ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk 0 2109 1044853 1026032 2026-07-28T16:44:41Z SayarThant 146205 1044853 wikitext text/x-wiki {{မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းဆိုင်ရာ}} {{Outdated}} {{မြန်မာ့ ဒီမိုကရေစီအရေး လှုပ်ရှားမှုများ}} ၁၉၈၈ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနစ်အထိ မြန်မာနိုင်ငံသည် 'နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ'ဟု အမည်တပ်ထားသည့် စစ်အစိုးရက ထိန်းချုပ်ထားသော စစ်အာဏာရှင်အုပ်စိုးသည့် နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များကို ရွေးကောက်တင်မြောက်ခဲ့သော်လည်း ယင်းကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းသည့် အရပ်ဘက်အစိုးရ အကောင်အထည်ပေါ်လာခြင်းမရှိခဲ့ချေ။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ထပ်မံ၍ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပကာ စစ်အစိုးရမှ ဖွဲ့စည်းထားသော အသွင်ပြောင်း 'ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ' မှ အနိုင်ရရှိကာ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဧပြီလမှ စတင်ကာ (တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း) ဒီမိုကရေစီ သမ္မတနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံအဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပခဲ့ကာ အတိုက်အခံပါတီအဖြစ် ရပ်တည်သော "အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်" မှ ကိုယ်စားလှယ်များ လွှတ်တော်အတွင်း စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပခဲ့ကာ 'အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်' အပြတ်အသတ်အနိုင်ရရှိခဲ့၍ အစိုးရဖွဲ့နိုင်ခဲ့ကာ ၂၀၁၆ မှ ၂၀၂၁ ဇန်နဝါရီ ၃၁ အထိ တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင်လည်း ထပ်မံ၍ တောင်ပြိုကမ်းပြို အနိုင်ရရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ၌ မြန်မာစစ်တပ်က အရပ်သားအစိုးရကို ဖယ်ရှား၍ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာ|နိုင်ငံတော်အာဏာ]]ကို သိမ်းယူခဲ့သည်။ ထို့နောက်ပိုင်းတွင် ဆန္ဒပြပွဲများစွာနှင့်အတူ စစ်အစိုးရအား ပုန်ကန်သော ပြည်တွင်းစစ်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|last=Taylor|first=Adam|title=What is going on in Myanmar after military coup removes Aung San Suu Kyi|language=en-US|work=Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/world/2021/02/01/myanmar-military-coup/|access-date=22 February 2021|issn=0190-8286}}</ref><ref>{{Cite web|title=Myanmar coup: Protesters undeterred by police killings {{!}} DW {{!}} 21 February 2021|url=https://www.dw.com/en/myanmar-coup-protesters-undeterred-by-police-killings/a-56644083|access-date=22 February 2021|website=DW.COM|language=en-GB}}</ref> ယခုလက်ရှိတွင် စစ်အစိုးရသည် နိုင်ငံ၏ ၅၀%ကိုသာ ထိန်းချုပ်နိုင်တော့သည်။။<ref><nowiki>https://burmese.voanews.com/a/mndaa-captures-junta-northeast-command/7728591.html</nowiki></ref> == နိုင်ငံရေးအခြေအနေ == မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၉ ရာစုမတိုင်မီက သက်ဦးဆံပိုင် ဘုရင်စနစ်ကျင့်သုံးခဲ့ပြီး မင်းဆက်ပေါင်းများစွာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစု နှောင်းပိုင်းတွင် ဗြိတိသျှတို့၏ နယ်ချဲ့ခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီး ၁၉၄၇ ခုနှစ်ထိ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအစိုးရ၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၄ ရက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီလက်အောက်မှ လွတ်မြောက်ကာ ပါလီမန်စနစ်ကို အခြေခံသော ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံဖြစ်လာသည်။ သို့သော်လည်း ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် [[၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်းမှုတစ်ခုဖြစ်ခဲ့ပြီး]] မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း ဦးဆောင်သည့် 'မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ' လက်အောက်တွင် ဆိုရှယ်လစ်စနစ် ကျင့်သုံးသည့် အစိုးရတစ်ရပ်ထူထောင်ရန် ကြိုစားခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၆၂ ခုနှစ်မှစ၍ စစ်အုပ်ချုပ်ရေး အောက်တွင် ရောက်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံ့အကြီးအကဲမှာ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌဟူသည့် ရာထူးကို ရယူထားသည်။ သူတင်မြှောက်ထားသည့် ဝန်ကြီးချုပ်မှာ ၂ဝဝ၃ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၄ ခုနှစ်ထိ ဦးခင်ညွန့်ဖြစ်ပြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစိုးဝင်းနှင့် အစားထိုးခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးနေရာအားလုံးလိုလိုအား တပ်မတော်အရာရှိများက ရယူထားသည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ်နေရာကို [[သိန်းစိန်၊ ဦး| ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသိန်းစိန်]]အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်နှင့် ဥရောပအစိုးရများက စစ်အစိုးရအား စားသုံးသူသပိတ်နှင့်အတူ ဒဏ်ခတ်အရေးယူပိတ်ဆို့ထားသည်။ ဖရီးဘားမား မြန်မာနိုင်ငံလွတ်မြောက်ရေးအတွက် လှုပ်ရှားသူများ၏ ဖိအားပေးမှုကြောင့် ဖောက်သည်များက သပိတ်မှောက်၊ ရှယ်ယာရှင်များက ဖိအားပေးခြင်းအားဖြင့် အနောက်နိုင်ငံကော်ပိုရေးရှင်းများ မြန်မာနိုင်ငံမှတပ်ခေါက် ပြန်ကုန်ကြပြီဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှုတွင်ပါသော အားနည်းချက်များကြောင့် အချို့အနောက်နိုင်ငံ ရေနံကုမ္ပဏီကြီးများ လုပ်ငန်းများ ဆက်လက်လုပ်ကိုင်လျက်ရှိပြီး အာရှစီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကလည်း ဆက်လက်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံလျက်ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် သဘာဝ သယံဇာတ ထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် ဖြစ်သည်။ ဥပမာ ပြင်သစ်ရေနံကုမ္ပဏီ တိုတယ်အက်စ်အေနှင့် အမေရိကန်ရေနံ ကုမ္ပဏီချက်ဗရွန် တို့သည် ရတနာ သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်းကို ဆက်လက်၍ လည်ပတ်လုပ်ကိုင်ကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံမှ ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ဓာတ်ငွေ့တင်ပို့လျက်ရှိသည်။ တိုတယ် (ယခင် တိုတယ်ဖီနာအက်ဖ်) သည် ပြင်သစ်နှင့် ဘယ်လဂျီယန်နိုင်ငံများရှိ တရားရုံးများတွင် ဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်းတည်ဆောက်စဉ်က ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ဟု ယိုးစွပ်ခံရသည့် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖေါက်မှုများအတွက် တရားစွဲဆိုခြင်း ခံနေရသည်။ ချက်ဗရွန်မှ မဝယ်ယူမီက ယူနိုကယ်လ်ကုမ္ပဏီသည်လည်း အလားတူ တရားတဘောင် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး သန်းပေါင်းရာချီ ကုန်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ၂ဝဝ၃ ခုနှစ် 'မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးနှင့် ဒီမိုကရေစီ အက်ဥပဒေ' ကို ပြဋ္ဌာန်းပြီး နောက် အမေရိကန်အစိုးရသည် မြန်မာနိုင်ငံမှ အဝတ်အထည်များနှင့် ဖိနပ်များ မှာယူတင်သွင်းခြင်းကို တားမြစ်ပိတ်ပင်လိုက်သည်။ အမေရိကန်ဦးဆောင်သည့် စီးပွားရေး ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှုသည် အရပ်သား ပြည်သူလူထုအား ထိခိုက်နစ်နာစေသည်ဟူသည့် ပြစ်တင်မှုများ ခံနေရသည်။ သို့သော်လည်း မြန်မာဒီမိုကရေစီ ခေါင်းဆောင် ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]]က ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှုသည် စစ်အစိုးရကို ဖိအားပေးရာရောက်သည်ဟု အစဉ်တစိုက် ထောက်ခံခဲ့သည်။ စစ်အစိုးရသည် ဆိုးရွားလှသည့် လူ့အခွင့်အရေးချိုး ဖေါက်မှုမှတ်တမ်းအတွက် အပြစ်တင်ပြောဆိုခံနေရပြီး တိုင်းပြည်အတွင်း ဖြစ်ပျက်နေသည့် လူအခွင့်အရေး အခြေအနေအပေါ် နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများစွာတို့က စိုးရိမ်မကင်း ဖြစ်လျက်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် လွတ်လပ်သည့်တရားစီရင်ရေး မရှိသည့်အပြင် စစ်အစိုးရသည် နိုင်ငံရေးအရ အတိုက်အခံပြုခြင်းကို သည်းခံခြင်းမရှိချေ။ အင်တာနက်အသုံးချမှုကိုလည်း ချုပ်ကိုင်ထားသည်။ အမေရိကန်အင်တာနက်ကုမ္ပဏီ ဖေါတီနက်မှ ဆန်ခါစစ်ထုတ်သည့် စနစ်ဖြင့် အင်တာနက်အသုံးပြုမှုကို ကန့်သတ်ထားသည်။ အီးမေးလ် ဝန်ဆောင်မှုများ၊ အခမဲ့ဝက်ဘ်လုပ်ငန်းများနှင့် နိုင်ငံရေးအရ အတိုက်အခံဘက်မှ ရပ်တည်သည့် ဒီမိုကရေစီလိုလားသော ဝက်ဘ်စာမျက်နှာများကိုလည်း ကန့်သတ်ထားသည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်က စီးပွားရေးစီမံခန့်ခွဲမှု ညံ့ဖျင်းခြင်းနှင့် နိုင်ငံရေးဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်မှုများအား ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြမှုများကို ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်စွာ နှိပ်ကွပ်ခဲ့သည်။ ထိုနှစ် ဩဂုတ် ၈ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်သည် ဆန္ဒပြသူများအား ပစ်ခတ်ခဲ့ရာ ၈၈၈၈ (၈လေးလုံး) အုံကြွမှုဟု တွင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဆန္ဒပြမှုများက ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်ရွေးကောက်ပွဲ ဖြစ်မြောက်ရေးအတွက် လမ်းခင်းပေးခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်အား စစ်အစိုးရမှ အသိအမှတ်မပြုခဲ့ချေ။ ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဦးဆောင်သည့် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်မှ လွှတ်တော်အမတ်နေရာပေါင်း ၈၃ ရာခိုင်နှုန်းကို အနိုင်ရရှိခဲ့သော်လည်း စစ်အစိုးရက တားမြစ်ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် မြန်မာနိုင်ငံဒီမိုကရေစီ ပြန်လည်ရရှိရေးအတွက် တိုက်ပွဲဝင်ရာတွင် ချီးကျူး ခြင်းခံရသည်။ သူမသည် ၁၉၉၁ ခုနှစ်က ငြိမ်းချမ်းရေးနိုဘယ်ဆုကို ဆွတ်ခူးခဲ့သည်။ သူမသည် နေအိမ်တွင် အကျယ်ချုပ်ဖြင့် မကြာခဏဆိုသလို ထိန်းသိမ်းခြင်း ခံနေရသည်။ မကြာသေးမီ ကာလများအတွင်းက စစ်အစိုးရသည် သူမ၏ပါတီ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (အန်အယ်လ်ဒီ)နှင့် စေ့စပ်ဆေးနွေးရန် လိုလားမှုပြသသည်။ ၂ဝဝ၃ ခုနှစ် မေ ၃၁ ရက်က မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း(ဒီပဲယင်း)တွင် သူမ၏ ယာဉ်တန်း တိုက်ခိုက်ခြင်း ခံရပြီးနောက် နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ချထားခြင်းခံရပြန်သည်။ ၂ဝဝ၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလအကုန်တွင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ချမှုကို တစ်နှစ်ထပ်မံ၍ တိုးလိုက်သည်။ ကုလသမဂ္ဂ အတွင်းရေးမှူးချုပ် ကိုဖီအာနန်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေထံ တိုက်ရိုက်မေတ္တာရပ်ခံပြီး အာဆီယံနိုင်ငံများမှ ဖိအားပေး သော်လည်း ၂ဝဝ၆ ခုနှစ် မေတွင် ဒေါ် အောင်ဆန်းစုကြည်၏ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ကို နောက်ထပ်တစ်နှစ်ထပ်မံ၍ တိုးလိုက်သည်။ စစ်အစိုးရသည် နိုင်ငံတကာမှ ဝိုင်းပယ်ထားခြင်းကို တိုး၍ခံနေရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခြေအနေကို ကုလသမဂ္ဂတွင် အလွတ်တန်းသဘော ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ကြရန် ၂ဝဝ၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလက ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီသို့ ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် တင်သွင်းခဲ့သည်။ မြန်မာစစ်အစိုးရအား စိတ်ပျက်ကြောင်း အာဆီယံနိုင်ငံများက ပြောကြားသည်။ သို့သော်လည်း တရုတ်နှင့် ရုရှတို့က စစ်အစိုးရအား ထောက်ခံလျက်ရှိသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် [[သိန်းစိန်၊ ဦး | ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသိန်းစိန် ]] ဦးဆောင်ကာ 'ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးအသင်း' ကို 'ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ' အဖြစ်ပြောင်းလဲကာ ၂၀၁၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပခဲ့သည်။ 'ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ' မှ အပြတ်အသတ် အနိုင်ရကာ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဧပြီ (၁) ရက်နေ့တွင် 'ပြည်ထောင်စု သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်' အဖြစ် ဒီမိုကရေစီ အရပ်သားအစိုးရ အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော် သမ္မတမှာ [[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် သပိတ်မှောက်ခဲ့သော အတိုက်အခံပါတီ 'အမျိုးသားဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်' ဟာ ၂၀၁၂ခုနှစ် ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ကာ လွှတ်တော်များထဲသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ [[သိန်းစိန်၊ ဦး| ဦးသိန်းစိန်]] ဦးဆောင်တဲ့ အစိုးရအဖွဲဟာ အပြုသဘောဆောင်တဲ့ အပြောင်းအလဲများကြောင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုအပါအဝင် ဥရောပနိုင်ငံများ နှင့် တခြား မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် ပိတ်ဆို့ထားသော နိုင်ငံများမှ မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် ပိတ်ဆို့မှုတွေကို ဖယ်ရှားပေးခဲ့သည်။ သို့သော် အပြည့်အဝ မဟုတ်ပေ။ <blockquote>၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပကာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဦးစီးသည်. 'အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်' တောင်ပြိုကမ်းပြို အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ဧပြီ ၁ ရက်နေ့တွင် အစိုးရသစ် သက်တမ်းစတင်သည်။ ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မှာ သမ္မတ ဖြစ်ခွင့်မရှိသည့်အတွက် နောင်တက်လာမည့် သမ္မတအသစ်မှာ မည်သူဖြစ်မည်ဆိုတာ စောင့်ကြည့်လျက်ရှိကြသည်။ ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်ခင် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မှာ မိမိမှာ သမ္မတ အထက်တွင်ရှိမည်ဖြစ်ကြောင်း သတင်းထောက်များကို ဖြေကြားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သူမသည် နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံဖြစ်လာသည်။</blockquote> == အုပ်ချုပ်ရေးကဏ္ဍ == === နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ === '''အဓိကရုံးတာဝန်ရှိ ပုဂ္ဂိုလ်များ''' {|class="wikitable" |- ! ရုံး ! အမည် ! ပါတီ ! စတင်တာဝန်ထမ်း ဆောင်သည့်ရက် |- |ဥက္ကဋ္ဌ၊ နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုး ရေးကောင်စီ |သန်းရွှေ | |၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၃ ရက် |- |ဝန်ကြီးချုပ် | သိန်းစိန် | |၂ဝဝ၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက် |} စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအတွင်း နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုး ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌသည် တိုင်းပြည်၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်ပြီး အစိုးရအဖွဲ.၏ အကြီးအကဲလည်းဖြစ်သည်။ ဤကောင်စီသည် ဝန်ကြီးချုပ်ဦးဆောင်သည့် ဝန်ကြီးအဖွဲ့ကို ကွပ်ကဲသည်။ ဝန်ကြီးဌာန (၃၂) ခု အပြင် ဝန်ကြီးချုပ်ရုံး၊ စာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး၊ ရှေ့နေချုပ်ရုံး၊ တရားရုံးချုပ်၊ ဝန်ထမ်းရွေးချယ်လေ့ကျင့်ရေးအဖွဲ့ ကို ဖွဲ့စည်းကာ နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ === ၂၀၁၁ - ၂၀၁၆ === ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ပြည်ထောင်စု အစိုးရအဖွဲ့ကို နိုင်ငံတော်သမ္မတ၊ ဒုတိယသမ္မတများ၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ၊ ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ {|class="wikitable" |- ! ရာထူး ! အမည် ! ပါတီ ! စတင်တာဝန်ထမ်း ဆောင်သည့်ရက် ! တာဝန်ပြီးဆုံးသည့်ရက် |- |နိုင်ငံတော်သမ္မတ |ဦးသိန်းစိန် | ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ | ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၀ ရက် | ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၀ ရက် |- | ဒုတိယသမ္မတ | ဒေါက်တာ စိုင်းမောက်ခမ်း | ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ |၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၀ ရက် | ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၀ ရက် |- | ဒုတိယသမ္မတ | သီဟသူရ ဦးတင်အောင်မြင့်ဦး | ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ |၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၀ ရက် | ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁ ရက် |- | ဒုတိယသမ္မတ | ဦးဉာဏ်ထွန်း | တပ်မတော်သား |၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက် | ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၀ ရက် |} ဝန်ကြီးဌာန စုစုပေါင်း (၃၆) ခု ဖွဲ့စည်းထားရှိသည်။ === ၂၀၁၆ မှ ၂၀၂၁ === ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ပြည်ထောင်စု အစိုးရအဖွဲ့ကို နိုင်ငံတော်သမ္မတ၊ ဒုတိယသမ္မတများ၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ၊ ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ထို့အပြင် နိုင်ငံ​တော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဟူ​သောရာထူးအသစ်ပါထည့်သွင်းဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ဦးဝင်းမြင့်တက်လာအပြီးအထိ ဝန်ကြီးဌာန (၂၄)ခုရှိသည်။၂၀၁၈ နိုဝင်ဘာလတွင်မူ ဝန်ကြီးဌာန ၂၅ခုအထိ ရှိခဲ့သည်။ {|class="wikitable" |- ! ရာထူး ! အမည် ! ပါတီ ! စတင်တာဝန်ထမ်း ဆောင်သည့်ရက် ! တာဝန်ပြီးဆုံးသည့်ရက် |- |နိုင်ငံ​တော်သမ္မတ |ဦးဝင်းမြင့် |အမျိုးသားဒီမိုက​ရေစီအဖွဲ့ချုပ် |၂၀၁၈ ခုနှစ်၊မတ်လ ၃၀ရက် |ယ​နေ့ထိ |- | နိုင်ငံတော်သမ္မတ | ဦးထင်ကျော် | ပြင်ပ ပညာရှင် | ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၀ရက် | ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊မတ်လ ၂၁ရက် |- | နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် | ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် | အမျိုးသားဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် | ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၆ ရက် | ယနေ့အထိ |- | ဒုတိယသမ္မတ | rowspan="2" | ဦးမြင့်ဆွေ | rowspan="2" | ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ | ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၀ရက် | ယနေ့အထိ |- |ယာယီသမ္မတ |၂၀၁၈ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၁ရက် |၂၀၁၈ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၀ရက် |- | ဒုတိယသမ္မတ | ဦးဟင်နရီဘန်ထီးယူ | အမျိုးသားဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် | ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၀ ရက် | ယနေ့အထိ |} == အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာခြင်းများ (၂၀၂၁-၂၀၂၅) == ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာ]] ကို အဓမ္မနည်းဖြင့် ရယူရန် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|နိုင်ငံတော်အာဏာသိမ်းမှု]] ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]သည် နိုင်ငံတော်သမ္မတ [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးဝင်းမြင့်]]၊ [[နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်]] [[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]၊ နှင့် အခြားသော လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ၊ နိုင်ရေးသမားများကို ဖမ်းဆီးခဲ့‌သည်။ ပြီးနောက် ယာယီသမ္မတ တာဝန်ကို ရယူထားသော ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]]က အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေး အစည်းအဝေးတွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့် အမိန့်အမှတ် (၁/၂၀၂၁) အားဖြင့် နိုင်ငံတော်၏ ဥပဒေပြုရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးအာဏာတို့အား [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ထံသို့ လွှဲအပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း အရေးပေါ်အခြေအနေကို ကြေညာခဲ့ပြီး၊ အမိန့် ထုတ်ပြန်သည့်နေ့မှစ၍ တစ်နှစ်သတ်မှတ်လိုက်သည်။ === သက်တမ်းတိုးမြှင့်ခြင်း === [[s:ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်_ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ#%E1%80%A1%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%9C%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၁၂ ပုဒ်မခွဲ (ခ)]] အရ၊ အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာထားသည့် ကာလကုန်ဆုံးပါက ခြောက်လစီ နှစ်ကြိမ်အထိ ထပ်မံတိုးမြှင့်နိုင်သည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ ဤပြဋ္ဌာန်းချက်အရ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကြေညာခဲ့သော တစ်နှစ်တာ အရေးပေါ်အခြေအနေ ကုန်ဆုံးပြီးနောက် စစ်ကောင်စီက အရေးပေါ်အခြေအနေကို ခြောက်လစီ သက်တမ်းများဖြင့် အကြိမ်ကြိမ် ထပ်မံတိုးမြှင့်ခဲ့သည်။ ==== အရေးပေါ်အခြေအနေ ပထမကြိမ် သက်တမ်းတိုးမြှင့်ခြင်း (၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ - ၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၂) ==== ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၃၁ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ အစည်းအဝေး ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ယာယီသမ္မတ အပါအဝင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီအဖွဲ့ဝင်များ အားလုံးက ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) ပုဒ်မ ၄၂၅ နှင့် အညီ နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံး အရေးပေါ် အခြေအနေ ကြေညာထားသည့်ကာလအား ခြောက်လသက်တမ်း တိုးမြှင့်ကြောင်းကို တစ်ညီတစ်ညွတ်တည်း ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြောင်းကို အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ကြေညာချက်အမှတ် ၁/၂၀၂၂ အားဖြင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/npe/amiusaakaakyrennglunkhunrekeaangcii-kennyaakhkamtt-12022-thuttpn|title=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ကြေညာချက်အမှတ် ၁/၂၀၂၂ ထုတ်ပြန်|publisher=NPE|accessdate=12 August 2025}}</ref> အဆိုပါအစည်းအဝေးသို့ ယာယီသမ္မတ ဦးမြင့်ဆွေ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ ဦးတီခွန်မြတ်၊ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၊ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မြထွန်းဦး၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦးဝဏ္ဏမောင်လွင်၊ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးထွဋ် နှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်းနောင်တို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ (နစက) အတွင်းရေးမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး အောင်လင်းဒွေးနှင့် တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦးတို့ကို အထူးဖိတ်ကြား၍ တက်ရောက်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/amiusaakaakyrenng-lunkhunrekeaangcii-kennyaakhkamtt-12022-thuttpn|title=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ကြေညာချက်အမှတ် ၁/၂၀၂၂ ထုတ်ပြန်|publisher=Myanmar Digital News|accessdate=12 August 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/224927|title=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ အစည်းဝေး ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာထားသည့် ကာလအား ခြောက်လသက်တမ်းတိုးမြှင့်|publisher=Eleven Media|accessdate=11 August 2025}}</ref> ==== ဒုတိယအကြိမ် အရေးပေါ်အခြေအနေကာလ (၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ - ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၃) ==== ပထမကြိမ် သက်တမ်းတိုးမြှင့်မှု သက်တမ်းကုန်ဆုံးပြီးနောက်၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အစည်းအဝေး (၂/၂၀၂၂) ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ နောက်တစ်နေ့ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်တွင် နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံး အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာထားသည့်ကာလကို နောက်ထပ် (၆) လ သက်တမ်းတိုးမြှင့်လိုက်ကြောင်း ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ ၄၂၅ အရ ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/546219|title=ကာလုံအစည်းအဝေးခေါ်ယူပြီး စစ်ကောင်စီ အာဏာသိမ်းသက်တမ်း ၆ လထပ်တိုး|publisher=DVB Burmese|accessdate=12 August 2025}}</ref> အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေးသို့ ယာယီသမ္မတ ဦးမြင့်ဆွေ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ ဦးတီခွန်မြတ်၊ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၊ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်းနှင့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများဖြစ်ကြသော ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မြထွန်းဦး (ကာကွယ်ရေး)၊ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးထွဋ် (ပြည်ထဲရေး)၊ ဦးဝဏ္ဏမောင်လွင် (နိုင်ငံခြားရေး)၊ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်းနောင် (နယ်စပ်ရေးရာ) တို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင်၊ အထူးဖိတ်ကြားထားသည့် နစက အတွင်းရေးမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး အောင်လင်းဒွေးနှင့် တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး တို့လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဒုတိယသမ္မတ ဦးဟင်နရီဗန်ထီးယူ ကမူ ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် အစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း ခွင့်ပန်ကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/28482|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ အစည်းအဝေး(၂/၂၀၂၂)ကျင်းပ|publisher=Ministry of Information|accessdate=12 August 2025}}</ref> ==== တတိယအကြိမ် အရေးပေါ်အခြေအနေကာလ (၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ - ၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၃) ==== ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အစည်းအဝေး (၁/၂၀၂၃) ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ နောက်တစ်နေ့ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်တွင် နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံး အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာထားသည့်ကာလကို ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ နောက်ထပ် (၆) လ သက်တမ်းတိုးမြှင့်လိုက်ကြောင်း ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ ၄၂၅ အရ ကြေညာခဲ့သည်။ * ကောင်စီအမိန့်အမှတ် ၆/၂၀၂၃ အားဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးအဖွဲ့ကို ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို (၅) ခုအား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ==== စတုတ္ထအကြိမ် အရေးပေါ်အခြေအနေကာလ (၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ - ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄) ==== ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အစည်းအဝေး (၂/၂၀၂၃) ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ နောက်တစ်နေ့ ဩဂုတ်လ ၁ ရက်တွင် နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံး အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာထားသည့်ကာလကို ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ နောက်ထပ် (၆) လ သက်တမ်းတိုးမြှင့်လိုက်ကြောင်း ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ ၄၂၅ အရ ကြေညာခဲ့သည်။ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေးသို့ ယာယီသမ္မတ ဦးမြင့်ဆွေ၊ ဒုတိယသမ္မတ ဦးဟင်နရီဗန်ထီးယူ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ ဦးတီခွန်မြတ်၊ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၊ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်းတို့အပြင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများဖြစ်ကြသည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မြထွန်းဦး (ကာကွယ်ရေး)၊ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးထွဋ် (ပြည်ထဲရေး)၊ ဦးသန်းဆွေ (နိုင်ငံခြားရေး)၊ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်းနောင် (နယ်စပ်ရေးရာ) နှင့် ဒေါက်တာသီတာဦး (ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးနှင့် ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်) တို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ အထူးဖိတ်ကြားထားသည့် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အတွင်းရေးမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး အောင်လင်းဒွေးနှင့် တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦးတို့လည်း အစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ==== ပဉ္စမအကြိမ် အရေးပေါ်အခြေအနေကာလ (၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ - ၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၄) ==== ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အစည်းအဝေး (၁/၂၀၂၄) ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ နောက်တစ်နေ့ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်တွင် နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံး အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာထားသည့်ကာလကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ နောက်ထပ် (၆) လ သက်တမ်းတိုးမြှင့်လိုက်ကြောင်း ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ ၄၂၅ အရ ကြေညာခဲ့သည်။ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေးသို့ ယာယီသမ္မတ ဦးမြင့်ဆွေ၊ ဒုတိယသမ္မတ ဦးဟင်နရီဗန်ထီးယူ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ ဦးတီခွန်မြတ်၊ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၊ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်းတို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ထို့အပြင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများဖြစ်သည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး တင်အောင်စန်း (ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန)၊ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့် (ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန)၊ ဦးသန်းဆွေ (နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန) နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်းနောင် (နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန) တို့လည်း တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ အထူးဖိတ်ကြားထားသည့် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အတွင်းရေးမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး အောင်လင်းဒွေးနှင့် တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦးတို့လည်း အစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ==== ဆဋ္ဌမအကြိမ် အရေးပေါ်အခြေအနေကာလ (၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၄ - ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅) ==== ကျန်းမာရေး အခြေအနေများကြောင့် ဆေးခွင့်ယူထားသည့် ယာယီသမ္မတ ဦးမြင့်ဆွေသည် တာဝန်များ ဆောင်ရွက်ရန် ပျက်ကွက်နေစဉ် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို လိုအပ်သလို ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် ယာယီသမ္မတတာဝန်များအား နစကဥက္ကဋ္ဌထံသို့ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၂ ရက်က လွှဲပြောင်းအပ်နှံခဲ့သည်။ == ဥပဒေပြုရေးကဏ္ဍ == === နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ === စစ်အုပ်ချုပ်ရေးလက်ထက်တွင် ဥပဒေပြုလွှတ်တော်မရှိပေ။ နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးကောင်စီမှ ဥပဒေများရေးဆွဲကာ ပြဋ္ဌာန်းသည်။ အမတ်နေရာ ၄၉၂ နေရာရှိသည့် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကို လေးနှစ်တစ်ကြိမ် ခေါ်ယူသည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပပေးခဲ့သော်လည်း ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို အတည်မပြုခဲ့ပေ။ {|class="wikitable" style="font-size:95%" |- |+'''၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်များ''' |- ! rowspan="2" | ပါတီ ! rowspan="2" | ရရှိမဲ ! rowspan="2" | နေရာ ! colpan="2" | % |- ! လူဦးရေ ! နေရာ % |- | အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် || ၇,၉၄၃,၆၂၂ ||၃၉၂ || ၅၈.၇ ||၇၉.၇ |- |ရှမ်းအမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် || ၂၂၂,၈၂၁ ||၂၃ ||၁.၇ ||၄.၇ |- |ပါတီငယ်များနှင့် တစ်သီးပုဂ္ဂလများ || ၁,၆ဝ၆,၈၅၈ ||၈၂ ||၁၂.၁ ||၂.၄ |- |ရခိုင်အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ||၁၆ဝ,၇၈၃ ||၁၁ ||၁.၂ ||၂.၂ |- |တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ ||၂,၈ဝ၅,၅၅၉ ||၁၀ ||၂.၁ ||၂.ဝ |- |မွန်အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး ||၁၃၈,၅၇၂ ||၅ ||၁.ဝ ||၁.ဝ |- |လူ့အခွင့်အရေးအတွက် အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ ||၁၂၈,၁၂၉ ||၄ ||၁.ဝ |- |ချင်းအမျိုးသားဒီမိုကရေစီပါတီ ||၅၁,၁၈၇ ||၃ ||ဝ.၄ ||ဝ.၈ |- |ကချင်ပြည်နယ် ဒီမိုကရေစီကွန်ဂရက် ||၁၃,၉၉၄ ||၃ ||ဝ.၁ ||ဝ.၁ |- |အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီပါတီ || ၇၂,၆၇၂ ||၃ ||ဝ.၅ ||ဝ.၁ |- |ပြည်ထောင်စုအမျိုးသားပအို့ဝ်အဖွဲ့ချုပ် || ၃၅,၃၈၉ ||၃ ||ဝ.၃ ||ဝ.၁ |- |ကယားအမျိုးသားညီညွတ်ရေးဒီမိုကရက်တစ်အဖွဲ့ချုပ် ||၁၆,၅၅၃ ||၂ ||ဝ.၁ ||ဝ.၁ |- |ကယား ပြည်နယ် တိုင်းရင်းသားများညီညွတ်ရေးအဖွဲ့ချုပ် ||၁၁,၆၆၄ ||၂ ||ဝ.၁ || - |- | နာဂတောင်တန်းဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ || ၁ဝ,၆၁၂ ||၂ ||ဝ.၁ || - |- |တအောင်း (ပလောင်) အမျိုးသားညီညွတ်ရေးဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ||၁၆,၅၅၃ ||၂ ||ဝ.၁ || - |- |ဇိုမီးအမျိုးသားကွန်ဂရက် ||၁၈,၆၃၈ ||၂ ||ဝ.၁ || - |-style="background-color:#E9E9E9" |စုစုပေါင်း တရားဝင်မဲ (စုစုပေါင်းမဲအရေအတွက်၏ ၈၇.၇ %) ||၁၃,၂၅၃,၆ဝ၆ ||၄၉၂ ||၁၀၀ || |-style="background-color:#E9E9E9" |ပယ်ဖျက်မဲ ||၁၅,၈၅၈,၉၁၈ || || || |-style="background-color:#E9E9E9" |တရားဝင်မဲ ||၁၅,၁၁၂,၅၂၄ || || || |-style="background-color:#E9E9E9" |မဲပေးနိုင်သူဦး ရေ ||၂ဝ,၈၁၈,၃၁၃ || || || |- |} === ၂၀၁၁ - ၂၀၁၆ === ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအရ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ကို ၂၀၁၀ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၇ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ရွေးကောက်ပွဲနောက်ဆုံးရလဒ်များကို ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်အဖွဲ့က ၂၀၁၀ နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်နေ့တွင် တရားဝင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ [http://news.xinhuanet.com/english2010/world/2010-11/17/c_13611242.htm][http://www.ajmmc.org/2010/11/6013.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200817041645/http://www.ajmmc.org/2010/11/6013.html |date=17 August 2020 }}[http://www.ajmmc.org/2010/11/14786.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210114053301/http://www.ajmmc.org/2010/11/14786.html |date=14 January 2021 }}[http://www.ajmmc.org/atom.xml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201214102154/http://www.ajmmc.org/atom.xml |date=14 December 2020 }} ==== အမျိုးသားလွှတ်တော်==== အမျိုးသားလွှတ်တော် အမတ်နေရာ ၂၂၄ နေရာအနက် ၁၆၈ နေရာကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ပါတီအလိုက် အမတ်ဦးရေမှာ {| class="wikitable" |- ! စဉ် ! ပါတီ ! % ! ဦးရေ |- | 1 | ပြည်ထောင်စု ကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ | 76,79% | 129 |- | 2 | ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများ တိုးတက်ရေးပါတီ | 4,17% | 7 |- | 3 | တိုင်းရင်းသား စည်းလုံး ညီညွတ်ရေးပါတီ | 2,98% | 5 |- | 4 | အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အင်အားစု | 2,38% | 4 |- | 5 | ချင်းတိုးတက်ရေးပါတီ | 2,38% | 4 |- | 6 | ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ | 1,78% | 3 |- | 7 | မွန်ဒေသလုံးဆိုင်ရာ ဒီမိုကေရစီ ပါတီ | 1,78% | 3 |- | 8 | ဖလုံ - စဝေါ် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ | 1,78% | 3 |- | 9 | ချင်းအမျိုးသားပါတီ | 1,19% | 2 |- | 10 | ‘ဝ’ ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ | 0,60% | 1 |- | | အခြားပါတီများ | 4,17% | 7 |- | colspan=2|<center>'''စုစုပေါင်း'''</center> | 100% | 168 |} ==== ပြည်သူ့လွှတ်တော် ==== ပြည်သူ့လွှတ်တော် အမတ်နေရာ ၄၄၀ အနက် ၃၃၀ ကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ပါတီအလိုက် ရွေးကောက်တင်မြှောက် ခံရသည့် အမတ်ဦးရေမှာ {| class="wikitable" |- ! စဉ် ! ပါတီ ! % ! ဦးရေ |- | 1 | ပြည်ထောင်စု ကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ | 78,48% | 259 |- | 2 | ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ | 5,45% | 18 |- | 3 | တိုင်းရင်းသား စည်းလုံး ညီညွတ်ရေးပါတီ | 3,64% | 12 |- | 4 | အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အင်အားစု | 3,64% | 12 |- | 5 | ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများ တိုးတက်ရေးပါတီ | 2,72% | 9 |- | 6 | မွန်ဒေသလုံးဆိုင်ရာ ဒီမိုကေရစီ ပါတီ | 0,91% | 3 |- | 7 | ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ် | 0,91% | 3 |- | 8 | ချင်းအမျိုးသားပါတီ | 0,61% | 2 |- | 9 | ချင်းတိုးတက်ရေးပါတီ | 0,61% | 2 |- | 10 | ဖလုံ - စဝေါ် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ | 0,61% | 2 |- | 11 | ‘ဝ’ ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ | 0,61% | 2 |- | 12 | Unity and Democracy Party of Kachin State | 0,30% | 1 |- | 13 | ကရင်ပြည်သူ့ပါတီ | 0,30% | 1 |- | 14 | အင်းအမျိုးသား ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ပါတီ | 0,30% | 1 |- | 16 | တအောင်း (ပလောင်) အမျိုးသားပါတီ | 0,30% | 1 |- | | အခြားပါတီများ | 0,61% | 2 |- | colspan=2|<center>'''စုစုပေါင်း'''</center> | 100% | 330 |} ၂၀၁၀ ရွေးကောက်ပွဲအရ လွှတ်တော်အစည်းအဝေးများကို၂၀၁၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ (၁) ရက်နေ့တွင် စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် '[[ရွှေမန်း၊ ဦး| သူရဦးရွှေမန်း]]' နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် [[ခင်အောင်မြင့် (နိုင်ငံရေးသမား)|'ဦးခင်အောင်မြင့်]]' တို့ ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ (၃၁) ရက်နေ့တွင် သက်တမ်းကုန်ဆုံးခဲ့သည်။ === ၂၀၁၆ - ယနေ့အထိ === [[File:Myanmar election 2015.jpg|thumb|မဲရုံတစ်ရုံတွင် မဲပေးနေကြပုံ]] [[File:Myanmar election 2015 ballot paper.jpg|thumb|မဲလက်မှတ်နှင့် တံဆိပ်တုံး]] ၂၀၁၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်]] က ကြေညာခဲ့သည့် ရလဒ်များအရ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်သည် ပြည်သူ့လွှတ်တော် အမတ်နေရာ ၂၃၈ နေရာ နှင့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် ၃၄၈ နေရာ ရရှိခဲ့ပြီး အစိုးရဖွဲ့နိုင်ရန် လိုအပ်သော အမတ်အရေအတွက်ကို ကျော်လွန်ခဲ့သည်။ အဆိုပါရလဒ်များအရ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အနေဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] တစ်ဦးကို ရွေးချယ်နိုင်ပြီ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |url=http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/17623-nld-wins-absolute-majority-in-parliament.html |title=NLD Wins Absolute Majority in Parliament |work=[[မြန်မာတိုင်း(မ်)]] |date=၁၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၅ |last=Dinmore |first=Guy |access-date=26 February 2016 |archive-date=5 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205084501/http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/17623-nld-wins-absolute-majority-in-parliament.html }}</ref> 2021 ခုနှစ် ေရွးေကာက်ပွဲမသမာမှုများေကြာင့် ယ ေန့အချိန်တွင် အမျိုးသားဒီမိုကေရစီအဖွဲ့ချုပ်သည် အာဏာကိုလက်လွှတ်လိုက်ရပြီး မြန်မာ့သမ္မတအသစ်သည် ဉီးမင်းေအာင်လှိုင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ==== အမျိုးသားလွှတ်တော် ==== <!-- calcate for seats %: n * 4/3 % --> {{Election Summary net Begin| title = အမျိုးသားလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅}} {{Election Summary net Party| |party = အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် |seats = ၁၃၆ |net = {{increase}}၁၃၂ |votes = |votes % = |seats % = ၆၀.၂၇ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ |seats = ၁၂ |net = {{decrease}}၁၁၂ |votes = |votes % = |seats % = ၅.၃၆ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ |seats = ၁၀ |net = {{increase}}၄ |votes = |votes % = |seats % = ၄.၄၆ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် |seats = ၃ |net = {{increase}}၂ |votes = |votes % = |seats % = ၁.၃၄ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = ဇိုမီးဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် |seats = ၂ |net = {{increase}}၂ |votes = |votes % = |seats % = ၀.၈၉ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = မွန်အမျိုးသားပါတီ |seats = ၁ |net = {{increase}}၁ |votes = |votes % = |seats % = ၀.၄၅ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party =တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ |seats =၁ |net ={{decrease}}၄ |votes = |votes % = |seats % =၀.၄၅ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ် |seats = ၁ |net ={{increase}}၁ |votes = |votes % = |seats % = ၀.၄၅% |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = တအာင်း(ပလောင်)အမျိုးသားပါတီ |seats = ၁ |net = {{increase}}၁ |votes = |votes % = |seats % = ၀.၄၅% |plus/minus = }} {{Election Summary net Other| |party = တစ်သီးပုဂ္ဂလ |seats = ၂ |net ={{increase}}၂ |votes = |votes % = |seats % = ၀.၈၉% |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = မွန်ဒေသလုံးဆိုင်ရာ ဒီမိုကရေစီပါတီ |seats = ၀ |seats % = ၀ |net = {{decrease}}၄ |votes = |votes % = |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ |seats = ၀ |seats % = ၀ |net = {{decrease}}၃ |votes = |votes % = |plus/minus = }} {{Election Summary net Other| |party = အခြား |seats = ၀ |seats % = ၀ |net = {{decrease}}၁၈ |votes = |votes % = |plus/minus = }} {{Election Summary net Other| |party = [[တပ်မတော်|တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်]] |seats = ၅၆ |net = {{steady}} |votes = – |votes % = – |seats % = ၂၅.၀၀ |plus/minus = ၀ }} {| class="wikitable sortable" |- | colspan=2|'''စုစုပေါင်း'''||'''၂၂၄'''|| ||'''၁၀၀'''|| || || |} {{Election box end}} ==== ပြည်သူ့လွှတ်တော် ==== {{Election Summary net Begin| title = ပြည်သူ့လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅}} {{Election Summary net Party| |party = အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် |seats = ၂၅၅ |net = {{increase}}၂၁၈ |votes = |votes % = |seats % = ၅၇.၉၅ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ |seats = ၃၀ |net = {{decrease}}၁၈၂ |votes = |votes % = |seats % = ၆.၈၁ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ |seats = ၁၂ |net = {{increase}}၄ |votes = |votes % = |seats % = ၂.၇၃ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် |seats = ၁၂ |net = {{increase}}၁၂ |votes = |votes % = |seats % = ၂.၇၃ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ် |seats = ၃ |net = {{steady}} |votes = |votes % = |seats % = ၀.၆၈ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = တအာင်း(ပလောင်)အမျိုးသားပါတီ |seats = ၃ |net ={{increase}}၁ |votes = |votes % = |seats % = ၀.၆၈ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = လီဆူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ |seats = ၂ |net ={{increase}}၂ |votes = |votes % = |seats % = ၀.၄၅ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = ဇိုမီးဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် |seats = ၂ |net ={{increase}}၂ |votes = |votes % = |seats % = ၀.၄၅ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = ကချင်ပြည်နယ်ဒီမိုကရေစီပါတီ |seats = ၁ |net ={{steady}} |votes = |votes % = |seats % = ၀.၂၃ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = ကိုးကန့် ဒီမိုကရေစီနှင့် ညီညွတ်ရေးပါတီ |seats = ၁ |net ={{steady}} |votes = |votes % = |seats % = ၀.၂၃ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = ဝ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ |seats = ၁ |net ={{decrease}}၁ |votes = |votes % = |seats % = ၀.၂၃ |plus/minus = }} {{Election Summary net Other| |party = တစ်သီးပုဂ္ဂလ |seats = ၁ |net ={{increase}}၁ |votes = |votes % = |seats % = ၀.၂၃ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ |seats = ၀ |net = {{decrease}}၁၈ |votes = |votes % = |seats % = ၀ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ |seats = ၀ |net = {{decrease}}၁၂ |votes = |votes % = |seats % = ၀ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = မွန်ဒေသလုံးဆိုင်ရာ ဒီမိုကရေစီပါတီ |seats = ၀ |net = {{decrease}}၃ |votes = |votes % = |seats % = ၀ |plus/minus = }} {{Election Summary net Other| |party = အခြား |seats = ၀ |net = {{decrease}}၁၂ |votes = |votes % = |seats % = ၀ |plus/minus = }} {{Election Summary net Other| |party = နယ်မြေမတည်ငြိမ်ခြင်းကြောင့် ရွေးကောက်ပွဲမလုပ်သည့် နေရာများ<ref>{{cite web | url = http://www.theguardian.com/world/2015/nov/11/aung-san-suu-kyi-wins-seat-myanmar-election-results-tallied | title = Myanmar election: Aung San Suu Kyi calls for reconciliation talks with military | author = Oliver Holmes | publisher = The Guardian | date = 2015-11-11 | accessdate = 2015-11-11 }}</ref> |seats = ၇ |net = |votes = |votes % = |seats % = ၁.၅၉ |plus/minus = }} {{Election Summary net Other| |party = [[တပ်မတော်|တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်]] |seats = ၁၁၀ |net = {{steady}} |votes = – |votes % = – |seats % = ၂၅.၀၀ |plus/minus = ၀ }} {| class="wikitable sortable" |- | colspan=2|'''စုစုပေါင်း'''||'''၄၄၀'''|| ||'''၁၁၀'''||'''၁၁၀'''|| || |} {{Election box end}} ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲမှ တင်မြှောက်ခံရသော လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များပါဝင်သော ဒုတိယအကြိမ်လွှတ်တော်ကအစည်းအဝေးကို ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ (၁) ရက်နေ့တွင် စတင်ခေါ်ယူကျင်းပခဲ့သည်။ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် '[[ဝင်းမြင့်၊ ဦး (လွှတ်တော်အမတ်)|ဦးဝင်းမြင့်]]' နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် '[[မန်းဝင်းခိုင်သန်း]]'တို့ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ == တရားစီရင်ရေးကဏ္ဍ == မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားစီရင်ရေးကဏ္ဍမှာ အကန့်အသတ်ဖြင့် ဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှခေတ်က ဥပဒေများနှင့် တရားရေးစနစ်များ ဆက်လက် တည်ရှိသော်လည်း မျှတသော အများပြည်သူရှေ့တွင် တရားစီရင်ခွင့်အာမခံချက် မရှိပေ။ တရားစီရင်ခြင်းကဏ္ဍသည် အုပ်ချုပ်ရေးကဏ္ဍလက်အောက်မှ လွတ်လပ်စွာ သီးခြားရပ်တည်ခြင်းမရှိ။ မြန်မာနိုင်ငံသည် နိုင်ငံတကာခုံရုံး၏ ဩဇာသက်ရောက်မှုကို အကြွင်းမဲ့လက်မခံပါ။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် အရပ်သားအစိုးရတက်လာပြီးနောက်ပိုင်းတွင် တရားစီရင်ရေး ဆိုင်ရာတွင်လည်း ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ == အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ == မြန်မာနိုင်ငံအား တိုင်း ၇ တိုင်းနှင့် ပြည်နယ် ၇ ပြည်နယ် ဟု အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ ၁၄ ခု ခွဲခြားထားသည်။ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းများကို လူမျိုးနွယ်အလိုက် ခွဲခြားထားသည်။ တိုင်း ၇ တိုင်းမှာ [[ဧရာဝတီတိုင်း]]၊ [[ပဲခူးတိုင်း]]၊ [[မကွေးတိုင်း]]၊ [[မန္တလေးတိုင်း]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊ [[တနင်္သာရီတိုင်း]] နှင့် [[ရန်ကုန်တိုင်း]]တို့ ဖြစ်ကြပြီး ပြည်နယ် ၇ ခုမှာ [[ချင်းပြည်နယ်]] ‌၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]] ‌၊ [[ကယားပြည်နယ်‌]]၊ [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ === ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ === ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြခံဥပဒေအရ ရှိရင်းစွဲ တိုင်း (၇) တိုင်းကို တိုင်းဒေသကြီး အဖြစ် ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ပြည်နယ် (၇) ခုကိုတော့ ပြောင်းလဲခဲ့ခြင်းမရှိပေ။ ထို့ပြင် နိုင်ငံတော် သမ္မတ၏ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသော ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ (၁) ခု နှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ/တိုင်း စုစုပေါင်း (၆) ခု ထားရှိသည်။ ==== တိုင်းဒေသကြီးများ ==== # ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး # [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] # မကွေးတိုင်းဒေသကြီး # မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး # စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး # တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး # ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ==== ပြည်နယ်များ ==== # ချင်းပြည်နယ် # ကချင်ပြည်နယ် # ကရင်ပြည်နယ် # ကယားပြည်နယ် # မွန်ပြည်နယ် # ရခိုင်ပြည်နယ် # ရှမ်းပြည်နယ် ==== ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ ==== # နေပြည်တော် ====ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသများနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းများ==== စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းတွင် # နာဂ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းတွင် # ပလောင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ # ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ # ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ # ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ # ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း == မြန်မာနိုင်ငံမှ ပါဝင်သော နိုင်ငံတကာ အဖွဲ.အစည်းများ == #[[အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်| အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ် ADB]] #[[အာဆီယံ | အာဆီယံ ASEAN]] #CCC #CP #United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific (ESCAP) #[[FAO|ကုလသမဂ္ဂ စားနပ်ရိက္ခာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးအဖွဲ့ FAO]] #G-77 #[[IAEA|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဏုမြူစွမ်းအင် အေဂျင်စီ IAEA]] #International Bank for Reconstruction and Development (IBRD) #[[ICAO|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မြို့ပြလေကြောင်းအဖွဲ့ ICAO]] #ICRM #IDA #IFAD #IFC #IFRCS #[[IMF|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့ IMF ]] #IMO #Intelsta #Interpol #[[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အိုလံပစ်ကော်မတီ| အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအိုလံပစ်ကော်မတီ IOC]] #ITU #NAM #OPCW #[[ကုလသမဂ္ဂ]]-UN #UNCTAD #UNESCO #UNIDO #UPU #[[ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့| ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ WHO]] #WMO #[[ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့]]-WTO #BIMSTEC #GMS(Greater Mekong Subregion) == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာ]] * [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)]] * [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေများ]] == ကိုးကား == <references/> [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] peq6r2wiummb2t6swc8lkf8wuvk2oi8 1044873 1044853 2026-07-29T03:11:47Z Zawzawaungthwin 100038 [[Special:Contributions/SayarThant|SayarThant]] ([[User talk:SayarThant|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1044853|1044853]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1044873 wikitext text/x-wiki {{မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းဆိုင်ရာ}} {{Outdated}} {{မြန်မာ့ ဒီမိုကရေစီအရေး လှုပ်ရှားမှုများ}} ၁၉၈၈ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနစ်အထိ မြန်မာနိုင်ငံသည် 'နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ'ဟု အမည်တပ်ထားသည့် စစ်အစိုးရက ထိန်းချုပ်ထားသော စစ်အာဏာရှင်အုပ်စိုးသည့် နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များကို ရွေးကောက်တင်မြောက်ခဲ့သော်လည်း ယင်းကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းသည့် အရပ်ဘက်အစိုးရ အကောင်အထည်ပေါ်လာခြင်းမရှိခဲ့ချေ။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ထပ်မံ၍ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပကာ စစ်အစိုးရမှ ဖွဲ့စည်းထားသော အသွင်ပြောင်း 'ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ' မှ အနိုင်ရရှိကာ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဧပြီလမှ စတင်ကာ (တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း) ဒီမိုကရေစီ သမ္မတနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံအဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပခဲ့ကာ အတိုက်အခံပါတီအဖြစ် ရပ်တည်သော "အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်" မှ ကိုယ်စားလှယ်များ လွှတ်တော်အတွင်း စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပခဲ့ကာ 'အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်' အပြတ်အသတ်အနိုင်ရရှိခဲ့၍ အစိုးရဖွဲ့နိုင်ခဲ့ကာ ၂၀၁၆ မှ ၂၀၂၁ ဇန်နဝါရီ ၃၁ အထိ တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင်လည်း ထပ်မံ၍ တောင်ပြိုကမ်းပြို အနိုင်ရရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ၌ မြန်မာစစ်တပ်က အရပ်သားအစိုးရကို ဖယ်ရှား၍ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာ|နိုင်ငံတော်အာဏာ]]ကို သိမ်းယူခဲ့သည်။ ထို့နောက်ပိုင်းတွင် ဆန္ဒပြပွဲများစွာနှင့်အတူ စစ်အစိုးရအား ပုန်ကန်သော ပြည်တွင်းစစ်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|last=Taylor|first=Adam|title=What is going on in Myanmar after military coup removes Aung San Suu Kyi|language=en-US|work=Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/world/2021/02/01/myanmar-military-coup/|access-date=22 February 2021|issn=0190-8286}}</ref><ref>{{Cite web|title=Myanmar coup: Protesters undeterred by police killings {{!}} DW {{!}} 21 February 2021|url=https://www.dw.com/en/myanmar-coup-protesters-undeterred-by-police-killings/a-56644083|access-date=22 February 2021|website=DW.COM|language=en-GB}}</ref> ယခုလက်ရှိတွင် စစ်အစိုးရသည် နိုင်ငံ၏ ၅၀%ကိုသာ ထိန်းချုပ်နိုင်တော့သည်။။<ref><nowiki>https://burmese.voanews.com/a/mndaa-captures-junta-northeast-command/7728591.html</nowiki></ref> == နိုင်ငံရေးအခြေအနေ == မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၉ ရာစုမတိုင်မီက သက်ဦးဆံပိုင် ဘုရင်စနစ်ကျင့်သုံးခဲ့ပြီး မင်းဆက်ပေါင်းများစွာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစု နှောင်းပိုင်းတွင် ဗြိတိသျှတို့၏ နယ်ချဲ့ခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီး ၁၉၄၇ ခုနှစ်ထိ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအစိုးရ၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၄ ရက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီလက်အောက်မှ လွတ်မြောက်ကာ ပါလီမန်စနစ်ကို အခြေခံသော ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံဖြစ်လာသည်။ သို့သော်လည်း ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် [[၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်းမှုတစ်ခုဖြစ်ခဲ့ပြီး]] မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း ဦးဆောင်သည့် 'မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ' လက်အောက်တွင် ဆိုရှယ်လစ်စနစ် ကျင့်သုံးသည့် အစိုးရတစ်ရပ်ထူထောင်ရန် ကြိုစားခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၆၂ ခုနှစ်မှစ၍ စစ်အုပ်ချုပ်ရေး အောက်တွင် ရောက်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံ့အကြီးအကဲမှာ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌဟူသည့် ရာထူးကို ရယူထားသည်။ သူတင်မြှောက်ထားသည့် ဝန်ကြီးချုပ်မှာ ၂ဝဝ၃ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၄ ခုနှစ်ထိ ဦးခင်ညွန့်ဖြစ်ပြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစိုးဝင်းနှင့် အစားထိုးခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးနေရာအားလုံးလိုလိုအား တပ်မတော်အရာရှိများက ရယူထားသည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ်နေရာကို [[သိန်းစိန်၊ ဦး| ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသိန်းစိန်]]အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်နှင့် ဥရောပအစိုးရများက စစ်အစိုးရအား စားသုံးသူသပိတ်နှင့်အတူ ဒဏ်ခတ်အရေးယူပိတ်ဆို့ထားသည်။ ဖရီးဘားမား မြန်မာနိုင်ငံလွတ်မြောက်ရေးအတွက် လှုပ်ရှားသူများ၏ ဖိအားပေးမှုကြောင့် ဖောက်သည်များက သပိတ်မှောက်၊ ရှယ်ယာရှင်များက ဖိအားပေးခြင်းအားဖြင့် အနောက်နိုင်ငံကော်ပိုရေးရှင်းများ မြန်မာနိုင်ငံမှတပ်ခေါက် ပြန်ကုန်ကြပြီဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှုတွင်ပါသော အားနည်းချက်များကြောင့် အချို့အနောက်နိုင်ငံ ရေနံကုမ္ပဏီကြီးများ လုပ်ငန်းများ ဆက်လက်လုပ်ကိုင်လျက်ရှိပြီး အာရှစီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကလည်း ဆက်လက်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံလျက်ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် သဘာဝ သယံဇာတ ထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် ဖြစ်သည်။ ဥပမာ ပြင်သစ်ရေနံကုမ္ပဏီ တိုတယ်အက်စ်အေနှင့် အမေရိကန်ရေနံ ကုမ္ပဏီချက်ဗရွန် တို့သည် ရတနာ သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်းကို ဆက်လက်၍ လည်ပတ်လုပ်ကိုင်ကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံမှ ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ဓာတ်ငွေ့တင်ပို့လျက်ရှိသည်။ တိုတယ် (ယခင် တိုတယ်ဖီနာအက်ဖ်) သည် ပြင်သစ်နှင့် ဘယ်လဂျီယန်နိုင်ငံများရှိ တရားရုံးများတွင် ဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်းတည်ဆောက်စဉ်က ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ဟု ယိုးစွပ်ခံရသည့် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖေါက်မှုများအတွက် တရားစွဲဆိုခြင်း ခံနေရသည်။ ချက်ဗရွန်မှ မဝယ်ယူမီက ယူနိုကယ်လ်ကုမ္ပဏီသည်လည်း အလားတူ တရားတဘောင် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး သန်းပေါင်းရာချီ ကုန်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ၂ဝဝ၃ ခုနှစ် 'မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးနှင့် ဒီမိုကရေစီ အက်ဥပဒေ' ကို ပြဋ္ဌာန်းပြီး နောက် အမေရိကန်အစိုးရသည် မြန်မာနိုင်ငံမှ အဝတ်အထည်များနှင့် ဖိနပ်များ မှာယူတင်သွင်းခြင်းကို တားမြစ်ပိတ်ပင်လိုက်သည်။ အမေရိကန်ဦးဆောင်သည့် စီးပွားရေး ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှုသည် အရပ်သား ပြည်သူလူထုအား ထိခိုက်နစ်နာစေသည်ဟူသည့် ပြစ်တင်မှုများ ခံနေရသည်။ သို့သော်လည်း မြန်မာဒီမိုကရေစီ ခေါင်းဆောင် ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]]က ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှုသည် စစ်အစိုးရကို ဖိအားပေးရာရောက်သည်ဟု အစဉ်တစိုက် ထောက်ခံခဲ့သည်။ စစ်အစိုးရသည် ဆိုးရွားလှသည့် လူ့အခွင့်အရေးချိုး ဖေါက်မှုမှတ်တမ်းအတွက် အပြစ်တင်ပြောဆိုခံနေရပြီး တိုင်းပြည်အတွင်း ဖြစ်ပျက်နေသည့် လူအခွင့်အရေး အခြေအနေအပေါ် နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများစွာတို့က စိုးရိမ်မကင်း ဖြစ်လျက်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် လွတ်လပ်သည့်တရားစီရင်ရေး မရှိသည့်အပြင် စစ်အစိုးရသည် နိုင်ငံရေးအရ အတိုက်အခံပြုခြင်းကို သည်းခံခြင်းမရှိချေ။ အင်တာနက်အသုံးချမှုကိုလည်း ချုပ်ကိုင်ထားသည်။ အမေရိကန်အင်တာနက်ကုမ္ပဏီ ဖေါတီနက်မှ ဆန်ခါစစ်ထုတ်သည့် စနစ်ဖြင့် အင်တာနက်အသုံးပြုမှုကို ကန့်သတ်ထားသည်။ အီးမေးလ် ဝန်ဆောင်မှုများ၊ အခမဲ့ဝက်ဘ်လုပ်ငန်းများနှင့် နိုင်ငံရေးအရ အတိုက်အခံဘက်မှ ရပ်တည်သည့် ဒီမိုကရေစီလိုလားသော ဝက်ဘ်စာမျက်နှာများကိုလည်း ကန့်သတ်ထားသည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်က စီးပွားရေးစီမံခန့်ခွဲမှု ညံ့ဖျင်းခြင်းနှင့် နိုင်ငံရေးဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်မှုများအား ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြမှုများကို ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်စွာ နှိပ်ကွပ်ခဲ့သည်။ ထိုနှစ် ဩဂုတ် ၈ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်သည် ဆန္ဒပြသူများအား ပစ်ခတ်ခဲ့ရာ ၈၈၈၈ (၈လေးလုံး) အုံကြွမှုဟု တွင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဆန္ဒပြမှုများက ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်ရွေးကောက်ပွဲ ဖြစ်မြောက်ရေးအတွက် လမ်းခင်းပေးခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်အား စစ်အစိုးရမှ အသိအမှတ်မပြုခဲ့ချေ။ ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဦးဆောင်သည့် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်မှ လွှတ်တော်အမတ်နေရာပေါင်း ၈၃ ရာခိုင်နှုန်းကို အနိုင်ရရှိခဲ့သော်လည်း စစ်အစိုးရက တားမြစ်ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် မြန်မာနိုင်ငံဒီမိုကရေစီ ပြန်လည်ရရှိရေးအတွက် တိုက်ပွဲဝင်ရာတွင် ချီးကျူး ခြင်းခံရသည်။ သူမသည် ၁၉၉၁ ခုနှစ်က ငြိမ်းချမ်းရေးနိုဘယ်ဆုကို ဆွတ်ခူးခဲ့သည်။ သူမသည် နေအိမ်တွင် အကျယ်ချုပ်ဖြင့် မကြာခဏဆိုသလို ထိန်းသိမ်းခြင်း ခံနေရသည်။ မကြာသေးမီ ကာလများအတွင်းက စစ်အစိုးရသည် သူမ၏ပါတီ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (အန်အယ်လ်ဒီ)နှင့် စေ့စပ်ဆေးနွေးရန် လိုလားမှုပြသသည်။ ၂ဝဝ၃ ခုနှစ် မေ ၃၁ ရက်က မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း(ဒီပဲယင်း)တွင် သူမ၏ ယာဉ်တန်း တိုက်ခိုက်ခြင်း ခံရပြီးနောက် နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ချထားခြင်းခံရပြန်သည်။ ၂ဝဝ၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလအကုန်တွင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ချမှုကို တစ်နှစ်ထပ်မံ၍ တိုးလိုက်သည်။ ကုလသမဂ္ဂ အတွင်းရေးမှူးချုပ် ကိုဖီအာနန်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေထံ တိုက်ရိုက်မေတ္တာရပ်ခံပြီး အာဆီယံနိုင်ငံများမှ ဖိအားပေး သော်လည်း ၂ဝဝ၆ ခုနှစ် မေတွင် ဒေါ် အောင်ဆန်းစုကြည်၏ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ကို နောက်ထပ်တစ်နှစ်ထပ်မံ၍ တိုးလိုက်သည်။ စစ်အစိုးရသည် နိုင်ငံတကာမှ ဝိုင်းပယ်ထားခြင်းကို တိုး၍ခံနေရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခြေအနေကို ကုလသမဂ္ဂတွင် အလွတ်တန်းသဘော ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ကြရန် ၂ဝဝ၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလက ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီသို့ ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် တင်သွင်းခဲ့သည်။ မြန်မာစစ်အစိုးရအား စိတ်ပျက်ကြောင်း အာဆီယံနိုင်ငံများက ပြောကြားသည်။ သို့သော်လည်း တရုတ်နှင့် ရုရှတို့က စစ်အစိုးရအား ထောက်ခံလျက်ရှိသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် [[သိန်းစိန်၊ ဦး | ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသိန်းစိန် ]] ဦးဆောင်ကာ 'ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးအသင်း' ကို 'ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ' အဖြစ်ပြောင်းလဲကာ ၂၀၁၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပခဲ့သည်။ 'ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ' မှ အပြတ်အသတ် အနိုင်ရကာ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဧပြီ (၁) ရက်နေ့တွင် 'ပြည်ထောင်စု သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်' အဖြစ် ဒီမိုကရေစီ အရပ်သားအစိုးရ အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော် သမ္မတမှာ [[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် သပိတ်မှောက်ခဲ့သော အတိုက်အခံပါတီ 'အမျိုးသားဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်' ဟာ ၂၀၁၂ခုနှစ် ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ကာ လွှတ်တော်များထဲသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ [[သိန်းစိန်၊ ဦး| ဦးသိန်းစိန်]] ဦးဆောင်တဲ့ အစိုးရအဖွဲဟာ အပြုသဘောဆောင်တဲ့ အပြောင်းအလဲများကြောင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုအပါအဝင် ဥရောပနိုင်ငံများ နှင့် တခြား မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် ပိတ်ဆို့ထားသော နိုင်ငံများမှ မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် ပိတ်ဆို့မှုတွေကို ဖယ်ရှားပေးခဲ့သည်။ သို့သော် အပြည့်အဝ မဟုတ်ပေ။ <blockquote>၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပကာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဦးစီးသည်. 'အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်' တောင်ပြိုကမ်းပြို အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ဧပြီ ၁ ရက်နေ့တွင် အစိုးရသစ် သက်တမ်းစတင်သည်။ ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မှာ သမ္မတ ဖြစ်ခွင့်မရှိသည့်အတွက် နောင်တက်လာမည့် သမ္မတအသစ်မှာ မည်သူဖြစ်မည်ဆိုတာ စောင့်ကြည့်လျက်ရှိကြသည်။ ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်ခင် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မှာ မိမိမှာ သမ္မတ အထက်တွင်ရှိမည်ဖြစ်ကြောင်း သတင်းထောက်များကို ဖြေကြားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သူမသည် နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံဖြစ်လာသည်။</blockquote> == အုပ်ချုပ်ရေးကဏ္ဍ == === နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ === '''အဓိကရုံးတာဝန်ရှိ ပုဂ္ဂိုလ်များ''' {|class="wikitable" |- ! ရုံး ! အမည် ! ပါတီ ! စတင်တာဝန်ထမ်း ဆောင်သည့်ရက် |- |ဥက္ကဋ္ဌ၊ နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုး ရေးကောင်စီ |သန်းရွှေ | |၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၃ ရက် |- |ဝန်ကြီးချုပ် | သိန်းစိန် | |၂ဝဝ၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက် |} စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအတွင်း နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုး ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌသည် တိုင်းပြည်၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်ပြီး အစိုးရအဖွဲ.၏ အကြီးအကဲလည်းဖြစ်သည်။ ဤကောင်စီသည် ဝန်ကြီးချုပ်ဦးဆောင်သည့် ဝန်ကြီးအဖွဲ့ကို ကွပ်ကဲသည်။ ဝန်ကြီးဌာန (၃၂) ခု အပြင် ဝန်ကြီးချုပ်ရုံး၊ စာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး၊ ရှေ့နေချုပ်ရုံး၊ တရားရုံးချုပ်၊ ဝန်ထမ်းရွေးချယ်လေ့ကျင့်ရေးအဖွဲ့ ကို ဖွဲ့စည်းကာ နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ === ၂၀၁၁ - ၂၀၁၆ === ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ပြည်ထောင်စု အစိုးရအဖွဲ့ကို နိုင်ငံတော်သမ္မတ၊ ဒုတိယသမ္မတများ၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ၊ ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ {|class="wikitable" |- ! ရာထူး ! အမည် ! ပါတီ ! စတင်တာဝန်ထမ်း ဆောင်သည့်ရက် ! တာဝန်ပြီးဆုံးသည့်ရက် |- |နိုင်ငံတော်သမ္မတ |ဦးသိန်းစိန် | ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ | ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၀ ရက် | ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၀ ရက် |- | ဒုတိယသမ္မတ | ဒေါက်တာ စိုင်းမောက်ခမ်း | ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ |၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၀ ရက် | ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၀ ရက် |- | ဒုတိယသမ္မတ | သီဟသူရ ဦးတင်အောင်မြင့်ဦး | ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ |၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၀ ရက် | ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁ ရက် |- | ဒုတိယသမ္မတ | ဦးဉာဏ်ထွန်း | တပ်မတော်သား |၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက် | ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၀ ရက် |} ဝန်ကြီးဌာန စုစုပေါင်း (၃၆) ခု ဖွဲ့စည်းထားရှိသည်။ === ၂၀၁၆ မှ ၂၀၂၁ === ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ပြည်ထောင်စု အစိုးရအဖွဲ့ကို နိုင်ငံတော်သမ္မတ၊ ဒုတိယသမ္မတများ၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ၊ ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ထို့အပြင် နိုင်ငံ​တော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဟူ​သောရာထူးအသစ်ပါထည့်သွင်းဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ဦးဝင်းမြင့်တက်လာအပြီးအထိ ဝန်ကြီးဌာန (၂၄)ခုရှိသည်။၂၀၁၈ နိုဝင်ဘာလတွင်မူ ဝန်ကြီးဌာန ၂၅ခုအထိ ရှိခဲ့သည်။ {|class="wikitable" |- ! ရာထူး ! အမည် ! ပါတီ ! စတင်တာဝန်ထမ်း ဆောင်သည့်ရက် ! တာဝန်ပြီးဆုံးသည့်ရက် |- |နိုင်ငံ​တော်သမ္မတ |ဦးဝင်းမြင့် |အမျိုးသားဒီမိုက​ရေစီအဖွဲ့ချုပ် |၂၀၁၈ ခုနှစ်၊မတ်လ ၃၀ရက် |ယ​နေ့ထိ |- | နိုင်ငံတော်သမ္မတ | ဦးထင်ကျော် | ပြင်ပ ပညာရှင် | ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၀ရက် | ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊မတ်လ ၂၁ရက် |- | နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် | ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် | အမျိုးသားဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် | ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၆ ရက် | ယနေ့အထိ |- | ဒုတိယသမ္မတ | rowspan="2" | ဦးမြင့်ဆွေ | rowspan="2" | ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ | ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၀ရက် | ယနေ့အထိ |- |ယာယီသမ္မတ |၂၀၁၈ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၁ရက် |၂၀၁၈ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၀ရက် |- | ဒုတိယသမ္မတ | ဦးဟင်နရီဘန်ထီးယူ | အမျိုးသားဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် | ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၀ ရက် | ယနေ့အထိ |} == အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာခြင်းများ (၂၀၂၁-၂၀၂၅) == ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာ]] ကို အဓမ္မနည်းဖြင့် ရယူရန် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|နိုင်ငံတော်အာဏာသိမ်းမှု]] ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]သည် နိုင်ငံတော်သမ္မတ [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးဝင်းမြင့်]]၊ [[နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်]] [[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]၊ နှင့် အခြားသော လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ၊ နိုင်ရေးသမားများကို ဖမ်းဆီးခဲ့‌သည်။ ပြီးနောက် ယာယီသမ္မတ တာဝန်ကို ရယူထားသော ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]]က အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေး အစည်းအဝေးတွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့် အမိန့်အမှတ် (၁/၂၀၂၁) အားဖြင့် နိုင်ငံတော်၏ ဥပဒေပြုရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးအာဏာတို့အား [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ထံသို့ လွှဲအပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း အရေးပေါ်အခြေအနေကို ကြေညာခဲ့ပြီး၊ အမိန့် ထုတ်ပြန်သည့်နေ့မှစ၍ တစ်နှစ်သတ်မှတ်လိုက်သည်။ === သက်တမ်းတိုးမြှင့်ခြင်း === [[s:ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်_ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ#%E1%80%A1%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%9C%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၁၂ ပုဒ်မခွဲ (ခ)]] အရ၊ အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာထားသည့် ကာလကုန်ဆုံးပါက ခြောက်လစီ နှစ်ကြိမ်အထိ ထပ်မံတိုးမြှင့်နိုင်သည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ ဤပြဋ္ဌာန်းချက်အရ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကြေညာခဲ့သော တစ်နှစ်တာ အရေးပေါ်အခြေအနေ ကုန်ဆုံးပြီးနောက် စစ်ကောင်စီက အရေးပေါ်အခြေအနေကို ခြောက်လစီ သက်တမ်းများဖြင့် အကြိမ်ကြိမ် ထပ်မံတိုးမြှင့်ခဲ့သည်။ ==== အရေးပေါ်အခြေအနေ ပထမကြိမ် သက်တမ်းတိုးမြှင့်ခြင်း (၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ - ၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၂) ==== ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၃၁ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ အစည်းအဝေး ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ယာယီသမ္မတ အပါအဝင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီအဖွဲ့ဝင်များ အားလုံးက ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) ပုဒ်မ ၄၂၅ နှင့် အညီ နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံး အရေးပေါ် အခြေအနေ ကြေညာထားသည့်ကာလအား ခြောက်လသက်တမ်း တိုးမြှင့်ကြောင်းကို တစ်ညီတစ်ညွတ်တည်း ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြောင်းကို အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ကြေညာချက်အမှတ် ၁/၂၀၂၂ အားဖြင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/npe/amiusaakaakyrennglunkhunrekeaangcii-kennyaakhkamtt-12022-thuttpn|title=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ကြေညာချက်အမှတ် ၁/၂၀၂၂ ထုတ်ပြန်|publisher=NPE|accessdate=12 August 2025}}</ref> အဆိုပါအစည်းအဝေးသို့ ယာယီသမ္မတ ဦးမြင့်ဆွေ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ ဦးတီခွန်မြတ်၊ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၊ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မြထွန်းဦး၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦးဝဏ္ဏမောင်လွင်၊ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးထွဋ် နှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်းနောင်တို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ (နစက) အတွင်းရေးမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး အောင်လင်းဒွေးနှင့် တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦးတို့ကို အထူးဖိတ်ကြား၍ တက်ရောက်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/amiusaakaakyrenng-lunkhunrekeaangcii-kennyaakhkamtt-12022-thuttpn|title=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ကြေညာချက်အမှတ် ၁/၂၀၂၂ ထုတ်ပြန်|publisher=Myanmar Digital News|accessdate=12 August 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/224927|title=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ အစည်းဝေး ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာထားသည့် ကာလအား ခြောက်လသက်တမ်းတိုးမြှင့်|publisher=Eleven Media|accessdate=11 August 2025}}</ref> ==== ဒုတိယအကြိမ် အရေးပေါ်အခြေအနေကာလ (၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ - ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၃) ==== ပထမကြိမ် သက်တမ်းတိုးမြှင့်မှု သက်တမ်းကုန်ဆုံးပြီးနောက်၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အစည်းအဝေး (၂/၂၀၂၂) ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ နောက်တစ်နေ့ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်တွင် နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံး အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာထားသည့်ကာလကို နောက်ထပ် (၆) လ သက်တမ်းတိုးမြှင့်လိုက်ကြောင်း ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ ၄၂၅ အရ ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/546219|title=ကာလုံအစည်းအဝေးခေါ်ယူပြီး စစ်ကောင်စီ အာဏာသိမ်းသက်တမ်း ၆ လထပ်တိုး|publisher=DVB Burmese|accessdate=12 August 2025}}</ref> အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေးသို့ ယာယီသမ္မတ ဦးမြင့်ဆွေ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ ဦးတီခွန်မြတ်၊ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၊ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်းနှင့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများဖြစ်ကြသော ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မြထွန်းဦး (ကာကွယ်ရေး)၊ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးထွဋ် (ပြည်ထဲရေး)၊ ဦးဝဏ္ဏမောင်လွင် (နိုင်ငံခြားရေး)၊ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်းနောင် (နယ်စပ်ရေးရာ) တို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင်၊ အထူးဖိတ်ကြားထားသည့် နစက အတွင်းရေးမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး အောင်လင်းဒွေးနှင့် တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး တို့လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဒုတိယသမ္မတ ဦးဟင်နရီဗန်ထီးယူ ကမူ ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် အစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း ခွင့်ပန်ကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/28482|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ အစည်းအဝေး(၂/၂၀၂၂)ကျင်းပ|publisher=Ministry of Information|accessdate=12 August 2025}}</ref> ==== တတိယအကြိမ် အရေးပေါ်အခြေအနေကာလ (၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ - ၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၃) ==== ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အစည်းအဝေး (၁/၂၀၂၃) ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ နောက်တစ်နေ့ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်တွင် နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံး အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာထားသည့်ကာလကို ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ နောက်ထပ် (၆) လ သက်တမ်းတိုးမြှင့်လိုက်ကြောင်း ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ ၄၂၅ အရ ကြေညာခဲ့သည်။ * ကောင်စီအမိန့်အမှတ် ၆/၂၀၂၃ အားဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးအဖွဲ့ကို ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို (၅) ခုအား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ==== စတုတ္ထအကြိမ် အရေးပေါ်အခြေအနေကာလ (၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ - ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄) ==== ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အစည်းအဝေး (၂/၂၀၂၃) ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ နောက်တစ်နေ့ ဩဂုတ်လ ၁ ရက်တွင် နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံး အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာထားသည့်ကာလကို ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ နောက်ထပ် (၆) လ သက်တမ်းတိုးမြှင့်လိုက်ကြောင်း ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ ၄၂၅ အရ ကြေညာခဲ့သည်။ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေးသို့ ယာယီသမ္မတ ဦးမြင့်ဆွေ၊ ဒုတိယသမ္မတ ဦးဟင်နရီဗန်ထီးယူ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ ဦးတီခွန်မြတ်၊ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၊ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်းတို့အပြင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများဖြစ်ကြသည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မြထွန်းဦး (ကာကွယ်ရေး)၊ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးထွဋ် (ပြည်ထဲရေး)၊ ဦးသန်းဆွေ (နိုင်ငံခြားရေး)၊ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်းနောင် (နယ်စပ်ရေးရာ) နှင့် ဒေါက်တာသီတာဦး (ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးနှင့် ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်) တို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ အထူးဖိတ်ကြားထားသည့် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အတွင်းရေးမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး အောင်လင်းဒွေးနှင့် တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦးတို့လည်း အစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ==== ပဉ္စမအကြိမ် အရေးပေါ်အခြေအနေကာလ (၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ - ၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၄) ==== ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အစည်းအဝေး (၁/၂၀၂၄) ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ နောက်တစ်နေ့ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်တွင် နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံး အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာထားသည့်ကာလကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ နောက်ထပ် (၆) လ သက်တမ်းတိုးမြှင့်လိုက်ကြောင်း ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ ၄၂၅ အရ ကြေညာခဲ့သည်။ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေးသို့ ယာယီသမ္မတ ဦးမြင့်ဆွေ၊ ဒုတိယသမ္မတ ဦးဟင်နရီဗန်ထီးယူ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ ဦးတီခွန်မြတ်၊ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၊ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်းတို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ထို့အပြင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများဖြစ်သည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး တင်အောင်စန်း (ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန)၊ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့် (ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန)၊ ဦးသန်းဆွေ (နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန) နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်းနောင် (နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန) တို့လည်း တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ အထူးဖိတ်ကြားထားသည့် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အတွင်းရေးမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး အောင်လင်းဒွေးနှင့် တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦးတို့လည်း အစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ==== ဆဋ္ဌမအကြိမ် အရေးပေါ်အခြေအနေကာလ (၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၄ - ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅) ==== ကျန်းမာရေး အခြေအနေများကြောင့် ဆေးခွင့်ယူထားသည့် ယာယီသမ္မတ ဦးမြင့်ဆွေသည် တာဝန်များ ဆောင်ရွက်ရန် ပျက်ကွက်နေစဉ် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို လိုအပ်သလို ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် ယာယီသမ္မတတာဝန်များအား နစကဥက္ကဋ္ဌထံသို့ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၂ ရက်က လွှဲပြောင်းအပ်နှံခဲ့သည်။ == ဥပဒေပြုရေးကဏ္ဍ == === နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ === စစ်အုပ်ချုပ်ရေးလက်ထက်တွင် ဥပဒေပြုလွှတ်တော်မရှိပေ။ နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးကောင်စီမှ ဥပဒေများရေးဆွဲကာ ပြဋ္ဌာန်းသည်။ အမတ်နေရာ ၄၉၂ နေရာရှိသည့် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကို လေးနှစ်တစ်ကြိမ် ခေါ်ယူသည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပပေးခဲ့သော်လည်း ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို အတည်မပြုခဲ့ပေ။ {|class="wikitable" style="font-size:95%" |- |+'''၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်များ''' |- ! rowspan="2" | ပါတီ ! rowspan="2" | ရရှိမဲ ! rowspan="2" | နေရာ ! colpan="2" | % |- ! လူဦးရေ ! နေရာ % |- | အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် || ၇,၉၄၃,၆၂၂ ||၃၉၂ || ၅၈.