်မူရာ ရေကျော်ဆီဆုံတန်း၊ ယိမ်းတွင် ပါဝင် ကပြရာမှ အကကောင်းသူအဖြစ် ချီးမွမ်းခြင်းခံရသည်။ ဩဘာသောင်း ၁၃ နှစ် သမီးအရွယ်တွင် မိခင်ကွယ်လွန်သွားသဖြင့် ဖခင်ဖြစ်သူနှင့်အတူ မန္တလေး သို့ ပြောင်းရွေ့လာကြသည်။ အကအခုန် ဝါသနာကြီးသည့် သမီးဖြစ်သူကိုလည်းအဆိုအကတွင် ထွန်းထွန်း ပေါက်⁠ပေါက်ဖြစ်စေရန် ထိုခေတ်က ပန်တျာကျောင်းကဲ့သို့ သင်ကြားပေးနေသော ပေါက်⁠ပေါက်တန်း ဇာတ်စာရေးဆရာ ဦးထွန်းရထံ အဆိုအကပညာများ သင်ကြားခဲ့ရသည်။ ငါးလခန့်အကြာတွင် အငြိမ့်တစ်ငြိမ့်မှသဘောကျသဖြင့် ခေါ်ယူခဲ့ရာ ၁၄ နှစ် သမီးအရွယ်မှာပင် အငြိမ့်မင်းသမီးဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဆရာဖြစ်သူ ရွေး ချယ်ပေးသည့်အမည်မှာ ဩဘာသောင်းတင်ဖြစ်သော်လည်း နောက်တွင် ဩဘာသောင်း အမည်ဖြင့်သာ ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့လေသည်။

ဩဘာသောင်း အငြိမ့်လောကသို့ မဝင်ရောက်မီက အငြိမ့်မင်းသမီးကြီးများမှ သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ မြိုင်ထ၊ ဘောလယ်များ သီဆိုရ၍ ငြိမ့်ညောင်းသာယာသော တေးသံဖြင့် ညက်ညက်ညောညော ကကြသော်လည်း ဩဘာသောင်း အငြိမ့်စင်ပေါ်သို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ယောက်ျားများ စိတ်လှုပ်ရှားစေသည့် ဆန်း​ထွေထူး(ဆန်း​နွေဦးယိုးဒယားအလိုက်)၊ ဘာဂီတင်(ဘာဂီ=မြင်းရထား)၊ ကာတစ်(ကာတစ်မှာထို​ခေတ်ကတင်ပါးကိုဆိုလိုသည်)စသည့် သီချင်းများ သီဆိုကပြခဲ့ရာ အဆိုအတီး မြူး⁠မြူးကြွကြွ၊ အက ကလည်း သွက်သွက်လက်လက်ဖြင့် အငြိမ့်ခေတ်တစ်ခေတ်ပြောင်းခဲ့သည်။ ဘာဂီတင်၊ဆန်းထွေထူး၊ပေါ်ပြူလာဘလူးဘလပ်၊စုံနံသာမြိုင်လယ်၊လှေကြီးထိုးရိုးရိုးမှန်မှန်လှော်၊ချစ်ယောင်ယောင်၊ကြာလေငယ်လေ၊ဇကွဲ စသည့်သီချင်းများသည် ဩဘာ‌သောင်း ၏ နာမည်‌‌ကြီး‌ တေးများဖြစ်သည်။

ဩဘာသောင်းအငြိမ့် ကလေရာတွင် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများ၊ ကာလသားများ ဝိုင်း⁠ဝိုင်းလည်ခဲ့သည်အထိ စန်းထခဲ့သည်။ သို့ကြောင့်ပင် ဇာတ်မင်းသား ဖိုးစိန်ကြီးက မင်းသမီးကို အရူးအမူးဖြစ်နေကြသည့် လူငယ် များကို သတိပေးသောအနေဖြင့်ဇာတ်သမကို မခင်တွယ်ကြနဲ့ သဘင်သည် ဝေးရာကကြည့်ဆိုသည့် သီချင်း သီဆို၍ ဥက္ကာသေနမယ် ရူပဇာတ်ကို ကပြခဲ့ရသည်ဟု အဆိုရှိခဲ့သည်။

အဆစ်ကျဲကျဲ ကရာမှာ လေဘာတီမြရင် အကောင်းဆုံး၊ ဆစ်စိပ်စိပ် ကရာမှာ ဩဘာသောင်း အကောင်းဆုံးဟု အငြိမ့်သဘင်လောကတွင် ပြောစမှတ်ပြုခဲ့ရသည်။ မင်းသမီးမထွေးလေး၊ မင်္ဂလာ သိန်းညွန့်၊ မစံထား၊ မစံရှား၊ ဇာတ်မင်းသား ဦးစိန်အုပ် စသည် ထင်ရှားသောမင်းသား မင်းသမီးများ ရွာစားကြီး [[စိန်ဗေဒါ]]၊ အဆိုတော်ဆရာမှန် စသည့် ဂီတပညာရှင်များထံမှ အဆိုအကပညာများ သင်ယူခဲ့သည်။ ဩဘာသောင်း ကိုယ်တိုင် စန္ဒယား၊ ပတ္တလား၊ ဟွန်းတယောဂီတတူရိယာများ တီးနိုင်သူဖြစ်သည်။

ဖခင်ကြီးက ရုပ်သေးမင်းသမီးကြိုးဆွဲဆရာ ဆရာမှန်ကို အိမ်သို့ပင့်ဖိတ်ခေါ်ယူ သင်ကြားပေးသည်။ ဆရာမှန်၏ မင်းသမီးရုပ်ကို အတုယူကပြရာမှ ခြေလက်ခေါင်းခါး မင်းသမီးဂွင်အနေအထားတွင် လှပညက်ညောသူအဖြစ် နာမည်ကျော်ကြားခဲ့သည်။ အသက် ၃၈ နှစ်တွင် ခင်ပွန်းသည်၏ ဆန္ဒအရ အငြိမ့်လောကမှ အနားယူခဲ့ရသည်။

၁၉၅၃ ခုနှစ်  မန္တလေးပန်တျာကျောင်း စတင်ဖွင့်လှစ်သည့်အခါ အကနည်းပြဆရာအဖြစ် တာဝန်ယူသင်ကြားခဲ့ရသည်။ ဒေါ်ဩဘာသောင်းသည် ကဗျာလွတ်အကကိုလည်း မင်းသား ရွှေဒေါင်းညို၊ စိန်လှမောင် တို့နှင့် ညှိနှိုင်းတိုင်ပင် တီထွင့်ခဲ့ရာ မြန်မာအကသမိုင်းတွင် မှတ်တမ်းတင်ခြင်း ခံရသည်အထိ အောင်မြင်ကျော်ကြားခဲ့သည်။ အာဏာရှင်ဦး​နေဝင်း ၏​တော်လှန်​ရေး​ကောင်စီ​ခေတ်မှစ၍ ၈၈အေရးအခင်းနောက်ပိုင်းတွင်ကဗျာလွတ်အကမှာသင်ရိုးဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသည်။မူမှန်​သော ကဗျာလွတ်မူကိုပယ်ရှား(​ဖျောက်ဖျက်)ကာမူမမှန်​သောကဗျာလွတ်မူကိုနိုင်ငံ​တော်မူဟုသတ်မှတ်ခြင်းဖြင့် မူမှန်​သောအကနည်းစနစ်တို့​ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရ​လေသည်။တပည့်ရင်း​ဒေါ်ခင်ဝင်းနွယ်က​ဖော်ထုတ်ရန်ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီးများစွာအတိုက်အခိုက်ခံခဲ့ရ​သေးသည်။

ကဗျာလွတ်မိခင်ကြီး [[ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့|ဝဏ္ဏကျော်ထင်]] ဒေါ်ဩဘာသောင်းသည် ၁၉၇၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် မန္တလေးမြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။&lt;ref&gt;စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်၊ ၁၉၇၈&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;

{{Lifetime|၁၈၉၈|၁၉၇၁}}
[[Category:မြန်မာ သဘင်ပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>m92urgn6gvi7i6cnfcnk9ps15hgazmd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝီကီပီးဒီးယား:Wikimedia Commons</title>
    <ns>4</ns>
    <id>51088</id>
    <revision>
      <id>1043406</id>
      <parentid>1043313</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T05:33:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>&quot;[[ဝီကီပီးဒီးယား:Wikimedia Commons]]&quot; ကို ကာကွယ်ခဲ့သည် ([ပြင်ဆင်ရန်=အလိုအလျောက် အတည်ပြုထားသော အသုံးပြုသူများကိုသာ ခွင့်ပြုသည်] (အနန္တ) [ရွှေ့ရန်=အလိုအလျောက် အတည်ပြုထားသော အသုံးပြုသူများကိုသာ ခွင့်ပြုသည်] (အနန္တ))</comment>
      <origin>1043313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13086" sha1="9ofld3ma52ictqhdqxuyzgck0i4e3jk" xml:space="preserve">{{Infobox website
|name=Wikimedia Commons
|favicon
|logo=[[File:Commons-logo-en.svg|90px|alt=Central filled red circle, surrounded by a blue circular outline with a gap and an arrow leading up, plus seven smaller arrows pointing inward to the red circle. Below are the words &quot;WIKIMEDIA COMMONS&quot;.]]
|screenshot=[[File:Commons screenshot.png|250px|alt=Screenshot of Wikimedia Commons Main Page, featuring a Picture of the Day for 2006-06-05.]]
|caption=
|url=[http://commons.wikimedia.org/ commons.wikimedia.org]
|commercial=မရှိ
|type=မီဒီယာ ဘဏ်တိုက်
|registration=Optional (ပုံများတင်ရန်အတွက် လိုအပ်)
|owner=[[ဝီကီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးရှင်း]]
|author=ဝီကီမီဒီယာ အဖွဲ့
|launch date={{start date and age|2004|9|7}}
|current status=
|revenue=
}}
[[commons:Main Page|'''Wikimedia Commons''']] (&quot;Wikicommons,&quot; &quot;the Commons&quot;, &quot;Wikipedia Commons&quot; သို့မဟုတ် &quot;Commons&quot;) သည် မူပိုင်ခွင့် လွတ်လပ်သော ပုံများ၊ အသံနှင့် အခြားသော မီဒီယာဖိုင်များကို စုစည်းထားသည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဝီကီပီးဒီးယား]] ကဲ့သို့ပင် [[ဝီကီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးရှင်း]]၏ ပရောဂျက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အခြားသော ဝီကီမီဒီယာ ညီအစ်မပရောဂျက်များအတွက် အထောက်အပံ့ပေးသော ဘုံအရင်းအမြစ် အစုအဝေးကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။

'''Commons''' သို့ upload တင်လိုက်သည့် ဖိုင်များကို ဝီကီပီးဒီးယား၊ ဝီကီစာအုပ်များ၊ ဝီကီရင်းမြစ် နှင့် ဝီကီသတင်း အပါအဝင် ဝီကီမီဒီယာ ဆာဗာများရှိ အားလုံးသော ပရောဂျက်များမှ ရယူအသုံးပြုနိုင်သည်။ ထို့အပြင် ဖိုင်များသည် public domain သို့မဟုတ် [[:en:Creative Commons licenses|Creative Commons Attribution/Share-Alike လိုင်စင်]]နှင့် [[:en:GNU Free Documentation Licens|GNU Free Documentation လိုင်စင်]]များဖြင့် ဖြန့်ချီထားသဖြင့် ဒေါင်းလုပ်ရယူ သုံးစွဲနိုင်သည်။

==  Commons ဆိုတာ ဘာလဲ? ==
:''အဓိကဆောင်းပါး - [[Commons:Welcome]]''

Wikimedia Commons သည် စေတနာ့ဝန်ထမ်းများမှ ဖန်တီးကာ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုများ ပြုလုပ်လျက်ရှိသည့် မီဒီယာ ဘဏ်တိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ &quot;Wikimedia Commons&quot; အမည်သည် ဝီကီမီဒီယာ ပရောဂျက်များ အားလုံးကို စီမံခန့်ခွဲနေသည့် &quot;Wikimedia&quot; နှင့် ဝီကီမီဒီယာ ပရောဂျက်များ အားလုံး ရယူသုံးစွဲနိုင်သည့် ဘုံအချက်အလက် &quot;commons&quot; တို့မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ဝီကီမီဒီယာ ပရောဂျက်များ အားလုံးအတွက် အသုံးဝင်သည့် မူပိုင်ခွင့် လွတ်လပ်သည့် ဓာတ်ပုံများ၊ ပုံများ၊ အန်နီမေးရှင်းများ၊ ဂီတ၊ ဗီဒီယိုများနှင့် အခြား မီဒီယာများ တည်ရှိရာ ဗဟိုနေရာ ဖြစ်သည်။

Wikimedia Commons တွင် ပါဝင်ရေးသားခြင်း လမ်းညွှန်အတွက် [[Commons:Commons:Contributing your own work|Contributing your own work]] ကို ကြည့်ပါ။

== Commons မီဒီယာများအား ဝီကီပီးဒီးယား ဆောင်းပါးတွင်းသို့ ထည့်သွင်းခြင်း ==
''အဓိကဆောင်းပါး - [[:Commons:Commons:First steps/Reuse]] section [[:Commons:Commons:First steps/Reuse#Embedding Commons' media in Wikimedia projects|Embedding Commons' media in Wikimedia projects]]''

ဝီကီပီးဒီးယားတွင် Wikimedia Commons မှ ပုံ သို့မဟုတ် ဗီဒီယိုကို ထည့်သွင်းပုံမှာ local file များကို အသုံးပြုပုံနှင့် အတူတူပင် ဖြစ်သည်။

ပုံတစ်ပုံအား စာမျက်နှာတစ်ခုထဲတွင် အသုံးပြုပုံမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;[[File:image.jpg|thumb|alt=alt text|caption]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;


အသံဖိုင်ကို အသုံးပြုရန်အတွက် နည်းလမ်းနှစ်ခုရှိပြီး သင့်ဝီကီတွင် {{tl|Audio}} တမ်းပလိတ်ရှိပါက ယင်းတမ်းပလိတ်ကို သုံး၍လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် အောက်ပါ ပထမနည်းလမ်းဖြင့် လည်းကောင်း ထည့်သွင်းနိုင်သည်။
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
[[Media:file.ogg|descriptive text]]
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Audio|Filename-without-namespace|descriptive text}}
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

=== ဓာတ်ပုံပြခန်း နမူနာ ===

ဓာတ်ပုံများအား ပြခန်းအသွင်ဖြင့် ပြသလိုပါက အောက်ပါ နမူနာကုဒ်ကို အသုံးပြုနိုင်သည်။

&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
 Philipp Veit 008.jpg
 Image_Germania_(painting).jpg|ပုံခေါင်းစဉ် ထည့်သွင်းနိုင်သည်။
 Niederwald memorial 2.JPG
 Accademia - St John the Baptist by Titian Cat314.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

အောက်ပါအတိုင်း ပြသပေးမည် ဖြစ်သည်။
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
 Philipp Veit 008.jpg
 Image Germania (painting).jpg|ပုံခေါင်းစဉ် ထည့်သွင်းနိုင်သည်။
 Niederwald memorial 2.JPG
Accademia - St John the Baptist by Titian Cat314.jpg
&lt;/gallery&gt;

=== ကဏ္ဍထည့်သွင်းခြင်း ===
ကျေးဇူးပြု၍ Commons ဖိုင်များအား ဝီကီပီးဒီးယားတွင် ကဏ္ဍထည့်သွင်းခြင်း မပြုလုပ်ပါနှင့်။
ယင်းအစား Commons တွင် [[Commons:Commons:Categories|ကဏ္ဍထည့်သွင်းခြင်း]] ပြုလုပ်နိုင်သည်။

== ဝီကီပီးဒီးယားမှ ပုံကို Wikimedia Commons သို့ ရွေ့ပြောင်းခြင်း ==

[[Wikipedia:Moving images to the Commons]] နှင့် [[Wikipedia:Moving images to the Commons#Why move files to Commons?|Why move images to the commons?]] ကို ကြည့်ပါ။

=== ဝီကီပီးဒီးယားနှင့် Commons ကွဲပြားချက်များ ===
{{Main|commons:Commons:For Wikipedians}}

* Commons တွင် မူပိုင်ခွင့်ရှိသော ပုံများအား ခွင့်ပြုထားခြင်း မရှိပေ။ [[commons:Commons:Licensing]] ကို ဖတ်ရှုပါ။ Commons တွင် တင်မည့် ပုံများသည် မူရင်းနိုင်ငံနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှစ်ခုစလုံးတွင် မူပိုင်ခွင့် လွတ်လပ်ရမည်ဖြစ်သည်။

* ဝီကီပီးဒီးယားတွင် ပုံတစ်ခုသည် ဆောင်းပါးတစ်ခုအတွင်းတွင် ပါဝင်ဖော်ပြထားခြင်း မရှိပါက ဖျက်ပစ်ရန် အဆိုပြုနိုင်သည်။ ပုံများသည် များစွာသော ပရောဂျက်များတွင် အသုံးပြုရန် ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်သဖြင့် Commons သည် ထိုအချက်ကို လျော့ပေါ့ပေးထားသည်။ [[commons:Commons:Scope]] တွင် ဖတ်ရှုပါ။

* ဝီကီပီးဒီးယားတွင် ပုံတစ်ပုံသည် ဆောင်းပါးတစ်ခုအတွင်းတွင် ပါရှိနေရန် အရေးကြီးသည်။ ပုံအကြောင်း ဖော်ပြချက်စာမျက်နှာရှိ &quot;ဖိုင်သုံးစွဲမှု&quot; တွင် မည်သည့်စာမျက်နှာများသည် ပုံကို အသုံးပြုထားသည်ကို ဖော်ပြပေးသည်။ Commons တွင်မူ ဤအပိုင်းသည် Commons တွင်းတွင် ပုံကို အသုံးပြုထားသော စာမျက်နှာများသာမက၊ အခြားသော ဝီကီမီဒီယာ ပရောဂျက်များတွင်ရှိသော ပုံသုံးစွဲမှုကို ([[:commons:Special:GlobalUsage|the GlobalUsage feature]] မှ တဆင့်) ဖော်ပြပေးသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ပုံများသည် ကဏ္ဍများအတွင်း သို့မဟုတ် ဂယ်လာရီစာမျက်နှာများတွင် ပါရှိနေစေရန် အရေးကြီးသည်။ သင့်လျော်သော ကဏ္ဍကို လွယ်ကူစွာ ရှာဖွေနိုင်ရန် [[tools:~daniel/WikiSense/CommonSense.php|CommonSense]] ကိရိယာကို အသုံးပြုနိုင်သည်။

* Commons သည် [[commons:Commons:Multilinguality|ဘာသာစကားစုံ]] ပရောဂျက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အားလုံးသည် သင်ကဲ့သို့ ဘာသာစကားတူ အသုံးပြုလိမ့်မည်ဟု မယူဆပါနှင့်။ [[Wikipedia:Userboxes|Userboxes]] ကို သင့်အသုံးပြုသူ စာမျက်နှာပေါ်တွင် ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် သင် မည်သည့်ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုနိုင်သည်၊ မည်မျှကျွမ်းကျင်သည် ဆိုသည်ကို ဖော်ပြနိုင်သည်။ [[commons:Commons:Babel]] ကို ကြည့်ပါ။

* Commons တွင် ဆွေးနွေးနိုင်သည့် ဖိုရမ်အနည်းငယ်သာရှိသည်။ [[commons:COM:VP]] သည် ပင်မ [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|village pump]] ဖြစ်သည်။ သို့သော် အခြားဘာသာစကားများဖြင့် village pump များလည်း ရှိသည်။ [[commons:COM:HD]] သည် နည်းပညာဆိုင်ရာများ စုံစမ်းမေးမြန်းနိုင်ရန်အတွက် [[WP:HD|အကူအညီ စားပွဲ]] ဖြစ်သည်။ အက်ဒမင်များအား [[:commons:Commons:Administrators' noticeboard]] မှတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်သည်။

== အခြားကြည့်ရန် ==
* [[Wikimedia Commons]]
* [[commons:Commons:Wikimedia Outreach Project/enwikipedia|Commons:Wikimedia Outreach Project/enwikipedia]]


[[Category:ဝီကီပီးဒီးယား ပုံအကူအညီ]]
[[Category:Wikipedia how-to]]
[[Category:Wikimedia Commons| ]]</text>
      <sha1>9ofld3ma52ictqhdqxuyzgck0i4e3jk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝီကီပီးဒီးယား:အကူအညီစားပွဲ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>69495</id>
    <revision>
      <id>1043404</id>
      <parentid>1043352</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T05:30:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removing unrelated questions</comment>
      <origin>1043404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43107" sha1="4qki3idfphgzar41j8vj8d56pdxunp3" xml:space="preserve">{{/ခေါင်းစီး}}
[[ကဏ္ဍ:ဝီကီပီးဒီးယား အကူအညီ ဖိုရမ်]]
&lt;div style=&quot;width:50%&quot;&gt;__TOC__&lt;/div&gt;
&lt;!-- ဤစာမျက်နှာသည် ဝီကီပီးဒီးယား အသုံးပြုပုံနှင့် ပတ်သက်၍ သင်သိလိုသော မေးခွန်းများ မေးရန် ဖြစ်သည်! --&gt;
&lt;!-- အထွေထွေ ဗဟုသုတဆိုင်ရာ မေးခွန်းများအတွက် [[WP:RD]] သို့ သွားပါ! --&gt;
&lt;!-- --&gt;
&lt;!-- သင့်မေးခွန်းကို ဤစာမျက်နှာ အောက်ဆုံးတွင် မေးပါ။ မကြာမီ ဖြေကြားပေးပါလိမ့်မည်။ --&gt;
&lt;!-- --&gt;

== ငွေထည်လုပ်ငန်း ==

ငွေထည်လုပ်ငန်းလို့ ရိုက်ရှာလိုက်တာ တွေ့တော့တွေ့တယ်
စာထဲမှာ ပြောထားတဲ့ ပုံတွေ မပါလို့ ဘယ်လိုရှာရမလဲ ကူညီကြပါဦး။kjdmmrmjrjujjjk
တွေ့လိုရင် လင့်လေးဖြစ်ဖြစ် ပေးကြပါဦး အဆွေတော်တို့

{{|ထည့္မည္္}} {{unsignedIP2|05:21, 5 October 2019|2400:AC40:820:CBB4:2123:A798:75E7:746E}}

== ပုံတင်မရခြင်း ==

biography ေရးသားပြီး လူပုံထည့်ချင်တာ ဖိုင်တင်လို့မရလို့ပါ ဘယ်လိုတင်ရသလဲခင်ဗျာ

== MoVIDO ==

မဃဒေဝလင်္ကာသစ်  က အ တလုံးပို ပါ သွားသည် ဘယ်လိုလုပ်ရမည်ဆိုတာ ဖြေပေးပါ  {{unsigned|‎Smalpic1}} ၁၆:၃၇၊ ၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၉ (UTC)
:{{Ping|‎Smalpic1}} စာမျက်နှာ အပေါ်ဆုံးမှာ &quot;ရွှေ့ရန်&quot; (move) ဆိုတာရှိပါတယ်။ အဲဒါကို နှိပ်ပြီး ဆောင်းပါး နာမည်ပြောင်းလို့ရပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|&lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;&quot;&gt;Ninja&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✮&lt;/span&gt;Strikers&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:Red;font-size:85%;&quot;&gt;«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;  ၀၂:၅၉၊ ၂၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၉ (UTC)

== ပုံတင်ခြင်း ==

ဓာတ်ပုံမည်သို့တင်ရမည်နည်း။ {{unsigned2|11:51, 3 May 2020|Ahkarkyaw9}}

Main page ရဲ့ ဘယ်ဘက်ဘေးမှာ [[အထူး:ဖိုင်တင်ရန်|ဖိုင်တင်ရန်]] ရှိပါတယ်။ [[ဝီကီပီးဒီးယား:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] ကိုကြည့်၍ လေ့လာနိုင်ပါသည်။[[အသုံးပြုသူ:Aungookingofcelestials|Aungookingofcelestials]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Aungookingofcelestials|ဆွေးနွေး]])  ၁၃:၁၄၊ ၃ မေ ၂၀၂၀ (UTC)


== Help panel question on [[:လ|လ]] ( ၁၈:၂၄၊ ၁၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂) ==

ဟုတ်ကဲ့ မင်္ဂလာပါ 
လ ဆိုတဲ့ ဂြိုလ်အကြောင်းလေးသိချင်လို့ပါ --[[အသုံးပြုသူ:Zayeroo1990|Zayeroo1990]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zayeroo1990|ဆွေးနွေး]])  ၁၈:၂၄၊ ၁၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ (UTC)

:@[[အသုံးပြုသူ:Zayeroo1990|Zayeroo1990]]။ [[လ (ကမ္ဘာရံဂြိုဟ်)]] ဆောင်းပါးမှာ ဖတ်ရှုနိုင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|&lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;&quot;&gt;Ninja&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✮&lt;/span&gt;Strikers&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:Red;font-size:85%;&quot;&gt;«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;  ၀၃:၂၄၊ ၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ (UTC)

== Help panel question on [[:အသုံးပြုသူ:Mg Lay Gyi|အသုံးပြုသူ:Mg Lay Gyi]] ( ၁၅:၂၆၊ ၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂) ==

Facebook နှင့်ပတ်သက်ပြီး အခက်အခဲဖြစ်နေပါလျှင် ကူညီပါရစေ။ --[[အသုံးပြုသူ:Mg Lay Gyi|Mg Lay Gyi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Mg Lay Gyi|ဆွေးနွေး]])  ၁၅:၂၆၊ ၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ (UTC)

:ဒီနေရာက ''ဝီကီပီးဒီးယား အသုံးပြုခြင်း သို့ ပြင်ဆင်တည်းဖြတ်ခြင်း'' နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အကူအညီတွေ ပေးဖို့ဖြစ်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|&lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;&quot;&gt;Ninja&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✮&lt;/span&gt;Strikers&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:Red;font-size:85%;&quot;&gt;«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;  ၁၈:၁၇၊ ၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ (UTC)

== Help panel question on [[:မိုးဟေကို|မိုးဟေကို]] ( ၁၃:၅၆၊ ၄ ဧပြီ ၂၀၂၂) ==

မင်္ဂလာပါ
ဇယာဘယ်လိုဆွဲရတာပါလဲခဗျာ --[[အသုံးပြုသူ:David San Lyan|David San Lyan]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:David San Lyan|ဆွေးနွေး]])  ၁၃:၅၆၊ ၄ ဧပြီ ၂၀၂၂ (UTC)

:@[[အသုံးပြုသူ:David San Lyan|David San Lyan]] ဇယားဆွဲတာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အခြေခံ အချက်အလက်တွေကို [[Help:Wikitable]], [[H:TABLE]] နဲ့ [[အကူအညီ:မျက်မြင်တည်းဖြတ်ဖြင့် ဇယားများထည့်ခြင်း မိတ်ဆက်/၁]] တို့မှာ လေ့လာနိုင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|&lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;&quot;&gt;Ninja&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✮&lt;/span&gt;Strikers&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:Red;font-size:85%;&quot;&gt;«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;  ၀၉:၂၃၊ ၅ ဧပြီ ၂၀၂၂ (UTC)

== Help panel question on [[:အောင်ချိမ့်|အောင်ချိမ့်]] ( ၀၆:၅၇၊ ၁၆ ဧပြီ ၂၀၂၂) ==

မင်္ဂလာပါ။ကျွန်မက အိမ်မက်ချိမ့်ချိမ့်ပါ။
ဆရာအောင်ချိမ့်ရဲ့ သမီးပါ။
အဖေအကြောင်းအရာလေးတွေပြင်ပေးချင်လို့ပါ။
လက်မှတ်ပုံက မှားနေလို့ပါ။
အဲ့တာကိုဘယ်လိုပြန်ပြင်လို့ရမလဲသိချင်လို့ပါ --[[အသုံးပြုသူ:Aein Mek Cheimt Cheimt|Aein Mek Cheimt Cheimt]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Aein Mek Cheimt Cheimt|ဆွေးနွေး]])  ၀၆:၅၇၊ ၁၆ ဧပြီ ၂၀၂၂ (UTC)

:ပြင်ဆင်ထားပါတယ်ဗျ။ [[အသုံးပြုသူ:Shin Khant Maung|Shin Khant Maung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Shin Khant Maung|ဆွေးနွေး]])  ၀၃:၄၃၊ ၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂ (UTC)

== Help panel question on [[:ဆွေးနွေးချက်:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ|ဆွေးနွေးချက်:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ]] ( ၀၂:၀၇၊ ၂၀ ဧပြီ ၂၀၂၂) ==

မြန်မာနိုင်ငံ ၏ အလယ်ဗဟိုနေရာက ဘယ်နေရာလဲ? --[[အသုံးပြုသူ:Shin Uttara|Shin Uttara]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Shin Uttara|ဆွေးနွေး]])  ၀၂:၀၇၊ ၂၀ ဧပြီ ၂၀၂၂ (UTC)

:@[[အသုံးပြုသူ:Shin Uttara|Shin Uttara]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏အလယ်ဗဟိုချက်မ]] ဆောင်းပါးမှာ ဖတ်ရှုနိုင်ပါတယ်။ ဒီနေရာက ဝီကီပီးဒီးယား အသုံးပြုခြင်းနဲ့ တည်းဖြတ်ပြင်ဆင်ခြင်းတို့နဲ့ ပတ်သက်ပြီး မေးမြန်းဖို့ နေရာဖြစ်တဲ့အတွက် အခြားအထွေထွေမေးခွန်းတွေကို [[ဝီကီပီးဒီးယား:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]] မှာ မေးမြန်းပေးစေလိုပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|&lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;&quot;&gt;Ninja&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✮&lt;/span&gt;Strikers&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:Red;font-size:85%;&quot;&gt;«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;  ၀၂:၅၁၊ ၂၀ ဧပြီ ၂၀၂၂ (UTC)

== Help panel question on [[:ချန်အာ|ချန်အာ]] ( ၁၄:၄၀၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၂) ==

ဟိုင်း၊ စာမျက်နှာနာမည်ကို ဘယ်လိုပြင်ရပါသလဲဗျ၊ ပြီးတော့ သူများတွေ ပြင်ဆင်တာကို ဘယ်လိုပြင်ရပါသလဲဗျ --[[အသုံးပြုသူ:Kim Doggy|Kim Doggy]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kim Doggy|ဆွေးနွေး]])  ၁၄:၄၀၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၂ (UTC)


== Help panel question on [[:ကောလူမျိုး|ကောလူမျိုး]] ( ၁၅:၂၁၊ ၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၂) ==

ကောလူမျိုးဟူသည့် ခေါင်းစဉ်အား ပြင်ဆင်ပေးလိုပါသည်။ မိမိတို့ အာခါလူမျိုးများသည် မိမိကိုယ်ကို အာခါ ဟုသာ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြပြီး ကော အီကော ဆိုသည့် အမည်များမှာ တခြားလူမျိုးများက နှိမ်သည့်သဘောနှင့် ခေါ်ဝေါ်သည့် အခေါ်အဝေါ် သက်သက်ဖြစ်ပါသည်။ အာခါလူမျိုးများသည် ကော အီကော ဟူသော အမည်နာမများအား မနှစ်သက်သည့်အတွက် ခေါင်းစဉ်အား အာခါ လူမျိုးဟုသာ ပြင်ဆင်ပါက ပိုသင့်လျော်မည်မြင်မိပါသည်။ --[[အသုံးပြုသူ:Noraroo|Noraroo]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Noraroo|ဆွေးနွေး]])  ၁၅:၂၁၊ ၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ (UTC)

:{{Done}}. [[User:Ninjastrikers|&lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;&quot;&gt;Ninja&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✮&lt;/span&gt;Strikers&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:Red;font-size:85%;&quot;&gt;«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;  ၁၆:၂၂၊ ၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ (UTC)

== [[:အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Mg Kyaw Tun|အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Mg Kyaw Tun]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၄:၂၈၊ ၁၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂) ==

ဝီကီပီးဒီးယာကိုမျှဝေရန်အတွက်ဝီကီပီးဒီးယာ၏Linkကိုဘယ်လိုယူရမလည်း --[[အသုံးပြုသူ:Mg Kyaw Tun|Mg Kyaw Tun]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Mg Kyaw Tun|ဆွေးနွေး]])  ၁၄:၂၈၊ ၁၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ (UTC)

:@[[အသုံးပြုသူ:Mg Kyaw Tun|Mg Kyaw Tun]] ဝီကီပီးဒီးယား စာမျက်နှာရဲ့ ဘယ်ဖက်မှာရှိတဲ့ ကိရိယာများ အပိုင်းအောက်က '''ပုံသေလိပ်စာ''' ကို နှိပ်၍သော်လည်းကောင်း၊ ညာကလစ်နှိပ်ပြီး ကော်ပီလုပ်၍သော်လည်းကောင်း လင့်ခ်ကို ရယူနိုင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|&lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;&quot;&gt;Ninja&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✮&lt;/span&gt;Strikers&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:Red;font-size:85%;&quot;&gt;«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;  ၀၄:၄၉၊ ၃ ဧပြီ ၂၀၂၃ (UTC)

== [[:ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက်:Questions|ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက်:Questions]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၆:၄၅၊ ၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၃) ==

နှင်းဆီဖြူ ဖြစ်ပါတယ်။ ပင်ကိုရေး  ဆောင်းပါးများကို ဝီကီပေါ် တင်ချင်တဲ့အခါ
 ဖုန်း/ တက်ဘလက်နှင့် လက်ပ်တော့ ထဲက Note မှာ အရင်ရေးပြီး စိတ်တိုင်းကျတည်းဖြတ်ပြီးမှ ဝီကီမှာ တင်လို့ရပါသလား။
နည်းလမ်းရှိရင် သိလိုပါတယ်။ ဝီကီပေါ်မှ
တည်းဖြတ်သူများနှင့် ဝင်ရောက်ဖတ်ရှုသူအားလုံးကို လေးစားလျက်ပါ🙏 --[[အသုံးပြုသူ:နှင်းဆီဖြူ|&amp;#34; W rose &amp;#34;]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နှင်းဆီဖြူ|ဆွေးနွေး]])  ၀၆:၄၅၊ ၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ (UTC)

:@[[အသုံးပြုသူ:နှင်းဆီဖြူ|နှင်းဆီဖြူ]] - ဝီကီမဟုတ်တဲ့ တစ်နေရာရာမှာ ရေးတာထက် မိမိရဲ့ ကိုယ်ပိုင် [[Special:MyPage/sandbox|sandbox အစမ်းစာမျက်နှာ]] မှာ စိတ်ကြိုက်ပြင်ဆင်ပြီး စာမျက်နှာကို ရွှေ့ပြောင်းလိုက်တာ/စာတွေကို ကူးယူတင်လိုက်တဲ့ နည်းလမ်းက ပိုပြီး အဆင်ပြေပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီရဲ့ sandbox မှာဆိုရင် ကိုယ်ရေးလိုက်တဲ့ စာ ဘယ်လိုပုံပေါ်မယ်ဆိုတာကို preview/publish ကြည့်လို့ရတာကြောင့်ပါ။ [[User:Ninjastrikers|&lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;&quot;&gt;Ninja&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✮&lt;/span&gt;Strikers&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:Red;font-size:85%;&quot;&gt;«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;  ၁၄:၀၂၊ ၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ (UTC)
::ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။
::‌ [[အသုံးပြုသူ:နှင်းဆီဖြူ|&amp;#34; W rose &amp;#34;]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နှင်းဆီဖြူ|ဆွေးနွေး]])  ၀၃:၁၁၊ ၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ (UTC)

== ကိုယ်ပိုင်စာမျက်နှာ ==

ကိုယ်ပိုင်စာမျက်နှာပေါ်မှာရေးတဲ့ဆောင်းပါးကို ပုဒ်ရေ ကန့်သတ်ထားပါသလား။အဲဒီကနေ ဝီကီစာမျက်နှာ
ပေါ်ကို တင်လို့ ရနိုင်ပါသလား။ါ် [[အသုံးပြုသူ:နှင်းဆီဖြူ|&amp;#34; W rose &amp;#34;]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နှင်းဆီဖြူ|ဆွေးနွေး]])  ၀၃:၁၆၊ ၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ (UTC)

:@[[အသုံးပြုသူ:နှင်းဆီဖြူ|နှင်းဆီဖြူ]] အဲလိုကန့်သတ်ထားတာမျိုး မရှိပါဘူး။ ကိုယ်ပိုင်စာမျက်နှာကနေ ပင်မဆောင်းပါးအမည်ညွှန်းဆီကို copy/paste လုပ်ပြီး ကူးတင်လို့ရပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|&lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;&quot;&gt;Ninja&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✮&lt;/span&gt;Strikers&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:Red;font-size:85%;&quot;&gt;«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;  ၁၃:၅၁၊ ၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ (UTC)
::&quot;ပင်မဆောင်းပါးအမည်ညွှန်း က ဘယ်စာမျက်နှာလဲ သိပါရစေ။ [[အသုံးပြုသူ:နှင်းဆီဖြူ|&amp;#34; W rose &amp;#34;]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နှင်းဆီဖြူ|ဆွေးနွေး]])  ၀၃:၀၆၊ ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ (UTC)
:::ပင်မအမည်ညွှန်း ဆိုတာက လက်ရှိ ဆောင်းပါးစာမျက်နှာတွေကို ဆိုလိုတာပါ။ စာမျက်နှာတစ်ခုရဲ့ ရှေ့မှာ &quot;ဝီကီပီးဒီးယား:&quot;, &quot;တမ်းပလိတ်:&quot;, &quot;အကူအညီ:&quot; စတဲ့ ရှေ့ဆက်စာလုံးတွေ မပါတဲ့ စာမျက်နှာတွေကို ပင်မဆောင်းပါးအမည်ညွှန်းလို့ ခေါ်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|&lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;&quot;&gt;Ninja&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✮&lt;/span&gt;Strikers&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:Red;font-size:85%;&quot;&gt;«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;  ၁၅:၁၇၊ ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ (UTC)

== [[:လီယိုတော်စတွိုင်း|လီယိုတော်စတွိုင်း]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၆:၂၅၊ ၂၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃) ==

မဂ်လာပါ.ကမ္ဘာပေါ်မာ ဂြိုလ် ပေါင်း မည်မျှရှိပါသနည်း --[[အသုံးပြုသူ:Khun R.kar|Khun R.kar]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Khun R.kar|ဆွေးနွေး]])  ၀၆:၂၅၊ ၂၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ (UTC)

== [[:ကွန်ပျူတာ|ကွန်ပျူတာ]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၂၁:၄၇၊ ၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃) ==

Hello everyone --[[အသုံးပြုသူ:Yoonga narkay|Yoonga narkay]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Yoonga narkay|ဆွေးနွေး]])  ၂၁:၄၇၊ ၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ (UTC)

== [[:တရုတ်နိုင်ငံရှိ အချိန်ဇုန်များ|တရုတ်နိုင်ငံရှိ အချိန်ဇုန်များ]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၀:၀၉၊ ၁၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃) ==

Hi မင်္ဂလာပါ
ကျွန်တော်ကတော့ 左航 ဖြစ်ပါတယ်။
အခုလက်ရှိတရုတ်စံတော်ကိုသိချင်လို့ပါ။
မြန်မာစံတော်ချိန်နှင့်ဘယ်နှနာရီကွာသလဲသိချင်လို့ပါခင်ဗျ --[[အသုံးပြုသူ:Zuo Hang Left|Zuo Hang Left]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zuo Hang Left|ဆွေးနွေး]])  ၁၀:၀၉၊ ၁၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ (UTC)

== [[:အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawlinlin|အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawlinlin]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၀:၄၁၊ ၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃) ==

မြန်မာပြည်ရအောင်လွှင့်ပေပါ --[[အသုံးပြုသူ:Zawlinlin|Zawlinlin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawlinlin|ဆွေးနွေး]])  ၀၀:၄၁၊ ၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ (UTC)

== အကူအညီစားပွဲ မေးခွန်း ( ၀၈:၃၆၊ ၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄) ==

မင်္ဂလာပါ။ ဒီမှာက ၁၉၄၇ မှ ECSC နဲ့ဆွေးနွေးပြီး OEEC ကိုဖွဲ့တာမလား။ ၄၈ မှာမှ ဒီအဖွဲ့က ဖွဲ့တာဆိုတော့လေ။ ၅၇ ဖြစ်နေတော့ တစ်ခုခုလွဲနေတယ်။ မှန်မမှန်သိချင်မိတယ်။ --[[အသုံးပြုသူ:Glorious Future|Glorious Future]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Glorious Future|ဆွေးနွေး]])  ၀၈:၃၆၊ ၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ (UTC)

:@[[အသုံးပြုသူ:Glorious Future|Glorious Future]] ဆောင်းပါးထဲက အချက်အလက်နဲ့ပတ်သက်ပြီး မေးချင်တာဆိုရင် သက်ဆိုင်ရာဆောင်းပါးရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာမှာ မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|&lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;&quot;&gt;Ninja&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✮&lt;/span&gt;Strikers&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:Red;font-size:85%;&quot;&gt;«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;  ၀၉:၀၆၊ ၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ (UTC)

== [[:ဝင်းဖောင့်|ဝင်းဖောင့်]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၉:၂၈၊ ၅ ဧပြီ ၂၀၂၄) ==

How can I upload images from mobile phone editor? --[[အသုံးပြုသူ:ZZeya|ZZeya]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ZZeya|ဆွေးနွေး]])  ၀၉:၂၈၊ ၅ ဧပြီ ၂၀၂၄ (UTC)

== [[:အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Soesanhtike|အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Soesanhtike]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၇:၅၆၊ ၁၅ မေ ၂၀၂၄) ==

လူသုး၈ှိငါငံကျားနိုင်မလွှင့ငါတိုငါ့နိုင်သည် --[[အသုံးပြုသူ:Soesanhtike|Soesanhtike]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Soesanhtike|ဆွေးနွေး]])  ၀၇:၅၆၊ ၁၅ မေ ၂၀၂၄ (UTC)

== [[:အင်းတကော်ရွာ၊ ပဲခူးမြို့နယ်|အင်းတကော်ရွာ၊ ပဲခူးမြို့နယ်]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၀:၂၉၊ ၂၀ ဇွန် ၂၀၂၄) ==

မင်္ဂလာပါ
ပဲခူးတိုင်းပဲခူးခရိုင်ပဲခူးမြို့နယ်
ရှိအင်းတကော်သည်ရွာသို့မဟုတ်ကျေးရွားအုပ်စုမဟုတ်တော့ပါ အင်တကော်သည်မြို့ အဆင့်သို့ပြောင်းလဲပြီးပါပြီ
အင်တကော်သည်မတိမ်ကောပါစည်ကားနေပါပြီ
ထန်းပင်ချောင်အုပ်စုသဲဖြူချောင်းကျေးရွားအနီးတွင်တည်ရှိသည် --[[အသုံးပြုသူ:ကိုဥက္ကာထက်အောင်|ကိုဥက္ကာထက်အောင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ကိုဥက္ကာထက်အောင်|ဆွေးနွေး]])  ၁၀:၂၉၊ ၂၀ ဇွန် ၂၀၂၄ (UTC)

:@[[အသုံးပြုသူ:ကိုဥက္ကာထက်အောင်|ကိုဥက္ကာထက်အောင်]] ဆွေးနွေးပေးတာ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ ရွာဆောင်းပါးကို [[အင်းတကော်မြို့]] ဆောင်းပါးဆီ ပြန်ညွှန်းလိုက်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|&lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;&quot;&gt;Ninja&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✮&lt;/span&gt;Strikers&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:Red;font-size:85%;&quot;&gt;«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;  ၁၃:၅၆၊ ၂၀ ဇွန် ၂၀၂၄ (UTC)

== [[:မြို့ကွက်ရိုက်ခြင်း|မြို့ကွက်ရိုက်ခြင်း]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၈:၁၉၊ ၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၄) ==

Urban planning ကို မြို့ပြစီမံကိန်း ဟုဘာသာပြန်ခြင်းသာလျှင် အသင့်တော်ဆုံး ဖြစ်မည်။ --[[အသုံးပြုသူ:Louis Yel|Louis Yel]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Louis Yel|ဆွေးနွေး]])  ၁၈:၁၉၊ ၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၄ (UTC)

:Thank you. Your suggestion was accepted. [[User:Ninjastrikers|&lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;&quot;&gt;Ninja&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✮&lt;/span&gt;Strikers&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:Red;font-size:85%;&quot;&gt;«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;  ၀၃:၅၈၊ ၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၄ (UTC)

== [[:Neo-psychedelia|Neo-psychedelia]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၆:၄၄၊ ၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅) ==

မင်္ဂလာပါရှင့် ဆောင်းပါးတစ်ခုရေးနိုင်ရန်ဘာတွေလိုအပ်သလဲ၊ ဘာတွေလေ့လာထားသင့်ပါသလဲ မြန်မာစာပေအရေးအသားကိုလွန်စွာနှစ်သက်သဘောကျသည်မို့ နှံ့နှံ့စပ်စပ်လေ့လာလိုပါသည်။ --[[အသုံးပြုသူ:မိုင်း|မိုင်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:မိုင်း|ဆွေးနွေး]])  ၀၆:၄၄၊ ၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC)

:[[ဝီကီပီးဒီးယား:သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]]နဲ့ [[အကူအညီ:မိတ်ဆက်]] တို့ကို ဖတ်ရှုလေ့လာကြည့်ပါ။ [[User:Ninjastrikers|&lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;&quot;&gt;Ninja&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✮&lt;/span&gt;Strikers&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:Red;font-size:85%;&quot;&gt;«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;  ၁၄:၅၅၊ ၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC)

== [[:တနင်္သာရီမြို့|တနင်္သာရီမြို့]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၇:၃၂၊ ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅) ==

လူသိရှင်ကြားလွှင့်တင်သွားမည် --[[အသုံးပြုသူ:ကိုနေပိုင်|ကိုနေပိုင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ကိုနေပိုင်|ဆွေးနွေး]])  ၁၇:၃၂၊ ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC)

== [[:အစိန္တေယျ ဘုရားရှိခိုးကြီး|အစိန္တေယျ ဘုရားရှိခိုးကြီး]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၅:၁၇၊ ၇ မတ် ၂၀၂၅) ==

စာလုံးရေကျဲနေလို့ ဘယ်လိုလုပ်ရင်အဆင်ပြေမလဲဗျ --[[အသုံးပြုသူ:Attsay|Attsay]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Attsay|ဆွေးနွေး]])  ၀၅:၁၇၊ ၇ မတ် ၂၀၂၅ (UTC)

:ကျွန်တော်သိသလောက်ကူညီပါရစေဗျာ။ ညာဘက်ထိပ်ဆုံပါ်ကနရာတွင်စားလုံးပုံစံအနအထားစိတ်ကြိုက်ပြုပြင်နိုင်ပါတယ်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:OoYiThaw|OoYiThaw]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:OoYiThaw|ဆွေးနွေး]])  ၁၂:၄၁၊ ၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC)

== [[:လီဆန်းမိခင်|လီဆန်းမိခင်]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၃:၀၃၊ ၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၅) ==

Hi ကျွန်​တော်က မြတ်ကိုကိုပါ။တစ်ခုလောက်မေးပါရစေ ပုံတင်ဖို့အခက်အခဲတွေ့နေလို့ပါ။တည်းဖြတ်တဲ့အခါမှာ ပုံတင်ရန်ဆိုပြီးတွေ့မယ်လို့ပြောပေမဲ့ ကျွန်တော့်ဆီမှာပေါ်မနေလို့ပါ။နောက်ပြီး ပုံတွေမှာ Fileဆိုတဲ့ဟာအပြင် အချို့ပုံတွေက Pic(picture)ဆိုပြီးပါပေါ်နေတယ်ဗျ။သူတို့၂ခုကကော ဘယ်လိုကွာခြားချက်လဲဗျ။တင်ပုံတင်နည်းကကော သူတို့၂ခုလုံးကအတူတူပဲလားဗျ။ --[[အသုံးပြုသူ:Myat Htoo Kywel|Myat Htoo Kywel]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Myat Htoo Kywel|ဆွေးနွေး]])  ၁၃:၀၃၊ ၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၅ (UTC)

:ကျွန်တော်သိသလောက်မျှဝေပါရစေဗျာ။ပုံတင်ရာတွင်အခက်အခဲတစ်စုံတစ်ရာရှိလျှင် စိတ်မပူပါနဲ့ဗျ။ ပုံကိုကြာကြာဖိထားလိုက်လျှင်(share,link)ရနိုင်ပါတယ်ဗျ။ သီသန့linkလိုချင်ပါက Gemini.goonle.comသို့သွားရောက်၍ပိုလိုတဲ့ပုံအတွက်linkရနိုင်ပါတယ်ဗျ။ ‌ကျးဇူးတင်ပါတယ်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:OoYiThaw|OoYiThaw]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:OoYiThaw|ဆွေးနွေး]])  ၁၂:၃၇၊ ၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC)

== [[:ပေါင်းတလည်ရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|ပေါင်းတလည်ရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၃:၅၉၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၅) ==

ပေါင်းတလည်ရွာကတိမ်ကောတာမဟုတ်ပါဘူး ရွာကနေ မြို့လေးဖြစ်သွားတာပါ --[[အသုံးပြုသူ:Phyu Sin Zaw|Phyu Sin Zaw]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Phyu Sin Zaw|ဆွေးနွေး]])  ၀၃:၅၉၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၅ (UTC)

== [[:ဩစတြေးလျနိုင်ငံ|ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၉:၄၃၊ ၂၃ မေ ၂၀၂၅) ==

ဩစတျေးလျမညာရေး --[[အသုံးပြုသူ:ထုဆိုင်|ထုဆိုင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ထုဆိုင်|ဆွေးနွေး]])  ၀၉:၄၃၊ ၂၃ မေ ၂၀၂၅ (UTC)

== [[:ဝီကီပီးဒီးယား:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဝီကီပီးဒီးယား:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၄:၄၁၊ ၁၃ ဇွန် ၂၀၂၅) ==

သပ်က၏ကခပသ င့့သခ့သ်ကဟ်၏ရ်ခသ့ခ့ဩလ --[[အသုံးပြုသူ:Nan May Hnin|Nan May Hnin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Nan May Hnin|ဆွေးနွေး]])  ၀၄:၄၁၊ ၁၃ ဇွန် ၂၀၂၅ (UTC)

== [[:အထက(သုဝဏ္ဏ)|အထက(သုဝဏ္ဏ)]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၄:၂၂၊ ၂၁ ဇွန် ၂၀၂၅) ==

How to makly categories in my own article --[[အသုံးပြုသူ:Zeuuzu|Zeuuzu]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zeuuzu|ဆွေးနွေး]])  ၁၄:၂၂၊ ၂၁ ဇွန် ၂၀၂၅ (UTC)

== [[:ကျောင်းထိုင်မလိုက်နိုင်ကြောင်း|ကျောင်းထိုင်မလိုက်နိုင်ကြောင်း]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၆:၁၁၊ ၂၅ ဇွန် ၂၀၂၅) ==

မင်္ဂလာပါ --[[အသုံးပြုသူ:Paing zin phyo|Paing zin phyo]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Paing zin phyo|ဆွေးနွေး]])  ၀၆:၁၁၊ ၂၅ ဇွန် ၂၀၂၅ (UTC)

== [[:ပီမိုးနင်း|ပီမိုးနင်း]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၂:၁၂၊ ၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၅) ==

မဂ်လာပါခင်ဗျာ
စာရေးဆရာပီမိုးနှင်းမွေးနေ့သည်မြန်မာသက္ကရာဇ်၊၁၂၄၅ခုနှစ်တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း(၆)ရက်နေ့သည်အဂ်နေ့အမှန်ဖြစ်ပါသည်။ခရစ်သက္ကရာဇ်၅.၁၁.၁၈၈၃ခုနှစ်သည်တနလ်ာနေ့ဖြစ်နေပါသည်။ဘယ်ဟာအမှန်လဲသိချင်ပါတယ်။ --[[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်စန်း|ခင်မောင်စန်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ခင်မောင်စန်း|ဆွေးနွေး]])  ၁၂:၁၂၊ ၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC)

:@[[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်စန်း|ခင်မောင်စန်း]]၊ ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်နဲ့ဆိုရင် နှစ်ခုစလုံးက (တစ်ရက်တည်း) တနင်္လာနေ့ကျပါတယ်။ [https://yan9a.github.io/mmcal/ ဒီမှာ] စစ်ကြည့်လို့ရပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|&lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;&quot;&gt;Ninja&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✮&lt;/span&gt;Strikers&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:Red;font-size:85%;&quot;&gt;«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;  ၁၂:၄၆၊ ၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC)
::ကျွန်တော်သိသလောက်မျှဝေပါရစေဗျာ။အကယ်၍မှားတာလေးများရှိရင်စိတ်မဆိုးပါနဲ့ဗျ။မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၄၅ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း ၁၄ ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့)။လို့သိရပါတယ်ဗျ။ [[အသုံးပြုသူ:OoYiThaw|OoYiThaw]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:OoYiThaw|ဆွေးနွေး]])  ၁၂:၃၁၊ ၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC)

== [[:သွယ်မြိတ်|သွယ်မြိတ်]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၁:၁၃၊ ၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅) ==

ကျွန်ုပ်ရက်ပေါင်းများစွာ စုဆောင်းထားသောအချက်အလတ်များနှင့် လက်ရှိမော်ဒန်ကဗျာလောကတွင် ဆိုရှယ်မီဒီယာ၏အကျိုးသက်ရောက်မှုဖြင့်ထွန်းလင်းလာခဲ့သော အနုပညာရှင်တစ်ယောက်၏ဆောင်းပါးသည် တိကျသောအချက်အလတ်များနှင့်ပြည့်စုံပါသည် ဤသည်ကိုလူသိရှင်ကြားလွှင့်တင်ခွင့်မရနိုင်သည်ကို နားမလည်ပါ --[[အသုံးပြုသူ:Thwe Myeik|Thwe Myeik]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Thwe Myeik|ဆွေးနွေး]])  ၁၁:၁၃၊ ၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC)

:@[[အသုံးပြုသူ:Thwe Myeik|Thwe Myeik]]; လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးအကြောင်း ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဆောင်းပါးအဖြစ် ပါဝင်နိုင်ဖို့အတွက် [[ဝီကီပီးဒီးယား:N|ထင်ရှားအရေးပါမှု]] ရှိဖို့လိုအပ်ပါတယ်။ သာမန်လူတစ်ဦးရဲ့ အကြောင်းကို ဝီကီပီးဒီးယားက လွှင့်တင်ပေးခြင်းမရှိပါ။ ဒါ့အပြင် သင့်ကိုယ်သင်အကြောင်း ဆောင်းပါးတစ်ခုကို ရေးသားခြင်း သို့မဟုတ် ပြင်ဆင်တည်းဖြတ်ခြင်းကို [[ဝီကီပီးဒီးယား:AUTOBIO|ဝီကီပီးဒီးယားက ခွင့်မပြုပါ]]။ [[User:Ninjastrikers|&lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;&quot;&gt;Ninja&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✮&lt;/span&gt;Strikers&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:Red;font-size:85%;&quot;&gt;«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;  ၁၅:၃၃၊ ၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC)
:ကျွန်တော်လည်းထပ်တူအခက်တွေနေပါတယ်ဗျာ။
:Public‌ေပါ်တင်၍မျှ‌ေဝချင်‌ေသာ်လည်းအခက်‌ေတွ့‌ေနပါတယ်ဗျာ [[အသုံးပြုသူ:OoYiThaw|OoYiThaw]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:OoYiThaw|ဆွေးနွေး]])  ၁၂:၂၇၊ ၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC)

== [[:အသုံးပြုသူ:ဦးမျိုးမင်းထွန်း|အသုံးပြုသူ:ဦးမျိုးမင်းထွန်း]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၂၃:၀၉၊ ၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၅) ==

How to make Yone Taw Kyi Village content appear on wikipedia? --[[အသုံးပြုသူ:ဦးမျိုးမင်းထွန်း|ဦးမျိုးမင်းထွန်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ဦးမျိုးမင်းထွန်း|ဆွေးနွေး]])  ၂၃:၀၉၊ ၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC)

:@[[အသုံးပြုသူ:ဦးမျိုးမင်းထွန်း|ဦးမျိုးမင်းထွန်း]]; [[ရုန်းတောကြီးရွာ၊ မိတ္ထီလာမြို့နယ်]] အမည်ဖြင့် ဆောင်းပါးရှိနှင့်ပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|&lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;&quot;&gt;Ninja&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✮&lt;/span&gt;Strikers&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:Red;font-size:85%;&quot;&gt;«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;  ၁၅:၃၄၊ ၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC)</text>
      <sha1>4qki3idfphgzar41j8vj8d56pdxunp3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မောရှမ်းလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129502</id>
    <revision>
      <id>1043357</id>
      <parentid>1029931</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T12:05:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EricOng77</username>
        <id>132463</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1043357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16279" sha1="tm8d0u5vncyj6ykokaizvy8mdesbelb" xml:space="preserve">'''မောရှမ်းလူမျိုး (သို့မဟုတ်) တိုင်းမောဝ်လူမျိုး'''({{lang|shn|တႆးမၢဝ်း}}; {{Lang-en|Tai Mao}} သို့မဟုတ် {{IPA-my|mɔ́ ʃán lùmjó|}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] [[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်းနှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] [[ယူနန်ပြည်နယ်]] (တယ်ဟုန် ရှမ်းနှင့် ဂျိန်းဖော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ) တို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည့်၊ ရှမ်းသမိုင်းတွင် အလွန်ထင်ရှားပြီး ဩဇာအာဏာအကြီးမားဆုံးဖြစ်ခဲ့သည့် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးနွယ်စုကြီး]] တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Elias, Ney. (1876). ''Introductory Sketch of the History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan''. Foreign Department Press. pp. 15–18.&lt;/ref&gt; ၎င်းတို့သည် မိခင်ဘာသာစကားဖြင့် မိမိတို့ကိုယ်ကိုယ် &quot;တႆးမၢဝ်း&quot; (တိုင်းမောဝ်) ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြပြီး၊ အခြေတည်ရာ မူလရပ်ဝန်းမှာ ရွှေလီမြစ်ဝှမ်း (မောမြစ်ဝှမ်း) ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Daniels&quot;&gt;Daniels, Christian. (2012). ''The Mongol-Yuan Conquest and the Transformation of Tai Society in Southwestern Yunnan''. Journal of the Siam Society, 100, 115–142.&lt;/ref&gt;

{{Infobox ethnic group
| group = မောရှမ်း
| native_name = တႆးမၢဝ်း ᥖᥭᥰ ᥛᥣᥝᥰ
| image = Shan woman portrait.jpg
| image_caption = 
| population = ~၁၂၀၀၀၀&lt;ref name=&quot;PG&quot;&gt;PeopleGroups.org: Tai Mao population estimate&lt;/ref&gt;
| regions = 
 {{flag|Myanmar}} (ရှမ်းပြည်နယ်)

 {{flag|China}} (ယူနန်ပြည်နယ်)
| languages = မောရှမ်းဘာသာစကား၊ရှမ်းကြီးဘာသာစကား၊မြန်မာဘာသာစကား၊တရုတ်ဘာသာစကား
| religions = ဗုဒ္ဓဘာသာ (ထေရဝါဒ)
| related = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[တိုင်းလေ့]]၊[[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး]] ၊အခြား [[တိုင်လူမျိုး]]များ}}

မောရှမ်းလူမျိုးများသည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]မြောက်ပိုင်း၊ မြောက်သိန္နီ၊ တောင်သိန္နီ၊ သီပေါ၊ မိုးမိတ်၊ လားရှိုးနှင့် အရှေ့မြောက်နယ်စပ်တွင် နေထိုင်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://moea.gov.mm/%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%AF|title=ချင်းစု|publisher=[[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|accessdate=၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀|archive-date=25 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925120057/https://moea.gov.mm/%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%AF}}&lt;/ref&gt;

မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် တိုင်လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းစဉ်တွင် မောရှမ်းလူမျိုးများသည် အလွန်အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၀ ရာစုမှစတင်၍ ရွှေလီမြစ်ဝှမ်းဒေသတွင် အင်အားကြီးမားသော မောအင်ပါယာ သို့မဟုတ် [[မိုင်းမော]] ကို တည်ထောင်ကာ တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ်တစ်ခွင်နှင့် [[အာသံပြည်နယ်|အာသံဒေသ]] အထိ နယ်မြေချဲ့ထွင် စိုးစံခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Daniels&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Fernquest, Jon. (2005). ''The Minami-gong and the Sovereign of the Mao Shans in the 14th and 15th Centuries''. SOAS Bulletin of Burma Research, 3(1), 21–45.&lt;/ref&gt;

== သမိုင်းအကျဉ်း ==
[[မိုင်းမော|မိုင်းမော်လုံ(မိူင်းမၢဝ်းလူင်, ᥛᥫᥒᥰ ᥛᥣᥝᥰ)]] သည် ရှမ်း (တိုင်) လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းတွင် အင်အားအကြီးဆုံးနှင့် အစောဆုံး တည်ထောင်ခဲ့သော နိုင်ငံတော်ကြီးများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှမ်းရိုးရာ ရာဇဝင်များအရ မိုင်မော်နိုင်ငံတော်ကို အေဒီ ၆ ရာစုခန့်တွင် ခွန်လူ နှင့် ခွန်လိုင် ညီနောင်က စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ အေဒီ ၁၃ ရာစုတွင် နန်းတက်ခဲ့သော သိုဟန်ဘွား (Sao Long Hso Hkan Hpa) လက်ထက်တွင် မိုင်မော်လုံသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် [[ရွှေလီမြစ်]] (နမ့်မော်) မြစ်ဝှမ်းကို အခြေပြု၍ ထွန်းကားခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၊ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ [[ယူနန်ပြည်နယ်]] နယ်စပ်တစ်ကြောအထိ အာဏာစက် ဖြန့်ကြက်ခဲ့သည်။ ၁၆ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် [[တောင်ငူမင်းဆက်]]မှ [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီးက ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် မိုင်မော်လုံ၏ သီးခြားလွတ်လပ်သောအချုပ်အခြာအာဏာသည် မှေးမှိန်သွားခဲ့ပြီး မြန်မာမင်းနေပြည်တော်၏ လက်အောက်ခံ စော်ဘွားနယ်များအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ထို မိုင်းမော်လုံမှာ ဆင်းသက်လာသောရှမ်းများကို မောရှမ်းများဟုခေါ်ဆိုကြသည်။မောရှမ်းများသည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် လွန်ခဲ့သော ရာစုနှစ်များကတည်းက နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးအတွက် အရေးကြီးသောအခန်းကဏ္ဍကို ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသည်။[[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] တွင် ပြည်မမှကုန်းဘောင်မင်းများသည် တရုတ်နှင့်ရှမ်းနယ်မြေများအကြားတွင် လုံခြုံရေးနှင့် ထိန်းချုပ်မှုရရှိရန် မောရှမ်းစော်ဘွားများနှင့် ဆက်ဆံမှုများရှိခဲ့သည်။နိင်ငံရေးတိုးချဲ့မှုများအတွင်း၌ မောရှမ်းနယ်မြေများကို လက်အောက်ခံအဖြစ်ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး၊ မောရှမ်းစော်ဘွားများသည် ကုန်းဘောင်မင်းများ၏ ညှိနှိုင်းရေးရာအဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;Daniels, Christian. “The Tai of Yunnan: Ethnohistory and Historical Ethnolinguistics.” In *Tai Culture*, vol. 2, no. 1, 1997.&lt;/ref&gt; 
&lt;ref&gt;Scott, J.G. (1901). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Rangoon: Government Printing.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Daniels, Christian (2012). &quot;Scripts and literacy in the history of Tai people&quot;. In Daniels, Christian; Watson Andaya, Leonard Y. (eds.). ''Challenging the historiography of Southeast Asia''. University of Tokyo.&lt;/ref&gt;

==မျိုးရိုးဗီဇ==
မောရှမ်း (Tai Mao) လူမျိုးများမှာ အရှေ့တောင်အာရှရှိ [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်မျိုးနွယ်ဝင်များ]]ဖြစ်ကြသည်။မောရှမ်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် တိုင်းရင်းသား တိုင်လူမျိုးစုများနှင့်အတူ ထိုင်း၊ လာအိုနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့ တွင် တွေ့ရသည်။ မျိုးဗီဇပံ့ပိုးမှုအရ၊ မောရှမ်းလူမျိုးများသည် D-M174 နှင့် O-M122 haplogroupများနှင့်ဆက်နွယ်ကြောင်း သိပ္ပံပညာရှင်များကသက်သေပြထားသည်။&lt;ref name=&quot;GeneticStudy2020&quot;&gt;Li, H. et al. (2020). &quot;Y-Chromosome Evidence for a Northward Migration of Tai People&quot;. *Human Genetics*. 139(4): 423–435.&lt;/ref&gt;
ထို haplogroup များမှာ တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းမြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] နှင့် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးများ]] တွေ့နိုင်သည်။တချို့ဒေသများရှိ မောရှမ်းလူမျိုးများတွင် တရုတ်လူမျိုးစုများနှင့် ရောနှောမှုများရှိနေပြီး ယင်းသည်၎င်းတို့၏ မျိုးဗီဇပုံစံကို အခြားတိုင်လူမျိုးစုများနှင်အနည်းငယ်ကွဲပြားစေသည်။ &lt;ref name=&quot;TaiGenetics2008&quot;&gt;Sun, J. &amp; Chen, L. (2008). &quot;Genetic markers in Tai populations in Myanmar and China&quot;. *Asian Journal of Genetics*. 12(3): 201–215.&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကား ==
မောရှမ်းလူမျိုးသည် [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-တိုင်ဘာသာစကားအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်သော တိုင်မောဝ်ဘာသာစကားကို ပြောကြသည်။ တိုင်ဘာသာစကားမျိုးစုအတွင်း တစ်ခုတည်းသောအဖွဲ့ဖြစ်ပြီး၊ မူလအခြေခံသံများနှင့် အသံဖွဲ့စည်းပုံများမှာ [[ရှမ်းကြီးလူမျိုး|ရှမ်းကြီး(တိုင်းလုံ)]] နှင့် [[တိုင်းလေလူမျိုး|တိုင်းလေ(တိုင်းနေ)]] တို့နှင့်ဆင်တူသော်လည်း၊ တချို့သော သရုပ်ဖော်မှုများ၊အသံဖွဲ့စည်းပုံများအနည်းငယ်ကွဲပြားသည်။&lt;ref&gt;Edmondson, Jerold A., and David B. Solnit, eds. *Comparative Tai: Linguistic Studies in Tonal Features, Lexical Borrowing, and Genetic Classification.* Summer Institute of Linguistics and the University of Texas at Arlington, 1988.&lt;/ref&gt;

== နာမည်၏အဓိပ္ပါယ် ==
“မော” (Mao) ဆိုသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံနှင့်တရုတ်နိုင်ငံနယ်စပ်ဒေသရှိ [[ရွှေလီမြစ်|ရွှေလီ]]မြစ်အမည်ဖြစ်သည်။ မောရှမ်းဆိုသည်မှာ “မောမြစ်ဘေးတွင်နေထိုင်သော တိုင်လူမျိုး” ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ထိုနာမည်သည် တရုတ်အထွေထွေသုံးစကားလုံး “茂” (Mào) နှင့် ဆက်စပ်မှုရှိနိုင်သည်ဟုသတ်မှတ်ရသည်။&lt;ref&gt;Chamberlain, James R. &quot;The Origin of the Tai Peoples.&quot; *Journal of the Siam Society* 98 (2010): 27-48.&lt;/ref&gt;

==ယဉ်ကျေးမှု==
မောရှမ်းများသည်ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များဖြစ်ကြပြီး သံဃာတော်များကို အထူးလေးစားကြသည်။ ဘုန်းကြီးကျောင်းသည် ရွာစွန်းယဉ်ကျေးမှု၏ အခြေခံကျသောအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။မောရှမ်းရိုးရာအစားအစာများတွင် ချဉ်ရည်၊ ဆားတင်မှုနှင့် သံပုယျအမွှေးအကြိုင်အပင်များ အဓိကပါဝင်သည်။မောရှမ်းများသည် ရိုးရာစကားလုံးများ၊ ရှမ်းစာအက္ခရာ ကို အသုံးပြုကြသည်။ ရိုးရာဂီတ၊ ကပွဲများကို ထိန်းသိမ်းကြပြီးတော်သလင်းလပြည့်နေ့က ဗုဒ္ဓနေ့ (Poi Lu Fha) နှင့် ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးပွဲတော် (Poi Sang Long) တို့ကို အထူးအရေးပေးကြသည်။မောရှမ်းသည် ရှမ်းရိုးရာဝတ်စုံဖြင့် ထင်ရှားပြီး အမျိုးသမီးများသည် ထမီလျှပ်လျှပ် ဝတ်ဆင်သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;

{{reflist}}

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]]


{{Myanmar-stub}}

== ရင်းမြစ် ==
* {{Cite book |last=Scott |first=James George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |volume=1 |publisher=Government Printing, Rangoon |year=1900}}
* {{Cite book |last=Harvey |first=G. E. |title=History of Burma |publisher=Frank Cass &amp; Co. Ltd. |year=1925}}</text>
      <sha1>tm8d0u5vncyj6ykokaizvy8mdesbelb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1043358</id>
      <parentid>1043357</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T12:07:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EricOng77</username>
        <id>132463</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1043358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15189" sha1="ghkfxza2ju076tc1v3c85go3or4fkde" xml:space="preserve">'''မောရှမ်းလူမျိုး (သို့မဟုတ်) တိုင်းမောဝ်လူမျိုး'''({{lang|shn|တႆးမၢဝ်း}}; {{Lang-en|Tai Mao}} သို့မဟုတ် {{IPA-my|mɔ́ ʃán lùmjó|}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] [[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်းနှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] [[ယူနန်ပြည်နယ်]] (တယ်ဟုန် ရှမ်းနှင့် ဂျိန်းဖော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ) တို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည့်၊ ရှမ်းသမိုင်းတွင် အလွန်ထင်ရှားပြီး ဩဇာအာဏာအကြီးမားဆုံးဖြစ်ခဲ့သည့် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးနွယ်စုကြီး]] တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Elias, Ney. (1876). ''Introductory Sketch of the History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan''. Foreign Department Press. pp. 15–18.&lt;/ref&gt; ၎င်းတို့သည် မိခင်ဘာသာစကားဖြင့် မိမိတို့ကိုယ်ကိုယ် &quot;တႆးမၢဝ်း&quot; (တိုင်းမောဝ်) ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြပြီး၊ အခြေတည်ရာ မူလရပ်ဝန်းမှာ ရွှေလီမြစ်ဝှမ်း (မောမြစ်ဝှမ်း) ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Daniels&quot;&gt;Daniels, Christian. (2012). ''The Mongol-Yuan Conquest and the Transformation of Tai Society in Southwestern Yunnan''. Journal of the Siam Society, 100, 115–142.&lt;/ref&gt; မောရှမ်းလူမျိုးများသည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]မြောက်ပိုင်း၊ မြောက်သိန္နီ၊ တောင်သိန္နီ၊ သီပေါ၊ မိုးမိတ်၊ လားရှိုးနှင့် အရှေ့မြောက်နယ်စပ်တွင် နေထိုင်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://moea.gov.mm/%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%AF|title=ချင်းစု|publisher=[[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|accessdate=၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀|archive-date=25 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925120057/https://moea.gov.mm/%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%AF}}&lt;/ref&gt;

{{Infobox ethnic group
| group = မောရှမ်း
| native_name = တႆးမၢဝ်း ᥖᥭᥰ ᥛᥣᥝᥰ
| image = Shan woman portrait.jpg
| image_caption = 
| population = ~၁၂၀၀၀၀&lt;ref name=&quot;PG&quot;&gt;PeopleGroups.org: Tai Mao population estimate&lt;/ref&gt;
| regions = 
 {{flag|Myanmar}} (ရှမ်းပြည်နယ်)

 {{flag|China}} (ယူနန်ပြည်နယ်)
| languages = မောရှမ်းဘာသာစကား၊ရှမ်းကြီးဘာသာစကား၊မြန်မာဘာသာစကား၊တရုတ်ဘာသာစကား
| religions = ဗုဒ္ဓဘာသာ (ထေရဝါဒ)
| related = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[တိုင်းလေ့]]၊[[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး]] ၊အခြား [[တိုင်လူမျိုး]]များ}}

== သမိုင်းအကျဉ်း ==
[[မိုင်းမော|မိုင်းမော်လုံ(မိူင်းမၢဝ်းလူင်, ᥛᥫᥒᥰ ᥛᥣᥝᥰ)]] သည် ရှမ်း (တိုင်) လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းတွင် အင်အားအကြီးဆုံးနှင့် အစောဆုံး တည်ထောင်ခဲ့သော နိုင်ငံတော်ကြီးများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှမ်းရိုးရာ ရာဇဝင်များအရ မိုင်မော်နိုင်ငံတော်ကို အေဒီ ၆ ရာစုခန့်တွင် ခွန်လူ နှင့် ခွန်လိုင် ညီနောင်က စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ အေဒီ ၁၃ ရာစုတွင် နန်းတက်ခဲ့သော သိုဟန်ဘွား (Sao Long Hso Hkan Hpa) လက်ထက်တွင် မိုင်မော်လုံသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် [[ရွှေလီမြစ်]] (နမ့်မော်) မြစ်ဝှမ်းကို အခြေပြု၍ ထွန်းကားခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၊ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ [[ယူနန်ပြည်နယ်]] နယ်စပ်တစ်ကြောအထိ အာဏာစက် ဖြန့်ကြက်ခဲ့သည်။ ၁၆ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် [[တောင်ငူမင်းဆက်]]မှ [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီးက ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် မိုင်မော်လုံ၏ သီးခြားလွတ်လပ်သောအချုပ်အခြာအာဏာသည် မှေးမှိန်သွားခဲ့ပြီး မြန်မာမင်းနေပြည်တော်၏ လက်အောက်ခံ စော်ဘွားနယ်များအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ထို မိုင်းမော်လုံမှာ ဆင်းသက်လာသောရှမ်းများကို မောရှမ်းများဟုခေါ်ဆိုကြသည်။မောရှမ်းများသည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် လွန်ခဲ့သော ရာစုနှစ်များကတည်းက နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးအတွက် အရေးကြီးသောအခန်းကဏ္ဍကို ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသည်။[[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] တွင် ပြည်မမှကုန်းဘောင်မင်းများသည် တရုတ်နှင့်ရှမ်းနယ်မြေများအကြားတွင် လုံခြုံရေးနှင့် ထိန်းချုပ်မှုရရှိရန် မောရှမ်းစော်ဘွားများနှင့် ဆက်ဆံမှုများရှိခဲ့သည်။နိင်ငံရေးတိုးချဲ့မှုများအတွင်း၌ မောရှမ်းနယ်မြေများကို လက်အောက်ခံအဖြစ်ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး၊ မောရှမ်းစော်ဘွားများသည် ကုန်းဘောင်မင်းများ၏ ညှိနှိုင်းရေးရာအဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;Daniels, Christian. “The Tai of Yunnan: Ethnohistory and Historical Ethnolinguistics.” In *Tai Culture*, vol. 2, no. 1, 1997.&lt;/ref&gt; 
&lt;ref&gt;Scott, J.G. (1901). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Rangoon: Government Printing.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Daniels, Christian (2012). &quot;Scripts and literacy in the history of Tai people&quot;. In Daniels, Christian; Watson Andaya, Leonard Y. (eds.). ''Challenging the historiography of Southeast Asia''. University of Tokyo.&lt;/ref&gt;

==မျိုးရိုးဗီဇ==
မောရှမ်း (Tai Mao) လူမျိုးများမှာ အရှေ့တောင်အာရှရှိ [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်မျိုးနွယ်ဝင်များ]]ဖြစ်ကြသည်။မောရှမ်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် တိုင်းရင်းသား တိုင်လူမျိုးစုများနှင့်အတူ ထိုင်း၊ လာအိုနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့ တွင် တွေ့ရသည်။ မျိုးဗီဇပံ့ပိုးမှုအရ၊ မောရှမ်းလူမျိုးများသည် D-M174 နှင့် O-M122 haplogroupများနှင့်ဆက်နွယ်ကြောင်း သိပ္ပံပညာရှင်များကသက်သေပြထားသည်။&lt;ref name=&quot;GeneticStudy2020&quot;&gt;Li, H. et al. (2020). &quot;Y-Chromosome Evidence for a Northward Migration of Tai People&quot;. *Human Genetics*. 139(4): 423–435.&lt;/ref&gt;
ထို haplogroup များမှာ တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းမြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] နှင့် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးများ]] တွေ့နိုင်သည်။တချို့ဒေသများရှိ မောရှမ်းလူမျိုးများတွင် တရုတ်လူမျိုးစုများနှင့် ရောနှောမှုများရှိနေပြီး ယင်းသည်၎င်းတို့၏ မျိုးဗီဇပုံစံကို အခြားတိုင်လူမျိုးစုများနှင်အနည်းငယ်ကွဲပြားစေသည်။ &lt;ref name=&quot;TaiGenetics2008&quot;&gt;Sun, J. &amp; Chen, L. (2008). &quot;Genetic markers in Tai populations in Myanmar and China&quot;. *Asian Journal of Genetics*. 12(3): 201–215.&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကား ==
မောရှမ်းလူမျိုးသည် [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-တိုင်ဘာသာစကားအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်သော တိုင်မောဝ်ဘာသာစကားကို ပြောကြသည်။ တိုင်ဘာသာစကားမျိုးစုအတွင်း တစ်ခုတည်းသောအဖွဲ့ဖြစ်ပြီး၊ မူလအခြေခံသံများနှင့် အသံဖွဲ့စည်းပုံများမှာ [[ရှမ်းကြီးလူမျိုး|ရှမ်းကြီး(တိုင်းလုံ)]] နှင့် [[တိုင်းလေလူမျိုး|တိုင်းလေ(တိုင်းနေ)]] တို့နှင့်ဆင်တူသော်လည်း၊ တချို့သော သရုပ်ဖော်မှုများ၊အသံဖွဲ့စည်းပုံများအနည်းငယ်ကွဲပြားသည်။&lt;ref&gt;Edmondson, Jerold A., and David B. Solnit, eds. *Comparative Tai: Linguistic Studies in Tonal Features, Lexical Borrowing, and Genetic Classification.* Summer Institute of Linguistics and the University of Texas at Arlington, 1988.&lt;/ref&gt;

== နာမည်၏အဓိပ္ပါယ် ==
“မော” (Mao) ဆိုသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံနှင့်တရုတ်နိုင်ငံနယ်စပ်ဒေသရှိ [[ရွှေလီမြစ်|ရွှေလီ]]မြစ်အမည်ဖြစ်သည်။ မောရှမ်းဆိုသည်မှာ “မောမြစ်ဘေးတွင်နေထိုင်သော တိုင်လူမျိုး” ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ထိုနာမည်သည် တရုတ်အထွေထွေသုံးစကားလုံး “茂” (Mào) နှင့် ဆက်စပ်မှုရှိနိုင်သည်ဟုသတ်မှတ်ရသည်။&lt;ref&gt;Chamberlain, James R. &quot;The Origin of the Tai Peoples.&quot; *Journal of the Siam Society* 98 (2010): 27-48.&lt;/ref&gt;

==ယဉ်ကျေးမှု==
မောရှမ်းများသည်ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များဖြစ်ကြပြီး သံဃာတော်များကို အထူးလေးစားကြသည်။ ဘုန်းကြီးကျောင်းသည် ရွာစွန်းယဉ်ကျေးမှု၏ အခြေခံကျသောအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။မောရှမ်းရိုးရာအစားအစာများတွင် ချဉ်ရည်၊ ဆားတင်မှုနှင့် သံပုယျအမွှေးအကြိုင်အပင်များ အဓိကပါဝင်သည်။မောရှမ်းများသည် ရိုးရာစကားလုံးများ၊ ရှမ်းစာအက္ခရာ ကို အသုံးပြုကြသည်။ ရိုးရာဂီတ၊ ကပွဲများကို ထိန်းသိမ်းကြပြီးတော်သလင်းလပြည့်နေ့က ဗုဒ္ဓနေ့ (Poi Lu Fha) နှင့် ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးပွဲတော် (Poi Sang Long) တို့ကို အထူးအရေးပေးကြသည်။မောရှမ်းသည် ရှမ်းရိုးရာဝတ်စုံဖြင့် ထင်ရှားပြီး အမျိုးသမီးများသည် ထမီလျှပ်လျှပ် ဝတ်ဆင်သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;

{{reflist}}

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]]


{{Myanmar-stub}}

== ရင်းမြစ် ==
* {{Cite book |last=Scott |first=James George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |volume=1 |publisher=Government Printing, Rangoon |year=1900}}
* {{Cite book |last=Harvey |first=G. E. |title=History of Burma |publisher=Frank Cass &amp; Co. Ltd. |year=1925}}</text>
      <sha1>ghkfxza2ju076tc1v3c85go3or4fkde</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လုံဘောက်ကျွန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137463</id>
    <revision>
      <id>1043384</id>
      <parentid>705001</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T23:36:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1043384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5862" sha1="jsyqiv8sh41it9cfxbcma37vdo36a7f" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name = လုံဘောက်
| image = {{Photomontage
| photo1a = South Lombok.jpg
| photo2a = Lombok Wedding Party 1998.jpg
| photo2b = Camping above the clouds at Rinjani.jpg
| photo4a = Senggigi Beach by Pura Batubolong.JPG
| photo4b = Senaru Waterfall.JPG
| size = 300
| spacing = 1
| color = transparent
| border = 0
}}
| image_caption = From top, left to right: Aan Beach, [[Sasak people|Sasak wedding]], camping over the top of Rinjani,
[[Senggigi]] beach, Senaru waterfall
| image_map = Lombok Locator.svg
| map_caption = Location (red) of Lombok
| location = [[အရှေ့တောင်အာရှ]]
| coordinates= {{Coord|8.565|S|116.351|E|type:isle_scale:1000000|display=inline,title}}
| archipelago = ဆုန်ဒါလေးကျွန်းများ
| area_km2 = 4514.11
| highest_mount = [[Mount Rinjani|Rinjani]]
| elevation_m = 3,726
| country = Indonesia
| country_admin_divisions_title = Province
| country_admin_divisions = [[West Nusa Tenggara]]
| country_largest_city = [[Mataram (city)|Mataram]]
| country_largest_city_population = 420,941
| population = 3,311,044
| population_as_of = 2014
| density_km2 = 733.5
| ethnic_groups = [[Sasak]], [[Balinese people|Balinese]], [[Mbojo]], [[Chinese Indonesian|Tionghoa-peranakan]], [[Sumbawa people]], [[Flores#Culture|Flores people]], [[Arab Indonesian]]
}}

'''လုံဘောက်ကျွန်း''' သည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ အနောက်နူဆာ တန်ဂါရာပြည်နယ်ရှိ ကျွန်းတစ်ကျွန်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဆုန်ဒါလေးကျွန်းများ၏ အတွဲအဆက်၏ တစိတ်တဒေသ ဖြစ်သည်။ အနောက်ဘက်တွင် ဘာလီကျွန်း မှ လုံဘောက်ရေလက်ကြားဖြင့် ပိုင်းခြားထားပြီး အရှေ့ဘက်တွင် ဆမ်ဘာဝါ ကျွန်းနှင့် အလာ့စ်ရေလက်ကြားဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည်။ အကြမ်းမျဉ်းအားဖြင့် စက်ဝိုင်းပုံ ရှိပြီး အမြီးပိုင်းဖြစ်သော ဆီကိုတောင်းကျွန်းဆွယ်သည် အနောက်ဘက်သို့ {{convert|၇၀|km|abbr=off}} မျှ ထိုးထွက်လျက် ရှိပြီး စုစုပေါင်း ဧရိယာမှာ {{convert|၄၅၁၄|km²|abbr=off}} ခန့် ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်မြို့တော်၏ ကျွန်းပေါ်ရှိ အကြီးဆုံး မြို့မှာ မာတာရမ်မြို့ ဖြစ်သည်။

လုံဘောက်သည် အနောက်ဘက်ရှိ ဘာလီကျွန်းနှင့် အရွယ်အစား နှင့် လူနေသိပ်သည်းမှု တူညီပြီး ယဉ်ကျေးမှု ဆက်ခံခြင်းများလည်း တူညီသည်။ သို့သော်လည်း အုပ်ချုပ်ရေးအရ အနောက် နူဆာတန်ဂါရာ ပြည်နယ်တွင် ပိုကြီးသော်လည်း လူဦးရေ ကျဲပါးသော အရှေ့ဘက်ရှိ ဆမ်ဘာဝါကျွန်းနှင့် အတူ ပါဝင်သည်။ လုံဘောက်အား ဒေသတွင်း ဂီလီကျွန်းများ ဟု ခေါ်ကြသည့် ကျွန်းလေးများက ဝန်းရံထားကြသည်။


အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ၂၀၁၄ လူဦးရေ စာရင်း အရ လူဦးရေ ၃.၃၅ သန်း ရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://marlionllc.com/lombok-ntb-demography-2014-census/|title=Lombok Island &amp; West Nusa Tenggara Demography &amp; Gender Ratio (Based on BPS 2014 Census)|publisher=MarlionLLC|date=19 August 2017|accessdate=19 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170819231724/http://marlionllc.com/lombok-ntb-demography-2014-census/|archive-date=2017-08-19|url-status=dead|archivedate=19 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170819231724/http://marlionllc.com/lombok-ntb-demography-2014-census/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.halomitrekker.com/2015/06/15-things-you-should-visit-in-lombok.html|title=15 Things You Should Visit in Lombok|date=2015|accessdate=June 6, 2015|archive-date=2 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802011533/https://www.halomitrekker.com/2015/06/15-things-you-should-visit-in-lombok.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://missjoaquim.com/population-of-indonesia-by-province-1971-1980-1990-1995-2000-and-2010/ |title=Population of Indonesia by Province |publisher=Badan Pusat Statistik Republik Indonesia (Statistics Indonesia) |year=2010 |accessdate=7 February 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170822055150/http://missjoaquim.com/population-of-indonesia-by-province-1971-1980-1990-1995-2000-and-2010/ |archivedate=22 August 2017 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;citypopulation.de&quot;&gt;{{cite web|title=INDONESIA: Urban City Population|url=http://www.citypopulation.de/Indonesia-MU.html|work=City Population|publisher=Thomas Brinkhoff|accessdate=16 August 2012|author=Thomas Brinkhoff|date=18 February 2012}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}


[[ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>jsyqiv8sh41it9cfxbcma37vdo36a7f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထနောင်းပင်ဝိုင်းရွာ၊ ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179157</id>
    <revision>
      <id>1043446</id>
      <parentid>980177</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T08:57:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40349-07</username>
        <id>145741</id>
      </contributor>
      <comment>စိုက်ပျိုးရေးနှင့် အလုပ်အကိုင်</comment>
      <origin>1043446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4348" sha1="k4ta2p6svjox47wyjo2zp5fl3ue1mnu" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name = ထနောင်းပင်ဝိုင်း
|official_name = ထနောင်းပင်ဝိုင်းရွာ
|native_name = 
|other_name =
|postal_code =
|postal_code_type = Postal codes
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ
|image_skyline = 
|image_map = 
|map_caption = 
|settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွာများ|ရွာ]]
|subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]]
|subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_name1 =  {{flag|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး}}
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[ရမည်းသင်းခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 = [[ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်]]
|subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]]
|subdivision_name4 = ဥစ္စာနွယ်
|unit_pref = imperial
|area_total_km2 =
|population = 
|population_as_of = 
|population_density_km2 = auto
|coordinates_display =
|coordinates_region = MM
|coordinates = {{Coord|20.6561908721924|96.1178131103516|region:MM|format=dms|display=inline,title}}	
|elevation_ft = 
|elevation_m = 
|timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
|utc_offset = +6.30
|website =
}}

'''ထနောင်းပင်ဝိုင်းရွာ''' ({{Lang-en|Htanaungpinwaing}})သည် [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရမည်းသင်းခရိုင်]]၊ [[ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်]]၊ [[ဥစ္စာနွယ်ကျေးရွာအုပ်စု]]၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၃၀၄၇ ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ သန်းခေါင်စာရင်း#၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း|၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ ဥစ္စာနွယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၉၁ ဦး၊ မ ၁၇၅၃ ဦး၊ [[လူဦးရေ]] စုစုပေါင်း ၃၃၄၄ ဦးနေထိုင်သည်။  &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|access-date=22 December 2020|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ရန်ကုန်-‌ောင်ကြီး ကားလမ်း‌ေး‌ေ

တွင်တည်ရှိပါသည်။ ငရုပ်သီး နှင့် နံနံပင် ကို အဓိက စိုက်ပျိုးပါသည်။ ပလပ်စတစ် နှင့် ချည်ကြိုး ကျစ် ခြင်းများလဲလုပ်ကိုင်ကြပါသည်။ ၂၀၂၂ နောက်ပိုင်းမှ စတင်၍ ဆံပင် လုပ်ငန်းများကိုလဲ အများအပြား လုပ်ကိုင်ကြပါသည်။ 
== ကိုးကား ==
{{Reflist}}


{{ပထဝီဝင်တည်နေရာ
|Centre = ထနောင်းပင်ဝိုင်း
|North = -
|Northeast = -
|East = -
|Southeast = -
|South = -
|Southwest = -
|West = -
|Northwest = -
}}

{{ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်}}


[[ကဏ္ဍ:ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ]]