၇ ||၇၉.၇ |- |ရှမ်းအမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် || ၂၂၂,၈၂၁ ||၂၃ ||၁.၇ ||၄.၇ |- |ပါတီငယ်များနှင့် တစ်သီးပုဂ္ဂလများ || ၁,၆ဝ၆,၈၅၈ ||၈၂ ||၁၂.၁ ||၂.၄ |- |ရခိုင်အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ||၁၆ဝ,၇၈၃ ||၁၁ ||၁.၂ ||၂.၂ |- |တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ ||၂,၈ဝ၅,၅၅၉ ||၁၀ ||၂.၁ ||၂.ဝ |- |မွန်အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး ||၁၃၈,၅၇၂ ||၅ ||၁.ဝ ||၁.ဝ |- |လူ့အခွင့်အရေးအတွက် အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ ||၁၂၈,၁၂၉ ||၄ ||၁.ဝ |- |ချင်းအမျိုးသားဒီမိုကရေစီပါတီ ||၅၁,၁၈၇ ||၃ ||ဝ.၄ ||ဝ.၈ |- |ကချင်ပြည်နယ် ဒီမိုကရေစီကွန်ဂရက် ||၁၃,၉၉၄ ||၃ ||ဝ.၁ ||ဝ.၁ |- |အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီပါတီ || ၇၂,၆၇၂ ||၃ ||ဝ.၅ ||ဝ.၁ |- |ပြည်ထောင်စုအမျိုးသားပအို့ဝ်အဖွဲ့ချုပ် || ၃၅,၃၈၉ ||၃ ||ဝ.၃ ||ဝ.၁ |- |ကယားအမျိုးသားညီညွတ်ရေးဒီမိုကရက်တစ်အဖွဲ့ချုပ် ||၁၆,၅၅၃ ||၂ ||ဝ.၁ ||ဝ.၁ |- |ကယား ပြည်နယ် တိုင်းရင်းသားများညီညွတ်ရေးအဖွဲ့ချုပ် ||၁၁,၆၆၄ ||၂ ||ဝ.၁ || - |- | နာဂတောင်တန်းဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ || ၁ဝ,၆၁၂ ||၂ ||ဝ.၁ || - |- |တအောင်း (ပလောင်) အမျိုးသားညီညွတ်ရေးဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ||၁၆,၅၅၃ ||၂ ||ဝ.၁ || - |- |ဇိုမီးအမျိုးသားကွန်ဂရက် ||၁၈,၆၃၈ ||၂ ||ဝ.၁ || - |-style="background-color:#E9E9E9" |စုစုပေါင်း တရားဝင်မဲ (စုစုပေါင်းမဲအရေအတွက်၏ ၈၇.၇ %) ||၁၃,၂၅၃,၆ဝ၆ ||၄၉၂ ||၁၀၀ || |-style="background-color:#E9E9E9" |ပယ်ဖျက်မဲ ||၁၅,၈၅၈,၉၁၈ || || || |-style="background-color:#E9E9E9" |တရားဝင်မဲ ||၁၅,၁၁၂,၅၂၄ || || || |-style="background-color:#E9E9E9" |မဲပေးနိုင်သူဦး ရေ ||၂ဝ,၈၁၈,၃၁၃ || || || |- |} === ၂၀၁၁ - ၂၀၁၆ === ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအရ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ကို ၂၀၁၀ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၇ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ရွေးကောက်ပွဲနောက်ဆုံးရလဒ်များကို ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်အဖွဲ့က ၂၀၁၀ နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်နေ့တွင် တရားဝင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ [http://news.xinhuanet.com/english2010/world/2010-11/17/c_13611242.htm][http://www.ajmmc.org/2010/11/6013.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200817041645/http://www.ajmmc.org/2010/11/6013.html |date=17 August 2020 }}[http://www.ajmmc.org/2010/11/14786.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210114053301/http://www.ajmmc.org/2010/11/14786.html |date=14 January 2021 }}[http://www.ajmmc.org/atom.xml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201214102154/http://www.ajmmc.org/atom.xml |date=14 December 2020 }} ==== အမျိုးသားလွှတ်တော်==== အမျိုးသားလွှတ်တော် အမတ်နေရာ ၂၂၄ နေရာအနက် ၁၆၈ နေရာကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ပါတီအလိုက် အမတ်ဦးရေမှာ {| class="wikitable" |- ! စဉ် ! ပါတီ ! % ! ဦးရေ |- | 1 | ပြည်ထောင်စု ကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ | 76,79% | 129 |- | 2 | ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများ တိုးတက်ရေးပါတီ | 4,17% | 7 |- | 3 | တိုင်းရင်းသား စည်းလုံး ညီညွတ်ရေးပါတီ | 2,98% | 5 |- | 4 | အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အင်အားစု | 2,38% | 4 |- | 5 | ချင်းတိုးတက်ရေးပါတီ | 2,38% | 4 |- | 6 | ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ | 1,78% | 3 |- | 7 | မွန်ဒေသလုံးဆိုင်ရာ ဒီမိုကေရစီ ပါတီ | 1,78% | 3 |- | 8 | ဖလုံ - စဝေါ် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ | 1,78% | 3 |- | 9 | ချင်းအမျိုးသားပါတီ | 1,19% | 2 |- | 10 | ‘ဝ’ ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ | 0,60% | 1 |- | | အခြားပါတီများ | 4,17% | 7 |- | colspan=2|<center>'''စုစုပေါင်း'''</center> | 100% | 168 |} ==== ပြည်သူ့လွှတ်တော် ==== ပြည်သူ့လွှတ်တော် အမတ်နေရာ ၄၄၀ အနက် ၃၃၀ ကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ပါတီအလိုက် ရွေးကောက်တင်မြှောက် ခံရသည့် အမတ်ဦးရေမှာ {| class="wikitable" |- ! စဉ် ! ပါတီ ! % ! ဦးရေ |- | 1 | ပြည်ထောင်စု ကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ | 78,48% | 259 |- | 2 | ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ | 5,45% | 18 |- | 3 | တိုင်းရင်းသား စည်းလုံး ညီညွတ်ရေးပါတီ | 3,64% | 12 |- | 4 | အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အင်အားစု | 3,64% | 12 |- | 5 | ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများ တိုးတက်ရေးပါတီ | 2,72% | 9 |- | 6 | မွန်ဒေသလုံးဆိုင်ရာ ဒီမိုကေရစီ ပါတီ | 0,91% | 3 |- | 7 | ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ် | 0,91% | 3 |- | 8 | ချင်းအမျိုးသားပါတီ | 0,61% | 2 |- | 9 | ချင်းတိုးတက်ရေးပါတီ | 0,61% | 2 |- | 10 | ဖလုံ - စဝေါ် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ | 0,61% | 2 |- | 11 | ‘ဝ’ ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ | 0,61% | 2 |- | 12 | Unity and Democracy Party of Kachin State | 0,30% | 1 |- | 13 | ကရင်ပြည်သူ့ပါတီ | 0,30% | 1 |- | 14 | အင်းအမျိုးသား ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ပါတီ | 0,30% | 1 |- | 16 | တအောင်း (ပလောင်) အမျိုးသားပါတီ | 0,30% | 1 |- | | အခြားပါတီများ | 0,61% | 2 |- | colspan=2|<center>'''စုစုပေါင်း'''</center> | 100% | 330 |} ၂၀၁၀ ရွေးကောက်ပွဲအရ လွှတ်တော်အစည်းအဝေးများကို၂၀၁၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ (၁) ရက်နေ့တွင် စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် '[[ရွှေမန်း၊ ဦး| သူရဦးရွှေမန်း]]' နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် [[ခင်အောင်မြင့် (နိုင်ငံရေးသမား)|'ဦးခင်အောင်မြင့်]]' တို့ ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ (၃၁) ရက်နေ့တွင် သက်တမ်းကုန်ဆုံးခဲ့သည်။ === ၂၀၁၆ - ယနေ့အထိ === [[File:Myanmar election 2015.jpg|thumb|မဲရုံတစ်ရုံတွင် မဲပေးနေကြပုံ]] [[File:Myanmar election 2015 ballot paper.jpg|thumb|မဲလက်မှတ်နှင့် တံဆိပ်တုံး]] ၂၀၁၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်]] က ကြေညာခဲ့သည့် ရလဒ်များအရ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်သည် ပြည်သူ့လွှတ်တော် အမတ်နေရာ ၂၃၈ နေရာ နှင့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် ၃၄၈ နေရာ ရရှိခဲ့ပြီး အစိုးရဖွဲ့နိုင်ရန် လိုအပ်သော အမတ်အရေအတွက်ကို ကျော်လွန်ခဲ့သည်။ အဆိုပါရလဒ်များအရ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အနေဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] တစ်ဦးကို ရွေးချယ်နိုင်ပြီ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |url=http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/17623-nld-wins-absolute-majority-in-parliament.html |title=NLD Wins Absolute Majority in Parliament |work=[[မြန်မာတိုင်း(မ်)]] |date=၁၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၅ |last=Dinmore |first=Guy |access-date=26 February 2016 |archive-date=5 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205084501/http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/17623-nld-wins-absolute-majority-in-parliament.html }}</ref> ==== အမျိုးသားလွှတ်တော် ==== <!-- calcate for seats %: n * 4/3 % --> {{Election Summary net Begin| title = အမျိုးသားလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅}} {{Election Summary net Party| |party = အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် |seats = ၁၃၆ |net = {{increase}}၁၃၂ |votes = |votes % = |seats % = ၆၀.၂၇ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ |seats = ၁၂ |net = {{decrease}}၁၁၂ |votes = |votes % = |seats % = ၅.၃၆ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ |seats = ၁၀ |net = {{increase}}၄ |votes = |votes % = |seats % = ၄.၄၆ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် |seats = ၃ |net = {{increase}}၂ |votes = |votes % = |seats % = ၁.၃၄ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = ဇိုမီးဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် |seats = ၂ |net = {{increase}}၂ |votes = |votes % = |seats % = ၀.၈၉ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = မွန်အမျိုးသားပါတီ |seats = ၁ |net = {{increase}}၁ |votes = |votes % = |seats % = ၀.၄၅ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party =တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ |seats =၁ |net ={{decrease}}၄ |votes = |votes % = |seats % =၀.၄၅ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ် |seats = ၁ |net ={{increase}}၁ |votes = |votes % = |seats % = ၀.၄၅% |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = တအာင်း(ပလောင်)အမျိုးသားပါတီ |seats = ၁ |net = {{increase}}၁ |votes = |votes % = |seats % = ၀.၄၅% |plus/minus = }} {{Election Summary net Other| |party = တစ်သီးပုဂ္ဂလ |seats = ၂ |net ={{increase}}၂ |votes = |votes % = |seats % = ၀.၈၉% |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = မွန်ဒေသလုံးဆိုင်ရာ ဒီမိုကရေစီပါတီ |seats = ၀ |seats % = ၀ |net = {{decrease}}၄ |votes = |votes % = |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ |seats = ၀ |seats % = ၀ |net = {{decrease}}၃ |votes = |votes % = |plus/minus = }} {{Election Summary net Other| |party = အခြား |seats = ၀ |seats % = ၀ |net = {{decrease}}၁၈ |votes = |votes % = |plus/minus = }} {{Election Summary net Other| |party = [[တပ်မတော်|တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်]] |seats = ၅၆ |net = {{steady}} |votes = – |votes % = – |seats % = ၂၅.၀၀ |plus/minus = ၀ }} {| class="wikitable sortable" |- | colspan=2|'''စုစုပေါင်း'''||'''၂၂၄'''|| ||'''၁၀၀'''|| || || |} {{Election box end}} ==== ပြည်သူ့လွှတ်တော် ==== {{Election Summary net Begin| title = ပြည်သူ့လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅}} {{Election Summary net Party| |party = အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် |seats = ၂၅၅ |net = {{increase}}၂၁၈ |votes = |votes % = |seats % = ၅၇.၉၅ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ |seats = ၃၀ |net = {{decrease}}၁၈၂ |votes = |votes % = |seats % = ၆.၈၁ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ |seats = ၁၂ |net = {{increase}}၄ |votes = |votes % = |seats % = ၂.၇၃ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် |seats = ၁၂ |net = {{increase}}၁၂ |votes = |votes % = |seats % = ၂.၇၃ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ် |seats = ၃ |net = {{steady}} |votes = |votes % = |seats % = ၀.၆၈ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = တအာင်း(ပလောင်)အမျိုးသားပါတီ |seats = ၃ |net ={{increase}}၁ |votes = |votes % = |seats % = ၀.၆၈ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = လီဆူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ |seats = ၂ |net ={{increase}}၂ |votes = |votes % = |seats % = ၀.၄၅ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = ဇိုမီးဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် |seats = ၂ |net ={{increase}}၂ |votes = |votes % = |seats % = ၀.၄၅ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = ကချင်ပြည်နယ်ဒီမိုကရေစီပါတီ |seats = ၁ |net ={{steady}} |votes = |votes % = |seats % = ၀.၂၃ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = ကိုးကန့် ဒီမိုကရေစီနှင့် ညီညွတ်ရေးပါတီ |seats = ၁ |net ={{steady}} |votes = |votes % = |seats % = ၀.၂၃ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = ဝ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ |seats = ၁ |net ={{decrease}}၁ |votes = |votes % = |seats % = ၀.၂၃ |plus/minus = }} {{Election Summary net Other| |party = တစ်သီးပုဂ္ဂလ |seats = ၁ |net ={{increase}}၁ |votes = |votes % = |seats % = ၀.၂၃ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ |seats = ၀ |net = {{decrease}}၁၈ |votes = |votes % = |seats % = ၀ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ |seats = ၀ |net = {{decrease}}၁၂ |votes = |votes % = |seats % = ၀ |plus/minus = }} {{Election Summary net Party| |party = မွန်ဒေသလုံးဆိုင်ရာ ဒီမိုကရေစီပါတီ |seats = ၀ |net = {{decrease}}၃ |votes = |votes % = |seats % = ၀ |plus/minus = }} {{Election Summary net Other| |party = အခြား |seats = ၀ |net = {{decrease}}၁၂ |votes = |votes % = |seats % = ၀ |plus/minus = }} {{Election Summary net Other| |party = နယ်မြေမတည်ငြိမ်ခြင်းကြောင့် ရွေးကောက်ပွဲမလုပ်သည့် နေရာများ<ref>{{cite web | url = http://www.theguardian.com/world/2015/nov/11/aung-san-suu-kyi-wins-seat-myanmar-election-results-tallied | title = Myanmar election: Aung San Suu Kyi calls for reconciliation talks with military | author = Oliver Holmes | publisher = The Guardian | date = 2015-11-11 | accessdate = 2015-11-11 }}</ref> |seats = ၇ |net = |votes = |votes % = |seats % = ၁.၅၉ |plus/minus = }} {{Election Summary net Other| |party = [[တပ်မတော်|တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်]] |seats = ၁၁၀ |net = {{steady}} |votes = – |votes % = – |seats % = ၂၅.၀၀ |plus/minus = ၀ }} {| class="wikitable sortable" |- | colspan=2|'''စုစုပေါင်း'''||'''၄၄၀'''|| ||'''၁၁၀'''||'''၁၁၀'''|| || |} {{Election box end}} ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲမှ တင်မြှောက်ခံရသော လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များပါဝင်သော ဒုတိယအကြိမ်လွှတ်တော်ကအစည်းအဝေးကို ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ (၁) ရက်နေ့တွင် စတင်ခေါ်ယူကျင်းပခဲ့သည်။ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် '[[ဝင်းမြင့်၊ ဦး (လွှတ်တော်အမတ်)|ဦးဝင်းမြင့်]]' နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် '[[မန်းဝင်းခိုင်သန်း]]'တို့ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ == တရားစီရင်ရေးကဏ္ဍ == မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားစီရင်ရေးကဏ္ဍမှာ အကန့်အသတ်ဖြင့် ဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှခေတ်က ဥပဒေများနှင့် တရားရေးစနစ်များ ဆက်လက် တည်ရှိသော်လည်း မျှတသော အများပြည်သူရှေ့တွင် တရားစီရင်ခွင့်အာမခံချက် မရှိပေ။ တရားစီရင်ခြင်းကဏ္ဍသည် အုပ်ချုပ်ရေးကဏ္ဍလက်အောက်မှ လွတ်လပ်စွာ သီးခြားရပ်တည်ခြင်းမရှိ။ မြန်မာနိုင်ငံသည် နိုင်ငံတကာခုံရုံး၏ ဩဇာသက်ရောက်မှုကို အကြွင်းမဲ့လက်မခံပါ။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် အရပ်သားအစိုးရတက်လာပြီးနောက်ပိုင်းတွင် တရားစီရင်ရေး ဆိုင်ရာတွင်လည်း ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ == အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ == မြန်မာနိုင်ငံအား တိုင်း ၇ တိုင်းနှင့် ပြည်နယ် ၇ ပြည်နယ် ဟု အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ ၁၄ ခု ခွဲခြားထားသည်။ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းများကို လူမျိုးနွယ်အလိုက် ခွဲခြားထားသည်။ တိုင်း ၇ တိုင်းမှာ [[ဧရာဝတီတိုင်း]]၊ [[ပဲခူးတိုင်း]]၊ [[မကွေးတိုင်း]]၊ [[မန္တလေးတိုင်း]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊ [[တနင်္သာရီတိုင်း]] နှင့် [[ရန်ကုန်တိုင်း]]တို့ ဖြစ်ကြပြီး ပြည်နယ် ၇ ခုမှာ [[ချင်းပြည်နယ်]] ‌၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]] ‌၊ [[ကယားပြည်နယ်‌]]၊ [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ === ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ === ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြခံဥပဒေအရ ရှိရင်းစွဲ တိုင်း (၇) တိုင်းကို တိုင်းဒေသကြီး အဖြစ် ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ပြည်နယ် (၇) ခုကိုတော့ ပြောင်းလဲခဲ့ခြင်းမရှိပေ။ ထို့ပြင် နိုင်ငံတော် သမ္မတ၏ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသော ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ (၁) ခု နှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ/တိုင်း စုစုပေါင်း (၆) ခု ထားရှိသည်။ ==== တိုင်းဒေသကြီးများ ==== # ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး # [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] # မကွေးတိုင်းဒေသကြီး # မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး # စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး # တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး # ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ==== ပြည်နယ်များ ==== # ချင်းပြည်နယ် # ကချင်ပြည်နယ် # ကရင်ပြည်နယ် # ကယားပြည်နယ် # မွန်ပြည်နယ် # ရခိုင်ပြည်နယ် # ရှမ်းပြည်နယ် ==== ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ ==== # နေပြည်တော် ====ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသများနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းများ==== စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းတွင် # နာဂ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းတွင် # ပလောင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ # ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ # ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ # ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ # ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း == မြန်မာနိုင်ငံမှ ပါဝင်သော နိုင်ငံတကာ အဖွဲ.အစည်းများ == #[[အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်| အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ် ADB]] #[[အာဆီယံ | အာဆီယံ ASEAN]] #CCC #CP #United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific (ESCAP) #[[FAO|ကုလသမဂ္ဂ စားနပ်ရိက္ခာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးအဖွဲ့ FAO]] #G-77 #[[IAEA|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဏုမြူစွမ်းအင် အေဂျင်စီ IAEA]] #International Bank for Reconstruction and Development (IBRD) #[[ICAO|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မြို့ပြလေကြောင်းအဖွဲ့ ICAO]] #ICRM #IDA #IFAD #IFC #IFRCS #[[IMF|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့ IMF ]] #IMO #Intelsta #Interpol #[[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အိုလံပစ်ကော်မတီ| အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအိုလံပစ်ကော်မတီ IOC]] #ITU #NAM #OPCW #[[ကုလသမဂ္ဂ]]-UN #UNCTAD #UNESCO #UNIDO #UPU #[[ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့| ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ WHO]] #WMO #[[ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့]]-WTO #BIMSTEC #GMS(Greater Mekong Subregion) == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာ]] * [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)]] * [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေများ]] == ကိုးကား == <references/> [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] t9zb94m5zh9skt6z0jkiu3g7976wee4 0 2639 1044880 1040050 2026-07-29T04:51:41Z Chenzeyan29 141880 /* ဘာသာရေး */ 1044880 wikitext text/x-wiki '''ကရင်လူမျိုး''' (ကညီကလုာ်) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၏တောင်ပေါ်ဒေသ တို့တွင် နေထိုင်ကြသော [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားမိသားစု]]ဝင် [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ် ဘာသာစကား]]ပြော လူမျိုးစုကြီး တစ်စု ဖြစ်သည်။<ref name="Marshall1922">{{cite book |last=Marshall |first=Harry Ignatius |title=The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Sociology |url=https://archive.org/details/karenpeopleburm00marsgoog |year=1922 |publisher=The University Ohio State University |pages=[https://archive.org/details/karenpeopleburm00marsgoog/page/n24 1]–5}}</ref> ကရင်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် တတိယမြောက် လူဦးရေအများဆုံး တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံလူဦးရေ၏ ၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name="CIA-Factbook">{{cite web |title=Burma - The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |website=Central Intelligence Agency |access-date=2026 |archive-date=10 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210210200835/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |url-status=dead }}</ref> {{Infobox ethnic group | group = ကရင်လူမျိုး | flag = [[File:Flag of the Karen National Union.svg|border|200px]] | flag_caption = ကရင် အမျိုးသား အလံတော် | image = A Karen woman.jpg | image_caption = ရိုးရာဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားသော ကရင်အမျိုးသမီးတစ်ဦး | total = ၄,၁၉၁,၀၅၀ | total_ref = | region1 = {{flag|Myanmar}} | pop1 = ၃,၆၀၄,၀၀၀ | ref1 = <ref>{{cite web |title=Largest Ethnic Groups In Myanmar |url=https://www.worldatlas.com/articles/largest-ethnic-groups-in-myanmar-burma.html |website=Worldatlas.com |publisher=Reunion Technology}}</ref> | region2 = {{flag|Thailand}} | pop2 = ၁,၃၅၀,၀၀၀ | ref2 = <ref name="CERD/C/THA/1-3">{{cite book|title=International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination; Reports submitted by States parties under article 9 of the Convention: Thailand|date=28 July 2011|publisher=United Nations Committee on the Elimination of Racial Discrimination|url=http://www.rlpd.go.th/rlpdnew/images/rlpd_1/HRC/CERD%201_3.pdf|access-date=8 October 2016|language=en, th|archive-date=9 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009184727/http://www.rlpd.go.th/rlpdnew/images/rlpd_1/HRC/CERD%201_3.pdf|url-status=dead|page=13}}</ref> | region3 = {{flag|United States}} | pop3 = ၂၁၅,၀၀၀ (၂၀၁၈) | ref3 = <ref>{{cite web|url=https://www.usnews.com/news/best-states/minnesota/articles/2019-08-31/jobs-housing-lure-karen-refugees-to-spread-across-minnesota%3Fcontext%3Damp|title=Jobs and housing lure karen refugees to spread across minnesota|access-date=25 February 2020|archive-date=24 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724063942/https://www.usnews.com/news/best-states/minnesota/articles/2019-08-31/jobs-housing-lure-karen-refugees-to-spread-across-minnesota?context=amp|url-status=dead}}</ref> | region4 = {{flag|Australia}} | pop4 = ၁၁,၀၀၀ | ref4 = <ref>{{cite web |title=Burmese Community Profile |url=https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf |website=dss.gov.au |access-date=28 June 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230905/https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf |archive-date=30 December 2016 |accessdate=16 September 2021 |archivedate=30 December 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161230230905/https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf }}</ref> | region5 = {{flag|Canada}} | pop5 = ၆၀၅၀ | ref5 = <ref name=2016Census>{{citation|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=01&Geo2=PR&Code2=01&Data=Count&SearchText=Canada&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=Ethnic%20origin&TABID=1|title=Census Profile, 2016 Census|publisher=Statistics Canada|date=8 February 2017}}</ref> | region6 = {{flag|India}} ([[ကပ္ပလီကျွန်း|အက်ဒမန်ကျွန်းစု]]) | pop6 = ၂,၅၀၀ | ref6 = <ref name="Maiti">{{cite journal|last1=Maiti|first1=Sameera|title=The Karen – A Lesser Known Community of the Andaman Islands (India)|citeseerx=10.1.1.517.7093}}</ref> | region7 = {{flag|Sweden}} | pop7 =၁,၅၀၀ | ref7 = | rels = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]နှင့် ကရင်ရိုးရာကိုးကွယ်မှု၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] | langs = [[ကရင်ဘာသာစကားများ]]၊ [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]]၊ [[ပိုးကရင်ဘာသာစကားများ|ပိုးကရင်]]၊ [[ကရင်နီဘာသာစကား|ကရင်နီ]]နှင့် [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]] | related = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] | native_name = | native_name_lang = }} [[File:Karen traditional costume.jpg|thumb|ကရင်အမျိုးသား အမျိုးသမီး ရိုးရာဝတ်စုံ]] ကရင်လူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ဘက် နယ်စပ်ဒေသများဖြစ်ကြသော [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[သံလွင်မြစ်]]ဝှမ်းဒေသ၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်းနှင့် [[ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ|ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ]]တို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသကဲ့သို့ ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်ဘက် နယ်စပ်တစ်လျှောက်တွင်လည်း အခြေစိုက် နေထိုင်ကြသည်။<ref name="Lewis1984">{{cite book |last=Lewis |first=Paul |last2=Lewis |first2=Elaine |title=Peoples of the Golden Triangle |url=https://archive.org/details/peoplesofgoldent0000lewi_v6s2 |year=1984 |publisher=Thames and Hudson |isbn=978-0500974728 |pages=[https://archive.org/details/peoplesofgoldent0000lewi_v6s2/page/72 72]–90}}</ref>ကရင်လူမျိုးစုအတွင်း ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများစွာရှိပြီး အဓိကအားဖြင့် တောင်ပေါ်ကရင်နှင့် ကွင်းကရင်ဟူ၍ ခွဲခြားနိုင်ကာ ယင်းတို့အနက် စကောကရင် နှင့် ပိုးကရင် လူမျိုးစုနှစ်ခုမှာ လူဦးရေ အများဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။<ref name="Keyes1979">{{cite book |last=Keyes |first=Charles F. |title=Ethnic Adaptation and Identity: The Karen on the Thai Frontier with Burma |url=https://archive.org/details/ethnicadaptation0000unse |year=1979 |publisher=Institute for the Study of Human Issues |isbn=978-0915980901 |pages=[https://archive.org/details/ethnicadaptation0000unse/page/2 2]–15}}</ref>ကရင်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲနှင့် ကြိုးချည်ပွဲ (လက်ချည်ပွဲ) ဓလေ့တို့သည် လူမျိုးစု၏ စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ပြသသည့် အထင်ကရ ယဉ်ကျေးမှုပွဲတော်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Stern1968">{{cite journal |last=Stern |first=Theodore |title=A People Between: The Karens of Thailand |journal=Journal of Southeast Asian History |volume=9 |issue=2 |year=1968 |pages=300–319}}</ref> [[File:Kayin dance(don dance).jpg|thumb|ကရင်ဒုံးအက]] [[File:Karen Elder (Unsplash).jpg|thumb|ကရင်လူမျိုး]] == သမိုင်းကြောင်း == ကရင်ဒဏ္ဍာရီများအရ ကရင်လူမျိုးများသည် ရှေးဦးစွာ '''"ထီးဆဲ့မဲ့ယွား"''' (သို့မဟုတ်) '''"ထီဆေ့မေ့ယွား"''' ဒေသ၌ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုစကားရပ်၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ "သဲစီးသောချောင်း" (သို့မဟုတ်) "ရေထိုးသဲစီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အလွန်ကျယ်ပြန့်သော သဲကန္တာရကြီးအား မြစ်ချောင်းများ ဖြတ်ကျော်စီးဆင်းရာတွင် ရေနှင့်သဲများ ရောပါစီးဆင်းသွားခြင်းကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ကရင်လူမျိုးအများစုသည် ထိုဒေသမှာ [[ဂိုဘီသဲကန္တာရ]] (Gobi Desert) ကို ဆိုလိုသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထီးဆဲ့မဲ့ယွား ဒေသသို့ မရောက်မီ ရှေးဦးစွာ '''"ထီးဆဲ့မဲ့ဘော"''' (ရေထိုးသဲဝါ) ဒေသသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုကြရာ၊ ၎င်းမှာ သဲနုန်းများကြောင့် အဝါရောင်သန်းနေသော [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] မြောက်ဘက်ရှိ [[မြစ်ဝါမြစ်]] ဒေသ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name=":0">ကရင်၊ ကရင်လူမျိုးနှင့်ယင်းတို့၏ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအချက်အလက်များ</ref> ဤဒေသသည် တိဗက်-ဗမာလူမျိုး များ စတင်ရာဒေသလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ === မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာခြင်း === ရှေးလင်္ကာဟောင်းများဖြစ်သော ''"သက်နှင့်ရခိုင်၊ နှိုင်းပြိုင်တောင်သူ၊ ပျူကမ်းယံယော၊ ထားဝယ်နှောက၊ မျိုးသတ္တ"'' ဟူသော စပ်ဆိုချက်အရ ကရင်လူမျိုးသည် ရှေးဟောင်း '''ကမ်းယံလူမျိုး''' များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟုလည်း ယူဆချက်များ ရှိသည်။ [[မှန်နန်း ရာဇဝင်]]အရ ကမ်းယံလူမျိုးများသည် သံတွဲနှင့် ပြည်မြို့ အနောက်ဘက် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းတစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref>မှန်နန်းရာဇဝင်</ref> ကရင်လူမျိုးများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]]များ ဖြစ်ကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အစောဆုံး ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသော လူမျိုးစုများထဲတွင် တစ်စုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ရွှေ့ပြောင်းလာပုံကို အပိုင်း (၃) ပိုင်းဖြင့် လေ့လာနိုင်သည်။ ကရင်လူမျိုးများ၏ ဘိုးဘေးများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာက [[ဂိုဘီသဲကန္တာရ]] (Gobi Desert) အနီးမှ စတင်ကာ တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်ဟု ကရင်ရိုးရာ ဒဏ္ဍာရီများနှင့် သမိုင်းသုတေသီများက ဆိုသည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]ဒေသသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။<ref name="KHC">{{cite book |title=ကရင်ရာဇဝင် |last=ဦးဘထွန်း |year=၁၉၂၄}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ခန့်မှန်းခြေ အေဒီ (၃) ရာစုမှ (၈) ရာစုအတွင်း လမ်းကြောင်းကြီး (၃) ခုဖြင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="Luce">{{cite book |last=Luce |first=G.H. |title=Phases of Pre-Pagan Burma |year=1985}}</ref>သံလွင်မြစ်ကြောင်းဖြစ်သော အရှေ့ဘက်လမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် [[ကယားပြည်နယ်]]နှင့် [[ကရင်ပြည်နယ်]] တောင်တန်းဒေသများသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသကဲ့သို့ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း မြောက်ဘက်မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းဒေသများသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သူများနှင့် စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် နေထိုင်အခြေချသူများလည်းရှိသည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင် ဒေါက်တာလုစ် (G.H. Luce) ၏ အဆိုအရ ကရင်လူမျိုးများသည် [[ပျူ လူမျိုး|ပျူ]] နှင့် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]တို့ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အထွန်းကားဆုံးအချိန်များ၌ပင် အခြေချနေထိုင်ပြီး ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ ၎င်းတို့သည် ဗမာလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ အလုံးအရင်းနှင့် မဝင်ရောက်မီကပင် ရောက်ရှိနေကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref name="Smith">{{cite book |last=Smith |first=Martin |title=Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity |url=https://archive.org/details/burmainsurgencyp0000smit |year=1991}}</ref> ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် ပေါ်ထွက်လာသည့် ပင်းယခေတ်နှင့် [[အင်းဝခေတ်]]များတွင် ကရင်လူမျိုးများသည် အလယ်ပိုင်းမြေပြန့်ဒေသများမှ တောင်ဘက် ပဲခူးရိုးမ၊ စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းနှင့် သံလွင်မြစ်ဝှမ်း (ကရင်ပြည်နယ်နှင့် မွန်ပြည်နယ်စပ်) ဒေသများသို့ ပိုမိုရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။ အင်းဝနှင့် ဟံသာဝတီတို့ နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်စစ် ဖြစ်ပွားနေသည့် ကာလအတွင်း ကရင်ကျေးရွာများသည် တောင်ဘက် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသနှင့် တောင်တန်းဒေသများတွင် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Fernquist2006">Fernquist, Jon (2006). "Crucible of War: Burma and the Ming in the Tai Frontier (1382-1454)". ''SOAS Bulletin of Burma Research''.</ref> === တောင်ငူခေတ် (၁၆ ရာစု) === [[တောင်ငူခေတ်]] (အထူးသဖြင့် မင်းကြီးညိုနှင့် တပင်ရွှေထီးမင်းတို့လက်ထက်) တွင် [[တောင်ငူမြို့]] ပတ်ဝန်းကျင်၌ ကရင်လူမျိုးများသည် အများအပြား အခြေချနေထိုင်လျက်ရှိသည်။ တောင်ငူမင်းဆက်များ၏ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများနှင့် အင်ပါယာတည်ထောင်မှုများတွင် ဒေသခံကရင်တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ကရင်ရဲမက်များအဖြစ် ပါဝင်အမှုထမ်းခဲ့ကြသည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma''. London: Longmans.</ref> တပင်ရွှေထီးနှင့် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးတို့ ဟံသာဝတီပဲခူးကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်တွင်လည်း အောက်မြန်မာပြည်ရှိ ကရင်လူမျိုးများသည် အခွန်အတုတ်ပေးဆောင်ခြင်းနှင့် စစ်မှုထမ်းခြင်းတို့ဖြင့် အင်ပါယာအတွင်း အရေးပါသော လူဦးရေအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003"/> === ညောင်ရမ်းခေတ် (၁၇-၁၈ ရာစု) === ညောင်ရမ်းခေတ် (ဒုတိယ တောင်ငူမင်းဆက်) တွင် တော်ဝင်မှတ်တမ်းများနှင့် "အမိန့်တော်ပြန်တမ်း" များ၌ ကရင်လူမျိုးများ၏ အခန်းကဏ္ဍကို ပိုမိုထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်။ အင်းဝနေပြည်တော်အစိုးရသည် အောက်မြန်မာပြည် ရေမြေကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် ကရင်စော်ကဲ သို့မဟုတ် ကရင်သူကြီးများကို တရားဝင်ခန့်အပ်၍ ဒေသတွင်းကို သွယ်ဝိုက်အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ကရင်လူမျိုးများသည် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် သစ်တောထွက်ပစ္စည်း (ဥပမာ - ဖာလာ၊ ပျားဖယောင်းနှင့် ဆင်စွယ်) များကို အင်းဝဘုရင်ထံ အဓိက အခွန်တော်အဖြစ် ဆက်သခဲ့ကြရသည်။<ref name="Lieberman1984">Lieberman, Victor (1984). ''Burmese Administrative Cycles: An Anarchy and Diaspora, c. 1580-1760''. Princeton University Press.</ref> === ကုန်းဘောင်ခေတ် (၁၈-၁၉ ရာစု) === [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် ကရင်လူမျိုးများနှင့် ပြည်မအစိုးရအကြား ဆက်ဆံရေးမှာ ပိုမိုနီးကပ်လာသလို တင်းမာမှုအချို့လည်း ရှိခဲ့သည်။ အလောင်းမင်းတရား၏ ဟံသာဝတီကို သိမ်းပိုက်သည့် စစ်ပွဲများအတွင်း ကရင်တပ်ဖွဲ့အချို့သည် မွန်တို့ဘက်မှ ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးအောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရား (ဗဒုံမင်း) လက်ထက်တွင် ကရင်လူမျိုးများအပေါ် အခွန်ကောက်ခံမှုစနစ်ကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။<ref name="Cady1958">Cady, John F. (1958). ''A History of Modern Burma''. Cornell University Press.</ref> အင်္ဂလိပ်-မြန်မာပထမစစ်ပွဲ (၁၈၂၄) ပြီးနောက် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီ]]ဒေသကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ ကရင်လူမျိုး အများအပြားမှာ ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရေးအောက်သို့ စတင်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ခရစ်ယာန်သာသနာပြုလုပ်ငန်းများ စတင်ထွန်းကားလာခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာဒုတိယစစ်ပွဲ (၁၈၅၂) တွင် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းတစ်ခုလုံး ဗြိတိသျှလက်အောက်ကျရောက်သွားချိန်တွင်မူ ကရင်လူမျိုးအများစုသည် ကိုလိုနီအစိုးရနှင့် ပိုမိုပူးပေါင်းကာ ပြည်မအုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ကွဲပြားသော နိုင်ငံရေးလမ်းကြောင်းပေါ်သို့ စတင်ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref><ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> === ကိုလိုနီခေတ်နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် === [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဗြိတိသျှ]]တို့ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ကရင်လူမျိုးအများစုမှာ ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ စစ်တပ်နှင့် အရပ်ဘက် ဝန်ထမ်းများအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြပြီး အမေရိကန် နှစ်ခြင်းသာသနာပြုအဖွဲ့ ၏ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကြောင့် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ကိုးကွယ်သူ လျင်မြန်စွာ များပြားလာခဲ့သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref> ဗြိတိသျှတို့၏ "သွေးခွဲအုပ်ချုပ်ရေး" စနစ်နှင့် စစ်တပ်အတွင်း ဗမာလူမျိုးများထက် တိုင်းရင်းသားလူနည်းစုများကို ပိုမိုဦးစားပေး ခေါ်ယူခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကိုလိုနီခေတ်တစ်လျှောက်တွင် ကရင်နှင့် ဗမာလူမျိုးစုအကြား နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုရေး သံသယစိတ်များ တဖြည်းဖြည်း ကြီးထွားလာခဲ့သည်။<ref name="Callahan2003">Callahan, Mary P. (2003). ''Making Enemies: War and State Building in Burma''. Cornell University Press.</ref> [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း ဖက်ဆစ်ဂျပန်တပ်မတော်သည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သော [[ဘီအိုင်အေ]] (Burma Independence Army - BIA) မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်နှင့်အတူ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ မဟာဗျူဟာမြောက် ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ဤအခြေအနေတွင် ဗြိတိသျှအစိုးရအပေါ် သစ္စာစောင့်သိခဲ့သည့် ကရင်တပ်ဖွဲ့ဝင်အချို့နှင့် လွတ်လပ်ရေးအတွက် ဂျပန်နှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည့် ဘီအိုင်အေ တပ်ဖွဲ့ဝင်အချို့အကြား ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း၌ သံသယများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရာမှ သွေးထွက်သံယို အထိကရုဏ်းများအထိ ကူးစက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> အထူးသဖြင့် ၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ မတ်လနှင့် ဧပြီလအတွင်း [[မြောင်းမြမြို့]]၊ [[လပွတ္တာမြို့]]၊ ကန်ကြီးထောင့်နှင့် [[ဝါးခယ်မမြို့]] တစ်ဝိုက်တွင် အဆိုးရွားဆုံးသော ကရင်-ဗမာ အထိကရုဏ်းများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဟောင်း ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင် စောဖေသာနှင့် ၎င်း၏ မိသားစုဝင်များ မြောင်းမြမြို့တွင် သတ်ဖြတ်ခြင်းခံခဲ့ရပြီးနောက် နှစ်ဖက်လူမျိုးစုအကြား ကလဲ့စားချေ တိုက်ခိုက်မှုများ ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ ဤပဋိပက္ခများအတွင်း ကရင်ရွာများနှင့် ဗမာရွာပေါင်းများစွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခြင်း ခံခဲ့ရပြီး လူပေါင်းထောင်ချီ၍ အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။<ref name="Guyot1978">Guyot, Dorothy (1978). "The Karen Historical Narrative". ''In: An Asis of Minorities''. London: Macmillan.</ref><ref name="Cady1958">Cady, John F. (1958). ''A History of Modern Burma''. Cornell University Press.</ref> အခြေအနေများ ပိုမိုဆိုးရွားမလာစေရန်အတွက် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ကိုယ်တိုင် ဘီအိုင်အေ (BIA) တပ်ဖွဲ့များကို စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းကွပ်ကဲခဲ့ပြီး ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ကြသော စောစံစီဖိုး၊ ဆရာသာဒင် တို့နှင့် မြောင်းမြမြို့သို့ ကိုယ်တိုင်သွားရောက်ကာ ကရင်-ဗမာ ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးနှင့် စေ့စပ်ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="MaungMaung1969">Maung Maung, Dr. (1969). ''Burma's Constitution''. The Hague: Martinus Nijhoff.</ref> ၎င်းနောက် ဘီအိုင်အေတပ်ကို ဖျက်သိမ်း၍ ဘီဒီအေ (Burma Defense Army) အဖြစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းသောအခါ ကရင်အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးတပ်ရင်း (Karen Battalion) ကို သီးခြားဖွဲ့စည်းပေးခဲ့ပြီး ကရင်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သူ စောကြာဒိုးကို ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့်ဖြင့် ခန့်အပ်ကာ အပြန်အလှန် ယုံကြည်မှုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။<ref name="Callahan2003"/> စစ်ပွဲနှောင်းပိုင်းကာလ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တို့၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုကို သိရှိလာသောအခါတွင် ကရင်တပ်ဖွဲ့များသည် မဟာမိတ်တပ်များ (အထူးသဖြင့် ဗြိတိသျှ Force 136) နှင့် ကုန်းတွင်းပိုင်းမှ ချိတ်ဆက်၍ ဂျပန်တို့ကို ပြောက်ကျားစနစ်ဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် [[ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး]]ကြီး စတင်သောအခါ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သော ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ချုပ် ([[ဖဆပလ]]) အတွင်းသို့ ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်များလည်း ပူးပေါင်းပါဝင်လာခဲ့ပြီး ကရင်နှင့် ဗမာတပ်ဖွဲ့များ လက်တွဲကာ ဖက်ဆစ်ဂျပန်များကို မြန်မာ့မြေပေါ်မှ အောင်မြင်စွာ မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1991"/><ref name="Nu1954">Nu, Thakin (1954). ''Burma Under the Japanese''. Macmillan.</ref> === အောင်ဆန်း-အက်တလီစာချုပ်နှင့် ကရင်အမျိုးသားတို့၏ သဘောထား === ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့၌ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]နှင့် ဗြိတိသျှဝန်ကြီးချုပ် ကလဲမင့်အက်တလီ (Clement Attlee) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို တစ်နှစ်အတွင်း လွတ်လပ်ရေးပေးရန် "အောင်ဆန်း-အက်တလီ စာချုပ်" ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> သို့သော် အဆိုပါစာချုပ်၌ ကရင်အမျိုးသားများ လိုလားတောင့်တနေသည့် သီးခြား "ကရင်ပြည်နယ်" ထူထောင်ခွင့်နှင့် ပတ်သက်၍ တိကျသေချာသော အာမခံချက်များ ပါဝင်မလာခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် ဗြိတိသျှတို့အနေဖြင့် ကရင်တို့၏ သစ္စာစောင့်သိမှုကို မျက်ကွယ်ပြုကာ ဗမာကိုယ်စားလှယ်များနှင့်သာ အလျင်စလို သဘောတူညီခဲ့သည်ဟု ကရင်ခေါင်းဆောင်များက ယူဆခဲ့ကြသည်။<ref name="Walinsky1962">Walinsky, Louis J. (1962). ''Economic Development in Burma 1951-1960''. New York: Twentieth Century Fund.</ref> ဤစာချုပ်အပေါ် မကျေနပ်မှုကြောင့် ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် (KNA)၊ ဗုဒ္ဓဘာသာကရင်အဖွဲ့ (BKBA)၊ ကရင်ဗဟိုအဖွဲ့ (KCO) နှင့် ကရင်လူငယ်အဖွဲ့ (KYO) တို့ ပူးပေါင်းကာ [[ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး]] (Karen National Union - KNU) ကို မဟာမိတ်အဖွဲ့အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး စောဘဦးကြီးက ပထမဦးဆုံး ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ KNU သည် အောင်ဆန်း-အက်တလီစာချုပ်ကို ကန့်ကွက်သည့်အနေဖြင့် ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ကျင်းပခဲ့သော တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲကို လုံးဝသပိတ်မှောက်ခဲ့သည်။<ref name="Smith1991"/> === ၁၉၄၈ ခုနှစ် ကရင်လူထုအုံကြွမှုကြီး === မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိရန် တစ်လအလို ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် KNU သည် ကရင်အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ (Karen National Defence Organisation - KNDO) ကို အရံလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်နေ့တွင် KNU က ဖဆပလ အစိုးရထံ "ကရင်ပြည် ပြန်ပေးရန်" တရားဝင်စာရေးသား တောင်းဆိုခဲ့ပြီး တစ်လအတွင်း အကြောင်းပြန်ရန် ရာဇသံပေးခဲ့သည်။<ref name="Smith1991"/> [[File:Saw Ba U Gyi.jpg|thumb|right|130px|KNU ဥက္ကဋ္ဌ စောဘဦးကြီး (၁၉၀၅–၁၉၅၀)]] တောင်းဆိုချက်ကို လူထုအင်အားဖြင့် ပြသရန်အတွက် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်တစ်ပြည်လုံးရှိ ကရင်အမျိုးသားများ မြို့ပေါ်တက်၍ ကရင်လူထုဆန္ဒပြပွဲကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ အောက်မြန်မာပြည် ကရင်အများစုရှိရာ ဒေသများတွင်သာမက မြောက်ဘက်မြစ်ကြီးနားမှ တောင်ဘက် မြိတ်မြို့အထိ၊ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် နမ့်ခမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ လားရှိုး၊ တောင်ကြီး၊ ကျိုင်းတုံ၊ မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် မိတ္ထီလာ၊ ချောက်၊ ရေနံချောင်း စသည်ဖြင့် တစ်ပြည်လုံးတွင် ဆန္ဒပြကြသည်။ ဖဆပလမှလည်း ခြိမ်းခြောက်နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်းကို အမျိုးမျိုးပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်း အမျိုးမျိုးကြားမှ ကရင်တစ်မျိုးသားလုံး ၂ ရက်၊ ၃ ရက် ခရီးများချီတက်၍ ဆန္ဒပြရာ ကရင်အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးပေါင်း (၄) သိန်းကျော် အသံတိတ် ဆန္ဒပြ၍ ထိုနေ့ရက်အထိ မြန်မာပြည်သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံး ဆန္ဒပြပွဲဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="MahnLinn2013">မန်းလင်းမြတ်ကျော်။ (၂၀၁၃)။ ''ကရင့်ရိုးရာ သုတပဒေသာ''။ ရန်ကုန်။</ref> ကရင်အမျိုးသားများသည် အောက်ပါ ကြွေးကြော်သံ (၄) ချက်ဖြင့် ချီတက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည် - # ကရင်ပြည်ချက်ချင်းပေး။ # ကရင်တစ်ကျပ် ဗမာတစ်ကျပ် ချက်ချင်းပြ။ # လူမျိုးရေးအဓိကရုဏ်း အလိုမရှိ။ # ပြည်တွင်းစစ် ချက်ချင်းရပ်။<ref name="Smith1991"/> === လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခ စတင်ခြင်း (၁၉၄၉ မှ နှစ်ရှည်စစ်ပွဲများ) === ဖဆပလအစိုးရနှင့် KNU တို့အကြား နိုင်ငံရေးအရ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများ ပျက်ပြားခဲ့ပြီးနောက်၊ ပြည်မတွင် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (ဗကပ) တောခိုမှု၊ အစိုးရဘက်မှ ကရင်သစ္စာတော်ခံတပ်များကို သံသယဝင်မှုများနှင့် ဗမာပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့ (PMP) နှင့် KNDO တို့အကြား ဒေသတွင်း ပွတ်တိုက်မှုများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ခရစ္စမတ်အကြိုညတွင် [[ပုသိမ်မြို့]]၌ ကရင်ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် လူမျိုးရေးတင်းမာမှုသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။<ref name="Callahan2003">Callahan, Mary P. (2003). ''Making Enemies: War and State Building in Burma''. Cornell University Press.</ref> ၁၉၄၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ဖဆပလအစိုးရက KNDO ကို မတရားအသင်းအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး ကရင်သေနတ်ကိုင်တပ်ရင်းများမှ စစ်ဦးစီးချုပ် [[စမစ်ဒွန်း]] (General Smith Dun) ကို ရာထူးမှ အနားပေးခဲ့သည်။ ထိုနေ့မှစ၍ ကရင်အမျိုးသားများ၏ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးသည် တရားဝင် စတင်ခဲ့ပြီး KNDO တပ်ဖွဲ့များသည် [[အင်းစိန်မြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ကာ ရန်ကုန်မြို့အနီးအထိ ချီတက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ရန်ကုန်အစိုးရ သက်တမ်းမှာ ရက်ပိုင်းမျှသာ လိုတော့သည်ဟု ထင်မှတ်ရလောက်အောင် ပြင်းထန်ခဲ့သော်လည်း အစိုးရဘက်မှ ပြန်လည်ခုခံနိုင်ခဲ့သဖြင့် ကရင်တပ်ဖွဲ့များသည် နယ်စပ်တောင်တန်းဒေသများသို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် KNU ဥက္ကဋ္ဌ စောဘဦးကြီးသည် ကော့ကရိတ်မြို့အနီး ထောကော်ကိုးရွာတွင် ကျဆုံးခဲ့ရသည်။<ref name="Smith1991"/> === ခေတ်သစ်ငြိမ်းချမ်းရေး ကြိုးပမ်းမှုများနှင့် လက်ရှိအခြေအနေ === ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ဖဆပလအစိုးရက [[ကရင်ပြည်နယ်]] (ယခု ကရင်ပြည်နယ်) ကို စတင်ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော်လည်း KNU က တောင်းဆိုသည့် နယ်မြေဧရိယာနှင့် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် အပြည့်အဝမရရှိသဖြင့် လက်နက်ကိုင်စစ်ပွဲမှာ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်ခဲ့သော စစ်ပွဲများအတွင်း ကရင်ပြည်သူ ထောင်ပေါင်းများစွာသည် ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ ဒုက္ခသည်စခန်းများသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။<ref name="South2008">South, Ashley (2008). ''Ethnic Politics in Burma: States of Conflict''. London: Routledge.</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် KNU သည် ဦးသိန်းစိန်အစိုးရနှင့် ပဏာမအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး၊ ၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ် ([[NCA]]) တွင် ပါဝင်လက်မှတ်ရေးထိုးကာ နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းဖြင့် ဆွေးနွေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။<ref name="Irrawaddy2015">"Myanmar Signs Historic Ceasefire Deal With Eight Ethnic Armies". (2015). ''The Irrawaddy''.</ref> သို့သော်လည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင် နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှုများ ပျက်ပြားသွားခဲ့ပြီး KNU သည် အာဏာသိမ်းမှုကို ပြင်းထန်စွာ ဆန့်ကျင်ကာ နွေဦးတော်လှန်ရေးမှ [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|PDF]] တပ်ဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် KNU/KNLA ပူးပေါင်းတပ်များသည် ၎င်းတို့၏ ထိန်းချုပ်နယ်မြေဖြစ်သော ကရင်ပြည်နယ်အတွင်း (ဥပမာ- ဖာပွန်၊ ကော့ကရိတ်၊ မြဝတီ တစ်ဝိုက်) နှင့် မွန်ပြည်နယ်၊ ပဲခူးတိုင်း နယ်စပ်များတွင် စစ်ကောင်စီတပ်များနှင့် ပြင်းထန်သော စစ်ပွဲများကို ဆက်လက်ဆင်နွှဲလျက်ရှိပြီး ကရင်အမျိုးသားတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်နှင့် ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ရရှိရေးအတွက် ယနေ့တိုင် တိုက်ပွဲဝင်နေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Janes2024">"Insnsc: Karen National Union operations and political update". (2024). ''Jane's Defence Weekly''.</ref> == ဘာသာရေး == [[ကရင်လူမျိုး]] အများစုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] သို့မဟုတ် ရိုးရာနတ် ကိုးကွယ်မှုကို ယုံကြည်ကြသည်။ [[ပိုးကရင်]] အများစုသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ပိုမို ကိုးကွယ်ကြပြီး [[စကောကရင်]] လူမျိုးများတွင်မူ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ရိုးရာနတ် ကိုးကွယ်မှုအပြင် ခရစ်ယာန်ဘာသာ ကိုးကွယ်သူများကိုပါ အများအပြား တွေ့ရှိရသည်။ ကရင်လူမျိုး စုစုပေါင်း၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ ထို့ပြင် [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] ကိုးကွယ်သည့် ကရင်မွတ်စလင် (အများအားဖြင့် ကရင်အမျိုးသမီးများနှင့် အိန္ဒိယနွယ်ဖွား မွတ်စလင်များ ထိမ်းမြားလက်ထပ်ရာမှ ဆင်းသက်လာသူများ) အနည်းငယ်လည်း ရှိကြသည်။<ref name="kbddf">{{cite web|title=The Karen People|website=Karen Culture and Social Support Foundation|url=https://kcssf.org.au/about-us/the-karen-people/|access-date=28 November 2018|date=20 December 2015|archive-date=13 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240313005747/https://kcssf.org.au/about-us/the-karen-people/}}</ref><ref name="Keenan">{{cite journal|last=Keenan|first=Paul|url=http://burmalibrary.org/docskaren/Karen%20Heritage%20Web/pdf/Faith.pdf |title=Faith at a Crossroads; Religions and Beliefs of the Karen People of Burma|journal=Karen Heritage|volume= 1|issue=1}}</ref><ref name="auto">{{Cite web|url=https://minorityrights.org/minorities/karen/|title=Karen|date=19 June 2015|website=Minority Rights Group}}</ref><ref>{{Cite web |title=Religion |url=https://mnkaren.org/history-culture/karen-culture/religion/ |access-date=2026-02-08 |website=Karen Organization of Minnesota |language=en}}</ref> == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များ == [[ကရင်လူမျိုး]]များသည် ဘာသာစကားဗေဒအရ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်–တိဗက်ဘာသာမိသားစု]]ဝင် [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ်ဘာသာစကား]]အုပ်စုတွင် ပါဝင်သော်လည်း၊ မနုဿဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ဆိုင်ရာ သုတေသနပြုချက်များအရ အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသခံများနှင့် ပေါင်းစပ်မှုရှိသော ထူးခြားသည့် ဗီဇလက္ခဏာများကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။<ref name="Kutanan2018">Kutanan, W., et al. (2018). "Genetic structure of Thais and Austroasiatic groups from Northeast Thailand". ''Journal of Human Genetics'', 63(4), 487–501.</ref> ကရင်အမျိုးသားများ၏ Y-DNA ကို လေ့လာသည့်အခါ အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်တွင် အများဆုံးတွေ့ရလေ့ရှိသည့် Haplogroup O (O-M175) အုပ်စုခွဲများကို အဓိကတွေ့ရှိရသည်။<ref name="Weerachayaphorn">Weerachayaphorn, S., et al. (2021). "The maternal and paternal genetic history of the Karenic-speaking peoples in Thailand". ''Scientific Reports'', 11, 12345.</ref> ကရင်မျိုးနွယ်စုကြီးအတွင်း အဓိကအစုအဖွဲ့များဖြစ်ကြသော [[စကောကရင်]] (Sgaw Karen) နှင့် [[ပိုးကရင်]] (Pwo Karen) တို့အကြား လူဦးရေဗီဇဗေဒအရ စိတ်ဝင်စားဖွယ် ကွဲပြားမှုများကို တွေ့ရှိရသည်။ ဖခင်ဘက်မှဆင်းသက်သော Y-DNA လေ့လာချက်များအရ စကောကရင်များသည် မူလမြောက်ပိုင်း တရုတ်-တိဗက်ရင်းမြစ်ဖြစ်သည့် Haplogroup O2 (O-M122) ဗီဇလက္ခဏာကို ပိုမိုမြင့်မားစွာ ထိန်းသိမ်းထားကြသဖြင့် မူလရင်းမြစ်အုပ်စုများနှင့် ပိုမိုနီးစပ်မှုရှိသည်။ အပြန်အလှန်အားဖြင့် ပိုးကရင်များသည် ဒေသခံအရှေ့တောင်အာရှသားများနှင့် ကာလရှည်ကြာ ပိုမိုနီးကပ်စွာ ထိတွေ့ရောနှောမှုရှိခဲ့သဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှဌာနေ (ဩစထရိုအေးရှက်တစ်နွယ်ဝင်) ဗီဇသက်ရောက်မှုဖြစ်သော Haplogroup O1b1-M95 ဗီဇအချိုးအစား ပိုမိုထင်ရှားစွာ ပါဝင်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2020">Kutanan, W., et al. (2020). "Language shift and shifting identities in Northern Thailand: Linguistic and genetic viewpoints on the Karenic-speaking groups". ''American Journal of Physical Anthropology'', 172(2), 263–278.</ref> ထို့ပြင် မိခင်ဘက်မှဆင်းသက်သော မီတိုကွန်ဒြီးယား DNA (mtDNA) ကွဲပြားမှုကို လေ့လာရာတွင်လည်း ပိုးကရင်များသည် စကောကရင်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက မွန်-ခမာ (Mon-Khmer) စကားပြော ဌာနေလူမျိုးစုများနှင့် မိခင်ဘက်မှ ဗီဇစီးဆင်းမှု (Maternal Gene Flow) ပိုမိုထင်ရှားစွာ ရှိခဲ့ကြောင်း ဗီဇအနီးစပ်ဆုံး တည်ဆောက်ပုံအရ သုတေသီများက ထောက်ပြထားကြသည်။<ref name="Kutanan2020"/><ref name="Weerachayaphorn"/> ဖခင်ဘက်မှဆင်းသက်သော ဗီဇလေ့လာမှုများအရ ကရင်လူမျိုးများနှင့် [[ဗမာလူမျိုး]]များသည် တရုတ်-တိဗက်ရင်းမြစ်ချင်း တူညီကြသော်လည်း ဗီဇဖွဲ့စည်းပုံ အချိုးအစားတွင် ကွဲပြားမှုရှိသည်။ ဗမာလူမျိုးများသည် မြောက်ပိုင်းတိဗက်-ဗမာ ရင်းမြစ် ဗီဇလက္ခဏာ (Haplogroup O2 အုပ်စုခွဲများ) ပိုမိုအားကောင်းပြီး ကရင်လူမျိုးများထက် မြောက်ပိုင်းအုပ်စုများ(ဥပမာ-လီဆူ၊တိဗက် နှင့် အခြားကချင်အုပ်စုဝင်များ) နှင့် ပိုမိုနီးစပ်မှုရှိသည်။ အပြန်အလှန်အားဖြင့် ကရင်လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှဒေသခံ ဗီဇသက်ရောက်မှု (O-M95) ပိုမိုပါဝင်နေသဖြင့်၊ ဗမာလူမျိုးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ဒေသခံအရှေ့တောင်အာရှသား ဗီဇလက္ခဏာ ပိုမိုရောနှောပါဝင်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="vanDriem2020">van Driem, G. (2020). ''The Tale of Genomic and Linguistic Co-Evolution in Mainland Southeast Asia''. Brill.</ref> မိခင်ဘက်မှဆင်းသက်သော ကရင်လူမျိုးများ၏ မီတိုကွန်ဒြီးယား DNA (mtDNA) ကို လေ့လာမှုများအရ Haplogroup B5a, F1a, နှင့် M7b တို့ အများဆုံးဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Weerachayaphorn"/> ဤမိခင်ဘက်မှဆင်းသက်သော ဗီဇအုပ်စုများသည် တရုတ်တောင်ပိုင်း၊ မြန်မာနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတစ်ဝိုက်ရှိ အခြားသော ဒေသခံအုပ်စုများနှင့် နီးစပ်မှုရှိပြီး၊ ကရင်လူမျိုးစုများသည် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်စဉ်ကာလတစ်လျှောက် မိခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇစီးဆင်းမှုအားဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသခံများနှင့် ပိုမိုနီးစပ်စွာ ပေါင်းစပ်သွားခဲ့ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။<ref name="vanDriem2020"/> မျိုးရိုးဗီဇသိပ္ပံ သုတေသနပြုချက်များအရ ကရင်လူမျိုးများ၏ ဗီဇသည် သမိုင်းတစ်လျှောက် [[ဧရာဝတီမြစ်]]နှင့် [[သံလွင်မြစ်]] လမ်းကြောင်းများအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြစဉ်အတွင်း အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းပတ်ဒေသရှိ အခြားသော လူမျိုးစုများနှင့် နီးကပ်စွာ ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း ပြသနေသည်။ ထို့ကြောင့် ကရင်လူမျိုးများသည် ဘာသာစကားအရ တရုတ်-တိဗက်မိသားစုဝင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း၊ ဗီဇအရမူ မူလအရှေ့အာရှရင်းမြစ်နှင့် ဒေသခံအရှေ့တောင်အာရှ မျိုးရိုးဗီဇလက္ခဏာနှစ်ခု မျှတစွာ ပေါင်းစည်းဖြစ်တည်နေသည့် လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု လူဦးရေဗီဇဗေဒ (Population Genetics) အရ ကောက်ချက်ချနိုင်ပါသည်။<ref name="Weerachayaphorn"/><ref name="vanDriem2020"/> == လူမျိုးစုများ == ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသော ကရင်လူမျိုး (၁၁) မျိုးရှိသည်။<ref name="pyithu">{{Cite web |title=တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးနှင့်ပတ်သက်၍ မည်သည့်အစိုးရလက်ထက်တွင် စာရင်းပြုစုပြီး ရရှိလာခဲ့သည်နှင့် စပ်လျဉ်းသည့်မေးခွန်း |url=https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 |accessdate=3 February 2020 |archivedate=3 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200203155307/https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 }}</ref><ref>{{cite news|last=Gamanii|title=135: Counting Races in Burma|url=http://www.shanland.org/index.php?option=com_content&view=article&id=4965:135-counting-races-in-burma&catid=115:opinions&Itemid=308|accessdate=26 August 2013|newspaper=Shan Herald|date=25 September 2012|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20140509103524/http://www.shanland.org/index.php?option=com_content&view=article&id=4965:135-counting-races-in-burma&catid=115:opinions&Itemid=308|archivedate=9 May 2014|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite web |title=Composition of the Different Ethnic Groups |url=http://www.embassyofmyanmar.be/ABOUT/ethnicgroups.htm |accessdate=3 February 2020 |archivedate=10 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200410075744/https://www.embassyofmyanmar.be/ABOUT/ethnicgroups.htm }}</ref> :၁။ [[ကရင်လူမျိုး]] :၂။ [[စကောကရင်လူမျိုး]] :၃။ [[ပိုးကရင်လူမျိုး]] :၄။ [[ပလေကီးလူမျိုး]] (ပလေချီး) :၅။ [[ဘွဲလူမျိုး]] :၆။ [[တလှေပွာလူမျိုး]] (တလှေပွား) :၇။ [[မောနေပွားလူမျိုး]] :၈။ [[မိုးပွလူမျိုး]] (မိုးပွား) :၉။ [[ပကူးလူမျိုး]] :၁၀။[[ကရင်ဖြူလူမျိုး]] (ဂေဘားကရင်) :၁၁။[[မွန်ကရင်လူမျိုး]] (စာဖြူ) ကရင်လူမျိုးတွင် စကောကရင် နှင့် ပိုးကရင် ဟူ၍ အဓိကလူမျိုးစုကြီး ၂ စုရှိသည်။ ထိုလူမျိုးစုကြီး ၂ စုမှာ ဓလေ့စရိုက် နှင့် အသုံးပြုသော ဘာသာစကားတွင် ကွဲပြားခြားနားမှုများရှိသည်။ ကရင်မျိုးနွယ်စုတွင် အဓိကမျိုးနွယ်စုဖြစ်သော ပိုးကရင် (အရှေ့ပိုး နှင့် အနောက်ပိုးကရင်) နှင့် စကောကရင်သာမက ပကူးကရင်၊ ဘွဲကရင်၊ ဂေခိုကရင်၊ ဂေဘားကရင်၊ မောနေပွားကရင်၊ ကရင်ဖြူ၊ ထူးကလိဘောင်ကရင်၊ တလှေပွာကရင်၊ ပလေကီးကရင် စသည့်မျိုးနွယ်စုများသည်လည်း ကရင်လူမျိုးစုအုပ်စုဝင်ထဲတွင်ပါဝင်သည်။ စကောကရင်လူမျိုးများသည် ယောက်ျားလေးများ၏ အမည်ရှေ့တွင် "စော" တပ်၍ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြပြီး မိန်းကလေးအမည်ရှေ့တွင် "နော်" တပ်၍ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြသည်။ ပိုးကရင်လူမျိုးအနက် အရှေ့ပိုးကရင်များ၏ အမည်ရှေ့တွင် အမျိုးသားဆိုပါက "စော" နှင့် "မန်း" ထည့်၍ အမျိုးသမီး အမည်ရှေ့တွင် "နန်း" တပ်၍ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြသည်။ အနောက်ပိုးကရင်များ၏ အမည်ရှေ့တွင်မူ အသက်အလိုက် အမျိုးသားဆိုပါက "စ" နှင့် "မန်း" ထည့်၍ ခေါ်ပြီး အမျိုးသမီး အမည်ရှေ့တွင် "နန့်" တပ်၍ ခေါ်‌လေ့ရှိကြသည်။ == ယဉ်ကျေးမှု == {{main|ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့}} "ဒေါကလု" ခေါ် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (Karen National Association - KNA) သည် မြန်မာနိုင်ငံရေး အစည်းအရုံးများ မပေါ်ပေါက်မီ ၁၈၈၁ ခုနှစ်ကစ၍ [[သံပြာ၊ တီ၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာတီသံပြာ]]၊ ဦးလူနီ (ဆစ်ဒနီလူနီ၏ဖခင်)၊ ဒေါက်တာမြတ်စံ၊ ဦးစံလုံးနှင့် အခြားသော ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီးများက တည်ထောင်ခဲ့သော အစည်းအရုံးကြီးဖြစ်သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref> ဒေါက်တာတီသံပြာ (M.A.D.D.) သည် "ဒေါကလု" ၏ ပထမဦးဆုံး ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်၍ စောဘမောင် (Bar-at-Law) သည် အင်္ဂလိပ်များ မြန်မာပြည်မှ ဆုတ်ခွာသွားသည်အထိ နောက်ဆုံး ဥက္ကဋ္ဌတစ်ဦး ဖြစ်၏။<ref name="SanCrombie1919">San C. Po, Dr. (1919). ''Burma and the Karens''. London: Elliott Stock.</ref> ==== ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့ ပေါ်ပေါက်လာပုံ ==== ကရင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီးများသည် ကရင်အမျိုးသားနေ့ကို တင်သွင်းတောင်းဆိုရာ အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီအစိုးရက လက်ခံခွင့်ပြုခြင်းမရှိဘဲ အဆိုပါနေ့အစား အခြားနေ့တစ်နေ့ကို ဆက်လက်ထပ်မံတင်သွင်းပါရန် ပြန်လည်အဆိုပြုခဲ့သည်။ ကရင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီးများက သမိုင်းဝင်နေ့အတွက် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခဲ့ကြရာတွင် "ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့" ကို တောင်းဆိုတင်သွင်းရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။<ref name="Khrueathong2021">Khrueathong, S. (2021). "The Invention of Karen New Year and National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies'', 52(2), 210–228.</ref> ထိုအချိန်၌ ကရင်အမျိုးသားတို့သည် နှစ်သစ်ကူးနှင့်ပတ်သက်၍ ကျင်းပခဲ့ကြသောနေ့၊ ရက်၊ လများသည် ဒေသတစ်ခုနှင့်တစ်ခု တူညီမှုမရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် နေထိုင်သော ကရင်အမျိုးသားအချို့သည် တောင်ယာလုပ်ငန်း ပြီးဆုံးလျှင် ရိုးရာအရိုးကောက်ပွဲများ ကျင်းပပြုလုပ်ကြ၏။ ၎င်းနောက်တွင် ဆက်လက်၍ နှစ်သစ်ကူးပွဲကို ကျင်းပကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ကရင်လူမျိုးတို့မှာ ဗမာယဉ်ကျေးမှုလွှမ်းမိုးမှုနှင့်အတူ သင်္ကြန်ကျပြီးနောက် နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့ကို နှစ်သစ်ကူးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ လဲကယ်ဘာသာဝင် ကရင်တို့မှာမူ သီတင်းကျွတ်လအတွင်း စနေနေ့ တစ်ရက်ရက်တွင်လည်းကောင်း၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် ကရင်များက ကမ္ဘာ့နှစ်ဆန်းတစ်ရက်ဖြစ်သော ဇန်နဝါရီလ တစ်ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း၊ မေတ္တာဗြဟ္မစိုရ်အသင်းဝင်ကရင်များနှင့် ယိုးဒယားနိုင်ငံရှိ အချို့သောကရင်များသည် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို တပို့တွဲလဆန်း တစ်ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ကရင်များနှင့် ယိုးဒယားနိုင်ငံဘက်မှ နေထိုင်သော ကရင်အချို့တို့သည်လည်း ပြာသိုလဆန်း တစ်ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ကို အသီးသီးကျင်းပကြသည်။<ref name="MahnLinn2013">မန်းလင်းမြတ်ကျော်။ (၂၀၁၃)။ ''ကရင့်ရိုးရာ သုတပဒေသာ''။ ရန်ကုန်။</ref> ထို့ကြောင့်ပင် သမိုင်းဝင်နေ့တစ်နေ့ရရှိရန် ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့အဖြစ် တင်သွင်းရာ၌ ပထမဦးစွာ အောက်လွှတ်တော်မှ စတင်တင်သွင်းရမည်ဖြစ်၍ ကရင်အမတ် ၁၅ ဦး၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သော စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်းသည် နေ့ရက်သတ်မှတ်ရေးအတွက် တာဝန်ယူရ၏။ ထိုအခါ စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်းသည် တောင်ငူမြို့ရှိ ကရင်သက်ကြီး ဝါရင့်သူအချို့ကို ခေါ်ယူဆွေးနွေးခဲ့ပြီး သရာမိုးလိုအား ဆက်လက်တာဝန် လွှဲအပ်ခဲ့ကြသည်။ သရာမိုးလိုသည် ကရင်အမျိုးသားတို့၏ ခုနှစ် သက္ကရာဇ်သည် နှစ်ပေါင်းမည်မျှရှိကြောင်းနှင့် ကရင်အမျိုးသားတို့၏ နှစ်သစ်ကူးနေ့သည် မည်သည့်နေ့၊ လတွင် ဖြစ်ကြောင်းဟူသော အချက်နှစ်ချက်အပေါ် မူတည်၍ ရှာဖွေသုတေသန လုပ်ခဲ့ပြီးနောက် ပြန်လည်တင်ပြခဲ့သည်။<ref name="MahnLinn2013"/> ==== ကရင်သက္ကရာဇ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု ==== အရှေ့တိုင်းသမိုင်းသုတေသီကြီးနှစ်ဦးဖြစ်သော ဂျီ၊အိပ်ခ်ျ၊လုစ် (G.H.Luce) နှင့် ဂျီ၊အီး၊ဟာဗီ (G.E.Harvey) တို့၏ မှတ်တမ်းပြုချက်များအရ လည်းကောင်း၊ အမျိုးသားပညာဝန် ဦးဖိုးကျား ရေးသားသော မြန်မာရာဇဝင်အရ လည်းကောင်း၊ ကရင်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်မှာ [[ဘီစီ]] ၇၃၉ ခုနှစ်ကဖြစ်ကြောင်း သိရှိရပေသည်။ သို့ဖြစ်၍ သရာမိုးလိုက ကရင်သက္ကရာဇ်ကို ကရင်လူမျိုးတို့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည့် ထိုခုနှစ်မှအစပြု၍ ရေတွက်ရန် အဆိုပြုခဲ့၏။ ယင်းအဆိုပြုချက်ကို [[အေဒီ]] ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် တင်သွင်းခဲ့ရာ ကရင်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည့် ဘီစီ ၇၃၉ ခုနှစ်မှစ၍ ရေတွက်သော် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင့်ခြောက်ရာကျော်ရှိခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။<ref name="Luce1959">Luce, G. H. (1959). "Old Kyaukse and the Coming of the Burmans". ''Journal of the Burma Research Society''.</ref><ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma''. London: Longmans.</ref> တောင်ငူမြို့ရှိ သက်ကြီးဝါကြီးသူများ၏ သဘောတူညီ သတ်မှတ်လိုက်သည့် နေ့ရက် "သလေး လဆန်း ၁ ရက်" (ပြာသိုလဆန်း ၁ ရက်) ကို ဥပဒေပြုအောက်လွှတ်တော်တွင် တင်သွင်းသည့်အဆို (Bill) ကို စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်း လက်မှတ်ရေးထိုးကာ အောက်လွှတ်တော်အစည်းအဝေးတွင် တင်သွင်းခဲ့၏။ ၁၉ court ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သော ဥပဒေပြုအောက်လွှတ်တော် အစည်းအဝေး မှတ်တမ်းတင်ချက်အရ (Presented) ဟူ၍ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="BurmaAssembly1937">''Proceedings of the Burma Legislative Council''. (1937). Vol. I, Rangoon: Government Printing.</ref> ယင်းကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ ဒေါကလုဥက္ကဋ္ဌ အထက်လွှတ်တော်အမတ် ဆရာစံဘော်က ဆက်လက်ဦးဆောင်၍ ဝန်ကြီးစောဖေသာနှင့် ညှိနှိုင်းပြီး ဒေါက်တာဘမော် အစိုးရအဖွဲ့သို့တင်ပြ၍ အစိုးရအဖွဲ့၏ သဘောတူညီချက်အရ (Cabinet Executive Power) ဖြင့် ဘုရင်ခံထံသို့ တင်ပြနိုင်၍ ဘုရင်ခံ၏ သဘောတူညီချက်ကြောင့် အစိုးရရုံးများနှင့် လွှဲပြောင်းနိုင်သည့် စာချုပ်စာတမ်း အက်ဥပဒေ (Negotiable Instruments Act) အရ အစိုးရအသိအမှတ်ပြု ရုံးပိတ်ရက်အဖြစ် ရရှိခဲ့သည်။<ref name="BurmaAssembly1937"/> အစိုးရ၏ ပထမဦးဆုံး အသိအမှတ်ပြု ရုံးပိတ်ရက်မှာ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက် (၁၂၉၉ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလဆန်း ၁ ရက်) နေ့ဖြစ်ပြီး ၎င်းနေ့တွင် ဝတ်လုံတော်ရ ဆစ်ဒနီလူနီက အသံလွှင့်မိန့်ခွန်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ပေါ်ထွက်လာသည့် "သာ့ပွာဖိုးလင်းတေး" ပြုစုရေးဆွဲသည့် ကရင်အမျိုးသားပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်ပြည့်မြောက်၍ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သည့် ကရင်နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်တွင် ကရင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီး ၅ ဦး ဖြစ်ကြသော စောစံစီဖိုး၊ မန်းရွှေဘ၊ မန်းလှဖေ၊ စောဆစ်ဒနီလူနီနှင့် စောဖေသာတို့က ဩဝါဒသဝဏ်လွှာ ပေးပို့ခဲ့သည်။<ref name="MahnLinn2013"/> === ကရင်အမျိုးသားနေ့ === ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၃) ရက်နေ့တွင် KNU ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ဖဆပလ အစိုးရထံ ကရင်ပြည်ပြန်ပေးဖို့ရန် စာရေးတောင်းဆိုခဲ့သည်။ စာကို တစ်လအတွင်း ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃) ရက်နေ့နောက်ဆုံးထားပြီး ဖဆပလ အစိုးရမှ KNU ထံ အကြောင်းပြန်ရန်၊ ပြန်စာမရရှိပါက (သို့မဟုတ်) ကရင်ပြည်ပြန်ပေးဖို့ရန် ငြင်းဆိုပါက ကရင်အမျိုးသားများ ခြေတစ်လှမ်း တက်လှမ်းမည်ဟု ပါရှိသည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> ကရင်ပြည်တောင်းဆိုစာ ပိုမိုလေးနက်စေရန် ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၁) ရက်နေ့၌ မြန်မာတစ်ပြည်လုံးရှိ ကရင်အမျိုးသားများအားလုံး ကရင်ပြည်လိုလားကြောင်း မြို့ပေါ်တက်၍ ကရင်လူထုဆန္ဒပြပွဲ ကျင်းပရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းဆုံးဖြတ်ချက်အတိုင်း ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၁) ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်တစ်ပြည်လုံးရှိ ကရင်အမျိုးသားများ မြို့ပေါ်တက်၍ ကရင်ပြည်လိုလားကြောင်း ကရင်လူထုဆန္ဒပြပွဲ ကျင်းပလေသည်။ အောက်မြန်မာပြည် ကရင်အများစုရှိရာ ဒေသများတွင်သာမက မြောက်ဘက်မြစ်ကြီးနားမှ တောင်ဘက် မြိတ်မြို့အထိ၊ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် နမ့်ခမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ လားရှိုး၊ တောင်ကြီး၊ ကျိုင်းတုံ၊ မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် မိထ္ထီလာ၊ ချောက်၊ ရေနံချောင်း စသည်ဖြင့် တစ်ပြည်လုံးတွင် ဆန္ဒပြကြသည်။ ဖဆပလ မှလည်း ခြိမ်းခြောက်နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်းကို အမျိုးမျိုးပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်း အမျိုးမျိုးကြားမှ ကရင်တစ်မျိုးသားလုံး ၂ ရက်၊ ၃ ရက် ခရီးများချီတက်၍ ဆန္ဒပြရာ ကရင်အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးပေါင်း (၄) သိန်းကျော် အသံတိတ် ဆန္ဒပြ၍ ထိုနေ့ရက်အထိ မြန်မာပြည်သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံး ဆန္ဒပြပွဲဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="Smith1991"/><ref name="MahnLinn2013"/> ကရင်အမျိုးသားများသည် ကြွေးကြော်သံ (၄) ချက်ဖြင့် ချီတက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ === ကရင်အမျိုးသားအလံတော် === {{main|ကရင်အမျိုးသားအလံတော်}} [[File:Karen National Union Flag.png|thumb|ကရင်အမျိုးသားအလံတော်]] ၁၉၃၆ ခုနှစ် [[ဒေါက်တာဘမော်]]၏ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရလက်ထက်တွင် ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ကြီး၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ လွှတ်တော်အတွင်းရှိ ကရင်အမတ်များသည် # ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့ # ကရင်အမျိုးသားသီချင်း # ကရင်အမျိုးသားအလံတော် စသည်တို့ကို တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name="Callahan2003">Callahan, Mary P. (2003). ''Making Enemies: War and State Building in Burma''. Cornell University Press.</ref> ဤတောင်းဆိုချက်များရရှိသောအခါ ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ကြီးသည် ကရင်ခေါင်းဆောင်များနှင့် ကရင်အမျိုးသားများထံ “ကရင်အမျိုးသားအလံ” ပုံစံများရေးဆွဲ၍ တင်ပို့ကြရန် မေတ္တာရပ်ခံခဲ့သည်။ ရောက်ရှိလာသော ကရင်အလံပုံစံ တစ်ရာအနက်မှ မန်းဘခင် (ဝန်ကြီးဟောင်း) ရေးဆွဲသောအလံပုံစံကို အတည်ပြု ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ အနီရောင်၊ အဖြူရောင်၊ အပြာရောင် သုံးရောင်ခြယ်ပေါ်တွင် တက်သစ်စနေဝန်းနှင့် ဖားစည်ပါရှိသော အလံသည် ကရင်အမျိုးသားအလံပင် ဖြစ်သည်။ ကရင်အမျိုးသားများသည် [[ကရင်အမျိုးသားအလံတော်]]ကို လူထုအစည်းအဝေးပွဲများနှင့် ကရင်အမျိုးသားနှစ်သစ်ကူးနေ့ အခမ်းအနားများတွင် ပြည်ထောင်စုအလံတော်နှင့် ယှဉ်တွဲ၍ စိုက်ထူကြသည်။<ref name="MahnLinn2013"/> === ကရင်အမျိုးသားသီချင်း === ကရင်အမျိုးသားသီချင်းကို စောစံဘ နှင့် စောသာအေးကြီးတို့က ရေးသားတင်ပြရာ ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်မှ အတည်ပြုလက်ခံသဖြင့် ကရင်အမျိုးသားသီချင်းဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာ၏။ သီချင်းကို ကရင်အမျိုးသားဆိုင်ရာအခမ်းအနားများ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဓလေ့ထုံးစံပွဲ အခမ်းအနားများတွင် အဖွင့်သီချင်းနှင့် အမျိုးသားအလံတော်အလေးပြုရန် အမြတ်တနိုး တန်ဖိုးထား သီဆိုလေ့ရှိသည်။<ref name="MahnLinn2013"/> === စာပေနှင့် ဘာသာစကား === ရှေးယခင်က လိတ်ဆန်ဝှေ့ (ကြက်ယက်စာ) များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါ ထိုစာများကို တတ်မြောက်သူများ မရှိတော့ပေ။ မှတ်တမ်းများအရသာ သိရှိနိုင်တော့သည်။ အချို့ကို ပေစာများအဖြစ် စာကြည့်တိုက်အချို့တို့တွင် အလွန်နည်းပါးသော အရေအတွက်ဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ယခုအခါတွင် အသုံးပြုနေသော စာ‌ပေများမှာ [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်စာပေ]] (ဒေါက်တာဝိတ် - ၁၈၃၀ တွင် တီထွင်ခဲ့သည်။)၊ [[အနောက်ပိုးကရင်ဘာသာစကား|အနောက်ပိုးကရင်စာပေ]] (ဖူဆရာဘရိတ်တန် - ၁၈၄၀ လောက်တွင် တီထွင်ခဲ့သည်။)၊ [[အရှေ့ပိုးကရင်ဘာသာစကား|အရှေ့ပိုးကရင်စာပေ]] တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သုံးနှုန်းသော ဘာသာစကားများသည် နေရာဒေသကိုလိုက်၍ ခြားနားမှုရှိသည်။<ref name="EncyBurma">''မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း''။ (၁၉၅၄)။ အတွဲ-၁၊ စာ-၉၆။ ရန်ကုန်: စာပေဗိမာန်။</ref> == နေထိုင်ရာ ဒေသများနှင့် လူဦးရေ ပြန့်နှံ့မှု == ကရင်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့ဘက် တောင်တန်းဒေသများမှသည် အောက်မြန်မာပြည် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသအထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ နေထိုင်ရာ ပထဝီဝင်ဒေသများကို အဓိက ပိုင်းခြားနိုင်သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref> [[ကရင်ပြည်နယ်]] (ယခင် သံလွင်ခရိုင်) သည် ကရင်လူမျိုးများ၏ အဓိက ဇာတိချက်ကြွေ ရိုးရာအခြေစိုက်ရာ ဒေသဖြစ်သည်။ [[ဘားအံမြို့]]၊ [[ကော့ကရိတ်မြို့]]၊ [[မြဝတီမြို့]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့]]၊ [[ဖာပွန်မြို့]]၊ [[သံတောင်ကြီးမြို့]] နှင့် [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့]] စသည့် မြို့နယ်များတွင် စကောကရင်၊ အရှေ့ပိုးကရင် နှင့် ဘွဲ၊ ပလေချီ စသည့် ကရင်မျိုးနွယ်စုများ ထူထပ်စွာ နေထိုင်ကြသည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကရင်လူဦးရေ အများဆုံး ပျံ့နှံ့နေထိုင်သည့် ဒေသတစ်ခုမှာ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် [[ပုသိမ်မြို့|ပုသိမ်]]၊ [[မြောင်းမြမြို့|မြောင်းမြ]]၊ [[အိမ်မဲမြို့|အိမ်မဲ]]၊ [[ဝါးခယ်မမြို့|ဝါးခယ်မ]]၊ [[ဖျာပုံမြို့|ဖျာပုံ]]၊ [[မအူပင်မြို့|မအူပင်]]၊ [[ကျုံပျော်မြို့|ကျုံပျော်]]၊ [[ဟင်္သာတမြို့|ဟင်္သာတ]] နှင့် [[ဓနုဖြူမြို့|ဓနုဖြူ]] စသည့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ် မြို့နယ်များတွင် "အနောက်ပိုးကရင်" နှင့် "စကောကရင်" လူမျိုးများသည် ဗမာလူမျိုးများနှင့်အတူ ရောနှော၍ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ကာ အကြီးအကျယ် အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။<ref name="EncyBurma">''မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း''။ (၁၉၅၄)။ အတွဲ-၁၊ စာ-၉၆။ ရန်ကုန်: စာပေဗိမာန်။</ref> [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] အတွင်းရှိ ပဲခူးရိုးမ တောင်ခြေတစ်လျှောက်နှင့် စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်း ဒေသများတွင်လည်း ကရင်လူမျိုးများစွာ နေထိုင်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် [[တောင်ငူမြို့|တောင်ငူ]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့|ရေတာရှည်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့|ကျောက်ကြီး]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့|ညောင်လေးပင်]]၊ [[ရွှေကျင်မြို့|ရွှေကျင်]]၊ [[ထန်းတပင်မြို့ (တောင်ငူ)|ထန်းတပင်]] နှင့် ပြည်၊ သာယာဝတီ စသည့် မြို့နယ်များ၏ ကျေးလက်ဒေသများတွင် ကရင်ရွာများစွာ ရှိသည်။ တောင်ငူတောင်တန်းဒေသတွင် ပကူးကရင်၊ ကရင်ဖြူ (ဂေဘား) စသည့် မျိုးနွယ်စုများ အခြေစိုက်သည်။<ref name="Marshall1922"/> မြန်မာနိုင်ငံ တောင်ဘက်ပိုင်း ကမ်းရိုးတန်းဒေသများဖြစ်ကြသော။[[မွန်ပြည်နယ်]]တွင် [[သထုံမြို့|သထုံ]]၊ [[ဘီလင်းမြို့|ဘီလင်း]]၊ [[ကျိုက်ထိုမြို့|ကျိုက်ထို]]၊ [[မုဒုံမြို့|မုဒုံ]]နှင့် [[ရေးမြို့|ရေးမြို့နယ်]]များတွင် မွန်လူမျိုးများနှင့်အတူ ပိုးကရင် (အရှေ့ပိုး) နှင့် စကောကရင်များ နေထိုင်ကြသည်။ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]တွင် [[ထားဝယ်မြို့|ထားဝယ်]]၊ [[မြိတ်မြို့|မြိတ်]]၊ [[ဘုတ်ပြင်းမြို့|ဘုတ်ပြင်း]] နှင့် [[ကော့သောင်းမြို့|ကော့သောင်း]] ခရိုင်များ၏ တောင်တန်းလျှိုမြောင်များနှင့် မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် စကောကရင်မျိုးနွယ်စုများ ရှေးယခင်ကတည်းက ရွာတည်၍ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="SanCrombie1919">San C. Po, Dr. (1919). ''Burma and the Karens''. London: Elliott Stock.</ref> [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] အတွင်းရှိ [[အင်းစိန်မြို့နယ်|အင်းစိန်]]၊ [[မှော်ဘီမြို့နယ်|မှော်ဘီ]]၊ [[တိုက်ကြီးမြို့နယ်|တိုက်ကြီး]]၊ [[လှည်းကူးမြို့နယ်|လှည်းကူး]]၊ [[သန်လျင်မြို့နယ်|သန်လျင်]] နှင့် [[ကွမ်းခြံကုန်းမြို့နယ်|ကွမ်းခြံကုန်း]] စသည့် မြို့နယ်များတွင် ကရင်လူဦးရေ ထိုက်ထိုက်တန်တန် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ ထို့ပြင် [[ကယားပြည်နယ်]] (ကရင်နီဒေသ) နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း (ဖယ်ခုံနှင့် လွိုင်လင်ခရိုင်အချို့) တွင်လည်း ကရင်နွယ်ဝင် ကယား၊ ပဒေါင် (ကယန်း)၊ ပအိုဝ်း စသည့် ဆွေးမျိုးနွယ်စုများ ကပ်လျက် တည်ရှိနေထိုင်ကြသည်။<ref name="Smith1991"/> သမိုင်းကြောင်းအရ လည်းကောင်း၊ စစ်မက်ဘေးဒဏ်များကြောင့် လည်းကောင်း ကရင်လူမျိုး အများအပြားသည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] အနောက်ဘက် နယ်စပ်ဒေသများဖြစ်သည့် ချင်းမိုင် (Chiang Mai)၊ မဲဟောင်ဆောင် (Mae Hong Son)၊ တာ့ခ် (Tak) နှင့် ကန်ချနဘူရီ (Kanchanaburi) ခရိုင်များတွင် ရာစုနှစ်ချီ၍ အခြေချ နေထိုင်လျက်ရှိကြသည်။ ထို့ပြင် ဒုက္ခသည်အဖြစ်မှတစ်ဆင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၊ [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]] နှင့် [[ကနေဒါနိုင်ငံ]] စသည့် ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ တတိယနိုင်ငံအဖြစ် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချသွားကြသည့် ကရင်လူဦးရေလည်း သောင်းနှင့်ချီ၍ ရှိနေပြီဖြစ်သည်။<ref name="Khrueathong2021">Khrueathong, S. (2021). "The Karen Diaspora and Transnational Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies'', 52(2), 210–228.</ref> === ကပ္ပလီကျွန်း(အက်ဒမန်)ရှိကရင်လူမျိုး === <references group=" Maiti, Sameera. &quot;The Karen – A Lesser Known Community of the Andaman Islands (India)&quot;. CiteSeerX 10.1.1.517.7093." /> အိန္ဒိယပိုင်နက် ကပ္ပလီကျွန်း(အက်ဒမန်)တွင် ကရင်လူဦးရေ ၂,၅၀၀ ဦးရှိသည်။ မြန်မာ့ပင်လယ်ပိုင်နက် ကိုကိုးကျွန်းစုများအနီးရှိ ကရင်လူမျိုးအများစုမှာ အိန္ဒိယပိုင်နက် ကပ္ပလီကျွန်း(အက်ဒမန်ကျွန်း)နှင့် နီကိုဘာကျွန်းစုများ၏ ပြည်ထောင်စုပိုင်နက်အတွင်း မြောက်ပိုင်း ကပ္ပလီ ကျွန်းများ၏ မာယာဘွန်ဒါ တယ်ဆီးလ် တွင် ကန့်သတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့အားလုံးနီးပါးသည် နှစ်ခြင်းပရိုတက်စတင့်ခရစ်ယာန်များဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း ဆက်သွယ်ပြောဆိုရန်အတွက် ၎င်းတို့၏ဘာသာစကားကို ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း ကရင်မဟုတ်သော အိမ်နီးချင်းများနှင့် ဆက်သွယ်ရန်အတွက် ဒုတိယဘာသာစကားအဖြစ် ဟိန္ဒီဘာသာစကားကို အသုံးပြုကြသည်။ ==ထင်ရှားသော ကရင်လူမျိုးများ== *[[ဘခိုင်၊ မန်း|မန်းဘခိုင်]] - အာဇာနည် ခေါင်းဆောင်ကြီး ဝန်ကြီး *[[မန်းဝင်းမောင် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|မန်းဝင်းမောင်]] - ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက်သမ္မတ *[[စမစ်ဒွန်း]] - မြန်မာ့[[တပ်မတော်]] ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် * [[စောဘဦးကြီး]] - ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး ၏ ပထမဆုံး ခေါင်းဆောင် *[[ဘိုမြ၊ စော|ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစောဘိုမြ]] *[[နော်လွီဇာ ဘင်ဆင်]] - မယ်ဗမာ ၂ထပ်ကွမ်း *[[အောင်ဆန်းသူရိယ စောဘရီ]] *[[စောမြင့်၊ (အောင်ဆန်းသူရိယ)|အောင်ဆန်းသူရိယ စောမြင့်]] *မြန်မာ့ဂီတသမိုင်းတွင် ရောင်းအားအကောင်းဆုံး စံချိန်တင်ခဲ့သူအဆိုတော် [[ဗဒင်]] *အိုင်းရင်းခရော့စ် ([[Iron Cross|Iron Cross)]] တီးဝိုင်း ကိုတည်ထောင်သူ [[စောဘွဲ့မှူး]] *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] ဝန်ကြီးချုပ် [[မန်းဂျော်နီ]] *[[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နာယက]] [[မန်းဝင်းခိုင်သန်း]] *ဒေါက်တာ [[စင်သီယာမောင်]] - လူမှုကူညီရေးများအတွက် နိုင်ငံတကာမှ ဆုပေါင်း ၁၈ ခုတိုင်အောင် ချီးမြှင့်ခံရသူ *[[စိုးမြတ်မင်း (ဘောလုံးသမား)|စိုးမြတ်မင်း]] - မြန်မာ့လက်ရွေးစင်ဘောလုံးအသင်းခေါင်းဆောင် *[[ချစ်စမ်းမောင်]] - ဂစ်တာပညာရှင် *[[မန်းဘခင်]] *[[စောစံဘ]] *[[စောသာအေးကြီး]] == ကိုးကား == <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:ကရင်လူမျိုးစု]] cbouqsxxh11a0wnxt6gdcuvo2037q6n 1044881 1044880 2026-07-29T04:57:49Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1044881 wikitext text/x-wiki '''ကရင်လူမျိုး''' ({{lang-ksw|ကညီ}}၊ [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာ|အင်္ဂလိပ်]]: ''Karen'' သို့မဟုတ် ''Kayin'') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] တွင် အစဉ်အလာအားဖြင့် နေထိုင်လာကြသော အဓိက တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုကြီးများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကရင်လူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့တောင်ပိုင်းရှိ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] နှင့် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] တို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသလို [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်ဘက် နယ်စပ်ဒေသများတွင်လည်း အများအပြား နေထိုင်ကြသည်။<ref name="mrg-karen">{{cite web|url=https://minorityrights.org/minorities/karen/|title=Karen|website=Minority Rights Group|date=19 June 2015|access-date=29 July 2026}}</ref> {{Infobox ethnic group | group = ကရင်လူမျိုး | flag = [[File:Flag of the Karen National Union.svg|border|200px]] | flag_caption = ကရင် အမျိုးသား အလံတော် | image = A Karen woman.jpg | image_caption = ရိုးရာဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားသော ကရင်အမျိုးသမီးတစ်ဦး | total = ၄,၁၉၁,၀၅၀ | total_ref = | region1 = {{flag|Myanmar}} | pop1 = ၃,၆၀၄,၀၀၀ | ref1 = <ref>{{cite web |title=Largest Ethnic Groups In Myanmar |url=https://www.worldatlas.com/articles/largest-ethnic-groups-in-myanmar-burma.html |website=Worldatlas.com |publisher=Reunion Technology}}</ref> | region2 = {{flag|Thailand}} | pop2 = ၁,၃၅၀,၀၀၀ | ref2 = <ref name="CERD/C/THA/1-3">{{cite book|title=International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination; Reports submitted by States parties under article 9 of the Convention: Thailand|date=28 July 2011|publisher=United Nations Committee on the Elimination of Racial Discrimination|url=http://www.rlpd.go.th/rlpdnew/images/rlpd_1/HRC/CERD%201_3.pdf|access-date=8 October 2016|language=en, th|archive-date=9 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009184727/http://www.rlpd.go.th/rlpdnew/images/rlpd_1/HRC/CERD%201_3.pdf|url-status=dead|page=13}}</ref> | region3 = {{flag|United States}} | pop3 = ၂၁၅,၀၀၀ (၂၀၁၈) | ref3 = <ref>{{cite web|url=https://www.usnews.com/news/best-states/minnesota/articles/2019-08-31/jobs-housing-lure-karen-refugees-to-spread-across-minnesota%3Fcontext%3Damp|title=Jobs and housing lure karen refugees to spread across minnesota|access-date=25 February 2020|archive-date=24 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724063942/https://www.usnews.com/news/best-states/minnesota/articles/2019-08-31/jobs-housing-lure-karen-refugees-to-spread-across-minnesota?context=amp|url-status=dead}}</ref> | region4 = {{flag|Australia}} | pop4 = ၁၁,၀၀၀ | ref4 = <ref>{{cite web |title=Burmese Community Profile |url=https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf |website=dss.gov.au |access-date=28 June 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230905/https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf |archive-date=30 December 2016 |accessdate=16 September 2021 |archivedate=30 December 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161230230905/https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf }}</ref> | region5 = {{flag|Canada}} | pop5 = ၆၀၅၀ | ref5 = <ref name=2016Census>{{citation|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=01&Geo2=PR&Code2=01&Data=Count&SearchText=Canada&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=Ethnic%20origin&TABID=1|title=Census Profile, 2016 Census|publisher=Statistics Canada|date=8 February 2017}}</ref> | region6 = {{flag|India}} ([[ကပ္ပလီကျွန်း|အက်ဒမန်ကျွန်းစု]]) | pop6 = ၂,၅၀၀ | ref6 = <ref name="Maiti">{{cite journal|last1=Maiti|first1=Sameera|title=The Karen – A Lesser Known Community of the Andaman Islands (India)|citeseerx=10.1.1.517.7093}}</ref> | region7 = {{flag|Sweden}} | pop7 =၁,၅၀၀ | ref7 = | rels = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]နှင့် ကရင်ရိုးရာကိုးကွယ်မှု၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] | langs = [[ကရင်ဘာသာစကားများ]]၊ [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]]၊ [[ပိုးကရင်ဘာသာစကားများ|ပိုးကရင်]]၊ [[ကရင်နီဘာသာစကား|ကရင်နီ]]နှင့် [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]] | related = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] | native_name = | native_name_lang = }} ကရင်လူမျိုးစုအတွင်း ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများစွာရှိပြီး အဓိကအားဖြင့် တောင်ပေါ်ကရင်နှင့် ကွင်းကရင်ဟူ၍ ခွဲခြားနိုင်ကာ ယင်းတို့အနက် စကောကရင် နှင့် ပိုးကရင် လူမျိုးစုနှစ်ခုမှာ လူဦးရေ အများဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။<ref name="Keyes1979">{{cite book |last=Keyes |first=Charles F. |title=Ethnic Adaptation and Identity: The Karen on the Thai Frontier with Burma |url=https://archive.org/details/ethnicadaptation0000unse |year=1979 |publisher=Institute for the Study of Human Issues |isbn=978-0915980901 |pages=[https://archive.org/details/ethnicadaptation0000unse/page/2 2]–15}}</ref>ကရင်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲနှင့် ကြိုးချည်ပွဲ (လက်ချည်ပွဲ) ဓလေ့တို့သည် လူမျိုးစု၏ စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ပြသသည့် အထင်ကရ ယဉ်ကျေးမှုပွဲတော်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Stern1968">{{cite journal |last=Stern |first=Theodore |title=A People Between: The Karens of Thailand |journal=Journal of Southeast Asian History |volume=9 |issue=2 |year=1968 |pages=300–319}}</ref> [[File:Karen traditional costume.jpg|thumb|ကရင်အမျိုးသား အမျိုးသမီး ရိုးရာဝတ်စုံ]] [[File:Kayin dance(don dance).jpg|thumb|ကရင်ဒုံးအက]] [[File:Karen Elder (Unsplash).jpg|thumb|ကရင်လူမျိုး]] == သမိုင်းကြောင်း == ကရင်ဒဏ္ဍာရီများအရ ကရင်လူမျိုးများသည် ရှေးဦးစွာ '''"ထီးဆဲ့မဲ့ယွား"''' (သို့မဟုတ်) '''"ထီဆေ့မေ့ယွား"''' ဒေသ၌ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုစကားရပ်၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ "သဲစီးသောချောင်း" (သို့မဟုတ်) "ရေထိုးသဲစီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အလွန်ကျယ်ပြန့်သော သဲကန္တာရကြီးအား မြစ်ချောင်းများ ဖြတ်ကျော်စီးဆင်းရာတွင် ရေနှင့်သဲများ ရောပါစီးဆင်းသွားခြင်းကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ကရင်လူမျိုးအများစုသည် ထိုဒေသမှာ [[ဂိုဘီသဲကန္တာရ]] (Gobi Desert) ကို ဆိုလိုသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထီးဆဲ့မဲ့ယွား ဒေသသို့ မရောက်မီ ရှေးဦးစွာ '''"ထီးဆဲ့မဲ့ဘော"''' (ရေထိုးသဲဝါ) ဒေသသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုကြရာ၊ ၎င်းမှာ သဲနုန်းများကြောင့် အဝါရောင်သန်းနေသော [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] မြောက်ဘက်ရှိ [[မြစ်ဝါမြစ်]] ဒေသ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name=":0">ကရင်၊ ကရင်လူမျိုးနှင့်ယင်းတို့၏ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအချက်အလက်များ</ref> ဤဒေသသည် တိဗက်-ဗမာလူမျိုး များ စတင်ရာဒေသလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ === မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာခြင်း === ရှေးလင်္ကာဟောင်းများဖြစ်သော ''"သက်နှင့်ရခိုင်၊ နှိုင်းပြိုင်တောင်သူ၊ ပျူကမ်းယံယော၊ ထားဝယ်နှောက၊ မျိုးသတ္တ"'' ဟူသော စပ်ဆိုချက်အရ ကရင်လူမျိုးသည် ရှေးဟောင်း '''ကမ်းယံလူမျိုး''' များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟုလည်း ယူဆချက်များ ရှိသည်။ [[မှန်နန်း ရာဇဝင်]]အရ ကမ်းယံလူမျိုးများသည် သံတွဲနှင့် ပြည်မြို့ အနောက်ဘက် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းတစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref>မှန်နန်းရာဇဝင်</ref> ကရင်လူမျိုးများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]]များ ဖြစ်ကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အစောဆုံး ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသော လူမျိုးစုများထဲတွင် တစ်စုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ရွှေ့ပြောင်းလာပုံကို အပိုင်း (၃) ပိုင်းဖြင့် လေ့လာနိုင်သည်။ ကရင်လူမျိုးများ၏ ဘိုးဘေးများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာက [[ဂိုဘီသဲကန္တာရ]] (Gobi Desert) အနီးမှ စတင်ကာ တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်ဟု ကရင်ရိုးရာ ဒဏ္ဍာရီများနှင့် သမိုင်းသုတေသီများက ဆိုသည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]ဒေသသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။<ref name="KHC">{{cite book |title=ကရင်ရာဇဝင် |last=ဦးဘထွန်း |year=၁၉၂၄}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ခန့်မှန်းခြေ အေဒီ (၃) ရာစုမှ (၈) ရာစုအတွင်း လမ်းကြောင်းကြီး (၃) ခုဖြင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="Luce">{{cite book |last=Luce |first=G.H. |title=Phases of Pre-Pagan Burma |year=1985}}</ref>သံလွင်မြစ်ကြောင်းဖြစ်သော အရှေ့ဘက်လမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် [[ကယားပြည်နယ်]]နှင့် [[ကရင်ပြည်နယ်]] တောင်တန်းဒေသများသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသကဲ့သို့ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း မြောက်ဘက်မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းဒေသများသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သူများနှင့် စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် နေထိုင်အခြေချသူများလည်းရှိသည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင် ဒေါက်တာလုစ် (G.H. Luce) ၏ အဆိုအရ ကရင်လူမျိုးများသည် [[ပျူ လူမျိုး|ပျူ]] နှင့် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]တို့ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အထွန်းကားဆုံးအချိန်များ၌ပင် အခြေချနေထိုင်ပြီး ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ ၎င်းတို့သည် ဗမာလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ အလုံးအရင်းနှင့် မဝင်ရောက်မီကပင် ရောက်ရှိနေကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref name="Smith">{{cite book |last=Smith |first=Martin |title=Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity |url=https://archive.org/details/burmainsurgencyp0000smit |year=1991}}</ref> ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် ပေါ်ထွက်လာသည့် ပင်းယခေတ်နှင့် [[အင်းဝခေတ်]]များတွင် ကရင်လူမျိုးများသည် အလယ်ပိုင်းမြေပြန့်ဒေသများမှ တောင်ဘက် ပဲခူးရိုးမ၊ စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းနှင့် သံလွင်မြစ်ဝှမ်း (ကရင်ပြည်နယ်နှင့် မွန်ပြည်နယ်စပ်) ဒေသများသို့ ပိုမိုရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။ အင်းဝနှင့် ဟံသာဝတီတို့ နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်စစ် ဖြစ်ပွားနေသည့် ကာလအတွင်း ကရင်ကျေးရွာများသည် တောင်ဘက် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသနှင့် တောင်တန်းဒေသများတွင် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Fernquist2006">Fernquist, Jon (2006). "Crucible of War: Burma and the Ming in the Tai Frontier (1382-1454)". ''SOAS Bulletin of Burma Research''.</ref> === တောင်ငူခေတ် (၁၆ ရာစု) === [[တောင်ငူခေတ်]] (အထူးသဖြင့် မင်းကြီးညိုနှင့် တပင်ရွှေထီးမင်းတို့လက်ထက်) တွင် [[တောင်ငူမြို့]] ပတ်ဝန်းကျင်၌ ကရင်လူမျိုးများသည် အများအပြား အခြေချနေထိုင်လျက်ရှိသည်။ တောင်ငူမင်းဆက်များ၏ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများနှင့် အင်ပါယာတည်ထောင်မှုများတွင် ဒေသခံကရင်တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ကရင်ရဲမက်များအဖြစ် ပါဝင်အမှုထမ်းခဲ့ကြသည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma''. London: Longmans.</ref> တပင်ရွှေထီးနှင့် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးတို့ ဟံသာဝတီပဲခူးကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်တွင်လည်း အောက်မြန်မာပြည်ရှိ ကရင်လူမျိုးများသည် အခွန်အတုတ်ပေးဆောင်ခြင်းနှင့် စစ်မှုထမ်းခြင်းတို့ဖြင့် အင်ပါယာအတွင်း အရေးပါသော လူဦးရေအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003"/> === ညောင်ရမ်းခေတ် (၁၇-၁၈ ရာစု) === ညောင်ရမ်းခေတ် (ဒုတိယ တောင်ငူမင်းဆက်) တွင် တော်ဝင်မှတ်တမ်းများနှင့် "အမိန့်တော်ပြန်တမ်း" များ၌ ကရင်လူမျိုးများ၏ အခန်းကဏ္ဍကို ပိုမိုထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်။ အင်းဝနေပြည်တော်အစိုးရသည် အောက်မြန်မာပြည် ရေမြေကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် ကရင်စော်ကဲ သို့မဟုတ် ကရင်သူကြီးများကို တရားဝင်ခန့်အပ်၍ ဒေသတွင်းကို သွယ်ဝိုက်အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ကရင်လူမျိုးများသည် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် သစ်တောထွက်ပစ္စည်း (ဥပမာ - ဖာလာ၊ ပျားဖယောင်းနှင့် ဆင်စွယ်) များကို အင်းဝဘုရင်ထံ အဓိက အခွန်တော်အဖြစ် ဆက်သခဲ့ကြရသည်။<ref name="Lieberman1984">Lieberman, Victor (1984). ''Burmese Administrative Cycles: An Anarchy and Diaspora, c. 1580-1760''. Princeton University Press.</ref> === ကုန်းဘောင်ခေတ် (၁၈-၁၉ ရာစု) === [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် ကရင်လူမျိုးများနှင့် ပြည်မအစိုးရအကြား ဆက်ဆံရေးမှာ ပိုမိုနီးကပ်လာသလို တင်းမာမှုအချို့လည်း ရှိခဲ့သည်။ အလောင်းမင်းတရား၏ ဟံသာဝတီကို သိမ်းပိုက်သည့် စစ်ပွဲများအတွင်း ကရင်တပ်ဖွဲ့အချို့သည် မွန်တို့ဘက်မှ ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးအောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရား (ဗဒုံမင်း) လက်ထက်တွင် ကရင်လူမျိုးများအပေါ် အခွန်ကောက်ခံမှုစနစ်ကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။<ref name="Cady1958">Cady, John F. (1958). ''A History of Modern Burma''. Cornell University Press.</ref> အင်္ဂလိပ်-မြန်မာပထမစစ်ပွဲ (၁၈၂၄) ပြီးနောက် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီ]]ဒေသကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ ကရင်လူမျိုး အများအပြားမှာ ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရေးအောက်သို့ စတင်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ခရစ်ယာန်သာသနာပြုလုပ်ငန်းများ စတင်ထွန်းကားလာခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာဒုတိယစစ်ပွဲ (၁၈၅၂) တွင် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းတစ်ခုလုံး ဗြိတိသျှလက်အောက်ကျရောက်သွားချိန်တွင်မူ ကရင်လူမျိုးအများစုသည် ကိုလိုနီအစိုးရနှင့် ပိုမိုပူးပေါင်းကာ ပြည်မအုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ကွဲပြားသော နိုင်ငံရေးလမ်းကြောင်းပေါ်သို့ စတင်ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref><ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> === ကိုလိုနီခေတ်နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် === [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဗြိတိသျှ]]တို့ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ကရင်လူမျိုးအများစုမှာ ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ စစ်တပ်နှင့် အရပ်ဘက် ဝန်ထမ်းများအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြပြီး အမေရိကန် နှစ်ခြင်းသာသနာပြုအဖွဲ့ ၏ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကြောင့် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ကိုးကွယ်သူ လျင်မြန်စွာ များပြားလာခဲ့သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref> ဗြိတိသျှတို့၏ "သွေးခွဲအုပ်ချုပ်ရေး" စနစ်နှင့် စစ်တပ်အတွင်း ဗမာလူမျိုးများထက် တိုင်းရင်းသားလူနည်းစုများကို ပိုမိုဦးစားပေး ခေါ်ယူခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကိုလိုနီခေတ်တစ်လျှောက်တွင် ကရင်နှင့် ဗမာလူမျိုးစုအကြား နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုရေး သံသယစိတ်များ တဖြည်းဖြည်း ကြီးထွားလာခဲ့သည်။<ref name="Callahan2003">Callahan, Mary P. (2003). ''Making Enemies: War and State Building in Burma''. Cornell University Press.</ref> [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း ဖက်ဆစ်ဂျပန်တပ်မတော်သည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သော [[ဘီအိုင်အေ]] (Burma Independence Army - BIA) မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်နှင့်အတူ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ မဟာဗျူဟာမြောက် ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ဤအခြေအနေတွင် ဗြိတိသျှအစိုးရအပေါ် သစ္စာစောင့်သိခဲ့သည့် ကရင်တပ်ဖွဲ့ဝင်အချို့နှင့် လွတ်လပ်ရေးအတွက် ဂျပန်နှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည့် ဘီအိုင်အေ တပ်ဖွဲ့ဝင်အချို့အကြား ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း၌ သံသယများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရာမှ သွေးထွက်သံယို အထိကရုဏ်းများအထိ ကူးစက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> အထူးသဖြင့် ၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ မတ်လနှင့် ဧပြီလအတွင်း [[မြောင်းမြမြို့]]၊ [[လပွတ္တာမြို့]]၊ ကန်ကြီးထောင့်နှင့် [[ဝါးခယ်မမြို့]] တစ်ဝိုက်တွင် အဆိုးရွားဆုံးသော ကရင်-ဗမာ အထိကရုဏ်းများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဟောင်း ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင် စောဖေသာနှင့် ၎င်း၏ မိသားစုဝင်များ မြောင်းမြမြို့တွင် သတ်ဖြတ်ခြင်းခံခဲ့ရပြီးနောက် နှစ်ဖက်လူမျိုးစုအကြား ကလဲ့စားချေ တိုက်ခိုက်မှုများ ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ ဤပဋိပက္ခများအတွင်း ကရင်ရွာများနှင့် ဗမာရွာပေါင်းများစွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခြင်း ခံခဲ့ရပြီး လူပေါင်းထောင်ချီ၍ အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။<ref name="Guyot1978">Guyot, Dorothy (1978). "The Karen Historical Narrative". ''In: An Asis of Minorities''. London: Macmillan.</ref><ref name="Cady1958">Cady, John F. (1958). ''A History of Modern Burma''. Cornell University Press.</ref> အခြေအနေများ ပိုမိုဆိုးရွားမလာစေရန်အတွက် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ကိုယ်တိုင် ဘီအိုင်အေ (BIA) တပ်ဖွဲ့များကို စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းကွပ်ကဲခဲ့ပြီး ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ကြသော စောစံစီဖိုး၊ ဆရာသာဒင် တို့နှင့် မြောင်းမြမြို့သို့ ကိုယ်တိုင်သွားရောက်ကာ ကရင်-ဗမာ ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးနှင့် စေ့စပ်ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="MaungMaung1969">Maung Maung, Dr. (1969). ''Burma's Constitution''. The Hague: Martinus Nijhoff.</ref> ၎င်းနောက် ဘီအိုင်အေတပ်ကို ဖျက်သိမ်း၍ ဘီဒီအေ (Burma Defense Army) အဖြစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းသောအခါ ကရင်အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးတပ်ရင်း (Karen Battalion) ကို သီးခြားဖွဲ့စည်းပေးခဲ့ပြီး ကရင်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သူ စောကြာဒိုးကို ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့်ဖြင့် ခန့်အပ်ကာ အပြန်အလှန် ယုံကြည်မှုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။<ref name="Callahan2003"/> စစ်ပွဲနှောင်းပိုင်းကာလ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တို့၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုကို သိရှိလာသောအခါတွင် ကရင်တပ်ဖွဲ့များသည် မဟာမိတ်တပ်များ (အထူးသဖြင့် ဗြိတိသျှ Force 136) နှင့် ကုန်းတွင်းပိုင်းမှ ချိတ်ဆက်၍ ဂျပန်တို့ကို ပြောက်ကျားစနစ်ဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် [[ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး]]ကြီး စတင်သောအခါ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သော ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ချုပ် ([[ဖဆပလ]]) အတွင်းသို့ ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်များလည်း ပူးပေါင်းပါဝင်လာခဲ့ပြီး ကရင်နှင့် ဗမာတပ်ဖွဲ့များ လက်တွဲကာ ဖက်ဆစ်ဂျပန်များကို မြန်မာ့မြေပေါ်မှ အောင်မြင်စွာ မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1991"/><ref name="Nu1954">Nu, Thakin (1954). ''Burma Under the Japanese''. Macmillan.</ref> === အောင်ဆန်း-အက်တလီစာချုပ်နှင့် ကရင်အမျိုးသားတို့၏ သဘောထား === ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့၌ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]နှင့် ဗြိတိသျှဝန်ကြီးချုပ် ကလဲမင့်အက်တလီ (Clement Attlee) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို တစ်နှစ်အတွင်း လွတ်လပ်ရေးပေးရန် "အောင်ဆန်း-အက်တလီ စာချုပ်" ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> သို့သော် အဆိုပါစာချုပ်၌ ကရင်အမျိုးသားများ လိုလားတောင့်တနေသည့် သီးခြား "ကရင်ပြည်နယ်" ထူထောင်ခွင့်နှင့် ပတ်သက်၍ တိကျသေချာသော အာမခံချက်များ ပါဝင်မလာခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် ဗြိတိသျှတို့အနေဖြင့် ကရင်တို့၏ သစ္စာစောင့်သိမှုကို မျက်ကွယ်ပြုကာ ဗမာကိုယ်စားလှယ်များနှင့်သာ အလျင်စလို သဘောတူညီခဲ့သည်ဟု ကရင်ခေါင်းဆောင်များက ယူဆခဲ့ကြသည်။<ref name="Walinsky1962">Walinsky, Louis J. (1962). ''Economic Development in Burma 1951-1960''. New York: Twentieth Century Fund.</ref> ဤစာချုပ်အပေါ် မကျေနပ်မှုကြောင့် ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် (KNA)၊ ဗုဒ္ဓဘာသာကရင်အဖွဲ့ (BKBA)၊ ကရင်ဗဟိုအဖွဲ့ (KCO) နှင့် ကရင်လူငယ်အဖွဲ့ (KYO) တို့ ပူးပေါင်းကာ [[ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး]] (Karen National Union - KNU) ကို မဟာမိတ်အဖွဲ့အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး စောဘဦးကြီးက ပထမဦးဆုံး ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ KNU သည် အောင်ဆန်း-အက်တလီစာချုပ်ကို ကန့်ကွက်သည့်အနေဖြင့် ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ကျင်းပခဲ့သော တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲကို လုံးဝသပိတ်မှောက်ခဲ့သည်။<ref name="Smith1991"/> === ၁၉၄၈ ခုနှစ် ကရင်လူထုအုံကြွမှုကြီး === မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိရန် တစ်လအလို ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် KNU သည် ကရင်အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ (Karen National Defence Organisation - KNDO) ကို အရံလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်နေ့တွင် KNU က ဖဆပလ အစိုးရထံ "ကရင်ပြည် ပြန်ပေးရန်" တရားဝင်စာရေးသား တောင်းဆိုခဲ့ပြီး တစ်လအတွင်း အကြောင်းပြန်ရန် ရာဇသံပေးခဲ့သည်။<ref name="Smith1991"/> [[File:Saw Ba U Gyi.jpg|thumb|right|130px|KNU ဥက္ကဋ္ဌ စောဘဦးကြီး (၁၉၀၅–၁၉၅၀)]] တောင်းဆိုချက်ကို လူထုအင်အားဖြင့် ပြသရန်အတွက် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်တစ်ပြည်လုံးရှိ ကရင်အမျိုးသားများ မြို့ပေါ်တက်၍ ကရင်လူထုဆန္ဒပြပွဲကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ အောက်မြန်မာပြည် ကရင်အများစုရှိရာ ဒေသများတွင်သာမက မြောက်ဘက်မြစ်ကြီးနားမှ တောင်ဘက် မြိတ်မြို့အထိ၊ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် နမ့်ခမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ လားရှိုး၊ တောင်ကြီး၊ ကျိုင်းတုံ၊ မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် မိတ္ထီလာ၊ ချောက်၊ ရေနံချောင်း စသည်ဖြင့် တစ်ပြည်လုံးတွင် ဆန္ဒပြကြသည်။ ဖဆပလမှလည်း ခြိမ်းခြောက်နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်းကို အမျိုးမျိုးပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်း အမျိုးမျိုးကြားမှ ကရင်တစ်မျိုးသားလုံး ၂ ရက်၊ ၃ ရက် ခရီးများချီတက်၍ ဆန္ဒပြရာ ကရင်အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးပေါင်း (၄) သိန်းကျော် အသံတိတ် ဆန္ဒပြ၍ ထိုနေ့ရက်အထိ မြန်မာပြည်သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံး ဆန္ဒပြပွဲဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="MahnLinn2013">မန်းလင်းမြတ်ကျော်။ (၂၀၁၃)။ ''ကရင့်ရိုးရာ သုတပဒေသာ''။ ရန်ကုန်။</ref> ကရင်အမျိုးသားများသည် အောက်ပါ ကြွေးကြော်သံ (၄) ချက်ဖြင့် ချီတက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည် - # ကရင်ပြည်ချက်ချင်းပေး။ # ကရင်တစ်ကျပ် ဗမာတစ်ကျပ် ချက်ချင်းပြ။ # လူမျိုးရေးအဓိကရုဏ်း အလိုမရှိ။ # ပြည်တွင်းစစ် ချက်ချင်းရပ်။<ref name="Smith1991"/> === လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခ စတင်ခြင်း (၁၉၄၉ မှ နှစ်ရှည်စစ်ပွဲများ) === ဖဆပလအစိုးရနှင့် KNU တို့အကြား နိုင်ငံရေးအရ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများ ပျက်ပြားခဲ့ပြီးနောက်၊ ပြည်မတွင် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (ဗကပ) တောခိုမှု၊ အစိုးရဘက်မှ ကရင်သစ္စာတော်ခံတပ်များကို သံသယဝင်မှုများနှင့် ဗမာပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့ (PMP) နှင့် KNDO တို့အကြား ဒေသတွင်း ပွတ်တိုက်မှုများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ခရစ္စမတ်အကြိုညတွင် [[ပုသိမ်မြို့]]၌ ကရင်ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် လူမျိုးရေးတင်းမာမှုသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။<ref name="Callahan2003">Callahan, Mary P. (2003). ''Making Enemies: War and State Building in Burma''. Cornell University Press.</ref> ၁၉၄၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ဖဆပလအစိုးရက KNDO ကို မတရားအသင်းအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး ကရင်သေနတ်ကိုင်တပ်ရင်းများမှ စစ်ဦးစီးချုပ် [[စမစ်ဒွန်း]] (General Smith Dun) ကို ရာထူးမှ အနားပေးခဲ့သည်။ ထိုနေ့မှစ၍ ကရင်အမျိုးသားများ၏ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးသည် တရားဝင် စတင်ခဲ့ပြီး KNDO တပ်ဖွဲ့များသည် [[အင်းစိန်မြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ကာ ရန်ကုန်မြို့အနီးအထိ ချီတက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ရန်ကုန်အစိုးရ သက်တမ်းမှာ ရက်ပိုင်းမျှသာ လိုတော့သည်ဟု ထင်မှတ်ရလောက်အောင် ပြင်းထန်ခဲ့သော်လည်း အစိုးရဘက်မှ ပြန်လည်ခုခံနိုင်ခဲ့သဖြင့် ကရင်တပ်ဖွဲ့များသည် နယ်စပ်တောင်တန်းဒေသများသို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် KNU ဥက္ကဋ္ဌ စောဘဦးကြီးသည် ကော့ကရိတ်မြို့အနီး ထောကော်ကိုးရွာတွင် ကျဆုံးခဲ့ရသည်။<ref name="Smith1991"/> === ခေတ်သစ်ငြိမ်းချမ်းရေး ကြိုးပမ်းမှုများနှင့် လက်ရှိအခြေအနေ === ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ဖဆပလအစိုးရက [[ကရင်ပြည်နယ်]] (ယခု ကရင်ပြည်နယ်) ကို စတင်ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော်လည်း KNU က တောင်းဆိုသည့် နယ်မြေဧရိယာနှင့် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် အပြည့်အဝမရရှိသဖြင့် လက်နက်ကိုင်စစ်ပွဲမှာ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်ခဲ့သော စစ်ပွဲများအတွင်း ကရင်ပြည်သူ ထောင်ပေါင်းများစွာသည် ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ ဒုက္ခသည်စခန်းများသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။<ref name="South2008">South, Ashley (2008). ''Ethnic Politics in Burma: States of Conflict''. London: Routledge.</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် KNU သည် ဦးသိန်းစိန်အစိုးရနှင့် ပဏာမအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး၊ ၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ် ([[NCA]]) တွင် ပါဝင်လက်မှတ်ရေးထိုးကာ နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းဖြင့် ဆွေးနွေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။<ref name="Irrawaddy2015">"Myanmar Signs Historic Ceasefire Deal With Eight Ethnic Armies". (2015). ''The Irrawaddy''.</ref> သို့သော်လည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင် နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှုများ ပျက်ပြားသွားခဲ့ပြီး KNU သည် အာဏာသိမ်းမှုကို ပြင်းထန်စွာ ဆန့်ကျင်ကာ နွေဦးတော်လှန်ရေးမှ [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|PDF]] တပ်ဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် KNU/KNLA ပူးပေါင်းတပ်များသည် ၎င်းတို့၏ ထိန်းချုပ်နယ်မြေဖြစ်သော ကရင်ပြည်နယ်အတွင်း (ဥပမာ- ဖာပွန်၊ ကော့ကရိတ်၊ မြဝတီ တစ်ဝိုက်) နှင့် မွန်ပြည်နယ်၊ ပဲခူးတိုင်း နယ်စပ်များတွင် စစ်ကောင်စီတပ်များနှင့် ပြင်းထန်သော စစ်ပွဲများကို ဆက်လက်ဆင်နွှဲလျက်ရှိပြီး ကရင်အမျိုးသားတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်နှင့် ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ရရှိရေးအတွက် ယနေ့တိုင် တိုက်ပွဲဝင်နေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Janes2024">"Insnsc: Karen National Union operations and political update". (2024). ''Jane's Defence Weekly''.</ref> == ဘာသာရေး == [[ကရင်လူမျိုး]] အများစုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] သို့မဟုတ် ရိုးရာနတ် ကိုးကွယ်မှုကို ယုံကြည်ကြသည်။ [[ပိုးကရင်]] အများစုသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ပိုမို ကိုးကွယ်ကြပြီး [[စကောကရင်]] လူမျိုးများတွင်မူ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ရိုးရာနတ် ကိုးကွယ်မှုအပြင် ခရစ်ယာန်ဘာသာ ကိုးကွယ်သူများကိုပါ အများအပြား တွေ့ရှိရသည်။ ကရင်လူမျိုး စုစုပေါင်း၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ ထို့ပြင် [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] ကိုးကွယ်သည့် ကရင်မွတ်စလင် (အများအားဖြင့် ကရင်အမျိုးသမီးများနှင့် အိန္ဒိယနွယ်ဖွား မွတ်စလင်များ ထိမ်းမြားလက်ထပ်ရာမှ ဆင်းသက်လာသူများ) အနည်းငယ်လည်း ရှိကြသည်။<ref name="kbddf">{{cite web|title=The Karen People|website=Karen Culture and Social Support Foundation|url=https://kcssf.org.au/about-us/the-karen-people/|access-date=28 November 2018|date=20 December 2015|archive-date=13 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240313005747/https://kcssf.org.au/about-us/the-karen-people/}}</ref><ref name="Keenan">{{cite journal|last=Keenan|first=Paul|url=http://burmalibrary.org/docskaren/Karen%20Heritage%20Web/pdf/Faith.pdf |title=Faith at a Crossroads; Religions and Beliefs of the Karen People of Burma|journal=Karen Heritage|volume= 1|issue=1}}</ref><ref name="auto">{{Cite web|url=https://minorityrights.org/minorities/karen/|title=Karen|date=19 June 2015|website=Minority Rights Group}}</ref><ref>{{Cite web |title=Religion |url=https://mnkaren.org/history-culture/karen-culture/religion/ |access-date=2026-02-08 |website=Karen Organization of Minnesota |language=en}}</ref> == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များ == [[ကရင်လူမျိုး]]များသည် ဘာသာစကားဗေဒအရ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်–တိဗက်ဘာသာမိသားစု]]ဝင် [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ်ဘာသာစကား]]အုပ်စုတွင် ပါဝင်သော်လည်း၊ မနုဿဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ဆိုင်ရာ သုတေသနပြုချက်များအရ အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသခံများနှင့် ပေါင်းစပ်မှုရှိသော ထူးခြားသည့် ဗီဇလက္ခဏာများကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။<ref name="Kutanan2018">Kutanan, W., et al. (2018). "Genetic structure of Thais and Austroasiatic groups from Northeast Thailand". ''Journal of Human Genetics'', 63(4), 487–501.</ref> ကရင်အမျိုးသားများ၏ Y-DNA ကို လေ့လာသည့်အခါ အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်တွင် အများဆုံးတွေ့ရလေ့ရှိသည့် Haplogroup O (O-M175) အုပ်စုခွဲများကို အဓိကတွေ့ရှိရသည်။<ref name="Weerachayaphorn">Weerachayaphorn, S., et al. (2021). "The maternal and paternal genetic history of the Karenic-speaking peoples in Thailand". ''Scientific Reports'', 11, 12345.</ref> ကရင်မျိုးနွယ်စုကြီးအတွင်း အဓိကအစုအဖွဲ့များဖြစ်ကြသော [[စကောကရင်]] (Sgaw Karen) နှင့် [[ပိုးကရင်]] (Pwo Karen) တို့အကြား လူဦးရေဗီဇဗေဒအရ စိတ်ဝင်စားဖွယ် ကွဲပြားမှုများကို တွေ့ရှိရသည်။ ဖခင်ဘက်မှဆင်းသက်သော Y-DNA လေ့လာချက်များအရ စကောကရင်များသည် မူလမြောက်ပိုင်း တရုတ်-တိဗက်ရင်းမြစ်ဖြစ်သည့် Haplogroup O2 (O-M122) ဗီဇလက္ခဏာကို ပိုမိုမြင့်မားစွာ ထိန်းသိမ်းထားကြသဖြင့် မူလရင်းမြစ်အုပ်စုများနှင့် ပိုမိုနီးစပ်မှုရှိသည်။ အပြန်အလှန်အားဖြင့် ပိုးကရင်များသည် ဒေသခံအရှေ့တောင်အာရှသားများနှင့် ကာလရှည်ကြာ ပိုမိုနီးကပ်စွာ ထိတွေ့ရောနှောမှုရှိခဲ့သဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှဌာနေ (ဩစထရိုအေးရှက်တစ်နွယ်ဝင်) ဗီဇသက်ရောက်မှုဖြစ်သော Haplogroup O1b1-M95 ဗီဇအချိုးအစား ပိုမိုထင်ရှားစွာ ပါဝင်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2020">Kutanan, W., et al. (2020). "Language shift and shifting identities in Northern Thailand: Linguistic and genetic viewpoints on the Karenic-speaking groups". ''American Journal of Physical Anthropology'', 172(2), 263–278.</ref> ထို့ပြင် မိခင်ဘက်မှဆင်းသက်သော မီတိုကွန်ဒြီးယား DNA (mtDNA) ကွဲပြားမှုကို လေ့လာရာတွင်လည်း ပိုးကရင်များသည် စကောကရင်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက မွန်-ခမာ (Mon-Khmer) စကားပြော ဌာနေလူမျိုးစုများနှင့် မိခင်ဘက်မှ ဗီဇစီးဆင်းမှု (Maternal Gene Flow) ပိုမိုထင်ရှားစွာ ရှိခဲ့ကြောင်း ဗီဇအနီးစပ်ဆုံး တည်ဆောက်ပုံအရ သုတေသီများက ထောက်ပြထားကြသည်။<ref name="Kutanan2020"/><ref name="Weerachayaphorn"/> ဖခင်ဘက်မှဆင်းသက်သော ဗီဇလေ့လာမှုများအရ ကရင်လူမျိုးများနှင့် [[ဗမာလူမျိုး]]များသည် တရုတ်-တိဗက်ရင်းမြစ်ချင်း တူညီကြသော်လည်း ဗီဇဖွဲ့စည်းပုံ အချိုးအစားတွင် ကွဲပြားမှုရှိသည်။ ဗမာလူမျိုးများသည် မြောက်ပိုင်းတိဗက်-ဗမာ ရင်းမြစ် ဗီဇလက္ခဏာ (Haplogroup O2 အုပ်စုခွဲများ) ပိုမိုအားကောင်းပြီး ကရင်လူမျိုးများထက် မြောက်ပိုင်းအုပ်စုများ(ဥပမာ-လီဆူ၊တိဗက် နှင့် အခြားကချင်အုပ်စုဝင်များ) နှင့် ပိုမိုနီးစပ်မှုရှိသည်။ အပြန်အလှန်အားဖြင့် ကရင်လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှဒေသခံ ဗီဇသက်ရောက်မှု (O-M95) ပိုမိုပါဝင်နေသဖြင့်၊ ဗမာလူမျိုးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ဒေသခံအရှေ့တောင်အာရှသား ဗီဇလက္ခဏာ ပိုမိုရောနှောပါဝင်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="vanDriem2020">van Driem, G. (2020). ''The Tale of Genomic and Linguistic Co-Evolution in Mainland Southeast Asia''. Brill.</ref> မိခင်ဘက်မှဆင်းသက်သော ကရင်လူမျိုးများ၏ မီတိုကွန်ဒြီးယား DNA (mtDNA) ကို လေ့လာမှုများအရ Haplogroup B5a, F1a, နှင့် M7b တို့ အများဆုံးဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Weerachayaphorn"/> ဤမိခင်ဘက်မှဆင်းသက်သော ဗီဇအုပ်စုများသည် တရုတ်တောင်ပိုင်း၊ မြန်မာနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတစ်ဝိုက်ရှိ အခြားသော ဒေသခံအုပ်စုများနှင့် နီးစပ်မှုရှိပြီး၊ ကရင်လူမျိုးစုများသည် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်စဉ်ကာလတစ်လျှောက် မိခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇစီးဆင်းမှုအားဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသခံများနှင့် ပိုမိုနီးစပ်စွာ ပေါင်းစပ်သွားခဲ့ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။<ref name="vanDriem2020"/> မျိုးရိုးဗီဇသိပ္ပံ သုတေသနပြုချက်များအရ ကရင်လူမျိုးများ၏ ဗီဇသည် သမိုင်းတစ်လျှောက် [[ဧရာဝတီမြစ်]]နှင့် [[သံလွင်မြစ်]] လမ်းကြောင်းများအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြစဉ်အတွင်း အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းပတ်ဒေသရှိ အခြားသော လူမျိုးစုများနှင့် နီးကပ်စွာ ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း ပြသနေသည်။ ထို့ကြောင့် ကရင်လူမျိုးများသည် ဘာသာစကားအရ တရုတ်-တိဗက်မိသားစုဝင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း၊ ဗီဇအရမူ မူလအရှေ့အာရှရင်းမြစ်နှင့် ဒေသခံအရှေ့တောင်အာရှ မျိုးရိုးဗီဇလက္ခဏာနှစ်ခု မျှတစွာ ပေါင်းစည်းဖြစ်တည်နေသည့် လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု လူဦးရေဗီဇဗေဒ (Population Genetics) အရ ကောက်ချက်ချနိုင်ပါသည်။<ref name="Weerachayaphorn"/><ref name="vanDriem2020"/> == လူမျိုးစုများ == ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသော ကရင်လူမျိုး (၁၁) မျိုးရှိသည်။<ref name="pyithu">{{Cite web |title=တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးနှင့်ပတ်သက်၍ မည်သည့်အစိုးရလက်ထက်တွင် စာရင်းပြုစုပြီး ရရှိလာခဲ့သည်နှင့် စပ်လျဉ်းသည့်မေးခွန်း |url=https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 |accessdate=3 February 2020 |archivedate=3 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200203155307/https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 }}</ref><ref>{{cite news|last=Gamanii|title=135: Counting Races in Burma|url=http://www.shanland.org/index.php?option=com_content&view=article&id=4965:135-counting-races-in-burma&catid=115:opinions&Itemid=308|accessdate=26 August 2013|newspaper=Shan Herald|date=25 September 2012|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20140509103524/http://www.shanland.org/index.php?option=com_content&view=article&id=4965:135-counting-races-in-burma&catid=115:opinions&Itemid=308|archivedate=9 May 2014|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite web |title=Composition of the Different Ethnic Groups |url=http://www.embassyofmyanmar.be/ABOUT/ethnicgroups.htm |accessdate=3 February 2020 |archivedate=10 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200410075744/https://www.embassyofmyanmar.be/ABOUT/ethnicgroups.htm }}</ref> :၁။ [[ကရင်လူမျိုး]] :၂။ [[စကောကရင်လူမျိုး]] :၃။ [[ပိုးကရင်လူမျိုး]] :၄။ [[ပလေကီးလူမျိုး]] (ပလေချီး) :၅။ [[ဘွဲလူမျိုး]] :၆။ [[တလှေပွာလူမျိုး]] (တလှေပွား) :၇။ [[မောနေပွားလူမျိုး]] :၈။ [[မိုးပွလူမျိုး]] (မိုးပွား) :၉။ [[ပကူးလူမျိုး]] :၁၀။[[ကရင်ဖြူလူမျိုး]] (ဂေဘားကရင်) :၁၁။[[မွန်ကရင်လူမျိုး]] (စာဖြူ) ကရင်လူမျိုးတွင် စကောကရင် နှင့် ပိုးကရင် ဟူ၍ အဓိကလူမျိုးစုကြီး ၂ စုရှိသည်။ ထိုလူမျိုးစုကြီး ၂ စုမှာ ဓလေ့စရိုက် နှင့် အသုံးပြုသော ဘာသာစကားတွင် ကွဲပြားခြားနားမှုများရှိသည်။ ကရင်မျိုးနွယ်စုတွင် အဓိကမျိုးနွယ်စုဖြစ်သော ပိုးကရင် (အရှေ့ပိုး နှင့် အနောက်ပိုးကရင်) နှင့် စကောကရင်သာမက ပကူးကရင်၊ ဘွဲကရင်၊ ဂေခိုကရင်၊ ဂေဘားကရင်၊ မောနေပွားကရင်၊ ကရင်ဖြူ၊ ထူးကလိဘောင်ကရင်၊ တလှေပွာကရင်၊ ပလေကီးကရင် စသည့်မျိုးနွယ်စုများသည်လည်း ကရင်လူမျိုးစုအုပ်စုဝင်ထဲတွင်ပါဝင်သည်။ စကောကရင်လူမျိုးများသည် ယောက်ျားလေးများ၏ အမည်ရှေ့တွင် "စော" တပ်၍ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြပြီး မိန်းကလေးအမည်ရှေ့တွင် "နော်" တပ်၍ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြသည်။ ပိုးကရင်လူမျိုးအနက် အရှေ့ပိုးကရင်များ၏ အမည်ရှေ့တွင် အမျိုးသားဆိုပါက "စော" နှင့် "မန်း" ထည့်၍ အမျိုးသမီး အမည်ရှေ့တွင် "နန်း" တပ်၍ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြသည်။ အနောက်ပိုးကရင်များ၏ အမည်ရှေ့တွင်မူ အသက်အလိုက် အမျိုးသားဆိုပါက "စ" နှင့် "မန်း" ထည့်၍ ခေါ်ပြီး အမျိုးသမီး အမည်ရှေ့တွင် "နန့်" တပ်၍ ခေါ်‌လေ့ရှိကြသည်။ == ယဉ်ကျေးမှု == {{main|ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့}} "ဒေါကလု" ခေါ် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (Karen National Association - KNA) သည် မြန်မာနိုင်ငံရေး အစည်းအရုံးများ မပေါ်ပေါက်မီ ၁၈၈၁ ခုနှစ်ကစ၍ [[သံပြာ၊ တီ၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာတီသံပြာ]]၊ ဦးလူနီ (ဆစ်ဒနီလူနီ၏ဖခင်)၊ ဒေါက်တာမြတ်စံ၊ ဦးစံလုံးနှင့် အခြားသော ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီးများက တည်ထောင်ခဲ့သော အစည်းအရုံးကြီးဖြစ်သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref> ဒေါက်တာတီသံပြာ (M.A.D.D.) သည် "ဒေါကလု" ၏ ပထမဦးဆုံး ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်၍ စောဘမောင် (Bar-at-Law) သည် အင်္ဂလိပ်များ မြန်မာပြည်မှ ဆုတ်ခွာသွားသည်အထိ နောက်ဆုံး ဥက္ကဋ္ဌတစ်ဦး ဖြစ်၏။<ref name="SanCrombie1919">San C. Po, Dr. (1919). ''Burma and the Karens''. London: Elliott Stock.</ref> ==== ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့ ပေါ်ပေါက်လာပုံ ==== ကရင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီးများသည် ကရင်အမျိုးသားနေ့ကို တင်သွင်းတောင်းဆိုရာ အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီအစိုးရက လက်ခံခွင့်ပြုခြင်းမရှိဘဲ အဆိုပါနေ့အစား အခြားနေ့တစ်နေ့ကို ဆက်လက်ထပ်မံတင်သွင်းပါရန် ပြန်လည်အဆိုပြုခဲ့သည်။ ကရင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီးများက သမိုင်းဝင်နေ့အတွက် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခဲ့ကြရာတွင် "ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့" ကို တောင်းဆိုတင်သွင်းရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။<ref name="Khrueathong2021">Khrueathong, S. (2021). "The Invention of Karen New Year and National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies'', 52(2), 210–228.</ref> ထိုအချိန်၌ ကရင်အမျိုးသားတို့သည် နှစ်သစ်ကူးနှင့်ပတ်သက်၍ ကျင်းပခဲ့ကြသောနေ့၊ ရက်၊ လများသည် ဒေသတစ်ခုနှင့်တစ်ခု တူညီမှုမရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် နေထိုင်သော ကရင်အမျိုးသားအချို့သည် တောင်ယာလုပ်ငန်း ပြီးဆုံးလျှင် ရိုးရာအရိုးကောက်ပွဲများ ကျင်းပပြုလုပ်ကြ၏။ ၎င်းနောက်တွင် ဆက်လက်၍ နှစ်သစ်ကူးပွဲကို ကျင်းပကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ကရင်လူမျိုးတို့မှာ ဗမာယဉ်ကျေးမှုလွှမ်းမိုးမှုနှင့်အတူ သင်္ကြန်ကျပြီးနောက် နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့ကို နှစ်သစ်ကူးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ လဲကယ်ဘာသာဝင် ကရင်တို့မှာမူ သီတင်းကျွတ်လအတွင်း စနေနေ့ တစ်ရက်ရက်တွင်လည်းကောင်း၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် ကရင်များက ကမ္ဘာ့နှစ်ဆန်းတစ်ရက်ဖြစ်သော ဇန်နဝါရီလ တစ်ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း၊ မေတ္တာဗြဟ္မစိုရ်အသင်းဝင်ကရင်များနှင့် ယိုးဒယားနိုင်ငံရှိ အချို့သောကရင်များသည် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို တပို့တွဲလဆန်း တစ်ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ကရင်များနှင့် ယိုးဒယားနိုင်ငံဘက်မှ နေထိုင်သော ကရင်အချို့တို့သည်လည်း ပြာသိုလဆန်း တစ်ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ကို အသီးသီးကျင်းပကြသည်။<ref name="MahnLinn2013">မန်းလင်းမြတ်ကျော်။ (၂၀၁၃)။ ''ကရင့်ရိုးရာ သုတပဒေသာ''။ ရန်ကုန်။</ref> ထို့ကြောင့်ပင် သမိုင်းဝင်နေ့တစ်နေ့ရရှိရန် ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့အဖြစ် တင်သွင်းရာ၌ ပထမဦးစွာ အောက်လွှတ်တော်မှ စတင်တင်သွင်းရမည်ဖြစ်၍ ကရင်အမတ် ၁၅ ဦး၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သော စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်းသည် နေ့ရက်သတ်မှတ်ရေးအတွက် တာဝန်ယူရ၏။ ထိုအခါ စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်းသည် တောင်ငူမြို့ရှိ ကရင်သက်ကြီး ဝါရင့်သူအချို့ကို ခေါ်ယူဆွေးနွေးခဲ့ပြီး သရာမိုးလိုအား ဆက်လက်တာဝန် လွှဲအပ်ခဲ့ကြသည်။ သရာမိုးလိုသည် ကရင်အမျိုးသားတို့၏ ခုနှစ် သက္ကရာဇ်သည် နှစ်ပေါင်းမည်မျှရှိကြောင်းနှင့် ကရင်အမျိုးသားတို့၏ နှစ်သစ်ကူးနေ့သည် မည်သည့်နေ့၊ လတွင် ဖြစ်ကြောင်းဟူသော အချက်နှစ်ချက်အပေါ် မူတည်၍ ရှာဖွေသုတေသန လုပ်ခဲ့ပြီးနောက် ပြန်လည်တင်ပြခဲ့သည်။<ref name="MahnLinn2013"/> ==== ကရင်သက္ကရာဇ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု ==== အရှေ့တိုင်းသမိုင်းသုတေသီကြီးနှစ်ဦးဖြစ်သော ဂျီ၊အိပ်ခ်ျ၊လုစ် (G.H.Luce) နှင့် ဂျီ၊အီး၊ဟာဗီ (G.E.Harvey) တို့၏ မှတ်တမ်းပြုချက်များအရ လည်းကောင်း၊ အမျိုးသားပညာဝန် ဦးဖိုးကျား ရေးသားသော မြန်မာရာဇဝင်အရ လည်းကောင်း၊ ကရင်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်မှာ [[ဘီစီ]] ၇၃၉ ခုနှစ်ကဖြစ်ကြောင်း သိရှိရပေသည်။ သို့ဖြစ်၍ သရာမိုးလိုက ကရင်သက္ကရာဇ်ကို ကရင်လူမျိုးတို့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည့် ထိုခုနှစ်မှအစပြု၍ ရေတွက်ရန် အဆိုပြုခဲ့၏။ ယင်းအဆိုပြုချက်ကို [[အေဒီ]] ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် တင်သွင်းခဲ့ရာ ကရင်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည့် ဘီစီ ၇၃၉ ခုနှစ်မှစ၍ ရေတွက်သော် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင့်ခြောက်ရာကျော်ရှိခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။<ref name="Luce1959">Luce, G. H. (1959). "Old Kyaukse and the Coming of the Burmans". ''Journal of the Burma Research Society''.</ref><ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma''. London: Longmans.</ref> တောင်ငူမြို့ရှိ သက်ကြီးဝါကြီးသူများ၏ သဘောတူညီ သတ်မှတ်လိုက်သည့် နေ့ရက် "သလေး လဆန်း ၁ ရက်" (ပြာသိုလဆန်း ၁ ရက်) ကို ဥပဒေပြုအောက်လွှတ်တော်တွင် တင်သွင်းသည့်အဆို (Bill) ကို စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်း လက်မှတ်ရေးထိုးကာ အောက်လွှတ်တော်အစည်းအဝေးတွင် တင်သွင်းခဲ့၏။ ၁၉ court ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သော ဥပဒေပြုအောက်လွှတ်တော် အစည်းအဝေး မှတ်တမ်းတင်ချက်အရ (Presented) ဟူ၍ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="BurmaAssembly1937">''Proceedings of the Burma Legislative Council''. (1937). Vol. I, Rangoon: Government Printing.</ref> ယင်းကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ ဒေါကလုဥက္ကဋ္ဌ အထက်လွှတ်တော်အမတ် ဆရာစံဘော်က ဆက်လက်ဦးဆောင်၍ ဝန်ကြီးစောဖေသာနှင့် ညှိနှိုင်းပြီး ဒေါက်တာဘမော် အစိုးရအဖွဲ့သို့တင်ပြ၍ အစိုးရအဖွဲ့၏ သဘောတူညီချက်အရ (Cabinet Executive Power) ဖြင့် ဘုရင်ခံထံသို့ တင်ပြနိုင်၍ ဘုရင်ခံ၏ သဘောတူညီချက်ကြောင့် အစိုးရရုံးများနှင့် လွှဲပြောင်းနိုင်သည့် စာချုပ်စာတမ်း အက်ဥပဒေ (Negotiable Instruments Act) အရ အစိုးရအသိအမှတ်ပြု ရုံးပိတ်ရက်အဖြစ် ရရှိခဲ့သည်။<ref name="BurmaAssembly1937"/> အစိုးရ၏ ပထမဦးဆုံး အသိအမှတ်ပြု ရုံးပိတ်ရက်မှာ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက် (၁၂၉၉ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလဆန်း ၁ ရက်) နေ့ဖြစ်ပြီး ၎င်းနေ့တွင် ဝတ်လုံတော်ရ ဆစ်ဒနီလူနီက အသံလွှင့်မိန့်ခွန်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ပေါ်ထွက်လာသည့် "သာ့ပွာဖိုးလင်းတေး" ပြုစုရေးဆွဲသည့် ကရင်အမျိုးသားပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်ပြည့်မြောက်၍ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သည့် ကရင်နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်တွင် ကရင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီး ၅ ဦး ဖြစ်ကြသော စောစံစီဖိုး၊ မန်းရွှေဘ၊ မန်းလှဖေ၊ စောဆစ်ဒနီလူနီနှင့် စောဖေသာတို့က ဩဝါဒသဝဏ်လွှာ ပေးပို့ခဲ့သည်။<ref name="MahnLinn2013"/> === ကရင်အမျိုးသားနေ့ === ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၃) ရက်နေ့တွင် KNU ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ဖဆပလ အစိုးရထံ ကရင်ပြည်ပြန်ပေးဖို့ရန် စာရေးတောင်းဆိုခဲ့သည်။ စာကို တစ်လအတွင်း ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃) ရက်နေ့နောက်ဆုံးထားပြီး ဖဆပလ အစိုးရမှ KNU ထံ အကြောင်းပြန်ရန်၊ ပြန်စာမရရှိပါက (သို့မဟုတ်) ကရင်ပြည်ပြန်ပေးဖို့ရန် ငြင်းဆိုပါက ကရင်အမျိုးသားများ ခြေတစ်လှမ်း တက်လှမ်းမည်ဟု ပါရှိသည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> ကရင်ပြည်တောင်းဆိုစာ ပိုမိုလေးနက်စေရန် ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၁) ရက်နေ့၌ မြန်မာတစ်ပြည်လုံးရှိ ကရင်အမျိုးသားများအားလုံး ကရင်ပြည်လိုလားကြောင်း မြို့ပေါ်တက်၍ ကရင်လူထုဆန္ဒပြပွဲ ကျင်းပရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းဆုံးဖြတ်ချက်အတိုင်း ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၁) ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်တစ်ပြည်လုံးရှိ ကရင်အမျိုးသားများ မြို့ပေါ်တက်၍ ကရင်ပြည်လိုလားကြောင်း ကရင်လူထုဆန္ဒပြပွဲ ကျင်းပလေသည်။ အောက်မြန်မာပြည် ကရင်အများစုရှိရာ ဒေသများတွင်သာမက မြောက်ဘက်မြစ်ကြီးနားမှ တောင်ဘက် မြိတ်မြို့အထိ၊ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် နမ့်ခမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ လားရှိုး၊ တောင်ကြီး၊ ကျိုင်းတုံ၊ မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် မိထ္ထီလာ၊ ချောက်၊ ရေနံချောင်း စသည်ဖြင့် တစ်ပြည်လုံးတွင် ဆန္ဒပြကြသည်။ ဖဆပလ မှလည်း ခြိမ်းခြောက်နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်းကို အမျိုးမျိုးပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်း အမျိုးမျိုးကြားမှ ကရင်တစ်မျိုးသားလုံး ၂ ရက်၊ ၃ ရက် ခရီးများချီတက်၍ ဆန္ဒပြရာ ကရင်အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးပေါင်း (၄) သိန်းကျော် အသံတိတ် ဆန္ဒပြ၍ ထိုနေ့ရက်အထိ မြန်မာပြည်သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံး ဆန္ဒပြပွဲဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="Smith1991"/><ref name="MahnLinn2013"/> ကရင်အမျိုးသားများသည် ကြွေးကြော်သံ (၄) ချက်ဖြင့် ချီတက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ === ကရင်အမျိုးသားအလံတော် === {{main|ကရင်အမျိုးသားအလံတော်}} [[File:Karen National Union Flag.png|thumb|ကရင်အမျိုးသားအလံတော်]] ၁၉၃၆ ခုနှစ် [[ဒေါက်တာဘမော်]]၏ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရလက်ထက်တွင် ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ကြီး၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ လွှတ်တော်အတွင်းရှိ ကရင်အမတ်များသည် # ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့ # ကရင်အမျိုးသားသီချင်း # ကရင်အမျိုးသားအလံတော် စသည်တို့ကို တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name="Callahan2003">Callahan, Mary P. (2003). ''Making Enemies: War and State Building in Burma''. Cornell University Press.</ref> ဤတောင်းဆိုချက်များရရှိသောအခါ ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ကြီးသည် ကရင်ခေါင်းဆောင်များနှင့် ကရင်အမျိုးသားများထံ “ကရင်အမျိုးသားအလံ” ပုံစံများရေးဆွဲ၍ တင်ပို့ကြရန် မေတ္တာရပ်ခံခဲ့သည်။ ရောက်ရှိလာသော ကရင်အလံပုံစံ တစ်ရာအနက်မှ မန်းဘခင် (ဝန်ကြီးဟောင်း) ရေးဆွဲသောအလံပုံစံကို အတည်ပြု ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ အနီရောင်၊ အဖြူရောင်၊ အပြာရောင် သုံးရောင်ခြယ်ပေါ်တွင် တက်သစ်စနေဝန်းနှင့် ဖားစည်ပါရှိသော အလံသည် ကရင်အမျိုးသားအလံပင် ဖြစ်သည်။ ကရင်အမျိုးသားများသည် [[ကရင်အမျိုးသားအလံတော်]]ကို လူထုအစည်းအဝေးပွဲများနှင့် ကရင်အမျိုးသားနှစ်သစ်ကူးနေ့ အခမ်းအနားများတွင် ပြည်ထောင်စုအလံတော်နှင့် ယှဉ်တွဲ၍ စိုက်ထူကြသည်။<ref name="MahnLinn2013"/> === ကရင်အမျိုးသားသီချင်း === ကရင်အမျိုးသားသီချင်းကို စောစံဘ နှင့် စောသာအေးကြီးတို့က ရေးသားတင်ပြရာ ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်မှ အတည်ပြုလက်ခံသဖြင့် ကရင်အမျိုးသားသီချင်းဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာ၏။ သီချင်းကို ကရင်အမျိုးသားဆိုင်ရာအခမ်းအနားများ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဓလေ့ထုံးစံပွဲ အခမ်းအနားများတွင် အဖွင့်သီချင်းနှင့် အမျိုးသားအလံတော်အလေးပြုရန် အမြတ်တနိုး တန်ဖိုးထား သီဆိုလေ့ရှိသည်။<ref name="MahnLinn2013"/> === စာပေနှင့် ဘာသာစကား === ရှေးယခင်က လိတ်ဆန်ဝှေ့ (ကြက်ယက်စာ) များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါ ထိုစာများကို တတ်မြောက်သူများ မရှိတော့ပေ။ မှတ်တမ်းများအရသာ သိရှိနိုင်တော့သည်။ အချို့ကို ပေစာများအဖြစ် စာကြည့်တိုက်အချို့တို့တွင် အလွန်နည်းပါးသော အရေအတွက်ဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ယခုအခါတွင် အသုံးပြုနေသော စာ‌ပေများမှာ [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်စာပေ]] (ဒေါက်တာဝိတ် - ၁၈၃၀ တွင် တီထွင်ခဲ့သည်။)၊ [[အနောက်ပိုးကရင်ဘာသာစကား|အနောက်ပိုးကရင်စာပေ]] (ဖူဆရာဘရိတ်တန် - ၁၈၄၀ လောက်တွင် တီထွင်ခဲ့သည်။)၊ [[အရှေ့ပိုးကရင်ဘာသာစကား|အရှေ့ပိုးကရင်စာပေ]] တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သုံးနှုန်းသော ဘာသာစကားများသည် နေရာဒေသကိုလိုက်၍ ခြားနားမှုရှိသည်။<ref name="EncyBurma">''မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း''။ (၁၉၅၄)။ အတွဲ-၁၊ စာ-၉၆။ ရန်ကုန်: စာပေဗိမာန်။</ref> == နေထိုင်ရာ ဒေသများနှင့် လူဦးရေ ပြန့်နှံ့မှု == ကရင်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့ဘက် တောင်တန်းဒေသများမှသည် အောက်မြန်မာပြည် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသအထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ နေထိုင်ရာ ပထဝီဝင်ဒေသများကို အဓိက ပိုင်းခြားနိုင်သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref> [[ကရင်ပြည်နယ်]] (ယခင် သံလွင်ခရိုင်) သည် ကရင်လူမျိုးများ၏ အဓိက ဇာတိချက်ကြွေ ရိုးရာအခြေစိုက်ရာ ဒေသဖြစ်သည်။ [[ဘားအံမြို့]]၊ [[ကော့ကရိတ်မြို့]]၊ [[မြဝတီမြို့]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့]]၊ [[ဖာပွန်မြို့]]၊ [[သံတောင်ကြီးမြို့]] နှင့် [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့]] စသည့် မြို့နယ်များတွင် စကောကရင်၊ အရှေ့ပိုးကရင် နှင့် ဘွဲ၊ ပလေချီ စသည့် ကရင်မျိုးနွယ်စုများ ထူထပ်စွာ နေထိုင်ကြသည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကရင်လူဦးရေ အများဆုံး ပျံ့နှံ့နေထိုင်သည့် ဒေသတစ်ခုမှာ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် [[ပုသိမ်မြို့|ပုသိမ်]]၊ [[မြောင်းမြမြို့|မြောင်းမြ]]၊ [[အိမ်မဲမြို့|အိမ်မဲ]]၊ [[ဝါးခယ်မမြို့|ဝါးခယ်မ]]၊ [[ဖျာပုံမြို့|ဖျာပုံ]]၊ [[မအူပင်မြို့|မအူပင်]]၊ [[ကျုံပျော်မြို့|ကျုံပျော်]]၊ [[ဟင်္သာတမြို့|ဟင်္သာတ]] နှင့် [[ဓနုဖြူမြို့|ဓနုဖြူ]] စသည့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ် မြို့နယ်များတွင် "အနောက်ပိုးကရင်" နှင့် "စကောကရင်" လူမျိုးများသည် ဗမာလူမျိုးများနှင့်အတူ ရောနှော၍ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ကာ အကြီးအကျယ် အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။<ref name="EncyBurma">''မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း''။ (၁၉၅၄)။ အတွဲ-၁၊ စာ-၉၆။ ရန်ကုန်: စာပေဗိမာန်။</ref> [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] အတွင်းရှိ ပဲခူးရိုးမ တောင်ခြေတစ်လျှောက်နှင့် စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်း ဒေသများတွင်လည်း ကရင်လူမျိုးများစွာ နေထိုင်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် [[တောင်ငူမြို့|တောင်ငူ]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့|ရေတာရှည်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့|ကျောက်ကြီး]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့|ညောင်လေးပင်]]၊ [[ရွှေကျင်မြို့|ရွှေကျင်]]၊ [[ထန်းတပင်မြို့ (တောင်ငူ)|ထန်းတပင်]] နှင့် ပြည်၊ သာယာဝတီ စသည့် မြို့နယ်များ၏ ကျေးလက်ဒေသများတွင် ကရင်ရွာများစွာ ရှိသည်။ တောင်ငူတောင်တန်းဒေသတွင် ပကူးကရင်၊ ကရင်ဖြူ (ဂေဘား) စသည့် မျိုးနွယ်စုများ အခြေစိုက်သည်။<ref name="Marshall1922"/> မြန်မာနိုင်ငံ တောင်ဘက်ပိုင်း ကမ်းရိုးတန်းဒေသများဖြစ်ကြသော။[[မွန်ပြည်နယ်]]တွင် [[သထုံမြို့|သထုံ]]၊ [[ဘီလင်းမြို့|ဘီလင်း]]၊ [[ကျိုက်ထိုမြို့|ကျိုက်ထို]]၊ [[မုဒုံမြို့|မုဒုံ]]နှင့် [[ရေးမြို့|ရေးမြို့နယ်]]များတွင် မွန်လူမျိုးများနှင့်အတူ ပိုးကရင် (အရှေ့ပိုး) နှင့် စကောကရင်များ နေထိုင်ကြသည်။ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]တွင် [[ထားဝယ်မြို့|ထားဝယ်]]၊ [[မြိတ်မြို့|မြိတ်]]၊ [[ဘုတ်ပြင်းမြို့|ဘုတ်ပြင်း]] နှင့် [[ကော့သောင်းမြို့|ကော့သောင်း]] ခရိုင်များ၏ တောင်တန်းလျှိုမြောင်များနှင့် မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် စကောကရင်မျိုးနွယ်စုများ ရှေးယခင်ကတည်းက ရွာတည်၍ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="SanCrombie1919">San C. Po, Dr. (1919). ''Burma and the Karens''. London: Elliott Stock.</ref> [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] အတွင်းရှိ [[အင်းစိန်မြို့နယ်|အင်းစိန်]]၊ [[မှော်ဘီမြို့နယ်|မှော်ဘီ]]၊ [[တိုက်ကြီးမြို့နယ်|တိုက်ကြီး]]၊ [[လှည်းကူးမြို့နယ်|လှည်းကူး]]၊ [[သန်လျင်မြို့နယ်|သန်လျင်]] နှင့် [[ကွမ်းခြံကုန်းမြို့နယ်|ကွမ်းခြံကုန်း]] စသည့် မြို့နယ်များတွင် ကရင်လူဦးရေ ထိုက်ထိုက်တန်တန် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ ထို့ပြင် [[ကယားပြည်နယ်]] (ကရင်နီဒေသ) နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း (ဖယ်ခုံနှင့် လွိုင်လင်ခရိုင်အချို့) တွင်လည်း ကရင်နွယ်ဝင် ကယား၊ ပဒေါင် (ကယန်း)၊ ပအိုဝ်း စသည့် ဆွေးမျိုးနွယ်စုများ ကပ်လျက် တည်ရှိနေထိုင်ကြသည်။<ref name="Smith1991"/> သမိုင်းကြောင်းအရ လည်းကောင်း၊ စစ်မက်ဘေးဒဏ်များကြောင့် လည်းကောင်း ကရင်လူမျိုး အများအပြားသည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] အနောက်ဘက် နယ်စပ်ဒေသများဖြစ်သည့် ချင်းမိုင် (Chiang Mai)၊ မဲဟောင်ဆောင် (Mae Hong Son)၊ တာ့ခ် (Tak) နှင့် ကန်ချနဘူရီ (Kanchanaburi) ခရိုင်များတွင် ရာစုနှစ်ချီ၍ အခြေချ နေထိုင်လျက်ရှိကြသည်။ ထို့ပြင် ဒုက္ခသည်အဖြစ်မှတစ်ဆင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၊ [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]] နှင့် [[ကနေဒါနိုင်ငံ]] စသည့် ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ တတိယနိုင်ငံအဖြစ် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချသွားကြသည့် ကရင်လူဦးရေလည်း သောင်းနှင့်ချီ၍ ရှိနေပြီဖြစ်သည်။<ref name="Khrueathong2021">Khrueathong, S. (2021). "The Karen Diaspora and Transnational Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies'', 52(2), 210–228.</ref> === ကပ္ပလီကျွန်း(အက်ဒမန်)ရှိကရင်လူမျိုး === <references group=" Maiti, Sameera. &quot;The Karen – A Lesser Known Community of the Andaman Islands (India)&quot;. CiteSeerX 10.1.1.517.7093." /> အိန္ဒိယပိုင်နက် ကပ္ပလီကျွန်း(အက်ဒမန်)တွင် ကရင်လူဦးရေ ၂,၅၀၀ ဦးရှိသည်။ မြန်မာ့ပင်လယ်ပိုင်နက် ကိုကိုးကျွန်းစုများအနီးရှိ ကရင်လူမျိုးအများစုမှာ အိန္ဒိယပိုင်နက် ကပ္ပလီကျွန်း(အက်ဒမန်ကျွန်း)နှင့် နီကိုဘာကျွန်းစုများ၏ ပြည်ထောင်စုပိုင်နက်အတွင်း မြောက်ပိုင်း ကပ္ပလီ ကျွန်းများ၏ မာယာဘွန်ဒါ တယ်ဆီးလ် တွင် ကန့်သတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့အားလုံးနီးပါးသည် နှစ်ခြင်းပရိုတက်စတင့်ခရစ်ယာန်များဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း ဆက်သွယ်ပြောဆိုရန်အတွက် ၎င်းတို့၏ဘာသာစကားကို ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း ကရင်မဟုတ်သော အိမ်နီးချင်းများနှင့် ဆက်သွယ်ရန်အတွက် ဒုတိယဘာသာစကားအဖြစ် ဟိန္ဒီဘာသာစကားကို အသုံးပြုကြသည်။ ==ထင်ရှားသော ကရင်လူမျိုးများ== *[[ဘခိုင်၊ မန်း|မန်းဘခိုင်]] - အာဇာနည် ခေါင်းဆောင်ကြီး ဝန်ကြီး *[[မန်းဝင်းမောင် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|မန်းဝင်းမောင်]] - ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက်သမ္မတ *[[စမစ်ဒွန်း]] - မြန်မာ့[[တပ်မတော်]] ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် * [[စောဘဦးကြီး]] - ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး ၏ ပထမဆုံး ခေါင်းဆောင် *[[ဘိုမြ၊ စော|ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစောဘိုမြ]] *[[နော်လွီဇာ ဘင်ဆင်]] - မယ်ဗမာ ၂ထပ်ကွမ်း *[[အောင်ဆန်းသူရိယ စောဘရီ]] *[[စောမြင့်၊ (အောင်ဆန်းသူရိယ)|အောင်ဆန်းသူရိယ စောမြင့်]] *မြန်မာ့ဂီတသမိုင်းတွင် ရောင်းအားအကောင်းဆုံး စံချိန်တင်ခဲ့သူအဆိုတော် [[ဗဒင်]] *အိုင်းရင်းခရော့စ် ([[Iron Cross|Iron Cross)]] တီးဝိုင်း ကိုတည်ထောင်သူ [[စောဘွဲ့မှူး]] *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] ဝန်ကြီးချုပ် [[မန်းဂျော်နီ]] *[[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နာယက]] [[မန်းဝင်းခိုင်သန်း]] *ဒေါက်တာ [[စင်သီယာမောင်]] - လူမှုကူညီရေးများအတွက် နိုင်ငံတကာမှ ဆုပေါင်း ၁၈ ခုတိုင်အောင် ချီးမြှင့်ခံရသူ *[[စိုးမြတ်မင်း (ဘောလုံးသမား)|စိုးမြတ်မင်း]] - မြန်မာ့လက်ရွေးစင်ဘောလုံးအသင်းခေါင်းဆောင် *[[ချစ်စမ်းမောင်]] - ဂစ်တာပညာရှင် *[[မန်းဘခင်]] *[[စောစံဘ]] *[[စောသာအေးကြီး]] == ကိုးကား == <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:ကရင်လူမျိုးစု]] 04p7zw654w92qpndmkvar1hwuuy35zi 1044882 1044881 2026-07-29T05:03:12Z Chenzeyan29 141880 /* ဘာသာစကားနှင့် စာပေ */ 1044882 wikitext text/x-wiki '''ကရင်လူမျိုး''' ({{lang-ksw|ကညီ}}၊ [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာ|အင်္ဂလိပ်]]: ''Karen'' သို့မဟုတ် ''Kayin'') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] တွင် အစဉ်အလာအားဖြင့် နေထိုင်လာကြသော အဓိက တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုကြီးများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကရင်လူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့တောင်ပိုင်းရှိ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] နှင့် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] တို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသလို [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်ဘက် နယ်စပ်ဒေသများတွင်လည်း အများအပြား နေထိုင်ကြသည်။<ref name="mrg-karen">{{cite web|url=https://minorityrights.org/minorities/karen/|title=Karen|website=Minority Rights Group|date=19 June 2015|access-date=29 July 2026}}</ref> {{Infobox ethnic group | group = ကရင်လူမျိုး | flag = [[File:Flag of the Karen National Union.svg|border|200px]] | flag_caption = ကရင် အမျိုးသား အလံတော် | image = A Karen woman.jpg | image_caption = ရိုးရာဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားသော ကရင်အမျိုးသမီးတစ်ဦး | total = ၄,၁၉၁,၀၅၀ | total_ref = | region1 = {{flag|Myanmar}} | pop1 = ၃,၆၀၄,၀၀၀ | ref1 = <ref>{{cite web |title=Largest Ethnic Groups In Myanmar |url=https://www.worldatlas.com/articles/largest-ethnic-groups-in-myanmar-burma.html |website=Worldatlas.com |publisher=Reunion Technology}}</ref> | region2 = {{flag|Thailand}} | pop2 = ၁,၃၅၀,၀၀၀ | ref2 = <ref name="CERD/C/THA/1-3">{{cite book|title=International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination; Reports submitted by States parties under article 9 of the Convention: Thailand|date=28 July 2011|publisher=United Nations Committee on the Elimination of Racial Discrimination|url=http://www.rlpd.go.th/rlpdnew/images/rlpd_1/HRC/CERD%201_3.pdf|access-date=8 October 2016|language=en, th|archive-date=9 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009184727/http://www.rlpd.go.th/rlpdnew/images/rlpd_1/HRC/CERD%201_3.pdf|url-status=dead|page=13}}</ref> | region3 = {{flag|United States}} | pop3 = ၂၁၅,၀၀၀ (၂၀၁၈) | ref3 = <ref>{{cite web|url=https://www.usnews.com/news/best-states/minnesota/articles/2019-08-31/jobs-housing-lure-karen-refugees-to-spread-across-minnesota%3Fcontext%3Damp|title=Jobs and housing lure karen refugees to spread across minnesota|access-date=25 February 2020|archive-date=24 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724063942/https://www.usnews.com/news/best-states/minnesota/articles/2019-08-31/jobs-housing-lure-karen-refugees-to-spread-across-minnesota?context=amp|url-status=dead}}</ref> | region4 = {{flag|Australia}} | pop4 = ၁၁,၀၀၀ | ref4 = <ref>{{cite web |title=Burmese Community Profile |url=https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf |website=dss.gov.au |access-date=28 June 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230905/https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf |archive-date=30 December 2016 |accessdate=16 September 2021 |archivedate=30 December 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161230230905/https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf }}</ref> | region5 = {{flag|Canada}} | pop5 = ၆၀၅၀ | ref5 = <ref name=2016Census>{{citation|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=01&Geo2=PR&Code2=01&Data=Count&SearchText=Canada&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=Ethnic%20origin&TABID=1|title=Census Profile, 2016 Census|publisher=Statistics Canada|date=8 February 2017}}</ref> | region6 = {{flag|India}} ([[ကပ္ပလီကျွန်း|အက်ဒမန်ကျွန်းစု]]) | pop6 = ၂,၅၀၀ | ref6 = <ref name="Maiti">{{cite journal|last1=Maiti|first1=Sameera|title=The Karen – A Lesser Known Community of the Andaman Islands (India)|citeseerx=10.1.1.517.7093}}</ref> | region7 = {{flag|Sweden}} | pop7 =၁,၅၀၀ | ref7 = | rels = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]နှင့် ကရင်ရိုးရာကိုးကွယ်မှု၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] | langs = [[ကရင်ဘာသာစကားများ]]၊ [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]]၊ [[ပိုးကရင်ဘာသာစကားများ|ပိုးကရင်]]၊ [[ကရင်နီဘာသာစကား|ကရင်နီ]]နှင့် [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]] | related = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] | native_name = | native_name_lang = }} ကရင်လူမျိုးစုအတွင်း ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများစွာရှိပြီး အဓိကအားဖြင့် တောင်ပေါ်ကရင်နှင့် ကွင်းကရင်ဟူ၍ ခွဲခြားနိုင်ကာ ယင်းတို့အနက် စကောကရင် နှင့် ပိုးကရင် လူမျိုးစုနှစ်ခုမှာ လူဦးရေ အများဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။<ref name="Keyes1979">{{cite book |last=Keyes |first=Charles F. |title=Ethnic Adaptation and Identity: The Karen on the Thai Frontier with Burma |url=https://archive.org/details/ethnicadaptation0000unse |year=1979 |publisher=Institute for the Study of Human Issues |isbn=978-0915980901 |pages=[https://archive.org/details/ethnicadaptation0000unse/page/2 2]–15}}</ref>ကရင်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲနှင့် ကြိုးချည်ပွဲ (လက်ချည်ပွဲ) ဓလေ့တို့သည် လူမျိုးစု၏ စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ပြသသည့် အထင်ကရ ယဉ်ကျေးမှုပွဲတော်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Stern1968">{{cite journal |last=Stern |first=Theodore |title=A People Between: The Karens of Thailand |journal=Journal of Southeast Asian History |volume=9 |issue=2 |year=1968 |pages=300–319}}</ref> [[File:Karen traditional costume.jpg|thumb|ကရင်အမျိုးသား အမျိုးသမီး ရိုးရာဝတ်စုံ]] [[File:Kayin dance(don dance).jpg|thumb|ကရင်ဒုံးအက]] [[File:Karen Elder (Unsplash).jpg|thumb|ကရင်လူမျိုး]] == သမိုင်းကြောင်း == ကရင်ဒဏ္ဍာရီများအရ ကရင်လူမျိုးများသည် ရှေးဦးစွာ '''"ထီးဆဲ့မဲ့ယွား"''' (သို့မဟုတ်) '''"ထီဆေ့မေ့ယွား"''' ဒေသ၌ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုစကားရပ်၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ "သဲစီးသောချောင်း" (သို့မဟုတ်) "ရေထိုးသဲစီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အလွန်ကျယ်ပြန့်သော သဲကန္တာရကြီးအား မြစ်ချောင်းများ ဖြတ်ကျော်စီးဆင်းရာတွင် ရေနှင့်သဲများ ရောပါစီးဆင်းသွားခြင်းကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ကရင်လူမျိုးအများစုသည် ထိုဒေသမှာ [[ဂိုဘီသဲကန္တာရ]] (Gobi Desert) ကို ဆိုလိုသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထီးဆဲ့မဲ့ယွား ဒေသသို့ မရောက်မီ ရှေးဦးစွာ '''"ထီးဆဲ့မဲ့ဘော"''' (ရေထိုးသဲဝါ) ဒေသသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုကြရာ၊ ၎င်းမှာ သဲနုန်းများကြောင့် အဝါရောင်သန်းနေသော [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] မြောက်ဘက်ရှိ [[မြစ်ဝါမြစ်]] ဒေသ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name=":0">ကရင်၊ ကရင်လူမျိုးနှင့်ယင်းတို့၏ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအချက်အလက်များ</ref> ဤဒေသသည် တိဗက်-ဗမာလူမျိုး များ စတင်ရာဒေသလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ === မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာခြင်း === ရှေးလင်္ကာဟောင်းများဖြစ်သော ''"သက်နှင့်ရခိုင်၊ နှိုင်းပြိုင်တောင်သူ၊ ပျူကမ်းယံယော၊ ထားဝယ်နှောက၊ မျိုးသတ္တ"'' ဟူသော စပ်ဆိုချက်အရ ကရင်လူမျိုးသည် ရှေးဟောင်း '''ကမ်းယံလူမျိုး''' များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟုလည်း ယူဆချက်များ ရှိသည်။ [[မှန်နန်း ရာဇဝင်]]အရ ကမ်းယံလူမျိုးများသည် သံတွဲနှင့် ပြည်မြို့ အနောက်ဘက် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းတစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref>မှန်နန်းရာဇဝင်</ref> ကရင်လူမျိုးများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]]များ ဖြစ်ကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အစောဆုံး ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသော လူမျိုးစုများထဲတွင် တစ်စုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ရွှေ့ပြောင်းလာပုံကို အပိုင်း (၃) ပိုင်းဖြင့် လေ့လာနိုင်သည်။ ကရင်လူမျိုးများ၏ ဘိုးဘေးများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာက [[ဂိုဘီသဲကန္တာရ]] (Gobi Desert) အနီးမှ စတင်ကာ တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်ဟု ကရင်ရိုးရာ ဒဏ္ဍာရီများနှင့် သမိုင်းသုတေသီများက ဆိုသည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]ဒေသသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။<ref name="KHC">{{cite book |title=ကရင်ရာဇဝင် |last=ဦးဘထွန်း |year=၁၉၂၄}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ခန့်မှန်းခြေ အေဒီ (၃) ရာစုမှ (၈) ရာစုအတွင်း လမ်းကြောင်းကြီး (၃) ခုဖြင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="Luce">{{cite book |last=Luce |first=G.H. |title=Phases of Pre-Pagan Burma |year=1985}}</ref>သံလွင်မြစ်ကြောင်းဖြစ်သော အရှေ့ဘက်လမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် [[ကယားပြည်နယ်]]နှင့် [[ကရင်ပြည်နယ်]] တောင်တန်းဒေသများသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသကဲ့သို့ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း မြောက်ဘက်မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းဒေသများသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သူများနှင့် စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် နေထိုင်အခြေချသူများလည်းရှိသည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင် ဒေါက်တာလုစ် (G.H. Luce) ၏ အဆိုအရ ကရင်လူမျိုးများသည် [[ပျူ လူမျိုး|ပျူ]] နှင့် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]တို့ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အထွန်းကားဆုံးအချိန်များ၌ပင် အခြေချနေထိုင်ပြီး ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ ၎င်းတို့သည် ဗမာလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ အလုံးအရင်းနှင့် မဝင်ရောက်မီကပင် ရောက်ရှိနေကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref name="Smith">{{cite book |last=Smith |first=Martin |title=Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity |url=https://archive.org/details/burmainsurgencyp0000smit |year=1991}}</ref> ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် ပေါ်ထွက်လာသည့် ပင်းယခေတ်နှင့် [[အင်းဝခေတ်]]များတွင် ကရင်လူမျိုးများသည် အလယ်ပိုင်းမြေပြန့်ဒေသများမှ တောင်ဘက် ပဲခူးရိုးမ၊ စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းနှင့် သံလွင်မြစ်ဝှမ်း (ကရင်ပြည်နယ်နှင့် မွန်ပြည်နယ်စပ်) ဒေသများသို့ ပိုမိုရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။ အင်းဝနှင့် ဟံသာဝတီတို့ နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်စစ် ဖြစ်ပွားနေသည့် ကာလအတွင်း ကရင်ကျေးရွာများသည် တောင်ဘက် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသနှင့် တောင်တန်းဒေသများတွင် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Fernquist2006">Fernquist, Jon (2006). "Crucible of War: Burma and the Ming in the Tai Frontier (1382-1454)". ''SOAS Bulletin of Burma Research''.</ref> === တောင်ငူခေတ် (၁၆ ရာစု) === [[တောင်ငူခေတ်]] (အထူးသဖြင့် မင်းကြီးညိုနှင့် တပင်ရွှေထီးမင်းတို့လက်ထက်) တွင် [[တောင်ငူမြို့]] ပတ်ဝန်းကျင်၌ ကရင်လူမျိုးများသည် အများအပြား အခြေချနေထိုင်လျက်ရှိသည်။ တောင်ငူမင်းဆက်များ၏ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများနှင့် အင်ပါယာတည်ထောင်မှုများတွင် ဒေသခံကရင်တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ကရင်ရဲမက်များအဖြစ် ပါဝင်အမှုထမ်းခဲ့ကြသည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma''. London: Longmans.</ref> တပင်ရွှေထီးနှင့် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးတို့ ဟံသာဝတီပဲခူးကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်တွင်လည်း အောက်မြန်မာပြည်ရှိ ကရင်လူမျိုးများသည် အခွန်အတုတ်ပေးဆောင်ခြင်းနှင့် စစ်မှုထမ်းခြင်းတို့ဖြင့် အင်ပါယာအတွင်း အရေးပါသော လူဦးရေအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003"/> === ညောင်ရမ်းခေတ် (၁၇-၁၈ ရာစု) === ညောင်ရမ်းခေတ် (ဒုတိယ တောင်ငူမင်းဆက်) တွင် တော်ဝင်မှတ်တမ်းများနှင့် "အမိန့်တော်ပြန်တမ်း" များ၌ ကရင်လူမျိုးများ၏ အခန်းကဏ္ဍကို ပိုမိုထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်။ အင်းဝနေပြည်တော်အစိုးရသည် အောက်မြန်မာပြည် ရေမြေကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် ကရင်စော်ကဲ သို့မဟုတ် ကရင်သူကြီးများကို တရားဝင်ခန့်အပ်၍ ဒေသတွင်းကို သွယ်ဝိုက်အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ကရင်လူမျိုးများသည် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် သစ်တောထွက်ပစ္စည်း (ဥပမာ - ဖာလာ၊ ပျားဖယောင်းနှင့် ဆင်စွယ်) များကို အင်းဝဘုရင်ထံ အဓိက အခွန်တော်အဖြစ် ဆက်သခဲ့ကြရသည်။<ref name="Lieberman1984">Lieberman, Victor (1984). ''Burmese Administrative Cycles: An Anarchy and Diaspora, c. 1580-1760''. Princeton University Press.</ref> === ကုန်းဘောင်ခေတ် (၁၈-၁၉ ရာစု) === [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် ကရင်လူမျိုးများနှင့် ပြည်မအစိုးရအကြား ဆက်ဆံရေးမှာ ပိုမိုနီးကပ်လာသလို တင်းမာမှုအချို့လည်း ရှိခဲ့သည်။ အလောင်းမင်းတရား၏ ဟံသာဝတီကို သိမ်းပိုက်သည့် စစ်ပွဲများအတွင်း ကရင်တပ်ဖွဲ့အချို့သည် မွန်တို့ဘက်မှ ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးအောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရား (ဗဒုံမင်း) လက်ထက်တွင် ကရင်လူမျိုးများအပေါ် အခွန်ကောက်ခံမှုစနစ်ကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။<ref name="Cady1958">Cady, John F. (1958). ''A History of Modern Burma''. Cornell University Press.</ref> အင်္ဂလိပ်-မြန်မာပထမစစ်ပွဲ (၁၈၂၄) ပြီးနောက် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီ]]ဒေသကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ ကရင်လူမျိုး အများအပြားမှာ ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရေးအောက်သို့ စတင်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ခရစ်ယာန်သာသနာပြုလုပ်ငန်းများ စတင်ထွန်းကားလာခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာဒုတိယစစ်ပွဲ (၁၈၅၂) တွင် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းတစ်ခုလုံး ဗြိတိသျှလက်အောက်ကျရောက်သွားချိန်တွင်မူ ကရင်လူမျိုးအများစုသည် ကိုလိုနီအစိုးရနှင့် ပိုမိုပူးပေါင်းကာ ပြည်မအုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ကွဲပြားသော နိုင်ငံရေးလမ်းကြောင်းပေါ်သို့ စတင်ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref><ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> === ကိုလိုနီခေတ်နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် === [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဗြိတိသျှ]]တို့ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ကရင်လူမျိုးအများစုမှာ ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ စစ်တပ်နှင့် အရပ်ဘက် ဝန်ထမ်းများအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြပြီး အမေရိကန် နှစ်ခြင်းသာသနာပြုအဖွဲ့ ၏ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကြောင့် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ကိုးကွယ်သူ လျင်မြန်စွာ များပြားလာခဲ့သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref> ဗြိတိသျှတို့၏ "သွေးခွဲအုပ်ချုပ်ရေး" စနစ်နှင့် စစ်တပ်အတွင်း ဗမာလူမျိုးများထက် တိုင်းရင်းသားလူနည်းစုများကို ပိုမိုဦးစားပေး ခေါ်ယူခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကိုလိုနီခေတ်တစ်လျှောက်တွင် ကရင်နှင့် ဗမာလူမျိုးစုအကြား နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုရေး သံသယစိတ်များ တဖြည်းဖြည်း ကြီးထွားလာခဲ့သည်။<ref name="Callahan2003">Callahan, Mary P. (2003). ''Making Enemies: War and State Building in Burma''. Cornell University Press.</ref> [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း ဖက်ဆစ်ဂျပန်တပ်မတော်သည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သော [[ဘီအိုင်အေ]] (Burma Independence Army - BIA) မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်နှင့်အတူ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ မဟာဗျူဟာမြောက် ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ဤအခြေအနေတွင် ဗြိတိသျှအစိုးရအပေါ် သစ္စာစောင့်သိခဲ့သည့် ကရင်တပ်ဖွဲ့ဝင်အချို့နှင့် လွတ်လပ်ရေးအတွက် ဂျပန်နှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည့် ဘီအိုင်အေ တပ်ဖွဲ့ဝင်အချို့အကြား ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း၌ သံသယများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရာမှ သွေးထွက်သံယို အထိကရုဏ်းများအထိ ကူးစက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> အထူးသဖြင့် ၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ မတ်လနှင့် ဧပြီလအတွင်း [[မြောင်းမြမြို့]]၊ [[လပွတ္တာမြို့]]၊ ကန်ကြီးထောင့်နှင့် [[ဝါးခယ်မမြို့]] တစ်ဝိုက်တွင် အဆိုးရွားဆုံးသော ကရင်-ဗမာ အထိကရုဏ်းများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဟောင်း ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင် စောဖေသာနှင့် ၎င်း၏ မိသားစုဝင်များ မြောင်းမြမြို့တွင် သတ်ဖြတ်ခြင်းခံခဲ့ရပြီးနောက် နှစ်ဖက်လူမျိုးစုအကြား ကလဲ့စားချေ တိုက်ခိုက်မှုများ ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ ဤပဋိပက္ခများအတွင်း ကရင်ရွာများနှင့် ဗမာရွာပေါင်းများစွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခြင်း ခံခဲ့ရပြီး လူပေါင်းထောင်ချီ၍ အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။<ref name="Guyot1978">Guyot, Dorothy (1978). "The Karen Historical Narrative". ''In: An Asis of Minorities''. London: Macmillan.</ref><ref name="Cady1958">Cady, John F. (1958). ''A History of Modern Burma''. Cornell University Press.</ref> အခြေအနေများ ပိုမိုဆိုးရွားမလာစေရန်အတွက် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ကိုယ်တိုင် ဘီအိုင်အေ (BIA) တပ်ဖွဲ့များကို စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းကွပ်ကဲခဲ့ပြီး ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ကြသော စောစံစီဖိုး၊ ဆရာသာဒင် တို့နှင့် မြောင်းမြမြို့သို့ ကိုယ်တိုင်သွားရောက်ကာ ကရင်-ဗမာ ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးနှင့် စေ့စပ်ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="MaungMaung1969">Maung Maung, Dr. (1969). ''Burma's Constitution''. The Hague: Martinus Nijhoff.</ref> ၎င်းနောက် ဘီအိုင်အေတပ်ကို ဖျက်သိမ်း၍ ဘီဒီအေ (Burma Defense Army) အဖြစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းသောအခါ ကရင်အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးတပ်ရင်း (Karen Battalion) ကို သီးခြားဖွဲ့စည်းပေးခဲ့ပြီး ကရင်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သူ စောကြာဒိုးကို ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့်ဖြင့် ခန့်အပ်ကာ အပြန်အလှန် ယုံကြည်မှုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။<ref name="Callahan2003"/> စစ်ပွဲနှောင်းပိုင်းကာလ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တို့၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုကို သိရှိလာသောအခါတွင် ကရင်တပ်ဖွဲ့များသည် မဟာမိတ်တပ်များ (အထူးသဖြင့် ဗြိတိသျှ Force 136) နှင့် ကုန်းတွင်းပိုင်းမှ ချိတ်ဆက်၍ ဂျပန်တို့ကို ပြောက်ကျားစနစ်ဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် [[ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး]]ကြီး စတင်သောအခါ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သော ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ချုပ် ([[ဖဆပလ]]) အတွင်းသို့ ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်များလည်း ပူးပေါင်းပါဝင်လာခဲ့ပြီး ကရင်နှင့် ဗမာတပ်ဖွဲ့များ လက်တွဲကာ ဖက်ဆစ်ဂျပန်များကို မြန်မာ့မြေပေါ်မှ အောင်မြင်စွာ မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1991"/><ref name="Nu1954">Nu, Thakin (1954). ''Burma Under the Japanese''. Macmillan.</ref> === အောင်ဆန်း-အက်တလီစာချုပ်နှင့် ကရင်အမျိုးသားတို့၏ သဘောထား === ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့၌ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]နှင့် ဗြိတိသျှဝန်ကြီးချုပ် ကလဲမင့်အက်တလီ (Clement Attlee) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို တစ်နှစ်အတွင်း လွတ်လပ်ရေးပေးရန် "အောင်ဆန်း-အက်တလီ စာချုပ်" ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> သို့သော် အဆိုပါစာချုပ်၌ ကရင်အမျိုးသားများ လိုလားတောင့်တနေသည့် သီးခြား "ကရင်ပြည်နယ်" ထူထောင်ခွင့်နှင့် ပတ်သက်၍ တိကျသေချာသော အာမခံချက်များ ပါဝင်မလာခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် ဗြိတိသျှတို့အနေဖြင့် ကရင်တို့၏ သစ္စာစောင့်သိမှုကို မျက်ကွယ်ပြုကာ ဗမာကိုယ်စားလှယ်များနှင့်သာ အလျင်စလို သဘောတူညီခဲ့သည်ဟု ကရင်ခေါင်းဆောင်များက ယူဆခဲ့ကြသည်။<ref name="Walinsky1962">Walinsky, Louis J. (1962). ''Economic Development in Burma 1951-1960''. New York: Twentieth Century Fund.