{{Mandalay-geo-stub}}</text>
      <sha1>k4ta2p6svjox47wyjo2zp5fl3ue1mnu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဒုတိယမြောက်ဂျွန်ပေါလ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201543</id>
    <revision>
      <id>1043364</id>
      <parentid>877120</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T12:32:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1043364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22365" sha1="40hkxs0pkqxfkdx6t87f0nlisxqweka" xml:space="preserve">{{Infobox Christian leader
| type             = ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး
| honorific-prefix = 
| name             = ဒုတိယမြောက် ဂျွန်ပေါလ်
| title            = ရောမမြို့၏ ဂိုဏ်းအုပ်ဆရာတော်
| native_name      = 
| native_name_lang = pl
| image            = JohannesPaulusSimonis1985.2 (cropped).jpg&lt;!-- Do not change this photo without discussion! --&gt;
| alt              = John Paul II in 1985
| caption          = ၁၉၈၅ တွင် တွေ့ရစဉ်
| diocese = ရောမမြို့ ဂိုဏ်းအုပ်နယ်မြေ 
| see = 
| term_start       = ၁၉၇၈ အောက်တိုဘာ ၁၆
| term_end         = ၂၀၀၅ ဧပြီ ၂
| predecessor      = ပထမမြောက် ဂျွန်ပေါလ်
| successor        = [[ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဘက်နဒစ် ၁၆| ဘက်နဒစ် ၁၆]]
| previous_post    = {{plainlist|
* [[:en:Roman Catholic Archdiocese of Kraków|Auxiliary Bishop of Kraków, Poland]] (1958–1964)
* [[:en:Ombi|Titular Bishop of Ombi]] (1958–1964)
* [[:en:Archbishop of Kraków|Archbishop of Kraków]], [[:en:People's Republic of Poland|Poland]] (1964–1978)
* ကာဒီနယ်အဆင့် ဘုန်းတော်ကြီး [[:en:San Cesareo in Palatio|San Cesareo in Palatio]] (1967–1978)}}
&lt;!--- Orders ---&gt;
&lt;!----------The Orders section may be omitted in favour of Template:Ordination for those
clergy claiming Apostolic succession, such as Catholics, Orthodox and Anglicans. ----------&gt;| ordination = ၁၉၄၆ နိုဝင်ဘာ ၁
| ordained_by      = Adam Stefan Sapieha
| consecration     = ၁၉၅၈ စက်တင်ဘာ ၂၈
| consecrated_by   = Eugeniusz Baziak
| cardinal         = ၁၉၆၇ ဇွန်လ ၂၆
| created_cardinal_by = Paul VI
&lt;!--- Personal details ---&gt;| birth_name = Karol Józef Wojtyła
| birth_date       = {{Birth date|1920|5|18|df=yes}}
| birth_place      = Wadowice, Second Polish Republic
| death_date       = {{death date and age|2005|4|2|1920|5|18|df=yes}}
| death_place      = ပုပ်ရဟန်းမင်းနန်းတော်၊ ဗာတီကန်စီးတီး
| nationality      = ပိုလန်
| religion         = [[ကက်သလစ် အသင်းတော်| ကက်သလစ်]]
| motto            = {{lang|la|[[Totus Tuus]]}}&lt;br/&gt;(Totally yours)
| signature        = Signature of John Paul II.svg
| coat_of_arms     = Coat of arms of Ioannes Paulus II.svg
| feast_day        = အောက်တိုဘာ ၂၂ 
| venerated        = ကသလစ်အသင်းတော်
| beatified_date   = ၂၀၁၁ မေ ၁
| beatified_place  = စိန့်ပီတာရင်ပြင်၊ ဗာတီကန်စီးတီး
| beatified_by     = Benedict XVI
| canonized_date   = ၂၀၁၄ ဧပြီ ၂၇
| canonized_place  = စိန့်ပီတာရင်ပြင်၊ ဗာတီကန်စီးတီး
| canonized_by     = Pope Francis
| attributes       = {{unbulleted list|Papal ferula|Papal vestments}}
| patronage        = {{unbulleted list|Poland|Archdiocese of Kraków|World Youth Day (co-Patron)|World Meeting of Families 2015 (co-patron)|Young Catholics|Families&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.microsofttranslator.com/bv.aspx?from=pl&amp;to=en&amp;a=http%3A%2F%2Fkanonizacja.niedziela.pl%2Fartykul%2F229%2FJan-Pawel-II-patronem-rodzin |title=St. John Paul II, the patron saint of families |date=27 April 2014 |access-date=2 May 2014 |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225072747/http://www.microsofttranslator.com/bv.aspx?from=pl&amp;to=en&amp;a=http%3A%2F%2Fkanonizacja.niedziela.pl%2Fartykul%2F229%2FJan-Pawel-II-patronem-rodzin%20 }}&lt;/ref&gt;|Świdnica&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.microsofttranslator.com/bv.aspx?from=pl&amp;to=en&amp;a=http%3A%2F%2Fum.swidnica.pl%2Fpages%2Fposts%2Fjan-pawel-ii-ogloszony-patronem-swidnicy-323.php |title=John Paul II proclaimed the patron saint of Świdnica |date=9 May 2012 |access-date=2 May 2014 |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225072750/http://www.microsofttranslator.com/bv.aspx?from=pl&amp;to=en&amp;a=http%3A%2F%2Fum.swidnica.pl%2Fpages%2Fposts%2Fjan-pawel-ii-ogloszony-patronem-swidnicy-323.php%20 }}&lt;/ref&gt;|Trecastelli&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.centropagina.it/senigallia/trecastelli-celebra-suo-patrono-ricordando-giovanni-paolo-ii/|title=Trecastelli celebra il suo patron ricordando Giovanni Paolo II|date=21 October 2017|publisher=Centro Pagina|access-date=31 March 2018}}&lt;/ref&gt;|Borgo Mantovano&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.tuttitalia.it/lombardia/91-borgo-mantovano/|title=Comune di Borgo Mantovano (MN)|publisher=Tuttitalia|access-date=31 March 2018}}&lt;/ref&gt;|Rivignano Teor&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://messaggeroveneto.gelocal.it/udine/cronaca/2015/04/11/news/il-santo-patrono-del-nuovo-comune-e-giovanni-paolo-ii-1.11219806|title=Il santo patrono del nuovo commune è Giovanni Paolo II|publisher=Messaggero Veneto|date=11 April 2015|access-date=31 March 2018}}&lt;/ref&gt;}}
Paradahan, Tanza, Cavite&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.philmass.com/Asia/Philippines/Cavite/Tanza/Roman-Catholic-Churches/St.-John-Paul-II-Parish/mass-schedule.html|title= Mass Schedule for St. John Paul II Parish|date=3 February 2020|access-date=3 February 2020}}(Major Patron)|Paradahan, Tanza, Cavite&lt;/ref&gt;
|honorific prefix=သူတော်စင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး}}
{{Infobox popestyles
| image      = Coat of arms of Ioannes Paulus II.svg
| image_size = 
| dipstyle   = His Holiness
| offstyle   = Your Holiness
| relstyle   = 
| deathstyle = သူတော်စင်
}}
'''ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဒုတိယမြောက် ဂျွန်ပေါလ်''' ({{lang-en|'''Pope John Paul II'''}}; {{lang-la|Ioannes Paulus II}}; {{lang-it|Giovanni Paolo II}}; {{lang-pl|Jan Paweł II}}) သည် ကသလစ်အသင်းတော် (ဂိုဏ်း) ၏ ခေါင်းဆာင်တစ်ပါးနှင့် [[ဗာတီကန်စီးတီး]]၏ ဦးသျှောင်ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ပါးအဖြစ် ၁၉၇၈ မှ ကွယ်လွန်သောနှစ် ၂၀၀၅ အထိ ဆောင်ရွက်ခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ငယ်အမည်မှာ '''ကာရော ယူးဇက်ဗ် ဗောရ်တီဝ''' (Karol Józef Wojtyła) ဖြစ်သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအဖြစ် ၁၉၇၈ ဒုတိယအကြိမ် ပုပ်ရဟန်းမင်းရေးရာ ဆွေးနွေးမှုညီလာခံပွဲမှ ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ယခင် ပုပ်ရဟန်းမင်း ဆဋ္ဌမမြောက် ပေါလ် ကွယ်လွန်ခဲ့၍ ၎င်းနေရာကိုဆက်ခံရန် ပထမမြောက် ဂျွန်ပေါလ်ကို ၁၉၇၈ ဩဂုတ်လတွင် ရွေးချယ်ခဲ့ရာ ပထမမြောက် ဂျွန်ပေါလ်သည် (၃၃) ရက်သာ ပုပ်ရဟန်းမင်းအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ပြီး ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၁၉၇၈ တွင် ဒုတိယမြောက် ကာဒီနယ်ရဟန်းများ ညီလာခံပြု၍ ရွေးချယ်ခဲ့ရာ ဒုတိယမြောက် ဂျွန်ပေါလ်ကို ပုပ်ရဟန်းမင်းအဖြစ် တင်မြှောက်နိုင်ခဲ့ပေသည်။ ကာဒီနယ် (Cardinal) ဆိုသည်မှာ ရိုမန်ကသလစ်ဂိုဏ်း၏ ထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင် အထူးသိက္ခာတော်ရ ဆရာတော်များဖြစ်ကြသည်။ ကာဒီနယ် ဗောရ်တီဝကို ဆွေးနွေးမှုညီလာခံ၏ တတိယမြောက်နေ့တွင် ခန့်အပ်နိုင်ခဲ့ကြ၍ ယခင်ရဟန်းမင်းကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ဂျွန်ပေါလ်ဟူသော အမည်နာမကို ရွေးချယ်ပေးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=John Paul the Great Catholic University|url=http://www.jpcatholic.com|access-date=28 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120122052707/http://www.jpcatholic.com/|archive-date=22 January 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Evert&quot;&gt;{{cite book |last=Evert |first=Jason |title=Saint John Paul the Great: His Five Loves |date=2014 |publisher=Ignatius Press |url=http://www.ignatius.com/Mobile/Products/SJPG-H/saint-john-paul-the-great.aspx |access-date=6 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140412194740/http://www.ignatius.com/Mobile/Products/SJPG-H/Saint-John-Paul-the-Great.aspx |archive-date=12 April 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ဒုတိယမြောက် ဂျွန်ပေါလ်ကို ၎င်း၏ဇာတိ ပိုလန်နှင့် ဥရောပ၏အခြားသောနေရာများတွင် ကွန်မြူနစ်အုပ်စိုးမှုစနစ် ကျဆုံးစေရန် ကူညီခဲ့သူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြသည်။&lt;ref&gt;Lenczowski, John. &quot;Public Diplomacy and the Lessons of the Soviet Collapse&quot;, 2002&lt;/ref&gt;

ဒုတိယမြောက် ဂျွန်ပေါလ်သည် ကသလစ်အသင်းတော်ကို ရဟူဒီ (ဂျူး) ဘာသာ၊ အစ္စလာမ်ဘာသာ၊ အရှေ့ပိုင်း ရှေးရိုးစွဲအသင်းတော်များနှင့် ဆက်ဆံရေးကောင်းမွန်စေရန် သိသိသာသာ ကြိုးပမ်းခဲ့ကာ ရှင်သန်နေထိုင်မှုဘဝအခွင့်အရေး၊ သန္ဓေတားခြင်း၊ ရဟန်းမ ပြုပေးခြင်းနှင့် မေထုန်မှီဝဲမှုကင်းရှင်းသည့် ရဟန်း စသည့်တို့အပေါ် အသင်းတော်၏အဆုံးအမများကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။ &quot;ဒုတိယမြောက် ဗာတီကန် ခရစ်ယာန်အသင်းတော်များညီညွတ်ရေးအဖွဲ့&quot; (Second Vatican Council) ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးများကို ထောက်ခံခဲ့သော်လည်း ဂျွန်ပေါလ်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် ရှေးရိုးစွဲဝါဒီဟူ၍ အနက်ယူကာ သတ်မှတ်ရှုမြင်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.cbsnews.com/news/john-pauls-conservative-legacy/|title=John Paul's Conservative Legacy|work = CBS News|date = 3 April 2005|language= en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beliefnet.com/faiths/2000/02/the-riddle-of-john-paul-ii.aspx|title=The Riddle of John Paul II|website= www.beliefnet.com |language=en|access-date=18 May 2018}}&lt;/ref&gt; သမိုင်းတွင် ခရီးသွားလာမှုအများဆုံးသော ခေါင်းဆောင်များထဲက တစ်ဦးဖြစ်၍ နိုင်ငံပေါင်း (၁၂၉) နိုင်ငံအထိ ပုပ်ရဟန်းမင်းဘဝဖြင့် သွားလာခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အလေးထားဆောင်ရွက်မှုတစ်ခုအဖြစ် &quot;လူသားအားလုံးသည် မြင့်မြတ်၏&quot; (universal call to holiness) ဟူဆိုသော လုပ်ငန်းအစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ကွယ်လွန်သူ​ပေါင်း (၁,၃၄၀) ကို သူတော်သူမြတ်အဖြစ် ဂုဏ်ပြုချီးမြှင့်ခဲ့သည် (beatification) ။&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://www.vatican.va/news_services/liturgy/saints/ns_lit_doc_list_blesseds-jp-ii_en.html |title = BEATIFICATIONS BY POPE JOHN PAUL II, 1979–2000|website = OFFICE OF PAPAL LITURGICAL CELEBRATIONS}}&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် ကွယ်လွန်သူပေါင်း ၄၈၃ ဦးကို သူတော်စင် (canonised as saint) အဖြစ် ဂုဏ်ပြုချီးမြှောက်ခဲ့သည်။ ဤပမာဏသည် ၎င်းမတိုင်မီ ငါးရာစုကြာကြာ ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသော ပုပ်ရဟန်းမင်းများ၏ လုပ်ဆောင်မှုထက် ပို၍များပြားသည်။ ၎င်းကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသင်းတော်၏ ကာဒီနယ်ရဟန်းအများစုကို ခန့်အပ်ခြင်း၊ ကမ္ဘာအနှံ့ရှိ နယ်မြေကို တာဝန်ယူသော ဘုန်းတော်ကြီးများ (bishop) များကို ခန့်အပ်ခြင်း (သို့) ပူးတွဲခန့်အပ်ခြင်း၊ ဘာသာရေးအခမ်းအနားဆောင်ရွက်ရန် ရဟန်းပြုပေးခြင်း (priest) စသည့်ကိစ္စရပ်များစွာ လုပ်ဆောင်ပြီးဖြစ်လေသည်။&lt;ref&gt;{{Catholic-hierarchy|bishop|bwojtyla|Pope John Paul II (St. Karol Józef Wojtyła)|31 October 2014}}&lt;/ref&gt;

ပုပ်ရဟန်းမင်း နဝမမြောက် ပီးယာ့စ် (Pope Pius IX]) ပြီးနောက် ခေတ်သစ်သမိုင်းတွင် သက်တမ်းအရှည်ကြာဆုံးသော ပုပ်ရဟန်းမင်းဖြစ်သည်။ ပိုလန်တွင် မွေးဖွားခဲ့သော ဒုတိယမြောက် ဂျွန်ပေါလ်သည် ၁၆ ရာစုမှ ပုပ်ရဟန်းမင်း အာဒရီယန် (Pope Adrian VI) မှစ၍ အီတလီလူမျိုးမဟုတ်သည့် ပထမဆုံးပုပ်ရဟန်းမင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းကွယ်လွန်အပြီး တစ်လကြာသောအခါ ဂျွန်ပေါလ်ကို သူတော်စင်အဖြစ် ချီးမြှောက်ရန်အကြောင်းဖြစ်ခဲ့ပြီး ရိုးရာစဉ်ဆက်အရ ငါးနှစ်ခန့်စောင့်ဆိုင်းခဲ့ကြသည်။ ၂၀၀၉ ဒီဇင်ဘာ ၁၉ တွင် နောက်ဆက်ခံသူ ပုပ်ရဟန်းမင်း ဘက်နစ်ဒစ် (Benedict XVI) က ဂျွန်ပေါလ်ကို အလွန်မွန်မြတ်သူ (venerable) အဖြစ် ကြေညာခဲ့ကာ ၂၀၁၁ မေ ၁ (Divine Mercy Sunday : မြင့်မြတ်သော မဟာဂရုဏာ တနင်္ဂနွေ)တွင် သူတော်သူမြတ် (သီလစင်ကြယ်သူ) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့သတ်မှတ်ရာတွင် &quot;သူတော်စင်ဆိုင်ရာ အကြောင်းတရားများ အကဲဖြတ်ကော်မတီ&quot; (Congregation for the Causes of Saints) က ထည့်သွင်းစဉ်းစားအကဲဖြတ်သည့် ဖြစ်ရပ်များရှိသည်။ ပထမအံ့ဖွယ်ဖြစ်ရပ်သည် ပြင်သစ်ရဟန်းမတစ်ဦးကို ပါကင်ဆန်ရောဂါမှ ပျောက်ကင်းစေရန် ဆုတောင်းမှုပြု၍ ကုသခြင်း၊ ဒုတိယဖြစ်ရပ်ကို ၂၀၁၃ ဇူလိုင် ၂ တွင် သက်သေထူနိုင်၍ နှစ်ရက်ကြာသောအခါ ပုပ်ရဟန်းမင်း ဖရန့်စစ်က အတည်ပြုပေးကာ ၂၀၁၄ ဧပြီ ၂၇ တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်း ဂျွန် (၂၃ ဦးမြောက်) နှင့်အတူ သူတော်စင် (saint) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;BBC 2013&quot;&gt;{{cite news |title=Report: Pope Francis Says John Paul II to Be Canonized April 27 |date=3 September 2013 |url=http://www.ncregister.com/daily-news/report-pope-francis-says-john-paul-ii-to-be-canonized-april-27/ |work=National Catholic Register |access-date=6 September 2013 |accessdate=15 January 2021 |archivedate=5 November 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131105220855/http://www.ncregister.com/daily-news/report-pope-francis-says-john-paul-ii-to-be-canonized-april-27/ }}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၄ စက်တင်ဘာတွင် ဤသူတော်စင်ပုပ်ရဟန်းမင်းနှစ်ပါးအတွက် &quot;ကမ္ဘာ့အနှံ့ ရိုမန်ရိုးရာ အထွေထွေပြက္ခဒိန်&quot; (General Roman Calendar) တွင် အမှတ်တရနေ့ရက် (optional) အဖြစ် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |author=Carol Glatz |url=http://www.catholicnews.com/data/stories/cns/1403773.htm |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20150108222851/http://www.catholicnews.com/data/stories/cns/1403773.htm |url-status=dead |archive-date=8 January 2015 |title=Feast days of Sts. John Paul II, John XXIII added to universal calendar |date=11 September 2011 |publisher=[[Catholic News Service]] |access-date=22 October 2014 |accessdate=15 January 2021 |archivedate=8 January 2015 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150108222851/http://www.catholicnews.com/data/stories/cns/1403773.htm }}&lt;/ref&gt; ရိုးရာအရ သူတော်စင်နေ့များသည် ကွယ်လွန်သည့်နေ့နှစ်ပတ်လည်များတွင် ကျင်းပလေ့ရှိသော်လည်း ဒုတိယမြောက် ဂျွန်ပေါလ် (အောက်တိုဘာ ၂၂) ပုပ်ရဟန်းမင်းအဖြစ် အခမ်းနားကျင်းပသည့်နေ့ကိုသာ ရွေးချယ်ပြုလုပ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Vatican declares Popes John Paul II and John XXIII saints |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-27172118 |work=BBC News |date=27 April 2014 |access-date=27 April 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Hundreds flock to US shrine to celebrate first feast of St John Paul II |url=http://www.catholicnewsagency.com/news/hundreds-flock-to-us-shrine-to-celebrate-first-feast-of-st-john-paul-ii-11643/ |publisher=[[Catholic News Agency]] |date=22 October 2014 |access-date=27 December 2014 |archive-date=25 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141025065111/http://www.catholicnewsagency.com/news/hundreds-flock-to-us-shrine-to-celebrate-first-feast-of-st-john-paul-ii-11643/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အချို့ကသလစ်ဘာသာဝင်များက &quot;ကြီးကျယ်သော သူတော်စင် ဂျွန်ပေါလ်&quot; (St. John Paul the Great) ဟူ၍ သတ်မှတ်ကြသော်လည်း ဤသည်မှာ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု ဘွဲ့ထူးမဟုတ်ပေ။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jpcatholic.com/about/about.php|title=John Paul the Great Catholic University|access-date=13 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160205184931/http://www.jpcatholic.com/about/about.php|archive-date=5 February 2016|url-status=dead|accessdate=15 January 2021|archivedate=25 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225072753/https://jpcatholic.edu/about/about.php}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jpthegreat.org/about-us/our-history/|title=Our History|access-date=20 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020215633/http://www.jpthegreat.org/about-us/our-history/|archive-date=20 October 2014|url-status=dead|accessdate=15 January 2021|archivedate=25 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225072748/http://www.jpthegreat.org/about-us/our-history/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jpgacademy.org/index.cfm?active=1|title=John Paul the Great Academy – Lafayette, LA|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303223851/http://www.jpgacademy.org/index.cfm?active=1|archive-date=3 March 2016|accessdate=15 January 2021|archivedate=3 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303223851/http://www.jpgacademy.org/index.cfm?active=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://muse.jhu.edu/article/719185|title=Two Cheers for Democracy from St. John Paul the Great: Rhonheimer, Kraynak, and the Unfinished Agenda of Dignitatis Humanae|first1=Gregory|last1=Beabout|first2=Daniel|last2=Carter|access-date=23 February 2020}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{lifetime|၁၉၂၀|၂၀၀၅}}
[[ကဏ္ဍ:ပုပ်ရဟန်းမင်းများ]]</text>
      <sha1>40hkxs0pkqxfkdx6t87f0nlisxqweka</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လမ်းဆိုးများ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>224826</id>
    <revision>
      <id>1043383</id>
      <parentid>1023446</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T23:19:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1043383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4859" sha1="qz75umlvwqic8tjs6j6sf2uvfbo5d6o" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = လမ်းဆိုးများ
| native_name    = {{Infobox name module|ru|Плохие дороги}}
| image          = 
| caption        = 
| director       = နတ်တယ်လီယာ ဗိုရိုဇာဘစ်တ်
| producer       = 
| writer         = 
| starring       = ဇိုယာ ဘာရာနိုဗ်စကာ&lt;br /&gt;မာရီနာ ကလီမိုဗာ&lt;br /&gt;အန်နာ ဇူရဗ်စကာ&lt;br /&gt;အီဟိုရ် ကိုလ်တိုဗ်စကီ&lt;br /&gt;အန်ဒရီယာ လယ်လျုခ်
| cinematography = 
| editing        = 
| studio         = 
| distributor    = 
| released       = {{film date|2020|9|3|[[:en:77th Venice International Film Festival|Venice]]|2021|5|20|Ukraine|df=yes}}
| runtime        = 105 minutes
| country        = Ukraine
| language       = Russian&lt;ref name=&quot;weekend_dzh&quot;&gt;[https://weekend.today/kolonki/bez-kajdashiv-ta-geroyiv-film-pogani-dorogy-pro-vijnu-na-donbasi.htm Без Кайдашів та героїв: фільм «Погані дороги» про війну на Донбасі]. weekend.today. 2021 (in Ukrainian)&lt;/ref&gt;
| budget         = 
}}
'''''လမ်းဆိုးများ''''' ({{lang-ru|Плохие дороги|Plokhiye dorogi&lt;ref name=&quot;plokhiye.dorogi.original_title&quot;&gt;[https://www.imdb.com/title/tt8126172/ Original title: Plokhiye dorogi]. imdb.com. 2020&lt;/ref&gt;}}) သည် ဒါရိုက်တာ နတ်တယ်လီယာ ဗိုရိုဇာဘစ်တ် ရိုက်ကူးပြီး ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်က ထွက်ရှိခဲ့သည့် ရုရှားစကားပြော ယူကရိန်းရုပ်ရှင်တစ်ပုဒ်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့၌ (၃၅) ကြိမ်မြောက် ဗင်းနစ် နိုင်ငံတကာ ရုပ်ရှင်ဝေဖန်ရေး ရက်သတ္တပတ်တွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ပြသခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cineuropa.org/en/interview/391995/ |title=Natalya Vorozhbit • Director of Bad Roads |work=Cineuropa |access-date=24 September 2021 |archive-date=4 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200904000838/https://www.cineuropa.org/en/interview/391995/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် (၉၄) ကြိမ်မြောက် အကယ်ဒမီဆုချီးမြှင့်ပွဲ၌ အကောင်းဆုံး နိုင်ငံတကာရုပ်ရှင်ဆုအတွက် ယူကရိန်းကိုယ်စားပြုအဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်။&lt;ref name=&quot;Ukraine&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ukrinform.es/rubric-society/3321639-bad-roads-de-vorozhbyt-representara-a-ucrania-en-los-oscar.html |title=''Bad roads'' de Vorozhbyt representará a Ucrania en los Oscar |work=Ukrinform |date=24 September 2021 |access-date=24 September 2021 |language=es |archive-date=19 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119072050/https://www.ukrinform.es/rubric-society/3321639-bad-roads-de-vorozhbyt-representara-a-ucrania-en-los-oscar.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ဇာတ်လမ်း==
စစ်အတွင်းက ဒွန်ဘတ်စ်မြို့လမ်းတစ်လျှောက်ကို ဇာတ်အိမ်ပြုကာ ဇာတ်လမ်းတိုလေးပုဒ် ရိုက်ကူးထားခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;&lt;!--https://sicvenezia.it/download/2020/bad-roads-presskit-eng.pdf--&gt;[https://reason8films.com/bad-roads/ Bad Roads]. reason8films.com. 2020&lt;/ref&gt;

==သရုပ်ဆောင်များနှင့် ဇာတ်ကောင်များ==
အဓိကဇာတ်ဆောင်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;[https://kcw.com.ua/movie/73 Погані дороги]. Kyiv Critics' Week. 2020 (in Ukrainian)&lt;/ref&gt;
* Zoya Baranovska as ''young woman''
* Maryna Klimova as ''journalist''
* Anna Zhuravska as ''young girl''
* Ihor Koltovskyy as ''school principal''
* Andriy Lelyukh as ''commander''

==ကိုးကား==
{{reflist}}

==ပြင်ပလင့်ခ်များ==
* {{IMDb title|8126172|Bad Roads}}

[[ကဏ္ဍ:ယူကရိန်း ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၀ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရုရှားဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]</text>
      <sha1>qz75umlvwqic8tjs6j6sf2uvfbo5d6o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မင်းသိမ်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>241149</id>
    <revision>
      <id>1043393</id>
      <parentid>1043237</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T05:10:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>သဒ္ဒါပြင်</comment>
      <origin>1043393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13218" sha1="6r9e91s4da30lyvxtl98m7m4166a6ux" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
|honorific_prefix = ဦး
|name =မင်းသိမ်း
|honorific_suffix = 
|image = 
|image_size = 
|image_upright = 

|office = [[ကူဝိတ်နိုင်ငံ]]ဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီး
|term_start = ၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၆
|appointer= [[မင်းအောင်လှိုင်]]
|term_end = 
|predecessor = 

|office2 = [[ဗီယင်နာမြို့]]အခြေစိုက် [[ကုလသမဂ္ဂ]]နှင့်နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများဆိုင်ရာ 
မြန်မာအမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ် 
|term_start2 = ၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၀
|term_end2 = ၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၆
|predecessor2 = 

|office3 = [[ဩစတြီးယားနိုင်ငံ]]ဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီး
|term_start3 = ၁၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀
|term_end3 = ၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၆
|predecessor3 = [[စံလွင် (သံအမတ်ကြီး)|ဦးစံလွင်]]

|office4 = သံတမန်ရေးရာဦးစီးဌာန ညွန်ကြားရေးမှူးချုပ်
|term_start4 = ၂၀၁၉
|term_end4 = ၁၅ ​အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀
|predecessor4 = 
|successor4 = 
|birth_date = {{Birth date and age|1968|06|20}} 
|birth_place = 
|death_date = &lt;!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --&gt;
|death_place = 
|death_cause = 
|resting_place = 
|resting_place_coordinates = 
|citizenship = မြန်မာ
|nationality = 
|party = 
|spouse = မျိုးပပထွန်း 
|children = သား၂ဦး
|mother = ဒေါ်ခင်ခင်ဆွေ
|father = ဦးကြည်အေး
|education = 
|alma_mater = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]
|occupation = 
|profession = သံတမန်
|battles = 
|mawards=&lt;!-- for military awards - appears as &quot;Awards&quot; if |awards= is not set --&gt;
}}

'''ဦးမင်းသိမ်း''' (၂၈ ဇွန် ၁၉၆၈ မွေးဖွား&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Myanmar |url=https://www.berlinglobal.org/index.php?the-embassy-of-myanmar-in-vienna |access-date=2026-07-15 |website=www.berlinglobal.org |language=en}}&lt;/ref&gt;) သည် မြန်မာလူမျိုး သံအမတ်ကြီးဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt; {{citeweb|url=https://unis.unvienna.org/unis/en/pressrels/2020/unisbio1292.html|title=Permanent Representative of Myanmar presents credentials|work=United Nations Information Service Vienna|access-date=9 March 2023|date=18 December 2020}} &lt;/ref&gt; လက်ရှိတွင် ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီး ဖြစ်သည်။

ဩစတြီးယားနိုင်ငံ [[ဗီယင်နာမြို့|ဗီယင်နာ]]မြို့အခြေစိုက် [[ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂရုံး]]၌ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ယင်းအပြင်  [[ဩစတြီးယားနိုင်ငံ|ဩစတြီးယား]]သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီး အဖြစ်လည်းတာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://news-eleven.com/article/236810|title=ဗီယင်နာမြို့တွင် ကျင်းပသည့် (၅၅) နှစ်မြောက် အာဆီယံနေ့ အထိမ်းအမှတ်အခမ်းအနားသို့ ကုလသမဂ္ဂနှင့် နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများဆိုင်ရာ မြန်မာအမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ် တက်ရောက်|work=Eleven Media Group|access-date=၉  မတ် ၂၀၂၃|date=၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt; ၎င်းသည် ထိုရာထူးမတိုင်မှီ [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] သံတမန်ရေးရာဦးစီးဌာန ညွန်ကြားရေးမှူးချုပ် တာဝန်ကိုထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/uumngsim-aaa-octtiiyaasmmttniungngnchiungraa-mnmaasnamttkiiaphc-khnap|title=ဦးမင်းသိမ်း အား ဩစတြီးယားသမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်|work=Myanmar Digital News|access-date=၉  မတ် ၂၀၂၃|date=၁၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀|archive-date=9 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230309110712/https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/uumngsim-aaa-octtiiyaasmmttniungngnchiungraa-mnmaasnamttkiiaphc-khnap}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://myawady.net.mm/node/4739|title=နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့် ကနေဒါနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးနှင့် ဩစတြီးယားသမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီး၊ ကုလသမဂ္ဂနှင့် နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများဆိုင်ရာ မြန်မာအမြဲတမ်း ကိုယ်စားလှယ်တို့အား လမ်းညွှန်မှာကြား|work=MWD|access-date=၉  မတ် ၂၀၂၃|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt;

== ပညာရေး ==
[[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်|ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ]] ရူပဗေဒသိပ္ပံဘွဲ့ ရရှိထားသူဖြစ်သည်။ [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ]] ဆိုးလ်မြို့ရှိ “Chung-Ang” တက္ကသိုလ်မှ နိုင်ငံတကာလေ့လာရေး မဟာဘွဲ့နှင့် [[ဝါရှင်တန်ဒီစီ]]ရှိ “Johns Hopkins” တက္ကသိုလ်မှ နိုင်ငံတကာ ပြည်သူ့ရေးရာမူဝါဒ မဟာဘွဲ့တို့ကို ရရှိထားသူဖြစ်သည်။

== ဝန်ထမ်းဘဝ ==
* ၁၉၉၃-၁၉၉၈ ကာလ  နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန နိုင်ငံရေးရာဦးစီးဌာန ဌာနခွဲမှူး။
* ၁၉၉၈ -၂၀၀၂ ကာလ  ပထမအတွင်းဝန်၊ဒုတိယအတွင်းဝန် [[တိုကျိုမြို့|တိုကျို]]ရှိ မြန်မာသံရုံး။
* ၂၀၀၂-၂၀၀၅ ကာလ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန နိုင်ငံရေးရာဦးစီးဌာန လက်ထောက်ညွှန်ကြားရေးမှူး။
* ၂၀၀၅-၂၀၀၈ ကာလ လာအိုနိုင်ငံ ပထမ အတွင်းဝန်၊ အတိုင်ပင်ခံ၊ [[ဗီယင်ကျန်းမြို့|ဗီယင်ကျန်း]]မြို့ရှိ မြန်မာသံရုံး တွင် ပထမအတွင်းဝန်နှင့်ကောင်စစ်ဝန်။
* ၂၀၀၈-၂၀၁၃ တွင် မဟာဗျူဟာလေ့လာရေးနှင့် လေ့ကျင့်ရေးဦးစီးဌာန ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး။
* ၂၀၁၃-၂၀၁၆ တွင် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်နိုင်ငံ]]ဆိုင်ရာ မြန်မာသံရုံးတွင် ကောင်စစ်ဝန်၊သံမှူးကြီး&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://burmese.voanews.com/a/3018486.html|title=သံမှူးကြီး ဦးမင်းသိမ်းအမေးအဖြေ|work=VOA Burmese|access-date=၉  မတ် ၂၀၂၃|date=၂၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၅}}&lt;/ref&gt; နှင့် ဒုတိယသံရုံးအကြီးအကဲ။&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://data.opendevelopmentmyanmar.net/my/dataset/4c7dd44d-bbb4-4526-92da-7511beb16a0e/resource/4f450148-07ee-4e6c-9be7-d7323cc0cf22/download/70-26.pdf|title=နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန အမှတ် ၁၅၅/ ၂၀၁၆|work=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်ပြန်တမ်း အမှတ်၂၅ အတွဲ ၇၀|access-date=၉  မတ် ၂၀၂၃|date=၂၁ မတ် ၂၀၁၆}}&lt;/ref&gt;
* ၂၀၁၆-၂၀၁၇ တွင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန သံတမန်ရေးရာဦးစီးဌာန ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်။
* ၂၀၁၇-၂၀၁၉  တွင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် စီးပွားရေးဦးစီးဌာန]] ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်။
* ၂၀၁၉-၂၀၂၀ တွင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန သံတမန်ရေးရာဦးစီးဌာန ညွန်ကြားရေးမှူးချုပ်။

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၁၅) ရက်တွင် ဦးမင်းသိမ်းအား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးမင်းသိမ်းအား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/85218 |access-date=2026-07-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ ==
ဦးမင်းသိမ်း သည် အိမ်ထောင်ရှိပြီး သား၂ဦးရှိသည်။ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်မျိုးပပထွန်းမှာ [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]မှ အရာထမ်းတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဇနီးဖြစ်သူသည် ဂျီနီဗာမြို့ရှိ မြန်မာရုံးအဖွဲ့တွင် သံမှူးကြီးတာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာ ၁၇ ရက်တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]သည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ နိုင်ငံရေးရာဦးစီးဌာနမှ ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဒေါ်မျိုးပပထွန်းကို ယင်းဦးစီးဌာန၏ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်အဖြစ် ခန့်ထားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/75020|title=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း|work=Moi Myanmr|access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==

&lt;references /&gt;
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ သံအမတ်ကြီးများ]]
[[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၈ မွေးဖွားသူများ]]</text>
      <sha1>6r9e91s4da30lyvxtl98m7m4166a6ux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>244068</id>
    <revision>
      <id>1043368</id>
      <parentid>957658</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T14:49:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1043368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="246522" sha1="mk1t54m1zjidi7im0i6i9x52e4fjg6l" xml:space="preserve">{{rough translation}}
{{Infobox civilian attack|title=Bangladesh genocide|partof=the [[Bangladesh Liberation War]]|image=File:Dead bodies of Bengali intellectuals, 14 December 1971.jpg|image_size=200px|alt=|caption=Rayerbazar killing field photographed immediately after the war started, showing bodies of Bengali nationalist intellectuals (''Image courtesy: [[Rashid Talukdar]], 1971'')|map=|map_size=|map_alt=|map_caption=|location=[[East Pakistan]]|target=[[Bengalis]]|coordinates=|motive=[[Racism]]|date=26 March – 16 December 1971&lt;br /&gt;({{Age in months, weeks and days|month1=03|day1=26|year1=1971|month2=12|day2=16|year2=1971}})|type=[[Deportation]], [[ethnic cleansing]], [[mass murder]], [[genocidal rape]]|fatalities=Estimated between 300,000&lt;ref name=&quot;Bass&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.newyorker.com/news/news-desk/looking-away-from-genocide|title=Looking Away from Genocide|last=Bass|first=Gary|date=19 November 2013|newspaper=The New Yorker|issn=0028-792X|access-date=31 March 2016|archive-date=14 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190214121105/https://www.newyorker.com/news/news-desk/looking-away-from-genocide|url-status=live}}&lt;/ref&gt; and 3,000,000&lt;ref name=&quot;TottenParsons2004&quot;&gt;{{cite book|author1=Samuel Totten|author2=William S. Parsons|author3=Israel W. Charny|title=Century of Genocide: Critical Essays and Eyewitness Accounts|url=https://books.google.com/books?id=5Ef8Hrx8Cd0C&amp;pg=PA295|year=2004|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-94430-4|pages=295–|access-date=10 October 2016|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526180018/https://books.google.com/books?id=5Ef8Hrx8Cd0C&amp;pg=PA295|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CheldelinEliatamby2011&quot;&gt;{{cite book|author1=Sandra I. Cheldelin|author2=Maneshka Eliatamby|title=Women Waging War and Peace: International Perspectives of Women's Roles in Conflict and Post-Conflict Reconstruction|url=https://books.google.com/books?id=t-WoAwAAQBAJ&amp;pg=PA23|date=18 August 2011|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-4411-6021-8|pages=23–|access-date=10 October 2016|archive-date=21 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221213758/https://books.google.com/books?id=t-WoAwAAQBAJ&amp;pg=PA23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Al Jazeera&quot;&gt;{{cite web |url=http://english.aljazeera.net/news/asia/2010/03/2010325151839747356.html |title=Bangladesh sets up war crimes court – Central &amp; South Asia |publisher=Al Jazeera |date=25 March 2010 |access-date=23 June 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110605014512/http://english.aljazeera.net/news/asia/2010/03/2010325151839747356.html| archive-date= 5 June 2011 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;|perps=[[Pakistan Army]]
* President. [[Yahya Khan]]
* Lt Gen. [[Tikka Khan]]
* Lt Gen. [[A. A. K. Niazi|A.A.K Niazi]]
* Maj Gen. [[Rao Farman Ali|Rao Farman]]
* [[Razakars (Pakistan)|Razakars]]
* [[Al-Badr (East Pakistan)|Al-Badr]]
* [[Al-Shams (East Pakistan)|Al-Shams]]
* [[East Pakistan Central Peace Committee|Nagorik Shanti Committee]]
* [[Bangladesh Jamaat-e-Islami|Jamaat-e-Islami]]}} {{Campaignbox Bangladesh Liberation War}}  &lt;templatestyles src=&quot;Module:Sidebar/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;
'''ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုသည်'''  အနောက်ပါကစ္စတန် လွှမ်းမိုးထားသော [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ|ပါကစ္စတန်]] အစိုးရအနေဖြင့် ဘင်္ဂါလီ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်တောင်းဆိုမှုများကို နှိမ်နှင်းရန် [[အရှေ့ပါကစ္စတန်]] (ယခု [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ|ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်]] ) ကို စစ်တပ်က စတင်နှိမ်နင်းရာတွင် ၁၉၇၁ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သော Operation Searchlight {{Sfn|Spencer|2012}} မှ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ {{Sfn|Ganguly|2002}} ကိုးလကြာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် လွတ်မြောက်ရေး စစ်ပွဲ အတွင်း ပါကစ္စတန် လက်နက်ကိုင် တပ်ဖွဲ့ဝင်များနှင့် ပံ့ပိုးပေးသူ Jamaat-e-Islami မှ ပါကစ္စတန် လိုလားသော အစ္စလာမစ် ပြည်သူ့စစ်များ က လူ ၃၀၀,၀၀၀ မှ ၃,၀၀၀,၀၀၀ ကြား သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြောင်း  &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=EDZa0zZ-XCAC&amp;pg=PA263|title=Centuries of Genocide: Essays and Eyewitness Accounts|date=10 September 2012|access-date=21 August 2017|archive-date=28 December 2020}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref name=&quot;Women and Climate Change in Bangladesh&quot;/&gt; ဘင်္ဂါလီအမျိုးသမီးများပေါင်း ၂၀၀,၀၀၀ &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=y85KOHHVT5oC&amp;pg=PA306|title=War and Secession: Pakistan, India, and the Creation of Bangladesh|date=1991|page=306|access-date=27 February 2017|archive-date=27 February 2017}}&lt;/ref&gt; မှ ၄၀၀,၀၀၀ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/research/birth-of-bangladesh-when-raped-women-and-war-babies-paid-the-price-of-a-new-nation-victory-day-4430420/|title=Birth of Bangladesh: When raped women and war babies paid the price of a new nation|date=19 December 2016|access-date=17 December 2016|archive-date=6 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190406193430/https://indianexpress.com/article/research/birth-of-bangladesh-when-raped-women-and-war-babies-paid-the-price-of-a-new-nation-victory-day-4430420/}}&lt;/ref&gt; ကြား မုဒိမ်းကျင့်ခံခဲ့ရသည်။ &lt;ref name=&quot;Women and Climate Change in Bangladesh&quot; /&gt;  {{Sfn|Sharlach|2000}} {{Sfn|Sajjad|2012}} ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အစိုးရ ဖော်ပြချက်အရ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုအတွင်း လူပေါင်း ၃,၀၀၀,၀၀၀ သေဆုံးခဲ့ပြီး ၎င်းသည် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း]] [[ဂျူး သုတ်သင်ရေး စီမံကိန်း|Holocaust]] နောက်ပိုင်း အကြီးမားဆုံး လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Age, Gender and Religion of the Victims of the Bangladesh Genocide: A Case Study|date=January–June 2021|location=[[Dhaka]]|url=https://jnu.ac.bd/journal/assets/pdf/11_1_399.pdf|archivedate=18 June 2022}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|title='Never again': aesthetics of 'genocidal' cosmopolitanism and the Bangladesh Liberation War Museum|date=2011|pages=S71–S91}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thefinancialexpress.com.bd/national/discussion-in-un-recognition-of-1971-genocide-sought-1648355940|title=Discussion in UN: Recognition of 1971 genocide sought|date=27 March 2022|access-date=18 June 2022}}&lt;/ref&gt;

အမျိုးသမီးများအပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့မှုများကို ပါကစ္စတန်ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များက ထောက်ခံခဲ့ကြပြီး ဘင်္ဂါလီအမျိုးသမီးများသည် ''gonimoter maal'' (“အများပိုင်ပစ္စည်းအတွက်ဘင်္ဂါလီ”) ဖြစ်သည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ {{Sfn|D'Costa|2011}} ပဋိပက္ခကြောင့် နောက်ထပ် လူရှစ်သန်းမှ ဆယ်သန်း &lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|url=http://global.britannica.com/EBchecked/topic/51736/Bangladesh/277584/The-Pakistani-period-1947-71|title=History (from Bangladesh)|access-date=11 June 2013|archive-date=29 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029185936/http://global.britannica.com/EBchecked/topic/51736/Bangladesh/277584/The-Pakistani-period-1947-71}}&lt;/ref&gt; တို့သည် အိမ်နီးချင်း [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင်]] ခိုလှုံရန် နိုင်ငံမှ ထွက်ပြေးခဲ့ကြသည် ။ ဘင်္ဂ လား ဒေ့  ရှ် နိုင်ငံသား  အရပ်သား သန်း ၇၀ တွင် &lt;ref name=&quot;Women and Climate Change in Bangladesh&quot;/&gt; သန်း ၃၀ အထိ ပြည်တွင်းရွှေ့ပြောင်းအိုးအိမ်မဲ့ဒုက္ခသည် ဖြစ်ခဲ့ရသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ &lt;ref name=&quot;WPP 2017&quot;&gt;{{Cite web|url=http://esa.un.org/unpd/wpp/index.htm|title=World Population Prostpects 2017|access-date=30 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110506065230/http://esa.un.org/unpd/wpp/index.htm|archive-date=6 May 2011}}&lt;/ref&gt; စစ်ပွဲအတွင်း ဘင်္ဂါလီများနှင့် အူရဒူးစကားပြော ဘီဟာရီများ ကြားတွင် လူမျိုးရေးအကြမ်းဖက်မှုများ လည်း ရှိခဲ့သည်။ {{Sfn|Saikia|2011}} ဘီဟာရစ်များသည် ဘင်္ဂလီလူအုပ်များနှင့် ပြည်သူ့စစ်များ၏ လက်စားချေမှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး &lt;ref name=&quot;Khan 2010 p101&quot;&gt;{{Cite book|date=2010|title=Minority Rights in South Asia|url=https://books.google.com/books?id=yKCKe7J9Uq4C|page=101|access-date=5 September 2017|archive-date=24 July 2020}}&lt;/ref&gt; နှင့် ၁,၀၀၀ &lt;ref name=&quot;MAR-1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.cidcm.umd.edu/mar/chronology.asp?groupId=77103|title=Chronology for Biharis in Bangladesh|access-date=27 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20100602055513/http://www.cidcm.umd.edu/mar/chronology.asp?groupId=77103|archive-date=2 June 2010}}&lt;/ref&gt; မှ ၁၅၀,၀၀၀ အကြား &lt;ref name=&quot;Fink2010&quot;&gt;{{Cite book|title=Stress of War, Conflict and Disaster|url=https://books.google.com/books?id=rOq4XV94wLsC&amp;pg=PA292|date=25 November 2010|pages=292|access-date=4 September 2017|archive-date=19 April 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Encyclopedia of Violence, Peace and Conflict: Po – Z, index. 3|url=https://books.google.com/books?id=TG2kN033mDkC&amp;pg=PA64|date=1999|pages=64|access-date=4 September 2017|archive-date=19 April 2019}}&lt;/ref&gt; သေဆုံးခဲ့သည်။

ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် လွတ်မြောက်ရေး စစ်ပွဲအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော အဖြစ်အပျက်များသည် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု အဖြစ် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဘုံသဘောတူညီမှုတစ်ခု ရှိသော်လည်း {{Sfn|Payaslian}} သတ်ဖြတ်မှုသည် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုဟု သဘောမတူသော ပညာရှင်နှင့် စာရေးဆရာအချို့ လည်း ရှိနေပါသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=1 December 2007|title=The politics of genocide scholarship: the case of Bangladesh|pages=467–492}}&lt;/ref&gt;

== နောက်ခံ ==
[[ဖိုင်:21_Feb_1953_Dhaka_University_female_students_procession.png|left|thumb|250x250px| [[ဒါကာမြို့|ဒက်ကာ]] တက္ကသိုလ်မှ အမျိုးသမီး ကျောင်းသားများသည် ဘာသာစကားလှုပ်ရှားမှုနေ့၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက် ၁၉၅၃ တွင် ချီတက်ခဲ့ကြသည်။]]
အိန္ဒိယ ခွဲထွက်ပြီးနောက် ပါကစ္စတန်၏ ပြည်နယ်သစ်သည် {{Convert|1000|mi|km}} ခြားထားသော တောင်ပံနှစ်စင်းဖြင့် ပထဝီဝင် ကွဲလွဲမှုကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အိန္ဒိယနယ်မြေ။ {{Sfn|Brecher|2008}} တောင်ပံများကို ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ခွဲခြားထားရုံသာမက ယဉ်ကျေးမှုအရလည်း ခွဲခြားထားသည်။ အနောက်နိုင်ငံများမှ အာဏာပိုင်များသည် အရှေ့တိုင်းရှိ ဘင်္ဂါလီမွတ်စလင်များကို “ဘင်္ဂါလီ” များဟု ရှုမြင်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ အစ္စလာမ်ဘာသာကို “ယုတ်ညံ့၍ မသန့်ရှင်း” ဟု ရှုမြင်ကာ ယင်းက ဘင်္ဂလီများကို “တွဲဖက်ဘာသာရေးသမားများ” အား မယုံကြည်နိုင် ဖြစ်နေစေသည်။ ဤအတိုင်းအတာအထိ အနောက်ပါကစ္စတန်ရှိ နိုင်ငံရေးသမားများသည် ဘင်္ဂလီများကို ယဉ်ကျေးမှုအရ အတင်းအကျပ် ရောနှောရန် ဗျူဟာကို စတင်ခဲ့သည်။ {{Sfn|Mookherjee|2009}}

ဘင်္ဂလီလူမျိုးများသည် ပါကစ္စတန်တွင် လူဦးရေအများစုဖြစ်ပြီး ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၇၅ ဦးရှိသည်။&amp;nbsp;[[အရှေ့ပါကစ္စတန်|အရှေ့ပါကစ္စတန်တွင်]] သန်း ၅၅ နှင့် နှိုင်းယှဉ်သည်။&amp;nbsp;[[ပန်ချာပီဘာသာစကား|ပန်ချာပီ]] စကားပြောသော အနောက်ပါကစ္စတန်တွင် သန်းနှင့်ချီသည်။ {{Sfn|Jones|2010}} အရှေ့တိုင်းရှိ အများစုမှာ မူဆလင်များဖြစ်ပြီး ဟိန္ဒူ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခရစ်ယာန် ဘာသာဝင်များ အများအပြားရှိသည်။ အနောက်နိုင်ငံများက အရှေ့ပါကစ္စတန်လူမျိုးများအား ဒုတိယတန်းစားနိုင်ငံသားများအဖြစ် သတ်မှတ်ကြပြီး ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် အရှေ့ပါကစ္စတန်ရှိ ပါကစ္စတန်တပ်ဖွဲ့များ၏ အကြီးအကဲအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် Amir Abdullah Khan Niazi က ဘင်္ဂါလီများကို [[ပထန်|Pathans]] နှင့် Punjabis ထက် ယုတ်ညံ့သည်ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။

ပါကစ္စတန်နိုင်ငံကို တည်ထောင်ပြီး လအနည်းငယ်အကြာ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်ခံချုပ် [[မိုဟာမက်အလီ ဂျင်းနား|မိုဟာမက် အလီ ဂျင်နာက]] အူရဒူးကို အသစ်ဖွဲ့စည်းထားသော ပြည်နယ်၏ အမျိုးသားဘာသာစကားအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ {{Sfn|Thompson|2007}}&amp;nbsp;ထိုအချိန်က ပါကစ္စတန်လူဦးရေ၏ ရာခိုင်နှုန်းသည် အူရဒူဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfn|Shah|1997}} အရှေ့ဘင်္ဂလား လူမျိုးများသည် ၎င်း၏ပြည်နယ်ဘာသာစကားကို ရွေးချယ်နိုင်ပြီး အူရဒူဘာသာစကားကို ပါကစ္စတန်၏အမျိုးသားဘာသာစကားအဖြစ် ဆန့်ကျင်သူများကို [[ကွန်မြူနစ်ဝါဒ|ကွန်မြူနစ်များ]] ၊ သစ္စာဖောက်များ နှင့် နိုင်ငံတော်၏ရန်သူများအဖြစ် သတ်မှတ်ကြောင်း ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=txt_jinnah_dacca_1948|url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00islamlinks/txt_jinnah_dacca_1948.html|access-date=2022-01-24}}&lt;/ref&gt; {{Sfn|Hossain|Tollefson|2006}} [[ဘင်္ဂါလီဘာသာစကား|ဘင်္ဂလီ]] ဘာသာစကားကို ဒုတိယအမျိုးသားဘာသာစကားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရန် အစိုးရအဆက်ဆက်က ငြင်းဆိုခြင်းသည် ဘင်္ဂါလီဘာသာစကားလှုပ်ရှားမှုတွင် အကျုံးဝင်ပြီး အရှေ့တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည့် အသစ်ဖွဲ့စည်းထားသော အ ဝါမီလိဂ် အား ထောက်ခံမှု အားကောင်းလာခဲ့သည်။ {{Sfn|Molla|2004}} 1952 ခုနှစ်တွင် အရှေ့ပါကစ္စတန်၏မြို့တော် [[ဒါကာမြို့|ဒါကာ]] တွင် ဆန္ဒပြပွဲတစ်ခုအား အတင်းအကျပ်ဖြိုခွဲခဲ့ရာ ဆန္ဒပြသူအများအပြားသေဆုံးခဲ့သည်။ ဘင်္ဂလီအမျိုးသားရေးဝါဒီများက အသေခံသူတို့ကို အကြောင်းပြု၍ အာဇာနည်များအဖြစ် ရှုမြင်ကြပြီး အကြမ်းဖက်မှုများက ခွဲထွက်ရေးတောင်းဆိုမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ {{Sfn|Harder|2010}} 1965 ခုနှစ် အင်ဒို-ပါကစ္စတန် စစ်ပွဲသည် စစ်တပ်မှ အရှေ့ကို ကာကွယ်ရေးအတွက် အပိုယူနစ်များ မရှိတော့သောကြောင့် နောက်ထပ် နစ်နာမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ [ {{Sfn|Midlarsky|2011}} {{Sfn|Haggett|2001}} {{Sfn|Hagerty|Ganguly|2005}} ခုနှစ် ပဋိပက္ခအတွင်း အိန္ဒိယ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် မိမိတို့နိုင်ငံအား ခုခံကာကွယ်မှု ကင်းမဲ့ခဲ့သည်ကို မြင်တွေ့ခဲ့သော ဘင်္ဂါလီများအတွက် ဤကိစ္စရပ်မှာ စိုးရိမ်စရာဖြစ်ပြီး ပါကစ္စတန်သမ္မတ Ayub Khan သည် [[အရှေ့ပါကစ္စတန်|အရှေ့]] ကို ဆုံးရှုံးရန် ဆန္ဒရှိနေပါသည်။ ကက်ရှ်မီးယားကို သိမ်းပိုက်ဖို့ ဆိုလိုတာလား။ {{Sfn|Riedel|2011}}

၁၉၇၀ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် တိုက်ခတ်ခဲ့သော Bhola ဆိုင်ကလုန်း အား တုံ့ပြန်မှု နှေးကွေးခြင်းသည် ၁၉၇၀ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေသော အချက်အဖြစ် ကျယ်ပြန့်စွာ ရှုမြင်ပါသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Cyclone Not Above Politics' : East Pakistan, disaster politics, and the 1970 Bhola Cyclone|date=July 2021|publisher=[[Cambridge University Press]]|pages=1382–1410}}&lt;/ref&gt; Sheikh Mujibur Rahman ဦးဆောင်သော အရှေ့ပါကစ္စတန်အခြေစိုက် အဝါမီလိဂ်သည် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံကို ထူထောင်ပြီးနောက်ပိုင်း ပထမဆုံးသော ဒီမိုကရက်တစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် အမျိုးသားအများစု အနိုင်ရခဲ့ပြီး အရှေ့ပါကစ္စတန်ကို လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ သို့သော် အနောက်ပါကစ္စတန် တည်ထောင်မှုသည် အစိုးရဖွဲ့ရန် တားမြစ်ထားသည်။ {{Sfn|Roy|2010}} Zulfikar Ali Bhutto မှ အားပေးသည့် သမ္မတ Yahya Khan ၊ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/09/29/books/review/the-blood-telegram-by-gary-j-bass.html|title='The Blood Telegram,' by Gary J. Bass|date=27 September 2013|archivedate=31 March 2016|archive-date=11 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611054151/http://www.nytimes.com/2013/09/29/books/review/the-blood-telegram-by-gary-j-bass.html}}&lt;/ref&gt; အဝါမီလိဂ်ကို ပိတ်ပင်ခဲ့ပြီး စစ်အုပ်ချုပ်ရေး အမိန့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ {{Sfn|Sisson|Rose|1992}} ပါကစ္စတန်စစ်တပ်သည် Ramna Kali Mandir (ဗိမာန်တော်) ကို ဖြိုချပြီး ဟိန္ဒူဘာသာဝင် ၈၅ ဦးကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VdqGAwAAQBAJ|title=Minorities and the State: Changing Social and Political Landscape of Bengal|date=7 June 2011|page=147|access-date=30 March 2016|archive-date=12 December 2016}}&lt;/ref&gt; ၁၉၇၁ ခုနှစ် ဖေဖေါ်ဝါရီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ယာယာခန်က “သူတို့ ၃ သန်းကို သတ်ပစ်ပြီး ကျန်တဲ့သူတွေက ငါတို့လက်ထဲက စားကြလိမ့်မယ်” လို့ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။ &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news|date=19 February 2013|title=The war Bangladesh can never forget|url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/the-war-bangladesh-can-never-forget-8501636.html|location=London|archivedate=31 March 2016|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012649/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/war-bangladesh-can-never-forget-8501636.html}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=g0N8hOgFz3QC|title=Poisoning the Press: Richard Nixon, Jack Anderson, and the Rise of Washington's Scandal Culture|date=28 September 2010|page=8|access-date=5 April 2016|archive-date=13 December 2016}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|year=2004|title=Defining the Horrific: Readings on Genocide and Holocaust in the 20th Century|url=https://books.google.com/books?id=5qZIAAAAYAAJ|page=287|access-date=5 April 2016|archive-date=12 December 2016}}&lt;/ref&gt;

အချို့သောဘင်္ဂါလီများသည် စည်းလုံးသောပါကစ္စတန်ကို ထောက်ခံပြီး ခွဲထွက်ခြင်းကို ဆန့်ကျင်ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite book|archiveurl=Craig Baxter|year=1997|title=Bangladesh: From A Nation To A State|page=88}}&lt;/ref&gt; အိန္ဒိယ ပညာရှင် Sarmila Bose ၏ အဆိုအရ အဆိုပါ ပါကစ္စတန် လိုလားသော ဘင်္ဂါလီများသည် အရေးပါသော လူနည်းစုအဖြစ် ဖွဲ့စည်းထားပြီး အစ္စလမ္မစ် ပါတီများ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် ပြည်နယ်၏ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ကို ရရှိရန် မျှော်လင့်ထားသည့် အဝါမီလိဂ်မဲဆန္ဒရှင် အများအပြားသည် ခွဲထွက်ရေးကို ဆန္ဒမရှိကြပေ။ &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=8 October 2005|title=Anatomy of Violence: Analysis of Civil War in East Pakistan in 1971|url=http://www.politics.ox.ac.uk/materials/profile_materials/sbose-anatomy_of_violence-epw_v_40_no_41_2005.pdf|pages=4463–4471|archivedate=26 March 2016|archive-date=28 December 2020|access-date=25 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012627/https://www.politics.ox.ac.uk/materials/profile_materials/sbose-anatomy_of_violence-epw_v_40_no_41_2005.pdf|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.politics.ox.ac.uk/materials/profile_materials/sbose-anatomy_of_violence-epw_v_40_no_41_2005.pdf |access-date=28 May 2023 |archive-date=28 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012627/https://www.politics.ox.ac.uk/materials/profile_materials/sbose-anatomy_of_violence-epw_v_40_no_41_2005.pdf }}&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် အချို့သော ဘင်္ဂလီအရာရှိများနှင့် စစ်သားများသည် ပါကစ္စတန်စစ်တပ်အပေါ် သစ္စာစောင့်သိကာ အခြားအနောက်ပါကစ္စတန်စစ်သားများနှင့်အတူ အိန္ဒိယမှ စစ်သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|date=November 2011|title=The question of genocide and the quest for justice in the 1971 war|url=http://www.politics.ox.ac.uk/materials/profile_materials/jgr%20vol%2013%20no%204%202011.pdf|page=398|archivedate=18 March 2016|archive-date=10 October 2017|access-date=25 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010075759/https://www.politics.ox.ac.uk/materials/profile_materials/jgr%20vol%2013%20no%204%202011.pdf|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.politics.ox.ac.uk/materials/profile_materials/jgr%20vol%2013%20no%204%202011.pdf |access-date=28 May 2023 |archive-date=10 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010075759/https://www.politics.ox.ac.uk/materials/profile_materials/jgr%20vol%2013%20no%204%202011.pdf }}&lt;/ref&gt; ထို့ကြောင့် Sarmila Bose ၏အဆိုအရ၊ လွတ်မြောက်ရေးလိုလားသော တိုက်ခိုက်ရေးသမားများကို သတ်ဖြတ် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခဲ့သော အစိုးရကို လိုလားသော ဘင်္ဂါလီ အများအပြားရှိခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Sydney Schanberg သည် ၁၉၇၁ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် Pakistani Army မှ လက်နက်ကိုင်အရပ်သားတပ်ဖွဲ့များဖွဲ့စည်းကြောင်း အစီရင်ခံတင်ပြခဲ့ပါသည်။ စုဆောင်းခံရသူအနည်းစုမှာ ဘင်္ဂါလီများသာဖြစ်ပြီး အများစုမှာ ဘီဟာရီနှင့် အူရဒူးစကားပြောသူများဖြစ်သည်။ ဒေသန္တရဗဟုသုတရှိသော ယူနစ်များသည် ပါကစ္စတန်စစ်တပ်၏ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုကို အကောင်အထည်ဖော်ရာတွင် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.asiantribune.com/news/2009/09/21/demolition-ramna-kali-temple-march-1971-part-ii|title=The Demolition of Ramna Kali Temple in March 1971|archivedate=31 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20090923175041/http://www.asiantribune.com/news/2009/09/21/demolition-ramna-kali-temple-march-1971-part-ii|archive-date=23 September 2009}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန် စာရေးဆရာ Gary J. Bass က ပါကစ္စတန် ပြိုကွဲမှုသည် မလွှဲမရှောင်သာ ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ပြီး 1971 ခုနှစ် မတ်လ 25 ရက်နေ့တွင် စည်းလုံးသောပါကစ္စတန်၏ အယူအဆသည် ဘင်္ဂါလီများအတွက် စစ်ဆင်ရေးစပြီး အဆုံးသတ်သည့်အချက်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://newsweekpakistan.com/gary-bass/|title=Last Word: Gary J. Bass|archivedate=1 April 2016|date=17 December 2013|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012659/https://www.newsweekpakistan.com/gary-bass/}}&lt;/ref&gt; John H. Gill ၏အဆိုအရ ပါကစ္စတန်လိုလားသောဘင်္ဂါလီများနှင့် လွတ်မြောက်ရေးလိုလားသောဘင်္ဂါလီများကြားတွင် ကျယ်ပြန့်သောသဘောကွဲလွဲမှုများရှိခဲ့သော်လည်း ထိုပြည်တွင်းရေးတိုက်ပွဲများသည် မျက်မှောက်ခေတ်ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ပြည်တွင်းနိုင်ငံရေးတွင် ဆက်လက်ပါဝင်နေဆဲဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite book|title=An Atlas of 1971 Indian-Pakistan war-the Creation of Bangladesh|year=1994|pages=66}}&lt;/ref&gt;

== စစ်ဆင်ရေးရှာဖွေရေးအလင်း ==
Operation Searchlight သည် 1971 ခုနှစ် မတ်လတွင် အရှေ့ပါကစ္စတန်ရှိ ခွဲထွက်ရေး ဘင်္ဂါလီအမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားမှု၏အစိတ်အပိုင်းများကို တားဆီးရန် ပါကစ္စတန်စစ်တပ်မှ လုပ်ဆောင်ရန် စီစဉ်ထားသော စစ်ရေးစစ်ဆင်ရေးတစ်ခုဖြစ်သည် &lt;ref name=&quot;BoseAoV&quot;&gt;{{Cite journal|date=8 October 2005|title=Anatomy of Violence: Analysis of Civil War in East Pakistan in 1971|url=http://www.epw.org.in/showArticles.php?root=2005&amp;leaf=10&amp;filename=9223&amp;filetype=html|archive-date=1 March 2007|access-date=25 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20070301084941/http://www.epw.org.in/showArticles.php?root=2005&amp;leaf=10&amp;filename=9223&amp;filetype=html|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.epw.org.in/showArticles.php?root=2005&amp;leaf=10&amp;filename=9223&amp;filetype=html |access-date=25 May 2023 |archive-date=1 March 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070301084941/http://www.epw.org.in/showArticles.php?root=2005&amp;leaf=10&amp;filename=9223&amp;filetype=html }}&lt;/ref&gt; ပါကစ္စတန်နိုင်ငံသည် မတ်လအစောပိုင်းတွင် ဘင်္ဂါလီများ၏ Bihari အကြမ်းဖက်မှုကို အခြေခံ၍ ရှာဖွေရေးအလင်းကို စတင်လုပ်ဆောင်ရန် တရားမျှတခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;D' Costa 2011 103&quot;&gt;{{Cite book|title=Nationbuilding, Gender and War Crimes in South Asia|year=2011|pages=103}}&lt;/ref&gt; အနောက်ပါကစ္စတန်တွင် အစိုးရမှ အမိန့်ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းကို ၁၉၇၀ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် စတင်ခဲ့သည့် Operation Blitz ၏ နောက်ဆက်တွဲအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် အရှေ့ပါကစ္စတန် အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး Syed Mohammed Ahsan အား အရှေ့ပါကစ္စတန်တွင် စစ်ရေးအရ လုပ်ဆောင်ရန် သဘောမတူသဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/1072331/gen-agha-mohammad-yahya-khan-4|title=Gen Agha Mohammad Yahya Khan – 4|date=17 September 2000|access-date=31 March 2016|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304061014/http://www.dawn.com/news/1072331/gen-agha-mohammad-yahya-khan-4}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ahsan,_Vice_Admiral_Syed_Muhammad|title=Ahsan, Vice Admiral Syed Muhammad|access-date=31 March 2016|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012613/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ahsan%2C_Vice_Admiral_Syed_Muhammad}}&lt;/ref&gt; ၎င်း၏ဆက်ခံသူ Sahibzada Yaqub Khan သည် အရှေ့ပါကစ္စတန်တွင် ပုန်ကန်မှုဖြေဖျောက်ရန် စစ်သားများကို အသုံးပြုရန် ငြင်းဆန်ပြီးနောက် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/01/29/world/asia/sahabzada-yaqub-khan-dies-at-95-pakistani-diplomat-obituary.html|title=Sahabzada Yaqub Khan, Pakistani Diplomat, Dies at 95|date=28 January 2016|archivedate=31 March 2016|archive-date=11 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180211120817/https://www.nytimes.com/2016/01/29/world/asia/sahabzada-yaqub-khan-dies-at-95-pakistani-diplomat-obituary.html}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/1235591|title=Sahibzada Yaqub Khan|date=27 January 2016|access-date=31 March 2016|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012638/https://www.dawn.com/news/1235591}}&lt;/ref&gt;

အိန္ဒိယ ပညာရှင် &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sarmilabose.com/bio-2/|title=Bio – Sarmila Bose|archivedate=25 September 2016|date=8 February 2015|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012656/https://sarmilabose.com/bio-2/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|title=This account of the Bangladesh war should not be seen as unbiased|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2011/jun/08/bangladesh-liberation-war-sarmila-bose|date=8 June 2011|archivedate=10 August 2016|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012613/https://www.theguardian.com/commentisfree/2011/jun/08/bangladesh-liberation-war-sarmila-bose}}&lt;/ref&gt; Sarmila Bose ၏ အဆိုအရ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသား ညီလာခံကို ရွှေ့ဆိုင်းခြင်းသည် မတ်လ ၁ ရက်နေ့မှ ၂၅ ရက်နေ့ အတွင်း ဘင်္ဂလီ ဆန္ဒပြသူများ၏ တရားမဲ့ ပျံ့နှံ့မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး ပါကစ္စတန် အစိုးရသည် နယ်မြေ အများအပြားကို ထိန်းချုပ်ခွင့် ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ ပြည်နယ် Bose နှင့် Anthony Mascarenhas တို့၏အဆိုအရ Bose နှင့် Anthony Mascarenhas တို့က မတ် ၂၅ ရက်အထိ ဘင်္ဂါလီမဟုတ်သော ဘင်္ဂါလီများ၏ တိုက်ခိုက်မှုများသည် အဖြစ်များကြောင်း Bose မှ အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့ပါသည်။ စတင်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=8 October 2005|title=Anatomy of Violence: Analysis of Civil War in East Pakistan in 1971|url=http://www.politics.ox.ac.uk/materials/profile_materials/sbose-anatomy_of_violence-epw_v_40_no_41_2005.pdf|pages=4464–4465|archivedate=26 March 2016|archive-date=28 December 2020|access-date=25 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012627/https://www.politics.ox.ac.uk/materials/profile_materials/sbose-anatomy_of_violence-epw_v_40_no_41_2005.pdf|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.politics.ox.ac.uk/materials/profile_materials/sbose-anatomy_of_violence-epw_v_40_no_41_2005.pdf |access-date=28 May 2023 |archive-date=28 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012627/https://www.politics.ox.ac.uk/materials/profile_materials/sbose-anatomy_of_violence-epw_v_40_no_41_2005.pdf }}&lt;/ref&gt; Bose သည် ပါကစ္စတန်စစ်တပ်၏ ရက်စက်ယုတ်မာမှုများကို သူမ၏စာအုပ်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://scroll.in/article/804314/smriti-irani-misrepresented-my-work-in-her-speech-oxford-researcher-sarmila-bose|title='Smriti Irani misrepresented my work in her speech': Oxford researcher Sarmila Bose|archivedate=1 April 2016|archive-date=4 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160404135141/http://scroll.in/article/804314/smriti-irani-misrepresented-my-work-in-her-speech-oxford-researcher-sarmila-bose}}&lt;/ref&gt; Anthony Mascarenhas ၏ အဆိုအရ ပါကစ္စတန်စစ်တပ်၏ လုပ်ရပ်များသည် ဘင်္ဂါလီများ၏ အကြမ်းဖက်မှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက &quot;လုံးဝ ဆိုးရွားပြီး ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော အတိုင်းအတာ&quot; ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|date=16 December 2011|title=Bangladesh war: The article that changed history|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-16207201|archivedate=31 March 2016|archive-date=8 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190508091712/https://www.bbc.com/news/world-asia-16207201}}&lt;/ref&gt;

1971 ခုနှစ် မတ်လ 25 ရက်ညတွင် ပါကစ္စတန်စစ်တပ်သည် စစ်ဆင်ရေးရှာဖွေရေးအလင်းကို စတင်ခဲ့သည်။ ''Time'' မဂ္ဂဇင်းသည် Operation Searchlight တွင်သူ၏အခန်းကဏ္ဍအတွက် General Tikka Khan ကို &quot;Butcher of Bengal&quot; ဟုအမည်ပေးခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|url=http://tribune.com.pk/story/307080/no-lessons-learnt-in-forty-years/|title=No lessons learnt in forty years|archivedate=31 March 2016|archive-date=24 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161024093415/http://tribune.com.pk/story/307080/no-lessons-learnt-in-forty-years/}}&lt;/ref&gt; စစ်ဆင်ရေး၏ပစ်မှတ်များတွင် ဒါကာတက္ကသိုလ်၏ မွတ်စလင်မဟုတ်သောကျောင်းသားများအတွက် အဆောင်တစ်ခုဖြစ်သည့် Jagannath Hall ၊ Rajarbagh Police Lines နှင့် East Pakistan Rifles ဌာနချုပ်ဖြစ်သည့် Pilkhana တို့ ပါဝင်သည်။ ဒါကာတက္ကသိုလ်၏ အဆောင်များတွင် ကျောင်းသား ၃၄ ဦးခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။ ဟိန္ဒူအများစုနေထိုင်သည့် ဒါကာမြို့ဟောင်းရှိ ရပ်ကွက်များကိုလည်း တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရသည်။ အမေရိကန် သတင်းထောက် Robert Payne သည် ထိုညတွင် လူပေါင်း ၇,၀၀၀ သေဆုံးခဲ့ရပြီး ၃,၀၀၀ ခန့် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရကြောင်း ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite news|title=The Black Night that still haunts the nation|url=http://www.thedailystar.net/frontpage/the-black-night-still-haunts-the-nation-1199260|date=25 March 2016|archivedate=30 March 2016|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012616/https://www.thedailystar.net/frontpage/the-black-night-still-haunts-the-nation-1199260}}&lt;/ref&gt; ပါကစ္စတန်စစ်တပ်၏ စစ်ဆင်ရေးတွင် ဒါကာတက္ကသိုလ်မှ ဆရာဆရာမများ သေဆုံးခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Chandan|first=Md Shahnawaz Khan|date=8 March 2015|title=The Heroes of a Forgetful Nation|url=http://www.thedailystar.net/the-heroes-of-a-forgetful-nation-55177|archivedate=30 March 2016|archive-date=10 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160410205814/http://www.thedailystar.net/the-heroes-of-a-forgetful-nation-55177}}&lt;/ref&gt; Sheikh Mujib အား ပါကစ္စတန်စစ်တပ်က မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UOJxCgAAQBAJ&amp;pg=PA219|title=The Middle East and South Asia 2015–2016|date=2015|page=219|access-date=21 August 2017|archive-date=26 May 2019}}&lt;/ref&gt; Ramna Kali Mandir ကို ၁၉၇၁ ခုနှစ် မတ်လတွင် ပါကစ္စတန်စစ်တပ်မှ ဖြိုခွင်းခဲ့သည် &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Minorities and the State: Changing Social and Political Landscape of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=VdqGAwAAQBAJ&amp;pg=PA147|date=7 June 2011|page=147|access-date=10 October 2016|archive-date=13 December 2016}}&lt;/ref&gt;

မူလစီမံချက်သည် ၁၉၇၁ ခုနှစ် မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် မြို့ကြီးများကို သိမ်းပိုက်ရန် မျှော်မှန်းထားပြီး &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Witness To Surrender|pages=63, 228–229|location=Dhaka|year=1997}}&lt;/ref&gt; အတိုက်အခံများ၊ နိုင်ငံရေး သို့မဟုတ် စစ်ရေးအားလုံးကို ဖယ်ရှားပစ်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။ ကာလရှည်ကြာ ဘင်္ဂါလီခုခံမှုကို ပါကစ္စတန်မှ စီစဉ်သူများက မမျှော်လင့်ထားပေ။ &lt;ref&gt;Pakistan Defence Journal, 1977, Vol 2, p2-3&lt;/ref&gt; Searchlight စစ်ဆင်ရေး၏ အဓိကအဆင့်သည် မေလလယ်တွင် ဘင်္ဂလီလက်ထဲသို့ နောက်ဆုံးမြို့ကြီး ကျဆုံးသွားခြင်းနှင့်အတူ အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ကျေးလက်ဒေသသည် အပြိုင်အဆိုင်နီးပါး ရှိနေသေးသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite book|year=2003|title=Pakistan: Eye of the Storm|url=https://books.google.com/books?id=t8iYEgPYG_EC|page=169|access-date=1 April 2016|archive-date=13 December 2016}}&lt;/ref&gt;

ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုဆိုင်ရာ ပထမဆုံးအစီရင်ခံစာကို အနောက်ပါကစ္စတန်သတင်းထောက် Anthony Mascarenhas မှ 1971 ခုနှစ် ဇွန်လ 13 ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့ ''The Sunday Times'' တွင် &quot;လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု&quot; ခေါင်းစဉ်ဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ သူက “ဟိန္ဒူဘာသာဝင်တွေကို တစ်ရွာမှတစ်ရွာ လိုက်ရှာပြီး တစ်အိမ်တက်ဆင်း လိုက်လံဖမ်းဆီးတဲ့ ဟိန္ဒူဘာသာဝင်တွေဟာ အရေဖျားမလှီးဘဲ လက်တိုလက်တိုနဲ့ အရေဖျား လှီးဖြတ်ပြီး သေနတ်နဲ့ ပစ်သတ်တာကို မြင်ခဲ့ရတယ်။ Comilla ရှိ Circuit House (မြို့ပြအုပ်ချုပ်ရေးရုံးချုပ်) ဝင်းအတွင်း လူသေသည်အထိ ရိုက်နှက်ခံရသည့် လူများ၏ အော်သံကို ငါကြားလိုက်ရသည်။ အခြားလူသားပစ်မှတ်များ၏ ကုန်တင်ကားကြီးများနှင့် ၎င်းတို့အား 'စွန့်ပစ်ရန်' မှောင်မိုက်ဖုံးလွှမ်းမှုအောက်တွင် 'စွန့်ပစ်ရန်' တွန်းပို့ရန် ကြိုးစားရာတွင် လူသားဆန်သောစိတ်ရှိသူများကို ကျွန်ုပ်တွေ့မြင်ခဲ့ရပါသည်။&quot; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/12/27/opinion/anam-pakistans-overdue-apology.html|title=Pakistan's State of Denial|date=26 December 2013|archivedate=31 March 2016|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012615/https://www.nytimes.com/2013/12/27/opinion/anam-pakistans-overdue-apology.html}}&lt;/ref&gt; ဤဆောင်းပါးသည် ပါကစ္စတန်အပေါ် ကမ္ဘာလှည့်အမြင်ကို အထောက်အကူဖြစ်စေပြီး အိန္ဒိယအစိုးရအား ကြားဝင်စွက်ဖက်ရန် ပြတ်ပြတ်သားသား အားပေးခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; 1971 ခုနှစ် ဩဂုတ်လ 2 ရက်နေ့တွင် ''Time'' မဂ္ဂဇင်းမှ သတင်းထောက်က အရှေ့ပါကစ္စတန်တွင် ပါကစ္စတန်စစ်တပ်ဦးဆောင်သော ဖျက်ဆီးမှုအသေးစိတ်ဖော်ပြချက်အား ပေးပို့ခဲ့သည်။ ကျည်ဆန်များနှင့် လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲမှုများကြောင့် မြို့ကြီးများတွင် အစိတ်အပိုင်းများ တစ်ခုလုံး ပျက်စီးခဲ့ကြောင်း ရေးထားသည်။ &quot;ဒါကာမှာ စစ်သားတွေက မီးလောင်မှုဖြစ်ပွားပြီး မြို့ဟောင်းရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတွေကို မီးတောက်တွေနဲ့ တောက်ပြီး ထောင်နဲ့ချီတဲ့ စက်သေနတ်တွေနဲ့ ပစ်ခဲ့တဲ့အတွက်၊ ပိတ်ဆို့ထားတဲ့ ၂၅ တုံးနီးပါးကို ဘူဒိုဇာတွေနဲ့ ရှင်းပစ်ခဲ့ပြီး ပွင့်လင်းတဲ့ ဧရိယာတွေကြားမှာ ရှုပ်ထွေးမှုတွေ ကျန်ရစ်ခဲ့ပါတယ်။ - ပြည့်ကျပ်နေသော ဆင်းရဲသားရပ်ကွက်များ။ &quot;ဒါဟာ ပိုလန်မှာ နာဇီတွေလက်ထက်ကတည်းက မယုံနိုင်စရာ အကောင်းဆုံး တွက်ချက်ထားတဲ့ အရာပဲ&quot; လို့ အမေရိကန် အကြီးတန်း အရာရှိတစ်ဦးကို ကိုးကားပြီး ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://world.time.com/2011/12/16/forty-years-after-its-bloody-independence-bangladesh-looks-to-its-past-to-redeem-its-future/|title=Forty Years After Its Bloody Independence, Bangladesh Looks to Its Past to Redeem Its Future|archivedate=31 March 2016|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012700/https://world.time.com/2011/12/16/forty-years-after-its-bloody-independence-bangladesh-looks-to-its-past-to-redeem-its-future/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,878408,00.html|title=World: Pakistan: The Ravaging of Golden Bengal|date=2 August 1971|archivedate=20 March 2016|archive-date=20 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160320052641/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,878408,00.html|accessdate=25 May 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160320052641/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,878408,00.html}}&lt;/ref&gt;

Archer K. Blood ၊ အမေရိကန်သံတမန်တစ်ဦးဖြစ်သူ [[ရစ်ချက် နစ်ကဆင်|Richard Nixon]] သည် အခြေအနေအား လျစ်လျူရှုထားခြင်းမရှိကြောင်း ပြောကြားသည့် Blood Telegram တွင် ရေးသားခဲ့သည်- &quot; Pak စစ်တပ်၏ ပံ့ပိုးမှုဖြင့် ဘင်္ဂါလီမဟုတ်သော ဘင်္ဂါလီများသည် ဆင်းရဲသားရပ်ကွက်များကို စနစ်တကျ တိုက်ခိုက်ပြီး ဘင်္ဂါလီများနှင့် ဟိန္ဒူများကို သတ်ဖြတ်နေကြသည်&quot; ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite news|date=23 December 2015|title=The burden of remembrance|url=http://www.thedailystar.net/supplements/the-burden-remembrance-188032|archivedate=31 March 2016|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012617/https://www.thedailystar.net/supplements/the-burden-remembrance-188032}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;usconsulate_cable_march31&quot;&gt;U.S. Consulate (Dacca) Cable, Sitrep: [http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB79/BEBB6.pdf Army Terror Campaign Continues in Dacca; Evidence Military Faces Some Difficulties Elsewhere] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111221082405/http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB79/BEBB6.pdf|date=21 December 2011}}, 31 March 1971, Confidential, 3 pp&lt;/ref&gt;

== ခန့်မှန်းခြေ အသတ်ခံရသည့် အရေအတွက် ==
[[ဖိုင်:Human_Remains_and_War_Materiel_from_1971_Genocide_-_Liberation_War_Museum_-_Dhaka_-_Bangladesh_(12826731774).jpg|thumb| လွတ်မြောက်ရေးစစ်ပွဲပြတိုက်တွင် ၁၉၇၁ ခုနှစ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုမှ လူသားအကြွင်းအကျန်များနှင့် စစ်ပစ္စည်းများ]]
နောက်ဆုံးတွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အာဏာပိုင်များက လူပေါင်း ၃ သန်းခန့် သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရကြောင်း၊ အနိမ့်ဆုံးခန့်မှန်းချက်မှာ အရပ်သား ၂၆,၀၀၀ သေဆုံးခဲ့ရသည့် ကိန်းဂဏန်းမှာ ၂၆,၀၀၀ ရှိသည်ဟု ပါကစ္စတန်အစိုးရ၏ တရားဝင်စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုမှ အငြင်းပွားဖွယ် Hamoodur Rahman Commission မှ ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;vanSchendel2009&quot;&gt;{{Cite book|year=2009|title=A History of Bangladesh|url=https://books.google.com/books?id=7Y2bBQAAQBAJ|page=173|access-date=28 June 2018|archive-date=26 May 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;deathcount-pakistani&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.bangla2000.com/Bangladesh/Independence-War/Report-Hamoodur-Rahman/chapter2.shtm|title=Alleged atrocities by the Pakistan Army (paragraph 33)|date=23 October 1974|access-date=13 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141012130637/http://www.bangla2000.com/Bangladesh/Independence-War/Report-Hamoodur-Rahman/chapter2.shtm|archive-date=12 October 2014}}&lt;/ref&gt; 3 သန်း၏ကိန်းဂဏန်းသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ယဉ်ကျေးမှု နှင့် စာပေ များတွင်ထည့်သွင်းထားသည်။ &lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news|last=Bergman|first=David|title=Questioning an iconic number|url=http://www.thehindu.com/opinion/lead/questioning-an-iconic-number/article5940833.ece|archivedate=28 September 2016|date=24 April 2014|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012642/https://www.thehindu.com/opinion/lead/questioning-an-iconic-number/article5940833.ece}}&lt;/ref&gt; ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၏ ပထမဆုံး နိုင်ငံခြားရေး အတွင်းဝန် Sayyid A. Karim က အဆိုပါ ကိန်းဂဏန်း အရင်းအမြစ်သည် ဆိုဗီယက် ယူနီယံ ကွန်မြူနစ် ပါတီ သတင်း လက်ရုံး ''Pravda'' ဖြစ်သည် ဟု စွပ်စွဲ ခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; အမှီအခိုကင်းသော သုတေသီများက သေဆုံးသူဦးရေမှာ ၃၀၀,၀၀၀ မှ ၅၀၀,၀၀၀ ဝန်းကျင်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသော်လည်း အခြားသေဆုံးသူဦးရေမှာ ၃ သန်းရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ &lt;ref name=&quot;Women and Climate Change in Bangladesh&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;Plight and Fate of Women During and Following Genocide&quot;&gt;{{Cite book|year=2012|editor=Samuel Totten|title=Plight and Fate of Women During and Following Genocide|page=55|access-date=14 March 2018|archive-date=28 December 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Exploring Social Psychology 4E&quot;&gt;{{Cite book|title=Exploring Social Psychology 4E|url=https://books.google.com/books?id=X3fdaGkEy6MC&amp;pg=PA269|year=2004|page=269|access-date=17 May 2016|archive-date=13 December 2016}}&lt;/ref&gt; လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှု တစ်ဝက်တစ်ပျက်မှာ [[စီအိုင်အေ|CIA]] နဲ့ နိုင်ငံခြားရေးဌာနက လူပေါင်း 200,000 သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ ရှေးရိုးဆန်စွာ ခန့်မှန်းထားပါတယ်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.smithsonianmag.com/history/genocide-us-cant-remember-bangladesh-cant-forget-180961490/|title=The Genocide the U.S. Can't Remember, But Bangladesh Can't Forget|date=16 December 2016|access-date=18 June 2022|last=Boissoneault|first=Lorraine}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2013/09/30/opinion/nixon-and-kissingers-forgotten-shame.html|last=Bass|first=Gary J.|title=Nixon and Kissinger's Forgotten Shame|date=29 September 2013|access-date=18 June 2022}}&lt;/ref&gt;
[[ဖိုင်:Bones_of_Victims_of_1971_Genocide_-_Liberation_War_Museum_-_Dhaka_-_Bangladesh_(12826761704).jpg|thumb| ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုအတွင်း သေဆုံးခဲ့သူတွေရဲ့ အရိုးစုတွေ]]
Sarmila Bose ၏ အငြင်းပွားဖွယ်စာအုပ် ''Dead Reckoning: Memories of the 1971 Bangladesh War'' အရ အရေအတွက်သည် 50,000 နှင့် 100,000 ကြားတွင်ရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;bbc16Jun2011&quot;&gt;{{Cite news|title=Controversial book accuses Bengalis of 1971 war crimes|url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-13417170|date=16 June 2011|archivedate=9 December 2013|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012618/https://www.bbc.com/news/world-south-asia-13417170}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2011/may/21/ian-jack-bangladesh-war-genocide|title=It's not the arithmetic of genocide that's important. It's that we pay attention|date=20 May 2011|archivedate=10 December 2016|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224231312/https://www.theguardian.com/commentisfree/2011/may/21/ian-jack-bangladesh-war-genocide}}&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း သူမ၏စာအုပ်သည် ဂျာနယ်လစ်များ၏ ပြင်းထန်သော ဝေဖန်မှုများ၏ ဘာသာရပ်ဖြစ်သည်။ စာရေးဆရာနှင့် အမြင် အနုပညာရှင် Naeem Mohaiemen ; Durham တက္ကသိုလ်မှ မနုဿဗေဒပညာရှင် Nayanika Mookherjee၊ နှင့်အခြားသူများ။ &lt;ref name=&quot;bbc16Jun2011&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;DR-002&quot;&gt;{{Cite news|title=Bose is more Pakistani than Jinnah the Quaid|url=http://www.sunday-guardian.com/analysis/bose-is-more-pakistani-than-jinnah-the-quaid|archivedate=12 December 2013|archive-date=12 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212073930/http://www.sunday-guardian.com/analysis/bose-is-more-pakistani-than-jinnah-the-quaid|accessdate=25 May 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131212073930/http://www.sunday-guardian.com/analysis/bose-is-more-pakistani-than-jinnah-the-quaid}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;DR-003&quot;&gt;{{Cite news|date=3 October 2011|title=Flying Blind: Waiting for a Real Reckoning on 1971|url=http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=205005|archivedate=13 December 2013|archive-date=13 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131213210628/http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=205005|accessdate=25 May 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131213210628/http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=205005}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2011/jun/08/bangladesh-liberation-war-sarmila-bose|title=This account of the Bangladesh war should not be seen as unbiased|date=8 June 2011|archivedate=31 March 2016|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012641/https://www.theguardian.com/commentisfree/2011/jun/08/bangladesh-liberation-war-sarmila-bose}}&lt;/ref&gt;

1976 ခုနှစ်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသည် ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောရောဂါ သုတေသနဗဟိုဌာနမှ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လူဦးရေစစ်တမ်းကို Matlab၊ Noakhali တွင် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး စစ်အတွင်း ပိုလျှံသေဆုံးမှု စုစုပေါင်း 868 ကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးတွင် သေဆုံးသူဦးရေမှာ ခန့်မှန်းခြေ ၅၀၀,၀၀၀ နီးပါးအထိ ရှိခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;:7&quot;/&gt; ဤလေ့လာမှုကိုအခြေခံ၍ 2008 ခုနှစ်တွင် ''British Medical Journal'' မှ Ziad Obermeyer၊ Christopher JL Murray နှင့် Emmanuela Gakidou တို့မှ လေ့လာမှုတစ်ခုပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ပဋိပက္ခကြောင့် အရပ်သား 125,000 မှ 505,000 သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ &lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Uppsala တက္ကသိုလ်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး သုတေသနဌာန၊ အော်စလိုမှ ယခင် ခန့်မှန်းချက် 58,000 ထက် များစွာ မြင့်မားကြောင်း စာရေးသူ သတိပြုမိပါသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=June 2008|title=Fifty years of violent war deaths from Vietnam to Bosnia: analysis of data from the world health survey programme|pages=1482–1486}}&lt;/ref&gt; ဤကိန်းဂဏန်းကို ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် စာရေးဆရာ Ahmed Sharif ၏ ပြောကြားချက်မှ ထောက်ခံခဲ့ပြီး “နိုင်ငံရေးအရ အားသာချက်များရရှိရန် အမှန်တရားကို ဖုံးကွယ်ထားခဲ့ကြသည်” ဟု ထည့်သွင်းပြောကြားခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.bangladesh-web.com/view.php?hidRecord=44486|archive-url=https://web.archive.org/web/20150204080757/http://www.bangladesh-web.com/view.php?hidRecord=44486|archive-date=4 February 2015|title=An interview with prof. Ahmed sharif|date=13 May 2005|access-date=14 January 2015}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန် နိုင်ငံရေး သိပ္ပံပညာရှင် Richard Sisson နှင့် Leo E. Rose တို့က အနိမ့်ဆုံး ခန့်မှန်းချက် အရ 300,000 သေဆုံးပြီး ပါတီအားလုံးက သတ်ဖြတ်ပြီး လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ကို ငြင်းဆိုကြပြီး အမေရိကန် နိုင်ငံရေး သိပ္ပံပညာရှင် RJ Rummel က ခန့်မှန်းချေ 1.5 ခန့်၊&amp;nbsp;ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နိုင်ငံမှာ လူပေါင်း သန်းနဲ့ချီ သေဆုံးခဲ့ပါတယ်။ &lt;ref name=&quot;Beachler&quot;&gt;{{Cite book|title=The genocide debate : politicians, academics, and victims|date=2011|location=New York|page=16|url=https://books.google.com/books?id=XeDHAAAAQBAJ&amp;pg=PA16|access-date=21 August 2017|archive-date=28 December 2020}}&lt;/ref&gt; အိန္ဒိယ ဂျာနယ်လစ် Nirmal Sen က သေဆုံးသူ စုစုပေါင်း အရေအတွက်မှာ ၂၅၀,၀၀၀ ခန့် ရှိပြီး ၎င်းတို့အနက် ၁၀၀,၀၀၀ ခန့်မှာ ဘင်္ဂါလီများ ဖြစ်ပြီး ကျန် များမှာ Biharis ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ &lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

Christian Gerlach ၏ 2018 စာတမ်းတစ်စောင်တွင် အရှေ့ပါကစ္စတန်စစ်ပွဲကြောင့် စုစုပေါင်းသေဆုံးမှုမှာ တစ်သန်းခွဲကျော်ရှိပြီး 1 သန်းထက် မကျော်လွန်နိုင်ကြောင်း နိဂုံးချုပ်ဖော်ပြထားသည်၊ &lt;ref name=&quot;gerlach2018&quot;&gt;{{Cite journal|title=East Pakistan/Bangladesh 1971–1972: How Many Victims, Who, and Why?|date=20 July 2018|pages=116–140}}&lt;/ref&gt; သေဆုံးမှုအများစုမှာ ကျေးလက်နေပြည်သူများဖြစ်ကြပြီး “ငတ်မွတ်မှု၊ လိုချင်မှု၊ ပဋိပက္ခဖြစ်ပြီးနောက် တစ်နှစ်တာအတွင်း သေဆုံးမှုများစွာဖြင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု ” နှင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုများ” ၊ &lt;ref name=&quot;gerlach2018&quot; /&gt; အဝါမီလိဂ်အဖွဲ့ဝင် 200,000 တွင် 17,000 သေဆုံးခဲ့ပြီး 167 တွင် 167 တွင် 15 မှ 20 သေဆုံးမှုအချိုးကို လိဂ်ခေါင်းဆောင်များနှင့်အတူ သတ်ပစ်ခဲ့ကြောင်း စာတမ်းတွင်ဖော်ပြထားသည် &lt;ref name=&quot;gerlach2018&quot; /&gt; “ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ဝါဒဖြန့်ချိရေး ဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်တဲ့ အချက်အလက်ကို လက်ခံရင် တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခအားလုံးရဲ့ ၄.၂ ရာခိုင်နှုန်း သတ်ဖြတ်ခံရပြီး ၁.၄ ရာခိုင်နှုန်း သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရတယ်လို့ ကိန်းဂဏန်း အထောက်အထားတွေအပေါ် အခြေခံပြီး စာတမ်းမှာ ငြင်းဆိုထားပါတယ်။ ကောလိပ်ဆရာအားလုံး၊ အလယ်တန်းနှင့် မူလတန်းပြဆရာအားလုံး၏ ၀.၆ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် သင်ကြားရေးဝန်ထမ်းအားလုံး၏ ၀.၆ ရာခိုင်နှုန်းတို့ ဖြစ်သည်။ အထက်ဖော်ပြပါ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ အချက်အလက်များအပေါ် အခြေခံ၍ သင်ကြားရေးဝန်ထမ်းအားလုံး၏ ၁.၂ ရာခိုင်နှုန်း သေဆုံးခဲ့သည်။ ဒါဟာ သုတ်သင်ရှင်းလင်းရေး လှုပ်ရှားမှုရဲ့ သက်သေပြဖို့ ခဲယဉ်းပါတယ်။&quot; &lt;ref name=&quot;gerlach2018&quot; /&gt;