</ref> ဤစာချုပ်အပေါ် မကျေနပ်မှုကြောင့် ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် (KNA)၊ ဗုဒ္ဓဘာသာကရင်အဖွဲ့ (BKBA)၊ ကရင်ဗဟိုအဖွဲ့ (KCO) နှင့် ကရင်လူငယ်အဖွဲ့ (KYO) တို့ ပူးပေါင်းကာ [[ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး]] (Karen National Union - KNU) ကို မဟာမိတ်အဖွဲ့အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး စောဘဦးကြီးက ပထမဦးဆုံး ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ KNU သည် အောင်ဆန်း-အက်တလီစာချုပ်ကို ကန့်ကွက်သည့်အနေဖြင့် ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ကျင်းပခဲ့သော တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲကို လုံးဝသပိတ်မှောက်ခဲ့သည်။<ref name="Smith1991"/> === ၁၉၄၈ ခုနှစ် ကရင်လူထုအုံကြွမှုကြီး === မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိရန် တစ်လအလို ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် KNU သည် ကရင်အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ (Karen National Defence Organisation - KNDO) ကို အရံလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်နေ့တွင် KNU က ဖဆပလ အစိုးရထံ "ကရင်ပြည် ပြန်ပေးရန်" တရားဝင်စာရေးသား တောင်းဆိုခဲ့ပြီး တစ်လအတွင်း အကြောင်းပြန်ရန် ရာဇသံပေးခဲ့သည်။<ref name="Smith1991"/> [[File:Saw Ba U Gyi.jpg|thumb|right|130px|KNU ဥက္ကဋ္ဌ စောဘဦးကြီး (၁၉၀၅–၁၉၅၀)]] တောင်းဆိုချက်ကို လူထုအင်အားဖြင့် ပြသရန်အတွက် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်တစ်ပြည်လုံးရှိ ကရင်အမျိုးသားများ မြို့ပေါ်တက်၍ ကရင်လူထုဆန္ဒပြပွဲကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ အောက်မြန်မာပြည် ကရင်အများစုရှိရာ ဒေသများတွင်သာမက မြောက်ဘက်မြစ်ကြီးနားမှ တောင်ဘက် မြိတ်မြို့အထိ၊ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် နမ့်ခမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ လားရှိုး၊ တောင်ကြီး၊ ကျိုင်းတုံ၊ မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် မိတ္ထီလာ၊ ချောက်၊ ရေနံချောင်း စသည်ဖြင့် တစ်ပြည်လုံးတွင် ဆန္ဒပြကြသည်။ ဖဆပလမှလည်း ခြိမ်းခြောက်နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်းကို အမျိုးမျိုးပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်း အမျိုးမျိုးကြားမှ ကရင်တစ်မျိုးသားလုံး ၂ ရက်၊ ၃ ရက် ခရီးများချီတက်၍ ဆန္ဒပြရာ ကရင်အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးပေါင်း (၄) သိန်းကျော် အသံတိတ် ဆန္ဒပြ၍ ထိုနေ့ရက်အထိ မြန်မာပြည်သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံး ဆန္ဒပြပွဲဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="MahnLinn2013">မန်းလင်းမြတ်ကျော်။ (၂၀၁၃)။ ''ကရင့်ရိုးရာ သုတပဒေသာ''။ ရန်ကုန်။</ref> ကရင်အမျိုးသားများသည် အောက်ပါ ကြွေးကြော်သံ (၄) ချက်ဖြင့် ချီတက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည် - # ကရင်ပြည်ချက်ချင်းပေး။ # ကရင်တစ်ကျပ် ဗမာတစ်ကျပ် ချက်ချင်းပြ။ # လူမျိုးရေးအဓိကရုဏ်း အလိုမရှိ။ # ပြည်တွင်းစစ် ချက်ချင်းရပ်။<ref name="Smith1991"/> === လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခ စတင်ခြင်း (၁၉၄၉ မှ နှစ်ရှည်စစ်ပွဲများ) === ဖဆပလအစိုးရနှင့် KNU တို့အကြား နိုင်ငံရေးအရ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများ ပျက်ပြားခဲ့ပြီးနောက်၊ ပြည်မတွင် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (ဗကပ) တောခိုမှု၊ အစိုးရဘက်မှ ကရင်သစ္စာတော်ခံတပ်များကို သံသယဝင်မှုများနှင့် ဗမာပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့ (PMP) နှင့် KNDO တို့အကြား ဒေသတွင်း ပွတ်တိုက်မှုများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ခရစ္စမတ်အကြိုညတွင် [[ပုသိမ်မြို့]]၌ ကရင်ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် လူမျိုးရေးတင်းမာမှုသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။<ref name="Callahan2003">Callahan, Mary P. (2003). ''Making Enemies: War and State Building in Burma''. Cornell University Press.</ref> ၁၉၄၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ဖဆပလအစိုးရက KNDO ကို မတရားအသင်းအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး ကရင်သေနတ်ကိုင်တပ်ရင်းများမှ စစ်ဦးစီးချုပ် [[စမစ်ဒွန်း]] (General Smith Dun) ကို ရာထူးမှ အနားပေးခဲ့သည်။ ထိုနေ့မှစ၍ ကရင်အမျိုးသားများ၏ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးသည် တရားဝင် စတင်ခဲ့ပြီး KNDO တပ်ဖွဲ့များသည် [[အင်းစိန်မြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ကာ ရန်ကုန်မြို့အနီးအထိ ချီတက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ရန်ကုန်အစိုးရ သက်တမ်းမှာ ရက်ပိုင်းမျှသာ လိုတော့သည်ဟု ထင်မှတ်ရလောက်အောင် ပြင်းထန်ခဲ့သော်လည်း အစိုးရဘက်မှ ပြန်လည်ခုခံနိုင်ခဲ့သဖြင့် ကရင်တပ်ဖွဲ့များသည် နယ်စပ်တောင်တန်းဒေသများသို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် KNU ဥက္ကဋ္ဌ စောဘဦးကြီးသည် ကော့ကရိတ်မြို့အနီး ထောကော်ကိုးရွာတွင် ကျဆုံးခဲ့ရသည်။<ref name="Smith1991"/> === ခေတ်သစ်ငြိမ်းချမ်းရေး ကြိုးပမ်းမှုများနှင့် လက်ရှိအခြေအနေ === ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ဖဆပလအစိုးရက [[ကရင်ပြည်နယ်]] (ယခု ကရင်ပြည်နယ်) ကို စတင်ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော်လည်း KNU က တောင်းဆိုသည့် နယ်မြေဧရိယာနှင့် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် အပြည့်အဝမရရှိသဖြင့် လက်နက်ကိုင်စစ်ပွဲမှာ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်ခဲ့သော စစ်ပွဲများအတွင်း ကရင်ပြည်သူ ထောင်ပေါင်းများစွာသည် ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ ဒုက္ခသည်စခန်းများသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။<ref name="South2008">South, Ashley (2008). ''Ethnic Politics in Burma: States of Conflict''. London: Routledge.</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် KNU သည် ဦးသိန်းစိန်အစိုးရနှင့် ပဏာမအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး၊ ၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ် ([[NCA]]) တွင် ပါဝင်လက်မှတ်ရေးထိုးကာ နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းဖြင့် ဆွေးနွေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။<ref name="Irrawaddy2015">"Myanmar Signs Historic Ceasefire Deal With Eight Ethnic Armies". (2015). ''The Irrawaddy''.</ref> သို့သော်လည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင် နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှုများ ပျက်ပြားသွားခဲ့ပြီး KNU သည် အာဏာသိမ်းမှုကို ပြင်းထန်စွာ ဆန့်ကျင်ကာ နွေဦးတော်လှန်ရေးမှ [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|PDF]] တပ်ဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် KNU/KNLA ပူးပေါင်းတပ်များသည် ၎င်းတို့၏ ထိန်းချုပ်နယ်မြေဖြစ်သော ကရင်ပြည်နယ်အတွင်း (ဥပမာ- ဖာပွန်၊ ကော့ကရိတ်၊ မြဝတီ တစ်ဝိုက်) နှင့် မွန်ပြည်နယ်၊ ပဲခူးတိုင်း နယ်စပ်များတွင် စစ်ကောင်စီတပ်များနှင့် ပြင်းထန်သော စစ်ပွဲများကို ဆက်လက်ဆင်နွှဲလျက်ရှိပြီး ကရင်အမျိုးသားတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်နှင့် ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ရရှိရေးအတွက် ယနေ့တိုင် တိုက်ပွဲဝင်နေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Janes2024">"Insnsc: Karen National Union operations and political update". (2024). ''Jane's Defence Weekly''.</ref> == ဘာသာရေး == [[ကရင်လူမျိုး]] အများစုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] သို့မဟုတ် ရိုးရာနတ် ကိုးကွယ်မှုကို ယုံကြည်ကြသည်။ [[ပိုးကရင်]] အများစုသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ပိုမို ကိုးကွယ်ကြပြီး [[စကောကရင်]] လူမျိုးများတွင်မူ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ရိုးရာနတ် ကိုးကွယ်မှုအပြင် ခရစ်ယာန်ဘာသာ ကိုးကွယ်သူများကိုပါ အများအပြား တွေ့ရှိရသည်။ ကရင်လူမျိုး စုစုပေါင်း၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ ထို့ပြင် [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] ကိုးကွယ်သည့် ကရင်မွတ်စလင် (အများအားဖြင့် ကရင်အမျိုးသမီးများနှင့် အိန္ဒိယနွယ်ဖွား မွတ်စလင်များ ထိမ်းမြားလက်ထပ်ရာမှ ဆင်းသက်လာသူများ) အနည်းငယ်လည်း ရှိကြသည်။<ref name="kbddf">{{cite web|title=The Karen People|website=Karen Culture and Social Support Foundation|url=https://kcssf.org.au/about-us/the-karen-people/|access-date=28 November 2018|date=20 December 2015|archive-date=13 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240313005747/https://kcssf.org.au/about-us/the-karen-people/}}</ref><ref name="Keenan">{{cite journal|last=Keenan|first=Paul|url=http://burmalibrary.org/docskaren/Karen%20Heritage%20Web/pdf/Faith.pdf |title=Faith at a Crossroads; Religions and Beliefs of the Karen People of Burma|journal=Karen Heritage|volume= 1|issue=1}}</ref><ref name="auto">{{Cite web|url=https://minorityrights.org/minorities/karen/|title=Karen|date=19 June 2015|website=Minority Rights Group}}</ref><ref>{{Cite web |title=Religion |url=https://mnkaren.org/history-culture/karen-culture/religion/ |access-date=2026-02-08 |website=Karen Organization of Minnesota |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == === ဘာသာစကား === [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] ဘာသာစကားများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]] ၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] တွင် ပါဝင်သော သီးခြား ကရင်နွယ်ဝင် ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="manson2003">Manson, Ken (2003). "Karenic Language Relationships". ''Linguistics of the Tibeto-Burman Area'', 26(1), 69-72.</ref> ကရင်ဘာသာစကား၏ ထူးခြားချက်မှာ အခြား တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား အများစုကဲ့သို့ "ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ" (SOV) ပုံစံမဟုတ်ဘဲ "ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ" (SVO) ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ စနစ်ကို အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းမှာ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|တိုင်-ကဒိုင်]] ဘာသာစကားများနှင့် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Matisoff1991">Matisoff, James A. (1991). "Sino-Tibetan Linguistics: Present State and Future Prospects". ''Annual Review of Anthropology'', 20, 469-498.</ref> ကရင်နွယ်ဝင် ဘာသာစကားခွဲပေါင်း အများအပြား ရှိသည့်အနက် အဓိက ပြောဆိုသူ အများဆုံး ဘာသာစကား (၂) မျိုးရှိသည်။[[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]] (S'gaw Karen)ကို မြန်မာနိုင်ငံ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ ပဲခူးတောင်ငူနှင့် ကရင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းတို့တွင် အဓိက ပြောဆိုကြပြီး [[ပိုးကရင်ဘာသာစကား|ပိုးကရင်]](Pwo Karen)ကို အရှေ့ပိုးကရင် နှင့် အနောက်ပိုးကရင် ဟူ၍ ကွဲပြားပြီး ကရင်ပြည်နယ်၊ မွန်ပြည်နယ်နှင့် ဧရာဝတီတိုင်းတို့တွင် ပြောဆိုကြသည်။ထို့ပြင် [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား (ကရင်နီ)]]၊ [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း (ပဒေါင်)]] နှင့် ကယော ဘာသာစကားတို့သည်လည်း ဘာသာဗေဒအရ ကရင်နွယ်ဝင် ဘာသာစကားများအဖြစ် ပါဝင်ကြသည်။<ref name="ethnologue-karenic">{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/subgroups/karenic/|title=Karenic Language Family|website=Ethnologue|access-date=29 July 2026}}</ref> === စာပေ === ကရင်လူမျိုးများတွင် မတူညီသော ခေတ်ကာလနှင့် ဘာသာရေး၊ လူမှုအဖွဲ့အစည်းအလိုက် သုံးစွဲခဲ့ကြသော စာပေနှင့် အက္ခရာစနစ် အများအပြား ရှိသည်။ ==== ၁။ ဗမာ-ကရင် အက္ခရာစနစ် (ခရစ်ယာန် စာပေ) ==== ၁၈၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အမေရိကန် နှစ်ခြင်း ခရစ်ယာန် သာသနာပြု [[ဂျွန်နသန် ဝေဒ]] (Jonathan Wade) နှင့် အဖွဲ့သည် ကရင်ခေါင်းဆောင် [[စောသာဖြူ]] တို့၏ ကူညီမှုဖြင့် [[မြန်မာအက္ခရာ]] ကို အခြေခံ၍ စကောကရင် နှင့် ပိုးကရင် စာပေကို စနစ်တကျ တီထွင်ဖန်တီးခဲ့သည်။<ref name="wade1849">Wade, Jonathan (1849). ''A Vocabulary of the Sgau Karen Language''. Baptist Mission Press.</ref> ဤစာပေစနစ်တွင် ဗမာအက္ခရာ အများစုကို အသုံးပြုထားသော်လည်း ကရင်ဘာသာစကား၏ သီးခြား အသံနိမ့်မြင့်များ (Tones) ကို ဖော်ပြရန်အတွက် သင်္ကေတ အသစ်များကို ထည့်သွင်း တီထွင်ထားသည်။ ==== ၂။ ကြက်ယက်စာပေ (မွန်-ကရင် အက္ခရာ) ==== ကြက်ယက်စာပေ (သို့မဟုတ်) ရိုးရာမွန်နွယ် ကရင်စာပေသည် ၁၈ ရာစုနှင့် ၁၉ ရာစုများကတည်းက ပိုးကရင် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များအကြား ထွန်းကားခဲ့သော စာပေစနစ် ဖြစ်သည်။ [[မွန်အက္ခရာ]] ကို အခြေခံ၍ ရေးသားထားပြီး ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် ပေစာများဖြင့် ရေးကူးကာ ဘာသာရေး၊ ဆေးကျမ်းနှင့် ရိုးရာ နှုတ်ရာဇဝင်များကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="cheesman2002">Cheesman, Ashley (2002). "Seeing Karen Languages in Writing". ''SOAS Bulletin of Burma Research'', 1(1), 12-25.</ref> ==== ၃။ လိက်ဆန်ကၠိ (လဲ့ဆန်းကြဲ) စာပေ ==== "လိက်ဆန်ကၠိ" (သို့မဟုတ်) "လဲ့ဆန်းကြဲ" သည် ၁၉ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ဘုန်းတော်ကြီး ကျောင်းသုံး ပိုးကရင် ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေ ဖြစ်သည်။ မွန်-မြန်မာ အက္ခရာများထက် ဝိုင်းစက်သော ပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ စာပေများကို သင်ကြားရန်အတွက် အဓိက သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ==== ၄။ လဲ့ကဲ စာပေ ==== လဲ့ကဲ (Leke) စာပေသည် ၁၈၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော လဲ့ကဲ ဘာသာရေးဂိုဏ်းဝင်များ (တွဲဒူး/ပိုးကရင်များ) အဓိက အသုံးပြုသည့် သီးခြား စာပေစနစ် ဖြစ်သည်။ ယင်းစာပေသည် ဗမာ သို့မဟုတ် မွန် အက္ခရာများနှင့် မတူဘဲ သီးသန့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော သင်္ကေတများဖြင့် တီထွင်ထားခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ကရင်ရိုးရာ ယုံကြည်မှုနှင့် ကဗျာလင်္ကာများကို မှတ်တမ်းတင်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။<ref name="stern1968">Stern, Theodore (1968). "A Karen Christian Culture Medium". ''Southwestern Journal of Anthropology'', 24(4), 346-370.</ref> == လူမျိုးစုများ == ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသော ကရင်လူမျိုး (၁၁) မျိုးရှိသည်။<ref name="pyithu">{{Cite web |title=တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးနှင့်ပတ်သက်၍ မည်သည့်အစိုးရလက်ထက်တွင် စာရင်းပြုစုပြီး ရရှိလာခဲ့သည်နှင့် စပ်လျဉ်းသည့်မေးခွန်း |url=https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 |accessdate=3 February 2020 |archivedate=3 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200203155307/https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 }}</ref><ref>{{cite news|last=Gamanii|title=135: Counting Races in Burma|url=http://www.shanland.org/index.php?option=com_content&view=article&id=4965:135-counting-races-in-burma&catid=115:opinions&Itemid=308|accessdate=26 August 2013|newspaper=Shan Herald|date=25 September 2012|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20140509103524/http://www.shanland.org/index.php?option=com_content&view=article&id=4965:135-counting-races-in-burma&catid=115:opinions&Itemid=308|archivedate=9 May 2014|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite web |title=Composition of the Different Ethnic Groups |url=http://www.embassyofmyanmar.be/ABOUT/ethnicgroups.htm |accessdate=3 February 2020 |archivedate=10 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200410075744/https://www.embassyofmyanmar.be/ABOUT/ethnicgroups.htm }}</ref> :၁။ [[ကရင်လူမျိုး]] :၂။ [[စကောကရင်လူမျိုး]] :၃။ [[ပိုးကရင်လူမျိုး]] :၄။ [[ပလေကီးလူမျိုး]] (ပလေချီး) :၅။ [[ဘွဲလူမျိုး]] :၆။ [[တလှေပွာလူမျိုး]] (တလှေပွား) :၇။ [[မောနေပွားလူမျိုး]] :၈။ [[မိုးပွလူမျိုး]] (မိုးပွား) :၉။ [[ပကူးလူမျိုး]] :၁၀။[[ကရင်ဖြူလူမျိုး]] (ဂေဘားကရင်) :၁၁။[[မွန်ကရင်လူမျိုး]] (စာဖြူ) ကရင်လူမျိုးတွင် စကောကရင် နှင့် ပိုးကရင် ဟူ၍ အဓိကလူမျိုးစုကြီး ၂ စုရှိသည်။ ထိုလူမျိုးစုကြီး ၂ စုမှာ ဓလေ့စရိုက် နှင့် အသုံးပြုသော ဘာသာစကားတွင် ကွဲပြားခြားနားမှုများရှိသည်။ ကရင်မျိုးနွယ်စုတွင် အဓိကမျိုးနွယ်စုဖြစ်သော ပိုးကရင် (အရှေ့ပိုး နှင့် အနောက်ပိုးကရင်) နှင့် စကောကရင်သာမက ပကူးကရင်၊ ဘွဲကရင်၊ ဂေခိုကရင်၊ ဂေဘားကရင်၊ မောနေပွားကရင်၊ ကရင်ဖြူ၊ ထူးကလိဘောင်ကရင်၊ တလှေပွာကရင်၊ ပလေကီးကရင် စသည့်မျိုးနွယ်စုများသည်လည်း ကရင်လူမျိုးစုအုပ်စုဝင်ထဲတွင်ပါဝင်သည်။ စကောကရင်လူမျိုးများသည် ယောက်ျားလေးများ၏ အမည်ရှေ့တွင် "စော" တပ်၍ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြပြီး မိန်းကလေးအမည်ရှေ့တွင် "နော်" တပ်၍ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြသည်။ ပိုးကရင်လူမျိုးအနက် အရှေ့ပိုးကရင်များ၏ အမည်ရှေ့တွင် အမျိုးသားဆိုပါက "စော" နှင့် "မန်း" ထည့်၍ အမျိုးသမီး အမည်ရှေ့တွင် "နန်း" တပ်၍ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြသည်။ အနောက်ပိုးကရင်များ၏ အမည်ရှေ့တွင်မူ အသက်အလိုက် အမျိုးသားဆိုပါက "စ" နှင့် "မန်း" ထည့်၍ ခေါ်ပြီး အမျိုးသမီး အမည်ရှေ့တွင် "နန့်" တပ်၍ ခေါ်‌လေ့ရှိကြသည်။ == ယဉ်ကျေးမှု == {{main|ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့}} "ဒေါကလု" ခေါ် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (Karen National Association - KNA) သည် မြန်မာနိုင်ငံရေး အစည်းအရုံးများ မပေါ်ပေါက်မီ ၁၈၈၁ ခုနှစ်ကစ၍ [[သံပြာ၊ တီ၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာတီသံပြာ]]၊ ဦးလူနီ (ဆစ်ဒနီလူနီ၏ဖခင်)၊ ဒေါက်တာမြတ်စံ၊ ဦးစံလုံးနှင့် အခြားသော ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီးများက တည်ထောင်ခဲ့သော အစည်းအရုံးကြီးဖြစ်သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref> ဒေါက်တာတီသံပြာ (M.A.D.D.) သည် "ဒေါကလု" ၏ ပထမဦးဆုံး ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်၍ စောဘမောင် (Bar-at-Law) သည် အင်္ဂလိပ်များ မြန်မာပြည်မှ ဆုတ်ခွာသွားသည်အထိ နောက်ဆုံး ဥက္ကဋ္ဌတစ်ဦး ဖြစ်၏။<ref name="SanCrombie1919">San C. Po, Dr. (1919). ''Burma and the Karens''. London: Elliott Stock.</ref> ==== ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့ ပေါ်ပေါက်လာပုံ ==== ကရင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီးများသည် ကရင်အမျိုးသားနေ့ကို တင်သွင်းတောင်းဆိုရာ အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီအစိုးရက လက်ခံခွင့်ပြုခြင်းမရှိဘဲ အဆိုပါနေ့အစား အခြားနေ့တစ်နေ့ကို ဆက်လက်ထပ်မံတင်သွင်းပါရန် ပြန်လည်အဆိုပြုခဲ့သည်။ ကရင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီးများက သမိုင်းဝင်နေ့အတွက် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခဲ့ကြရာတွင် "ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့" ကို တောင်းဆိုတင်သွင်းရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။<ref name="Khrueathong2021">Khrueathong, S. (2021). "The Invention of Karen New Year and National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies'', 52(2), 210–228.</ref> ထိုအချိန်၌ ကရင်အမျိုးသားတို့သည် နှစ်သစ်ကူးနှင့်ပတ်သက်၍ ကျင်းပခဲ့ကြသောနေ့၊ ရက်၊ လများသည် ဒေသတစ်ခုနှင့်တစ်ခု တူညီမှုမရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် နေထိုင်သော ကရင်အမျိုးသားအချို့သည် တောင်ယာလုပ်ငန်း ပြီးဆုံးလျှင် ရိုးရာအရိုးကောက်ပွဲများ ကျင်းပပြုလုပ်ကြ၏။ ၎င်းနောက်တွင် ဆက်လက်၍ နှစ်သစ်ကူးပွဲကို ကျင်းပကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ကရင်လူမျိုးတို့မှာ ဗမာယဉ်ကျေးမှုလွှမ်းမိုးမှုနှင့်အတူ သင်္ကြန်ကျပြီးနောက် နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့ကို နှစ်သစ်ကူးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ လဲကယ်ဘာသာဝင် ကရင်တို့မှာမူ သီတင်းကျွတ်လအတွင်း စနေနေ့ တစ်ရက်ရက်တွင်လည်းကောင်း၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် ကရင်များက ကမ္ဘာ့နှစ်ဆန်းတစ်ရက်ဖြစ်သော ဇန်နဝါရီလ တစ်ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း၊ မေတ္တာဗြဟ္မစိုရ်အသင်းဝင်ကရင်များနှင့် ယိုးဒယားနိုင်ငံရှိ အချို့သောကရင်များသည် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို တပို့တွဲလဆန်း တစ်ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ကရင်များနှင့် ယိုးဒယားနိုင်ငံဘက်မှ နေထိုင်သော ကရင်အချို့တို့သည်လည်း ပြာသိုလဆန်း တစ်ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ကို အသီးသီးကျင်းပကြသည်။<ref name="MahnLinn2013">မန်းလင်းမြတ်ကျော်။ (၂၀၁၃)။ ''ကရင့်ရိုးရာ သုတပဒေသာ''။ ရန်ကုန်။</ref> ထို့ကြောင့်ပင် သမိုင်းဝင်နေ့တစ်နေ့ရရှိရန် ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့အဖြစ် တင်သွင်းရာ၌ ပထမဦးစွာ အောက်လွှတ်တော်မှ စတင်တင်သွင်းရမည်ဖြစ်၍ ကရင်အမတ် ၁၅ ဦး၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သော စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်းသည် နေ့ရက်သတ်မှတ်ရေးအတွက် တာဝန်ယူရ၏။ ထိုအခါ စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်းသည် တောင်ငူမြို့ရှိ ကရင်သက်ကြီး ဝါရင့်သူအချို့ကို ခေါ်ယူဆွေးနွေးခဲ့ပြီး သရာမိုးလိုအား ဆက်လက်တာဝန် လွှဲအပ်ခဲ့ကြသည်။ သရာမိုးလိုသည် ကရင်အမျိုးသားတို့၏ ခုနှစ် သက္ကရာဇ်သည် နှစ်ပေါင်းမည်မျှရှိကြောင်းနှင့် ကရင်အမျိုးသားတို့၏ နှစ်သစ်ကူးနေ့သည် မည်သည့်နေ့၊ လတွင် ဖြစ်ကြောင်းဟူသော အချက်နှစ်ချက်အပေါ် မူတည်၍ ရှာဖွေသုတေသန လုပ်ခဲ့ပြီးနောက် ပြန်လည်တင်ပြခဲ့သည်။<ref name="MahnLinn2013"/> ==== ကရင်သက္ကရာဇ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု ==== အရှေ့တိုင်းသမိုင်းသုတေသီကြီးနှစ်ဦးဖြစ်သော ဂျီ၊အိပ်ခ်ျ၊လုစ် (G.H.Luce) နှင့် ဂျီ၊အီး၊ဟာဗီ (G.E.Harvey) တို့၏ မှတ်တမ်းပြုချက်များအရ လည်းကောင်း၊ အမျိုးသားပညာဝန် ဦးဖိုးကျား ရေးသားသော မြန်မာရာဇဝင်အရ လည်းကောင်း၊ ကရင်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်မှာ [[ဘီစီ]] ၇၃၉ ခုနှစ်ကဖြစ်ကြောင်း သိရှိရပေသည်။ သို့ဖြစ်၍ သရာမိုးလိုက ကရင်သက္ကရာဇ်ကို ကရင်လူမျိုးတို့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည့် ထိုခုနှစ်မှအစပြု၍ ရေတွက်ရန် အဆိုပြုခဲ့၏။ ယင်းအဆိုပြုချက်ကို [[အေဒီ]] ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် တင်သွင်းခဲ့ရာ ကရင်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည့် ဘီစီ ၇၃၉ ခုနှစ်မှစ၍ ရေတွက်သော် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင့်ခြောက်ရာကျော်ရှိခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။<ref name="Luce1959">Luce, G. H. (1959). "Old Kyaukse and the Coming of the Burmans". ''Journal of the Burma Research Society''.</ref><ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma''. London: Longmans.</ref> တောင်ငူမြို့ရှိ သက်ကြီးဝါကြီးသူများ၏ သဘောတူညီ သတ်မှတ်လိုက်သည့် နေ့ရက် "သလေး လဆန်း ၁ ရက်" (ပြာသိုလဆန်း ၁ ရက်) ကို ဥပဒေပြုအောက်လွှတ်တော်တွင် တင်သွင်းသည့်အဆို (Bill) ကို စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်း လက်မှတ်ရေးထိုးကာ အောက်လွှတ်တော်အစည်းအဝေးတွင် တင်သွင်းခဲ့၏။ ၁၉ court ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သော ဥပဒေပြုအောက်လွှတ်တော် အစည်းအဝေး မှတ်တမ်းတင်ချက်အရ (Presented) ဟူ၍ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="BurmaAssembly1937">''Proceedings of the Burma Legislative Council''. (1937). Vol. I, Rangoon: Government Printing.</ref> ယင်းကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ ဒေါကလုဥက္ကဋ္ဌ အထက်လွှတ်တော်အမတ် ဆရာစံဘော်က ဆက်လက်ဦးဆောင်၍ ဝန်ကြီးစောဖေသာနှင့် ညှိနှိုင်းပြီး ဒေါက်တာဘမော် အစိုးရအဖွဲ့သို့တင်ပြ၍ အစိုးရအဖွဲ့၏ သဘောတူညီချက်အရ (Cabinet Executive Power) ဖြင့် ဘုရင်ခံထံသို့ တင်ပြနိုင်၍ ဘုရင်ခံ၏ သဘောတူညီချက်ကြောင့် အစိုးရရုံးများနှင့် လွှဲပြောင်းနိုင်သည့် စာချုပ်စာတမ်း အက်ဥပဒေ (Negotiable Instruments Act) အရ အစိုးရအသိအမှတ်ပြု ရုံးပိတ်ရက်အဖြစ် ရရှိခဲ့သည်။<ref name="BurmaAssembly1937"/> အစိုးရ၏ ပထမဦးဆုံး အသိအမှတ်ပြု ရုံးပိတ်ရက်မှာ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက် (၁၂၉၉ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလဆန်း ၁ ရက်) နေ့ဖြစ်ပြီး ၎င်းနေ့တွင် ဝတ်လုံတော်ရ ဆစ်ဒနီလူနီက အသံလွှင့်မိန့်ခွန်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ပေါ်ထွက်လာသည့် "သာ့ပွာဖိုးလင်းတေး" ပြုစုရေးဆွဲသည့် ကရင်အမျိုးသားပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်ပြည့်မြောက်၍ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သည့် ကရင်နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်တွင် ကရင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီး ၅ ဦး ဖြစ်ကြသော စောစံစီဖိုး၊ မန်းရွှေဘ၊ မန်းလှဖေ၊ စောဆစ်ဒနီလူနီနှင့် စောဖေသာတို့က ဩဝါဒသဝဏ်လွှာ ပေးပို့ခဲ့သည်။<ref name="MahnLinn2013"/> === ကရင်အမျိုးသားနေ့ === ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၃) ရက်နေ့တွင် KNU ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ဖဆပလ အစိုးရထံ ကရင်ပြည်ပြန်ပေးဖို့ရန် စာရေးတောင်းဆိုခဲ့သည်။ စာကို တစ်လအတွင်း ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃) ရက်နေ့နောက်ဆုံးထားပြီး ဖဆပလ အစိုးရမှ KNU ထံ အကြောင်းပြန်ရန်၊ ပြန်စာမရရှိပါက (သို့မဟုတ်) ကရင်ပြည်ပြန်ပေးဖို့ရန် ငြင်းဆိုပါက ကရင်အမျိုးသားများ ခြေတစ်လှမ်း တက်လှမ်းမည်ဟု ပါရှိသည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> ကရင်ပြည်တောင်းဆိုစာ ပိုမိုလေးနက်စေရန် ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၁) ရက်နေ့၌ မြန်မာတစ်ပြည်လုံးရှိ ကရင်အမျိုးသားများအားလုံး ကရင်ပြည်လိုလားကြောင်း မြို့ပေါ်တက်၍ ကရင်လူထုဆန္ဒပြပွဲ ကျင်းပရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းဆုံးဖြတ်ချက်အတိုင်း ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၁) ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်တစ်ပြည်လုံးရှိ ကရင်အမျိုးသားများ မြို့ပေါ်တက်၍ ကရင်ပြည်လိုလားကြောင်း ကရင်လူထုဆန္ဒပြပွဲ ကျင်းပလေသည်။ အောက်မြန်မာပြည် ကရင်အများစုရှိရာ ဒေသများတွင်သာမက မြောက်ဘက်မြစ်ကြီးနားမှ တောင်ဘက် မြိတ်မြို့အထိ၊ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် နမ့်ခမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ လားရှိုး၊ တောင်ကြီး၊ ကျိုင်းတုံ၊ မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် မိထ္ထီလာ၊ ချောက်၊ ရေနံချောင်း စသည်ဖြင့် တစ်ပြည်လုံးတွင် ဆန္ဒပြကြသည်။ ဖဆပလ မှလည်း ခြိမ်းခြောက်နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်းကို အမျိုးမျိုးပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်း အမျိုးမျိုးကြားမှ ကရင်တစ်မျိုးသားလုံး ၂ ရက်၊ ၃ ရက် ခရီးများချီတက်၍ ဆန္ဒပြရာ ကရင်အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးပေါင်း (၄) သိန်းကျော် အသံတိတ် ဆန္ဒပြ၍ ထိုနေ့ရက်အထိ မြန်မာပြည်သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံး ဆန္ဒပြပွဲဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="Smith1991"/><ref name="MahnLinn2013"/> ကရင်အမျိုးသားများသည် ကြွေးကြော်သံ (၄) ချက်ဖြင့် ချီတက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ === ကရင်အမျိုးသားအလံတော် === {{main|ကရင်အမျိုးသားအလံတော်}} [[File:Karen National Union Flag.png|thumb|ကရင်အမျိုးသားအလံတော်]] ၁၉၃၆ ခုနှစ် [[ဒေါက်တာဘမော်]]၏ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရလက်ထက်တွင် ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ကြီး၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ လွှတ်တော်အတွင်းရှိ ကရင်အမတ်များသည် # ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့ # ကရင်အမျိုးသားသီချင်း # ကရင်အမျိုးသားအလံတော် စသည်တို့ကို တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name="Callahan2003">Callahan, Mary P. (2003). ''Making Enemies: War and State Building in Burma''. Cornell University Press.</ref> ဤတောင်းဆိုချက်များရရှိသောအခါ ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ကြီးသည် ကရင်ခေါင်းဆောင်များနှင့် ကရင်အမျိုးသားများထံ “ကရင်အမျိုးသားအလံ” ပုံစံများရေးဆွဲ၍ တင်ပို့ကြရန် မေတ္တာရပ်ခံခဲ့သည်။ ရောက်ရှိလာသော ကရင်အလံပုံစံ တစ်ရာအနက်မှ မန်းဘခင် (ဝန်ကြီးဟောင်း) ရေးဆွဲသောအလံပုံစံကို အတည်ပြု ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ အနီရောင်၊ အဖြူရောင်၊ အပြာရောင် သုံးရောင်ခြယ်ပေါ်တွင် တက်သစ်စနေဝန်းနှင့် ဖားစည်ပါရှိသော အလံသည် ကရင်အမျိုးသားအလံပင် ဖြစ်သည်။ ကရင်အမျိုးသားများသည် [[ကရင်အမျိုးသားအလံတော်]]ကို လူထုအစည်းအဝေးပွဲများနှင့် ကရင်အမျိုးသားနှစ်သစ်ကူးနေ့ အခမ်းအနားများတွင် ပြည်ထောင်စုအလံတော်နှင့် ယှဉ်တွဲ၍ စိုက်ထူကြသည်။<ref name="MahnLinn2013"/> === ကရင်အမျိုးသားသီချင်း === ကရင်အမျိုးသားသီချင်းကို စောစံဘ နှင့် စောသာအေးကြီးတို့က ရေးသားတင်ပြရာ ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်မှ အတည်ပြုလက်ခံသဖြင့် ကရင်အမျိုးသားသီချင်းဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာ၏။ သီချင်းကို ကရင်အမျိုးသားဆိုင်ရာအခမ်းအနားများ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဓလေ့ထုံးစံပွဲ အခမ်းအနားများတွင် အဖွင့်သီချင်းနှင့် အမျိုးသားအလံတော်အလေးပြုရန် အမြတ်တနိုး တန်ဖိုးထား သီဆိုလေ့ရှိသည်။<ref name="MahnLinn2013"/> === စာပေနှင့် ဘာသာစကား === ရှေးယခင်က လိတ်ဆန်ဝှေ့ (ကြက်ယက်စာ) များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါ ထိုစာများကို တတ်မြောက်သူများ မရှိတော့ပေ။ မှတ်တမ်းများအရသာ သိရှိနိုင်တော့သည်။ အချို့ကို ပေစာများအဖြစ် စာကြည့်တိုက်အချို့တို့တွင် အလွန်နည်းပါးသော အရေအတွက်ဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ယခုအခါတွင် အသုံးပြုနေသော စာ‌ပေများမှာ [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်စာပေ]] (ဒေါက်တာဝိတ် - ၁၈၃၀ တွင် တီထွင်ခဲ့သည်။)၊ [[အနောက်ပိုးကရင်ဘာသာစကား|အနောက်ပိုးကရင်စာပေ]] (ဖူဆရာဘရိတ်တန် - ၁၈၄၀ လောက်တွင် တီထွင်ခဲ့သည်။)၊ [[အရှေ့ပိုးကရင်ဘာသာစကား|အရှေ့ပိုးကရင်စာပေ]] တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သုံးနှုန်းသော ဘာသာစကားများသည် နေရာဒေသကိုလိုက်၍ ခြားနားမှုရှိသည်။<ref name="EncyBurma">''မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း''။ (၁၉၅၄)။ အတွဲ-၁၊ စာ-၉၆။ ရန်ကုန်: စာပေဗိမာန်။</ref> == နေထိုင်ရာ ဒေသများနှင့် လူဦးရေ ပြန့်နှံ့မှု == ကရင်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့ဘက် တောင်တန်းဒေသများမှသည် အောက်မြန်မာပြည် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသအထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ နေထိုင်ရာ ပထဝီဝင်ဒေသများကို အဓိက ပိုင်းခြားနိုင်သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref> [[ကရင်ပြည်နယ်]] (ယခင် သံလွင်ခရိုင်) သည် ကရင်လူမျိုးများ၏ အဓိက ဇာတိချက်ကြွေ ရိုးရာအခြေစိုက်ရာ ဒေသဖြစ်သည်။ [[ဘားအံမြို့]]၊ [[ကော့ကရိတ်မြို့]]၊ [[မြဝတီမြို့]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့]]၊ [[ဖာပွန်မြို့]]၊ [[သံတောင်ကြီးမြို့]] နှင့် [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့]] စသည့် မြို့နယ်များတွင် စကောကရင်၊ အရှေ့ပိုးကရင် နှင့် ဘွဲ၊ ပလေချီ စသည့် ကရင်မျိုးနွယ်စုများ ထူထပ်စွာ နေထိုင်ကြသည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကရင်လူဦးရေ အများဆုံး ပျံ့နှံ့နေထိုင်သည့် ဒေသတစ်ခုမှာ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် [[ပုသိမ်မြို့|ပုသိမ်]]၊ [[မြောင်းမြမြို့|မြောင်းမြ]]၊ [[အိမ်မဲမြို့|အိမ်မဲ]]၊ [[ဝါးခယ်မမြို့|ဝါးခယ်မ]]၊ [[ဖျာပုံမြို့|ဖျာပုံ]]၊ [[မအူပင်မြို့|မအူပင်]]၊ [[ကျုံပျော်မြို့|ကျုံပျော်]]၊ [[ဟင်္သာတမြို့|ဟင်္သာတ]] နှင့် [[ဓနုဖြူမြို့|ဓနုဖြူ]] စသည့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ် မြို့နယ်များတွင် "အနောက်ပိုးကရင်" နှင့် "စကောကရင်" လူမျိုးများသည် ဗမာလူမျိုးများနှင့်အတူ ရောနှော၍ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ကာ အကြီးအကျယ် အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။<ref name="EncyBurma">''မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း''။ (၁၉၅၄)။ အတွဲ-၁၊ စာ-၉၆။ ရန်ကုန်: စာပေဗိမာန်။</ref> [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] အတွင်းရှိ ပဲခူးရိုးမ တောင်ခြေတစ်လျှောက်နှင့် စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်း ဒေသများတွင်လည်း ကရင်လူမျိုးများစွာ နေထိုင်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် [[တောင်ငူမြို့|တောင်ငူ]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့|ရေတာရှည်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့|ကျောက်ကြီး]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့|ညောင်လေးပင်]]၊ [[ရွှေကျင်မြို့|ရွှေကျင်]]၊ [[ထန်းတပင်မြို့ (တောင်ငူ)|ထန်းတပင်]] နှင့် ပြည်၊ သာယာဝတီ စသည့် မြို့နယ်များ၏ ကျေးလက်ဒေသများတွင် ကရင်ရွာများစွာ ရှိသည်။ တောင်ငူတောင်တန်းဒေသတွင် ပကူးကရင်၊ ကရင်ဖြူ (ဂေဘား) စသည့် မျိုးနွယ်စုများ အခြေစိုက်သည်။<ref name="Marshall1922"/> မြန်မာနိုင်ငံ တောင်ဘက်ပိုင်း ကမ်းရိုးတန်းဒေသများဖြစ်ကြသော။[[မွန်ပြည်နယ်]]တွင် [[သထုံမြို့|သထုံ]]၊ [[ဘီလင်းမြို့|ဘီလင်း]]၊ [[ကျိုက်ထိုမြို့|ကျိုက်ထို]]၊ [[မုဒုံမြို့|မုဒုံ]]နှင့် [[ရေးမြို့|ရေးမြို့နယ်]]များတွင် မွန်လူမျိုးများနှင့်အတူ ပိုးကရင် (အရှေ့ပိုး) နှင့် စကောကရင်များ နေထိုင်ကြသည်။ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]တွင် [[ထားဝယ်မြို့|ထားဝယ်]]၊ [[မြိတ်မြို့|မြိတ်]]၊ [[ဘုတ်ပြင်းမြို့|ဘုတ်ပြင်း]] နှင့် [[ကော့သောင်းမြို့|ကော့သောင်း]] ခရိုင်များ၏ တောင်တန်းလျှိုမြောင်များနှင့် မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် စကောကရင်မျိုးနွယ်စုများ ရှေးယခင်ကတည်းက ရွာတည်၍ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="SanCrombie1919">San C. Po, Dr. (1919). ''Burma and the Karens''. London: Elliott Stock.</ref> [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] အတွင်းရှိ [[အင်းစိန်မြို့နယ်|အင်းစိန်]]၊ [[မှော်ဘီမြို့နယ်|မှော်ဘီ]]၊ [[တိုက်ကြီးမြို့နယ်|တိုက်ကြီး]]၊ [[လှည်းကူးမြို့နယ်|လှည်းကူး]]၊ [[သန်လျင်မြို့နယ်|သန်လျင်]] နှင့် [[ကွမ်းခြံကုန်းမြို့နယ်|ကွမ်းခြံကုန်း]] စသည့် မြို့နယ်များတွင် ကရင်လူဦးရေ ထိုက်ထိုက်တန်တန် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ ထို့ပြင် [[ကယားပြည်နယ်]] (ကရင်နီဒေသ) နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း (ဖယ်ခုံနှင့် လွိုင်လင်ခရိုင်အချို့) တွင်လည်း ကရင်နွယ်ဝင် ကယား၊ ပဒေါင် (ကယန်း)၊ ပအိုဝ်း စသည့် ဆွေးမျိုးနွယ်စုများ ကပ်လျက် တည်ရှိနေထိုင်ကြသည်။<ref name="Smith1991"/> သမိုင်းကြောင်းအရ လည်းကောင်း၊ စစ်မက်ဘေးဒဏ်များကြောင့် လည်းကောင်း ကရင်လူမျိုး အများအပြားသည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] အနောက်ဘက် နယ်စပ်ဒေသများဖြစ်သည့် ချင်းမိုင် (Chiang Mai)၊ မဲဟောင်ဆောင် (Mae Hong Son)၊ တာ့ခ် (Tak) နှင့် ကန်ချနဘူရီ (Kanchanaburi) ခရိုင်များတွင် ရာစုနှစ်ချီ၍ အခြေချ နေထိုင်လျက်ရှိကြသည်။ ထို့ပြင် ဒုက္ခသည်အဖြစ်မှတစ်ဆင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၊ [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]] နှင့် [[ကနေဒါနိုင်ငံ]] စသည့် ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ တတိယနိုင်ငံအဖြစ် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချသွားကြသည့် ကရင်လူဦးရေလည်း သောင်းနှင့်ချီ၍ ရှိနေပြီဖြစ်သည်။<ref name="Khrueathong2021">Khrueathong, S. (2021). "The Karen Diaspora and Transnational Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies'', 52(2), 210–228.</ref> === ကပ္ပလီကျွန်း(အက်ဒမန်)ရှိကရင်လူမျိုး === <references group=" Maiti, Sameera. &quot;The Karen – A Lesser Known Community of the Andaman Islands (India)&quot;. CiteSeerX 10.1.1.517.7093." /> အိန္ဒိယပိုင်နက် ကပ္ပလီကျွန်း(အက်ဒမန်)တွင် ကရင်လူဦးရေ ၂,၅၀၀ ဦးရှိသည်။ မြန်မာ့ပင်လယ်ပိုင်နက် ကိုကိုးကျွန်းစုများအနီးရှိ ကရင်လူမျိုးအများစုမှာ အိန္ဒိယပိုင်နက် ကပ္ပလီကျွန်း(အက်ဒမန်ကျွန်း)နှင့် နီကိုဘာကျွန်းစုများ၏ ပြည်ထောင်စုပိုင်နက်အတွင်း မြောက်ပိုင်း ကပ္ပလီ ကျွန်းများ၏ မာယာဘွန်ဒါ တယ်ဆီးလ် တွင် ကန့်သတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့အားလုံးနီးပါးသည် နှစ်ခြင်းပရိုတက်စတင့်ခရစ်ယာန်များဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း ဆက်သွယ်ပြောဆိုရန်အတွက် ၎င်းတို့၏ဘာသာစကားကို ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း ကရင်မဟုတ်သော အိမ်နီးချင်းများနှင့် ဆက်သွယ်ရန်အတွက် ဒုတိယဘာသာစကားအဖြစ် ဟိန္ဒီဘာသာစကားကို အသုံးပြုကြသည်။ ==ထင်ရှားသော ကရင်လူမျိုးများ== *[[ဘခိုင်၊ မန်း|မန်းဘခိုင်]] - အာဇာနည် ခေါင်းဆောင်ကြီး ဝန်ကြီး *[[မန်းဝင်းမောင် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|မန်းဝင်းမောင်]] - ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက်သမ္မတ *[[စမစ်ဒွန်း]] - မြန်မာ့[[တပ်မတော်]] ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် * [[စောဘဦးကြီး]] - ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး ၏ ပထမဆုံး ခေါင်းဆောင် *[[ဘိုမြ၊ စော|ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစောဘိုမြ]] *[[နော်လွီဇာ ဘင်ဆင်]] - မယ်ဗမာ ၂ထပ်ကွမ်း *[[အောင်ဆန်းသူရိယ စောဘရီ]] *[[စောမြင့်၊ (အောင်ဆန်းသူရိယ)|အောင်ဆန်းသူရိယ စောမြင့်]] *မြန်မာ့ဂီတသမိုင်းတွင် ရောင်းအားအကောင်းဆုံး စံချိန်တင်ခဲ့သူအဆိုတော် [[ဗဒင်]] *အိုင်းရင်းခရော့စ် ([[Iron Cross|Iron Cross)]] တီးဝိုင်း ကိုတည်ထောင်သူ [[စောဘွဲ့မှူး]] *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] ဝန်ကြီးချုပ် [[မန်းဂျော်နီ]] *[[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နာယက]] [[မန်းဝင်းခိုင်သန်း]] *ဒေါက်တာ [[စင်သီယာမောင်]] - လူမှုကူညီရေးများအတွက် နိုင်ငံတကာမှ ဆုပေါင်း ၁၈ ခုတိုင်အောင် ချီးမြှင့်ခံရသူ *[[စိုးမြတ်မင်း (ဘောလုံးသမား)|စိုးမြတ်မင်း]] - မြန်မာ့လက်ရွေးစင်ဘောလုံးအသင်းခေါင်းဆောင် *[[ချစ်စမ်းမောင်]] - ဂစ်တာပညာရှင် *[[မန်းဘခင်]] *[[စောစံဘ]] *[[စောသာအေးကြီး]] == ကိုးကား == <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:ကရင်လူမျိုးစု]] se45funyvuyb3koiumia8if6d3h5ay2 1044883 1044882 2026-07-29T05:03:31Z Chenzeyan29 141880 /* ၄။ လဲ့ကဲ စာပေ */ 1044883 wikitext text/x-wiki '''ကရင်လူမျိုး''' ({{lang-ksw|ကညီ}}၊ [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာ|အင်္ဂလိပ်]]: ''Karen'' သို့မဟုတ် ''Kayin'') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] တွင် အစဉ်အလာအားဖြင့် နေထိုင်လာကြသော အဓိက တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုကြီးများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကရင်လူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့တောင်ပိုင်းရှိ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] နှင့် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] တို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသလို [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်ဘက် နယ်စပ်ဒေသများတွင်လည်း အများအပြား နေထိုင်ကြသည်။<ref name="mrg-karen">{{cite web|url=https://minorityrights.org/minorities/karen/|title=Karen|website=Minority Rights Group|date=19 June 2015|access-date=29 July 2026}}</ref> {{Infobox ethnic group | group = ကရင်လူမျိုး | flag = [[File:Flag of the Karen National Union.svg|border|200px]] | flag_caption = ကရင် အမျိုးသား အလံတော် | image = A Karen woman.jpg | image_caption = ရိုးရာဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားသော ကရင်အမျိုးသမီးတစ်ဦး | total = ၄,၁၉၁,၀၅၀ | total_ref = | region1 = {{flag|Myanmar}} | pop1 = ၃,၆၀၄,၀၀၀ | ref1 = <ref>{{cite web |title=Largest Ethnic Groups In Myanmar |url=https://www.worldatlas.com/articles/largest-ethnic-groups-in-myanmar-burma.html |website=Worldatlas.com |publisher=Reunion Technology}}</ref> | region2 = {{flag|Thailand}} | pop2 = ၁,၃၅၀,၀၀၀ | ref2 = <ref name="CERD/C/THA/1-3">{{cite book|title=International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination; Reports submitted by States parties under article 9 of the Convention: Thailand|date=28 July 2011|publisher=United Nations Committee on the Elimination of Racial Discrimination|url=http://www.rlpd.go.th/rlpdnew/images/rlpd_1/HRC/CERD%201_3.pdf|access-date=8 October 2016|language=en, th|archive-date=9 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009184727/http://www.rlpd.go.th/rlpdnew/images/rlpd_1/HRC/CERD%201_3.pdf|url-status=dead|page=13}}</ref> | region3 = {{flag|United States}} | pop3 = ၂၁၅,၀၀၀ (၂၀၁၈) | ref3 = <ref>{{cite web|url=https://www.usnews.com/news/best-states/minnesota/articles/2019-08-31/jobs-housing-lure-karen-refugees-to-spread-across-minnesota%3Fcontext%3Damp|title=Jobs and housing lure karen refugees to spread across minnesota|access-date=25 February 2020|archive-date=24 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724063942/https://www.usnews.com/news/best-states/minnesota/articles/2019-08-31/jobs-housing-lure-karen-refugees-to-spread-across-minnesota?context=amp|url-status=dead}}</ref> | region4 = {{flag|Australia}} | pop4 = ၁၁,၀၀၀ | ref4 = <ref>{{cite web |title=Burmese Community Profile |url=https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf |website=dss.gov.au |access-date=28 June 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230905/https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf |archive-date=30 December 2016 |accessdate=16 September 2021 |archivedate=30 December 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161230230905/https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf }}</ref> | region5 = {{flag|Canada}} | pop5 = ၆၀၅၀ | ref5 = <ref name=2016Census>{{citation|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=01&Geo2=PR&Code2=01&Data=Count&SearchText=Canada&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=Ethnic%20origin&TABID=1|title=Census Profile, 2016 Census|publisher=Statistics Canada|date=8 February 2017}}</ref> | region6 = {{flag|India}} ([[ကပ္ပလီကျွန်း|အက်ဒမန်ကျွန်းစု]]) | pop6 = ၂,၅၀၀ | ref6 = <ref name="Maiti">{{cite journal|last1=Maiti|first1=Sameera|title=The Karen – A Lesser Known Community of the Andaman Islands (India)|citeseerx=10.1.1.517.7093}}</ref> | region7 = {{flag|Sweden}} | pop7 =၁,၅၀၀ | ref7 = | rels = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]နှင့် ကရင်ရိုးရာကိုးကွယ်မှု၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] | langs = [[ကရင်ဘာသာစကားများ]]၊ [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]]၊ [[ပိုးကရင်ဘာသာစကားများ|ပိုးကရင်]]၊ [[ကရင်နီဘာသာစကား|ကရင်နီ]]နှင့် [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]] | related = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] | native_name = | native_name_lang = }} ကရင်လူမျိုးစုအတွင်း ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများစွာရှိပြီး အဓိကအားဖြင့် တောင်ပေါ်ကရင်နှင့် ကွင်းကရင်ဟူ၍ ခွဲခြားနိုင်ကာ ယင်းတို့အနက် စကောကရင် နှင့် ပိုးကရင် လူမျိုးစုနှစ်ခုမှာ လူဦးရေ အများဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။<ref name="Keyes1979">{{cite book |last=Keyes |first=Charles F. |title=Ethnic Adaptation and Identity: The Karen on the Thai Frontier with Burma |url=https://archive.org/details/ethnicadaptation0000unse |year=1979 |publisher=Institute for the Study of Human Issues |isbn=978-0915980901 |pages=[https://archive.org/details/ethnicadaptation0000unse/page/2 2]–15}}</ref>ကရင်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲနှင့် ကြိုးချည်ပွဲ (လက်ချည်ပွဲ) ဓလေ့တို့သည် လူမျိုးစု၏ စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ပြသသည့် အထင်ကရ ယဉ်ကျေးမှုပွဲတော်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Stern1968">{{cite journal |last=Stern |first=Theodore |title=A People Between: The Karens of Thailand |journal=Journal of Southeast Asian History |volume=9 |issue=2 |year=1968 |pages=300–319}}</ref> [[File:Karen traditional costume.jpg|thumb|ကရင်အမျိုးသား အမျိုးသမီး ရိုးရာဝတ်စုံ]] [[File:Kayin dance(don dance).jpg|thumb|ကရင်ဒုံးအက]] [[File:Karen Elder (Unsplash).jpg|thumb|ကရင်လူမျိုး]] == သမိုင်းကြောင်း == ကရင်ဒဏ္ဍာရီများအရ ကရင်လူမျိုးများသည် ရှေးဦးစွာ '''"ထီးဆဲ့မဲ့ယွား"''' (သို့မဟုတ်) '''"ထီဆေ့မေ့ယွား"''' ဒေသ၌ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုစကားရပ်၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ "သဲစီးသောချောင်း" (သို့မဟုတ်) "ရေထိုးသဲစီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အလွန်ကျယ်ပြန့်သော သဲကန္တာရကြီးအား မြစ်ချောင်းများ ဖြတ်ကျော်စီးဆင်းရာတွင် ရေနှင့်သဲများ ရောပါစီးဆင်းသွားခြင်းကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ကရင်လူမျိုးအများစုသည် ထိုဒေသမှာ [[ဂိုဘီသဲကန္တာရ]] (Gobi Desert) ကို ဆိုလိုသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထီးဆဲ့မဲ့ယွား ဒေသသို့ မရောက်မီ ရှေးဦးစွာ '''"ထီးဆဲ့မဲ့ဘော"''' (ရေထိုးသဲဝါ) ဒေသသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုကြရာ၊ ၎င်းမှာ သဲနုန်းများကြောင့် အဝါရောင်သန်းနေသော [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] မြောက်ဘက်ရှိ [[မြစ်ဝါမြစ်]] ဒေသ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name=":0">ကရင်၊ ကရင်လူမျိုးနှင့်ယင်းတို့၏ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအချက်အလက်များ</ref> ဤဒေသသည် တိဗက်-ဗမာလူမျိုး များ စတင်ရာဒေသလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ === မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာခြင်း === ရှေးလင်္ကာဟောင်းများဖြစ်သော ''"သက်နှင့်ရခိုင်၊ နှိုင်းပြိုင်တောင်သူ၊ ပျူကမ်းယံယော၊ ထားဝယ်နှောက၊ မျိုးသတ္တ"'' ဟူသော စပ်ဆိုချက်အရ ကရင်လူမျိုးသည် ရှေးဟောင်း '''ကမ်းယံလူမျိုး''' များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟုလည်း ယူဆချက်များ ရှိသည်။ [[မှန်နန်း ရာဇဝင်]]အရ ကမ်းယံလူမျိုးများသည် သံတွဲနှင့် ပြည်မြို့ အနောက်ဘက် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းတစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref>မှန်နန်းရာဇဝင်</ref> ကရင်လူမျိုးများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]]များ ဖြစ်ကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အစောဆုံး ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသော လူမျိုးစုများထဲတွင် တစ်စုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ရွှေ့ပြောင်းလာပုံကို အပိုင်း (၃) ပိုင်းဖြင့် လေ့လာနိုင်သည်။ ကရင်လူမျိုးများ၏ ဘိုးဘေးများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာက [[ဂိုဘီသဲကန္တာရ]] (Gobi Desert) အနီးမှ စတင်ကာ တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်ဟု ကရင်ရိုးရာ ဒဏ္ဍာရီများနှင့် သမိုင်းသုတေသီများက ဆိုသည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]ဒေသသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။<ref name="KHC">{{cite book |title=ကရင်ရာဇဝင် |last=ဦးဘထွန်း |year=၁၉၂၄}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ခန့်မှန်းခြေ အေဒီ (၃) ရာစုမှ (၈) ရာစုအတွင်း လမ်းကြောင်းကြီး (၃) ခုဖြင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="Luce">{{cite book |last=Luce |first=G.H. |title=Phases of Pre-Pagan Burma |year=1985}}</ref>သံလွင်မြစ်ကြောင်းဖြစ်သော အရှေ့ဘက်လမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် [[ကယားပြည်နယ်]]နှင့် [[ကရင်ပြည်နယ်]] တောင်တန်းဒေသများသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသကဲ့သို့ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း မြောက်ဘက်မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းဒေသများသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သူများနှင့် စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် နေထိုင်အခြေချသူများလည်းရှိသည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင် ဒေါက်တာလုစ် (G.H. Luce) ၏ အဆိုအရ ကရင်လူမျိုးများသည် [[ပျူ လူမျိုး|ပျူ]] နှင့် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]တို့ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အထွန်းကားဆုံးအချိန်များ၌ပင် အခြေချနေထိုင်ပြီး ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ ၎င်းတို့သည် ဗမာလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ အလုံးအရင်းနှင့် မဝင်ရောက်မီကပင် ရောက်ရှိနေကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref name="Smith">{{cite book |last=Smith |first=Martin |title=Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity |url=https://archive.org/details/burmainsurgencyp0000smit |year=1991}}</ref> ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် ပေါ်ထွက်လာသည့် ပင်းယခေတ်နှင့် [[အင်းဝခေတ်]]များတွင် ကရင်လူမျိုးများသည် အလယ်ပိုင်းမြေပြန့်ဒေသများမှ တောင်ဘက် ပဲခူးရိုးမ၊ စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းနှင့် သံလွင်မြစ်ဝှမ်း (ကရင်ပြည်နယ်နှင့် မွန်ပြည်နယ်စပ်) ဒေသများသို့ ပိုမိုရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။ အင်းဝနှင့် ဟံသာဝတီတို့ နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်စစ် ဖြစ်ပွားနေသည့် ကာလအတွင်း ကရင်ကျေးရွာများသည် တောင်ဘက် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသနှင့် တောင်တန်းဒေသများတွင် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Fernquist2006">Fernquist, Jon (2006). "Crucible of War: Burma and the Ming in the Tai Frontier (1382-1454)". ''SOAS Bulletin of Burma Research''.</ref> === တောင်ငူခေတ် (၁၆ ရာစု) === [[တောင်ငူခေတ်]] (အထူးသဖြင့် မင်းကြီးညိုနှင့် တပင်ရွှေထီးမင်းတို့လက်ထက်) တွင် [[တောင်ငူမြို့]] ပတ်ဝန်းကျင်၌ ကရင်လူမျိုးများသည် အများအပြား အခြေချနေထိုင်လျက်ရှိသည်။ တောင်ငူမင်းဆက်များ၏ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများနှင့် အင်ပါယာတည်ထောင်မှုများတွင် ဒေသခံကရင်တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ကရင်ရဲမက်များအဖြစ် ပါဝင်အမှုထမ်းခဲ့ကြသည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma''. London: Longmans.</ref> တပင်ရွှေထီးနှင့် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးတို့ ဟံသာဝတီပဲခူးကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်တွင်လည်း အောက်မြန်မာပြည်ရှိ ကရင်လူမျိုးများသည် အခွန်အတုတ်ပေးဆောင်ခြင်းနှင့် စစ်မှုထမ်းခြင်းတို့ဖြင့် အင်ပါယာအတွင်း အရေးပါသော လူဦးရေအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003"/> === ညောင်ရမ်းခေတ် (၁၇-၁၈ ရာစု) === ညောင်ရမ်းခေတ် (ဒုတိယ တောင်ငူမင်းဆက်) တွင် တော်ဝင်မှတ်တမ်းများနှင့် "အမိန့်တော်ပြန်တမ်း" များ၌ ကရင်လူမျိုးများ၏ အခန်းကဏ္ဍကို ပိုမိုထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်။ အင်းဝနေပြည်တော်အစိုးရသည် အောက်မြန်မာပြည် ရေမြေကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် ကရင်စော်ကဲ သို့မဟုတ် ကရင်သူကြီးများကို တရားဝင်ခန့်အပ်၍ ဒေသတွင်းကို သွယ်ဝိုက်အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ကရင်လူမျိုးများသည် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် သစ်တောထွက်ပစ္စည်း (ဥပမာ - ဖာလာ၊ ပျားဖယောင်းနှင့် ဆင်စွယ်) များကို အင်းဝဘုရင်ထံ အဓိက အခွန်တော်အဖြစ် ဆက်သခဲ့ကြရသည်။<ref name="Lieberman1984">Lieberman, Victor (1984). ''Burmese Administrative Cycles: An Anarchy and Diaspora, c. 1580-1760''. Princeton University Press.</ref> === ကုန်းဘောင်ခေတ် (၁၈-၁၉ ရာစု) === [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် ကရင်လူမျိုးများနှင့် ပြည်မအစိုးရအကြား ဆက်ဆံရေးမှာ ပိုမိုနီးကပ်လာသလို တင်းမာမှုအချို့လည်း ရှိခဲ့သည်။ အလောင်းမင်းတရား၏ ဟံသာဝတီကို သိမ်းပိုက်သည့် စစ်ပွဲများအတွင်း ကရင်တပ်ဖွဲ့အချို့သည် မွန်တို့ဘက်မှ ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးအောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရား (ဗဒုံမင်း) လက်ထက်တွင် ကရင်လူမျိုးများအပေါ် အခွန်ကောက်ခံမှုစနစ်ကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။<ref name="Cady1958">Cady, John F. (1958). ''A History of Modern Burma''. Cornell University Press.</ref> အင်္ဂလိပ်-မြန်မာပထမစစ်ပွဲ (၁၈၂၄) ပြီးနောက် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီ]]ဒေသကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ ကရင်လူမျိုး အများအပြားမှာ ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရေးအောက်သို့ စတင်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ခရစ်ယာန်သာသနာပြုလုပ်ငန်းများ စတင်ထွန်းကားလာခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာဒုတိယစစ်ပွဲ (၁၈၅၂) တွင် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းတစ်ခုလုံး ဗြိတိသျှလက်အောက်ကျရောက်သွားချိန်တွင်မူ ကရင်လူမျိုးအများစုသည် ကိုလိုနီအစိုးရနှင့် ပိုမိုပူးပေါင်းကာ ပြည်မအုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ကွဲပြားသော နိုင်ငံရေးလမ်းကြောင်းပေါ်သို့ စတင်ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref><ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> === ကိုလိုနီခေတ်နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် === [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဗြိတိသျှ]]တို့ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ကရင်လူမျိုးအများစုမှာ ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ စစ်တပ်နှင့် အရပ်ဘက် ဝန်ထမ်းများအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြပြီး အမေရိကန် နှစ်ခြင်းသာသနာပြုအဖွဲ့ ၏ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကြောင့် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ကိုးကွယ်သူ လျင်မြန်စွာ များပြားလာခဲ့သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref> ဗြိတိသျှတို့၏ "သွေးခွဲအုပ်ချုပ်ရေး" စနစ်နှင့် စစ်တပ်အတွင်း ဗမာလူမျိုးများထက် တိုင်းရင်းသားလူနည်းစုများကို ပိုမိုဦးစားပေး ခေါ်ယူခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကိုလိုနီခေတ်တစ်လျှောက်တွင် ကရင်နှင့် ဗမာလူမျိုးစုအကြား နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုရေး သံသယစိတ်များ တဖြည်းဖြည်း ကြီးထွားလာခဲ့သည်။<ref name="Callahan2003">Callahan, Mary P. (2003). ''Making Enemies: War and State Building in Burma''. Cornell University Press.</ref> [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း ဖက်ဆစ်ဂျပန်တပ်မတော်သည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သော [[ဘီအိုင်အေ]] (Burma Independence Army - BIA) မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်နှင့်အတူ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ မဟာဗျူဟာမြောက် ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ဤအခြေအနေတွင် ဗြိတိသျှအစိုးရအပေါ် သစ္စာစောင့်သိခဲ့သည့် ကရင်တပ်ဖွဲ့ဝင်အချို့နှင့် လွတ်လပ်ရေးအတွက် ဂျပန်နှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည့် ဘီအိုင်အေ တပ်ဖွဲ့ဝင်အချို့အကြား ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း၌ သံသယများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရာမှ သွေးထွက်သံယို အထိကရုဏ်းများအထိ ကူးစက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> အထူးသဖြင့် ၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ မတ်လနှင့် ဧပြီလအတွင်း [[မြောင်းမြမြို့]]၊ [[လပွတ္တာမြို့]]၊ ကန်ကြီးထောင့်နှင့် [[ဝါးခယ်မမြို့]] တစ်ဝိုက်တွင် အဆိုးရွားဆုံးသော ကရင်-ဗမာ အထိကရုဏ်းများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဟောင်း ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင် စောဖေသာနှင့် ၎င်း၏ မိသားစုဝင်များ မြောင်းမြမြို့တွင် သတ်ဖြတ်ခြင်းခံခဲ့ရပြီးနောက် နှစ်ဖက်လူမျိုးစုအကြား ကလဲ့စားချေ တိုက်ခိုက်မှုများ ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ ဤပဋိပက္ခများအတွင်း ကရင်ရွာများနှင့် ဗမာရွာပေါင်းများစွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခြင်း ခံခဲ့ရပြီး လူပေါင်းထောင်ချီ၍ အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။<ref name="Guyot1978">Guyot, Dorothy (1978). "The Karen Historical Narrative". ''In: An Asis of Minorities''. London: Macmillan.</ref><ref name="Cady1958">Cady, John F. (1958). ''A History of Modern Burma''. Cornell University Press.</ref> အခြေအနေများ ပိုမိုဆိုးရွားမလာစေရန်အတွက် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ကိုယ်တိုင် ဘီအိုင်အေ (BIA) တပ်ဖွဲ့များကို စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းကွပ်ကဲခဲ့ပြီး ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ကြသော စောစံစီဖိုး၊ ဆရာသာဒင် တို့နှင့် မြောင်းမြမြို့သို့ ကိုယ်တိုင်သွားရောက်ကာ ကရင်-ဗမာ ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးနှင့် စေ့စပ်ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="MaungMaung1969">Maung Maung, Dr. (1969). ''Burma's Constitution''. The Hague: Martinus Nijhoff.</ref> ၎င်းနောက် ဘီအိုင်အေတပ်ကို ဖျက်သိမ်း၍ ဘီဒီအေ (Burma Defense Army) အဖြစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းသောအခါ ကရင်အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးတပ်ရင်း (Karen Battalion) ကို သီးခြားဖွဲ့စည်းပေးခဲ့ပြီး ကရင်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သူ စောကြာဒိုးကို ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့်ဖြင့် ခန့်အပ်ကာ အပြန်အလှန် ယုံကြည်မှုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။<ref name="Callahan2003"/> စစ်ပွဲနှောင်းပိုင်းကာလ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တို့၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုကို သိရှိလာသောအခါတွင် ကရင်တပ်ဖွဲ့များသည် မဟာမိတ်တပ်များ (အထူးသဖြင့် ဗြိတိသျှ Force 136) နှင့် ကုန်းတွင်းပိုင်းမှ ချိတ်ဆက်၍ ဂျပန်တို့ကို ပြောက်ကျားစနစ်ဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် [[ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး]]ကြီး စတင်သောအခါ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သော ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ချုပ် ([[ဖဆပလ]]) အတွင်းသို့ ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်များလည်း ပူးပေါင်းပါဝင်လာခဲ့ပြီး ကရင်နှင့် ဗမာတပ်ဖွဲ့များ လက်တွဲကာ ဖက်ဆစ်ဂျပန်များကို မြန်မာ့မြေပေါ်မှ အောင်မြင်စွာ မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1991"/><ref name="Nu1954">Nu, Thakin (1954). ''Burma Under the Japanese''. Macmillan.</ref> === အောင်ဆန်း-အက်တလီစာချုပ်နှင့် ကရင်အမျိုးသားတို့၏ သဘောထား === ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့၌ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]နှင့် ဗြိတိသျှဝန်ကြီးချုပ် ကလဲမင့်အက်တလီ (Clement Attlee) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို တစ်နှစ်အတွင်း လွတ်လပ်ရေးပေးရန် "အောင်ဆန်း-အက်တလီ စာချုပ်" ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> သို့သော် အဆိုပါစာချုပ်၌ ကရင်အမျိုးသားများ လိုလားတောင့်တနေသည့် သီးခြား "ကရင်ပြည်နယ်" ထူထောင်ခွင့်နှင့် ပတ်သက်၍ တိကျသေချာသော အာမခံချက်များ ပါဝင်မလာခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် ဗြိတိသျှတို့အနေဖြင့် ကရင်တို့၏ သစ္စာစောင့်သိမှုကို မျက်ကွယ်ပြုကာ ဗမာကိုယ်စားလှယ်များနှင့်သာ အလျင်စလို သဘောတူညီခဲ့သည်ဟု ကရင်ခေါင်းဆောင်များက ယူဆခဲ့ကြသည်။<ref name="Walinsky1962">Walinsky, Louis J. (1962). ''Economic Development in Burma 1951-1960''. New York: Twentieth Century Fund.</ref> ဤစာချုပ်အပေါ် မကျေနပ်မှုကြောင့် ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် (KNA)၊ ဗုဒ္ဓဘာသာကရင်အဖွဲ့ (BKBA)၊ ကရင်ဗဟိုအဖွဲ့ (KCO) နှင့် ကရင်လူငယ်အဖွဲ့ (KYO) တို့ ပူးပေါင်းကာ [[ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး]] (Karen National Union - KNU) ကို မဟာမိတ်အဖွဲ့အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး စောဘဦးကြီးက ပထမဦးဆုံး ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ KNU သည် အောင်ဆန်း-အက်တလီစာချုပ်ကို ကန့်ကွက်သည့်အနေဖြင့် ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ကျင်းပခဲ့သော တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲကို လုံးဝသပိတ်မှောက်ခဲ့သည်။<ref name="Smith1991"/> === ၁၉၄၈ ခုနှစ် ကရင်လူထုအုံကြွမှုကြီး === မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိရန် တစ်လအလို ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် KNU သည် ကရင်အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ (Karen National Defence Organisation - KNDO) ကို အရံလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်နေ့တွင် KNU က ဖဆပလ အစိုးရထံ "ကရင်ပြည် ပြန်ပေးရန်" တရားဝင်စာရေးသား တောင်းဆိုခဲ့ပြီး တစ်လအတွင်း အကြောင်းပြန်ရန် ရာဇသံပေးခဲ့သည်။<ref name="Smith1991"/> [[File:Saw Ba U Gyi.jpg|thumb|right|130px|KNU ဥက္ကဋ္ဌ စောဘဦးကြီး (၁၉၀၅–၁၉၅၀)]] တောင်းဆိုချက်ကို လူထုအင်အားဖြင့် ပြသရန်အတွက် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်တစ်ပြည်လုံးရှိ ကရင်အမျိုးသားများ မြို့ပေါ်တက်၍ ကရင်လူထုဆန္ဒပြပွဲကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ အောက်မြန်မာပြည် ကရင်အများစုရှိရာ ဒေသများတွင်သာမက မြောက်ဘက်မြစ်ကြီးနားမှ တောင်ဘက် မြိတ်မြို့အထိ၊ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် နမ့်ခမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ လားရှိုး၊ တောင်ကြီး၊ ကျိုင်းတုံ၊ မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် မိတ္ထီလာ၊ ချောက်၊ ရေနံချောင်း စသည်ဖြင့် တစ်ပြည်လုံးတွင် ဆန္ဒပြကြသည်။ ဖဆပလမှလည်း ခြိမ်းခြောက်နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်းကို အမျိုးမျိုးပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်း အမျိုးမျိုးကြားမှ ကရင်တစ်မျိုးသားလုံး ၂ ရက်၊ ၃ ရက် ခရီးများချီတက်၍ ဆန္ဒပြရာ ကရင်အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးပေါင်း (၄) သိန်းကျော် အသံတိတ် ဆန္ဒပြ၍ ထိုနေ့ရက်အထိ မြန်မာပြည်သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံး ဆန္ဒပြပွဲဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="MahnLinn2013">မန်းလင်းမြတ်ကျော်။ (၂၀၁၃)။ ''ကရင့်ရိုးရာ သုတပဒေသာ''။ ရန်ကုန်။</ref> ကရင်အမျိုးသားများသည် အောက်ပါ ကြွေးကြော်သံ (၄) ချက်ဖြင့် ချီတက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည် - # ကရင်ပြည်ချက်ချင်းပေး။ # ကရင်တစ်ကျပ် ဗမာတစ်ကျပ် ချက်ချင်းပြ။ # လူမျိုးရေးအဓိကရုဏ်း အလိုမရှိ။ # ပြည်တွင်းစစ် ချက်ချင်းရပ်။<ref name="Smith1991"/> === လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခ စတင်ခြင်း (၁၉၄၉ မှ နှစ်ရှည်စစ်ပွဲများ) === ဖဆပလအစိုးရနှင့် KNU တို့အကြား နိုင်ငံရေးအရ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများ ပျက်ပြားခဲ့ပြီးနောက်၊ ပြည်မတွင် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (ဗကပ) တောခိုမှု၊ အစိုးရဘက်မှ ကရင်သစ္စာတော်ခံတပ်များကို သံသယဝင်မှုများနှင့် ဗမာပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့ (PMP) နှင့် KNDO တို့အကြား ဒေသတွင်း ပွတ်တိုက်မှုများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ခရစ္စမတ်အကြိုညတွင် [[ပုသိမ်မြို့]]၌ ကရင်ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် လူမျိုးရေးတင်းမာမှုသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။<ref name="Callahan2003">Callahan, Mary P. (2003). ''Making Enemies: War and State Building in Burma''. Cornell University Press.</ref> ၁၉၄၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ဖဆပလအစိုးရက KNDO ကို မတရားအသင်းအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး ကရင်သေနတ်ကိုင်တပ်ရင်းများမှ စစ်ဦးစီးချုပ် [[စမစ်ဒွန်း]] (General Smith Dun) ကို ရာထူးမှ အနားပေးခဲ့သည်။ ထိုနေ့မှစ၍ ကရင်အမျိုးသားများ၏ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးသည် တရားဝင် စတင်ခဲ့ပြီး KNDO တပ်ဖွဲ့များသည် [[အင်းစိန်မြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ကာ ရန်ကုန်မြို့အနီးအထိ ချီတက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ရန်ကုန်အစိုးရ သက်တမ်းမှာ ရက်ပိုင်းမျှသာ လိုတော့သည်ဟု ထင်မှတ်ရလောက်အောင် ပြင်းထန်ခဲ့သော်လည်း အစိုးရဘက်မှ ပြန်လည်ခုခံနိုင်ခဲ့သဖြင့် ကရင်တပ်ဖွဲ့များသည် နယ်စပ်တောင်တန်းဒေသများသို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် KNU ဥက္ကဋ္ဌ စောဘဦးကြီးသည် ကော့ကရိတ်မြို့အနီး ထောကော်ကိုးရွာတွင် ကျဆုံးခဲ့ရသည်။<ref name="Smith1991"/> === ခေတ်သစ်ငြိမ်းချမ်းရေး ကြိုးပမ်းမှုများနှင့် လက်ရှိအခြေအနေ === ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ဖဆပလအစိုးရက [[ကရင်ပြည်နယ်]] (ယခု ကရင်ပြည်နယ်) ကို စတင်ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော်လည်း KNU က တောင်းဆိုသည့် နယ်မြေဧရိယာနှင့် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် အပြည့်အဝမရရှိသဖြင့် လက်နက်ကိုင်စစ်ပွဲမှာ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်ခဲ့သော စစ်ပွဲများအတွင်း ကရင်ပြည်သူ ထောင်ပေါင်းများစွာသည် ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ ဒုက္ခသည်စခန်းများသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။<ref name="South2008">South, Ashley (2008). ''Ethnic Politics in Burma: States of Conflict''. London: Routledge.</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် KNU သည် ဦးသိန်းစိန်အစိုးရနှင့် ပဏာမအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး၊ ၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ် ([[NCA]]) တွင် ပါဝင်လက်မှတ်ရေးထိုးကာ နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းဖြင့် ဆွေးနွေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။<ref name="Irrawaddy2015">"Myanmar Signs Historic Ceasefire Deal With Eight Ethnic Armies". (2015). ''The Irrawaddy''.</ref> သို့သော်လည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင် နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှုများ ပျက်ပြားသွားခဲ့ပြီး KNU သည် အာဏာသိမ်းမှုကို ပြင်းထန်စွာ ဆန့်ကျင်ကာ နွေဦးတော်လှန်ရေးမှ [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|PDF]] တပ်ဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် KNU/KNLA ပူးပေါင်းတပ်များသည် ၎င်းတို့၏ ထိန်းချုပ်နယ်မြေဖြစ်သော ကရင်ပြည်နယ်အတွင်း (ဥပမာ- ဖာပွန်၊ ကော့ကရိတ်၊ မြဝတီ တစ်ဝိုက်) နှင့် မွန်ပြည်နယ်၊ ပဲခူးတိုင်း နယ်စပ်များတွင် စစ်ကောင်စီတပ်များနှင့် ပြင်းထန်သော စစ်ပွဲများကို ဆက်လက်ဆင်နွှဲလျက်ရှိပြီး ကရင်အမျိုးသားတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်နှင့် ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ရရှိရေးအတွက် ယနေ့တိုင် တိုက်ပွဲဝင်နေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Janes2024">"Insnsc: Karen National Union operations and political update". (2024). ''Jane's Defence Weekly''.</ref> == ဘာသာရေး == [[ကရင်လူမျိုး]] အများစုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] သို့မဟုတ် ရိုးရာနတ် ကိုးကွယ်မှုကို ယုံကြည်ကြသည်။ [[ပိုးကရင်]] အများစုသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ပိုမို ကိုးကွယ်ကြပြီး [[စကောကရင်]] လူမျိုးများတွင်မူ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ရိုးရာနတ် ကိုးကွယ်မှုအပြင် ခရစ်ယာန်ဘာသာ ကိုးကွယ်သူများကိုပါ အများအပြား တွေ့ရှိရသည်။ ကရင်လူမျိုး စုစုပေါင်း၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ ထို့ပြင် [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] ကိုးကွယ်သည့် ကရင်မွတ်စလင် (အများအားဖြင့် ကရင်အမျိုးသမီးများနှင့် အိန္ဒိယနွယ်ဖွား မွတ်စလင်များ ထိမ်းမြားလက်ထပ်ရာမှ ဆင်းသက်လာသူများ) အနည်းငယ်လည်း ရှိကြသည်။<ref name="kbddf">{{cite web|title=The Karen People|website=Karen Culture and Social Support Foundation|url=https://kcssf.org.au/about-us/the-karen-people/|access-date=28 November 2018|date=20 December 2015|archive-date=13 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240313005747/https://kcssf.org.au/about-us/the-karen-people/}}</ref><ref name="Keenan">{{cite journal|last=Keenan|first=Paul|url=http://burmalibrary.org/docskaren/Karen%20Heritage%20Web/pdf/Faith.pdf |title=Faith at a Crossroads; Religions and Beliefs of the Karen People of Burma|journal=Karen Heritage|volume= 1|issue=1}}</ref><ref name="auto">{{Cite web|url=https://minorityrights.org/minorities/karen/|title=Karen|date=19 June 2015|website=Minority Rights Group}}</ref><ref>{{Cite web |title=Religion |url=https://mnkaren.org/history-culture/karen-culture/religion/ |access-date=2026-02-08 |website=Karen Organization of Minnesota |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == === ဘာသာစကား === [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] ဘာသာစကားများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]] ၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] တွင် ပါဝင်သော သီးခြား ကရင်နွယ်ဝင် ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="manson2003">Manson, Ken (2003). "Karenic Language Relationships". ''Linguistics of the Tibeto-Burman Area'', 26(1), 69-72.</ref> ကရင်ဘာသာစကား၏ ထူးခြားချက်မှာ အခြား တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား အများစုကဲ့သို့ "ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ" (SOV) ပုံစံမဟုတ်ဘဲ "ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ" (SVO) ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ စနစ်ကို အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းမှာ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|တိုင်-ကဒိုင်]] ဘာသာစကားများနှင့် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Matisoff1991">Matisoff, James A. (1991). "Sino-Tibetan Linguistics: Present State and Future Prospects". ''Annual Review of Anthropology'', 20, 469-498.</ref> ကရင်နွယ်ဝင် ဘာသာစကားခွဲပေါင်း အများအပြား ရှိသည့်အနက် အဓိက ပြောဆိုသူ အများဆုံး ဘာသာစကား (၂) မျိုးရှိသည်။[[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]] (S'gaw Karen)ကို မြန်မာနိုင်ငံ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ ပဲခူးတောင်ငူနှင့် ကရင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းတို့တွင် အဓိက ပြောဆိုကြပြီး [[ပိုးကရင်ဘာသာစကား|ပိုးကရင်]](Pwo Karen)ကို အရှေ့ပိုးကရင် နှင့် အနောက်ပိုးကရင် ဟူ၍ ကွဲပြားပြီး ကရင်ပြည်နယ်၊ မွန်ပြည်နယ်နှင့် ဧရာဝတီတိုင်းတို့တွင် ပြောဆိုကြသည်။ထို့ပြင် [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား (ကရင်နီ)]]၊ [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း (ပဒေါင်)]] နှင့် ကယော ဘာသာစကားတို့သည်လည်း ဘာသာဗေဒအရ ကရင်နွယ်ဝင် ဘာသာစကားများအဖြစ် ပါဝင်ကြသည်။<ref name="ethnologue-karenic">{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/subgroups/karenic/|title=Karenic Language Family|website=Ethnologue|access-date=29 July 2026}}</ref> === စာပေ === ကရင်လူမျိုးများတွင် မတူညီသော ခေတ်ကာလနှင့် ဘာသာရေး၊ လူမှုအဖွဲ့အစည်းအလိုက် သုံးစွဲခဲ့ကြသော စာပေနှင့် အက္ခရာစနစ် အများအပြား ရှိသည်။ ==== ၁။ ဗမာ-ကရင် အက္ခရာစနစ် (ခရစ်ယာန် စာပေ) ==== ၁၈၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အမေရိကန် နှစ်ခြင်း ခရစ်ယာန် သာသနာပြု [[ဂျွန်နသန် ဝေဒ]] (Jonathan Wade) နှင့် အဖွဲ့သည် ကရင်ခေါင်းဆောင် [[စောသာဖြူ]] တို့၏ ကူညီမှုဖြင့် [[မြန်မာအက္ခရာ]] ကို အခြေခံ၍ စကောကရင် နှင့် ပိုးကရင် စာပေကို စနစ်တကျ တီထွင်ဖန်တီးခဲ့သည်။<ref name="wade1849">Wade, Jonathan (1849). ''A Vocabulary of the Sgau Karen Language''. Baptist Mission Press.</ref> ဤစာပေစနစ်တွင် ဗမာအက္ခရာ အများစုကို အသုံးပြုထားသော်လည်း ကရင်ဘာသာစကား၏ သီးခြား အသံနိမ့်မြင့်များ (Tones) ကို ဖော်ပြရန်အတွက် သင်္ကေတ အသစ်များကို ထည့်သွင်း တီထွင်ထားသည်။ ==== ၂။ ကြက်ယက်စာပေ (မွန်-ကရင် အက္ခရာ) ==== ကြက်ယက်စာပေ (သို့မဟုတ်) ရိုးရာမွန်နွယ် ကရင်စာပေသည် ၁၈ ရာစုနှင့် ၁၉ ရာစုများကတည်းက ပိုးကရင် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များအကြား ထွန်းကားခဲ့သော စာပေစနစ် ဖြစ်သည်။ [[မွန်အက္ခရာ]] ကို အခြေခံ၍ ရေးသားထားပြီး ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် ပေစာများဖြင့် ရေးကူးကာ ဘာသာရေး၊ ဆေးကျမ်းနှင့် ရိုးရာ နှုတ်ရာဇဝင်များကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="cheesman2002">Cheesman, Ashley (2002). "Seeing Karen Languages in Writing". ''SOAS Bulletin of Burma Research'', 1(1), 12-25.</ref> ==== ၃။ လိက်ဆန်ကၠိ (လဲ့ဆန်းကြဲ) စာပေ ==== "လိက်ဆန်ကၠိ" (သို့မဟုတ်) "လဲ့ဆန်းကြဲ" သည် ၁၉ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ဘုန်းတော်ကြီး ကျောင်းသုံး ပိုးကရင် ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေ ဖြစ်သည်။ မွန်-မြန်မာ အက္ခရာများထက် ဝိုင်းစက်သော ပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ စာပေများကို သင်ကြားရန်အတွက် အဓိက သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ==== ၄။ လဲ့ကဲ စာပေ ==== လဲ့ကဲ (Leke) စာပေသည် ၁၈၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော လဲ့ကဲ ဘာသာရေးဂိုဏ်းဝင်များ (တွဲဒူး/ပိုးကရင်များ) အဓိက အသုံးပြုသည့် သီးခြား စာပေစနစ် ဖြစ်သည်။ ယင်းစာပေသည် ဗမာ သို့မဟုတ် မွန် အက္ခရာများနှင့် မတူဘဲ သီးသန့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော သင်္ကေတများဖြင့် တီထွင်ထားခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ကရင်ရိုးရာ ယုံကြည်မှုနှင့် ကဗျာလင်္ကာများကို မှတ်တမ်းတင်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။<ref name="stern1968">Stern, Theodore (1968). "A Karen Christian Culture Medium". ''Southwestern Journal of Anthropology'', 24(4), 346-370.</ref> == လူမျိုးစုများ == ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသော ကရင်လူမျိုး (၁၁) မျိုးရှိသည်။<ref name="pyithu">{{Cite web |title=တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးနှင့်ပတ်သက်၍ မည်သည့်အစိုးရလက်ထက်တွင် စာရင်းပြုစုပြီး ရရှိလာခဲ့သည်နှင့် စပ်လျဉ်းသည့်မေးခွန်း |url=https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 |accessdate=3 February 2020 |archivedate=3 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200203155307/https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 }}</ref><ref>{{cite news|last=Gamanii|title=135: Counting Races in Burma|url=http://www.shanland.org/index.php?option=com_content&view=article&id=4965:135-counting-races-in-burma&catid=115:opinions&Itemid=308|accessdate=26 August 2013|newspaper=Shan Herald|date=25 September 2012|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20140509103524/http://www.shanland.org/index.php?option=com_content&view=article&id=4965:135-counting-races-in-burma&catid=115:opinions&Itemid=308|archivedate=9 May 2014|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite web |title=Composition of the Different Ethnic Groups |url=http://www.embassyofmyanmar.be/ABOUT/ethnicgroups.htm |accessdate=3 February 2020 |archivedate=10 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200410075744/https://www.embassyofmyanmar.be/ABOUT/ethnicgroups.htm }}</ref> :၁။ [[ကရင်လူမျိုး]] :၂။ [[စကောကရင်လူမျိုး]] :၃။ [[ပိုးကရင်လူမျိုး]] :၄။ [[ပလေကီးလူမျိုး]] (ပလေချီး) :၅။ [[ဘွဲလူမျိုး]] :၆။ [[တလှေပွာလူမျိုး]] (တလှေပွား) :၇။ [[မောနေပွားလူမျိုး]] :၈။ [[မိုးပွလူမျိုး]] (မိုးပွား) :၉။ [[ပကူးလူမျိုး]] :၁၀။[[ကရင်ဖြူလူမျိုး]] (ဂေဘားကရင်) :၁၁။[[မွန်ကရင်လူမျိုး]] (စာဖြူ) ကရင်လူမျိုးတွင် စကောကရင် နှင့် ပိုးကရင် ဟူ၍ အဓိကလူမျိုးစုကြီး ၂ စုရှိသည်။ ထိုလူမျိုးစုကြီး ၂ စုမှာ ဓလေ့စရိုက် နှင့် အသုံးပြုသော ဘာသာစကားတွင် ကွဲပြားခြားနားမှုများရှိသည်။ ကရင်မျိုးနွယ်စုတွင် အဓိကမျိုးနွယ်စုဖြစ်သော ပိုးကရင် (အရှေ့ပိုး နှင့် အနောက်ပိုးကရင်) နှင့် စကောကရင်သာမက ပကူးကရင်၊ ဘွဲကရင်၊ ဂေခိုကရင်၊ ဂေဘားကရင်၊ မောနေပွားကရင်၊ ကရင်ဖြူ၊ ထူးကလိဘောင်ကရင်၊ တလှေပွာကရင်၊ ပလေကီးကရင် စသည့်မျိုးနွယ်စုများသည်လည်း ကရင်လူမျိုးစုအုပ်စုဝင်ထဲတွင်ပါဝင်သည်။ စကောကရင်လူမျိုးများသည် ယောက်ျားလေးများ၏ အမည်ရှေ့တွင် "စော" တပ်၍ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြပြီး မိန်းကလေးအမည်ရှေ့တွင် "နော်" တပ်၍ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြသည်။ ပိုးကရင်လူမျိုးအနက် အရှေ့ပိုးကရင်များ၏ အမည်ရှေ့တွင် အမျိုးသားဆိုပါက "စော" နှင့် "မန်း" ထည့်၍ အမျိုးသမီး အမည်ရှေ့တွင် "နန်း" တပ်၍ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြသည်။ အနောက်ပိုးကရင်များ၏ အမည်ရှေ့တွင်မူ အသက်အလိုက် အမျိုးသားဆိုပါက "စ" နှင့် "မန်း" ထည့်၍ ခေါ်ပြီး အမျိုးသမီး အမည်ရှေ့တွင် "နန့်" တပ်၍ ခေါ်‌လေ့ရှိကြသည်။ == ယဉ်ကျေးမှု == {{main|ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့}} "ဒေါကလု" ခေါ် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (Karen National Association - KNA) သည် မြန်မာနိုင်ငံရေး အစည်းအရုံးများ မပေါ်ပေါက်မီ ၁၈၈၁ ခုနှစ်ကစ၍ [[သံပြာ၊ တီ၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာတီသံပြာ]]၊ ဦးလူနီ (ဆစ်ဒနီလူနီ၏ဖခင်)၊ ဒေါက်တာမြတ်စံ၊ ဦးစံလုံးနှင့် အခြားသော ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီးများက တည်ထောင်ခဲ့သော အစည်းအရုံးကြီးဖြစ်သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref> ဒေါက်တာတီသံပြာ (M.A.D.D.) သည် "ဒေါကလု" ၏ ပထမဦးဆုံး ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်၍ စောဘမောင် (Bar-at-Law) သည် အင်္ဂလိပ်များ မြန်မာပြည်မှ ဆုတ်ခွာသွားသည်အထိ နောက်ဆုံး ဥက္ကဋ္ဌတစ်ဦး ဖြစ်၏။<ref name="SanCrombie1919">San C. Po, Dr. (1919). ''Burma and the Karens''. London: Elliott Stock.</ref> ==== ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့ ပေါ်ပေါက်လာပုံ ==== ကရင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီးများသည် ကရင်အမျိုးသားနေ့ကို တင်သွင်းတောင်းဆိုရာ အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီအစိုးရက လက်ခံခွင့်ပြုခြင်းမရှိဘဲ အဆိုပါနေ့အစား အခြားနေ့တစ်နေ့ကို ဆက်လက်ထပ်မံတင်သွင်းပါရန် ပြန်လည်အဆိုပြုခဲ့သည်။ ကရင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီးများက သမိုင်းဝင်နေ့အတွက် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခဲ့ကြရာတွင် "ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့" ကို တောင်းဆိုတင်သွင်းရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။<ref name="Khrueathong2021">Khrueathong, S. (2021). "The Invention of Karen New Year and National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies'', 52(2), 210–228.</ref> ထိုအချိန်၌ ကရင်အမျိုးသားတို့သည် နှစ်သစ်ကူးနှင့်ပတ်သက်၍ ကျင်းပခဲ့ကြသောနေ့၊ ရက်၊ လများသည် ဒေသတစ်ခုနှင့်တစ်ခု တူညီမှုမရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် နေထိုင်သော ကရင်အမျိုးသားအချို့သည် တောင်ယာလုပ်ငန်း ပြီးဆုံးလျှင် ရိုးရာအရိုးကောက်ပွဲများ ကျင်းပပြုလုပ်ကြ၏။ ၎င်းနောက်တွင် ဆက်လက်၍ နှစ်သစ်ကူးပွဲကို ကျင်းပကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ကရင်လူမျိုးတို့မှာ ဗမာယဉ်ကျေးမှုလွှမ်းမိုးမှုနှင့်အတူ သင်္ကြန်ကျပြီးနောက် နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့ကို နှစ်သစ်ကူးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ လဲကယ်ဘာသာဝင် ကရင်တို့မှာမူ သီတင်းကျွတ်လအတွင်း စနေနေ့ တစ်ရက်ရက်တွင်လည်းကောင်း၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် ကရင်များက ကမ္ဘာ့နှစ်ဆန်းတစ်ရက်ဖြစ်သော ဇန်နဝါရီလ တစ်ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း၊ မေတ္တာဗြဟ္မစိုရ်အသင်းဝင်ကရင်များနှင့် ယိုးဒယားနိုင်ငံရှိ အချို့သောကရင်များသည် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို တပို့တွဲလဆန်း တစ်ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ကရင်များနှင့် ယိုးဒယားနိုင်ငံဘက်မှ နေထိုင်သော ကရင်အချို့တို့သည်လည်း ပြာသိုလဆန်း တစ်ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ကို အသီးသီးကျင်းပကြသည်။<ref name="MahnLinn2013">မန်းလင်းမြတ်ကျော်။ (၂၀၁၃)။ ''ကရင့်ရိုးရာ သုတပဒေသာ''။ ရန်ကုန်။</ref> ထို့ကြောင့်ပင် သမိုင်းဝင်နေ့တစ်နေ့ရရှိရန် ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့အဖြစ် တင်သွင်းရာ၌ ပထမဦးစွာ အောက်လွှတ်တော်မှ စတင်တင်သွင်းရမည်ဖြစ်၍ ကရင်အမတ် ၁၅ ဦး၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သော စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်းသည် နေ့ရက်သတ်မှတ်ရေးအတွက် တာဝန်ယူရ၏။ ထိုအခါ စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်းသည် တောင်ငူမြို့ရှိ ကရင်သက်ကြီး ဝါရင့်သူအချို့ကို ခေါ်ယူဆွေးနွေးခဲ့ပြီး သရာမိုးလိုအား ဆက်လက်တာဝန် လွှဲအပ်ခဲ့ကြသည်။ သရာမိုးလိုသည် ကရင်အမျိုးသားတို့၏ ခုနှစ် သက္ကရာဇ်သည် နှစ်ပေါင်းမည်မျှရှိကြောင်းနှင့် ကရင်အမျိုးသားတို့၏ နှစ်သစ်ကူးနေ့သည် မည်သည့်နေ့၊ လတွင် ဖြစ်ကြောင်းဟူသော အချက်နှစ်ချက်အပေါ် မူတည်၍ ရှာဖွေသုတေသန လုပ်ခဲ့ပြီးနောက် ပြန်လည်တင်ပြခဲ့သည်။<ref name="MahnLinn2013"/> ==== ကရင်သက္ကရာဇ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု ==== အရှေ့တိုင်းသမိုင်းသုတေသီကြီးနှစ်ဦးဖြစ်သော ဂျီ၊အိပ်ခ်ျ၊လုစ် (G.H.Luce) နှင့် ဂျီ၊အီး၊ဟာဗီ (G.E.Harvey) တို့၏ မှတ်တမ်းပြုချက်များအရ လည်းကောင်း၊ အမျိုးသားပညာဝန် ဦးဖိုးကျား ရေးသားသော မြန်မာရာဇဝင်အရ လည်းကောင်း၊ ကရင်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်မှာ [[ဘီစီ]] ၇၃၉ ခုနှစ်ကဖြစ်ကြောင်း သိရှိရပေသည်။ သို့ဖြစ်၍ သရာမိုးလိုက ကရင်သက္ကရာဇ်ကို ကရင်လူမျိုးတို့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည့် ထိုခုနှစ်မှအစပြု၍ ရေတွက်ရန် အဆိုပြုခဲ့၏။ ယင်းအဆိုပြုချက်ကို [[အေဒီ]] ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် တင်သွင်းခဲ့ရာ ကရင်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည့် ဘီစီ ၇၃၉ ခုနှစ်မှစ၍ ရေတွက်သော် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင့်ခြောက်ရာကျော်ရှိခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။<ref name="Luce1959">Luce, G. H. (1959). "Old Kyaukse and the Coming of the Burmans". ''Journal of the Burma Research Society''.</ref><ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma''. London: Longmans.</ref> တောင်ငူမြို့ရှိ သက်ကြီးဝါကြီးသူများ၏ သဘောတူညီ သတ်မှတ်လိုက်သည့် နေ့ရက် "သလေး လဆန်း ၁ ရက်" (ပြာသိုလဆန်း ၁ ရက်) ကို ဥပဒေပြုအောက်လွှတ်တော်တွင် တင်သွင်းသည့်အဆို (Bill) ကို စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်း လက်မှတ်ရေးထိုးကာ အောက်လွှတ်တော်အစည်းအဝေးတွင် တင်သွင်းခဲ့၏။ ၁၉ court ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သော ဥပဒေပြုအောက်လွှတ်တော် အစည်းအဝေး မှတ်တမ်းတင်ချက်အရ (Presented) ဟူ၍ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="BurmaAssembly1937">''Proceedings of the Burma Legislative Council''. (1937). Vol. I, Rangoon: Government Printing.</ref> ယင်းကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ ဒေါကလုဥက္ကဋ္ဌ အထက်လွှတ်တော်အမတ် ဆရာစံဘော်က ဆက်လက်ဦးဆောင်၍ ဝန်ကြီးစောဖေသာနှင့် ညှိနှိုင်းပြီး ဒေါက်တာဘမော် အစိုးရအဖွဲ့သို့တင်ပြ၍ အစိုးရအဖွဲ့၏ သဘောတူညီချက်အရ (Cabinet Executive Power) ဖြင့် ဘုရင်ခံထံသို့ တင်ပြနိုင်၍ ဘုရင်ခံ၏ သဘောတူညီချက်ကြောင့် အစိုးရရုံးများနှင့် လွှဲပြောင်းနိုင်သည့် စာချုပ်စာတမ်း အက်ဥပဒေ (Negotiable Instruments Act) အရ အစိုးရအသိအမှတ်ပြု ရုံးပိတ်ရက်အဖြစ် ရရှိခဲ့သည်။<ref name="BurmaAssembly1937"/> အစိုးရ၏ ပထမဦးဆုံး အသိအမှတ်ပြု ရုံးပိတ်ရက်မှာ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက် (၁၂၉၉ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလဆန်း ၁ ရက်) နေ့ဖြစ်ပြီး ၎င်းနေ့တွင် ဝတ်လုံတော်ရ ဆစ်ဒနီလူနီက အသံလွှင့်မိန့်ခွန်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ပေါ်ထွက်လာသည့် "သာ့ပွာဖိုးလင်းတေး" ပြုစုရေးဆွဲသည့် ကရင်အမျိုးသားပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်ပြည့်မြောက်၍ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သည့် ကရင်နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်တွင် ကရင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီး ၅ ဦး ဖြစ်ကြသော စောစံစီဖိုး၊ မန်းရွှေဘ၊ မန်းလှဖေ၊ စောဆစ်ဒနီလူနီနှင့် စောဖေသာတို့က ဩဝါဒသဝဏ်လွှာ ပေးပို့ခဲ့သည်။<ref name="MahnLinn2013"/> === ကရင်အမျိုးသားနေ့ === ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၃) ရက်နေ့တွင် KNU ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ဖဆပလ အစိုးရထံ ကရင်ပြည်ပြန်ပေးဖို့ရန် စာရေးတောင်းဆိုခဲ့သည်။ စာကို တစ်လအတွင်း ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃) ရက်နေ့နောက်ဆုံးထားပြီး ဖဆပလ အစိုးရမှ KNU ထံ အကြောင်းပြန်ရန်၊ ပြန်စာမရရှိပါက (သို့မဟုတ်) ကရင်ပြည်ပြန်ပေးဖို့ရန် ငြင်းဆိုပါက ကရင်အမျိုးသားများ ခြေတစ်လှမ်း တက်လှမ်းမည်ဟု ပါရှိသည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> ကရင်ပြည်တောင်းဆိုစာ ပိုမိုလေးနက်စေရန် ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၁) ရက်နေ့၌ မြန်မာတစ်ပြည်လုံးရှိ ကရင်အမျိုးသားများအားလုံး ကရင်ပြည်လိုလားကြောင်း မြို့ပေါ်တက်၍ ကရင်လူထုဆန္ဒပြပွဲ ကျင်းပရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းဆုံးဖြတ်ချက်အတိုင်း ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၁) ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်တစ်ပြည်လုံးရှိ ကရင်အမျိုးသားများ မြို့ပေါ်တက်၍ ကရင်ပြည်လိုလားကြောင်း ကရင်လူထုဆန္ဒပြပွဲ ကျင်းပလေသည်။ အောက်မြန်မာပြည် ကရင်အများစုရှိရာ ဒေသများတွင်သာမက မြောက်ဘက်မြစ်ကြီးနားမှ တောင်ဘက် မြိတ်မြို့အထိ၊ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် နမ့်ခမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ လားရှိုး၊ တောင်ကြီး၊ ကျိုင်းတုံ၊ မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် မိထ္ထီလာ၊ ချောက်၊ ရေနံချောင်း စသည်ဖြင့် တစ်ပြည်လုံးတွင် ဆန္ဒပြကြသည်။ ဖဆပလ မှလည်း ခြိမ်းခြောက်နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်းကို အမျိုးမျိုးပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်း အမျိုးမျိုးကြားမှ ကရင်တစ်မျိုးသားလုံး ၂ ရက်၊ ၃ ရက် ခရီးများချီတက်၍ ဆန္ဒပြရာ ကရင်အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးပေါင်း (၄) သိန်းကျော် အသံတိတ် ဆန္ဒပြ၍ ထိုနေ့ရက်အထိ မြန်မာပြည်သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံး ဆန္ဒပြပွဲဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="Smith1991"/><ref name="MahnLinn2013"/> ကရင်အမျိုးသားများသည် ကြွေးကြော်သံ (၄) ချက်ဖြင့် ချီတက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ === ကရင်အမျိုးသားအလံတော် === {{main|ကရင်အမျိုးသားအလံတော်}} [[File:Karen National Union Flag.png|thumb|ကရင်အမျိုးသားအလံတော်]] ၁၉၃၆ ခုနှစ် [[ဒေါက်တာဘမော်]]၏ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရလက်ထက်တွင် ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ကြီး၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ လွှတ်တော်အတွင်းရှိ ကရင်အမတ်များသည် # ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့ # ကရင်အမျိုးသားသီချင်း # ကရင်အမျိုးသားအလံတော် စသည်တို့ကို တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name="Callahan2003">Callahan, Mary P. (2003). ''Making Enemies: War and State Building in Burma''. Cornell University Press.</ref> ဤတောင်းဆိုချက်များရရှိသောအခါ ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ကြီးသည် ကရင်ခေါင်းဆောင်များနှင့် ကရင်အမျိုးသားများထံ “ကရင်အမျိုးသားအလံ” ပုံစံများရေးဆွဲ၍ တင်ပို့ကြရန် မေတ္တာရပ်ခံခဲ့သည်။ ရောက်ရှိလာသော ကရင်အလံပုံစံ တစ်ရာအနက်မှ မန်းဘခင် (ဝန်ကြီးဟောင်း) ရေးဆွဲသောအလံပုံစံကို အတည်ပြု ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ အနီရောင်၊ အဖြူရောင်၊ အပြာရောင် သုံးရောင်ခြယ်ပေါ်တွင် တက်သစ်စနေဝန်းနှင့် ဖားစည်ပါရှိသော အလံသည် ကရင်အမျိုးသားအလံပင် ဖြစ်သည်။ ကရင်အမျိုးသားများသည် [[ကရင်အမျိုးသားအလံတော်]]ကို လူထုအစည်းအဝေးပွဲများနှင့် ကရင်အမျိုးသားနှစ်သစ်ကူးနေ့ အခမ်းအနားများတွင် ပြည်ထောင်စုအလံတော်နှင့် ယှဉ်တွဲ၍ စိုက်ထူကြသည်။<ref name="MahnLinn2013"/> === ကရင်အမျိုးသားသီချင်း === ကရင်အမျိုးသားသီချင်းကို စောစံဘ နှင့် စောသာအေးကြီးတို့က ရေးသားတင်ပြရာ ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်မှ အတည်ပြုလက်ခံသဖြင့် ကရင်အမျိုးသားသီချင်းဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာ၏။ သီချင်းကို ကရင်အမျိုးသားဆိုင်ရာအခမ်းအနားများ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဓလေ့ထုံးစံပွဲ အခမ်းအနားများတွင် အဖွင့်သီချင်းနှင့် အမျိုးသားအလံတော်အလေးပြုရန် အမြတ်တနိုး တန်ဖိုးထား သီဆိုလေ့ရှိသည်။<ref name="MahnLinn2013"/> === စာပေနှင့် ဘာသာစကား === ရှေးယခင်က လိတ်ဆန်ဝှေ့ (ကြက်ယက်စာ) များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါ ထိုစာများကို တတ်မြောက်သူများ မရှိတော့ပေ။ မှတ်တမ်းများအရသာ သိရှိနိုင်တော့သည်။ အချို့ကို ပေစာများအဖြစ် စာကြည့်တိုက်အချို့တို့တွင် အလွန်နည်းပါးသော အရေအတွက်ဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ယခုအခါတွင် အသုံးပြုနေသော စာ‌ပေများမှာ [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်စာပေ]] (ဒေါက်တာဝိတ် - ၁၈၃၀ တွင် တီထွင်ခဲ့သည်။)၊ [[အနောက်ပိုးကရင်ဘာသာစကား|အနောက်ပိုးကရင်စာပေ]] (ဖူဆရာဘရိတ်တန် - ၁၈၄၀ လောက်တွင် တီထွင်ခဲ့သည်။)၊ [[အရှေ့ပိုးကရင်ဘာသာစကား|အရှေ့ပိုးကရင်စာပေ]] တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သုံးနှုန်းသော ဘာသာစကားများသည် နေရာဒေသကိုလိုက်၍ ခြားနားမှုရှိသည်။<ref name="EncyBurma">''မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း''။ (၁၉၅၄)။ အတွဲ-၁၊ စာ-၉၆။ ရန်ကုန်: စာပေဗိမာန်။</ref> == နေထိုင်ရာ ဒေသများနှင့် လူဦးရေ ပြန့်နှံ့မှု == ကရင်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့ဘက် တောင်တန်းဒေသများမှသည် အောက်မြန်မာပြည် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသအထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ နေထိုင်ရာ ပထဝီဝင်ဒေသများကို အဓိက ပိုင်းခြားနိုင်သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref> [[ကရင်ပြည်နယ်]] (ယခင် သံလွင်ခရိုင်) သည် ကရင်လူမျိုးများ၏ အဓိက ဇာတိချက်ကြွေ ရိုးရာအခြေစိုက်ရာ ဒေသဖြစ်သည်။ [[ဘားအံမြို့]]၊ [[ကော့ကရိတ်မြို့]]၊ [[မြဝတီမြို့]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့]]၊ [[ဖာပွန်မြို့]]၊ [[သံတောင်ကြီးမြို့]] နှင့် [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့]] စသည့် မြို့နယ်များတွင် စကောကရင်၊ အရှေ့ပိုးကရင် နှင့် ဘွဲ၊ ပလေချီ စသည့် ကရင်မျိုးနွယ်စုများ ထူထပ်စွာ နေထိုင်ကြသည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကရင်လူဦးရေ အများဆုံး ပျံ့နှံ့နေထိုင်သည့် ဒေသတစ်ခုမှာ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် [[ပုသိမ်မြို့|ပုသိမ်]]၊ [[မြောင်းမြမြို့|မြောင်းမြ]]၊ [[အိမ်မဲမြို့|အိမ်မဲ]]၊ [[ဝါးခယ်မမြို့|ဝါးခယ်မ]]၊ [[ဖျာပုံမြို့|ဖျာပုံ]]၊ [[မအူပင်မြို့|မအူပင်]]၊ [[ကျုံပျော်မြို့|ကျုံပျော်]]၊ [[ဟင်္သာတမြို့|ဟင်္သာတ]] နှင့် [[ဓနုဖြူမြို့|ဓနုဖြူ]] စသည့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ် မြို့နယ်များတွင် "အနောက်ပိုးကရင်" နှင့် "စကောကရင်" လူမျိုးများသည် ဗမာလူမျိုးများနှင့်အတူ ရောနှော၍ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ကာ အကြီးအကျယ် အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။<ref name="EncyBurma">''မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း''။ (၁၉၅၄)။ အတွဲ-၁၊ စာ-၉၆။ ရန်ကုန်: စာပေဗိမာန်။</ref> [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] အတွင်းရှိ ပဲခူးရိုးမ တောင်ခြေတစ်လျှောက်နှင့် စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်း ဒေသများတွင်လည်း ကရင်လူမျိုးများစွာ နေထိုင်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် [[တောင်ငူမြို့|တောင်ငူ]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့|ရေတာရှည်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့|ကျောက်ကြီး]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့|ညောင်လေးပင်]]၊ [[ရွှေကျင်မြို့|ရွှေကျင်]]၊ [[ထန်းတပင်မြို့ (တောင်ငူ)|ထန်းတပင်]] နှင့် ပြည်၊ သာယာဝတီ စသည့် မြို့နယ်များ၏ ကျေးလက်ဒေသများတွင် ကရင်ရွာများစွာ ရှိသည်။ တောင်ငူတောင်တန်းဒေသတွင် ပကူးကရင်၊ ကရင်ဖြူ (ဂေဘား) စသည့် မျိုးနွယ်စုများ အခြေစိုက်သည်။<ref name="Marshall1922"/> မြန်မာနိုင်ငံ တောင်ဘက်ပိုင်း ကမ်းရိုးတန်းဒေသများဖြစ်ကြသော။[[မွန်ပြည်နယ်]]တွင် [[သထုံမြို့|သထုံ]]၊ [[ဘီလင်းမြို့|ဘီလင်း]]၊ [[ကျိုက်ထိုမြို့|ကျိုက်ထို]]၊ [[မုဒုံမြို့|မုဒုံ]]နှင့် [[ရေးမြို့|ရေးမြို့နယ်]]များတွင် မွန်လူမျိုးများနှင့်အတူ ပိုးကရင် (အရှေ့ပိုး) နှင့် စကောကရင်များ နေထိုင်ကြသည်။ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]တွင် [[ထားဝယ်မြို့|ထားဝယ်]]၊ [[မြိတ်မြို့|မြိတ်]]၊ [[ဘုတ်ပြင်းမြို့|ဘုတ်ပြင်း]] နှင့် [[ကော့သောင်းမြို့|ကော့သောင်း]] ခရိုင်များ၏ တောင်တန်းလျှိုမြောင်များနှင့် မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် စကောကရင်မျိုးနွယ်စုများ ရှေးယခင်ကတည်းက ရွာတည်၍ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="SanCrombie1919">San C. Po, Dr. (1919). ''Burma and the Karens''. London: Elliott Stock.</ref> [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] အတွင်းရှိ [[အင်းစိန်မြို့နယ်|အင်းစိန်]]၊ [[မှော်ဘီမြို့နယ်|မှော်ဘီ]]၊ [[တိုက်ကြီးမြို့နယ်|တိုက်ကြီး]]၊ [[လှည်းကူးမြို့နယ်|လှည်းကူး]]၊ [[သန်လျင်မြို့နယ်|သန်လျင်]] နှင့် [[ကွမ်းခြံကုန်းမြို့နယ်|ကွမ်းခြံကုန်း]] စသည့် မြို့နယ်များတွင် ကရင်လူဦးရေ ထိုက်ထိုက်တန်တန် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ ထို့ပြင် [[ကယားပြည်နယ်]] (ကရင်နီဒေသ) နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း (ဖယ်ခုံနှင့် လွိုင်လင်ခရိုင်အချို့) တွင်လည်း ကရင်နွယ်ဝင် ကယား၊ ပဒေါင် (ကယန်း)၊ ပအိုဝ်း စသည့် ဆွေးမျိုးနွယ်စုများ ကပ်လျက် တည်ရှိနေထိုင်ကြသည်။<ref name="Smith1991"/> သမိုင်းကြောင်းအရ လည်းကောင်း၊ စစ်မက်ဘေးဒဏ်များကြောင့် လည်းကောင်း ကရင်လူမျိုး အများအပြားသည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] အနောက်ဘက် နယ်စပ်ဒေသများဖြစ်သည့် ချင်းမိုင် (Chiang Mai)၊ မဲဟောင်ဆောင် (Mae Hong Son)၊ တာ့ခ် (Tak) နှင့် ကန်ချနဘူရီ (Kanchanaburi) ခရိုင်များတွင် ရာစုနှစ်ချီ၍ အခြေချ နေထိုင်လျက်ရှိကြသည်။ ထို့ပြင် ဒုက္ခသည်အဖြစ်မှတစ်ဆင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၊ [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]] နှင့် [[ကနေဒါနိုင်ငံ]] စသည့် ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ တတိယနိုင်ငံအဖြစ် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချသွားကြသည့် ကရင်လူဦးရေလည်း သောင်းနှင့်ချီ၍ ရှိနေပြီဖြစ်သည်။<ref name="Khrueathong2021">Khrueathong, S. (2021). "The Karen Diaspora and Transnational Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies'', 52(2), 210–228.</ref> === ကပ္ပလီကျွန်း(အက်ဒမန်)ရှိကရင်လူမျိုး === <references group=" Maiti, Sameera. &quot;The Karen – A Lesser Known Community of the Andaman Islands (India)&quot;. CiteSeerX 10.1.1.517.7093." /> အိန္ဒိယပိုင်နက် ကပ္ပလီကျွန်း(အက်ဒမန်)တွင် ကရင်လူဦးရေ ၂,၅၀၀ ဦးရှိသည်။ မြန်မာ့ပင်လယ်ပိုင်နက် ကိုကိုးကျွန်းစုများအနီးရှိ ကရင်လူမျိုးအများစုမှာ အိန္ဒိယပိုင်နက် ကပ္ပလီကျွန်း(အက်ဒမန်ကျွန်း)နှင့် နီကိုဘာကျွန်းစုများ၏ ပြည်ထောင်စုပိုင်နက်အတွင်း မြောက်ပိုင်း ကပ္ပလီ ကျွန်းများ၏ မာယာဘွန်ဒါ တယ်ဆီးလ် တွင် ကန့်သတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့အားလုံးနီးပါးသည် နှစ်ခြင်းပရိုတက်စတင့်ခရစ်ယာန်များဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း ဆက်သွယ်ပြောဆိုရန်အတွက် ၎င်းတို့၏ဘာသာစကားကို ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း ကရင်မဟုတ်သော အိမ်နီးချင်းများနှင့် ဆက်သွယ်ရန်အတွက် ဒုတိယဘာသာစကားအဖြစ် ဟိန္ဒီဘာသာစကားကို အသုံးပြုကြသည်။ ==ထင်ရှားသော ကရင်လူမျိုးများ== *[[ဘခိုင်၊ မန်း|မန်းဘခိုင်]] - အာဇာနည် ခေါင်းဆောင်ကြီး ဝန်ကြီး *[[မန်းဝင်းမောင် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|မန်းဝင်းမောင်]] - ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက်သမ္မတ *[[စမစ်ဒွန်း]] - မြန်မာ့[[တပ်မတော်]] ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် * [[စောဘဦးကြီး]] - ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး ၏ ပထမဆုံး ခေါင်းဆောင် *[[ဘိုမြ၊ စော|ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစောဘိုမြ]] *[[နော်လွီဇာ ဘင်ဆင်]] - မယ်ဗမာ ၂ထပ်ကွမ်း *[[အောင်ဆန်းသူရိယ စောဘရီ]] *[[စောမြင့်၊ (အောင်ဆန်းသူရိယ)|အောင်ဆန်းသူရိယ စောမြင့်]] *မြန်မာ့ဂီတသမိုင်းတွင် ရောင်းအားအကောင်းဆုံး စံချိန်တင်ခဲ့သူအဆိုတော် [[ဗဒင်]] *အိုင်းရင်းခရော့စ် ([[Iron Cross|Iron Cross)]] တီးဝိုင်း ကိုတည်ထောင်သူ [[စောဘွဲ့မှူး]] *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] ဝန်ကြီးချုပ် [[မန်းဂျော်နီ]] *[[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နာယက]] [[မန်းဝင်းခိုင်သန်း]] *ဒေါက်တာ [[စင်သီယာမောင်]] - လူမှုကူညီရေးများအတွက် နိုင်ငံတကာမှ ဆုပေါင်း ၁၈ ခုတိုင်အောင် ချီးမြှင့်ခံရသူ *[[စိုးမြတ်မင်း (ဘောလုံးသမား)|စိုးမြတ်မင်း]] - မြန်မာ့လက်ရွေးစင်ဘောလုံးအသင်းခေါင်းဆောင် *[[ချစ်စမ်းမောင်]] - ဂစ်တာပညာရှင် *[[မန်းဘခင်]] *[[စောစံဘ]] *[[စောသာအေးကြီး]] == ကိုးကား == <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:ကရင်လူမျိုးစု]] 67br6gpponal92dqq1k72xu2lipq4q2 1044884 1044883 2026-07-29T05:11:47Z Chenzeyan29 141880 1044884 wikitext text/x-wiki '''ကရင်လူမျိုး''' ({{lang-ksw|ကညီ}}၊ [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာ|အင်္ဂလိပ်]]: ''Karen'' သို့မဟုတ် ''Kayin'') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] တွင် အစဉ်အလာအားဖြင့် နေထိုင်လာကြသော အဓိက တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုကြီးများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကရင်လူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့တောင်ပိုင်းရှိ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] နှင့် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] တို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသလို [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်ဘက် နယ်စပ်ဒေသများတွင်လည်း အများအပြား နေထိုင်ကြသည်။<ref name="mrg-karen">{{cite web|url=https://minorityrights.org/minorities/karen/|title=Karen|website=Minority Rights Group|date=19 June 2015|access-date=29 July 2026}}</ref> {{Infobox ethnic group | group = ကရင်လူမျိုး | flag = [[File:Flag of the Karen National Union.svg|border|200px]] | flag_caption = ကရင် အမျိုးသား အလံတော် | image = A Karen woman.jpg | image_caption = ရိုးရာဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားသော ကရင်အမျိုးသမီးတစ်ဦး | total = ၄,၁၉၁,၀၅၀ | total_ref = | region1 = {{flag|Myanmar}} | pop1 = ၃,၆၀၄,၀၀၀ | ref1 = <ref>{{cite web |title=Largest Ethnic Groups In Myanmar |url=https://www.worldatlas.com/articles/largest-ethnic-groups-in-myanmar-burma.html |website=Worldatlas.com |publisher=Reunion Technology}}</ref> | region2 = {{flag|Thailand}} | pop2 = ၁,၃၅၀,၀၀၀ | ref2 = <ref name="CERD/C/THA/1-3">{{cite book|title=International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination; Reports submitted by States parties under article 9 of the Convention: Thailand|date=28 July 2011|publisher=United Nations Committee on the Elimination of Racial Discrimination|url=http://www.rlpd.go.th/rlpdnew/images/rlpd_1/HRC/CERD%201_3.pdf|access-date=8 October 2016|language=en, th|archive-date=9 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009184727/http://www.rlpd.go.th/rlpdnew/images/rlpd_1/HRC/CERD%201_3.pdf|url-status=dead|page=13}}</ref> | region3 = {{flag|United States}} | pop3 = ၂၁၅,၀၀၀ (၂၀၁၈) | ref3 = <ref>{{cite web|url=https://www.usnews.com/news/best-states/minnesota/articles/2019-08-31/jobs-housing-lure-karen-refugees-to-spread-across-minnesota%3Fcontext%3Damp|title=Jobs and housing lure karen refugees to spread across minnesota|access-date=25 February 2020|archive-date=24 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724063942/https://www.usnews.com/news/best-states/minnesota/articles/2019-08-31/jobs-housing-lure-karen-refugees-to-spread-across-minnesota?context=amp|url-status=dead}}</ref> | region4 = {{flag|Australia}} | pop4 = ၁၁,၀၀၀ | ref4 = <ref>{{cite web |title=Burmese Community Profile |url=https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf |website=dss.gov.au |access-date=28 June 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230905/https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf |archive-date=30 December 2016 |accessdate=16 September 2021 |archivedate=30 December 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161230230905/https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf }}</ref> | region5 = {{flag|Canada}} | pop5 = ၆၀၅၀ | ref5 = <ref name=2016Census>{{citation|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=01&Geo2=PR&Code2=01&Data=Count&SearchText=Canada&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=Ethnic%20origin&TABID=1|title=Census Profile, 2016 Census|publisher=Statistics Canada|date=8 February 2017}}</ref> | region6 = {{flag|India}} ([[ကပ္ပလီကျွန်း|အက်ဒမန်ကျွန်းစု]]) | pop6 = ၂,၅၀၀ | ref6 = <ref name="Maiti">{{cite journal|last1=Maiti|first1=Sameera|title=The Karen – A Lesser Known Community of the Andaman Islands (India)|citeseerx=10.1.1.517.7093}}</ref> | region7 = {{flag|Sweden}} | pop7 =၁,၅၀၀ | ref7 = | rels = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]နှင့် ကရင်ရိုးရာကိုးကွယ်မှု၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] | langs = [[ကရင်ဘာသာစကားများ]]၊ [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]]၊ [[ပိုးကရင်ဘာသာစကားများ|ပိုးကရင်]]၊ [[ကရင်နီဘာသာစကား|ကရင်နီ]]နှင့် [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]] | related = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] | native_name = | native_name_lang = }} ကရင်လူမျိုးစုအတွင်း ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများစွာရှိပြီး အဓိကအားဖြင့် တောင်ပေါ်ကရင်နှင့် ကွင်းကရင်ဟူ၍ ခွဲခြားနိုင်ကာ ယင်းတို့အနက် စကောကရင် နှင့် ပိုးကရင် လူမျိုးစုနှစ်ခုမှာ လူဦးရေ အများဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။<ref name="Keyes1979">{{cite book |last=Keyes |first=Charles F. |title=Ethnic Adaptation and Identity: The Karen on the Thai Frontier with Burma |url=https://archive.org/details/ethnicadaptation0000unse |year=1979 |publisher=Institute for the Study of Human Issues |isbn=978-0915980901 |pages=[https://archive.org/details/ethnicadaptation0000unse/page/2 2]–15}}</ref>ကရင်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲနှင့် ကြိုးချည်ပွဲ (လက်ချည်ပွဲ) ဓလေ့တို့သည် လူမျိုးစု၏ စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ပြသသည့် အထင်ကရ ယဉ်ကျေးမှုပွဲတော်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Stern1968">{{cite journal |last=Stern |first=Theodore |title=A People Between: The Karens of Thailand |journal=Journal of Southeast Asian History |volume=9 |issue=2 |year=1968 |pages=300–319}}</ref> [[File:Karen traditional costume.jpg|thumb|ကရင်အမျိုးသား အမျိုးသမီး ရိုးရာဝတ်စုံ]] [[File:Kayin dance(don dance).jpg|thumb|ကရင်ဒုံးအက]] [[File:Karen Elder (Unsplash).jpg|thumb|ကရင်လူမျိုး]] == သမိုင်းကြောင်း == ကရင်ဒဏ္ဍာရီများအရ ကရင်လူမျိုးများသည် ရှေးဦးစွာ '''"ထီးဆဲ့မဲ့ယွား"''' (သို့မဟုတ်) '''"ထီဆေ့မေ့ယွား"''' ဒေသ၌ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုစကားရပ်၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ "သဲစီးသောချောင်း" (သို့မဟုတ်) "ရေထိုးသဲစီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အလွန်ကျယ်ပြန့်သော သဲကန္တာရကြီးအား မြစ်ချောင်းများ ဖြတ်ကျော်စီးဆင်းရာတွင် ရေနှင့်သဲများ ရောပါစီးဆင်းသွားခြင်းကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ကရင်လူမျိုးအများစုသည် ထိုဒေသမှာ [[ဂိုဘီသဲကန္တာရ]] (Gobi Desert) ကို ဆိုလိုသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထီးဆဲ့မဲ့ယွား ဒေသသို့ မရောက်မီ ရှေးဦးစွာ '''"ထီးဆဲ့မဲ့ဘော"''' (ရေထိုးသဲဝါ) ဒေသသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုကြရာ၊ ၎င်းမှာ သဲနုန်းများကြောင့် အဝါရောင်သန်းနေသော [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] မြောက်ဘက်ရှိ [[မြစ်ဝါမြစ်]] ဒေသ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name=":0">ကရင်၊ ကရင်လူမျိုးနှင့်ယင်းတို့၏ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအချက်အလက်များ</ref> ဤဒေသသည် တိဗက်-ဗမာလူမျိုး များ စတင်ရာဒေသလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ === မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာခြင်း === ရှေးလင်္ကာဟောင်းများဖြစ်သော ''"သက်နှင့်ရခိုင်၊ နှိုင်းပြိုင်တောင်သူ၊ ပျူကမ်းယံယော၊ ထားဝယ်နှောက၊ မျိုးသတ္တ"'' ဟူသော စပ်ဆိုချက်အရ ကရင်လူမျိုးသည် ရှေးဟောင်း '''ကမ်းယံလူမျိုး''' များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟုလည်း ယူဆချက်များ ရှိသည်။ [[မှန်နန်း ရာဇဝင်]]အရ ကမ်းယံလူမျိုးများသည် သံတွဲနှင့် ပြည်မြို့ အနောက်ဘက် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းတစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref>မှန်နန်းရာဇဝင်</ref> ကရင်လူမျိုးများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]]များ ဖြစ်ကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အစောဆုံး ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသော လူမျိုးစုများထဲတွင် တစ်စုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ရွှေ့ပြောင်းလာပုံကို အပိုင်း (၃) ပိုင်းဖြင့် လေ့လာနိုင်သည်။ ကရင်လူမျိုးများ၏ ဘိုးဘေးများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာက [[ဂိုဘီသဲကန္တာရ]] (Gobi Desert) အနီးမှ စတင်ကာ တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်ဟု ကရင်ရိုးရာ ဒဏ္ဍာရီများနှင့် သမိုင်းသုတေသီများက ဆိုသည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]ဒေသသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။<ref name="KHC">{{cite book |title=ကရင်ရာဇဝင် |last=ဦးဘထွန်း |year=၁၉၂၄}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ခန့်မှန်းခြေ အေဒီ (၃) ရာစုမှ (၈) ရာစုအတွင်း လမ်းကြောင်းကြီး (၃) ခုဖြင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="Luce">{{cite book |last=Luce |first=G.H. |title=Phases of Pre-Pagan Burma |year=1985}}</ref>သံလွင်မြစ်ကြောင်းဖြစ်သော အရှေ့ဘက်လမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် [[ကယားပြည်နယ်]]နှင့် [[ကရင်ပြည်နယ်]] တောင်တန်းဒေသများသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသကဲ့သို့ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း မြောက်ဘက်မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းဒေသများသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သူများနှင့် စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် နေထိုင်အခြေချသူများလည်းရှိသည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင် ဒေါက်တာလုစ် (G.H. Luce) ၏ အဆိုအရ ကရင်လူမျိုးများသည် [[ပျူ လူမျိုး|ပျူ]] နှင့် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]တို့ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အထွန်းကားဆုံးအချိန်များ၌ပင် အခြေချနေထိုင်ပြီး ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ ၎င်းတို့သည် ဗမာလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ အလုံးအရင်းနှင့် မဝင်ရောက်မီကပင် ရောက်ရှိနေကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref name="Smith">{{cite book |last=Smith |first=Martin |title=Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity |url=https://archive.org/details/burmainsurgencyp0000smit |year=1991}}</ref> ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် ပေါ်ထွက်လာသည့် ပင်းယခေတ်နှင့် [[အင်းဝခေတ်]]များတွင် ကရင်လူမျိုးများသည် အလယ်ပိုင်းမြေပြန့်ဒေသများမှ တောင်ဘက် ပဲခူးရိုးမ၊ စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းနှင့် သံလွင်မြစ်ဝှမ်း (ကရင်ပြည်နယ်နှင့် မွန်ပြည်နယ်စပ်) ဒေသများသို့ ပိုမိုရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။ အင်းဝနှင့် ဟံသာဝတီတို့ နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်စစ် ဖြစ်ပွားနေသည့် ကာလအတွင်း ကရင်ကျေးရွာများသည် တောင်ဘက် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသနှင့် တောင်တန်းဒေသများတွင် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Fernquist2006">Fernquist, Jon (2006). "Crucible of War: Burma and the Ming in the Tai Frontier (1382-1454)". ''SOAS Bulletin of Burma Research''.</ref> === တောင်ငူခေတ် (၁၆ ရာစု) === [[တောင်ငူခေတ်]] (အထူးသဖြင့် မင်းကြီးညိုနှင့် တပင်ရွှေထီးမင်းတို့လက်ထက်) တွင် [[တောင်ငူမြို့]] ပတ်ဝန်းကျင်၌ ကရင်လူမျိုးများသည် အများအပြား အခြေချနေထိုင်လျက်ရှိသည်။ တောင်ငူမင်းဆက်များ၏ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများနှင့် အင်ပါယာတည်ထောင်မှုများတွင် ဒေသခံကရင်တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ကရင်ရဲမက်များအဖြစ် ပါဝင်အမှုထမ်းခဲ့ကြသည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma''. London: Longmans.</ref> တပင်ရွှေထီးနှင့် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးတို့ ဟံသာဝတီပဲခူးကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်တွင်လည်း အောက်မြန်မာပြည်ရှိ ကရင်လူမျိုးများသည် အခွန်အတုတ်ပေးဆောင်ခြင်းနှင့် စစ်မှုထမ်းခြင်းတို့ဖြင့် အင်ပါယာအတွင်း အရေးပါသော လူဦးရေအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003"/> === ညောင်ရမ်းခေတ် (၁၇-၁၈ ရာစု) === ညောင်ရမ်းခေတ် (ဒုတိယ တောင်ငူမင်းဆက်) တွင် တော်ဝင်မှတ်တမ်းများနှင့် "အမိန့်တော်ပြန်တမ်း" များ၌ ကရင်လူမျိုးများ၏ အခန်းကဏ္ဍကို ပိုမိုထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်။ အင်းဝနေပြည်တော်အစိုးရသည် အောက်မြန်မာပြည် ရေမြေကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် ကရင်စော်ကဲ သို့မဟုတ် ကရင်သူကြီးများကို တရားဝင်ခန့်အပ်၍ ဒေသတွင်းကို သွယ်ဝိုက်အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ကရင်လူမျိုးများသည် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် သစ်တောထွက်ပစ္စည်း (ဥပမာ - ဖာလာ၊ ပျားဖယောင်းနှင့် ဆင်စွယ်) များကို အင်းဝဘုရင်ထံ အဓိက အခွန်တော်အဖြစ် ဆက်သခဲ့ကြရသည်။<ref name="Lieberman1984">Lieberman, Victor (1984). ''Burmese Administrative Cycles: An Anarchy and Diaspora, c. 1580-1760''. Princeton University Press.</ref> === ကုန်းဘောင်ခေတ် (၁၈-၁၉ ရာစု) === [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် ကရင်လူမျိုးများနှင့် ပြည်မအစိုးရအကြား ဆက်ဆံရေးမှာ ပိုမိုနီးကပ်လာသလို တင်းမာမှုအချို့လည်း ရှိခဲ့သည်။ အလောင်းမင်းတရား၏ ဟံသာဝတီကို သိမ်းပိုက်သည့် စစ်ပွဲများအတွင်း ကရင်တပ်ဖွဲ့အချို့သည် မွန်တို့ဘက်မှ ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးအောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရား (ဗဒုံမင်း) လက်ထက်တွင် ကရင်လူမျိုးများအပေါ် အခွန်ကောက်ခံမှုစနစ်ကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။<ref name="Cady1958">Cady, John F. (1958). ''A History of Modern Burma''. Cornell University Press.</ref> အင်္ဂလိပ်-မြန်မာပထမစစ်ပွဲ (၁၈၂၄) ပြီးနောက် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီ]]ဒေသကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ ကရင်လူမျိုး အများအပြားမှာ ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရေးအောက်သို့ စတင်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ခရစ်ယာန်သာသနာပြုလုပ်ငန်းများ စတင်ထွန်းကားလာခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာဒုတိယစစ်ပွဲ (၁၈၅၂) တွင် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းတစ်ခုလုံး ဗြိတိသျှလက်အောက်ကျရောက်သွားချိန်တွင်မူ ကရင်လူမျိုးအများစုသည် ကိုလိုနီအစိုးရနှင့် ပိုမိုပူးပေါင်းကာ ပြည်မအုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ကွဲပြားသော နိုင်ငံရေးလမ်းကြောင်းပေါ်သို့ စတင်ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref><ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> === ကိုလိုနီခေတ်နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် === [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဗြိတိသျှ]]တို့ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ကရင်လူမျိုးအများစုမှာ ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ စစ်တပ်နှင့် အရပ်ဘက် ဝန်ထမ်းများအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြပြီး အမေရိကန် နှစ်ခြင်းသာသနာပြုအဖွဲ့ ၏ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကြောင့် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ကိုးကွယ်သူ လျင်မြန်စွာ များပြားလာခဲ့သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref> ဗြိတိသျှတို့၏ "သွေးခွဲအုပ်ချုပ်ရေး" စနစ်နှင့် စစ်တပ်အတွင်း ဗမာလူမျိုးများထက် တိုင်းရင်းသားလူနည်းစုများကို ပိုမိုဦးစားပေး ခေါ်ယူခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကိုလိုနီခေတ်တစ်လျှောက်တွင် ကရင်နှင့် ဗမာလူမျိုးစုအကြား နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုရေး သံသယစိတ်များ တဖြည်းဖြည်း ကြီးထွားလာခဲ့သည်။<ref name="Callahan2003">Callahan, Mary P. (2003). ''Making Enemies: War and State Building in Burma''. Cornell University Press.</ref> [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း ဖက်ဆစ်ဂျပန်တပ်မတော်သည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သော [[ဘီအိုင်အေ]] (Burma Independence Army - BIA) မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်နှင့်အတူ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ မဟာဗျူဟာမြောက် ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ဤအခြေအနေတွင် ဗြိတိသျှအစိုးရအပေါ် သစ္စာစောင့်သိခဲ့သည့် ကရင်တပ်ဖွဲ့ဝင်အချို့နှင့် လွတ်လပ်ရေးအတွက် ဂျပန်နှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည့် ဘီအိုင်အေ တပ်ဖွဲ့ဝင်အချို့အကြား ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း၌ သံသယများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရာမှ သွေးထွက်သံယို အထိကရုဏ်းများအထိ ကူးစက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> အထူးသဖြင့် ၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ မတ်လနှင့် ဧပြီလအတွင်း [[မြောင်းမြမြို့]]၊ [[လပွတ္တာမြို့]]၊ ကန်ကြီးထောင့်နှင့် [[ဝါးခယ်မမြို့]] တစ်ဝိုက်တွင် အဆိုးရွားဆုံးသော ကရင်-ဗမာ အထိကရုဏ်းများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဟောင်း ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင် စောဖေသာနှင့် ၎င်း၏ မိသားစုဝင်များ မြောင်းမြမြို့တွင် သတ်ဖြတ်ခြင်းခံခဲ့ရပြီးနောက် နှစ်ဖက်လူမျိုးစုအကြား ကလဲ့စားချေ တိုက်ခိုက်မှုများ ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ ဤပဋိပက္ခများအတွင်း ကရင်ရွာများနှင့် ဗမာရွာပေါင်းများစွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခြင်း ခံခဲ့ရပြီး လူပေါင်းထောင်ချီ၍ အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။<ref name="Guyot1978">Guyot, Dorothy (1978). "The Karen Historical Narrative". ''In: An Asis of Minorities''. London: Macmillan.</ref><ref name="Cady1958">Cady, John F. (1958). ''A History of Modern Burma''. Cornell University Press.</ref> အခြေအနေများ ပိုမိုဆိုးရွားမလာစေရန်အတွက် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ကိုယ်တိုင် ဘီအိုင်အေ (BIA) တပ်ဖွဲ့များကို စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းကွပ်ကဲခဲ့ပြီး ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ကြသော စောစံစီဖိုး၊ ဆရာသာဒင် တို့နှင့် မြောင်းမြမြို့သို့ ကိုယ်တိုင်သွားရောက်ကာ ကရင်-ဗမာ ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးနှင့် စေ့စပ်ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="MaungMaung1969">Maung Maung, Dr. (1969). ''Burma's Constitution''. The Hague: Martinus Nijhoff.</ref> ၎င်းနောက် ဘီအိုင်အေတပ်ကို ဖျက်သိမ်း၍ ဘီဒီအေ (Burma Defense Army) အဖြစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းသောအခါ ကရင်အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးတပ်ရင်း (Karen Battalion) ကို သီးခြားဖွဲ့စည်းပေးခဲ့ပြီး ကရင်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သူ စောကြာဒိုးကို ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့်ဖြင့် ခန့်အပ်ကာ အပြန်အလှန် ယုံကြည်မှုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။<ref name="Callahan2003"/> စစ်ပွဲနှောင်းပိုင်းကာလ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တို့၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုကို သိရှိလာသောအခါတွင် ကရင်တပ်ဖွဲ့များသည် မဟာမိတ်တပ်များ (အထူးသဖြင့် ဗြိတိသျှ Force 136) နှင့် ကုန်းတွင်းပိုင်းမှ ချိတ်ဆက်၍ ဂျပန်တို့ကို ပြောက်ကျားစနစ်ဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် [[ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး]]ကြီး စတင်သောအခါ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သော ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ချုပ် ([[ဖဆပလ]]) အတွင်းသို့ ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်များလည်း ပူးပေါင်းပါဝင်လာခဲ့ပြီး ကရင်နှင့် ဗမာတပ်ဖွဲ့များ လက်တွဲကာ ဖက်ဆစ်ဂျပန်များကို မြန်မာ့မြေပေါ်မှ အောင်မြင်စွာ မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1991"/><ref name="Nu1954">Nu, Thakin (1954). ''Burma Under the Japanese''. Macmillan.</ref> === အောင်ဆန်း-အက်တလီစာချုပ်နှင့် ကရင်အမျိုးသားတို့၏ သဘောထား === ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့၌ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]နှင့် ဗြိတိသျှဝန်ကြီးချုပ် ကလဲမင့်အက်တလီ (Clement Attlee) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို တစ်နှစ်အတွင်း လွတ်လပ်ရေးပေးရန် "အောင်ဆန်း-အက်တလီ စာချုပ်" ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> သို့သော် အဆိုပါစာချုပ်၌ ကရင်အမျိုးသားများ လိုလားတောင့်တနေသည့် သီးခြား "ကရင်ပြည်နယ်" ထူထောင်ခွင့်နှင့် ပတ်သက်၍ တိကျသေချာသော အာမခံချက်များ ပါဝင်မလာခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် ဗြိတိသျှတို့အနေဖြင့် ကရင်တို့၏ သစ္စာစောင့်သိမှုကို မျက်ကွယ်ပြုကာ ဗမာကိုယ်စားလှယ်များနှင့်သာ အလျင်စလို သဘောတူညီခဲ့သည်ဟု ကရင်ခေါင်းဆောင်များက ယူဆခဲ့ကြသည်။<ref name="Walinsky1962">Walinsky, Louis J. (1962). ''Economic Development in Burma 1951-1960''. New York: Twentieth Century Fund.</ref> ဤစာချုပ်အပေါ် မကျေနပ်မှုကြောင့် ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် (KNA)၊ ဗုဒ္ဓဘာသာကရင်အဖွဲ့ (BKBA)၊ ကရင်ဗဟိုအဖွဲ့ (KCO) နှင့် ကရင်လူငယ်အဖွဲ့ (KYO) တို့ ပူးပေါင်းကာ [[ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး]] (Karen National Union - KNU) ကို မဟာမိတ်အဖွဲ့အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး စောဘဦးကြီးက ပထမဦးဆုံး ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ KNU သည် အောင်ဆန်း-အက်တလီစာချုပ်ကို ကန့်ကွက်သည့်အနေဖြင့် ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ကျင်းပခဲ့သော တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲကို လုံးဝသပိတ်မှောက်ခဲ့သည်။<ref name="Smith1991"/> === ၁၉၄၈ ခုနှစ် ကရင်လူထုအုံကြွမှုကြီး === မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိရန် တစ်လအလို ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် KNU သည် ကရင်အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ (Karen National Defence Organisation - KNDO) ကို အရံလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်နေ့တွင် KNU က ဖဆပလ အစိုးရထံ "ကရင်ပြည် ပြန်ပေးရန်" တရားဝင်စာရေးသား တောင်းဆိုခဲ့ပြီး တစ်လအတွင်း အကြောင်းပြန်ရန် ရာဇသံပေးခဲ့သည်။<ref name="Smith1991"/> [[File:Saw Ba U Gyi.jpg|thumb|right|130px|KNU ဥက္ကဋ္ဌ စောဘဦးကြီး (၁၉၀၅–၁၉၅၀)]] တောင်းဆိုချက်ကို လူထုအင်အားဖြင့် ပြသရန်အတွက် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်တစ်ပြည်လုံးရှိ ကရင်အမျိုးသားများ မြို့ပေါ်တက်၍ ကရင်လူထုဆန္ဒပြပွဲကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ အောက်မြန်မာပြည် ကရင်အများစုရှိရာ ဒေသများတွင်သာမက မြောက်ဘက်မြစ်ကြီးနားမှ တောင်ဘက် မြိတ်မြို့အထိ၊ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် နမ့်ခမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ လားရှိုး၊ တောင်ကြီး၊ ကျိုင်းတုံ၊ မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် မိတ္ထီလာ၊ ချောက်၊ ရေနံချောင်း စသည်ဖြင့် တစ်ပြည်လုံးတွင် ဆန္ဒပြကြသည်။ ဖဆပလမှလည်း ခြိမ်းခြောက်နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်းကို အမျိုးမျိုးပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်း အမျိုးမျိုးကြားမှ ကရင်တစ်မျိုးသားလုံး ၂ ရက်၊ ၃ ရက် ခရီးများချီတက်၍ ဆန္ဒပြရာ ကရင်အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးပေါင်း (၄) သိန်းကျော် အသံတိတ် ဆန္ဒပြ၍ ထိုနေ့ရက်အထိ မြန်မာပြည်သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံး ဆန္ဒပြပွဲဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="MahnLinn2013">မန်းလင်းမြတ်ကျော်။ (၂၀၁၃)။ ''ကရင့်ရိုးရာ သုတပဒေသာ''။ ရန်ကုန်။</ref> ကရင်အမျိုးသားများသည် အောက်ပါ ကြွေးကြော်သံ (၄) ချက်ဖြင့် ချီတက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည် - # ကရင်ပြည်ချက်ချင်းပေး။ # ကရင်တစ်ကျပ် ဗမာတစ်ကျပ် ချက်ချင်းပြ။ # လူမျိုးရေးအဓိကရုဏ်း အလိုမရှိ။ # ပြည်တွင်းစစ် ချက်ချင်းရပ်။<ref name="Smith1991"/> === လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခ စတင်ခြင်း (၁၉၄၉ မှ နှစ်ရှည်စစ်ပွဲများ) === ဖဆပလအစိုးရနှင့် KNU တို့အကြား နိုင်ငံရေးအရ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများ ပျက်ပြားခဲ့ပြီးနောက်၊ ပြည်မတွင် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (ဗကပ) တောခိုမှု၊ အစိုးရဘက်မှ ကရင်သစ္စာတော်ခံတပ်များကို သံသယဝင်မှုများနှင့် ဗမာပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့ (PMP) နှင့် KNDO တို့အကြား ဒေသတွင်း ပွတ်တိုက်မှုများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ခရစ္စမတ်အကြိုညတွင် [[ပုသိမ်မြို့]]၌ ကရင်ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် လူမျိုးရေးတင်းမာမှုသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။<ref name="Callahan2003">Callahan, Mary P. (2003). ''Making Enemies: War and State Building in Burma''. Cornell University Press.</ref> ၁၉၄၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ဖဆပလအစိုးရက KNDO ကို မတရားအသင်းအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး ကရင်သေနတ်ကိုင်တပ်ရင်းများမှ စစ်ဦးစီးချုပ် [[စမစ်ဒွန်း]] (General Smith Dun) ကို ရာထူးမှ အနားပေးခဲ့သည်။ ထိုနေ့မှစ၍ ကရင်အမျိုးသားများ၏ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးသည် တရားဝင် စတင်ခဲ့ပြီး KNDO တပ်ဖွဲ့များသည် [[အင်းစိန်မြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ကာ ရန်ကုန်မြို့အနီးအထိ ချီတက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ရန်ကုန်အစိုးရ သက်တမ်းမှာ ရက်ပိုင်းမျှသာ လိုတော့သည်ဟု ထင်မှတ်ရလောက်အောင် ပြင်းထန်ခဲ့သော်လည်း အစိုးရဘက်မှ ပြန်လည်ခုခံနိုင်ခဲ့သဖြင့် ကရင်တပ်ဖွဲ့များသည် နယ်စပ်တောင်တန်းဒေသများသို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် KNU ဥက္ကဋ္ဌ စောဘဦးကြီးသည် ကော့ကရိတ်မြို့အနီး ထောကော်ကိုးရွာတွင် ကျဆုံးခဲ့ရသည်။<ref name="Smith1991"/> === ခေတ်သစ်ငြိမ်းချမ်းရေး ကြိုးပမ်းမှုများနှင့် လက်ရှိအခြေအနေ === ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ဖဆပလအစိုးရက [[ကရင်ပြည်နယ်]] (ယခု ကရင်ပြည်နယ်) ကို စတင်ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော်လည်း KNU က တောင်းဆိုသည့် နယ်မြေဧရိယာနှင့် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် အပြည့်အဝမရရှိသဖြင့် လက်နက်ကိုင်စစ်ပွဲမှာ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်ခဲ့သော စစ်ပွဲများအတွင်း ကရင်ပြည်သူ ထောင်ပေါင်းများစွာသည် ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ ဒုက္ခသည်စခန်းများသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။<ref name="South2008">South, Ashley (2008). ''Ethnic Politics in Burma: States of Conflict''. London: Routledge.</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် KNU သည် ဦးသိန်းစိန်အစိုးရနှင့် ပဏာမအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး၊ ၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ် ([[NCA]]) တွင် ပါဝင်လက်မှတ်ရေးထိုးကာ နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းဖြင့် ဆွေးနွေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။<ref name="Irrawaddy2015">"Myanmar Signs Historic Ceasefire Deal With Eight Ethnic Armies". (2015). ''The Irrawaddy''.</ref> သို့သော်လည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင် နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှုများ ပျက်ပြားသွားခဲ့ပြီး KNU သည် အာဏာသိမ်းမှုကို ပြင်းထန်စွာ ဆန့်ကျင်ကာ နွေဦးတော်လှန်ရေးမှ [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|PDF]] တပ်ဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် KNU/KNLA ပူးပေါင်းတပ်များသည် ၎င်းတို့၏ ထိန်းချုပ်နယ်မြေဖြစ်သော ကရင်ပြည်နယ်အတွင်း (ဥပမာ- ဖာပွန်၊ ကော့ကရိတ်၊ မြဝတီ တစ်ဝိုက်) နှင့် မွန်ပြည်နယ်၊ ပဲခူးတိုင်း နယ်စပ်များတွင် စစ်ကောင်စီတပ်များနှင့် ပြင်းထန်သော စစ်ပွဲများကို ဆက်လက်ဆင်နွှဲလျက်ရှိပြီး ကရင်အမျိုးသားတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်နှင့် ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ရရှိရေးအတွက် ယနေ့တိုင် တိုက်ပွဲဝင်နေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Janes2024">"Insnsc: Karen National Union operations and political update". (2024). ''Jane's Defence Weekly''.</ref> == ဘာသာရေး == [[ကရင်လူမျိုး]] အများစုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] သို့မဟုတ် ရိုးရာနတ် ကိုးကွယ်မှုကို ယုံကြည်ကြသည်။ [[ပိုးကရင်]] အများစုသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ပိုမို ကိုးကွယ်ကြပြီး [[စကောကရင်]] လူမျိုးများတွင်မူ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ရိုးရာနတ် ကိုးကွယ်မှုအပြင် ခရစ်ယာန်ဘာသာ ကိုးကွယ်သူများကိုပါ အများအပြား တွေ့ရှိရသည်။ ကရင်လူမျိုး စုစုပေါင်း၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ ထို့ပြင် [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] ကိုးကွယ်သည့် ကရင်မွတ်စလင် (အများအားဖြင့် ကရင်အမျိုးသမီးများနှင့် အိန္ဒိယနွယ်ဖွား မွတ်စလင်များ ထိမ်းမြားလက်ထပ်ရာမှ ဆင်းသက်လာသူများ) အနည်းငယ်လည်း ရှိကြသည်။<ref name="kbddf">{{cite web|title=The Karen People|website=Karen Culture and Social Support Foundation|url=https://kcssf.org.au/about-us/the-karen-people/|access-date=28 November 2018|date=20 December 2015|archive-date=13 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240313005747/https://kcssf.org.au/about-us/the-karen-people/}}</ref><ref name="Keenan">{{cite journal|last=Keenan|first=Paul|url=http://burmalibrary.org/docskaren/Karen%20Heritage%20Web/pdf/Faith.pdf |title=Faith at a Crossroads; Religions and Beliefs of the Karen People of Burma|journal=Karen Heritage|volume= 1|issue=1}}</ref><ref name="auto">{{Cite web|url=https://minorityrights.org/minorities/karen/|title=Karen|date=19 June 2015|website=Minority Rights Group}}</ref><ref>{{Cite web |title=Religion |url=https://mnkaren.org/history-culture/karen-culture/religion/ |access-date=2026-02-08 |website=Karen Organization of Minnesota |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == === ဘာသာစကား === [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] ဘာသာစကားများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]] ၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] တွင် ပါဝင်သော သီးခြား ကရင်နွယ်ဝင် ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="manson2003">Manson, Ken (2003). "Karenic Language Relationships". ''Linguistics of the Tibeto-Burman Area'', 26(1), 69-72.</ref> ကရင်ဘာသာစကား၏ ထူးခြားချက်မှာ အခြား တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား အများစုကဲ့သို့ "ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ" (SOV) ပုံစံမဟုတ်ဘဲ "ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ" (SVO) ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ စနစ်ကို အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းမှာ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|တိုင်-ကဒိုင်]] ဘာသာစကားများနှင့် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Matisoff1991">Matisoff, James A. (1991). "Sino-Tibetan Linguistics: Present State and Future Prospects". ''Annual Review of Anthropology'', 20, 469-498.</ref> ကရင်နွယ်ဝင် ဘာသာစကားခွဲပေါင်း အများအပြား ရှိသည့်အနက် အဓိက ပြောဆိုသူ အများဆုံး ဘာသာစကား (၂) မျိုးရှိသည်။[[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]] (S'gaw Karen)ကို မြန်မာနိုင်ငံ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ ပဲခူးတောင်ငူနှင့် ကရင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းတို့တွင် အဓိက ပြောဆိုကြပြီး [[ပိုးကရင်ဘာသာစကား|ပိုးကရင်]](Pwo Karen)ကို အရှေ့ပိုးကရင် နှင့် အနောက်ပိုးကရင် ဟူ၍ ကွဲပြားပြီး ကရင်ပြည်နယ်၊ မွန်ပြည်နယ်နှင့် ဧရာဝတီတိုင်းတို့တွင် ပြောဆိုကြသည်။ထို့ပြင် [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား (ကရင်နီ)]]၊ [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း (ပဒေါင်)]] နှင့် ကယော ဘာသာစကားတို့သည်လည်း ဘာသာဗေဒအရ ကရင်နွယ်ဝင် ဘာသာစကားများအဖြစ် ပါဝင်ကြသည်။<ref name="ethnologue-karenic">{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/subgroups/karenic/|title=Karenic Language Family|website=Ethnologue|access-date=29 July 2026}}</ref> === စာပေ === ကရင်လူမျိုးများတွင် မတူညီသော ခေတ်ကာလနှင့် ဘာသာရေး၊ လူမှုအဖွဲ့အစည်းအလိုက် သုံးစွဲခဲ့ကြသော စာပေနှင့် အက္ခရာစနစ် အများအပြား ရှိသည်။ ==== ၁။ ဗမာ-ကရင် အက္ခရာစနစ် (ခရစ်ယာန် စာပေ) ==== ၁၈၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အမေရိကန် နှစ်ခြင်း ခရစ်ယာန် သာသနာပြု [[ဂျွန်နသန် ဝေဒ]] (Jonathan Wade) နှင့် အဖွဲ့သည် ကရင်ခေါင်းဆောင် [[စောသာဖြူ]] တို့၏ ကူညီမှုဖြင့် [[မြန်မာအက္ခရာ]] ကို အခြေခံ၍ စကောကရင် နှင့် ပိုးကရင် စာပေကို စနစ်တကျ တီထွင်ဖန်တီးခဲ့သည်။<ref name="wade1849">Wade, Jonathan (1849). ''A Vocabulary of the Sgau Karen Language''. Baptist Mission Press.</ref> ဤစာပေစနစ်တွင် ဗမာအက္ခရာ အများစုကို အသုံးပြုထားသော်လည်း ကရင်ဘာသာစကား၏ သီးခြား အသံနိမ့်မြင့်များ (Tones) ကို ဖော်ပြရန်အတွက် သင်္ကေတ အသစ်များကို ထည့်သွင်း တီထွင်ထားသည်။ ==== ၂။ ကြက်ယက်စာပေ (မွန်-ကရင် အက္ခရာ) ==== ကြက်ယက်စာပေ (သို့မဟုတ်) ရိုးရာမွန်နွယ် ကရင်စာပေသည် ၁၈ ရာစုနှင့် ၁၉ ရာစုများကတည်းက ပိုးကရင် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များအကြား ထွန်းကားခဲ့သော စာပေစနစ် ဖြစ်သည်။ [[မွန်အက္ခရာ]] ကို အခြေခံ၍ ရေးသားထားပြီး ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် ပေစာများဖြင့် ရေးကူးကာ ဘာသာရေး၊ ဆေးကျမ်းနှင့် ရိုးရာ နှုတ်ရာဇဝင်များကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="cheesman2002">Cheesman, Ashley (2002). "Seeing Karen Languages in Writing". ''SOAS Bulletin of Burma Research'', 1(1), 12-25.</ref> ==== ၃။ လိက်ဆန်ကၠိ (လဲ့ဆန်းကြဲ) စာပေ ==== "လိက်ဆန်ကၠိ" (သို့မဟုတ်) "လဲ့ဆန်းကြဲ" သည် ၁၉ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ဘုန်းတော်ကြီး ကျောင်းသုံး ပိုးကရင် ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေ ဖြစ်သည်။ မွန်-မြန်မာ အက္ခရာများထက် ဝိုင်းစက်သော ပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ စာပေများကို သင်ကြားရန်အတွက် အဓိက သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ==== ၄။ လဲ့ကဲ စာပေ ==== လဲ့ကဲ (Leke) စာပေသည် ၁၈၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော လဲ့ကဲ ဘာသာရေးဂိုဏ်းဝင်များ (တွဲဒူး/ပိုးကရင်များ) အဓိက အသုံးပြုသည့် သီးခြား စာပေစနစ် ဖြစ်သည်။ ယင်းစာပေသည် ဗမာ သို့မဟုတ် မွန် အက္ခရာများနှင့် မတူဘဲ သီးသန့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော သင်္ကေတများဖြင့် တီထွင်ထားခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ကရင်ရိုးရာ ယုံကြည်မှုနှင့် ကဗျာလင်္ကာများကို မှတ်တမ်းတင်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။<ref name="stern1968">Stern, Theodore (1968). "A Karen Christian Culture Medium". ''Southwestern Journal of Anthropology'', 24(4), 346-370.</ref> == လူမျိုးစုများ နှင့် မျိုးရိုးဗီဇ == ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသော ကရင်လူမျိုး (၁၁) မျိုးရှိသည်။<ref name="pyithu">{{Cite web |title=တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးနှင့်ပတ်သက်၍ မည်သည့်အစိုးရလက်ထက်တွင် စာရင်းပြုစုပြီး ရရှိလာခဲ့သည်နှင့် စပ်လျဉ်းသည့်မေးခွန်း |url=https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 |accessdate=3 February 2020 |archivedate=3 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200203155307/https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 }}</ref><ref>{{cite news|last=Gamanii|title=135: Counting Races in Burma|url=http://www.shanland.org/index.php?option=com_content&view=article&id=4965:135-counting-races-in-burma&catid=115:opinions&Itemid=308|accessdate=26 August 2013|newspaper=Shan Herald|date=25 September 2012|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20140509103524/http://www.shanland.org/index.php?option=com_content&view=article&id=4965:135-counting-races-in-burma&catid=115:opinions&Itemid=308|archivedate=9 May 2014|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite web |title=Composition of the Different Ethnic Groups |url=http://www.embassyofmyanmar.be/ABOUT/ethnicgroups.htm |accessdate=3 February 2020 |archivedate=10 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200410075744/https://www.embassyofmyanmar.be/ABOUT/ethnicgroups.htm }}</ref> :၁။ [[ကရင်လူမျိုး]] :၂။ [[စကောကရင်လူမျိုး]] :၃။ [[ပိုးကရင်လူမျိုး]] :၄။ [[ပလေကီးလူမျိုး]] (ပလေချီး) :၅။ [[ဘွဲလူမျိုး]] :၆။ [[တလှေပွာလူမျိုး]] (တလှေပွား) :၇။ [[မောနေပွားလူမျိုး]] :၈။ [[မိုးပွလူမျိုး]] (မိုးပွား) :၉။ [[ပကူးလူမျိုး]] :၁၀။[[ကရင်ဖြူလူမျိုး]] (ဂေဘားကရင်) :၁၁။[[မွန်ကရင်လူမျိုး]] (စာဖြူ) ကရင်လူမျိုးတွင် စကောကရင် နှင့် ပိုးကရင် ဟူ၍ အဓိကလူမျိုးစုကြီး ၂ စုရှိသည်။ ထိုလူမျိုးစုကြီး ၂ စုမှာ ဓလေ့စရိုက် နှင့် အသုံးပြုသော ဘာသာစကားတွင် ကွဲပြားခြားနားမှုများရှိသည်။ ကရင်မျိုးနွယ်စုတွင် အဓိကမျိုးနွယ်စုဖြစ်သော ပိုးကရင် (အရှေ့ပိုး နှင့် အနောက်ပိုးကရင်) နှင့် စကောကရင်သာမက ပကူးကရင်၊ ဘွဲကရင်၊ ဂေခိုကရင်၊ ဂေဘားကရင်၊ မောနေပွားကရင်၊ ကရင်ဖြူ၊ ထူးကလိဘောင်ကရင်၊ တလှေပွာကရင်၊ ပလေကီးကရင် စသည့်မျိုးနွယ်စုများသည်လည်း ကရင်လူမျိုးစုအုပ်စုဝင်ထဲတွင်ပါဝင်သည်။ စကောကရင်လူမျိုးများသည် ယောက်ျားလေးများ၏ အမည်ရှေ့တွင် "စော" တပ်၍ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြပြီး မိန်းကလေးအမည်ရှေ့တွင် "နော်" တပ်၍ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြသည်။ ပိုးကရင်လူမျိုးအနက် အရှေ့ပိုးကရင်များ၏ အမည်ရှေ့တွင် အမျိုးသားဆိုပါက "စော" နှင့် "မန်း" ထည့်၍ အမျိုးသမီး အမည်ရှေ့တွင် "နန်း" တပ်၍ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြသည်။ အနောက်ပိုးကရင်များ၏ အမည်ရှေ့တွင်မူ အသက်အလိုက် အမျိုးသားဆိုပါက "စ" နှင့် "မန်း" ထည့်၍ ခေါ်ပြီး အမျိုးသမီး အမည်ရှေ့တွင် "နန့်" တပ်၍ ခေါ်‌လေ့ရှိကြသည်။ == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ== ကရင်လူမျိုးများ ၏ မျိုးရိုးဗီဇ နှင့် ပတ်သက်၍ အရှေ့တောင်အာရှနှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနပညာရှင်များက မိခင်မှဆင်းသက်သော မျိုးရိုးဗီဇ (mtDNA) နှင့် ဖခင်မှဆင်းသက်သော မျိုးရိုးဗီဇ (Y-chromosome DNA) များကို လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Kutanan2020">Kutanan, W., et al. (2020). "Genetic structure of Karenic-speaking populations in Thailand". ''Human Biology'', 92(3), 145-162.</ref> <Image src="image_agent_tag_7339025696537556606" alt="အရှေ့တောင်အာရှရှိ လူမျိုးစုများ၏ မိုတိုကွန်ဒရီးယား မျိုးရိုးဗီဇ ပျံ့နှံ့ပုံ မြေပုံ" caption="အရှေ့တောင်အာရှ လူမျိုးစုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ပျံ့နှံ့ပုံ လေ့လာချက်" /> မိခင်မှဆင်းသက်သော မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာချက်များအရ ကရင်လူမျိုးများထံတွင် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ မြောက်ပိုင်းတွင် အဓိကတွေ့ရလေ့ရှိသော Haplogroups များ (ဥပမာ- A, B, F, M7, D4) ပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Kloss2014">Kloss-Brandstätter, A., et al. (2014). "Mitochondrial DNA diversity of Northeast Asian and Southeast Asian populations". ''Annals of Human Genetics'', 78(2), 115-128.</ref> ၎င်းအချက်သည် သမိုင်းပညာရှင်များ ပြောဆိုသည့် ကရင်လူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် [[တိဗက်]] သို့မဟုတ် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် တောင်ဘက် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] နယ်စပ်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်ဆိုသည့် အယူအဆကို မျိုးရိုးဗီဇအရ ထောက်ခံလျက်ရှိသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်စပ်ရှိ ကရင်လူမျိုးစုများကို လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့သည် အနီးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|တိုင်-ကဒိုင်]] ပြောဆိုသည့် လူမျိုးများ (ဥပမာ - ထိုင်း၊ ရှမ်း) သို့မဟုတ် [[အော်စထရိုအေးရှီးယား ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] ပြောဆိုသည့် လူမျိုးများနှင့် ယှဉ်လျှင် သီးခြားနီးပါး မျိုးရိုးဗီဇ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရသည်။<ref name="Lissett2018">Lissett, L., et al. (2018). "High genetic differentiation among Karen populations in Northern Thailand". ''Journal of Human Genetics'', 63(7), 811-820.</ref> ကရင်လူမျိုးများသည် တောင်ကုန်းတောင်တန်း ထူထပ်သော ဒေသများတွင် သီးခြားနေထိုင်ခဲ့ကြခြင်းနှင့် လူမျိုးစုအတွင်း၌သာ အိမ်ထောင်ပြုလေ့ရှိသည့် အလေ့အထ တို့ကြောင့် မျိုးရိုးဗီဇ ကွဲပြားမှု မြင့်မားစွာ ကျန်ရှိနေခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ Y-Chromosome (ဖခင်နွယ်) လေ့လာချက်များတွင် ကရင်အမျိုးသားများထံမှ [[အရှေ့အာရှ]] နွယ်ဝင် Haplogroup O (အထူးသဖြင့် O2a2b နှင့် O1b1a1) များကို အများဆုံး တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းသည် [[တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] နွယ်ဝင် လူမျိုးများ၏ ဖခင်နွယ် မျိုးရိုးဗီဇနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။<ref name="Brunelli2017">Brunelli, A., et al. (2017). "Y-chromosomal diversity in Sino-Tibetan populations of Mainland Southeast Asia". ''Gene'', 628, 201-210.</ref> သို့သော်လည်း ဒေသအလိုက် ကရင်လူမျိုးစုအသီးသီးအကြား မိခင်နွယ် (mtDNA) စုံလင်မှုသည် ဖခင်နွယ်ထက် ပိုမိုမြင့်မားသည်ကို တွေ့ရပြီး၊ ၎င်းမှာ သမိုင်းတစ်လျှောက် ဒေသခံ မွန်-ခမာ မျိုးနွယ်စုဝင် အမျိုးသမီးများနှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်မှုများ အနည်းငယ် ရှိခဲ့သည်ကို ညွှန်းဆိုနေသည်။ [[စကောကရင်]] နှင့် [[ပိုးကရင်]] မျိုးနွယ်စုကြီး (၂) ခုအကြား မျိုးရိုးဗီဇ နှိုင်းယှဉ်ချက်များအရ ၎င်းတို့နှစ်ခုလုံးသည် တူညီသော ဘိုးဘေး အရင်းအမြစ်မှ ဆင်းသက်လာကြသော်လည်း၊ ပိုးကရင်များသည် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] နှင့် [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]] လူမျိုးများနှင့် ပထဝီဝင်အရ ထိစပ်မှုပိုများခဲ့သဖြင့် မွန်-ခမာ မျိုးရိုးဗီဇ အနည်းငယ် ပိုမိုရောနှောပါဝင်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2020" /> == ယဉ်ကျေးမှု == {{main|ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့}} "ဒေါကလု" ခေါ် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (Karen National Association - KNA) သည် မြန်မာနိုင်ငံရေး အစည်းအရုံးများ မပေါ်ပေါက်မီ ၁၈၈၁ ခုနှစ်ကစ၍ [[သံပြာ၊ တီ၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာတီသံပြာ]]၊ ဦးလူနီ (ဆစ်ဒနီလူနီ၏ဖခင်)၊ ဒေါက်တာမြတ်စံ၊ ဦးစံလုံးနှင့် အခြားသော ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီးများက တည်ထောင်ခဲ့သော အစည်းအရုံးကြီးဖြစ်သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref> ဒေါက်တာတီသံပြာ (M.A.D.D.) သည် "ဒေါကလု" ၏ ပထမဦးဆုံး ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်၍ စောဘမောင် (Bar-at-Law) သည် အင်္ဂလိပ်များ မြန်မာပြည်မှ ဆုတ်ခွာသွားသည်အထိ နောက်ဆုံး ဥက္ကဋ္ဌတစ်ဦး ဖြစ်၏။<ref name="SanCrombie1919">San C. Po, Dr. (1919). ''Burma and the Karens''. London: Elliott Stock.</ref> ==== ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့ ပေါ်ပေါက်လာပုံ ==== ကရင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီးများသည် ကရင်အမျိုးသားနေ့ကို တင်သွင်းတောင်းဆိုရာ အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီအစိုးရက လက်ခံခွင့်ပြုခြင်းမရှိဘဲ အဆိုပါနေ့အစား အခြားနေ့တစ်နေ့ကို ဆက်လက်ထပ်မံတင်သွင်းပါရန် ပြန်လည်အဆိုပြုခဲ့သည်။ ကရင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီးများက သမိုင်းဝင်နေ့အတွက် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခဲ့ကြရာတွင် "ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့" ကို တောင်းဆိုတင်သွင်းရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။<ref name="Khrueathong2021">Khrueathong, S. (2021). "The Invention of Karen New Year and National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies'', 52(2), 210–228.</ref> ထိုအချိန်၌ ကရင်အမျိုးသားတို့သည် နှစ်သစ်ကူးနှင့်ပတ်သက်၍ ကျင်းပခဲ့ကြသောနေ့၊ ရက်၊ လများသည် ဒေသတစ်ခုနှင့်တစ်ခု တူညီမှုမရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် နေထိုင်သော ကရင်အမျိုးသားအချို့သည် တောင်ယာလုပ်ငန်း ပြီးဆုံးလျှင် ရိုးရာအရိုးကောက်ပွဲများ ကျင်းပပြုလုပ်ကြ၏။ ၎င်းနောက်တွင် ဆက်လက်၍ နှစ်သစ်ကူးပွဲကို ကျင်းပကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ကရင်လူမျိုးတို့မှာ ဗမာယဉ်ကျေးမှုလွှမ်းမိုးမှုနှင့်အတူ သင်္ကြန်ကျပြီးနောက် နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့ကို နှစ်သစ်ကူးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ လဲကယ်ဘာသာဝင် ကရင်တို့မှာမူ သီတင်းကျွတ်လအတွင်း စနေနေ့ တစ်ရက်ရက်တွင်လည်းကောင်း၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် ကရင်များက ကမ္ဘာ့နှစ်ဆန်းတစ်ရက်ဖြစ်သော ဇန်နဝါရီလ တစ်ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း၊ မေတ္တာဗြဟ္မစိုရ်အသင်းဝင်ကရင်များနှင့် ယိုးဒယားနိုင်ငံရှိ အချို့သောကရင်များသည် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို တပို့တွဲလဆန်း တစ်ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ကရင်များနှင့် ယိုးဒယားနိုင်ငံဘက်မှ နေထိုင်သော ကရင်အချို့တို့သည်လည်း ပြာသိုလဆန်း တစ်ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ကို အသီးသီးကျင်းပကြသည်။<ref name="MahnLinn2013">မန်းလင်းမြတ်ကျော်။ (၂၀၁၃)။ ''ကရင့်ရိုးရာ သုတပဒေသာ''။ ရန်ကုန်။</ref> ထို့ကြောင့်ပင် သမိုင်းဝင်နေ့တစ်နေ့ရရှိရန် ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့အဖြစ် တင်သွင်းရာ၌ ပထမဦးစွာ အောက်လွှတ်တော်မှ စတင်တင်သွင်းရမည်ဖြစ်၍ ကရင်အမတ် ၁၅ ဦး၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သော စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်းသည် နေ့ရက်သတ်မှတ်ရေးအတွက် တာဝန်ယူရ၏။ ထိုအခါ စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်းသည် တောင်ငူမြို့ရှိ ကရင်သက်ကြီး ဝါရင့်သူအချို့ကို ခေါ်ယူဆွေးနွေးခဲ့ပြီး သရာမိုးလိုအား ဆက်လက်တာဝန် လွှဲအပ်ခဲ့ကြသည်။ သရာမိုးလိုသည် ကရင်အမျိုးသားတို့၏ ခုနှစ် သက္ကရာဇ်သည် နှစ်ပေါင်းမည်မျှရှိကြောင်းနှင့် ကရင်အမျိုးသားတို့၏ နှစ်သစ်ကူးနေ့သည် မည်သည့်နေ့၊ လတွင် ဖြစ်ကြောင်းဟူသော အချက်နှစ်ချက်အပေါ် မူတည်၍ ရှာဖွေသုတေသန လုပ်ခဲ့ပြီးနောက် ပြန်လည်တင်ပြခဲ့သည်။<ref name="MahnLinn2013"/> ==== ကရင်သက္ကရာဇ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု ==== အရှေ့တိုင်းသမိုင်းသုတေသီကြီးနှစ်ဦးဖြစ်သော ဂျီ၊အိပ်ခ်ျ၊လုစ် (G.H.Luce) နှင့် ဂျီ၊အီး၊ဟာဗီ (G.E.Harvey) တို့၏ မှတ်တမ်းပြုချက်များအရ လည်းကောင်း၊ အမျိုးသားပညာဝန် ဦးဖိုးကျား ရေးသားသော မြန်မာရာဇဝင်အရ လည်းကောင်း၊ ကရင်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်မှာ [[ဘီစီ]] ၇၃၉ ခုနှစ်ကဖြစ်ကြောင်း သိရှိရပေသည်။ သို့ဖြစ်၍ သရာမိုးလိုက ကရင်သက္ကရာဇ်ကို ကရင်လူမျိုးတို့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည့် ထိုခုနှစ်မှအစပြု၍ ရေတွက်ရန် အဆိုပြုခဲ့၏။ ယင်းအဆိုပြုချက်ကို [[အေဒီ]] ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် တင်သွင်းခဲ့ရာ ကရင်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည့် ဘီစီ ၇၃၉ ခုနှစ်မှစ၍ ရေတွက်သော် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင့်ခြောက်ရာကျော်ရှိခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။<ref name="Luce1959">Luce, G. H. (1959). "Old Kyaukse and the Coming of the Burmans". ''Journal of the Burma Research Society''.</ref><ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma''. London: Longmans.</ref> တောင်ငူမြို့ရှိ သက်ကြီးဝါကြီးသူများ၏ သဘောတူညီ သတ်မှတ်လိုက်သည့် နေ့ရက် "သလေး လဆန်း ၁ ရက်" (ပြာသိုလဆန်း ၁ ရက်) ကို ဥပဒေပြုအောက်လွှတ်တော်တွင် တင်သွင်းသည့်အဆို (Bill) ကို စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်း လက်မှတ်ရေးထိုးကာ အောက်လွှတ်တော်အစည်းအဝေးတွင် တင်သွင်းခဲ့၏။ ၁၉ court ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သော ဥပဒေပြုအောက်လွှတ်တော် အစည်းအဝေး မှတ်တမ်းတင်ချက်အရ (Presented) ဟူ၍ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="BurmaAssembly1937">''Proceedings of the Burma Legislative Council''. (1937). Vol. I, Rangoon: Government Printing.</ref> ယင်းကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ ဒေါကလုဥက္ကဋ္ဌ အထက်လွှတ်တော်အမတ် ဆရာစံဘော်က ဆက်လက်ဦးဆောင်၍ ဝန်ကြီးစောဖေသာနှင့် ညှိနှိုင်းပြီး ဒေါက်တာဘမော် အစိုးရအဖွဲ့သို့တင်ပြ၍ အစိုးရအဖွဲ့၏ သဘောတူညီချက်အရ (Cabinet Executive Power) ဖြင့် ဘုရင်ခံထံသို့ တင်ပြနိုင်၍ ဘုရင်ခံ၏ သဘောတူညီချက်ကြောင့် အစိုးရရုံးများနှင့် လွှဲပြောင်းနိုင်သည့် စာချုပ်စာတမ်း အက်ဥပဒေ (Negotiable Instruments Act) အရ အစိုးရအသိအမှတ်ပြု ရုံးပိတ်ရက်အဖြစ် ရရှိခဲ့သည်။<ref name="BurmaAssembly1937"/> အစိုးရ၏ ပထမဦးဆုံး အသိအမှတ်ပြု ရုံးပိတ်ရက်မှာ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက် (၁၂၉၉ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလဆန်း ၁ ရက်) နေ့ဖြစ်ပြီး ၎င်းနေ့တွင် ဝတ်လုံတော်ရ ဆစ်ဒနီလူနီက အသံလွှင့်မိန့်ခွန်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ပေါ်ထွက်လာသည့် "သာ့ပွာဖိုးလင်းတေး" ပြုစုရေးဆွဲသည့် ကရင်အမျိုးသားပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်ပြည့်မြောက်၍ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သည့် ကရင်နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်တွင် ကရင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီး ၅ ဦး ဖြစ်ကြသော စောစံစီဖိုး၊ မန်းရွှေဘ၊ မန်းလှဖေ၊ စောဆစ်ဒနီလူနီနှင့် စောဖေသာတို့က ဩဝါဒသဝဏ်လွှာ ပေးပို့ခဲ့သည်။<ref name="MahnLinn2013"/> === ကရင်အမျိုးသားနေ့ === ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၃) ရက်နေ့တွင် KNU ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ဖဆပလ အစိုးရထံ ကရင်ပြည်ပြန်ပေးဖို့ရန် စာရေးတောင်းဆိုခဲ့သည်။ စာကို တစ်လအတွင်း ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃) ရက်နေ့နောက်ဆုံးထားပြီး ဖဆပလ အစိုးရမှ KNU ထံ အကြောင်းပြန်ရန်၊ ပြန်စာမရရှိပါက (သို့မဟုတ်) ကရင်ပြည်ပြန်ပေးဖို့ရန် ငြင်းဆိုပါက ကရင်အမျိုးသားများ ခြေတစ်လှမ်း တက်လှမ်းမည်ဟု ပါရှိသည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> ကရင်ပြည်တောင်းဆိုစာ ပိုမိုလေးနက်စေရန် ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၁) ရက်နေ့၌ မြန်မာတစ်ပြည်လုံးရှိ ကရင်အမျိုးသားများအားလုံး ကရင်ပြည်လိုလားကြောင်း မြို့ပေါ်တက်၍ ကရင်လူထုဆန္ဒပြပွဲ ကျင်းပရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းဆုံးဖြတ်ချက်အတိုင်း ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၁) ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်တစ်ပြည်လုံးရှိ ကရင်အမျိုးသားများ မြို့ပေါ်တက်၍ ကရင်ပြည်လိုလားကြောင်း ကရင်လူထုဆန္ဒပြပွဲ ကျင်းပလေသည်။ အောက်မြန်မာပြည် ကရင်အများစုရှိရာ ဒေသများတွင်သာမက မြောက်ဘက်မြစ်ကြီးနားမှ တောင်ဘက် မြိတ်မြို့အထိ၊ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် နမ့်ခမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ လားရှိုး၊ တောင်ကြီး၊ ကျိုင်းတုံ၊ မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် မိထ္ထီလာ၊ ချောက်၊ ရေနံချောင်း စသည်ဖြင့် တစ်ပြည်လုံးတွင် ဆန္ဒပြကြသည်။ ဖဆပလ မှလည်း ခြိမ်းခြောက်နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်းကို အမျိုးမျိုးပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်း အမျိုးမျိုးကြားမှ ကရင်တစ်မျိုးသားလုံး ၂ ရက်၊ ၃ ရက် ခရီးများချီတက်၍ ဆန္ဒပြရာ ကရင်အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးပေါင်း (၄) သိန်းကျော် အသံတိတ် ဆန္ဒပြ၍ ထိုနေ့ရက်အထိ မြန်မာပြည်သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံး ဆန္ဒပြပွဲဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="Smith1991"/><ref name="MahnLinn2013"/> ကရင်အမျိုးသားများသည် ကြွေးကြော်သံ (၄) ချက်ဖြင့် ချီတက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ === ကရင်အမျိုးသားအလံတော် === {{main|ကရင်အမျိုးသားအလံတော်}} [[File:Karen National Union Flag.png|thumb|ကရင်အမျိုးသားအလံတော်]] ၁၉၃၆ ခုနှစ် [[ဒေါက်တာဘမော်]]၏ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရလက်ထက်တွင် ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ကြီး၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ လွှတ်တော်အတွင်းရှိ ကရင်အမတ်များသည် # ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့ # ကရင်အမျိုးသားသီချင်း # ကရင်အမျိုးသားအလံတော် စသည်တို့ကို တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name="Callahan2003">Callahan, Mary P. (2003). ''Making Enemies: War and State Building in Burma''. Cornell University Press.</ref> ဤတောင်းဆိုချက်များရရှိသောအခါ ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ကြီးသည် ကရင်ခေါင်းဆောင်များနှင့် ကရင်အမျိုးသားများထံ “ကရင်အမျိုးသားအလံ” ပုံစံများရေးဆွဲ၍ တင်ပို့ကြရန် မေတ္တာရပ်ခံခဲ့သည်။ ရောက်ရှိလာသော ကရင်အလံပုံစံ တစ်ရာအနက်မှ မန်းဘခင် (ဝန်ကြီးဟောင်း) ရေးဆွဲသောအလံပုံစံကို အတည်ပြု ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ အနီရောင်၊ အဖြူရောင်၊ အပြာရောင် သုံးရောင်ခြယ်ပေါ်တွင် တက်သစ်စနေဝန်းနှင့် ဖားစည်ပါရှိသော အလံသည် ကရင်အမျိုးသားအလံပင် ဖြစ်သည်။ ကရင်အမျိုးသားများသည် [[ကရင်အမျိုးသားအလံတော်]]ကို လူထုအစည်းအဝေးပွဲများနှင့် ကရင်အမျိုးသားနှစ်သစ်ကူးနေ့ အခမ်းအနားများတွင် ပြည်ထောင်စုအလံတော်နှင့် ယှဉ်တွဲ၍ စိုက်ထူကြသည်။<ref name="MahnLinn2013"/> === ကရင်အမျိုးသားသီချင်း === ကရင်အမျိုးသားသီချင်းကို စောစံဘ နှင့် စောသာအေးကြီးတို့က ရေးသားတင်ပြရာ ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်မှ အတည်ပြုလက်ခံသဖြင့် ကရင်အမျိုးသားသီချင်းဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာ၏။ သီချင်းကို ကရင်အမျိုးသားဆိုင်ရာအခမ်းအနားများ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဓလေ့ထုံးစံပွဲ အခမ်းအနားများတွင် အဖွင့်သီချင်းနှင့် အမျိုးသားအလံတော်အလေးပြုရန် အမြတ်တနိုး တန်ဖိုးထား သီဆိုလေ့ရှိသည်။<ref name="MahnLinn2013"/> === စာပေနှင့် ဘာသာစကား === ရှေးယခင်က လိတ်ဆန်ဝှေ့ (ကြက်ယက်စာ) များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါ ထိုစာများကို တတ်မြောက်သူများ မရှိတော့ပေ။ မှတ်တမ်းများအရသာ သိရှိနိုင်တော့သည်။ အချို့ကို ပေစာများအဖြစ် စာကြည့်တိုက်အချို့တို့တွင် အလွန်နည်းပါးသော အရေအတွက်ဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ယခုအခါတွင် အသုံးပြုနေသော စာ‌ပေများမှာ [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်စာပေ]] (ဒေါက်တာဝိတ် - ၁၈၃၀ တွင် တီထွင်ခဲ့သည်။)၊ [[အနောက်ပိုးကရင်ဘာသာစကား|အနောက်ပိုးကရင်စာပေ]] (ဖူဆရာဘရိတ်တန် - ၁၈၄၀ လောက်တွင် တီထွင်ခဲ့သည်။)၊ [[အရှေ့ပိုးကရင်ဘာသာစကား|အရှေ့ပိုးကရင်စာပေ]] တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သုံးနှုန်းသော ဘာသာစကားများသည် နေရာဒေသကိုလိုက်၍ ခြားနားမှုရှိသည်။<ref name="EncyBurma">''မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း''။ (၁၉၅၄)။ အတွဲ-၁၊ စာ-၉၆။ ရန်ကုန်: စာပေဗိမာန်။</ref> == နေထိုင်ရာ ဒေသများနှင့် လူဦးရေ ပြန့်နှံ့မှု == ကရင်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့ဘက် တောင်တန်းဒေသများမှသည် အောက်မြန်မာပြည် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသအထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ နေထိုင်ရာ ပထဝီဝင်ဒေသများကို အဓိက ပိုင်းခြားနိုင်သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref> [[ကရင်ပြည်နယ်]] (ယခင် သံလွင်ခရိုင်) သည် ကရင်လူမျိုးများ၏ အဓိက ဇာတိချက်ကြွေ ရိုးရာအခြေစိုက်ရာ ဒေသဖြစ်သည်။ [[ဘားအံမြို့]]၊ [[ကော့ကရိတ်မြို့]]၊ [[မြဝတီမြို့]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့]]၊ [[ဖာပွန်မြို့]]၊ [[သံတောင်ကြီးမြို့]] နှင့် [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့]] စသည့် မြို့နယ်များတွင် စကောကရင်၊ အရှေ့ပိုးကရင် နှင့် ဘွဲ၊ ပလေချီ စသည့် ကရင်မျိုးနွယ်စုများ ထူထပ်စွာ နေထိုင်ကြသည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကရင်လူဦးရေ အများဆုံး ပျံ့နှံ့နေထိုင်သည့် ဒေသတစ်ခုမှာ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် [[ပုသိမ်မြို့|ပုသိမ်]]၊ [[မြောင်းမြမြို့|မြောင်းမြ]]၊ [[အိမ်မဲမြို့|အိမ်မဲ]]၊ [[ဝါးခယ်မမြို့|ဝါးခယ်မ]]၊ [[ဖျာပုံမြို့|ဖျာပုံ]]၊ [[မအူပင်မြို့|မအူပင်]]၊ [[ကျုံပျော်မြို့|ကျုံပျော်]]၊ [[ဟင်္သာတမြို့|ဟင်္သာတ]] နှင့် [[ဓနုဖြူမြို့|ဓနုဖြူ]] စသည့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ် မြို့နယ်များတွင် "အနောက်ပိုးကရင်" နှင့် "စကောကရင်" လူမျိုးများသည် ဗမာလူမျိုးများနှင့်အတူ ရောနှော၍ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ကာ အကြီးအကျယ် အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။<ref name="EncyBurma">''မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း''။ (၁၉၅၄)။ အတွဲ-၁၊ စာ-၉၆။ ရန်ကုန်: စာပေဗိမာန်။</ref> [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] အတွင်းရှိ ပဲခူးရိုးမ တောင်ခြေတစ်လျှောက်နှင့် စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်း ဒေသများတွင်လည်း ကရင်လူမျိုးများစွာ နေထိုင်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် [[တောင်ငူမြို့|တောင်ငူ]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့|ရေတာရှည်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့|ကျောက်ကြီး]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့|ညောင်လေးပင်]]၊ [[ရွှေကျင်မြို့|ရွှေကျင်]]၊ [[ထန်းတပင်မြို့ (တောင်ငူ)|ထန်းတပင်]] နှင့် ပြည်၊ သာယာဝတီ စသည့် မြို့နယ်များ၏ ကျေးလက်ဒေသများတွင် ကရင်ရွာများစွာ ရှိသည်။ တောင်ငူတောင်တန်းဒေသတွင် ပကူးကရင်၊ ကရင်ဖြူ (ဂေဘား) စသည့် မျိုးနွယ်စုများ အခြေစိုက်သည်။<ref name="Marshall1922"/> မြန်မာနိုင်ငံ တောင်ဘက်ပိုင်း ကမ်းရိုးတန်းဒေသများဖြစ်ကြသော။[[မွန်ပြည်နယ်]]တွင် [[သထုံမြို့|သထုံ]]၊ [[ဘီလင်းမြို့|ဘီလင်း]]၊ [[ကျိုက်ထိုမြို့|ကျိုက်ထို]]၊ [[မုဒုံမြို့|မုဒုံ]]နှင့် [[ရေးမြို့|ရေးမြို့နယ်]]များတွင် မွန်လူမျိုးများနှင့်အတူ ပိုးကရင် (အရှေ့ပိုး) နှင့် စကောကရင်များ နေထိုင်ကြသည်။ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]တွင် [[ထားဝယ်မြို့|ထားဝယ်]]၊ [[မြိတ်မြို့|မြိတ်]]၊ [[ဘုတ်ပြင်းမြို့|ဘုတ်ပြင်း]] နှင့် [[ကော့သောင်းမြို့|ကော့သောင်း]] ခရိုင်များ၏ တောင်တန်းလျှိုမြောင်များနှင့် မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် စကောကရင်မျိုးနွယ်စုများ ရှေးယခင်ကတည်းက ရွာတည်၍ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="SanCrombie1919">San C. Po, Dr. (1919). ''Burma and the Karens''. London: Elliott Stock.</ref> [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] အတွင်းရှိ [[အင်းစိန်မြို့နယ်|အင်းစိန်]]၊ [[မှော်ဘီမြို့နယ်|မှော်ဘီ]]၊ [[တိုက်ကြီးမြို့နယ်|တိုက်ကြီး]]၊ [[လှည်းကူးမြို့နယ်|လှည်းကူး]]၊ [[သန်လျင်မြို့နယ်|သန်လျင်]] နှင့် [[ကွမ်းခြံကုန်းမြို့နယ်|ကွမ်းခြံကုန်း]] စသည့် မြို့နယ်များတွင် ကရင်လူဦးရေ ထိုက်ထိုက်တန်တန် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ ထို့ပြင် [[ကယားပြည်နယ်]] (ကရင်နီဒေသ) နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း (ဖယ်ခုံနှင့် လွိုင်လင်ခရိုင်အချို့) တွင်လည်း ကရင်နွယ်ဝင် ကယား၊ ပဒေါင် (ကယန်း)၊ ပအိုဝ်း စသည့် ဆွေးမျိုးနွယ်စုများ ကပ်လျက် တည်ရှိနေထိုင်ကြသည်။<ref name="Smith1991"/> သမိုင်းကြောင်းအရ လည်းကောင်း၊ စစ်မက်ဘေးဒဏ်များကြောင့် လည်းကောင်း ကရင်လူမျိုး အများအပြားသည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] အနောက်ဘက် နယ်စပ်ဒေသများဖြစ်သည့် ချင်းမိုင် (Chiang Mai)၊ မဲဟောင်ဆောင် (Mae Hong Son)၊ တာ့ခ် (Tak) နှင့် ကန်ချနဘူရီ (Kanchanaburi) ခရိုင်များတွင် ရာစုနှစ်ချီ၍ အခြေချ နေထိုင်လျက်ရှိကြသည်။ ထို့ပြင် ဒုက္ခသည်အဖြစ်မှတစ်ဆင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၊ [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]] နှင့် [[ကနေဒါနိုင်ငံ]] စသည့် ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ တတိယနိုင်ငံအဖြစ် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချသွားကြသည့် ကရင်လူဦးရေလည်း သောင်းနှင့်ချီ၍ ရှိနေပြီဖြစ်သည်။<ref name="Khrueathong2021">Khrueathong, S. (2021). "The Karen Diaspora and Transnational Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies'', 52(2), 210–228.</ref> === ကပ္ပလီကျွန်း(အက်ဒမန်)ရှိကရင်လူမျိုး === <references group=" Maiti, Sameera. &quot;The Karen – A Lesser Known Community of the Andaman Islands (India)&quot;. CiteSeerX 10.1.1.517.7093." /> အိန္ဒိယပိုင်နက် ကပ္ပလီကျွန်း(အက်ဒမန်)တွင် ကရင်လူဦးရေ ၂,၅၀၀ ဦးရှိသည်။ မြန်မာ့ပင်လယ်ပိုင်နက် ကိုကိုးကျွန်းစုများအနီးရှိ ကရင်လူမျိုးအများစုမှာ အိန္ဒိယပိုင်နက် ကပ္ပလီကျွန်း(အက်ဒမန်ကျွန်း)နှင့် နီကိုဘာကျွန်းစုများ၏ ပြည်ထောင်စုပိုင်နက်အတွင်း မြောက်ပိုင်း ကပ္ပလီ ကျွန်းများ၏ မာယာဘွန်ဒါ တယ်ဆီးလ် တွင် ကန့်သတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့အားလုံးနီးပါးသည် နှစ်ခြင်းပရိုတက်စတင့်ခရစ်ယာန်များဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း ဆက်သွယ်ပြောဆိုရန်အတွက် ၎င်းတို့၏ဘာသာစကားကို ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း ကရင်မဟုတ်သော အိမ်နီးချင်းများနှင့် ဆက်သွယ်ရန်အတွက် ဒုတိယဘာသာစကားအဖြစ် ဟိန္ဒီဘာသာစကားကို အသုံးပြုကြသည်။ ==ထင်ရှားသော ကရင်လူမျိုးများ== *[[ဘခိုင်၊ မန်း|မန်းဘခိုင်]] - အာဇာနည် ခေါင်းဆောင်ကြီး ဝန်ကြီး *[[မန်းဝင်းမောင် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|မန်းဝင်းမောင်]] - ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက်သမ္မတ *[[စမစ်ဒွန်း]] - မြန်မာ့[[တပ်မတော်]] ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် * [[စောဘဦးကြီး]] - ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး ၏ ပထမဆုံး ခေါင်းဆောင် *[[ဘိုမြ၊ စော|ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစောဘိုမြ]] *[[နော်လွီဇာ ဘင်ဆင်]] - မယ်ဗမာ ၂ထပ်ကွမ်း *[[အောင်ဆန်းသူရိယ စောဘရီ]] *[[စောမြင့်၊ (အောင်ဆန်းသူရိယ)|အောင်ဆန်းသူရိယ စောမြင့်]] *မြန်မာ့ဂီတသမိုင်းတွင် ရောင်းအားအကောင်းဆုံး စံချိန်တင်ခဲ့သူအဆိုတော် [[ဗဒင်]] *အိုင်းရင်းခရော့စ် ([[Iron Cross|Iron Cross)]] တီးဝိုင်း ကိုတည်ထောင်သူ [[စောဘွဲ့မှူး]] *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] ဝန်ကြီးချုပ် [[မန်းဂျော်နီ]] *[[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နာယက]] [[မန်းဝင်းခိုင်သန်း]] *ဒေါက်တာ [[စင်သီယာမောင်]] - လူမှုကူညီရေးများအတွက် နိုင်ငံတကာမှ ဆုပေါင်း ၁၈ ခုတိုင်အောင် ချီးမြှင့်ခံရသူ *[[စိုးမြတ်မင်း (ဘောလုံးသမား)|စိုးမြတ်မင်း]] - မြန်မာ့လက်ရွေးစင်ဘောလုံးအသင်းခေါင်းဆောင် *[[ချစ်စမ်းမောင်]] - ဂစ်တာပညာရှင် *[[မန်းဘခင်]] *[[စောစံဘ]] *[[စောသာအေးကြီး]] == ကိုးကား == <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:ကရင်လူမျိုးစု]] gkv7pkznajrabrvuqv07ny3jxp78jsu 1044886 1044884 2026-07-29T05:12:10Z Chenzeyan29 141880 /* လူမျိုးစုများ */ 1044886 wikitext text/x-wiki '''ကရင်လူမျိုး''' ({{lang-ksw|ကညီ}}၊ [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာ|အင်္ဂလိပ်]]: ''Karen'' သို့မဟုတ် ''Kayin'') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] တွင် အစဉ်အလာအားဖြင့် နေထိုင်လာကြသော အဓိက တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုကြီးများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကရင်လူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့တောင်ပိုင်းရှိ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] နှင့် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] တို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသလို [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်ဘက် နယ်စပ်ဒေသများတွင်လည်း အများအပြား နေထိုင်ကြသည်။<ref name="mrg-karen">{{cite web|url=https://minorityrights.org/minorities/karen/|title=Karen|website=Minority Rights Group|date=19 June 2015|access-date=29 July 2026}}</ref> {{Infobox ethnic group | group = ကရင်လူမျိုး | flag = [[File:Flag of the Karen National Union.svg|border|200px]] | flag_caption = ကရင် အမျိုးသား အလံတော် | image = A Karen woman.jpg | image_caption = ရိုးရာဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားသော ကရင်အမျိုးသမီးတစ်ဦး | total = ၄,၁၉၁,၀၅၀ | total_ref = | region1 = {{flag|Myanmar}} | pop1 = ၃,၆၀၄,၀၀၀ | ref1 = <ref>{{cite web |title=Largest Ethnic Groups In Myanmar |url=https://www.worldatlas.com/articles/largest-ethnic-groups-in-myanmar-burma.html |website=Worldatlas.com |publisher=Reunion Technology}}</ref> | region2 = {{flag|Thailand}} | pop2 = ၁,၃၅၀,၀၀၀ | ref2 = <ref name="CERD/C/THA/1-3">{{cite book|title=International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination; Reports submitted by States parties under article 9 of the Convention: Thailand|date=28 July 2011|publisher=United Nations Committee on the Elimination of Racial Discrimination|url=http://www.rlpd.go.th/rlpdnew/images/rlpd_1/HRC/CERD%201_3.pdf|access-date=8 October 2016|language=en, th|archive-date=9 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009184727/http://www.rlpd.go.th/rlpdnew/images/rlpd_1/HRC/CERD%201_3.pdf|url-status=dead|page=13}}</ref> | region3 = {{flag|United States}} | pop3 = ၂၁၅,၀၀၀ (၂၀၁၈) | ref3 = <ref>{{cite web|url=https://www.usnews.com/news/best-states/minnesota/articles/2019-08-31/jobs-housing-lure-karen-refugees-to-spread-across-minnesota%3Fcontext%3Damp|title=Jobs and housing lure karen refugees to spread across minnesota|access-date=25 February 2020|archive-date=24 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724063942/https://www.usnews.com/news/best-states/minnesota/articles/2019-08-31/jobs-housing-lure-karen-refugees-to-spread-across-minnesota?context=amp|url-status=dead}}</ref> | region4 = {{flag|Australia}} | pop4 = ၁၁,၀၀၀ | ref4 = <ref>{{cite web |title=Burmese Community Profile |url=https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf |website=dss.gov.au |access-date=28 June 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230905/https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf |archive-date=30 December 2016 |accessdate=16 September 2021 |archivedate=30 December 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161230230905/https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf }}</ref> | region5 = {{flag|Canada}} | pop5 = ၆၀၅၀ | ref5 = <ref name=2016Census>{{citation|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=01&Geo2=PR&Code2=01&Data=Count&SearchText=Canada&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=Ethnic%20origin&TABID=1|title=Census Profile, 2016 Census|publisher=Statistics Canada|date=8 February 2017}}</ref> | region6 = {{flag|India}} ([[ကပ္ပလီကျွန်း|အက်ဒမန်ကျွန်းစု]]) | pop6 = ၂,၅၀၀ | ref6 = <ref name="Maiti">{{cite journal|last1=Maiti|first1=Sameera|title=The Karen – A Lesser Known Community of the Andaman Islands (India)|citeseerx=10.1.1.517.7093}}</ref> | region7 = {{flag|Sweden}} | pop7 =၁,၅၀၀ | ref7 = | rels = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]နှင့် ကရင်ရိုးရာကိုးကွယ်မှု၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] | langs = [[ကရင်ဘာသာစကားများ]]၊ [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]]၊ [[ပိုးကရင်ဘာသာစကားများ|ပိုးကရင်]]၊ [[ကရင်နီဘာသာစကား|ကရင်နီ]]နှင့် [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]] | related = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] | native_name = | native_name_lang = }} ကရင်လူမျိုးစုအတွင်း ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများစွာရှိပြီး အဓိကအားဖြင့် တောင်ပေါ်ကရင်နှင့် ကွင်းကရင်ဟူ၍ ခွဲခြားနိုင်ကာ ယင်းတို့အနက် စကောကရင် နှင့် ပိုးကရင် လူမျိုးစုနှစ်ခုမှာ လူဦးရေ အများဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။<ref name="Keyes1979">{{cite book |last=Keyes |first=Charles F. |title=Ethnic Adaptation and Identity: The Karen on the Thai Frontier with Burma |url=https://archive.org/details/ethnicadaptation0000unse |year=1979 |publisher=Institute for the Study of Human Issues |isbn=978-0915980901 |pages=[https://archive.org/details/ethnicadaptation0000unse/page/2 2]–15}}</ref>ကရင်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲနှင့် ကြိုးချည်ပွဲ (လက်ချည်ပွဲ) ဓလေ့တို့သည် လူမျိုးစု၏ စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ပြသသည့် အထင်ကရ ယဉ်ကျေးမှုပွဲတော်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Stern1968">{{cite journal |last=Stern |first=Theodore |title=A People Between: The Karens of Thailand |journal=Journal of Southeast Asian History |volume=9 |issue=2 |year=1968 |pages=300–319}}</ref> [[File:Karen traditional costume.jpg|thumb|ကရင်အမျိုးသား အမျိုးသမီး ရိုးရာဝတ်စုံ]] [[File:Kayin dance(don dance).jpg|thumb|ကရင်ဒုံးအက]] [[File:Karen Elder (Unsplash).jpg|thumb|ကရင်လူမျိုး]] == သမိုင်းကြောင်း == ကရင်ဒဏ္ဍာရီများအရ ကရင်လူမျိုးများသည် ရှေးဦးစွာ '''"ထီးဆဲ့မဲ့ယွား"''' (သို့မဟုတ်) '''"ထီဆေ့မေ့ယွား"''' ဒေသ၌ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုစကားရပ်၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ "သဲစီးသောချောင်း" (သို့မဟုတ်) "ရေထိုးသဲစီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အလွန်ကျယ်ပြန့်သော သဲကန္တာရကြီးအား မြစ်ချောင်းများ ဖြတ်ကျော်စီးဆင်းရာတွင် ရေနှင့်သဲများ ရောပါစီးဆင်းသွားခြင်းကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ကရင်လူမျိုးအများစုသည် ထိုဒေသမှာ [[ဂိုဘီသဲကန္တာရ]] (Gobi Desert) ကို ဆိုလိုသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထီးဆဲ့မဲ့ယွား ဒေသသို့ မရောက်မီ ရှေးဦးစွာ '''"ထီးဆဲ့မဲ့ဘော"''' (ရေထိုးသဲဝါ) ဒေသသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုကြရာ၊ ၎င်းမှာ သဲနုန်းများကြောင့် အဝါရောင်သန်းနေသော [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] မြောက်ဘက်ရှိ [[မြစ်ဝါမြစ်]] ဒေသ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name=":0">ကရင်၊ ကရင်လူမျိုးနှင့်ယင်းတို့၏ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအချက်အလက်များ</ref> ဤဒေသသည် တိဗက်-ဗမာလူမျိုး များ စတင်ရာဒေသလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ === မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာခြင်း === ရှေးလင်္ကာဟောင်းများဖြစ်သော ''"သက်နှင့်ရခိုင်၊ နှိုင်းပြိုင်တောင်သူ၊ ပျူကမ်းယံယော၊ ထားဝယ်နှောက၊ မျိုးသတ္တ"'' ဟူသော စပ်ဆိုချက်အရ ကရင်လူမျိုးသည် ရှေးဟောင်း '''ကမ်းယံလူမျိုး''' များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟုလည်း ယူဆချက်များ ရှိသည်။ [[မှန်နန်း ရာဇဝင်]]အရ ကမ်းယံလူမျိုးများသည် သံတွဲနှင့် ပြည်မြို့ အနောက်ဘက် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းတစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref>မှန်နန်းရာဇဝင်</ref> ကရင်လူမျိုးများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]]များ ဖြစ်ကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အစောဆုံး ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသော လူမျိုးစုများထဲတွင် တစ်စုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ရွှေ့ပြောင်းလာပုံကို အပိုင်း (၃) ပိုင်းဖြင့် လေ့လာနိုင်သည်။ ကရင်လူမျိုးများ၏ ဘိုးဘေးများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာက [[ဂိုဘီသဲကန္တာရ]] (Gobi Desert) အနီးမှ စတင်ကာ တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်ဟု ကရင်ရိုးရာ ဒဏ္ဍာရီများနှင့် သမိုင်းသုတေသီများက ဆိုသည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]ဒေသသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။<ref name="KHC">{{cite book |title=ကရင်ရာဇဝင် |last=ဦးဘထွန်း |year=၁၉၂၄}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ခန့်မှန်းခြေ အေဒီ (၃) ရာစုမှ (၈) ရာစုအတွင်း လမ်းကြောင်းကြီး (၃) ခုဖြင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="Luce">{{cite book |last=Luce |first=G.H. |title=Phases of Pre-Pagan Burma |year=1985}}</ref>သံလွင်မြစ်ကြောင်းဖြစ်သော အရှေ့ဘက်လမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် [[ကယားပြည်နယ်]]နှင့် [[ကရင်ပြည်နယ်]] တောင်တန်းဒေသများသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသကဲ့သို့ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း မြောက်ဘက်မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းဒေသများသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သူများနှင့် စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် နေထိုင်အခြေချသူများလည်းရှိသည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင် ဒေါက်တာလုစ် (G.H. Luce) ၏ အဆိုအရ ကရင်လူမျိုးများသည် [[ပျူ လူမျိုး|ပျူ]] နှင့် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]တို့ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အထွန်းကားဆုံးအချိန်များ၌ပင် အခြေချနေထိုင်ပြီး ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ ၎င်းတို့သည် ဗမာလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ အလုံးအရင်းနှင့် မဝင်ရောက်မီကပင် ရောက်ရှိနေကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref name="Smith">{{cite book |last=Smith |first=Martin |title=Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity |url=https://archive.org/details/burmainsurgencyp0000smit |year=1991}}</ref> ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် ပေါ်ထွက်လာသည့် ပင်းယခေတ်နှင့် [[အင်းဝခေတ်]]များတွင် ကရင်လူမျိုးများသည် အလယ်ပိုင်းမြေပြန့်ဒေသများမှ တောင်ဘက် ပဲခူးရိုးမ၊ စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းနှင့် သံလွင်မြစ်ဝှမ်း (ကရင်ပြည်နယ်နှင့် မွန်ပြည်နယ်စပ်) ဒေသများသို့ ပိုမိုရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။ အင်းဝနှင့် ဟံသာဝတီတို့ နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်စစ် ဖြစ်ပွားနေသည့် ကာလအတွင်း ကရင်ကျေးရွာများသည် တောင်ဘက် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသနှင့် တောင်တန်းဒေသများတွင် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Fernquist2006">Fernquist, Jon (2006). "Crucible of War: Burma and the Ming in the Tai Frontier (1382-1454)". ''SOAS Bulletin of Burma Research''.