သေဆုံးသူအများစုသည် Razakars ၊ Al-Shams နှင့် Al-Badr တပ်ဖွဲ့များအပါအဝင် အနောက်ပါကစ္စတန်စစ်တပ်မှ ဖွဲ့စည်းထားသော အစွန်းရောက်ဘာသာရေး အရံပြည်သူ့စစ်များ၏ သားကောင်များဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;2006-06-18&quot;&gt;Many of the eyewitness accounts of relations that were picked up by &quot;Al Badr&quot; forces describe them as Bengali men. &lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;2005-12-14&quot;&gt;{{Cite news|date=14 December 2005|title=The loss continues to haunt us|url=http://www.thedailystar.net/2005/12/14/d512141501115.htm|archivedate=5 April 2006|archive-date=5 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130305011706/http://www.thedailystar.net/2005/12/14/d512141501115.htm}}&lt;/ref&gt; ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်တွင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သင်္ချိုင်းများစွာ ရှိပြီး၊ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2013/feb/13/shahbag-protest-bangladesh-quader-mollah|title=Shahbag protesters versus the Butcher of Mirpur|archivedate=15 January 2016|date=13 February 2013|archive-date=6 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131206145334/http://www.theguardian.com/world/2013/feb/13/shahbag-protest-bangladesh-quader-mollah}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.crimesofwar.org/commentary/bangladesh-a-free-and-fair-war-crimes-tribunal/|title=Crimes of War – Bangladesh: A Free and Fair War Crimes Tribunal?|access-date=15 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160120222424/http://www.crimesofwar.org/commentary/bangladesh-a-free-and-fair-war-crimes-tribunal/|archive-date=20 January 2016}}&lt;/ref&gt; နှင့် အခြား သင်္ချိုင်းများကို ဆက်လက် ရှာဖွေနေဆဲ (ဥပမာ- ၁၉၉၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော ဒါကာ ရှိ ဗလီတစ်ခုအနီးရှိ ရေတွင်းဟောင်းတစ်ခု ကဲ့သို့)၊ . &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/1999/99aug08/world.htm#7|title=Mass grave found in Bangladesh|date=8 August 1999|archivedate=5 April 2006|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012627/https://www.tribuneindia.com/1999/99aug08/world.htm#7}}&lt;/ref&gt; ဘင်္ဂလီစစ်ပွဲ ပထမညတွင် ဒါကာရှိ အမေရိကန်ကောင်စစ်ဝန်ရုံးမှ အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဌာနသို့ ကြေးနန်းစာဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် ဘင်္ဂလီများ စစ်ပွဲအတွင်း ဒါကာတက္ကသိုလ်မှ ကျောင်းသားများနှင့် အခြားအရပ်သားများကို ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်းမရှိဘဲ သတ်ဖြတ်ခြင်းများကို မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။ &lt;ref name=&quot;TheTilt&quot;&gt;{{Cite web|url=https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB79/|title=The Tilt: The U.S. and the South Asian Crisis of 1971|date=16 December 2002|access-date=13 June 2014|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012644/https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB79/}}&lt;/ref&gt;

၂၀၀၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ဂျော့ခ်ျဝါရှင်တန် တက္ကသိုလ်၏ အမျိုးသားလုံခြုံရေး မော်ကွန်းတိုက်မှ ထုတ်ဝေလိုက်သော အမျိုးအစားခွဲထားသော စာရွက်စာတမ်းများ အစုအဝေးသည် ဒါကာနှင့် အိန္ဒိယရှိ USIS စင်တာများနှင့် အမေရိကန်သံရုံးများမှ အရာရှိများနှင့် ဝါရှင်တန်ဒီစီရှိ အရာရှိများအကြား &lt;ref name=&quot;TheTilt&quot;/&gt; အများစုပါဝင်သော အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော စာရွက်စာတမ်းများကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံရှိ သံတမန်အဖွဲ့အစည်းများတွင် အလုပ်လုပ်နေသော အမေရိကန်အရာရှိများသည် ထိုအချိန်က သိရှိခဲ့သော အဖြစ်အပျက်များကို ဖော်ပြရန်အတွက် ''Selective Genocide'' &lt;ref name=&quot;SelectiveGenocide&quot;&gt;{{Cite web|title=Cable from U.S. Consulate in Dacca: Selective Genocide|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB79/BEBB1.pdf|date=27 March 1971|access-date=25 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090612052659/http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB79/|archive-date=12 June 2009}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://2001-2009.state.gov/documents/organization/48048.pdf Telegram 959 From the US Consulate General in Dacca to the Department of State, 28 March 1971, 0540Z] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201228012617/https://2001-2009.state.gov/documents/organization/48048.pdf|date=28 December 2020}} (&quot;Selective Genocide&quot;)&lt;/ref&gt; နှင့် ''Genocide'' ( သွေးကြေးနန်း ကို ကြည့်ပါ) ဟူသော ဝေါဟာရများကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ Nixon အုပ်ချုပ်ရေးထံ အစီရင်ခံထားသည့်အတိုင်း အဖြစ်အပျက်များ၏ အပြည့်အစုံကို နိုင်ငံတော်ဌာန ဝဘ်ဆိုဒ်တွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/frus/nixon/e7/48213.htm|title=Office of the Historian|access-date=10 February 2015|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012643/https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/frus/nixon/e7/48213.htm}}&lt;/ref&gt;

== အစ္စလာမ္မစ်ပြည်သူ့စစ်များ ==
Jamaat-e-Islami ပါတီ &lt;ref&gt;{{Cite book|year=1997|title=Bangladesh: From A Nation To A State|page=123}}&lt;/ref&gt; နှင့် အခြားသော ပါကစ္စတန်လိုလားသူ အစ္စလမ်မစ် အချို့က ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်ပြီး အစ္စလမ္မစ် စည်းလုံးညီညွတ်မှုမှ ပါကစ္စတန် အစိုးရနှင့် လက်နက်ကိုင် တပ်ဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://apcss.org/Publications/Edited%20Volumes/ReligiousRadicalism/PagesfromReligiousRadicalismandSecurityinSouthAsiach17.pdf|title=Religious Extremism and Nationalism in Bangladesh|year=2004|page=418|access-date=19 March 2017|archive-date=11 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411211447/https://apcss.org/Publications/Edited}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NsrfCgAAQBAJ&amp;pg=PA168|title=Pakistan: From the Rhetoric of Democracy to the Rise of Militancy|year=2012|pages=168|access-date=19 March 2017|archive-date=20 February 2020}}&lt;/ref&gt; နိုင်ငံရေး သိပ္ပံပညာရှင် Peter Tomsen ၏ အဆိုအရ ပါကစ္စတန်၏ လျှို့ဝှက်ဝန်ဆောင်မှုသည် နိုင်ငံရေး ပါတီ Jamaat-e-Islami နှင့် ပူးပေါင်း၍ Al-Badr (&quot;the moon&quot;) နှင့် Al-Shams (&quot;နေ&quot;) ကဲ့သို့သော ပြည်သူ့စစ်များကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားမှုကို ဆန့်ကျင်သည်။ {{Sfn|Schmid|2011}} {{Sfn|Tomsen|2011}} ဤပြည်သူ့စစ်များသည် တိုက်ပွဲဝင်မဟုတ်သူများကို ပစ်မှတ်ထားပြီး မုဒိမ်းမှုအပြင် အခြားရာဇဝတ်မှုများကိုပါ ကျူးလွန်ခဲ့သည်။ {{Sfn|Saikia|2011}} ရာဇာကာများ ဟု လူသိများသော ဒေသတွင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သူများသည် ရက်စက်ယုတ်မာမှုများတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုဝေါဟာရသည် အနောက်တိုင်း အခေါ်အဝေါ် &quot; Judas &quot; နှင့် ဆင်တူသည်။ {{Sfn|Mookherjee|2009}}

မွတ်ဆလင်အဖွဲ့ချုပ် ၊ Nizam-e-Islam ၊ Jamaat-e-Islami နှင့် Jamiat Ulema Pakistan ရွေးကောက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သော အဖွဲ့ဝင်များသည် စစ်တပ်နှင့် ပူးပေါင်းကာ ၎င်းတို့အတွက် ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ {{Sfn|Ḥaqqānī|2005}} Jamaat-e-Islami အဖွဲ့ဝင်များနှင့် ၎င်း၏ခေါင်းဆောင်အချို့သည် ပါကစ္စတန်တပ်ဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းကာ မုဒိမ်းကျင့်ပြီး ပစ်မှတ်ထား သတ်ဖြတ်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ {{Sfn|Shehabuddin|2010}} Al-Badr နှင့် Al-Shams တို့၏ ရက်စက်ယုတ်မာမှုများသည် သတင်းအေဂျင်စီများမှ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံး၏ အာရုံစိုက်မှုကို ရရှိခဲ့သည်။ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများနှင့် မုဒိမ်းမှုမှတ်တမ်းများကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖော်ပြခဲ့သည်။ {{Sfn|Tomsen|2011}}

== ပညာတတ်များကို သတ်ဖြတ်ခြင်း ==
စစ်ပွဲအတွင်း ပါကစ္စတန်စစ်တပ်နှင့် ၎င်း၏ပြည်တွင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သူများ အဓိကအားဖြင့် Jamaat e Islami သည် ထိပ်တန်းဘင်္ဂါလီ ပညာတတ်များကို စနစ်တကျ ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ စစ်ပွဲ၏ပထမရက်အနည်းငယ်အတွင်း ဒါကာတက္ကသိုလ်မှ ပါမောက္ခအများအပြား သေဆုံးခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;Blood9782&quot;&gt;{{Cite web|url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76ve07/d126|title=Foreign Relations of the United States, 1969–1976, Volume E–7, Documents on South Asia, 1969–1972 – Office of the Historian|archivedate=24 September 2016|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526180019/https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76ve07/d126}}&lt;/ref&gt;  သို့သော် စစ်ပွဲ၏နောက်ဆုံးရက်အနည်းငယ်အတွင်း ပညာတတ်များကို ပစ်မှတ်ထားသတ်ဖြတ်ခြင်း ၏ အဆိုးရွားဆုံးဖြစ်ရပ်များ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ပါမောက္ခများ၊ ဂျာနယ်လစ်များ၊ ဆရာဝန်များ၊ အနုပညာရှင်များ၊ အင်ဂျင်နီယာများနှင့် စာရေးဆရာများကို ပါကစ္စတန်စစ်တပ်နှင့် ရာဇာကာပြည်သူ့စစ်တို့က ဝိုင်းရံထားပြီး Mirpur၊ Mohammadpur ၊ Nakhalpara ၊ Rajarbagh နှင့် အခြားနေရာများရှိ အခြားနေရာများတွင် မျက်စိမှိတ်ထားကာ၊ အထူးသဖြင့် Rayerbazar နှင့် Mirpur တို့တွင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;nyt12-19-1971&quot;&gt;{{Cite news|title=125 Slain in Dacca Area, Believed Elite of Bengal|url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F50C13F83C5E127A93CBA81789D95F458785F9|location=New York, NY, USA|page=1|date=19 December 1971|archivedate=4 January 2008|archive-date=28 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328143516/http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F50C13F83C5E127A93CBA81789D95F458785F9}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;massacre-intel&quot;&gt;{{Cite journal|year=1997|title=State, nation, identity: The quest for legitimacy in Bangladesh|pages=1–34}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;BangInt&quot;&gt;{{Cite book|year=2012|editor-last2=Jamal|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|access-date=4 December 2015|archive-date=26 May 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Shaiduzzaman (14 December 2005), [http://www.newagebd.com/2005/dec/15/murdered/murdered.html &quot;Martyred intellectuals: martyred history&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101201162513/http://www.newagebd.com/2005/dec/15/murdered/murdered.html|date=1 December 2010}}, ''The Daily New Age'', Bangladesh&lt;/ref&gt; ပါကစ္စတန်စစ်တပ်နှင့် ၎င်း၏အရံလက်ရုံး Al-Badr နှင့် Al-Shams တပ်ဖွဲ့များသည် ဆရာဝန်များ၊ ဆရာများ၊ ကဗျာဆရာများနှင့် ပညာရှင်စာရင်းကို ဖန်တီးခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲထားသည်။ &lt;ref name=&quot;askari05star&quot;&gt;{{Cite news|date=14 December 2005|title=Our martyerd intellectuals|url=http://archive.thedailystar.net/2005/12/14/d51214020321.htm|archivedate=23 July 2017|archive-date=23 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170723161252/http://archive.thedailystar.net/2005/12/14/d51214020321.htm|accessdate=25 May 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170723161252/http://archive.thedailystar.net/2005/12/14/d51214020321.htm}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;hasan01onneshon&quot;&gt;Dr. M.A. Hasan, ''Juddhaporadh, Gonohatya o bicharer anneshan'', War Crimes Fact Finding Committee and Genocide archive &amp; Human Studies Centre, Dhaka, 2001&lt;/ref&gt;

စစ်ပွဲ၏ ကိုးလတာကာလအတွင်း ဒေသတွင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သူများ၏အကူအညီဖြင့် ပါကစ္စတန်စစ်တပ်သည် ခန့်မှန်းခြေ ဆရာ ၉၉၁ ဦး၊ သတင်းထောက် ၁၃ ဦး၊ ဆေးသမား ၄၉ ဦး၊ ရှေ့နေ ၄၂ ဦးနှင့် စာရေးဆရာများ၊ အနုပညာရှင်များနှင့် အင်ဂျင်နီယာ ၁၆ ဦးတို့ကို စနစ်တကျ ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;BangInt&quot;/&gt; ဒီဇင်ဘာ ၁၆ ရက် စစ်ပွဲ တရားဝင် ပြီးဆုံးပြီးနောက်တွင်ပင် လက်နက်ကိုင် ပါကစ္စတန် စစ်သားများ သို့မဟုတ် ၎င်းတို့၏ ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်သူများ သတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့ကြောင်း သတင်းများ ထွက်ပေါ်နေပါသည်။ ထိုအဖြစ်အပျက်တစ်ခုတွင်၊ ထင်ရှားသောရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ Jahir Raihan သည် Beharis လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့မှ 1972 ခုနှစ်ဇန်နဝါရီလ 30 ရက်နေ့တွင် Mirpur တွင်သေဆုံးခဲ့သည်။ အသတ်ခံခဲ့ရသူတွေကို အောက်မေ့သတိရတဲ့အနေနဲ့ ဒီဇင်ဘာ ၁၄ ရက်နေ့ကို Shaheed Buddhijibi Dibosh (&quot;အာဇာနည်နေ့ ဉာဏပညာတတ်များနေ့&quot;) အဖြစ် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်မှာ ကျင်းပပါတယ်။ &lt;ref name=&quot;2005-12-14&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;BangInt&quot; /&gt; &lt;ref&gt;Shahiduzzaman ''[http://www.newagebd.com/2005/dec/15/murdered/murdered.html No count of the nation's intellectual loss] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101201162513/http://www.newagebd.com/2005/dec/15/murdered/murdered.html|date=1 December 2010}}'' The New Age, 15 December 2005&lt;/ref&gt;

၁၉၇၁ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်မှ ဒီဇင်ဘာ ၁၆ ရက်အထိ အသတ်ခံခဲ့ရသော ထင်ရှားသော ပညာတတ်များမှာ ဒါကာတက္ကသိုလ်မှ ပါမောက္ခ ဒေါက်တာ Govinda Chandra Dev (ဒဿနိကဗေဒ)၊ ဒေါက်တာ Munier Chowdhury (ဘင်္ဂါလီစာပေ)၊ ဒေါက်တာ Mufazzal Haider Chaudhury (၊ ဘင်္ဂါလီစာပေ), ဒေါက်တာ အန်ဝါပါရှာ (ဘင်္ဂါလီစာပေ), ဒေါက်တာ M Abul Khair (သမိုင်း), ဒေါက်တာ Jyotirmoy Guhathakurta (အင်္ဂလိပ်စာပေ), Humayun Kabir (အင်္ဂလိပ်စာပေ), Rashidul Hasan (အင်္ဂလိပ်စာပေ), Ghyasuddin Ahmed, Sirajulque Khan ၊ Faizul Mahi ၊ ဒေါက်တာ Santosh Chandra Bhattacharyya &lt;ref name=&quot;Gallows&quot;&gt;{{Cite news|title=Gallows for Mueen, Ashraf|url=http://www.thedailystar.net/beta2/news/gallows-for-mueen-ashraf/|date=3 November 2013|archivedate=10 December 2013|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012709/https://www.thedailystar.net/news/gallows-for-mueen-ashraf}}&lt;/ref&gt; နှင့် Saidul Hassan (ရူပဗေဒ)၊ Rajshahi တက္ကသိုလ်မှ ပါမောက္ခ Dr. Hobibur Rahman (သင်္ချာ)၊ ပါမောက္ခ Sukhranjan Somaddar (သက္ကတ)၊ ပါမောက္ခ Mir Abdul Quaiyum (စိတ်ပညာ) နှင့် ဒေါက်တာ Mohammed Fazlez တို့ Rabbee (နှလုံးအထူးကု)၊ ဒေါက်တာ AFM Alim Chowdhury (မျက်စိအထူးကုဆရာဝန်)၊ Shahidullah Kaiser (ဂျာနယ်လစ်)၊ Nizamuddin Ahmed (ဂျာနယ်လစ်)၊ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://adnan.quaium.com/blog/56|title=Story of a Martyred Intellectual of 71's war|access-date=10 February 2015|date=13 December 2007|archive-date=9 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141209232606/http://adnan.quaium.com/blog/56}}&lt;/ref&gt; Selina Parvin (ဂျာနယ်လစ်)၊ Altaf Mahmud (ဂီတစာဆိုနှင့် ဂီတပညာရှင်)၊ Dhirendranath Datta (နိုင်ငံရေးသမား)၊ Jahir Raihan (ဝတ္ထုရေးဆရာ၊ သတင်းစာဆရာ၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ) နှင့် Ranadaprasad Saha (ပရဟိတသမား)။ &lt;ref name=&quot;daily-sun2&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.daily-sun.com/details_yes_03-05-2013_ICT-issues-arrest-order-against-Mueen,-Ashrafuzzaman_485_1_2_1_0.html|title=ICT issues arrest order against Mueen, Ashrafuzzaman|date=3 May 2013|archivedate=8 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104105107/http://www.daily-sun.com/details_yes_03-05-2013_ICT-issues-arrest-order-against-Mueen%2C-Ashrafuzzaman_485_1_2_1_0.html|archive-date=4 November 2013|accessdate=25 May 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141208160743/http://www.daily-sun.com/details_yes_03-05-2013_ICT-issues-arrest-order-against-Mueen%2C-Ashrafuzzaman_485_1_2_1_0.html}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;DS-Tamanna&quot;&gt;{{Cite news|last=Khan|first=Tamanna|date=4 November 2013|title=It was matricide|url=http://www.thedailystar.net/beta2/news/it-was-matricide/|archivedate=7 November 2013|archive-date=6 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131106200142/http://www.thedailystar.net/beta2/news/it-was-matricide/}}&lt;/ref&gt;

== အကြမ်းဖက်မှု ==

=== အမျိုးသမီးများအပေါ် အကြမ်းဖက်မှု ===
ကိုးလကြာပဋိပက္ခအတွင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် မုဒိမ်းမှုများအတွက် ယေဘူယျလက်ခံထားသောကိန်းဂဏန်းမှာ ၂၀၀,၀၀၀ မှ ၄၀၀,၀၀၀ ကြားဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;Women and Climate Change in Bangladesh&quot;/&gt; {{Sfn|D'Costa|2011}} &lt;ref&gt;{{Cite journal|year=2012|title=Breaking Down the ''Birangona'': Examining the (Divided) Media Discourse on the War Heroines of Bangladesh's Independence Movement|url=http://ijoc.org/index.php/ijoc/article/viewFile/874/787|page=2131|archivedate=5 April 2016|archive-date=28 December 2020}}&lt;/ref&gt; စစ်ပွဲအတွင်း၊ အနောက်ပါကစ္စတန်မှ ဆင်းသက်လာသော ဖာ ဝါဟုခေါ်သော ဘင်္ဂလီလွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲဝင်သူများသည် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ အမျိုးသမီးများကို စစ်၏လက်ကျန်အဖြစ် သိမ်းယူနိုင်သည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite book|year=1998|editor-last2=Tohidi|title=Women in Muslim Societies: Diversity Within Unity|pages=208–209}}&lt;/ref&gt; {{Sfn|Bodman|Tohidi|1998}} ပါကစ္စတန်၏ အီမာမ်များနှင့် မူဆလင်ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များက ဘင်္ဂါလီအမျိုးသမီးများသည် 'gonimoter maal' (war booty) ဖြစ်ကြောင်း လူသိရှင်ကြားကြေညာခဲ့ပြီး ၎င်းတို့သည် ပါကစ္စတန်စစ်တပ်မှ ဘင်္ဂါလီအမျိုးသမီးများအား မုဒိမ်းကျင့်မှုကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ထောက်ခံခဲ့ကြသည်။ {{Sfn|D'Costa|2011}} စစ်ပွဲအတွင်း အမျိုးသမီးအများအပြား ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်း၊ အဓမ္မပြုကျင့်သတ်ဖြတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ &lt;ref name=&quot;American news video about rapes&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=KJyHBT1iCgA&amp;feature=player_embedded#!|title=BANGLADESH GENOCIDE 1971 – RAPE VICTIMS Interview|date=15 December 2009|archivedate=2 June 2013|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012704/https://www.youtube.com/watch?v=KJyHBT1iCgA&amp;feature=player_embedded#!}}&lt;/ref&gt; ဟိန္ဒူအမျိုးသမီးများ မုဒိမ်းကျင့်ခံရပြီး အသတ်ခံခဲ့ရပြီး ဘင်္ဂလီမူဆလင်အမျိုးသမီးများသည် “စင်ကြယ်သော” မွတ်စ်လင်မ်များကိုမွေးဖွားရန် အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ {{Sfn|D'Costa|2011}} အသက် 17 နှစ်အရွယ် ဟိန္ဒူသတို့သမီးတစ်ဦးအား ပါကစ္စတန်စစ်သားများက အုပ်စုဖွဲ့အဓမ္မပြုကျင့်ခြင်းကိုလည်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။&lt;blockquote&gt;နှစ်ယောက်သား သတို့သမီးလေးအတွက် ဆောက်ထားတဲ့ အခန်းထဲကို ဝင်သွားတယ်။ ကျန်တစ်ဦးမှာ မိသားစုနှင့်အတူ ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး တစ်ဦးက သေနတ်ဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားသည်။ ဟောင်တဲ့အမိန့်သံကို ကြားပြီး သတို့သားရဲ့ ကန့်ကွက်သံကို ကြားလိုက်ရတယ်။ ထို့နောက် သတို့သမီး အော်ဟစ်သည်အထိ တိတ်ဆိတ်သွားသည်။ . . မိနစ်အနည်းငယ်ကြာတော့ စစ်သားတစ်ယောက် ထွက်လာပြီး သူ့ယူနီဖောင်း ဝရုန်းသုန်းကားနဲ့ ထွက်လာတယ်။ သူ့အဖော်တွေကို ပြုံးပြတယ်။ နောက်ထပ် စစ်သားတစ်ယောက်က သူ့နေရာကို အပိုအခန်းထဲမှာ နေရာယူလိုက်တယ်။ ခြောက်ယောက်လုံး ရွာရဲ့ ကွမ်းတောင်ကိုင်ကို အဓမ္မပြုကျင့်တဲ့အထိ ဖြစ်သွားတယ်။ ထို့နောက် ခြောက်ယောက်စလုံး ကမန်းကတန်း ထွက်သွားကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက သမီးဖြစ်သူအား ကြိုးတန်းကုတင်ပေါ်တွင် လဲလျောင်းနေပြီး သွေးထွက်နေသည်ကို ဖခင်ဖြစ်သူက တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ခင်ပွန်းသည်သည် ကြမ်းပြင်ပေါ်တွင် ဝပ်တွားနေပြီး အော့အန်ခြင်းကြောင့် ဒူးထောက်လျက် ရှိသည်။ {{Sfn|D'Costa|2011}}&lt;/blockquote&gt;ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် သတင်းရင်းမြစ်များက စစ်ပွဲအတွင်း ကလေး ထောင်ပေါင်းများစွာကို မွေးဖွားပေးသည့် အမျိုးသမီး ၂၀၀,၀၀၀ ၏ မုဒိမ်းကျင့်မှု ကိန်းဂဏန်းကို ကိုးကားဖော်ပြခဲ့သည်။ ပါကစ္စတန်စစ်တပ် နှင့် ရာဇဝတ် စစ်သားများသည်လည်း ပါကစ္စတန်စစ်တပ်စခန်းများတွင် လိင်ကျွန်အဖြစ် ဘင်္ဂါလီအမျိုးသမီးများကို ထားရှိခဲ့ပြီး အများအပြားမှာ ကိုယ်ဝန်ရှိခဲ့ကြသည်။ &lt;ref name=&quot;Women and Climate Change in Bangladesh&quot;&gt;{{Cite book|title=Women and Climate Change in Bangladesh|url=https://books.google.com/books?id=WMSgBgAAQBAJ&amp;pg=PA40|year=2015|page=40|access-date=14 March 2018|archive-date=28 December 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;time.oct25-1971&quot;&gt;{{Cite magazine|title=East Pakistan: Even the Skies Weep|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,877316,00.html|date=25 October 1971|archivedate=26 March 2007|archive-date=8 October 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091008112352/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,877316,00.html}}&lt;/ref&gt; ကျူးလွန်သူများတွင် Mukti Bahini နှင့် အိန္ဒိယစစ်တပ်တို့ ပါဝင်ပြီး တိုက်ခိုက်ရေးသမားများကို ပစ်မှတ်ထားပြီး မုဒိမ်းမှုကျူးလွန်ခြင်းအပြင် အခြားသော ရာဇဝတ်မှုများလည်း ပါဝင်သည်။ {{Sfn|Saikia|2011}} အခြားသတင်းရင်းမြစ်များထဲတွင် Susan Brownmiller သည် ခန့်မှန်းခြေ အမျိုးသမီး 200,000 မှ 400,000 အဓမ္မပြုကျင့်ခံရမှုကို ရည်ညွှန်းသည်။ &lt;ref name=&quot;susanbrownmiller&quot;&gt;{{Cite book|archiveurl=Susan Brownmiller|year=1993|title=Against Our Will: Men, Women, and Rape|page=81}}&lt;/ref&gt; မုဒိမ်းမှုဖြစ်စဉ်များ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ကို ငြင်းဆိုခြင်းမရှိသော်လည်း အရေအတွက်မှာ များစွာနည်းပါးကြောင်း ပါကစ္စတန်သတင်းရင်းမြစ်များက ဆိုသည်။ &lt;ref&gt;[http://www.bangla2000.com/Bangladesh/Independence-War/Report-Hamoodur-Rahman/default.shtm Hamoodur Rahman Commission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816211333/http://www.bangla2000.com/bangladesh/Independence-War/Report-Hamoodur-Rahman/default.shtm|date=16 August 2016}}, [http://www.bangla2000.com/Bangladesh/Independence-War/Report-Hamoodur-Rahman/chapter2.shtm Chapter 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141012130637/http://www.bangla2000.com/Bangladesh/Independence-War/Report-Hamoodur-Rahman/chapter2.shtm|date=12 October 2014}}, Paragraphs 32,34&lt;/ref&gt; Brownmiller က &lt;ref name=&quot;BrownmillerExtract&quot;&gt;{{Cite book|archiveurl=Susan Brownmiller|year=1993|title=Against Our Will: Men, Women, and Rape|pages=82–83}}&lt;/ref&gt;
{{Quote|Khadiga, thirteen years old, was interviewed by a photojournalist in Dacca. She was walking to school with four other girls when they were kidnapped by a gang of Pakistani soldiers. All five were put in a military brothel in Mohammedpur and held captive for six months until the end of the war.}}
''New York Times'' သတင်းတစ်ပုဒ်တွင် 'အရှေ့ပါကစ္စတန်၏ ကြောက်မက်ဖွယ်ရာ မျှော်လင့်ချက်ကို စိတ်ပျက်လက်ပျက်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲခြင်း' ဟု အမည်ပေးထားသည့် သတင်းတစ်ပုဒ်တွင် Malcolm W. Browne &lt;ref name=&quot;NYTimes.oct10-1971&quot;&gt;{{Cite news|last=Browne|first=Malcolm W.|title=Horrors of East Pakistan Turning Hope into Despair|url=http://www.docstrangelove.com/uploads/1971/foreign/19711014_nyt_horrors_of_east_pakistan_turning_hope_into_despair.pdf|date=14 October 1971|archivedate=13 June 2014|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012656/http://www.docstrangelove.com/uploads/1971/foreign/19711014_nyt_horrors_of_east_pakistan_turning_hope_into_despair.pdf}}&lt;/ref&gt; က ရေးသားခဲ့သည်
 
ယေဘူယျအားဖြင့် ၎င်းတို့၏ အထက်အရာရှိများက ထောက်ခံသော်လည်း စစ်သားများ၏ ချိုသာသော သဘောထားသည် ပါကစ္စတန်စစ်တပ်၏ ဒေသဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်ကွပ်ကဲမှုကို ထိတ်လန့်စေခဲ့သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် တိုင်းမှူးများထံ လျှို့ဝှက်စာချွန်လွှာတွင် နီယာဇီက မကျေမနပ်ဖြစ်ပြီး၊
 
Anthony Mascarenhas သည် 1971 ခုနှစ် ဇွန်လတွင် Genocide in Genocide ဟူသော ခေါင်းစဉ်ဖြင့် သတင်းစာတစ်စောင်ကို ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဘီဟာရစ်အပေါ် ဘင်္ဂါလီများ ကျူးလွန်သည့် အကြမ်းဖက်မှုများအကြောင်းလည်း ရေးသားခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;Anthony Mascarenhas, Sunday Times, 13 June 1971&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;ပထမအချက်မှာ ဘင်္ဂါလီအမုန်းပွားမှု ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားနေသည့် ဘင်္ဂါလီမဟုတ်သူများကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အခုတော့ အနောက်ပါကစ္စတန်စစ်တပ်က တမင်တကာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ . . အနောက်ပါကစ္စတန်စစ်သားများသည် အရှေ့ဘင်္ဂလားတွင် သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသော တစ်ခုတည်းသောသူများမဟုတ်သည်မှာ သေချာပါသည်။ မတ် ၂၅ ရက် ညတွင် အရှေ့ပါကစ္စတန်တွင် တပ်စွဲထားသော ဘင်္ဂလီတပ်ဖွဲ့ဝင်များနှင့် အရံတပ်များသည် သူပုန်မဟုတ်သော ဘင်္ဂါလီများကို ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်စွာ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ 1947 ခုနှစ် ခွဲထွက်ရေး အဓိကရုဏ်းများ ဖြစ်ပွားချိန်တွင် ပါကစ္စတန်ကို ရွေးချယ်ခဲ့သည့် ဘီဟာမှ ဒုက္ခသည် အများစုမှာ ကံဆိုးသော မွတ်စလင် မိသားစု ထောင်ပေါင်းများစွာကို အညှာတာခြင်းမရှိဘဲ သုတ်သင်ပစ်ခဲ့သည်။ အမျိုးသမီးများအား အဓမ္မပြုကျင့်ခြင်း သို့မဟုတ် အထူးခေတ်မီသောဓားများဖြင့် ရင်သားများကို စုတ်ပြဲစေခဲ့သည်။ ကလေးများသည် ထိတ်လန့်ခြင်းမှ လွတ်မြောက်ခြင်းမရှိပါ။ ကံကောင်းသူများသည် ၎င်းတို့၏ မိဘများနှင့်အတူ သေဆုံးခဲ့ကြသည်။ . .&lt;/blockquote&gt;ပါကစ္စတန်ဗိုလ်ချုပ် Khadim Hussain Raja က Niazi သည် ဘင်္ဂလီအရာရှိများထံတွင် ' ''Main iss haramzadi qom ki nasal badal doonga'' (ဘင်္ဂါလီလူမျိုးကို ပြောင်းလဲပစ်မည်)' ဟု သူ၏စာအုပ်တွင် ရေးသားခဲ့သည်။ ကော်မရှင်ထံ သက်သေထွက်ဆိုချက်တစ်ခုတွင် &quot;တပ်မှူး (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နီယာဇီ) ကိုယ်တိုင်က မုဒိမ်းကျင့်ခံရတဲ့အခါ ဘယ်လို တားဆီးနိုင်မလဲလို့ တပ်က ပြောခဲ့ဖူးတယ်။ . &lt;ref name=&quot;Genocide they wrote&quot;&gt;{{Cite news|title=Genocide they wrote|url=http://www.thedailystar.net/frontpage/genocide-they-wrote-180955|date=2 December 2015|archivedate=1 April 2016|archive-date=6 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306172005/http://www.thedailystar.net/frontpage/genocide-they-wrote-180955}}&lt;/ref&gt;

အဓမ္မပြုကျင့်ခံရသည့် အမျိုးသမီးများထံမှ တိုက်ရိုက်အတွေ့အကြုံများပါဝင်သည့် နောက်ထပ်အလုပ်တစ်ခုမှာ Nilima Ibrahim မှ ''Ami Birangona Bolchhi'' (&quot;I, the heroine, speak&quot;) ဖြစ်သည်။ စစ်ပြီးခေတ် Sheikh Mujibur Rahman မှပေးသော ''Birangona'' (Heroine) ဟူသော စကားလုံးမှ ၎င်း၏အမည်တွင် စစ်ပွဲအတွင်း အဓမ္မပြုကျင့်ခံရသော အမျိုးသမီးများအား နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဒါဟာ လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ အမျိုးသမီးတွေ ကြုံတွေ့ရနိုင်တဲ့ လူမှုရေးဆိုင်ရာ အမည်းစက်တွေကို လျော့ပါးသက်သာစေဖို့ သတိရှိရှိ အားထုတ်မှုပါပဲ။{{Citation needed|date=July 2019}}

ပါကစ္စတန်စစ်တပ်က ထူထောင်ထားတဲ့ “မုဒိမ်းမှုစခန်း” တွေအကြောင်း မျက်မြင်သက်သေ အစီရင်ခံစာတွေ ရှိတယ်။ &lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt; အမေရိကန်အခြေစိုက် Women Under Siege Project ၏ Women's Media Center ၏ အဆိုအရ အသက် ၈ နှစ်အောက် မိန်းကလေးများနှင့် အသက် ၇၅ နှစ်ကြား အမျိုးသမီးငယ်များကို ပါကစ္စတန် စစ်တန်းလျားများတွင် ထိန်းသိမ်းထားပြီး တစ်ခါတစ်ရံ အစုလိုက်အပြုံလိုက် မုဒိမ်းကျင့်ခြင်း၏ သားကောင်များ ဖြစ်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အစီရင်ခံစာသည် အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူများနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းမှုအပေါ် အခြေခံထားသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://nytlive.nytimes.com/womenintheworld/2016/03/25/why-is-the-mass-sexualized-violence-of-bangladeshs-liberation-war-being-ignored/|title=Why is the mass sexualized violence of Bangladesh's Liberation War being ignored?|archivedate=31 March 2016|date=25 March 2016|archive-date=29 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160329090337/http://nytlive.nytimes.com/womenintheworld/2016/03/25/why-is-the-mass-sexualized-violence-of-bangladeshs-liberation-war-being-ignored/}}&lt;/ref&gt; မုဒိမ်းမှုကျူးလွန်ခံရသူများအပေါ် နှောင်းပိုင်းတွင် ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချမှုလုပ်ဆောင်ရန်အတွက် ဩစတြေးလျဆရာဝန် Geoffrey Davis ကို ကုလသမဂ္ဂနှင့် နိုင်ငံတကာစီစဉ်မိဘများအဖွဲ့ချုပ်က ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသို့ ခေါ်ဆောင်ခဲ့သည်။ မုဒိမ်းကျင့်ခံရသူ 200,000 မှ 400,000 သည် လျှော့တွက်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု သူထင်မြင်သည်။ ပါကစ္စတန်စစ်တပ်ရဲ့ လုပ်ရပ်နဲ့ ပတ်သက်ပြီးတော့ သူက “သူတို့က ခြေလျင်တပ်ကို ပြန်ထိန်းထားပြီး အမြောက်တွေနဲ့ ပစ်ထားပြီး ဆေးရုံတွေနဲ့ စာသင်ကျောင်းတွေကို ပစ်ခတ်မယ်လို့ ပြောပါတယ်။ အဲဒါက မြို့ထဲမှာ လုံးဝ မငြိမ်မသက် ဖြစ်စေတယ်။ ပြီးတော့ ခြေလျင်တပ်က ဝင်ပြီး အမျိုးသမီးတွေကို ခွဲခိုင်းတယ်။ ကလေးသူငယ်များအပြင် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရင့်ကျက်သူများအားလုံးကို ခွဲခြားထားမည်ဖြစ်သည်။ . ထို့နောက် အမျိုးသမီးများအား အစောင့်အကြပ်များဖြင့် ခြံဝင်းအတွင်း ထားရှိကာ တပ်ဖွဲ့ဝင်များထံ ပို့ဆောင်ပေးမည်ဖြစ်သည်။ . . သူတို့ပြောပြတဲ့ ဇာတ်လမ်းတွေထဲက တချို့က ထိတ်လန့်စရာကောင်းတယ်။ အထပ်ထပ် အဓမ္မပြုကျင့်ခံရခြင်း။ မုဒိမ်းမှု စခန်းများတွင် အများအပြား သေဆုံးခဲ့ကြသည်။ အရာရာတိုင်းအပေါ် မယုံကြည်နိုင်စရာ လေလှိုင်းတွေ ရှိနေတယ်။ တကယ်ဖြစ်ခဲ့တာကို ဘယ်သူမှ အသိအမှတ်ပြုလို့ မရပါဘူး။ ဒါပေမယ့် သက်သေအထောက်အထားတွေက ပြတ်ပြတ်သားသား သက်သေပြနေပါတယ်။” &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/worldviews/2012/05/21/1971-rapes-bangladesh-cannot-hide-history/|title=1971 Rapes: Bangladesh Cannot Hide History|archivedate=1 April 2016|archive-date=24 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724122219/https://www.forbes.com/sites/worldviews/2012/05/21/1971-rapes-bangladesh-cannot-hide-history/}}&lt;/ref&gt;{{Better source|date=June 2020}}

၂၀၀၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် Sarmila Bose သည် စစ်ပွဲအတွင်း အသေအပျောက်များနှင့် မုဒိမ်းမှုစွပ်စွဲချက်များကို နိုင်ငံရေးရည်ရွယ်ချက်အတွက် အလွန်ချဲ့ကားပြောဆိုခဲ့သည်ဟု အကြံပြုထားသော စာတမ်းတစ်စောင်ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;BoseAoV&quot;/&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|title=New impartial evidence debunks 1971 rape allegations against groups working for Pakistan and also some members of the Pakistani Army|date=2 July 2005}}&lt;/ref&gt; သူမသည် လေးပုံတစ်ပုံ၏ ချီးကျူးမှုကို ရရှိခဲ့သော်လည်း၊ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2011/jul/01/dead-reckoning-sarmila-bose-review|title=Dead Reckoning by Sarmila Bose – review|date=1 July 2011|archivedate=10 October 2016|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012648/https://www.theguardian.com/books/2011/jul/01/dead-reckoning-sarmila-bose-review}}&lt;/ref&gt; သုတေသီအများအပြားသည် Bose ၏ ကိန်းဂဏန်းဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုနည်းစနစ် ချို့ယွင်းချက်၊ ကိုးကားထားသော အရင်းအမြစ်များကို လွဲမှားစွာ တင်ပြခြင်းနှင့် ပါကစ္စတန်စစ်တပ်၏ သက်သေခံချက်အတွက် အချိုးမညီသော အလေးချိန် အပါအဝင် သုတေသီများစွာသည် Bose ၏ အလုပ်တွင် မမှန်ကန်ကြောင်း ပြသခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://drishtipat.org/sarmila/sarmila.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070707053235/http://drishtipat.org/sarmila/sarmila.htm|archive-date=7 July 2007|title=Sarmila Bose rewrites history}}&lt;/ref&gt;


&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt;သမိုင်းပညာရှင် Christian Gerlach က &quot;ကိန်းဂဏန်းအချက်အလက်တွေ စနစ်တကျစုဆောင်းတာကို ဖျက်သိမ်းလိုက်ရတယ်၊ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိတဲ့ အချက်အလက်တွေက လူသုံးသန်းသေဆုံးပြီး အနည်းဆုံး အမျိုးသမီး 200,000 မုဒိမ်းကျင့်ခံရတယ်ဆိုတဲ့ အထောက်အထားမခိုင်လုံတာကြောင့် ဖြစ်နိုင်တယ်&quot; လို့ ဆိုပါတယ်။ {{Sfn|Gerlach|2010}}

=== ဟိန္ဒူများကို ပစ်မှတ်ထားခြင်း ===
1971 ခုနှစ် ဩဂုတ်လ 2 ရက်နေ့ထုတ် [[တိုင်းမ် မဂ္ဂဇင်း|''Time'' မဂ္ဂဇင်း]] ပါ ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်တွင် &quot;ဒုက္ခသည်များ၏ လေးပုံတစ်ပုံနှင့် သေဆုံးသူအများစု၏ လေးပုံတစ်ပုံဖြစ်သော ဟိန္ဒူများသည် မွတ်ဆလင်စစ်တပ်၏ မုန်းတီးမှုဒဏ်ကို ခံနေကြရသည်&quot; ဟု ဖော်ပြထားသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=http://www.time.com/time/printout/0,8816,878408,00.html|title=World: Pakistan: The Ravaging of Golden Bengal - Printout|date=2 August 1971|archivedate=25 October 2013|archive-date=11 March 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070311141813/http://www.time.com/time/printout/0,8816,878408,00.html}}&lt;/ref&gt; ဒါကာရှိ ပါကစ္စတန်စစ်တပ် အရှေ့ပိုင်းကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှ တာဝန်ရှိသူများက အရှေ့ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အစိုးရ၏ မူဝါဒကို ရှင်းလင်းပြောကြားခဲ့သည်။ ဟိန္ဒူများကို ဖယ်ရှားခြင်း သို့မဟုတ် ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးပြီးနောက် ၎င်းတို့၏ပိုင်ဆိုင်မှုများကို လူလတ်တန်းစား မွတ်စလင်များအကြား မျှဝေသုံးစွဲသွားမည်ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;Beachler, Donald 2007&quot;&gt;Beachler, Donald (2007) 'The politics of genocide scholarship:the case of Bangladesh', Patterns of Prejudice, 41:5, 467 - 492&lt;/ref&gt; Colonel Naim ၏ အဆိုအရ ဟိန္ဒူများသည် “မွတ်ဆလင် အစုအဝေးကို ထိခိုက်စေသည်” ဟု ဆိုသည်။ ဘင်္ဂလီယဉ်ကျေးမှုသည် ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှု အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ရှိပြီး “ပြည်ကို ပြည်သူတွေ ပြန်လည်ရရှိအောင် ခွဲထုတ်ရမှာပေါ့” ဟု ပြောသည်။ {{Sfn|Gerlach|2010}} ဧပြီလ 1971 တွင် Comilla တွင် Major Rathore သည် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များနှင့် ပတ်သက်၍ Anthony Mascarenhas အား “ယခု တိုက်ပွဲများ ဖုံးလွှမ်းမှုအောက်တွင် ၎င်းတို့အား အဆုံးသတ်ရန် အကောင်းဆုံးအခွင့်အရေးတစ်ခုရှိသည်။ [။ . . ] ဟုတ်ပါတယ် [... ]၊ ငါတို့က ဟိန္ဒူလူတွေကိုပဲ သတ်နေတာ။ ကျွန်ုပ်တို့သည် သူပုန်များကဲ့သို့ လူယုတ်မာများမဟုတ်၊ စစ်သည်များဖြစ်သည်။&quot; {{Sfn|Gerlach|2010}}

ဟိန္ဒူတွေဟာ အဝါမီလိဂ်ကို ဖောက်ပြန်ခဲ့တယ်လို့ စွပ်စွဲခံခဲ့ရပါတယ်။ ပါကစ္စတန်စစ်သားများသည် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များကို သတ်ရန် လာသည်ဟု အမေရိကန်ကောင်စစ်ဝန် အာချာသွေးအား ကြိမ်ဖန်များစွာ ဝါကြွားခဲ့သည်။ မျက်မြင်သက်သေတစ်ဦးက စစ်သားတစ်ဦးအား “မင်းတို့ မွတ်ဆလင်မ်တွေကို ဘာကြောင့်သတ်တာလဲ၊ ဟိန္ဒူများကိုသာ သတ်ရန် ကျွန်ုပ်တို့ အမိန့်ပေးခဲ့သည်။&quot; {{Sfn|Gerlach|2010}} ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၏ လူနည်းစု အထူးသဖြင့် ဟိန္ဒူများသည် ပါကစ္စတန်စစ်တပ်၏ သီးခြားပစ်မှတ်များဖြစ်ကြောင်း အမေရိကန်အစိုးရ ကြေးနန်းစာများတွင် မှတ်သားထားသည်။ &lt;ref name=&quot;usconsulate_cable_march31&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;Blood9782&quot;/&gt; အမေရိကန်ကောင်စစ်ဝန်ရုံးများက ဟိန္ဒူအမျိုးသားများကို ဖြိုခွင်းမှုပထမ ၂၄ နာရီအတွင်း မြို့ကြီးများတွင် နည်းလမ်းတကျ သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြောင်း အစီရင်ခံတင်ပြခဲ့သည်။ ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များ နေထိုင်ရာ ရွာများသို့ တပ်မတော် တပ်ဖွဲ့ဝင်များက ဝင်ရောက် မေးမြန်းခြင်း၊ ဟိန္ဒူအမျိုးသားတွေကို သတ်တာက &quot;ပုံမှန်ပုံစံ&quot; ပါ။ အရေဖျားလှီးခြင်းမပြုသောကြောင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ဟိန္ဒူ အသတ်မခံတဲ့ နယ်မြေတွေလောက်သာ ရှိခဲ့တယ်။ {{Sfn|Gerlach|2010}} တစ်ခါတစ်ရံ စစ်တပ်သည် ဟိန္ဒူအမျိုးသမီးများကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ ဟိန္ဒူအမျိုးသားများကို သတ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် အမျိုးသမီးများကို မုဒိမ်းကျင့်ခြင်းများ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဟိန္ဒူဘာသာဝင် အများအပြား အစုလိုက်အပြုံလိုက် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည့် မှတ်တမ်းများတွင် Jathibhanga အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု ၊ &lt;ref name=&quot;shakeel&quot;&gt;{{Cite news|postscript=bn:ঠাকুরগাওয়ের জাঠিভাঙ্গা গণহত্যা দিবস উদ্‌যাপন|url=http://www.bdreport24.com/archives/19653|language=bn|archive-url=https://archive.today/20130118000209/http://www.bdreport24.com/archives/19653|archive-date=18 January 2013|date=23 April 2011|archivedate=18 January 2013|title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ|accessdate=25 May 2023|archiveurl=https://archive.today/20130118000209/http://www.bdreport24.com/archives/19653}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;karatoa&quot;&gt;{{Cite news|postscript=bn:ঠাকুরগাঁওয়ের জাঠিভাঙ্গা গণহত্যা দিবস পালিত|url=http://www.karatoa.com.bd/details.php?pub_no=546&amp;menu_id=15&amp;val=63463|language=bn|archivedate=28 September 2015|archive-date=28 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150928123440/http://www.karatoa.com.bd/details.php?pub_no=546&amp;menu_id=15&amp;val=63463|title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ|accessdate=25 May 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150928123440/http://www.karatoa.com.bd/details.php?pub_no=546&amp;menu_id=15&amp;val=63463}}&lt;/ref&gt; Chuknagar အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု နှင့် Shankharipara အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုတို့ ပါဝင်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite book|archiveurl=Sarmila Bose|year=2011|title=Dead Reckoning: Memories of the 1971 Bangladesh War|location=London|pages=73, 122}}&lt;/ref&gt;

ဆီးနိတ်အမတ် Edward Kennedy က ၁၉၇၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့ ရက်စွဲပါ အမေရိကန် အထက်လွှတ်တော် နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး သက်သေခံချက် ကော်မတီ၏ အစီရင်ခံစာတွင် “အပြင်းထန်ဆုံး ထိခိုက်နစ်နာမှုမှာ ဟိန္ဒူအသိုက်အဝန်း၏ လယ်မြေများနှင့် ဈေးဆိုင်များကို လုယက်ခြင်း၊ စနစ်တကျ သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ အချို့နေရာများတွင် &quot;H&quot; ဟု အမှတ်အသားပြုထားသော အဝါရောင်အကွက်များ ခြယ်ထားသည်။ ဤအရာအားလုံးကို [[အစ္စလာမာဘတ်မြို့|အစ္စလာမာဘတ်]] မှ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်ဖြင့် တရားဝင် ပိတ်ဆို့အရေးယူထားပြီး၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးသွားသော ဘင်္ဂါလီဒုက္ခသည်များ၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်မှာ ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;usstatedept_south_asia_crisis&quot;&gt;U.S. State Department, ''Foreign Relations of the United States, 1969–1976'', Volume XI, &quot;South Asia Crisis, 1971&quot;, page 165&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;kennedy&quot;&gt;Kennedy, Senator Edward, &quot;Crisis in South Asia – A report to the Subcommittee investigating the Problem of Refugees and Their Settlement, Submitted to U.S. Senate Judiciary Committee&quot;, 1 November 1971, U.S. Govt. &lt;/ref&gt; ဟိန္ဒူများအပေါ် ကျယ်ပြန့်သော အကြမ်းဖက်မှုသည် ဟိန္ဒူနှင့် အိန္ဒိယတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုဟု မြင်ထားသည့် အရှေ့ပါကစ္စတန်ကို သုတ်သင်ရှင်းလင်းရန် မူဝါဒဖြင့် လှုံ့ဆော်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု စွပ်စွဲထားသည်။ &lt;ref name=&quot;sundaytimes6_13_71&quot;&gt;{{Cite news|archiveurl=Anthony Mascarenhas|date=13 June 1971|title=Genocide|location=London}}&lt;/ref&gt; တစ်နှစ်ပတ်လုံး [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဘုရားကျောင်းများနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဘုန်းကြီးများကိုလည်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.southasiaanalysis.org/papers3/paper232.html|title=Bangladesh: A Bengali Abbasi Lurking Somewhere?|date=23 April 2001|archive-url=https://web.archive.org/web/20100613152129/http://southasiaanalysis.org/papers3/paper232.html|archive-date=13 June 2010}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Jones 2003 170&quot;&gt;{{Cite book|date=2003|title=Pakistan: Eye of the Storm|url=https://books.google.com/books?id=t8iYEgPYG_EC&amp;pg=PA170|page=170|access-date=10 October 2016|archive-date=13 December 2016}}&lt;/ref&gt; ၁၉၇၁ ခုနှစ် မေလတွင် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအား သတ်ဖြတ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့ကြောင်း ဒုဗိုလ်မှူးကြီး Aziz Ahmed Khan က အစီရင်ခံတင်ပြခဲ့ပြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နီအာဇီက ဟိန္ဒူဘာသာဝင် မည်မျှသတ်ခဲ့ကြောင်း တပ်ဖွဲ့ဝင်များအား မေးမြန်းခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;Jones 2003 170&quot; /&gt;

ဟာ ဝိုင်အီ တက္ကသိုလ်မှ [[နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ]] ပါမောက္ခ RJ Rummel ၏ အဆိုအရ၊
{{Quote|The genocide and gendercidal atrocities were also perpetrated by lower-ranking officers and ordinary soldiers. These &quot;willing executioners&quot; were fueled by an abiding anti-Bengali racism, especially against the Hindu minority. &quot;Bengalis were often compared with monkeys and chickens. Said General Niazi, 'It was a low lying land of low lying people.' The Hindus among the Bengalis were as Jews to the Nazis: scum and vermin that [should] best be exterminated. As to the Moslem Bengalis, they were to live only on the sufferance of the soldiers: any infraction, any suspicion cast on them, any need for reprisal, could mean their death. And the soldiers were free to kill at will. The journalist Dan Coggin quoted one Pakistani captain as telling him, &quot;We can kill anyone for anything. We are accountable to no one.&quot; This is the arrogance of Power.&lt;ref&gt;[http://www.hawaii.edu/powerkills/NOTE1.HTM DEATH BY GOVERNMENT] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190118212828/http://www.hawaii.edu/powerkills/NOTE1.HTM |date=18 January 2019 }}, by R.J. Rummel New Brunswick, N.J.: Transaction Publishers, 1994&lt;/ref&gt;}}
[[ပူလစ်ဇာဆု|ပူလစ်ဇာဆုရှင်]] ဂျာနယ်လစ် Sydney Schanberg သည် စစ်ပွဲစတင်ချိန်ကို ခြုံငုံပြီး ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအပါအဝင် အရှေ့ဘင်္ဂါလီများ၏ ဆင်းရဲဒုက္ခအကြောင်းကို အကျယ်တဝင့် ရေးသားဖော်ပြခဲ့သည်။ &quot;The Pakistani Slaughter That Nixon Lig No. &quot;အခြားသတိပေးချက်များမှာ ဟိန္ဒူများ၏နေအိမ်များ၊ မွတ်စလင်စစ်တပ်၏ပစ်မှတ်များ&quot; (&quot;မွတ်ဆလင်စစ်တပ်&quot; ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည့် ပါကစ္စတန်စစ်တပ် ၊ ၊ ဘင်္ဂလီမူဆလင်များကို ပစ်မှတ်ထားခဲ့သည့် ပါကစ္စတန်စစ်တပ်၊{{Citation needed|date=June 2022}} ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ရှိ သာသနာပြုများသည် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ နေ့စဉ်နီးပါး ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း Schanberg သို့ သတင်းပို့ခဲ့သည်။ တစ်ရက်တည်းမှာပင် တောင်ပိုင်း Barisal ခရိုင်တွင် ဟိန္ဒူဘာသာဝင် တစ်ထောင်ကျော် အသတ်ခံရကြောင်း သတင်းပို့ခဲ့သည်။ အခြားအဆိုအရ၊ အရှေ့မြောက်ပိုင်း Sylhet ခရိုင်ရှိ ငြိမ်းချမ်းရေးကော်မတီက ဒေသခံများကို အတူတကွ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။ တပ်ဖွဲ့တွေရောက်လာပြီး စုဝေးနေတဲ့ လူအုပ်ထဲက ဟိန္ဒူဘာသာဝင် ၃၀၀ ကို ရွေးပြီး ပစ်သတ်ခဲ့ပါတယ်။ &lt;ref&gt;{{Cite news|title=West Pakistan Pursues Subjugation of Bengalis|url=https://www.nytimes.com/1971/07/14/archives/west-pakistan-pursues-subjugation-of-bengalis-west-pakistan-pursues.html|date=14 July 1971}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|year=2007|title=The politics of genocide scholarship: the case of Bangladesh|page=478}}&lt;/ref&gt;

== Biharis ၏နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းခြင်း။ ==
1947 ခုနှစ်တွင် ခွဲထွက်ပြီး ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ ထူထောင်ချိန်တွင် ဘီဟာရီ မွတ်ဆလင် အများစုသည် ခွဲထွက်ရေး ကာလအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော အကြမ်းဖက်မှုများမှ ထွက်ပြေးလာကာ အိန္ဒိယမှ လွတ်လပ်သော အရှေ့ပါကစ္စတန်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/inpictures/2014/03/pictures-plight-biharis-bangla-2014325152839952229.html|title=In Pictures: Plight of Biharis in Bangladesh|access-date=1 April 2016|archive-date=24 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190524210015/https://www.aljazeera.com/indepth/inpictures/2014/03/pictures-plight-biharis-bangla-2014325152839952229.html}}&lt;/ref&gt; အဆိုပါ အူရဒူးစကားပြောသူများသည် အနောက်ပါကစ္စတန် အုပ်ချုပ်သူများအပေါ် သစ္စာစောင့်သိကြသောကြောင့် ဘင်္ဂလီဘာသာစကားလှုပ်ရှားမှုနှင့် နောက်ဆက်တွဲ အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားမှုများကို မုန်းတီးကြကာ ဒေသတွင်း အမျိုးသားရေးဝါဒီ ဘင်္ဂါလီများအကြား ဘီဟာရီ ဆန့်ကျင်ရေး စိတ်ဓာတ်များ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ 1971 ခုနှစ် မတ်လ 1 ရက်နေ့တွင် Yahya Khan မှ အမျိုးသားညီလာခံကျင်းပခြင်းကို ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့ပြီးနောက် အရှေ့ပါကစ္စတန်ရှိ အတိုက်အခံများသည် အနောက်ပါကစ္စတန်ကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သော Bihari အသိုင်းအဝိုင်းကို ပစ်မှတ်ထားလာကြသည်။ {{Sfn|D'Costa|2011}}

၁၉၇၁ ခုနှစ် မတ်လအစောပိုင်းတွင် စစ်တကောင်းတစ်မြို့တည်းတွင် ဘင်္ဂါလီလူအုပ်ကြီး၏ ဆူပူအုံကြွမှုကြောင့် ဘီဟာရီ ၃၀၀ လောက် သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။ {{Sfn|D'Costa|2011}} ပါကစ္စတန် အစိုးရသည် ၎င်း၏ နာမည်ဆိုးဖြင့် ကျော်ကြားသော ရှာဖွေရေးအလင်း စစ်ဆင်ရေးကို မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် အရှေ့ပါကစ္စတန်တွင် ၎င်း၏ တပ်ဖြန့်ချထားမှုကို အကြောင်းပြရန် 'Bihari အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု' ကို {{Sfn|D'Costa|2011}} ခဲ့သည်။ 1971 ခုနှစ်စစ်ပွဲဖြစ်ပွားသောအခါ Biharis သည် Pakistani Army နှင့်တဖက်သတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အချို့သည် Razakar နှင့် Al-Shams ပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းကာ ဘင်္ဂါလီလူမျိုးများအပေါ် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများကို လက်တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ၎င်းတို့၏ဘင်္ဂါလီလူမျိုးများအား နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းခြင်းနှင့် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ {{Sfn|D'Costa|2011}} ဘင်္ဂါလီများ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လုယက်ခြင်းနှင့် အခြားသော ရာဇဝတ်မှုများ ကျူးလွန်ခြင်းတို့ အပါအဝင်၊ &lt;ref name=&quot;Blood9782&quot;/&gt; ဘီဟာရီစစ်ပွဲပြီးသွားသောအခါတွင် ပြင်းထန်သောလက်တုံ့ပြန်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု တန်ပြန်မှုနှင့် ဘင်္ဂါလီမဟုတ်သူ တစ်သန်းကျော် အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ &lt;ref name=&quot;vanSchendel2009&quot;/&gt;

Minorities at Risk ပရောဂျက်အရ ဘီဟာရီမှာ ဘင်္ဂါလီတွေ သတ်ဖြတ်ခံရတဲ့ အရေအတွက်ဟာ ၁,၀၀၀ လောက်ရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ &lt;ref name=&quot;MAR-1&quot;/&gt; Rudolph Rummel သည် 150,000 ခန့်အသတ်ခံရသည်။ &lt;ref name=&quot;Rummel1997&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=aYBrAgAAQBAJ&amp;pg=PA334|title=Death by Government|year=1997|pages=334|access-date=7 March 2017|archive-date=20 February 2020}}&lt;/ref&gt; နိုင်ငံတကာ ခန့်မှန်းချက်များ ကွဲပြားသော်လည်း အချို့မှာ ထောင်နှင့်ချီသော သေဆုံးမှုများ ရှိနေသည်။ ဘီဟာရီသည် မူကတီဘာဟီနီနှင့် ပြည်သူ့စစ်များထံမှ လက်စားချေမှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး &lt;ref&gt;{{Cite book|title=A History of Bangladesh|url=https://books.google.com/books?id=7Y2bBQAAQBAJ|year=2009|page=173}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Khan 2010 p101&quot;/&gt; နှင့် 500,000 &lt;ref name=&quot;MAR-1&quot; /&gt; မှ 550,000 &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Stress of War, Conflict and Disaster|url=https://books.google.com/books?id=rOq4XV94wLsC&amp;pg=PA292|year=2010|pages=292}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Encyclopedia of Violence, Peace and Conflict: Po - Z, index. 3|url=https://books.google.com/books?id=TG2kN033mDkC&amp;pg=PA64|year=1999|pages=64}}&lt;/ref&gt; အသတ်ခံခဲ့ရသည်။ Bihari ကိုယ်စားလှယ်များက Biharis အသတ်ခံရသူ 600,000 ရှိသည်ဟုဆိုသည်။ {{Sfn|Gerlach|2010}} &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=aYBrAgAAQBAJ&amp;pg=PA334|title=Death by Government|year=1997|pages=334}}&lt;/ref&gt;

စစ်ပွဲအပြီးတွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အစိုးရသည် Bihari လူဦးရေ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို သိမ်းဆည်းခဲ့သည်။ ဘီဟာရီ အစုလိုက်အပြုံလိုက် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သူများဟု စွပ်စွဲခံထားရသော အစီရင်ခံစာများစွာ ရှိပြီး ၁၉၇၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ပါကစ္စတန်စစ်တပ် လက်နက်ချပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည် &lt;ref&gt;ICJ EAST PAKISTAN 1971 REPORT, supra note 5, at 44–45, quoted in S. Linton, Criminal Law Forum (2010), p. 205.&lt;/ref&gt; 1971 &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Ahsan|first=Syed Badrul|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230405112306/https://www.thedailystar.net/news-detail-227960|date=28 March 2012|title=Old images from a long-ago war|url=http://www.thedailystar.net/news-detail-227960|archivedate=5 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012705/https://www.thedailystar.net/news-detail-227960|archive-date=28 December 2020|accessdate=25 May 2023}}&lt;/ref&gt; ဒီဇင်ဘာလ 18 ရက်နေ့တွင် ကင်မရာဖြင့် ရိုက်ကူးထားသော အဖြစ်အပျက်တစ်ခုတွင် နိုင်ငံခြား သတင်းထောက် Abdul Kader Siddiqui နှင့်အတူ Kaderia Bahini ပြောက်ကျားများနှင့်အတူ ၎င်းကို သူ့အမည်ဖြင့် အမည်တပ်ကာ လှံစွပ်ဖြင့် ပစ်သတ်ကာ အကျဉ်းသားတစ်စုကို လှံစွပ်ဖြင့် ပစ်သတ်ခဲ့သည်။ Razakar အရံတပ်ဖွဲ့များပိုင်သည်ဟုစွပ်စွဲခံရသောစစ်ပွဲ။ &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Stanhope|first=Henry|date=20 December 1971|title=Mukti Bahini Bayonet Prisoners After Prayers|location=London|page=4}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;International Commission of Jurists, the Events in Pakistan: A Legal Study by the Secretariat of the International Commission of Jurists 9 (1972)&lt;/ref&gt;

== နိုင်ငံတကာ တုံ့ပြန်မှုများ ==
အနောက်ပါကစ္စတန် ရန်သူများက အရှေ့ပါကစ္စတန်များကို သတ်ဖြတ်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ''[[တိုင်းမ် မဂ္ဂဇင်း|အမေရိကန်]]'' အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီးတစ်ဦးက &quot;ဒါဟာ ပိုလန်မှာ နာဇီတွေလက်ထက်ကတည်းက မယုံနိုင်စရာ အကောင်းဆုံး၊ တွက်ချက်ထားတဲ့ အရာပဲ&quot; လို့ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။ &lt;ref name=&quot;PakistanThe&quot;&gt;{{Cite magazine|url=http://www.time.com/time/printout/0,8816,878408,00.html|title=Pakistan: The Ravaging of Golden Bengal|date=2 August 1971|archivedate=29 January 2009|archive-date=11 March 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070311141813/http://www.time.com/time/printout/0,8816,878408,00.html}}&lt;/ref&gt; Genocide သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နိုင်ငံရှိ အဓိက ထုတ်ဝေမှုနှင့် သတင်းစာတိုင်းတွင် အဖြစ်အပျက်ကို ဖော်ပြရန် အသုံးပြုသည့် အသုံးအနှုန်းဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;Dr. N.Rabbee&quot;&gt;{{Cite news|date=16 December 2005|title=Remembering a Martyr|url=http://archive.thedailystar.net/magazine/2005/12/03/remembrance.htm|archivedate=27 October 2013|archive-date=27 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131027095320/http://archive.thedailystar.net/magazine/2005/12/03/remembrance.htm|accessdate=25 May 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131027095320/http://archive.thedailystar.net/magazine/2005/12/03/remembrance.htm}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;bangladeshobserver&quot;&gt;{{Cite news|title=The Jamaat Talks Back|url=http://www.bangladeshobserveronline.com/new/2005/12/30/editorial.htm|date=30 December 2005|archivedate=23 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20070123033307/http://www.bangladeshobserveronline.com/new/2005/12/30/editorial.htm|archive-date=23 January 2007|accessdate=25 May 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101223081553/http://www.bangladeshobserveronline.com/new/2005/12/30/editorial.htm}}&lt;/ref&gt; ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို &quot;လူမျိုးစု၊ လူမျိုးရေး &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Victims' Rights and Advocacy at the International Criminal Court|location=Oxford, England|year=2010|url=http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Law/PublicInternationalLaw/InternationalCriminalandHumanita/?view=usa&amp;ci=9780199737475|access-date=13 May 2012|archive-date=22 October 2012}}&lt;/ref&gt; ဘာသာရေး သို့မဟုတ် အမျိုးသားအုပ်စုတစ်စုလုံး သို့မဟုတ် တစိတ်တပိုင်းအားဖြင့် တမင်တကာ စနစ်တကျ ဖျက်ဆီးခြင်း&quot; ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသည်။

အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဥပဒေပညာရှင်များ ကော်မရှင် (ICJ) ၏ ၁၉၇၂ ခုနှစ် အစီရင်ခံစာတွင် ပဋိပက္ခတွင် နှစ်ဖက်စလုံးက လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်သည်ဟု အပြန်အလှန် စွပ်စွဲခဲ့ကြောင်း မှတ်သားထားသည်။ “ပါကစ္စတန်စစ်တပ်နှင့် ၎င်းတို့၏ အရန်တပ်ဖွဲ့များက ဘင်္ဂါလီလူမျိုးများကို တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း သို့မဟုတ် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း လုံးလုံးလျားလျား ဖျက်ဆီးပစ်ရန် ရည်ရွယ်သည့် “ပါကစ္စတန်စစ်တပ်နှင့် ၎င်းတို့၏ အရန်တပ်ဖွဲ့များက ပြုလုပ်သော စစ်ရေးအရ အရေးယူမှုနှင့် ဖိနှိပ်မှုတစ်ရပ်လုံးသည် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု” ဟူသော အခိုင်အမာပြောဆိုချက်ကို သက်သေပြရန် ခက်ခဲနိုင်ကြောင်း အစီရင်ခံစာတွင် လေ့လာတွေ့ရှိရသည်။ နိုင်ငံရေးအရ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် မရအောင် တားဆီးခြင်းသည် လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်ခြင်း မဟုတ်ဘဲ လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်ခြင်း မဟုတ်ဘဲ ပြည်သူတစ်ရပ်လုံး သို့မဟုတ် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖျက်ဆီးလိုသော ရည်ရွယ်ချက် ဖြစ်ရမည်။ ပါကစ္စတန်စစ်တပ်နှင့် ၎င်းတို့၏ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သူများ ကျူးလွန်ခဲ့သော သတ်ဖြတ်မှုတွင် ဘင်္ဂလီများ၏ သီးခြားအပိုင်းသုံးပိုင်းကို ပစ်မှတ်ထားကာ အဝါမီလိဂ်အဖွဲ့ဝင်များ၊ ကျောင်းသားများနှင့် အရှေ့ပါကစ္စတန်နိုင်ငံသားများဖြစ်သည့် အဝါမီလိဂ် အဖွဲ့ဝင်များ၊ ကျောင်းသားများနှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ|ဟိန္ဒူ]] အရှေ့ပါကစ္စတန်နိုင်ငံသားများ ရည်ရွယ်ချက်ကို သက်သေပြရန် ခက်ခဲသည်ဟု ယူဆပါသည်။ ဘာသာတရား။ သို့သော်လည်း လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု အထူးသဖြင့် စစ်ပွဲအပြီးတွင် ဘင်္ဂလီများကို ခွဲခြားဆက်ဆံခံရသည့်အခါတွင် ပြင်းထန်သော ''ဖြစ်ရပ်တစ်ခု'' ရှိကြောင်း အစီရင်ခံစာတွင် လေ့လာတွေ့ရှိရပါသည်။ အလားတူပင် အရှေ့ပါကစ္စတန်ရှိ ဟိန္ဒူလူမျိုးများအပေါ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သည့် ပြင်းထန်သော ''အမှုတွဲ'' တစ်ခု ရှိနေသည်ဟု ခံစားခဲ့ရသည်။ &lt;ref name=&quot;ICJ&quot;&gt;International Commission of Jurists, &quot;The Events in Pakistan: A Legal Study By The Secretariat Of The International Commission Of Jurists&quot; 9 (1972), p. 56–57., cited in S. Linton, &quot;Completing the Circle: Accountability for the Crimes of the 1971 Bangladesh War of Liberation,&quot; Criminal Law Forum (2010) 21:191–311, p. 243.&lt;/ref&gt;

လွတ်မြောက်ရေးစစ်ပွဲအတွင်းနှင့် အပြီးတွင် ဘင်္ဂလီမဟုတ်သော ဘင်္ဂါလီများ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ ICJ အစီရင်ခံစာတွင် “လူအုပ်က အန္တရာယ်နှင့် ရန်လိုမှုကို ခံစားရသည့် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကို အလိုအလျောက် ရူးသွပ်ကာ အကြမ်းဖက်မှု ဖြစ်ရန် မဖြစ်နိုင်ကြောင်း စောဒကတက်ခဲ့သည်။ လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှု ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်ရန် ကြံရွယ်မှု ဆိုင်ရာ လိုအပ်သော အစိတ်အပိုင်း တစ်ရပ်ကို ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု မှတ်ယူသည်” ဟု ဆိုသော်လည်း၊ အထူးသဖြင့် ကိစ္စများတွင် ''dolus specialisation'' ကို သက်သေပြရမည် ဆိုပါက၊ ယင်းတို့သည် ဘင်္ဂါလီ မဟုတ်သူများကို လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါသည်။ &lt;ref name=&quot;ICJ&quot;&gt;International Commission of Jurists, &quot;The Events in Pakistan: A Legal Study By The Secretariat Of The International Commission Of Jurists&quot; 9 (1972), p. 56–57., cited in S. Linton, &quot;Completing the Circle: Accountability for the Crimes of the 1971 Bangladesh War of Liberation,&quot; Criminal Law Forum (2010) 21:191–311, p. 243.&lt;/ref&gt;

လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုဆိုင်ရာ ကွန်ဗင်းရှင်း တွင် အနည်းဆုံးနိုင်ငံပေါင်း ၂၀ ပါဝင်လာပြီးနောက် ၁၉၅၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတကာဥပဒေအဖြစ် အသက်ဝင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုအချိန်တွင် [[ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ|ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီ၏]] အမြဲတမ်းအဖွဲ့ဝင် ငါးဦးတွင် နှစ်ဦးသာ စာချုပ်ပါဝင်သည့် အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်ကြပြီး နောက်ဆုံးအဖွဲ့ဝင်ငါးဦးအနက်မှ နောက်ဆုံးအဖွဲ့ဝင်များသည် 1988 ခုနှစ်တွင် အဆိုပါစာချုပ်ကို အတည်ပြုပြီးနောက် [[စစ်အေးတိုက်ပွဲ|စစ်အေးတိုက်ပွဲကြီး]] ပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုဆိုင်ရာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာဥပဒေသည် စတင်ကျင့်သုံးနေပြီဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၁၉၇၁ ခုနှစ် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် လွတ်မြောက်ရေး စစ်ပွဲအတွင်း လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်ကို [[ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ၏]] ပံ့ပိုးမှုဖြင့် တည်ထောင်ထားသော နိုင်ငံတကာ ခုံရုံးက စုံစမ်းစစ်ဆေးမှု မပြုခဲ့ပေ။{{Citation needed|date=July 2019}}

Rudolph Rummel က &quot;၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ပါကစ္စတန်၏ ကိုယ်တိုင်ခန့်အပ်ထားသော သမ္မတနှင့် တပ်မတော်၏ စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး Agha Mohammed Yahya Khan နှင့် ၎င်း၏ ထိပ်တန်းဗိုလ်ချုပ်ကြီးများသည် အရှေ့ပါကစ္စတန်အပေါ် ဂရုတစိုက်နှင့် စနစ်တကျ စစ်ရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေး စစ်ဆင်ရေး (ယခုအခါ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်)။ ၎င်းတို့သည် ထိုနိုင်ငံ၏ ဘင်္ဂလီ ဉာဏ၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နိုင်ငံရေး အထက်တန်းစားများကို သတ်ဖြတ်ရန် ကြံစည်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ၎င်း၏ ဟိန္ဒူဘာသာဝင် ထောင်ပေါင်းများစွာကို သတ်ပစ်ရန် ကြံစည်ပြီး ကျန်သူများကို အိန္ဒိယသို့ မောင်းထုတ်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် အနည်းဆုံး မျိုးဆက်တစ်ခုအထိ အနောက်ပါကစ္စတန်၏ လက်အောက်ခံဖြစ်လာကြောင်း သေချာစေရန် ၎င်း၏စီးပွားရေးအခြေစိုက်စခန်းကို ဖျက်ဆီးပစ်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ ဤစက်ဆုပ်ဖွယ်ကောင်းပြီး လည်ချောင်းဖြတ်သည့် အစီအစဉ်သည် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု လုံးဝဖြစ်သည်။&quot; &lt;ref&gt;{{Cite book|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240808142244/https://books.google.com/books?id=kPdKDwAAQBAJ&amp;pg=PG315#v=onepage&amp;q&amp;f=false|year=1994|title=Death by Government: Genocide and Mass Murder Since 1900|url=https://books.google.com/books?id=kPdKDwAAQBAJ&amp;pg=PG315|page=315|access-date=17 March 2019|archive-date=8 August 2024|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုကို တိုက်ငယ်အပြင်ဘက်ရှိ စာပေအချို့တွင်လည်း ဖော်ပြထားပါသည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ ''[[ဂင်းနက် ကမ္ဘာ့စံချိန်မှတ်တမ်းစာအုပ်|ဂင်းနစ်မှတ်တမ်းစာအုပ်တွင်]]'' ရက်စက်ယုတ်မာမှုများသည် နှစ်ဆယ်ရာစုအတွင်း အကြီးမားဆုံး လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုငါးခုတွင် တစ်ခုအဖြစ် စာရင်းပြုစုထားသည်။ &lt;ref name=&quot;Guinness genocide&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=j1YnAAAACAAJ|title=Guinness World Records 2007|year=2006|location=London|pages=118–119|access-date=19 May 2020|archive-date=28 December 2020}}&lt;/ref&gt;

=== US ရှုပ်ထွေးမှု ===
[[ဖိုင်:Yahya_and_Nixon.jpg|left|thumb|200x200px| ပါကစ္စတန်သမ္မတ Yahya Khan သည် အမေရိကန်သမ္မတ Richard Nixon နှင့် ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်၊]]
သမ္မတ [[ရစ်ချက် နစ်ကဆင်|Richard Nixon က]] ပါကစ္စတန်ကို [[စစ်အေးတိုက်ပွဲ|စစ်အေးခေတ်]] မဟာမိတ်အဖြစ် ရှုမြင်ပြီး ၎င်း၏ လုပ်ရပ်များကို ရှုတ်ချရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ အိမ်ဖြူတော်တိပ်ခွေမှ &quot;သမ္မတက မယုံကြည်ရတဲ့ နိုင်ငံခြားရေးဌာနက ဘင်္ဂါလီတွေကို သတ်ခဲ့တဲ့အတွက် Yahya ကို သူ့ဘာသာသူ ရှုံ့ချမှာ မဟုတ်ကြောင်း သေချာအောင် လုပ်နေပုံရပါတယ်။  နစ်ဆင်နှင့် တရုတ်တို့သည် အရှေ့ပါကစ္စတန်မှ ထွက်ပေါ်လာသည့် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုဆိုင်ရာ အစီရင်ခံစာများကို ဖိနှိပ်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/news/north-east/us-china-suppressed-genocide-reports-during-bangladesh-liberation-war_1567599.html|title=US, China suppressed genocide reports during Bangladesh liberation war|access-date=31 March 2016|date=25 March 2015|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012623/https://zeenews.india.com/news/north-east/us-china-suppressed-genocide-reports-during-bangladesh-liberation-war_1567599.html}}&lt;/ref&gt; Nixon သည် အာရှရှိ အဖြစ်အပျက်များကို ဂရုမစိုက်ဘဲ အမေရိကန်လူမျိုးများကို အားကိုးအားထားပြုခဲ့သည်– “ Biafra က ကက်သလစ်အနည်းငယ်ကို နှိုးဆော်ခဲ့တယ်။ ဒါပေမယ့် မင်းသိပါတယ်၊ ဘာ့ကြောင့်လဲဆိုတော့ Biafra က Pakistan ထက်ပိုပြီး လူတွေကို နှိုးဆော်ခဲ့တယ်ထင်တယ်၊ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ Pakistan က သူတို့ဟာ အညိုရောင် နတ်ဆိုး မွတ်ဆလင်တွေပဲ ဖြစ်တယ်။&quot; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.newyorker.com/magazine/2013/09/23/unholy-alliances-3|title=Unholy Alliances|date=23 September 2013|archivedate=31 March 2016|archive-date=19 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160319161402/http://www.newyorker.com/magazine/2013/09/23/unholy-alliances-3}}&lt;/ref&gt;

အမေရိကန်အစိုးရသည် [[အီရန်နိုင်ငံ|အီရန်]] ၊ [[တူရကီနိုင်ငံ|တူရကီ]] ၊ နှင့် [[ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ|ဂျော်ဒန်]] &lt;ref name=&quot;cb756&quot;&gt;Black, Conrad, &quot;Richard Nixon: A Life in Full&quot; ([[New York City|New York]]: [[PublicAffairs]], 2007), p. 756.&lt;/ref&gt; ပါကစ္စတန်သို့ လက်နက်များ တင်ပို့ရောင်းချမှုကို လျှို့ဝှက်စွာ အားပေးခဲ့ပြီး ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်၏ ကန့်ကွက်မှုများကြားမှ အဆိုပါနိုင်ငံများကို ၎င်းတို့အတွက် ပြန်လည်ပေးဆပ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite journal|title=The US Congress and the 1971 Crisis in East Pakistan|date=1 January 2006|pages=73–91}}&lt;/ref&gt;

[[ဝါရှင်တန်ဒီစီ|ဝါရှင်တန်၊ ဒီစီရှိ အမေရိကန်အရာရှိများနှင့် ဒါကာ]] [[ဒါကာမြို့|ရှိ]] USIS စင်တာများနှင့် အိန္ဒိယရှိ သံရုံးများနှင့် USIS စင်တာများရှိ ဆက်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ အများစုပါဝင်သော ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသော အမေရိကန်အစိုးရစာရွက်စာတမ်းများ စုစည်းမှုတွင် အဆိုပါအစုလိုက်အပြုံလိုက်သတ်ဖြတ်မှုများနှင့်ပတ်သက်၍ အမေရိကန်တာဝန်ရှိသူများက ထိုအချိန်က သိရှိထားပြီး အမှန်တကယ်အားဖြင့် ၎င်းကို အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် &quot;လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု&quot; နှင့် &quot;ရွေးချယ်ထားသော လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု&quot; ဟူသော ဝေါဟာရများ ဥပမာ၊ &quot; Blood Telegram .&quot; &lt;ref name=&quot;TheTilt&quot;/&gt; [[ဟင်နရီ ကစ်ဆင်းဂျား|Henry Kissinger]] မှ အကြံပေးသော သမ္မတ Nixon သည် ပါကစ္စတန်၏ အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်လိုသောကြောင့် ဤလျှို့ဝှက်အတွင်းရေးအကြံဉာဏ်ကို နှိမ့်ချရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သူသည် [[ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံ|USSR]] နှင့် အိန္ဒိယ၏ ချစ်ကြည်ရင်းနှီးမှုကို ကြောက်ရွံ့သောကြောင့် ပါကစ္စတန်၏ အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်လိုသောကြောင့်၊ ပါကစ္စတန်ကို ထောက်ပံ့ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB79/BEBB21.pdf|title=Memorandam for the Record|date=11 August 1971|access-date=25 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090612052659/http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB79/|archive-date=12 June 2009}}&lt;/ref&gt;

သူ၏ ''Trial of Henry Kissinger'' စာအုပ်တွင် Christopher Hitchens သည် ဘင်္ဂလီများဘက်မှ လွတ်လပ်ရေးဆန္ဒကို ဖျက်စီးရန် Kissinger ၏ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုအဖြစ် သူမြင်ခဲ့သည်များကို အသေးစိတ်ဖော်ပြထားသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://theweek.com/articles/452419/toxic-cult-americas-national-interest|title=The toxic cult of America's national interest|access-date=1 April 2016|date=23 January 2014|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012652/https://theweek.com/articles/452419/toxic-cult-americas-national-interest}}&lt;/ref&gt; Hitchens သည် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုဟူသော စကားလုံးသည် ရုန်းကန်မှုရလဒ်များကိုဖော်ပြရန် သင့်လျော်သည်ဟု ဆိုရုံသာမကဘဲ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသော ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများကို လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုအဖြစ် ရှုတ်ချခဲ့သော အခြားသူများကို နှောင့်ယှက်ဖျက်ဆီးရန် Henry Kissinger ၏ ကြိုးပမ်းမှုများကိုလည်း ထောက်ပြသည်။ Hitchens က “Kissinger သည် Sheikh Mujibur Rahman အပါအဝင် လူထောင်ပေါင်းများစွာကို သတ်ဖြတ်မှုအတွက် တာဝန်ရှိသည်” ဟု ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite news|date=21 October 2013|title=America's role in Mujib murder|url=http://www.thedailystar.net/news/americas-role-in-mujib-murder|archivedate=1 April 2016|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012625/https://www.thedailystar.net/news/americas-role-in-mujib-murder}}&lt;/ref&gt;

အချို့သော အမေရိကန် နိုင်ငံရေးသမားများက ထုတ်ပြောကြသည်။ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဆီးနိတ်|အထက်လွှတ်တော်အမတ်]] Ted Kennedy က ပါကစ္စတန်ကို လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ကြောင်း စွဲချက်တင်ပြီး ပါကစ္စတန်ကို အမေရိကန်ရဲ့ စစ်ရေးနဲ့ စီးပွားရေး အကူအညီတွေ အပြည့်အဝ ဖြတ်တောက်ဖို့ တောင်းဆိုလိုက်ပါတယ်။ &lt;ref name=&quot;KennedyGenocide&quot;&gt;{{Cite news|title=Kennedy Charges Genocide in Pakistan, Urges Aid Cutoff|url=http://www.docstrangelove.com/uploads/1971/foreign/19710817_wp_kennedy_charges_genocide_in_Pakistan.pdf|date=17 August 1971|archivedate=7 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20110822192747/http://www.docstrangelove.com/uploads/1971/foreign/19710817_wp_kennedy_charges_genocide_in_Pakistan.pdf|archive-date=22 August 2011}}&lt;/ref&gt;

== စစ်ရာဇဝတ်မှုများ ကို ခုံရုံးတင်ရန်ကြိုးပမ်းမှု ==
1971 ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ 22 ရက်နေ့အစောပိုင်းတွင် အိန္ဒိယစစ်တပ်သည် ဒါကာတွင် ပညာတတ်များ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုနှင့် ဆက်နွှယ်နေသည့် ထိပ်တန်း ပါကစ္စတန်စစ်တပ် အရာရှိများအား စစ်ရာဇဝတ်မှုကျူးလွန်ရန် လုံလောက်သော အထောက်အထားများ စုဆောင်းရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ထိုအချိန်က ကွပ်ကဲရေးမှူးရာထူးများ သို့မဟုတ် ဝန်ဆောင်မှုများ စိစစ်ရေးကော်မတီနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသော အရာရှိများစာရင်းကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite news|date=23 December 1971|title=Pakistani officers on list for war crimes trials|location=London|page=5}}&lt;/ref&gt;

=== ၁၉၇၂-၁၉၇၅ ===
1971 ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ 24 ရက်နေ့တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး AHM Qamaruzzaman က &quot;စစ်ရာဇဝတ်ကောင်များသည် ဥပဒေလက်မှ လွတ်မြောက်လိမ့်မည်မဟုတ်ပေ။ သတ်ဖြတ်မှု၊ မုဒိမ်းမှုမှာ ပါဝင်ပတ်သက်တဲ့ ပါကစ္စတန်စစ်တပ်က ဝန်ထမ်းတွေကို ခုံရုံးတင်စစ်ဆေးရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။” Sheikh Mujib နှင့် [[အင်ဒီရာ ပရိယာဒါရှီနီ ဂန္ဒီ|Indira Gandhi]] တို့အကြား တွေ့ဆုံမှုအပြီး ပူးတွဲထုတ်ပြန်ချက်တွင် အိန္ဒိယအစိုးရသည် စစ်ရာဇဝတ်ကောင်များအား တရားမျှတမှုသို့ ပို့ဆောင်ရေးအတွက် လိုအပ်သည့်အကူအညီအားလုံးကို ပေးမည်ဟု အာမခံခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အစိုးရသည် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ရာဇဝတ်မှုများအတွက် အကြီးတန်း ပါကစ္စတန် အရာရှိနှင့် အရာရှိ ၁၀၀ ကို ရုံးတင်စစ်ဆေးရန် အစီအစဉ်ကို ကြေညာခဲ့သည်။ အဆိုပါစာရင်းတွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အေကေနီယာဇီ နှင့် အခြားဗိုလ်ချုပ်လေးဦးတို့ ပါဝင်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite news|title=100 face genocide charges|location=London|date=23 February 1972|page=7}}&lt;/ref&gt;

စစ်ပွဲအပြီးတွင် အိန္ဒိယစစ်တပ်သည် ပါကစ္စတန် စစ်သုံ့ပန်း ၉၂,၀၀၀ ကို ထိန်းသိမ်းထားပြီး ၎င်းတို့အနက် &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.icj-cij.org/docket/files/60/10697.pdf|title=Case Concerning Trial of Pakistani Prisoners of War (Pakistan v. India): Request for the Indication of Interim Measures of Protection|date=11 May 1973|archivedate=13 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20130502182659/http://www.icj-cij.org/docket/files/60/10697.pdf|archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt; ဦးသည် စစ်ရာဇဝတ်မှုကျူးလွန်သည်ဟု သံသယရှိခဲ့သည်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ ပါကစ္စတန်နှင့် အိန္ဒိယတို့ကြား သုံးနိုင်ငံ ဒေလီသဘောတူညီချက်အရ ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့ပြီး ပါကစ္စတန်နိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ပို့ဆောင်ခဲ့ပြီး ပါကစ္စတန်၏ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ကို အသိအမှတ်ပြုမှု ပြန်လည်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite journal|year=2010|title=Completing the circle: accountability for the crimes of the 1971 Bangladesh war of liberation|page=203}}&lt;/ref&gt; အဆိုပါ အရာရှိ ၁၉၅ ဦးကို တရားစွဲရန် ပါကစ္စတန်က စိတ်ဝင်စားကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ ပါကစ္စတန်မှာ ပိတ်မိနေတဲ့ ဘင်္ဂါလီ ၄၀၀,၀၀၀ ရဲ့ ကံကြမ္မာကို စိုးရိမ်တဲ့အတွက် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်က သူတို့ကို ပါကစ္စတန်အာဏာပိုင်တွေဆီ လွှဲပြောင်းပေးဖို့ သဘောတူခဲ့ပါတယ်။ &lt;ref name=&quot;BangInt&quot;/&gt;

1971 ခုနှစ် လွတ်မြောက်ရေး စစ်ပွဲအတွင်း ပါကစ္စတန် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းကူညီခဲ့သည့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သူများ (အထူးခုံရုံးများ) အမိန့်ကို 1972 ခုနှစ် အမိန့်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည် &lt;ref&gt;President's Order No. 8 of 1972 (1972) (Bangl.&lt;/ref&gt; 10,000 နှင့် 40,000 အကြားရှိ 10,000 နှင့် 40,000 ကြားတွင် 1972 Collaborators Order အရ ရုံးတင်စစ်ဆေးခံရသည့်လူအရေအတွက်၏ ကွဲလွဲသောအကောင့်များရှိပါသည်။ &lt;ref name=&quot;S. Linton 2010 p. 205&quot;&gt;S. Linton, Criminal Law Forum (2010), p. 205.&lt;/ref&gt; ထိုအချိန်က စုံစမ်းမှုများကို ပြည်တွင်းပြည်ပ အကဲခတ်များက ပြဿနာတက်သည်ဟု ယူဆကြပြီး ၎င်းတို့အား နိုင်ငံရေး စွန့်စားမှုများ လုပ်ဆောင်ရန်အတွက် အသုံးပြုခဲ့ကြပုံပေါ်သည်။ တရားရုံးမှာ လေ့လာသူဖြစ်ခဲ့တဲ့ ဗြိတိန်ပါလီမန်အမတ် R. MacLennan က 'အထိုင်မှာ တရားခံတွေဟာ (အသက် ၈၈ နှစ်အရွယ် တရားခံရှေ့နေ) က မောင်းထုတ်ခဲ့တဲ့ ရှုပ်ထွေးတဲ့ တရားလိုပြသက်သေတွေရဲ့ ဆက်ခံမှုထက် ပိုသနားစရာကောင်းတယ်လို့ ပြောပါတယ်။ ပါကစ္စတန် အစိုးရမှာလည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးပေမယ့် အခုအခါမှာ သူတို့ရဲ့ စစ်မှန်တဲ့ သစ္စာစောင့်သိမှုဟာ အဝေးရောက် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အစိုးရအပေါ် သစ္စာစောင့်သိကြောင်း မျက်စိစုံမှိတ် ကျိန်ဆိုဖို့ အဆင်သင့်ဖြစ်နေပါပြီ။' &lt;ref&gt;A. Mascarenhas, 'Bangladesh: A Legacy of Blood', Hodder and Stoughton, 1986, p. 25.&lt;/ref&gt; 1973 ခုနှစ် မေလတွင် ပါကစ္စတန်အစိုးရသည် ပါကစ္စတန်တွင် သောင်တင်နေသော ဘင်္ဂါလီအစိုးရဝန်ထမ်းများနှင့် ၎င်းတို့၏ မိသားစုဝင်များကို လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်ရန် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၏ ကြိုးပမ်းမှုကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=http://newsweekpakistan.com/how-we-shortchanged-bangladesh/|title=How We Shortchanged Bangladesh|access-date=31 March 2016|date=4 August 2013|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012704/https://www.newsweekpakistan.com/how-we-shortchanged-bangladesh/}}&lt;/ref&gt; ပါကစ္စတန်သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၏ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုဟူသော အသုံးအနှုန်းကို လျှောက်ထားမှုကို ဆန့်ကျင်ရန် နိုင်ငံတကာတရားရုံးသို့ ငါးကြိမ်တိုင်တိုင် လျှောက်လဲချက် မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ &lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အစိုးရသည် ၁၉၇၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် အထွေထွေ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး မုဒိမ်းမှု၊ လူသတ်မှု၊ သတ်ဖြတ်ရန် ကြိုးပမ်းမှု သို့မဟုတ် မီးရှို့မှုဖြင့် အပြစ်ပေးခံရသော ပုဂ္ဂိုလ်များမှလွဲ၍ ကျန်လူအားလုံးကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;S. Linton 2010 p. 205&quot;&gt;S. Linton, Criminal Law Forum (2010), p. 205.&lt;/ref&gt; ၁၉၇၂ ခုနှစ် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သူများ အမိန့်ကို ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ရုပ်သိမ်းခဲ့သည် &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thedailystar.net/news-detail-15426|title=Existing evidence enough to try killers|date=14 December 2007|archivedate=18 June 2022}}&lt;/ref&gt;

1973 ခုနှစ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်မှုများ (ခုံရုံးများ) အက်ဥပဒေအား လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများတွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည့် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများကို ဖောက်ဖျက်ကျူးလွန်သည်ဟု စွပ်စွဲခံထားရသည့် နိုင်ငံသားမခွဲခြားဘဲ မည်သည့်ပုဂ္ဂိုလ်ကိုမဆို တရားစွဲရန် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ 1949 ခုနှစ် ဂျီနီဗာကွန်ဗင်းရှင်းများ နှင့် &quot;နိုင်ငံတကာဥပဒေအရ အခြားရာဇဝတ်မှုများ&quot; &lt;ref&gt;S. Linton, Criminal Law Forum (2010), p. 206.&lt;/ref&gt; ၁၉၇၃ ခုနှစ် အထွေထွေ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ဖြင့် လွတ်မြောက်ခြင်း မရှိသော ၁၉၇၂ ခုနှစ် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သူများ အမိန့်အရ ထိန်းသိမ်းခံထားရသော အကျဉ်းသားများကို ဤအက်ဥပဒေဖြင့် စစ်ဆေးမည်ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း စမ်းသပ်စစ်ဆေးမှုများ မပြုလုပ်ခဲ့ဘဲ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် Sheikh Mujibur Rahman လုပ်ကြံခံရ ပြီးနောက် အက်ဥပဒေနှင့် ပတ်သက်သည့် လှုပ်ရှားမှုများအားလုံး ရပ်တန့်သွားခဲ့သည် &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.straight.com/news/402371/gwynne-dyer-genocide-trials-bangladesh|title=Gwynne Dyer: Genocide trials in Bangladesh|access-date=1 April 2016|date=18 July 2013|archive-date=14 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160414143821/http://www.straight.com/news/402371/gwynne-dyer-genocide-trials-bangladesh}}&lt;/ref&gt;

၁၉၇၁ စစ်ပွဲအတွင်း စစ်ရာဇဝတ်မှုကျူးလွန်သူဟု စွပ်စွဲခံထားရသူများကို သော ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ပြင်ပတွင်  ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများ သို့မဟုတ် စုံစမ်းမှုများလုပ်ခဲ့သည့် သက်သေအထောက်အထား မရှိပါ။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင်ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည့် Channel 4 မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်အရ စစ်ရာဇဝတ်မှုကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲခံထားရသော United Kingdom တွင်နေထိုင်သူများအား စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် မြို့တော်ရဲတပ်ဖွဲ့က ကနဦးခြေလှမ်းများလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ယနေ့အချိန်အထိ အဆိုပါ ပုဂ္ဂိုလ်များကို စွဲချက်တင်ထားခြင်း မရှိသေးပေ။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Torture in Bangladesh 1971–2004: Making International Commitments a Reality and Providing Justice and Reparations to Victims|publisher=[[Redress (charitable organisation)|REDRESS]]|date=August 2004|url=http://www.unhcr.org/refworld/docid/4bf3a6e92.html|access-date=4 February 2012|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012628/https://www.refworld.org/docid/4bf3a6e92.html}}&lt;/ref&gt;

=== ၁၉၉၁-၂၀၀၆ ===
[[ဖိုင်:Sculpture_of_Refugees_from_1971_Genocide_-_Liberation_War_Museum_-_Dhaka_-_Bangladesh_(12826707374).jpg|thumb| ဘင်္ဂလာဒေ့ခ်ျ့ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုမှ ဒုက္ခသည်များ၏ ရွှံ့မြေအောက်မေ့ဖွယ်။]]
1991 ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ 29 ရက်နေ့တွင် ပါကစ္စတန်နှင့် ပူးပေါင်းသူဟု စွပ်စွဲခံရသော Ghulam Azam သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နိုင်ငံရေး ပါတီ Jamaat-e-Islami ၏ ဥက္ကဋ္ဌ သို့မဟုတ် Ameer ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် စာရေးဆရာနှင့် နိုင်ငံရေးတက်ကြွလှုပ်ရှားသူ Jahanara Imam ၏ အဆိုပြုချက်အတိုင်း 'လူသတ်သမားများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သူများကို တွန်းလှန်ရန် အမျိုးသားကော်မတီ' ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် Ghulam Azam သည် သေဒဏ်ချမှတ်ခဲ့သော ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဝေဖန်ခံရသော ရုံးချိန်းတွင် အပြစ်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည့် လှောင်ပြောင်သော ပြည်သူ့တရားရုံးကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် သူသည် 2014 ခုနှစ်တွင် ထောင်ထဲတွင် သေဆုံးသွားခဲ့သည် &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thedailystar.net/ghulam-azam-dies-in-prison-47115|title=Ghulam Azam dies in prison|date=24 October 2014|access-date=18 June 2022}}&lt;/ref&gt;

ပါကစ္စတန် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သူများ က ၁၉၇၁ ခုနှစ်အတွင်း လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု၊ စစ်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ဟူသည့်ရာဇဝတ်မှုများ အတွက် ၂၀၀၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဩစတြေးလျဖက်ဒရယ်တရားရုံး၌ အမှုဖွင့်ခဲ့သည်။ တရားလိုဖြစ်သူ မစ္စတာ ဆိုလိုင်မန်အတွက် လိုက်ပါဆောင်ရွက်ပေးသည့် ရေမွန်ဆိုလိုင်မန်နှင့် တွဲဘက်များက သတင်းထုတ်ပြန်ချက်တစ်ခု ထုတ်ပြန်ခဲ့ရာ အခြားအရာများအနက်မှ ပြောကြားခဲ့သည်- &lt;ref name=&quot;SYG_2672_2006&quot;&gt;[http://www.rayimmigration.com.au/pressrelease.htm Raymond Faisal Solaiman v People's Republic of Bangladesh &amp; Ors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091214084924/http://www.rayimmigration.com.au/pressrelease.htm|date=14 December 2009}} In The Federal Magistrates Court of Australia at Sydney.&lt;/ref&gt;
{{Quote|text=We are glad to announce that a case has been filed in the Federal Magistrate's Court of Australia today under the Genocide Conventions Act 1949 and War Crimes Act. This is the first time in history that someone is attending a court proceeding in relation to the [alleged] crimes of Genocide, war crimes and crimes against humanity during 1971 by the Pakistani Armed Forces and its collaborators. The Proceeding number is SYG 2672 of 2006. On 25 October 2006, a direction hearing will take place in the Federal Magistrates Court of Australia, Sydney registry before Federal Magistrate His Honor Nicholls.}}
၂၀၀၇ ခုနှစ် မေလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် လျှောက်ထားသူအား ၂၀၀၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် တင်သွင်းခဲ့သော လျှောက်လွှာအား ရပ်ဆိုင်းရန် လျှောက်ထားသူအား ခွင့်ပန်ကြားခဲ့ပါသည် &lt;ref&gt;This judgement can be found via the [http://esearch.fedcourt.gov.au/ Federal Court of Australia home page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070903215345/http://esearch.fedcourt.gov.au/|date=3 September 2007}} by following the links and using SYG/2672/2006 as the key for the database&lt;/ref&gt;

=== ၂၀၀၇-လက်ရှိ ===
[[ဖိုင်:Protesters_at_Shahbag_with_candle.JPG|thumb| ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ဖယောင်းတိုင်များ ကိုင်ဆောင်ကာ ဆန္ဒပြသူများ၊]]
၂၀၀၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ဥပဒေ၊ တရားရေးနှင့် ပါလီမန်ရေးရာ ဝန်ကြီးက ၁၉၇၃ ခုနှစ် နိုင်ငံတကာ ရာဇဝတ်မှု (ခုံရုံးများအက်ဥပဒေ) အရ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံသားများအား တရားမဝင် စစ်ဆေးမည်မဟုတ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပါသည် &lt;ref name=&quot;S. Linton, Criminal Law Forum 2010 p. 228&quot;&gt;S. Linton, Criminal Law Forum (2010), p. 228.&lt;/ref&gt; ဤဆုံးဖြတ်ချက်သည် ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ကျူးလွန်ခဲ့သော ရာဇဝတ်မှုအများစုအတွက် နောက်ဆုံးတွင် တာဝန်ရှိသည်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် ယူဆထားသော ပါကစ္စတန်စစ်တပ်၏ တပ်မှူးများကို ထိထိရောက်ရောက် လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးသောကြောင့် နိုင်ငံတကာ ဥပဒေပညာရှင်များ၏ ဝေဖန်မှုကို ခံခဲ့ရပါသည် &lt;ref name=&quot;S. Linton, Criminal Law Forum 2010 p. 228&quot; /&gt;
[[ဖိုင်:Shahbag_Projonmo_Square_Uprising_Demanding_Death_Penalty_of_the_War_Criminals_of_1971_in_Bangladesh_05.jpg|thumb| ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ဆန္ဒပြသူများက မီးရှူးတိုင်များ ကိုင်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။]]
International Crimes Tribunal (ICT) သည် ပါကစ္စတန်စစ်တပ် နှင့် ၎င်းတို့၏ ဒေသခံ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သူများ ဖြစ်သည့် Razakars၊ Al-Badr နှင့် Al-Shams တို့၏ 1971 ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုအတွက် သံသယရှိသူများကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန်နှင့် တရားစွဲဆိုရန်အတွက် ဘင်္ ဂ လားဒေ့ရှ်တွင် 2009 ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် စစ်ရာဇဝတ်မှုခုံရုံးဖြစ်သည်။ လွတ်မြောက်ရေးစစ်ပွဲ ။ &lt;ref name=&quot;Wierda&quot;&gt;{{Cite book|title=International Prosecutors|page=169|year=2012}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၈ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ တွင် အဝါမီလိဂ် (AL) သည် စစ်ရာဇဝတ်ကောင်များကို စမ်းသတ်မည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;Kibria&quot;&gt;{{Cite book|year=2011|title=Muslims in Motion: Islam and National Identity in the Bangladeshi Diaspora|page=19}}&lt;/ref&gt;

အဝါမီအဖွဲ့ချုပ်သည် ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၌ ပါလီမန်တွင် သုံးပုံနှစ်ပုံကျော်ဖြင့် အနိုင်ရပြီးနောက် ခုံရုံးကို အစိုးရက တည်ထောင်ခဲ့သည်။ စစ်ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ အချက်အလက်ရှာဖွေရေးကော်မတီသည် စုံစမ်းစစ်ဆေးရန်နှင့် အထောက်အထားရှာဖွေရန် တာဝန်ပေးခဲ့ပြီး သံသယရှိသူ ၁၆၀၀ ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ၎င်း၏အစီရင်ခံစာကို အပြီးသတ်ခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;Rahman&quot;&gt;{{Cite book|title=Historical dictionary of Bangladesh|year=2010|page=289}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Montero&quot;&gt;{{Cite news|title=Bangladesh arrests are opening act of war crimes tribunal|url=http://www.csmonitor.com/World/Asia-South-Central/2010/0714/Bangladesh-arrests-are-opening-act-of-war-crimes-tribunal|date=14 July 2010|archivedate=27 March 2013|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012638/https://www.csmonitor.com/World/Asia-South-Central/2010/0714/Bangladesh-arrests-are-opening-act-of-war-crimes-tribunal}}&lt;/ref&gt; ICT မဖွဲ့စည်းမီတွင် [[ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ်|ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး အစီအစဉ်သည်]] ခုံရုံးဖွဲ့စည်းခြင်းအတွက် ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် အကူအညီပေးခဲ့သည်။ {{Sfn|D'Costa|2011}} 2009 ခုနှစ်တွင် ပါလီမန်သည် အဆိုပါ ခုံရုံးအား ပြင်ဆင်မွမ်းမံရန် အခွင့်အာဏာပေးခဲ့သော ၁၉၇၃ အက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;dwonparty&quot;&gt;{{Cite news|date=18 February 2013|archivedate=28 February 2012|url=http://www.dw.de/will-ban-on-islamic-party-heal-wounds/a-16607674|title=Will ban on Islamic party heal wounds?|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012717/https://www.dw.com/en/will-ban-on-islamic-party-heal-wounds/a-16607674}}&lt;/ref&gt;

နှစ်များတစ်လျှောက်လုံးတွင် အမျိုးသမီးများ အပါအဝင် သောင်းနှင့်ချီသော လူငယ်ဆန္ဒပြသူအများစုသည် စစ်ရာဇဝတ်မှုများအတွက် သေဒဏ်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ နိုင်ငံအနေဖြင့် စုံစမ်းမှုများကို အနီးကပ်လိုက်နာဆောင်ရွက်နေသောကြောင့် အဆိုပါရာထူးကို ထောက်ခံသည့် အကြမ်းမဖက်ဆန္ဒပြမှုများသည် အခြားမြို့များတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ပထမအကြိမ် စွဲချက်တင်ခြင်းကို 2010 ခုနှစ်တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည် &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ipcs.org/comm_select.php?articleNo=4276|title=Bangladesh: Implications of Jamaat-e-Islami's Indictment|date=30 January 2014|location=New Delhi}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံအတွင်း အကြီးဆုံး အစ္စလာမ္မစ်ပါတီဖြစ်သည့် Jamaat-e-Islami ၏ ခေါင်းဆောင် ကိုးဦးနှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အမျိုးသား ပါတီမှ နှစ်ဦးတို့သည် စစ်ရာဇဝတ်မှုများတွင် သံသယရှိသူများအဖြစ် စွဲချက်တင်ခံခဲ့ရသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.cbc.ca/news/world/bangladesh-islamic-party-leaders-indicted-on-war-crimes-charges-1.1228678|title=Bangladesh Islamic party leaders indicted on war crimes charges|date=28 May 2012|archivedate=30 July 2019|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012710/https://www.cbc.ca/news/world/bangladesh-islamic-party-leaders-indicted-on-war-crimes-charges-1.1228678}}&lt;/ref&gt; Jamaat ၏ခေါင်းဆောင် သုံးဦးသည် ပထမအကြိမ် စုံစမ်းခြင်းခံရသည်။ တစ်ဦးစီသည် စစ်ရာဇဝတ်မှုများစွာဖြင့် ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ ပထမဆုံး ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခံရသူမှာ Abul Kalam Azad ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာသွားစဉ် &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwA5k&quot;&gt;မျက်ကွယ်တွင်&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; တရားစီရင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် သေဒဏ်ချမှတ်ခံခဲ့ရသည် &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-21118998|title=Bangladesh cleric Abul Kalam Azad sentenced to die for war crimes|year=2013|archivedate=29 December 2019|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012711/https://www.bbc.com/news/world-asia-21118998}}&lt;/ref&gt;
[[ဖိုင်:Protest_against_War_Crimes_at_Shahabag_Square_(8459696133).jpg|thumb|240x240px| 2013 ခုနှစ် Shahbag သည် 1971 စစ်ပွဲ၏စစ်ရာဇဝတ်သားများကိုသေဒဏ်ပေးရန်တောင်းဆိုဆန္ဒပြပွဲများ]]
လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့များ &lt;ref name=&quot;Adams&quot;&gt;{{Cite news|title=Letter to the Bangladesh Prime Minister regarding the International Crimes (Tribunals) Act|url=https://www.hrw.org/news/2011/05/18/letter-bangladesh-prime-minister-regarding-international-crimes-tribunals-act|date=18 May 2011|archivedate=2 December 2016|archive-date=2 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402111542/https://www.hrw.org/news/2011/05/18/letter-bangladesh-prime-minister-regarding-international-crimes-tribunals-act}}&lt;/ref&gt; နှင့် အမျိုးမျိုးသော နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းများ &lt;ref name=&quot;Haq&quot;&gt;{{Cite book|title=Yearbook of International Humanitarian Law – 2010|page=463|year=2011}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Ullah&quot;&gt;{{Cite news|date=3 February 2012|title=Vote of trust for war trial|url=http://www.thedailystar.net/news-detail-221052|archivedate=25 December 2016|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012711/https://www.thedailystar.net/news-detail-221052}}&lt;/ref&gt; သည် ခုံရုံးဖွဲ့စည်းခြင်းကို ကနဦးတွင် ထောက်ခံခဲ့သော်လည်း တရားမျှတမှုနှင့် ပွင့်လင်းမြင်သာမှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များအပြင် စွပ်စွဲခံရသူကိုယ်စားပြု ရှေ့နေများနှင့် သက်သေများကို နှောင့်ယှက်ကြောင်း အစီရင်ခံတင်ပြခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;Adams&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Adams2&quot;&gt;{{Cite news|title=Bangladesh: Stop Harassment of Defense at War Tribunal|url=http://www.trust.org/alertnet/news/bangladesh-stop-harassment-of-defense-at-war-tribunal|date=2 November 2011|archive-url=https://archive.today/20130415235147/http://www.trust.org/alertnet/news/bangladesh-stop-harassment-of-defense-at-war-tribunal|archive-date=15 April 2013|accessdate=25 May 2023|archivedate=15 April 2013|archiveurl=https://archive.today/20130415235147/http://www.trust.org/alertnet/news/bangladesh-stop-harassment-of-defense-at-war-tribunal}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Karim&quot;&gt;{{Cite book|title=International Law and Domestic Legal Systems: Incorporation, Transformation, and Persuasion|page=114|year=2011}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Ghafour&quot;&gt;{{Cite news|title=International community urged to stop 'summary executions' in Bangladesh|date=31 October 2012}}&lt;/ref&gt; Jamaat-e-Islami ထောက်ခံသူများနှင့် ၎င်းတို့၏ ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် Islami Chhatra Shibir တို့က ခုံရုံးများကို ဆန့်ကျင်သည့်အနေဖြင့် ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် တစ်နိုင်ငံလုံး အထွေထွေသပိတ်ကို တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဆန္ဒပြခေါင်းဆောင်တွေက ခုံရုံးကို အပြီးတိုင်ဖျက်သိမ်းဖို့နဲ့ သူတို့ရဲ့ခေါင်းဆောင်တွေကို ချက်ချင်းပြန်လွှတ်ပေးဖို့ တောင်းဆိုခဲ့ကြပါတယ်။ &lt;ref name=&quot;Attack_star-1&quot;&gt;{{Cite news|title=Jamaat, Shibir go berserk|url=http://www.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=257274|date=13 November 2012|archivedate=26 January 2013|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012632/https://www.thedailystar.net/news-detail-257274}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;attack_newage-1&quot;&gt;{{Cite news|title=Jamaat-Shibir men run amok|url=http://newagebd.com/detail.php?date=2012-11-14&amp;nid=30049|archivedate=27 September 2013|date=14 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927041249/http://newagebd.com/detail.php?date=2012-11-14&amp;nid=30049#.UQPTkPJ5eSq|archive-date=27 September 2013|accessdate=25 May 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927041249/http://newagebd.com/detail.php?date=2012-11-14&amp;nid=30049}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;attack_sun-1&quot;&gt;{{Cite news|title=Jamaat desperately on the offensive|url=http://www.daily-sun.com/details_yes_09-11-2012_Jamaat-desperately-on-the-offensive_314_1_1_1_7.html|archivedate=15 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515115950/http://www.daily-sun.com/details_yes_09-11-2012_Jamaat-desperately-on-the-offensive_314_1_1_1_7.html|archive-date=15 May 2013|accessdate=25 May 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130515115950/http://www.daily-sun.com/details_yes_09-11-2012_Jamaat-desperately-on-the-offensive_314_1_1_1_7.html}}&lt;/ref&gt;

အမြင့်မားဆုံးသော စီရင်ချက်တစ်ခုမှာ ဂျာမက်စ်၏ လက်ထောက်အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး Abdul Quader Mollah မှဖြစ်ပြီး၊ 2013 ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခံခဲ့ရပြီး Shahbag ဆန္ဒပြမှုများ တွင် အဆုံးအဖြတ်ပေးခဲ့သော ပြင်းထန်သော ထောင်ဒဏ်တစ်သက် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ အစိုးရသည် ကနဦးတွင် တွန့်ဆုတ်နေသော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် မိုလာကို သေဒဏ်ချမှတ်ခဲ့သည့် တရားရုံးချုပ်တွင် နောက်ဆုံးတွင် အယူခံဝင်ခဲ့သည်။ Abdul Quader Mollah သည် စစ်ပွဲခုံရုံးကြားနာစစ်ဆေးခြင်းတရားဝင်မှုအပေါ် အငြင်းပွားမှုများကြားတွင် အမေရိကန်၊ ဗြိတိန်နှင့် တူရကီတို့အပြင် ကုလသမဂ္ဂအပါအဝင် နိုင်ငံများမှ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဝေဖန်မှုများကြားတွင် Abdul Quader Mollah ကို ကြာသပတေးနေ့တွင် ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ မငြိမ်မသက်ဖြစ်ခဲ့ရတဲ့ ကာလတစ်ခုပါ။ သို့သော် လူအများစုသည် ကွပ်မျက်ခြင်းကို ထောက်ခံကြသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Mollah Execution: Social sites explode, global media abuzz|url=http://www.thedailystar.net/beta2/news/debate-over-quader-mollah-execution/|date=14 December 2013|archivedate=13 June 2014|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012713/https://www.thedailystar.net/news/debate-over-quader-mollah-execution}}&lt;/ref&gt;

Delwar Hossain Sayeedi သည် အစုလိုက်အပြုံလိုက်သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ မုဒိမ်းကျင့်ခြင်း၊ မီးရှို့ခြင်း၊ လုယက်ခြင်းနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာ သို့ အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ အတင်းအကြပ်ကူးပြောင်းခြင်းတို့တွင် ပါဝင်မှုကြောင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုများဖြင့် ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ ကြိုးဆွဲချ သေဒဏ် ချမှတ်ခံရသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite news|date=28 February 2013|title=Bangladesh war crimes trial: Delwar Hossain Sayeedi to die|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-21611769}}&lt;/ref&gt; သို့သော် နောက်ပိုင်းတွင် ၎င်း၏ ပြစ်ဒဏ်ကို ထောင်ဒဏ်တစ်သက်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite news|date=17 September 2014|title=Top Jamaat leader Sayedee to be in prison until death|url=http://www.thehindu.com/news/international/south-asia/bangladesh-supreme-court-commutes-death-sentence-of-jamaat-leader-delwar-sayedee/article6418811.ece|archivedate=19 September 2014}}&lt;/ref&gt;

Motiur Rahman Nizami ကို လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု၊ မုဒိမ်းမှုနှင့် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု စွဲချက် ၁၆ ချက်ဖြင့် ၂၀၁၅ ခုနှစ် မေလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ကြိုးပေး ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://thediplomat.com/2016/05/bangladesh-hangs-another-islamist-leader/#:~:text=Nizami%2C%20formerly%20the%20head%20of%20Jammat-e-Islami%2C%20the%20country%E2%80%99s,from%20President%20Abdul%20Hamid%20against%20his%20death%20sentence.|title=Bangladesh Hangs Another Islamist Leader|archivedate=28 March 2021|date=15 May 2012}}&lt;/ref&gt;

Salahuddin Quader Chowdhury နှင့် Ali Ahsan Mohammad Mujahid တို့ နှစ်ဦးစလုံးသည် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုနှင့် မုဒိမ်းမှုတို့ဖြင့် ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခံထားရသော Dhaka Central Jail တွင် 2015 ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ 22 ရက်နေ့ ညသန်းခေါင်ကျော် မကြာမီတွင် ကြိုးပေးဆွဲခံခဲ့ရသည် &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/international/two-top-bangladesh-war-criminals-hanged/article7904194.ece|title=Two top Bangladesh war criminals hanged|archivedate=15 January 2016|date=21 November 2015|archive-date=28 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161128041343/http://www.thehindu.com/news/international/two-top-bangladesh-war-criminals-hanged/article7904194.ece}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2015/11/22/world/asia/bangladesh-hangs-2-leaders-convicted-of-war-crimes.html|title=Bangladesh Hangs 2 Leaders Convicted of War Crimes|date=22 November 2015|access-date=15 January 2016|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012631/https://www.nytimes.com/2015/11/22/world/asia/bangladesh-hangs-2-leaders-convicted-of-war-crimes.html}}&lt;/ref&gt;

2016 ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ 3 ရက်နေ့တွင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင် သူဌေးကြီး Mir Quasem Ali သည် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများဖြင့် သံသယရှိ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် လွတ်မြောက်ရေးသမားများကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက် သတ်ဖြတ်မှုဖြင့် ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခံခဲ့ရပြီး Kashimpur အကျဉ်းထောင်တွင် ကြိုးမိန့်ပေးခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/09/bangladesh-executes-prominent-jamaat-leader-160903135231345.html|title=Bangladesh executes last prominent Jamaat leader|archivedate=9 August 2021}}&lt;/ref&gt;

2016 ခုနှစ်တွင်၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်လုံခြုံရေးဥပဒေမူကြမ်းကို အပြီးသတ်ပြီး အစိုးရအဖွဲ့၏ အတည်ပြုချက်ရယူရန် ထားရှိခဲ့သည်။ လွတ်မြောက်ရေးစစ်ပွဲကို ဆန့်ကျင်သည့် မည်သည့်ဝါဒဖြန့်မှုမျိုးကိုမဆို သိမြင်နိုင်သော၊ အာမခံမရနိုင်သော ဥပဒေအဖြစ် အဆိုပြုထားသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://futrlaw.org/the-digital-security-act-2016-draft-a-sneak-peek/|title=The Digital Security Act, 2016 (Draft) : A Sneak Peek|archivedate=17 October 2016|date=7 May 2016|archive-date=19 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019033240/http://futrlaw.org/the-digital-security-act-2016-draft-a-sneak-peek/}}&lt;/ref&gt;

== ပါကစ္စတန်ရှိ မြင်ကွင်းများ ==
{{Denial of Mass Killings}}
စစ်ပွဲအပြီးတွင် ပါကစ္စတန်အစိုးရမှ တည်ထောင်ထားသော Hamoodur Rahman ကော်မရှင်သည် ပါကစ္စတန်စစ်တပ်မှ ကျူးလွန်ခဲ့သော ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများကို သတိပြုမိခဲ့သည်- ကျေးလက်ဒေသတွင် အနှံ့အပြား မီးရှို့မှုနှင့် သတ်ဖြတ်မှုများ၊ ပညာတတ်များနှင့် ပညာရှင်များကို သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ ပုန်ကန်မှုဟန်ဆောင်ပြီး ဘင်္ဂါလီစစ်တပ်အရာရှိများနှင့် စစ်သားများကို သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ ဘင်္ဂါလီအရပ်သားအရာရှိများ၊ စီးပွားရေးသမားများနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းရှင်များကို သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ လက်စားချေခြင်း၊ လက်တုံ့ပြန်ခြင်းနှင့် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းတို့ကို တမင်တကာ လုပ်ရပ်အဖြစ် ဘင်္ဂလီအမျိုးသမီး အများအပြားကို မုဒိမ်းကျင့်ခြင်း၊ ဘင်္ဂါလီ ဟိန္ဒူလူနည်းစုဝင်များကို တမင်သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ နှင့် အစုလိုက် အပြုံလိုက် သင်္ချိုင်းများ ဖန်တီးခြင်း . &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://storyofpakistan.com/the-hamood-ur-rahman-commission-report|title=The Hamood-ur-Rahman Commission Report|access-date=15 January 2016|date=June 2003|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012634/http://storyofpakistan.com/the-hamood-ur-rahman-commission-report/}}&lt;/ref&gt; Hamoodur Rahman ကော်မရှင်က ဤသို့ရေးသားခဲ့သည်- &quot;[ကျွန်ုပ်] ခွဲခြားမဆက်ဆံဘဲ သတ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် လုယက်ခြင်းသည် ပါကစ္စတန်၏ရန်သူများကိုသာ စွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ကြမ်းတမ်းခက်ထန်မှုတွင်၊ အရှေ့ပါကစ္စတန်၏ အသံတိတ်လူများစု၏ ထောက်ခံမှုကို ကျွန်ုပ်တို့ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ . . . CO 53 Field Regiment, Lt. Gen. ၏အမိန့်အရ Comilla Cantonment အစုလိုက်အပြုံလိုက်သတ်ဖြတ်မှု (မတ်လ 27/28 ရက်၊ 1971)၊ ဘင်္ဂလီအရာရှိ ၁၇ ဦးနှင့် အရာရှိ ၉၁၅ ဦးတို့ အသတ်ခံခဲ့ရသည့် Yakub Malik သည် အရာရှိတစ်ဦး၏ လက်ချောင်းများဖြင့် ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရခြင်းမှာ စံနမူနာပြအဖြစ် လုံလောက်ပါသည်။ &lt;ref name=&quot;Genocide they wrote&quot;/&gt; ကော်မရှင်၏ အစီရင်ခံစာနှင့် တွေ့ရှိချက်များကို ပါကစ္စတန် အစိုးရမှ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် ဖိနှိပ်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် အိန္ဒိယနှင့် ပါကစ္စတန် မီဒီယာများသို့ ပေါက်ကြားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကော်မရှင်၏ အနိမ့်ဆုံးသေဆုံးသူ ၂၆,၀၀၀ သည် စစ်ပွဲကို ဖြူစင်စေရန် ကြိုးပမ်းမှုအဖြစ် ဝေဖန်ခံခဲ့ရသည်။ &lt;ref name=&quot;bbc16Jun2011&quot;/&gt;

1971 ခုနှစ်စစ်ပွဲအတွင်း ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် အနောက်ပါကစ္စတန်စစ်တပ်မှ အရာရှိဟောင်းအချို့သည် ၎င်းတို့၏တပ်ဖွဲ့များ၏ ကြီးမားသောရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများကို ဝန်ခံခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;Genocide they wrote&quot;/&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|date=6 December 2015|title=The blueprint for massacre|url=http://www.thedailystar.net/frontpage/the-blueprint-massacre-183016|archivedate=15 January 2016|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012702/https://www.thedailystar.net/frontpage/the-blueprint-massacre-183016}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|date=7 December 2015|title=Partners in the genocide|url=http://www.thedailystar.net/frontpage/partners-the-genocide-183616|archivedate=15 January 2016|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012719/https://www.thedailystar.net/frontpage/partners-the-genocide-183616}}&lt;/ref&gt;

၁၉၇၁ ခုနှစ် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် လွတ်မြောက်ရေး စစ်ပွဲ အတွင်း ပါကစ္စတန်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ|ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်]] ( [[အရှေ့ပါကစ္စတန်]] ) က ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း ပါကစ္စတန်အစိုးရက ဆက်လက်ငြင်းဆိုထားသည်။ ၎င်းတို့သည် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုနှင့်ပတ်သက်၍ “ရန်သူအေးဂျင့်များ” အဖြစ် အစီရင်ခံတင်ပြသော ပါကစ္စတန် သတင်းထောက်များ (ဥပမာ Anthony Mascarenhas ) ကို စွပ်စွဲလေ့ရှိသည်။ &lt;ref&gt;&quot;His article was – from Pakistan's point of view – a huge betrayal and he was accused of being an enemy agent. &lt;/ref&gt; Ithaca College မှ [[နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ]] ပါမောက္ခ Donald W. Beachler ၏ အဆိုအရ : &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.instituteforthestudyofgenocide.org/events/2005iagsconference/abstracts/IAGS%202005.proposal.doc|title=Genocide Denial; The Case of Bangladesh|access-date=28 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426074152/http://www.instituteforthestudyofgenocide.org/events/2005iagsconference/abstracts/IAGS%202005.proposal.doc|archive-date=26 April 2012}}&lt;/ref&gt;
{{Quote|The government of Pakistan explicitly denied that there was genocide. By their refusal to characterise the mass-killings as genocide or to condemn and restrain the Pakistani government, the US and Chinese governments implied that they did not consider it so.}}
အလားတူပင် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေသော [[စစ်ရာဇဝတ်မှု|စစ်ရာဇဝတ်ကောင်များကို]] ဆန့်ကျင်သည့် 2013 Shahbag ဆန္ဒပြမှုများ အပြီးတွင် အင်္ဂလိပ်သတင်းစာဆရာ Philip Hensher က ရေးသားခဲ့သည်- &lt;ref&gt;{{Cite news|title=The war Bangladesh can never forget|url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/the-war-bangladesh-can-never-forget-8501636.html|date=19 February 2013|archivedate=25 May 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230525210232/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/the-war-bangladesh-can-never-forget-8501636.html|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012642/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/war-bangladesh-can-never-forget-8501636.html|accessdate=25 May 2023}}&lt;/ref&gt;
{{Quote|The genocide is still too little known about in the West. It is, moreover, the subject of shocking degrees of denial among partisan polemicists and manipulative historians.}}
၁၉၇၄ ခုနှစ် ဒေလီသဘောတူညီချက် တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်သည် [[စစ်ရာဇဝတ်မှု|စစ်ရာဇဝတ်မှုများ]] ၊ လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇ [[လူသားထုအပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှု|ဝတ်မှုများ၊ လူမျိုး]] သုဉ်းသတ်ဖြတ်မှုတို့အတွက် စစ်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် နိုင်ငံတကာဥပဒေ ပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များအရ စစ်ဘက်အရာရှိ ၁၉၅ ဦးကို တရားစွဲဆိုရန် ပါကစ္စတန်ကို တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ပါကစ္စတန်က ကျူးလွန်ခဲ့သည့် ရာဇဝတ်မှုများအတွက် အလွန်နောင်တရမိကြောင်း တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.genocidebangladesh.org/text-of-the-tri-patriate-agreement-of-bangladesh-pakistan-india/|title=Text of the tri-patriate agreement of Bangladesh-Pakistan-India|date=2 March 2008|access-date=15 January 2016|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012708/http://www.genocidebangladesh.org/text-of-the-tri-patriate-agreement-of-bangladesh-pakistan-india/}}&lt;/ref&gt; ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် က တောင်းဆိုသည့်အတိုင်း ကျူးလွန်သူများကို ၎င်း၏မြေပေါ်တွင် စာရင်းပြုစုရန် ပျက်ကွက်ခဲ့သည်။ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၏ ရာထူးကို ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် Zulfikar Ali Bhutto က ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့ပြီး ၁၉၇၁ ခုနှစ်အတွက် &quot;နောင်တ&quot; နှင့် ပါကစ္စတန်သမ္မတဟောင်း ပါဗက်ဇ် မူရှာရက်ဖ် သည် ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ကျူးလွန်ခဲ့သော &quot;ပိုလျှံမှုများ&quot; အတွက် ဝမ်းနည်းကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့သည့် &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Musharraf boosts Bangladesh ties|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2157891.stm|date=30 July 2002|archivedate=15 January 2016|archive-date=6 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306053830/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2157891.stm}}&lt;/ref&gt;

1971 ခုနှစ်တွင် အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့သော ပါကစ္စတန်လိုလားသော ပြည်သူ့စစ်များ၏ ပူးပေါင်းပါဝင်သူများကို တရားစွဲဆိုရန် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်က ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် နိုင်ငံတကာ ရာဇဝတ်မှုခုံရုံးသည် ပါကစ္စတန် နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးအသိုင်းအဝိုင်းတွင် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်ခံနေရသည်။ 2015 ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ 30 ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးချုပ် Nawaz Sharif ၏ အစိုးရသည် အစောပိုင်း ရာထူးများမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ၏ ရက်စက်ယုတ်မာမှုများတွင် ပါကစ္စတန်၏ အခန်းကဏ္ဍကို ငြင်းဆိုထားကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;thedailystar.net&quot;&gt;{{Cite news|date=1 December 2015|title=Pakistan denies committing war crimes in 1971|url=http://www.thedailystar.net/frontpage/pak-statement-creates-outrage-180628|archivedate=15 January 2016|archive-date=5 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151205151039/http://www.thedailystar.net/frontpage/pak-statement-creates-outrage-180628}}&lt;/ref&gt; ခေတ္တဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် မဟာမင်းကြီးအား ဆင့်ခေါ်ပြီးနောက် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ ထုတ်ပြန်ချက်တွင် “ပါကစ္စတန်သည် ရာဇဝတ်မှုများ သို့မဟုတ် စစ်ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများ ကျူးလွန်ရာတွင် ပါဝင်ပတ်သက်မှုဟု စွပ်စွဲပြောဆိုခြင်းကို ပယ်ချခဲ့သည်။ သမ္မာတရားနှင့် ဝေးကွာ၍ မရနိုင်။&quot; &lt;ref name=&quot;thedailystar.net&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.arabnews.com/world/news/843926|title=Pakistan denies war crimes in Bangladesh|date=December 2015|archivedate=15 January 2016|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012637/https://www.arabnews.com/world/news/843926}}&lt;/ref&gt; အဆိုပါ ထုတ်ပြန်ချက်သည် ပါကစ္စတန်တွင် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ငြင်းဆိုမှု တိုးလာနေသည့် လမ်းကြောင်းကို အမှတ်အသားပြုကာ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ အိန္ဒိယ ပညာရှင် Sarmila Bose က Mukti Bahini အား စစ်ရာဇဝတ်မှုဟု စွပ်စွဲပြီးနောက် အရှိန်အဟုန် မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ဘီဟာရစ်အပေါ် ဘင်္ဂါလီများက ကျူးလွန်ခဲ့သည့် စစ်ရာဇဝတ်မှုများအား ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်တွင် ပိုမိုငြင်းဆိုထားကြောင်း Bose က အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;bbc16Jun2011&quot;/&gt;

ပါကစ္စတန်၏ [[လူမှုအဖွဲ့အစည်း|အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်း]] အများအပြားမှ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံအား ခြွင်းချက်မရှိ တောင်းပန်ရန်နှင့် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုကို အသိအမှတ်ပြုရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည့် ဂျာနယ်လစ် Hamid Mir ၊ &lt;ref&gt;{{Cite news|date=26 March 2013|title=Pakistan must offer unconditional apology|url=http://archive.thedailystar.net/beta2/news/pakistan-must-offer-unconditional-apology/|archivedate=4 March 2016|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304093936/http://archive.thedailystar.net/beta2/news/pakistan-must-offer-unconditional-apology/|accessdate=25 May 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304093936/http://archive.thedailystar.net/beta2/news/pakistan-must-offer-unconditional-apology/}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန်နိုင်ငံဆိုင်ရာ ပါကစ္စတန်သံအမတ်ဟောင်း Husain Haqqani ၊ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thedailystar.net/bangladesh/news/former-pakistani-diplomat-calls-official-apology-bangladesh-1971-genocide-2069089|title=Former Pakistani diplomat calls for official apology to Bangladesh for 1971 genocide|date=30 March 2021|access-date=24 August 2021}}&lt;/ref&gt; လူ့အခွင့်အရေးလှုပ်ရှားသူ Asma Jahangir ၊ &lt;ref name=&quot;thedailystar.net1&quot;&gt;{{Cite news|date=30 March 2013|title=Genocide 1971 – Apology not made due to army factor|url=http://archive.thedailystar.net/beta2/news/apology-not-made-due-to-army-factor/|archivedate=2 March 2016|archive-date=2 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302143504/http://archive.thedailystar.net/beta2/news/apology-not-made-due-to-army-factor/|accessdate=25 May 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160302143504/http://archive.thedailystar.net/beta2/news/apology-not-made-due-to-army-factor/}}&lt;/ref&gt; ပါကစ္စတန်လေတပ်အကြီးအကဲဟောင်း Asghar Khan ၊ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.globalwebpost.com/genocide1971/docs/hamoodur/articles/akhtar_apology.htm|title=[Genocide/1971] Hasan Akhtar: &quot;Pakistan should apologize to BD for '71 tragedy&quot;|access-date=15 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20061021023532/http://www.globalwebpost.com/genocide1971/docs/hamoodur/articles/akhtar_apology.htm|archive-date=21 October 2006}}&lt;/ref&gt; ယဉ်ကျေးမှုတက်ကြွလှုပ်ရှားသူ Salima Hashmi ၊ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://new-pakistan.com/2013/04/01/pakistan-should-apologize-to-bangladesh-salima-hashmi/|title=Pakistan should apologize to Bangladesh: Salima Hashmi|date=April 2013|access-date=15 January 2016|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012721/http://new-pakistan.com/2013/04/01/pakistan-should-apologize-to-bangladesh-salima-hashmi/}}&lt;/ref&gt; နှင့် ကာကွယ်ရေးလေ့လာသုံးသပ်သူ Muhammad Ali Ehsan။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tribune.com.pk/story/471715/why-pakistan-should-apologise-to-bangladesh/|title=Why Pakistan should apologise to Bangladesh|date=27 November 2012|access-date=15 January 2016|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012736/https://tribune.com.pk/story/471715/why-pakistan-should-apologise-to-bangladesh}}&lt;/ref&gt; Asma Jahangir သည် ရက်စက်ယုတ်မာမှုများကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် လွတ်လပ်သော ကုလသမဂ္ဂ စုံစမ်းရေးကော်မရှင်ကို တောင်းဆိုခဲ့သည်။ Jahangir သည် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုအား ပါကစ္စတန်စစ်တပ်၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒအပေါ် လွှမ်းမိုးမှုရလဒ်ကြောင့် ပါကစ္စတန်၏ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုကို အသိအမှတ်ပြုရန် တွန့်ဆုတ်နေခြင်းကိုလည်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;thedailystar.net1&quot; /&gt; ၁၉၇၁ ခုနှစ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုအား ပိတ်ပစ်ရန် လိုအပ်ကြောင်း သူမက ပြောကြားခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dhakatribune.com/bangladesh/2015/dec/03/asma-jahangir-un-body-investigate-genocide-1971|title=Asma Jahangir for UN body to investigate genocide in 1971|access-date=15 January 2016|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012647/https://www.dhakatribune.com/error}}&lt;/ref&gt; ပါကစ္စတန်သမိုင်းပညာရှင် Yaqoob Khan Bangash က ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် လွတ်မြောက်ရေး စစ်ပွဲအတွင်း ပါကစ္စတန်စစ်တပ်၏ လုပ်ရပ်ကို &quot;သောင်းကျန်းသူ&quot; အဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;

== မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်များနှင့် ရုပ်ရှင်များ ==

* Stop Genocide (1971) မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eIK_mi-SJT4|title=Stop Genocide, Documentary film by Zahir Raihan|access-date=8 June 2020|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012646/https://www.youtube.com/watch?v=eIK_mi-SJT4}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|date=19 December 2008|title=The making of Stop Genocide and disappearance of Zahir Raihan|url=https://www.thedailystar.net/news-detail-67680|archivedate=8 June 2020|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012650/https://www.thedailystar.net/news-detail-67680}}&lt;/ref&gt;
* Major Khaled's war (1971) မှတ်တမ်းရုပ်ရှင် &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=tsjTQLtIHEI|title=Khaled's war - English (Full)|access-date=8 June 2020|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012724/https://www.youtube.com/watch?v=tsjTQLtIHEI}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q84481853|title=Major Khaled's war|access-date=8 June 2020|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012739/https://www.wikidata.org/wiki/Q84481853}}&lt;/ref&gt;
* Nine Months to Freedom: The Story of Bangladesh (1972) မှတ်တမ်းရုပ်ရှင် &lt;ref&gt;{{Cite news|date=26 March 2013|title=9 Months To Freedom|url=https://www.thedailystar.net/news/9-months-to-freedom|archivedate=8 June 2020|archive-date=8 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608061231/https://www.thedailystar.net/news/9-months-to-freedom}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indiancine.ma/AKDE/info|title=Nine Months To Freedom: The Story of Bangladesh|access-date=8 June 2020|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012653/https://indiancine.ma/AKDE/info}}&lt;/ref&gt;
* Children of War (2014) သည် ၁၉၇၁ ခုနှစ် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုတွင် ရက်စက်ယုတ်မာမှုများကို ပုံဖော်ထားသည့် ရုပ်ရှင်ဖြစ်သည်။
* Merciless Mayhem: The Bangladesh Genocide Through Pakistani Eyes (2018) တီဗီရုပ်ရှင် ။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt8581384/plotsummary?ref_=tt_ov_pl|title=Merciless Mayhem:The Bangladesh Genocide Through Pakistani Eyes (2018 TV Movie)}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=voT8MPAQyh0|title=Merciless Mayhem:The Bangladesh Genocide Through Pakistani Eyes|access-date=8 June 2020|archive-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012715/https://www.youtube.com/watch?v=voT8MPAQyh0}}&lt;/ref&gt;

== ကြည့်ပါ။ ==
{{Portal|Genocide}}

* 1971 Dhaka တက္ကသိုလ် လူသတ်ပွဲ
* ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် လွတ်မြောက်ရေးစစ်ပွဲ
* Akhira လူသတ်ပွဲ
* Bakhrabad လူသတ်ပွဲ
* ဘင်္ဂါလီ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု အောက်မေ့ဖွယ်နေ့
* Burunga လူသတ်ပွဲ
* Jinjira လူသတ်ပွဲ
* Chuknagar လူသတ်ပွဲ
* The Concert for Bangladesh ၏ ပထမဆုံးသော အကျိုးရှိစေမည့် ဖျော်ဖြေပွဲ
* ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် စစ်ရာဇဝတ်ကောင်တွေကို တရားစီရင်ဖို့ တောင်းဆိုတဲ့ လှုပ်ရှားမှု&lt;nowiki&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:DisplaySpace&quot; id=&quot;mwBGI&quot;&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;nbsp;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;: ၁၉၇၂ မှ လက်ရှိအချိန်ထိ
* ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် လွတ်မြောက်ရေးစစ်ပွဲ စာကြည့်တိုက်နှင့် သုတေသနစင်တာ ၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်စာကြည့်တိုက်သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် လွတ်မြောက်ရေးစစ်ပွဲနှင့် 1971 ခုနှစ်တွင် အပြစ်မဲ့ဘင်္ဂါလီလူမျိုးများကို လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုနှင့်ပတ်သက်သည့် သမိုင်းဝင်စာတမ်းများကို 'ထိန်းသိမ်းပြီး လူသိရှင်ကြား ဖြန့်ဝေရန်' လုပ်ဆောင်နေသည်။

== မှတ်စုများ ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

=== ကိုးကားချက်များ ===
{{Refbegin|3}}
* [[Abul Barkat (economist)|Abul Barkat]], An Inquiry into Causes and Consequences of Deprivation of Hindu Minorities in Bangladesh through the Vested Property Act: Framework for a Realistic Solution Publisher: PRIP Trust (2001) ASIN: B005PWD15O
*  Abul Barkat, Deprivation of Hindu Minority in Bangladesh: Living with Vested Property (Published English and Bengali languages 2008, 2009)
* {{Cite book|title=The Genocide Debate: Politicians, Academics, and Victims|year=2011}}
* {{Cite book|title=International political earthquakes|year=2008}}
* {{Cite book|date=1998|title=Women in Muslim societies: diversity within unity}}
* {{Cite book|title=Nationbuilding, Gender and War Crimes in South Asia|year=2011}}
* {{Cite book|title=Conflict Unending: India-Pakistan Tensions Since 1947|year=2002|url=https://archive.org/details/conflictunending0000gang}}
* {{Cite book|year=2010|title=Extremely Violent Societies: Mass Violence in the Twentieth-Century World|url=https://books.google.com/books?id=48N-XbOltMEC&amp;pg=PA144}}
* {{Cite book|title=Fearful Symmetry: India-pakistan Crises In The Shadow Of Nuclear Weapons|year=2005}}
* {{Cite book|title=Encyclopedia of World Geography: The Indian subcontinent|year=2001}}
* {{Cite book|title=Islam in the World Today: A Handbook of Politics, Religion, Culture, and Society|year=2010|url=https://archive.org/details/islaminworldtoda00unse}}
* {{Cite book|title=Pakistan: Between Mosque and Military|year=2005|url=https://archive.org/details/pakistanbetweenm00haqq}}
* {{Cite book|title=Language Policy, Culture, and Identity in Asian Contexts|year=2006}}
* {{Cite book|title=Genocide: A Comprehensive Introduction|year=2010}}
* {{Cite book|title=Origins of Political Extremism: Mass Violence in the Twentieth Century and Beyond|year=2011}}
* {{Cite book|editor-last2=Enskat|editor-first2=Spiess|editor1-first=Clement|year=2004|title=Political Parties in South Asia}}
* {{Cite book|title=Traitors: Suspicion, Intimacy, and the Ethics of State-Building|year=2009}}
* {{Cite web|archiveurl=Simon Payaslian|title=20th Century Genocides|url=http://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780199743292/obo-9780199743292-0105.xml|archivedate=27 October 2013|archive-date=16 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200516233147/https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780199743292/obo-9780199743292-0105.xml}}
* {{Cite book|year=2012|editor=Samuel Totten|title=Plight and Fate of Women During and Following Genocide|pages=219–248}}
* {{Cite book|title=Deadly Embrace: Pakistan, America, and the Future of the Global Jihad|year=2011}}
* {{Cite book|title=South Asian Partition Fiction in English: From Khushwant Singh to Amitav Ghosh|year=2010}}
* {{Cite book|year=2011|title=Women, War, and the Making of Bangladesh: Remembering 1971}}
* {{Cite book|title=The Routledge Handbook of Terrorism Research|year=2011}}
* {{Cite book|title=The Foreign Policy of Pakistan: Ethnic Impacts on Diplomacy, 1971–1994|year=1997}}
* {{Cite journal|title=Rape as Genocide: Bangladesh, the Former Yugoslavia, and Rwanda|year=2000|pages=89–102}}
* {{Cite book|editor-last2=Fair|title=Political Islam and Governance in Bangladesh|year=2010}}
* {{Cite book|title=War and Secession: Pakistan, India, and the Creation of Bangladesh|year=1992}}
* {{Cite book|title=Genocide Since 1945|year=2012}}
* {{Cite book|title=The Wars of Afghanistan: Messianic Terrorism, Tribal Conflicts, and the Failures of Great Powers|year=2011}}
* {{Cite book|title=Language and National Identity in Asia|year=2007}}
{{Refend}}

=== ကျမ်းကိုးစာရင်း ===
{{Reflist|2}}

== နောက်ထပ်ဖတ်ရန် ==
* [http://www.gendercide.org/case_bangladesh.html ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ Genocide in 1971၊] A Gendercide Watch case study
* [https://web.archive.org/web/20150402164154/http://indiafacts.co.in/infographic-state-hindus-bangladesh/ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ရှိ ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များ၏ အခြေအနေ]

== ပြင်ပလင့်များ ==
* [https://web.archive.org/web/20100308004522/http://www.genocidebangladesh.org/ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုမှတ်တမ်း]
* [http://www.newagebd.net/article/11145/articlelist/323/Cartoon လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုနေ့] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220131152102/https://www.newagebd.net/article/11145/articlelist/323/Cartoon |date=31 January 2022 }} ၊ ''ခေတ်သစ်'' ၊ 14 မတ်လ 2017 ကို တနိုင်ငံလုံးကျင်းပသင့်သည်။
* Delwar Jahid မှ [https://web.archive.org/web/20170316113441/http://gbnews24.com/breaking-news/article/call-for-international-recognitio/ လူမျိုးသုဉ်းသတ်ဖြတ်မှုနေ့အား နိုင်ငံတကာအသိအမှတ်ပြု လေးစားလိုက်နာရန် တောင်းဆိုအပ်ပါသည်။]
* [https://web.archive.org/web/20170323200927/http://www.bssnews.net/newsDetails.php?cat=0&amp;id=651764&amp;date=2017-03-23 ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်သည် ၁၉၇၁ ခုနှစ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုအား ကုလသမဂ္ဂ၏ အသိအမှတ်ပြုမှု ရယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။]
* [http://www.newstoday.com.bd/index.php?option=details&amp;news_id=2467591&amp;date=2017-03-25 ယနေ့ Genocide နေ့] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224192304/http://www.newstoday.com.bd/index.php?option=details&amp;news_id=2467591&amp;date=2017-03-25 |date=24 February 2021 }}
* [http://www.hindustantimes.com/world-news/bangladesh-wants-un-to-declare-march-25-as-genocide-day-in-remembrance-of-1971/story-sC2eS7cCnpLLhbGTC6cUSN.html ၁၉၇၁ ခုနှစ်အတွက် အောက်မေ့ဖွယ်အဖြစ် မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့ကို လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုနေ့အဖြစ် ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ပေးရန် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် တောင်းဆို] ၊ ''Hindustan Times'' ၊ မတ် ၂၃၊ ၂၀၁၇
* [http://www.hindustantimes.com/analysis/looking-back-at-1971-how-india-s-intervention-in-bangladesh-shaped-south-asia/story-bpHKfX4ou3TErdfazvE8yO.html ဘင်္ဂလားဒေ့ခ်ျတွင် အိန္ဒိယ၏ စွက်ဖက်မှုသည် တောင်အာရှကို ပုံဖော်ပုံ] ၊ ''Hindustan Times'' ၊ စက်တင်ဘာ ၂၂၊ ၂၀၁၆
* [https://scroll.in/article/832420/by-marking-genocide-day-bangladesh-seeks-to-remember-what-pakistan-wants-to-forget လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုနေ့ကို အထိမ်းအမှတ်ပြုခြင်းဖြင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်သည် ပါကစ္စတန်ကို မေ့ထားလိုသောအရာကို အမှတ်ရရန် ကြိုးစားနေကြောင်း] ၊ Scroll.in၊ 25 မတ်လ 2017</text>
      <sha1>mk1t54m1zjidi7im0i6i9x52e4fjg6l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထန်တလန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245355</id>
    <revision>
      <id>1043440</id>
      <parentid>1042771</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T06:26:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထင်ရှားဖြစ်ရပ်များ */</comment>
      <origin>1043440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24986" sha1="3fycs6tja92mm57atwx6bbt9mzjaoht" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| conflict    = ထန်တလန်တိုက်ပွဲ
| width       = 
| partof      = [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်]] မှ [[ချင်း စစ်မြေပြင်]]
| image       =
| image_size  =
| alt         =
| caption     = 
| date        = စက်တင်ဘာ ၂၀၂၁ – ဖြစ်ပွားနေဆဲ
| place       = [[ထန်တလန်မြို့]]၊ ချင်းပြည်နယ်
| coordinates = {{coord|22|41|57|N|93|25|41|E|region:MM|display=inline,title}}
| map_type    = 
| map_relief  = 
| map_size    = 
| map_marksize = 
| map_caption = 
| map_label   = 
| territory   = 
| result      = တိုက်ခိုက်နေဆဲ
* ထန်တလန်၏ သုံးပုံနှစ်ပုံ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီဖြစ်ကြောင်း CNA/CDF ဆို
* ၂၀၂၃ တွင် စစ်ကောင်စီတပ်များ တပ်စွဲထားဆဲဖြစ်ကာ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် ကြိုးစားနေဆဲ
| combatant1  = {{flagdeco|MYA}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]
* {{armed forces|MYA}}
** [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့]]
| combatant2  = {{flagicon image|Chin National Army Flag.svg}}[[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]&lt;br/&gt;{{flagicon image|CNO-CNDF Flag.svg}}[[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]
| commander1  = စောရဲမှူးအောင်&lt;br/&gt;ဟိန်းမြတ်စိုး&lt;ref&gt;[https://www.irrawaddy.com/news/burma/pows-reveal-names-of-junta-captains-who-reduced-chin-town-of-10000-to-ashes.html POWs Reveal Names of Junta Captains Who Reduced Chin Town of 10,000 to Ashes], 13 February 2023&lt;/ref&gt;
| commander2  = မသိရှိရ
| units1      = [[တပ်မတော်]]
* ခမရ ၂၆၉&lt;ref name=&quot;th&quot;/&gt;
[[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့]]
| units2      = CDF-ထန်တလန်
| strength1   = 
| strength2   = 
| casualties1 = 
| casualties2 =
| casualties3 =
| notes       = 
| campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}}
}}
'''ထန်တလန်တိုက်ပွဲ''' ဆိုသည်မှာ [[ချင်းပြည်နယ်]] [[ထန်တလန်မြို့|ထန်တလန်]]မြို့ကို [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|မြန်မာစစ်တပ်]] နှင့် ဒေသခံ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]တော်လှန်ရေးသမားများကြား ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် တိုက်ပွဲများ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပွားနေခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ တိုက်ပွဲကြောင့် မြို့တွင်း အကြီးအကျယ် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;symbol&quot;&gt;{{Cite web |date=2022-11-09 |title=How Myanmar’s Thantlang Township Became a Symbol of Resistance |url=https://time.com/6230340/myanmar-military-resistance-thantlang/ |access-date=2023-03-23 |website=Time |language=en |archive-date=17 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230217213857/https://time.com/6230340/myanmar-military-resistance-thantlang/ }}&lt;/ref&gt; ထန်တလန်မြို့နယ်ကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ရန် စစ်အစိုးရက ကြိုးပမ်းနေသဖြင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်လျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;peacemonitor&quot;&gt;[https://mmpeacemonitor.org/319845/nearly-30-junta-soldiers-killed-in-battle-in-timit-river-plain-between-hakha-thantlang/ Nearly 30 junta soldiers killed in battle in Timit river plain between Hakha-Thantlang], 5 June 2023&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-14 |title=ထန်တလန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲမှာ CDF-ထန်တလန် စစ်ဦးစီးချုပ် ကျဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c05gqg79edjo |access-date=2026-05-05 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

== နောက်ခံ ==
[[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် စစ်တပ်က အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် ထန်တလန်မြို့နယ်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|အာဏာသိမ်းမှု ဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြပွဲ]] အများအပြားကို မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။ ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြပွဲများကို စစ်အစိုးရက နှိမ်နင်းခဲ့ရာ ဒေသခံအများအပြားက လက်နက်များကိုင်ဆောင်ကာ ချင်းပြည်နယ်မှ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များက စတင် ခုခံခဲ့ကြသည်။ စစ်တပ်က အရပ်သားများအား သေနတ်နှင့် လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပစ်ခတ်မှုများကြောင့် အရပ်သားများ သေဆုံးခဲ့ပြီး မြို့အား အကြိမ်ပေါင်းများစွာ မီးရှို့ခဲ့ခြင်းကြောင့် အဆောက်အဦပေါင်း ထောင်ချီကာ မီးလောင်ကျွမ်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ချင်းတော်လှန်ရေးသမားများသည် မြို့နယ်တွင် နယ်မြေစိုးမိုးမှု စတင်ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;news&quot;&gt;{{cite news |title=The Military Tried to Burn Thantlang Down: How a Myanmar Township Defied the Odds to Become a Resistance Stronghold |url=https://time.com/6230340/myanmar-military-resistance-thantlang/ |date=9 November 2022 |last=Fishbein |first=Emily |work=Time |accessdate=23 June 2023 |archivedate=17 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230217213857/https://time.com/6230340/myanmar-military-resistance-thantlang/ }}&lt;/ref&gt;

== တိုက်ပွဲ ==
၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ထန်တလန်မြို့တွင် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]] (CNA) နှင့် [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|CDF]] - ထန်တလန်မှ စစ်ကောင်စီစခန်းတစ်ခုအား တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်သား ၃၀ ခန့် ကျဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် စစ်အစိုးရတပ်များက  ခရစ်ယာန်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအား သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ တစ်လအကြာတွင် ၎င်းတို့သည် ဘုရားကျောင်းနှစ်ကျောင်းနှင့် အိမ်ခြေ ၁၆၄ လုံးကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;rfa&quot;&gt;{{cite news |title=Once-bustling town of Thantlang reduced to rubble by Myanmar’s junta |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/thantlang-03312023162932.html| date=31 March 2023 |work=RFA |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://myanmar-now.org/en/news/new-fighting-breaks-out-in-chin-states-thantlang/|title=New fighting breaks out in Chin State’s Thantlang|date=28 September 2021 |work=Myanmar Now |language=en}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလနှောင်းပိုင်းတွင် ချင်းတပ်များသည် [[ထန်တလန်မြို့နယ်]] အတွင်းရှိ ကျေးရွာ ၈၈ ရွာအနက်မှ ၅၁ ရွာကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;news&quot;/&gt;

၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်က ထန်တလန် နှစ်ခြင်းခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;rfa&quot;/&gt; ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စစ်သားနှစ်ဦးနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့|ရဲအရာရှိ]] လေးဦးအား ချင်းတပ်ဖွဲ့က လက်နက်များနှင့်အတူ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ ထန်တလန်မြို့၏ သုံးပုံနှစ်ပုံခန့်ကို တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://myanmar-now.org/en/news/chin-resistance-forces-capture-six-including-an-army-lieutenant-in-thantlang-ambush/|title=Chin resistance forces capture six, including an army lieutenant, in Thantlang ambush|date= 2 February 2023|work=Myanmar Now |language=en}}&lt;/ref&gt;

တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားမှုကြောင့် ၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအစောပိုင်းတွင် ထောင်နှင့်ချီသော ဒေသခံများက နေရပ်ကို စွန့်ခွာသွားစေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-09-23|title=Thousands flee Thantlang, Chin State after clashes with junta troops|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/thousands-flee-thantlang-chin-state-after-clashes-with-junta-troops/|access-date=2021-11-02|website=Frontier Myanmar|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ထန်တလန်မြို့ခံ ၁၀,၀၀၀ ကျော်သည် မြို့တွင်းမှ ထွက်ပြေးခဲ့ကာ ကျေးလက်ဒေသနှင့် အိမ်နီးချင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံ [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]တွင် ခိုလှုံနေခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-10-30|title=Army shelling in Myanmar blamed for setting 160 homes ablaze|url=https://apnews.com/article/religion-myanmar-aung-san-suu-kyi-77ebb5eccc8b09d6e77975f6601cbbde|access-date=2021-11-02|website=AP NEWS|language=en}}&lt;/ref&gt; ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ထန်တလန်မြို့၏ နေရာအများအပြား မီးလောင်ကျွမ်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;symbol&quot;/&gt; တိုက်ပွဲများကြောင့် ထန်တလန်မြို့တွင် မြို့ခံပြည်သူလူထုမရှိတော့ဘဲ စစ်ကောင်စီတပ်သားများသာ ကျန်ရှိနေကြောင်း သိရသည်။

== တကျော့ပြန် တိုက်ပွဲ ==

=== ၂၀၂၃ ခုနှစ် ===
၂၀၂၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက်နေ့တွင် CNA/CNDF တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ထန်တလန်ရဲစခန်းကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နံနက် ၂ နာရီတွင် ရဲစခန်းကို အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ရာ ရဲအရာရှိလေးဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ချင်းတပ်ဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ကျဆုံးကာ တိုက်ခိုက်ရေးသမားတစ်ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ရိုင်ဖယ်သေနတ် အလက် ၄၀ အပါအဝင် လက်ပစ်ဗုံးများ၊ ခဲယမ်းမီးကျောက်များနှင့် ဒရုန်းဖျက်လက်နက်များ သိမ်းဆည်းရမိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bnionline.net/en/news/chin-resistance-groups-capture-police-station-thangtlang-town-chin-state|title=Chin resistance groups capture police station in Thangtlang town, Chin State|date=13 February 2023|work=BNI Online|language=en}}&lt;/ref&gt; ထိုတိုက်ခိုက်မှုအပြီးတွင် တပ်မတော်သည် [[ခလရ (၂၆၉)|ခမရ ၂၆၉]] တပ်စွဲထားသည့် မြို့အနီးရှိ စစ်တပ်ကုန်းကိုသာ ဆက်လက် ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;th&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/chin-02102023163418.html|title=Ethnic Chin rebels dispute junta claim of martial law in one key township|date=10 February 2023|work=RFA|language=en}}&lt;/ref&gt;

မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် စစ်အစိုးရက ထန်တလန်မြို့အနီးရှိ [[ခွာဘုံ (က)ရွာ၊ ထန်တလန်မြို့နယ်|ခွါဘုံကျေးရွာ]]ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဒေသခံ ရှစ်ဦး သေဆုံးပြီး ၂၀ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;rfa&quot; /&gt;

မေလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စစ်အစိုးရ စစ်သား ၁၅၀ ခန့်သည် ထန်တလန်အား ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် ဟားခါးမှ ထွက်ခွာခဲ့ပြီး ချင်းတပ်များနှင့် ထိပ်တိုက်တွေ့ဆုံကာ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ယင်းတိုက်ပွဲတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂၇ ဦး ကျဆုံးခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးသမား ၁၂ ဦး သေဆုံးကာ ၁၀ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;peacemonitor&quot; /&gt;

ဇွန်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် စစ်အစိုးရတပ်များက ဟားခါးမြို့နယ်၊ လုံခါရှိ တော်လှန်ရေးစခန်းကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ကြောင်း ပြည်တွင်းမီဒီယာများက ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ထန်တလန်မြို့နယ်တွင် စစ်ကြောင်းတစ်ခုရှိနေပြီး အခြားစစ်ကြောင်းတစ်ခုမှာ ဆက်လက်ချဉ်းကပ်လာနေကြောင်း သိရသည်။&lt;ref&gt;[https://twitter.com/TheChindwin/status/1668766457684180992 The junta army reportedly killed two comrades of the Chinland Defense Force - Hakha (CDF - Hakha) and the Chin National Army (CNA) at a base camp near Lungkhar village in Hakha township of Chin state, Myanmar, on Monday], Chindwin News Agency&lt;/ref&gt; တိုက်ခိုက်မှုအတွင်း တော်လှန်ရေးသမား ၃ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ ဇွန်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် သီးမစ်တောင်ကြား၌ တိုက်ပွဲများ ထပ်မံဖြစ်ပွားခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင် ၅၀ ကျော် သေဆုံးပြီး ၂၀ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကာ ချင်းတပ်ဖက်မှ ၁၂ ဦး ကျဆုံးပြီး ၁၂ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-seize-resistance-camp-in-ambush-in-chin-state.html|title=Myanmar Junta Troops Seize Resistance Camp in Ambush in Chin State|date=14 June 2023|work=The Irrawaddy|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== ၂၀၂၄ ခုနှစ် ===
၂၀၂၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် [[ချင်းပြည်ကောင်စီ|ချင်းပြည်အစိုးရ]]ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များသည် [[ထန်တလန်မြို့]]ပေါ်ရှိ CB ဘဏ်၌ တပ်စွဲထားသော စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းကို အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ကြောင်း CDF ထန်တလန်မှ တာဝန်ရှိသူတစ်ဦးက ပြောကြားခဲ့သည်။ မွန်းလွဲ ၁ နာရီ ၁၅ မိနစ်မှစ၍ ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ရာ ၂ နာရီဝန်းကျင်တွင် စခန်းကို အလုံးစုံသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီတပ်သားအလောင်းများနှင့် လက်နက်ခဲယမ်းများ သိမ်းဆည်းရရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ဇူလိုင် ၂၂ ရက်နေ့မှစ၍ &quot;Tilim Operation-4&quot; အမည်ဖြင့် စတင်ခဲ့သော ထန်တလန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲအတွင်း Auto တောင်စခန်း ၃ ခု၊ ထန်တလန်-ဟားခါးလမ်းပိုင်းရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းများနှင့် မြို့တွင်းရှိ Lai Villa တည်းခိုခန်းစခန်းတို့ကိုလည်း သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ပြီးဖြစ်ကြောင်း CDF ထန်တလန်မှ တာဝန်ရှိသူက ပြောဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250531035113/https://yktnews.com/2024/10/186803/|archivedate=31 May 2025|title=ထန်တလန်မြို့ပေါ် CB ဘဏ်၌ တပ်စွဲထားသော စစ်ကောင်စီ တပ်စခန်းကို အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီး စစ်သား အလောင်းများနှင့် လက်နက်ခဲယမ်းများ သိမ်းဆည်းရရှိ|url=https://yktnews.com/2024/10/186803/|publisher=Khit Thit Media|date=October 7, 2024|accessdate=31 May 2025}}&lt;/ref&gt;

=== ၂၀၂၆ ခုနှစ် ===
တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများသည် ထန်တလန်မြို့အတွင်း စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသည့် နေရာများကို ၂၀၂၆ ဇွန် ၁၂ ရက်မှစ၍ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ဇွန် ၁၃ မှ ဇူလိုင် ၁၅ ရက်အတွင်း ရဲစခန်း၊ ကျောင်းများ၊ ဆေးရုံ၊ မီးသတ်ရုံးနှင့် ဟိုတယ်ဇုန်တို့ကို အဆင့်ဆင့် ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၁၆ ရက်နေ့တွင် မြို့တစ်မြို့လုံးကို အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက ထန်တလန်မြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက် |url=http://www.moi.gov.mm/news/85333 |access-date=2026-07-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ထင်ရှားဖြစ်ရပ်များ ==
ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးခရိုင်အတွင်းရှိ ထန်တလန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ ရှေ့တန်းစစ်မြေပြင် တွင် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၂ ရက်နေ့က ချင်လဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (ထန်တလန်) — CDF-Thantlang ၏ စစ်ဦးစီးချုပ် ဖြစ်သူ အသက် ၃၀ ခန့်အရွယ် ဆလိုင်းရမ်ဇဲရ် (Ram Zel) ကျဆုံးခဲ့သည်။ အဆိုပါ ဖြစ်စဉ်သည် ထန်တလန်မြို့ပေါ်ရှိ စစ်တပ် အခိုင်အမာတပ်စွဲထားသော အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) ရုံးအား တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ရန် ပြင်ဆင်နေစဉ် စစ်တပ်ဘက်မှ ပစ်ခတ်မှုကြောင့် ကျဆုံးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အဆိုပါ တိုက်ပွဲဖြစ်စဉ်အတွင်း စစ်ဦးစီးချုပ် အပါအဝင် တော်လှန်ရေးရဲဘော် စုစုပေါင်း ၁၆ ဦး ကျဆုံးခဲ့ကြောင်းကို ဘီဘီစီသတင်းဌာနက အောက်တိုဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ရေးသားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-14 |title=ထန်တလန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲမှာ CDF-ထန်တလန် စစ်ဦးစီးချုပ် ကျဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c05gqg79edjo |access-date=2026-07-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-10-13 |title=ထန်တလန် မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲမှာ စစ်ဦးစီးချုပ် သေဆုံး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/thantlang-battles-died-cdf-10132024024256.html |access-date=2026-07-10 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၁ ပဋိပက္ခများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၂ ပဋိပက္ခများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၃ ပဋိပက္ခများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၄ ပဋိပက္ခများ]]
[[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]]</text>
      <sha1>3fycs6tja92mm57atwx6bbt9mzjaoht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ချင်း စစ်မြေပြင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>270482</id>
    <revision>
      <id>1043442</id>
      <parentid>1041570</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T06:27:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထန်တလန်နယ် */</comment>
      <origin>1043442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88206" sha1="t8u6bxye7dnvo5bzc0hc9cuhmuzzqz2" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict|conflict=ချင်းဒေသစစ်မြေပြင်|partof=[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]  |image=Chin_State_in_Myanmar.svg|image_size=250 px|caption=မြန်မာနိုင်ငံ၊ ချင်းပြည်နယ်ပြ မြေပုံ|date= ဧပြီလ ၂၀၂၁ - လက်ရှိ

|place= {{flag|Chin State}}, မြန်မာနိုင်ငံ|territory= [[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]မှ [[ချင်းပြည်]] (Chinland) အုပ်ချုပ်မှုကြေညာခဲ့။ &lt;ref&gt;https://myind.net/Home/viewArticle/chinese-backed-rebels-in-myanmar-declare-new-country-on-indias-eastern-border {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240302150316/https://myind.net/Home/viewArticle/chinese-backed-rebels-in-myanmar-declare-new-country-on-indias-eastern-border|date=2 March 2024}}&lt;/ref&gt;|status=	ဖြစ်ပွားနေဆဲ
|combatant1={{flagicon image|Flag of the Myanmar Armed Forces.svg}} [[တပ်မတော်]]
* {{army|MYA}}
** {{flagicon image|Mm-north-western-rmc.svg}} [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
*{{flagicon image|Air_Force_Ensign_of_Myanmar.svg}} [[တပ်မတော် (လေ)]]
* {{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]]
ပြည်သူ့စစ်
*{{flagicon image|Flag_of_Zomi_Re-unification_Organisation.svg}} [[ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]

|combatant2=
*{{flagicon image|Chin National Army Flag.svg}} [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]] 
*{{flagicon image|CNO-CNDF Flag.svg}} [[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]
*{{flagicon image|Flag of Chin State.svg}} [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]
*{{flagicon image|PDF Zoland Flag.jpg}} PDF-Zoland
*{{flagicon image|Flag of the Arakan Army, under the United League of Arakan.svg}} [[အာရက္ခတပ်တော်]]
*{{flagicon image|Flag of the Anti-fascist Internationalist Front.jpg}} [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး နိုင်ငံတကာတပ်ဦး]]|strength1=6+ infantry battalions in the State &lt;ref&gt;{{cite web |title=Military Command structure in Chin State |url=https://www.chinhumanrights.org/wp-content/uploads/2009/02/Chin-Human-Rights-Organizaiton-1.mp4?_=1 |website=Chin Human Rights Organization |access-date=2023-08-06 |archive-date=2022-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708132426/https://www.chinhumanrights.org/wp-content/uploads/2009/02/Chin-Human-Rights-Organizaiton-1.mp4?_=1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; and other deployed troops|strength2=10,000 (CDF and CNF only){{sfn|Ye Myo Hein|2022|page=41}}|casualties1=900+ killed and several wounded&lt;sup&gt; ''as of July 2022''&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;BNI 900&quot;&gt;{{cite web |title=Over 900 Myanmar junta soldiers killed in battles in Chin and Sagaing over six months |url=https://www.bnionline.net/en/news/over-900-myanmar-junta-soldiers-killed-battles-chin-and-sagaing-over-six-months |website=BNI Online|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231106134609/https://www.bnionline.net/en/news/over-900-myanmar-junta-soldiers-killed-battles-chin-and-sagaing-over-six-months|archivedate=6 November 2023}}&lt;/ref&gt;|casualties2=53 killed and several wounded&lt;sup&gt; ''as of July 2022''&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;BNI 900&quot; /&gt;|campaignbox={{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}}}}'''ချင်း စစ်မြေပြင်'''သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း [[ချင်းပြည်နယ်]]နှင့် ယင်းနှင့်ထိစပ်နေသော ဒေသများတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများ]]ကို ခြုံငုံဖော်ပြသည့် အခေါ်အဝေါ် ဖြစ်သည်။ ဤပဋိပက္ခများသည် စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်သည့် ပြည်သူလူထု၏ ခုခံတော်လှန်မှုနှင့်အတူ စတင်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ်ကုန်ပိုင်းနှင့် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အစောပိုင်းကာလများအထိ ပြင်းထန်သော တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည်။

== နောက်ခံသမိုင်း ==
၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]က အရပ်သားအစိုးရကို ဖြုတ်ချကာ အာဏာသိမ်းယူပြီးနောက် တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် ငြိမ်းချမ်းစွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|ဆန္ဒပြမှုများ]] ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီ၏ အကြမ်းဖက် နှိမ်နင်းမှုများကြောင့် ပြည်သူလူထု၏ လက်နက်ကိုင် ခုခံတော်လှန်မှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ချင်းပြည်နယ်သည် ထိုလက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေး၏ အစောဆုံးနှင့် အပြင်းထန်ဆုံး ဖြစ်ပွားရာဒေသများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။

သမိုင်းကြောင်းအရ၊ ချင်းပြည်နယ်သည် [[ဗမာလူမျိုး]]က ဦးဆောင်သော အစိုးရအပေါ် မကျေနပ်မှုများနှင့် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် လိုလားမှုများ ရှိခဲ့ဖူးသည်။ [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း|၁၉၈၈ ခုနှစ် အရေးတော်ပုံ]]နောက်ပိုင်းတွင်လည်း စစ်အစိုးရကို ဆန့်ကျင်သည့် လှုပ်ရှားမှုများ ရှိခဲ့သော်လည်း [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ်အာဏာသိမ်းမှု]]နောက်ပိုင်း ပေါ်ပေါက်လာသည့် ခုခံတော်လှန်မှုမှာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်ကာ ဒေသခံပြည်သူလူထု အများအပြား ပါဝင်လာခဲ့သည်။

== အကျိုးဆက်များ ==
ချင်းရေးရာအဖွဲ့ချုပ် (ICA) ၏ စာရင်းများအရ ချင်းပြည်နယ်လူဦးရေ၏ ထက်ဝက်ခန့်နီးပါးသည် ပဋိပက္ခများကြောင့် နေရပ်စွန့်ခွာတိမ်းရှောင်နေကြသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ချင်းပြည်နယ်တွင် လူဦးရေ ၅၀၀,၀၀၀ ခန့်ရှိရာ၊ စစ်ကောင်စီအာဏာသိမ်းပြီးနောက် ၎င်းတို့အထဲမှ လူဦးရေ ၂၀၀,၀၀၀ ခန့်မှာ စစ်ဘေးတိမ်းရှောင်နေကြရကြောင်း သိရသည်။ ICA ကောက်ယူထားသည့် စာရင်းများနှင့် အကူအညီပေးသူများ၏ မှတ်တမ်းများအရ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လအတွင်း လူဦးရေ ၁၃၀,၀၀၀ သည် ချင်းပြည်နယ်တွင်းမှာပင် နေရပ်ရွှေ့ပြောင်းတိမ်းရှောင်နေရသည်။ ကျန် ၇၀,၀၀၀ ခန့်သော မြန်မာနိုင်ငံသားများသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ မီဇိုရမ်၊ မဏိပူရပြည်နယ်နှင့် နယူးဒေလီမြို့များတွင် ဒုက္ခသည်အဖြစ် ခိုလှုံနေကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/18/62462|title=ချင်းပြည်နယ် လူဦးရေ၏ ထက်ဝက်နီးပါး ပဋိပက္ခကြောင့် နေရပ်တိမ်းရှောင်|publisher=Mizzima|accessdate=2025-7-16}}&lt;/ref&gt;

== ခုခံတော်လှန်ရေး အဖွဲ့အစည်းများ ==
ချင်းပြည်နယ်တွင် စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်ရန် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော အဓိက ခုခံတော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်-

=== ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး/တပ်မတော် ===
{{Main article|ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး|ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်}}
ချင်းပြည်နယ်၏ သက်တမ်းအရင့်ဆုံး လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်ပြီး စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်းတွင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]နှင့် ပူးပေါင်းကာ စစ်ကောင်စီကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ CNF/A သည် ချင်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ ဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ (CDFs) ကို လေ့ကျင့်ပေးခြင်းနှင့် စစ်ရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းတို့တွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။  

၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး (CNF) သည် မင်းတပ်မြို့နယ်၌ စစ်တပ်၏ အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုကို ရှုတ်ချခဲ့သည်။ ထို့နောက် မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် CNF သည် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) နှင့် နှစ်ဖက်သဘောတူညီချက်တစ်ရပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ အဆိုပါ သဘောတူညီချက်တွင် အပြန်အလှန်အသိအမှတ်ပြုမှုနှင့် လေးစားမှုဖြင့် အာဏာရှင်စနစ်ကို ဆန့်ကျင်တော်လှန်ရေး၊ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီစနစ် ဖော်ဆောင်ရေးတို့အတွက် တန်းတူရေးအခြေခံဖြင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သွားမည်ဟု ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.springsprouts.info/stakeholders/cnf|title=ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250529043824/https://www.springsprouts.info/stakeholders/cnf|archivedate=၂၉ မေ ၂၀၂၅|accessdate=29 May 205|publisher=Spring Sprouts}}&lt;/ref&gt; 

=== ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ (Chinland Defense Force - CDFs) ===
{{Main article|ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်}}
၂၀၂၁ ခုနှစ် မတ်လနှင့် ဧပြီလများတွင် ချင်းပြည်နယ်၏ မြို့နယ်အသီးသီး (ဥပမာ- မင်းတပ်၊ ကန်ပက်လက်၊ ထန်တလန်၊ ဖလမ်း၊ တီးတိန်၊ ဟားခါး စသည်ဖြင့်) တွင် ဒေသခံပြည်သူများက ဖွဲ့စည်းခဲ့သော မြို့နယ်၊ ဒေသအခြေပြု ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များဖြစ်သည်။ CDFs တပ်ဖွဲ့များသည် တစ်မြို့နယ်စီ သီးခြားဖွဲ့စည်းထားသော်လည်း နယ်မြေအလိုက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ ပြုလုပ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အစပိုင်းတွင် အမဲလိုက်သေနတ်များနှင့် လက်လုပ်သေနတ်များဖြင့်သာ တပ်ဆင်ထားသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှုများနှင့် လက်နက်ကြီးများပါ ပိုင်ဆိုင်လာခဲ့ကြသည်။ 

=== ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CNDF) ===
{{Main article|ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့}}
၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော အင်အားကြီးမားသည့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ချင်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းဒေသများ၊ အထူးသဖြင့် [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]နှင့် [[ကလေးမြို့|ကလေး-]]ဖလမ်းလမ်း တစ်လျှောက်တို့တွင် အဓိကလှုပ်ရှားပြီး အခြားသော ဒေသခံကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းကာ စစ်ကောင်စီတပ်များကို ခုခံတိုက်ခိုက်လျက်ရှိသည်။ [[ချင်းညီနောင်]]အဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်တပ်ဖွဲ့တစ်ခု ဖြစ်သည်။  

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ချင်းဒေသတော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများ
!စဉ်
!နိုင်ငံရေးအဖွဲ့စည်း
!တပ်ဖွဲ့
!ချင်းမျိုးနွယ်စု ကိုယ်စားပြုမှု
!နယ်မြေ
|-
|၁။
|Zotung Federal Council
|CDF-Zotung
|[[ဇိုတုံးလူမျိုး|ဇိုတုံး]]မျိုးနွယ်စု
|ဇိုတုန်နယ်မြေ
|-
|၂။
|
|CDF-Matupi
|[[မတူလူမျိုး|မတူ]]မျိုးနွယ်စု
|
|-
|၃။
|
|CDF-Kalay-Gabaw-Gangaw
|
|
|-
|၄။ 
|CDF-Hakha Central Council
|CDF-Hakha 
|ဟားခါး[[လိုင်လူမျိုး|လိုင်]]မျိုးနွယ်စု
|
|-
|၅။
|Thantlang Council
|CDF-Thangtlang
|ထန်တလန်[[လိုင်လူမျိုး|လိုင်]]မျိုးနွယ်စု
|
|-
|၆။
|Lautu Regional People Administration
|CDF-Lautu
|[[လောက်သူဘာသာစကား|လောက်တူ]]မျိုးနွယ်စု
|
|-
|၇။
|Zopheiram Council
|CDF-Zophei
|[[ဇိုဖေဘာသာစကား|ဇိုဖေ]]မျိုးနွယ်စု
|
|-
|၈။
|Maraland Council
|CDF-Mara
|မရာမျိုးနွယ်စု
|
|-
|၉။
|Paletwa Council
|CDF-Paletwa
|ခူမီး/ခမီးမျိုးနွယ်စု
|
|-
|၁၀။
|Mindat Council
|CDF-Mindat
|[[ချိုးလူမျိုး|ချိုး]]မျိုးနွယ်စု
|
|-
|၁၁။
|Senthang Central Council
|CDF-Senthang
|[[ဆဲန်ထန်ဘာသာစကား|ဆဲန်တန်]]မျိုးနွယ်စု
|
|-
|၁၂။
|Tedim Township Council
|PDA
|[[တီးတိန်လူမျိုး|တီးတိန်]] (ဇိုမီး)မျိုးနွယ်စု
|
|-
|၁၃။
|Thado Council
|CDF-Thado
|[[ကူကီးလူမျိုး|ထာဒို]]မျိုးနွယ်စု
|
|-
|၁၄။
|Tonzang Township Council
|CDF-Tonzang
|တွန်ဇံမျိုးနွယ်စု
|
|-
|၁၅။
|Siyin Regional Council
|CDF-CDM-Siyin
|[[စီးယင်းလူမျိုး|စီးယင်း]]မျိုးနွယ်စု
|
|-
|၁၆။
|Kanpetlet Council
|CDF-Kanpetlet
|[[ဒိုင်လူမျိုး|ဒိုင်]](ယင်ဒူး) မျိုးနွယ်စု
|
|-
|၁၇။
|Zanniatland People's Organization
|CDF-Zannaitram
|[[ဇန်ညှပ်လူမျိုး|ဇန်နိယက်]]မျိုးနွယ်စု
|
|-
|၁၈။
|Hualngoram People's Organization
|CDF-Hualgoram
|[[ဟွာလ်ငိုလူမျိုး|ဟွာလ်ငို]]မျိုးနွယ်စု
|
|-
|၁၉။
|Maraland Territorial Counicl
|Maraland Defence Force - MDF
|[[မရာလူမျိုး|မရာ]]မျိုးနွယ်စု
|
|}

== အဓိကတိုက်ပွဲများနှင့် ဖြစ်ရပ်များ (၂၀၂၁-လက်ရှိ) ==
[[ဖိုင်:Chin state district map 2022.svg|thumb|ချင်းပြည်နယ်၏ ခရိုင်မြေပုံ]]{{Main article|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)}}
ချင်းပြည်နယ်တွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ ပြင်းထန်သော တိုက်ပွဲများနှင့် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ အများအပြား ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

=== ချင်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း ===

==== တွန်းဇံနယ် ====
တွန်းဇံမြို့နယ်သည် ချင်းပြည်နယ်၊ တီးတိန်ခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြောက်ဘက်စွန်းရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တွန်းဇံမြို့နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ [[ကလေးမြို့နယ်]]နှင့် [[တမူးမြို့နယ်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[တီးတိန်မြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ရှိ မိဇိုရမ်ပြည်နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ [[မဏိပူရပြည်နယ်]]များ တည်ရှိသည်။

တွန်းဇံမြို့နယ်တွင် လှုပ်ရှားသော တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များမှာ CDF-Tonzang နှင့် PDA-Tedim တို့ ဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီနှင့် ပူးပေါင်းလေ့ရှိသော အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အခြေစိုက် [[ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်|Zomi Revolutionary Army]] (ZRA) တပ်ဖွဲ့တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ 

၂၀၂၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်တွင် အခြေစိုက်သည့် Zomi Revolutionary Army (ZRA) နှင့် စစ်ကောင်စီတပ် ပူးပေါင်းအဖွဲ့က [[တွန်းဇံမြို့နယ်]]ရှိ CNA တပ်မဟာ (၄) စခန်းကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ယင်းကျူးကျော်မှုကို ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော် (CNA) နှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များက ပြန်လည်တိုက်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပြီး ZRA တပ်ဖွဲ့ဝင်များ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်။ ဆုတ်ခွာသည့် လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်တွင် ZRA တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် အိမ်ခြေ ၈၀ ခန့်ရှိသော Nakzang ([[နတ်ဇန်ရွာ၊ တွန်းဇံမြို့နယ်|နတ်ဇန်]]) ရွာကို ဘုရားရှိခိုးကျောင်းမှ လွဲ၍ ရွာလုံးကျွတ် မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ ဤတိုက်ခိုက်မှုသည် ငလျင်ဘေးဒဏ်သင့်ပြည်သူများအား ကူညီကယ်ဆယ်ရေးအတွက် ယာယီအပစ်အခတ်ရပ်စဲထားချိန်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|publisher=Khit Thit Media|accessdate=29 May 2025|date=2025 April 5|title=တွန်းဇံမြို့ရှိ CNA တပ်စခန်းကို စစ်တပ်နှင့် ZRA ပူးပေါင်း အဖွဲ့က ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ပြီး Nakzang ရွာကို ရွာလုံးကျွတ် မီးရှို့ဖျက်ဆီးသွား|url=https://yktnews.com/2025/04/210374/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250529042902/https://yktnews.com/2025/04/210374/|archivedate=29 May 2025}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၆ မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ချင်းလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိခဲ့သော [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[တွန်းဇံမြို့]]အား စစ်တပ်နှင့် [[ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]] (ZRA-EC) တို့ ပူးပေါင်းဖွဲ့စည်းထားသည့် တပ်ဖွဲ့က ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-05-21 |title=တွန်းဇံမြို့ကို အစိုးရတပ်နဲ့ ZRA ပူးပေါင်းတပ်တွေ ​ထိန်းချုပ် |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/05/21/%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%87%e1%80%b6%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b7%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af-%e1%80%a1%e1%80%85%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8%e1%80%9b%e1%80%90/ |access-date=2026-05-21 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==== တီးတိန်နယ် ====
တီးတိန်မြို့နယ်သည် ချင်းပြည်နယ်၏ မြောက်ဘက်စွန်းတွင် တည်ရှိသော မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တီးတိန်မြို့နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ [[ကလေးမြို့နယ်]]နှင့် သာစည်မြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊အနောက်ဘက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]၊ မြောက်ဘက်တွင် [[တွန်းဇံမြို့နယ်]]များ တည်ရှိသည်။

၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၉ ရက်မှစ၍ ကလေးမြို့မှ ချင်းတောင်တန်းဘက်သို့ စစ်ကောင်စီတပ်မ ၇၇ လက်အောက်ခံ တပ်ရင်းခြောက်ရင်းမှ အင်အား ၈၀၀ ခန့်ဖြင့် [[သိုင်းငင်းရွာ၊ တီးတိန်မြို့နယ်|သိုင်းငင်း]]၊ တီးတိန်မြို့များသို့ ဦးတည်ကာ စစ်ကြောင်းထိုးခဲ့သည်။ မေလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် [[တီးတိန်မြို့နယ်]]၊ စီးယင်းဒေသရှိ မွာလ်ပီးရွာမရောက်မီ ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များက ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာမှ တိုက်ပွဲများ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ မေလ ၂၁ ရက်နေ့က တီးတိန်မြို့နယ်၊ ကလေး-သိုင်းငင်း ကားလမ်းပေါ်ရှိ မွာလ်ပီးကျေးရွာအနီးတွင် စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းနှင့် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့များသည် ရှေ့ဆက်တိုးနိုင်ခြင်းမရှိဘဲ ဇွန်လလယ်တွင် ကလေးမြို့မှ စားနပ်ရိက္ခာ၊ လက်နက်ခဲယမ်းနှင့် လူအင်အားများကို ထပ်မံဖြည့်တင်းခဲ့သည်။ မွာလ်ပီးနှင့် ထေးဇန်ရွာအနီးရှိ စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းကို ဇွန်လ ၂၅ ရက်မှစ၍ ချင်းပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက လိုက်လံတိုက်ခိုက်ရာ ဇွန်လ ၂၈ ရက်နေ့အထိ တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ အဆိုပါတိုက်ပွဲများအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်၏ ကာကင်းစခန်းသုံးခုကို ချင်းပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့များသည် အကျအဆုံးများခဲ့ပြီး ရှေ့မတိုးနိုင်သည့်အပြင် နောက်သို့ ဆုတ်ခွာနေရကြောင်း သိရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2025/07/05/403051.html|title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပထမ ခြောက်လပတ် မြန်မာပြည်စစ်ရေး သုံးသပ်ချက် ၂|accessdate=2025-7-12|publisher=The Irrawaddy}}&lt;/ref&gt;