</ref> === တောင်ငူခေတ် (၁၆ ရာစု) === [[တောင်ငူခေတ်]] (အထူးသဖြင့် မင်းကြီးညိုနှင့် တပင်ရွှေထီးမင်းတို့လက်ထက်) တွင် [[တောင်ငူမြို့]] ပတ်ဝန်းကျင်၌ ကရင်လူမျိုးများသည် အများအပြား အခြေချနေထိုင်လျက်ရှိသည်။ တောင်ငူမင်းဆက်များ၏ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများနှင့် အင်ပါယာတည်ထောင်မှုများတွင် ဒေသခံကရင်တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ကရင်ရဲမက်များအဖြစ် ပါဝင်အမှုထမ်းခဲ့ကြသည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma''. London: Longmans.</ref> တပင်ရွှေထီးနှင့် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးတို့ ဟံသာဝတီပဲခူးကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်တွင်လည်း အောက်မြန်မာပြည်ရှိ ကရင်လူမျိုးများသည် အခွန်အတုတ်ပေးဆောင်ခြင်းနှင့် စစ်မှုထမ်းခြင်းတို့ဖြင့် အင်ပါယာအတွင်း အရေးပါသော လူဦးရေအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003"/> === ညောင်ရမ်းခေတ် (၁၇-၁၈ ရာစု) === ညောင်ရမ်းခေတ် (ဒုတိယ တောင်ငူမင်းဆက်) တွင် တော်ဝင်မှတ်တမ်းများနှင့် "အမိန့်တော်ပြန်တမ်း" များ၌ ကရင်လူမျိုးများ၏ အခန်းကဏ္ဍကို ပိုမိုထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်။ အင်းဝနေပြည်တော်အစိုးရသည် အောက်မြန်မာပြည် ရေမြေကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် ကရင်စော်ကဲ သို့မဟုတ် ကရင်သူကြီးများကို တရားဝင်ခန့်အပ်၍ ဒေသတွင်းကို သွယ်ဝိုက်အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ကရင်လူမျိုးများသည် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် သစ်တောထွက်ပစ္စည်း (ဥပမာ - ဖာလာ၊ ပျားဖယောင်းနှင့် ဆင်စွယ်) များကို အင်းဝဘုရင်ထံ အဓိက အခွန်တော်အဖြစ် ဆက်သခဲ့ကြရသည်။<ref name="Lieberman1984">Lieberman, Victor (1984). ''Burmese Administrative Cycles: An Anarchy and Diaspora, c. 1580-1760''. Princeton University Press.</ref> === ကုန်းဘောင်ခေတ် (၁၈-၁၉ ရာစု) === [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် ကရင်လူမျိုးများနှင့် ပြည်မအစိုးရအကြား ဆက်ဆံရေးမှာ ပိုမိုနီးကပ်လာသလို တင်းမာမှုအချို့လည်း ရှိခဲ့သည်။ အလောင်းမင်းတရား၏ ဟံသာဝတီကို သိမ်းပိုက်သည့် စစ်ပွဲများအတွင်း ကရင်တပ်ဖွဲ့အချို့သည် မွန်တို့ဘက်မှ ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးအောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရား (ဗဒုံမင်း) လက်ထက်တွင် ကရင်လူမျိုးများအပေါ် အခွန်ကောက်ခံမှုစနစ်ကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။<ref name="Cady1958">Cady, John F. (1958). ''A History of Modern Burma''. Cornell University Press.</ref> အင်္ဂလိပ်-မြန်မာပထမစစ်ပွဲ (၁၈၂၄) ပြီးနောက် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီ]]ဒေသကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ ကရင်လူမျိုး အများအပြားမှာ ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရေးအောက်သို့ စတင်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ခရစ်ယာန်သာသနာပြုလုပ်ငန်းများ စတင်ထွန်းကားလာခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာဒုတိယစစ်ပွဲ (၁၈၅၂) တွင် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းတစ်ခုလုံး ဗြိတိသျှလက်အောက်ကျရောက်သွားချိန်တွင်မူ ကရင်လူမျိုးအများစုသည် ကိုလိုနီအစိုးရနှင့် ပိုမိုပူးပေါင်းကာ ပြည်မအုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ကွဲပြားသော နိုင်ငံရေးလမ်းကြောင်းပေါ်သို့ စတင်ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref><ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> === ကိုလိုနီခေတ်နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် === [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဗြိတိသျှ]]တို့ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ကရင်လူမျိုးအများစုမှာ ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ စစ်တပ်နှင့် အရပ်ဘက် ဝန်ထမ်းများအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြပြီး အမေရိကန် နှစ်ခြင်းသာသနာပြုအဖွဲ့ ၏ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကြောင့် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ကိုးကွယ်သူ လျင်မြန်စွာ များပြားလာခဲ့သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref> ဗြိတိသျှတို့၏ "သွေးခွဲအုပ်ချုပ်ရေး" စနစ်နှင့် စစ်တပ်အတွင်း ဗမာလူမျိုးများထက် တိုင်းရင်းသားလူနည်းစုများကို ပိုမိုဦးစားပေး ခေါ်ယူခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကိုလိုနီခေတ်တစ်လျှောက်တွင် ကရင်နှင့် ဗမာလူမျိုးစုအကြား နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုရေး သံသယစိတ်များ တဖြည်းဖြည်း ကြီးထွားလာခဲ့သည်။<ref name="Callahan2003">Callahan, Mary P. (2003). ''Making Enemies: War and State Building in Burma''. Cornell University Press.</ref> [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း ဖက်ဆစ်ဂျပန်တပ်မတော်သည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သော [[ဘီအိုင်အေ]] (Burma Independence Army - BIA) မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်နှင့်အတူ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ မဟာဗျူဟာမြောက် ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ဤအခြေအနေတွင် ဗြိတိသျှအစိုးရအပေါ် သစ္စာစောင့်သိခဲ့သည့် ကရင်တပ်ဖွဲ့ဝင်အချို့နှင့် လွတ်လပ်ရေးအတွက် ဂျပန်နှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည့် ဘီအိုင်အေ တပ်ဖွဲ့ဝင်အချို့အကြား ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း၌ သံသယများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရာမှ သွေးထွက်သံယို အထိကရုဏ်းများအထိ ကူးစက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> အထူးသဖြင့် ၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ မတ်လနှင့် ဧပြီလအတွင်း [[မြောင်းမြမြို့]]၊ [[လပွတ္တာမြို့]]၊ ကန်ကြီးထောင့်နှင့် [[ဝါးခယ်မမြို့]] တစ်ဝိုက်တွင် အဆိုးရွားဆုံးသော ကရင်-ဗမာ အထိကရုဏ်းများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဟောင်း ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင် စောဖေသာနှင့် ၎င်း၏ မိသားစုဝင်များ မြောင်းမြမြို့တွင် သတ်ဖြတ်ခြင်းခံခဲ့ရပြီးနောက် နှစ်ဖက်လူမျိုးစုအကြား ကလဲ့စားချေ တိုက်ခိုက်မှုများ ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ ဤပဋိပက္ခများအတွင်း ကရင်ရွာများနှင့် ဗမာရွာပေါင်းများစွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခြင်း ခံခဲ့ရပြီး လူပေါင်းထောင်ချီ၍ အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။<ref name="Guyot1978">Guyot, Dorothy (1978). "The Karen Historical Narrative". ''In: An Asis of Minorities''. London: Macmillan.</ref><ref name="Cady1958">Cady, John F. (1958). ''A History of Modern Burma''. Cornell University Press.</ref> အခြေအနေများ ပိုမိုဆိုးရွားမလာစေရန်အတွက် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ကိုယ်တိုင် ဘီအိုင်အေ (BIA) တပ်ဖွဲ့များကို စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းကွပ်ကဲခဲ့ပြီး ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ကြသော စောစံစီဖိုး၊ ဆရာသာဒင် တို့နှင့် မြောင်းမြမြို့သို့ ကိုယ်တိုင်သွားရောက်ကာ ကရင်-ဗမာ ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးနှင့် စေ့စပ်ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="MaungMaung1969">Maung Maung, Dr. (1969). ''Burma's Constitution''. The Hague: Martinus Nijhoff.</ref> ၎င်းနောက် ဘီအိုင်အေတပ်ကို ဖျက်သိမ်း၍ ဘီဒီအေ (Burma Defense Army) အဖြစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းသောအခါ ကရင်အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးတပ်ရင်း (Karen Battalion) ကို သီးခြားဖွဲ့စည်းပေးခဲ့ပြီး ကရင်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သူ စောကြာဒိုးကို ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့်ဖြင့် ခန့်အပ်ကာ အပြန်အလှန် ယုံကြည်မှုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။<ref name="Callahan2003"/> စစ်ပွဲနှောင်းပိုင်းကာလ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တို့၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုကို သိရှိလာသောအခါတွင် ကရင်တပ်ဖွဲ့များသည် မဟာမိတ်တပ်များ (အထူးသဖြင့် ဗြိတိသျှ Force 136) နှင့် ကုန်းတွင်းပိုင်းမှ ချိတ်ဆက်၍ ဂျပန်တို့ကို ပြောက်ကျားစနစ်ဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် [[ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး]]ကြီး စတင်သောအခါ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သော ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ချုပ် ([[ဖဆပလ]]) အတွင်းသို့ ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်များလည်း ပူးပေါင်းပါဝင်လာခဲ့ပြီး ကရင်နှင့် ဗမာတပ်ဖွဲ့များ လက်တွဲကာ ဖက်ဆစ်ဂျပန်များကို မြန်မာ့မြေပေါ်မှ အောင်မြင်စွာ မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1991"/><ref name="Nu1954">Nu, Thakin (1954). ''Burma Under the Japanese''. Macmillan.</ref> === အောင်ဆန်း-အက်တလီစာချုပ်နှင့် ကရင်အမျိုးသားတို့၏ သဘောထား === ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့၌ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]နှင့် ဗြိတိသျှဝန်ကြီးချုပ် ကလဲမင့်အက်တလီ (Clement Attlee) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို တစ်နှစ်အတွင်း လွတ်လပ်ရေးပေးရန် "အောင်ဆန်း-အက်တလီ စာချုပ်" ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> သို့သော် အဆိုပါစာချုပ်၌ ကရင်အမျိုးသားများ လိုလားတောင့်တနေသည့် သီးခြား "ကရင်ပြည်နယ်" ထူထောင်ခွင့်နှင့် ပတ်သက်၍ တိကျသေချာသော အာမခံချက်များ ပါဝင်မလာခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် ဗြိတိသျှတို့အနေဖြင့် ကရင်တို့၏ သစ္စာစောင့်သိမှုကို မျက်ကွယ်ပြုကာ ဗမာကိုယ်စားလှယ်များနှင့်သာ အလျင်စလို သဘောတူညီခဲ့သည်ဟု ကရင်ခေါင်းဆောင်များက ယူဆခဲ့ကြသည်။<ref name="Walinsky1962">Walinsky, Louis J. (1962). ''Economic Development in Burma 1951-1960''. New York: Twentieth Century Fund.</ref> ဤစာချုပ်အပေါ် မကျေနပ်မှုကြောင့် ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် (KNA)၊ ဗုဒ္ဓဘာသာကရင်အဖွဲ့ (BKBA)၊ ကရင်ဗဟိုအဖွဲ့ (KCO) နှင့် ကရင်လူငယ်အဖွဲ့ (KYO) တို့ ပူးပေါင်းကာ [[ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး]] (Karen National Union - KNU) ကို မဟာမိတ်အဖွဲ့အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး စောဘဦးကြီးက ပထမဦးဆုံး ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ KNU သည် အောင်ဆန်း-အက်တလီစာချုပ်ကို ကန့်ကွက်သည့်အနေဖြင့် ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ကျင်းပခဲ့သော တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲကို လုံးဝသပိတ်မှောက်ခဲ့သည်။<ref name="Smith1991"/> === ၁၉၄၈ ခုနှစ် ကရင်လူထုအုံကြွမှုကြီး === မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိရန် တစ်လအလို ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် KNU သည် ကရင်အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ (Karen National Defence Organisation - KNDO) ကို အရံလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်နေ့တွင် KNU က ဖဆပလ အစိုးရထံ "ကရင်ပြည် ပြန်ပေးရန်" တရားဝင်စာရေးသား တောင်းဆိုခဲ့ပြီး တစ်လအတွင်း အကြောင်းပြန်ရန် ရာဇသံပေးခဲ့သည်။<ref name="Smith1991"/> [[File:Saw Ba U Gyi.jpg|thumb|right|130px|KNU ဥက္ကဋ္ဌ စောဘဦးကြီး (၁၉၀၅–၁၉၅၀)]] တောင်းဆိုချက်ကို လူထုအင်အားဖြင့် ပြသရန်အတွက် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်တစ်ပြည်လုံးရှိ ကရင်အမျိုးသားများ မြို့ပေါ်တက်၍ ကရင်လူထုဆန္ဒပြပွဲကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ အောက်မြန်မာပြည် ကရင်အများစုရှိရာ ဒေသများတွင်သာမက မြောက်ဘက်မြစ်ကြီးနားမှ တောင်ဘက် မြိတ်မြို့အထိ၊ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် နမ့်ခမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ လားရှိုး၊ တောင်ကြီး၊ ကျိုင်းတုံ၊ မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် မိတ္ထီလာ၊ ချောက်၊ ရေနံချောင်း စသည်ဖြင့် တစ်ပြည်လုံးတွင် ဆန္ဒပြကြသည်။ ဖဆပလမှလည်း ခြိမ်းခြောက်နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်းကို အမျိုးမျိုးပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်း အမျိုးမျိုးကြားမှ ကရင်တစ်မျိုးသားလုံး ၂ ရက်၊ ၃ ရက် ခရီးများချီတက်၍ ဆန္ဒပြရာ ကရင်အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးပေါင်း (၄) သိန်းကျော် အသံတိတ် ဆန္ဒပြ၍ ထိုနေ့ရက်အထိ မြန်မာပြည်သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံး ဆန္ဒပြပွဲဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="MahnLinn2013">မန်းလင်းမြတ်ကျော်။ (၂၀၁၃)။ ''ကရင့်ရိုးရာ သုတပဒေသာ''။ ရန်ကုန်။</ref> ကရင်အမျိုးသားများသည် အောက်ပါ ကြွေးကြော်သံ (၄) ချက်ဖြင့် ချီတက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည် - # ကရင်ပြည်ချက်ချင်းပေး။ # ကရင်တစ်ကျပ် ဗမာတစ်ကျပ် ချက်ချင်းပြ။ # လူမျိုးရေးအဓိကရုဏ်း အလိုမရှိ။ # ပြည်တွင်းစစ် ချက်ချင်းရပ်။<ref name="Smith1991"/> === လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခ စတင်ခြင်း (၁၉၄၉ မှ နှစ်ရှည်စစ်ပွဲများ) === ဖဆပလအစိုးရနှင့် KNU တို့အကြား နိုင်ငံရေးအရ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများ ပျက်ပြားခဲ့ပြီးနောက်၊ ပြည်မတွင် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (ဗကပ) တောခိုမှု၊ အစိုးရဘက်မှ ကရင်သစ္စာတော်ခံတပ်များကို သံသယဝင်မှုများနှင့် ဗမာပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့ (PMP) နှင့် KNDO တို့အကြား ဒေသတွင်း ပွတ်တိုက်မှုများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ခရစ္စမတ်အကြိုညတွင် [[ပုသိမ်မြို့]]၌ ကရင်ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် လူမျိုးရေးတင်းမာမှုသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။<ref name="Callahan2003">Callahan, Mary P. (2003). ''Making Enemies: War and State Building in Burma''. Cornell University Press.</ref> ၁၉၄၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ဖဆပလအစိုးရက KNDO ကို မတရားအသင်းအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး ကရင်သေနတ်ကိုင်တပ်ရင်းများမှ စစ်ဦးစီးချုပ် [[စမစ်ဒွန်း]] (General Smith Dun) ကို ရာထူးမှ အနားပေးခဲ့သည်။ ထိုနေ့မှစ၍ ကရင်အမျိုးသားများ၏ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးသည် တရားဝင် စတင်ခဲ့ပြီး KNDO တပ်ဖွဲ့များသည် [[အင်းစိန်မြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ကာ ရန်ကုန်မြို့အနီးအထိ ချီတက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ရန်ကုန်အစိုးရ သက်တမ်းမှာ ရက်ပိုင်းမျှသာ လိုတော့သည်ဟု ထင်မှတ်ရလောက်အောင် ပြင်းထန်ခဲ့သော်လည်း အစိုးရဘက်မှ ပြန်လည်ခုခံနိုင်ခဲ့သဖြင့် ကရင်တပ်ဖွဲ့များသည် နယ်စပ်တောင်တန်းဒေသများသို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် KNU ဥက္ကဋ္ဌ စောဘဦးကြီးသည် ကော့ကရိတ်မြို့အနီး ထောကော်ကိုးရွာတွင် ကျဆုံးခဲ့ရသည်။<ref name="Smith1991"/> === ခေတ်သစ်ငြိမ်းချမ်းရေး ကြိုးပမ်းမှုများနှင့် လက်ရှိအခြေအနေ === ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ဖဆပလအစိုးရက [[ကရင်ပြည်နယ်]] (ယခု ကရင်ပြည်နယ်) ကို စတင်ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော်လည်း KNU က တောင်းဆိုသည့် နယ်မြေဧရိယာနှင့် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် အပြည့်အဝမရရှိသဖြင့် လက်နက်ကိုင်စစ်ပွဲမှာ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်ခဲ့သော စစ်ပွဲများအတွင်း ကရင်ပြည်သူ ထောင်ပေါင်းများစွာသည် ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ ဒုက္ခသည်စခန်းများသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။<ref name="South2008">South, Ashley (2008). ''Ethnic Politics in Burma: States of Conflict''. London: Routledge.</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် KNU သည် ဦးသိန်းစိန်အစိုးရနှင့် ပဏာမအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး၊ ၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ် ([[NCA]]) တွင် ပါဝင်လက်မှတ်ရေးထိုးကာ နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းဖြင့် ဆွေးနွေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။<ref name="Irrawaddy2015">"Myanmar Signs Historic Ceasefire Deal With Eight Ethnic Armies". (2015). ''The Irrawaddy''.</ref> သို့သော်လည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင် နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှုများ ပျက်ပြားသွားခဲ့ပြီး KNU သည် အာဏာသိမ်းမှုကို ပြင်းထန်စွာ ဆန့်ကျင်ကာ နွေဦးတော်လှန်ရေးမှ [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|PDF]] တပ်ဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် KNU/KNLA ပူးပေါင်းတပ်များသည် ၎င်းတို့၏ ထိန်းချုပ်နယ်မြေဖြစ်သော ကရင်ပြည်နယ်အတွင်း (ဥပမာ- ဖာပွန်၊ ကော့ကရိတ်၊ မြဝတီ တစ်ဝိုက်) နှင့် မွန်ပြည်နယ်၊ ပဲခူးတိုင်း နယ်စပ်များတွင် စစ်ကောင်စီတပ်များနှင့် ပြင်းထန်သော စစ်ပွဲများကို ဆက်လက်ဆင်နွှဲလျက်ရှိပြီး ကရင်အမျိုးသားတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်နှင့် ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ရရှိရေးအတွက် ယနေ့တိုင် တိုက်ပွဲဝင်နေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Janes2024">"Insnsc: Karen National Union operations and political update". (2024). ''Jane's Defence Weekly''.</ref> == ဘာသာရေး == [[ကရင်လူမျိုး]] အများစုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] သို့မဟုတ် ရိုးရာနတ် ကိုးကွယ်မှုကို ယုံကြည်ကြသည်။ [[ပိုးကရင်]] အများစုသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ပိုမို ကိုးကွယ်ကြပြီး [[စကောကရင်]] လူမျိုးများတွင်မူ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ရိုးရာနတ် ကိုးကွယ်မှုအပြင် ခရစ်ယာန်ဘာသာ ကိုးကွယ်သူများကိုပါ အများအပြား တွေ့ရှိရသည်။ ကရင်လူမျိုး စုစုပေါင်း၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ ထို့ပြင် [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] ကိုးကွယ်သည့် ကရင်မွတ်စလင် (အများအားဖြင့် ကရင်အမျိုးသမီးများနှင့် အိန္ဒိယနွယ်ဖွား မွတ်စလင်များ ထိမ်းမြားလက်ထပ်ရာမှ ဆင်းသက်လာသူများ) အနည်းငယ်လည်း ရှိကြသည်။<ref name="kbddf">{{cite web|title=The Karen People|website=Karen Culture and Social Support Foundation|url=https://kcssf.org.au/about-us/the-karen-people/|access-date=28 November 2018|date=20 December 2015|archive-date=13 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240313005747/https://kcssf.org.au/about-us/the-karen-people/}}</ref><ref name="Keenan">{{cite journal|last=Keenan|first=Paul|url=http://burmalibrary.org/docskaren/Karen%20Heritage%20Web/pdf/Faith.pdf |title=Faith at a Crossroads; Religions and Beliefs of the Karen People of Burma|journal=Karen Heritage|volume= 1|issue=1}}</ref><ref name="auto">{{Cite web|url=https://minorityrights.org/minorities/karen/|title=Karen|date=19 June 2015|website=Minority Rights Group}}</ref><ref>{{Cite web |title=Religion |url=https://mnkaren.org/history-culture/karen-culture/religion/ |access-date=2026-02-08 |website=Karen Organization of Minnesota |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == === ဘာသာစကား === [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] ဘာသာစကားများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]] ၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] တွင် ပါဝင်သော သီးခြား ကရင်နွယ်ဝင် ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="manson2003">Manson, Ken (2003). "Karenic Language Relationships". ''Linguistics of the Tibeto-Burman Area'', 26(1), 69-72.</ref> ကရင်ဘာသာစကား၏ ထူးခြားချက်မှာ အခြား တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား အများစုကဲ့သို့ "ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ" (SOV) ပုံစံမဟုတ်ဘဲ "ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ" (SVO) ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ စနစ်ကို အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းမှာ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|တိုင်-ကဒိုင်]] ဘာသာစကားများနှင့် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Matisoff1991">Matisoff, James A. (1991). "Sino-Tibetan Linguistics: Present State and Future Prospects". ''Annual Review of Anthropology'', 20, 469-498.</ref> ကရင်နွယ်ဝင် ဘာသာစကားခွဲပေါင်း အများအပြား ရှိသည့်အနက် အဓိက ပြောဆိုသူ အများဆုံး ဘာသာစကား (၂) မျိုးရှိသည်။[[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]] (S'gaw Karen)ကို မြန်မာနိုင်ငံ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ ပဲခူးတောင်ငူနှင့် ကရင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းတို့တွင် အဓိက ပြောဆိုကြပြီး [[ပိုးကရင်ဘာသာစကား|ပိုးကရင်]](Pwo Karen)ကို အရှေ့ပိုးကရင် နှင့် အနောက်ပိုးကရင် ဟူ၍ ကွဲပြားပြီး ကရင်ပြည်နယ်၊ မွန်ပြည်နယ်နှင့် ဧရာဝတီတိုင်းတို့တွင် ပြောဆိုကြသည်။ထို့ပြင် [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား (ကရင်နီ)]]၊ [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း (ပဒေါင်)]] နှင့် ကယော ဘာသာစကားတို့သည်လည်း ဘာသာဗေဒအရ ကရင်နွယ်ဝင် ဘာသာစကားများအဖြစ် ပါဝင်ကြသည်။<ref name="ethnologue-karenic">{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/subgroups/karenic/|title=Karenic Language Family|website=Ethnologue|access-date=29 July 2026}}</ref> === စာပေ === ကရင်လူမျိုးများတွင် မတူညီသော ခေတ်ကာလနှင့် ဘာသာရေး၊ လူမှုအဖွဲ့အစည်းအလိုက် သုံးစွဲခဲ့ကြသော စာပေနှင့် အက္ခရာစနစ် အများအပြား ရှိသည်။ ==== ၁။ ဗမာ-ကရင် အက္ခရာစနစ် (ခရစ်ယာန် စာပေ) ==== ၁၈၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အမေရိကန် နှစ်ခြင်း ခရစ်ယာန် သာသနာပြု [[ဂျွန်နသန် ဝေဒ]] (Jonathan Wade) နှင့် အဖွဲ့သည် ကရင်ခေါင်းဆောင် [[စောသာဖြူ]] တို့၏ ကူညီမှုဖြင့် [[မြန်မာအက္ခရာ]] ကို အခြေခံ၍ စကောကရင် နှင့် ပိုးကရင် စာပေကို စနစ်တကျ တီထွင်ဖန်တီးခဲ့သည်။<ref name="wade1849">Wade, Jonathan (1849). ''A Vocabulary of the Sgau Karen Language''. Baptist Mission Press.</ref> ဤစာပေစနစ်တွင် ဗမာအက္ခရာ အများစုကို အသုံးပြုထားသော်လည်း ကရင်ဘာသာစကား၏ သီးခြား အသံနိမ့်မြင့်များ (Tones) ကို ဖော်ပြရန်အတွက် သင်္ကေတ အသစ်များကို ထည့်သွင်း တီထွင်ထားသည်။ ==== ၂။ ကြက်ယက်စာပေ (မွန်-ကရင် အက္ခရာ) ==== ကြက်ယက်စာပေ (သို့မဟုတ်) ရိုးရာမွန်နွယ် ကရင်စာပေသည် ၁၈ ရာစုနှင့် ၁၉ ရာစုများကတည်းက ပိုးကရင် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များအကြား ထွန်းကားခဲ့သော စာပေစနစ် ဖြစ်သည်။ [[မွန်အက္ခရာ]] ကို အခြေခံ၍ ရေးသားထားပြီး ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် ပေစာများဖြင့် ရေးကူးကာ ဘာသာရေး၊ ဆေးကျမ်းနှင့် ရိုးရာ နှုတ်ရာဇဝင်များကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="cheesman2002">Cheesman, Ashley (2002). "Seeing Karen Languages in Writing". ''SOAS Bulletin of Burma Research'', 1(1), 12-25.</ref> ==== ၃။ လိက်ဆန်ကၠိ (လဲ့ဆန်းကြဲ) စာပေ ==== "လိက်ဆန်ကၠိ" (သို့မဟုတ်) "လဲ့ဆန်းကြဲ" သည် ၁၉ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ဘုန်းတော်ကြီး ကျောင်းသုံး ပိုးကရင် ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေ ဖြစ်သည်။ မွန်-မြန်မာ အက္ခရာများထက် ဝိုင်းစက်သော ပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ စာပေများကို သင်ကြားရန်အတွက် အဓိက သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ==== ၄။ လဲ့ကဲ စာပေ ==== လဲ့ကဲ (Leke) စာပေသည် ၁၈၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော လဲ့ကဲ ဘာသာရေးဂိုဏ်းဝင်များ (တွဲဒူး/ပိုးကရင်များ) အဓိက အသုံးပြုသည့် သီးခြား စာပေစနစ် ဖြစ်သည်။ ယင်းစာပေသည် ဗမာ သို့မဟုတ် မွန် အက္ခရာများနှင့် မတူဘဲ သီးသန့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော သင်္ကေတများဖြင့် တီထွင်ထားခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ကရင်ရိုးရာ ယုံကြည်မှုနှင့် ကဗျာလင်္ကာများကို မှတ်တမ်းတင်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။<ref name="stern1968">Stern, Theodore (1968). "A Karen Christian Culture Medium". ''Southwestern Journal of Anthropology'', 24(4), 346-370.</ref> == လူမျိုးစုများ == ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသော ကရင်လူမျိုး (၁၁) မျိုးရှိသည်။<ref name="pyithu">{{Cite web |title=တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးနှင့်ပတ်သက်၍ မည်သည့်အစိုးရလက်ထက်တွင် စာရင်းပြုစုပြီး ရရှိလာခဲ့သည်နှင့် စပ်လျဉ်းသည့်မေးခွန်း |url=https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 |accessdate=3 February 2020 |archivedate=3 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200203155307/https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 }}</ref><ref>{{cite news|last=Gamanii|title=135: Counting Races in Burma|url=http://www.shanland.org/index.php?option=com_content&view=article&id=4965:135-counting-races-in-burma&catid=115:opinions&Itemid=308|accessdate=26 August 2013|newspaper=Shan Herald|date=25 September 2012|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20140509103524/http://www.shanland.org/index.php?option=com_content&view=article&id=4965:135-counting-races-in-burma&catid=115:opinions&Itemid=308|archivedate=9 May 2014|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite web |title=Composition of the Different Ethnic Groups |url=http://www.embassyofmyanmar.be/ABOUT/ethnicgroups.htm |accessdate=3 February 2020 |archivedate=10 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200410075744/https://www.embassyofmyanmar.be/ABOUT/ethnicgroups.htm }}</ref> :၁။ [[ကရင်လူမျိုး]] :၂။ [[စကောကရင်လူမျိုး]] :၃။ [[ပိုးကရင်လူမျိုး]] :၄။ [[ပလေကီးလူမျိုး]] (ပလေချီး) :၅။ [[ဘွဲလူမျိုး]] :၆။ [[တလှေပွာလူမျိုး]] (တလှေပွား) :၇။ [[မောနေပွားလူမျိုး]] :၈။ [[မိုးပွလူမျိုး]] (မိုးပွား) :၉။ [[ပကူးလူမျိုး]] :၁၀။[[ကရင်ဖြူလူမျိုး]] (ဂေဘားကရင်) :၁၁။[[မွန်ကရင်လူမျိုး]] (စာဖြူ) ကရင်လူမျိုးတွင် စကောကရင် နှင့် ပိုးကရင် ဟူ၍ အဓိကလူမျိုးစုကြီး ၂ စုရှိသည်။ ထိုလူမျိုးစုကြီး ၂ စုမှာ ဓလေ့စရိုက် နှင့် အသုံးပြုသော ဘာသာစကားတွင် ကွဲပြားခြားနားမှုများရှိသည်။ ကရင်မျိုးနွယ်စုတွင် အဓိကမျိုးနွယ်စုဖြစ်သော ပိုးကရင် (အရှေ့ပိုး နှင့် အနောက်ပိုးကရင်) နှင့် စကောကရင်သာမက ပကူးကရင်၊ ဘွဲကရင်၊ ဂေခိုကရင်၊ ဂေဘားကရင်၊ မောနေပွားကရင်၊ ကရင်ဖြူ၊ ထူးကလိဘောင်ကရင်၊ တလှေပွာကရင်၊ ပလေကီးကရင် စသည့်မျိုးနွယ်စုများသည်လည်း ကရင်လူမျိုးစုအုပ်စုဝင်ထဲတွင်ပါဝင်သည်။ စကောကရင်လူမျိုးများသည် ယောက်ျားလေးများ၏ အမည်ရှေ့တွင် "စော" တပ်၍ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြပြီး မိန်းကလေးအမည်ရှေ့တွင် "နော်" တပ်၍ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြသည်။ ပိုးကရင်လူမျိုးအနက် အရှေ့ပိုးကရင်များ၏ အမည်ရှေ့တွင် အမျိုးသားဆိုပါက "စော" နှင့် "မန်း" ထည့်၍ အမျိုးသမီး အမည်ရှေ့တွင် "နန်း" တပ်၍ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြသည်။ အနောက်ပိုးကရင်များ၏ အမည်ရှေ့တွင်မူ အသက်အလိုက် အမျိုးသားဆိုပါက "စ" နှင့် "မန်း" ထည့်၍ ခေါ်ပြီး အမျိုးသမီး အမည်ရှေ့တွင် "နန့်" တပ်၍ ခေါ်‌လေ့ရှိကြသည်။ == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ== ကရင်လူမျိုးများ ၏ မျိုးရိုးဗီဇ နှင့် ပတ်သက်၍ အရှေ့တောင်အာရှနှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနပညာရှင်များက မိခင်မှဆင်းသက်သော မျိုးရိုးဗီဇ (mtDNA) နှင့် ဖခင်မှဆင်းသက်သော မျိုးရိုးဗီဇ (Y-chromosome DNA) များကို လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Kutanan2020">Kutanan, W., et al. (2020). "Genetic structure of Karenic-speaking populations in Thailand". ''Human Biology'', 92(3), 145-162.</ref> <Image src="image_agent_tag_7339025696537556606" alt="အရှေ့တောင်အာရှရှိ လူမျိုးစုများ၏ မိုတိုကွန်ဒရီးယား မျိုးရိုးဗီဇ ပျံ့နှံ့ပုံ မြေပုံ" caption="အရှေ့တောင်အာရှ လူမျိုးစုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ပျံ့နှံ့ပုံ လေ့လာချက်" /> မိခင်မှဆင်းသက်သော မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာချက်များအရ ကရင်လူမျိုးများထံတွင် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ မြောက်ပိုင်းတွင် အဓိကတွေ့ရလေ့ရှိသော Haplogroups များ (ဥပမာ- A, B, F, M7, D4) ပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Kloss2014">Kloss-Brandstätter, A., et al. (2014). "Mitochondrial DNA diversity of Northeast Asian and Southeast Asian populations". ''Annals of Human Genetics'', 78(2), 115-128.</ref> ၎င်းအချက်သည် သမိုင်းပညာရှင်များ ပြောဆိုသည့် ကရင်လူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် [[တိဗက်]] သို့မဟုတ် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် တောင်ဘက် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] နယ်စပ်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်ဆိုသည့် အယူအဆကို မျိုးရိုးဗီဇအရ ထောက်ခံလျက်ရှိသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်စပ်ရှိ ကရင်လူမျိုးစုများကို လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့သည် အနီးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|တိုင်-ကဒိုင်]] ပြောဆိုသည့် လူမျိုးများ (ဥပမာ - ထိုင်း၊ ရှမ်း) သို့မဟုတ် [[အော်စထရိုအေးရှီးယား ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] ပြောဆိုသည့် လူမျိုးများနှင့် ယှဉ်လျှင် သီးခြားနီးပါး မျိုးရိုးဗီဇ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရသည်။<ref name="Lissett2018">Lissett, L., et al. (2018). "High genetic differentiation among Karen populations in Northern Thailand". ''Journal of Human Genetics'', 63(7), 811-820.</ref> ကရင်လူမျိုးများသည် တောင်ကုန်းတောင်တန်း ထူထပ်သော ဒေသများတွင် သီးခြားနေထိုင်ခဲ့ကြခြင်းနှင့် လူမျိုးစုအတွင်း၌သာ အိမ်ထောင်ပြုလေ့ရှိသည့် အလေ့အထ တို့ကြောင့် မျိုးရိုးဗီဇ ကွဲပြားမှု မြင့်မားစွာ ကျန်ရှိနေခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ Y-Chromosome (ဖခင်နွယ်) လေ့လာချက်များတွင် ကရင်အမျိုးသားများထံမှ [[အရှေ့အာရှ]] နွယ်ဝင် Haplogroup O (အထူးသဖြင့် O2a2b နှင့် O1b1a1) များကို အများဆုံး တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းသည် [[တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] နွယ်ဝင် လူမျိုးများ၏ ဖခင်နွယ် မျိုးရိုးဗီဇနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။<ref name="Brunelli2017">Brunelli, A., et al. (2017). "Y-chromosomal diversity in Sino-Tibetan populations of Mainland Southeast Asia". ''Gene'', 628, 201-210.</ref> သို့သော်လည်း ဒေသအလိုက် ကရင်လူမျိုးစုအသီးသီးအကြား မိခင်နွယ် (mtDNA) စုံလင်မှုသည် ဖခင်နွယ်ထက် ပိုမိုမြင့်မားသည်ကို တွေ့ရပြီး၊ ၎င်းမှာ သမိုင်းတစ်လျှောက် ဒေသခံ မွန်-ခမာ မျိုးနွယ်စုဝင် အမျိုးသမီးများနှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်မှုများ အနည်းငယ် ရှိခဲ့သည်ကို ညွှန်းဆိုနေသည်။ [[စကောကရင်]] နှင့် [[ပိုးကရင်]] မျိုးနွယ်စုကြီး (၂) ခုအကြား မျိုးရိုးဗီဇ နှိုင်းယှဉ်ချက်များအရ ၎င်းတို့နှစ်ခုလုံးသည် တူညီသော ဘိုးဘေး အရင်းအမြစ်မှ ဆင်းသက်လာကြသော်လည်း၊ ပိုးကရင်များသည် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] နှင့် [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]] လူမျိုးများနှင့် ပထဝီဝင်အရ ထိစပ်မှုပိုများခဲ့သဖြင့် မွန်-ခမာ မျိုးရိုးဗီဇ အနည်းငယ် ပိုမိုရောနှောပါဝင်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2020" /> == ယဉ်ကျေးမှု == {{main|ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့}} "ဒေါကလု" ခေါ် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (Karen National Association - KNA) သည် မြန်မာနိုင်ငံရေး အစည်းအရုံးများ မပေါ်ပေါက်မီ ၁၈၈၁ ခုနှစ်ကစ၍ [[သံပြာ၊ တီ၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာတီသံပြာ]]၊ ဦးလူနီ (ဆစ်ဒနီလူနီ၏ဖခင်)၊ ဒေါက်တာမြတ်စံ၊ ဦးစံလုံးနှင့် အခြားသော ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီးများက တည်ထောင်ခဲ့သော အစည်းအရုံးကြီးဖြစ်သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref> ဒေါက်တာတီသံပြာ (M.A.D.D.) သည် "ဒေါကလု" ၏ ပထမဦးဆုံး ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်၍ စောဘမောင် (Bar-at-Law) သည် အင်္ဂလိပ်များ မြန်မာပြည်မှ ဆုတ်ခွာသွားသည်အထိ နောက်ဆုံး ဥက္ကဋ္ဌတစ်ဦး ဖြစ်၏။<ref name="SanCrombie1919">San C. Po, Dr. (1919). ''Burma and the Karens''. London: Elliott Stock.</ref> ==== ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့ ပေါ်ပေါက်လာပုံ ==== ကရင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီးများသည် ကရင်အမျိုးသားနေ့ကို တင်သွင်းတောင်းဆိုရာ အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီအစိုးရက လက်ခံခွင့်ပြုခြင်းမရှိဘဲ အဆိုပါနေ့အစား အခြားနေ့တစ်နေ့ကို ဆက်လက်ထပ်မံတင်သွင်းပါရန် ပြန်လည်အဆိုပြုခဲ့သည်။ ကရင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီးများက သမိုင်းဝင်နေ့အတွက် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခဲ့ကြရာတွင် "ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့" ကို တောင်းဆိုတင်သွင်းရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။<ref name="Khrueathong2021">Khrueathong, S. (2021). "The Invention of Karen New Year and National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies'', 52(2), 210–228.</ref> ထိုအချိန်၌ ကရင်အမျိုးသားတို့သည် နှစ်သစ်ကူးနှင့်ပတ်သက်၍ ကျင်းပခဲ့ကြသောနေ့၊ ရက်၊ လများသည် ဒေသတစ်ခုနှင့်တစ်ခု တူညီမှုမရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် နေထိုင်သော ကရင်အမျိုးသားအချို့သည် တောင်ယာလုပ်ငန်း ပြီးဆုံးလျှင် ရိုးရာအရိုးကောက်ပွဲများ ကျင်းပပြုလုပ်ကြ၏။ ၎င်းနောက်တွင် ဆက်လက်၍ နှစ်သစ်ကူးပွဲကို ကျင်းပကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ကရင်လူမျိုးတို့မှာ ဗမာယဉ်ကျေးမှုလွှမ်းမိုးမှုနှင့်အတူ သင်္ကြန်ကျပြီးနောက် နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့ကို နှစ်သစ်ကူးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ လဲကယ်ဘာသာဝင် ကရင်တို့မှာမူ သီတင်းကျွတ်လအတွင်း စနေနေ့ တစ်ရက်ရက်တွင်လည်းကောင်း၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် ကရင်များက ကမ္ဘာ့နှစ်ဆန်းတစ်ရက်ဖြစ်သော ဇန်နဝါရီလ တစ်ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း၊ မေတ္တာဗြဟ္မစိုရ်အသင်းဝင်ကရင်များနှင့် ယိုးဒယားနိုင်ငံရှိ အချို့သောကရင်များသည် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို တပို့တွဲလဆန်း တစ်ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ကရင်များနှင့် ယိုးဒယားနိုင်ငံဘက်မှ နေထိုင်သော ကရင်အချို့တို့သည်လည်း ပြာသိုလဆန်း တစ်ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ကို အသီးသီးကျင်းပကြသည်။<ref name="MahnLinn2013">မန်းလင်းမြတ်ကျော်။ (၂၀၁၃)။ ''ကရင့်ရိုးရာ သုတပဒေသာ''။ ရန်ကုန်။</ref> ထို့ကြောင့်ပင် သမိုင်းဝင်နေ့တစ်နေ့ရရှိရန် ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့အဖြစ် တင်သွင်းရာ၌ ပထမဦးစွာ အောက်လွှတ်တော်မှ စတင်တင်သွင်းရမည်ဖြစ်၍ ကရင်အမတ် ၁၅ ဦး၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သော စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်းသည် နေ့ရက်သတ်မှတ်ရေးအတွက် တာဝန်ယူရ၏။ ထိုအခါ စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်းသည် တောင်ငူမြို့ရှိ ကရင်သက်ကြီး ဝါရင့်သူအချို့ကို ခေါ်ယူဆွေးနွေးခဲ့ပြီး သရာမိုးလိုအား ဆက်လက်တာဝန် လွှဲအပ်ခဲ့ကြသည်။ သရာမိုးလိုသည် ကရင်အမျိုးသားတို့၏ ခုနှစ် သက္ကရာဇ်သည် နှစ်ပေါင်းမည်မျှရှိကြောင်းနှင့် ကရင်အမျိုးသားတို့၏ နှစ်သစ်ကူးနေ့သည် မည်သည့်နေ့၊ လတွင် ဖြစ်ကြောင်းဟူသော အချက်နှစ်ချက်အပေါ် မူတည်၍ ရှာဖွေသုတေသန လုပ်ခဲ့ပြီးနောက် ပြန်လည်တင်ပြခဲ့သည်။<ref name="MahnLinn2013"/> ==== ကရင်သက္ကရာဇ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု ==== အရှေ့တိုင်းသမိုင်းသုတေသီကြီးနှစ်ဦးဖြစ်သော ဂျီ၊အိပ်ခ်ျ၊လုစ် (G.H.Luce) နှင့် ဂျီ၊အီး၊ဟာဗီ (G.E.Harvey) တို့၏ မှတ်တမ်းပြုချက်များအရ လည်းကောင်း၊ အမျိုးသားပညာဝန် ဦးဖိုးကျား ရေးသားသော မြန်မာရာဇဝင်အရ လည်းကောင်း၊ ကရင်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်မှာ [[ဘီစီ]] ၇၃၉ ခုနှစ်ကဖြစ်ကြောင်း သိရှိရပေသည်။ သို့ဖြစ်၍ သရာမိုးလိုက ကရင်သက္ကရာဇ်ကို ကရင်လူမျိုးတို့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည့် ထိုခုနှစ်မှအစပြု၍ ရေတွက်ရန် အဆိုပြုခဲ့၏။ ယင်းအဆိုပြုချက်ကို [[အေဒီ]] ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် တင်သွင်းခဲ့ရာ ကရင်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည့် ဘီစီ ၇၃၉ ခုနှစ်မှစ၍ ရေတွက်သော် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင့်ခြောက်ရာကျော်ရှိခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။<ref name="Luce1959">Luce, G. H. (1959). "Old Kyaukse and the Coming of the Burmans". ''Journal of the Burma Research Society''.</ref><ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma''. London: Longmans.</ref> တောင်ငူမြို့ရှိ သက်ကြီးဝါကြီးသူများ၏ သဘောတူညီ သတ်မှတ်လိုက်သည့် နေ့ရက် "သလေး လဆန်း ၁ ရက်" (ပြာသိုလဆန်း ၁ ရက်) ကို ဥပဒေပြုအောက်လွှတ်တော်တွင် တင်သွင်းသည့်အဆို (Bill) ကို စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်း လက်မှတ်ရေးထိုးကာ အောက်လွှတ်တော်အစည်းအဝေးတွင် တင်သွင်းခဲ့၏။ ၁၉ court ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သော ဥပဒေပြုအောက်လွှတ်တော် အစည်းအဝေး မှတ်တမ်းတင်ချက်အရ (Presented) ဟူ၍ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="BurmaAssembly1937">''Proceedings of the Burma Legislative Council''. (1937). Vol. I, Rangoon: Government Printing.</ref> ယင်းကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ ဒေါကလုဥက္ကဋ္ဌ အထက်လွှတ်တော်အမတ် ဆရာစံဘော်က ဆက်လက်ဦးဆောင်၍ ဝန်ကြီးစောဖေသာနှင့် ညှိနှိုင်းပြီး ဒေါက်တာဘမော် အစိုးရအဖွဲ့သို့တင်ပြ၍ အစိုးရအဖွဲ့၏ သဘောတူညီချက်အရ (Cabinet Executive Power) ဖြင့် ဘုရင်ခံထံသို့ တင်ပြနိုင်၍ ဘုရင်ခံ၏ သဘောတူညီချက်ကြောင့် အစိုးရရုံးများနှင့် လွှဲပြောင်းနိုင်သည့် စာချုပ်စာတမ်း အက်ဥပဒေ (Negotiable Instruments Act) အရ အစိုးရအသိအမှတ်ပြု ရုံးပိတ်ရက်အဖြစ် ရရှိခဲ့သည်။<ref name="BurmaAssembly1937"/> အစိုးရ၏ ပထမဦးဆုံး အသိအမှတ်ပြု ရုံးပိတ်ရက်မှာ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက် (၁၂၉၉ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလဆန်း ၁ ရက်) နေ့ဖြစ်ပြီး ၎င်းနေ့တွင် ဝတ်လုံတော်ရ ဆစ်ဒနီလူနီက အသံလွှင့်မိန့်ခွန်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ပေါ်ထွက်လာသည့် "သာ့ပွာဖိုးလင်းတေး" ပြုစုရေးဆွဲသည့် ကရင်အမျိုးသားပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်ပြည့်မြောက်၍ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သည့် ကရင်နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်တွင် ကရင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီး ၅ ဦး ဖြစ်ကြသော စောစံစီဖိုး၊ မန်းရွှေဘ၊ မန်းလှဖေ၊ စောဆစ်ဒနီလူနီနှင့် စောဖေသာတို့က ဩဝါဒသဝဏ်လွှာ ပေးပို့ခဲ့သည်။<ref name="MahnLinn2013"/> === ကရင်အမျိုးသားနေ့ === ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၃) ရက်နေ့တွင် KNU ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ဖဆပလ အစိုးရထံ ကရင်ပြည်ပြန်ပေးဖို့ရန် စာရေးတောင်းဆိုခဲ့သည်။ စာကို တစ်လအတွင်း ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃) ရက်နေ့နောက်ဆုံးထားပြီး ဖဆပလ အစိုးရမှ KNU ထံ အကြောင်းပြန်ရန်၊ ပြန်စာမရရှိပါက (သို့မဟုတ်) ကရင်ပြည်ပြန်ပေးဖို့ရန် ငြင်းဆိုပါက ကရင်အမျိုးသားများ ခြေတစ်လှမ်း တက်လှမ်းမည်ဟု ပါရှိသည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> ကရင်ပြည်တောင်းဆိုစာ ပိုမိုလေးနက်စေရန် ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၁) ရက်နေ့၌ မြန်မာတစ်ပြည်လုံးရှိ ကရင်အမျိုးသားများအားလုံး ကရင်ပြည်လိုလားကြောင်း မြို့ပေါ်တက်၍ ကရင်လူထုဆန္ဒပြပွဲ ကျင်းပရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းဆုံးဖြတ်ချက်အတိုင်း ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၁) ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်တစ်ပြည်လုံးရှိ ကရင်အမျိုးသားများ မြို့ပေါ်တက်၍ ကရင်ပြည်လိုလားကြောင်း ကရင်လူထုဆန္ဒပြပွဲ ကျင်းပလေသည်။ အောက်မြန်မာပြည် ကရင်အများစုရှိရာ ဒေသများတွင်သာမက မြောက်ဘက်မြစ်ကြီးနားမှ တောင်ဘက် မြိတ်မြို့အထိ၊ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် နမ့်ခမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ လားရှိုး၊ တောင်ကြီး၊ ကျိုင်းတုံ၊ မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် မိထ္ထီလာ၊ ချောက်၊ ရေနံချောင်း စသည်ဖြင့် တစ်ပြည်လုံးတွင် ဆန္ဒပြကြသည်။ ဖဆပလ မှလည်း ခြိမ်းခြောက်နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်းကို အမျိုးမျိုးပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်း အမျိုးမျိုးကြားမှ ကရင်တစ်မျိုးသားလုံး ၂ ရက်၊ ၃ ရက် ခရီးများချီတက်၍ ဆန္ဒပြရာ ကရင်အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးပေါင်း (၄) သိန်းကျော် အသံတိတ် ဆန္ဒပြ၍ ထိုနေ့ရက်အထိ မြန်မာပြည်သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံး ဆန္ဒပြပွဲဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="Smith1991"/><ref name="MahnLinn2013"/> ကရင်အမျိုးသားများသည် ကြွေးကြော်သံ (၄) ချက်ဖြင့် ချီတက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ === ကရင်အမျိုးသားအလံတော် === {{main|ကရင်အမျိုးသားအလံတော်}} [[File:Karen National Union Flag.png|thumb|ကရင်အမျိုးသားအလံတော်]] ၁၉၃၆ ခုနှစ် [[ဒေါက်တာဘမော်]]၏ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရလက်ထက်တွင် ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ကြီး၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ လွှတ်တော်အတွင်းရှိ ကရင်အမတ်များသည် # ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့ # ကရင်အမျိုးသားသီချင်း # ကရင်အမျိုးသားအလံတော် စသည်တို့ကို တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name="Callahan2003">Callahan, Mary P. (2003). ''Making Enemies: War and State Building in Burma''. Cornell University Press.</ref> ဤတောင်းဆိုချက်များရရှိသောအခါ ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ကြီးသည် ကရင်ခေါင်းဆောင်များနှင့် ကရင်အမျိုးသားများထံ “ကရင်အမျိုးသားအလံ” ပုံစံများရေးဆွဲ၍ တင်ပို့ကြရန် မေတ္တာရပ်ခံခဲ့သည်။ ရောက်ရှိလာသော ကရင်အလံပုံစံ တစ်ရာအနက်မှ မန်းဘခင် (ဝန်ကြီးဟောင်း) ရေးဆွဲသောအလံပုံစံကို အတည်ပြု ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ အနီရောင်၊ အဖြူရောင်၊ အပြာရောင် သုံးရောင်ခြယ်ပေါ်တွင် တက်သစ်စနေဝန်းနှင့် ဖားစည်ပါရှိသော အလံသည် ကရင်အမျိုးသားအလံပင် ဖြစ်သည်။ ကရင်အမျိုးသားများသည် [[ကရင်အမျိုးသားအလံတော်]]ကို လူထုအစည်းအဝေးပွဲများနှင့် ကရင်အမျိုးသားနှစ်သစ်ကူးနေ့ အခမ်းအနားများတွင် ပြည်ထောင်စုအလံတော်နှင့် ယှဉ်တွဲ၍ စိုက်ထူကြသည်။<ref name="MahnLinn2013"/> === ကရင်အမျိုးသားသီချင်း === ကရင်အမျိုးသားသီချင်းကို စောစံဘ နှင့် စောသာအေးကြီးတို့က ရေးသားတင်ပြရာ ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်မှ အတည်ပြုလက်ခံသဖြင့် ကရင်အမျိုးသားသီချင်းဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာ၏။ သီချင်းကို ကရင်အမျိုးသားဆိုင်ရာအခမ်းအနားများ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဓလေ့ထုံးစံပွဲ အခမ်းအနားများတွင် အဖွင့်သီချင်းနှင့် အမျိုးသားအလံတော်အလေးပြုရန် အမြတ်တနိုး တန်ဖိုးထား သီဆိုလေ့ရှိသည်။<ref name="MahnLinn2013"/> === စာပေနှင့် ဘာသာစကား === ရှေးယခင်က လိတ်ဆန်ဝှေ့ (ကြက်ယက်စာ) များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါ ထိုစာများကို တတ်မြောက်သူများ မရှိတော့ပေ။ မှတ်တမ်းများအရသာ သိရှိနိုင်တော့သည်။ အချို့ကို ပေစာများအဖြစ် စာကြည့်တိုက်အချို့တို့တွင် အလွန်နည်းပါးသော အရေအတွက်ဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ယခုအခါတွင် အသုံးပြုနေသော စာ‌ပေများမှာ [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်စာပေ]] (ဒေါက်တာဝိတ် - ၁၈၃၀ တွင် တီထွင်ခဲ့သည်။)၊ [[အနောက်ပိုးကရင်ဘာသာစကား|အနောက်ပိုးကရင်စာပေ]] (ဖူဆရာဘရိတ်တန် - ၁၈၄၀ လောက်တွင် တီထွင်ခဲ့သည်။)၊ [[အရှေ့ပိုးကရင်ဘာသာစကား|အရှေ့ပိုးကရင်စာပေ]] တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သုံးနှုန်းသော ဘာသာစကားများသည် နေရာဒေသကိုလိုက်၍ ခြားနားမှုရှိသည်။<ref name="EncyBurma">''မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း''။ (၁၉၅၄)။ အတွဲ-၁၊ စာ-၉၆။ ရန်ကုန်: စာပေဗိမာန်။</ref> == နေထိုင်ရာ ဒေသများနှင့် လူဦးရေ ပြန့်နှံ့မှု == ကရင်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့ဘက် တောင်တန်းဒေသများမှသည် အောက်မြန်မာပြည် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသအထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ နေထိုင်ရာ ပထဝီဝင်ဒေသများကို အဓိက ပိုင်းခြားနိုင်သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref> [[ကရင်ပြည်နယ်]] (ယခင် သံလွင်ခရိုင်) သည် ကရင်လူမျိုးများ၏ အဓိက ဇာတိချက်ကြွေ ရိုးရာအခြေစိုက်ရာ ဒေသဖြစ်သည်။ [[ဘားအံမြို့]]၊ [[ကော့ကရိတ်မြို့]]၊ [[မြဝတီမြို့]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့]]၊ [[ဖာပွန်မြို့]]၊ [[သံတောင်ကြီးမြို့]] နှင့် [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့]] စသည့် မြို့နယ်များတွင် စကောကရင်၊ အရှေ့ပိုးကရင် နှင့် ဘွဲ၊ ပလေချီ စသည့် ကရင်မျိုးနွယ်စုများ ထူထပ်စွာ နေထိုင်ကြသည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကရင်လူဦးရေ အများဆုံး ပျံ့နှံ့နေထိုင်သည့် ဒေသတစ်ခုမှာ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် [[ပုသိမ်မြို့|ပုသိမ်]]၊ [[မြောင်းမြမြို့|မြောင်းမြ]]၊ [[အိမ်မဲမြို့|အိမ်မဲ]]၊ [[ဝါးခယ်မမြို့|ဝါးခယ်မ]]၊ [[ဖျာပုံမြို့|ဖျာပုံ]]၊ [[မအူပင်မြို့|မအူပင်]]၊ [[ကျုံပျော်မြို့|ကျုံပျော်]]၊ [[ဟင်္သာတမြို့|ဟင်္သာတ]] နှင့် [[ဓနုဖြူမြို့|ဓနုဖြူ]] စသည့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ် မြို့နယ်များတွင် "အနောက်ပိုးကရင်" နှင့် "စကောကရင်" လူမျိုးများသည် ဗမာလူမျိုးများနှင့်အတူ ရောနှော၍ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ကာ အကြီးအကျယ် အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။<ref name="EncyBurma">''မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း''။ (၁၉၅၄)။ အတွဲ-၁၊ စာ-၉၆။ ရန်ကုန်: စာပေဗိမာန်။</ref> [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] အတွင်းရှိ ပဲခူးရိုးမ တောင်ခြေတစ်လျှောက်နှင့် စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်း ဒေသများတွင်လည်း ကရင်လူမျိုးများစွာ နေထိုင်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် [[တောင်ငူမြို့|တောင်ငူ]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့|ရေတာရှည်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့|ကျောက်ကြီး]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့|ညောင်လေးပင်]]၊ [[ရွှေကျင်မြို့|ရွှေကျင်]]၊ [[ထန်းတပင်မြို့ (တောင်ငူ)|ထန်းတပင်]] နှင့် ပြည်၊ သာယာဝတီ စသည့် မြို့နယ်များ၏ ကျေးလက်ဒေသများတွင် ကရင်ရွာများစွာ ရှိသည်။ တောင်ငူတောင်တန်းဒေသတွင် ပကူးကရင်၊ ကရင်ဖြူ (ဂေဘား) စသည့် မျိုးနွယ်စုများ အခြေစိုက်သည်။<ref name="Marshall1922"/> မြန်မာနိုင်ငံ တောင်ဘက်ပိုင်း ကမ်းရိုးတန်းဒေသများဖြစ်ကြသော။[[မွန်ပြည်နယ်]]တွင် [[သထုံမြို့|သထုံ]]၊ [[ဘီလင်းမြို့|ဘီလင်း]]၊ [[ကျိုက်ထိုမြို့|ကျိုက်ထို]]၊ [[မုဒုံမြို့|မုဒုံ]]နှင့် [[ရေးမြို့|ရေးမြို့နယ်]]များတွင် မွန်လူမျိုးများနှင့်အတူ ပိုးကရင် (အရှေ့ပိုး) နှင့် စကောကရင်များ နေထိုင်ကြသည်။ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]တွင် [[ထားဝယ်မြို့|ထားဝယ်]]၊ [[မြိတ်မြို့|မြိတ်]]၊ [[ဘုတ်ပြင်းမြို့|ဘုတ်ပြင်း]] နှင့် [[ကော့သောင်းမြို့|ကော့သောင်း]] ခရိုင်များ၏ တောင်တန်းလျှိုမြောင်များနှင့် မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် စကောကရင်မျိုးနွယ်စုများ ရှေးယခင်ကတည်းက ရွာတည်၍ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="SanCrombie1919">San C. Po, Dr. (1919). ''Burma and the Karens''. London: Elliott Stock.</ref> [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] အတွင်းရှိ [[အင်းစိန်မြို့နယ်|အင်းစိန်]]၊ [[မှော်ဘီမြို့နယ်|မှော်ဘီ]]၊ [[တိုက်ကြီးမြို့နယ်|တိုက်ကြီး]]၊ [[လှည်းကူးမြို့နယ်|လှည်းကူး]]၊ [[သန်လျင်မြို့နယ်|သန်လျင်]] နှင့် [[ကွမ်းခြံကုန်းမြို့နယ်|ကွမ်းခြံကုန်း]] စသည့် မြို့နယ်များတွင် ကရင်လူဦးရေ ထိုက်ထိုက်တန်တန် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ ထို့ပြင် [[ကယားပြည်နယ်]] (ကရင်နီဒေသ) နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း (ဖယ်ခုံနှင့် လွိုင်လင်ခရိုင်အချို့) တွင်လည်း ကရင်နွယ်ဝင် ကယား၊ ပဒေါင် (ကယန်း)၊ ပအိုဝ်း စသည့် ဆွေးမျိုးနွယ်စုများ ကပ်လျက် တည်ရှိနေထိုင်ကြသည်။<ref name="Smith1991"/> သမိုင်းကြောင်းအရ လည်းကောင်း၊ စစ်မက်ဘေးဒဏ်များကြောင့် လည်းကောင်း ကရင်လူမျိုး အများအပြားသည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] အနောက်ဘက် နယ်စပ်ဒေသများဖြစ်သည့် ချင်းမိုင် (Chiang Mai)၊ မဲဟောင်ဆောင် (Mae Hong Son)၊ တာ့ခ် (Tak) နှင့် ကန်ချနဘူရီ (Kanchanaburi) ခရိုင်များတွင် ရာစုနှစ်ချီ၍ အခြေချ နေထိုင်လျက်ရှိကြသည်။ ထို့ပြင် ဒုက္ခသည်အဖြစ်မှတစ်ဆင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၊ [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]] နှင့် [[ကနေဒါနိုင်ငံ]] စသည့် ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ တတိယနိုင်ငံအဖြစ် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချသွားကြသည့် ကရင်လူဦးရေလည်း သောင်းနှင့်ချီ၍ ရှိနေပြီဖြစ်သည်။<ref name="Khrueathong2021">Khrueathong, S. (2021). "The Karen Diaspora and Transnational Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies'', 52(2), 210–228.</ref> === ကပ္ပလီကျွန်း(အက်ဒမန်)ရှိကရင်လူမျိုး === <references group=" Maiti, Sameera. &quot;The Karen – A Lesser Known Community of the Andaman Islands (India)&quot;. CiteSeerX 10.1.1.517.7093." /> အိန္ဒိယပိုင်နက် ကပ္ပလီကျွန်း(အက်ဒမန်)တွင် ကရင်လူဦးရေ ၂,၅၀၀ ဦးရှိသည်။ မြန်မာ့ပင်လယ်ပိုင်နက် ကိုကိုးကျွန်းစုများအနီးရှိ ကရင်လူမျိုးအများစုမှာ အိန္ဒိယပိုင်နက် ကပ္ပလီကျွန်း(အက်ဒမန်ကျွန်း)နှင့် နီကိုဘာကျွန်းစုများ၏ ပြည်ထောင်စုပိုင်နက်အတွင်း မြောက်ပိုင်း ကပ္ပလီ ကျွန်းများ၏ မာယာဘွန်ဒါ တယ်ဆီးလ် တွင် ကန့်သတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့အားလုံးနီးပါးသည် နှစ်ခြင်းပရိုတက်စတင့်ခရစ်ယာန်များဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း ဆက်သွယ်ပြောဆိုရန်အတွက် ၎င်းတို့၏ဘာသာစကားကို ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း ကရင်မဟုတ်သော အိမ်နီးချင်းများနှင့် ဆက်သွယ်ရန်အတွက် ဒုတိယဘာသာစကားအဖြစ် ဟိန္ဒီဘာသာစကားကို အသုံးပြုကြသည်။ ==ထင်ရှားသော ကရင်လူမျိုးများ== *[[ဘခိုင်၊ မန်း|မန်းဘခိုင်]] - အာဇာနည် ခေါင်းဆောင်ကြီး ဝန်ကြီး *[[မန်းဝင်းမောင် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|မန်းဝင်းမောင်]] - ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက်သမ္မတ *[[စမစ်ဒွန်း]] - မြန်မာ့[[တပ်မတော်]] ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် * [[စောဘဦးကြီး]] - ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး ၏ ပထမဆုံး ခေါင်းဆောင် *[[ဘိုမြ၊ စော|ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစောဘိုမြ]] *[[နော်လွီဇာ ဘင်ဆင်]] - မယ်ဗမာ ၂ထပ်ကွမ်း *[[အောင်ဆန်းသူရိယ စောဘရီ]] *[[စောမြင့်၊ (အောင်ဆန်းသူရိယ)|အောင်ဆန်းသူရိယ စောမြင့်]] *မြန်မာ့ဂီတသမိုင်းတွင် ရောင်းအားအကောင်းဆုံး စံချိန်တင်ခဲ့သူအဆိုတော် [[ဗဒင်]] *အိုင်းရင်းခရော့စ် ([[Iron Cross|Iron Cross)]] တီးဝိုင်း ကိုတည်ထောင်သူ [[စောဘွဲ့မှူး]] *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] ဝန်ကြီးချုပ် [[မန်းဂျော်နီ]] *[[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နာယက]] [[မန်းဝင်းခိုင်သန်း]] *ဒေါက်တာ [[စင်သီယာမောင်]] - လူမှုကူညီရေးများအတွက် နိုင်ငံတကာမှ ဆုပေါင်း ၁၈ ခုတိုင်အောင် ချီးမြှင့်ခံရသူ *[[စိုးမြတ်မင်း (ဘောလုံးသမား)|စိုးမြတ်မင်း]] - မြန်မာ့လက်ရွေးစင်ဘောလုံးအသင်းခေါင်းဆောင် *[[ချစ်စမ်းမောင်]] - ဂစ်တာပညာရှင် *[[မန်းဘခင်]] *[[စောစံဘ]] *[[စောသာအေးကြီး]] == ကိုးကား == <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:ကရင်လူမျိုးစု]] fkzniw6etpe983dukcfiui0ig44c0c4 1044887 1044886 2026-07-29T05:12:33Z Chenzeyan29 141880 /* မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ */ 1044887 wikitext text/x-wiki '''ကရင်လူမျိုး''' ({{lang-ksw|ကညီ}}၊ [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာ|အင်္ဂလိပ်]]: ''Karen'' သို့မဟုတ် ''Kayin'') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] တွင် အစဉ်အလာအားဖြင့် နေထိုင်လာကြသော အဓိက တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုကြီးများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကရင်လူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့တောင်ပိုင်းရှိ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] နှင့် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] တို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသလို [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်ဘက် နယ်စပ်ဒေသများတွင်လည်း အများအပြား နေထိုင်ကြသည်။<ref name="mrg-karen">{{cite web|url=https://minorityrights.org/minorities/karen/|title=Karen|website=Minority Rights Group|date=19 June 2015|access-date=29 July 2026}}</ref> {{Infobox ethnic group | group = ကရင်လူမျိုး | flag = [[File:Flag of the Karen National Union.svg|border|200px]] | flag_caption = ကရင် အမျိုးသား အလံတော် | image = A Karen woman.jpg | image_caption = ရိုးရာဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားသော ကရင်အမျိုးသမီးတစ်ဦး | total = ၄,၁၉၁,၀၅၀ | total_ref = | region1 = {{flag|Myanmar}} | pop1 = ၃,၆၀၄,၀၀၀ | ref1 = <ref>{{cite web |title=Largest Ethnic Groups In Myanmar |url=https://www.worldatlas.com/articles/largest-ethnic-groups-in-myanmar-burma.html |website=Worldatlas.com |publisher=Reunion Technology}}</ref> | region2 = {{flag|Thailand}} | pop2 = ၁,၃၅၀,၀၀၀ | ref2 = <ref name="CERD/C/THA/1-3">{{cite book|title=International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination; Reports submitted by States parties under article 9 of the Convention: Thailand|date=28 July 2011|publisher=United Nations Committee on the Elimination of Racial Discrimination|url=http://www.rlpd.go.th/rlpdnew/images/rlpd_1/HRC/CERD%201_3.pdf|access-date=8 October 2016|language=en, th|archive-date=9 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009184727/http://www.rlpd.go.th/rlpdnew/images/rlpd_1/HRC/CERD%201_3.pdf|url-status=dead|page=13}}</ref> | region3 = {{flag|United States}} | pop3 = ၂၁၅,၀၀၀ (၂၀၁၈) | ref3 = <ref>{{cite web|url=https://www.usnews.com/news/best-states/minnesota/articles/2019-08-31/jobs-housing-lure-karen-refugees-to-spread-across-minnesota%3Fcontext%3Damp|title=Jobs and housing lure karen refugees to spread across minnesota|access-date=25 February 2020|archive-date=24 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724063942/https://www.usnews.com/news/best-states/minnesota/articles/2019-08-31/jobs-housing-lure-karen-refugees-to-spread-across-minnesota?context=amp|url-status=dead}}</ref> | region4 = {{flag|Australia}} | pop4 = ၁၁,၀၀၀ | ref4 = <ref>{{cite web |title=Burmese Community Profile |url=https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf |website=dss.gov.au |access-date=28 June 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230905/https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf |archive-date=30 December 2016 |accessdate=16 September 2021 |archivedate=30 December 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161230230905/https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf }}</ref> | region5 = {{flag|Canada}} | pop5 = ၆၀၅၀ | ref5 = <ref name=2016Census>{{citation|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=01&Geo2=PR&Code2=01&Data=Count&SearchText=Canada&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=Ethnic%20origin&TABID=1|title=Census Profile, 2016 Census|publisher=Statistics Canada|date=8 February 2017}}</ref> | region6 = {{flag|India}} ([[ကပ္ပလီကျွန်း|အက်ဒမန်ကျွန်းစု]]) | pop6 = ၂,၅၀၀ | ref6 = <ref name="Maiti">{{cite journal|last1=Maiti|first1=Sameera|title=The Karen – A Lesser Known Community of the Andaman Islands (India)|citeseerx=10.1.1.517.7093}}</ref> | region7 = {{flag|Sweden}} | pop7 =၁,၅၀၀ | ref7 = | rels = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]နှင့် ကရင်ရိုးရာကိုးကွယ်မှု၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] | langs = [[ကရင်ဘာသာစကားများ]]၊ [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]]၊ [[ပိုးကရင်ဘာသာစကားများ|ပိုးကရင်]]၊ [[ကရင်နီဘာသာစကား|ကရင်နီ]]နှင့် [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]] | related = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] | native_name = | native_name_lang = }} ကရင်လူမျိုးစုအတွင်း ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများစွာရှိပြီး အဓိကအားဖြင့် တောင်ပေါ်ကရင်နှင့် ကွင်းကရင်ဟူ၍ ခွဲခြားနိုင်ကာ ယင်းတို့အနက် စကောကရင် နှင့် ပိုးကရင် လူမျိုးစုနှစ်ခုမှာ လူဦးရေ အများဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။<ref name="Keyes1979">{{cite book |last=Keyes |first=Charles F. |title=Ethnic Adaptation and Identity: The Karen on the Thai Frontier with Burma |url=https://archive.org/details/ethnicadaptation0000unse |year=1979 |publisher=Institute for the Study of Human Issues |isbn=978-0915980901 |pages=[https://archive.org/details/ethnicadaptation0000unse/page/2 2]–15}}</ref>ကရင်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲနှင့် ကြိုးချည်ပွဲ (လက်ချည်ပွဲ) ဓလေ့တို့သည် လူမျိုးစု၏ စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ပြသသည့် အထင်ကရ ယဉ်ကျေးမှုပွဲတော်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Stern1968">{{cite journal |last=Stern |first=Theodore |title=A People Between: The Karens of Thailand |journal=Journal of Southeast Asian History |volume=9 |issue=2 |year=1968 |pages=300–319}}</ref> [[File:Karen traditional costume.jpg|thumb|ကရင်အမျိုးသား အမျိုးသမီး ရိုးရာဝတ်စုံ]] [[File:Kayin dance(don dance).jpg|thumb|ကရင်ဒုံးအက]] [[File:Karen Elder (Unsplash).jpg|thumb|ကရင်လူမျိုး]] == သမိုင်းကြောင်း == ကရင်ဒဏ္ဍာရီများအရ ကရင်လူမျိုးများသည် ရှေးဦးစွာ '''"ထီးဆဲ့မဲ့ယွား"''' (သို့မဟုတ်) '''"ထီဆေ့မေ့ယွား"''' ဒေသ၌ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုစကားရပ်၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ "သဲစီးသောချောင်း" (သို့မဟုတ်) "ရေထိုးသဲစီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အလွန်ကျယ်ပြန့်သော သဲကန္တာရကြီးအား မြစ်ချောင်းများ ဖြတ်ကျော်စီးဆင်းရာတွင် ရေနှင့်သဲများ ရောပါစီးဆင်းသွားခြင်းကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ကရင်လူမျိုးအများစုသည် ထိုဒေသမှာ [[ဂိုဘီသဲကန္တာရ]] (Gobi Desert) ကို ဆိုလိုသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထီးဆဲ့မဲ့ယွား ဒေသသို့ မရောက်မီ ရှေးဦးစွာ '''"ထီးဆဲ့မဲ့ဘော"''' (ရေထိုးသဲဝါ) ဒေသသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုကြရာ၊ ၎င်းမှာ သဲနုန်းများကြောင့် အဝါရောင်သန်းနေသော [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] မြောက်ဘက်ရှိ [[မြစ်ဝါမြစ်]] ဒေသ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name=":0">ကရင်၊ ကရင်လူမျိုးနှင့်ယင်းတို့၏ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအချက်အလက်များ</ref> ဤဒေသသည် တိဗက်-ဗမာလူမျိုး များ စတင်ရာဒေသလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ === မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာခြင်း === ရှေးလင်္ကာဟောင်းများဖြစ်သော ''"သက်နှင့်ရခိုင်၊ နှိုင်းပြိုင်တောင်သူ၊ ပျူကမ်းယံယော၊ ထားဝယ်နှောက၊ မျိုးသတ္တ"'' ဟူသော စပ်ဆိုချက်အရ ကရင်လူမျိုးသည် ရှေးဟောင်း '''ကမ်းယံလူမျိုး''' များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟုလည်း ယူဆချက်များ ရှိသည်။ [[မှန်နန်း ရာဇဝင်]]အရ ကမ်းယံလူမျိုးများသည် သံတွဲနှင့် ပြည်မြို့ အနောက်ဘက် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းတစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref>မှန်နန်းရာဇဝင်</ref> ကရင်လူမျိုးများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]]များ ဖြစ်ကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အစောဆုံး ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသော လူမျိုးစုများထဲတွင် တစ်စုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ရွှေ့ပြောင်းလာပုံကို အပိုင်း (၃) ပိုင်းဖြင့် လေ့လာနိုင်သည်။ ကရင်လူမျိုးများ၏ ဘိုးဘေးများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာက [[ဂိုဘီသဲကန္တာရ]] (Gobi Desert) အနီးမှ စတင်ကာ တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်ဟု ကရင်ရိုးရာ ဒဏ္ဍာရီများနှင့် သမိုင်းသုတေသီများက ဆိုသည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]ဒေသသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။<ref name="KHC">{{cite book |title=ကရင်ရာဇဝင် |last=ဦးဘထွန်း |year=၁၉၂၄}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ခန့်မှန်းခြေ အေဒီ (၃) ရာစုမှ (၈) ရာစုအတွင်း လမ်းကြောင်းကြီး (၃) ခုဖြင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="Luce">{{cite book |last=Luce |first=G.H. |title=Phases of Pre-Pagan Burma |year=1985}}</ref>သံလွင်မြစ်ကြောင်းဖြစ်သော အရှေ့ဘက်လမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် [[ကယားပြည်နယ်]]နှင့် [[ကရင်ပြည်နယ်]] တောင်တန်းဒေသများသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသကဲ့သို့ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း မြောက်ဘက်မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းဒေသများသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သူများနှင့် စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် နေထိုင်အခြေချသူများလည်းရှိသည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင် ဒေါက်တာလုစ် (G.H. Luce) ၏ အဆိုအရ ကရင်လူမျိုးများသည် [[ပျူ လူမျိုး|ပျူ]] နှင့် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]တို့ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အထွန်းကားဆုံးအချိန်များ၌ပင် အခြေချနေထိုင်ပြီး ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ ၎င်းတို့သည် ဗမာလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ အလုံးအရင်းနှင့် မဝင်ရောက်မီကပင် ရောက်ရှိနေကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref name="Smith">{{cite book |last=Smith |first=Martin |title=Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity |url=https://archive.org/details/burmainsurgencyp0000smit |year=1991}}</ref> ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် ပေါ်ထွက်လာသည့် ပင်းယခေတ်နှင့် [[အင်းဝခေတ်]]များတွင် ကရင်လူမျိုးများသည် အလယ်ပိုင်းမြေပြန့်ဒေသများမှ တောင်ဘက် ပဲခူးရိုးမ၊ စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းနှင့် သံလွင်မြစ်ဝှမ်း (ကရင်ပြည်နယ်နှင့် မွန်ပြည်နယ်စပ်) ဒေသများသို့ ပိုမိုရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။ အင်းဝနှင့် ဟံသာဝတီတို့ နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်စစ် ဖြစ်ပွားနေသည့် ကာလအတွင်း ကရင်ကျေးရွာများသည် တောင်ဘက် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသနှင့် တောင်တန်းဒေသများတွင် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Fernquist2006">Fernquist, Jon (2006). "Crucible of War: Burma and the Ming in the Tai Frontier (1382-1454)". ''SOAS Bulletin of Burma Research''.</ref> === တောင်ငူခေတ် (၁၆ ရာစု) === [[တောင်ငူခေတ်]] (အထူးသဖြင့် မင်းကြီးညိုနှင့် တပင်ရွှေထီးမင်းတို့လက်ထက်) တွင် [[တောင်ငူမြို့]] ပတ်ဝန်းကျင်၌ ကရင်လူမျိုးများသည် အများအပြား အခြေချနေထိုင်လျက်ရှိသည်။ တောင်ငူမင်းဆက်များ၏ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများနှင့် အင်ပါယာတည်ထောင်မှုများတွင် ဒေသခံကရင်တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ကရင်ရဲမက်များအဖြစ် ပါဝင်အမှုထမ်းခဲ့ကြသည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma''. London: Longmans.</ref> တပင်ရွှေထီးနှင့် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးတို့ ဟံသာဝတီပဲခူးကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်တွင်လည်း အောက်မြန်မာပြည်ရှိ ကရင်လူမျိုးများသည် အခွန်အတုတ်ပေးဆောင်ခြင်းနှင့် စစ်မှုထမ်းခြင်းတို့ဖြင့် အင်ပါယာအတွင်း အရေးပါသော လူဦးရေအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003"/> === ညောင်ရမ်းခေတ် (၁၇-၁၈ ရာစု) === ညောင်ရမ်းခေတ် (ဒုတိယ တောင်ငူမင်းဆက်) တွင် တော်ဝင်မှတ်တမ်းများနှင့် "အမိန့်တော်ပြန်တမ်း" များ၌ ကရင်လူမျိုးများ၏ အခန်းကဏ္ဍကို ပိုမိုထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်။ အင်းဝနေပြည်တော်အစိုးရသည် အောက်မြန်မာပြည် ရေမြေကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် ကရင်စော်ကဲ သို့မဟုတ် ကရင်သူကြီးများကို တရားဝင်ခန့်အပ်၍ ဒေသတွင်းကို သွယ်ဝိုက်အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ကရင်လူမျိုးများသည် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် သစ်တောထွက်ပစ္စည်း (ဥပမာ - ဖာလာ၊ ပျားဖယောင်းနှင့် ဆင်စွယ်) များကို အင်းဝဘုရင်ထံ အဓိက အခွန်တော်အဖြစ် ဆက်သခဲ့ကြရသည်။<ref name="Lieberman1984">Lieberman, Victor (1984). ''Burmese Administrative Cycles: An Anarchy and Diaspora, c. 1580-1760''. Princeton University Press.</ref> === ကုန်းဘောင်ခေတ် (၁၈-၁၉ ရာစု) === [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် ကရင်လူမျိုးများနှင့် ပြည်မအစိုးရအကြား ဆက်ဆံရေးမှာ ပိုမိုနီးကပ်လာသလို တင်းမာမှုအချို့လည်း ရှိခဲ့သည်။ အလောင်းမင်းတရား၏ ဟံသာဝတီကို သိမ်းပိုက်သည့် စစ်ပွဲများအတွင်း ကရင်တပ်ဖွဲ့အချို့သည် မွန်တို့ဘက်မှ ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးအောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရား (ဗဒုံမင်း) လက်ထက်တွင် ကရင်လူမျိုးများအပေါ် အခွန်ကောက်ခံမှုစနစ်ကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။<ref name="Cady1958">Cady, John F. (1958). ''A History of Modern Burma''. Cornell University Press.</ref> အင်္ဂလိပ်-မြန်မာပထမစစ်ပွဲ (၁၈၂၄) ပြီးနောက် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီ]]ဒေသကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ ကရင်လူမျိုး အများအပြားမှာ ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရေးအောက်သို့ စတင်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ခရစ်ယာန်သာသနာပြုလုပ်ငန်းများ စတင်ထွန်းကားလာခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာဒုတိယစစ်ပွဲ (၁၈၅၂) တွင် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းတစ်ခုလုံး ဗြိတိသျှလက်အောက်ကျရောက်သွားချိန်တွင်မူ ကရင်လူမျိုးအများစုသည် ကိုလိုနီအစိုးရနှင့် ပိုမိုပူးပေါင်းကာ ပြည်မအုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ကွဲပြားသော နိုင်ငံရေးလမ်းကြောင်းပေါ်သို့ စတင်ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref><ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> === ကိုလိုနီခေတ်နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် === [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဗြိတိသျှ]]တို့ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ကရင်လူမျိုးအများစုမှာ ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ စစ်တပ်နှင့် အရပ်ဘက် ဝန်ထမ်းများအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြပြီး အမေရိကန် နှစ်ခြင်းသာသနာပြုအဖွဲ့ ၏ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကြောင့် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ကိုးကွယ်သူ လျင်မြန်စွာ များပြားလာခဲ့သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref> ဗြိတိသျှတို့၏ "သွေးခွဲအုပ်ချုပ်ရေး" စနစ်နှင့် စစ်တပ်အတွင်း ဗမာလူမျိုးများထက် တိုင်းရင်းသားလူနည်းစုများကို ပိုမိုဦးစားပေး ခေါ်ယူခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကိုလိုနီခေတ်တစ်လျှောက်တွင် ကရင်နှင့် ဗမာလူမျိုးစုအကြား နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုရေး သံသယစိတ်များ တဖြည်းဖြည်း ကြီးထွားလာခဲ့သည်။<ref name="Callahan2003">Callahan, Mary P. (2003). ''Making Enemies: War and State Building in Burma''. Cornell University Press.</ref> [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း ဖက်ဆစ်ဂျပန်တပ်မတော်သည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သော [[ဘီအိုင်အေ]] (Burma Independence Army - BIA) မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်နှင့်အတူ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ မဟာဗျူဟာမြောက် ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ဤအခြေအနေတွင် ဗြိတိသျှအစိုးရအပေါ် သစ္စာစောင့်သိခဲ့သည့် ကရင်တပ်ဖွဲ့ဝင်အချို့နှင့် လွတ်လပ်ရေးအတွက် ဂျပန်နှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည့် ဘီအိုင်အေ တပ်ဖွဲ့ဝင်အချို့အကြား ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း၌ သံသယများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရာမှ သွေးထွက်သံယို အထိကရုဏ်းများအထိ ကူးစက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> အထူးသဖြင့် ၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ မတ်လနှင့် ဧပြီလအတွင်း [[မြောင်းမြမြို့]]၊ [[လပွတ္တာမြို့]]၊ ကန်ကြီးထောင့်နှင့် [[ဝါးခယ်မမြို့]] တစ်ဝိုက်တွင် အဆိုးရွားဆုံးသော ကရင်-ဗမာ အထိကရုဏ်းများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဟောင်း ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင် စောဖေသာနှင့် ၎င်း၏ မိသားစုဝင်များ မြောင်းမြမြို့တွင် သတ်ဖြတ်ခြင်းခံခဲ့ရပြီးနောက် နှစ်ဖက်လူမျိုးစုအကြား ကလဲ့စားချေ တိုက်ခိုက်မှုများ ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ ဤပဋိပက္ခများအတွင်း ကရင်ရွာများနှင့် ဗမာရွာပေါင်းများစွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခြင်း ခံခဲ့ရပြီး လူပေါင်းထောင်ချီ၍ အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။<ref name="Guyot1978">Guyot, Dorothy (1978). "The Karen Historical Narrative". ''In: An Asis of Minorities''. London: Macmillan.</ref><ref name="Cady1958">Cady, John F. (1958). ''A History of Modern Burma''. Cornell University Press.</ref> အခြေအနေများ ပိုမိုဆိုးရွားမလာစေရန်အတွက် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ကိုယ်တိုင် ဘီအိုင်အေ (BIA) တပ်ဖွဲ့များကို စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းကွပ်ကဲခဲ့ပြီး ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ကြသော စောစံစီဖိုး၊ ဆရာသာဒင် တို့နှင့် မြောင်းမြမြို့သို့ ကိုယ်တိုင်သွားရောက်ကာ ကရင်-ဗမာ ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးနှင့် စေ့စပ်ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="MaungMaung1969">Maung Maung, Dr. (1969). ''Burma's Constitution''. The Hague: Martinus Nijhoff.</ref> ၎င်းနောက် ဘီအိုင်အေတပ်ကို ဖျက်သိမ်း၍ ဘီဒီအေ (Burma Defense Army) အဖြစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းသောအခါ ကရင်အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးတပ်ရင်း (Karen Battalion) ကို သီးခြားဖွဲ့စည်းပေးခဲ့ပြီး ကရင်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သူ စောကြာဒိုးကို ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့်ဖြင့် ခန့်အပ်ကာ အပြန်အလှန် ယုံကြည်မှုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။<ref name="Callahan2003"/> စစ်ပွဲနှောင်းပိုင်းကာလ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တို့၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုကို သိရှိလာသောအခါတွင် ကရင်တပ်ဖွဲ့များသည် မဟာမိတ်တပ်များ (အထူးသဖြင့် ဗြိတိသျှ Force 136) နှင့် ကုန်းတွင်းပိုင်းမှ ချိတ်ဆက်၍ ဂျပန်တို့ကို ပြောက်ကျားစနစ်ဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် [[ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး]]ကြီး စတင်သောအခါ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သော ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ချုပ် ([[ဖဆပလ]]) အတွင်းသို့ ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်များလည်း ပူးပေါင်းပါဝင်လာခဲ့ပြီး ကရင်နှင့် ဗမာတပ်ဖွဲ့များ လက်တွဲကာ ဖက်ဆစ်ဂျပန်များကို မြန်မာ့မြေပေါ်မှ အောင်မြင်စွာ မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1991"/><ref name="Nu1954">Nu, Thakin (1954). ''Burma Under the Japanese''. Macmillan.</ref> === အောင်ဆန်း-အက်တလီစာချုပ်နှင့် ကရင်အမျိုးသားတို့၏ သဘောထား === ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့၌ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]နှင့် ဗြိတိသျှဝန်ကြီးချုပ် ကလဲမင့်အက်တလီ (Clement Attlee) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို တစ်နှစ်အတွင်း လွတ်လပ်ရေးပေးရန် "အောင်ဆန်း-အက်တလီ စာချုပ်" ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> သို့သော် အဆိုပါစာချုပ်၌ ကရင်အမျိုးသားများ လိုလားတောင့်တနေသည့် သီးခြား "ကရင်ပြည်နယ်" ထူထောင်ခွင့်နှင့် ပတ်သက်၍ တိကျသေချာသော အာမခံချက်များ ပါဝင်မလာခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် ဗြိတိသျှတို့အနေဖြင့် ကရင်တို့၏ သစ္စာစောင့်သိမှုကို မျက်ကွယ်ပြုကာ ဗမာကိုယ်စားလှယ်များနှင့်သာ အလျင်စလို သဘောတူညီခဲ့သည်ဟု ကရင်ခေါင်းဆောင်များက ယူဆခဲ့ကြသည်။<ref name="Walinsky1962">Walinsky, Louis J. (1962). ''Economic Development in Burma 1951-1960''. New York: Twentieth Century Fund.