=== ချင်းပြည်နယ် အလယ်ပိုင်း ===

==== ဖလမ်းနယ် ====
{{Main|ဖလမ်းတိုက်ပွဲ}}
၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းက ချင်းပြည်နယ်၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]ရှိ [[လုမ်သဲရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|လုမ်သဲ]] (Lumte) ရွာကို လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အနည်းဆုံး ခြောက်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အိမ်ခြေ ၈၀ ခန့်ရှိ လုံသဲမ်ရွာ ကျေးရွာဆေးပေးခန်း၊ ဘုရားကျောင်း အပါအဝင် နေအိမ်ခြောက်လုံးခန့် ပျက်စီးသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/59487/|title=ဖလမ်းမြို့၊လုံသဲမ်ကျေးရွာကျန်းမာရေးဆေးပေးခန်းကိုစစ်ကောင်စီ ဗုံးကြဲ၊ ၆ ဦးသေဆုံး|accessdate=2025-6-22|publisher=Myanmar Now|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622135026/https://myanmar-now.org/mm/news/59487/|archivedate=2025-6-22}}&lt;/ref&gt;

===== CNDF နှင့် CDF-Hualgoram ထိတွေ့မှု =====
၂ ဇူလိုင် - ချင်းပြည်နယ်၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]တွင် နယ်မြေအငြင်းပွားမှုကြောင့် [[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (CNDF) နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ် (Hualngoram) တပ်ဖွဲ့များအကြား ဇူလိုင် ၂ ရက်နေ့မှ ၃ ရက်နေ့အထိ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ CNDF က CDF ဟွာလ်ငိုးရမ် တပ်ဖွဲ့ဝင် ၄ ဦးကို ဖမ်းဆီးထားသည်။&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/686b58f4aec603c0e6214d02|title=ချင်းလက်နက်ကိုင်နှစ်ဖွဲ့ တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေ၍ ချင်းဒေသခံ ထောင်နှင့်ချီ အိန္ဒိယဘက်သို့ ထွက်ပြေး|publisher=Narinjara|accessdate=2025-7-5}}&lt;/ref&gt; 

* ဇူလိုင် ၂ ရက်နှင့် ၃ ရက်တို့ကလည်း ဖလမ်းမြို့နယ်၊ [[စတောမ်ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|စတွာမ်]]၊ [[လျန်နှာ (ဟောင်း)ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|လျန်နှာ]]၊ [[သီးကျိရ်ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|သီးကျီရ်]]ကျေးရွာများတွင် CNDF နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ်တို့အကြား ထိတွေ့ပစ်ခတ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khonumthung.org/cndf-%e1%80%94%e1%80%be%e1%80%84%e1%80%b7%e1%80%ba-cdf-hualngoram-%e1%80%a1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%91%e1%80%ad%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%b1%e1%80%b7%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%af/|title=CNDF နှင့် CDF-Hualngoram အကြား ထိတွေ့မှုဖြစ်ပွား|publisher=Khonumthung News|accessdate=2025-7-5}}&lt;/ref&gt; ဇူလိုင် ၃ ရက်တွင် [[ချင်းညီနောင်|ချင်းညီနောင်အဖွဲ့]] (CB) ဝင် CNDF နှင့် [[ချင်းပြည်ကောင်စီ|ချင်းလဲန်းကောင်စီ]] (CC) ဝင် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ်တို့ နှစ်ဖက်စလုံးက နိုင်ငံရေးအရ ညှိနှိုင်းဆွေးနွေး အဖြေရှာရန် လိုအပ်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* ဇူလိုင် ၅ ရက်တွင် [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့|ရိခေါဒါရ်မြို့]]ပေါ်၌ နံနက် ၈ နာရီမှ ညနေ ၆ နာရီအထိ နှစ်ဖက်အပြန်အလှန် ပစ်ခတ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဤတိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းသည် CNDF နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ်တို့ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းရန် စီစဉ်နေချိန် ဖြစ်သည်။ CNO/CNDF ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ CNDF အဖွဲ့ဝင်များ တီးအိုချောင်းရွာတွင် တွေ့ဆုံရန် သွားရောက်စဉ် CDF ဟွာလ်ငိုရမ်မှ အလစ်အငိုက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် တိုက်ပွဲများ စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း အိန္ဒိယဘက်ခြမ်း ဇိုခေါ်ထာရ်သို့ ကျည်များ ကျရောက်ခဲ့သဖြင့် အိန္ဒိယအာဏာပိုင်များက ပစ်ခတ်မှု ရပ်တန့်ရန် သတိပေးခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် CNDF ကလည်း ဒေသခံများကို မိနစ် ၃၀ အတွင်း အမြန်ဆုံး ထွက်ခွာရန် သတိပေးခဲ့သည်။
* ဇူလိုင် ၆ ရက်တွင် CNDF ဌာနချုပ်အနီးတွင် ချင်းလဲန်းကောင်စီတပ်များပါဝင်သည့် CDF-ဟွာလ်ငိုးရမ်တပ်ဖွဲ့များနှင့် CNDF တို့အကြား ပြင်းထန်သောတိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲများကြောင့် ရိခေါ်ဒါရ်မြို့ခံ ၁,၀၀၀ ကျော်သည် မြစ်ကိုဖြတ်ကျော်ကာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]၊ ဇိုခေါ်ထာရ်သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည်။ အိန္ဒိယအာဏာပိုင်များကလည်း တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားချိန်တွင် နယ်စပ်ဂိတ်တံတားကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။
* ထို့အပြင် ဇူလိုင် ၅ ရက်တွင် ချင်းလဲန်းကောင်စီဝင် CDF မာရာ (CDF Mara) က ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ဝင် မာရာလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ် (MDF) နှင့် [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) တို့သည် မတူပီမြို့နယ်၊ လိုင်လင်းပီမြို့ရှိ ၎င်းတို့၏ ဌာနချုပ်ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းရန် အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ထိုးစစ်ဆင်လာကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဇူလိုင် ၃ ရက်တွင် MDF နှင့် AA တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် လာအိုကျေးရွာမှ စစ်ကြောင်းထိုးလာပြီး CDF မာရာဌာနချုပ်နှင့် ၁ မိုင်ခန့်အကွာအထိ ရောက်ရှိနေပြီဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2025/07/06/403115.html|title=အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး ချင်းလက်နက်ကိုင် ၂ ဖွဲ့ တိုက်ပွဲဖြစ်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၅|publisher=The Irrawaddy}}&lt;/ref&gt;
* ၈ ဇူလိုင် - NUG နိုင်ငံတော်ယာယီသမ္မတက CNF/CNA, CNO/CNDF နှင့် CDF-Hualngoram ကို လိပ်မူပြီး၊ ချင်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား ထိတွေ့မှုကို အမြန်ဆုံး ငြိမ်းချမ်းသည့် နည်းလမ်းဖြင့် နိုင်ငံရေး စားပွဲဝိုင်းတွင်သာ ညှိနှိုင်းအဖြေရှာကြရန် တိုက်တွန်းကြောင်း သဝဏ်လွှာ ပို့လိုက်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/09/61541|title=ပဋိပက္ခများကို ငြိမ်းချမ်းသောနည်းလမ်းဖြင့် ဆွေးနွေးရန် ချင်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များကို NUG ယာယီသမ္မတ တိုက်တွန်း|accessdate=၂၀၂၅-၇-၈|publisher=Mizzima}}&lt;/ref&gt; NUCC ကလည်း ချင်းပြည်တော်လှန်ရေး အင်အားစုများအကြား ဖြစ်ပွားနေသည့် သဘောထားကွဲလွဲမှုများကို နိုင်ငံရေး နည်းလမ်းဖြင့် ဆွေးနွေး အဖြေရှာကြပါဟု ပန်ကြားချက်ထုတ်ပြန်သည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khumimediagroup.com/2025/07/09/%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%be%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%9b%e1%80%b1%e1%80%b8-%e1%80%a1%e1%80%84/|title=ချင်းပြည်တော်လှန်ရေး အင်အားစုများအကြား ဖြစ်ပွားနေသည့် သဘောထားကွဲလွဲမှုများကို နိုင်ငံရေး နည်းလမ်းဖြင့် ဆွေးနွေး အဖြေရှာကြပါရန် NUCC ပန်ကြား|publisher=Khumi Media Group|accessdate=10 July 2025|archive-date=11 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250811060546/https://khumimediagroup.com/2025/07/09/%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8-%E1%80%A1%E1%80%84/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ၁၀ ဇူလိုင် - ဇူလိုင် ၅ ရက်နေ့တွင် CNDF မှ [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့]]ကို ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး ဖလမ်းမြို့နယ်အတွင်း၌ ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်(CNA) ၊ CDF – Hualngoram နှင့် CNDFတပ်ဖွဲ့ များ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ  ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက် ညပိုင်းတွင် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/11/61775|title=ရိခေါ်ဒါရ်မြို့မှ CNDF တပ်များဆုတ်ခွာ ၊ ချင်းတပ်ဖွဲ့များအကြား ဆက်လက်ညှိနှိုင်းဆွေးနွေး|publisher=Mizzima|accessdate=2025-7-13}}&lt;/ref&gt;
*

==== ဟားခါးနယ် ====
၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၀ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် ချင်းပြည်နယ်မြို့တော် [[ဟားခါးမြို့|ဟားခါး]]၏ မြောက်ဘက် ၁၀ မိုင်ခန့်အကွာတွင်ရှိသည့် [[ချွန်ကျုံးရွာ၊ ဟားခါးမြို့နယ်|ချွန်ကျုံးရွာ]]ကို လေတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ မိသားစုဝင်လေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကလေးငယ်တစ်ဦးအပါအဝင် ဒေသခံ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၉ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်ဟု သတင်းများက ဖော်ပြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ဟားခါး ချွန်ကျုံးကျေးရွာ စစ်ကောင်စီ ဗုံး ၂ ကြိမ်ကြဲ ၄ ဦး သေဆုံး၊ ၉ ဦး ဒဏ်ရာရ|url=https://burmese.voanews.com/a/sac-airstrike-on-chin-village/7895668.html|publisher=VOA Burmese|accessdate=2025-6-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622133332/https://burmese.voanews.com/a/sac-airstrike-on-chin-village/7895668.html|archivedate=2025-6-22}}&lt;/ref&gt; ယင်းဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုအပေါ် [[ချင်းပြည်အစိုးရ]]က ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ပြင်းထန်စွာ ရှုတ်ချကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာချက်အမှတ် ၇/၂၀၂၄ ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo?fbid=122194550828230682&amp;set=pb.61556920467564.-2207520000|publisher=Government of Chinland|title=ချွန်ကျုံကျေးရွာရှိ ပြည်သူများအား အကြမ်းဖက်စစ်ကောင်စီမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုအပေါ် သဘောထားထုတ်ပြန်ချက်|accessdate=2025-6-22}}&lt;/ref&gt;

==== ထန်တလန်နယ် ====
{{Main|ထန်တလန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ}}
တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများသည် ထန်တလန်မြို့အတွင်း စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသည့် နေရာများကို ၂၀၂၆ ဇွန် ၁၂ ရက်မှစ၍ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ဇွန် ၁၃ မှ ဇူလိုင် ၁၅ ရက်အတွင်း ရဲစခန်း၊ ကျောင်းများ၊ ဆေးရုံ၊ မီးသတ်ရုံးနှင့် ဟိုတယ်ဇုန်တို့ကို အဆင့်ဆင့် ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၁၆ ရက်နေ့တွင် မြို့တစ်မြို့လုံးကို အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက ထန်တလန်မြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက်|url=http://www.moi.gov.mm/news/85333|website=Ministry Of Information|access-date=2026-07-17|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း ===

==== မတူပီနယ် ====
၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့မှ ၁၇ ရက်နေ့အထိ [[မတူပီမြို့]]တွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့နှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များ (AA နှင့် Yaw Army အပါအဝင်) က စစ်ကောင်စီ၏ တပ်စခန်းများအား ထိုးစစ်ဆင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီ၏ [[တပ်မတော် (ကြည်း)#ခြေမြန်တပ်ရင်းများ (ခမရ)|ခမရ (၃၀၄) တပ်ရင်း]]ကို အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ကြောင်း ဇွန်လ ၁၈ ရက်နေ့၌ ချင်းညီနောင်တပ်ဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း ဟောင်ဝစ်ဇာ လက်နက်ကြီးများနှင့် လက်နက်ခဲယမ်းများ သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သော်လည်း နှစ်ဖက်ထိခိုက်သေဆုံးမှု အသေးစိတ်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ထိုအချိန်က မတူပီမြို့ရှိ ခလရ (၁၄၀) အပါအဝင် အခြားစစ်ကောင်စီတပ်စခန်းများကို ဆက်လက်ထိုးစစ်ဆင်နေဆဲဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|archivedate=28 May 2025|title=မတူပီက စစ်ကောင်စီတပ်ရင်းတစ်ခုကို ချင်းတော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်တွေ သိမ်းယူ|publisher=RFA Burmese|accessdate=28 May 2025|url=https://www.rfa.org/burmese/news/matupi-sac-camp-seized-06182024092253.html|date=2024.06.18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250528163555/https://www.rfa.org/burmese/news/matupi-sac-camp-seized-06182024092253.html}}&lt;/ref&gt;

CDF - မတူပီ ချင်းအင်အားစုသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် စစ်ရေးနှင့် နိုင်ငံရေးသဘောထား ကွဲလွဲမှုများကြောင့် CDF - မတူပီ၊ တပ်မဟာ-၁ နှင့် CDF - မတူပီ၊ တပ်မဟာ-၂ အဖြစ် နှစ်ခြမ်းကွဲသွားခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် CDF - မတူပီ၊ တပ်မဟာ-၁ သည် MRO / Chin Defense Force - မတူပီအဖြစ် ICNCC နှင့် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင် CDF - မတူပီ၊ တပ်မဟာ-၂ မှာ Chinland Defense Force - မတူပီ / မတူပီကောင်စီအဖြစ် ချင်းလဲန်းကောင်စီနှင့် ချင်းပြည်အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာသည်။ ချင်းတောင်ပိုင်းရှိ မတူပီမြို့ကို MRO / Chin Defense Force - မတူပီ ပါဝင်သော ချင်းညီနောင်နှင့် မဟာမိတ်များက ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲအပြီး တစ်နှစ်ကျော်အကြာတွင် MRO / Chin Defense Force - မတူပီမှ ချင်းတော်လှန်ရေးအင်အားစုများသည် ချင်းအမျိုးသားကောင်စီ - မတူပီ (CNC – Matupi) ကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်လိုက်ပြီဟု ဇူလိုင်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် တရားဝင် ကြေညာခဲ့သည်။

ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ မတူပီမြို့နယ်အခြေစိုက် ချင်းတော်လှန်ရေးအင်အားစုများသည် ကနဦးတော်လှန်ရေးကာလတွင် အစုအဖွဲ့တစ်ခုအဖြစ်မှ ယခုတော်လှန်ရေး ၄ နှစ်ကျော်လာချိန်တွင် နိုင်ငံရေးအစုအဖွဲ့ စင်ပြိုင် ၃ ခုအထိ ရှိလာခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် မတူပီတော်လှန်ရေးအဖွဲ့ချုပ် (Matupi Revolutionary Organisation- MRO) က ချင်းအမျိုးသားကောင်စီ - မတူပီ (Chin National Council - Matupi) သည် မတူပီမြို့နယ်ရှိ ပြည်သူလူထုကို လုံးဝကိုယ်စားမပြုကြောင်း ဇူလိုင်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန် ကြေညာခဲ့သည်။

==== မင်းတပ်နယ် ====
၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလနှောင်းပိုင်းတွင် မင်းတပ်မြို့၌ ဒေသခံပြည်သူများက CDF မဖွဲ့စည်းမီ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့များကို လက်လုပ်သေနတ်များဖြင့် စတင်ခုခံခဲ့ကြသည်။ မေလအတွင်းတွင် စစ်ကောင်စီတပ်များက မင်းတပ်မြို့ကို ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီး CDFs များက ပြင်းထန်စွာ ခုခံခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီတပ်များက မြို့တွင်းသို့ လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပစ်ခတ်ကာ လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မင်းတပ်မြို့သည် ချင်းပြည်နယ်တွင် စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များအကြား ပထမဆုံး အကြီးစားတိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သော မြို့များအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤတိုက်ပွဲများကြောင့် မြို့ခံလူဦးရေ၏ ၉၅% ကျော် ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။  

မင်းတပ်တိုက်ပွဲသည် မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) က စစ်ကြေညာခြင်းမပြုမီ လက်နက်ကိုင်ခုခံမှု တိုးလာစေသည့် လက္ခဏာတစ်ရပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်ပိုင်းတွင်လည်း မင်းတပ်မြို့နှင့် မင်းတပ်မြို့နယ်သည် ပဋိပက္ခများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားရာ ဒေသတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ပြီး ချင်းပြည်နယ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပဋိပက္ခများစွာထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ 

၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ မေလ (၁၃) ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီက စစ်အုပ်ချုပ်ရေး (Martial Law) အမိန့်အမှတ် ၄/၂၀၂၁ ဖြင့် မင်းတပ်မြို့နယ်ကို အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ တိုင်းမှူးကို စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ အပ်နှင်းခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite news|title=ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့တွေနဲ့ တိုက်ပွဲဖြစ်နေတဲ့ မင်းတပ်မြို့နယ်ကို စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကြေညာ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250529080223/https://www.rfa.org/burmese/news/mindat-martial-law-05132021141855.html|archivedate=29 May 2025|accessdate=29 May 2025|date=2021.05.13|url=https://www.rfa.org/burmese/news/mindat-martial-law-05132021141855.html|publisher=RFA Burmese}}&lt;/ref&gt; 

၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့က ချင်းပြည်နယ်၊ [[မင်းတပ်မြို့]]ကို အလုံးစုံ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ကြောင်း တရားဝင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာ ၉ ရက်နေ့မှစ၍ [[ချင်းညီနောင် စစ်ဆင်ရေး|ချင်းညီနောင်စစ်ဆင်ရေး]] (Operation CB) အဖြစ် မင်းတပ်နှင့် ဖလမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများကို ဆင်နွှဲခဲ့ရာ ဒီဇင်ဘာ ၂၁ ရက်နေ့တွင် မင်းတပ်မြို့ အခြေစိုက် [[ခြေမြန်တပ်ရင်း (မြန်မာ)|ခလရ ၂၇၄ တပ်ရင်း]]ကို အပြီးသတ် ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းစစ်ဆင်ရေးအတွင်း ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံထားရသည့် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ၁၃ ဦးကိုလည်း ကယ်တင်နိုင်ခဲ့သည်ဟု ချင်းညီနောင်အဖွဲ့က ဆိုသည်။ မင်းတပ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲကို ချင်းညီနောင်နှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များဖြစ်သည့် Yaw Defense Force (YDF)၊ Yaw Army (YA)၊ မုံရွာခရိုင်တပ်ရင်း (၃) တို့က ပူးပေါင်းဆင်နွှဲခဲ့ပြီး အာရက္ခတပ်တော် (AA) မှ စစ်လက်နက်၊ ခဲယမ်း၊ စစ်ကူများနှင့် စစ်ရေးဆိုင်ရာ အကြံဉာဏ်များကို ပံ့ပိုးကူညီခဲ့ကြောင်း သိရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250529073044/https://yktnews.com/favicon.ico|archivedate=29 May 2025|title=မင်းတပ်မြို့အခြေစိုက် ခလရ ၂၇၄ တပ်ရင်းကို အပြီးတိုင် ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့ပြီး မင်းတပ်မြို့ကို အလုံးစုံ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီဟု ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ တရားဝင်ထုတ်ပြန်၊ နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသား ၁၃ ဦးကိုလည်း ကယ်တင်နိုင်ခဲ့|url=https://yktnews.com/2024/12/196564/|publisher=Khit Thit Media|date=December 22, 2024|accessdate=29 May 2025}}&lt;/ref&gt;

==== ကန်ပလက်နယ် ====
၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၂ ရက်တွင် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ ကန်ပက်လက်မြို့ကို ချင်းတော်လှန်ရေးအင်အားစုများက သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ချင်းညီနောင်အဖွဲ့နှင့် ကန်ပက်လက်ကောင်စီတို့က ဆိုသည်။ ကန်ပက်လက်ကောင်စီနှင့် CDF – ကန်ပက်လက်တပ်ရင်း – ၇ တို့၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ မြို့ပေါ်တွင် တပ်စွဲထားသည့် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ပြည်သူများ၏ ညှိနှိုင်းပေးမှုကြောင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက် ည ၁၂ နာရီခန့်တွင် ကန်ပက်လက်မြို့မှ စွန့်ခွာသွားခဲ့သည် ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ကန်ပက်လက်ကောင်စီ၏ သတင်းနှင့် ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့ကလည်း ကန်ပက်လက်မြို့ကို ကန်ပက်လက်ပြည်သူများက ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ပြီးဖြစ်ကြောင်းနှင့် ပြည်သူများ၏ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၂ ရက်တွင် သက်သေပြခဲ့ပြီဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://khonumthung.org/%E1%80%80%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7-%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF/|title=ကန်ပက်လက်မြို့ သိမ်းပိုက်နိုင်ပြီဟု ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ အတည်ပြု|accessdate=2025-6-22|publisher=Khonumthung|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622115934/https://khonumthung.org/%E1%80%80%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7-%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF/|archivedate=2025-6-22}}&lt;/ref&gt;

ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ကန်ပက်လက်နှင့် ကျင်ဒွေး မြို့နယ်အတွင်းနေထိုင်သည့် အသက် ၁၈ နှစ် ပြည့်ပြီးသူတိုင်း အခြေခံစစ်သင်တန်း တက်ရောက်ကြရန် Chin Defense Force – Kanpetlet က ဇူလိုင်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ထားသည်။&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://khumimediagroup.com/2025/07/09/%e1%80%a1%e1%80%9e%e1%80%80%e1%80%ba-%e1%81%81%e1%81%88-%e1%80%94%e1%80%be%e1%80%85%e1%80%ba%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%ae%e1%80%b8%e1%80%9e%e1%80%b0%e1%80%90%e1%80%ad/|title=အသက် ၁၈ နှစ်ပြည်ပြီးသူတိုင်း စစ်သင်တန်းတက်ကြရန် CDF-Kanpetlet ထုတ်ပြန်|accessdate=8 July 2025|publisher=Khumi Media Group}}{{Dead link|date=June 2026 }}&lt;/ref&gt;

==== ပလက်ဝနယ် ====

== ဖြစ်ရပ်များ ==

=== ၂၀၂၄ ===

* ချင်းပြည်နယ်တွင် [[မတူပီမြို့နယ်]]၊ [[တွန်းဇံမြို့နယ်]]၊ [[ကျီခါးမြို့]]၊ [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့|ရိဒ်ခေါ်ဒါရ်မြို့]]၊ [[လိုင်လင်းပီမြို့]]၊ [[ကျင်ဒွေးမြို့]]၊ [[မကွီအိမ်နူးမြို့|မကွီးအိမ်နူးမြို့]]၊ [[နှာဟရိန်မြို့]]၊ [[ရေဇွာမြို့]]၊ [[ဝေဘူလမြို့]]၊ [[ဆူရ်ခွားမြို့]] တွေကို ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များက ထိန်းချုပ်ထားပြီး၊ [[ပလက်ဝမြို့နယ်|ပလက်၀မြို့နယ်]]ကို [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) က ထိန်းချုပ်ထားသည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းက [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]ရှိ [[လုမ်သဲရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|လုမ်သဲ]] (Lumte) ရွာကို လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အနည်းဆုံး ခြောက်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အိမ်ခြေ ၈၀ ခန့်ရှိ လုမ်သဲရွာ ကျေးရွာဆေးပေးခန်း၊ ဘုရားကျောင်း အပါအဝင် နေအိမ်ခြောက်လုံးခန့် ပျက်စီးသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/59487/|title=ဖလမ်းမြို့၊လုံသဲမ်ကျေးရွာကျန်းမာရေးဆေးပေးခန်းကိုစစ်ကောင်စီ ဗုံးကြဲ၊ ၆ ဦးသေဆုံး|accessdate=2025-6-22|publisher=Myanmar Now|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622135026/https://myanmar-now.org/mm/news/59487/|archivedate=2025-6-22}}&lt;/ref&gt;

=== ၂၀၂၅ ===

* [[၂ ဇူလိုင်]] - ချင်းပြည်နယ်၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဟွာလ်ငိုလူမျိုး|ဟွာလ်ငို]]ရမ်ဒေသတွင် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂ ရက်နေ့က ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CNDF) နှင့် ဟွာလ်ငိုရမ် ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CDF) တို့အကြား တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း သတင်းရရှိသည်။ ဟွာလ်ငိုရမ် CDF က CNDF အား ၎င်းတို့နယ်မြေအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ပြီး ဒရုန်းဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သော်လည်း CNDF ကမူ ဟွာလ်ငိုရမ် CDF က ၎င်းတို့အဖွဲ့ဝင်များကို စတင်ပစ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Fighting Between Chin Resistance Forces in Falam Township|url=https://www.bnionline.net/en/news/fighting-between-chin-resistance-forces-falam-township|access-date=2025-07-05|website=Burma News International|language=en}}&lt;/ref&gt; ဟွာလ်ငိုရမ် CDF နှင့် ဆက်နွှယ်နေသော [[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]က နှစ်ဖက်အဖွဲအစည်းမှ ခေါင်းဆောင်များအနေဖြင့် ပြန်လည်ချေဖျက်မရသည့် ချင်းလူမျိုးအချင်းချင်းကြား ကြီးမားသော စစ်ရေးပဋိပက္ခများကို မဖန်တီးရန်တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ဤအခြေအနေနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်တွင် CNDF နှင့် မဟာမိတ်ဖြစ်သော [[ချင်းညီနောင်|ချင်းညီနောင်အဖွဲ့]]ကလည်း တင်းမာမှုလျှော့ချလိုကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း ပြင်ပတောင်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများက စစ်ရေးအကူအညီများဖြင့် ပါဝင်လာပါက CNDF ဘက်က မားမားမတ်မတ် ရပ်တည်မည်ဟု ထုတ်ပြန်သည်။ &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2025/07/05/126319/|title=ချင်းလူမျိုး အချင်းချင်းအကြား စစ်ရေးပဋိပက္ခမဖန်တီးဘဲ စစ်ရေးပြင်ဆင်မှုများ ချက်ချင်းရပ်ရန် ချင်းပြည်ကောင်စီ တိုက်တွန်း|publisher=Ludu Nway Oo|accessdate=2025-7-5}}&lt;/ref&gt;
* ၂ ဇူလိုင် - ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်တွင် နယ်မြေအငြင်းပွားမှုကြောင့် ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CNDF) နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ် (Hualngoram) တပ်ဖွဲ့များအကြား ဇူလိုင် ၂ ရက်နေ့မှ ၃ ရက်နေ့အထိ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ CNDF က CDF ဟွာလ်ငိုရမ် တပ်ဖွဲ့ဝင် ၄ ဦးကို ဖမ်းဆီးထားသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဇူလိုင် ၆ ရက်၊ မနက်ပိုင်းမှ စတင်ကာ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည့်အတွက် ရာနှင့်ချီသော ဒေသခံများသည် အိန္ဒိယ- မြန်မာ နယ်စပ်ဂိတ်ကို ဖြတ်ကျော်ပြီး ထွက်ပြေးနေကြသည်။  &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[၃ ဇူလိုင်]] - [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|CDF-Hakha Central Council]] က [[ဟားခါးမြို့နယ်]]အတွင်း နေထိုင်သူ လူငယ်အမျိုးသားများ မြို့နယ်ပြင်ပသို့ မထွက်ခွာရန်နှင့် အရံတပ်ဖွဲ့သင်တန်းများ မဖြစ်မနေတက်ရောက်ရန် ဇူလိုင် ၃ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khonumthung.org/%e1%80%9f%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%ab%e1%80%b8%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b7%e1%80%94%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%80-%e1%80%9c%e1%80%b0%e1%80%84%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%bb/|title=ဟားခါးမြို့နယ်က လူငယ်များအားလုံး အရံတပ်ဖွဲ့သင်တန်းတက်ရောက်ရန် CDF-Hakha ထုတ်ပြန်|accessdate=2025-7-6|publisher=Khonuthung News}}&lt;/ref&gt;
* [[၇ ဇူလိုင်]] - အချင်းချင်းပဋိပက္ခဖြစ်စေတဲ့ ဘယ်ချင်းတော်လှန်ရေးလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းကိုမှ အားပေးထောက်ခံမှာ မဟုတ်ဘူးလို့ CDF – Paletwa ထုတ်ပြန်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://chinworld.org/2025/07/%e1%80%a1%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%8b%e1%80%ad%e1%80%95%e1%80%80%e1%80%b9%e1%80%81%e1%80%96%e1%80%bc%e1%80%85%e1%80%ba/|title=အချင်းချင်းပဋိပက္ခဖြစ်စေတဲ့ ဘယ်ချင်းတော်လှန်ရေးလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းကိုမှ အားပေးထောက်ခံမှာ မဟုတ်ဘူးလို့ CDF – Paletwa ထုတ်ပြန်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၅|publisher=Chin World}}&lt;/ref&gt;
* ၈ ဇူလိုင် - ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ကန်ပက်လက်နှင့် ကျင်ဒွေး မြို့နယ်အတွင်းနေထိုင်သည့် အသက် ၁၈ နှစ် ပြည့်ပြီးသူတိုင်း အခြေခံစစ်သင်တန်း တက်ရောက်ကြရန် Chin Defense Force – Kanpetlet က ဇူလိုင်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ထားသည်။&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* ၉ ဇူလိုင် - ၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၉ ရက်တွင် ISP Myanmar က ထုတ်ထားသော &quot;ဒုတ်ဒုတ်ထိမျက်တွေ့ (De Facto) ထီးပြိုင်နန်းပြိုင်ရခိုင်ပြည်&quot; အစီရင်ခံစာတွင် [[ချင်းညီနောင်]] အဖွဲ့များဖြစ်သော CNDF, CDF-Kanpetlet, CDF-Matupi, CDF-Mindat, PDF-Zoland တို့သည် AA က စစ်ရေးအရင်းအမြစ်များကို တစိတ်တပိုင်း (သို့မဟုတ်) အပြည့်အဝ ထောက်ပံ့ထားသော မဟာမိတ်များ ဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ispmyanmar.com/burmese/op-26/|title=ဒုတ်ဒုတ်ထိမျက်တွေ့ (De Facto) ထီးပြိုင်နန်းပြိုင်ရခိုင်ပြည်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၁၀|publisher=ISP Myanmar}}&lt;/ref&gt;
* ၁၇ ဇူလိုင် - [[ချင်းညီနောင်]]အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သော မရာလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (Maraland Defense Force – MDF) က ၎င်းတို့အဖွဲ့မှ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ အပါအဝင် ၃ ဦးကို စစ်အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများနှင့်အတူ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်တွင် ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့၌ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။ အဆိုပါ စစ်အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများဖြစ်သည့် ကျည်ကာဦးထုပ်နှင့် ကျည်ကာပြားများ တင်ဆောင်လာသော ကားသည် မီဇိုရမ်ပြည်နယ်၊ ဆိုင်ဟား (Saiha) ခရိုင်၊ တီပါ့ (Tipa) ရွာရှိ မီဇိုရမ်ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် အာသံရိုင်ဖယ်တပ်တို့ ပူးပေါင်းထားသည့် စစ်ဆေးရေးဂိတ်တွင် ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့၊ အိန္ဒိယစံတော်ချိန် ည ၉ နာရီ ၄၅ မိနစ်ခန့်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း MDF မှ သိရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65347/|title=ချင်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့  MDFထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင် အိန္ဒိယတွင်ဖမ်းခံရ|accessdate=2025-7-23|publisher=Myanmar Now|date=22 July 2025}}{{Dead link|date=September 2025 }}&lt;/ref&gt;
* [[၁၉ ဇူလိုင်]] - ချင်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ (၁၈) ခုက ချင်းတော်လှန်ရေးလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များအားလုံး စည်းလုံးဖို့ လိုအပ်ကြောင်း သဘောထားထုတ်ပြန်ချက်တစ်ခုကို ဖြန့်ဝေခဲ့သည်။ 
* ၂၀ ဇူလိုင် - အချင်းချင်းအကြားလက်နက်ကိုင်တိုက်ခိုက်မှုဟာ ဘုံရန်သူ စစ်ကောင်စီဖြစ်စေချင် တဲ့အတိုင်းလုပ်ဆောင်ပေးခြင်းဖြစ်ပြီး တော်လှန်‌ရေးကိုနှောင့်နှေးစေဟု ZZLSM တပ်ဖွဲ့ (၅) ခုက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ZZLMS တွင် CDF-Zotung, CDF-Zophei, CDF-Lautu, CDF-Mara နဲ့ Senthang Revolution Force တို့ ပါဝင်သည်။ 

=== ၂၀၂၆ ===
* ၁၂ ဇန်နဝါရီ - ချင်းပြည်အစည်းအရုံး/ ချင်းပြည်သူ့တပ်မတော် (CPU/CPA) ကို ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၁၅ ) နေ့တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်သည်။ အဆိုပါ အဖွဲ့အစည်းတွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်ကြသည့် မင်းတပ်မြို့နယ် တော်လှန်ရေးဦးဆောင်ကော်မတီ၊ မင်းတပ်မြို့နယ် ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့၊ ချင်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ – မင်းတပ် (CDF- Mindat) နှင့် မတူပီတော်လှန်ရေးအဖွဲ့ချုပ်/ ချင်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့- မတူပီ (CDF – Matupi) တို့ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားကြောင်း သိရှိရပါသည်။
* ၂၀ မတ် - 
** [[၂၀၂၆ ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် တိုက်ခိုက်ခံရမှု]]: ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးမြို့၌ ကျင်းပနေသည့် တတိယအကြိမ် ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (ဟားခါး)(CDF-Hakha)က ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ချင်းတော်လှန်ရေးနေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတရပ်လုံး အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းပါဝင်ကြရန် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]]က တိုက်တွန်းထုတ်ပြန်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-03-20 |title=ချင်းလူငယ်များ အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းရန် CNF တိုက်တွန်းနေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73449/ |access-date=2026-03-22 |website=Myanmar Now |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 
** ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းရှိ ချင်းညီနောင်အဖွဲ့များ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင်ရှိသော မင်းတပ်မြို့အား စစ်တပ်က ဧပြီလ ၁၁ ရက်နေ့၊ ည ၁၁ နာရီခွဲဝန်းကျင်တွင် လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် နေအိမ် အလုံး ၂၀ နှင့် မော်တော်ယာဉ် ၄ စီးတို့ ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-12 |title=ဧပြီ ၁၂ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ်- ပြင်ဦးလွင်မှာ ရည်းစားဟောင်းက ဓားနဲ့ထိုးလို့ လက်ထပ်ခါနီး အမျိုးသမီးသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c8x79k47rvvo |access-date=2026-04-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt; 
** ၂၀၂၆ ဧပြီ ၂၅ ရက်တွင့် ချင်းညီနောင် (CB) အဖွဲ့က တစ်နှစ်ကျော်ကြာ သိမ်းပိုက်ထားရှိသည့် ချင်းပြည်နယ်၊ [[ဖလမ်းမြို့]]ကို စစ်တပ်က ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ဧပြီ ၂၅ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - နေပြည်တော်မှာငလျင်လှုပ်|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn8d05qq6edo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-25|access-date=2026-04-25|language=my}}&lt;/ref&gt; 

* မေ ၁ - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်အနီး [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ ဟွာလ်ငိုရမ်ဒေသ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်၊ [[ခေါ်ပီးရှစ်ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|ခေါ်ပွီချစ်ပ် (Khawpuichhip)]] ကျေးရွာကို စစ်လေတပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ၁၀ နှစ်အောက် ကလေး ငါးဦးနှင့် လူကြီး တဦး စုစုပေါင်း ခြောက်ဦး သေဆုံးပြီး၊ ကိုးဦး ဒဏ်ရာရရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2026/05/01/89167|title=အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု ၊ ကလေး ၅ ဦး အပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး|access-date=3 May 2026|website=Mizzima|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* မေ ၆ - ချင်းပြည်နယ်၊ [[တီးတိန်မြို့နယ်]]၊ [[ဖူနွမ်းရွာ၊ တီးတိန်မြို့နယ်|ဖူနွမ်းကျေးရွာ]]ရှိ ဘုရားကျောင်းအား စစ်တပ်က မေလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ် (PDF Zoland) ရဲဘော် ၇ ဦး အပါအဝင် အရပ်သား စုစုပေါင်း ၁၀ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-05-07 |title=၂၀၂၆ မေ၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား ကားလမ်းတစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်တပ်ကြေညာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3r2n458gw2t |access-date=2026-05-07 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
** ချင်းပြည်နယ် ၊ တီးတိန်မြို့နယ် ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များထိန်းချုပ်ထားသော [[ကနေဒီတောင်]]ကို စစ်အုပ်စုတပ်က ပြန်လည်သိမ်းပိုက်လိုက်ကြောင်း ချင်းတပ်ဖွဲ့များက ပြောဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 May 2026 |title=ကနေဒီတောင်စခန်းကို စစ်အုပ်စုတပ် ပြန်လည်သိမ်းပိုက် |url=https://bur.mizzima.com/2026/05/06/89574 |url-status=live |access-date=7 May 2026 |website=Mizzima}}&lt;/ref&gt;

* မေ ၁၉ - ချင်းလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိခဲ့သော [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[တွန်းဇံမြို့]]အား စစ်တပ်နှင့် [[ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]] (ZRA-EC) တို့ ပူးပေါင်းဖွဲ့စည်းထားသည့် တပ်ဖွဲ့က ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
* မေ ၂၃ - [[ချင်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်းရှိ မတူပီ၊ မင်းတပ်နှင့် ကန်ပက်လက်စသည့် မြို့များကို စစ်တပ်က ၁၀ ရက်အတွင်း ၂၅ ကြိမ် လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ရက်သားကလေးတစ်ဦး အပါအဝင် လူနှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ချင်းပြည်သူ့အစည်းအရုံး / ချင်းပြည်သူ့တပ်မတော် (CPU/CPA) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ချင်းတောင်ပိုင်းမြို့များကို ဗုံးအဆက်မပြတ်ကြဲ၊ ရက်သားကလေးငယ် အပါအဝင် ၂ ဦး သေဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/794982 |access-date=2026-05-24 |website=DVB Burmese |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ဇွန် ၂၉ - [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[မင်းတပ်မြို့နယ်]]အတွင်း ချင်းကာကွယ်ရေးတပ်များနှင့် တိုက်ပွဲများဖြစ်ပွားနေချိန် မြို့နယ်၏ အရှေ့ခြမ်းရှိ ရှိမ်းကျေးရွာအတွင်းသို့ စစ်တပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ မိန်းကလေးငယ် သုံးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-30 |title=၂၀၂၆ ဇွန် ၃၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/ce95yk5d43yt |access-date=2026-06-30 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

== အခြားဖတ်ရှုရန် ==
* [[ချင်းညီနောင် စစ်ဆင်ရေး]]
* [[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]
* [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်အမှတ်တမ်း (၂၀၂၁ - လက်ရှိ)]]
== ကိုးကား ==
{{Reflist}}
[[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ တိုက်ပွဲများ]]</text>
      <sha1>t8u6bxye7dnvo5bzc0hc9cuhmuzzqz2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆွေးနွေးချက်:အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း</title>
    <ns>1</ns>
    <id>273142</id>
    <revision>
      <id>1043375</id>
      <parentid>897313</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T17:05:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40036-30</username>
        <id>145716</id>
      </contributor>
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>1043375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1942" sha1="1cy7w3ibc1e8iw130jglxhcz2p99if6" deleted="deleted" />
      <sha1 />
    </revision>
    <revision>
      <id>1043376</id>
      <parentid>1043375</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T17:05:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40036-30</username>
        <id>145716</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-40036-30|~2026-40036-30]] ([[User talk:~2026-40036-30|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1043375|1043375]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည်</comment>
      <origin>1043376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1632" sha1="pnfl6japqpkjm7dly94ey16ply9jenu" xml:space="preserve">== &quot;မြန်မာ&quot;လေကြောင်း လား၊ &quot;မြန်မာ့&quot;လေကြောင်း လား ==

သတင်းထဲမှာ မြန်မာလေကြောင်း ဆိုပြီး ဖတ်နေတာ၊ ဒီမှာက မြန်မာ့လေကြောင်း (အောက်ကမြင့်) ပါနေတော့၊ ဘယ်ဟာက အမှန်လဲ? [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]])  ၁၅:၃၅၊ ၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC)

:[https://www.maiair.com/mm/mai-experience/about-mai/about-us သူတို့ရဲ့ ဝဘ်ဆိုက်မှာ] '''အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း'''လို့ ရေးထားပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|&lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;&quot;&gt;Ninja&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✮&lt;/span&gt;Strikers&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:Red;font-size:85%;&quot;&gt;«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;  ၁၅:၅၄၊ ၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC)
::တခါတည်းပဲ ရွှေ့လိုက်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|&lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;&quot;&gt;Ninja&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✮&lt;/span&gt;Strikers&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:Red;font-size:85%;&quot;&gt;«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;  ၁၅:၅၈၊ ၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC)</text>
      <sha1>pnfl6japqpkjm7dly94ey16ply9jenu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပိုရိုရှိရိတောင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>273597</id>
    <revision>
      <id>1043363</id>
      <parentid>917241</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T12:25:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1043363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7248" sha1="4oc7zahf1zwbh3ethg0hhwvpfq4z4m7" xml:space="preserve">{{Infobox mountain
 | name              = ပိုရိုရှိရိတောင်
 | other_name        = [[:ja:幌尻岳|幌尻岳]]
 | photo             = Mt.Poroshiridake from Mt.Tottabetsudake.jpg
 | photo_caption     = A view from [[Mount Tottabetsu]](September 2006)
 | elevation_m       = 2052.8
 | elevation_ref     = &lt;ref name=&quot;gsi&quot;&gt;[http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.html?latitude=42.719167&amp;longitude=142.682778 Geospatial Information Authority] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120511132745/http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.html?latitude=42.719167&amp;longitude=142.682778 |date=11 May 2012 }} topo map 25000:1 幌尻岳&lt;/ref&gt;
 | prominence_m      = 1409
 | prominence_ref    = &lt;ref&gt;https://worldribus.org/japanese-archipelago/&lt;/ref&gt;
 | listing           = [[List of mountains and hills of Japan by height]]&lt;br /&gt;Ribu
 | translation       = big mountain
 | language          = [[Ainu language|Ainu]]
 | location          = [[Hokkaidō]], [[Japan]]
 | range             = [[Hidaka Mountains]]
 | map               = Japan
 | map_caption       = Location of Mount Poroshiri in Japan.
 | label_position    = right
 | coordinates       = {{coord|42|43|10|N|142|40|58|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}}
 | coordinates_ref   = &lt;ref name=&quot;gsi&quot; /&gt; 
 | topo              = {{nihongo|[[Geospatial Information Authority]]|国土地理院|Kokudochiriin}} 25000:1 幌尻岳&lt;br /&gt;50000:1 夕張岳
 | type              = [[Fold (geology)|Fold]]
 | age               = 
 | volcanic_arc/belt = 
 | last_eruption     = 
 | first_ascent      = 
 | easiest_route     = 
}}

'''ပိုရိုရှိရိတောင်'''  (幌尻岳, Poroshiri-dake) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်း၊ ဟိဒခတောင်တန်းတွင် တည်ရှိသည့် တောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တစ်ခါတရံ &quot;ဟိုရိုရှိရိတောင်&quot; ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ဤအမည်သည် အအိနုစကားဖြင့် &quot;ကြီးမြတ်သည့်တောင်&quot; ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည့် ခန်ဂျိဖော်ပြချက် &quot;ပိုရိုရှိရိ&quot; မှ ဆင်းသက်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဟိဒခတောင်တန်းတွင် အမြင့်ဆုံးတောင်ဖြစ်ကာ ဂျပန်၏ ထင်ရှားသည့် တောင် ၁၀၀ စာရင်းတွင်လည်း ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20180111171655/http://best-hike-japan.com/hiking/poroshiri/ Mt. Poroshiri {{!}} Best Hike Japan]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:幌尻岳登山をされる方へ|url=http://www2.town.biratori.hokkaido.jp/biratori/shisetsu/image/spot/climb.pdf|publisher=Biratori Town|accessdate=1 October 2010|language=Japanese|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20110526102240/http://www2.town.biratori.hokkaido.jp/biratori/shisetsu/image/spot/climb.pdf|archive-date=26 May 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==တောင်တက်လမ်း==
===နုခဘိရလမ်း===
နုခဘိရလမ်ကြောင်း (額平コ－ス) သည် နှစ်ရက်ကြာတက်ရသည့် လမ်းကြောင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Biratori Course Map&quot; /&gt;

ပထမရက်တွင် ဖုရဲနိုင်း (振内) မှတဆင့် ရင်းဒိုးဂိတ်သို့ ၃၅ ကီလိုမီတာ ကားဖြင့်သွားရသည်။ ရင်းဒိုးဂိတ်မှတဆင့် ရှုဆုအိဆည် (取水ダーム) သို့ ၅ ကီလိုမီတာ တောင်တက်ရသည်။ ထိုဆည်သည် နုခဘိရမြစ် (額平川) တွင် တည်ဆောက်ထားသည့် ဆည်ဖြစ်သည်။ ဆည်မှတဆင့် ပိုရိုရှိရိတောင်တက်အိမ်ငယ် (幌尻山荘, poroshiri-dake san-sou) အထိ ၄ ကီလိုမီတာ (၃ နာရီကြာ) တက်ရောက်ရသည်။ ဤအိမ်ငယ်ကို ဘိရတိုရိတောင်ပေါ်ကလပ်က ထိန်းသိမ်းထားကာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၉၅၀ မီတာ တွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Biratori Course Map&quot; /&gt;

ဒုတိယမြောက်နေ့တွင် သစ်သားအိမ်ငယ်မှတဆင့် ဘဝရေပူစမ်း (命の泉, inochi no izumi) ဟု အမည်ရသည့်နေရာအထိ ၁.၅ ကီလိုမီတာ (၂ နာရီကြာ) တက်ရောက်ရသည်။ ထို့နောက်တွင် ၂.၅ ကီလိုမီတာ (၂ နာရီကြာ) တောင်ပေါ်ရှိ ကွင်းပြင်ကို ဖြတ်ကျော်ကာ မြောက်ဘက်လွင်ပြင် (北カール, kita kāru) သို့ရောက်ရှိသည်။ ထိုမှတဆင့် တောင်ထိပ်သို့ တက်ရသည်။&lt;ref name=&quot;Biratori Course Map&quot;&gt;{{cite web|script-title=ja:幌尻岳登山コース概念図とコースタイム|url=http://www2.town.biratori.hokkaido.jp/biratori/shisetsu/image/spot/spot_02_course.pdf|publisher=Biratori Town|accessdate=7 October 2010|language=Japanese|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20110526102213/http://www2.town.biratori.hokkaido.jp/biratori/shisetsu/image/spot/spot_02_course.pdf|archive-date=26 May 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===နိအိခပ်ပုမြစ်လမ်း===
နိအိခပ်ပုမြစ်လမ်းကြောင်းသည် အိုခုနိခပ်ပုဟဆွတ်ဒန်းရှောဂိတ် Okuniikappu Hatsudensho gate (奥新冠発電所ゲート) မှ စတင်သည်။ ဤလမ်သည် ဂိတ်မှ အိုခုနိခပ်ပုဆည် (奥新冠ダーム) အထိ သွားရသည်။ ဆည်မှတဆင့် ပိုရိုရှိရိမြစ်ဘေးတွင်တည်ရှိသည့် စခန်းငယ်သို့ သွားရသည်။ ထိုစခန်းငယ်မှတဆင့် တောင်ကုန်းငယ်တစ်ခုကို တက်ကာ ထိုမှတဆင့် တောင်ထိပ်သို့ တက်ရောက်ရသည်။&lt;ref name=&quot;Umezawa&quot;&gt;{{cite book|last1=Umezawa|first1=Shun|script-title=ja:北海道夏山ガイド4日高山脈の山やま|year=1991|publisher=Hokkaidō Shimbunshya|isbn=4-89363-605-7|pages=96–109|author2=Yasuhiko Sugawara |author3=Jun Nakagawa|language=Japanese}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တောင်များ]]</text>
      <sha1>4oc7zahf1zwbh3ethg0hhwvpfq4z4m7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဗမာလွတ်မြောက်ရေးဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279215</id>
    <revision>
      <id>1043367</id>
      <parentid>1020834</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T14:21:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1043367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14820" sha1="at9ly1uj8i5uln7erxvog6a0xejwieb" xml:space="preserve">{{Infobox militant organization
| name             = ဗမာလွတ်မြောက်ရေးဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး &lt;br/&gt; Burma Liberation Democratic Force
| logo             = File:Burma Liberation Democratic Force.jpg
| caption          = ဗမာလွတ်မြောက်ရေးဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး၏&lt;br/&gt; အမှတ်တံဆိပ်
| other_name       = 
| leader           = စုပေါင်းဖွဲ့စည်းမှု
| foundation       = 
| dates            = {{Start date|df=yes|2023|6|27}} – လက်ရှိ
| dissolved        = 
| merger           = 
| split            = 
| predecessor      = 
| merged           = 
| successor        = 
| country          = 
| allegiance       = 
| motives          = 
| area             = မုံရွာခရိုင်၊ယင်းမာပင်ခရိုင် &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.myaelattathan.org/articles/MPDF%E1%80%A1%E1%80%96%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF_%E1%80%96%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8_%E1%80%97%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%92%E1%80%AE%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%9B%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%A6%E1%80%B8_BLDF_%E1%80%A1%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA_%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%96%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%85%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%B8|title=MPDFအဖွဲ့ ကို ဖျက်သိမ်းပြီး ဗမာလွတ်မြောက်ရေးဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး(BLDF)အဖြစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်း|work=မြေလတ်အသံ|access-date=၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၈ ဇွန် ၂၀၂၃|archive-date=10 November 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251110045805/https://www.myaelattathan.org/articles/MPDF%E1%80%A1%E1%80%96%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF_%E1%80%96%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8_%E1%80%97%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%92%E1%80%AE%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%9B%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%A6%E1%80%B8_BLDF_%E1%80%A1%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA_%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%96%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%85%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%B8|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| headquarters     = မုံရွာခရိုင်၊ယင်းမာပင်ခရိုင်
| newspaper        = 
| ideology         = 
| position         = 
| crimes           = 
| attacks          = 
| status           = 
| size             = မထုတ်ပြန်
| revenue          = 
| financing        = 
| partof           = 
| allies           = 
* [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]
* [[နွေဦးတော်လှန်ရေး မဟာမိတ် တပ်ပေါင်းစု]]
| opponents        = {{flagdeco|Myanmar}} [[မြန်မာနိုင်ငံ]] 
*([[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]])
* [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]]
* {{flagicon image|Flag of the Armed Forces (Tatmadaw) of Myanmar.svg}} [[တပ်မတော်]]
| battles          = 
*[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]]
* နိုင်ငံအလယ်ပိုင်းစစ်ဆင်ရေးများ
| flag             =  
| website          = 
| module           = 
}}
'''ဗမာလွတ်မြောက်ရေးဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး''' ({{lang-en|'''Burma Liberation Democratic Force''' }}၊ အတိုကောက် '''BLDF''' ) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ[[မြန်မာနိုင်ငံရှိ လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်း]]တစ်ခုဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |date=၁၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ |title=တော်လှန်ရေးအင်အားစု ၁၉ ဖွဲ့ပါဝင်သည့် နွေဦးတော်လှန်ရေးမဟာမိတ်တပ်ပေါင်းစုဖွဲ့စည်း |url=https://burmese.dvb.no/post/737655 |access-date=၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ |work=DVB}}&lt;/ref&gt; 

== သမိုင်းအကျဉ်း ==
၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက် တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းမှု]]ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ဆန္ဒပြမှုပြင်းထန်သည့် မြို့ကြီးများထဲမှ တစ်မြို့ဖြစ်ခဲ့သည့် စစ်ကိုင်းတိုင်း၊မုံရွာမြို့ သည် စစ်အာဏာရှင်စနစ်အား မြို့လူထုအင်အားဖြင့်   မုံရွာလူထုသပိတ်တိုက်ပွဲဦးဆောင်ကော်မတီ နှင့် မုံရွာမြို့နယ် ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ (ပ.အ.ဖ)တို့ ဖွဲ့စည်း၍  တွန်းလှန်ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြသည်။

၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ဇွန် ၆ ရက် တွင် စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို မလိုလားသည့် မုံရွာမြို့မိမြို့ဖများ၊ CDM အစုအဖွဲ့များ၊ရွေးကောက်ခံလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များပါဝင်သည့် နိုင်ငံရေး အင်အားစုများ၏ သဘောတူညီဖြင့် မုံရွာလူထုသပိတ်တိုက်ပွဲဦးဆောင်ကော်မတီ နှင့် မုံရွာမြို့နယ် ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ (ပ.အ.ဖ)တို့သည် မုံရွာမြို့နယ် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ် (MPDF)ကို စစ်ဦးစီးအဖွဲ့ဝင် (၇) ဦး၏ ဦးဆောင်မှုနှင့်  ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dvb.no/post/468449|title=မုံရွာမြို့နယ် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ် (MPDF) ဖွဲ့စည်း|work=DVB|access-date=၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၇ ဇွန် ၂၀၂၁}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/9313/|title=မုံရွာ PDF ကို စစ်ကောင်စီ ခြေမြန်တပ်ရင်းတစ်ခုက ကျပ် ၅ သိန်း လှူဒါန်း|work=Myanmar Now|access-date=၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၁}}&lt;/ref&gt;

မုံရွာမြို့နယ် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ် (MPDF)သည်  [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]တွင် စစ်ပညာ သင်ယူလာခဲ့ကြသည့် ရဲဘော် (၂၀၀) ကျော် နှင့် ဗကသများအဖွဲ့ချုပ် (မုံရွာခရိုင်)၊ တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားသမဂ္ဂ (တ.က.သ)များကွန်ရက်-မုံရွာ နှင့် မုံရွာခရိုင်အတွင်းရှိ ဗကသ၊ တကသ ကျောင်းသားဟောင်းများ ပါဝင်မှုများဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2023/06/30/80722/|title=မုံရွာမြို့နယ်ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့(MPDF)ဖျက်သိမ်းပြီး ဗမာလွတ်မြောက်ရေးဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး(BLDF)အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်း|work=လူထုနွေဦး|access-date=၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၃၀ ဇွန် ၂၀၂၃}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/talk-show/talk-show-military-situation-06302023123857.html|title=“၂၀၂၃ ရဲ့ စစ်ရေးအခြေအနေ”|work=RFA|access-date=၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၃၀ ဇွန် ၂၀၂၃}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇွန် ၂၇ ရက်တွင်  မုံရွာမြို့နယ် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (MPDF)အား ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး၊ ဗမာလွတ်မြောက်ရေးဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး (BLDF)အဖြစ် ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2024/07/19/27719|title=ဗမာလွတ်မြောက်ရေးဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး အာဇာနည်နေ့ အခမ်းအနားပြုလုပ်|work=Mizzima Burmese|access-date=၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၄}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/12/02/74535|title=ဗမာလွတ်မြောက်ရေး ဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး(BLDF) အပတ်စဉ်(၅) သင်တန်းဆင်းပွဲပြုလုပ်|work=Mizzima Burmese|access-date=၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt;

== ထင်ရှားဖြစ်ရပ် ==
၂၀၂၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၆ ရက်၊သီတင်းကျွတ်လပြည့်ည ၈နာရီ ၃၀မိနစ်ခန့် တွင်  တပ်မတော် (လေ) မှ အရပ်သားများအား အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည့် ဖြစ်ရပ်တစ်ခုဖြစ်သည့် စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ချောင်းဦးမြို့နယ်၊ [[ဘုံတိုရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဘုံတိုရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက်သတ်ဖြတ်ခံရမှု]] တွင်  ဗမာလွတ်မြောက်ရေး ဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး (BLDF)၏ စစ်ဒေသ ၃ တာဝန်ခံ ရဲဘော်ဘုန်းမြင့်ဇော် (ခ) တည်ကြည် သည် အရပ်သားများနှင့်အတူ ကျဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cvg4g3ekkldo|title=ဘုံတိုရွာ ဗုံးကြဲခံရမှုအတွင်းသေဆုံးခဲ့တဲ့ BLDF တာဝန်ခံရဲ့ ဈာပနပြုလုပ်|work=BBC|access-date=၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt; 

== မဟာမိတ်ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ ==
အညာဒေသအခြေပြု ဗမာလွတ်မြောက်ရေးဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး(BLDF)သည်  အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၊ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနဝန်ကြီး ဦးရည်မွန် နှင့်တွေ့ဆုံမှုပြုလုပ်ခဲ့ပြီး၊ ဖက်ဒရယ်ပဋိညာဉ်(FDC)အရ NUG ကို ကြားကာလတော်လှန်ရေးအစိုးရအနေဖြင့် အသိအမှတ်ပြု လက်ခံခဲ့သည်။ယင်းအပြင် ပသုံးလုံးဟုဆိုသည့် ပအဖ၊ ပကဖ၊ ပလဖ တို့နှင့် တော်လှန်ရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များ၌ ပူးပေါင်းထားသည့် အဖွဲ့လည်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eraseye.com/2024/06/21687/|title=ဗမာလွတ်မြောက်ရေးဒီမိုကရေတစ်တပ်ဦး(BLDF)နဲ့ MOD တို့ တော်လှန်ရေးကိစ္စရပ်တွေမှာ ပူးပေါင်းသွားမယ်|work=eraseye|access-date=၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၆ မတ် ၂၀၂၄}}&lt;/ref&gt; 

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း ဖွဲ့စည်းသည့် တော်လှန်ရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့များ]]</text>
      <sha1>at9ly1uj8i5uln7erxvog6a0xejwieb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၂၀၂၆</title>
    <ns>0</ns>
    <id>280044</id>
    <revision>
      <id>1043422</id>
      <parentid>1043238</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T05:59:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဇူလိုင် */</comment>
      <origin>1043422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="166820" sha1="a6jhfb5o75zj9k61u2qhfei24of7ksv" xml:space="preserve">{{Events by month|၂၀၂၆|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}}{{Year nav|2026}}
{{Year article header|2026}}

== ဖြစ်ပွားဆဲ ဖြစ်ရပ်များ ==

* [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]
* [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]
* [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]
* [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]သက်တမ်း
* [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]သက်တမ်း

== အဓိက ဖြစ်ရပ်များ ==

=== ဇန်နဝါရီ ===

* [[၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ]]သည် [[ယူရို|ယူရိုငွေကြေး]]ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ယူရိုဇုန်၏ ၂၁ ခုမြောက် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite press release|title=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps|date=July 8, 2025|publisher=Council of the European Union|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/}}&lt;/ref&gt;

* [[၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[ကော်သူးလေတပ်မတော် (KTLA)]]က မြန်မာနိုင်ငံက ခွဲထွက်ပြီး ကော်သူးလေသမ္မတနိုင်ငံ တည်ထောင်လိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကော်သူးလေနိုင်ငံသစ် ကြေညာ၊ သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်စောနယ်ဒါးမြ တာဝန်ယူ |url=https://burmese.dvb.no/post/740655 |access-date=8 Jan 2026 |website=DVB}}&lt;/ref&gt;
* [[၉ ဇန်နဝါရီ]] - မြန်မာနိုင်ငံနှင့် [[ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ]]တို့သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၉ ရက်မှစတင်၍ နှစ်နိုင်ငံအကြား သံအမတ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်ကြသည်။ ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ် သမ္မတနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ (၁၂၇) နိုင်ငံမြောက် သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင်သည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်နှင့် ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံတို့အကြား သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင် |url=https://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaanng-chiumaaliiyaaphkdrysmmttniungngnttiuakaa |url-status=live |access-date=၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |website=Myanmar Digital News}}&lt;/ref&gt;
* [[၁၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၂) ကို  မြို့နယ်ပေါင်း ၁၀၀ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ကျင်းပပြီးစီး |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |access-date=2026-02-28 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ ရွေးကောက်ပွဲအပိုင်း(၂)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များ၌ မဲပေးမှုများ ပြီးဆုံး၍ မဲရုံများစတင်ပိတ်သိမ်း |url=https://news-eleven.com/article/309049 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၄ ဇန်နဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-amiusaakaakyrennglunkhunrekeaangcii |access-date=2026-03-13 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}&lt;/ref&gt;                 
* [[၂၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၃) ကို  မြို့နယ်ပေါင်း ၆၁ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်(တနဂ်​နွေ​နေ့)တွင် ကျင်းပမည့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲအပိုင်း(၃)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ် ၆၁ မြို့နယ် |url=https://news-eleven.com/article/309419 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၇ ဇန်နဝါရီ]] - ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းထွန်းနောင်]]အား စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မူလတာဝန်များသို့ ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]]ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်ထားသဖြင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကောင်မရှင်]]အဖွဲ့ဝင်သစ် ဖြစ်လာသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ပြည်ထဲ​ရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်း​နောင်အား စစ်ဘက်မူလတာဝန် ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေပြီး ၎င်း၏​နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဖုန်းမြတ်အား ခန့်အပ်|url=https://news-eleven.com/article/309488|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-06|language=my}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၉ ဇန်နဝါရီ]] - ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ် အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ​ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​ကြောင်း အမိန့်များကို ကြေညာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်ဆက်လက်ထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/76504 |access-date=2026-02-27 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​​ကြောင်းကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/309542 |access-date=2026-02-27 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;

=== ဖေဖော်ဝါရီ ===

* [[၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[ပြည်ထောင်စုအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]]ကို [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ 
* [[၇ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် [[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]] ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခြင်းအခမ်းအနားကို နေပြည်တော်ရှိ  MICC -1 ခန်းမတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ အကောင်းဆုံးရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဆုကို &quot;''[[ပန်းမြိုင်လယ်မှ ဥယျာဉ်မှူး]]''&quot;ဇာတ်ကားက ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုများ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ပွဲ ပြုလုပ် |url=https://news-eleven.com/article/309744 |access-date=2026-02-22 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt; 
* [[၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ]] - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ သံရုံး ယာယီတာဝန်ခံကို မြန်မာနိုင်ငံကနေ ထွက်ခွာရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ 
* [[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြန်မာ့တော်ဝင်နဂါးတပ်တော်|ဗမာအမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]၏ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်နဂါး]]သည် မြန်မာ့တပ်မတော်ထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။ 

* [[၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]မှ ထွက်ခွာရန် ပြင်ဆင်နေသည့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်းလိုင်း]] ၏ ATR-72-600 အမျိုးအစား ခရီးသည်တင်လေယာဉ်ကို FPV Suicide Drone များဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လေယာဉ်၏ ခေါင်းပိုင်း၊ ကိုယ်ထည်အလယ်ပိုင်းနှင့် နောက်မီးပိုင်းတို့တွင် ဗုံးစထိမှန်၍ အနည်းငယ်ပျက်စီးခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ် တိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် လေယာဉ်ခရီးစဉ်များ ဖျက်သိမ်းထား |url=https://npnewsmm.com/news/699966621a20c677ac351113 |url-status=live |website=NP News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-02-21 |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်မှာ ခရီးသည်တင်လေယာဉ် တိုက်ခိုက်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/02/21/mna-airline-rebel-drone-burma-junta/ |access-date=2026-02-22 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - တတိယအကြိမ်မြောက် လွှတ်တော်အသီးသီး၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လအတွင်း ကျင်းပသွားမည်ဖြစ်ရာ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]ကို (၁၆) ရက်နေ့၊ [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]ကို (၁၈) ရက်နေ့နှင့် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်လွှတ်တော်များကို (၂၀) ရက်နေ့တို့တွင် အသီးသီးစတင်ကျင်းပရန် ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80312 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80315 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80316 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ရန်ကုန်မြို့ရှိ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ [[ဖင်လန်နိုင်ငံ]]သံရုံးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၈) ရက်နေ့၌ ပိတ်သိမ်းမည်ဟု တရားဝင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဖင်လန်နိုင်ငံသံရုံး ပိတ်သိမ်းမည် |url=https://news-eleven.com/article/310071 |access-date=2026-02-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] -  အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80422|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-02-27|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]နှင့် [[အစ္စရေးနိုင်ငံ|အစ္စရေး]]နိုင်ငံတို့သည် [[အီရန်နိုင်ငံ]]အတွင်း တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ နိုင်ငံတော်ခေါင်းဆောင်ကြီး အလီ ခါမေနီ အပါအဝင် အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီး အများအပြား သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt; ယင်းကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အီရန်က ပင်လယ်ကွေ့ဒေသရှိ အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကို လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel attack Iran as Trump says ‘major combat operations’ under way – live |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/feb/28/israel-attacks-iran-as-blasts-heard-in-tehran-live-updates?page=with:block-69a2c4c98f08e575db5bd4de#block-69a2c4c98f08e575db5bd4de |access-date=28 February 2026 |publisher=The Guardian}}&lt;/ref&gt;

=== မတ် ===

* [[၁ မတ်]] - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မင်းတုန်းမြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက် ရှစ်မိုင်ခန့်အကွာ ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ပြောင်းရွာဝန်းကျင်ကို လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ သေဆုံးသူ ၂၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=ခင်ရီရီဇော် |date=2026-03-02 |title=မင်းတုန်းမြို့အနောက်ဘက် ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ကုန်တင်ကားရပ်နားစခန်းကို ဗုံးကြဲ၊ ၂၅ ဦးသေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73008/ |access-date=2026-03-02 |website=Myanmar Now |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မင်းတုန်းမြို့နယ်၌ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကုန်သည်နှင့် ကားသမား ၂၅ ဦး သေဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/748482 |access-date=2026-03-02 |website=မကွေးတိုင်း၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ ပြောင်းကျေးရွာအနားရှိ ကုန်ကားတွေ ရပ်နားထားတဲ့ နေရာကို စစ်ကောင်စီတပ်က လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခဲ့တာကြောင့် ရခိုင်ကုန်သည်နဲ့ ကားသမား အပါအဝင် ၂၅ ယောက် သေဆုံးပြီး ပြင်းထန… |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၂ မတ်]] - [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]သည် [[တောင်သူလယ်သမားနေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အမိန့်အမှတ် ၆/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ (၂၈၂၅) ဦး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80494 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;၊ အမိန့်အမှတ် ၇/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား/သူ (၁၀) ဦး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80496 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀(ည) နှင့်  ၅၂(က) အရ ပြစ်မှုကျခံနေရသည့် ၇,၃၃၇ ဦး တို့အား လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးခဲ့ပြီး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80498 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;၊​ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် အဆိုပါ အဆိုပါပုဒ်မများအရ တရားစွဲဆိုခံထားရကာ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေသူ ၁၂,၄၈၇ ဦး နှင့် သက်ဆိုင်သည့် အမှုပေါင်း ၉,၅၃၂ မှုကို ပိတ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅ဝ(ည)၊ ၅၂(က) ဖြင့် ကြားနာစစ်ဆေးဆဲအမှုများကိုပိတ်သိမ်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80500 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၃ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသအတွင်း၌ စစ်ရေး ပဋိပက္ခများကြောင့်]]  လောင်စာဆီတင်သွင်းသည့်သင်္ဘောများဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရာ ရေလမ်းကြောင်း တစ်လျှောက်တွင် အတားအဆီး၊ အဟန့်အတားပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၇ ရက်မှစတင်၍ ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ယာဉ်များ လစဉ် စုံရက်များတွင် စုံအက္ခရာနှင့် မ ရက်များတွင် မ အက္ခရာ နံပါတ်ပါယာဉ်များ ​မောင်းနှင်အသုံးပြုရန် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] သတင်းထုတ်ပြန်​ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80530 |access-date=2026-03-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၄ မတ်]] - 
** သင်ကြားရေးဗီဇာ (Study Visa) ဖြင့် ဝင်ရောက်လာပြီး နိုင်ငံရေးခိုလှုံခွင့် လျှောက်ထားသူများ တိုးလာနေမှုကြောင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အပါအဝင် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ|အာဖဂန်နစ္စတန်]]၊ [[ဆူဒန်နိုင်ငံ|ဆူဒန်]] နှင့် [[ကင်မရွန်းနိုင်ငံ|ကင်မရွန်း]] စုစုပေါင်း နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံမှ လျှောက်ထားသူများအတွက် ဗီဇာ ထုတ်ပေးမှုကို ရပ်ဆိုင်းထားကြောင်း [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံအစိုးရ]] က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြန်မာအပါအဝင် နိုင်ငံလေးနိုင်ငံမှ ကျောင်းသားများကို ကျောင်းသားဗီဇာထုတ်ပေးမှု ရပ်ဆိုင်းလိုက်သည်ဟု ဗြိတိန်ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/310263 |access-date=2026-03-04 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]သည် [[စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့|စရဖ အရာရှိချုပ်]]အဖြစ်မှ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] အဖြစ်သို့ ရာထူးအဆင့် တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၀/၂၀၂၆)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နေပြည်တော်ကောင်စီဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80569 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; နှင့် [[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၂၆) တို့ကို အသစ်ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80571 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ပုလဲမြို့နယ်]]၊ မရိုးတုန်းကျေးရွာကို ပါရာမော်တာ နှစ်စီးဖြင့် ဗုံးကြဲခဲ့ရာ ကလေးငယ်တဦးအပါအဝင် ဒေသခံ ငါးဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-03-05 |title=စစ်ရေးပြင်းထန်နေသည့် ပုလဲမြို့နယ်တွင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ၇ ဦးသေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73154/ |access-date=2026-03-07 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပုလဲမြို့နယ်ကို စစ်တပ်က ဗုံးကြဲ၊ ပြည်သူ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၇ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749049 |access-date=2026-03-07 |website=စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ မရိုးတုံးရွာကို မတ် ၄ ရက် ည ၉ နာရီကျော်နဲ့ မတ် ၅ ရက် မနက် ၁၀ နာရီကျော်မှာ စစ်တပ်က စက်တပ်လေထီးနဲ့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် အရပ်သား ၄ ယောက် နေရာမှာတင် သေဆုံးခဲ့ပြီး … |language=en}}&lt;/ref&gt;

*[[၅ မတ်]] - [[ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်]]: ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ပထမပတ်မှစတင်၍ မိုဘိုင်းလက်ကိုင်ဖုန်းအသုံးပြုသူများသည် စံချိန်စံညွှန်းနှင့် ကိုက်ညီပြီး နိုင်ငံတော်သို့ သတ်မှတ်ထားသော အခွန်များ ပေးဆောင်ထားသည့် ဖုန်းများကို  အသုံးပြုနိုင်စေရန်အတွက် ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) ကို စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း CEIR နှင့် EIR စနစ် စီမံကိန်းဦးစီးကော်မတီမှ သတင်းထုတ်ပြန်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မတ်လ ပထမပတ်မှစ၍ ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်းသက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်(CEIR) အား စတင်အသုံးပြုမည် |url=https://news-eleven.com/article/310289 |access-date=2026-03-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်မည့် အစီအစဉ်ကို ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80618 |access-date=2026-03-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*[[၆ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ]]တွင် လတ်တလောဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့် တိုက်ခိုက်မှုများအတွက် မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် လွန်စွာစိုးရိမ်ပူပန်လျက်ရှိကြောင်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင်းဆိုင်ရာ သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80643 |access-date=2026-03-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*[[၇ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80673 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; ဥပဒေအမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ယစ်မျိုးခွန်|ယစ်မျိုး]]ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ယစ်မျိုးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80674 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;  ဥပဒေအမှတ် ၁၄/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မျိုးစေ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မျိုးစေ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80675 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; ဥပဒေအမှတ် ၁၅/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြေဩဇာ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြေဩဇာဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80676 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; အသီးသီး ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ 

* [[၈ မတ်]] 
** - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၏ သား၊ [[မိုဂျ်တာဘာ ခါမေနီ|မိုဂျလ်တာဘာ ခါမေနီ]]ကို တတိယမြောက် [[အီရန်နိုင်ငံ]]၏ [[အီရန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်|အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်]] အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်နေရာကို အယာတိုလာ ခါမေနီ၏သားဖြစ်သူ မိုဂျ်တာဘာအား ရွေးချယ် |url=https://news-eleven.com/article/310269 |access-date=2026-03-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** [[အမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒလက်ချောင်းဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု]] ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း (၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး (၃၂) ဦး ဒဏ်ရာရရှိပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်း အချို့လည်း သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=■အမ်းမြို့နယ် ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက် ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း(၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်းအချို့ သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်မှု သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310463 |access-date=2026-03-13 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အမ်းမြို့နယ်က စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ၁၂၀ နီးပါးသေဆုံး၊ ၃၀ ကျော် ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749879 |access-date=2026-03-13 |website=ရခိုင်ပြည်နယ်၊ အမ်းမြို့နယ်၊ ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းတခုကို စစ်ကောင်စီက မတ် ၈ ရက်မှာ လေကြောင်းကနေ ၃ နာရီခွဲခန့်ကြာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် စစ်သုံ့ပန်းနဲ့ အရပ်သား အကျဉ်းသား ၁၁၆… |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ထွန်းအောင် |first=ဖဒူ |date=2026-03-11 |title=အမ်းမြို့နယ်ဗုံးကြဲမှု အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်မှ သုံ့ပန်းအများစု သေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73267/ |access-date=2026-03-13 |website=Myanmar Now |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* [[၉ မတ်]] - 
** ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း (၁) နှင့် (၂) အတွက် တင်သွင်းလာသည့် ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို စတင်ကြားနာစစ်ဆေးခဲ့ပြီး၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) က အမှုအမှတ် (၁/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဒေါက်တာကောင်းထက်ခိုင် (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးပေါင်ဇလန်း (ZNP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) က အမှုအမှတ် (၂/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဦးဝင်းကြူ (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးခိုင်ဦး (PP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း အသီးသီးစတင်စစ်ဆေးခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၊ ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) နှင့် ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) တို့ဖြင့် စတင်ကြားနာစစ်ဆေး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80710 |access-date=2026-03-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** ပဲခူးတိုင်း၊ [[ညောင်လေးပင်ခရိုင်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[ရေတွင်းကုန်းကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်|ရေတွင်းကုန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုမှာ လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် အသက် ၆ နှစ်ကျော် ကလေးငယ်အပါအဝင် လူအယောက် ၃၀ နီးပါးသေဆုံးခဲ့ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU)က ထုတ်ပြန်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမှာ စစ်တပ်ဗုံးကြဲလို့ လူ ၂၅ ဦးခန့်သေဆုံး၊ ၅ ဦး အသတ်ခံရတယ်လို့ KNU ပြော - ၂၀၂၆ မတ်လ ၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgqgpqwww5xt |access-date=2026-03-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |first=လွတ်လပ်သော |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမြို့နယ်တွင် စစ်တပ် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် အရပ်သား ၃၀ သေဆုံး - လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ သတင်း - |url=https://burmese.monnews.org/2026/03/09/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-10 |website=လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[ပုလောမြို့နယ်]]၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို  ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နှင့် လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယောက် သေဆုံးခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ပုလောမြို့နယ်၌ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်နေရာကို စစ်တပ်ဗုံးကြဲ၊ ကလေးအပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး|url=https://burmese.dvb.no/post/749677|website=တနင်္သာရီတိုင်း ပုလောမြို့နယ်၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့အတွက် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နဲ့ လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယ…|access-date=2026-03-10|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ယင်းမာပင်ခရိုင်ထဲက NUG တပ်စခန်း ၂ ခု မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4gwek9gq7t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-10|access-date=2026-03-10|language=my}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၀ မတ်]] - 
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာလင်းအောင် အား ကျန်းမာရေးအရ အနာယူးခွင့်ပြုပြီး၊ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒေါက်တာစန္ဒာဦးအား အစားထိုး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80726|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80725|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}&lt;/ref&gt;
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၀/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ် ဦး[[နေစိုး]]အား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုလိုက်ပြီး၊&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80727|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}&lt;/ref&gt; အမိန့်အမှတ် ၁၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ဦးမြတ်စံဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်ခဲ့သည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80728|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}&lt;/ref&gt;
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီး ဦးကျော်သောင်းအောင် နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ် ဦးအောင်မော်တို့ကို အသီးသီး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80729 |access-date=2026-03-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** မန္တလေးတိုင်းအတွင်း တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ နောက်ဆုံးထိန်းချုပ်ထားသည့် [[တကောင်း|တကောင်းမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်မှစတင်ကာ တစ်လကျော်ကြာ အင်အားသုံးထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အလုံးစုံ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကျပြီး မန္တလေးတိုင်းတစ်ခုလုံးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ်|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73241/|website=Myanmar Now|date=2026-03-10|access-date=2026-03-12|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}{{Dead link|date=April 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=မန္တလေးတိုင်း NUG နောက်ဆုံးလက်ကျန် တကောင်းမြို့ကို စစ်ကော်မရှင်သိမ်းယူ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/03/11/myanmar-burma-conflict-tagaung-nug/|website=မြန်မာဌာန|date=2026-03-11|access-date=2026-03-12|language=my|first=R. F. A.|last=Burmese}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်ကော်မရှင်ထုတ်ပြန်လာ|url=https://myaelattathan.com/news/22992/|website=Myaelatt Athan|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=MLAT}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၁ မတ်]] - 
** ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် [[တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ|တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ]]: ၂၀၂၅- ၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲသို့ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရန် စာရင်းပေးသွင်းထားသူ နှစ်သိန်းခြောက်သောင်းကျော်ရှိပြီး၊ မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့မှ စတင်ဖြေဆိုလျက်ရှိပြီး မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့အထိ ဖြေဆိုကြရမည်ဖြစ်ပြီး မတ် ၁၅ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့အား ပိတ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ် စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80766 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေးတက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲများ စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80772 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ်ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားကျောင်းသူပေါင်း နှစ်သိန်းခွဲကျော်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310445 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ငွေမည်းခဝါချခြင်း|ငွေကြေးခဝါချမှု]]တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ငွေကြေးခဝါချမှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ (ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၁၄)ကို ဤဥပဒေဖြင့် ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-12 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ငွေကြေးခဝါချမှုတို-က်ဖျ-က်ရေးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%86-%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA-%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%9D%E1%80%AB%E1%80%81%E1%80%BB/ |access-date=2026-03-12 |website=Popular |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
** [[ဒီမိုကရက်တစ် ကရင်အကျိုးပြုတပ်မတော်|ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော်]] (D.K.B.A) မှ အမှတ်(၁) စစ်ကွပ်ကဲရေးလက်အောက်ခံ အမှတ်(၉၁၅) တပ်ရင်းတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် အရာရှိ ၂ ဦးအား ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တွေထံ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုကြောင့် တပ်ဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ အပြီးအပိုင် ထုတ်ပယ်လိုက်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}&lt;/ref&gt;
** စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံသစ်အဖြစ် စက်သုံးဆီ ပြတ်လပ်မှုနှင့် ဆီဆိုင်များတွင် အကြိမ်ကြိမ် တန်းစီဝယ်ယူမှုများကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် နေပြည်တော်၊ ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် တောင်ကြီးမြို့တို့ရှိ စက်သုံးဆီအရောင်းဆိုင်များတွင် တယ်လီဖုန်း Application အသုံးပြု၍ အလိုအလျောက် စိစစ်ရောင်းချသည့်စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့မှစတင်ကာ စမ်းသပ်အသုံးပြုမည်ဟု စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာနက ကြေညာထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံ အသိပေးထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80768 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ရန်ကုန်မြို့ရှိ စက်သုံးဆီဆိုင်များတွင် မော်တော်ယာဉ်များကို QR Code ဖြင့် စက်သုံးဆီ စမ်းသပ်ရောင်းချ |url=https://news-eleven.com/article/310451 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[သရက်ချောင်းမြို့နယ်]]၊ [[မင်းဒပ်ရွာ၊ သရက်ချောင်းမြို့နယ်|မင်းဒပ်ကျေးရွာ]]ရှိ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် အခြေချခဲ့သည့် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဝင်းဝတပ်စခန်းကို KNLA နှင့် PDF တော်လှန်ရေး ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=သရက်ချောင်းနှင့် ပလောက်မြို့ကြား တစ်ခုတည်းသော စစ်ကော်မရှင်စခန်းကို သိမ်းယူ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73294/|website=Myanmar Now|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=သူရအောင်}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၃ မတ်]] - [[ရန်ကုန်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း|ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်း]]၏ ကစားသမားဖြစ်သူ [[မောင်မောင်လွင် (ဘောလုံးသမား)|မောင်မောင်လွင်]]သည် ပွဲကြည့်စင်ရှိ အမျိုးသမီးပရိသတ်တစ်ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက် ကျူးလွန်ခဲ့သည့်အတွက် ၎င်းအား ၆ လ ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ်နှင့် ဒဏ်ကြေးငွေ ကျပ်သိန်း ၃၀ ပေးဆောင်ရန် [[မြန်မာ နေရှင်နယ် လိဂ်|မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်]] (MNL) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ် ၁ ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက်ကျူးမှုဖြင့် မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ကစားခွင့်ပိတ်|url=https://burmese.dvb.no/post/750191|website=အမျိုးသမီး ပရိသတ်တယောက်အပေါ် ပွဲကြည့်စဉ်မှာ ကိုယ်ထိလက် ရောက်ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်းရဲ့ ကစားသမား မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ပွဲပယ်နဲ့ ဒဏ်ကြေး‌ ငွေ ကျပ် သိန်း ၃၀ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်လိုက်တယ်လို့ မြန်…|access-date=2026-03-13|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ်ကို ကိုယ်ထိလက်ရောက်တွန်းထိုးခဲ့သည့် မောင်မောင်လွင်ကို ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ် ခြောက်လနှင့် ဒဏ်ငွေကျပ်သိန်း ၃၀ ချမှတ်|url=https://news-eleven.com/article/310472|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-13|language=my}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၄ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၇/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အာကာသသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်]]ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=အာကာသသိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်ဥပဒေပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80825 |access-date=2026-03-15 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၁၅ မတ်]] 
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၈/၂၀၂၆ ဖြင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ [[အခွန်အခ|အခွန်အကောက်]] ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်အကျိုးသက်ရောက်မည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ အခွန်အကောက်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80851 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; 
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၂၇၂၃၈ ဗိုလ်မှူးကြီး မင်းသူကျော် အစား ကြည်း ၃၂၈၃၅ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမိုးဝင်း ဖြင့်လည်းကောင်း၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့၊]] လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၃၀၁၀၇ ဗိုလ်မှူးကြီး ခန့်မွန်ဆွေ အစား ကြည်း ၃၀၃၃၉ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမင်းဦး ဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးများ အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80839 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; 
*[[၁၆ မတ်]] 
**[[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|တတိယအကြိမ် ပြည့်သူလွှတ်တော်]]ကို ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပပြီး၊ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[ခင်ရီ]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦး[[မောင်မောင်အုန်း]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=■တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများ စတင်ကျင်းပ|url=https://news-eleven.com/article/310534|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-16|language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ပြည်သူ့လွှတ်တော်စတင်ကျင်းပ၊ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးခင်ရီ ရေပန်းစားနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/ckg352l0jz6t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-16|access-date=2026-03-16|language=my}}&lt;/ref&gt; 
** ကွတ်ခိုင်မြို့ ထိန်းချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ကိုးကန့်တပ် (MNDAA) နှင့် တအာင်းတပ် (TNLA) တို့အကြား နှစ်ဖက်တင်းမာမှုများ နှစ်ရက်ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီးနောက် [[ကွတ်ခိုင်မြို့]]အား MNDAA က အပြီးအပိုင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-17 |title=ရှမ်းမြောက်အရေး MNDAA နဲ့ TNLA ခေါင်းဆောင်တွေ လောက်ကိုင်မှာ တွေ့ဆုံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvgk20p4k6pt |access-date=2026-03-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt; 
** [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဖလံပင်ရွာမရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ဖလံပင်ကျေးရွာမှ]] စစ်တပ် စစ်ကြောင်းက ပစ်ခတ်ခဲ့တာကြောင့် ပြည်သူ ၃ ဦး သေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းဆီးခံထားရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ကျော်ကြီး |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းမှာ စစ်တပ်ကပစ်ခတ်လို့ ပြည်သူ ၃ ဦးသေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းခံရ |url=https://myaelattathan.com/news/23027/ |access-date=2026-03-19 |website=Myaelatt Athan |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=mmblogmaster |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းတွင် အကြမ်းဖက်စစ်တပ်စစ်ကြောင်းက ပြည်သူ ၃ ဦးကို သတ်ဖြတ်ကာ နေအိမ် ၁၆၀ ကျော်ကို မီးရှို့ |url=https://maun-mm.com/2026/03/17/nattalin-3/ |access-date=2026-03-19 |website=Maun |language=en-US}}&lt;/ref&gt;ဖလံပင်ရွာက နေအိမ် ၁၅၀ လုံးနှင့် [[ရှားစီးဘို (အထက်စု)ရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ရှားစီးဘို]]ရွာက နေအိမ် ၁၅ လုံးတို့ကို မီးရှို့ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-19 |title=ရန်ကုန် - ပြည်လမ်းပေါ် က နတ်တလင်းမြို့စစ်ရေး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cvglee9j7xzo |access-date=2026-03-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt; 

* [[၁၇ မတ်]] 
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်|မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်]]ဆိုင်ရာဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်ဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/mnmaaniungngnkuulkmttchiungraaupde-ptttthaan |access-date=2026-03-18 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}&lt;/ref&gt;
** &quot;သမီးလှကျွန်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော&quot; အား [[သမီးလှကျွန်းအဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်|သမီးလှကျွန်း အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်]] သို့  ဧရိယာတိုးချဲ့ပြင်ဆင်၍ အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင် သတ်မှတ်ခဲ့။

* [[၁၈ မတ်]]
** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပခဲ့ရာ ဦး[[အောင်လင်းဒွေး]]အား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဦး [[Jeng Phang နော်တောင်]]အား ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း အသီးသီး ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-18 |title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကာလုံအမှုဆောင်ချုပ် ဦးအောင်လင်းဒွေး အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ရွေးချယ်ခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clygyzg0396t |access-date=2026-03-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၂၀/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80929 |access-date=2026-03-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၉ မတ်]] - [[၂၀၂၆ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား အကျပ်အတည်း]]: လေယာဉ်ဆီအကန့်အသတ်ဖြစ်မှုကြောင့် ခရီးသည်တစ်ဦးကို ၁၀ ကီလိုသာ ထပ်တိုးသယ်ယူခွင့်ပြုမည်ဟု [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်းလိုင်း]] (MAI)နှင့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသာလေကြောင်းလိုင်း]] (MNA) တို့က အသီးသီးကြေညာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၀ မတ်]] - 
** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပသည်။  ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်နိုင်ရန်အတွက် သက်ဆိုင်ရာ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အလိုက် အစည်းအဝေးများကို မတ်လ ၂၃ ရက်တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်ပြီး၊ ဒုသမ္မတသုံးယောက်ကို မတ်လ ၂၅ ရက်မှာ စိစစ်မှာဖြစ်ပြီး မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့မှာ ရွေးချယ်တင်မြှောက်မှုပြုလုပ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ဒုတိယသမ္မတလောင်းများအမည်စာရင်း မတ် ၃၀ ရက် တင်သွင်းမည်|url=https://burmese.dvb.no/post/261196|website=DVB Burmese|access-date=2026-03-20|language=en}}&lt;/ref&gt;
** တတိယအကြိမ် [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်များ]] အသီးသီးကျင်းပပြီး၊ တိုင်းဒသေကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်အကြီးအကဲများကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။​
**[[၂၀၂၆ ကွတ်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲ]]: လောက်ကိုင်မြို့၌ [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) ပါဝင်သော တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုတစ်ရပ် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ သဘောတူညီချက်များအရ ကွတ်ခိုင်မြို့ကို MNDAA က ဆက်လက်ထိန်းချုပ်သွားမည်ဖြစ်ပြီး [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်မဟာမိတ်]]များအဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည်ရေး၊ နယ်မြေသတ်မှတ်မှု ထားရှိရေးနှင့် ဖမ်းဆီးထားသူများကို ပြန်လည်လွှတ်ပေးရေးတို့ ပါဝင်ကြောင်း TNLA ပြန်ကြားရေးတာဝန်ရှိသူ လွေးယေဦးက ပြောကြားခဲ့ရာ၊ MNDAA က ဖမ်းဆီးထားသည့် TNLA တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀၀ ခန့်အား ပြန်လည်လွှတ်ပေးရန် စီစဉ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-21|access-date=2026-03-21|language=my}}&lt;/ref&gt;
**[[၂၀၂၆ ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် တိုက်ခိုက်ခံရမှု]]: ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးမြို့၌ ကျင်းပနေသည့် တတိယအကြိမ် ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (ဟားခါး)(CDF-Hakha)က ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
**စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကသာမြို့]]မှာ တိုက်လေယာဉ်နှင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် မဟာလေးထပ်ဘုန်းကြီးကျောင်းက သံဃာအပါအဝင် စစ်ဘေးရှောင်နှင့် ဒေသခံများ လူအယောက် ၅၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-22 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=KNG |date=2026-03-20 |title=ကသာမြို့လယ်ခေါင် ဗုံးကြဲခံရ၊ သေဆုံးဒဏ်ရာရသူတွေများနိုင်တယ်လို့ဆို |url=https://burmese.kachinnews.com/2026/03/20/am1-388/ |access-date=2026-03-22 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကသာမြို့တွင် စစ်ရှောင်များနေသည့်ဘုန်းကြီးကျောင်း ဗုံးကြဲခံရ၍ ၆၀ ထက်မနည်းသေဆုံး |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/69be6b725ec101b7a780ccc4 |access-date=2026-03-22 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ludunwayoo |date=2026-03-21 |title=စစ်တပ်လွှတ်​တော်​ငါးရက်​မြောက်​နေ့မှာ ကသာမြို့ကစစ်ဘေးရှောင်​တွေခိုလှုံတဲ့ဘုန်းကြီးကျောင်းကို စစ်​ကောင်စီ ဗုံးကြဲ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2026/03/22/151892/ |access-date=2026-03-22 |website=LuduNwayOo |language=my-MM }}{{Dead link|date=May 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-03-21 |title=ကသာနဲ့ မြောင်မှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရပြီး သေဆုံးသူအများပြားနဲ့ ဒဏ်ရာရသူတွေရှိခဲ့ |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/03/21/%e1%80%80%e1%80%9e%e1%80%ac%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7-%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84/ |access-date=2026-03-22 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
**၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ချင်းတော်လှန်ရေးနေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတရပ်လုံး အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းပါဝင်ကြရန် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]]က တိုက်တွန်းထုတ်ပြန်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ချင်းလူငယ်များ အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းရန် CNF တိုက်တွန်းနေ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73449/|website=Myanmar Now|date=2026-03-20|access-date=2026-03-22|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}&lt;/ref&gt;