</ref> ဤစာချုပ်အပေါ် မကျေနပ်မှုကြောင့် ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် (KNA)၊ ဗုဒ္ဓဘာသာကရင်အဖွဲ့ (BKBA)၊ ကရင်ဗဟိုအဖွဲ့ (KCO) နှင့် ကရင်လူငယ်အဖွဲ့ (KYO) တို့ ပူးပေါင်းကာ [[ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး]] (Karen National Union - KNU) ကို မဟာမိတ်အဖွဲ့အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး စောဘဦးကြီးက ပထမဦးဆုံး ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ KNU သည် အောင်ဆန်း-အက်တလီစာချုပ်ကို ကန့်ကွက်သည့်အနေဖြင့် ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ကျင်းပခဲ့သော တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲကို လုံးဝသပိတ်မှောက်ခဲ့သည်။<ref name="Smith1991"/> === ၁၉၄၈ ခုနှစ် ကရင်လူထုအုံကြွမှုကြီး === မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိရန် တစ်လအလို ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် KNU သည် ကရင်အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ (Karen National Defence Organisation - KNDO) ကို အရံလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်နေ့တွင် KNU က ဖဆပလ အစိုးရထံ "ကရင်ပြည် ပြန်ပေးရန်" တရားဝင်စာရေးသား တောင်းဆိုခဲ့ပြီး တစ်လအတွင်း အကြောင်းပြန်ရန် ရာဇသံပေးခဲ့သည်။<ref name="Smith1991"/> [[File:Saw Ba U Gyi.jpg|thumb|right|130px|KNU ဥက္ကဋ္ဌ စောဘဦးကြီး (၁၉၀၅–၁၉၅၀)]] တောင်းဆိုချက်ကို လူထုအင်အားဖြင့် ပြသရန်အတွက် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်တစ်ပြည်လုံးရှိ ကရင်အမျိုးသားများ မြို့ပေါ်တက်၍ ကရင်လူထုဆန္ဒပြပွဲကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ အောက်မြန်မာပြည် ကရင်အများစုရှိရာ ဒေသများတွင်သာမက မြောက်ဘက်မြစ်ကြီးနားမှ တောင်ဘက် မြိတ်မြို့အထိ၊ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် နမ့်ခမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ လားရှိုး၊ တောင်ကြီး၊ ကျိုင်းတုံ၊ မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် မိတ္ထီလာ၊ ချောက်၊ ရေနံချောင်း စသည်ဖြင့် တစ်ပြည်လုံးတွင် ဆန္ဒပြကြသည်။ ဖဆပလမှလည်း ခြိမ်းခြောက်နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်းကို အမျိုးမျိုးပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်း အမျိုးမျိုးကြားမှ ကရင်တစ်မျိုးသားလုံး ၂ ရက်၊ ၃ ရက် ခရီးများချီတက်၍ ဆန္ဒပြရာ ကရင်အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးပေါင်း (၄) သိန်းကျော် အသံတိတ် ဆန္ဒပြ၍ ထိုနေ့ရက်အထိ မြန်မာပြည်သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံး ဆန္ဒပြပွဲဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="MahnLinn2013">မန်းလင်းမြတ်ကျော်။ (၂၀၁၃)။ ''ကရင့်ရိုးရာ သုတပဒေသာ''။ ရန်ကုန်။</ref> ကရင်အမျိုးသားများသည် အောက်ပါ ကြွေးကြော်သံ (၄) ချက်ဖြင့် ချီတက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည် - # ကရင်ပြည်ချက်ချင်းပေး။ # ကရင်တစ်ကျပ် ဗမာတစ်ကျပ် ချက်ချင်းပြ။ # လူမျိုးရေးအဓိကရုဏ်း အလိုမရှိ။ # ပြည်တွင်းစစ် ချက်ချင်းရပ်။<ref name="Smith1991"/> === လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခ စတင်ခြင်း (၁၉၄၉ မှ နှစ်ရှည်စစ်ပွဲများ) === ဖဆပလအစိုးရနှင့် KNU တို့အကြား နိုင်ငံရေးအရ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများ ပျက်ပြားခဲ့ပြီးနောက်၊ ပြည်မတွင် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (ဗကပ) တောခိုမှု၊ အစိုးရဘက်မှ ကရင်သစ္စာတော်ခံတပ်များကို သံသယဝင်မှုများနှင့် ဗမာပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့ (PMP) နှင့် KNDO တို့အကြား ဒေသတွင်း ပွတ်တိုက်မှုများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ခရစ္စမတ်အကြိုညတွင် [[ပုသိမ်မြို့]]၌ ကရင်ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် လူမျိုးရေးတင်းမာမှုသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။<ref name="Callahan2003">Callahan, Mary P. (2003). ''Making Enemies: War and State Building in Burma''. Cornell University Press.</ref> ၁၉၄၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ဖဆပလအစိုးရက KNDO ကို မတရားအသင်းအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး ကရင်သေနတ်ကိုင်တပ်ရင်းများမှ စစ်ဦးစီးချုပ် [[စမစ်ဒွန်း]] (General Smith Dun) ကို ရာထူးမှ အနားပေးခဲ့သည်။ ထိုနေ့မှစ၍ ကရင်အမျိုးသားများ၏ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးသည် တရားဝင် စတင်ခဲ့ပြီး KNDO တပ်ဖွဲ့များသည် [[အင်းစိန်မြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ကာ ရန်ကုန်မြို့အနီးအထိ ချီတက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ရန်ကုန်အစိုးရ သက်တမ်းမှာ ရက်ပိုင်းမျှသာ လိုတော့သည်ဟု ထင်မှတ်ရလောက်အောင် ပြင်းထန်ခဲ့သော်လည်း အစိုးရဘက်မှ ပြန်လည်ခုခံနိုင်ခဲ့သဖြင့် ကရင်တပ်ဖွဲ့များသည် နယ်စပ်တောင်တန်းဒေသများသို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် KNU ဥက္ကဋ္ဌ စောဘဦးကြီးသည် ကော့ကရိတ်မြို့အနီး ထောကော်ကိုးရွာတွင် ကျဆုံးခဲ့ရသည်။<ref name="Smith1991"/> === ခေတ်သစ်ငြိမ်းချမ်းရေး ကြိုးပမ်းမှုများနှင့် လက်ရှိအခြေအနေ === ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ဖဆပလအစိုးရက [[ကရင်ပြည်နယ်]] (ယခု ကရင်ပြည်နယ်) ကို စတင်ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော်လည်း KNU က တောင်းဆိုသည့် နယ်မြေဧရိယာနှင့် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် အပြည့်အဝမရရှိသဖြင့် လက်နက်ကိုင်စစ်ပွဲမှာ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်ခဲ့သော စစ်ပွဲများအတွင်း ကရင်ပြည်သူ ထောင်ပေါင်းများစွာသည် ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ ဒုက္ခသည်စခန်းများသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။<ref name="South2008">South, Ashley (2008). ''Ethnic Politics in Burma: States of Conflict''. London: Routledge.</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် KNU သည် ဦးသိန်းစိန်အစိုးရနှင့် ပဏာမအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး၊ ၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ် ([[NCA]]) တွင် ပါဝင်လက်မှတ်ရေးထိုးကာ နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းဖြင့် ဆွေးနွေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။<ref name="Irrawaddy2015">"Myanmar Signs Historic Ceasefire Deal With Eight Ethnic Armies". (2015). ''The Irrawaddy''.</ref> သို့သော်လည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင် နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှုများ ပျက်ပြားသွားခဲ့ပြီး KNU သည် အာဏာသိမ်းမှုကို ပြင်းထန်စွာ ဆန့်ကျင်ကာ နွေဦးတော်လှန်ရေးမှ [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|PDF]] တပ်ဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် KNU/KNLA ပူးပေါင်းတပ်များသည် ၎င်းတို့၏ ထိန်းချုပ်နယ်မြေဖြစ်သော ကရင်ပြည်နယ်အတွင်း (ဥပမာ- ဖာပွန်၊ ကော့ကရိတ်၊ မြဝတီ တစ်ဝိုက်) နှင့် မွန်ပြည်နယ်၊ ပဲခူးတိုင်း နယ်စပ်များတွင် စစ်ကောင်စီတပ်များနှင့် ပြင်းထန်သော စစ်ပွဲများကို ဆက်လက်ဆင်နွှဲလျက်ရှိပြီး ကရင်အမျိုးသားတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်နှင့် ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ရရှိရေးအတွက် ယနေ့တိုင် တိုက်ပွဲဝင်နေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Janes2024">"Insnsc: Karen National Union operations and political update". (2024). ''Jane's Defence Weekly''.</ref> == ဘာသာရေး == [[ကရင်လူမျိုး]] အများစုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] သို့မဟုတ် ရိုးရာနတ် ကိုးကွယ်မှုကို ယုံကြည်ကြသည်။ [[ပိုးကရင်]] အများစုသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ပိုမို ကိုးကွယ်ကြပြီး [[စကောကရင်]] လူမျိုးများတွင်မူ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ရိုးရာနတ် ကိုးကွယ်မှုအပြင် ခရစ်ယာန်ဘာသာ ကိုးကွယ်သူများကိုပါ အများအပြား တွေ့ရှိရသည်။ ကရင်လူမျိုး စုစုပေါင်း၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ ထို့ပြင် [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] ကိုးကွယ်သည့် ကရင်မွတ်စလင် (အများအားဖြင့် ကရင်အမျိုးသမီးများနှင့် အိန္ဒိယနွယ်ဖွား မွတ်စလင်များ ထိမ်းမြားလက်ထပ်ရာမှ ဆင်းသက်လာသူများ) အနည်းငယ်လည်း ရှိကြသည်။<ref name="kbddf">{{cite web|title=The Karen People|website=Karen Culture and Social Support Foundation|url=https://kcssf.org.au/about-us/the-karen-people/|access-date=28 November 2018|date=20 December 2015|archive-date=13 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240313005747/https://kcssf.org.au/about-us/the-karen-people/}}</ref><ref name="Keenan">{{cite journal|last=Keenan|first=Paul|url=http://burmalibrary.org/docskaren/Karen%20Heritage%20Web/pdf/Faith.pdf |title=Faith at a Crossroads; Religions and Beliefs of the Karen People of Burma|journal=Karen Heritage|volume= 1|issue=1}}</ref><ref name="auto">{{Cite web|url=https://minorityrights.org/minorities/karen/|title=Karen|date=19 June 2015|website=Minority Rights Group}}</ref><ref>{{Cite web |title=Religion |url=https://mnkaren.org/history-culture/karen-culture/religion/ |access-date=2026-02-08 |website=Karen Organization of Minnesota |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == === ဘာသာစကား === [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] ဘာသာစကားများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]] ၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] တွင် ပါဝင်သော သီးခြား ကရင်နွယ်ဝင် ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="manson2003">Manson, Ken (2003). "Karenic Language Relationships". ''Linguistics of the Tibeto-Burman Area'', 26(1), 69-72.</ref> ကရင်ဘာသာစကား၏ ထူးခြားချက်မှာ အခြား တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား အများစုကဲ့သို့ "ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ" (SOV) ပုံစံမဟုတ်ဘဲ "ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ" (SVO) ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ စနစ်ကို အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းမှာ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|တိုင်-ကဒိုင်]] ဘာသာစကားများနှင့် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Matisoff1991">Matisoff, James A. (1991). "Sino-Tibetan Linguistics: Present State and Future Prospects". ''Annual Review of Anthropology'', 20, 469-498.</ref> ကရင်နွယ်ဝင် ဘာသာစကားခွဲပေါင်း အများအပြား ရှိသည့်အနက် အဓိက ပြောဆိုသူ အများဆုံး ဘာသာစကား (၂) မျိုးရှိသည်။[[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]] (S'gaw Karen)ကို မြန်မာနိုင်ငံ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ ပဲခူးတောင်ငူနှင့် ကရင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းတို့တွင် အဓိက ပြောဆိုကြပြီး [[ပိုးကရင်ဘာသာစကား|ပိုးကရင်]](Pwo Karen)ကို အရှေ့ပိုးကရင် နှင့် အနောက်ပိုးကရင် ဟူ၍ ကွဲပြားပြီး ကရင်ပြည်နယ်၊ မွန်ပြည်နယ်နှင့် ဧရာဝတီတိုင်းတို့တွင် ပြောဆိုကြသည်။ထို့ပြင် [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား (ကရင်နီ)]]၊ [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း (ပဒေါင်)]] နှင့် ကယော ဘာသာစကားတို့သည်လည်း ဘာသာဗေဒအရ ကရင်နွယ်ဝင် ဘာသာစကားများအဖြစ် ပါဝင်ကြသည်။<ref name="ethnologue-karenic">{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/subgroups/karenic/|title=Karenic Language Family|website=Ethnologue|access-date=29 July 2026}}</ref> === စာပေ === ကရင်လူမျိုးများတွင် မတူညီသော ခေတ်ကာလနှင့် ဘာသာရေး၊ လူမှုအဖွဲ့အစည်းအလိုက် သုံးစွဲခဲ့ကြသော စာပေနှင့် အက္ခရာစနစ် အများအပြား ရှိသည်။ ==== ၁။ ဗမာ-ကရင် အက္ခရာစနစ် (ခရစ်ယာန် စာပေ) ==== ၁၈၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အမေရိကန် နှစ်ခြင်း ခရစ်ယာန် သာသနာပြု [[ဂျွန်နသန် ဝေဒ]] (Jonathan Wade) နှင့် အဖွဲ့သည် ကရင်ခေါင်းဆောင် [[စောသာဖြူ]] တို့၏ ကူညီမှုဖြင့် [[မြန်မာအက္ခရာ]] ကို အခြေခံ၍ စကောကရင် နှင့် ပိုးကရင် စာပေကို စနစ်တကျ တီထွင်ဖန်တီးခဲ့သည်။<ref name="wade1849">Wade, Jonathan (1849). ''A Vocabulary of the Sgau Karen Language''. Baptist Mission Press.</ref> ဤစာပေစနစ်တွင် ဗမာအက္ခရာ အများစုကို အသုံးပြုထားသော်လည်း ကရင်ဘာသာစကား၏ သီးခြား အသံနိမ့်မြင့်များ (Tones) ကို ဖော်ပြရန်အတွက် သင်္ကေတ အသစ်များကို ထည့်သွင်း တီထွင်ထားသည်။ ==== ၂။ ကြက်ယက်စာပေ (မွန်-ကရင် အက္ခရာ) ==== ကြက်ယက်စာပေ (သို့မဟုတ်) ရိုးရာမွန်နွယ် ကရင်စာပေသည် ၁၈ ရာစုနှင့် ၁၉ ရာစုများကတည်းက ပိုးကရင် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များအကြား ထွန်းကားခဲ့သော စာပေစနစ် ဖြစ်သည်။ [[မွန်အက္ခရာ]] ကို အခြေခံ၍ ရေးသားထားပြီး ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် ပေစာများဖြင့် ရေးကူးကာ ဘာသာရေး၊ ဆေးကျမ်းနှင့် ရိုးရာ နှုတ်ရာဇဝင်များကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="cheesman2002">Cheesman, Ashley (2002). "Seeing Karen Languages in Writing". ''SOAS Bulletin of Burma Research'', 1(1), 12-25.</ref> ==== ၃။ လိက်ဆန်ကၠိ (လဲ့ဆန်းကြဲ) စာပေ ==== "လိက်ဆန်ကၠိ" (သို့မဟုတ်) "လဲ့ဆန်းကြဲ" သည် ၁၉ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ဘုန်းတော်ကြီး ကျောင်းသုံး ပိုးကရင် ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေ ဖြစ်သည်။ မွန်-မြန်မာ အက္ခရာများထက် ဝိုင်းစက်သော ပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ စာပေများကို သင်ကြားရန်အတွက် အဓိက သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ==== ၄။ လဲ့ကဲ စာပေ ==== လဲ့ကဲ (Leke) စာပေသည် ၁၈၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော လဲ့ကဲ ဘာသာရေးဂိုဏ်းဝင်များ (တွဲဒူး/ပိုးကရင်များ) အဓိက အသုံးပြုသည့် သီးခြား စာပေစနစ် ဖြစ်သည်။ ယင်းစာပေသည် ဗမာ သို့မဟုတ် မွန် အက္ခရာများနှင့် မတူဘဲ သီးသန့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော သင်္ကေတများဖြင့် တီထွင်ထားခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ကရင်ရိုးရာ ယုံကြည်မှုနှင့် ကဗျာလင်္ကာများကို မှတ်တမ်းတင်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။<ref name="stern1968">Stern, Theodore (1968). "A Karen Christian Culture Medium". ''Southwestern Journal of Anthropology'', 24(4), 346-370.</ref> == လူမျိုးစုများ == ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသော ကရင်လူမျိုး (၁၁) မျိုးရှိသည်။<ref name="pyithu">{{Cite web |title=တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးနှင့်ပတ်သက်၍ မည်သည့်အစိုးရလက်ထက်တွင် စာရင်းပြုစုပြီး ရရှိလာခဲ့သည်နှင့် စပ်လျဉ်းသည့်မေးခွန်း |url=https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 |accessdate=3 February 2020 |archivedate=3 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200203155307/https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 }}</ref><ref>{{cite news|last=Gamanii|title=135: Counting Races in Burma|url=http://www.shanland.org/index.php?option=com_content&view=article&id=4965:135-counting-races-in-burma&catid=115:opinions&Itemid=308|accessdate=26 August 2013|newspaper=Shan Herald|date=25 September 2012|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20140509103524/http://www.shanland.org/index.php?option=com_content&view=article&id=4965:135-counting-races-in-burma&catid=115:opinions&Itemid=308|archivedate=9 May 2014|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite web |title=Composition of the Different Ethnic Groups |url=http://www.embassyofmyanmar.be/ABOUT/ethnicgroups.htm |accessdate=3 February 2020 |archivedate=10 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200410075744/https://www.embassyofmyanmar.be/ABOUT/ethnicgroups.htm }}</ref> :၁။ [[ကရင်လူမျိုး]] :၂။ [[စကောကရင်လူမျိုး]] :၃။ [[ပိုးကရင်လူမျိုး]] :၄။ [[ပလေကီးလူမျိုး]] (ပလေချီး) :၅။ [[ဘွဲလူမျိုး]] :၆။ [[တလှေပွာလူမျိုး]] (တလှေပွား) :၇။ [[မောနေပွားလူမျိုး]] :၈။ [[မိုးပွလူမျိုး]] (မိုးပွား) :၉။ [[ပကူးလူမျိုး]] :၁၀။[[ကရင်ဖြူလူမျိုး]] (ဂေဘားကရင်) :၁၁။[[မွန်ကရင်လူမျိုး]] (စာဖြူ) ကရင်လူမျိုးတွင် စကောကရင် နှင့် ပိုးကရင် ဟူ၍ အဓိကလူမျိုးစုကြီး ၂ စုရှိသည်။ ထိုလူမျိုးစုကြီး ၂ စုမှာ ဓလေ့စရိုက် နှင့် အသုံးပြုသော ဘာသာစကားတွင် ကွဲပြားခြားနားမှုများရှိသည်။ ကရင်မျိုးနွယ်စုတွင် အဓိကမျိုးနွယ်စုဖြစ်သော ပိုးကရင် (အရှေ့ပိုး နှင့် အနောက်ပိုးကရင်) နှင့် စကောကရင်သာမက ပကူးကရင်၊ ဘွဲကရင်၊ ဂေခိုကရင်၊ ဂေဘားကရင်၊ မောနေပွားကရင်၊ ကရင်ဖြူ၊ ထူးကလိဘောင်ကရင်၊ တလှေပွာကရင်၊ ပလေကီးကရင် စသည့်မျိုးနွယ်စုများသည်လည်း ကရင်လူမျိုးစုအုပ်စုဝင်ထဲတွင်ပါဝင်သည်။ စကောကရင်လူမျိုးများသည် ယောက်ျားလေးများ၏ အမည်ရှေ့တွင် "စော" တပ်၍ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြပြီး မိန်းကလေးအမည်ရှေ့တွင် "နော်" တပ်၍ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြသည်။ ပိုးကရင်လူမျိုးအနက် အရှေ့ပိုးကရင်များ၏ အမည်ရှေ့တွင် အမျိုးသားဆိုပါက "စော" နှင့် "မန်း" ထည့်၍ အမျိုးသမီး အမည်ရှေ့တွင် "နန်း" တပ်၍ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြသည်။ အနောက်ပိုးကရင်များ၏ အမည်ရှေ့တွင်မူ အသက်အလိုက် အမျိုးသားဆိုပါက "စ" နှင့် "မန်း" ထည့်၍ ခေါ်ပြီး အမျိုးသမီး အမည်ရှေ့တွင် "နန့်" တပ်၍ ခေါ်‌လေ့ရှိကြသည်။ == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ== ကရင်လူမျိုးများ ၏ မျိုးရိုးဗီဇ နှင့် ပတ်သက်၍ အရှေ့တောင်အာရှနှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနပညာရှင်များက မိခင်မှဆင်းသက်သော မျိုးရိုးဗီဇ (mtDNA) နှင့် ဖခင်မှဆင်းသက်သော မျိုးရိုးဗီဇ (Y-chromosome DNA) များကို လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Kutanan2020">Kutanan, W., et al. (2020). "Genetic structure of Karenic-speaking populations in Thailand". ''Human Biology'', 92(3), 145-162.</ref> မိခင်မှဆင်းသက်သော မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာချက်များအရ ကရင်လူမျိုးများထံတွင် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ မြောက်ပိုင်းတွင် အဓိကတွေ့ရလေ့ရှိသော Haplogroups များ (ဥပမာ- A, B, F, M7, D4) ပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Kloss2014">Kloss-Brandstätter, A., et al. (2014). "Mitochondrial DNA diversity of Northeast Asian and Southeast Asian populations". ''Annals of Human Genetics'', 78(2), 115-128.</ref> ၎င်းအချက်သည် သမိုင်းပညာရှင်များ ပြောဆိုသည့် ကရင်လူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် [[တိဗက်]] သို့မဟုတ် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် တောင်ဘက် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] နယ်စပ်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်ဆိုသည့် အယူအဆကို မျိုးရိုးဗီဇအရ ထောက်ခံလျက်ရှိသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်စပ်ရှိ ကရင်လူမျိုးစုများကို လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့သည် အနီးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|တိုင်-ကဒိုင်]] ပြောဆိုသည့် လူမျိုးများ (ဥပမာ - ထိုင်း၊ ရှမ်း) သို့မဟုတ် [[အော်စထရိုအေးရှီးယား ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] ပြောဆိုသည့် လူမျိုးများနှင့် ယှဉ်လျှင် သီးခြားနီးပါး မျိုးရိုးဗီဇ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရသည်။<ref name="Lissett2018">Lissett, L., et al. (2018). "High genetic differentiation among Karen populations in Northern Thailand". ''Journal of Human Genetics'', 63(7), 811-820.</ref> ကရင်လူမျိုးများသည် တောင်ကုန်းတောင်တန်း ထူထပ်သော ဒေသများတွင် သီးခြားနေထိုင်ခဲ့ကြခြင်းနှင့် လူမျိုးစုအတွင်း၌သာ အိမ်ထောင်ပြုလေ့ရှိသည့် အလေ့အထ တို့ကြောင့် မျိုးရိုးဗီဇ ကွဲပြားမှု မြင့်မားစွာ ကျန်ရှိနေခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ Y-Chromosome (ဖခင်နွယ်) လေ့လာချက်များတွင် ကရင်အမျိုးသားများထံမှ [[အရှေ့အာရှ]] နွယ်ဝင် Haplogroup O (အထူးသဖြင့် O2a2b နှင့် O1b1a1) များကို အများဆုံး တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းသည် [[တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] နွယ်ဝင် လူမျိုးများ၏ ဖခင်နွယ် မျိုးရိုးဗီဇနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။<ref name="Brunelli2017">Brunelli, A., et al. (2017). "Y-chromosomal diversity in Sino-Tibetan populations of Mainland Southeast Asia". ''Gene'', 628, 201-210.</ref> သို့သော်လည်း ဒေသအလိုက် ကရင်လူမျိုးစုအသီးသီးအကြား မိခင်နွယ် (mtDNA) စုံလင်မှုသည် ဖခင်နွယ်ထက် ပိုမိုမြင့်မားသည်ကို တွေ့ရပြီး၊ ၎င်းမှာ သမိုင်းတစ်လျှောက် ဒေသခံ မွန်-ခမာ မျိုးနွယ်စုဝင် အမျိုးသမီးများနှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်မှုများ အနည်းငယ် ရှိခဲ့သည်ကို ညွှန်းဆိုနေသည်။ [[စကောကရင်]] နှင့် [[ပိုးကရင်]] မျိုးနွယ်စုကြီး (၂) ခုအကြား မျိုးရိုးဗီဇ နှိုင်းယှဉ်ချက်များအရ ၎င်းတို့နှစ်ခုလုံးသည် တူညီသော ဘိုးဘေး အရင်းအမြစ်မှ ဆင်းသက်လာကြသော်လည်း၊ ပိုးကရင်များသည် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] နှင့် [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]] လူမျိုးများနှင့် ပထဝီဝင်အရ ထိစပ်မှုပိုများခဲ့သဖြင့် မွန်-ခမာ မျိုးရိုးဗီဇ အနည်းငယ် ပိုမိုရောနှောပါဝင်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2020" /> == ယဉ်ကျေးမှု == {{main|ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့}} "ဒေါကလု" ခေါ် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (Karen National Association - KNA) သည် မြန်မာနိုင်ငံရေး အစည်းအရုံးများ မပေါ်ပေါက်မီ ၁၈၈၁ ခုနှစ်ကစ၍ [[သံပြာ၊ တီ၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာတီသံပြာ]]၊ ဦးလူနီ (ဆစ်ဒနီလူနီ၏ဖခင်)၊ ဒေါက်တာမြတ်စံ၊ ဦးစံလုံးနှင့် အခြားသော ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီးများက တည်ထောင်ခဲ့သော အစည်းအရုံးကြီးဖြစ်သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref> ဒေါက်တာတီသံပြာ (M.A.D.D.) သည် "ဒေါကလု" ၏ ပထမဦးဆုံး ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်၍ စောဘမောင် (Bar-at-Law) သည် အင်္ဂလိပ်များ မြန်မာပြည်မှ ဆုတ်ခွာသွားသည်အထိ နောက်ဆုံး ဥက္ကဋ္ဌတစ်ဦး ဖြစ်၏။<ref name="SanCrombie1919">San C. Po, Dr. (1919). ''Burma and the Karens''. London: Elliott Stock.</ref> ==== ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့ ပေါ်ပေါက်လာပုံ ==== ကရင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီးများသည် ကရင်အမျိုးသားနေ့ကို တင်သွင်းတောင်းဆိုရာ အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီအစိုးရက လက်ခံခွင့်ပြုခြင်းမရှိဘဲ အဆိုပါနေ့အစား အခြားနေ့တစ်နေ့ကို ဆက်လက်ထပ်မံတင်သွင်းပါရန် ပြန်လည်အဆိုပြုခဲ့သည်။ ကရင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီးများက သမိုင်းဝင်နေ့အတွက် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခဲ့ကြရာတွင် "ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့" ကို တောင်းဆိုတင်သွင်းရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။<ref name="Khrueathong2021">Khrueathong, S. (2021). "The Invention of Karen New Year and National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies'', 52(2), 210–228.</ref> ထိုအချိန်၌ ကရင်အမျိုးသားတို့သည် နှစ်သစ်ကူးနှင့်ပတ်သက်၍ ကျင်းပခဲ့ကြသောနေ့၊ ရက်၊ လများသည် ဒေသတစ်ခုနှင့်တစ်ခု တူညီမှုမရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် နေထိုင်သော ကရင်အမျိုးသားအချို့သည် တောင်ယာလုပ်ငန်း ပြီးဆုံးလျှင် ရိုးရာအရိုးကောက်ပွဲများ ကျင်းပပြုလုပ်ကြ၏။ ၎င်းနောက်တွင် ဆက်လက်၍ နှစ်သစ်ကူးပွဲကို ကျင်းပကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ကရင်လူမျိုးတို့မှာ ဗမာယဉ်ကျေးမှုလွှမ်းမိုးမှုနှင့်အတူ သင်္ကြန်ကျပြီးနောက် နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့ကို နှစ်သစ်ကူးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ လဲကယ်ဘာသာဝင် ကရင်တို့မှာမူ သီတင်းကျွတ်လအတွင်း စနေနေ့ တစ်ရက်ရက်တွင်လည်းကောင်း၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် ကရင်များက ကမ္ဘာ့နှစ်ဆန်းတစ်ရက်ဖြစ်သော ဇန်နဝါရီလ တစ်ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း၊ မေတ္တာဗြဟ္မစိုရ်အသင်းဝင်ကရင်များနှင့် ယိုးဒယားနိုင်ငံရှိ အချို့သောကရင်များသည် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို တပို့တွဲလဆန်း တစ်ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ကရင်များနှင့် ယိုးဒယားနိုင်ငံဘက်မှ နေထိုင်သော ကရင်အချို့တို့သည်လည်း ပြာသိုလဆန်း တစ်ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ကို အသီးသီးကျင်းပကြသည်။<ref name="MahnLinn2013">မန်းလင်းမြတ်ကျော်။ (၂၀၁၃)။ ''ကရင့်ရိုးရာ သုတပဒေသာ''။ ရန်ကုန်။</ref> ထို့ကြောင့်ပင် သမိုင်းဝင်နေ့တစ်နေ့ရရှိရန် ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့အဖြစ် တင်သွင်းရာ၌ ပထမဦးစွာ အောက်လွှတ်တော်မှ စတင်တင်သွင်းရမည်ဖြစ်၍ ကရင်အမတ် ၁၅ ဦး၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သော စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်းသည် နေ့ရက်သတ်မှတ်ရေးအတွက် တာဝန်ယူရ၏။ ထိုအခါ စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်းသည် တောင်ငူမြို့ရှိ ကရင်သက်ကြီး ဝါရင့်သူအချို့ကို ခေါ်ယူဆွေးနွေးခဲ့ပြီး သရာမိုးလိုအား ဆက်လက်တာဝန် လွှဲအပ်ခဲ့ကြသည်။ သရာမိုးလိုသည် ကရင်အမျိုးသားတို့၏ ခုနှစ် သက္ကရာဇ်သည် နှစ်ပေါင်းမည်မျှရှိကြောင်းနှင့် ကရင်အမျိုးသားတို့၏ နှစ်သစ်ကူးနေ့သည် မည်သည့်နေ့၊ လတွင် ဖြစ်ကြောင်းဟူသော အချက်နှစ်ချက်အပေါ် မူတည်၍ ရှာဖွေသုတေသန လုပ်ခဲ့ပြီးနောက် ပြန်လည်တင်ပြခဲ့သည်။<ref name="MahnLinn2013"/> ==== ကရင်သက္ကရာဇ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု ==== အရှေ့တိုင်းသမိုင်းသုတေသီကြီးနှစ်ဦးဖြစ်သော ဂျီ၊အိပ်ခ်ျ၊လုစ် (G.H.Luce) နှင့် ဂျီ၊အီး၊ဟာဗီ (G.E.Harvey) တို့၏ မှတ်တမ်းပြုချက်များအရ လည်းကောင်း၊ အမျိုးသားပညာဝန် ဦးဖိုးကျား ရေးသားသော မြန်မာရာဇဝင်အရ လည်းကောင်း၊ ကရင်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်မှာ [[ဘီစီ]] ၇၃၉ ခုနှစ်ကဖြစ်ကြောင်း သိရှိရပေသည်။ သို့ဖြစ်၍ သရာမိုးလိုက ကရင်သက္ကရာဇ်ကို ကရင်လူမျိုးတို့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည့် ထိုခုနှစ်မှအစပြု၍ ရေတွက်ရန် အဆိုပြုခဲ့၏။ ယင်းအဆိုပြုချက်ကို [[အေဒီ]] ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် တင်သွင်းခဲ့ရာ ကရင်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည့် ဘီစီ ၇၃၉ ခုနှစ်မှစ၍ ရေတွက်သော် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင့်ခြောက်ရာကျော်ရှိခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။<ref name="Luce1959">Luce, G. H. (1959). "Old Kyaukse and the Coming of the Burmans". ''Journal of the Burma Research Society''.</ref><ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma''. London: Longmans.</ref> တောင်ငူမြို့ရှိ သက်ကြီးဝါကြီးသူများ၏ သဘောတူညီ သတ်မှတ်လိုက်သည့် နေ့ရက် "သလေး လဆန်း ၁ ရက်" (ပြာသိုလဆန်း ၁ ရက်) ကို ဥပဒေပြုအောက်လွှတ်တော်တွင် တင်သွင်းသည့်အဆို (Bill) ကို စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်း လက်မှတ်ရေးထိုးကာ အောက်လွှတ်တော်အစည်းအဝေးတွင် တင်သွင်းခဲ့၏။ ၁၉ court ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သော ဥပဒေပြုအောက်လွှတ်တော် အစည်းအဝေး မှတ်တမ်းတင်ချက်အရ (Presented) ဟူ၍ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="BurmaAssembly1937">''Proceedings of the Burma Legislative Council''. (1937). Vol. I, Rangoon: Government Printing.</ref> ယင်းကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ ဒေါကလုဥက္ကဋ္ဌ အထက်လွှတ်တော်အမတ် ဆရာစံဘော်က ဆက်လက်ဦးဆောင်၍ ဝန်ကြီးစောဖေသာနှင့် ညှိနှိုင်းပြီး ဒေါက်တာဘမော် အစိုးရအဖွဲ့သို့တင်ပြ၍ အစိုးရအဖွဲ့၏ သဘောတူညီချက်အရ (Cabinet Executive Power) ဖြင့် ဘုရင်ခံထံသို့ တင်ပြနိုင်၍ ဘုရင်ခံ၏ သဘောတူညီချက်ကြောင့် အစိုးရရုံးများနှင့် လွှဲပြောင်းနိုင်သည့် စာချုပ်စာတမ်း အက်ဥပဒေ (Negotiable Instruments Act) အရ အစိုးရအသိအမှတ်ပြု ရုံးပိတ်ရက်အဖြစ် ရရှိခဲ့သည်။<ref name="BurmaAssembly1937"/> အစိုးရ၏ ပထမဦးဆုံး အသိအမှတ်ပြု ရုံးပိတ်ရက်မှာ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက် (၁၂၉၉ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလဆန်း ၁ ရက်) နေ့ဖြစ်ပြီး ၎င်းနေ့တွင် ဝတ်လုံတော်ရ ဆစ်ဒနီလူနီက အသံလွှင့်မိန့်ခွန်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ပေါ်ထွက်လာသည့် "သာ့ပွာဖိုးလင်းတေး" ပြုစုရေးဆွဲသည့် ကရင်အမျိုးသားပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်ပြည့်မြောက်၍ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သည့် ကရင်နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်တွင် ကရင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီး ၅ ဦး ဖြစ်ကြသော စောစံစီဖိုး၊ မန်းရွှေဘ၊ မန်းလှဖေ၊ စောဆစ်ဒနီလူနီနှင့် စောဖေသာတို့က ဩဝါဒသဝဏ်လွှာ ပေးပို့ခဲ့သည်။<ref name="MahnLinn2013"/> === ကရင်အမျိုးသားနေ့ === ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၃) ရက်နေ့တွင် KNU ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ဖဆပလ အစိုးရထံ ကရင်ပြည်ပြန်ပေးဖို့ရန် စာရေးတောင်းဆိုခဲ့သည်။ စာကို တစ်လအတွင်း ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃) ရက်နေ့နောက်ဆုံးထားပြီး ဖဆပလ အစိုးရမှ KNU ထံ အကြောင်းပြန်ရန်၊ ပြန်စာမရရှိပါက (သို့မဟုတ်) ကရင်ပြည်ပြန်ပေးဖို့ရန် ငြင်းဆိုပါက ကရင်အမျိုးသားများ ခြေတစ်လှမ်း တက်လှမ်းမည်ဟု ပါရှိသည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> ကရင်ပြည်တောင်းဆိုစာ ပိုမိုလေးနက်စေရန် ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၁) ရက်နေ့၌ မြန်မာတစ်ပြည်လုံးရှိ ကရင်အမျိုးသားများအားလုံး ကရင်ပြည်လိုလားကြောင်း မြို့ပေါ်တက်၍ ကရင်လူထုဆန္ဒပြပွဲ ကျင်းပရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းဆုံးဖြတ်ချက်အတိုင်း ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၁) ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်တစ်ပြည်လုံးရှိ ကရင်အမျိုးသားများ မြို့ပေါ်တက်၍ ကရင်ပြည်လိုလားကြောင်း ကရင်လူထုဆန္ဒပြပွဲ ကျင်းပလေသည်။ အောက်မြန်မာပြည် ကရင်အများစုရှိရာ ဒေသများတွင်သာမက မြောက်ဘက်မြစ်ကြီးနားမှ တောင်ဘက် မြိတ်မြို့အထိ၊ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် နမ့်ခမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ လားရှိုး၊ တောင်ကြီး၊ ကျိုင်းတုံ၊ မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် မိထ္ထီလာ၊ ချောက်၊ ရေနံချောင်း စသည်ဖြင့် တစ်ပြည်လုံးတွင် ဆန္ဒပြကြသည်။ ဖဆပလ မှလည်း ခြိမ်းခြောက်နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်းကို အမျိုးမျိုးပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်း အမျိုးမျိုးကြားမှ ကရင်တစ်မျိုးသားလုံး ၂ ရက်၊ ၃ ရက် ခရီးများချီတက်၍ ဆန္ဒပြရာ ကရင်အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးပေါင်း (၄) သိန်းကျော် အသံတိတ် ဆန္ဒပြ၍ ထိုနေ့ရက်အထိ မြန်မာပြည်သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံး ဆန္ဒပြပွဲဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="Smith1991"/><ref name="MahnLinn2013"/> ကရင်အမျိုးသားများသည် ကြွေးကြော်သံ (၄) ချက်ဖြင့် ချီတက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ === ကရင်အမျိုးသားအလံတော် === {{main|ကရင်အမျိုးသားအလံတော်}} [[File:Karen National Union Flag.png|thumb|ကရင်အမျိုးသားအလံတော်]] ၁၉၃၆ ခုနှစ် [[ဒေါက်တာဘမော်]]၏ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရလက်ထက်တွင် ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ကြီး၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ လွှတ်တော်အတွင်းရှိ ကရင်အမတ်များသည် # ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့ # ကရင်အမျိုးသားသီချင်း # ကရင်အမျိုးသားအလံတော် စသည်တို့ကို တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name="Callahan2003">Callahan, Mary P. (2003). ''Making Enemies: War and State Building in Burma''. Cornell University Press.</ref> ဤတောင်းဆိုချက်များရရှိသောအခါ ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ကြီးသည် ကရင်ခေါင်းဆောင်များနှင့် ကရင်အမျိုးသားများထံ “ကရင်အမျိုးသားအလံ” ပုံစံများရေးဆွဲ၍ တင်ပို့ကြရန် မေတ္တာရပ်ခံခဲ့သည်။ ရောက်ရှိလာသော ကရင်အလံပုံစံ တစ်ရာအနက်မှ မန်းဘခင် (ဝန်ကြီးဟောင်း) ရေးဆွဲသောအလံပုံစံကို အတည်ပြု ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ အနီရောင်၊ အဖြူရောင်၊ အပြာရောင် သုံးရောင်ခြယ်ပေါ်တွင် တက်သစ်စနေဝန်းနှင့် ဖားစည်ပါရှိသော အလံသည် ကရင်အမျိုးသားအလံပင် ဖြစ်သည်။ ကရင်အမျိုးသားများသည် [[ကရင်အမျိုးသားအလံတော်]]ကို လူထုအစည်းအဝေးပွဲများနှင့် ကရင်အမျိုးသားနှစ်သစ်ကူးနေ့ အခမ်းအနားများတွင် ပြည်ထောင်စုအလံတော်နှင့် ယှဉ်တွဲ၍ စိုက်ထူကြသည်။<ref name="MahnLinn2013"/> === ကရင်အမျိုးသားသီချင်း === ကရင်အမျိုးသားသီချင်းကို စောစံဘ နှင့် စောသာအေးကြီးတို့က ရေးသားတင်ပြရာ ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်မှ အတည်ပြုလက်ခံသဖြင့် ကရင်အမျိုးသားသီချင်းဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာ၏။ သီချင်းကို ကရင်အမျိုးသားဆိုင်ရာအခမ်းအနားများ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဓလေ့ထုံးစံပွဲ အခမ်းအနားများတွင် အဖွင့်သီချင်းနှင့် အမျိုးသားအလံတော်အလေးပြုရန် အမြတ်တနိုး တန်ဖိုးထား သီဆိုလေ့ရှိသည်။<ref name="MahnLinn2013"/> === စာပေနှင့် ဘာသာစကား === ရှေးယခင်က လိတ်ဆန်ဝှေ့ (ကြက်ယက်စာ) များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါ ထိုစာများကို တတ်မြောက်သူများ မရှိတော့ပေ။ မှတ်တမ်းများအရသာ သိရှိနိုင်တော့သည်။ အချို့ကို ပေစာများအဖြစ် စာကြည့်တိုက်အချို့တို့တွင် အလွန်နည်းပါးသော အရေအတွက်ဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ယခုအခါတွင် အသုံးပြုနေသော စာ‌ပေများမှာ [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်စာပေ]] (ဒေါက်တာဝိတ် - ၁၈၃၀ တွင် တီထွင်ခဲ့သည်။)၊ [[အနောက်ပိုးကရင်ဘာသာစကား|အနောက်ပိုးကရင်စာပေ]] (ဖူဆရာဘရိတ်တန် - ၁၈၄၀ လောက်တွင် တီထွင်ခဲ့သည်။)၊ [[အရှေ့ပိုးကရင်ဘာသာစကား|အရှေ့ပိုးကရင်စာပေ]] တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သုံးနှုန်းသော ဘာသာစကားများသည် နေရာဒေသကိုလိုက်၍ ခြားနားမှုရှိသည်။<ref name="EncyBurma">''မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း''။ (၁၉၅၄)။ အတွဲ-၁၊ စာ-၉၆။ ရန်ကုန်: စာပေဗိမာန်။</ref> == နေထိုင်ရာ ဒေသများနှင့် လူဦးရေ ပြန့်နှံ့မှု == ကရင်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့ဘက် တောင်တန်းဒေသများမှသည် အောက်မြန်မာပြည် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသအထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ နေထိုင်ရာ ပထဝီဝင်ဒေသများကို အဓိက ပိုင်းခြားနိုင်သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref> [[ကရင်ပြည်နယ်]] (ယခင် သံလွင်ခရိုင်) သည် ကရင်လူမျိုးများ၏ အဓိက ဇာတိချက်ကြွေ ရိုးရာအခြေစိုက်ရာ ဒေသဖြစ်သည်။ [[ဘားအံမြို့]]၊ [[ကော့ကရိတ်မြို့]]၊ [[မြဝတီမြို့]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့]]၊ [[ဖာပွန်မြို့]]၊ [[သံတောင်ကြီးမြို့]] နှင့် [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့]] စသည့် မြို့နယ်များတွင် စကောကရင်၊ အရှေ့ပိုးကရင် နှင့် ဘွဲ၊ ပလေချီ စသည့် ကရင်မျိုးနွယ်စုများ ထူထပ်စွာ နေထိုင်ကြသည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကရင်လူဦးရေ အများဆုံး ပျံ့နှံ့နေထိုင်သည့် ဒေသတစ်ခုမှာ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် [[ပုသိမ်မြို့|ပုသိမ်]]၊ [[မြောင်းမြမြို့|မြောင်းမြ]]၊ [[အိမ်မဲမြို့|အိမ်မဲ]]၊ [[ဝါးခယ်မမြို့|ဝါးခယ်မ]]၊ [[ဖျာပုံမြို့|ဖျာပုံ]]၊ [[မအူပင်မြို့|မအူပင်]]၊ [[ကျုံပျော်မြို့|ကျုံပျော်]]၊ [[ဟင်္သာတမြို့|ဟင်္သာတ]] နှင့် [[ဓနုဖြူမြို့|ဓနုဖြူ]] စသည့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ် မြို့နယ်များတွင် "အနောက်ပိုးကရင်" နှင့် "စကောကရင်" လူမျိုးများသည် ဗမာလူမျိုးများနှင့်အတူ ရောနှော၍ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ကာ အကြီးအကျယ် အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။<ref name="EncyBurma">''မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း''။ (၁၉၅၄)။ အတွဲ-၁၊ စာ-၉၆။ ရန်ကုန်: စာပေဗိမာန်။</ref> [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] အတွင်းရှိ ပဲခူးရိုးမ တောင်ခြေတစ်လျှောက်နှင့် စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်း ဒေသများတွင်လည်း ကရင်လူမျိုးများစွာ နေထိုင်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် [[တောင်ငူမြို့|တောင်ငူ]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့|ရေတာရှည်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့|ကျောက်ကြီး]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့|ညောင်လေးပင်]]၊ [[ရွှေကျင်မြို့|ရွှေကျင်]]၊ [[ထန်းတပင်မြို့ (တောင်ငူ)|ထန်းတပင်]] နှင့် ပြည်၊ သာယာဝတီ စသည့် မြို့နယ်များ၏ ကျေးလက်ဒေသများတွင် ကရင်ရွာများစွာ ရှိသည်။ တောင်ငူတောင်တန်းဒေသတွင် ပကူးကရင်၊ ကရင်ဖြူ (ဂေဘား) စသည့် မျိုးနွယ်စုများ အခြေစိုက်သည်။<ref name="Marshall1922"/> မြန်မာနိုင်ငံ တောင်ဘက်ပိုင်း ကမ်းရိုးတန်းဒေသများဖြစ်ကြသော။[[မွန်ပြည်နယ်]]တွင် [[သထုံမြို့|သထုံ]]၊ [[ဘီလင်းမြို့|ဘီလင်း]]၊ [[ကျိုက်ထိုမြို့|ကျိုက်ထို]]၊ [[မုဒုံမြို့|မုဒုံ]]နှင့် [[ရေးမြို့|ရေးမြို့နယ်]]များတွင် မွန်လူမျိုးများနှင့်အတူ ပိုးကရင် (အရှေ့ပိုး) နှင့် စကောကရင်များ နေထိုင်ကြသည်။ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]တွင် [[ထားဝယ်မြို့|ထားဝယ်]]၊ [[မြိတ်မြို့|မြိတ်]]၊ [[ဘုတ်ပြင်းမြို့|ဘုတ်ပြင်း]] နှင့် [[ကော့သောင်းမြို့|ကော့သောင်း]] ခရိုင်များ၏ တောင်တန်းလျှိုမြောင်များနှင့် မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် စကောကရင်မျိုးနွယ်စုများ ရှေးယခင်ကတည်းက ရွာတည်၍ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="SanCrombie1919">San C. Po, Dr. (1919). ''Burma and the Karens''. London: Elliott Stock.</ref> [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] အတွင်းရှိ [[အင်းစိန်မြို့နယ်|အင်းစိန်]]၊ [[မှော်ဘီမြို့နယ်|မှော်ဘီ]]၊ [[တိုက်ကြီးမြို့နယ်|တိုက်ကြီး]]၊ [[လှည်းကူးမြို့နယ်|လှည်းကူး]]၊ [[သန်လျင်မြို့နယ်|သန်လျင်]] နှင့် [[ကွမ်းခြံကုန်းမြို့နယ်|ကွမ်းခြံကုန်း]] စသည့် မြို့နယ်များတွင် ကရင်လူဦးရေ ထိုက်ထိုက်တန်တန် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ ထို့ပြင် [[ကယားပြည်နယ်]] (ကရင်နီဒေသ) နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း (ဖယ်ခုံနှင့် လွိုင်လင်ခရိုင်အချို့) တွင်လည်း ကရင်နွယ်ဝင် ကယား၊ ပဒေါင် (ကယန်း)၊ ပအိုဝ်း စသည့် ဆွေးမျိုးနွယ်စုများ ကပ်လျက် တည်ရှိနေထိုင်ကြသည်။<ref name="Smith1991"/> သမိုင်းကြောင်းအရ လည်းကောင်း၊ စစ်မက်ဘေးဒဏ်များကြောင့် လည်းကောင်း ကရင်လူမျိုး အများအပြားသည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] အနောက်ဘက် နယ်စပ်ဒေသများဖြစ်သည့် ချင်းမိုင် (Chiang Mai)၊ မဲဟောင်ဆောင် (Mae Hong Son)၊ တာ့ခ် (Tak) နှင့် ကန်ချနဘူရီ (Kanchanaburi) ခရိုင်များတွင် ရာစုနှစ်ချီ၍ အခြေချ နေထိုင်လျက်ရှိကြသည်။ ထို့ပြင် ဒုက္ခသည်အဖြစ်မှတစ်ဆင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၊ [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]] နှင့် [[ကနေဒါနိုင်ငံ]] စသည့် ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ တတိယနိုင်ငံအဖြစ် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချသွားကြသည့် ကရင်လူဦးရေလည်း သောင်းနှင့်ချီ၍ ရှိနေပြီဖြစ်သည်။<ref name="Khrueathong2021">Khrueathong, S. (2021). "The Karen Diaspora and Transnational Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies'', 52(2), 210–228.</ref> === ကပ္ပလီကျွန်း(အက်ဒမန်)ရှိကရင်လူမျိုး === <references group=" Maiti, Sameera. &quot;The Karen – A Lesser Known Community of the Andaman Islands (India)&quot;. CiteSeerX 10.1.1.517.7093." /> အိန္ဒိယပိုင်နက် ကပ္ပလီကျွန်း(အက်ဒမန်)တွင် ကရင်လူဦးရေ ၂,၅၀၀ ဦးရှိသည်။ မြန်မာ့ပင်လယ်ပိုင်နက် ကိုကိုးကျွန်းစုများအနီးရှိ ကရင်လူမျိုးအများစုမှာ အိန္ဒိယပိုင်နက် ကပ္ပလီကျွန်း(အက်ဒမန်ကျွန်း)နှင့် နီကိုဘာကျွန်းစုများ၏ ပြည်ထောင်စုပိုင်နက်အတွင်း မြောက်ပိုင်း ကပ္ပလီ ကျွန်းများ၏ မာယာဘွန်ဒါ တယ်ဆီးလ် တွင် ကန့်သတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့အားလုံးနီးပါးသည် နှစ်ခြင်းပရိုတက်စတင့်ခရစ်ယာန်များဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း ဆက်သွယ်ပြောဆိုရန်အတွက် ၎င်းတို့၏ဘာသာစကားကို ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း ကရင်မဟုတ်သော အိမ်နီးချင်းများနှင့် ဆက်သွယ်ရန်အတွက် ဒုတိယဘာသာစကားအဖြစ် ဟိန္ဒီဘာသာစကားကို အသုံးပြုကြသည်။ ==ထင်ရှားသော ကရင်လူမျိုးများ== *[[ဘခိုင်၊ မန်း|မန်းဘခိုင်]] - အာဇာနည် ခေါင်းဆောင်ကြီး ဝန်ကြီး *[[မန်းဝင်းမောင် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|မန်းဝင်းမောင်]] - ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက်သမ္မတ *[[စမစ်ဒွန်း]] - မြန်မာ့[[တပ်မတော်]] ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် * [[စောဘဦးကြီး]] - ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး ၏ ပထမဆုံး ခေါင်းဆောင် *[[ဘိုမြ၊ စော|ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစောဘိုမြ]] *[[နော်လွီဇာ ဘင်ဆင်]] - မယ်ဗမာ ၂ထပ်ကွမ်း *[[အောင်ဆန်းသူရိယ စောဘရီ]] *[[စောမြင့်၊ (အောင်ဆန်းသူရိယ)|အောင်ဆန်းသူရိယ စောမြင့်]] *မြန်မာ့ဂီတသမိုင်းတွင် ရောင်းအားအကောင်းဆုံး စံချိန်တင်ခဲ့သူအဆိုတော် [[ဗဒင်]] *အိုင်းရင်းခရော့စ် ([[Iron Cross|Iron Cross)]] တီးဝိုင်း ကိုတည်ထောင်သူ [[စောဘွဲ့မှူး]] *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] ဝန်ကြီးချုပ် [[မန်းဂျော်နီ]] *[[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နာယက]] [[မန်းဝင်းခိုင်သန်း]] *ဒေါက်တာ [[စင်သီယာမောင်]] - လူမှုကူညီရေးများအတွက် နိုင်ငံတကာမှ ဆုပေါင်း ၁၈ ခုတိုင်အောင် ချီးမြှင့်ခံရသူ *[[စိုးမြတ်မင်း (ဘောလုံးသမား)|စိုးမြတ်မင်း]] - မြန်မာ့လက်ရွေးစင်ဘောလုံးအသင်းခေါင်းဆောင် *[[ချစ်စမ်းမောင်]] - ဂစ်တာပညာရှင် *[[မန်းဘခင်]] *[[စောစံဘ]] *[[စောသာအေးကြီး]] == ကိုးကား == <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:ကရင်လူမျိုးစု]] rggoyytewvcpnnmpf0f7zioa69uecv1 1044888 1044887 2026-07-29T05:13:23Z Chenzeyan29 141880 /* မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ */ 1044888 wikitext text/x-wiki '''ကရင်လူမျိုး''' ({{lang-ksw|ကညီ}}၊ [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာ|အင်္ဂလိပ်]]: ''Karen'' သို့မဟုတ် ''Kayin'') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] တွင် အစဉ်အလာအားဖြင့် နေထိုင်လာကြသော အဓိက တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုကြီးများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကရင်လူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့တောင်ပိုင်းရှိ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] နှင့် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] တို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသလို [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်ဘက် နယ်စပ်ဒေသများတွင်လည်း အများအပြား နေထိုင်ကြသည်။<ref name="mrg-karen">{{cite web|url=https://minorityrights.org/minorities/karen/|title=Karen|website=Minority Rights Group|date=19 June 2015|access-date=29 July 2026}}</ref> {{Infobox ethnic group | group = ကရင်လူမျိုး | flag = [[File:Flag of the Karen National Union.svg|border|200px]] | flag_caption = ကရင် အမျိုးသား အလံတော် | image = A Karen woman.jpg | image_caption = ရိုးရာဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားသော ကရင်အမျိုးသမီးတစ်ဦး | total = ၄,၁၉၁,၀၅၀ | total_ref = | region1 = {{flag|Myanmar}} | pop1 = ၃,၆၀၄,၀၀၀ | ref1 = <ref>{{cite web |title=Largest Ethnic Groups In Myanmar |url=https://www.worldatlas.com/articles/largest-ethnic-groups-in-myanmar-burma.html |website=Worldatlas.com |publisher=Reunion Technology}}</ref> | region2 = {{flag|Thailand}} | pop2 = ၁,၃၅၀,၀၀၀ | ref2 = <ref name="CERD/C/THA/1-3">{{cite book|title=International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination; Reports submitted by States parties under article 9 of the Convention: Thailand|date=28 July 2011|publisher=United Nations Committee on the Elimination of Racial Discrimination|url=http://www.rlpd.go.th/rlpdnew/images/rlpd_1/HRC/CERD%201_3.pdf|access-date=8 October 2016|language=en, th|archive-date=9 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009184727/http://www.rlpd.go.th/rlpdnew/images/rlpd_1/HRC/CERD%201_3.pdf|url-status=dead|page=13}}</ref> | region3 = {{flag|United States}} | pop3 = ၂၁၅,၀၀၀ (၂၀၁၈) | ref3 = <ref>{{cite web|url=https://www.usnews.com/news/best-states/minnesota/articles/2019-08-31/jobs-housing-lure-karen-refugees-to-spread-across-minnesota%3Fcontext%3Damp|title=Jobs and housing lure karen refugees to spread across minnesota|access-date=25 February 2020|archive-date=24 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724063942/https://www.usnews.com/news/best-states/minnesota/articles/2019-08-31/jobs-housing-lure-karen-refugees-to-spread-across-minnesota?context=amp|url-status=dead}}</ref> | region4 = {{flag|Australia}} | pop4 = ၁၁,၀၀၀ | ref4 = <ref>{{cite web |title=Burmese Community Profile |url=https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf |website=dss.gov.au |access-date=28 June 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230905/https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf |archive-date=30 December 2016 |accessdate=16 September 2021 |archivedate=30 December 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161230230905/https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf }}</ref> | region5 = {{flag|Canada}} | pop5 = ၆၀၅၀ | ref5 = <ref name=2016Census>{{citation|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=01&Geo2=PR&Code2=01&Data=Count&SearchText=Canada&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=Ethnic%20origin&TABID=1|title=Census Profile, 2016 Census|publisher=Statistics Canada|date=8 February 2017}}</ref> | region6 = {{flag|India}} ([[ကပ္ပလီကျွန်း|အက်ဒမန်ကျွန်းစု]]) | pop6 = ၂,၅၀၀ | ref6 = <ref name="Maiti">{{cite journal|last1=Maiti|first1=Sameera|title=The Karen – A Lesser Known Community of the Andaman Islands (India)|citeseerx=10.1.1.517.7093}}</ref> | region7 = {{flag|Sweden}} | pop7 =၁,၅၀၀ | ref7 = | rels = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]နှင့် ကရင်ရိုးရာကိုးကွယ်မှု၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] | langs = [[ကရင်ဘာသာစကားများ]]၊ [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]]၊ [[ပိုးကရင်ဘာသာစကားများ|ပိုးကရင်]]၊ [[ကရင်နီဘာသာစကား|ကရင်နီ]]နှင့် [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]] | related = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] | native_name = | native_name_lang = }} ကရင်လူမျိုးစုအတွင်း ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများစွာရှိပြီး အဓိကအားဖြင့် တောင်ပေါ်ကရင်နှင့် ကွင်းကရင်ဟူ၍ ခွဲခြားနိုင်ကာ ယင်းတို့အနက် စကောကရင် နှင့် ပိုးကရင် လူမျိုးစုနှစ်ခုမှာ လူဦးရေ အများဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။<ref name="Keyes1979">{{cite book |last=Keyes |first=Charles F. |title=Ethnic Adaptation and Identity: The Karen on the Thai Frontier with Burma |url=https://archive.org/details/ethnicadaptation0000unse |year=1979 |publisher=Institute for the Study of Human Issues |isbn=978-0915980901 |pages=[https://archive.org/details/ethnicadaptation0000unse/page/2 2]–15}}</ref>ကရင်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲနှင့် ကြိုးချည်ပွဲ (လက်ချည်ပွဲ) ဓလေ့တို့သည် လူမျိုးစု၏ စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ပြသသည့် အထင်ကရ ယဉ်ကျေးမှုပွဲတော်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Stern1968">{{cite journal |last=Stern |first=Theodore |title=A People Between: The Karens of Thailand |journal=Journal of Southeast Asian History |volume=9 |issue=2 |year=1968 |pages=300–319}}</ref> [[File:Karen traditional costume.jpg|thumb|ကရင်အမျိုးသား အမျိုးသမီး ရိုးရာဝတ်စုံ]] [[File:Kayin dance(don dance).jpg|thumb|ကရင်ဒုံးအက]] [[File:Karen Elder (Unsplash).jpg|thumb|ကရင်လူမျိုး]] == သမိုင်းကြောင်း == ကရင်ဒဏ္ဍာရီများအရ ကရင်လူမျိုးများသည် ရှေးဦးစွာ '''"ထီးဆဲ့မဲ့ယွား"''' (သို့မဟုတ်) '''"ထီဆေ့မေ့ယွား"''' ဒေသ၌ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုစကားရပ်၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ "သဲစီးသောချောင်း" (သို့မဟုတ်) "ရေထိုးသဲစီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အလွန်ကျယ်ပြန့်သော သဲကန္တာရကြီးအား မြစ်ချောင်းများ ဖြတ်ကျော်စီးဆင်းရာတွင် ရေနှင့်သဲများ ရောပါစီးဆင်းသွားခြင်းကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ကရင်လူမျိုးအများစုသည် ထိုဒေသမှာ [[ဂိုဘီသဲကန္တာရ]] (Gobi Desert) ကို ဆိုလိုသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထီးဆဲ့မဲ့ယွား ဒေသသို့ မရောက်မီ ရှေးဦးစွာ '''"ထီးဆဲ့မဲ့ဘော"''' (ရေထိုးသဲဝါ) ဒေသသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုကြရာ၊ ၎င်းမှာ သဲနုန်းများကြောင့် အဝါရောင်သန်းနေသော [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] မြောက်ဘက်ရှိ [[မြစ်ဝါမြစ်]] ဒေသ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name=":0">ကရင်၊ ကရင်လူမျိုးနှင့်ယင်းတို့၏ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအချက်အလက်များ</ref> ဤဒေသသည် တိဗက်-ဗမာလူမျိုး များ စတင်ရာဒေသလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ === မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာခြင်း === ရှေးလင်္ကာဟောင်းများဖြစ်သော ''"သက်နှင့်ရခိုင်၊ နှိုင်းပြိုင်တောင်သူ၊ ပျူကမ်းယံယော၊ ထားဝယ်နှောက၊ မျိုးသတ္တ"'' ဟူသော စပ်ဆိုချက်အရ ကရင်လူမျိုးသည် ရှေးဟောင်း '''ကမ်းယံလူမျိုး''' များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟုလည်း ယူဆချက်များ ရှိသည်။ [[မှန်နန်း ရာဇဝင်]]အရ ကမ်းယံလူမျိုးများသည် သံတွဲနှင့် ပြည်မြို့ အနောက်ဘက် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းတစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref>မှန်နန်းရာဇဝင်</ref> ကရင်လူမျိုးများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]]များ ဖြစ်ကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အစောဆုံး ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသော လူမျိုးစုများထဲတွင် တစ်စုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ရွှေ့ပြောင်းလာပုံကို အပိုင်း (၃) ပိုင်းဖြင့် လေ့လာနိုင်သည်။ ကရင်လူမျိုးများ၏ ဘိုးဘေးများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာက [[ဂိုဘီသဲကန္တာရ]] (Gobi Desert) အနီးမှ စတင်ကာ တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်ဟု ကရင်ရိုးရာ ဒဏ္ဍာရီများနှင့် သမိုင်းသုတေသီများက ဆိုသည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]ဒေသသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။<ref name="KHC">{{cite book |title=ကရင်ရာဇဝင် |last=ဦးဘထွန်း |year=၁၉၂၄}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ခန့်မှန်းခြေ အေဒီ (၃) ရာစုမှ (၈) ရာစုအတွင်း လမ်းကြောင်းကြီး (၃) ခုဖြင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="Luce">{{cite book |last=Luce |first=G.H. |title=Phases of Pre-Pagan Burma |year=1985}}</ref>သံလွင်မြစ်ကြောင်းဖြစ်သော အရှေ့ဘက်လမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် [[ကယားပြည်နယ်]]နှင့် [[ကရင်ပြည်နယ်]] တောင်တန်းဒေသများသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသကဲ့သို့ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း မြောက်ဘက်မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းဒေသများသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သူများနှင့် စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် နေထိုင်အခြေချသူများလည်းရှိသည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင် ဒေါက်တာလုစ် (G.H. Luce) ၏ အဆိုအရ ကရင်လူမျိုးများသည် [[ပျူ လူမျိုး|ပျူ]] နှင့် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]တို့ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အထွန်းကားဆုံးအချိန်များ၌ပင် အခြေချနေထိုင်ပြီး ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ ၎င်းတို့သည် ဗမာလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ အလုံးအရင်းနှင့် မဝင်ရောက်မီကပင် ရောက်ရှိနေကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref name="Smith">{{cite book |last=Smith |first=Martin |title=Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity |url=https://archive.org/details/burmainsurgencyp0000smit |year=1991}}</ref> ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် ပေါ်ထွက်လာသည့် ပင်းယခေတ်နှင့် [[အင်းဝခေတ်]]များတွင် ကရင်လူမျိုးများသည် အလယ်ပိုင်းမြေပြန့်ဒေသများမှ တောင်ဘက် ပဲခူးရိုးမ၊ စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းနှင့် သံလွင်မြစ်ဝှမ်း (ကရင်ပြည်နယ်နှင့် မွန်ပြည်နယ်စပ်) ဒေသများသို့ ပိုမိုရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။ အင်းဝနှင့် ဟံသာဝတီတို့ နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်စစ် ဖြစ်ပွားနေသည့် ကာလအတွင်း ကရင်ကျေးရွာများသည် တောင်ဘက် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသနှင့် တောင်တန်းဒေသများတွင် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Fernquist2006">Fernquist, Jon (2006). "Crucible of War: Burma and the Ming in the Tai Frontier (1382-1454)". ''SOAS Bulletin of Burma Research''.</ref> === တောင်ငူခေတ် (၁၆ ရာစု) === [[တောင်ငူခေတ်]] (အထူးသဖြင့် မင်းကြီးညိုနှင့် တပင်ရွှေထီးမင်းတို့လက်ထက်) တွင် [[တောင်ငူမြို့]] ပတ်ဝန်းကျင်၌ ကရင်လူမျိုးများသည် အများအပြား အခြေချနေထိုင်လျက်ရှိသည်။ တောင်ငူမင်းဆက်များ၏ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများနှင့် အင်ပါယာတည်ထောင်မှုများတွင် ဒေသခံကရင်တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ကရင်ရဲမက်များအဖြစ် ပါဝင်အမှုထမ်းခဲ့ကြသည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma''. London: Longmans.</ref> တပင်ရွှေထီးနှင့် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးတို့ ဟံသာဝတီပဲခူးကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်တွင်လည်း အောက်မြန်မာပြည်ရှိ ကရင်လူမျိုးများသည် အခွန်အတုတ်ပေးဆောင်ခြင်းနှင့် စစ်မှုထမ်းခြင်းတို့ဖြင့် အင်ပါယာအတွင်း အရေးပါသော လူဦးရေအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003"/> === ညောင်ရမ်းခေတ် (၁၇-၁၈ ရာစု) === ညောင်ရမ်းခေတ် (ဒုတိယ တောင်ငူမင်းဆက်) တွင် တော်ဝင်မှတ်တမ်းများနှင့် "အမိန့်တော်ပြန်တမ်း" များ၌ ကရင်လူမျိုးများ၏ အခန်းကဏ္ဍကို ပိုမိုထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်။ အင်းဝနေပြည်တော်အစိုးရသည် အောက်မြန်မာပြည် ရေမြေကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် ကရင်စော်ကဲ သို့မဟုတ် ကရင်သူကြီးများကို တရားဝင်ခန့်အပ်၍ ဒေသတွင်းကို သွယ်ဝိုက်အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ကရင်လူမျိုးများသည် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် သစ်တောထွက်ပစ္စည်း (ဥပမာ - ဖာလာ၊ ပျားဖယောင်းနှင့် ဆင်စွယ်) များကို အင်းဝဘုရင်ထံ အဓိက အခွန်တော်အဖြစ် ဆက်သခဲ့ကြရသည်။<ref name="Lieberman1984">Lieberman, Victor (1984). ''Burmese Administrative Cycles: An Anarchy and Diaspora, c. 1580-1760''. Princeton University Press.</ref> === ကုန်းဘောင်ခေတ် (၁၈-၁၉ ရာစု) === [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် ကရင်လူမျိုးများနှင့် ပြည်မအစိုးရအကြား ဆက်ဆံရေးမှာ ပိုမိုနီးကပ်လာသလို တင်းမာမှုအချို့လည်း ရှိခဲ့သည်။ အလောင်းမင်းတရား၏ ဟံသာဝတီကို သိမ်းပိုက်သည့် စစ်ပွဲများအတွင်း ကရင်တပ်ဖွဲ့အချို့သည် မွန်တို့ဘက်မှ ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးအောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရား (ဗဒုံမင်း) လက်ထက်တွင် ကရင်လူမျိုးများအပေါ် အခွန်ကောက်ခံမှုစနစ်ကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။<ref name="Cady1958">Cady, John F. (1958). ''A History of Modern Burma''. Cornell University Press.</ref> အင်္ဂလိပ်-မြန်မာပထမစစ်ပွဲ (၁၈၂၄) ပြီးနောက် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီ]]ဒေသကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ ကရင်လူမျိုး အများအပြားမှာ ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရေးအောက်သို့ စတင်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ခရစ်ယာန်သာသနာပြုလုပ်ငန်းများ စတင်ထွန်းကားလာခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာဒုတိယစစ်ပွဲ (၁၈၅၂) တွင် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းတစ်ခုလုံး ဗြိတိသျှလက်အောက်ကျရောက်သွားချိန်တွင်မူ ကရင်လူမျိုးအများစုသည် ကိုလိုနီအစိုးရနှင့် ပိုမိုပူးပေါင်းကာ ပြည်မအုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ကွဲပြားသော နိုင်ငံရေးလမ်းကြောင်းပေါ်သို့ စတင်ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref><ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> === ကိုလိုနီခေတ်နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် === [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဗြိတိသျှ]]တို့ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ကရင်လူမျိုးအများစုမှာ ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ စစ်တပ်နှင့် အရပ်ဘက် ဝန်ထမ်းများအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြပြီး အမေရိကန် နှစ်ခြင်းသာသနာပြုအဖွဲ့ ၏ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကြောင့် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ကိုးကွယ်သူ လျင်မြန်စွာ များပြားလာခဲ့သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref> ဗြိတိသျှတို့၏ "သွေးခွဲအုပ်ချုပ်ရေး" စနစ်နှင့် စစ်တပ်အတွင်း ဗမာလူမျိုးများထက် တိုင်းရင်းသားလူနည်းစုများကို ပိုမိုဦးစားပေး ခေါ်ယူခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကိုလိုနီခေတ်တစ်လျှောက်တွင် ကရင်နှင့် ဗမာလူမျိုးစုအကြား နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုရေး သံသယစိတ်များ တဖြည်းဖြည်း ကြီးထွားလာခဲ့သည်။<ref name="Callahan2003">Callahan, Mary P. (2003). ''Making Enemies: War and State Building in Burma''. Cornell University Press.</ref> [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း ဖက်ဆစ်ဂျပန်တပ်မတော်သည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သော [[ဘီအိုင်အေ]] (Burma Independence Army - BIA) မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်နှင့်အတူ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ မဟာဗျူဟာမြောက် ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ဤအခြေအနေတွင် ဗြိတိသျှအစိုးရအပေါ် သစ္စာစောင့်သိခဲ့သည့် ကရင်တပ်ဖွဲ့ဝင်အချို့နှင့် လွတ်လပ်ရေးအတွက် ဂျပန်နှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည့် ဘီအိုင်အေ တပ်ဖွဲ့ဝင်အချို့အကြား ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း၌ သံသယများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရာမှ သွေးထွက်သံယို အထိကရုဏ်းများအထိ ကူးစက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> အထူးသဖြင့် ၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ မတ်လနှင့် ဧပြီလအတွင်း [[မြောင်းမြမြို့]]၊ [[လပွတ္တာမြို့]]၊ ကန်ကြီးထောင့်နှင့် [[ဝါးခယ်မမြို့]] တစ်ဝိုက်တွင် အဆိုးရွားဆုံးသော ကရင်-ဗမာ အထိကရုဏ်းများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဟောင်း ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင် စောဖေသာနှင့် ၎င်း၏ မိသားစုဝင်များ မြောင်းမြမြို့တွင် သတ်ဖြတ်ခြင်းခံခဲ့ရပြီးနောက် နှစ်ဖက်လူမျိုးစုအကြား ကလဲ့စားချေ တိုက်ခိုက်မှုများ ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ ဤပဋိပက္ခများအတွင်း ကရင်ရွာများနှင့် ဗမာရွာပေါင်းများစွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခြင်း ခံခဲ့ရပြီး လူပေါင်းထောင်ချီ၍ အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။<ref name="Guyot1978">Guyot, Dorothy (1978). "The Karen Historical Narrative". ''In: An Asis of Minorities''. London: Macmillan.</ref><ref name="Cady1958">Cady, John F. (1958). ''A History of Modern Burma''. Cornell University Press.</ref> အခြေအနေများ ပိုမိုဆိုးရွားမလာစေရန်အတွက် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ကိုယ်တိုင် ဘီအိုင်အေ (BIA) တပ်ဖွဲ့များကို စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းကွပ်ကဲခဲ့ပြီး ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ကြသော စောစံစီဖိုး၊ ဆရာသာဒင် တို့နှင့် မြောင်းမြမြို့သို့ ကိုယ်တိုင်သွားရောက်ကာ ကရင်-ဗမာ ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးနှင့် စေ့စပ်ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="MaungMaung1969">Maung Maung, Dr. (1969). ''Burma's Constitution''. The Hague: Martinus Nijhoff.</ref> ၎င်းနောက် ဘီအိုင်အေတပ်ကို ဖျက်သိမ်း၍ ဘီဒီအေ (Burma Defense Army) အဖြစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းသောအခါ ကရင်အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးတပ်ရင်း (Karen Battalion) ကို သီးခြားဖွဲ့စည်းပေးခဲ့ပြီး ကရင်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သူ စောကြာဒိုးကို ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့်ဖြင့် ခန့်အပ်ကာ အပြန်အလှန် ယုံကြည်မှုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။<ref name="Callahan2003"/> စစ်ပွဲနှောင်းပိုင်းကာလ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တို့၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုကို သိရှိလာသောအခါတွင် ကရင်တပ်ဖွဲ့များသည် မဟာမိတ်တပ်များ (အထူးသဖြင့် ဗြိတိသျှ Force 136) နှင့် ကုန်းတွင်းပိုင်းမှ ချိတ်ဆက်၍ ဂျပန်တို့ကို ပြောက်ကျားစနစ်ဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် [[ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး]]ကြီး စတင်သောအခါ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သော ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ချုပ် ([[ဖဆပလ]]) အတွင်းသို့ ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်များလည်း ပူးပေါင်းပါဝင်လာခဲ့ပြီး ကရင်နှင့် ဗမာတပ်ဖွဲ့များ လက်တွဲကာ ဖက်ဆစ်ဂျပန်များကို မြန်မာ့မြေပေါ်မှ အောင်မြင်စွာ မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1991"/><ref name="Nu1954">Nu, Thakin (1954). ''Burma Under the Japanese''. Macmillan.</ref> === အောင်ဆန်း-အက်တလီစာချုပ်နှင့် ကရင်အမျိုးသားတို့၏ သဘောထား === ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့၌ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]နှင့် ဗြိတိသျှဝန်ကြီးချုပ် ကလဲမင့်အက်တလီ (Clement Attlee) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို တစ်နှစ်အတွင်း လွတ်လပ်ရေးပေးရန် "အောင်ဆန်း-အက်တလီ စာချုပ်" ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> သို့သော် အဆိုပါစာချုပ်၌ ကရင်အမျိုးသားများ လိုလားတောင့်တနေသည့် သီးခြား "ကရင်ပြည်နယ်" ထူထောင်ခွင့်နှင့် ပတ်သက်၍ တိကျသေချာသော အာမခံချက်များ ပါဝင်မလာခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် ဗြိတိသျှတို့အနေဖြင့် ကရင်တို့၏ သစ္စာစောင့်သိမှုကို မျက်ကွယ်ပြုကာ ဗမာကိုယ်စားလှယ်များနှင့်သာ အလျင်စလို သဘောတူညီခဲ့သည်ဟု ကရင်ခေါင်းဆောင်များက ယူဆခဲ့ကြသည်။<ref name="Walinsky1962">Walinsky, Louis J. (1962). ''Economic Development in Burma 1951-1960''. New York: Twentieth Century Fund.</ref> ဤစာချုပ်အပေါ် မကျေနပ်မှုကြောင့် ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် (KNA)၊ ဗုဒ္ဓဘာသာကရင်အဖွဲ့ (BKBA)၊ ကရင်ဗဟိုအဖွဲ့ (KCO) နှင့် ကရင်လူငယ်အဖွဲ့ (KYO) တို့ ပူးပေါင်းကာ [[ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး]] (Karen National Union - KNU) ကို မဟာမိတ်အဖွဲ့အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး စောဘဦးကြီးက ပထမဦးဆုံး ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ KNU သည် အောင်ဆန်း-အက်တလီစာချုပ်ကို ကန့်ကွက်သည့်အနေဖြင့် ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ကျင်းပခဲ့သော တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲကို လုံးဝသပိတ်မှောက်ခဲ့သည်။<ref name="Smith1991"/> === ၁၉၄၈ ခုနှစ် ကရင်လူထုအုံကြွမှုကြီး === မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိရန် တစ်လအလို ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် KNU သည် ကရင်အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ (Karen National Defence Organisation - KNDO) ကို အရံလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်နေ့တွင် KNU က ဖဆပလ အစိုးရထံ "ကရင်ပြည် ပြန်ပေးရန်" တရားဝင်စာရေးသား တောင်းဆိုခဲ့ပြီး တစ်လအတွင်း အကြောင်းပြန်ရန် ရာဇသံပေးခဲ့သည်။<ref name="Smith1991"/> [[File:Saw Ba U Gyi.jpg|thumb|right|130px|KNU ဥက္ကဋ္ဌ စောဘဦးကြီး (၁၉၀၅–၁၉၅၀)]] တောင်းဆိုချက်ကို လူထုအင်အားဖြင့် ပြသရန်အတွက် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်တစ်ပြည်လုံးရှိ ကရင်အမျိုးသားများ မြို့ပေါ်တက်၍ ကရင်လူထုဆန္ဒပြပွဲကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ အောက်မြန်မာပြည် ကရင်အများစုရှိရာ ဒေသများတွင်သာမက မြောက်ဘက်မြစ်ကြီးနားမှ တောင်ဘက် မြိတ်မြို့အထိ၊ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် နမ့်ခမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ လားရှိုး၊ တောင်ကြီး၊ ကျိုင်းတုံ၊ မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် မိတ္ထီလာ၊ ချောက်၊ ရေနံချောင်း စသည်ဖြင့် တစ်ပြည်လုံးတွင် ဆန္ဒပြကြသည်။ ဖဆပလမှလည်း ခြိမ်းခြောက်နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်းကို အမျိုးမျိုးပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်း အမျိုးမျိုးကြားမှ ကရင်တစ်မျိုးသားလုံး ၂ ရက်၊ ၃ ရက် ခရီးများချီတက်၍ ဆန္ဒပြရာ ကရင်အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးပေါင်း (၄) သိန်းကျော် အသံတိတ် ဆန္ဒပြ၍ ထိုနေ့ရက်အထိ မြန်မာပြည်သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံး ဆန္ဒပြပွဲဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="MahnLinn2013">မန်းလင်းမြတ်ကျော်။ (၂၀၁၃)။ ''ကရင့်ရိုးရာ သုတပဒေသာ''။ ရန်ကုန်။</ref> ကရင်အမျိုးသားများသည် အောက်ပါ ကြွေးကြော်သံ (၄) ချက်ဖြင့် ချီတက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည် - # ကရင်ပြည်ချက်ချင်းပေး။ # ကရင်တစ်ကျပ် ဗမာတစ်ကျပ် ချက်ချင်းပြ။ # လူမျိုးရေးအဓိကရုဏ်း အလိုမရှိ။ # ပြည်တွင်းစစ် ချက်ချင်းရပ်။<ref name="Smith1991"/> === လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခ စတင်ခြင်း (၁၉၄၉ မှ နှစ်ရှည်စစ်ပွဲများ) === ဖဆပလအစိုးရနှင့် KNU တို့အကြား နိုင်ငံရေးအရ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများ ပျက်ပြားခဲ့ပြီးနောက်၊ ပြည်မတွင် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (ဗကပ) တောခိုမှု၊ အစိုးရဘက်မှ ကရင်သစ္စာတော်ခံတပ်များကို သံသယဝင်မှုများနှင့် ဗမာပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့ (PMP) နှင့် KNDO တို့အကြား ဒေသတွင်း ပွတ်တိုက်မှုများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ခရစ္စမတ်အကြိုညတွင် [[ပုသိမ်မြို့]]၌ ကရင်ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် လူမျိုးရေးတင်းမာမှုသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။<ref name="Callahan2003">Callahan, Mary P. (2003). ''Making Enemies: War and State Building in Burma''. Cornell University Press.</ref> ၁၉၄၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ဖဆပလအစိုးရက KNDO ကို မတရားအသင်းအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး ကရင်သေနတ်ကိုင်တပ်ရင်းများမှ စစ်ဦးစီးချုပ် [[စမစ်ဒွန်း]] (General Smith Dun) ကို ရာထူးမှ အနားပေးခဲ့သည်။ ထိုနေ့မှစ၍ ကရင်အမျိုးသားများ၏ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးသည် တရားဝင် စတင်ခဲ့ပြီး KNDO တပ်ဖွဲ့များသည် [[အင်းစိန်မြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ကာ ရန်ကုန်မြို့အနီးအထိ ချီတက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ရန်ကုန်အစိုးရ သက်တမ်းမှာ ရက်ပိုင်းမျှသာ လိုတော့သည်ဟု ထင်မှတ်ရလောက်အောင် ပြင်းထန်ခဲ့သော်လည်း အစိုးရဘက်မှ ပြန်လည်ခုခံနိုင်ခဲ့သဖြင့် ကရင်တပ်ဖွဲ့များသည် နယ်စပ်တောင်တန်းဒေသများသို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် KNU ဥက္ကဋ္ဌ စောဘဦးကြီးသည် ကော့ကရိတ်မြို့အနီး ထောကော်ကိုးရွာတွင် ကျဆုံးခဲ့ရသည်။<ref name="Smith1991"/> === ခေတ်သစ်ငြိမ်းချမ်းရေး ကြိုးပမ်းမှုများနှင့် လက်ရှိအခြေအနေ === ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ဖဆပလအစိုးရက [[ကရင်ပြည်နယ်]] (ယခု ကရင်ပြည်နယ်) ကို စတင်ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော်လည်း KNU က တောင်းဆိုသည့် နယ်မြေဧရိယာနှင့် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် အပြည့်အဝမရရှိသဖြင့် လက်နက်ကိုင်စစ်ပွဲမှာ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်ခဲ့သော စစ်ပွဲများအတွင်း ကရင်ပြည်သူ ထောင်ပေါင်းများစွာသည် ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ ဒုက္ခသည်စခန်းများသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။<ref name="South2008">South, Ashley (2008). ''Ethnic Politics in Burma: States of Conflict''. London: Routledge.</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် KNU သည် ဦးသိန်းစိန်အစိုးရနှင့် ပဏာမအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး၊ ၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ် ([[NCA]]) တွင် ပါဝင်လက်မှတ်ရေးထိုးကာ နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းဖြင့် ဆွေးနွေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။<ref name="Irrawaddy2015">"Myanmar Signs Historic Ceasefire Deal With Eight Ethnic Armies". (2015). ''The Irrawaddy''.</ref> သို့သော်လည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင် နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှုများ ပျက်ပြားသွားခဲ့ပြီး KNU သည် အာဏာသိမ်းမှုကို ပြင်းထန်စွာ ဆန့်ကျင်ကာ နွေဦးတော်လှန်ရေးမှ [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|PDF]] တပ်ဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် KNU/KNLA ပူးပေါင်းတပ်များသည် ၎င်းတို့၏ ထိန်းချုပ်နယ်မြေဖြစ်သော ကရင်ပြည်နယ်အတွင်း (ဥပမာ- ဖာပွန်၊ ကော့ကရိတ်၊ မြဝတီ တစ်ဝိုက်) နှင့် မွန်ပြည်နယ်၊ ပဲခူးတိုင်း နယ်စပ်များတွင် စစ်ကောင်စီတပ်များနှင့် ပြင်းထန်သော စစ်ပွဲများကို ဆက်လက်ဆင်နွှဲလျက်ရှိပြီး ကရင်အမျိုးသားတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်နှင့် ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ရရှိရေးအတွက် ယနေ့တိုင် တိုက်ပွဲဝင်နေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Janes2024">"Insnsc: Karen National Union operations and political update". (2024). ''Jane's Defence Weekly''.</ref> == ဘာသာရေး == [[ကရင်လူမျိုး]] အများစုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] သို့မဟုတ် ရိုးရာနတ် ကိုးကွယ်မှုကို ယုံကြည်ကြသည်။ [[ပိုးကရင်]] အများစုသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ပိုမို ကိုးကွယ်ကြပြီး [[စကောကရင်]] လူမျိုးများတွင်မူ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ရိုးရာနတ် ကိုးကွယ်မှုအပြင် ခရစ်ယာန်ဘာသာ ကိုးကွယ်သူများကိုပါ အများအပြား တွေ့ရှိရသည်။ ကရင်လူမျိုး စုစုပေါင်း၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ ထို့ပြင် [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] ကိုးကွယ်သည့် ကရင်မွတ်စလင် (အများအားဖြင့် ကရင်အမျိုးသမီးများနှင့် အိန္ဒိယနွယ်ဖွား မွတ်စလင်များ ထိမ်းမြားလက်ထပ်ရာမှ ဆင်းသက်လာသူများ) အနည်းငယ်လည်း ရှိကြသည်။<ref name="kbddf">{{cite web|title=The Karen People|website=Karen Culture and Social Support Foundation|url=https://kcssf.org.au/about-us/the-karen-people/|access-date=28 November 2018|date=20 December 2015|archive-date=13 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240313005747/https://kcssf.org.au/about-us/the-karen-people/}}</ref><ref name="Keenan">{{cite journal|last=Keenan|first=Paul|url=http://burmalibrary.org/docskaren/Karen%20Heritage%20Web/pdf/Faith.pdf |title=Faith at a Crossroads; Religions and Beliefs of the Karen People of Burma|journal=Karen Heritage|volume= 1|issue=1}}</ref><ref name="auto">{{Cite web|url=https://minorityrights.org/minorities/karen/|title=Karen|date=19 June 2015|website=Minority Rights Group}}</ref><ref>{{Cite web |title=Religion |url=https://mnkaren.org/history-culture/karen-culture/religion/ |access-date=2026-02-08 |website=Karen Organization of Minnesota |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == === ဘာသာစကား === [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] ဘာသာစကားများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]] ၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] တွင် ပါဝင်သော သီးခြား ကရင်နွယ်ဝင် ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="manson2003">Manson, Ken (2003). "Karenic Language Relationships". ''Linguistics of the Tibeto-Burman Area'', 26(1), 69-72.</ref> ကရင်ဘာသာစကား၏ ထူးခြားချက်မှာ အခြား တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား အများစုကဲ့သို့ "ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ" (SOV) ပုံစံမဟုတ်ဘဲ "ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ" (SVO) ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ စနစ်ကို အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းမှာ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|တိုင်-ကဒိုင်]] ဘာသာစကားများနှင့် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Matisoff1991">Matisoff, James A. (1991). "Sino-Tibetan Linguistics: Present State and Future Prospects". ''Annual Review of Anthropology'', 20, 469-498.</ref> ကရင်နွယ်ဝင် ဘာသာစကားခွဲပေါင်း အများအပြား ရှိသည့်အနက် အဓိက ပြောဆိုသူ အများဆုံး ဘာသာစကား (၂) မျိုးရှိသည်။[[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]] (S'gaw Karen)ကို မြန်မာနိုင်ငံ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ ပဲခူးတောင်ငူနှင့် ကရင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းတို့တွင် အဓိက ပြောဆိုကြပြီး [[ပိုးကရင်ဘာသာစကား|ပိုးကရင်]](Pwo Karen)ကို အရှေ့ပိုးကရင် နှင့် အနောက်ပိုးကရင် ဟူ၍ ကွဲပြားပြီး ကရင်ပြည်နယ်၊ မွန်ပြည်နယ်နှင့် ဧရာဝတီတိုင်းတို့တွင် ပြောဆိုကြသည်။ထို့ပြင် [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား (ကရင်နီ)]]၊ [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း (ပဒေါင်)]] နှင့် ကယော ဘာသာစကားတို့သည်လည်း ဘာသာဗေဒအရ ကရင်နွယ်ဝင် ဘာသာစကားများအဖြစ် ပါဝင်ကြသည်။<ref name="ethnologue-karenic">{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/subgroups/karenic/|title=Karenic Language Family|website=Ethnologue|access-date=29 July 2026}}</ref> === စာပေ === ကရင်လူမျိုးများတွင် မတူညီသော ခေတ်ကာလနှင့် ဘာသာရေး၊ လူမှုအဖွဲ့အစည်းအလိုက် သုံးစွဲခဲ့ကြသော စာပေနှင့် အက္ခရာစနစ် အများအပြား ရှိသည်။ ==== ၁။ ဗမာ-ကရင် အက္ခရာစနစ် (ခရစ်ယာန် စာပေ) ==== ၁၈၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အမေရိကန် နှစ်ခြင်း ခရစ်ယာန် သာသနာပြု [[ဂျွန်နသန် ဝေဒ]] (Jonathan Wade) နှင့် အဖွဲ့သည် ကရင်ခေါင်းဆောင် [[စောသာဖြူ]] တို့၏ ကူညီမှုဖြင့် [[မြန်မာအက္ခရာ]] ကို အခြေခံ၍ စကောကရင် နှင့် ပိုးကရင် စာပေကို စနစ်တကျ တီထွင်ဖန်တီးခဲ့သည်။<ref name="wade1849">Wade, Jonathan (1849). ''A Vocabulary of the Sgau Karen Language''. Baptist Mission Press.</ref> ဤစာပေစနစ်တွင် ဗမာအက္ခရာ အများစုကို အသုံးပြုထားသော်လည်း ကရင်ဘာသာစကား၏ သီးခြား အသံနိမ့်မြင့်များ (Tones) ကို ဖော်ပြရန်အတွက် သင်္ကေတ အသစ်များကို ထည့်သွင်း တီထွင်ထားသည်။ ==== ၂။ ကြက်ယက်စာပေ (မွန်-ကရင် အက္ခရာ) ==== ကြက်ယက်စာပေ (သို့မဟုတ်) ရိုးရာမွန်နွယ် ကရင်စာပေသည် ၁၈ ရာစုနှင့် ၁၉ ရာစုများကတည်းက ပိုးကရင် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များအကြား ထွန်းကားခဲ့သော စာပေစနစ် ဖြစ်သည်။ [[မွန်အက္ခရာ]] ကို အခြေခံ၍ ရေးသားထားပြီး ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် ပေစာများဖြင့် ရေးကူးကာ ဘာသာရေး၊ ဆေးကျမ်းနှင့် ရိုးရာ နှုတ်ရာဇဝင်များကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="cheesman2002">Cheesman, Ashley (2002). "Seeing Karen Languages in Writing". ''SOAS Bulletin of Burma Research'', 1(1), 12-25.</ref> ==== ၃။ လိက်ဆန်ကၠိ (လဲ့ဆန်းကြဲ) စာပေ ==== "လိက်ဆန်ကၠိ" (သို့မဟုတ်) "လဲ့ဆန်းကြဲ" သည် ၁၉ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ဘုန်းတော်ကြီး ကျောင်းသုံး ပိုးကရင် ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေ ဖြစ်သည်။ မွန်-မြန်မာ အက္ခရာများထက် ဝိုင်းစက်သော ပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ စာပေများကို သင်ကြားရန်အတွက် အဓိက သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ==== ၄။ လဲ့ကဲ စာပေ ==== လဲ့ကဲ (Leke) စာပေသည် ၁၈၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော လဲ့ကဲ ဘာသာရေးဂိုဏ်းဝင်များ (တွဲဒူး/ပိုးကရင်များ) အဓိက အသုံးပြုသည့် သီးခြား စာပေစနစ် ဖြစ်သည်။ ယင်းစာပေသည် ဗမာ သို့မဟုတ် မွန် အက္ခရာများနှင့် မတူဘဲ သီးသန့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော သင်္ကေတများဖြင့် တီထွင်ထားခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ကရင်ရိုးရာ ယုံကြည်မှုနှင့် ကဗျာလင်္ကာများကို မှတ်တမ်းတင်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။<ref name="stern1968">Stern, Theodore (1968). "A Karen Christian Culture Medium". ''Southwestern Journal of Anthropology'', 24(4), 346-370.</ref> == လူမျိုးစုများ == ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသော ကရင်လူမျိုး (၁၁) မျိုးရှိသည်။<ref name="pyithu">{{Cite web |title=တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးနှင့်ပတ်သက်၍ မည်သည့်အစိုးရလက်ထက်တွင် စာရင်းပြုစုပြီး ရရှိလာခဲ့သည်နှင့် စပ်လျဉ်းသည့်မေးခွန်း |url=https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 |accessdate=3 February 2020 |archivedate=3 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200203155307/https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 }}</ref><ref>{{cite news|last=Gamanii|title=135: Counting Races in Burma|url=http://www.shanland.org/index.php?option=com_content&view=article&id=4965:135-counting-races-in-burma&catid=115:opinions&Itemid=308|accessdate=26 August 2013|newspaper=Shan Herald|date=25 September 2012|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20140509103524/http://www.shanland.org/index.php?option=com_content&view=article&id=4965:135-counting-races-in-burma&catid=115:opinions&Itemid=308|archivedate=9 May 2014|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite web |title=Composition of the Different Ethnic Groups |url=http://www.embassyofmyanmar.be/ABOUT/ethnicgroups.htm |accessdate=3 February 2020 |archivedate=10 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200410075744/https://www.embassyofmyanmar.be/ABOUT/ethnicgroups.htm }}</ref> :၁။ [[ကရင်လူမျိုး]] :၂။ [[စကောကရင်လူမျိုး]] :၃။ [[ပိုးကရင်လူမျိုး]] :၄။ [[ပလေကီးလူမျိုး]] (ပလေချီး) :၅။ [[ဘွဲလူမျိုး]] :၆။ [[တလှေပွာလူမျိုး]] (တလှေပွား) :၇။ [[မောနေပွားလူမျိုး]] :၈။ [[မိုးပွလူမျိုး]] (မိုးပွား) :၉။ [[ပကူးလူမျိုး]] :၁၀။[[ကရင်ဖြူလူမျိုး]] (ဂေဘားကရင်) :၁၁။[[မွန်ကရင်လူမျိုး]] (စာဖြူ) ကရင်လူမျိုးတွင် စကောကရင် နှင့် ပိုးကရင် ဟူ၍ အဓိကလူမျိုးစုကြီး ၂ စုရှိသည်။ ထိုလူမျိုးစုကြီး ၂ စုမှာ ဓလေ့စရိုက် နှင့် အသုံးပြုသော ဘာသာစကားတွင် ကွဲပြားခြားနားမှုများရှိသည်။ ကရင်မျိုးနွယ်စုတွင် အဓိကမျိုးနွယ်စုဖြစ်သော ပိုးကရင် (အရှေ့ပိုး နှင့် အနောက်ပိုးကရင်) နှင့် စကောကရင်သာမက ပကူးကရင်၊ ဘွဲကရင်၊ ဂေခိုကရင်၊ ဂေဘားကရင်၊ မောနေပွားကရင်၊ ကရင်ဖြူ၊ ထူးကလိဘောင်ကရင်၊ တလှေပွာကရင်၊ ပလေကီးကရင် စသည့်မျိုးနွယ်စုများသည်လည်း ကရင်လူမျိုးစုအုပ်စုဝင်ထဲတွင်ပါဝင်သည်။ စကောကရင်လူမျိုးများသည် ယောက်ျားလေးများ၏ အမည်ရှေ့တွင် "စော" တပ်၍ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြပြီး မိန်းကလေးအမည်ရှေ့တွင် "နော်" တပ်၍ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြသည်။ ပိုးကရင်လူမျိုးအနက် အရှေ့ပိုးကရင်များ၏ အမည်ရှေ့တွင် အမျိုးသားဆိုပါက "စော" နှင့် "မန်း" ထည့်၍ အမျိုးသမီး အမည်ရှေ့တွင် "နန်း" တပ်၍ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြသည်။ အနောက်ပိုးကရင်များ၏ အမည်ရှေ့တွင်မူ အသက်အလိုက် အမျိုးသားဆိုပါက "စ" နှင့် "မန်း" ထည့်၍ ခေါ်ပြီး အမျိုးသမီး အမည်ရှေ့တွင် "နန့်" တပ်၍ ခေါ်‌လေ့ရှိကြသည်။ == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ== ကရင်လူမျိုးများ ၏ မျိုးရိုးဗီဇ နှင့် ပတ်သက်၍ အရှေ့တောင်အာရှနှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနပညာရှင်များက မိခင်မှဆင်းသက်သော မျိုးရိုးဗီဇ (mtDNA) နှင့် ဖခင်မှဆင်းသက်သော မျိုးရိုးဗီဇ (Y-chromosome DNA) များကို လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Kutanan2020">Kutanan, W., et al. (2020). "Genetic structure of Karenic-speaking populations in Thailand". ''Human Biology'', 92(3), 145-162.</ref> မိခင်မှဆင်းသက်သော မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာချက်များအရ ကရင်လူမျိုးများထံတွင် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ မြောက်ပိုင်းတွင် အဓိကတွေ့ရလေ့ရှိသော Haplogroups များ (ဥပမာ- A, B, F, M7, D4) ပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Kloss2014">Kloss-Brandstätter, A., et al. (2014). "Mitochondrial DNA diversity of Northeast Asian and Southeast Asian populations". ''Annals of Human Genetics'', 78(2), 115-128.</ref> ၎င်းအချက်သည် သမိုင်းပညာရှင်များ ပြောဆိုသည့် ကရင်လူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် [[တိဗက်]] သို့မဟုတ် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် တောင်ဘက် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] နယ်စပ်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်ဆိုသည့် အယူအဆကို မျိုးရိုးဗီဇအရ ထောက်ခံလျက်ရှိသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်စပ်ရှိ ကရင်လူမျိုးစုများကို လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့သည် အနီးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|တိုင်-ကဒိုင်]] ပြောဆိုသည့် လူမျိုးများ (ဥပမာ - ထိုင်း၊ ရှမ်း) သို့မဟုတ် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] ပြောဆိုသည့် လူမျိုးများနှင့် ယှဉ်လျှင် သီးခြားနီးပါး မျိုးရိုးဗီဇ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရသည်။<ref name="Lissett2018">Lissett, L., et al. (2018). "High genetic differentiation among Karen populations in Northern Thailand". ''Journal of Human Genetics'', 63(7), 811-820.</ref> ကရင်လူမျိုးများသည် တောင်ကုန်းတောင်တန်း ထူထပ်သော ဒေသများတွင် သီးခြားနေထိုင်ခဲ့ကြခြင်းနှင့် လူမျိုးစုအတွင်း၌သာ အိမ်ထောင်ပြုလေ့ရှိသည့် အလေ့အထ တို့ကြောင့် မျိုးရိုးဗီဇ ကွဲပြားမှု မြင့်မားစွာ ကျန်ရှိနေခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ Y-Chromosome (ဖခင်နွယ်) လေ့လာချက်များတွင် ကရင်အမျိုးသားများထံမှ [[အရှေ့အာရှ]] နွယ်ဝင် Haplogroup O (အထူးသဖြင့် O2a2b နှင့် O1b1a1) များကို အများဆုံး တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] နွယ်ဝင် လူမျိုးများ၏ ဖခင်နွယ် မျိုးရိုးဗီဇနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။<ref name="Brunelli2017">Brunelli, A., et al. (2017). "Y-chromosomal diversity in Sino-Tibetan populations of Mainland Southeast Asia". ''Gene'', 628, 201-210.