* [[၂၂ မတ်]] -
** အရှေ့အလယ်ပိုင်း ပဋိပက္ခကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စက်သုံးဆီပြတ်လပ်မှုကို ကြိုတင်ကာကွယ်သည့်အနေဖြင့် အစိုးရရုံးများမှ ဝန်ထမ်းများသည် ရုံးသို့လာရောက်ခြင်းမပြုဘဲ မိမိတို့၏နေအိမ် သို့မဟုတ် အဆောင်များတွင်သာ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ရန် သတ်မှတ်လိုက်ကြောင်း အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၊ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်သည်။ ယင်းသို့ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်း (work from home) စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်မှစတင်၍ အပတ်စဉ် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တိုင်း ဆောင်ရွက်သွားရမည်ဖြစ်ပြီး ပုဂ္ဂလိကအလုပ်ဌာနများအနေဖြင့်လည်း အလားတူ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်းစနစ်ကို အတတ်နိုင်ဆုံး လိုက်နာဆောင်ရွက်သွားရန် ထုတ်ပြန်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အပတ်စဉ်ဗုဒ္ဓဟူးနေ့အား အစိုးရရုံးဌာနများ၏ ရုံးလုပ်ငန်းများကို နေအိမ်မှသာဆောင်ရွက်ကြရန် သတ်မှတ်ကြေညာ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81059 |access-date=2026-03-23 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[၂၃ မတ်]] - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာ ခံစားခဲ့ရသဖြင့် ၂ နာရီကြာ ခွဲစိတ်မှုအောင်မြင်ကြောင်း စစ်ကော်မရှင်က ထုတ်ပြန်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81078 |access-date=2026-03-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*[[၂၈ မတ်]] - ၂၀၂၅ မြန်မာနိုင်ငံငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁) နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကို နေပြည်တော်၌ ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ငလျင်ကြီးကြောင့် နေပြည်တော်အပါအဝင် တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ် (၁၀) ခု၌ သေဆုံးသူ ၃၈၁၈ ဦး၊ ပျောက်ဆုံးသူ ငါးဦး၊ ဒဏ်ရာရသူ ၅၁၀၄ ဦး၊ ဘေးသင့်အိမ်ထောင်စု ၁၆၂၅၆၃ စု၊ ဘေးသင့်လူဦးရေ ၄၂၄၀၆၃ ဦးနှင့် ယာယီရွှေ့ပြောင်း လူဦးရေ ၂၇၉၁၁၁ ဦးရှိခဲ့ကြောင်း၊ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအနေဖြင့် စုစုပေါင်း တန်ဖိုးကျပ် ၇၉၇၉ ဘီလီယံကျော်ရှိကြောင်း  နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌက ပြောကြားသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=မန္တလေးငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁)နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81220 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*[[၃၀ မတ်]] -
**[[၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ]] 
*** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး|ရဲဝင်ဦး]]သည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာပြီး၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]]သည် [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဖြစ်လာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ် ၃၀ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ပြည်သူ့လွှတ်တော်က စစ်ခေါင်းဆောင်ကို ဒုသမ္မတ အမည်စာရင်းတင်သွင်း|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx290r3lvm0t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-30|access-date=2026-03-30|language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနား ကျင်းပပြုလုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81247 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် တင်သွင်းခဲ့ပြီး&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=ပြည်သူ့လွှတ်တော်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒေါက်တာ ကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်း အမည်စာရင်း တင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%80-%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}&lt;/ref&gt;၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာတူးဂျာနှင့် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီကိုယ်စားပြု ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် [[နန်းနီနီအေး]] အား ရွေးချယ်တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်မှ ဒေါက်တာ တူးဂျာနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE-%E1%80%92%E1%80%B1/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
*** ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီက ဦး[[ဌေးငွေ]] အား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ ပြည်ထဲရေးနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
*** KIO ၊ KNU ၊ CNF ၊ KSIEC၊ CRPH နှင့် NUG တို့ပါဝင်သော [[ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ|ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။

* ၃၁ မတ်
** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်းအဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]]ကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြပြီး၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ကမူ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ &lt;br /&gt;

=== ဧပြီ ===

* [[၂ ဧပြီ]] - 
** ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် ကော့ကရိတ်-မြဝတီ အာရှလမ်းမကြီးကို တိုက်ပွဲများကြောင့် ပိတ်ထားရာမှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-02 |title=လကမ္ဘာဆီသွားမယ့် Artemis II ယာဉ် ကမ္ဘာပတ်လမ်းပေါ်ရောက်ပြီ - ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3ex5eq4nypt |access-date=2026-04-02 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-02 |title=မြဝတီ-ကော့ကရိတ် အာရှလမ်း ပြန်ဖွင့် - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%9d%e1%80%90%e1%80%ae-%e1%80%80%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%b7%e1%80%80%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90%e1%80%ba-%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%9b%e1%80%be%e1%80%9c%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8/ |access-date=2026-04-02 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကုန်သွယ်မှုပမာဏအများဆုံးစီးဆင်းရာ ဘားအံ-ကော့ကရိတ်-မြဝတီ (အာရှလမ်းပိုင်း) ပြန်လည်ဖွင့်လှစ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81336 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၅၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ|ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ]]ကိုပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81337 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

* [[၃ ဧပြီ]] 
** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ပြီး၊ ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် ဦး[[ညိုစော]]၊ ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-03|access-date=2026-04-03|language=my}}&lt;/ref&gt;
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ငွေချေးသက်သေခံလက်မှတ်များ လဲလှယ်ရောင်းဝယ်ရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ 
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၃/၂၀၂၆ ဖြင့် 
** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်အရ (၁-၁-၂၀၂၁) မှ (၃၁-၃-၂၀၂၅) ရက်နေ့အထိ ကာလအတွင်း ပို့ကုန်များ တင်ပို့ပြီးဖြစ်သော်လည်း ပို့ကုန်ရငွေ ပြန်လည်မဝင်ရောက်သေးသည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း (၂၈၇) ခုသည် နိုင်ငံခြားသုံးငွေ စီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းများနှင့် အမိန့်ကြော်ငြာစာများပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို လိုက်နာခြင်းမရှိသောကြောင့် အဆိုပါကုမ္ပဏီများနှင့် ၎င်းတို့၏ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်ပျက်စာရင်းသွင်းလိုက်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ပို့ကုန်ရငွေပြန်လည်ဝင်ရောက်ရန် ကျန်ရှိသည့်ကုမ္ပဏီ (၂၈၇) ခု၏ ကုမ္ပဏီနှင့်ကုမ္ပဏီ၏ ဒါရို-က်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်မည်းစာရင်း ထည့်သွင်းကြောင်း ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်|url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA-2/|website=Popular|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04|language=en-US|first=Popular|last=Journal}}&lt;/ref&gt;

* [[၄ ဧပြီ]] - ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက်မှစတင်၍ ရပ်နားထားခဲ့ရာမှ ဧပြီ ၄ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]၌ ခရီးသည်တင်လေကြောင်းလိုင်းများ စတင်၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲနေပြီဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်၌ လေကြောင်းလိုင်းများဆင်းသက်မှု ရက်ပေါင်း ၄၀ ကျော် ရပ်နားထားခဲ့ပြီး ယနေ့မှစ၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81429 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၆ ဧပြီ]] - 
** ရိုဟင်ဂျာများအား လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟူသော စွဲဆိုချက်နှင့် အဆိုပါအခင်းအဖြစ်အပျက်ဖြစ်ပွားစဉ်က [[တပ်မတော်]]၏ ရာထူးအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]အပေါ် အရေးယူရန် တိုင်တန်းချက်ကို [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]တရားစီရင်ရေး အာဏာပိုင်များက တရားဝင် လက်ခံလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ယူကေအခြေစိုက် တာဝန်ခံမှုရှိစေရေး-မြန်မာ (MAP) အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်သူ ခရစ္စ ဂန်းနက်စ်က ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
** မကွေးတိုင်း၊ ဆောမြို့တွင် ပြီးခဲ့သောနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် သက်ငယ်မုဒိမ်းမှုနှင့် လူသတ်ကာ အလောင်းဖျောက်မှုကျူးလွန်သူအား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ ဆောမြို့နယ်တရားရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့က သေဒဏ်ချမှတ်လိုက်ကြောင်း မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလင်းထက်က ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့တွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများအရ ခန့်အပ်မည့် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရာထူးများအတွက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြချက်များကို ဖတ်ကြားခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
*[[၇ ဧပြီ]]
**တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးစတုတ္ထနေ့တွင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[သာဌေး]]အပါအဝင် တရားသူကြီး ၉ ဦးပါ ဖွဲ့စည်းမှုကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန်းစိုးအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးအား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ရန် လွှတ်တော်က သဘောတူသည်။ [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]] (အသစ်) ဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၉ ဦးကို အတည်ပြုသည်။ ဝန်ကြီးများနှင့် ကျန်တရားသူကြီးများ အမည်စာရင်းများကို ဖတ်ကြားတင်ပြခဲ့ပြီး ဧပြီ ၉ ရက် အစည်းအဝေးတွင် ကန့်ကွက်မှုများ လက်ခံမည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
**[[၂၀၂၆ ပန်ဆန်း ပေါက်ကွဲမှု]]

* [[၈ ဧပြီ]]
** အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရတ်ချီ (Abbas Araghchi) က အီရန်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့အကြား [[ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား]] ကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရန် အပါအဝင် နှစ်ပတ်ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီမှုကို အတည်ပြုပြောကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အီရန်အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်ကောင်စီ (Supreme National Security Council) က အတည်ပြုချက်ပေးထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iran agrees to ceasefire, offers conditional Hormuz passage |url=https://shafaq.com/en/Middle-East/Iran-agrees-to-ceasefire-offers-conditional-Hormuz-passage |access-date=2026-04-09 |website=Shafaq News |language=en}}&lt;/ref&gt;
** [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-08 |title=ပြည်သူကိုကိုယ်စားပြုရေး ဆောင်ရွက်ရန် ပြည်သူ့ |url=https://onenewstvchannel.com/politic/people-hluttaw/%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%b0%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%af%e1%80%9b%e1%80%b1/ |access-date=2026-04-09 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81524 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81525 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

* [[၉ ဧပြီ]]
** ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးများအဖြစ် ဦးသောင်းနိုင်၊ ဦးသိန်းကိုကို၊ ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့၊ ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး၊ ဒေါက်တာကိုကိုနိုင်၊ ဦးဝင်းမြင့်၊ ဒေါ်စိုးခက်ခက်၊ ဒေါ်သင်းသင်းချိုတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးရှစ်ဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု|url=https://news-eleven.com/article/311163|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-04-09|language=my}}&lt;/ref&gt;
** [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးကျော်ဝင်းသိန်း၊ ဒုတိယရဲဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဝင်းဇော်မိုး၊ ဒေါက်တာထွန်းထွန်းဦး၊ ဦးလွန်းဘော်၊ ဦးကျော်စိုးညွန့်၊ ဦးတိုးရီ၊ ဦးတင်အောင်ဝင်း၊ ဦးမင်းဟန်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311162 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311161 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦး၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများအဖြစ် ဦးဇော်မြင့်နိုင်၊ ဦးသက်ထွန်းအောင်၊ ဒေါက်တာစန္ဒာဦးနှင့် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ်  ဒေါက်တာရီရီအး၊ ဦးတင်မြင့်၊ ဒေါက်တာလှညွန့်၊ ဒေါက်တာဇော်ဦး၊ ဒေါက်တာဖြူဖြူအိတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးနှင့် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311160 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့အား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311159 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[အောင်ဇော်သိန်း]]အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးဉာဏ်ထွန်း၊ ဦးမျိုးတင့်၊  ဦးကျော်ဆန်း၊ ဦးတူးမော်၊ ဒေါ်စုစုဝင်း၊ ဒေါ်ဥမ္မာအေး၊ ဦးတင့်ဝေ၊ ဒေါက်တာမာလာမော်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက တင်ပြထားသည့် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌဦးအောင်ဇော်သိန်း အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်အတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311158 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှု တစ်မျိုးဖြစ်သည့် [[ဧရာဝတီဘဏ်]] Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှု သုံးစွဲသူ အများအပြား ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ AYA Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှုများ ဖြစ်ပွား |url=https://news-eleven.com/article/311181 |access-date=2026-04-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၀ ဧပြီ]]
** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ကြေညာချက်အမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ကြေညာချက်တွင် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ပုဂ္ဂိုလ်များအား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် ကတိသစ္စာပြုပြီး သည့်အချိန်မှစ၍ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၂၇ အရ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီက ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည့် ဥပဒေပြုရေး၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေး အာဏာများကို လွှဲပြောင်းပေးအပ်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ကြေညာချက်အမှတ် ၃ / ၂၀၂၆ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81654 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒုတိယသမ္မတများဖြစ်ကြသည့် ဦးညိုစော၊ ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့သည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြုပြီး ကတိသစ္စာပြုလွှာပေါ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-04-10 |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်သမ္မတသစ်နှင့် ဒု-သမ္မတများ ကတိသစ္စာပြု |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90-3/ |access-date=2026-04-10 |website=Popular |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်မည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** တော်လှန်ရေးကာလ ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး [[ကော်သူးလေအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]] (KCC) နဲ့ [[ကော်သူးလေအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (KGC) ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ကြေညာသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=DVB TV News |date=2026-04-11 |title=ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို KNU ဖွဲ့စည်း- DVB News |url=https://www.youtube.com/watch?v=CZEAY59xewI |access-date=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=KNU က ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုပြီး ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဖွဲ့စည်း |url=https://bur.mizzima.com/2026/04/10/87297 |url-status=live |access-date=၁၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ |website=Mizzima}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

* [[၁၂ ဧပြီ|၁၂]] - မကွေးတိုင်း၊ [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]၊ ပန်းတိုင်းခြုံကျေးရွာအုပ်စု၊ မြောက်လူးကံရွာကို စစ်တပ်က မီးရှို့တဲ့အတွက် အိမ် ၄၀၀ ကျော်မီးလောင်ကျွမ်းပြာကျသွားကြောင်း ဒေသခံတွေကပြောသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burmese|first=R. F. A.|date=2026-04-13|title=ပခုက္ကူလေဆိပ်နားက မြောက်လူးကံရွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/04/13/myauklukan-village-burnt-down/|access-date=2026-04-14|website=မြန်မာဌာန|language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၁၃ ဧပြီ - [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]]ရှိ မြိုင်ကြီးငူ-မဲသဝေါဒေသအတွင်းတည်ရှိသော စစ်တပ်၏ ကြယ်ပြောင်ကုန်း တပ်စခန်းအား [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KNLA) နှင့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း မြေပြင်သတင်းရင်းမြစ်အချို့က အတည်ပြုပြောကြားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-13 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မြန်မာလူထုနဲ့ အတူရှိနေကြောင်း အမေရိကန်နဲ့ ယူကေက သင်္ကြန်ဆုတောင်းပေးပို့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2dg3z017mt |access-date=2026-04-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၄ ဧပြီ]] - ချင်းပြည် (Chinland) ကောင်စီနှင့် [[ချင်းပြည်အစိုးရ]]အဖွဲ့၏ လက်အောက်ရှိ ချင်းပြည်ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ တည်ထောင်သည့် Chinland Jordan School of Medicine ဆေးတက္ကသိုလ်အား ချင်းပြည်နယ်၊ ချင်းလုံမြို့၌ ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၅ ရက် - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရမှု ရက်ပေါင်း ၁,၉၀၀ ရှိလာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mkk7p1j5jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-15|access-date=2026-04-15|language=my}}&lt;/ref&gt;

* ၁၆ ဧပြီ - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ၏ လွှမ်းမိုးမှုများကြောင့် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား ညီညွတ်ရေးတွင် အတားအဆီးများ ရှိနေသည်ဟု [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၏ ယာယီသမ္မတ [[ဒူဝါလရှီးလ]]က အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ ငါးနှစ်ပြည့် မိန့်ခွန်းတွင် ပြောကြားလိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-16 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ညီညွတ်ရေးမှာ အတားအဆီးရှိနေတယ်လို့ NUG ၅ နှစ်ပြည့်မှာ ယာယီသမ္မတ ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2d1vrj7jmt |access-date=2026-04-16 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

* ၁၇ ဧပြီ - 
** နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၄၀/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ ၄,၃၃၅ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်လိုက်ပြီး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81788 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;၊ အမိန့်အမှတ် ၄၁/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသူ/သား ၁၇၉ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု၍ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးလိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81789 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*** အဂတိလိုက်စားမှုဆိုင်ရာ ပုဒ်မများနှင့် ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၁၃၀ (က) တို့ဖြင့် စွဲဆိုတရားစွဲခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၉ နှစ်နှင့် ၆ လ ချမှတ်ကာ အကျဉ်းချခဲ့ရသည့် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]အား တောင်ငူအကျဉ်းထောင်မှ မိသားစုထံသို့ ပြန်လည်စေလွှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-17 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် -ဒေါ်‌အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ပြောင်းရွှေ့မယ်လို့ သတင်းထွက်ပေါ် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c8r488z2lm3t |access-date=2026-04-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၈ ဧပြီ]] - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မင်းကွန်းဒေသရှိ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရလက်အောက်ခံ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့ (ပလဖ) မှ ဒုတိယတာဝန်ခံအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးတို့သည် စစ်ကောင်စီထံ လက်နက်စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-19 |title=ဧပြီ ၁၉ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - မင်းကွန်းတိုက်နယ် ပလဖ ဒုတာဝန်ခံအပါ ၁၅ ဦး စစ်တပ်ထံ လက်နက်ချ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cg543ry1ggdo |access-date=2026-04-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

* [[၂၀ ဧပြီ|ဧပြီ ၂၀]] - ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ပြေးလမ်းပေါ်ထွက်ခွာနေချိန် ဘရိတ်စနစ်ချို့ယွင်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့းပြီး ရပ်နားထားသည့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာ့လေကြောင်း]] (MAI) ၏ Airbus A319 လေယာဉ် အမြီးပိုင်းကို ဝင်တိုက်မိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ဘရိတ်ချို့ယွင်းပြီး MAI Airbus A319 ကို ဝင်တိုက်မှုဖြစ် - New Day Myanmar|url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9b%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%86%e1%80%ad%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-mna-atr-72-%e1%80%98%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90/|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

* [[၂၁ ဧပြီ]] - စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းဝင်း]] သည် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ဖြစ်လာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-21 |title=အေအေ ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင်နဲ့ ချင်း CPU ခေါင်းဆောင်တွေ ရခိုင်မှာတွေ့ဆုံ -၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်း တိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clyxrv7g29gt |access-date=2026-04-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၂၅ ဧပြီ - ချင်းညီနောင် (CB) အဖွဲ့က တစ်နှစ်ကျော်ကြာ သိမ်းပိုက်ထားရှိသည့် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့ပေါ်ရှိ နေရာအချို့ကို စစ်တပ်က ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ဧပြီ ၂၅ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - နေပြည်တော်မှာငလျင်လှုပ်|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn8d05qq6edo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-25|access-date=2026-04-25|language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၂၇ ဧပြီ - အမျိုးသားစာပေဆုရှင် ဦး[[တင်ညွန့်]]နှင့် သားဖြစ်သူအပါအဝင် ၃ ဦးအား ဖမ်းဆီးခံထားရသည်။ 

* [[၃၀ ဧပြီ]] - 
** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82285|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}&lt;/ref&gt;နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82287|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}&lt;/ref&gt;၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ အကျဉ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဉ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဉ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး|url=https://news-eleven.com/article/311564|access-date=2026-04-30|website=Eleven Media Group Co., Ltd|language=my}}&lt;/ref&gt; ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82283|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}&lt;/ref&gt;
*** [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]အား ကျန်ရှိနေသေးသည့် ပြစ်ဒဏ်များကို သတ်မှတ်ထားသည့် နေအိမ်တွင်သာ ဆက်လက်ကျခံစေရန် အကျဉ်းထောင်မှ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ပြောင်းရွှေ့၊ ဓားစာခံအဖြစ် ဖမ်းဆီးထားဆဲဟု ကိုထိန်လင်းပြော |url=https://burmese.dvb.no/post/542191 |access-date=2026-05-01 |website=DVB Burmese |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

=== မေ ===

* ၁ မေ - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်အနီး [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ ဟွာလ်းငိုးရမ်းဒေသ၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ ခေါ်ပွီချစ်ပ် (Khawpuichhip) ကျေးရွာကို စစ်လေတပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ၁၀ နှစ်အောက် ကလေး ငါးဦးနှင့် လူကြီး တဦး စုစုပေါင်း ခြောက်ဦး သေဆုံးပြီး၊ ကိုးဦး ဒဏ်ရာရရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု ၊ ကလေး ၅ ဦး အပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး |url=https://bur.mizzima.com/2026/05/01/89167 |url-status=live |access-date=3 May 2026 |website=Mizzima}}&lt;/ref&gt;
* ၄ - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]အား စစ်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများဖြင့် စွဲဆိုထားသည့် အမှုအတွက် [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ တရားရုံးသို့ တရားဝင် အမှုတင်သွင်းလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း တရားစွဲဆိုသည့် အဖွဲ့အစည်းများက မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင်မင်းအောင်လှိုင်ကို စစ်ရာဇဝတ်မှုဖြင့် တရားစွဲသည့်အမှု တီမောတရားရုံးသို့ တင်သွင်း |url=https://burmese.dvb.no/post/204215 |access-date=2026-05-04 |website=DVB Burmese |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၅ - တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှ စတင်ကာ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သော အင်းတော်မြို့၏ မြို့နယ်ခွဲဖြစ်သည့် [[မော်လူးမြို့]]ကို မြန်မာစစ်တပ်က မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-05-05 |title=၂၀၂၆ မေ ၅ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်မှာ လက်နက်ကိုင်တပ်တွေ မရှိရေး နေပြည်တော်နဲ့ ဒေလီဆွေးနွေး |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2p15nvdm6t |access-date=2026-05-05 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၆ မေ - မတ္တရာ၊ သပိတ်ကျင်း၊ တကောင်း၊ ထီးချိုင့်၊ ကသာ၊ အင်းတော်နှင့် မော်လူးတို့ကို စစ်တပ်က ပြီးခဲ့သည့် လများအတွင်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မန္တလေး-မတ္တရာ-သပိတ်ကျင်း-တကောင်း-ထီးချိုင့်-ကသာ-အင်းတော်-မော်လူး-နန့်စီးအောင်-မိုးညှင်း-မိုးကောင်း-မြစ်ကြီးနား လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်အား အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး၊ ဖွင့်လှစ်လိုက်ကြောင်း နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများမှ ကြေညာသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ မေ၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား ကားလမ်းတစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်တပ်ကြေညာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3r2n458gw2t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-07|access-date=2026-05-07|language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများ ယာယီစိုးမိုးထားသည့် နေရာများအား ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး မန္တလေး - မတ္တရာ - သပိတ်ကျင်း-တကောင်း- ထီးချိုင့် - ကသာ - အင်းတော် - မော်လူး - နန့်စီးအောင် - မိုးညှင်း - မိုးကောင်း - မြစ်ကြီးနား ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းအား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးနိုင်ခဲ့ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82465|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-07|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၇ မေ]] - မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မိုးကုတ်မြို့နယ်|မိုးကုတ်]]ရတနာမြေမှ အလေးချိန် ၂,၂၀၀ ဂရမ် (၁၁,၀၀၀ ကရက်) အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ပတ္တမြားတစ်ပွင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် မိုးကုတ်ရတနာမြေမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိသည့် ထူးခြားလှပပြီး အရွယ်အစားကြီးမားသော ပတ္တမြားကြီးအား ကြည့်ရှု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82498 |access-date=2026-05-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;

* ၉ မေ - UFC 328 ၏ Co-Main Event ပွဲဖြစ်သည့် ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံရှစ်ပွဲတွင် လက်ရှိချန်ပီယံ မြန်မာ MMA ကစားသမား [[ဂျော့ရှုအာဗန်|ဂျိုရှူအာဗန်]]က ပြိုင်ဘက် ဂျပန်ကစားသမား တက်ဆူရို တိုင်ရာအား အလဲထိုးနည်းဖြင့် အနိုင်ရရှိကာ ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံခါးပတ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ဂျိုရှူအာဗန် တက်ဆူရိုတိုင်ရာကို ငါးချီမြောက်တွင် အနိုင်ရပြီး ဖလိုင်းဝိတ်ချန်ပီယံကာကွယ် |url=https://news-eleven.com/article/311821 |access-date=2026-05-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၁၁ မေ - ဦးရဲသွင်ဟိန်း၏ [[မြေလတ်အသံ]](Myaelatt Athan)၊ ဦးဝင်းဇော်နိုင်၏ Red News Agency နှင့် ဦးဇင်မင်းထက်၏ Asia Citizens (အာရှနိုင်ငံသားများ) သတင်းအေဂျင်စီ ၃ ခုကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့မှစ၍ ပိတ်သိမ်းလိုက်ကြောင်း ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=သတင်းအေဂျင်စီလုပ်ငန်း ပိတ်သိမ်းကြောင်း အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82656|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-12|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=သတင်းဌာန ၃ ခုကို စစ်အာဏာရှင်က ထပ်မံပိတ်သိမ်း|url=https://burmese.dvb.no/post/566989|website=DVB Burmese|access-date=2026-05-12|language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၁၄ မေ - အမေရိကန်သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်|ဒေါ်နယ်ထရမ့်]] (Donald Trump) သည် တရုတ်ခေါင်းဆောင် [[ရှီကျင့်ဖျင်]] (Xi Jinping) နှင့် တွေ့ဆုံရန်အတွက် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိလာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ အမေရိကန်သမ္မတထရန့်နှင့် တရုတ်သမ္မတရှီတို့ တွေ့ဆုံ |url=https://news-eleven.com/article/311904 |access-date=2026-05-14 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၁၈ မေ - [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး|ရန်ကုန်တိုင်း]]၊ [[ကျောက်တန်းမြို့]]အနီး မြန်မာ့ကမ်းရိုးတန်းကို ဗဟိုပြုပြီး မနက် ၈ နာရီ ၃၅ မိနစ်ဝန်းကျင်က အင်အားရစ်ချ်တာစကေး ၅ ဒသမ ၂ အဆင့်ရှိတဲ့ အင်အားအတော်အသင့်ပြင်းထန်တဲ့ မြေငလျင်တခု လှုပ်ခတ်သွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကျောက်တန်းမြို့အနီး ဗဟိုပြုပြီး အင်အား ၅ ဒသမ ၃ ရှိ ငလျင်လှုပ် |url=https://burmese.dvb.no/post/359449 |access-date=2026-05-18 |website=DVB Burmese |language=en}}&lt;/ref&gt;
** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]ရှိ မုံရွာ-ရေဦး အဝေးပြေးလမ်းမကြီးဘေးတွင် တည်ရှိသော [[စိုင်ပြင်မြို့]]ကို &quot;Operation OTT&quot; စစ်ဆင်ရေးအဖြစ် တိုက်ခိုက်သိမ်းယူခဲ့ကြောင်း [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF)၊ အမှတ် (၁) ရွှေဘိုခရိုင် စစ်ဌာနက သတင်းထုတ်ပြန်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေ ၁၉ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - လွတ်လပ်ရေးနှစ် ၂၅၀ ပြည့် အိမ်ဖြူတော် UFC ပွဲမှာ မြန်မာဖိုက်တာ ဗန် ပါဝင်|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgrp1972qent|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-19|access-date=2026-05-19|language=my}}&lt;/ref&gt;
*၁၉ မေ - ၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်တွင် KNU၊ KNLA နှင့် PDF တို့က သိမ်းပိုက်ထားသည့် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊]] [[မြိတ်ခရိုင်]]၊ [[တနင်္သာရီမြို့နယ်]]၊ [[မောတောင်မြို့]]ကို စစ်အုပ်စုက ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်မှစတင်သည့် စစ်ကြောင်းဖြင့် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက KNU၊ KNLA နှင့် PDF အမည်ခံ ကိုယ်ကျိုးရှာအကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူ ပူးပေါင်းအဖွဲ့များ ယာယီစိုးမိုးထားသော မောတောင်မြို့အား အလုံးစုံပြန်လည်သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82973 |access-date=2026-05-20 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*မေ ၂၆ - [[၂၀၂၆ ကျောင်းသားတော်လှန်ရေးတပ်တော် အဖွဲ့ဝင်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု]]
*၂၈ မေ - ကိုးလကြာ ပိတ်ထားခဲ့သော [[ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်]] ကုန်သွယ်ရေးတွင် အရေးပါသည့် မြဝတီ-မဲဆောက် [[မြန်မာ - ထိုင်း အမှတ် (၁) ချစ်ကြည်ရေးတံတား|အမှတ် ၂ ချစ်ကြည်ရေးတံတား]]အား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်လိုက်ပြီဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-05-28 |title=၂၀၂၆ခုနှစ် မေ ၂၈-ဘန်ကောက်မှာ ကလေးငယ်တွေကို ညှဉ်းပန်းပြီး ပန်းရောင်းခိုင်းတဲ့မြန်မာ ၃ ဦးကို ရဲဖမ်း |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4pw09y4yvt |access-date=2026-05-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
*၂၀၂၅ ခုနှစ်  အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် ရွေးကောက်ပွဲကုန်ကျစရိတ်စာရင်းအား သတ်မှတ်ရက်အတွင်း တင်သွင်းခြင်းမရှိသည့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ကြေညာချက်အမှတ် (၄၇/၂၀၂၆)ဖြင့် ၂ဝ၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၃ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်ထားကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် UEC ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/312227 |access-date=2026-05-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
*၃၀ မေ - သမ္မတဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]သို့ တရားဝင်ချစ်ကြည်ရေး ခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/6a1a7327acbcdc59760091ee |access-date=2026-05-30 |website=www.npnewsmm.com}}&lt;/ref&gt;
*[[၃၁ မေ]] - [[၂၀၂၆ နမ့်ခမ်း ပေါက်ကွဲမှု]]

=== ဇွန် ===

*၆ ဇွန် - မြန်မာနှင့် ရုရှားတို့သည် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်း]]၊ [[ထားဝယ်မြို့]]ရှိ ရေနက်ဆိပ်ကမ်းစီမံကိန်းအတွက် ၆၆၀ မဂ္ဂါဝပ် [[ကျောက်မီးသွေး]]သုံး [[ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ]] တည်ဆောက်ရေး နားလည်မှုစာချွန်လွှာကို [[စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့]]၌ ကျင်းပသည့် စီးပွားရေးဖိုရမ်အတွင်း လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-10 |title=၂၀၂၆ ဇွန်လ ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - တရားမဝင် ရွှေတူးဖော်မှုတွေ နှိမ်နင်းမယ်လို့ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/czx5r48ynzgt |access-date=2026-06-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
*၁၁ ဇွန် - ၁၉ ဇူလိုင် - [[၂၀၂၆ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]]
*၁၅ ဇွန် - သမ္မတ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]] သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]သို့ နိုင်ငံတော်အဆင့် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့ပြီး၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦး​ဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်နိုင်ငံ ​​​​ပေကျင်းမြို့သို့​ရောက်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/312702 |access-date=2026-06-15 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
*၂၁ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]၏ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးအဖြစ် ဗိုလ်မှူးကြီး သိန်းဇော်မြင့် အစား ဗိုလ်မှူးကြီး ရန်ကြီးအောင် အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84248 |access-date=2026-06-22 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;

* ၂၅ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ဒေါ်[[အေးအေးသန်း]]ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84447 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
** တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး အဖြစ် ဒေါ်ထွေးထွေးအား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84450 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

=== ဇူလိုင် ===

* ၁၂ ဇူလိုင် - [[ဘန်ကောက်ဆွေးနွေးပွဲ (၂၀၂၆)]]:  မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းနှင့် ပတ်သက်၍ အာဆီယံ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ၊ အဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦး[[တင်မောင်ဆွေ]] တို့အကြား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-13 |title=ဘန်ကောက်က ဘီယာဘားဆိုင် မီးလောင်မှု သေဆုံးသူ ၂၈ ဦးအထိရှိ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cy8w6vlglp5t |access-date=2026-07-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၁၅ ဇူလိုင် - သံအမတ်ကြီး ဦး[[မင်းသိမ်း]]အား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးမင်းသိမ်းအား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/85218 |access-date=2026-07-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၁၆ ဇူလိုင်]]- [[ထန်တလန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] - တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက [[ထန်တလန်မြို့]]နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား အပြည့်အဝ ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက ထန်တလန်မြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက် |url=http://www.moi.gov.mm/news/85333 |access-date=2026-07-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;


== ကွယ်လွန်သူများ ==

* &lt;!--Do not add people without Wikipedia articles to this list
Do not trust &quot;this year in history&quot; websites for accurate date information
Do not link multiple occurrences of the same year, just link the first occurrence.
No red links, please.--&gt;[[၂၆ ဇန်နဝါရီ]] - [[မြင့်ထွေး]]၊ [[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာနဝန်ကြီးဟောင်း]] ([[၁၉၄၈]] ဖွား)
* [[၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[စိန်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ|စိန်ဝင်း]]၊ နိုင်ငံရေးသမားနှင့် [[ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ|ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] ([[၁၉၄၄]] မွေးဖွား)
* [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၊ အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတဟောင်းနှင့် နိုင်ငံ့အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင် ([[၁၉၃၉]] မွေးဖွား)
* [[၂ ဇွန်]] - [[မင်းထင်ကိုကိုကြီး]]၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာနှင့် ကဗျာဆရာ (၁၉၆၁ ဝန်းကျင်မွေးဖွား)
* [[၁၁ ဇွန်]] - [[ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ]]၊ ထိုင်းတော်ဝင်မင်းသမီး ([[၁၉၇၈]] မွေးဖွား)
* [[၁၈ ဇွန်]] - [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)|တင်မောင်မြင့်]]၊ [[အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]]ရ ဆရာကြီး (၁၉၃၆ မွေးဖွား)

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]]</text>
      <sha1>a6jhfb5o75zj9k61u2qhfei24of7ksv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မဘိမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288212</id>
    <revision>
      <id>1043374</id>
      <parentid>1039655</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T16:23:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1043374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13735" sha1="j32rcwsdc6wrsiremgbjnmgvee87su3" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| conflict          = မဘိမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ
| partof            = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] မှ [[ကချင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|ကချင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ(၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]
| date              = ၂၀ - ၂၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄
| place             = [[မဘိမ်းမြို့]]၊ [[မဘိမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]
| result            = KIA ပူးပေါင်းတပ်များ အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်
| combatant1        = * {{flagicon image|Flag of the Myanmar Armed Forces.svg}} [[တပ်မတော်]]
* ခြေလျင်တပ်ရင်း (ခလရ-၂၂၃)
| combatant2        = * {{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg}} [[ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (KIA)
* {{flagicon image|Flag of the Arakan Army, under the United League of Arakan.svg}} [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA)
* {{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF)
* {{flagicon image|ABSDF insignia.png}}[[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး]] (ABSDF)
| commander1        = မသိရှိရ
| commander2        = [[ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (KIA)
| units1            = ခလရ-၂၂၃၊ မြို့မရဲစခန်း
| units2            = KIA၊ AA၊ PDF၊ ABSDF ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များ
| strength1         = မသိရှိရ
| strength2         = မသိရှိရ
| casualties1       = မသိရှိရ
| casualties2       = မသိရှိရ
| map_type          = Myanmar
| latitude          = 23.3667
| longitude         = 96.6167
| map_size          = 250
| map_caption       = ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ မဘိမ်းမြို့၏ တည်နေရာ
| map_label         = မဘိမ်း
| notes             = စစ်ကိုင်းတိုင်းနယ်စပ်အနီးနား နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း ရှိ  မဘိမ်းမြို့သိမ်း တိုက်ပွဲကို KIA ၊ KPDF ၊ ABSDF ၊ AA ၊ PDF ၊ ပကဖ နှင့် နယ်မြေခံအဖွဲ့အစည်းများ စုပေါင်းကာ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။
| campaignbox       = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}}
}}

'''မဘိမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ'''သည် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] မှ [[ကချင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ကာ ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း) အတွင်း   [[ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (KIA) ၏ အရေးပါသော တိုက်ပွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်မှ ၂၁ ရက်နေ့အထိ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (မြောက်ပိုင်း)၊ [[မဘိမ်းမြို့]]တွင် KIA ဦးဆောင်သော ပူးပေါင်းတပ်များနှင့် [[တပ်မတော်]]တို့အကြား ဖြစ်ပွားခဲ့သော မြို့သိမ်း တိုက်ပွဲ လည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-01-21 |title=မဘိမ်းမြို့ကို KIA ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/kia-attacked-seized-mabein-01212024042042.html |access-date=2026-06-18 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=သတင်းတို |first=Cherry in သတင်း {{!}} |title=စစ်ကိုင်းနယ်စပ်အနီးက မဘိမ်းမြို့ကို ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့တွေ သိမ်းပိုက် |url=https://myaelattathan.org/articles/%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%94%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%80_%E1%80%99%E1%80%98%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF_%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BD%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%96%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%B1_%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA |access-date=2026-06-18 |website=myaelattathan.org |language=en |archive-date=9 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260309153724/https://www.myaelattathan.org/articles/%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%94%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%80_%E1%80%99%E1%80%98%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF_%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BD%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%96%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%B1_%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== နောက်ခံသမိုင်း ==
မဘိမ်းမြို့ သည်  [[ရွှေလီမြစ်]]ဘေး  [[ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း)]] ရှိ မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ [[မိုးမိတ်မြို့]] အပါအဝင် [[ကချင်ပြည်နယ်]]ရှိ [[ဗန်းမော်မြို့]] တို့နှင့်  ကုန်းလမ်းအရ ဆက်သွယ်မှု ရှိသည်။ထို့အပြင် တရုတ်နိုင်ငံ၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]နှင့်  ကီလိုမီတာ ၉၀ ခန့်သာ ကွာဝေးပြီး မြောက်ဘက် တွင် [[မန္တလေးမြို့]] ရှိပြီး ကီလိုမီတာ ၂၀၀ ကွာဝေးသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-01-21 |title=ဇန်နဝါရီလ ၂၁ ရက်ထိပ်တန်းသတင်းများ - နယ်စပ်ခြံစည်းရိုးကာပြီး အိန္ဒိယ-မြန်မာ လွတ်လပ်စွာကူးလူးခွင့် ပိတ်မယ်လို့ အိန္ဒိယပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c1rywr80j57o |access-date=2026-06-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt; 

မဘိမ်းမြို့သည် မိုးမိတ်မြို့နှင့် ထိစပ်လျက်ရှိပြီး၊ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၈ ရက်နေ့တွင် မိုးမိတ်မြို့ရှိ စစ်တပ်  တပ်စခန်းများကို KIA နှင့် PDF ပူးပေါင်းတပ်များက တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီးနောက်  မဘိမ်းမြို့နယ်ဘက်သို့ တိုက်ပွဲများ ကူးစက်ဖြစ်ပွားလာခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DVB TV News |date=2024-01-21 |title=မဘိမ်းမြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီး နယ်မြေရှင်းလင်းရေး ဆောင်ရွက်နေ- DVB News |url=https://www.youtube.com/watch?v=Y6JGfm0swq4 |access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မဘိမ်းမြို့အား သိမ်းပိုက်နိုင်ရန် ကြိုးပမ်းနေဆဲဟု ဗိုလ်မှူးကြီးနော်ဘူပြော |url=https://cjplatform.com/%e1%80%99%e1%80%98%e1%80%ad%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b7%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%9e%e1%80%ad%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%ad%e1%80%af/ |access-date=2026-06-18 |website=cjplatform.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=နိုရာပြည့် |first=မောင်ရွှေဝါ, မင်းမောင် |date=2024-01-23 |title=မဘိမ်းမြို့ကို သိမ်းပြီးနောက် မိုးမိတ်၊ မိုးကုတ်တွင် တိုက်ပွဲများဆက်ဖြစ်နေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/48377/ |access-date=2026-06-18 |website=Myanmar Now |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

== တိုက်ပွဲဖြစ်စဉ် ==
၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်၊ နံနက် ၅ နာရီခန့်တွင် KIA၊ AA၊ PDF နှင့် ABSDF ပူးပေါင်းတပ်များသည် မဘိမ်းမြို့ရှိ မြို့မရဲစခန်းနှင့် ကုန်းမခံရွာအနီးရှိ ခလရ (၂၂၃) တပ်ရင်းကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေစဉ်အတွင်း [[တပ်မတော် (လေ)|တပ်မတော်(လေ)]] က Y-12 လေယာဉ်များဖြင့် [[ဝိုင်းလုံရွာ၊ မဘိမ်းမြို့နယ်|ဝိုင်းလုံ]]၊ [[ကုန်းမခံရွာ၊ မဘိမ်းမြို့နယ်|ကုန်းမခံ]]နှင့် [[နမ့်ပုံးပုံးရွာ၊ မဘိမ်းမြို့နယ်|နတ်ပုံးပုံးရွာ]]များအတွင်းသို့ ဗုံးသီးပေါင်း ၁၄၀ ကျော် ကြဲချတိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် နေအိမ်များ ထိခိုက်ပျက်စီးမှုများရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Yangon Khit Thit News Agency |date=2024-01-21 |title=မဘိမ်းမြို့ ရဲစခန်းနှင့် စစ်တပ်စခန်းကို KIA က တိုက် ခိုက်သိမ်းပိုက်ရရှိ၊ မဘိမ်း မြို့ကို တော်လှန်ရေးတပ်များက ထိန်းချုပ် - Khit Thit Media |url=https://yktnews.com/2024/01/141195/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240420194906/https://yktnews.com/2024/01/141195/ |archive-date=20 April 2024 |access-date=2026-06-18 |work=Khit Thit Media |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

အဆိုပါ တိုက်ခိုက်မှုများအပြီး ဇန်နဝါရီ ၂၁ ရက်၊ နံနက်ပိုင်းတွင် KIA ပူးပေါင်းတပ်များသည် မဘိမ်းမြို့ကို အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲများကြောင့် မြို့ခံပြည်သူ ၄,၀၀၀ ကျော်မှာ ဘေးလွတ်ရာသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ludunwayoo |date=2026-01-05 |title=မဘိမ်းမြို့ကတည်းခိုခန်းကို စစ်ကောင်စီ ဗုံးကြဲ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2026/01/05/144852/ |access-date=2026-06-18 |website=LuduNwayOo |language=my-MM}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=KNG |date=2024-01-21 |title=မဘိမ်းမြို့ကို KIA နဲ့ KPDF တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက် |url=https://burmese.kachinnews.com/2024/01/21/zm1-147/ |access-date=2026-06-18 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၄ ပဋိပက္ခများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]]</text>
      <sha1>j32rcwsdc6wrsiremgbjnmgvee87su3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပုလဲမောင် သေဆုံးမှု (၂၀၂၄)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288840</id>
    <revision>
      <id>1043365</id>
      <parentid>1041575</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T12:36:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1043365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14427" sha1="3zml1dangji7mrddz36myfr3wy2i4u8" xml:space="preserve">{{About|ပုလဲမြို့နယ် ပလဖ ပြန်ကြားရေးတာဝန်ခံ ပုလဲမောင် သေဆုံးမှု|ယင်းမာပင်ခရိုင် အမှတ်(၆)တပ်ရင်းမှူး ၏ လုပ်ကြံခံရမှု|ပုလဲမောင် (ခ) ပီတာ လုပ်ကြံခံရမှု}}
{{Infobox military conflict
| conflict    = ပုလဲမောင် သေဆုံးမှု (၂၀၂၄)
| partof      = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] မှ [[တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများ (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]]
| date        = ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မေလ
| place       = [[ပုလဲမြို့နယ်]], [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]
| map_type    = Myanmar
| latitude    = 22.3850
| longitude   = 95.0350
| map_size    = 250
| map_caption = ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားရာ ပုလဲမြို့နယ်၏ တည်နေရာပြမြေပုံ
| map_label   = ပုလဲမြို့နယ်
| result      = ပုလဲမောင် သေဆုံးခြင်းနှင့် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများအကြား အပြန်အလှန် စွပ်စွဲမှုများနှင့် တင်းမာမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း
| status      = စုံစမ်းစစ်ဆေးနေဆဲ
| combatant1  = ပုလဲမြို့နယ် ပအဖနှင့် ပလဖ အဖွဲ့
| combatant2  = BNRA (သခင်ဒေါင်းညိုနှင့် သက်ဆိုင်သူများ)
| commander1  = ဇော်ထက် (ပုလဲမြို့နယ် ပအဖ တာဝန်ခံ)
| commander2  = သခင်ဒေါင်းညို (BNRA တပ်ရင်းမှူး)
| casualties1 = ၁ ဦး သေဆုံး (ပုလဲမောင်)
| casualties2 = -
| notes       = ရုပ်အလောင်းကို ပအဖတာဝန်ခံ ဦးဇော်ထက်၏ နေအိမ်မြေအောက်ခန်းအတွင်း တွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
| campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present)}}
}}
'''ပုလဲမောင် သေဆုံးမှု (၂၀၂၄)''' သည်    [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] မှ [[တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများ (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]]၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မေလအတွင်း [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပုလဲမြို့နယ်]]တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများအကြား အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ဖြစ်ရပ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ပလဖ ပြန်ကြားရေးတာဝန်ခံ ပုလဲမောင် သေဆုံးမှုနှင့်အတူ တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား အပြန်အလှန်စွပ်စွဲမှုများနှင့် တင်းမာမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ဆောင်းပါး |first=Danger {{!}} Lynn Ze in |title=ပုလဲမြို့နယ်က ပုလဲမောင်သေဆုံးမှု ဘာတွေဆက်ဖြစ်နေလဲ (ဆောင်းပါး) |url=https://www.myaelattathan.org/articles/%E1%80%95%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%B2%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%80_%E1%80%95%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%B2%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B1%E1%80%86%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF_%E1%80%98%E1%80%AC%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%86%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%9C%E1%80%B2 |access-date=2026-06-30 |website=www.myaelattathan.org |language=en |archive-date=10 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260410222815/https://myaelattathan.org/articles/%E1%80%95%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%B2%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%80_%E1%80%95%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%B2%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B1%E1%80%86%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF_%E1%80%98%E1%80%AC%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%86%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%9C%E1%80%B2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ဖြစ်စဉ်အကျဉ်း ==
၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ပုလဲမြို့နယ် ပလဖ ပြန်ကြားရေးတာဝန်ခံ ပုလဲမောင် ပျောက်ဆုံးခဲ့သည်။ စုံစမ်းရှာဖွေမှုများပြုလုပ်ခဲ့ပြီးနောက် မေလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ပုလဲမောင်၏ ရုပ်အလောင်းကို ပုလဲမြို့နယ် ပအဖတာဝန်ခံ ဦးဇော်ထက်၏ နေအိမ်မြေအောက်ခန်းအတွင်းမှ ပြန်လည်တွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပုလဲပလဖရဲဘော် ပုလဲမောင်ကို ဘယ်သူသတ်တာလဲ။ – Era's Eye Channel |url=https://eraseye.com/2024/27/24331/ |access-date=2026-06-30 |website=eraseye.com}}&lt;/ref&gt;

== အငြင်းပွားမှုများနှင့် သံသယများ ==
သေဆုံးရသည့်အကြောင်းရင်းနှင့် ပတ်သက်၍ အစောပိုင်းတွင် သရက်သီးနှင့် ငရုတ်သီးစားသုံးပြီး သွေးတိုးကာ လှေကားမှပြုတ်ကျသေဆုံးသည်ဟု ကောက်ချက်ချခဲ့သော်လည်း မိသားစုဝင်များနှင့် ဒေသခံများက ယင်းရှင်းပြချက်အပေါ် ပြင်းထန်စွာ ဝေဖန်သံသယရှိခဲ့ကြသည်။ အမှုမှန်ပေါ်ပေါက်ရေးအတွက် ပကဖ၊ ပအဖ၊ ပလဖတို့ပါဝင်သော စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးခုံရုံး (စုံခုံ) ဖွဲ့စည်းခဲ့သော်လည်း တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား ယုံကြည်မှုကျဆင်းခြင်းနှင့် အချင်းချင်းပွတ်တိုက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ရုပ်သံ |first=Danger in သတင်း {{!}} သတင်းတို {{!}} |title=ပုလဲမောင် သေဆုံးမှု အမှုမှန်ပေါ်ပေါက်ရေး မိသားစုဝင်နဲ့ရွာခံတွေက ဆန္ဒပြတောင်းဆို (ရုပ်/သံ) |url=https://myaelattathan.org/articles/%E1%80%95%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%B2%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B1%E1%80%86%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8_%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%AF%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%9B%E1%80%BD%E1%80%AC%E1%80%81%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%86%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%92%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF |access-date=2026-06-30 |website=myaelattathan.org |language=en |archive-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213213200/https://www.myaelattathan.org/articles/%E1%80%95%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%B2%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B1%E1%80%86%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8_%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%AF%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%9B%E1%80%BD%E1%80%AC%E1%80%81%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%86%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%92%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

== တုံ့ပြန်မှုများ ==
ပုလဲမောင် သေဆုံးမှုနှင့် ပတ်သက်၍ အမှုမှန်ပေါ်ပေါက်ရေးအတွက် ဒေသခံပြည်သူများနှင့် မိသားစုဝင်များက ဆန္ဒဖော်ထုတ်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ပုလဲမြို့နယ်၊ မင်းတိုင်ပင်ကျေးရွာရှိ ပအဖရုံးသို့ ပုလဲမြို့နယ် ပအဖခေါင်းဆောင် ဇော်ထက် ရောက်ရှိနေချိန်၌ မိသားစုဝင်များနှင့် ရွာခံအင်အား ၃၀၀ ကျော်က မနက် ၇ နာရီမှ ၉ နာရီခွဲအထိ ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ ဆန္ဒပြသူများသည် ပုလဲမောင်၏ သေဆုံးမှုကို လူသတ်မှုတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ အမှုမှန်ပေါ်ပေါက်ရေးနှင့် တရားမျှတမှုရရှိရေးအတွက် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) အနေဖြင့်လည်း ဤဖြစ်စဉ်နှင့် ပတ်သက်၍ ဆေးစစ်ချက်များနှင့် စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်များအပေါ် မူတည်ကာ တရားဥပဒေနှင့်အညီ ဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=သတင်းတို |first=Danger in သတင်း {{!}} |title=ပုလဲမောင် သေဆုံးမှု အမှုမှန်ပေါ်ပေါက်ရေး မိသားစုဝင်နဲ့ရွာခံတွေက ဆန္ဒပြတောင်းဆို |url=https://www.myaelattathan.org/articles/%E1%80%95%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%B2%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B1%E1%80%86%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF_%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8_%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%AF%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%9B%E1%80%BD%E1%80%AC%E1%80%81%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%86%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%92%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF |access-date=2026-06-30 |website=www.myaelattathan.org |language=en }}{{Dead link|date=July 2026 }}&lt;/ref&gt;

== စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများ ==
ပုလဲမောင် သေဆုံးမှုဖြစ်စဉ်ကို အမှုမှန်ပေါ်ပေါက်စေရန် ပုလဲမြို့နယ် ပအဖခေါင်းဆောင် ဇော်ထက်က ဦးဆောင်၍ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးခုံရုံး (စုံခုံ) အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ အဆိုပါ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးအဖွဲ့တွင် မြို့နယ်ပကဖ (ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့) မှ အဖွဲ့ဝင် ၃ ဦး၊ ပအဖ (ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့) မှ အဖွဲ့ဝင် ၃ ဦး၊ ပလဖ (ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့) မှ အဖွဲ့ဝင် ၃ ဦးနှင့် တရားရေးဌာနမှ ကိုယ်စားလှယ် ၁ ဦးတို့ ပါဝင်သည်။ 

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၄ ပဋိပက္ခများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူသတ်ပွဲများ စာရင်း]]
[[ကဏ္ဍ:တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အချင်းချင်း ပဋိပက္ခများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ လုပ်ကြံမှုများ]]</text>
      <sha1>3zml1dangji7mrddz36myfr3wy2i4u8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထိုင်းတော်ဝင်တပ်မတော်လေကြောင်းဗဟိုဌာန</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288891</id>
    <revision>
      <id>1043371</id>
      <parentid>1042061</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T15:27:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38333-75</username>
        <id>145709</id>
      </contributor>
      <comment>/* လေယာဉ် */</comment>
      <origin>1043371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23398" sha1="qfyu1557srtjdiyjdagry7r2x5hhm3c" xml:space="preserve">
{{Infobox military unit|unit_name=ထိုင်းတော်ဝင်တပ်မတော် လေကြောင်းဗဟိုဌာန|native_name={{lang|th|ศูนย์การบินทหารบก}}|image=Roundel of Thailand – Army Aviation.svg|image_size=|caption=Symbol of Army Aviation|start_date=၁၉၃၅ ဇွန် ၂၅|country=ထိုင်းနိုင်ငံ|branch=[[ထိုင်းတော်ဝင်ကြည်းတပ်]]|type=[[Army aviation]]|role=|size=|command_structure=|garrison=Fort Princess Srinagarindra, [[Mueang Lopburi District|Mueang Lopburi]], [[Lopburi Province|Lopburi]]|nickname=|colors=|motto=|march=|mascot=|anniversaries=|battles=|website={{url|https://aavnc.rta.mi.th/}}|disbanded=&lt;!-- Commanders --&gt;|commander1=|commander1_label=|commander2=|commander2_label=|commander3=|commander3_label=|notable_commanders=&lt;!-- Insignia --&gt;|identification_symbol=[[File:Roundel of Thailand.svg|100px]]|identification_symbol_label=Aircraft symbol|identification_symbol_2=|identification_symbol_2_label=&lt;!-- Aircraft --&gt;|aircraft_helicopter=|aircraft_helicopter_attack=[[Bell AH-1 Cobra|Bell AH-1F Huey Cobra]]&lt;br /&gt;[[Boeing AH-6]]&lt;br /&gt;[[Eurocopter Fennec|Eurocopter Fennec AS550 C3]]|aircraft_helicopter_cargo=[[CH-47 Chinook|CH-47]]&lt;br /&gt;[[Mil Mi-17|Mil Mi-17-V5]]|aircraft_helicopter_multirole=[[AgustaWestland AW149]]&lt;br /&gt;[[Bell UH-1H|Bell UH-1H Iroquois]]&lt;br /&gt;[[UH-72A Lakota|Eurocopter UH-72A Lakota]]|aircraft_helicopter_observation=|aircraft_helicopter_trainer=[[Enstrom 480]],|aircraft_helicopter_utility=[[UH-60 Black Hawk|UH-60]]&lt;br /&gt;[[Bell UH-1H|Bell UH-1H Iroquois]]&lt;br /&gt;[[UH-72A Lakota|Eurocopter UH-72A Lakota]]|aircraft_transport=}}

'''ထိုင်းတော်ဝင်လေကြောင်းဗဟိုဌာန''' ( '''AAVNC''' ; {{Langx|th|ศูนย์การบินทหารบก)}}သည် ထိုင်းတော်ဝင်တပ်မတော်၏ လေကြောင်းဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအရ ၎င်းသည် ကြည်းတပ်၏ ဝန်ဆောင်မှုဌာန (Service Branch) အောက်တွင် တည်ရှိသည့် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အစည်း (Administrative Organization) တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ကြည်းတပ်လေကြောင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကို တာဝန်ယူ စီမံခန့်ခွဲရန် တာဝန်ရှိသော အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည်။

* သိပ္ပံပညာရပ်ဆိုင်ရာ ‌‌‌ဝေါဟာရများကို သတ်မှတ်ရန်နှင့် သိပ္ပံဆိုင်ရာ ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်များ ပြုလုပ်ရန် သုတေသနပြုလုပ်ခြင်းနှင့် တီထွင်ခြင်း။
* တပ်မတော်လေကြောင်းတပ်ဖွဲ့အားလုံး၏ ဖွဲ့စည်းမှု။
* စစ်တပ်ယူနစ်တစ်ခုစီအတွက် အထွေထွေပံ့ပိုးမှု လေယာဉ်ခရီးစဉ်လုပ်ငန်းများ၊ အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာမစ်ရှင်များနှင့် စေလွှတ်ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုနှင့် တာဝန်ပေးအပ်ထားသည့်အတိုင်း အခြားမစ်ရှင်များ။
* စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ။
* လေယာဉ်စက်ပြင်များ၊ လေယာဉ်အမှုထမ်းများ၊ လေယာဉ်မှူးများနှင့် တပ်မတော်လေကြောင်းဆိုင်ရာ အလုပ်သမားများကို မွေးထုတ်ပေးခြင်း၊ လေ့ကျင့်ပေးခြင်းနှင့် ထိန်းချုပ်ခြင်း။
* သက်ဆိုင်ရာတပ်ရင်းများနှင့် နည်းပညာဌာနများသို့ တပ်မတော်လေကြောင်းရေးရာကိစ္စရပ်များနှင့် ပတ်သက်၍ အကြံဉာဏ်နှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ အကြံဉာဏ်များ ပေးအပ်ခြင်း။
* ထိုင်းတော်ဝင်တပ်မတော်၏ လေကြောင်းဘေးကင်းလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ လေကြောင်းရေးရာကိစ္စရပ်များကို အကြံပြုခြင်း၊ အကြံပြုခြင်း၊ ကြီးကြပ်ခြင်း။
* အစိုးရအေဂျင်စီများနှင့် အခြားအဖွဲ့အစည်းများအား ဘေးအန္တရာယ်ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် ပံ့ပိုးရန်အတွက် ဘေးအန္တရာယ်ခံရသူများအတွက် ရှာဖွေကယ်ဆယ်ရေးအကူအညီ။
* တပ်မတော်လေကြောင်းရေးရာနှင့်ပတ်သက်သည့် စာရင်းအင်းများကို လေ့လာခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် တီထွင်ခြင်းအပြင် စုဆောင်းခြင်း။

၎င်းသည် မူးအန်း လော့ဘူရီခရိုင်ရှိ မင်းသမီး သီရိနာဂရင်ဒြာအမည်ရှိသော ခံတပ်တွင် အခြေစိုက်သည်။
[[ဖိုင်:Thaiarmy_UH60L.jpg|right|thumb|ဒွန်မောင်းလေတပ်စခန်းရှိ လေကြောင်းပြပွဲအတွင်း မြင်တွေ့ရသော UH-60L Black Hawk]]
[[ဖိုင်:Royal_Thai_Army_MI-17_V5.JPG|right|thumb|ဒွန်မောင်းလေတပ်စခန်းရှိ လေကြောင်းပြပွဲအတွင်း မြင်ရသော Mil Mi-17 V5]]
[[ဖိုင်:Thaiarmy_UH60L_engineoff.jpg|right|thumb|ဒွန်မောင်းလေတပ်စခန်းရှိလေကြောင်းပြပွဲအတွင်း မြင်ရသော UH-60L Black Hawk]]

== သမိုင်း ==
ထိုင်းစစ်ဘက်လေကြောင်းပျံသန်းမှုသည် ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းစစ်တပ်အရာရှိသုံးဦးကို လေယာဉ်မောင်းသင်တန်းတက်ရန် ပြင်သစ်သို့စေလွှတ်ခြင်းမှ  စတင်ခဲ့ပါသည်။ ၎င်းတို့သည် ၁၉၁၃ခုနှစ်တွင် Nieuport monoplanes လေးစင်းနှင့် Breguet biplanes လေးစင်းဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ပြန်လာခဲ့ကြသည်။ ဒွန်မောင်း

၁၉၁၈ခုနှစ်တွင် လေတပ်သည် တောင်ပံသုံးခုပါဝင်သော တပ်မတစ်ခုအဖြစ် ရပ်တည်ခဲသည်။ ၁၉၂၁ ုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် လေတပ်ဟု အမည်ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး စစ်ဝနကြီးဌာနအောကတွင် တိုက်ရိုက်ထားရှိသည်အထိ တပ်မတော်အောက်တွင် ရှိနေခဲ့သည်။ လေတပ်၏အမည်ကို ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် လေတပ်တပ်မအဖြစ် ထပ်မံပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းတော်ဝင်လေတပ် အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;Scramble-nd&quot;&gt;{{Cite web |title=Royal Thai Air Force - Kong Thap Akat Thai |url=https://www.scramble.nl/orbats/thailand/summary |access-date=14 February 2020 |website=Scramble}}&lt;/ref&gt; ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် တပ်မတော်လေကြောင်းကျောင်းကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး တပ်မတော်လေကြောင်းစင်ဗဟိုဌာန ၁၉၇၇ ခုှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်ပါ။

== မစ်ရှင် ==

* ထိုင်းတော်ဝင်တပ်မတော်၏ စစ်ဆင်ရေးများကို စီစဉ်ခြင်း၊ ညွှန်ကြားခြင်းနှင့် လေ့ကျင့်ခြင်းနှင့် လေ့လာခြင်း။
* သုတေသနပြုလုပ်ရန်။ သိပ္ပံပညာတွင် အခြေခံမူများကို တီထွင်ခြင်း၊ သတ်မှတ်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်သော စာသားများကို ရေးဆွဲခြင်း။
* ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန လိုအပ်သော စစ်တပ်ယူနစ်များကို အုပ်ချုပ်ခြင်းသည် တပ်မတော်လေကြောင်းဌာနမှူးသည် တာဝန်ရှိသည်။

== အဖွဲ့အစည်း ==

* '''ထိုင်းတော်ဝင်တပ်မတော်လေကြောင်းဌာနချုပ်'''
** '''လေကြောင်းတပ်ရင်း'''
*** ပထမလေကြောင်းတပ်ရင်း
*** ဒုတိယလေကြောင်းတပ်ရင်း
*** တတိယမြောက် လေကြောင်းတပ်ရင်း
*** ၉ ကြိမ်မြောက် လေကြောင်းတပ်ရင်း
*** ၂၁ တပ်မဟာ လေကြောင်းတပ်ရင်း
*** ၄၁ တပ်ရင်း
** '''သိပ္ပံဌာနခွဲ'''
** '''ဝန်ဆောင်မှုဌာနခွဲ'''
** '''လေဆိပ်ဌာနခွဲ'''
** '''လေကြောင်းဆက်သွယ်ရေးဌာန'''
** '''လေကြောင်းဘေးကင်းရေးဌာန'''
** '''ရောဂါစစ်ဆေးရေးဌာန'''
** '''တပ်မတော်လေကြောင်းကျောင်း'''
** '''လေကြောင်းဌာန'''
** '''လေတပ်စခန်းကာကွယ်ရေးတပ်ရင်း'''
** '''လေကြောင်းဆက်သွယ်ရေး ပံ့ပိုးမှုဌာန'''

=== လေယာဉ် ===
ထိုင်းတော်ဝင်တပ်မတော်သည် အောက်ပါလေယာဉ်အမျိုးအစားများကို လည်ပတ်ဆောင်ရွက်သည်ဟု လူသိများသည်-
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:90%;&quot;
! style=&quot;width:9%;&quot; |Photo
! style=&quot;width:15%;&quot; |Model
! style=&quot;width:15%;&quot; |Type
! style=&quot;width:15%;&quot; |Origin
! style=&quot;width:5%;&quot; |Quantity
!Notes
|-
! colspan=&quot;7&quot; style=&quot;align: centre; background: lavender;&quot; |'''[[ရဟတ်ယာဉ်|Helicopters]]'''
|-
|[[ဖိုင်:Thaiarmy_AH1F_Cobra.jpg|center|120x120px]]
|Bell AH-1F Huey Cobra
|Attack helicopter
|{{Flagu|US}}
|7&lt;ref name=&quot;WAF 2018&quot;&gt;{{Cite web |year=2018 |title=World Air Forces 2018 |url=https://www.flightglobal.com/asset/21905/waf/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180206123925/https://www.flightglobal.com/asset/21905/waf/ |archive-date=6 February 2018 |access-date=18 May 2018 |publisher=Flightglobal Insight |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|Will be replaced by Boeing AH-6. Four were ordered in 1988 and another four were ordered in 2005.&lt;ref name=&quot;Trade Registers&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=Trade Registers |url=http://armstrade.sipri.org/armstrade/page/trade_register.php |access-date=4 August 2014 |publisher=Armstrade.sipri.org |archive-date=12 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171112185733/http://armstrade.sipri.org/armstrade/page/trade_register.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AH-1 Cobra retirement program at Fort Drum ends; final four helicopters head to Thailand&quot;&gt;{{Cite web |last=Paul Steven Ghiringhelli |date=21 October 2010 |title=AH-1 Cobra retirement |url=https://www.army.mil/article/46906 |access-date=4 August 2014 |publisher=United States Army}}&lt;/ref&gt; One was lost in 2001 crash. Three in storage for spare parts.
|-
|[[ဖိုင်:SAS_2010_Boeing_AH-6.JPG|center|120x120px]]
|Boeing AH-6
|Light Attack helicopter
|{{Flagu|US}}
|0+(8)&lt;ref&gt;{{Cite web |last=online |first=thairath |date=26 September 2019 |title=DOS clears US$400 mn Thai attack chopper deal |url=https://asiatimes.com/2019/09/article/us-oks-400-mn-thai-attack-helicopter-purchase/ |access-date=3 October 2019 |website=www.asiatimes.com}}&lt;/ref&gt;
|8 on order.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=CHAN |first=DM |date=26 September 2019 |title=DOS clears US$400 mn Thai attack chopper deal |url=https://www.thairath.co.th/news/politic/1669056 |access-date=1 November 2019 |website=www.thairath.co.th}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ဖိုင်:Airbus_AS550_Fennec.jpg|center|120x120px]]
|Eurocopter Fennec AS550 C3
|Light Attack helicopter
|{{Flagu|France}}
|8&lt;ref name=&quot;WAF 2018&quot; /&gt;
|
|-
|[[ဖိုင်:Sikorsky_UH-60_Blackhawk_of_the_Royal_Thai_Army_at_Khon_Kaen_(8876686169)_(2).jpg|center|120x120px]]
|Sikorsky UH-60L/M/A Blackhawk
|Utility helicopter
|{{Flagu|US}}
|18
|8 UH-60L, 7 UH-60M, 3 UH-60A&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 December 2022 |title=กองทัพบกไทยรับมอบเฮลิคอปเตอร์ใช้งานทั่วไป UH-60M ใหม่เพิ่ม ๔เครื่อง |url=https://aagth1.blogspot.com/2022/12/uh-60m.html |access-date=28 March 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ဖိုင်:Bell_Helicopters_212_of_the_Royal_Thai_Army_at_Khon_Kaen-_KKC.jpg|center|120x120px]]
|Bell 212
|Utility helicopter
|{{Flagu|US}}
|48&lt;ref name=&quot;WAF 2018&quot; /&gt;
|48 units undergoing upgrade to tactical helicopter.
|-
|[[ဖိုင်:UH-72_Lakota2.jpg|center|120x120px]]
|Eurocopter UH-72A Lakota
|Utility helicopter
|{{Flagu|US}}
|5&lt;ref&gt;{{Cite web |last=รวมสุวรรณ |first=อาคม |date=4 August 2015 |title=เปิดสเปก เฮลิคอปเตอร์รุ่นใหม่ Airbus Helicopter UH-72 Lakota แทนปลดระวาง |url=https://www.thairath.co.th/content/515676 |access-date=3 November 2019}}&lt;/ref&gt;
|One lost in 2016 crash.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 August 2016 |title=Thai Army UH-72 Lakota Crashes |url=http://militaryaviationreview.com/thai-army-uh-72-lakota-crashes |access-date=4 January 2017 |publisher=militaryaviationreview.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ဖိုင်:Eurocopter_EC645.jpg|center|120x120px]]
|Eurocopter EC145
|VIP transport/Utility helicopter
|{{Flagu|Germany}}
|6&lt;ref name=&quot;WAF 2018&quot; /&gt;
|
|-
|[[ဖိုင်:AgustaWestland_AW139_of_the_Royal_Thai_Army_at_Khon_Kaen-KKC_(2).jpg|center|120x120px]]
|AgustaWestland AW139
|VIP transport/Utility helicopter
|{{Flagu|Italy}}
|10&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 October 2015 |title=Thai army to boost AW139 fleet size |url=https://www.flightglobal.com/helicopters/thai-army-to-boost-aw139-fleet-size/118485.article |access-date=10 April 2023}}&lt;/ref&gt;
|Used for VIPs.&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Royal Thai Army Takes Delivery of Two AW139 Helicopters |url=http://www.leonardocompany.com/-/aw1114_thai_army_w139a |access-date=20 July 2016 |publisher=Leonardocompany.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Thai Army Orders 8 AgustaWestland AW139 Helicopters |url=http://www.defenseworld.net/news/14244/Thai_Army_Orders_8_AgustaWestland_AW139_Helicopters#.Vhd9Yfmqqko |access-date=8 October 2015 |publisher=defenseworld.net}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ဖိုင်:MIAS_260915_AW149_02.jpg|center|120x120px]]
|AgustaWestland AW149
|VIP transport/Utility helicopter
|{{Flagu|Italy}}
|5&lt;ref name=&quot;WAF 2019&quot;&gt;{{Cite web |title=Archived copy |url=https://dl.cypc.fr/Documents/Aviation/General/World%20Air%20Forces%202019.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190430142156/https://dl.cypc.fr/Documents/Aviation/General/World%20Air%20Forces%202019.pdf |archive-date=30 April 2019 |access-date=14 July 2020}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;AW149_Thailand&quot;&gt;{{Cite web |date=9 December 2016 |title=Royal Thai Army buys AW149 and six AW139s |url=http://helihub.com/2016/12/09/exclusive-royal-thai-army-buys-aw149-and-six-aw139s/ |access-date=25 April 2017 |website=Jeremy Parkin |publisher=Helihub}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ဖိုင်:Royal_Thai_Army_MI-17_V5.JPG|center|120x120px]]
|Mil Mi-17-V5
|Transport helicopter
|{{Flagu|Russia}}
|10
|2 on order. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Thailand Mulls Buying New Military Helicopters from Russia |url=https://thediplomat.com/2016/05/thailand-mulls-buying-new-military-helicopters-from-russia/}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ဖိုင်:Kamov_Ka-32A,_MChS_Rossii_-_Russia_Ministry_for_Emergency_Situations_AN1750249.jpg|center|120x120px]]
|Kamov Ka-32A1
|Utility helicopter
|{{Flagu|Russia}}
|4
|Ka-32A11BC. Fire fighting helicopter flown for Department of Disaster Prevention and Mitigation.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=นาคพุ่ม |first=เอกพล |date=28 November 2018 |title=Russian Helicopters touts platforms to Thai military |url=https://aagth1.blogspot.com/2018/11/mi-171a2-ansat.html |access-date=29 November 2019 |website=aagth1.blogspot.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ဖိုင်:Bell_Helicopters_206B_of_the_Royal_Thai_Army_at_Khon_Kaen-KKC.jpg|center|120x120px]]
|Bell 206 Jet Ranger
|Utility helicopter
|{{Flagu|US}}
|20&lt;ref name=&quot;WAF 2018&quot; /&gt;
|Both the Bell 206A and Bell 206B are in use.
|-
|[[ဖိုင်:Schweitzer_300CB_Side_View.jpg|center|120x120px]]
|Schweizer S-300C
|Observation/Trainer helicopter
|{{Flagu|US}}
|45&lt;ref name=&quot;WAF 2018&quot; /&gt;
|For observation and training
|-
|[[ဖိုင်:G-LADD-Enstrom480.jpg|center|120x120px]]
|Enstrom 480B
|Trainer helicopter
|{{Flagu|US}}
|21&lt;ref name=&quot;WAF 2018&quot; /&gt;
|For training one crash in 2021
|-
|[[ဖိုင်:G-OCAF_Robinson_R44_Helicopter_(47122402961).jpg|center|120x120px]]
|Robinson R44
|Trainer helicopter
|{{Flagu|US}}
|1&lt;ref name=&quot;WAF 2018&quot; /&gt;
|For training
|-
! colspan=&quot;7&quot; style=&quot;align: centre; background: lavender;&quot; |'''[[လေယာဉ်ပျံ|Fixed-wing aircraft]]'''
|-
|[[ဖိုင်:Royal_Thai_Army_C-295W_(31242247700).jpg|120x120px]]
|CASA C-295W
|[[ကုန်တင်လေယာဉ်|Transport aircraft]]
|{{Flagu|Spain}}
|3&lt;ref name=&quot;WAF 2018&quot; /&gt;
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Orders, Deliveries, In Operation Military aircraft by Country - Worldwide |url=http://militaryaircraft-airbusds.com/Portals/0/Images/Aircraft/OrdersAndDeliveries/AMOrdersDeliveries.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151120091009/http://www.militaryaircraft-airbusds.com/Portals/0/Images/Aircraft/OrdersAndDeliveries/AMOrdersDeliveries.pdf |archive-date=20 November 2015 |access-date=18 June 2016 |publisher=Airbus Defence &amp; Space}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ဖိုင်:CASA_C-212-300_Aviocar,_Thailand_-_Army_AN1641411.jpg|center|120x120px]]
|CASA C-212-300 Aviocar
|transport aircraft
|{{Flagu|Spain}}
|2&lt;ref name=&quot;WAF 2018&quot; /&gt;
|Serial numbers 446 and 447 based with the VIP squadron at [[ဒွန်မောင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်|Don Mueang Airport]].
|-
|[[ဖိုင်:Embraer_ERJ-135LR_of_the_Royal_Thai_Army_at_Khon_Kaen-KKC.jpg|center|120x120px]]
|Embraer ERJ-135LR
|VIP transport aircraft
|{{Flagu|Brazil}}
|2
|Both aircraft delivered (serial numbers 1084/HS-AMP and 1124)&lt;ref&gt;[http://www.embraer.com/english/content/imprensa/press_releases_detalhe.asp?id=1710 Embraer Press Release] Embraer sign contracts with the Royal Thai Army and the Royal Thai Navy {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090729012049/http://www.embraer.com/english/content/imprensa/press_releases_detalhe.asp?id=1710|date=29 July 2009}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ဖိုင်:British_Aerospace_Jetstream_41,_Thailand_-_Army_AN0913365.jpg|center|120x120px]]
|British Aerospace Jetstream 41
|VIP transport aircraft
|{{Flagu|UK}}
|2
|Serial numbers 41060 and 41094. Based with the VIP unit at Don Mueang Airport.
|-
|[[ဖိုင်:Beech_1900C-1,_Thailand_-_Army_AN1643846.jpg|center|120x120px]]
|Beechcraft 1900C-1
|VIP transport aircraft
|{{Flagu|US}}
|2
|Serial numbers 0169 and 0170. Based with the VIP unit at Don Mueang Airport.
|-
|[[ဖိုင်:Beech_B200_1165_(34306148950).jpg|center|120x120px]]
|Beechcraft Super King Air 200
|VIP transport aircraft
|{{Flagu|US}}
|2&lt;ref name=&quot;WAF 2018&quot; /&gt;
|Serial numbers 0342 and 1165. Based at the Lopburi army complex.
|-
| [[File:HB-FSBvBXO 08.09.23 (53183300980).jpg|centre|120px]]
| [[Pilatus PC-12|Pilatus PC-12 NGX]]
| VIP transport aircraft 
| {{Flagu|Switzerland}}
| 1
| Serial number 2307. Based with the VIP unit at Don Mueang Airport. As a replacement for the Beechcraft 1900.
|- 
! colspan=&quot;7&quot; style=&quot;align: centre; background: lavender;&quot; |'''[[မောင်းသူမဲ့လေယာဉ်|Unmanned aerial vehicles]]'''
|- 
|[[ဖိုင်:Vant_Hermes_450_da_FAB_no_aeroporto_de_Cáceres_(MT)_(8101398607).jpg|center|120x120px]]
|Elbit Hermes 450
|[[မောင်းသူမဲ့လေယာဉ်|UAV]]
|{{Flagu|Israel}}
|4
|The UAVs are operated by the 21st Aviation Battalion at the Army Aviation Centre at Lopburi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Thailand expands ties with Israel through UAV acquisition |url=http://www.janes.com/article/81317/thailand-expands-ties-with-israel-through-uav-acquisition |website=janes.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ဖိုင်:IAI-Searcher1.jpg|center|120x120px]]
|IAI Searcher
|UAV
|{{Flagu|Israel}}
|4
|
|-
|[[ဖိုင်:A_Raven_unmanned_aerial_vehicle_(UAV)_flies_over_a_Romanian_Land_Forces_base_in_Buzau,_Romania,_June_2,_2011,_where_U.S._Marines_and_Soldiers_assigned_to_Black_Sea_Rotational_Force_11_are_providing_Raven_UAV_110602-M-GN320-003.jpg|center|120x120px]]
|AeroVironment RQ-11 Raven
|UAV
|{{Flagu|US}}
|Unknown
|
|}

== ကိုးကားချက်များ ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;
[[ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာနှင့် ကွဲပြားသော ဖော်ပြချက်တိုများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဖော်ပြချက်တို ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]]
[[ကဏ္ဍ:ထိုင်းဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]]</text>
      <sha1>qfyu1557srtjdiyjdagry7r2x5hhm3c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရေဇွာမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288962</id>
    <revision>
      <id>1043382</id>
      <parentid>1042138</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T22:08:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1043382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16654" sha1="ikl2b4cclxpab36wpfdfwt7riryd1mb" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| conflict          = ရေဇွာမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ
| partof            = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]၏ [[ချင်း စစ်မြေပြင်]]
| date              = ၂၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ – ၂၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃
| place             = [[ရေဇွာမြို့]]၊ [[မတူပီမြို့နယ်]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]]
| coordinates       = {{coord|21.6|N|93.6|E|display=inline,title}}
| map_type          = Myanmar
| latitude          = 21.6
| longitude         = 93.6
| map_size          = 250
| map_caption       = မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ရေဇွာမြို့၏ တည်နေရာ
| map_label         = ရေဇွာ
| result            = ချင်းကာကွယ်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့များ အောင်မြင် (မြို့အား သိမ်းပိုက်နိုင်)
| combatant1        = {{flagdeco|MYA}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]
* {{flagicon image|Shoulder Sleeve of Myanmar Army.svg}} [[တပ်မတော် (ကြည်း)]]
| combatant2        = {{flagicon image|Chin National Army Flag.svg}} [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်|CNA]]
*ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ 
**(Zotung, Zophei, Lautu, Mara, Senthang, မတူပီ)
| commander1        = မသိရှိရ
| commander2        = မသိရှိရ
| strength1         = အင်အား ၆၀ ဝန်းကျင်
| strength2         = မသိရှိရ
| casualties1       = ၄၀ ဦး လက်နက်ချ
| casualties2       = ၄ ဦး ကျဆုံး
| notes             = ရေဇွာမြို့အား ၂၀၂၃ နိုဝင်ဘာ ၂၉ ရက် တွင် အပြီးသတ်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ချင်းပြည်နယ်တွင် ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလအတွင်း ရိခေါဒါရ်မြို့၊ လိုင်လင်းပီမြို့တို့ကို ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်ထားပြီး ရေဇွာမြို့သည် တတိယမြောက် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည့် မြို့ဖြစ်သည်။
| campaignbox       = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}}
}}

'''ရေဇွာမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ''' သည် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]] ကာလ [[ချင်း စစ်မြေပြင်]] အတွင်း [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[မတူပီမြို့နယ်]]၊ [[ရေဇွာမြို့]]တွင် [[တပ်မတော်]] နှင့် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]] ဦးဆောင်သော ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ပေါင်းစုတို့အကြား ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲဖြစ်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့ပြီး ၄ ရက်အကြာ နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များက မြို့အား အပြီးသတ်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=LuduNwayOo |date=2023-12-02 |title=စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၄၀ခန့်ဖမ်းမိခဲ့သည့် ရေဇွာမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ မှတ်တမ်းများ ထုတ်ပြန် |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2023/12/02/88289/ |access-date=2026-07-05 |website=LuduNwayOo |language=my-MM }}{{Dead link|date=July 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=The 74 Media |date=2023-12-05 |title=&quot;ပြည်သူလူထုအတွက် ရေဇွာမြို့ကို သိမ်းခဲ့တာပါ&quot; - ဆလိုင်းထက်နီ (CNF/CNA ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ) |url=https://www.youtube.com/watch?v=6qvtoL1AAmk |access-date=2026-07-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=admin |date=2023-11-29 |title=မတူပီခရိုင်ရှိ ရေဇွာမြို့ကို ချင်းကာကွယ်ရေးပူးပေါင်းတပ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက် ၊ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၄၀ ဦး လက်နက်ချအညံ့ခံ |url=https://ayartimes.com/?p=28779 |access-date=2026-07-05 |website=Ayeyarwaddy Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== နောက်ခံအကြောင်းအရာ ==
၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည့် အချက်အလက်များအရ ရေဇွာမြို့သည် ရပ်ကွက် ၄ ခု၊ အိမ်ခြေ ၅၂၀ ကျော်ရှိပြီး လူဦးရေ ၂၆၀၀ ကျော် နေထိုင်ကြသည်။ ရေဇွာမြို့၌ တပ်စွဲထားသည့် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် အင်အားသည်  ၆၀ ဝန်းကျင်သာရှိပြီး အထူးသဖြင့် မြို့ရဲစခန်းနှင့် တပ်စခန်းကုန်းများတွင်သာ အခြေစိုက်ထားခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=News |first=Mekong |date=2023-11-30 |title=ရေဇွာမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ စစ်သုံ့ပန်းတွေ ဖမ်းဆီးရမိပြီး လက်နက်ခဲယမ်း အများအပြားရ |url=https://mekongnewsmm.com/%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/10568/ |access-date=2026-07-05 |website=Mekong News Myanmar |language=my-MM}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2023-11-29 |title=Breaking News- ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီမြို့နယ်ရှိ ရေဇွာမြို့ကို ချင်းတော်လှန် ရေးတပ်များက အပြီးတိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက် |url=https://yktnews.com/2023/11/133588/ |access-date=2026-07-05 |website=Khit Thit Media |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

ရေဇွာမြို့သည် ပြည်နယ်မြို့တော် ဟားခါးမြို့နှင့် မိုင် ၁၀၀ ကျော်ကွာဝေးပြီး မတူပီမြို့နှင့် မိုင် ၆၀ အကွာအဝေးတွင် တည်ရှိသည်။တိုက်ပွဲကာလအတွင်း စစ်ကောင်စီဘက်မှ စစ်ကူအလွယ်တကူ ရောက်ရှိလာခြင်း မရှိသည့် တောင်တန်းထူထပ်ရာ နေရာတွင် တည်ရှိသည်။ရေဇွာမြို့သည် မတူပီနှင့် ဟားခါးမြို့ကြားတွင် တည်ရှိပြီး အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ် ကူးလူးဆက်ဆံရေးအတွက် အရေးပါသည့် မြို့ဖြစ်ကာ ချင်းပြည်နယ်တွင် ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလအတွင်း [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့]]နှင့် [[လိုင်လင်းပီမြို့]]တို့ကို ချင်းကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ရေဇွာမြို့သည် ချင်းပြည်နယ်တွင် တတိယမြောက် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည့် မြို့ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ချင်းပြည်နယ် ရေဇွာမြို့က စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းကို ချင်းဒေသကာကွယ်ရေး ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့ဝင်တွေက သိမ်းပိုက်လိုက်ကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန် |url=https://www.bnionline.net/mm/news-102495 |access-date=2026-07-05 |website=နိုင်ငံတကာမြန်မာ့သတင်း |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2023-11-29 |title=ရေဇွာမြို့ကို ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ သိမ်းယူ |url=https://www.daweiwatch.com/29/11/2023/79888/ |access-date=2026-07-05 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt; 

== တိုက်ပွဲဖြစ်စဉ် ==
၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့များက မြို့သိမ်းနိုင်ရေး စစ်စခန်းများကို စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ဤတိုက်ပွဲကို  “ZZLMS စစ်ဆင်ရေး” ဟု အမည်ပေးပြီး [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]] CNF/CNA ၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ZZLMS ညီနောင်ချင်းတပ်ဖွဲ့ဟုခေါ်သော CDF-Zotung, Zophei, CDF- Lautu ၊ CDF- Mara၊ CDF-Senthang နှင့် CDF မတူပီ ပူးပေါင်းတပ်များက  တိုက်ပွဲစတင်ပြီး ၄ ရက်အကြာ၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့ နံနက်ပိုင်း ၁၀ နာရီခန့်တွင် မြို့တွင်းရှိ စခန်းအားလုံးကို ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များက ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2023-11-29 |title=ရေဇွာမြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်ကြောင်း ချင်းကာကွယ်ရေး ပူးပေါင်းတပ်တွေပြော |url=https://www.rfa.org/burmese/news/chin-defense-joint-forces-occupied-rezua-11292023025307.html |access-date=2026-07-05 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}&lt;/ref&gt;

== တိုက်ပွဲရလဒ် ==
မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲမစမီနှင့် တိုက်ပွဲကာလအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၁ ဦး လက်နက်ချခဲ့သည်။မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲမစမီ နိုဝင်ဘာ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ၁ ဦး၊ မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ စတင်တိုက်ခိုက်သည့် ၂၆ ရက်နေ့တွင် ၃ ဦး၊ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ၇ ဦး လက်နက်ချခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး CNF/CNA ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဆလိုင်းထက်နီက ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီမြို့နယ် ရေဇွာ   မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၄၀ ကို အရှင်ဖမ်းမိခဲ့ပြီး၊၎င်းတို့သည် လက်နက်ချအညံ့ခံခဲ့သည့်အတွက် စစ်ရေးဆိုင်ရာ လုပ်ထုံလုပ်နည်းအရ ဆက်လက်ကိုင်တွယ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ရေဇွာမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၄၀ လက်နက်ချ |url=https://www.bnionline.net/mm/news-102511 |access-date=2026-07-05 |website=နိုင်ငံတကာမြန်မာ့သတင်း |language=my}}&lt;/ref&gt;

တိုက်ပွဲအတွင်း CNF/CNA မှ ရဲဘော်တစ်ဦး၊ CDF Zotung မှ ရဲဘော် (၁) ဦး၊ CDF- Mara မှ ရဲဘော် (၁)ဦး၊ CDF-Lautu မှ (၁) ဦး စုစုပေါင်း (၄) ဦးတို့ ကျဆုံးခဲ့သည်၊ တပ်သား ၅ ဦးမှာ မစိုးရိမ်ရဒဏ်ရာများ ရရှိခဲ့သည်။ တပ်မတော်(လေ)ဘက်မှ လေကြောင်းဖြင့် မြို့တွင်းနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ကို လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု အကြိမ် ၃၀ ခန့် ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် အဆောက်အအုံ ၆၀ ခန့် ပျက်စီးမှုရှိခဲ့သည်။ အရပ်သားပြည်သူများမှာ တိုက်ပွဲမစမီကတည်းက ဘေးလွတ်ရာသို့ ကြိုတင်တိမ်းရှောင်ခဲ့သဖြင့် အရပ်သားထိခိုက်မှု မရှိခဲ့ကြပေ။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2023-11-29 |title=ချင်းပြည်နယ်မှ တတိယမြောက်မြို့အဖြစ် ရေဇွာကို ကာကွယ်‌ရေးအဖွဲ့များသိမ်းပိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/46153/ |access-date=2026-07-05 |website=Myanmar Now |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== နောက်ဆက်တွဲအခြေအနေ ==
မြို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များက နယ်မြေရှင်းလင်းရေး ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို ပြန်လည်ဖော်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ရေဇွာမြို့ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းကို ချင်းတပ်ပေါင်းစု သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီးနောက် မြို့ကိုထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီဟုဆို |url=https://cjplatform.com/%e1%80%9b%e1%80%b1%e1%80%87%e1%80%bd%e1%80%ac%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b7%e1%80%9b%e1%80%be%e1%80%ad-%e1%80%85%e1%80%85%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%85/ |access-date=2026-07-05 |website=cjplatform.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၃ ပဋိပက္ခများ]]
[[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]]</text>
      <sha1>ikl2b4cclxpab36wpfdfwt7riryd1mb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288965</id>
    <revision>
      <id>1043381</id>
      <parentid>1042143</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T21:51:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1043381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23338" sha1="oel8w9snfgtoskzjdqif7noteovb2hn" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict 
| conflict          = ရိခေါဒါရ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲနှင့် ပဋိပက္ခများ 
| partof            = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]]၏ [[ချင်း စစ်မြေပြင်]] 
| date              = ၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ – ၁၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ (မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ) &lt;br&gt; ၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ – ၁၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ ( [[ချင်းလက်နက်ကိုင်အချင်းချင်း တိုက်ပွဲ (၂၀၂၄-၂၀၂၅)|ချင်းလက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခ]]) 
| place             = [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့]]၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]] 
| result            = ၂၀၂၃: ချင်းတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ ထိန်းချုပ်။ &lt;br&gt; ၂၀၂၅: CNO/CNDF မှ ယာယီထိန်းချုပ်ပြီးနောက် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့။ 
| combatant1        = ၂၀၂၃:  
* {{flagdeco|MYA}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] 
**{{flagicon image|Shoulder Sleeve of Myanmar Army.svg}} [[တပ်မတော် (ကြည်း)]] 
| combatant2        = ၂၀၂၃/၂၀၂၅:  
* {{flagicon image|Chin National Army Flag.svg}} [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်|CNA]]  
**CDF – Zanniatram  
**People Defence Army (PDA) 
**CDF – Thantlang 
**CDF – Hualngoram ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များ 
| combatant3        = ၂၀၂၅:  
*{{flagicon image|CNO-CNDF Flag.svg}}[[ချင်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်|CNO/CNDF]] 
** CDF-Hualngoram (CNF/CNA ပူးပေါင်းတပ်) 
| map_type          = Myanmar 
| map_label         = ရိခေါဒါရ်မြို့
| latitude          = 23.36 
| longitude         = 93.38 
| notes             = ရိခေါဒါရ်မြို့သည် ချင်းပြည်နယ်တွင် ပထမဦးဆုံး လွတ်မြောက်ခဲ့သည့် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးမြို့ဖြစ်ပြီး၊ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ချင်းလက်နက်ကိုင်အချင်းချင်း ပြန်လုခဲ့ကြသည့် မြို့လည်း ဖြစ်သည်။ 
| campaignbox       = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} 
}}
'''ရိခေါဒါရ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ''' သည် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]]၏ [[ချင်း စစ်မြေပြင်]] ကာလအတွင်း [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့]]တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲနှင့် စစ်ရေးပဋိပက္ခများဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2023-11-13 |title=Breaking News- ချင်းပြည်နယ်၊ အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်မြို့ဖြစ်သော ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့ကို ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်များက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက် |url=https://yktnews.com/2023/11/131227/ |access-date=2026-07-05 |website=Khit Thit Media |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2023-11-14 |title=အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ် ရိခေါရ်ဒါမြို့ကို ချင်းကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များ ထိန်းချုပ် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/45227/ |access-date=2026-07-05 |website=Myanmar Now |language=en-US |archive-date=8 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260308031043/https://myanmar-now.org/mm/news/45227/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး|CNF]] ဦးဆောင်သော ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ပေါင်းစုက တပ်မတော် တပ်စခန်းများထံမှ မြို့ကို ပထမဆုံး သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် CDF-Hualngoram တပ်ဖွဲ့က အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရား ဖော်ဆောင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ချင်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများအကြား နယ်မြေထိန်းချုပ်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ ထိတွေ့တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့တွင် [[ချင်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်|CNO/CNDF]] က မြို့ကို ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သော်လည်း ရက်ပိုင်းအကြာ ဇူလိုင်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သဖြင့် မြို့၏ အုပ်ချုပ်မှုမှာ ကာလတိုအတွင်း အပြောင်းအလဲများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့ကနေ CNO/CNDF တပ်ဖွဲ့တွေ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာ |url=https://cjplatform.com/%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%92%e1%80%ba%e1%80%81%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%92%e1%80%ab%e1%80%9b%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b7%e1%80%80%e1%80%94%e1%80%b1-cno-cndf-%e1%80%90%e1%80%95/ |access-date=2026-07-05 |website=cjplatform.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== နောက်ခံအကြောင်းအရာ ==
ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့သည် ချင်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ ဖလမ်းခရိုင်အတွင်း ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂,၅၈၀ ပေအမြင့်တွင် တည်ရှိသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်နှင့် နယ်စပ်ချင်း ထိစပ်နေပြီး မြန်မာ-အိန္ဒိယ နှစ်နိုင်ငံအကြား အဓိကကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ထင်ရှားသော အသည်းပုံ [[ရိဒ်ရေကန်]]မှာ မြို့၏ အမှတ်သင်္ကေတဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တီးတိန်-ရိဒ်ခေါဒါရ် နှင့် ဖလမ်း-ရိဒ်ခေါဒါရ် လမ်းပိုင်း၌ ကုန်တင်ကားများ ဖြတ်သန်း သွားလာခွင့် ခေတ္တ ပိတ်ထားမည် |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/social/%e1%80%90%e1%80%ae%e1%80%b8%e1%80%90%e1%80%ad%e1%80%94%e1%80%ba-%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%92%e1%80%ba%e1%80%81%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%92%e1%80%ab%e1%80%9b%e1%80%ba-%e1%80%94%e1%80%be%e1%80%84%e1%80%b7/ |access-date=2026-07-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ၂၀၂၃ ခုနှစ် မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ ==
၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့ ည ၁၁ နာရီခန့်တွင် ချင်းတော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက တပ်မတော် ၏ ရိဒ်ခေါဒါရ်တပ်စခန်းနှင့် တီအို (Tio) စစ်စခန်းတို့ကို တစ်ပြိုင်နက် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့အခြေစိုက် စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းနှစ်ခုကို CNA ၊ CDF – Zanniatram ၊ People Defence Army (PDA) ၊ CDF – Thantlang နှင့် ဒေသအခြေစိုက် CDF – Hualngoram ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များမှ နိုဝင်ဘာလ ၁၃ရက်နေ့တွင် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မြို့ကိုထိန်းချုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းများကို အပြီးသတ်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်တံတားပေါ်၌ ချင်းအမျိုးသားအလံကို လွှင့်ထူနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီး အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်တံတား၌ ချင်းအမျိုးသားအလံလွှင့်ထူ |url=https://burmese.dvb.no/post/624945 |access-date=2026-07-05 |website=DVB Burmese |language=en}}&lt;/ref&gt;

ယင်းနောက် လူထုလုံခြုံရေး ၊ ဒေသတည်ငြိမ်ရေးနှင့် အမှတ်(၂) အိန္ဒိယ-မြန်မာကုန်သွယ်မှုအဆင်ပြေစေရေးအတွက် ဒေသခံများကိုယ်တိုင် ဖော်ဆောင်သည့် ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့ ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ကို CNF နှင့်အတူ Hualngoram People Organization (HPO)တို့က ပူးတွဲအကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2023/11/23/8074|title=ချင်းပြည်နယ်တွင် ပထမဆုံးလွတ်မြောက်သည့် ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့တွင် ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေး စတင်မည်ဟုဆို|work=Mizzima Burmese|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၆|date=၂၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃}}&lt;/ref&gt;

== နောက်ဆက်တွဲဖြစ်ရပ်များ ==
၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလအတွင်း အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ် အမှတ် (၂) ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းပေါ်ရှိ ရိဒ်-ဇိုခေါ်ထာရ် နယ်စပ်တံတား ပိတ်ဆို့မှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဧပြီလ ၁၇ ရက်နေ့မှစတင်ကာ အသွားအလာများကို ကန့်သတ်ခဲ့ပြီးနောက်၊ ဧပြီလ ၁၉ ရက်နေ့ ညနေ ၅ နာရီတွင် အိန္ဒိယဗဟိုအစိုးရ၏ လမ်းညွှန်ချက်အရ အာသံရိုင်ဖယ်တပ်ဖွဲ့က ကုန်သွယ်ရေးနှင့် လူအသွားအလာအားလုံးကို လုံးဝပိတ်ပင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-04-23 |title=ချင်းနဲ့ အိန္ဒိယ အကြား တံတားကို အိန္ဒိယက ပိတ်မယ်လို့ သတင်းထွက် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/crgy6l5jjnzo |access-date=2026-07-05 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

အဆိုပါ ဂိတ်ပိတ်ဆို့မှုကြောင့် ရိခေါဒါရ်မြို့နှင့် ချင်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ ဒေသခံများမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံဘက်မှ တင်သွင်းသော စားသောက်ကုန်နှင့် လူသုံးကုန်ပစ္စည်းများ ဝယ်ယူရန် အခက်အခဲများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ဒေသတွင်း ကုန်ပစ္စည်းပြတ်လပ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာမည်ကို ဒေသခံများက စိုးရိမ်လျက်ရှိသည်။ အိန္ဒိယဗဟိုအစိုးရအနေဖြင့် လွတ်လပ်စွာ နယ်စပ်ဖြတ်သန်းသွားလာခွင့် (Free Movement Regime - FMR) ကို ဖျက်သိမ်းရန် ကြေညာထားသော်လည်း မီဇိုရမ်ပြည်နယ်အစိုးရက ယင်းအမိန့်ကို ကန့်ကွက်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-04-22 |title=အိန္ဒိယ - မြန်မာနယ်စပ် ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့က ရိဒ် - ဇိုခေါ်ထာရ်ဂိတ်ကို အိန္ဒိယဘက်ကပိတ် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/india-myanmar-border-04222024011022.html |access-date=2026-07-05 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ၂၀၂၅ ခုနှစ် လက်နက်ကိုင်အချင်းချင်း ပဋိပက္ခ ==
{{main|ချင်းလက်နက်ကိုင်အချင်းချင်း တိုက်ပွဲ (၂၀၂၄-၂၀၂၅)}}
၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂ ရက်နေ့မှစတင်ကာ ချင်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ (၂) ဖွဲ့ဖြစ်သည့် CNO/CNDF နှင့် CDF-Hualngoram တို့အကြား ထိတွေ့တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့တွင် CNO/CNDF က ရိခေါဒါရ်မြို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ဤပဋိပက္ခကြောင့် ဒေသခံပြည်သူ ၃,၀၀၀ ခန့်မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံဘက်သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။ ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် မီဇိုရမ်ပြည်နယ်မှ ငြိမ်းချမ်းရေးအကျိုးဆောင်အဖွဲ့က ကြားဝင်ညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=admin |date=2025-07-07 |title=ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့ကို CNO / CNDF က သိမ်းပိုက်ပြီး CNO / CNDF ဌာနချုပ်ကို CNF/A က ပြန်သိမ်းတယ်လို့ CNO/CNDF ကဆို - WWW.CHINWORLD.ORG |url=https://chinworld.org/2025/07/%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%92%e1%80%ba%e1%80%81%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%92%e1%80%ab%e1%80%9b%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b7%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af-cno-cndf-%e1%80%80/ |access-date=2026-07-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၁ ရက်နေ့ နံနက်ပိုင်းတွင် CNO/CNDF တပ်ဖွဲ့များသည် ရိခေါဒါရ်မြို့မှ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာသွားခဲ့ပြီးနောက် CDF-Hualngoram တပ်ဖွဲ့က မြို့တွင်းသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ကာ နယ်မြေရှင်းလင်းရေး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် စစ်ဘေးရှောင် ပြည်သူများ နေရပ်ပြန်လာနိုင်ခဲ့ကြသည်။ နယ်စပ်တံတားကို အိန္ဒိယဘက်မှ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော်လည်း အရေးပေါ် ကျန်းမာရေးကိစ္စမှလွဲ၍ ကန့်သတ်ချက်များ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=admin |date=2025-07-03 |title=ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့အနီး CNDF နှင့် CDF ဟွားငိုးရမ်တို့ တိုက်ပွဲအပြင်းအထန်ဖြစ်ပွားနေ |url=https://ayartimes.com/?p=56183 |access-date=2026-07-05 |website=Ayeyarwaddy Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=admin |date=2025-05-20 |title=ရိဒ်ခေါ်ဒါရ်မြို့မှာ မျိုးနွယ်စုကြား အမုန်းတရားဖြန့်ဝေလှုံ့ဆော်သူတွေကို နောက်ထပ်မလုပ်ဖို့ ခေါ်ယူသတိပေးတာရှိကြောင်း CDF – Hualngoram ပြော - WWW.CHINWORLD.ORG |url=https://chinworld.org/2025/05/%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%92%e1%80%ba%e1%80%81%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%ba%e1%80%92%e1%80%ab%e1%80%9b%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b7%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-%e1%80%99%e1%80%bb/ |access-date=2026-07-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== စစ်ဘေးရှောင်အခြေအနေ ==
၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလအတွင်း ရိခေါဒါရ်မြို့၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများကြောင့် ဒေသခံပြည်သူ ၂,၀၀၀ ကျော်မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်ဘက်သို့ စစ်ဘေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြရသည်။ ၎င်းတို့သည် မီဇိုရမ်ပြည်နယ်၊ ဇော်ခေါသာ (Zokhawthar) ရွာတွင် ခိုလှုံခဲ့ရသည်။ တိုက်ပွဲများအတွင်း မြန်မာစစ်တပ်၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် အနည်းဆုံး လူ ၁၇ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး ချမ်ဖိုင် (Champhai) ခရိုင်ရှိ ဆေးရုံများသို့ ပို့ဆောင်ကုသပေးခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ဗွီအိုအေ (မြန်မာဌာန) |date=2023-11-14 |title=ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့တိုက်ပွဲကြောင့် ဒေသခံ နှစ်ထောင်ကျော် အိန္ဒိယနိုင်ငံဘက်တိမ်းရှောင် |url=https://burmese.voanews.com/a/chin-locals-refuge-india-due-to-fighting-pdf-cnf-and-military-council-troops/7353296.html |access-date=2026-07-05 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}&lt;/ref&gt;

ဇော်ခေါသာရွာတွင် ယခင်ကတည်းက စစ်ဘေးရှောင် ၆,၀၀၀ ခန့် ရှိနှင့်ပြီးဖြစ်ရာ ယခုထပ်မံရောက်ရှိလာသူများနှင့်အတူ ဒေသတွင်း စစ်ဘေးရှောင်ဦးရေမှာ ပိုမိုများပြားလာသည်။ မီဇိုရမ်ပြည်နယ် ပြည်ထဲရေးဌာန၏ စာရင်းများအရ မြန်မာနိုင်ငံသား စစ်ဘေးရှောင်စုစုပေါင်း ၃၁,၃၆၄ ဦးမှာ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ နေရာအနှံ့အပြားတွင် ခိုလှုံခဲ့ကြရသည်။အလားတူ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ချင်း လက်နက်ကိုင်အချင်းချင်း ပဋိပက္ခကြောင့်လည်း ဒေသခံပြည်သူ ၃,၀၀၀ ခန့်မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံဘက်သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nway |date=2025-07-16 |title=ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့ကနေ CNDF တပ်ဆုတ်သွားပြီး စစ်ဘေးရှောင် ထောင်နဲ့ချီ နေရပ်ပြန်လာ |url=https://shwepheemyay.org/news/local-news/cndf-withdraws-from-ridkhawdar-thousands-of-displaced-people-return-home/ |access-date=2026-07-05 |website=Shwe Phee Myay |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၃ ပဋိပက္ခများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ ပဋိပက္ခများ]]
[[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]]</text>
      <sha1>oel8w9snfgtoskzjdqif7noteovb2hn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝေဘူလမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288981</id>
    <revision>
      <id>1043388</id>
      <parentid>1042404</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T02:24:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 5 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1043388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28796" sha1="suwqersz8h67todxw1enw7975rp4aco" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict 
| conflict          = ဝေဘူလမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲနှင့် စစ်ရေးပဋိပက္ခများ 
| partof            = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]]၏ [[ချင်း စစ်မြေပြင်]] 
| date              = ၃ ဧပြီ ၂၀၂၁ – ၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅
| place             = [[ဝေဘူလမြို့]]၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]] 
| result            = 
* ၂၀၂၁: မြို့မရဲစခန်း စွန့်ခွာ။
* ၂၀၂၃: တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်။ 
* ၂၀၂၅: တပ်မတော် မှ ပြန်လည်ထိန်းချုပ်။ 
| combatant1        = 
* {{flagicon|Myanmar}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] 
**{{flagicon image|Shoulder Sleeve of Myanmar Army.svg}} [[တပ်မတော် (ကြည်း)]] 
**{{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]]
| combatant2        = 
* {{flagicon image|Flag of the Chin National Front.svg}}[[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး|CNF/CNA]] 
* {{flagicon image|CNO-CNDF Flag.svg}}[[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|CNDF]] 
| map_type          = Myanmar 
| map_label         = ဝေဘူလမြို့ 
| latitude          = 23.23 
| longitude         = 93.58 
| notes             = ဝေဘူလမြို့သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းနှင့် ချင်းပြည်နယ်ကို ဆက်သွယ်ပေးသည့် ဗျူဟာမြောက်မြို့ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် တူမီးလက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးဖြင့် စတင်ခဲ့သော ဒေသဖြစ်သည်။ 
| campaignbox       = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} 
}}

'''ဝေဘူလမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ''' သည် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]]၏ [[ချင်း စစ်မြေပြင်]] ကာလအတွင်း [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဝေဘူလမြို့]]တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများနှင့် တိုက်ပွဲများဖြစ်သည်။ဤတိုက်ပွဲများသည် ၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  အစောပိုင်း တူမီးတော်လှန်ရေးကာလ များကတည်းက ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊စစ်တပ် ပြန်လည် ထိန်းချုပ် ခဲ့သော ၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၃ ရက် မှ ပဋိပက္ခသည် ပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ဆလိုင်းဘိုဘို |first=ခင်ရီရီဇော် |date=2023-04-10 |title=ချင်းမြောက်ပိုင်းတွင် စာသင်ကျောင်း ဗုံးကြဲခံရ၊ ၉ ဦးထက်မနည်း သေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/30968/ |access-date=2026-07-05 |website=Myanmar Now |language=en-US |archive-date=10 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210203637/https://myanmar-now.org/mm/news/30968/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== နောက်ခံအကြောင်းအရာ ==
ဝေဘူလမြို့သည် ချင်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း)၊ [[ဖလမ်းခရိုင်]]၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]တွင် တည်ရှိသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကလေးမြို့]]နှင့် ၁၆ မိုင်၊ [[နတ်ချောင်းရွာ၊ ကလေးမြို့နယ်|နတ်ချောင်းကျေးရွာ]]နှင့် ၁၂ မိုင်၊ [[ဖလမ်းမြို့]]နှင့် ၄၂ မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိပြီးစစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ချင်းပြည်နယ်ကို ဆက်သွယ်ပေးထားသည့်  ပထဝီအနေအထားအရ အရေးပါသော ဗျူဟာမြောက်မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ဖလမ်းမြို့နယ်၊ ဝေဘူလကျေးရွာအုပ်စုရှိ [[ဝေဘူလရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|ဝေဘူလရွာ]]နှင့် [[မွာလ်ဇောလ်ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|မွာလ်ဇောလ်ရွာ]]တို့ကို ရပ်ကွက် ၄ ခုပါဝင်သော ဝေဘူလမြို့အဖြစ် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ ရက်နေ့တွင် မြို့ဖွင့်ပွဲ အခမ်းအနားကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ဝေဘူလမြို့တွင် ရပ်ကွက် (၄) ရပ်ကွက်ရှိပြီး အိမ်ခြေ (၁၇၀) ခန့်နှင့် လူဦးရေ ၁,၀၀၀ ကျော် နေထိုင်ကြသည်။ဆွာန်ဒေါန် (Suangdawn) ဧရိယာအတွင်း တည်ရှိပြီး အဆိုပါ ဧရိယာတွင် ကျေးရွာပေါင်း (၁၆) ရွာ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ချင်းပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်ကိုးမြို့နယ်အတွင်း ကျေးရွာကြီး ၁၁ ရွာကို မြို့အဆင့်ဖြင့် တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/khngpnnynyri-miunykiumiunyattng-keraakii-11-raakiu-miuachngphng-ttiukhaiphnglckhai |access-date=2026-07-05 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}&lt;/ref&gt;

== တော်လှန်ရေးအစောပိုင်းကာလ (၂၀၂၁) ==
၂၀၂၁ ခုနှစ် နွေဦးတော်လှန်ရေး အစောပိုင်းကာလတွင် မင်းတပ်မြို့နှင့်အတူ ဖလမ်းမြို့နယ်သည် လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးကို တူမီးသေနတ်များဖြင့် စတင်အသက်သွင်းခဲ့သည်။ဝေဘူလမြို့သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ချင်းပြည်နယ်ကို ဆက်သွယ်ပေးထားသည့် ဗျူဟာမြောက်မြို့ဖြစ်သည့်အတွက် စစ်ကောင်စီတပ်များက [[ကလေးမြို့နယ်]]၊ [[နတ်ချောင်းရွာ၊ ကလေးမြို့နယ်|နတ်ချောင်း]]နှင့် [[ချောင်းဂွရွာ၊ ကလေးမြို့နယ်|ချောင်းဂွကျေးရွာ]]များမှတစ်ဆင့် ဤမြို့နှင့် အခြားဒေသများသို့  အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ချီတက်လေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၉ ရက်မှ ဧပြီလ ၃ ရက်အတွင်း ကလေးမြို့တောင်ဘက် ၁၅ မိုင်အကွာရှိ နတ်ချောင်းကျေးရွာ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော  &quot;နတ်ချောင်းတိုက်ပွဲ&quot; ကာလသည် ဝေဘူလမြို့၏ တော်လှန်ရေးသမိုင်းတွင် အရေးပါသော အစပြုမှုဖြစ်သည်။ ထိုတိုက်ပွဲ၏ ဖိအားများကြောင့် ဝေဘူလမြို့ရှိ ရဲစခန်းမှ ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀ ဦးခန့်သည် အလိုအလျောက် စခန်းစွန့်ခွာသွားခဲ့သည်။ထိုကာလတွင် မြို့အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များနှင့် နိုင်ငံဝန်ထမ်းများလည်း စွန့်ခွာသွားခဲ့ကြသည်။ထိုအချိန်၌ လက်ရှိထင်ရှားသည့် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ (PDF, CDF, CNDF) ပေါ်ပေါက်ခြင်း မရှိသေးဘဲ ဒေသခံများ၏ တူမီးသေနတ်ဖြင့် ခုခံတော်လှန်မှုသာဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=0001-11-30 |title=CDM တွင် ပါဝင်သည့် ရဲအင်အားတိုးလာနေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/5975/ |access-date=2026-07-05 |website=Myanmar Now |language=en-US |archive-date=12 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250812150330/https://myanmar-now.org/mm/news/5975/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

မြို့တွင် အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားပျက်သုန်းသွားပြီးနောက်  စစ်ကောင်စီတပ်များသည် တော်လှန်ရေးအားကောင်းလာသော ဝေဘူလမြို့သို့ အကြိမ်ကြိမ်ဝင်ရောက်ကာ စစ်ရေးမကြီးထွားလာစေရေး ခြိမ်းခြောက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၃၀) ရက်နေ့တွင် အင်အား (၇၀) ဝန်းကျင်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာပြီး သေနတ်အချက် (၃၀) ကျော် ပစ်ဖောက်ခဲ့သကဲ့သို့၊ အောက်တိုဘာလ (၄) ရက်နေ့တွင်လည်း စစ်ယာဉ်တန်းများဖြင့် [[ရာလ်အွမ်ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|ရာလ်အွမ်]] (Ral-om) အထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၇) ရက်နေ့တွင် အင်အား (၂၂၀) ခန့်ဖြင့် ထပ်မံဝင်ရောက်ကာ အင်အားပြ ခြိမ်းခြောက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-02-03 |title=ချင်းပြည်နယ်မှာ ၃ နှစ်အတွင်း စစ်ကောင်စီ တပ်စခန်း ၂၄ ခု သိမ်းပိုက် - ZALEN |url=https://zalen.info/%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%94%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-%e1%81%83-%e1%80%94%e1%80%be%e1%80%85%e1%80%ba%e1%80%a1%e1%80%90/ |access-date=2026-07-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

ထို့အပြင် မြို့တွင်းနှင့် အနီးတစ်ဝိုက်တွင်လည်း စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် ဒေသတွင်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများအကြား တိုက်ပွဲများ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ မတ်လအတွင်း စည်သာနှင့် နတ်ချောင်းကျေးရွာတို့တွင် တိုက်ပွဲများဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ဝေဘူလမြို့သားတစ်ဦး အသက်ပေးခဲ့ရသည်။ ဧပြီလ (၁) ရက်နေ့တွင် ချောင်းခွကျေးရွာ၌လည်းကောင်း၊ ဇွန်လ (၂၉ မှ ၃၁) ရက်အထိ [[လိုကြွမ်းရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|လိုကြွမ်းရွာ]] (Locom) နှင့် ဝေဘူလမြို့တွင်းတွင် CNDF အား အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သည့် တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၆) ရက်နေ့တွင်လည်း အင်အား (၁၀၀) ကျော်ဖြင့် လက်နက်ကြီးများ အသုံးပြုကာ ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သဖြင့် CNDF နှင့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များမှ အပြင်းအထန် ပြန်လည်ခုခံခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=San |first=Salai Van Sui |date=2024-02-01 |title=စစ်ကောင်စီမှ အာဏာသိမ်းပြီး ၃နှစ်တာအတွင်း ချင်းအမျိုးသားများအပေါ် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများနှင့် ချင်းပြည်နယ်အပေါ် ရိုက်ခတ်မှု |url=https://chinaffairs.org/?p=3608 |access-date=2026-07-05 |website=Institute Of Chin Affairs Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

ဤပဋိပက္ခများအတွင်း အရပ်သားပြည်သူများမှာ အလွန်နစ်နာခဲ့ရပြီး စိုးရိမ်ထိတ်လန့်မှုများကြားတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြရသည်။ စစ်ကောင်စီတပ်များ၏ ထိုးစစ်ဆင်မှုများကြောင့် ဝေဘူလမြို့နယ်အတွင်း ပြည်သူ (၂) ဦး သေဆုံးပြီး (၄) ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂၉) ရက် တိုက်ပွဲတွင် ဦးကုမ်သဲ၏သား ဆလိုင်းမက်ဆီမင် (Salai Macsimin) သေဆုံးခဲ့ပြီး၊ ဇွန်လ (၂၈) ရက် Locom ကျေးရွာအနီး တိုက်ပွဲတွင် ဆလိုင်းနိုင်အောင် သေဆုံးခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၉) ရက်နေ့တွင်လည်း စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များက ဝေဘူလမြို့မှ ဒေသခံပြည်သူ (၃) ဦးအပါအဝင် စုစုပေါင်း (၅) ဦးအား ဖမ်းဆီးခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်များလည်း ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Webmaster2 |date=2022-04-11 |title=စစ်အာဏာသိမ်းမှုနှင့် ချင်းပြည်နယ်၊ ဝေဘူလမြို့ ရင်ဆိုင်နေရသည့် အကျပ်အတည်း |url=https://chinaffairs.org/?p=2442 |access-date=2026-07-05 |website=Institute Of Chin Affairs Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== စစ်ရေးပဋိပက္ခမြင့်တက်ခြင်း (၂၀၂၂-၂၀၂၃) ==
၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလမှစ၍ စစ်ကောင်စီတပ်များက ဝေဘူလမြို့နှင့် အနီးတစ်ဝိုက်သို့ လက်နက်ကြီး၊ လူအင်အား အလုံးအရင်းဖြင့် ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။ ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များဖြစ်သည့် CNDF၊ PDF (ကလေး)၊ Zomi PDF၊ပ.က.ဖ -ပြည်သူ့ကာကွယ်​ရေးတပ်(ကလေး) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များ နှင့် RKDF (ရိန်းဂျားကလေးမြို့ပြည်သူကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့) အစရှိသည့် အဖွဲ့များက ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း မိုင်းဆွဲတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များ ထိခိုက်သေဆုံးခဲ့သည့်အပြင် စစ်ကောင်စီ၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့်လည်း တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များ သေဆုံး ထိခိုက်မှုရှိခဲ့သည်။နောက်ဆက်တွဲသက်ရောက်မှုအနေဖြင့် ဒေသခံကျေးရွာ ၈ ရွာမှ ပြည်သူ ၃,၀၀၀ နီးပါး ဘေးလွတ်ရာသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ရသည့် အခြေအနေများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တိုက်ပွဲကြောင့် ဝေဘူလမြို့အနီးက ဒေသခံ ၃၀၀၀ ခန့် ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေရ |url=https://burmese.dvb.no/post/511804 |access-date=2026-07-05 |website=DVB Burmese |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=LuduNwayOo |date=2022-01-11 |title=ဝေဘူလမြို့ကို ထိုးစစ်ဆင်လာ​သော စစ်​ကောင်စီတပ်မိုင်းနင်းမိပြီး အများအပြားသေဆုံးဒဏ်ရာရ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-en/2022/01/11/18846/ |access-date=2026-07-05 |website=LuduNwayOo |language=my-MM |archive-date=21 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521105646/https://www.ludunwayoo.com/news-en/2022/01/11/18846/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{{main|ဝေဘူလ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု}}
၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့ နံနက် ၉ နာရီဝန်းကျင်တွင် ဖလမ်းမြို့နယ်၊ [[ဗာရန်ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|ဗာရန်ရွာ]]ရှိ ရဲကင်းစခန်းကို ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များက ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ အဆိုပါတိုက်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီဘက်က ဗိုလ်ကြီးတစ်ဦးအပါအဝင် ၁၄ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ၁၁ ဦး အရှင်ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရကြောင်း CNDF က ပြောကြားခဲ့သည်။ယင်းစခန်းသိမ်းတိုက်ပွဲအပြီး နံနက် ၁၀ နာရီဝန်းကျင်တွင် တပ်မတော်(လေ)မှ ဂျက်တိုက်လေယာဉ်ဖြင့် ချင်းတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ ခြေကုပ်ယူထားရာ  ဝေဘူလမြို့ ကို ဗုံးကြဲချခဲ့သည်။ကြဲချသော ဗုံးများသည်  အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းအနီးကျရောက်ပေါက်ကွဲခဲ့ပြီး ကျောင်းဝန်းအတွင်းရှိ ကျောင်းပျာတာအိမ် ၂ လုံးနှင့် အရပ်သားနေအိမ် ၃ လုံး မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့သည်။ အဆိုပါ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကျောင်းအုပ်ဆရာကြီးနှင့် ဇနီးဖြစ်သူ အပါအဝင် ဒေသခံ ၉ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ၄ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ထို့အပြင် ထိုနေ့၌ပင် ဗာရန်ရွာအနီးနှင့် ရမ်ထလိုရွာအနီးသို့လည်း ဂျက်တိုက်လေယာဉ်ဖြင့် ဗုံး ၆ လုံးစီ ထပ်မံကြဲချခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=စစ်ကောင်စီက ဝေဘူလမြို့ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်၊ အရပ်သားပြည်သူ ၉ ဦးသေဆုံးဟုဆို |url=https://www.bnionline.net/mm/news-98881 |access-date=2026-07-05 |website=နိုင်ငံတကာမြန်မာ့သတင်း |language=my}}&lt;/ref&gt;

== မြို့ထိန်းချုပ်မှု ==
ဤသို့ဖြင့် နှစ်ဖက်တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့ကြပြီးနောက် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး (CNF/CNA) နှင့် ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ် (CNDF) တို့ ပူးပေါင်း၍ ဝေဘူလမြို့ကို အောင်မြင်စွာ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဤကာလသည် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များအတွက် အရေးပါသော နယ်မြေစိုးမိုးမှု ရယူနိုင်ခဲ့သည့် အချိန်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ဆလိုင်းဘိုဘို |first=ခင်ရီရီဇော် |date=2023-04-10 |title=ချင်းမြောက်ပိုင်းတွင် စာသင်ကျောင်း ဗုံးကြဲခံရ၊ ၉ ဦးထက်မနည်း သေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/30968/ |access-date=2026-07-05 |website=Myanmar Now |language=en-US |archive-date=10 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210203637/https://myanmar-now.org/mm/news/30968/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ(၂၀၂၅) ==
နှစ်နှစ်ခန့် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ ထိန်းချုပ်ထားပြီးနောက် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလကုန် နှင့် နိုဝင်ဘာလဆန်းတွင်  ကလေးမြို့နယ်တောင်ပိုင်း ကလေး – ဂန့်ဂေါမှတက်လာသည့် စစ်ကြောင်းသည် ဖလမ်းမြို့ ဘက်သို့ ဦးတည်လာခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2025-11-07 |title=ရွေးကောက်ပွဲနီးချိန် ချင်းတွင် စစ်တပ်စစ်ကြောင်းထိုး၊အရေးပါသည့်စခန်း တော်လှန်ရေးတပ်များ လက်လွှတ်ရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/69062/ |access-date=2026-07-05 |website=Myanmar Now |language=en-US |archive-date=7 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251207134734/https://myanmar-now.org/mm/news/69062/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင် ကလေးမြို့ဘက်မှ ချီတက်လာသော စစ်ကောင်စီစစ်ကြောင်းက ဝေဘူလမြို့ကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Now |first=မြတ်ကြီး, Myanmar |date=2025-11-19 |title=ရွေးကောက်ပွဲလုပ်မည့် ဖလမ်းကိုပြန်သိမ်းနိုင်ရေး စစ်တပ်ထိုးစစ်ဆင်နေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/69344/ |access-date=2026-07-05 |website=Myanmar Now |language=en-US |archive-date=7 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251207130313/https://myanmar-now.org/mm/news/69344/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; အဆိုပါ စစ်ကြောင်းသည် ဖလမ်းမြို့ဘက်သို့ ဦးတည်ချီတက်ခဲ့ပြီး ဖလမ်းမြို့ကို ဆက်လက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2025-11-18 |title=ရွေးကောက်ပွဲလုပ်မည့် ဖလမ်းကိုပြန်သိမ်းနိုင်ရေး စစ်တပ်ထိုးစစ်ဆင်နေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/69301/ |access-date=2026-07-05 |website=Myanmar Now |language=en-US |archive-date=7 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251207125428/https://myanmar-now.org/mm/news/69301/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၂၀ရက် တွင် တပ်မတော် သည် ချင်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း ဒေသ တခုလုံးကို အလုံးစုံထိန်းချုပ်နိုင်ပြီဟု  ကြေညာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2026-05-21 |title=ချင်းမြောက်ပိုင်းကို ရပြီးနောက် တောင်ပိုင်းကို ဆက်လက်စစ်ဆင် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2026/05/21/413464.html |access-date=2026-07-05 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၃ ပဋိပက္ခများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ ပဋိပက္ခများ]]
[[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]]</text>
      <sha1>suwqersz8h67todxw1enw7975rp4aco</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြို့သစ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289015</id>
    <revision>
      <id>1043380</id>
      <parentid>1042401</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T20:27:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1043380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16870" sha1="kqglwmsnhy1m7jpibxokwii6nbfqpfn" xml:space="preserve">{{About|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ တမူးမြို့နယ်ရှိ မြို့သစ်မြို့၏ မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ|မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်ရှိ မြို့သစ်မြို့|မြို့သစ်မြို့}}
{{Infobox military conflict
| conflict     = မြို့သစ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ
| partof       = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]မှ [[အညာ စစ်မြေပြင်]]
| date         = မေ ၇ - မေ ၁၁၊ ၂၀၂၄
| place        = [[မြို့သစ်မြို့]]၊ [[တမူးမြို့နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]
| result       = NUG ပူးပေါင်းတပ်များ အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်
| combatant1   = 
* {{flagicon|Myanmar|military}} [[တပ်မတော်]]
* {{flagicon image|Shoulder Sleeve of Myanmar Army.svg}}[[ခလရ(၂၂၈)|ခလရ- ၂၂၈]]
* {{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}}[[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့|ရဲတပ်ဖွဲ့]]
**{{flagicon image|Flag of the Shanni Nationalities Army.svg}}[[ရှမ်းနီအမျိုးသားများတပ်မတော်|SNA]]
** ကသည်းတပ်ဖွဲ့
**[[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့|ပျူစောထီး]]
| combatant2   = 
* {{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|NUG]]/[[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|PDF]]
* {{flagicon image|Flag of Kuki State.jpg}}[[ကူကီးအမျိုးသားတပ်မတော်]] (KNA-B)
* {{flagicon image|Myanmar National Liberation Army.svg}}[[အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်တော်]]
| units1       = 
* ခလရ ၂၂၈
* SNA တပ်မဟာ ၈၉၁ (တပ်ရင်း ၃) 
* ကသည်းတပ်ဖွဲ့
* ရဲတပ်ဖွဲ့
* ပျူစောထီး
| units2       = 
* တမူးခရိုင် တပ်ရင်း ၂
* အထူးလှုပ်ရှား တပ်ရင်း ၉
* [[ကူကီးအမျိုးသားတပ်မတော်|KNA-B]]
* [[အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်တော် |(NLA)]]
| map_type     = Myanmar
| latitude     = 23.7500
| longitude    = 94.4000
| map_label    = မြို့သစ်
| map_caption  = စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ တမူးမြို့နယ်ရှိ မြို့သစ်မြို့၏ တည်နေရာ
| notes             = တိုက်ပွဲအတွင်း မြို့သစ်ရဲစခန်းမှူး ကျော်ကျော်နိုင်နှင့်အတူ ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင် ၂၁ ဦးသည် အလံဖြူထောင်ကာ လက်နက်ချခဲ့သည်
| campaignbox       = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}}
}}

'''မြို့သစ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ'''သည် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]ကာလ မှ [[အညာ စစ်မြေပြင်]]  ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ်  [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တမူးမြို့နယ်]]၊[[မြို့သစ်မြို့၊ တမူးခရိုင်|မြို့သစ်မြို့]] တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲဖြစ်သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မေလတွင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] ၏ အမှတ် (၁) စစ်ဒေသက ဦးဆောင်သည့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များသည် မြို့သစ်မြို့ရှိ စစ်စခန်းများကို ထိုးစစ်ဆင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး မြို့ကို  အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-05-11 |title=စစ်ကိုင်းတိုင်း မြို့သစ်မြို့ကို NUG နဲ့ မဟာမိတ်အဖွဲ့တွေ ပူးပေါင်းသိမ်းယူ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/myothit-nug-occupied-05112024130843.html |access-date=2026-07-07 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Editor |first=Mizzima |date=2024-05-12 |title=မြို့သစ် မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲတွင်  စစ်ကောင်စီလက်အောက်ခံ ရဲ ၂၁ ဦး အညံ့ခံ - BUR.MIZZIMA.COM |url=https://bur.mizzima.com/2024/05/12/21945 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523094329/https://bur.mizzima.com/2024/05/12/21945 |archive-date=23 May 2024 |access-date=2026-07-07 |work=BUR.MIZZIMA.COM |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=admin |date=2024-05-11 |title=တမူးမြို့နယ်အထက်ပိုင်း မြို့သစ်မြို့ကို တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့က တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက် |url=https://ayartimes.com/?p=36778 |access-date=2026-07-07 |website=Ayeyarwaddy Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== နောက်ခံအကြောင်းအရင်း ==
[[မြို့သစ်မြို့၊ တမူးခရိုင်|မြို့သစ်မြို့]]သည် တမူးမြို့နယ်၏ မြို့နယ်ခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁,၇၀၀ ခန့် နေထိုင်သည်။ အဆိုပါမြို့တွင် ခြေလျင်တပ်ရင်း (ခလရ-၂၂၈) နှင့် မြို့နယ် ရဲတပ်ဖွဲ့ အပါအဝင် SNAဟု ခေါ်သည့် ရှမ်းနီတပ်ဖွဲ့ ၏ တပ်မဟာ ၈၉၁ (တပ်ရင်း ၃)နှင့် ပျူစောထီးများ အစရှိသည်တို့ ရှိကြပြီး၊ အင်အား ၂၅၀ ခန့် တပ်စွဲထားသည့် အခိုင်အမာ စခန်းကုန်းတစ်ခုလည်း တည်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2024-05-11 |title=တမူးမြို့နယ်၊ မြို့သစ်မြို့ကို တော်လှန်ရေး ပူးပေါင်း တပ်ဖွဲ့များ တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်၊ ရဲ ၂၁ ဦး လက်နက်ချ အညံ့ခံ |url=https://yktnews.com/2024/05/161930/ |access-date=2026-07-07 |website=Khit Thit Media |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ရှေ့ပြေးတိုက်ပွဲများ ==
{{main|ခမ်းပါတ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ}}
မြို့သစ်မြို့အား အပြီးသတ်သိမ်းပိုက်နိုင်ရေး ထိုးစစ်မဆင်မီ ကာလများတွင် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များသည်  တမူးမြို့နယ်အတွင်းရှိ  စစ်စခန်းများနှင့် ပျူစောထီးစခန်းများကို ဆက်တိုက် ထိုးစစ်ဆင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် တမူး-ကလေး အာရှလမ်းမကြီးပေါ်ရှိ [[ခမ်းပါတ်မြို့]]ကို KIA၊ PDF၊ ပကဖ ပူးပေါင်းအင်အားစုများက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ထိုမတိုင်မီ နိုဝင်ဘာ ၆ ရက် တွင် တမူး-ကလေး အာရှလမ်းမကြီးပေါ်ရှိ [[မန်မော်ရွာ၊ တမူးမြို့နယ်|မန်မော်ကျေးရွာ]]ရှိ စစ်ကောင်စီနှင့် ပျူစောထီးစခန်းကို တမူး PDF တပ်ရင်း (၄) က စီးနင်းတိုက်ခိုက်ပြီး မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2023-11-08 |title=တမူးမြို့နယ်၊ မန်မော်ကျေးရွာရှိ ပျူစောထီးစခန်းကို ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက် |url=https://yktnews.com/2023/11/130239/ |access-date=2026-07-07 |website=Khit Thit Media |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

ထို့နောက် နိုဝင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင်လည်း တမူး-ဟုမ္မလင်းလမ်းပေါ်ရှိ [[သနန် (စံပြ)ရွာ၊ တမူးမြို့နယ်|သနန်ကျေးရွာ]]စခန်းကို ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များက ထပ်မံသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ စခန်းအား သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့ရာ တပ်မတော်(လေ) ဘက်မှ ဂျက်တိုက်လေယာဉ်များနှင့် ဟတ်စကီ (ရဟတ်ယာဉ်) များဖြင့် လာရောက်လှည့်ပတ်မှုများ ရှိခဲ့သော်လည်း တိုက်ခိုက်မှု မပြုလုပ်ခဲ့ပေ။ ထိုကာလအတွင်း [[ပန်းသာရွာ၊ တမူးမြို့နယ်|ပန်းသာကျေးရွာ]]ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းများကိုလည်း ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များက ဆက်တိုက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ တမူးမြို့နယ်အတွင်း စစ်ရေးတင်းမာမှုများ မြင့်တက်ခဲ့ပြီး အဆိုပါ ရှေ့ပြေးတိုက်ပွဲများသည် မြို့သစ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲအတွက် ဗျူဟာမြောက် ဖိအားပေးနိုင်ခဲ့သည့် အခြေအနေများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=LuduNwayOo |date=2023-11-24 |title=မြို့သစ်မြို့ ရှိ စစ်တပ်နှင့်ပျူစခန်းတစ်ခုကိုPDFများသိမ်းပိုက် |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2023/11/24/87856/ |access-date=2026-07-07 |website=LuduNwayOo |language=my-MM |archive-date=29 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229172142/https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2023/11/24/87856/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ ==
၂၀၂၄ ခုနှစ် မေလ ၇ ရက်နေ့မှစ၍ NUG ၏ တမူးခရိုင် စစ်ဒေသကွပ်ကဲရေးမှူးက ဦးဆောင်ကာ တမူးခရိုင် တပ်ရင်း (၂)၊ အထူးလှုပ်ရှား တပ်ရင်း (၉)၊ KNA(B)၊ NLA ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တို့က စစ်ကောင်စီ၏ စခန်းကုန်းကို စတင်ထိုးစစ်ဆင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲကာလ ၅ ရက်ကြာမြင့်ခဲ့ပြီး တပ်မတော်(လေ)ဘက်မှ လေကြောင်းပစ်ကူများနှင့် လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပြန်လည်ခုခံခဲ့သော်လည်း မေလ ၁၁ ရက်နေ့ နံနက် ၁၀ နာရီခန့်တွင် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက မြို့ကို အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=People's Spring |date=2024-05-11 |title=မြို့သစ်မြို့ကို ​တော်လှန်​ရေးတပ်များထပ်မံသိမ်းပိုက် {{!}} People's Spring |url=https://www.youtube.com/watch?v=eG489OTDu10 |access-date=2026-07-07}}&lt;/ref&gt;

တိုက်ပွဲအတွင်း မြို့သစ်ရဲစခန်းမှူး ကျော်ကျော်နိုင်နှင့်အတူ ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင် ၂၁ ဦးသည် အလံဖြူထောင်ကာ လက်နက်ချခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲအပြီးတွင် လက်နက်ငယ် ၂၉ လက်၊ ၆၀ မမ ၁၂ လုံး၊ အီနာဂါ ၅ လုံးနှင့် အခြားသော စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ပစ္စည်းများကို သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေး ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့ဝင် ၂ ဦး ကျဆုံးခဲ့ပြီး ၁၂ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တမူး၊ မြို့သစ်မြို့ကို PDF သိမ်းယူ၊ ဒီပဲယင်း လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ၆ ဦး သေဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/651914 |access-date=2026-07-07 |website=DVB Burmese |language=en}}&lt;/ref&gt;

== စစ်ရေးအကျိုးသက်ရောက်မှု ==
တမူးမြို့နယ်အတွင်းရှိ ခါမ်းပါတ်မြို့ကို ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မြို့သစ်မြို့ကိုပါ သိမ်းပိုက်နိုင်ခြင်းသည် စစ်ကိုင်းတိုင်း အနောက်မြောက်ပိုင်း စစ်ရေးအတွက် အရေးပါသော ခြေလှမ်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mandalay Free Press - MFP |date=2024-05-11 |title=တမူး မြို့သစ်မြို့ကို သိမ်းပိုက်၊ စခန်းမှူး အပါအဝင် စစ်အုပ်စု (၂၁)ယောက် လက်နက်ချ၊ |url=https://www.youtube.com/watch?v=-e9mzPkQ22I |access-date=2026-07-07}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၄ ပဋိပက္ခများ]]
[[ကဏ္ဍ:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ တိုက်ပွဲများ]] 
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]]</text>
      <sha1>kqglwmsnhy1m7jpibxokwii6nbfqpfn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝပ် ပုရဏာဝါသ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289018</id>
    <revision>
      <id>1043386</id>
      <parentid>1043088</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T01:16:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1043386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6301" sha1="ipifuko735y9vleb7atx1412785biha" xml:space="preserve">ဝပ် ပုရာဏာဝသ် ( {{Langx|th|วัดปุรณาวาส}}) သည် [[ဘန်ကောက်မြို့|ဘန်ကောက်]] ဆင်ခြေဖုံးရှိ [[ဝတ်ကျောင်း|ပုဂ္ဂလိက ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတိုက်]] တစ်ခုဖြစ်ပြီး သာဝီ ဝပ် သာနာခရိုင်၊ ဆာလာ သမဆော့ပ် ဒေသရှိ ဂလုံမဟာဆဝပ်ကမ်းနားတွင် တည်ရှိပြီး ဘန်ကောက်မြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက်အစွန်ဆုံးရှိ ဘုရားကျောင်းတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသည်။ ဂလုံမဟာဆဝပ်၏ တစ်ဖက်ကမ်းတွင် [[နန္ဒပုရီပြည်နယ်]]၊ ဘန်ကရူအိုင်ခရိုင်၊ တန်ဘွန် ဆာလာကလန်ဒေသရှိပြီး နခွန်ပထုံပြည်နယ်၊ ဗုဒ္ဓမွန်ထုံခရိုင်၊ တန်ဘွန် ဆာလာယာသည် ဤနေရာမှ မဝေးပါ။

[[ရာမ ၄]]လက်ထက် ၁၈၅၄ ခုနှစ်တွင် ဘုန်းကြီးကျောင်းကိုတည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ယခင်က ဝပ်နောက် (วัดนก)ဟုခေါ်ပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ဝပ်ကလန်ဂလုံ(วัดกลางคลอง) ဟုခေါ်တွင်သည့် အဆိုပါဘုရားကျောင်းကို ဘုရင်မင်းမြတ်က ဂလုံ(တူးမြောင်း)မဟာစဝေါ် တူးဖော်ပြီး ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းခွင်သို့ သွားရောက်လေ့လာကာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းဆောက်လုပ်ရန်အတွက် Mr. Bun ဟုခေါ်သော လူနှင့်ပူးပေါင်းကာ ဘုရားကျောင်းကို ဝပ်ရာဇပုဉ်ဓမ္မ (วัดราชบุญธรรม) ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဝပ်ပုညာဝါသ်ရာဇသရဒ္ဓါဓမ္မ(วัดบุญญาวาสราชศรัทธาธรรม)ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ဘုရားကျောင်းကို ယနေ့ခေတ်တွင် ဝပ်ပုရဏာဝါသ်ဟု အမည်ပြောင်းပြန်သည်။

စေတီတော်တွင် လူအန်ဖော့အိန္ဒြာ (หลวงพ่ออินทร์)နှင့် လူအန်ဖော့စန္ဒြ (หลวงพ่อจันทร์) ဟုခေါ်သော အဖိုးတန် ရှေးဟောင်း ဆင်းတုတော် ၃ ဆူရှိပြီး ဗိမာန်တော်တွင် ခဲယဉ်းလှသော ကုသိုလ်တရားများ ကိန်းဝပ်ရာ ဘုရားရုပ်ပွားတော်များ ရှိသည်။ ဘုရားကျောင်းကို ယုံချိုင်ယုဓ်မိသားစုမှ ကြီးကြီးမားမား ပြုပြင်မွမ်းမံခဲ့ပြီး မိသားစုဝင်များထဲတွင် [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ထိုင်းနိုင်ငံ၏ 22 ယောက်မြောက် ၀န်ကြီးချုပ်]] ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ချာဝါလိတ် ယုံခိုင်ယုဓ်ပါဝင်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 April 2018 |title=วัดปุรณาวาส (วัดราชบุญธรรม) แขวงศาลาธรรมสพน์ เขตทวีวัฒนา กรุงเทพมหานคร |trans-title=Wat Puranawat (Wat Ratchabuntham) Sala Thammasop Subdistrict, Thawi Watthana District, Bangkok |url=https://tourwatthai.com/region/central/bangkok/watpuranawas/ |website=TOUR....WAT...THAI |language=thai |access-date=7 July 2026 |archive-date=5 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220605124036/https://tourwatthai.com/region/central/bangkok/watpuranawas/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ထို့အပြင် ဘုရားကျောင်းမြေပေါ်ရှိ အလယ်တန်းကျောင်းတစ်ခုဖြစ်သော ဝပ်ပုရဏာဝါသ်ကျောင်းသည် ဘန်ကောက်ဒေသခံပြတိုက် ထဝီ ဝဍ္ဎနခရိုင်၏ နေအိမ်လည်းဖြစ်သည်။ ကျောင်းနှင့် ပြတိုက်နှစ်ခုစလုံးသည် ဘုရားကျောင်း၏ ဆန့်ကျင်ဘက်တွင်ရှိပြီး တောင်ဘက်ရထားလမ်းဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bangkok Local Museum Thawi Watthana District |url=https://www.museumthailand.com/en/museum/Bangkok-Local-Museum-Thawi-Watthana-District |website=MUSEUM THAILAND}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lim |first=Eric |title=Thawi Watthana Museum the road to Phutthamonthon |url=https://www.tour-bangkok-legacies.com/thawi-watthana-museum.html |website=Tour Bangkok Legacies |access-date=7 July 2026 |archive-date=13 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250513225005/https://www.tour-bangkok-legacies.com/thawi-watthana-museum.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကားချက်များ ==
{{Reflist}}
[[ကဏ္ဍ:ဝပ် ပုရာဏာဝသ်]]
[[ကဏ္ဍ:နန္ဒပုရီပြည်နယ်]]</text>
      <sha1>ipifuko735y9vleb7atx1412785biha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မိုင်းလုံမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289020</id>
    <revision>
      <id>1043377</id>
      <parentid>1042367</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T17:17:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1043377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16582" sha1="hr8kxel7lllbyhicaqmuo4m7y5il4os" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| conflict     = မိုင်းလုံမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ
| partof       = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] မှ [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]
| date         = ဒီဇင်ဘာ ၅၊ ၂၀၂၃
| place        = [[မိုင်းလုံမြို့]]၊ [[ကျောက်မဲမြို့နယ်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]
| result       = TNLA အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်
| combatant1   = {{flagicon|Myanmar|military}} [[တပ်မတော်]]
| combatant2   = [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]]
* {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|MNDAA]]
* [[File:Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg|23px|border]] [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]]
* {{flagicon image|Infobox AA.png}} [[အာရက္ခတပ်တော်|AA]]
| units1       = {{flagicon|Myanmar|military}} [[တပ်မတော်]]
| units2       = [[File:Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg|23px|border]] [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]]
| map_type     = Myanmar
| latitude     = 22.8000
| longitude    = 97.0000
| map_label    = မိုင်းလုံ
| map_caption  = ရှမ်းပြည်နယ်၊ ကျောက်မဲမြို့နယ်ရှိ မိုင်းလုံမြို့၏ တည်နေရာ
| campaignbox  = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}}
}}

'''မိုင်းလုံမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ'''သည် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ကာလ၊ [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]အတွင်း [[ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း)]]၊ [[ကျောက်မဲမြို့နယ်]]၊[[မိုင်းလုံမြို့]] တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲဖြစ်သည်။ [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (TNLA) ဦးဆောင်သော ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် မိုင်းလုံမြို့ရှိ တပ်စခန်းကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-06-05 |title=သိမ်းပိုက်ထားသော ကျောက်မဲခရိုင် ၄ မြို့ကို ပြန်ပေးရန် အစီအစဉ်မရှိဟု TNLA ဆို |url=https://myanmar-now.org/mm/news/78880/ |access-date=2026-07-07 |website=Myanmar Now |language=en-US}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=CNI |title=ကျောက်မဲမြို့နယ်က မိုင်းလုံတပ်စခန်းကို TNLA သိမ်းပိုက် |url=https://cnimyanmar.com/index.php/political-2/politics-local/19002-tnla-22 |access-date=2026-07-07 |website=cnimyanmar.com |language=en-gb}}&lt;/ref&gt;

== နောက်ခံအကြောင်းအရင်း ==
မိုင်းလုံမြို့သည် ကျောက်မဲမြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၅၅ မိုင်အကွာ၊ မိုးကုတ်-ကျောက်မဲ လမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသော အထင်ကရမြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ အဆိုပါမြို့သည် ရှမ်းမြောက်ဒေသနှင့် မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းအား ဆက်သွယ်ရာတွင် အချက်အချာကျသည့် လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၂၅,၆၄၈ ဦး နေထိုင်ပြီး မြို့ရပ်ကွက် ၆ ခုနှင့် ကျေးရွာအုပ်စု ၁၉ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=News |first=Mekong |date=2023-12-08 |title=မန်တုံနဲ့မိုင်းလုံမြို့နယ်က စစ်ကောင်စီစခန်းတွေကို TNLA သိမ်းပိုက် |url=https://mekongnewsmm.com/%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/10737/ |access-date=2026-07-07 |website=Mekong News Myanmar |language=my-MM}}&lt;/ref&gt;

== မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ ==
၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက် မနက်ပိုင်းတွင်  ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ ကျောက်မဲမြို့နယ်၊ မိုင်းလုံမြို့ ၊အထပ်ရပ်ကွက်၊ တပ်ကုန်း တွင်ရှိသည့်  စစ်တပ်အထိုင်စခန်းတစ်ခုဖြစ်သော မိုင်းလုံမဆုတ်တမ်းခံစစ်စခန်း ကို TNLA တပ်များက ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ည  ၈း၀၀ နာရီအချိန် တွင် သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ကြပြီး၊ စစ်တပ်ဘက်က တပ်ပျက်ပြီးထွက်ပြေးသွားသည့်အတွက် စခန်းသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ဟု TNLA ဘက်ကထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။မိုင်းလုံအထိုင်တပ်စခန်းမှ ၈၀မမ ၊၆၀မမ လက်နက်ကြီး၊ လက်နက် ၁၃လက် နှင့် စစ်အသုံးဆောင်ပစ္စည်းများကို TNLA က   သိမ်းဆည်းရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mawkun.com/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%B2%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%81%8A-%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA/|title=ကျောက်မဲမြို့နယ်၊ မိုင်းလုံမြို့ အာဏာသိမ်းစစ်တပ်ရဲ့အထိုင်တပ်စခန်းကို TNLA က သိမ်းပိုက်ရရှိ|work=မော်ကွန်းသတင်းဌာန|access-date=၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၆|date=၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|archive-date=10 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240810103912/https://mawkun.com/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%B2%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%81%8A-%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

ဤသို့ဖြင့် မိုင်းလုံမြို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ဆက်၍ ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက် နံနက် ၅ နာရီခွဲခန့် တွင် မိုးကုတ်မြို့နှင့် မိုင်းလုံမြို့အကြားရှိ  လယ်ကြီးတပ်စခန်းကို TNLA နှင့် မိုးကုတ်-PDF ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တို့က ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ဆက်လက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။လယ်ကြီးစခန်းသည် မိုင်းလုံမြို့နှင့် တစ်မိုင်ကျော်သာ ကွာဝေးသည်။ဒီဇင်ဘာ ၅ ရက် မိုင်းလုံမဆုတ်တမ်းခံစစ်စခန်းသိမ်းတိုက်ပွဲ ဆင်နွဲကြစဥ် နယ်မြေခံစစ်စခန်းအား တပ်မတော်(လေ)က လေကြောင်းဖြင့် စစ်ကူပေးခဲ့သည်။လေတပ်၏ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုသည် စစ်မြေပြင် အစား အရပ်သားနေအိမ်များကို ဗုံးထိမှန်ခဲ့သည်။ဖိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် အမျိုးသမီး ၁ ဦး ပွဲချင်းပြီး သေဆုံး၍ ကလေး ၃ ဦးနှင့် မသန်စွမ်း ၁ ဦးအပါအဝင် စုစုပေါင်း ၁၀ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိကာ နေအိမ် ၅ လုံး မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Murng |first=Sai Khwan |date=2023-12-08 |title=မိုးကုတ်-မိုင်းလုံကြားရှိ စစ်ကောင်စီ လယ်ကြီးတပ်စခန်းကို TNLA နှင့် မိုးကုတ်-PDF ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက် |url=https://burmese.shannews.org/archives/38646 |access-date=2026-07-07 |website=သျှမ်းသံတော်ဆင့် |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=MAWKUN |date=2023-12-08 |title=မိုင်းလုံမြို့နယ် လယ်ကြီးအာဏာသိမ်းစစ်တပ်စခန်းကို TNLA သိမ်းထား - MAWKUN |url=https://mawkun.com/%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA-%E1%80%9C%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20231226113849/https://mawkun.com/%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA-%E1%80%9C%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC/ |archive-date=26 December 2023 |access-date=2026-07-07 |work=MAWKUN |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2023-12-07 |title=မိုင်းလုံနှင့် မန်တုံမြို့နယ်ရှိ စစ်စခန်း ၂ ခုကို TNLA က ထပ်မံ သိမ်းပိုက်၊ နမ့်ခမ်းနှင့် ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်တို့တွင် တိုက်ပွဲများ ဆက်လက် ဖြစ်ပွား |url=https://yktnews.com/2023/12/134959/ |access-date=2026-07-07 |website=Khit Thit Media |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== နောက်ဆက်တွဲ ဖြစ်ရပ်များ ==
{{main|မိုင်းလုံ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု}}
၂၀၂၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၇ ရက်နေ့၊ နေ့လယ် ၁၂:၃၀ အချိန် တွင် တပ်မတော်(လေ)သည် မိုင်းလုံမြို့နယ်၊ မန်ဟုန်းကျေးရွာ အား  လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုပြုလုပ်ခဲ့သည်။ဂျက်ဖိုက်တာဖြင့် ပေါင် ၂၅၀ ဗုံး ၂ လုံး ကြဲချတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၂ နှစ်အရွယ် ကလေးငယ်တစ်ဦးအပါအဝင် အရပ်သားပြည်သူ ၁၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ၃ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဒေသခံပြည်သူတို့၏ နေအိမ် ၆ လုံးမှာလည်း ထိမှန်ပျက်စီးခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=နိုရာပြည့် |first=ကျော်ဇင်ဝင်း |date=2025-10-08 |title=ရှမ်းမြောက် မိုင်းလုံနှင့် မိုင်းငေါ့မြို့ကို ဗုံးကြဲ၊ ၂ နှစ်သားအပါအဝင် ၁၂ ဦးသေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/68347/ |access-date=2026-07-07 |website=Myanmar Now |language=en-US}}&lt;/ref&gt;၂၀၂၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၁ ရက်​နေ့တွင် မိုင်းလုံမြို့နယ် ၊ဆန်ရွာမ ​ကျေးရွာကို ​ပေါင်း ၂၅၀ ဗုံး ၂ လုံးကြဲချခဲ့၍ ဘုန်ကြီး​ကျောင်းနှင့် နေအိမ် တချို့ပျက်စီးခဲ့သည့်အပြင် အောက်တိုဘာ ၁၂ရက် ညနေပိုင်းတွင်လည်း  မိုင်းလုံမြို့ရှိ လည်ကြီးရွာ နှင့် ပစီးကျေးရွာကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရပြီး နေအိမ် ၄လုံး ပျက်စီးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ludunwayoo |date=2025-10-12 |title=စစ်တပ်က မိုင်းလုံမြို့ကို ဗုံးထပ်ကြဲ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2025/10/13/136634/ |access-date=2026-07-07 |website=LuduNwayOo |language=my-MM}}&lt;/ref&gt;

ထို့အပြင် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၂ ရက်နေ့ နံနက် ၁ နာရီ ၃၃ မိနစ်အချိန် တွင် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခြင်းမရှိဘဲ မိုင်းလုံမြိုနယ်၊ ပန်စံကျေးရွာကို တိုက်လေယာဉ်ဖြင့် ပေါင် ၂၅၀ ဗုံး ၂ လုံးလာရောက်ကြဲချခဲ့သည်။ ထိုဗုံးကျရောက်ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် အသက် ၉ နှစ်အရွယ် မောင်ဆွေဆိုင် နှင့် အသက် ၃၅ နှစ်အရွယ် မ‌ထွေးဟန်တို ထိမှန်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး နေအိမ် ၄ အိမ်တို့ ထိခိုက်ပျက်စီးသွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2025-10-22 |title=စစ်တပ်က ကျောက်မဲမြို့နယ်၊ မိုင်းလုံမြို့ကို ဗုံးကျဲမှု ကလေး ၁ ဦး အပါအဝင် ၂ ဦးထိမှန်ဒဏ်ရာရ |url=https://yktnews.com/2025/10/231707/ |access-date=2026-07-07 |website=Khit Thit Media |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၃ ပဋိပက္ခများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] 
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]]</text>
      <sha1>hr8kxel7lllbyhicaqmuo4m7y5il4os</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သီကိုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289025</id>
    <revision>
      <id>1043397</id>
      <parentid>1042334</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T05:26:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1043397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5257" sha1="nw9v5jjj7kvjjtvp3tqru38zh82og0u" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = သီကိုင်
| native_name = สีกาย
| image_map = &lt;!-- Tambon 430119.png --&gt;
| mapsize = 200px
| subdivision_type = နိုင်ငံ
| subdivision_name = ထိုင်းနိုင်ငံ
| subdivision_type1 = ပြည်နယ်
| subdivision_name1 = [[နောင်ခိုင်ပြည်နယ်|နောင်ခိုင်]]
| subdivision_type2 = ခရိုင်
| subdivision_name2 = [[မူးအန် နောင်ခိုင်ခရိုင်|မူးအန်နောင်ခိုင်]]
| unit_pref = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_total_km2 = 20.46
| population_total = 3490
| population_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dopa.go.th/xstat/p5143_01.html|title=Population statistics 2551|publisher=Department of provincial administration (DOPA)|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090820185942/http://www.dopa.go.th/xstat/p5143_01.html|archivedate=2009-08-20}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = 2008
| population_density_km2 = auto
| postal_code_type = Postal Code
| geocode = 430119
| postal_code = 43000
}}
&lt;references /&gt;
'''သီကိုင်''' ( {{Langx|th|สีกาย}})သည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ နောင်ခိုင်ပြည်နယ် ၊ ပြည်နယ်၏ မြို့တော်နောင်ခိုင်၏ အရှေ့ဘက် ၁၈ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသော ခရိုင်ခွဲ ( ''[[တမ်ဘွန်]]'' ) တစ်ခုဖြစ်သည်။

== ပထဝီဝင် ==
ဤခရိုင်ခွဲသည် မူးအန် နောင်ခိုင်ခရိုင်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင်ရှိပြီး [[မဲခေါင်မြစ်]]ကမ်းနံဘေးတွင် တည်ရှိပြီး ခရိုင်ခွဲ၏ မြောက်ဘက်နယ်နိမိတ်ဖြစ်သည်။ အနောက်ဘက်တွင် ဟင်းငွန်ခရိုင်ခွဲ၊ တောင်ဘက်တွင် အမ်ဖိုး ဖွန်ဖီဆိုင်ခရိုင်ရှိ လော်တန်ခမ်းခရိုင်နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် ဘန်ဒူးယားခရိုင်ခွဲတို့ ရှိသည်။

== သမိုင်း ==
ဟင်းငွန်ခရိုင်ခွဲမှ ရွာခုနစ်ရွာကို ပိုင်းခြားခြင်းဖြင့် ၁၉၈၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်ခွဲအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite journal |date=1982-09-07 |script-title=th:ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอเมืองหนองคาย อำเภอเซกา จังหวัดหนองคาย |url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2525/D/126/3574.PDF |url-status=dead |journal=Royal Gazette |language=Thai |volume=99 |issue=126 ง |pages=3574–3581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120601011356/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2525/D/126/3574.PDF |archive-date=June 1, 2012}}&lt;/ref&gt; [[တမ်ဘွန်|တမ်ဘွန်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အစည်း]] (TAO) ကို ဒေသန္တရအစိုးရယူနစ်အဖြစ် ၁၉၉၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite journal |date=1996-12-25 |script-title=th:ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบล (จำนวน ๓๖๓๗ แห่ง) |url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2539/E/052/1.PDF |url-status=dead |journal=Royal Gazette |language=Thai |volume=113 |issue=พิเศษ 52 ง |pages=1–365 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120125095446/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2539/E/052/1.PDF |archive-date=January 25, 2012}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကားချက်များ ==

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==

* http://seekai-nk.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120331121040/http://seekai-nk.com/ |date=31 March 2012 }} TAO ၏ ဝက်ဘ်ဆိုက် (ထိုင်း)
* [http://www.thaitambon.com/tambon/ttambon.asp?ID=430119 ထိုင်းတမ်ဘွန်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303173616/http://www.thaitambon.com/tambon/ttambon.asp?ID=430119 |date=3 March 2016 }}
[[ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာနှင့် ကွဲပြားသော ဖော်ပြချက်တိုများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဖော်ပြချက်တို ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]]</text>
      <sha1>nw9v5jjj7kvjjtvp3tqru38zh82og0u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဘန်ရမာတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289027</id>
    <revision>
      <id>1043369</id>
      <parentid>1042655</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T14:58:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1043369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9811" sha1="k6drs4ms754gkikr61n67l9a9e2pqv0" xml:space="preserve">
{{Infobox settlement
| official_name = ဘန်ရမာတ်
| native_name = บางระมาด
| settlement_type = [[ခဝဲန်]]
| motto = 
| image_map = {{#property:P242}}
| map_caption = Location in [[Taling Chan District]]
&lt;!-- Location ------------------&gt;| subdivision_type = နိုင်ငံ
| subdivision_name = {{flag|Thailand}}
| subdivision_type2 = [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]]
| subdivision_name2 = [[ဘန်ကောက်]]
| subdivision_type3 = [[အမ်ဖိုး|ခတ်]]
| subdivision_name3 = [[TIS 1099]]
| established_title = 
| established_date = &lt;!-- Area    ---------------------&gt;
| area_total_km2 = 8.539
| area_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://webportal.bangkok.go.th/upload/user/00000130/BMA_STATISTICS%202563/ebook%2063.pdf|script-title=th:สถิติกรุงเทพมหานครประจำปี 2563|trans-title=Bangkok Statistics 2020|author=Administrative Strategy Division, Strategy and Evaluation Department, Bangkok Metropolitan Administration|date=2021|access-date=27 November 2021|lang=th|archive-date=30 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220930084153/https://webportal.bangkok.go.th/upload/user/00000130/BMA_STATISTICS%202563/ebook%2063.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| area_water_km2 = &lt;!-- Population   -----------------------&gt;
| population_as_of = 2020
| population_footnotes = 
| population_note = 
| population_total = 19783
| population_density_km2 = &lt;!-- General information  ---------------&gt;
| timezone1 = [[Indochina Time|ICT]]
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;
| postal_code_type = Postal code
| postal_code = {{#property:P281}}
| area_code = 
| website = 
| footnotes = 
| image_skyline = วัดจำปา เขตตลิ่งชัน กรุงเทพมหานคร (1).jpg
}}

'''ဘန်ရမာတ်'''( {{Langx|th|บางระมาด}})သည် [[ဘန်ကောက်မြို့]]၊ ထွန်ဘူရီ ဧရိယာရှိ တာလင်းချမ်းခရိုင်၏ ခဝဲန် (ခရိုင်ခွဲ)ခြောက်ခုမှ ခရိုင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘန်းရာမတ်တွင် [[မူးဘန်|အုပ်ချုပ်ရေးရွာ]] ၂၃ ရွာရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;ka&quot;&gt;{{Cite web |title=ข้อมูลแขวงบางระมาด เขตตลิ่งชัน กรุงเทพมหานคร |trans-title=Information of Bang Ramat Subdistrict, Taling Chan District, Bangkok |url=http://www.thaitambon.com/tambon/101905 |website=ThaiTambon |language=thai |access-date=7 July 2026 |archive-date=30 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190730100011/http://www.thaitambon.com/tambon/101905 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== သမိုင်း ==
ဘန်ရမာတ်အမည်သည် ထိုဒေသကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသော ရေလမ်းကြောင်းတစ်ခုဖြစ်သည့် ဂလုံ ဘန်ရမာတ်ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ယခင်က [[ကျောက်ဖယားမြစ်]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သော ဂလုံ ချက်ဖရနှင့် ၎င်းကိုယ်တိုင် ပိုင်းခြားထားသော ဂလုံ (တူးမြောင်း) တစ်ခုဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;wat&quot;&gt;{{Cite web |last=Chuwichian |first=Prapatsorn |date=2017-01-04 |title=วัดอังกุลา มีหลวงพ่อดำกับลูกศิษย์ |trans-title=Wat Angkula with Luang Por Dam and students |url=https://www.silpa-mag.com/featured/article_5294 |website=Silpa-mag.com |language=thai}}&lt;/ref&gt;

''ဘန်ရမာတ်'' ဟူသော အမည်သည် ' [[ကြံ့|ကြံ့များ၏]] နေရာ' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ['ရမာတ်' သည် [[ခမာဘာသာစကား]]မှ မွေးစားယူထားသော စကားလုံးဖြစ်သည်]။ ၎င်းကို အယုဒ္ဓယခေတ် အစောပိုင်းတွင် ရေးသားခဲ့သော ရှေးဟောင်းစာသား ''ကံဆူအန် ဆမွတ် (Kamsuan Samut)'' သို့မဟုတ် ကံဆူအန် (''Kamsuan Siprat'' )တွင် ဖော်ပြထားသည်။ ဘန်ရမာတ်သည် [[ရတနကောသိန္ဒြပြည်|ရတနာကိုစင်]] သို့မဟုတ် ဘန်ကောက်မြို့ မတည်ထောင်မီကပင် ရှည်လျားစွာ တည်ထောင်ခဲ့သော အသိုင်းအဝိုင်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ၎င်းက ပြသနေသည်။ &lt;ref name=&quot;wat&quot;/&gt;

မူလက ဘန်ရမတ် (Bang Ramat)သည် သွန်ဘူရီပြည်နယ် (Thon Buri Province)ရှိ တာလင်းချန်ခရိုင်(Taling Chan District) အောက်တွင် ပါဝင်သော တမ်ဘွန် (tambon – အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေခွဲ) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၁၉၈၅ခုနှစ်တွင် အစိုးရ၏အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများကို ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ခဲ့ရာ ဘန်ရမာတ်ကို တာလင်းချန်ခရိုင်၏ ခွဲမြို့နယ် (subdistrict) အဖြစ် အဆင့်တိုးမြှင့် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။.&lt;ref name=&quot;ka&quot;/&gt;

== ပထဝီဝင် ==
ဘန်ရမာတ်ကို ခရိုင်၏ အလယ်ဗဟိုဒေသအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်ပြီး စုစုပေါင်း ဧရိယာ ၅,၈၃၆ ရိုင်(ဧက ၂,၃၀၆ ခန့်) ရှိပြီး စိုက်ပျိုးရေးဧရိယာ ၁,၇၂၉ ရိုင် (ဧက ၆၈၃ ခန့်) အဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။

မြောက်ဘက်မှစ၍ (နာရီလက်တံလှည့်သည့်ဦးတည်ချက်အတိုင်း) အိမ်နီးချင်း ခရိုင်ခွဲများမှာ ချင်ဖလီ (Chimphli)၊ ခလောင်ချက်ဖရာ (Khlong Chak Phra)၊ ဘန်ပရွမ် (Bang Phrom) နှင့် သဝီဝတ္ထနာခရိုင်ရှိ ဆလာ ထမ်မဆော့ (Sala Thammasop) တို့ဖြစ်သည်။

ဒေသအများစုမှာ ဟင်းသီးဟင်းရွက်ဥယျာဉ်များနှင့် သစ်သီးခြံများဖြစ်ပြီး ဂလုံ(မြောင်း)၏ နှစ်ဖက်စလုံးတွင် ဘုရားကျောင်းအမျိုးမျိုး စီတန်းတည်ရှိသည်။ အချို့မှာ သမိုင်းဝင်နှင့် အနုပညာတန်ဖိုးများရှိသော ရှေးဟောင်းဘုရားကျောင်းများဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;ka&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;wat&quot;/&gt;

ဘန်ရမာတ် ရထားလမ်း ရပ်တန့်မှုသည် တလင်းချမ်း ခရိုင်တွင် ရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=feelthai |date=2014-06-21 |title=ที่หยุดรถไฟบางระมาด แขวงตลิ่งชัน |trans-title=Bang Ramat Railway Halt, Taling Chan Subdistrict |url=https://www.youtube.com/watch?v=6PViwrLXkIk |website=youtube |language=thai}}&lt;/ref&gt;

== နေရာများ ==

* ဝပ်ချမ်ပါ
* ဂလုံ လတ် မာယွန်ရေပေါ်ဈေး
* ပိုတီဆန်ပီတယာကွန်ကျောင်း &lt;ref&gt;{{Cite web |title=รายชื่อโรงเรียนทั่วประเทศ |trans-title=List of schools across the country |url=https://www.spu.ac.th/directory/school/7570-%E0%B9%82%E0%B8%A3%E0%B8%87%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%99%E0%B9%82%E0%B8%9E%E0%B8%98%E0%B8%B4%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%9E%E0%B8%B4%E0%B8%97%E0%B8%A2%E0%B8%B2%E0%B8%81%E0%B8%A3/ |website=[[Sripatum University|SPU]] |language=thai |access-date=7 July 2026 |archive-date=30 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190730113729/https://www.spu.ac.th/directory/school/7570-%25E0%25B9%2582%25E0%25B8%25A3%25E0%25B8%2587%25E0%25B9%2580%25E0%25B8%25A3%25E0%25B8%25B5%25E0%25B8%25A2%25E0%25B8%2599%25E0%25B9%2582%25E0%25B8%259E%25E0%25B8%2598%25E0%25B8%25B4%25E0%25B8%25AA%25E0%25B8%25B2%25E0%25B8%25A3%25E0%25B8%259E%25E0%25B8%25B4%25E0%25B8%2597%25E0%25B8%25A2%25E0%25B8%25B2%25E0%25B8%2581%25E0%25B8%25A3/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကားချက်များ ==
&lt;references /&gt;

[[ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာနှင့် ကွဲပြားသော ဖော်ပြချက်တိုများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဖော်ပြချက်တို ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]]</text>
      <sha1>k6drs4ms754gkikr61n67l9a9e2pqv0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ညိုညိုဆန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289081</id>
    <revision>
      <id>1043408</id>
      <parentid>1042483</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T05:39:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ရွှေမန်းသူ ညိုညိုဆန်း]] စာမျက်နှာကို [[ညိုညိုဆန်း]] သို့ Ninjastrikersက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း</comment>
      <origin>1042483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11135" sha1="ji65iv8dont378osmhfqbyqnroz3396" xml:space="preserve">== ရွှေမန်းသူ ညိုညိုဆန်း ==
{{Infobox person
| honorific_prefix = 
| name             = ရွှေမန်းသူ ညိုညိုဆန်း
| honorific_suffix = 
| image            = 
| image_size       = 
| alt              = 
| caption          = 
| birth_name       = 
| birth_date       = ဧပြီ၊ ၁၉၃၈
| birth_place      = မန္တလေးမြို့၊ မြန်မာ
| death_date       = ၁၉၉၈
| death_place      = မြန်မာ
| death_cause      = အစာအိမ်ရောဂါ
| nationality      = မြန်မာ
| occupation       = ဇာတ်မင်းသမီး၊ အကနည်းပြ
| years_active     = ၁၉၅၃–၁၉၉၈
| known_for        = ထန်းရွက်ပုတီးသီချင်း
| parent           = ဦးဘကြူး (ဖခင်)၊ ဒေါ်လှ (မိခင်)
| siblings         = ဦးစိန်ရဲမောင်၊ ပန်တျာမြသိန်း
}}

မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်လောကတွင် ခေတ်တစ်ခုကို ကိုယ်စားပြုခဲ့ပြီး၊ အနုပညာဂုဏ်ဒြပ်နှင့် ပြည့်စုံခဲ့သည့် ထင်ရှားသော ဇာတ်မင်းသမီးကြီးတစ်ဦးမှာ &quot;ရွှေမန်းသူ ညိုညိုဆန်း&quot; ဖြစ်သည်။ သူမသည် အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီး ပညာရပ်များတွင် ထူးချွန်ရုံသာမက၊ မြန်မာ့ရိုးရာအနုပညာကို မြတ်နိုးတန်ဖိုးထားပြီး ဘဝတစ်လျှောက်လုံး သဘင်ပညာရပ်အတွက် စွမ်းစွမ်းတမံ အကျိုးပြုသွားခဲ့သူဖြစ်သည်။

== မွေးဖွားခြင်းနှင့် ငယ်စဉ်ဘဝ ==
ရွှေမန်းသူ ညိုညိုဆန်းကို ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် မန္တလေးမြို့၊ ချီပါရပ်၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူမှာ ရှေးဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဘကြူးဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ရှေးမင်းသမီးကြီး ဒေါ်လှဖြစ်သည်။ အနုပညာမျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည့်အလျောက် မွေးချင်းညီအစ်ကိုမောင်နှမများဖြစ်ကြသော ဦးစိန်ရဲမောင်၊ ညိုညိုဆန်းနှင့် ပန်တျာမြသိန်းတို့သည်လည်း အနုပညာနယ်ပယ်တွင် ထင်ရှားခဲ့ကြသည်။ ညိုညိုဆန်းသည် ငယ်စဉ်ကပင် ဖခင်ဦးစီးသည့် ဗလာဆိုင်းတွင် ပါဝင်ကပြရင်း အနုပညာခြေလှမ်းများကို စတင်ခဲ့ပြီး၊ (၇) နှစ်သမီးအရွယ်မှစ၍ အကပညာကို စနစ်တကျ သင်ယူလေ့လာခဲ့သည်။

== အနုပညာခရီးလမ်းနှင့် ပညာဆည်းပူးခြင်း ==
အသက် (၁၃) နှစ်အရွယ်တွင် ဗလပြန်၊ သြဘာသောင်းနှင့် လူရွှင်တော်မွတ်တား ဦးအောင်စိန်တို့ထံတွင် အဆို၊ အကပညာများကို အခြေခံမှစ၍ အဆင့်မြင့်ထိ သင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီး ဦးဝင်းလက်ထက်၌ မောင်ဖြစ်သူ ပန်တျာမြသိန်းနှင့်အတူ ပန်တျာကျောင်းသို့ တက်ရောက်ကာ ပညာရပ်များကို ပိုမိုစူးစိုက် ဆည်းပူးခဲ့သည်။

== အနုပညာသက်တမ်းနှင့် ထင်ရှားသောလက်ရာများ ==
အသက် (၁၇) နှစ်အရွယ်တွင် &quot;ရွှေမန်းသူ ညိုညိုဆန်း&quot; အမည်ဖြင့် အဒေါ်ဖြစ်သူ၏ &quot;အောင်မြသင်းအငြိမ့်&quot; အဖွဲ့တွင် ခေါင်းဆောင်မင်းသမီးအဖြစ် စတင်တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ထိုအချိန်၌ တေးရေးဆရာကြီး အေဝမ်းဆရာညှာက သူမအတွက် အထူးသီးသန့် ဂုဏ်ပြုရေးစပ်ပေးခဲ့သော &quot;ရွှေမန်းမောင်မယ်တစ်စု စုပေါင်းကာရယ်...&quot; အစချီ သီချင်းဖြင့် အနုပညာနယ်ပယ်တွင် နေရာတစ်ခု ရရှိခဲ့သည်။
သူမ၏ အနုပညာသက်တမ်းတွင် ဓာတ်ပြားသီချင်းများဖြင့်လည်း ပရိသတ်ကို ဖမ်းစားနိုင်ခဲ့သည်။ ဟင်္သာတစိန်လင်း၏ ရွှေဗဟိုဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီမှတစ်ဆင့် ရဲသီဟ ကိုသန်းအောင် ရေးစပ်သည့် &quot;ကိုလေပွေအငြိမ့်&quot; ဓာတ်ပြားများသည် အထူးရေပန်းစားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဂီတစာဆို ကိုကျော့မှူး စီစဉ်သည့် ဗိမ္ဗိသာရဇာတ်ထုပ်များတွင် အဆိုတော် မျိုးမြင့်လေး၊ လှလှရီတို့နှင့်အတူ ပါဝင်ခဲ့သလို၊ မောင်ဖြစ်သူ ပန်တျာမြသိန်းနှင့် တွဲဖက်၍ မြဝတီမင်းကြီးဦးစ၊ ချင်းရွှေလုံးစသည့် ရှေးဟောင်းဇာတ်ထုပ်များကိုလည်း မှတ်တမ်းတင် ဓာတ်ပြားသွင်းခဲ့သည်။

== ထန်းရွက်ပုတီးနှင့် ထူးခြားသောမှတ်တိုင်များ ==
ညိုညိုဆန်း၏ အနုပညာသမိုင်းတွင် &quot;ထန်းရွက်ပုတီး&quot; သီချင်းသည် သူမ၏ ကိုယ်စားလှယ်သီချင်းအဖြစ် တည်ရှိသည်။ အသက် (၄ဝ) အရွယ်တွင် မန္တလေးမြို့ &quot;အောင်မြေအေးအငြိမ့်&quot; အဖွဲ့၌ ကပြစဉ် ရွာစား စိန်တင်ဟန်က ရေးစပ်ပေးခဲ့သော ဤသီချင်းကို သူမက အသက်ဝင်အောင် သီဆိုနိုင်ခဲ့သည်။
“ဟေဝန်စုံမြိုင် တောဂနိုင်ဆန်းကြယ်၊ မမောနိုင်လွမ်းလွမ်းမယ်၊ မောင်ရယ် လိုက်ခဲ့ပါလားကွယ်၊ ညိုညိုဆန်းက ခေါ်ခေါ်ပါမယ်”
ဟူသော အဆိုပါသီချင်းမှာ ဒါရိုက်တာ မြို့တော်မောင်ယဉ်အောင်၏ &quot;ကိုးဆယ်ဆသာလိမ့်မယ်&quot; ပြဇာတ်တွင်လည်း အသုံးပြုခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် တေမိရကုမာရ၊ မဟာဇနက စသည့် ဇာတ်ထုပ်များကိုလည်း ဗီဒီယိုဇာတ်ကားအဖြစ် မန္တလေး သိန်းဇော်နှင့် တွဲဖက်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။

== လူမှုရေးနှင့် အနုပညာ ==
ဇာတ်မင်းသမီးအဖြစ်သာမက၊ အနုပညာနယ်ပယ်ကို ပြန်လည်အကျိုးပြုရာတွင်လည်း တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ မီးရထားဌာန၏ &quot;ရထောင်ရတနာသဘင်အဖွဲ့&quot; တွင် အကနည်းပြအဖြစ် (၃) နှစ်ကျော် တာဝန်ယူခဲ့ပြီး၊ မန္တလေးမြို့ သဘင်အစည်းအရုံး၌ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် (၁ဝ) နှစ်တာ ကာလပတ်လုံး သဘင်လောကသားများအတွက် စီမံခန့်ခွဲမှုတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ၁၉၉၅-၉၆ ခုနှစ်တွင် မူးယစ်ဆေးဝါးတိုက်ဖျက်ရေး ဆော်သြရေးမှူးအဖြစ် လူမှုရေးတာဝန်များကိုလည်း ထမ်းရွက်ခဲ့သည်။

== ကွယ်လွန်ခြင်း ==
မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်လောက၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို မြှင့်တင်ခဲ့ပြီး ပရိသတ်တို့၏ အချစ်တော် ဖြစ်ခဲ့သော ရွှေမန်းသူ ညိုညိုဆန်းသည် ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် အစာအိမ်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူမ၏ အနုပညာခြေရာများသည် ယနေ့တိုင် မြန်မာ့သဘင်သမိုင်းတွင် ထင်ရှားစွာ ကျန်ရစ်နေဆဲဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
* ရင်းမြစ် - ( စာရေးဆရာ တင်နိုင်တိုး ရေးသားသော ပါလီမန်ခေတ် ထင်ပေါ်ကျော်ကြား မြန်မာအမျိုးသမီးများ စာအုပ်မှ ဖော်ပြသည်။ )</text>
      <sha1>ji65iv8dont378osmhfqbyqnroz3396</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1043410</id>
      <parentid>1043408</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T05:41:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>cleanup</comment>
      <origin>1043410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7984" sha1="07bm156x96cg1fz78jmgotq584ov5v4" xml:space="preserve">{{Infobox person
| honorific_prefix = 
| name             = ရွှေမန်းသူ ညိုညိုဆန်း
| honorific_suffix = 
| image            = 
| image_size       = 
| alt              = 
| caption          = 
| birth_name       = 
| birth_date       = ဧပြီ၊ ၁၉၃၈
| birth_place      = မန္တလေးမြို့၊ မြန်မာ
| death_date       = ၁၉၉၈
| death_place      = မြန်မာ
| death_cause      = အစာအိမ်ရောဂါ
| nationality      = မြန်မာ
| occupation       = ဇာတ်မင်းသမီး၊ အကနည်းပြ
| years_active     = ၁၉၅၃–၁၉၉၈
| known_for        = ထန်းရွက်ပုတီးသီချင်း
| parent           = ဦးဘကြူး (ဖခင်)၊ ဒေါ်လှ (မိခင်)
| siblings         = ဦးစိန်ရဲမောင်၊ ပန်တျာမြသိန်း
}}
ရွှေမန်းသူ '''ညိုညိုဆန်း''' (ဧပြီ ၁၉၃၈-၁၉၉၈) သည် မြန်မာ ဇာတ်မင်းသမီးကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။

== မွေးဖွားခြင်းနှင့် ငယ်စဉ်ဘဝ ==
ရွှေမန်းသူ ညိုညိုဆန်းကို ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် မန္တလေးမြို့၊ ချီပါရပ်၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူမှာ ရှေးဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဘကြူးဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ရှေးမင်းသမီးကြီး ဒေါ်လှဖြစ်သည်။ အနုပညာမျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည့်အလျောက် မွေးချင်းညီအစ်ကိုမောင်နှမများဖြစ်ကြသော ဦးစိန်ရဲမောင်၊ ညိုညိုဆန်းနှင့် ပန်တျာမြသိန်းတို့သည်လည်း အနုပညာနယ်ပယ်တွင် ထင်ရှားခဲ့ကြသည်။ ညိုညိုဆန်းသည် ငယ်စဉ်ကပင် ဖခင်ဦးစီးသည့် ဗလာဆိုင်းတွင် ပါဝင်ကပြရင်း အနုပညာခြေလှမ်းများကို စတင်ခဲ့ပြီး၊ (၇) နှစ်သမီးအရွယ်မှစ၍ အကပညာကို စနစ်တကျ သင်ယူလေ့လာခဲ့သည်။

== အနုပညာခရီးလမ်းနှင့် ပညာဆည်းပူးခြင်း ==
အသက် (၁၃) နှစ်အရွယ်တွင် ဗလပြန်၊ သြဘာသောင်းနှင့် လူရွှင်တော်မွတ်တား ဦးအောင်စိန်တို့ထံတွင် အဆို၊ အကပညာများကို အခြေခံမှစ၍ အဆင့်မြင့်ထိ သင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီး ဦးဝင်းလက်ထက်၌ မောင်ဖြစ်သူ ပန်တျာမြသိန်းနှင့်အတူ ပန်တျာကျောင်းသို့ တက်ရောက်ကာ ပညာရပ်များကို ပိုမိုစူးစိုက် ဆည်းပူးခဲ့သည်။

== အနုပညာသက်တမ်းနှင့် ထင်ရှားသောလက်ရာများ ==
အသက် (၁၇) နှစ်အရွယ်တွင် ရွှေမန်းသူ ညိုညိုဆန်း အမည်ဖြင့် အဒေါ်ဖြစ်သူ၏ အောင်မြသင်းအငြိမ့် အဖွဲ့တွင် ခေါင်းဆောင်မင်းသမီးအဖြစ် စတင်တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ထိုအချိန်၌ တေးရေးဆရာကြီး အေဝမ်းဆရာညှာက သူမအတွက် အထူးသီးသန့် ဂုဏ်ပြုရေးစပ်ပေးခဲ့သော &quot;ရွှေမန်းမောင်မယ်တစ်စု စုပေါင်းကာရယ်...&quot; အစချီ သီချင်းဖြင့် အနုပညာနယ်ပယ်တွင် နေရာတစ်ခု ရရှိခဲ့သည်။

သူမ၏ အနုပညာသက်တမ်းတွင် ဓာတ်ပြားသီချင်းများဖြင့်လည်း ပရိသတ်ကို ဖမ်းစားနိုင်ခဲ့သည်။ ဟင်္သာတစိန်လင်း၏ ရွှေဗဟိုဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီမှတစ်ဆင့် ရဲသီဟ ကိုသန်းအောင် ရေးစပ်သည့် ကိုလေပွေအငြိမ့် ဓာတ်ပြားများသည် အထူးရေပန်းစားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဂီတစာဆို ကိုကျော့မှူး စီစဉ်သည့် ဗိမ္ဗိသာရဇာတ်ထုပ်များတွင် အဆိုတော် မျိုးမြင့်လေး၊ လှလှရီတို့နှင့်အတူ ပါဝင်ခဲ့သလို၊ မောင်ဖြစ်သူ ပန်တျာမြသိန်းနှင့် တွဲဖက်၍ မြဝတီမင်းကြီးဦးစ၊ ချင်းရွှေလုံးစသည့် ရှေးဟောင်းဇာတ်ထုပ်များကိုလည်း မှတ်တမ်းတင် ဓာတ်ပြားသွင်းခဲ့သည်။

== လူမှုရေးနှင့် အနုပညာ ==
ဇာတ်မင်းသမီးအဖြစ်သာမက၊ အနုပညာနယ်ပယ်ကို ပြန်လည်အကျိုးပြုရာတွင်လည်း တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ မီးရထားဌာန၏ ရထောင်ရတနာသဘင်အဖွဲ့ တွင် အကနည်းပြအဖြစ် (၃) နှစ်ကျော် တာဝန်ယူခဲ့ပြီး၊ မန္တလေးမြို့ သဘင်အစည်းအရုံး၌ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် (၁ဝ) နှစ်တာ ကာလပတ်လုံး သဘင်လောကသားများအတွက် စီမံခန့်ခွဲမှုတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ၁၉၉၅-၉၆ ခုနှစ်တွင် မူးယစ်ဆေးဝါးတိုက်ဖျက်ရေး ဆော်ဩရေးမှူးအဖြစ် လူမှုရေးတာဝန်များကိုလည်း ထမ်းရွက်ခဲ့သည်။

== ကွယ်လွန်ခြင်း ==
ရွှေမန်းသူ ညိုညိုဆန်းသည် ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် အစာအိမ်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

== ကိုးကား ==
* ရင်းမြစ် - ( စာရေးဆရာ တင်နိုင်တိုး ရေးသားသော ပါလီမန်ခေတ် ထင်ပေါ်ကျော်ကြား မြန်မာအမျိုးသမီးများ စာအုပ်မှ ဖော်ပြသည်။ )</text>
      <sha1>07bm156x96cg1fz78jmgotq584ov5v4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1043411</id>
      <parentid>1043410</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T05:42:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ +[[ကဏ္ဍ:၁၉၃၈ မွေးဖွားသူများ]]၊ +[[ကဏ္ဍ:၁၉၉၈ ကွယ်လွန်သူများ]]၊ +[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဇာတ်မင်းသမီးများ]]</comment>
      <origin>1043411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8216" sha1="iyue2hryaq6h62t3afd1awf4kzvj05p" xml:space="preserve">{{Infobox person
| honorific_prefix = 
| name             = ရွှေမန်းသူ ညိုညိုဆန်း
| honorific_suffix = 
| image            = 
| image_size       = 
| alt              = 
| caption          = 
| birth_name       = 
| birth_date       = ဧပြီ၊ ၁၉၃၈
| birth_place      = မန္တလေးမြို့၊ မြန်မာ
| death_date       = ၁၉၉၈
| death_place      = မြန်မာ
| death_cause      = အစာအိမ်ရောဂါ
| nationality      = မြန်မာ
| occupation       = ဇာတ်မင်းသမီး၊ အကနည်းပြ
| years_active     = ၁၉၅၃–၁၉၉၈
| known_for        = ထန်းရွက်ပုတီးသီချင်း
| parent           = ဦးဘကြူး (ဖခင်)၊ ဒေါ်လှ (မိခင်)
| siblings         = ဦးစိန်ရဲမောင်၊ ပန်တျာမြသိန်း
}}
ရွှေမန်းသူ '''ညိုညိုဆန်း''' (ဧပြီ ၁၉၃၈-၁၉၉၈) သည် မြန်မာ ဇာတ်မင်းသမီးကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။

== မွေးဖွားခြင်းနှင့် ငယ်စဉ်ဘဝ ==
ရွှေမန်းသူ ညိုညိုဆန်းကို ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် မန္တလေးမြို့၊ ချီပါရပ်၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူမှာ ရှေးဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဘကြူးဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ရှေးမင်းသမီးကြီး ဒေါ်လှဖြစ်သည်။ အနုပညာမျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည့်အလျောက် မွေးချင်းညီအစ်ကိုမောင်နှမများဖြစ်ကြသော ဦးစိန်ရဲမောင်၊ ညိုညိုဆန်းနှင့် ပန်တျာမြသိန်းတို့သည်လည်း အနုပညာနယ်ပယ်တွင် ထင်ရှားခဲ့ကြသည်။ ညိုညိုဆန်းသည် ငယ်စဉ်ကပင် ဖခင်ဦးစီးသည့် ဗလာဆိုင်းတွင် ပါဝင်ကပြရင်း အနုပညာခြေလှမ်းများကို စတင်ခဲ့ပြီး၊ (၇) နှစ်သမီးအရွယ်မှစ၍ အကပညာကို စနစ်တကျ သင်ယူလေ့လာခဲ့သည်။

== အနုပညာခရီးလမ်းနှင့် ပညာဆည်းပူးခြင်း ==
အသက် (၁၃) နှစ်အရွယ်တွင် ဗလပြန်၊ သြဘာသောင်းနှင့် လူရွှင်တော်မွတ်တား ဦးအောင်စိန်တို့ထံတွင် အဆို၊ အကပညာများကို အခြေခံမှစ၍ အဆင့်မြင့်ထိ သင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီး ဦးဝင်းလက်ထက်၌ မောင်ဖြစ်သူ ပန်တျာမြသိန်းနှင့်အတူ ပန်တျာကျောင်းသို့ တက်ရောက်ကာ ပညာရပ်များကို ပိုမိုစူးစိုက် ဆည်းပူးခဲ့သည်။

== အနုပညာသက်တမ်းနှင့် ထင်ရှားသောလက်ရာများ ==
အသက် (၁၇) နှစ်အရွယ်တွင် ရွှေမန်းသူ ညိုညိုဆန်း အမည်ဖြင့် အဒေါ်ဖြစ်သူ၏ အောင်မြသင်းအငြိမ့် အဖွဲ့တွင် ခေါင်းဆောင်မင်းသမီးအဖြစ် စတင်တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ထိုအချိန်၌ တေးရေးဆရာကြီး အေဝမ်းဆရာညှာက သူမအတွက် အထူးသီးသန့် ဂုဏ်ပြုရေးစပ်ပေးခဲ့သော &quot;ရွှေမန်းမောင်မယ်တစ်စု စုပေါင်းကာရယ်...&quot; အစချီ သီချင်းဖြင့် အနုပညာနယ်ပယ်တွင် နေရာတစ်ခု ရရှိခဲ့သည်။

သူမ၏ အနုပညာသက်တမ်းတွင် ဓာတ်ပြားသီချင်းများဖြင့်လည်း ပရိသတ်ကို ဖမ်းစားနိုင်ခဲ့သည်။ ဟင်္သာတစိန်လင်း၏ ရွှေဗဟိုဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီမှတစ်ဆင့် ရဲသီဟ ကိုသန်းအောင် ရေးစပ်သည့် ကိုလေပွေအငြိမ့် ဓာတ်ပြားများသည် အထူးရေပန်းစားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဂီတစာဆို ကိုကျော့မှူး စီစဉ်သည့် ဗိမ္ဗိသာရဇာတ်ထုပ်များတွင် အဆိုတော် မျိုးမြင့်လေး၊ လှလှရီတို့နှင့်အတူ ပါဝင်ခဲ့သလို၊ မောင်ဖြစ်သူ ပန်တျာမြသိန်းနှင့် တွဲဖက်၍ မြဝတီမင်းကြီးဦးစ၊ ချင်းရွှေလုံးစသည့် ရှေးဟောင်းဇာတ်ထုပ်များကိုလည်း မှတ်တမ်းတင် ဓာတ်ပြားသွင်းခဲ့သည်။

== လူမှုရေးနှင့် အနုပညာ ==
ဇာတ်မင်းသမီးအဖြစ်သာမက၊ အနုပညာနယ်ပယ်ကို ပြန်လည်အကျိုးပြုရာတွင်လည်း တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ မီးရထားဌာန၏ ရထောင်ရတနာသဘင်အဖွဲ့ တွင် အကနည်းပြအဖြစ် (၃) နှစ်ကျော် တာဝန်ယူခဲ့ပြီး၊ မန္တလေးမြို့ သဘင်အစည်းအရုံး၌ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် (၁ဝ) နှစ်တာ ကာလပတ်လုံး သဘင်လောကသားများအတွက် စီမံခန့်ခွဲမှုတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ၁၉၉၅-၉၆ ခုနှစ်တွင် မူးယစ်ဆေးဝါးတိုက်ဖျက်ရေး ဆော်ဩရေးမှူးအဖြစ် လူမှုရေးတာဝန်များကိုလည်း ထမ်းရွက်ခဲ့သည်။

== ကွယ်လွန်ခြင်း ==
ရွှေမန်းသူ ညိုညိုဆန်းသည် ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် အစာအိမ်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

== ကိုးကား ==
* ရင်းမြစ် - ( စာရေးဆရာ တင်နိုင်တိုး ရေးသားသော ပါလီမန်ခေတ် ထင်ပေါ်ကျော်ကြား မြန်မာအမျိုးသမီးများ စာအုပ်မှ ဖော်ပြသည်။ )

[[ကဏ္ဍ:၁၉၃၈ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၉၈ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဇာတ်မင်းသမီးများ]]</text>
      <sha1>iyue2hryaq6h62t3afd1awf4kzvj05p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1043412</id>
      <parentid>1043411</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T05:42:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1043412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8231" sha1="cpqa04asbliv8999t4wijhzggi3zvtr" xml:space="preserve">{{refimprove}}
{{Infobox person
| honorific_prefix = 
| name             = ရွှေမန်းသူ ညိုညိုဆန်း
| honorific_suffix = 
| image            = 
| image_size       = 
| alt              = 
| caption          = 
| birth_name       = 
| birth_date       = ဧပြီ၊ ၁၉၃၈
| birth_place      = မန္တလေးမြို့၊ မြန်မာ
| death_date       = ၁၉၉၈
| death_place      = မြန်မာ
| death_cause      = အစာအိမ်ရောဂါ
| nationality      = မြန်မာ
| occupation       = ဇာတ်မင်းသမီး၊ အကနည်းပြ
| years_active     = ၁၉၅၃–၁၉၉၈
| known_for        = ထန်းရွက်ပုတီးသီချင်း
| parent           = ဦးဘကြူး (ဖခင်)၊ ဒေါ်လှ (မိခင်)
| siblings         = ဦးစိန်ရဲမောင်၊ ပန်တျာမြသိန်း
}}
ရွှေမန်းသူ '''ညိုညိုဆန်း''' (ဧပြီ ၁၉၃၈-၁၉၉၈) သည် မြန်မာ ဇာတ်မင်းသမီးကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။

== မွေးဖွားခြင်းနှင့် ငယ်စဉ်ဘဝ ==
ရွှေမန်းသူ ညိုညိုဆန်းကို ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် မန္တလေးမြို့၊ ချီပါရပ်၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူမှာ ရှေးဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဘကြူးဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ရှေးမင်းသမီးကြီး ဒေါ်လှဖြစ်သည်။ အနုပညာမျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည့်အလျောက် မွေးချင်းညီအစ်ကိုမောင်နှမများဖြစ်ကြသော ဦးစိန်ရဲမောင်၊ ညိုညိုဆန်းနှင့် ပန်တျာမြသိန်းတို့သည်လည်း အနုပညာနယ်ပယ်တွင် ထင်ရှားခဲ့ကြသည်။ ညိုညိုဆန်းသည် ငယ်စဉ်ကပင် ဖခင်ဦးစီးသည့် ဗလာဆိုင်းတွင် ပါဝင်ကပြရင်း အနုပညာခြေလှမ်းများကို စတင်ခဲ့ပြီး၊ (၇) နှစ်သမီးအရွယ်မှစ၍ အကပညာကို စနစ်တကျ သင်ယူလေ့လာခဲ့သည်။

== အနုပညာခရီးလမ်းနှင့် ပညာဆည်းပူးခြင်း ==
အသက် (၁၃) နှစ်အရွယ်တွင် ဗလပြန်၊ သြဘာသောင်းနှင့် လူရွှင်တော်မွတ်တား ဦးအောင်စိန်တို့ထံတွင် အဆို၊ အကပညာများကို အခြေခံမှစ၍ အဆင့်မြင့်ထိ သင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီး ဦးဝင်းလက်ထက်၌ မောင်ဖြစ်သူ ပန်တျာမြသိန်းနှင့်အတူ ပန်တျာကျောင်းသို့ တက်ရောက်ကာ ပညာရပ်များကို ပိုမိုစူးစိုက် ဆည်းပူးခဲ့သည်။

== အနုပညာသက်တမ်းနှင့် ထင်ရှားသောလက်ရာများ ==
အသက် (၁၇) နှစ်အရွယ်တွင် ရွှေမန်းသူ ညိုညိုဆန်း အမည်ဖြင့် အဒေါ်ဖြစ်သူ၏ အောင်မြသင်းအငြိမ့် အဖွဲ့တွင် ခေါင်းဆောင်မင်းသမီးအဖြစ် စတင်တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ထိုအချိန်၌ တေးရေးဆရာကြီး အေဝမ်းဆရာညှာက သူမအတွက် အထူးသီးသန့် ဂုဏ်ပြုရေးစပ်ပေးခဲ့သော &quot;ရွှေမန်းမောင်မယ်တစ်စု စုပေါင်းကာရယ်...&quot; အစချီ သီချင်းဖြင့် အနုပညာနယ်ပယ်တွင် နေရာတစ်ခု ရရှိခဲ့သည်။

သူမ၏ အနုပညာသက်တမ်းတွင် ဓာတ်ပြားသီချင်းများဖြင့်လည်း ပရိသတ်ကို ဖမ်းစားနိုင်ခဲ့သည်။ ဟင်္သာတစိန်လင်း၏ ရွှေဗဟိုဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီမှတစ်ဆင့် ရဲသီဟ ကိုသန်းအောင် ရေးစပ်သည့် ကိုလေပွေအငြိမ့် ဓာတ်ပြားများသည် အထူးရေပန်းစားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဂီတစာဆို ကိုကျော့မှူး စီစဉ်သည့် ဗိမ္ဗိသာရဇာတ်ထုပ်များတွင် အဆိုတော် မျိုးမြင့်လေး၊ လှလှရီတို့နှင့်အတူ ပါဝင်ခဲ့သလို၊ မောင်ဖြစ်သူ ပန်တျာမြသိန်းနှင့် တွဲဖက်၍ မြဝတီမင်းကြီးဦးစ၊ ချင်းရွှေလုံးစသည့် ရှေးဟောင်းဇာတ်ထုပ်များကိုလည်း မှတ်တမ်းတင် ဓာတ်ပြားသွင်းခဲ့သည်။

== လူမှုရေးနှင့် အနုပညာ ==
ဇာတ်မင်းသမီးအဖြစ်သာမက၊ အနုပညာနယ်ပယ်ကို ပြန်လည်အကျိုးပြုရာတွင်လည်း တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ မီးရထားဌာန၏ ရထောင်ရတနာသဘင်အဖွဲ့ တွင် အကနည်းပြအဖြစ် (၃) နှစ်ကျော် တာဝန်ယူခဲ့ပြီး၊ မန္တလေးမြို့ သဘင်အစည်းအရုံး၌ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် (၁ဝ) နှစ်တာ ကာလပတ်လုံး သဘင်လောကသားများအတွက် စီမံခန့်ခွဲမှုတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ၁၉၉၅-၉၆ ခုနှစ်တွင် မူးယစ်ဆေးဝါးတိုက်ဖျက်ရေး ဆော်ဩရေးမှူးအဖြစ် လူမှုရေးတာဝန်များကိုလည်း ထမ်းရွက်ခဲ့သည်။

== ကွယ်လွန်ခြင်း ==
ရွှေမန်းသူ ညိုညိုဆန်းသည် ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် အစာအိမ်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

== ကိုးကား ==
* ရင်းမြစ် - ( စာရေးဆရာ တင်နိုင်တိုး ရေးသားသော ပါလီမန်ခေတ် ထင်ပေါ်ကျော်ကြား မြန်မာအမျိုးသမီးများ စာအုပ်မှ ဖော်ပြသည်။ )

[[ကဏ္ဍ:၁၉၃၈ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၉၈ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဇာတ်မင်းသမီးများ]]</text>
      <sha1>cpqa04asbliv8999t4wijhzggi3zvtr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1043414</id>
      <parentid>1043412</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T05:43:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* အနုပညာခရီးလမ်းနှင့် ပညာဆည်းပူးခြင်း */</comment>
      <origin>1043414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8236" sha1="tn7j4ijbd3r8j6kxu6x4spkdkahwt3x" xml:space="preserve">{{refimprove}}
{{Infobox person
| honorific_prefix = 
| name             = ရွှေမန်းသူ ညိုညိုဆန်း
| honorific_suffix = 
| image            = 
| image_size       = 
| alt              = 
| caption          = 
| birth_name       = 
| birth_date       = ဧပြီ၊ ၁၉၃၈
| birth_place      = မန္တလေးမြို့၊ မြန်မာ
| death_date       = ၁၉၉၈
| death_place      = မြန်မာ
| death_cause      = အစာအိမ်ရောဂါ
| nationality      = မြန်မာ
| occupation       = ဇာတ်မင်းသမီး၊ အကနည်းပြ
| years_active     = ၁၉၅၃–၁၉၉၈
| known_for        = ထန်းရွက်ပုတီးသီချင်း
| parent           = ဦးဘကြူး (ဖခင်)၊ ဒေါ်လှ (မိခင်)
| siblings         = ဦးစိန်ရဲမောင်၊ ပန်တျာမြသိန်း
}}
ရွှေမန်းသူ '''ညိုညိုဆန်း''' (ဧပြီ ၁၉၃၈-၁၉၉၈) သည် မြန်မာ ဇာတ်မင်းသမီးကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။

== မွေးဖွားခြင်းနှင့် ငယ်စဉ်ဘဝ ==
ရွှေမန်းသူ ညိုညိုဆန်းကို ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် မန္တလေးမြို့၊ ချီပါရပ်၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူမှာ ရှေးဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဘကြူးဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ရှေးမင်းသမီးကြီး ဒေါ်လှဖြစ်သည်။ အနုပညာမျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည့်အလျောက် မွေးချင်းညီအစ်ကိုမောင်နှမများဖြစ်ကြသော ဦးစိန်ရဲမောင်၊ ညိုညိုဆန်းနှင့် ပန်တျာမြသိန်းတို့သည်လည်း အနုပညာနယ်ပယ်တွင် ထင်ရှားခဲ့ကြသည်။ ညိုညိုဆန်းသည် ငယ်စဉ်ကပင် ဖခင်ဦးစီးသည့် ဗလာဆိုင်းတွင် ပါဝင်ကပြရင်း အနုပညာခြေလှမ်းများကို စတင်ခဲ့ပြီး၊ (၇) နှစ်သမီးအရွယ်မှစ၍ အကပညာကို စနစ်တကျ သင်ယူလေ့လာခဲ့သည်။

== အနုပညာခရီးလမ်းနှင့် ပညာဆည်းပူးခြင်း ==
အသက် (၁၃) နှစ်အရွယ်တွင် [[ဗလပြန်]]၊ [[ဩဘာသောင်း]]နှင့် လူရွှင်တော်မွတ်တား ဦးအောင်စိန်တို့ထံတွင် အဆို၊ အကပညာများကို အခြေခံမှစ၍ အဆင့်မြင့်ထိ သင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီး ဦးဝင်းလက်ထက်၌ မောင်ဖြစ်သူ ပန်တျာမြသိန်းနှင့်အတူ ပန်တျာကျောင်းသို့ တက်ရောက်ကာ ပညာရပ်များကို ပိုမိုစူးစိုက် ဆည်းပူးခဲ့သည်။

== အနုပညာသက်တမ်းနှင့် ထင်ရှားသောလက်ရာများ ==
အသက် (၁၇) နှစ်အရွယ်တွင် ရွှေမန်းသူ ညိုညိုဆန်း အမည်ဖြင့် အဒေါ်ဖြစ်သူ၏ အောင်မြသင်းအငြိမ့် အဖွဲ့တွင် ခေါင်းဆောင်မင်းသမီးအဖြစ် စတင်တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ထိုအချိန်၌ တေးရေးဆရာကြီး အေဝမ်းဆရာညှာက သူမအတွက် အထူးသီးသန့် ဂုဏ်ပြုရေးစပ်ပေးခဲ့သော &quot;ရွှေမန်းမောင်မယ်တစ်စု စုပေါင်းကာရယ်...&quot; အစချီ သီချင်းဖြင့် အနုပညာနယ်ပယ်တွင် နေရာတစ်ခု ရရှိခဲ့သည်။

သူမ၏ အနုပညာသက်တမ်းတွင် ဓာတ်ပြားသီချင်းများဖြင့်လည်း ပရိသတ်ကို ဖမ်းစားနိုင်ခဲ့သည်။ ဟင်္သာတစိန်လင်း၏ ရွှေဗဟိုဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီမှတစ်ဆင့် ရဲသီဟ ကိုသန်းအောင် ရေးစပ်သည့် ကိုလေပွေအငြိမ့် ဓာတ်ပြားများသည် အထူးရေပန်းစားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဂီတစာဆို ကိုကျော့မှူး စီစဉ်သည့် ဗိမ္ဗိသာရဇာတ်ထုပ်များတွင် အဆိုတော် မျိုးမြင့်လေး၊ လှလှရီတို့နှင့်အတူ ပါဝင်ခဲ့သလို၊ မောင်ဖြစ်သူ ပန်တျာမြသိန်းနှင့် တွဲဖက်၍ မြဝတီမင်းကြီးဦးစ၊ ချင်းရွှေလုံးစသည့် ရှေးဟောင်းဇာတ်ထုပ်များကိုလည်း မှတ်တမ်းတင် ဓာတ်ပြားသွင်းခဲ့သည်။

== လူမှုရေးနှင့် အနုပညာ ==
ဇာတ်မင်းသမီးအဖြစ်သာမက၊ အနုပညာနယ်ပယ်ကို ပြန်လည်အကျိုးပြုရာတွင်လည်း တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ မီးရထားဌာန၏ ရထောင်ရတနာသဘင်အဖွဲ့ တွင် အကနည်းပြအဖြစ် (၃) နှစ်ကျော် တာဝန်ယူခဲ့ပြီး၊ မန္တလေးမြို့ သဘင်အစည်းအရုံး၌ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် (၁ဝ) နှစ်တာ ကာလပတ်လုံး သဘင်လောကသားများအတွက် စီမံခန့်ခွဲမှုတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ၁၉၉၅-၉၆ ခုနှစ်တွင် မူးယစ်ဆေးဝါးတိုက်ဖျက်ရေး ဆော်ဩရေးမှူးအဖြစ် လူမှုရေးတာဝန်များကိုလည်း ထမ်းရွက်ခဲ့သည်။

== ကွယ်လွန်ခြင်း ==
ရွှေမန်းသူ ညိုညိုဆန်းသည် ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် အစာအိမ်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

== ကိုးကား ==
* ရင်းမြစ် - ( စာရေးဆရာ တင်နိုင်တိုး ရေးသားသော ပါလီမန်ခေတ် ထင်ပေါ်ကျော်ကြား မြန်မာအမျိုးသမီးများ စာအုပ်မှ ဖော်ပြသည်။ )

[[ကဏ္ဍ:၁၉၃၈ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၉၈ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဇာတ်မင်းသမီးများ]]</text>
      <sha1>tn7j4ijbd3r8j6kxu6x4spkdkahwt3x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ယူတီစီ ရွှေနှင်းဆီ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289082</id>
    <revision>
      <id>1043407</id>
      <parentid>1042737</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T05:38:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ခေတ်ပြိုင်မှတ်တမ်းများနှင့် နာရေးကြော်ငြာ */ cleanup</comment>
      <origin>1043407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12725" sha1="0vogy5s5ukcog0khvms8tfllo040t9t" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ယူတီစီ ရွှေနှင်းဆီ မတင်ညွန့်
| image         = 
| caption       = 
| birth_name    = မတင်ညွန့်
| birth_date    = ၁၉၁၄
| birth_place   = [[အလိန်လည်|အလိန်လည်ရွာ]]၊ [[မှော်ဘီမြို့နယ်]]&lt;br/&gt; (ယခု-[[ထန်းတပင်မြို့နယ် (ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး)|ထန်းတပင်မြို့နယ်]])
| death_date    = {{Death date and age|၁၉၇၆|၇|၁၃|၁၉၁၄}}
| death_place   = ကျောင်းကြီးလမ်း၊ [[ကြည့်မြင်တိုင်မြို့နယ်|ကြည့်မြင်တိုင်]]၊ [[ရန်ကုန်မြို့]]
| occupation    = အငြိမ့်မင်းသမီး၊ သဘင်အနုပညာရှင်
| nationality   = မြန်မာ
| spouse        = ဘထွန်း
| children      = ပြာကြီး (ခ) မြင့်ဟန်
| parents       = စံဖေ &lt;br/&gt; မြရီ
| awards        = ယူတီစီ (UTC) ဘွဲ့ &lt;br/&gt; ရန်ကုန်မြို့တော်ဝန်၏ ငြိမ်းချမ်းရေးဒိုင်းဆုနှင့် ရွှေတံဆိပ်ဆု (၁၉၅၀)
| known_for     = &quot;မှုံရွှေရည်&quot;မှ &lt;br/&gt; (ရွှေနှင်းဆီသီချင်း)
}}
'''ယူတီစီ ရွှေနှင်းဆီ မတင်ညွန့်''' (အမည်ရင်း '''မတင်ညွန့်'''၊ ၁၉၁၄ – ၁၃ ဇူလိုင် ၁၉၇၆) သည် စစ်ကြိုခေတ် နှင့် ပါလီမန်ခေတ် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အနုပညာနယ်ပယ်တွင် ထူးခြားပြောင်မြောက်စွာ အောင်မြင်ကျော်ကြားခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် အငြိမ့်မင်းသမီးကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူသည် မြန်မာ့အငြိမ့်လောကတွင် မီးဆလိုက်များနှင့် ခေတ်မီဆက်တင်များကို စတင်တီထွင်အသုံးပြုကာ အငြိမ့်တင်ဆက်မှုတွင် ခေတ်သစ်လမ်းကြောင်းတစ်ခုကို ဖောက်ထွင်ပေးခဲ့သူအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခံရသူ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=စောမုံညင်း |date=2026-01-11 |title=ရွှေနှင်းဆီ ဒေါ်တင်ညွန့် |url=https://burma.irrawaddy.com/article/2026/01/11/409820.html |access-date=2026-07-10 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

မတင်ညွန့်သည် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် အရန်တပ်ရင်းတွင် အငြိမ့်ကပြဖျော်ဖြေခဲ့စဉ် ပရိသတ်၏ တစ်ခဲနက်အားပေးမှုကြောင့် &quot;ယူတီစီ&quot; (UTC) ဘွဲ့ကို ဂုဏ်ပြုချီးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် သီချင်းရေးဆရာ [[ရွှေဂုံမောင်]] ရေးစပ်ပြီး &quot;မှုံရွှေရည် ခိုင်မာလာနှင်းဆီ&quot; ဟု အစချီသည့် ''ရွှေနှင်းဆီ'' သီချင်းဖြင့် ပြည်သူတို့၏ အသည်းစွဲဖြစ်ခဲ့ကာ &quot;ယူတီစီ ရွှေနှင်းဆီ မတင်ညွန့်&quot; ဟု ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့တော်ခန်းမ၌ ကျင်းပသည့် အငြိမ့်ပြိုင်ပွဲ၌ [[ရန်ကုန်မြို့တော်ဝန်]]၏ ငြိမ်းချမ်းရေးဒိုင်းဆုနှင့် ရွှေတံဆိပ်ဆုတို့ကို ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့ပြီး ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |author= တင်နိုင်တိုး  |title=ပါလီမန်ခေတ် ထင်ပေါ်ကျော်ကြား မြန်မာအမျိုးသမီးများ }}&lt;/ref&gt;

== ငယ်ဘဝ ==
ရွှေနှင်းဆီ မတင်ညွန့်၏ အမည်ရင်းမှာ မတင်ညွန့်ဖြစ်သည်။ သူ့ကို ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် မှော်ဘီမြို့နယ်၊ အလိန်လည်ရွာ ၌ ဖခင် ဦးစံဖေနှင့် မိခင် ဒေါ်မြရင်တို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ တောင်သူလယ်သမားမိသားစုမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်ပြီး၊ ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးစံဖေမှာ ဗျောဆိုင်းတီးခတ်ခြင်းဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုသူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်ကတည်းက ဖခင်၏ ဗျောဆိုင်းဝိုင်းတွင် အတူလိုက်ပါကပြရင်း အနုပညာအငွေ့အသက်များကို ထိတွေ့ရင်းနှီးခဲ့သည်။ နောင်တွင် အငြိမ့်ထောင်ဆရာတစ်ဦး၏ ခေါ်ဆောင်မှုကြောင့် ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး အငြိမ့်မင်းသမီးဘဝသို့ ကူးပြောင်းလာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

== အနုပညာခရီးနှင့် ယူတီစီဘွဲ့ ==
ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်ရှိပြီးနောက် မတင်ညွန့်သည် အဆို၊ အက ကျွမ်းကျင်မှုတို့ဖြင့် တဖြည်းဖြည်း နာမည်ရလာခဲ့သည်။ သူ၏ အနုပညာအပေါ် ထားရှိသည့် စေတနာ၊ ပင်ပန်းမှုဒဏ်ကို မရှောင်ဘဲ တင်ဆက်မှုတို့ကြောင့် ပရိသတ်၏ အားပေးမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ ထူးခြားချက်တစ်ခုမှာ [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] အရန်တပ်ရင်းတွင် အငြိမ့်ကပြဖျော်ဖြေခဲ့စဉ် ပရိသတ်၏ နှစ်သက်မှုကြောင့် &quot;ယူတီစီ&quot; (UTC) ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ သူ့ကို &quot;ယူတီစီ မတင်ညွန့်&quot; ဟု ဂုဏ်ပြုခေါ်ဆိုကြသည်။

== &quot;မှုံရွှေရည်&quot; နှင့် ရွှေနှင်းဆီအမည်နာမ ==
မတင်ညွန့်၏ အနုပညာသက်တမ်းတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားမှာ သီချင်းရေးဆရာ ရွှေဂုံမောင် ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် &quot;ရွှေနှင်းဆီ&quot; သီချင်းပင် ဖြစ်သည်။ &quot;မှုံရွှေရည် ခိုင်မာလာနှင်းဆီ&quot; ဟု အစချီသည့် ထိုသီချင်းသည် မတင်ညွန့်၏ အသံနေအသံထားနှင့် အလွန်ပင် လိုက်ဖက်ညီလှသည်။ ထိုသီချင်း၏ ကျေးဇူးကြောင့်ပင် သူ့အား &quot;ယူတီစီ ရွှေနှင်းဆီ မတင်ညွန့်&quot; ဟု ပိုမိုတွင်ကျယ်စွာ ခေါ်ဆိုလာကြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အဆိုတော် မအေးမိက ထိုသီချင်းကို ဓာတ်ပြားသွင်း၍ တစ်နိုင်ငံလုံးသို့ ဖြန့်ချိလိုက်သောအခါ မတင်ညွန့်၏ ကျော်ကြားမှုမှာ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

== အနုပညာဆန်းသစ်မှု ==
ရွှေနှင်းဆီ မတင်ညွန့်သည် မင်းသားအကတွင်လည်း အထူးကျွမ်းကျင်သည်။ မြန်မာ့အငြိမ့်လောကတွင် မီးဆလိုက်များနှင့် ခေတ်မီဆက်တင်များကို စတင်တီထွင် အသုံးပြုခဲ့သူအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခံရသည်။ အနုပညာသာမက ပညာရေးကိုပါ အလေးထားသူဖြစ်ပြီး၊ ကြည့်မြင်တိုင်နေအိမ်တွင် ပညာသင်ကြားလိုသူများကို စေတနာထား သင်ကြားပေးလေ့ရှိသည်။၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် တွင် ရန်ကုန်မြို့တော်ခန်းမ၌ ကျင်းပသည့် အငြိမ့်ပြိုင်ပွဲ၌ ရန်ကုန်မြို့တော်ဝန်၏ ငြိမ်းချမ်းရေးဒိုင်းဆုနှင့် ရွှေတံဆိပ်ဆုတို့ကို ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်။

စာရေးဆရာမကြီး [[စောမုံညင်း]]က မင်းသားအကတွင် အလွန်ကျွမ်းကျင်သူ ယူတီစီ ရွှေနှင်းဆီ မတင်ညွန့် ၏ အနုပညာအပေါ်ထားရှိသည့် တိကျပြတ်သားမှုနှင့် ပတ်သက်၍ &quot;စေတနာနှင့် မခိုမကပ် ကပြသည်ကို သဘောမပေါက်ဘဲ ပွဲဆူအောင် နှောင့်ယှက်သည့် ပရိသတ်များနှင့် တွေ့သည့်အခါ ဆက်လက် မကတော့ဘဲ ပွဲသိမ်းပစ်သည်အထိ တိကျ ပြတ်သားသော အနုပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်&quot; ဟု  မှတ်တမ်းတင် ညွှန်းဆိုရေးသားခဲ့သည်။

== ဘဝနိဂုံး ==
အသက် (၆၂) နှစ် အရွယ်၊ ၁၉၇၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၁၃) ရက်နေ့တွင် သူသည် ရန်ကုန်မြို့၊ကြည်မြင်တိုင် ရှိ နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ၏ ရုပ်အလောင်း ကို  ၁၉၇၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၁၇) ရက်နေ့တွင် ကြံတောသုသာန်၌ ဂုဏ်ပြုသင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references /&gt;
{{lifetime|၁၉၁၄|၁၉၇၆}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၁၄ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၇၆ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ သဘင်ပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အငြိမ့်မင်းသမီးများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး အဆိုတော်များ]]</text>
      <sha1>0vogy5s5ukcog0khvms8tfllo040t9t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဖုခုအိခရိုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289093</id>
    <revision>
      <id>1043366</id>
      <parentid>1042572</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T14:04:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1043366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20448" sha1="tv2zvh498odu7ykw6kikqk0yhm4a7r2" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --&gt;| name = ဖုခုအိခရိုင်
| native_name = {{nobold|{{lang|ja|福井県}}}}
| settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| translit_lang1 = Japanese
| translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]]
| translit_lang1_info = {{lang|ja|福井県}}
| translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]]
| translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Fukui-ken}}
| image_skyline = Fukui plain.jpg
| image_caption = Panoramic view of the Fukui plain, Fukui prefecture from the top of [[Monju]]
| image_flag = Flag of Fukui Prefecture.svg
| flag_size = 100px
| image_blank_emblem = Emblem of Fukui prefecture.svg
| blank_emblem_size = 80px
| blank_emblem_type = Symbol
| image_map = Map of Japan with highlight on 18 Fukui prefecture.svg
| coordinates = 
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|Japan}}
| subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]]
| subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]] ([[Hokuriku region|Hokuriku]])
| subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]]
| subdivision_name2 = [[Honshū]]
| seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]]
| seat = [[Fukui, Fukui|Fukui]]
| parts_type = Subdivisions
| parts_style = para
| p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 7
| p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 17
| leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]]
| leader_name = [[Takato Ishida]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.pref.fukui.lg.jp/doc/jinji/syokumudairi.html |script-title=ja:知事の職務代理について |trans-title=Regarding the acting governor's duties |publisher=Fukui Prefectural Government Office |date=2025-12-04 |access-date=2025-01-10 |archive-date=22 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260122174052/https://www.pref.fukui.lg.jp/doc/jinji/syokumudairi.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2 = 4,190.49
| area_water_percent = 0.2
| area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|35th]]&lt;ref&gt;{{cite web |author=&lt;!-- not stated --&gt; |date=2025-09-27 |title=Japan’s Ishikawa Pref. Expanded in Quake, Now Larger Than Fukui Pref.; Such Changes Considered Rare |url=https://japannews.yomiuri.co.jp/science-nature/environment/20250927-283294/ |location= |publisher=The Japan News |access-date=2024-09-27}}&lt;/ref&gt;
| population_footnotes = 
| population_total = 736,855
| population_as_of = February 1, 2025
| population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|43rd]]
| population_density_km2 = 176
| demographics_type2 = GDP
| demographics2_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title1 = Total
| demographics2_info1 = [[JP¥]]3,494 billion&lt;br /&gt;[[US$]]25.9 billion (2022)
| iso_code = JP-18
| website = [http://www.pref.fukui.jp/english/ www.pref.fukui.jp/english/]
| module = {{Infobox place symbols| embedded=yes
| country  = Japan
| bird     = [[Naumann's thrush|Dusky thrush]] (''Turdus&amp;nbsp;naumanni'')
| fish     = 
| flower   = [[Narcissus (genus)|Narcissus]] (''Narcissus&amp;nbsp;tazetta'')
| tree     = [[Pine]] tree (''Pinus'')
}}
| anthem = [[:ja:福井県民歌|Fukui kenminka]]
}}

'''ဖုခုအိခရိုင်''' (福井県, ဖုခုအိခန်း&lt;ref&gt;{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}&lt;/ref&gt;) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]တွင်ရှိသည့် ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဖုခုအိခရိုင်တွင် လူဦးရေ ၇၃၇,၂၂၉ ဦး (၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့) နေထိုင်ကြသည်။ ခရိုင်၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ဧရိယာသည် ၄၁၉၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၆၁၇ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ဖုခုအိခရိုင်သည် မြောက်ဘက်တွင် [[အိရှိခဝခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ဂိဖုခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ရှိဂခရိုင်]]၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ကျိုတိုစီရင်စု]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။

ဖုခုအိမြို့သည် ခရိုင်မြို့တော်ဖြစ်ကာ အကြီးဆုံးမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကကျသည့် မြို့များတွင် ဆခိုင်းမြို့၊ အဲချိဇန်းမြို့၊ ဆဘအဲမြို့တို့ ပါဝင်သည်။ ဖုခုအိခရိုင်သည် ဂျပန်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ သမိုင်းဝင် ဟိုခုရိခုဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
၁၈၇၁ ခုနှစ် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ခရိုင်များစတင်မဖွဲ့စည်းမီအထိ ဖုခုအိခရိုင်တွင် မူလက ဝဆခပြည်နယ်နှင့် အဲချိဇန်ပြည်နယ်တို့ တည်ရှိခဲ့သည်။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင် ဖုခုအိခရိုင်သည့် ဗုံးဒဏ်ပြင်းထန်စွာ ခံစားခဲ့ရပြီး နန်းတော်၊ ဖုခုအိရဲတိုက်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ကျုံးများသည် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ ရဲတိုက်ရှိရာနေရာတွင် ခရိုင်အစိုးရရုံးများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။

==ပထဝီသွင်ပြင်==
ဖုခုအိခရိုင်သည် ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ကို မျက်နှာမူကာ တည်ရှိသည်။ ခရိုင်နောက်ဘက်ပိုင်း (ယခင် - ဝဆခပြည်နယ်) သည် ပင်လယ်နှင့် တောင်တန်းများအကြားရှိ ကျဉ်းမြောင်းသည့် လွင်ပြင်ဒေသ ဖြစ်သည်။ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သည့် ခရိုင်၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်း (ယခင် အဲချိဇန်ပြည်နယ်) သည် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သည့်လွင်ပြင်ဒေသဖြစ်ကာ ခရိုင်မြို့တော်ရှိရာနေရာဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ခရိုင်လူဦးရေအများစုသည့် အရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ &quot;နှင်းတိုင်းပြည်&quot; ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသည့် နှင်းကျဆင်းမှုများသည့် ဒေသတွင် ပါဝင်နေသည်။

[[File:Map of Fukui Prefecture Ja.svg|thumb|right|Current map of Fukui Prefecture&lt;br /&gt;{{legend0|#EAB|City}} {{legend0|#ED9|Town}}]]
[[File:Japan Tojinbo02n4592.jpg|thumb|right|[[Tōjinbō]], [[Sakai, Fukui]]]]
[[File:Row of sakura, Asuwa River, Fukui.jpg|thumb|right|Row of ''sakura'', [[Asuwa River]], [[Fukui, Fukui]]]]
[[File:Asakura Yakata of Ichijodani Asakura Family Historic Ruins02s3s4440.jpg|thumb|[[Ichijōdani Asakura Family Historic Ruins]]]]
[[File:Myotsuji and pagoda.jpg|thumb|right|[[Myōtsū-ji]], [[Obama, Fukui]]]]
[[File:Keep of Maruoka Castle 3.jpg|thumb|right|[[Maruoka Castle]], [[Sakai, Fukui]]]]
[[File:Fukui city aerial 03.jpg|thumb|right|Fukui City]]
[[File:Katsuyama basin.jpg|thumb|right|Katsuyama]]

၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်၏ စုစုပေါင်းမြေဧရိယာ၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားဥယျာဉ်များ ဖြစ်ကသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဟခုဆန်းအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အဲချိဇန် - ခဂခိုင်းဂန်းနှင့် ဝဆခပင်လယ်အော်အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အိုခုအဲဆွတ် - ခိုးဂန်းစီရင်စုအမျိုးသားဥယျာဉ်တို့ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.env.go.jp/en/nature/nps/park/doc/files/np_6.pdf |title=General overview of area figures for Natural Parks by prefecture |publisher=[[Ministry of the Environment (Japan)|Ministry of the Environment]] |access-date=4 February 2012}}&lt;/ref&gt;

===မြို့ပြဒေသများ===
ဖုခုအိခရိုင်တွင် မြို့ကိုးခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ -
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |Name
! rowspan=&quot;2&quot; |Area (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! rowspan=&quot;2&quot; |Population
! rowspan=&quot;2&quot; |Map
|-
![[Romanization of Japanese|Rōmaji]]
![[Kanji]]
|-
|[[File:Flag of Awara, Fukui.svg|25px]] [[Awara, Fukui|Awara]]
|{{lang|ja|あわら市}}
|116.98
|28,405
|[[File:Awara in Fukui prefecture Ja.svg|50px]]
|-
|[[File:Flag of Echizen, Fukui (city).svg|25px]] [[Echizen, Fukui|Echizen]]
|{{lang|ja|越前市}}
|230.7
|83,078
|[[File:Echizen in Fukui prefecture Ja.svg|50px]]
|-
|[[File:Flag of Fukui, Fukui.svg|25px]] [[Fukui (city)|Fukui]] (capital)
|{{lang|ja|福井市}}
|536.41
|264,217
|[[File:Fukui in Fukui prefecture Ja.svg|50px]]
|-
|[[File:Flag of Katsuyama, Fukui.svg|25px]] [[Katsuyama, Fukui|Katsuyama]]
|{{lang|ja|勝山市}}
|253.88
|23,527
|[[File:Katsuyama in Fukui prefecture Ja.svg|50px]]
|-
|[[File:Flag of Obama, Fukui.svg|25px]] [[Obama, Fukui|Obama]]
|{{lang|ja|小浜市}}
|233.09
|29,435
|[[File:Obama in Fukui prefecture Ja.svg|50px]]
|-
|[[File:Flag of Ōno, Fukui.svg|25px]] [[Ōno, Fukui|Ōno]]
|{{lang|ja|大野市}}
|872.43
|33,640
|[[File:Ono in Fukui prefecture Ja.svg|50px]]
|-
|[[File:Flag of Sabae, Fukui.svg|25px]] [[Sabae, Fukui|Sabae]]
|{{lang|ja|鯖江市}}
|84.59
|69,338
|[[File:Sabae in Fukui prefecture Ja.svg|50px]]
|-
|[[File:Flag of Sakai, Fukui.svg|25px]] [[Sakai, Fukui|Sakai]]
|{{lang|ja|坂井市}}
|209.67
|92,210
|[[File:Sakai in Fukui prefecture Ja.svg|50px]]
|-
|[[File:Flag of Tsuruga, Fukui.svg|25px]] [[Tsuruga, Fukui|Tsuruga]]
|{{lang|ja|敦賀市}}
|251.39
|66,123
|[[File:Tsuruga in Fukui prefecture Ja.svg|50px]]
|}

===မြို့ငယ်များ===
ဒေသတစ်ခုချင်းစီတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်များ ရှိကြသည်။
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |Name
! rowspan=&quot;2&quot; |Area (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! rowspan=&quot;2&quot; |Population
! rowspan=&quot;2&quot; |District
! rowspan=&quot;2&quot; |Map
|-
![[Romanization of Japanese|Rōmaji]]
![[Kanji]]
|-
|[[File:Flag of Echizen, Fukui (town).svg|frameless|25x25px]] [[Echizen, Fukui (town)|Echizen]]
|{{lang|ja|越前町}}
|153.15
|20,709
|[[Nyū District, Fukui|Nyū District]]
|[[File:Echizen town in Fukui Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]]
|-
|[[File:Flag of Eiheiji, Fukui.svg|frameless|25x25px]] [[Eiheiji, Fukui|Eiheiji]]
|{{lang|ja|永平寺町}}
|94.43
|18,746
|[[Yoshida District, Fukui|Yoshida District]]
|[[File:Eiheiji in Fukui Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]]
|-
|[[File:Flag of Ikeda, Fukui.svg|frameless|25x25px]] [[Ikeda, Fukui|Ikeda]]
|{{lang|ja|池田町}}
|194.65
|2,628
|[[Imadate District, Fukui|Imadate District]]
|[[File:Ikeda in Fukui Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]]
|-
|[[File:Flag of Mihama, Fukui.svg|frameless|25x25px]] [[Mihama, Fukui|Mihama]]
|{{lang|ja|美浜町}}
|152.35
|9,643
|[[Mikata District, Fukui|Mikata District]]
|[[File:Mihama in Fukui Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]]
|-
|[[File:Flag of Minamiechizen, Fukui.svg|frameless|25x25px]] [[Minamiechizen, Fukui|Minamiechizen]]
|{{lang|ja|南越前町}}
|343.69
|10,745
|[[Nanjō District, Fukui|Nanjō District]]
|[[File:Minamiechizen in Fukui Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]]
|-
|[[File:Flag of Oi, Fukui.svg|frameless|25x25px]] [[Ōi, Fukui|Ōi]]
|{{lang|ja|おおい町}}
|212.19
|8,102
|[[Ōi District, Fukui|Ōi District]]
|[[File:Oi in Fukui Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]]
|-
|[[File:Flag of Takahama, Fukui.svg|frameless|25x25px]] [[Takahama, Fukui|Takahama]]
|{{lang|ja|高浜町}}
|72.4
|10,490
|[[Ōi District, Fukui|Ōi District]]
|[[File:Takahama in Fukui Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]]
|-
|[[File:Flag of Wakasa, Fukui.svg|frameless|25x25px]] [[Wakasa, Fukui|Wakasa]]
|{{lang|ja|若狭町}}
|178.49
|14,577
|[[Mikatakaminaka District, Fukui|Mikatakaminaka District]]
|[[File:Wakasa in Fukui Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]]
|}

=== ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ===
{{main|ဖုခုအိခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}}

==စီးပွားရေး==
*ဆဘအဲမြို့သည် ဂျပန်နိုင်ငံပြည်တွင်းမျက်မှန်ထုတ်လုပ်မှု၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကို ထုတ်လုပ်သည့်အတွက် လူသိများသည်။
*ဆွတ်ရုဂမြို့ရှိ ဝဆခပင်လယ်အော်တစ်လျှောက်တွင် နျူကလီးယားဓာတ်အားပေးစက်ရုံများစွာရှိသည်။ ၎င်းဓာတ်အားပေးစက်ရုံများမှ ခဲအိဟန်းရှင်းမြို့ပြဒေသအတွက် စွမ်းအင်ထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ ဖုခုအိခရိုင်တွင် ဓာတ်ပေါင်းဖို ၁၄ ခုရှိပြီး ဤပမာဏသည် အခြားမည်သည့်ခရိုင်ထက်မဆို များပြားသည်။&lt;ref&gt;Fujioka, Chisa.  [https://www.reuters.com/article/us-japan-nuclear-debate-idUSTRE73719020110408 &quot;Japan anti-nuclear movement gains traction as crisis drags on&quot;.]  [https://www.reuters.com/ Reuters.]  2011-04-08.  Retrieved 2014-02-07.&lt;/ref&gt;

==လူဦးရေ==
[[File:Fukui prefecture population pyramid in 2020.svg|thumb|ဖုခုအိခရိုင်လူဦးရေပိရမစ်၊ ၂၀၂၀ ခုနှစ်]]
{{historical populations|19=1920|20=599,155|21=1925|22=597,899|23=1930|24=618,144|25=1935|26=646,659|27=1940|28=643,904|29=1945|30=724,856|31=1950|32=752,374|33=1955|34=754,055|35=1960|36=752,696|37=1965|38=750,557|39=1970|40=744,230|41=1975|42=773,599|43=1980|44=794,354|45=1985|46=817,633|47=1990|48=823,585|49=1995|50=826,996|51=2000|52=828,944|53=2005|54=821,592|55=2010|56=806,314|57=2015|58=786,740|59=2020|60=766,863|percentages=pagr|source=Censuses&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stat.go.jp/english/index.html|title=Statistics Bureau Home Page|website=www.stat.go.jp}}&lt;/ref&gt;}}

ဖုခုအိခရိုင်ရှိ လူဦးရေသည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အခြားဒေသများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက နည်းပါးသည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ခန့်မှန်းလူဦးရေသည် ၇၈၅,၅၀၈ ဦး ရှိသည်။ အိမ်ထောင်စု ၂၈၁,၃၉၄ ခု ရှိသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အခြားသောဒေသများကဲ့သို့ပင် ဖုခုအိခရိုင်တွင်လည်း သက်ကြီးရွယ်အိုများပြားလာပြီး လူဦးရေကျဆင်းလာသည့် ပြဿနာနှင့် ကြုံနေရသည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ခရိုင်လူဦးရေ၏ ၂၈.၆ ရာခိုင်နှုန်းသည် အသက် ၆၅ နှစ်ကျော်အရွယ်များ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ရရှိခဲ့သည့် လူဦးရေစာရင်းအရ လူဦးရေသည် ၈၀၆,၀၀၀ ဦးရှိခဲ့သည့်အတွက် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ၂.၆ ရာခိုင်နှုန်းကျဆင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stat.go.jp/data/kokusei/2010/final/pdf/01-02.pdf |title=第２章 人口の地域分布 |trans-title=Regional distribution of population |language=ja |access-date=27 October 2015}}&lt;/ref&gt;

== ပညာရေး==

=== တက္ကသိုလ်===
*[[Fukui University]]
*[[Fukui University of Technology]]
*[[Fukui Prefectural University]]
*[[Jin-ai University]]

== ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး==
[[File:Hokuriku Shinkansen 2024 Map.jpg|thumb|ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟွန်းရှူးကျွန်းတွင် ပြေးဆွဲပေးနေသည့် ရှင်းခန်းဆန်းရထားလိုင်းများ]]

=== မီးရထား===
*[[Echizen Railway]]
**Katsuyama-Eiheiji Line
**Mikuni-Awara Line
*Fukui Railway
**Fukubu Line
*[[Hokuriku Shinkansen]]
*[[West Japan Railway|JR West]]
**[[Hokuriku Line]]
**Kuzuryu Line
**[[Obama Line]]
* [[Hapi-Line Fukui Line]]

=== ကားလမ်း===

==== အဝေးပြေးလမ်များ ====
*Chubu Jukan Expressway
*[[Hokuriku Expressway]]
*Maizuru-Wakasa Expressway
*Mikata Lake Rainbow Road
*Mount Hoonji Toll Road

==== နိုင်ငံအဆင့်အဝေးပြေးလမ်းများ ====
* Route 8
* Route 27
* Route 157
* Route 158
* Route 161
* Route 162
* Route 303
* Route 305
* Route 364
* Route 365
* Route 367
* Route 416
* Route 417
* Route 418
* Route 476

=== ဆိပ်ကမ်းများ===
*ဖုခုအိဆိပ်ကမ်း
*[[ဆွတ်ရုဂဆိပ်ကမ်း]] - နီးဂတမြို့၊ အခိတမြို့၊ တိုမခိုမအိမြို့နှင့် အိုတရုမြို့များသို့ သွားရောက်နိုင်သည်။

[[File:Tsuruga port10s3872.jpg|thumb|right|ဆွတ်ရုဂဆိပ်ကမ်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{Wikivoyage|Fukui (prefecture)}}
{{Commons category|Fukui prefecture}}
* {{in lang|ja}} [https://www.pref.fukui.lg.jp/ Official Fukui Prefecture homepage]
* {{in lang|en}} [https://enjoy.pref.fukui.lg.jp/en/ Enjoy Fukui] - Official Fukui Prefecture tourism website
*[http://www.kougei.or.jp/english/crafts/1004/f1004.html Echizen Papermaking Cooperative] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210927152657/http://www.kougei.or.jp/english/crafts/1004/f1004.html |date=2021-09-27 }}

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]]</text>
      <sha1>tv2zvh498odu7ykw6kikqk0yhm4a7r2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဘာသာစကားမော်ဒယ်ငယ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289126</id>
    <revision>
      <id>1043370</id>
      <parentid>1042740</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T15:19:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1043370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13745" sha1="nvktrawtzn326m8fzvrp64cy2r991bg" xml:space="preserve">
'''ဘာသာစကားမော်ဒယ်ငယ်''' ({{lang-en|Small language model}}) (သို့မဟုတ်) '''ကျစ်လျစ်သော ဘာသာစကားမော်ဒယ်''' ({{lang-en|compact language model}}) ဆိုသည်မှာ ဘာသာစကားနှင့် စာသားများ ဖန်တီးပေးခြင်း အပါအဝင် လူသားတို့၏ သဘာဝဘာသာစကားစီမံဆောင်ရွက်မှု (NLP) လုပ်ငန်းစဉ်များအတွက် ရည်ရွယ်တည်ဆောက်ထားသည့် ကွန်ပျူတာဉာဏ်ရည်တု (AI) ဘာသာစကားမော်ဒယ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဤမော်ဒယ်များသည် အဆင့်မြင့် [[ဘာသာစကားမော်ဒယ်ကြီး]]များ (LLMs) ထက် အရွယ်အစားနှင့် လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း နယ်ပယ်အပိုင်းအခြား ပိုမိုသေးငယ်ကြသည်။

ပုံမှန်အားဖြင့် အဆင့်မြင့် [[ဘာသာစကားမော်ဒယ်ကြီး]]တစ်ခုတွင် လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးထားသည့် ပါရာမီတာ (parameters) ပေါင်း '''ဘီလီယံရာချီ''' ပါဝင်နေတတ်ပြီး၊ အချို့မော်ဒယ်များတွင်မူ '''ပါရာမီတာ တြီလီယံကျော်'''အထိပင် ရှိတတ်သည်။ ဤကဲ့သို့ ကြီးမားလှသော ပါရာမီတာ အရေအတွက်သည် မော်ဒယ်အား သတင်းအချက်အလက် အမြောက်အမြားကို မှတ်သားနိုင်စေသဖြင့် ၎င်းမှ ထွက်ပေါ်လာမည့် ရလဒ်များ၏ ယေဘုယျအသုံးချနိုင်စွမ်းနှင့် တိကျမှန်ကန်မှုကို ပိုမိုကောင်းမွန်စေသည်။ သို့သော် ဤကဲ့သို့သော မော်ဒယ်ကြီးများကို လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးရန်အတွက် ကြီးမားလှသော ကွန်ပျူတာစွမ်းဆောင်ရည် အရင်းအမြစ်များ လိုအပ်သောကြောင့် တစ်ဦးတစ်ယောက်တည်းအနေဖြင့် ကွန်ပျူတာတစ်လုံးနှင့် ဂရပ်ဖစ်ကတ် (GPU) တစ်ခုတည်းကိုသာ အသုံးပြု၍ လေ့ကျင့်ရန် မဖြစ်နိုင်ပါ။

အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ ဘာသာစကားမော်ဒယ်ငယ်များသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ပါရာမီတာ အရေအတွက် အနည်းငယ်မျှမှသည် သန်းရာဂဏန်းအထိသာ ရှိတတ်သဖြင့် ပါရာမီတာ ပမာဏ အလွန်နည်းပါးသည်။ ဤအချက်ကြောင့် ကွန်ပျူတာတစ်လုံးတည်း သို့မဟုတ် မိုဘိုင်းလ်ဖုန်းကဲ့သို့သော နည်းပညာအရင်းအမြစ် ကန့်သတ်ချက်ရှိသည့် ပတ်ဝန်းကျင်မျိုးတွင်ပင် ၎င်းမော်ဒယ်ငယ်များကို လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးရန်နှင့် ထည့်သွင်းအသုံးပြုရန် ပိုမိုလွယ်ကူ အဆင်ပြေစေသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |author=Rina Diane Caballar |date=31 October 2024 |title=What are small language models? |url=https://www.ibm.com/think/topics/small-language-models |publisher=IBM}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jjokah&quot;&gt;{{cite web |author=John Johnson |date=25 February 2025 |title=Small Language Models (SLM): A Comprehensive Overview |url=https://huggingface.co/blog/jjokah/small-language-model |publisher=Huggingface}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Kate Whiting |title=What is a small language model and how can businesses leverage this AI tool? |url=https://www.weforum.org/stories/2025/01/ai-small-language-models/ |publisher=The World Economic Forum}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=11 July 2024 |title=SLM (Small Language Model) with your Data |url=https://learn.microsoft.com/en-us/shows/data-exposed/slm-small-language-model-with-your-data-data-exposed |publisher=Microsoft}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ciaramella&quot;&gt;{{cite book |last1=Ciaramella |first1=Alberto |author-link=Alberto Ciaramella |date=2024 |title=Introduction to Artificial Intelligence: from data analysis to generative AI |last2=Ciaramella |first2=Marco |publisher=Intellisemantic Editions |isbn=9788894787603}}&lt;/ref&gt;

လက်ရှိခေတ်ပေါ် ဘာသာစကားမော်ဒယ်ငယ် အများစုသည် အဆင့်မြင့် ဘာသာစကားမော်ဒယ်ကြီးများကဲ့သို့ တည်ဆောက်ပုံစနစ် (architecture) အတူတူပင် အသုံးပြုထားသော်လည်း ပါရာမီတာ အရေအတွက် ပိုမိုနည်းပါးပြီး တစ်ခါတစ်ရံတွင် ဂဏန်းတွက်ချက်မှု တိကျမှုနှုန်း (arithmetic precision) ပိုမိုနိမ့်ကျတတ်သည်။ ပညာရှင်များသည် အသိပညာအနှစ်ချုပ်ထုတ်ယူခြင်း (knowledge distillation) နှင့် မလိုအပ်သောအစိတ်အပိုင်းများ ဖြတ်ထုတ်ခြင်း (pruning) နည်းလမ်းများကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြု၍ ပါရာမီတာ အရေအတွက်ကို လျှော့ချကြသည်။ တွက်ချက်မှုတိကျမှုကိုမူ ကွမ်တိုက်ဇေးရှင်း (quantization) နည်းလမ်းဖြင့် လျှော့ချနိုင်သည်။ အဆင့်မြင့် [[ဘာသာစကားမော်ဒယ်ကြီး]]များပေါ်တွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် နည်းပညာတိုးတက်မှု အများစုကို ဘာသာစကားမော်ဒယ်ငယ်များအတွက်လည်း အသုံးချနိုင်ပြီး၊ အစိတ်အပိုင်းဖြတ်ထုတ်ခြင်း (pruning) နှင့် ကွမ်တိုက်ဇေးရှင်း (quantization) နည်းလမ်းများကို အဆင့်မြင့် ဘာသာစကားမော်ဒယ်ကြီးများ၏ အလုပ်လုပ်ဆောင်မှု မြန်ဆန်စေရန်အတွက်လည်း ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုကြသည်။

== ထင်ရှားသော မော်ဒယ်အမျိုးအစားများ ==
ထင်ရှားကျော်ကြားသော ဘာသာစကားမော်ဒယ်ငယ်အချို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်&lt;ref name=&quot;jjokah&quot; /&gt; -

* '''ပါရာမီတာ ၁ ဘီလီယံအောက် မော်ဒယ်များ:''' DeBERTa-xsmall ကို အခြေခံထားပြီး လမ်းညွှန်ချက်ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်မှုများနှင့် စနစ်ကျော်ဖြတ်မှုများကို ထောက်လှမ်းပေးနိုင်သည့် &lt;code&gt;Llama-Prompt-Guard-2-22M&lt;/code&gt;၊ &lt;code&gt;SmolLM2-135M&lt;/code&gt; နှင့် &lt;code&gt;SmolLM2-360M&lt;/code&gt; တို့ ဖြစ်ကြသည်။
* '''ပါရာမီတာ ၁ ဘီလီယံမှ ၄ ဘီလီယံကြား မော်ဒယ်များ:''' &lt;code&gt;Llama3.2-1B&lt;/code&gt;၊ &lt;code&gt;Qwen2.5-1.5B&lt;/code&gt;၊ &lt;code&gt;DeepSeek-R1-1.5B&lt;/code&gt;၊ &lt;code&gt;SmolLM2-1.7B&lt;/code&gt;၊ &lt;code&gt;SmolVLM-2.25B&lt;/code&gt;၊ &lt;code&gt;Phi-3.5-Mini-3.8B&lt;/code&gt;၊ &lt;code&gt;Phi-4-Mini-3.8B&lt;/code&gt; နှင့် &lt;code&gt;Gemma3-4B&lt;/code&gt; တို့ ဖြစ်ကြသည်။ နည်းပညာကုဒ်များကို အများပြည်သူသို့ ပိတ်ပင်ထားသော (closed-weights) မော်ဒယ်ထဲတွင် &lt;code&gt;Gemini Nano&lt;/code&gt; ပါဝင်သည်။
* '''ပါရာမီတာ ၄ ဘီလီယံမှ ၁၄ ဘီလီယံကြား မော်ဒယ်များ:''' &lt;code&gt;Mistral 7B&lt;/code&gt;၊ &lt;code&gt;Gemma 9B&lt;/code&gt; နှင့် &lt;code&gt;Phi-4 14B&lt;/code&gt; တို့ ဖြစ်ကြသည်။ 

&lt;code&gt;Phi-4 14B&lt;/code&gt; မော်ဒယ်သည် အမြင့်ဆုံးအတိုင်းအတာဖြင့် ကြည့်လျှင် &quot;မော်ဒယ်ငယ်&quot; အဆင့်သို့ ကပ်သီးကပ်သတ်သာ ရောက်ရှိသော်လည်း Microsoft ကုမ္ပဏီက ၎င်းကို မော်ဒယ်ငယ် (small model) အဖြစ်ပင် စျေးကွက်ရှာဖွေ မိတ်ဆက်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Introducing Phi-4: Microsoft's Newest Small Language Model Specializing in Complex Reasoning |url=https://techcommunity.microsoft.com/blog/aiplatformblog/introducing-phi-4-microsoft%E2%80%99s-newest-small-language-model-specializing-in-comple/4357090 |website=techcommunity.microsoft.com |access-date=10 July 2026 |archive-date=24 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250724130037/https://techcommunity.microsoft.com/blog/aiplatformblog/introducing-phi-4-microsoft%E2%80%99s-newest-small-language-model-specializing-in-comple/4357090 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ဒေတာအချက်အလက်အနည်းငယ်ဖြင့် လေ့ကျင့်ထားသော ဘာသာစကားမော်ဒယ်များ ==
ရိုးရာ AI (Traditional AI) ဘာသာစကားစနစ်များသည် ကြီးမားလှသော ကွန်ပျူတာများနှင့် အချက်အလက်အမြောက်အမြား လိုအပ်သည်။

သို့သော် မော်ဒယ်ကို ကြိုတင်လေ့ကျင့်ပေးခြင်း (pre-training) သည် အလွန်အရေးပါပြီး၊ ပိုမိုကြီးမားသော ကြိုတင်လေ့ကျင့်မှု ဒေတာအစုများကြောင့် ကြိုတင်လေ့ကျင့်မှု စွမ်းဆောင်ရည် မြင့်တက်လာသောအခါ အလွန်သေးငယ်သော မော်ဒယ်ငယ်လေးများသည်ပင် သိသာထင်ရှားသော စွမ်းဆောင်ရည် တိုးတက်မှုများကို ပြသလာကြသည်။ ထို့ပြင် ကြိုတင်လေ့ကျင့်မှု ဒေတာအစုနှင့် စမ်းသပ်မှု ဒေတာအစုတို့အကြား အလားတူ တိုကင် (tokens) ချင်း မျှဝေအသုံးပြုထားသည့်အခါ အမျိုးအစားခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ တိကျမှုနှုန်း (classification accuracy) ပိုမိုကောင်းမွန်လာသည်။

အလွှာနည်းပါးသော ရိုးရှင်းသည့် တည်ဆောက်ပုံစနစ်များ (shallow architectures) သည်လည်း ပူးပေါင်းသင်ယူမှုစနစ် (collaborative learning) မှတစ်ဆင့် နက်ရှိုင်းရှုပ်ထွေးသော မော်ဒယ်ကြီးများ၏ စွမ်းဆောင်ရည်အတိုင်း လိုက်လံလုပ်ဆောင်နိုင်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Gross2025-TinyLM&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Gross |first1=Ronit D. |date=2026 |title=Tiny language models |journal=Physica A: Statistical Mechanics and Its Applications |volume=681 |arxiv=2507.14871 |doi=10.1016/j.physa.2025.131102 |article-number=131102 |last2=Tzach |first2=Yarden |last3=Halevi |first3=Tal |last4=Koresh |first4=Ella |last5=Kanter |first5=Ido}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကားချက်များ ==
{{Reflist}}
[[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကားမော်ဒယ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ဒေတာအခြေပြု သင်ယူမှုစနစ်]]
[[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကားမော်ဒယ်ငယ်]]</text>
      <sha1>nvktrawtzn326m8fzvrp64cy2r991bg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မတင်အောင် (ပျော်တော်ဆက်)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289280</id>
    <revision>
      <id>1043420</id>
      <parentid>1043201</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T05:58:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1043420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9424" sha1="8d8e220ncuz5k1p007w16liuzp00cd9" xml:space="preserve">{{refimprove}}
{{Infobox musical artist
| name                = မတင်အောင်
| background          = traditional_musician
| native_name         = ပျော်တော်ဆက် မတင်အောင်
| alias               =
| origin              = [[ကျုံမငေးမြို့|ကျုံမငေး]]၊ [[ဧရာဝတီတိုင်း]]
| genre               = 
| occupation          = [[မင်းသမီး]]၊ [[အဆိုတော်]]
}}

'''ပျော်တော်ဆက် မတင်အောင်''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ခေတ်ဦးဓာတ်ပြားခေတ်တွင် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သော အငြိမ့်နှင့် ဇာတ်မင်းသမီး၊ ဓာတ်ပြားအဆိုရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဝါရင့်ဂီတစာဆိုကြီး [[နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်]] ၏ ဗြိတိသျှဆန့်ကျင်ရေးနှင့် ဂီတသရော်စာနောက်ခံပြု သမိုင်းဝင် တေးသီချင်းတစ်ပုဒ်ဖြစ်သော ''[[ဆင်ကြီးဂဠုန်ချီ (သီချင်း)|ဆင်ကြီးဂဠုန်ချီ]]'' သီချင်း၏ စစ်မှန်သော မူရင်းဓာတ်ပြားအဆိုရှင် ဖြစ်သည်။{{cn}}

== အစောပိုင်းဘဝနှင့် အနုပညာလှုပ်ရှားမှု ==
မတင်အောင်သည် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး|ဧရာဝတီတိုင်း]] [[ကျုံမငေးမြို့|ကျုံမငေး]]ဇာတိဖြစ်ပြီး၊ အနုပညာလောကသို့ ခြေစုံပစ်ဝင်ရောက်ရန်အတွက် ဇာတ်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့နှင့်အတူ [[မန္တလေးမြို့]]သို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေချခဲ့သည်။ မန္တလေးသို့ ရောက်ရှိပြီးနောက် ဥက္ကလာ မအေးကြည် တည်ထောင်သော အငြိမ့်အဖွဲ့တွင် ခေါင်းဆောင်မင်းသမီးအဖြစ် ပါဝင်ကပြခွင့်ရရှိခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ကပြမှုစွမ်းရည်ကြောင့် လူသိများလာခဲ့သည်။

== ဘဝနိဂုံးနှင့် ကံကြမ္မာအလှည့်အပြောင်း ==
အနုပညာလမ်းကြောင်း၌ ထိပ်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိနေပြီး နာမည်ကျော်ကြားစပြုနေသည့် ကာလတွင် မတင်အောင် ၎င်းအား လာရောက်ပိုးပန်းသည့် ကာလသားတစ်ဦး၏ အဓမ္မပြုကျင့်ရန် ကြံစည်သော လုပ်ရပ်ကြောင့် မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်ခုခံရာမှ ဓားထိုးမှုဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အဆိုပါ ဖြစ်ရပ်ကြောင့် မင်းသမီး မတင်အောင်သည် [[ဖမ်းဆီးခြင်း|အဖမ်းခံရ]]ပြီး [[ထောင်ဒဏ်]] ကျခံခဲ့ရသည်။ ဤအကြောင်းရင်းကြောင့်ပင် မတင်အောင်၏ တက်လူဖြစ်သော အနုပညာဘဝနှင့် ကျော်ကြားမှုတို့သည် တိမ်မြုပ်ပျောက်ကွယ်ကာ ဘဝနိဂုံးချုပ်ခဲ့ရရှာသည်။

== ''ဆင်ကြီးဂဠုန်ချီ&quot;'' သီချင်းနှင့် မူရင်းအဆိုရှင် ကွဲလွဲချက် ==
ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် ''ဆင်ကြီးဂဠုန်ချီ'' သီချင်း၏ မူရင်းအဆိုရှင်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဂီတလောကနှင့် နားဆင်သူများအကြား [[ချင်းမလေး အောင်စိန်]] သို့မဟုတ် [[မကြည်အောင်]] စသဖြင့် အမည်အမျိုးမျိုး လွဲမှားစွာ မှတ်ချက်ပြု သီဆိုလေ့ရှိကြသည်။ သို့ရာတွင် တကယ့်မူရင်းဓာတ်ပြားအဆိုရှင်မှာ ချင်းမလေးအောင်စိန်လည်းမဟုတ်၊ မကြည်အောင်လည်းမဟုတ်ဘဲ ပျော်တော်ဆက် မတင်အောင်သာ ဖြစ်သည်။{{cn}}

=== သီချင်း၏ ဂီတနှင့် နိုင်ငံရေးနောက်ခံ ===
''ဆင်ကြီးဂဠုန်ချီ'' သီချင်းသည် ဂီတစာဆို နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်က ၎င်းအား &quot;ဘာဂီတမှ မတတ်သူ&quot;၊ &quot;[[မဟာဂီတ]]ကို ဘာမှမရသူ&quot; ဟု ဖိနှိမ်ပုတ်ခတ်ခဲ့ကြသော ထိုခေတ်က ရှေးရိုးစွဲဂီတသမားများအား ပျက်ရယ်ပြု တုံ့ပြန်ရန် ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သီချင်းထဲတွင် ''&quot;စာစီသမားရယ် လာဒီအနားကွယ် ဘာဂီတကမှ မရတဲ့သူပါအတည်&quot;'' ဟူသော စာသားနှင့် မဟာဂီတသီချင်းကြီးများဖြစ်သည့် [[စိန်ခြယ်ညီညီလင်း]]၊ [[ထောင်ရောင်နေ]]၊ [[ဇေယျာအောင်စည်]]၊ [[မဲဇာတောင်ခြေ]]၊ [[ပန်းမြိုင်လယ်]] စသည်တို့ကို ထည့်သွင်းစပ်ဆိုခဲ့သည်။ မတင်အောင်၏ ဓာတ်ပြားမူတွင် ထိုရှေးရိုးစွဲများကို သရော်သည့်အနေဖြင့် မဟာဂီတသံစဉ်များကို ပြောင်းလဲကာ &quot;မဆိုတတ်၊ ဆိုတတ်&quot; ပုံစံမျိုးဖြင့် ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ သီဆိုထားခဲ့သဖြင့် ယနေ့ခေတ် ပြန်ဆိုချက်များနှင့် သိသာစွာ ကွဲလွဲလျက်ရှိသည်။

ထို့ပြင် ထိုခေတ်က [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|အင်္ဂလိပ်]]အစိုးရကို တော်လှန်ပုန်ကန်ခဲ့သည့် တောင်သူလယ်သမားခေါင်းဆောင် [[ဂဠုန်ဆရာစံ]] (ကိုနီ) အဖမ်းခံရသည့်အပေါ် ဆရာတင်က မယုံကြည်ဘဲ စိန်ခေါ်ခဲ့ရာမှ ဗြိတိသျှတို့၏ ဖမ်းဆီးခြင်းခံခဲ့ရပြီး၊ ကျောက်မဲအကျဉ်းထောင်ရှိ ဆရာစံအား မျက်မြင်တွေ့ရှိပြီးမှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာကာ မကျေမချမ်းဖြင့် ရေးစပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သီချင်းတွင် &quot;ဆင်&quot; (အင်္ဂလိပ်/ဗုဒ္ဓဟူးနံ) ကို &quot;ဂဠုန်&quot; (ဆရာစံတပ်သားများ) က ချီငင်ယူဆောင်သွားသည်ဟု ဗြိတိသျှဆန့်ကျင်ရေးကို သွယ်ဝိုက်သရော်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ 

== ကိုးကား ==
&lt;references /&gt;

* ရင်းမြစ် - ( စာရေးဆရာ တင်နိုင်တိုး ရေးသားသော ပါလီမန်ခေတ် ထင်ပေါ်ကျော်ကြား မြန်မာအမျိုးသမီးများ စာအုပ်မှ ဖော်ပြသည်။ )
[[Category:မြန်မာ အမျိုးသမီး အဆိုတော်များ]]
[[Category:မြန်မာ အငြိမ့်မင်းသမီးများ]]
[[Category:မြန်မာ့ ခေတ်ဟောင်း ဓာတ်ပြားအဆိုရှင်များ]]
[[Category:ကျုံမငေးမြို့သားများ]]</text>
      <sha1>8d8e220ncuz5k1p007w16liuzp00cd9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1043421</id>
      <parentid>1043420</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T05:58:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ −[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ခေတ်ဟောင်း ဓာတ်ပြားအဆိုရှင်များ]]၊ −[[ကဏ္ဍ:ကျုံမငေးမြို့သားများ]]</comment>
      <origin>1043421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9223" sha1="qtesx6h4ozmhjb8smivqdy9arhkakqc" xml:space="preserve">{{refimprove}}
{{Infobox musical artist
| name                = မတင်အောင်
| background          = traditional_musician
| native_name         = ပျော်တော်ဆက် မတင်အောင်
| alias               =
| origin              = [[ကျုံမငေးမြို့|ကျုံမငေး]]၊ [[ဧရာဝတီတိုင်း]]
| genre               = 
| occupation          = [[မင်းသမီး]]၊ [[အဆိုတော်]]
}}

'''ပျော်တော်ဆက် မတင်အောင်''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ခေတ်ဦးဓာတ်ပြားခေတ်တွင် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သော အငြိမ့်နှင့် ဇာတ်မင်းသမီး၊ ဓာတ်ပြားအဆိုရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဝါရင့်ဂီတစာဆိုကြီး [[နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်]] ၏ ဗြိတိသျှဆန့်ကျင်ရေးနှင့် ဂီတသရော်စာနောက်ခံပြု သမိုင်းဝင် တေးသီချင်းတစ်ပုဒ်ဖြစ်သော ''[[ဆင်ကြီးဂဠုန်ချီ (သီချင်း)|ဆင်ကြီးဂဠုန်ချီ]]'' သီချင်း၏ စစ်မှန်သော မူရင်းဓာတ်ပြားအဆိုရှင် ဖြစ်သည်။{{cn}}

== အစောပိုင်းဘဝနှင့် အနုပညာလှုပ်ရှားမှု ==
မတင်အောင်သည် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး|ဧရာဝတီတိုင်း]] [[ကျုံမငေးမြို့|ကျုံမငေး]]ဇာတိဖြစ်ပြီး၊ အနုပညာလောကသို့ ခြေစုံပစ်ဝင်ရောက်ရန်အတွက် ဇာတ်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့နှင့်အတူ [[မန္တလေးမြို့]]သို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေချခဲ့သည်။ မန္တလေးသို့ ရောက်ရှိပြီးနောက် ဥက္ကလာ မအေးကြည် တည်ထောင်သော အငြိမ့်အဖွဲ့တွင် ခေါင်းဆောင်မင်းသမီးအဖြစ် ပါဝင်ကပြခွင့်ရရှိခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ကပြမှုစွမ်းရည်ကြောင့် လူသိများလာခဲ့သည်။

== ဘဝနိဂုံးနှင့် ကံကြမ္မာအလှည့်အပြောင်း ==
အနုပညာလမ်းကြောင်း၌ ထိပ်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိနေပြီး နာမည်ကျော်ကြားစပြုနေသည့် ကာလတွင် မတင်အောင် ၎င်းအား လာရောက်ပိုးပန်းသည့် ကာလသားတစ်ဦး၏ အဓမ္မပြုကျင့်ရန် ကြံစည်သော လုပ်ရပ်ကြောင့် မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်ခုခံရာမှ ဓားထိုးမှုဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အဆိုပါ ဖြစ်ရပ်ကြောင့် မင်းသမီး မတင်အောင်သည် [[ဖမ်းဆီးခြင်း|အဖမ်းခံရ]]ပြီး [[ထောင်ဒဏ်]] ကျခံခဲ့ရသည်။ ဤအကြောင်းရင်းကြောင့်ပင် မတင်အောင်၏ တက်လူဖြစ်သော အနုပညာဘဝနှင့် ကျော်ကြားမှုတို့သည် တိမ်မြုပ်ပျောက်ကွယ်ကာ ဘဝနိဂုံးချုပ်ခဲ့ရရှာသည်။

== ''ဆင်ကြီးဂဠုန်ချီ&quot;'' သီချင်းနှင့် မူရင်းအဆိုရှင် ကွဲလွဲချက် ==
ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် ''ဆင်ကြီးဂဠုန်ချီ'' သီချင်း၏ မူရင်းအဆိုရှင်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဂီတလောကနှင့် နားဆင်သူများအကြား [[ချင်းမလေး အောင်စိန်]] သို့မဟုတ် [[မကြည်အောင်]] စသဖြင့် အမည်အမျိုးမျိုး လွဲမှားစွာ မှတ်ချက်ပြု သီဆိုလေ့ရှိကြသည်။ သို့ရာတွင် တကယ့်မူရင်းဓာတ်ပြားအဆိုရှင်မှာ ချင်းမလေးအောင်စိန်လည်းမဟုတ်၊ မကြည်အောင်လည်းမဟုတ်ဘဲ ပျော်တော်ဆက် မတင်အောင်သာ ဖြစ်သည်။{{cn}}

=== သီချင်း၏ ဂီတနှင့် နိုင်ငံရေးနောက်ခံ ===
''ဆင်ကြီးဂဠုန်ချီ'' သီချင်းသည် ဂီတစာဆို နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်က ၎င်းအား &quot;ဘာဂီတမှ မတတ်သူ&quot;၊ &quot;[[မဟာဂီတ]]ကို ဘာမှမရသူ&quot; ဟု ဖိနှိမ်ပုတ်ခတ်ခဲ့ကြသော ထိုခေတ်က ရှေးရိုးစွဲဂီတသမားများအား ပျက်ရယ်ပြု တုံ့ပြန်ရန် ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သီချင်းထဲတွင် ''&quot;စာစီသမားရယ် လာဒီအနားကွယ် ဘာဂီတကမှ မရတဲ့သူပါအတည်&quot;'' ဟူသော စာသားနှင့် မဟာဂီတသီချင်းကြီးများဖြစ်သည့် [[စိန်ခြယ်ညီညီလင်း]]၊ [[ထောင်ရောင်နေ]]၊ [[ဇေယျာအောင်စည်]]၊ [[မဲဇာတောင်ခြေ]]၊ [[ပန်းမြိုင်လယ်]] စသည်တို့ကို ထည့်သွင်းစပ်ဆိုခဲ့သည်။ မတင်အောင်၏ ဓာတ်ပြားမူတွင် ထိုရှေးရိုးစွဲများကို သရော်သည့်အနေဖြင့် မဟာဂီတသံစဉ်များကို ပြောင်းလဲကာ &quot;မဆိုတတ်၊ ဆိုတတ်&quot; ပုံစံမျိုးဖြင့် ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ သီဆိုထားခဲ့သဖြင့် ယနေ့ခေတ် ပြန်ဆိုချက်များနှင့် သိသာစွာ ကွဲလွဲလျက်ရှိသည်။

ထို့ပြင် ထိုခေတ်က [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|အင်္ဂလိပ်]]အစိုးရကို တော်လှန်ပုန်ကန်ခဲ့သည့် တောင်သူလယ်သမားခေါင်းဆောင် [[ဂဠုန်ဆရာစံ]] (ကိုနီ) အဖမ်းခံရသည့်အပေါ် ဆရာတင်က မယုံကြည်ဘဲ စိန်ခေါ်ခဲ့ရာမှ ဗြိတိသျှတို့၏ ဖမ်းဆီးခြင်းခံခဲ့ရပြီး၊ ကျောက်မဲအကျဉ်းထောင်ရှိ ဆရာစံအား မျက်မြင်တွေ့ရှိပြီးမှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာကာ မကျေမချမ်းဖြင့် ရေးစပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သီချင်းတွင် &quot;ဆင်&quot; (အင်္ဂလိပ်/ဗုဒ္ဓဟူးနံ) ကို &quot;ဂဠုန်&quot; (ဆရာစံတပ်သားများ) က ချီငင်ယူဆောင်သွားသည်ဟု ဗြိတိသျှဆန့်ကျင်ရေးကို သွယ်ဝိုက်သရော်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ 

== ကိုးကား ==
&lt;references /&gt;

* ရင်းမြစ် - ( စာရေးဆရာ တင်နိုင်တိုး ရေးသားသော ပါလီမန်ခေတ် ထင်ပေါ်ကျော်ကြား မြန်မာအမျိုးသမီးများ စာအုပ်မှ ဖော်ပြသည်။ )
[[Category:မြန်မာ အမျိုးသမီး အဆိုတော်များ]]
[[Category:မြန်မာ အငြိမ့်မင်းသမီးများ]]</text>
      <sha1>qtesx6h4ozmhjb8smivqdy9arhkakqc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၁၅</title>
    <ns>100</ns>
    <id>289287</id>
    <revision>
      <id>1043413</id>
      <parentid>1043225</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T05:42:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <origin>1043413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="879" sha1="taakl3t07c9jgypw8iouu11geb8a14h" xml:space="preserve">{{Current events|year=2026|month=07|day=15|content=

&lt;!-- All news items below this line --&gt;
'''ဘေးအန္တရာယ်နှင့် မတော်တဆမှုများ'''
*မြန်မာကမ်းလွန်တွင် [[ရိုဟင်ဂျာ]]များပါဝင်သော လူ ၂၈၀ ပါလှေတစ်စင်း ဇူလိုင် ၈ ရက်က နစ်မြုပ်ခဲ့ပြီး၊ လူ ၂၅၀ ပါအခြားလှေတစ်စင်းမှာလည်း အဆက်အသွယ်ပြတ်တောက်ကာ စုစုပေါင်းလူငါးရာကျော် သေဆုံးနိုင်ကြောင်း ကုလသမဂ္ဂက ပြောသည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cq8920d91xzt (BBC)]

&lt;!-- All news items above this line --&gt;}}</text>
      <sha1>taakl3t07c9jgypw8iouu11geb8a14h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဖိုင်:မိုက်ခရိုဆော့ဖ် အော့ဖစ်စ်တံဆိပ်.svg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>289319</id>
    <revision>
      <id>1043405</id>
      <parentid>1043336</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T05:32:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1043405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="456" sha1="ahje9xwy9cwng0nam4zsk0ywf357ww7" xml:space="preserve">== အကျဉ်းချုပ် ==
{{Non-free use rationale logo
| Article           = မိုက်ခရိုဆော့ဖ် အော့ဖစ်စ်
| Owner             = [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ်]]
| Website           = {{Official website|https://www.office.com/}}
| Use               = Infobox 
}}
== လိုင်စင်သတ်မှတ်ခြင်း ==
{{Non-free computer icon|image has rationale=yes}}</text>
      <sha1>ahje9xwy9cwng0nam4zsk0ywf357ww7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆွေးနွေးချက်:ဆိုက်ဟားရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်</title>
    <ns>1</ns>
    <id>289327</id>
    <revision>
      <id>1043359</id>
      <timestamp>2026-07-16T12:12:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39924-16</username>
        <id>145703</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;ဆိုက်ဟားရွာ တည်ထောင်ခဲသည့် နေ့ ရက် လ ခုစ်နစ် ကိုဆွေးနွေးချင်ပါတရ် ~~~~&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1043359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="457" sha1="pjopt9p7c0yrgngy7p7e0n8rjffhfh6" xml:space="preserve">ဆိုက်ဟားရွာ တည်ထောင်ခဲသည့် နေ့ ရက် လ ခုစ်နစ် ကိုဆွေးနွေးချင်ပါတရ် [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&amp;#126;2026-39924-16|&amp;#126;2026-39924-16]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&amp;#126;2026-39924-16|talk]])  ၁၂:၁၂၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>pjopt9p7c0yrgngy7p7e0n8rjffhfh6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1043360</id>
      <parentid>1043359</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T12:16:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39924-16</username>
        <id>145703</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ အကြောင်းပြန်ခြင်း</comment>
      <origin>1043360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="817" sha1="9kt1ceqcnh010uj1n23e1cvocaums8p" xml:space="preserve">ဆိုက်ဟားရွာ တည်ထောင်ခဲသည့် နေ့ ရက် လ ခုစ်နစ် ကိုဆွေးနွေးချင်ပါတရ် [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&amp;#126;2026-39924-16|&amp;#126;2026-39924-16]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&amp;#126;2026-39924-16|talk]])  ၁၂:၁၂၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC)

:နေ့ / ရက်/လ / ခုစ်နစ် သိချင်ပါတရ် [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&amp;#126;2026-39924-16|&amp;#126;2026-39924-16]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&amp;#126;2026-39924-16|talk]])  ၁၂:၁၆၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>9kt1ceqcnh010uj1n23e1cvocaums8p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-39924-16</title>
    <ns>3</ns>
    <id>289328</id>
    <revision>
      <id>1043361</id>
      <timestamp>2026-07-16T12:18:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1043361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8549" sha1="28j4oubj24dor83e3k4yebgvg3zb74i" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-39924-16 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၂:၁၈၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>28j4oubj24dor83e3k4yebgvg3zb74i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Naylinhtike025</title>
    <ns>3</ns>
    <id>289329</id>
    <revision>
      <id>1043362</id>
      <timestamp>2026-07-16T12:18:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1043362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8544" sha1="si6r39kfivrbpytnmkq57r9h2a220ti" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Naylinhtike025 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၂:၁၈၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>si6r39kfivrbpytnmkq57r9h2a220ti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-38333-75</title>
    <ns>3</ns>
    <id>289330</id>
    <revision>
      <id>1043372</id>
      <timestamp>2026-07-16T16:19:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1043372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8549" sha1="kj4rhri35nd2fmvm7yhwc5eewkfwgxu" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-38333-75 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၆:၁၉၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>kj4rhri35nd2fmvm7yhwc5eewkfwgxu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-40036-30</title>
    <ns>3</ns>
    <id>289331</id>
    <revision>
      <id>1043378</id>
      <timestamp>2026-07-16T17:19:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1043378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8549" sha1="89q406r73ze4qp32izbydyiw2odismo" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-40036-30 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၇:၁၉၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>89q406r73ze4qp32izbydyiw2odismo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-39526-67</title>
    <ns>3</ns>
    <id>289332</id>
    <revision>
      <id>1043379</id>
      <timestamp>2026-07-16T17:19:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1043379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8549" sha1="jb1b15hfl8jslrgzsn8zq41i1hn0kg0" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-39526-67 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၇:၁၉၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>jb1b15hfl8jslrgzsn8zq41i1hn0kg0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-40179-95</title>
    <ns>3</ns>
    <id>289334</id>
    <revision>
      <id>1043387</id>
      <timestamp>2026-07-17T01:20:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1043387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8549" sha1="5b73zecichwc13d9r9mixinbxfl40ni" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-40179-95 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၁:၂၀၊ ၁၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>5b73zecichwc13d9r9mixinbxfl40ni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:MYU TSAW JM</title>
    <ns>3</ns>
    <id>289335</id>
    <revision>
      <id>1043390</id>
      <timestamp>2026-07-17T04:20:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1043390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8541" sha1="rizer6g1oade07lrlm9gqwc56dchjkh" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် MYU TSAW JM ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၄:၂၀၊ ၁၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>rizer6g1oade07lrlm9gqwc56dchjkh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zippy Nora</title>
    <ns>3</ns>
    <id>289336</id>
    <revision>
      <id>1043395</id>
      <timestamp>2026-07-17T05:20:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1043395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8540" sha1="ky7wt2vv8k06j87s6bt5pe9kr5kmwx1" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Zippy Nora ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၅:၂၀၊ ၁၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>ky7wt2vv8k06j87s6bt5pe9kr5kmwx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:နိုင်ငံ စာရင်းအင်း အရှေ့တီမောနိုင်ငံ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>289337</id>
    <redirect title="တမ်းပလိတ်:နိုင်ငံ စာရင်းအင်း တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ" />
    <revision>
      <id>1043399</id>
      <timestamp>2026-07-17T05:28:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <comment>[[တမ်းပလိတ်:နိုင်ငံ စာရင်းအင်း အရှေ့တီမောနိုင်ငံ]] စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:နိုင်ငံ စာရင်းအင်း တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]] သို့ Ninjastrikersက ရွှေ့ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1043399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="152" sha1="arhsaze4wxcqpjg4tf0kwc0tfe5oi8d" xml:space="preserve">#REDIRECT [[တမ်းပလိတ်:နိုင်ငံ စာရင်းအင်း တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]</text>
      <sha1>arhsaze4wxcqpjg4tf0kwc0tfe5oi8d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရွှေမန်းသူ ညိုညိုဆန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289338</id>
    <redirect title="ညိုညိုဆန်း" />
    <revision>
      <id>1043409</id>
      <timestamp>2026-07-17T05:39:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <comment>[[ရွှေမန်းသူ ညိုညိုဆန်း]] စာမျက်နှာကို [[ညိုညိုဆန်း]] သို့ Ninjastrikersက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း</comment>
      <origin>1043409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="c00r8ljcs3m6step06ss0s9otu1jusg" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ညိုညိုဆန်း]]</text>
      <sha1>c00r8ljcs3m6step06ss0s9otu1jusg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၁၆</title>
    <ns>100</ns>
    <id>289339</id>
    <revision>
      <id>1043415</id>
      <timestamp>2026-07-17T05:44:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Current events|year=2026|month=07|day=16|content=  &lt;!-- All news items below this line --&gt;    &lt;!-- All news items above this line --&gt;}}&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1043415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="137" sha1="76wm4d92eyzmv21ugqedthfvq1v6sj1" xml:space="preserve">{{Current events|year=2026|month=07|day=16|content=

&lt;!-- All news items below this line --&gt;


&lt;!-- All news items above this line --&gt;}}</text>
      <sha1>76wm4d92eyzmv21ugqedthfvq1v6sj1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1043418</id>
      <parentid>1043415</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T05:53:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <origin>1043418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="928" sha1="kmb7zd7yvzpl17oy6fx7j96njzymm2g" xml:space="preserve">{{Current events|year=2026|month=07|day=16|content=

&lt;!-- All news items below this line --&gt;
'''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ'''
*[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]
**[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]၊ [[ချင်း စစ်မြေပြင်]]
***တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက [[ထန်တလန်မြို့]]နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား အပြည့်အဝ ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ [https://www.moi.gov.mm/news/85333 (MOI)]

&lt;!-- All news items above this line --&gt;}}</text>
      <sha1>kmb7zd7yvzpl17oy6fx7j96njzymm2g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1043419</id>
      <parentid>1043418</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T05:54:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <origin>1043419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1008" sha1="polpkbq5lmnq0fn7b7sinosplhfco72" xml:space="preserve">{{Current events|year=2026|month=07|day=16|content=

&lt;!-- All news items below this line --&gt;
'''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ'''
*[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]
**[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]၊ [[ချင်း စစ်မြေပြင်]]
***ထန်တလန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ
****တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက [[ထန်တလန်မြို့]]နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား အပြည့်အဝ ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ [https://www.moi.gov.mm/news/85333 (MOI)]

&lt;!-- All news items above this line --&gt;}}</text>
      <sha1>polpkbq5lmnq0fn7b7sinosplhfco72</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၁၇</title>
    <ns>100</ns>
    <id>289340</id>
    <revision>
      <id>1043417</id>
      <timestamp>2026-07-17T05:44:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Current events|year=2026|month=07|day=17|content=  &lt;!-- All news items below this line --&gt;    &lt;!-- All news items above this line --&gt;}}&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1043417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="137" sha1="klscki1bdap24vmgvdyh6dn6vsoeg80" xml:space="preserve">{{Current events|year=2026|month=07|day=17|content=

&lt;!-- All news items below this line --&gt;


&lt;!-- All news items above this line --&gt;}}</text>
      <sha1>klscki1bdap24vmgvdyh6dn6vsoeg80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-39963-61</title>
    <ns>3</ns>
    <id>289341</id>
    <revision>
      <id>1043434</id>
      <timestamp>2026-07-17T06:20:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1043434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8549" sha1="romsl1z4jeti5yrdt4t40cm90oigojb" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-39963-61 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၆:၂၀၊ ၁၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>romsl1z4jeti5yrdt4t40cm90oigojb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-40349-07</title>
    <ns>3</ns>
    <id>289342</id>
    <revision>
      <id>1043447</id>
      <timestamp>2026-07-17T09:21:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1043447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8549" sha1="hee7emqt9dame7dm86terllmmd0mien" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-40349-07 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၉:၂၁၊ ၁၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>hee7emqt9dame7dm86terllmmd0mien</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>