</ref> သို့သော်လည်း ဒေသအလိုက် ကရင်လူမျိုးစုအသီးသီးအကြား မိခင်နွယ် (mtDNA) စုံလင်မှုသည် ဖခင်နွယ်ထက် ပိုမိုမြင့်မားသည်ကို တွေ့ရပြီး၊ ၎င်းမှာ သမိုင်းတစ်လျှောက် ဒေသခံ မွန်-ခမာ မျိုးနွယ်စုဝင် အမျိုးသမီးများနှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်မှုများ အနည်းငယ် ရှိခဲ့သည်ကို ညွှန်းဆိုနေသည်။ [[စကောကရင်]] နှင့် [[ပိုးကရင်]] မျိုးနွယ်စုကြီး (၂) ခုအကြား မျိုးရိုးဗီဇ နှိုင်းယှဉ်ချက်များအရ ၎င်းတို့နှစ်ခုလုံးသည် တူညီသော ဘိုးဘေး အရင်းအမြစ်မှ ဆင်းသက်လာကြသော်လည်း၊ ပိုးကရင်များသည် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] နှင့် [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]] လူမျိုးများနှင့် ပထဝီဝင်အရ ထိစပ်မှုပိုများခဲ့သဖြင့် မွန်-ခမာ မျိုးရိုးဗီဇ အနည်းငယ် ပိုမိုရောနှောပါဝင်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2020" /> == ယဉ်ကျေးမှု == {{main|ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့}} "ဒေါကလု" ခေါ် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (Karen National Association - KNA) သည် မြန်မာနိုင်ငံရေး အစည်းအရုံးများ မပေါ်ပေါက်မီ ၁၈၈၁ ခုနှစ်ကစ၍ [[သံပြာ၊ တီ၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာတီသံပြာ]]၊ ဦးလူနီ (ဆစ်ဒနီလူနီ၏ဖခင်)၊ ဒေါက်တာမြတ်စံ၊ ဦးစံလုံးနှင့် အခြားသော ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီးများက တည်ထောင်ခဲ့သော အစည်းအရုံးကြီးဖြစ်သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref> ဒေါက်တာတီသံပြာ (M.A.D.D.) သည် "ဒေါကလု" ၏ ပထမဦးဆုံး ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်၍ စောဘမောင် (Bar-at-Law) သည် အင်္ဂလိပ်များ မြန်မာပြည်မှ ဆုတ်ခွာသွားသည်အထိ နောက်ဆုံး ဥက္ကဋ္ဌတစ်ဦး ဖြစ်၏။<ref name="SanCrombie1919">San C. Po, Dr. (1919). ''Burma and the Karens''. London: Elliott Stock.</ref> ==== ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့ ပေါ်ပေါက်လာပုံ ==== ကရင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီးများသည် ကရင်အမျိုးသားနေ့ကို တင်သွင်းတောင်းဆိုရာ အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီအစိုးရက လက်ခံခွင့်ပြုခြင်းမရှိဘဲ အဆိုပါနေ့အစား အခြားနေ့တစ်နေ့ကို ဆက်လက်ထပ်မံတင်သွင်းပါရန် ပြန်လည်အဆိုပြုခဲ့သည်။ ကရင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီးများက သမိုင်းဝင်နေ့အတွက် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခဲ့ကြရာတွင် "ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့" ကို တောင်းဆိုတင်သွင်းရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။<ref name="Khrueathong2021">Khrueathong, S. (2021). "The Invention of Karen New Year and National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies'', 52(2), 210–228.</ref> ထိုအချိန်၌ ကရင်အမျိုးသားတို့သည် နှစ်သစ်ကူးနှင့်ပတ်သက်၍ ကျင်းပခဲ့ကြသောနေ့၊ ရက်၊ လများသည် ဒေသတစ်ခုနှင့်တစ်ခု တူညီမှုမရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် နေထိုင်သော ကရင်အမျိုးသားအချို့သည် တောင်ယာလုပ်ငန်း ပြီးဆုံးလျှင် ရိုးရာအရိုးကောက်ပွဲများ ကျင်းပပြုလုပ်ကြ၏။ ၎င်းနောက်တွင် ဆက်လက်၍ နှစ်သစ်ကူးပွဲကို ကျင်းပကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ကရင်လူမျိုးတို့မှာ ဗမာယဉ်ကျေးမှုလွှမ်းမိုးမှုနှင့်အတူ သင်္ကြန်ကျပြီးနောက် နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့ကို နှစ်သစ်ကူးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ လဲကယ်ဘာသာဝင် ကရင်တို့မှာမူ သီတင်းကျွတ်လအတွင်း စနေနေ့ တစ်ရက်ရက်တွင်လည်းကောင်း၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် ကရင်များက ကမ္ဘာ့နှစ်ဆန်းတစ်ရက်ဖြစ်သော ဇန်နဝါရီလ တစ်ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း၊ မေတ္တာဗြဟ္မစိုရ်အသင်းဝင်ကရင်များနှင့် ယိုးဒယားနိုင်ငံရှိ အချို့သောကရင်များသည် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို တပို့တွဲလဆန်း တစ်ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ကရင်များနှင့် ယိုးဒယားနိုင်ငံဘက်မှ နေထိုင်သော ကရင်အချို့တို့သည်လည်း ပြာသိုလဆန်း တစ်ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ကို အသီးသီးကျင်းပကြသည်။<ref name="MahnLinn2013">မန်းလင်းမြတ်ကျော်။ (၂၀၁၃)။ ''ကရင့်ရိုးရာ သုတပဒေသာ''။ ရန်ကုန်။</ref> ထို့ကြောင့်ပင် သမိုင်းဝင်နေ့တစ်နေ့ရရှိရန် ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့အဖြစ် တင်သွင်းရာ၌ ပထမဦးစွာ အောက်လွှတ်တော်မှ စတင်တင်သွင်းရမည်ဖြစ်၍ ကရင်အမတ် ၁၅ ဦး၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သော စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်းသည် နေ့ရက်သတ်မှတ်ရေးအတွက် တာဝန်ယူရ၏။ ထိုအခါ စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်းသည် တောင်ငူမြို့ရှိ ကရင်သက်ကြီး ဝါရင့်သူအချို့ကို ခေါ်ယူဆွေးနွေးခဲ့ပြီး သရာမိုးလိုအား ဆက်လက်တာဝန် လွှဲအပ်ခဲ့ကြသည်။ သရာမိုးလိုသည် ကရင်အမျိုးသားတို့၏ ခုနှစ် သက္ကရာဇ်သည် နှစ်ပေါင်းမည်မျှရှိကြောင်းနှင့် ကရင်အမျိုးသားတို့၏ နှစ်သစ်ကူးနေ့သည် မည်သည့်နေ့၊ လတွင် ဖြစ်ကြောင်းဟူသော အချက်နှစ်ချက်အပေါ် မူတည်၍ ရှာဖွေသုတေသန လုပ်ခဲ့ပြီးနောက် ပြန်လည်တင်ပြခဲ့သည်။<ref name="MahnLinn2013"/> ==== ကရင်သက္ကရာဇ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု ==== အရှေ့တိုင်းသမိုင်းသုတေသီကြီးနှစ်ဦးဖြစ်သော ဂျီ၊အိပ်ခ်ျ၊လုစ် (G.H.Luce) နှင့် ဂျီ၊အီး၊ဟာဗီ (G.E.Harvey) တို့၏ မှတ်တမ်းပြုချက်များအရ လည်းကောင်း၊ အမျိုးသားပညာဝန် ဦးဖိုးကျား ရေးသားသော မြန်မာရာဇဝင်အရ လည်းကောင်း၊ ကရင်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်မှာ [[ဘီစီ]] ၇၃၉ ခုနှစ်ကဖြစ်ကြောင်း သိရှိရပေသည်။ သို့ဖြစ်၍ သရာမိုးလိုက ကရင်သက္ကရာဇ်ကို ကရင်လူမျိုးတို့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည့် ထိုခုနှစ်မှအစပြု၍ ရေတွက်ရန် အဆိုပြုခဲ့၏။ ယင်းအဆိုပြုချက်ကို [[အေဒီ]] ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် တင်သွင်းခဲ့ရာ ကရင်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည့် ဘီစီ ၇၃၉ ခုနှစ်မှစ၍ ရေတွက်သော် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင့်ခြောက်ရာကျော်ရှိခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။<ref name="Luce1959">Luce, G. H. (1959). "Old Kyaukse and the Coming of the Burmans". ''Journal of the Burma Research Society''.</ref><ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma''. London: Longmans.</ref> တောင်ငူမြို့ရှိ သက်ကြီးဝါကြီးသူများ၏ သဘောတူညီ သတ်မှတ်လိုက်သည့် နေ့ရက် "သလေး လဆန်း ၁ ရက်" (ပြာသိုလဆန်း ၁ ရက်) ကို ဥပဒေပြုအောက်လွှတ်တော်တွင် တင်သွင်းသည့်အဆို (Bill) ကို စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်း လက်မှတ်ရေးထိုးကာ အောက်လွှတ်တော်အစည်းအဝေးတွင် တင်သွင်းခဲ့၏။ ၁၉ court ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သော ဥပဒေပြုအောက်လွှတ်တော် အစည်းအဝေး မှတ်တမ်းတင်ချက်အရ (Presented) ဟူ၍ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="BurmaAssembly1937">''Proceedings of the Burma Legislative Council''. (1937). Vol. I, Rangoon: Government Printing.</ref> ယင်းကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ ဒေါကလုဥက္ကဋ္ဌ အထက်လွှတ်တော်အမတ် ဆရာစံဘော်က ဆက်လက်ဦးဆောင်၍ ဝန်ကြီးစောဖေသာနှင့် ညှိနှိုင်းပြီး ဒေါက်တာဘမော် အစိုးရအဖွဲ့သို့တင်ပြ၍ အစိုးရအဖွဲ့၏ သဘောတူညီချက်အရ (Cabinet Executive Power) ဖြင့် ဘုရင်ခံထံသို့ တင်ပြနိုင်၍ ဘုရင်ခံ၏ သဘောတူညီချက်ကြောင့် အစိုးရရုံးများနှင့် လွှဲပြောင်းနိုင်သည့် စာချုပ်စာတမ်း အက်ဥပဒေ (Negotiable Instruments Act) အရ အစိုးရအသိအမှတ်ပြု ရုံးပိတ်ရက်အဖြစ် ရရှိခဲ့သည်။<ref name="BurmaAssembly1937"/> အစိုးရ၏ ပထမဦးဆုံး အသိအမှတ်ပြု ရုံးပိတ်ရက်မှာ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက် (၁၂၉၉ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလဆန်း ၁ ရက်) နေ့ဖြစ်ပြီး ၎င်းနေ့တွင် ဝတ်လုံတော်ရ ဆစ်ဒနီလူနီက အသံလွှင့်မိန့်ခွန်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ပေါ်ထွက်လာသည့် "သာ့ပွာဖိုးလင်းတေး" ပြုစုရေးဆွဲသည့် ကရင်အမျိုးသားပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်ပြည့်မြောက်၍ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သည့် ကရင်နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်တွင် ကရင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီး ၅ ဦး ဖြစ်ကြသော စောစံစီဖိုး၊ မန်းရွှေဘ၊ မန်းလှဖေ၊ စောဆစ်ဒနီလူနီနှင့် စောဖေသာတို့က ဩဝါဒသဝဏ်လွှာ ပေးပို့ခဲ့သည်။<ref name="MahnLinn2013"/> === ကရင်အမျိုးသားနေ့ === ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၃) ရက်နေ့တွင် KNU ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ဖဆပလ အစိုးရထံ ကရင်ပြည်ပြန်ပေးဖို့ရန် စာရေးတောင်းဆိုခဲ့သည်။ စာကို တစ်လအတွင်း ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃) ရက်နေ့နောက်ဆုံးထားပြီး ဖဆပလ အစိုးရမှ KNU ထံ အကြောင်းပြန်ရန်၊ ပြန်စာမရရှိပါက (သို့မဟုတ်) ကရင်ပြည်ပြန်ပေးဖို့ရန် ငြင်းဆိုပါက ကရင်အမျိုးသားများ ခြေတစ်လှမ်း တက်လှမ်းမည်ဟု ပါရှိသည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> ကရင်ပြည်တောင်းဆိုစာ ပိုမိုလေးနက်စေရန် ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၁) ရက်နေ့၌ မြန်မာတစ်ပြည်လုံးရှိ ကရင်အမျိုးသားများအားလုံး ကရင်ပြည်လိုလားကြောင်း မြို့ပေါ်တက်၍ ကရင်လူထုဆန္ဒပြပွဲ ကျင်းပရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းဆုံးဖြတ်ချက်အတိုင်း ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၁) ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်တစ်ပြည်လုံးရှိ ကရင်အမျိုးသားများ မြို့ပေါ်တက်၍ ကရင်ပြည်လိုလားကြောင်း ကရင်လူထုဆန္ဒပြပွဲ ကျင်းပလေသည်။ အောက်မြန်မာပြည် ကရင်အများစုရှိရာ ဒေသများတွင်သာမက မြောက်ဘက်မြစ်ကြီးနားမှ တောင်ဘက် မြိတ်မြို့အထိ၊ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် နမ့်ခမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ လားရှိုး၊ တောင်ကြီး၊ ကျိုင်းတုံ၊ မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် မိထ္ထီလာ၊ ချောက်၊ ရေနံချောင်း စသည်ဖြင့် တစ်ပြည်လုံးတွင် ဆန္ဒပြကြသည်။ ဖဆပလ မှလည်း ခြိမ်းခြောက်နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်းကို အမျိုးမျိုးပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်း အမျိုးမျိုးကြားမှ ကရင်တစ်မျိုးသားလုံး ၂ ရက်၊ ၃ ရက် ခရီးများချီတက်၍ ဆန္ဒပြရာ ကရင်အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးပေါင်း (၄) သိန်းကျော် အသံတိတ် ဆန္ဒပြ၍ ထိုနေ့ရက်အထိ မြန်မာပြည်သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံး ဆန္ဒပြပွဲဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="Smith1991"/><ref name="MahnLinn2013"/> ကရင်အမျိုးသားများသည် ကြွေးကြော်သံ (၄) ချက်ဖြင့် ချီတက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ === ကရင်အမျိုးသားအလံတော် === {{main|ကရင်အမျိုးသားအလံတော်}} [[File:Karen National Union Flag.png|thumb|ကရင်အမျိုးသားအလံတော်]] ၁၉၃၆ ခုနှစ် [[ဒေါက်တာဘမော်]]၏ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရလက်ထက်တွင် ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ကြီး၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ လွှတ်တော်အတွင်းရှိ ကရင်အမတ်များသည် # ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့ # ကရင်အမျိုးသားသီချင်း # ကရင်အမျိုးသားအလံတော် စသည်တို့ကို တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name="Callahan2003">Callahan, Mary P. (2003). ''Making Enemies: War and State Building in Burma''. Cornell University Press.</ref> ဤတောင်းဆိုချက်များရရှိသောအခါ ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ကြီးသည် ကရင်ခေါင်းဆောင်များနှင့် ကရင်အမျိုးသားများထံ “ကရင်အမျိုးသားအလံ” ပုံစံများရေးဆွဲ၍ တင်ပို့ကြရန် မေတ္တာရပ်ခံခဲ့သည်။ ရောက်ရှိလာသော ကရင်အလံပုံစံ တစ်ရာအနက်မှ မန်းဘခင် (ဝန်ကြီးဟောင်း) ရေးဆွဲသောအလံပုံစံကို အတည်ပြု ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ အနီရောင်၊ အဖြူရောင်၊ အပြာရောင် သုံးရောင်ခြယ်ပေါ်တွင် တက်သစ်စနေဝန်းနှင့် ဖားစည်ပါရှိသော အလံသည် ကရင်အမျိုးသားအလံပင် ဖြစ်သည်။ ကရင်အမျိုးသားများသည် [[ကရင်အမျိုးသားအလံတော်]]ကို လူထုအစည်းအဝေးပွဲများနှင့် ကရင်အမျိုးသားနှစ်သစ်ကူးနေ့ အခမ်းအနားများတွင် ပြည်ထောင်စုအလံတော်နှင့် ယှဉ်တွဲ၍ စိုက်ထူကြသည်။<ref name="MahnLinn2013"/> === ကရင်အမျိုးသားသီချင်း === ကရင်အမျိုးသားသီချင်းကို စောစံဘ နှင့် စောသာအေးကြီးတို့က ရေးသားတင်ပြရာ ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်မှ အတည်ပြုလက်ခံသဖြင့် ကရင်အမျိုးသားသီချင်းဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာ၏။ သီချင်းကို ကရင်အမျိုးသားဆိုင်ရာအခမ်းအနားများ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဓလေ့ထုံးစံပွဲ အခမ်းအနားများတွင် အဖွင့်သီချင်းနှင့် အမျိုးသားအလံတော်အလေးပြုရန် အမြတ်တနိုး တန်ဖိုးထား သီဆိုလေ့ရှိသည်။<ref name="MahnLinn2013"/> === စာပေနှင့် ဘာသာစကား === ရှေးယခင်က လိတ်ဆန်ဝှေ့ (ကြက်ယက်စာ) များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါ ထိုစာများကို တတ်မြောက်သူများ မရှိတော့ပေ။ မှတ်တမ်းများအရသာ သိရှိနိုင်တော့သည်။ အချို့ကို ပေစာများအဖြစ် စာကြည့်တိုက်အချို့တို့တွင် အလွန်နည်းပါးသော အရေအတွက်ဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ယခုအခါတွင် အသုံးပြုနေသော စာ‌ပေများမှာ [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်စာပေ]] (ဒေါက်တာဝိတ် - ၁၈၃၀ တွင် တီထွင်ခဲ့သည်။)၊ [[အနောက်ပိုးကရင်ဘာသာစကား|အနောက်ပိုးကရင်စာပေ]] (ဖူဆရာဘရိတ်တန် - ၁၈၄၀ လောက်တွင် တီထွင်ခဲ့သည်။)၊ [[အရှေ့ပိုးကရင်ဘာသာစကား|အရှေ့ပိုးကရင်စာပေ]] တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သုံးနှုန်းသော ဘာသာစကားများသည် နေရာဒေသကိုလိုက်၍ ခြားနားမှုရှိသည်။<ref name="EncyBurma">''မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း''။ (၁၉၅၄)။ အတွဲ-၁၊ စာ-၉၆။ ရန်ကုန်: စာပေဗိမာန်။</ref> == နေထိုင်ရာ ဒေသများနှင့် လူဦးရေ ပြန့်နှံ့မှု == ကရင်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့ဘက် တောင်တန်းဒေသများမှသည် အောက်မြန်မာပြည် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသအထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ နေထိုင်ရာ ပထဝီဝင်ဒေသများကို အဓိက ပိုင်းခြားနိုင်သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref> [[ကရင်ပြည်နယ်]] (ယခင် သံလွင်ခရိုင်) သည် ကရင်လူမျိုးများ၏ အဓိက ဇာတိချက်ကြွေ ရိုးရာအခြေစိုက်ရာ ဒေသဖြစ်သည်။ [[ဘားအံမြို့]]၊ [[ကော့ကရိတ်မြို့]]၊ [[မြဝတီမြို့]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့]]၊ [[ဖာပွန်မြို့]]၊ [[သံတောင်ကြီးမြို့]] နှင့် [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့]] စသည့် မြို့နယ်များတွင် စကောကရင်၊ အရှေ့ပိုးကရင် နှင့် ဘွဲ၊ ပလေချီ စသည့် ကရင်မျိုးနွယ်စုများ ထူထပ်စွာ နေထိုင်ကြသည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကရင်လူဦးရေ အများဆုံး ပျံ့နှံ့နေထိုင်သည့် ဒေသတစ်ခုမှာ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် [[ပုသိမ်မြို့|ပုသိမ်]]၊ [[မြောင်းမြမြို့|မြောင်းမြ]]၊ [[အိမ်မဲမြို့|အိမ်မဲ]]၊ [[ဝါးခယ်မမြို့|ဝါးခယ်မ]]၊ [[ဖျာပုံမြို့|ဖျာပုံ]]၊ [[မအူပင်မြို့|မအူပင်]]၊ [[ကျုံပျော်မြို့|ကျုံပျော်]]၊ [[ဟင်္သာတမြို့|ဟင်္သာတ]] နှင့် [[ဓနုဖြူမြို့|ဓနုဖြူ]] စသည့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ် မြို့နယ်များတွင် "အနောက်ပိုးကရင်" နှင့် "စကောကရင်" လူမျိုးများသည် ဗမာလူမျိုးများနှင့်အတူ ရောနှော၍ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ကာ အကြီးအကျယ် အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။<ref name="EncyBurma">''မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း''။ (၁၉၅၄)။ အတွဲ-၁၊ စာ-၉၆။ ရန်ကုန်: စာပေဗိမာန်။</ref> [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] အတွင်းရှိ ပဲခူးရိုးမ တောင်ခြေတစ်လျှောက်နှင့် စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်း ဒေသများတွင်လည်း ကရင်လူမျိုးများစွာ နေထိုင်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် [[တောင်ငူမြို့|တောင်ငူ]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့|ရေတာရှည်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့|ကျောက်ကြီး]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့|ညောင်လေးပင်]]၊ [[ရွှေကျင်မြို့|ရွှေကျင်]]၊ [[ထန်းတပင်မြို့ (တောင်ငူ)|ထန်းတပင်]] နှင့် ပြည်၊ သာယာဝတီ စသည့် မြို့နယ်များ၏ ကျေးလက်ဒေသများတွင် ကရင်ရွာများစွာ ရှိသည်။ တောင်ငူတောင်တန်းဒေသတွင် ပကူးကရင်၊ ကရင်ဖြူ (ဂေဘား) စသည့် မျိုးနွယ်စုများ အခြေစိုက်သည်။<ref name="Marshall1922"/> မြန်မာနိုင်ငံ တောင်ဘက်ပိုင်း ကမ်းရိုးတန်းဒေသများဖြစ်ကြသော။[[မွန်ပြည်နယ်]]တွင် [[သထုံမြို့|သထုံ]]၊ [[ဘီလင်းမြို့|ဘီလင်း]]၊ [[ကျိုက်ထိုမြို့|ကျိုက်ထို]]၊ [[မုဒုံမြို့|မုဒုံ]]နှင့် [[ရေးမြို့|ရေးမြို့နယ်]]များတွင် မွန်လူမျိုးများနှင့်အတူ ပိုးကရင် (အရှေ့ပိုး) နှင့် စကောကရင်များ နေထိုင်ကြသည်။ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]တွင် [[ထားဝယ်မြို့|ထားဝယ်]]၊ [[မြိတ်မြို့|မြိတ်]]၊ [[ဘုတ်ပြင်းမြို့|ဘုတ်ပြင်း]] နှင့် [[ကော့သောင်းမြို့|ကော့သောင်း]] ခရိုင်များ၏ တောင်တန်းလျှိုမြောင်များနှင့် မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် စကောကရင်မျိုးနွယ်စုများ ရှေးယခင်ကတည်းက ရွာတည်၍ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="SanCrombie1919">San C. Po, Dr. (1919). ''Burma and the Karens''. London: Elliott Stock.</ref> [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] အတွင်းရှိ [[အင်းစိန်မြို့နယ်|အင်းစိန်]]၊ [[မှော်ဘီမြို့နယ်|မှော်ဘီ]]၊ [[တိုက်ကြီးမြို့နယ်|တိုက်ကြီး]]၊ [[လှည်းကူးမြို့နယ်|လှည်းကူး]]၊ [[သန်လျင်မြို့နယ်|သန်လျင်]] နှင့် [[ကွမ်းခြံကုန်းမြို့နယ်|ကွမ်းခြံကုန်း]] စသည့် မြို့နယ်များတွင် ကရင်လူဦးရေ ထိုက်ထိုက်တန်တန် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ ထို့ပြင် [[ကယားပြည်နယ်]] (ကရင်နီဒေသ) နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း (ဖယ်ခုံနှင့် လွိုင်လင်ခရိုင်အချို့) တွင်လည်း ကရင်နွယ်ဝင် ကယား၊ ပဒေါင် (ကယန်း)၊ ပအိုဝ်း စသည့် ဆွေးမျိုးနွယ်စုများ ကပ်လျက် တည်ရှိနေထိုင်ကြသည်။<ref name="Smith1991"/> သမိုင်းကြောင်းအရ လည်းကောင်း၊ စစ်မက်ဘေးဒဏ်များကြောင့် လည်းကောင်း ကရင်လူမျိုး အများအပြားသည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] အနောက်ဘက် နယ်စပ်ဒေသများဖြစ်သည့် ချင်းမိုင် (Chiang Mai)၊ မဲဟောင်ဆောင် (Mae Hong Son)၊ တာ့ခ် (Tak) နှင့် ကန်ချနဘူရီ (Kanchanaburi) ခရိုင်များတွင် ရာစုနှစ်ချီ၍ အခြေချ နေထိုင်လျက်ရှိကြသည်။ ထို့ပြင် ဒုက္ခသည်အဖြစ်မှတစ်ဆင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၊ [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]] နှင့် [[ကနေဒါနိုင်ငံ]] စသည့် ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ တတိယနိုင်ငံအဖြစ် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချသွားကြသည့် ကရင်လူဦးရေလည်း သောင်းနှင့်ချီ၍ ရှိနေပြီဖြစ်သည်။<ref name="Khrueathong2021">Khrueathong, S. (2021). "The Karen Diaspora and Transnational Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies'', 52(2), 210–228.</ref> === ကပ္ပလီကျွန်း(အက်ဒမန်)ရှိကရင်လူမျိုး === <references group=" Maiti, Sameera. &quot;The Karen – A Lesser Known Community of the Andaman Islands (India)&quot;. CiteSeerX 10.1.1.517.7093." /> အိန္ဒိယပိုင်နက် ကပ္ပလီကျွန်း(အက်ဒမန်)တွင် ကရင်လူဦးရေ ၂,၅၀၀ ဦးရှိသည်။ မြန်မာ့ပင်လယ်ပိုင်နက် ကိုကိုးကျွန်းစုများအနီးရှိ ကရင်လူမျိုးအများစုမှာ အိန္ဒိယပိုင်နက် ကပ္ပလီကျွန်း(အက်ဒမန်ကျွန်း)နှင့် နီကိုဘာကျွန်းစုများ၏ ပြည်ထောင်စုပိုင်နက်အတွင်း မြောက်ပိုင်း ကပ္ပလီ ကျွန်းများ၏ မာယာဘွန်ဒါ တယ်ဆီးလ် တွင် ကန့်သတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့အားလုံးနီးပါးသည် နှစ်ခြင်းပရိုတက်စတင့်ခရစ်ယာန်များဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း ဆက်သွယ်ပြောဆိုရန်အတွက် ၎င်းတို့၏ဘာသာစကားကို ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း ကရင်မဟုတ်သော အိမ်နီးချင်းများနှင့် ဆက်သွယ်ရန်အတွက် ဒုတိယဘာသာစကားအဖြစ် ဟိန္ဒီဘာသာစကားကို အသုံးပြုကြသည်။ ==ထင်ရှားသော ကရင်လူမျိုးများ== *[[ဘခိုင်၊ မန်း|မန်းဘခိုင်]] - အာဇာနည် ခေါင်းဆောင်ကြီး ဝန်ကြီး *[[မန်းဝင်းမောင် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|မန်းဝင်းမောင်]] - ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက်သမ္မတ *[[စမစ်ဒွန်း]] - မြန်မာ့[[တပ်မတော်]] ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် * [[စောဘဦးကြီး]] - ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး ၏ ပထမဆုံး ခေါင်းဆောင် *[[ဘိုမြ၊ စော|ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစောဘိုမြ]] *[[နော်လွီဇာ ဘင်ဆင်]] - မယ်ဗမာ ၂ထပ်ကွမ်း *[[အောင်ဆန်းသူရိယ စောဘရီ]] *[[စောမြင့်၊ (အောင်ဆန်းသူရိယ)|အောင်ဆန်းသူရိယ စောမြင့်]] *မြန်မာ့ဂီတသမိုင်းတွင် ရောင်းအားအကောင်းဆုံး စံချိန်တင်ခဲ့သူအဆိုတော် [[ဗဒင်]] *အိုင်းရင်းခရော့စ် ([[Iron Cross|Iron Cross)]] တီးဝိုင်း ကိုတည်ထောင်သူ [[စောဘွဲ့မှူး]] *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] ဝန်ကြီးချုပ် [[မန်းဂျော်နီ]] *[[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နာယက]] [[မန်းဝင်းခိုင်သန်း]] *ဒေါက်တာ [[စင်သီယာမောင်]] - လူမှုကူညီရေးများအတွက် နိုင်ငံတကာမှ ဆုပေါင်း ၁၈ ခုတိုင်အောင် ချီးမြှင့်ခံရသူ *[[စိုးမြတ်မင်း (ဘောလုံးသမား)|စိုးမြတ်မင်း]] - မြန်မာ့လက်ရွေးစင်ဘောလုံးအသင်းခေါင်းဆောင် *[[ချစ်စမ်းမောင်]] - ဂစ်တာပညာရှင် *[[မန်းဘခင်]] *[[စောစံဘ]] *[[စောသာအေးကြီး]] == ကိုးကား == <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:ကရင်လူမျိုးစု]] s8wvmxysghvcll90t0kwzqbq240ghl2 0 2766 1045009 1044814 2026-07-29T10:27:02Z Laitei 74257 /* */ 1045009 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = ချင်းပြည်နယ် | native_name = {{nobold|<small><br /> {{Marareih|Chin Râh}} ([[မရာဘာသာစကား|မရာ]])<br /> Zogam ([[တီးတိန်ဘာသာစကား|တီးတိန်]]) <br /> Chinram ([[မီဇိုဘာသာစကား|မီဇို]])</small>}} | native_name_lang = | settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | image_flag = Flag of Chin State.svg | flag_alt = | flag_size = 150px | image_skyline = Hakha, Myanmar.jpg | image_alt = | image_caption = မြို့တော် ဟားခါးမြို့ | image_size = 200px | nickname = | motto = | image_map = Chin State in Myanmar.svg | mapsize = 150px | map_alt = | map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ | pushpin_map = <!-- Burma --> | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|22|0|N|93|30|E|region:MM_type:adm1st|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|Myanmar}} | subdivision_type1 = ဒေသ | subdivision_name1 = အနောက်ပိုင်း | established_title = ပြည်နယ်အဆင့် မသတ်မှတ်ခင် | established_date = ချင်းဝိသေသတိုင်းနှင့် ရခိုင်တိုင်းတို့၏ အစိတ်အပိုင်း | established_title1 = ပြည်နယ်အဆင့် သတ်မှတ်ခြင်း | established_date1 = ၃ ဇန်နဝါရီ ၁၉၇၄ | seat_type = မြို့တော် | seat = [[ဟားခါးမြို့]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | leader_name = ဒေါက်တာ [[ဝုန်ဆွန်းထန်]] | leader_title1 = အစိုးရ | leader_name1 = [[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] | leader_title3 = တရားလွှတ်တော် | leader_name3 = [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]] | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = <ref name=cp>{{cite web | url=http://www.citypopulation.de/Myanmar.html | title=Union of Myanmar | accessdate=2009-04-10 | publisher=City Population}}</ref> | area_total_km2 = 36018.8 | area_rank = ၉ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ၄၇၈,၈၀၁ | population_as_of = ၂၀၁၄ | population_footnotes = <ref name="census-2014">{{cite book|title=သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၄၇|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_rank = ၁၄ | population_demonym = | population_note = | demographics_type1 = Demographics | demographics1_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | demographics1_title1 = လူမျိုးများ | timezone1 = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset1 = +06:30 | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | area_code_type = | iso_code = | website = <!-- [http://www.example.com example.com] --> | footnotes = | leader_title2 = ဥပဒေပြုလွှတ်တော် | leader_name2 = [[ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော်]] | demographics1_info1 = [[ချင်းလူမျိုး]]၊[[ဗမာလူမျိုး]] | demographics1_title2 = ကိုးကွယ်မှု | demographics1_info2 = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ၈၅.၄%<br> [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ၁၃%<br> [[:en:Pau Cin Hau|Laipian]] ၁.၁%<br> ရိုးရာ ၀.၄%<br> [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] ၀.၁% | official_name = Chin State | blank1_name_sec1 = ဖြစ်ပေါ်လာပုံ | blank1_info_sec1 = တည်ထောင်ခြင်း *ချင်းပဒေသရာဇ်ခေတ် - ၁၈၈၉ မတိုင်ခင် *ချင်းတောင်ခရိုင် - ၁၈၈၉ - *ပင်လုံစာချုပ် လက်မှတ်ထိုးခြင်း - ၁၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၇ *ချင်းဝိသေသတိုင်းအက်ဥပဒေ - ၂၂ အောက်တိုဘာ ၁၉၄၈ *ချင်းဝိသေသတိုင်း - ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ - ၂ ဇန်နဝါရီ ၁၉၇၄ *ချင်းပြည်နယ် - ၃ ဇန်နဝါရီ ၁၉၇၄ }} '''ချင်းပြည်နယ်''' သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်အကျဆုံး [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]]တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ချင်းပြည်နယ်သည် အကျယ်အဝန်း {{convert|36019|km2|sqmi|sing=on}} ရှိပြီး တောင်ဘက်တွင် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ မြောက်ဘက်တွင် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] [[မဏိပူရပြည်နယ်]]နှင့် အနောက်ဘက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]တို့ဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ ပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[ဟားခါးမြို့]] ဖြစ်သည်။ ချင်းပြည်နယ်သည် တောင်တန်းထူထပ်မှုကြောင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲကာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖွံ့ဖြိုးမှု အနည်းဆုံးနေရာ ဖြစ်သည်။ == တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း == ချင်းပြည်နယ်သည် ၁၃,၉၀၇ စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်းသည်။ လူနေကျဲသော တောင်ပေါ်ဒေသဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင်တည်ရှိပြီး [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[မကွေးတိုင်း]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]နှင့်[[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]တို့ဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၁ ဒီဂရီ မှ ၂၄ ဒီဂရီ ၁၅မိနစ် အတွင်း၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၃ ဒီဂရီ ၁၅မိနစ် မှ ၉၄ ဒီဂရီ အတွင်း တည်ရှိသည်။ == ရာသီဥတု == တောင်ပေါ်ဒေသဖြစ်၍၊ ချမ်းမြသော ရာသီဥတုရှိသည်။ အပူဆုံးသောလမှာ ဧပြီ နှင့် မေလများဖြစ်ပြီး ပျှမ်းမျှအပူချိန်မှာ ၆၀ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက် မှ ၇၀ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက် သာရှိသည်။ အအေးဆုံးကာလများတွင် အပူချိန်မှာ ၃၉ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်မှ ရေခဲမှတ်အောက်ထိ ကျဆင်းတတ်သည်။ ပျှမ်းမျှ မိုးရေချိန်မှာ ၈၀ မှ ၁၀ဝ လက်မအတွင်းရှိပြီး အထူးသဖြင့်တောင်ပိုင်းဒေသများမှာ မိုးပိုများတက်ပါသည်။ ==အုပ်ချုပ်ရေး== === မြို့တော် === ချင်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[ဟားခါးမြို့]]ဖြစ်သည်။ === အုပ်ချုပ်ရေး === {{see also|ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့}} ၂၀၁၁ခုနှစ်မှစတင်ကာ ချင်းပြည်နယ်ကို ဝန်ကြီးချုပ်အမှူးပြုသော ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့မှ အုပ်ချုပ်သည်။၂၀၂၁ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုအပြီးတွင် ချင်းပြည်နယ်စီမံအုပ်ချုပ်​ရေး​ကောင်စီမှ အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ === ဥပဒေပြုရေး === {{see also|ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော်}} ၂၀၁၁ခုနှစ်မှစတင်ကာ ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကို ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များ၊ တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းကာ စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။ === တရားစီရင်ရေး === {{See also|ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်}} ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်ကို တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး (၂)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ တိုင်းတရားလွှတ်တော်အောက်တွင် ခရိုင်တရားရုံး (၄)ရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံး (၉)ရုံးရှိသည်။ ===ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကျေးရွာများ=== [[File:Chin state district map 2022.svg|thumb|ချင်းပြည်နယ်ရှိ ခရိုင်များ]]<br>{{legend|#E31A1C|ဟားခါးခရိုင်}} {{legend|#0000FF|ဖလမ်းခရိုင်}} {{legend|#33a02c|တီးတိန်ခရိုင်}} {{legend|#1f78b4|မင်းတပ်ခရိုင်}} {{legend|#b2df8a|မတူပီခရိုင်}} {{legend|#aca9aa|ပလက်ဝခရိုင်}} ===ခရိုင်ရှိမြို့နယ်များ=== {|class=wikitable ![[ဟားခါးခရိုင်]]<br>[[File:Hakha tsp in Hakha district.svg|100px]] |[[ဟားခါးမြို့နယ်]]{{•}}[[ထန်တလန်မြို့နယ်]] |- ![[ဖလမ်းခရိုင်]]<br>[[File:Falam district 2022.svg|100px]] |[[ဖလမ်းမြို့နယ်]] |- ![[တီးတိန်ခရိုင်]]<br>[[File:Tedim district.svg|100px]] |[[တီးတိန်မြို့နယ်]]{{•}}[[တွန်းဇံမြို့နယ်]] |- ![[မင်းတပ်ခရိုင်]]<br>[[File:Mindat tsp in Mindat district.svg|100px]] |[[မင်းတပ်မြို့နယ်]]{{•}}[[ကန်ပက်လက်မြို့နယ်]] |- ![[မတူပီခရိုင်]]<br>[[File:Matupi district.svg|100px]] |[[မတူပီမြို့နယ်]] |- ![[ပလက်ဝခရိုင်]]<br>[[File:Paletwa district.svg|100px]] |[[ပလက်ဝမြို့နယ်]] |} ===မြို့​ပေါ်ရပ်ကွက်များ=== {| class="wikitable" |'''မြို့နယ်''' |'''မြို့''' |'''ရပ်ကွက်''' |- | rowspan="6" |ကန်ပက်လက်မြို့နယ် | rowspan="2" |ကန်ပက်လက်မြို့ |အမှတ် (၁) ရပ်ကွက် |- |အမှတ် (၂) ရပ်ကွက် |- | rowspan="4" |ကျင်ဒွေးမြို့ |ကျင်ဒွေးရပ်ကွက် |- |ထန်းကုန်းရပ်ကွက် |- |ဖုံးတွီကျင်းရပ်ကွက် |- |ဟုတ်ပုံကျင်းရပ်ကွက် |- | rowspan="4" |တွန်းဇန်မြို့နယ် | rowspan="2" |ကျီခါးမြို့ |အမှတ် (၁) ရပ်ကွက် |- |အမှတ် (၂) ရပ်ကွက် |- | rowspan="2" |တွန်းဇန်မြို့ |ခေါလိုင် / ဂိုးဇန်ရပ်ကွက် |- |ခေါဝုန် / လေးဆန်ရပ်ကွက် |- | rowspan="8" |တီးတိန်မြို့နယ် | rowspan="4" |ခိုင်ကမ်းမြို့ |အမှတ် (၁) ရပ်ကွက် |- |အမှတ် (၂) ရပ်ကွက် |- |အမှတ် (၃) ရပ်ကွက် |- |အမှတ် (၄) ရပ်ကွက် |- | rowspan="4" |တီးတိန်မြို့ |စကောလမ်းရပ်ကွက် |- |မြို့မရပ်ကွက် |- |လွယ်ဘွားလ်ရပ်ကွက် |- |လေးလုမ်းရပ်ကွက် |- | rowspan="5" |ထန်တလန်မြို့နယ် | rowspan="3" |ထန်တလန်မြို့ |အမှတ် (၁) ရပ်ကွက် |- |အမှတ် (၂) ရပ်ကွက် |- |အမှတ် (၃) ရပ်ကွက် |- | rowspan="2" |နှာဟရိန်မြို့ |အမှတ် (၁) ရပ်ကွက် |- |အမှတ် (၂) ရပ်ကွက် |- | rowspan="7" |ပလက်ဝမြို့နယ် | rowspan="3" |ဆမီးမြို့ |အမှတ် (၁) ရပ်ကွက် |- |အမှတ် (၂) ရပ်ကွက် |- |အမှတ် (၃) ရပ်ကွက် |- | rowspan="4" |ပလက်ဝမြို့ |ကင်ဝရပ်ကွက် |- |မြို့မရပ်ကွက် |- |ရွာမရပ်ကွက် |- |ရိက္ခာရပ်ကွက် |- | rowspan="14" |ဖလမ်းမြို့နယ် | rowspan="8" |ဖလမ်းမြို့ |ကျင်မွာလ်ရပ်ကွက် |- |ဇာလိုင်ရပ်ကွက် |- |တလန်လိုရပ်ကွက် |- |ဖာရ်ထောက်ရပ်ကွက် |- |ဗလိုင်ရပ်ကွက် |- |လိုင်ဇိုးရပ်ကွက် |- |လိုင်လွန်ရပ်ကွက် |- |လုံပီးရပ်ကွက် |- | rowspan="2" |ရိခေါ်ဒါရ်မြို့ |အမှတ် (၁) ရပ်ကွက် |- |အမှတ် (၂) ရပ်ကွက် |- | rowspan="4" |ဝေဘူလမြို့ |ကျန်ဘာရီရပ်ကွက် |- |မြို့မရပ်ကွက် |- |မွာလ်ဇောလ်ရပ်ကွက် |- |လုံးသပ်ရပ်ကွက် |- | rowspan="8" |မင်းတပ်မြို့နယ် | rowspan="4" |မကွီအိမ်နူးမြို့ |ကြုံလောင်းရပ်ကွက် |- |ထိန်ပြုံးရပ်ကွက် |- |ဗွီနူးရပ်ကွက် |- |မကွီအိမ်နူးရပ်ကွက် |- | rowspan="4" |မင်းတပ်မြို့ |စံပြရပ်ကွက် |- |ဘဝသစ်ရပ်ကွက် |- |အနောက်ရပ်ကွက် |- |အရှေ့ ပြင်ရပ်ကွက် |- | rowspan="10" |မတူပီမြို့နယ် | rowspan="4" |မတူပီမြို့ |ခွာဘွေးရပ်ကွက် |- |ငလားရပ်ကွက် |- |စိန်ဘောင်ရပ်ကွက် |- |လောင်ဗန်းရပ်ကွက် |- | rowspan="4" |ရေဇွာမြို့ |မြို့မရပ်ကွက် |- |မွာပီးရပ်ကွက် |- |လောင်းရဲရပ်ကွက် |- |အင်ရောရပ်ကွက် |- | rowspan="2" |လိုင်လင်းပီမြို့ |အမှတ် (၁) ရပ်ကွက် |- |အမှတ် (၂) ရပ်ကွက် |- | rowspan="10" |ဟားခါးမြို့နယ် | rowspan="2" |ဆူရ်ခွားမြို့ |ဆလုံပူးရပ်ကွက် |- |ဆိုင်လိုသာရ်ရပ်ကွက် |- | rowspan="8" |ဟားခါးမြို့ |ကျောဘုတ်ရပ်ကွက် |- |ဈေးသစ်ရပ်ကွက် |- |ဈေးဟောင်းရပ်ကွက် |- |ပြည်တော်သာရပ်ကွက် |- |မြို့သစ်ရပ်ကွက် |- |မြို့ဟောင်းရပ်ကွက် |- |ဟားခါးထာရ် (၁) ရပ်ကွက် |- |ဟားခါးထာရ် (၂) ရပ်ကွက် |} မြို့နယ်(၉)ခု၊ မြို့ (၁၈)မြို့၊ ရပ်ကွက် (၆၆)ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု (၄၆၄) အုပ်စု နှင့် ရွာပေါင်း (၁၃၄၇) ရွာ ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.gad.gov.mm/my/content/%E1%80%A1%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8|title=တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များရှိ ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စုနှင့် ကျေးရွာဦးရေ စာရင်းချုပ်|publisher=[[အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေး ဦးစီးဌာန]]|accessdate=|archive-date=19 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220519155041/http://www.gad.gov.mm/my/content/%E1%80%A1%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8}}</ref> === အခြား မြို့ရွာများ === {{columns-list| * အိုက်ကား * စာလ်ထောင်(ဟာဆော်) * ရွာဗါး * [[ကျီခါး]] * လက်မေ * ထန်တလန် * ထုတ်လိုင် * ကန်ပက်လက် * လိုထော် * လုံလဲ * မတူပီ * ငဖိုင်းပီ * ပလက်ဝ * ပျဉ်ဝ * ဖို့ဝှိုက် * ရွာဖန်း * ဆမီး * ဆူရ်ခွား * တေဇန် * သိုင်းငင်း * [[တီးတိန်]] * [[တွန်းဇံ]] * ဝေဘူလ * ဆဘောင်း (ဆဘောင်းတယ်) * ရိဒ်ခေါဒါရ် * လုမ်ဘန် * ဆတ်တား * ဘွာလ်ခွါး * တာရွှန်း * လုမ်ပီး * လိုင်ဇိုး * ဖိုင်ဖူ အေ (ဖိုင်ဖား အေ) * ဖိုင်ဖူ ဘီ (ဖိုင်ဖား ဘီ) * [[ရေဇွာ]] * ဒင်လာအိုပါး (ဒင်လိုပါး) * ခပီး * လုံးရန် * ဟာအိုဆဲင် * လုံခင်း * ဘွာန်လုံး * လောက်လုံး * ရမ်ထလို * ဟရင်ထန်း * ပါရ်သဲ * ih * ရာရီတောင် * ပါရာ * ရှာအို * ခိလှုံ(ဆဘောင်းပီ) * ပထိန်တလန် *ရွှေလိုက်ဝ * ရှင်းလက်ဝ * မီးဇာ * မိတ်ဝ *Kapteel }} == လူဦးရေ == {{Historical populations |footnote = |source = ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း<ref name="census-2014"/> |၁၉၇၃ | 323,295 |၁၉၈၃ | 368,949 |၂၀၁၄ | 478,801 }} ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ချင်းပြည်နယ်တွင် လူဦးရေ ၄.၇သိန်း နေထိုင်သည်။ ကယားပြည်နယ်ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် လူဦးရေ အနည်းဆုံးပြည်နယ်ဖြစ်သည်။ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာတွင် လူဦးရေ (၁၃.၃)ဦးဖြစ်သည်။ လူ (၁၀၀)လျှင် (၇၉)ဦးမှာ ကျေးလက်တွင် နေထိုင်သည်။ == ပညာရေး == ၂၀၁၆ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလက ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ဟားခါးကောလိပ်အား ၂၀၂၀ပြည့်နှစ်တွင် တက္ကသိုလ်အဆက့် မြှင့်တင်ခဲ့သဖြင့် ပြည်နယ်၏ ပထမဆုံးသော တက္ကသိုလ်ဖြစ်လာသည်။၂၀၁၇ခုနှစ်တွင် ဟားခါးပညာရေးကောလိပ်ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (ဟားခါး)လည်း တည်ရှိပြီး အားကစားနှင့်ကာယပညာသိပ္ပံ (ဟားခါး)ကိုလည်း တည်ဆောက်လျက်ရှိသည်။ == စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ == * ချင်းတောင်တန်းတွင် အမြင့်ဆုံးတောင်ထွဋ်ဖြစ်သော ဝိတိုရိယ (ခေါ်) [[နတ်မတောင်]] (ခေါ်) ခေါ်နူးစုမ်တောင်ထိပ် * [[အသည်းပုံ ရိဒ်ရေကန်]] (Rih Lake)<ref>D.P.S. MYANMAR GUIDE MAP. 2000.</ref> * မတူပီမြို့နယ် [[ဘုံတလာရေတံခွန်]] * ချင်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း [[ကနေဒီဆင်စခန်း]] * [[ကနေဒီတောင်]] *အွေကျီး တနောင်းရေအိုင် *Buanneel(ခေါ်) လင်မယားတောင် *Loseitla (ခေါ်) လုံးစိန်တောင် == ဆက်သွယ်ရေး == == စာပေ၊ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရိုးရာဓလေ့ == == ဒေသထွက်ကုန်များ == ချင်းပြည်နယ် ထွတ်ကုန် သီးနှံများမှာ ပြောင်းဖူး၊ပဲ == တွင်းထွက်များ == အောက်ပါတို့မှာ မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရမှ တရားဝင်ကြေညာထားသော ချင်းပြည်နယ် ဖွံ့ဖြိုးမှုဆိုင်ရာ ဇယားဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" |- ! စဉ် !! အကြောင်းအရာ!! ရေတွက်ပုံ!! အရေအတွက် |- | ၁|| စိုက်ပျိုးမြေဧရိယာ|| ဧက|| ၃၃၁၉၅၃ |- | ၂|| ဆည်တမံ|| ခု|| ၁ |- | ၃|| ကြိုးဝိုင်းတော|| စတုရန်းမိုင်|| ၆၄၅.၁၀ |- | ၄|| ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော|| စတုရန်းမိုင်|| ၁၃၃၅.၂၀ |- | ၅|| ကားလမ်း|| မိုင်|| ၁၆၇၀ |- | ၆||ပေ ၁၈၀အထက် တံတား || စင်း|| ၅ |- | ၇|| စာတိုက်စခန်း|| ခု|| ၅၂ |- | ၈|| ကြေးနန်းရုံး|| ရုံး|| ၂၄ |- | ၉|| တယ်လီဖုန်းရုံး|| ရုံး|| ၃၀ |- | ၁၀|| မိုက္ကရိုဝေ့ဖ်စခန်း|| ခု|| ၆ |- | ၁၁|| ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံ|| ရုံ|| ၁၀ |- | ၁၂|| တက္ကသိုလ်/ကောလိပ်|| ခု|| ၁ |- | ၁၃|| နည်းပညာတက္ကသိုလ်|| ခု|| ၁ |- | ၁၄|| ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်|| ခု|| ၁ |- | ၁၅|| ပညာရေးကောလိပ်||ခု||၁ |- | ၁၆|| အခြေခံပညာကျောင်း|| ကျောင်း|| ၁၁၈၃ |- | ၁၇|| စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံကျောင်း|| ကျောင်း|| ၁ |- | ၁၈|| ဆေးရုံ|| ရုံ|| ၂၄ |} <ref>{{Cite web |title=Myanmar.com<!-- Bot generated title --> |url=http://www.myanmar.com/newspaper/myanmarahlin/Feb09.pdf |accessdate=11 February 2011 |archivedate=19 February 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090219045556/http://myanmar.com/newspaper/myanmarahlin/Feb09.pdf }}</ref> == ကိုးကား == <References /> *မြန်မာပြည်ဖွား [[ဂေါ်ရခါးလူမျိုး|ဂေါ်ရခါး]]၊ ရေး-မေမြို့ချစ်ဆွေ၊ ၂၀၀၀ ခုနစ်ထုတ် {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = ချင်းပြည်နယ် |North = [[မဏိပူရပြည်နယ်]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] |Northeast = |East = [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] |Southeast = |South = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] |Southwest = [[စစ်တကောင်းခရိုင်]]၊ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]] |West = [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] |Northwest = }} {{ချင်းပြည်နယ်}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံပြည်နယ်များ]] [[Category:ချင်းပြည်နယ်| ]] {{Chin-geo-stub}} dhdamaydktopcminnzbvcmonixo7xc0 0 3784 1044901 713996 2026-07-29T06:30:33Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 1044901 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer |name = မောင်ထင် |image = U_Htin_Phat_Mg_Htin.jpg |birth_date = {{Birth date|၁၉၀၉|၃|၂၁}} |birth_place = [[လပွတ္တာမြို့]]၊ [[ဧရာဝတီတိုင်း]] |birth_name = မောင်ထင်ဖတ် |death_date = {{death date and age|၂၀၀၆|၁|၂၉|၁၉၀၉|၃|၂၁}} |death_place = အင်းစိန်မြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့ |occupation = စာရေးဆရာ |alma_mater = ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် |education = ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ |awards = {{plainlist| *[[ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေ စာပေဆု]] (၁၉၉၄) *[[အမျိုးသား စာပေဆု]] (၁၉၈၁) *မိဘမေတ္တာစာပေဂုဏ်ရည်ဆု (၁၉၉၆) *အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာစာပေဆု (၂၀၀၃) }} }} '''မောင်ထင်''' (၂၁ မတ် ၁၉၀၉–၂၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၀၆) သည် မြန်မာအမျိုးသား စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၉၀၉ ခုနှစ် မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးတရောင်၊ အမိ ဒေါ်စိန်ပွင့် တို့မှ [[ဧရာဝတီတိုင်း]] [[လပွတ္တာမြို့]]၌ ဖွားမြင်သည်။ အမည်ရင်းမှာ ဦးထင်ဖတ် ဖြစ်သည်။ == ငယ်စဉ်ဘဝ == လပွတ္တာမြို့ဦးခန္တီကျောင်းနှင့် ဦးဘိုးထွန်းကျောင်းများတွင် စတင်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ရန်ကုန်[[မြို့မ အထက်တန်းကျောင်း|မြို့မအမျိုးသား အထက်တန်းကျောင်း]]တွင် ပညာသင်ခဲ့သည်။ မြောင်းမြတိုင်းရင်းသားအထက်တန်းကျောင်း မှ ဟိုက်စကူးဖိုင်နယ်၊ ၁၉၃၃ တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]မှ ဘီအေ(ဝိဇ္ဇာဘွဲ့) ရရှိအောင်မြင်ခဲ့သည်။ == ကျင်လည်ရာဘဝ == ၁၉၃၅ တွင် မြောင်းမြမြို့ တိုင်းရင်းသား အထက်တန်းကျောင်းတွင် အထက်တန်းပြဆရာ လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၆-၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် မြို့ပိုင်၊ ၁၉၄၃-၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံခြားရေးဌာန လက်ထောက်အတွင်းဝန်၊ ၁၉၄၄-၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် သတင်းနှင့်ဝါဒဖြန့်ချိရေးဌာန ဒုတိယအတွင်းဝန်၊ ၁၉၄၆-၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် အသံလွှင့်ဌာန ညွှန်ကြားရေးဝန်၊ ၁၉၄၇-၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်းဝန်ကြီးဌာန]] (ခေတ္တ) ရခိုင်တိုင်းမင်းကြီး၊ ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ပြန်ကြားရေးဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူး အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့ပြီး အစိုးရအမှုထမ်းဘဝမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၀-၅၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်သတင်းစာ အုပ်ချုပ်မှုအယ်ဒီတာ၊ ၁၉၅၅-၅၈ ခုနှစ်တွင် [[စာပေဗိမာန်]] [[မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း|စွယ်စုံကျမ်း]] အတိုင်ပင်ခံ၊ ၁၉၅၇-၇၇ တွင် လန်ဒန်တိုင်း သတင်းထောက်နှင့် အလွတ်သတင်းစာဆရာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာအသင်း ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၉ တွင် မြန်မာနိုင်ငံ သတင်းစာဆရာအသင်း ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] [[မြန်မာစာအဖွဲ့]] အချိန်ပြည့်အဖွဲ့ဝန်အဖြစ် တာဝန်ပေးခြင်းခံရသည်။ ထို့အပြင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် သမိုင်းဌာနတွင် သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန် ပြုစုရေးအဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ''ငဘ'' ဝတ္ထုကို တရုတ်၊ ရုရှား၊ အိန္ဒိယ၊ ဂျပန် ဘာသာများဖြင့် ပြန်ဆိုထုတ်ဝေခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှစ၍ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ နှစ်ဘာသာဖြင့် စာအမျိုးမျိုး ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။ == ကွယ်လွန်ခြင်း == ၂၀၀၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၉ ရက် နံနက် ၈ နာရီတွင် [[အင်းစိန်မြို့နယ်]] နေအိမ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။ ==ရေးသားခဲ့သောစာအုပ်များ== * ကိုဒေါင်း (၁၉၃၇) * မြို့အုပ်မင်းဆိုး ဘုံရုံကဗျာ (၁၉၃၇ -၁၉၄၁) * ဘာအရေးကြီးဆုံးလဲနှင့်အာဇာနည်မိခင်ပြဇာတ် (၁၉၄၄) * ငဘ (၁၉၄၇) * ရာဇဓမ္မသင်္ဂဟကျမ်းနှင့်ယောမင်းကြီးဦးဖိုးလှိုင် အတ္ထုပ္ပတ္တိ (၁၉၆၀) * မျိုးဖျက်ရန်သူ (၁၉၆၀) * ဗမာ့နိုင်ငံရေးသုခမိန် (၁၉၆၅) * ပုရှ်ကင်၏မုန်တိုင်းထဲကနဖူးစာနှင့်အခြားဝတ္ထုတိုများ (၁၉၆၅) * မြန်မာ့လယ်ယာမြေစနစ် (၁၉၆၆) * မိုပါဆွန်းဝတ္ထုတိုများ (၁၉၆၆) * လောကအမြင် (၁၉၆၇) * မောင်ထင်၏ဝတ္ထုတိုများ (၁၉၆၈) * ကမ္ဘာ့စာပေအညွှန်း (၁၉၇၄ - ၁၉၈၇) * အံ့ဖွယ်ပုံပြင် (၁၉၇၄) * မြို့အုပ်ပုံပြင် (၁၉၇၆) * အနာဂတ္တိကျမ်း (၁၉၇၇) * မြင်ဝါတောင် (၁၉၇၇) * ဂါလီဗာခရီးစဉ် (၁၉၈၁) အမျိုးသားစာပေဆု - ဘာသာပြန် * ဂန္ထဝင်သံခိပ် (၁၉၉၉) == ရရှိခဲ့သောဆုများ == * [[ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေ စာပေဆု|ပခုက္ကူဦးအုန်းဖေတစ်သက်တာစာပေဆု]] - ၁၉၉၄ * [[အမျိုးသား စာပေဆု]] (ဘာသာပြန်) - (၁၉၈၁) ''ဂါလီဗာခရီးစဉ်'' ဖြင့် * မိဘမေတ္တာစာပေဂုဏ်ရည်ဆု (ဒုတိယအကြိမ် မြတ်မိခင်စာပေဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဆု - ၁၉၉၆) *အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာစာပေဆု (ဝိဇ္ဇာဘာသာရပ်) - ၂၀၀၃ == ကိုးကား == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:ထင်၊ မောင်}} {{Lifetime|၁၉၀၉|၂၀၀၆}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 2vt3belnxa640wbitha8n078m52zicm 0 4561 1044918 1034397 2026-07-29T07:39:54Z Mgkaungmyatlwin 128048 1044918 wikitext text/x-wiki [[File:President Ronald Reagan and Soviet General Secretary Gorbachev at The First Summit in Geneva Switzerland - DPLA - b534f3d00bb05c3cc293789b180d2116.jpg|thumb|right|300px|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုဦးဆောင်သောအနောက်အုပ်စု နှင့် ဆိုဗီယက်ယူနီယံဦး‌ဆောင်‌သော[[အ‌ရှေ့အုပ်စု]] တို့တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက်နယ်ပယ်စုံတွင်ယှဉ်ပြိုင်ကြသည့်ပြိုင်ဆိုမှုကိုတင်စားခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ပုံမှာ တစ်ဖက်စီမှ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးစီ ဖြစ်ကြသော [[ရော်နယ် ရေဂင်]]နှင့် [[မစ်ဟေး ဂေါ်ဗာချော့ဗ်]] တို့ ၁၉၈၅က တွေ့ဆုံခဲ့သော ပုံ ဖြစ်သည်။]] [[ဖိုင်:Infobox_collage_for_Cold_War.png|thumb|right|စစ်အေးတိုက်ပွဲ၏ အကျဉ်းချုပ်]] '''စစ်အေးတိုက်ပွဲ''' ဆိုသည်မှာ ၁၉၄၀ ခုနှစ်များ၏ အလယ်ပိုင်းမှ စတင်၍ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များအထိ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] နှင့် [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ|ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု]] နိုင်ငံကြီး ၂ နိုင်ငံနှင့် သူတို့နှင့် အသီးသီး ပတ်သက်နေကြသော မဟာမိတ်နိုင်ငံများကြားတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ပဋိပက္ခ၊ တင်းမာမှုနှင့် ယှဉ်ပြိုင်မှုတို့ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော အခြေအနေကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်ကာလများတွင် ထိုမဟာအင်အားကြီးနိုင်ငံ ၂ နိုင်ငံတို့ကြားတွင်ရှိသော ယှဉ်ပြိုင်မှုများကို စစ်ရေးအရ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု၊ ဝါဒဖြန့်ချိမှု၊ သူလျှိုထောက်လှမ်းမှု၊ လက်နက် အသစ်အဆန်း ထုတ်လုပ်မှု၊ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း တိုးမြှင့်မှု၊ [[အာကာသပြိုင်ပွဲ]]ကဲ့သို့ အာကာသနည်းပညာယှဉ်ပြိုင်မှု အပါအဝင် အပြိုင်အဆိုင်ဖြစ်သော နည်းပညာတိုးတက်မှုများဖြင့် ပြသခဲ့သည်။ မဟာအင်အားကြီး နိုင်ငံနှစ်နိုင်ငံလုံးကပင် အကုန်အကျအလွန်များသော ကာကွယ်ရေး အသုံးစရိတ်များကို သုံးစွဲခဲ့ပြီး သမားရိုးကျနှင့် နျူးကလီးယား လက်နက်များ ယှဉ်ပြိုင်ထုတ်လုပ်မှုများ အပါအဝင် အခြားနိုင်ငံများ၏ နောက်ကွယ်မှတဆင့် တိုက်ခိုက်ခြင်းများလည်း ပါဝင်သည်။ ဆိုဗီယက်ယူနီယံ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဗြိတိန်နှင့် [[ပြင်သစ်]]တို့သည် [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]၏ နောက်ဆုံး ၄ နှစ်အတွင်း ဝင်ရိုးတန်း အင်အားကြီးနိုင်ငံများ ကို ဆန့်ကျင်သော မဟာမိတ်များအဖြစ် ရှိခဲ့ကြသော်လည်း ထိုပဋိပက္ခများ မပြီးဆုံးမီ အချိန်နှင့် ပြီးဆုံးပြီးအချိန်တို့တွင် ထိုနိုင်ငံများကြားတွင် သဘောမတူညီမှု အမြောက်အမြားရှိခဲ့ပြီး စစ်အပြီးတွင် တည်ရှိမည့် ကမ္ဘာကြီး၏ ပုံသဏ္ဌန်နှင့်ပတ်သက်သော သဘောမတူညီမှုမှာ အဆိုးရွားဆုံး ဖြစ်သည်။ စစ်ပြီးဆုံး သွားသောအခါတွင် ဥရောပ၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများကို ထို ၄နိုင်ငံမှ ဩဇာလွှမ်းမိုးခဲ့ပြီး အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့် ဆိုဗီယက်ယူနီယံတို့တွင် အင်အား အကောင်းဆုံးသော စစ်အင်အား ရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု ပြိုကွဲခြင်းဖြင့် စစ်​အေးတိုက်ပွဲ ပြီးဆုံးသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:စစ်အေးတိုက်ပွဲ]] [[ကဏ္ဍ:သမိုင်းဆိုင်ရာ ခေတ်ကာလများ]] [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး]] g95lf6m18c3cqzsmrentrgg1sjg4e4h 0 4577 1044909 1044052 2026-07-29T06:34:28Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 1044909 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | honorific prefix = [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] [[ စည်သူဘွဲ့ |စည်သူ]] | name = ဒေါက်တာမတင်ဝင်း (ပညာရေးတက္ကသိုလ်) | image = | birth_name = တင်ဝင်း | birth_date = ၁၉၄၀ | birth_place = [[ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့]][[မင်းဘူးခရိုင်]][[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး|မကွေးတိုင်း]] | death_date = {{Death date and age|၂၀၂၆|၇|၁၀|၁၉၄၀}} | death_place = [[ရန်ကုန်မြို့]] | parents = ဘဌေး + ရင်ရင် | nationality = [[File:Flag of Myanmar.svg|25px ]] မြန်မာ | ethnicity =ဗမာ | religion = | education = ပါရဂူ (စာပြနည်းပညာ) | occupation = ပါမောက္ခ(အငြိမ်းစား) | awards = *[[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့]]<ref>{{cite web|url=https://mdn.gov.mm/newspaper/public/|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၁၈.၁၁.၂၀၂၂)|access-date=18 November 2022|archive-date=18 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118081802/https://mdn.gov.mm/newspaper/public/}}</ref> *[[အမျိုးသားစာပေဆု]] နိုင်ငံရေး (၂၀၀၁) (၂၀၀၃)၊ စာပဒေသာ (၂၀၀၄) အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာစာပေဆု [[ စည်သူဘွဲ့ ]] (၂၀၂၅) | spouse = | children = }} '''ဒေါက်တာမတင်ဝင်း''' (၁၉၄၀ - ၁၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၆)သည် မြန်မာအမျိုးသမီး စာရေးဆရာမ ဖြစ်သည်။ [[ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်]]၊သင်ပြနည်းပညာဌာန ၏ ပါမောက္ခ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်းဖြစ်ပြီး၊၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ကုန်းဘောင်ကိုဆန်၍ စာအုပ်ဖြင့် [[အမျိုးသား စာပေဆု|အမျိုးသားစာပေဆု]](နိုင်ငံရေး) ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင် စာရေးဆရာမကြီး ဒေါက်တာ မတင်ဝင်း ကွယ်လွန် |url=http://www.mdn.gov.mm/my/amiusaacaapettcskttaachurng-caarechraamkii-dekttaa-mttngwng-kyln |access-date=2026-07-11 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> == ငယ်ဘဝ == ဒေါက်တာမတင်ဝင်းကို ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ် တွင် မင်းဘူးခရိုင်၊ ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့တွင် အဖ ဦးဘဌေး၊ အမိ ဒေါ်ရင်ရင်တို့မှမွေးဖွားခဲ့ပြီး အမည်ရင်းမှာ မတင်ဝင်း ပင်ဖြစ်သည်။ == ပညာသင်ယူခြင်း == ဒေါက်တာမတင်ဝင်းသည် ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် မကွေးတိုင်း၊ ရေနံချောင်းမြို့ အထက(၁) မှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် မကွေးဥပစာကောလိပ် မှ ဥပစာတန်း အောင်မြင်သည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရရှိခဲ့ပြီး ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုသို့ ပညာသင် သွားရောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ ပညာရေးမဟာဌာနမှ ပညာရေးမဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ ပညာရေးမဟာဌာနမှ စာပြနည်းပညာဖြင့် ပါရဂူဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ === တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း === ရေနံချောင်းမြို့၊ အထက(၁) တွင် အထက်တန်းပြ ဆရာမ အဖြစ်စတင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ပါရဂူဘွဲ့ ရရှိပြီးနောက်တွင် ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်၊ သင်ပြနည်းပညာဌာနတွင် ပါမောက္ခ ရာထူးဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ == စာပေရေးသားခြင်း == ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် ပညာတန်ဆောင် မဂ္ဂဇင်းတွင် ပညာရေးဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများ စတင်ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် မြည်းတစ်ကောင်နှင့် မတင်ဝင်း စာအုပ်ထွက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ရာဇဝင်ထဲမှမိန်းမသား ၊ သမီးကိုပြောဖြစ်သော ပုံပြင်များ စာအုပ်ထွက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ပေါ့ပါးသော စိတ်ထားရှိပါစေ စာအုပ်၊ ၁၉၉၇ ခုနှစ် တွင် ''နိုင်ငံတကာ စစ်မီးလျှံများ၏ သမိုင်းအစ'' စာအုပ်၊ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ငယ်ငယ်ကကြားဖူးခဲ့သော မိန်းမများအကြောင်း၊ သားနှင့်မိဘ စသောစာအုပ်များထွက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၉၉ ခုနှစ် တွင် စစ်သူကြီးများနှင့် စစ်ဘုရင်များ၊ ဇာတိနှင့်အစဉ်အလာ၊ ဒါလေးကိုဖတ်ကြည့်ပါဦး၊ ဘုံအနှမ်းမှ လူဆန်းများ၊ မေမေပြောတဲ့ ရှေးရှေးစကား၊ မှတ်သားမိသောစကားများ၊ ဝဋ်ဆိုတာလည်တတ်တဲ့သဘောရှိတယ်၊ မင်းကျန်စစ်ကိုချစ်တဲ့သူများ စသော စာအုပ်များ၊၂၀ဝ၀ ပြည့်နှစ် တွင် ကြီးပွားထူးချွန်သူနှင့်အလုပ်၊ ကြယ်စင်ပွင့်လင်းသောစိတ်ထားဖြင့်၊ စကားနှင်းပွင့်များ၊ ပညာလိုလျှင် ပျိုမျစ်တယ်၊ မပျက်စီးအောင် ဒါတွေရှောင်၊ လူငယ်များနှင့်စကားပြောခြင်း၊ လောကကိုဆရာတင်၍၊ အတွေး ပါသောဇာတ်ကြောင်းများ၊ အတွေးမိုးစက်များ၊ အလှရတနာသိုက်ဖွင့်လိုက်စမ်းပါ၊ အောင်မြင်ခြင်း-ပျော်ရွှင်ခြင်း နှင့် မိသားစု၊သမိုင်းစဉ်တွင်နေရာယူခြင်း စသောစာအုပ်များထွက်ရှိခဲ့သည်။ ၂၀ဝ၁ ခုနှစ်တွင် ကိုယ်ပဲလူကြီး-ကိုယ်ပဲခလေး၊ ကြည်ညိုဖွယ်ရာမာတာများ၊ ထက်မြက်ထူးချွန်သူတို့၏နုတ်ထွက် စကားများ၊ပုလဲတစ်လုံးရွဲတစ်လုံး၊ ပံ့သကူအတွေးများ၊ ရေကြည်ချမ်းမြ၊ လက်ဆင့်ကမ်းရတနာ၊ သမီးအလိမ္မာ မရုစာ၊ အောင်စိတ်နှင့်လူ စသောစာအုပ်များအပြင်၊''ကုန်းဘောင်ကိုဆန်၍'' (အမျိုးသားစာပေဆုနိုင်ငံရေး-စာပေဆုရ)၊''ထင်ရှားသောကမ္ဘာ့သုခမိန်များ'' စာအုပ်များ ထွက်ရှိခဲ့သည်။ ၂၀ဝ၂ ခုနှစ် တွင် ပုံပြင်ကြိုက်သူ ဝင်စားသူ၊ ပြောစရာမကျန်အောင် အမှန်တွေကို အကုန်ပြောပြမယ်၊ သားလိမ္မာလှ သုဝဏ္ဏ၊ အမေ့ရဲ့ စကားပုံရိပ်များ၊ အလုပ်ဆိုတာ အင်အားပါ၊ အလုပ်နှင့်ဘဝကိုတည်ဆောက်ခြင်း စသော စာအုပ် များထွက်ရှိခဲ့သည်။ ၂၀ဝ၃ ခုနှစ် တွင် အာရှနိုင်ငံများကိုဖဲ့ယူ သိမ်းယူခဲ့ကြသော နယ်ချဲ့များ စာအုပ်ထွက်ရှိခဲ့သည်။ ==အမျိုးသားစာပေရေးသားသူ== နဝတ၊ နအဖ စစ်အစိုးရများလက်ထက် စစ်တပ်ဝါဒဖြန့်ဆောင်းပါးများကို သမိုင်းရေးရာနှင့် ရောယှက်ကာ သတင်းစာများတွင် ရေးသားသူ စာရေးဆရာမ ဖြစ်သည်။ ဒေါက်တာမတင်ဝင်းသည် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ပညာရေးမဟာဌာနမှ ပညာရေးမဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရရှိခဲ့သူဖြစ်ပြီးဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုသို့ ပညာသွားရောက်သင်ဖူးသည့် အစောဆုံး ရုရှားပြန်တဦး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပညာရေးနှင့် ပတ်သက်၍ ပါရဂူဘွဲ့ ရထားသော်လည်း မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် ပတ်သက်သောအကြောင်းအရာများကို အမျိုးသားရေးရှုဒေါင့်မှ ကြည့်မြင်ကာ ရေးသားလေ့ရှိသူဖြစ်ပြီး ကုန်းဘောင်ကို ဆန်၍၊ အာရှနိုင်ငံများကို ဖဲ့ယူ သိမ်းယူခဲ့ကြသော နယ်ချဲ့များ၊ မင်းယောက်ျားတို့၏စကားရာဇဝင် စသည့်စာအုပ်များဖြင့် အမျိုးသားစာပေဆုများကို စစ်အစိုးရလက်ထက်တွင် ပေးအပ်ခံရသူဖြစ်သည်။ စစ်ဘုရင်နှင့် စစ်သူကြီးများ၊ ဇာတိအစဉ်အလာ၊ ဝဋ်ဆိုတာလည်တတ်တဲ့ သဘောရှိတယ်၊ မင်းကျန်စစ်ကိုချစ်တဲ့သူများ စသည့်စာအုပ်များလည်း ရေးသားခဲ့သည်။ သူ့အား လူသိများလာသည့် အချက်က ၂၀၀၁ ခုနှစ် အိမ်နီးချင်း ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော နယ်စပ်တိုက်ပွဲများနှင့် ပတ်သက်၍ သတင်းစာထဲတွင် အမြဲသတိထားရမည့် အိမ်နီးချင်း၊ ဘိုးဘွားများက ယိုးဒယားလို့ ခေါ်တယ်၊ နယ်နိမိတ်စာချုပ်များ ရှိသော်လည်း၊ အယုဒ္ဓယသားတွေကို ပထမဆုံး ညီညွတ်စေခဲ့တဲ့ မင်းတြားရွှေထီး၊ အယုဒ္ဓယသားတို့၏ ကျေးဇူးရှင်၊ ကျွန်မဖြစ်ပေမယ့် ကျွန်စစ်တယ်၊ ဗြနရဇ် လူမဖြစ်ခဲ့ပါ စသည့် ဆောင်းပါးများကို အမျိုးသားရေးနှင့် သမိုင်းရေးရာ ပေါင်းစပ်ကာ လှုံဆော်သူအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ တက္ကသိုလ်မြတ်သူ၊ ပေါက်စ(လိပ်ဖြစ်ရင်တောင် ခေါင်းမပြူဝံပါ) တင်သန်းဦး(ဒုဗိုလ်မှူးကြီး မောင်မောင်ဦး)၊ သတင်းထောက်သက်ရှည်၊ စာနယ်ဇင်း လင်းမောင်၊ ဖိုးခွား၊ စိန်ဂျစ်တူး စသူများနှင့် ထိုင်းဆန့်ကျင်ရေး ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သူဖြစ်ရာ ဒေါက်တာမတင်ဝင်းအား ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံက ပြည်ဝင်ခွင့် ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်း စစ်တပ်၏ နိုင်ငံတော် ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်တွင် သင်တန်းများ ဟောပြောချက်များ ပို့ချသလို အကြံပေး ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ်လည်း ခန့်အပ်ခံရသည်။ ၂၀၁၀ ရွေးကောက်ပွဲအတွက် “သမိုင်းစဉ်တွင် နေရာယူခြင်း လူမှန်ရွေး၍ နေရာပေးခြင်း” ခေါင်းစဉ်ဖြင့် ပြည်ထောင်စု ကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီအတွက် မဲဆွယ်ဟောပြောမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် အမျိုးသားစာပေတသက်တာစာပေဆု ရရှိခဲ့သလို အာဏာသိမ်းစစ်တပ်က စည်သူဘွဲ့နှင့် အလင်္ကာကျော်စွာ ဘွဲ့များ ပေးအပ်ခဲ့သည်။ စာရေးဆရာမ ဒေါက်တာမတင်ဝင်းသည် ခေတ်အဆက်ဆက် အာဏာရှင်ဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့သူဖြစ်ပြီး စစ်တပ်အလိုကျ ဝါဒဖြန့်စာပေများကို အများဆုံးရေးသားခဲ့သူဖြစ်ကြောင်း စာပေအသိုင်းအဝိုင်းက ဝေဖန်ထောက်ပြခံရသူလည်း ဖြစ်သည်။ == ရရှိခဲ့သောဆုတံဆိပ်များ == ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ကုန်းဘောင်ကိုဆန်၍ စာအုပ်ဖြင့် အမျိုးသားစာပေဆု(နိုင်ငံရေး) ရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် အာရှနိုင်ငံများကိုဖဲ့ယူသိမ်းယူခဲ့ကြသောနယ်ချဲ့များစာအုပ်ဖြင့် အမျိုးသားစာပေဆု (နိုင်ငံရေးစာပေ) ကိုလည်းကောင်း၊ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် မင်းယောက်ျားတို့၏စကားရာဇဝင် စာအုပ်ဖြင့် အမျိုးသားစာပေဆု (စာပဒေသာ) ကိုလည်းကောင်း ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာစာပေဆုကို ရရှိခဲ့သည်။<ref>[https://www.popularmyanmar.com/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%ac-%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%9d%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%a1%e1%80%95%e1%80%ab%e1%80%a1%e1%80%9d%e1%80%84%e1%80%ba/]အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု</ref> == ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ == ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင်ထုတ်ပြန်သည့် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၁၁/၂၀၂၂)ဖြင့် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့]] အပ်နှင်းခြင်းခံရသည်။<ref>[https://www.moi.gov.mm/news/32454]အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၂၁၁/၂၀၂၂)</ref> ထို့နောက် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်သည့် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာ အမှတ် (၂/၂၀၂၅) ဖြင့် [[စည်သူဘွဲ့]] အပ်နှင်းခြင်းခံရသည်။<ref>[https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2025-01/NoticeOrder%20%282-2025%29.pdf]{{Dead link|date=July 2026 }}အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၂/၂၀၂၅)</ref> == ဘဝနိဂုံး == စာရေးဆရာမကြီး ဒေါက်တာမတင်ဝင်း သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အသက် (၈၆) နှစ်အရွယ်၌ [[ရန်ကုန်မြို့]]တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ကြွင်းကျန်ရစ်သော ရုပ်အလောင်းကို ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ မင်္ဂလာဒုံ ကုတင် (၁၀၀၀) စစ်ဆေးရုံ ငြိမ်းအေးဇရပ်မှတစ်ဆင့် မင်္ဂလာဒုံစစ်သင်္ချိုင်းသို့ ပို့ဆောင်ကာ မီးသင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ပြီး၊ အရိုးပြာကို [[ပုဂံ]]၊ [[ညောင်ဦးမြို့|ညောင်ဦး]]၌ ဂူသွင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/6a50b7fb0ccd7f7d642748f3 |access-date=2026-07-11 |website=www.npnewsmm.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=စာရေးဆရာမကြီး ဒေါက်တာမတင်ဝင်း အသက် ၈၆ နှစ်တွင် ကွယ်လွန် |url=https://news-eleven.com/article/313288 |access-date=2026-07-11 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == ကိုးကား == <references /> {{Lifetime|၁၉၄၀|၂၀၂၆}} [[Category:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] [[Category:မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ]] [[Category:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ]] [[Category:မြန်မာ သမိုင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] flq1r020xxeybgbu9nqe6p3sot8wpla 0 5662 1044973 882226 2026-07-29T09:41:21Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 1044973 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific prefix =[[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] | name = မင်းယုဝေ | image = Minyuwai_and_Ngwetaryee.png | caption = စာရေးဆရာမ ငွေတာရီ (၁၉၂၅ - ၁၉၅၈)နှင့် စာရေးဆရာ မင်းယုဝေ (၁၉၂၈) | birth_name = ဦးဝင်းမောင် | birth_date = {{birth date|၁၉၂၈|၉|၁၆}} | death_date = {{death date and age|2021|7|29|1928|9|16|df=y}} | nationality = မြန်မာနိုင်ငံ | ethnicity = မြန်မာ | education = ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ | occupation = မြဝတီ ပုံနှိပ်တိုက်တွင် အယ်ဒီတာချုပ် (၁၉၆၈-၇၉)၊ စာပေဗိမာန် စာပေဆုနှင့် အမျိုးသားစာပေဆု ရွေးချယ်ရေး အဖွဲ့ဝင်၊ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန မြန်မာစာအဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်၊ ကျောင်းသုံးစာအုပ် ကော်မတီ အဖွဲ့ဝင် (၁၉၆၈-၇၉) | birth_place = [[ဧရာဝတီတိုင်း]] ပုသိမ်ခရိုင်၊ ကန်ကြီးထောင့်မြို့ | spouse = [[ငွေတာရီ ]][[ဒေါ်ခင်ဝင်းရီ]] | children =ခင်ရီဝင်း၊ သက်ဝင်း | parents = အဖ ကုန်သည်ကြီး ဦးထွန်းဆိုင်၊ အမိ ဒေါ်သင် | awards = *[[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့]]<ref>{{cite web|url=https://mdn.gov.mm/newspaper/public/|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၁၈.၁၁.၂၀၂၂)|access-date=18 November 2022|archive-date=18 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118081802/https://mdn.gov.mm/newspaper/public/}}</ref> *အမျိုးသားစာပေဆု (ကဗျာဆု)၊ ဆောင်းပါး ပထမဆု၊ စာပေဗိမာန် ဘာသာပြန်စာပေဆု }} '''မင်းယုဝေ''' (၁၆ စက်တင်ဘာ ၁၉၂၈–၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၁) သည် အမျိုးသာစာပေဆု၊ စာပေဗိမာန် စာပေဆုရ မြန်မာ စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ [[ဧရာဝတီတိုင်း]] [[ပုသိမ်ခရိုင်]]၊ [[ကန်ကြီးထောင့်မြို့]]တွင် အဖ ကုန်သည်ကြီး ဦးထွန်းဆိုင်၊ အမိ ဒေါ်သင်တို့မှ ၁၉၂၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၆ ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ မွေးချင်း ၈ ယောက်တွင် အငယ်ဆုံး ဖြစ်၍ အမည်ရင်းမှာ ဦးဝင်းမောင် ဖြစ်သည်။ <ref>[http://www.myanmarebooks.net/category/%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%AF%E1%80%B1%E1%81%80 Myanmarebooks.net Is For Sale<!-- Bot generated title -->]</ref> == ပညာရေး == ကန်ကြီးထောင့်မြို့ မင်းကုန်းကျောင်း (၁၉၃၄ ခုနှစ်)၊ [[ပုသိမ်မြို့]] အမျိုးသား အထက်တန်း ေကျောင်း (၁၉၃၅)၊ နှင့် ဂျပန်စာသင်ကျောင်း (၁၉၄၁)၊ ကန်ကြီးထောင့် ခေတ်သစ်တန်းမြင့် ကျောင်း (၁၉၄၂) နှင့် ပုသိမ်မြို့ အမျိုးသား အထက်တန်းကျောင်း တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ ပြီး ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ၁၀ တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။ [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]တွင် ၁၉၄၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၁ ခုနှစ်အထိ ပညာဆည်းပူးကာ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ကဗျာဆရာမ [[ငွေတာရီ]]နှင့် အိမ်ထောင်ပြုပြီး သမီး ခင်ရီဝင်း အား ထွန်းကား ခဲ့သည်။ ၁၉၅၅ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၅၆ ခုနှစ်များတွင် လန်ဒန်တက္ကသိုလ် အရှေ့တိုင်းနှင့် အာဖရိက ကောလိပ်တွင် တက်ရောက်ကာ အဘိဓာန် ပညာရပ်ကို သင်ယူခဲ့သည်။ == ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့်တာဝန်များ == ဝန်ထမ်းဘဝတွင် ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန အထက်တန်း ဘာသာပြန် အရာရှိ (၁၉၅၁)၊ အင်းစိန်ခရိုင် ပညာအုပ် (၁၉၅၂)၊ စာပေဗိမာန် စာအုပ်တိုက်တွင် စာပြု (၁၉၅၃) နှင့် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ဘာသာပြန်နှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးဌာနတွင် လက်ထောက်စာတည်း (၁၉၅၄) တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံခြား ပညာသင်အဖြစ် [[လန်ဒန်မြို့|လန်ဒန်]]မှ ပြန်လာပြီးနောက်တွင်လည်း [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ဘာသာပြန်ဌာနတွင်ပင် လက်ထောက်စာတည်းအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၆၈ ခုနှစ်အထိ ငွေတာရီ မဂ္ဂဇင်းတွင် တာဝန်ခံ စာတည်း အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၃-၆၄ ခုနှစ်များတွင် ရုပ်ရှင် ဆင်ဆာအဖွဲ့ဝင်လူကြီး၊ ထိုနောက် မြဝတီ ပုံနှိပ်တိုက်တွင် အယ်ဒီတာချုပ် (၁၉၆၈-၇၉)၊ စာပေဗိမာန် စာပေဆုနှင့် အမျိုးသားစာပေဆု ရွေးချယ်ရေး အဖွဲ့ဝင်၊ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန မြန်မာစာအဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်၊ [[ကျောင်းသုံးစာအုပ်]] ကော်မတီ အဖွဲ့ဝင် (၁၉၆၈-၇၉) တာဝန်များလည်း ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပုဂ္ဂလိက စာစောင်များဖြစ်သော မြစ်မခ စာပဒေသာ၊ မြစ်မခ အင်္ဂလိပ်စာဥယျာဉ်တို့တွင် ၁၉၈၀ မှ ၁၉၈၄ အထိ လည်းကောင်း၊ မြတ်မင်္ဂလာ စာစောင်တွင် ၁၉၈၅ ခုနှစ်မှ ကွယ်လွန်သည်အထိလည်းကောင်း၊ မင်္ဂလာမောင်မယ် စာစောင်တွင် ၁၉၈၉ ခုနှစ်မှ ကွယ်လွန်သည်အထိလည်းကောင်း အယ်ဒီတာချုပ်တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/article/16927|title=စာပေအနုပညာကောင်းကင်တွင် အစဉ်တောက်ပနေမည့်ကြယ်တစ်ပွင့် သို့မဟုတ် ဆရာကြီးမင်းယုဝေ|accessdate=2025-7-12|publisher=Ministry of Information}}</ref> == ခရီးစဉ် == နိုင်ငံတော်၏ အစီအစဉ်ဖြင့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] (၁၉၆၅ ခုနှစ်)၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (၁၉၇၃) နှင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] (၁၉၇၆) တို့သို့ လေ့လာရေးခရီးများ ထွက်ခဲ့သည်။ == ရေးသားခဲ့သည့်ကဗျာဝတ္ထုတိုများ == ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ် ၆ တန်းကျောင်းသားအရွယ်မှစ၍ လက်ရေးစာစောင်များတွင် ကဗျာ၊ ဝတ္ထုတိုများ စတင်ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝ တွင် ကဗျာ နှင့် ဆောင်းပါးများ စတင် ပုံနှိပ်ဖော်ပြခံရသည်။ ဆရာ မင်းယုဝေ ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သော ထင်ရှားသည့် စာအုပ်အချို့မှာ :# ဘဝမာလာ ကဗျာများ (၁၉၄၉)၊ :# ငွေတာရီနှင့် တွဲဖက်၍ ရတနာကဗျာများ (၁၉၅၀)၊ :# အီစွတ်ပုံပြင်များ (၁၉၅၄)၊ :# ကမ္ဘာကျော် ဂရင်းညီနောင်ပုံပြင် ၁၀၀ (၁၉၈၄)၊ :# ဆရာ မင်းသုဝဏ်နှင့် တွဲဖက်၍ ကဗျာ ပရိယာယ် (၁၉၆၃)၊ :# အိမ်ပြန်ချိန် ကဗျာများ (၁၉၆၄)၊ :# ဆရာတိုက်စိုးနှင့် တွဲဖက်၍ မြန်မာစာမိတ်ဖွဲ့ (ပထမတွဲ ၁၉၆၅၊ ဒုတိယတွဲ ၁၉၆၆)၊ :# စာဆိုနှင့် သုတေသီ (၁၉၆၇)၊ :# တက္ကသိုလ် ဝင်းမွန်နှင့် တွဲဖက်၍ အာရှပုံပြင်များ (၁၉၆၇)၊ :# အိုမာခယမ် (၁၉၇၂)၊ :# ရာဇဂြိုဟ် (၁၉၇၅)၊ :# ကျဉ်းထဲကျပ်ထဲ (၁၉၇၅)၊ :# ရွှေကြက်ဖ ကလေးကဗျာများ (၁၉၇၆)၊ :# သူလိုလူများ (၁၉၇၉)၊ :# မင်္ဂလာရောင်ခြည် ဗုဒ္ဒဝင် ရုပ်ရှင် (၁၉၈၉)၊ :# သုံးဆယ့်ရှစ်ဖြာ မင်္ဂလာ ပုံပြင်များ (၁၉၉၂)၊ :# ဇာတ်ကြီး ဆယ်ဘွဲ့ အနှစ်ချုပ် (၁၉၉၅) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ==ကလောင်အမည်ကွဲများ== :# ဂါမဏိ :# စောနိုင်၊ မောင် :# ထွန်းမြတ်၊ မောင် :# နေဝင်းဝဏ် :# ပျံချီ :# ဖိုးကျား၊ ပုသိမ်- :# ဖိုးနီ (မဟာဝိဇ္ဇာ ) :# ဗိုလ်လုံး :# မင်း၊ တက္ကသိုလ်- :# မြစ်မခအယ်ဒီတာတစ်ဦး :# ရာကျော်၊ ဦး :# လေ့လာသူတစ်ဦး :# ဝေဠုသုမန (၂ ) :# ဝင်းမောင်ဆိုင် :# ဝင်းဝင်းမြတ် :# ဝင်းအံ့ :# သက်ဝေဦး :# အယ်ဒီတာတစ်ဦး :# အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး == စာပေဆုများ == ၁၉၄၄ ခုနှစ် ပုသိမ်ခရိုင် အာရှလူငယ် အစည်းအရုံး ညီလာခံ (ကျုံပျော်မြို့) အထိမ်းအမှတ် စာပေပြိုင်ပွဲတွင် ဆောင်းပါး ပထမဆု၊ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် အီစွတ်ပုံပြင်များ စာအုပ်ဖြင့် စာပေဗိမာန် ဘာသာပြန်စာပေဆု နှင့် ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ရေခပ်ချိန် ကဗျာများ စာအုပ်ဖြင့် အမျိုးသားစာပေဆု (ကဗျာဆု)များ ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်။ ==ကွယ်လွန်ခြင်း== မြန်မာစာပေလောကကို မီးရှုးတန်ဆောင်ပမာ များစွာထွန်းလင်းစေခဲ့သူ ဆရာကြီးမင်းယုဝေသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၉ ရက်နေ့၊ ညနေ (၃)နာရီခန့်တွင် ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်၌ အသက်(၉၃)နှစ် ရှိပြီဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/478188|title=စာရေးဆရာကြီး မင်းယုဝေ ကွယ်လွန်|accessdate=2025-7-12|publisher=DVB Burmese}}</ref> ==အခြားကြည့်ရန်== * [[မင်းယုဝေ စာစုစာရင်း]] == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:မ}} {{Lifetime|၁၉၂၈|၂၀၂၁|}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ကဗျာဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] b44dpxb6a36hhsruaiaruq6rjvnblm7 0 5693 1045003 845050 2026-07-29T09:51:40Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 1045003 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer |name = မစန္ဒာ |image = sandar.jpg |birth_date = {{birth date and age|၁၉၄၇|၉|၄}} |birth_place = ရန်ကုန်မြို့ |birth_name = ချိုချိုတင် |occupation = စာရေးဆရာမ |alma_mater = [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်|ရန်ကုန် စက်မှု တက္ကသိုလ်]] |spouse = ဦးစန်းမောင် (ဗိသုကာ) |children = အေးချမ်းငြိမ်း၊ မိုးငြိမ်းချမ်း }} '''မစန္ဒာ''' သည် မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာ တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဦးထွန်းတင် စာရေးဆရာ [[မန်းတင်]] နှင့် ဒေါ်သန်းတင် တို့၏ စတုတ္ထမြောက် သမီး ဖြစ်ပြီး ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။ ငယ်နာမည် ချိုချိုတင် ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က [[ရန်ကုန်မြို့]] [[မြို့မ အထက်တန်းကျောင်း |မြို့မ အမျိုးသမီး အထက်တန်း ကျောင်း]]တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ် ဝင်တန်း အောင်မြင်သည်။ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် စက်မှု တက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက် ပညာ သင်ကြားပြီး ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ဗိသုကာ ဘွဲ့ကို ရရှိ ခဲ့သည်။ ဖခင် ဖြစ်သူ၏ အားပေး ကူညီမှုဖြင့် ငယ်စဉ် ကတည်းကပင် ဝတ္ထုများ ရေးသားရန် ကြိုးစား အားထုတ် ခဲ့သည်။ ပထမဦးဆုံး ပုံနှိပ်စာမှာ ၁၉၆၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ လထုတ် ငွေတာရီ မဂ္ဂဇင်းပါ "ကျွန်မ ဆရာမ" ဝတ္ထုတို ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး လုံးချင်း ဝတ္ထု အဖြစ် "ငယ်သူမို့ မသိပါ" ကို ရေးသား ထုတ်ဝေ ခဲ့သည်။ == စာပေရေးသားခြင်း == စာရေးသက် အနှစ် ၄ဝ နီးပါးခန့် အတွင်း မဂ္ဂဇင်း ဝတ္ထုတို၊ ဝတ္ထုရှည်ပေါင်း ၁ဝဝ ကျော်ခန့်နှင့် လုံးချင်း ဝတ္ထု ၁၃ အုပ်၊ ဝတ္ထုလတ် ၂ ပုဒ် တို့ကို ရေးသားခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ မဂ္ဂဇင်း ဝတ္ထုများ ကိုလည်း စုစည်းပြီး မဂ္ဂဇင်း ဝတ္ထုတို (၁)၊ (၂)၊ (၃)၊ (၄) တို့ကို လည်းကောင်း၊ မဂ္ဂဇင်း ဝတ္ထုရှည် (၁)၊ (၂)၊ (၃) တို့ကို လည်းကောင်း ရေးသား ထုတ်ဝေ ခဲ့သည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်က ရေးသားခဲ့သော "ဘဝ အိပ်မက် ပန်းအိပ်မက်" ဖြင့် အမျိုးသား စာပေ ဝတ္ထုရှည်ဆု၊ မဂ္ဂဇင်း ဝတ္ထုတိုများ (၃) ဖြင့် ၁၉၉၉ ခုနှစ် အတွက် အမျိုးသား စာပေ ဝတ္ထုတိုဆု ရရှိခဲ့သည်။ လုံးချင်း ဝတ္ထု ၁၃ အုပ် အနက် ၁ဝ အုပ်ကို ရုပ်ရှင် အဖြစ် ရိုက်ကူးခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ဘဝအိပ်မက် ပန်းအိပ်မက်ကို ထိုင်းဘာသာဖြင့် လည်းကောင်း ကွက်လပ်ကလေး ဖြည့်ပေးပါနှင့် ဂျိမ်းဂျိမ်းဂျုတ်ဂျုတ် ဂျိမ်းဂျုတ်ဂျုတ်တို့ကို ဂျပန်ဘာသာသို့ လည်းကောင်း ပြန်ဆို ထုတ်ဝေ ခဲ့သည်။ (A fro-Asian Writers Association) မှ ထုတ်ဝေသော (Lotus Journal) တွင် အသေဝနာစ ဗာလာနံကို လည်းကောင်း၊ (Michigan University) မှ ထုတ်ဝေသော (Virtual Lotus -Modern fition of Southeast Asia) တွင် ထီးဝတ္ထုကို လည်းကောင်း အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ပြန်ဆို၍ ဖော်ပြခြင်း ခံရသည်။ အခြား မဂ္ဂဇင်း ဝတ္ထုတိုများ ကိုလည်း ရုရှား၊ ဂျာမနီဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခြင်း ခံရသည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ရုရှား နိုင်ငံသို့ လည်းကောင်း၊ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံသို့ လည်းကောင်း စာရေးဆရာ ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် လေ့လာရေး သွားရောက်ခဲ့သည်။ ၂ဝဝ၂ ခုနှစ် ဇွန်လမှ စ၍ မြန်မာနိုင်ငံ စာပေနှင့် စာနယ်ဇင်း အဖွဲ့ ဗဟို အမှုဆောင် ကော်မတီဝင် အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်လျက် ရှိသည်။ ယခုအခါ ခင်ပွန်းသည် ဦးစန်းမောင် (ဗိသုကာ)၊ သမီး အေးချမ်းငြိမ်း၊ သား မိုးငြိမ်းချမ်း တို့နှင့် အတူ (၁၇၃) ဂန္ဓမာလမ်း သုဝဏ္ကတွင် နေထိုင်လျက် ရှိသည်။ == သူမ၏အဆို == “ လူတစ်ယောက်ဟာ နိုင်ငံကို မချစ်ရင် အမျိုးကိုလည်း အထင်မကြီးတော့ဘူး ၊ ကိုယ့်ရဲ့ အမျိုးအနွယ်ကို စောင့်ရှောက်သင့်တယ် ဆိုတာကိုလည်း သတိမရတော့ဘူး။ မျိုးဆက် ဆိုတာဟာ ပျက်ပြီဆိုရင် တဖြည်းဖြည်းနဲ့ တိမ်ကောပြီး ပျောက်သွားတတ်တယ် ” == ရေးသားခဲ့သော စာအုပ်များ== # ကွက်လပ်ကလေးဖြည့်ပေးပါ - ၁၉၇၄ ခုနှစ် # [[ဂျီဟောသူ (စာအုပ်)|ဂျီဟောသူ]] - ၁၉၇၃ ခုနှစ် # ဂျိမ်းဂျိမ်းဂျုတ်ဂျုတ် ဂျိမ်းဂျုတ်ဂျုတ် - ၁၉၈၃ ခုနှစ် # ငယ်သူမို့ မသိပါ - ၁၉၇၂ ခုနှစ် # ငြိုးမာန်ဖွဲ့သူရယ် - ၁၉၇၃ ခုနှစ် # စိမ်းရွက်သစ် တဝေဝေ - ၁၉၇၄ ခုနှစ် # ဆဋ္ဌဂံ - ၂ဝဝ၂ ခုနှစ် # နက်ဖြန်ခါ - ၁၉၇၄ ခုနှစ် # နှင်းဆီ - ၁၉၇၆ ခုနှစ် # ပုစ္ဆာ - ၁၉၇၆ ခုနှစ် # ပန်းစကား - ၁၉၇၄ ခုနှစ် # မဂ္ဂဇင်း ဝတ္ထုရှည်များ (၂) - ၁၉၈၉ ခုနှစ် # မဂ္ဂဇင်း ဝတ္ထုရှည်များ (၃) - ၂ဝဝ၂ ခုနှစ် # မစန္ဒာ၏ မဂ္ဂဇင်း ဝတ္ထုရှည်များ - ၁၉၉၆ ခုနှစ် # မစပ်သော ငရုပ် - ၁၉၇၅ ခုနှစ် (မောင်သာရ ၏ ငရုပ်မှန်လျှင်စပ်ရမည် နှင့် တွဲဖက်ထုတ်ဝေသည်) # ဘဝအိပ်မက်၊ ပန်းအိပ်မက် - ၁၉၉၄ ခုနှစ် # ဝတ္ထုတိုများ (၁) - ၁၉၇၄ ခုနှစ် # ဝတ္ထုတိုများ (၂) - ၁၉၈၅ ခုနှစ် # ဝတ္ထုတိုများ (၃) - ၁၉၉၉ ခုနှစ် # ဝတ္ထုတိုများ (၄) - ၂ဝဝ၁ ခုနှစ် # အရိပ် (ပထမတွဲ) - ၁၉၇၈ ခုနှစ် # အရိပ် (ဒုတိယတွဲ) - ၁၉၇၈ ခုနှစ် # တိမ်ဖုံးပါလို့လမသာ- # Up Streams and other Stories - ၂ဝဝဝ ပြည့်နှစ် # အရိပ် # ဧပြီအရူး == ကိုးကား. == {{reflist| <ref>{{Cite book|title=နှစ်ဆယ် ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာ များနှင့် စာစု စာရင်း|author=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ ဆက်ဆံရေး ဦးစီး ဌာန (ရုံးချုပ်) စာတည်း အဖွဲ့|publisher=ပညာရွှေတောင် စာအုပ်တိုက်|date=ဧပြီ ၂ဝဝ၃|edition=ပထမ အကြိမ်}}</ref> }} {{lifetime|၁၉၄၇|}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] tn7tkyhdexw6fgjkjtmugrv3zhyfphw 0 5705 1044963 818998 2026-07-29T09:38:18Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 1044963 wikitext text/x-wiki '''ဒေါ် ကြန်''' (၁၉၁၈−၂၀၁၉) သည် မြန်မာလူမျိုး သမိုင်းပညာရှင်နှင့် စာရေးဆရာ ဖြစ်သည်။ {{Infobox writer|birth_date={{Birthdate|1918|7|1}}|birth_place=သံတွဲမြို့၊ ရခိုင်ပြည်နယ်|death_date={{Death_date_and_age|2019|11|16| 1918|7|1}}|image=File:MaKyan.jpg|pseudonym=မကြန်|honorific_prefix=စည်သူ|death_place=လှိုင်မြို့နယ်၊ ရန်ကုန်|awards=ဝိဇ္ဇာပညာထူးချွန်ဆု (ပထမဆင့်) [[စည်သူဘွဲ့]] အမျိုးသားစာပေ တသက်တာဆု (၂၀၀၆)|alma_mater=[[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]|name=ဒေါ်ကြန်}} == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == အဖ-ဦးကျော်ထွန်းနှင့် အမိ-ဒေါ်ငွေနှစ်တို့မှ ၁၉၁၈-ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက်နေ့တွင် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[သံတွဲမြို့]]၌ မွေးဖွားသည်။ အမည်ရင်းမှာ မကြန်ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၅-ခုနှစ်တွင် သံတွဲမြို့ အစိုးရဟိုက်စကူးကျောင်းမှ ဟိုက်စကူးဖိုင်နယ်ခေါ် ဆယ်တန်းကို (က)အဆင့်မှ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ သံတွဲမြို့ အစိုးရဟိုက်စကူးကျောင်းတွင်ပင် အလယ်တန်းပြဆရာမအဖြစ် ခေတ္တဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရခိုင်တိုင်းစာတိုက်ဌာန၊ သံတွဲစာတိုက်နှင့် စစ်တွေစာတိုက်တို့တွင် အထက်တန်းစာရေးအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၅၁-ခုနှစ်တွင် ပညာဆက်လက်သင်ယူရန်အတွက် စာတိုက်အမှုထမ်းအလုပ်မှထွက်ခဲ့ပြီးနောက် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]သို့ တက်ရောက်၍ ပညာဆက်လက်ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ၁၉၅၄-ခုနှစ်တွင် S. Classခေါ် အထူးတန်းအခွင့်အရေး ရသဖြင့် (၃)နှစ်နှင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကိုရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် အင်္ဂလိပ်စာဌာနတွင် နည်းပြအဖြစ် ၂ နှစ်ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၆-ခုနှစ်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း ကော်မရှင်]] (နောင် [[သမိုင်းသုတေသနဦးစီးဌာန]])တွင် ကျမ်းပြုအရာရှိအဖြစ် ခန့်ထားခြင်းခံရပြီး အမှုထမ်းရင်း သမိုင်းမဟာဝိဇ္ဇာတန်းကို တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၇-ခုနှစ်မှ ၁၉၅၉-ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံသမိုင်းသုတေသန ဦးစီးဌာနတွင် အကြီးတန်းသုတေသနမှူးအဖြစ် အမှုထမ်းစဉ် မြန်မာ့သမိုင်းအထောက်အထားများ ကူးယူစုဆောင်းရေးစီမံကိန်းအရ အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉-ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ သမိုင်းအထူးပြုနှင့် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရသည်။ သမိုင်းကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ဆရာကြီး[[ဦးကောင်]]း၏ အားပေးမှုဖြင့် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် ဒေါက်တာရီရီနှင့် တွဲ၍ မြန်မာ့သမိုင်းသုတေသန လုပ်ငန်းများကို မမောမပန်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်မှာ ၁၉၇၈-ခုနှစ် အကြီးတန်း သုတေသနမှူးရာထူးမှ အငြိမ်းစားယူသည့်တိုင် ဖြစ်သည်။ အငြိမ်းစားယူပြီး ၁၉၈၂-ခုနှစ်တွင် သမိုင်းကော်မရှင် (သမိုင်းသုတေသနဌာန)တွင် အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် လေးနှစ်ခန့်ဆောင်ရွက်သည်။ ၁၉၈၆ မှ ၁၉၉၁-ခုနှစ်တိုင် အမှတ်(၁) စက်မှုဝန်ကြီးဋ္ဌာနတွင် '''မြန်မာနိုင်ငံ စက်မှုလက်မှုသမိုင်း''' ပြုစုရေးအတွက် အကြံပေးပညာရှင်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၉၁-ခုနှစ်တွင် ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာစာအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ရာ ကွယ်လွန်သည့်တိုင် ဖြစ်သည်။ ဆရာမကြီးမကြန်သည် [[အမျိုးသား စာပေဆု|အမျိုးသားစာပေဆု]]ရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် မြန်မာ့စွယ်စုံရည်ညွှန်းကျမ်းအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိပြီး မြန်မာစာအဖွဲ့ဦးစီးဌာနတွင်လည်း အချိန်ပြည့် မြန်မာစာအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ == တည်းဖြတ်သည့် ကျမ်းများ == *၁၉၅၉ - မဟာဝိဇ္ဇာ-သမိုင်းဘွဲ့ရရှိ။ *၁၉၆၃ - အင်္ဂလန်သွားစာတမ်း(တည်းဖြတ်)။ *၁၉၆၈ - ရတနာသိင်္ခထွက်ရဲတင်းမော်ကွန်း(တည်းဖြတ်)။ == လုပ်ဆောင်ခဲ့သော တာဝန်များ == ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် Cultural Award Scheme ဖြင့် ဩစတေးလျနိုင်ငံ မြို့ကြီးများသို့ သွားရောက်လေ့လာခဲ့သည်။ ထို့နောက် သက်ပြည့်အငြိမ်းစားယူပြီး သမိုင်းသုတေသနဦးစီးဌာနမှာပင် အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ၄ နှစ်ဆက်လက်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ အငြိမ်းစားယူပြီးနောက်တွင်လည်း [[စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန|အမှတ် ၁ စက်မှုဝန်ကြီးဌာန]]တွင် မြန်မာနိုင်ငံစက်မှုလက်မှုသမိုင်း ၆ အုပ်ကို အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ဝင်ရောက်ရေးသားပြုစုသည်။ ဆရာမကြီးသည် နိုင်ငံသမိုင်း သုတေသနစာတမ်း ကြီးငယ်များ၊ သမိုင်းဆောင်းပါးများနှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်ရေးသားသော ဆောင်းပါးများကို များစွာရေးသား ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနအသင်းဂျာနယ်၊ စာပေနှင့်လူမှုရေးသိပ္ပံဂျာနယ်၊ သမိုင်းတံခွန်၊ သမိုင်းသုတေသန စာစောင်၊ ပညာပဒေသာစာစောင်၊ ကလျာ၊ စစ်ပြန်၊ မြဝတီ၊ ငွေတာရီ၊ မိုးဝေ၊ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်၊ ဂန္ထဝင်မဂ္ဂဇင်း တို့တွင် ဆောင်းပါးများ၊ စာတမ်းများရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားညီလာခံ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ == ရရှိခဲ့သော စာပေဆုများ == # ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံအခြေအနေ (၁၈၈၅-၈၆) စာအုပ်ထွက်ရှိပြီး ယင်းစာအုပ်ဖြင့် အမျိုးသားစာပေဆု(သုတဝိဇ္ဇာ)ဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ # ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် ''ပဒေသရာဇ် မြန်မာနိုင်ငံဇာတ်သိမ်း'' စာအုပ်ပြုစုထွက်ရှိခဲ့သည်။ # ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ''သမိုင်းရှာပုံတော်ခရီးနှင့် အခြားစာတမ်းများ'' စာအုပ်ထွက်ရှိပြီး ယင်းနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေ(သုတဝိဇ္ဇာ)ဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ # ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ''မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး အုပ်ချုပ်ရေး(၁၈၈၆-၁၈၉၇)'' စာအုပ်ထွက်ရှိပြီး အမျိုးသားစာပေ(သုတဝိဇ္ဇာ)ဆု ရရှိခဲ့သည်။ # ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် [[ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေ စာပေဆု|ပခုက္ကူဦးအုန်းဖေ တစ်သက်တာစာပေဆု]] ချီးမြှင့်ခံရခဲ့သည်။ ယင်းနှစ်မှာပင် ''ကုန်းဘောင်၏ နောက်ဆုံးအားမာန်'' စာအုပ်ထွက်ရှိခဲ့သည်။ # ၂ဝဝ၅ ခုနှစ်တွင် ကိုလိုနီခေတ်ဦး ကျေးရွာအုပ်ချုပ်ရေး (၁၈၈၆-၉၇) စာအုပ်ဖြင့် အမျိုးသားစာပေ (သုတဝိဇ္ဇာ) ဆု၊ # ၂ဝဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာပညာ ထူးချွန်ဆု (ပထမဆင့်)၊ # ၂ဝဝ၇ ခုနှစ်တွင် ၂ဝဝ၆-ခုနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆု၊ # Selected Writing of Daw Kyan (Bilingual) စာအုပ်ဖြင့် ထွန်းဖောင်ဒေးရှင်းစာပေဆု၊ # ၂ဝဝ၃၊ ၂ဝဝ၅၊ ၂ဝဝ၇-ခုနှစ်များတွင် မြန်မာအမျိုးသမီးများနေ့ အခမ်းအနားများ၌ မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီး ရေးရာအဖွဲ့ချုပ်မှ ချီးမြှင့်သော ထူးချွန်အမျိုးသမီးဆုများ၊ # ၂ဝဝ၉ ခုနှစ်တွင် ကုန်းဘောင်ခတ် အခွန်တော်ရေးရာစာအုပ်ဖြင့် အမျိုးသားစာပေဆု၊ # ၂၀၁၂-ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတကြီးထံမှ စည်သူဘွဲ့တံဆိပ်များကို ရရှိခဲ့သည်။ == ရေးသားထုတ်ဝေပြီးစာအုပ်များ == #အင်္ဂလန်သွားစာတမ်း(တည်းဖြတ်) #ရတနာသိင်္ခထွက်ရဲတင်းမော်ကွန်း(တည်းဖြတ်) #မြန်မာနိုင်ငံ အခြေအနေ(၁၈၈၅-၈၆) #ပဒေသရာဇ် မြန်မာနိုင်ငံ ဇာတ်သိမ်း #ရွှေတိဂုံစေတီတော်ကြီး ကြေးအုပ်များစာတမ်း(ဒေါက်တာရီရီနှင့်တွဲဖက်ပြုစု) #သမိုင်းရှာပုံတော်ခရီးနှင့် အခြားစာတမ်းများ #မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးအုပ်ချုပ်ရေး (၁၈၈၆-၁၈၉၇) #ကုန်းဘောင်၏နောက်ဆုံးအားမာန် ==အသက်(၁၀၀)ပြည့် မွေးနေ့== ၂၀၁၈-ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၇)ရက်နေ့တွင် ဆရာမကြီး အသက်တစ်ရာပြည့် မွေးနေ့ပွဲကို ရန်ကုန်မြို့၊ ကုန်သည်လမ်း၊ စာပေဗိမာန်ခန်းမတွင် ကျင်းပပြုလုပ်သည်။ ဆရာမကြီးအား ကြည်ညိုလေးစားသူများက '''ရာပြည့်သမိုင်း ဒေဝီ'''ဟူသော အမည်ဖြင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေ ဂါရဝပြုခဲ့ကြသည်။ <ref>ကြေးမုံသတင်းစာ၊ ၆.၇.၂၀၁၈၊ စာ-၉</ref> ==ကွယ်လွန်ခြင်း== ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ (၁၆) ရက်၊ စနေနေ့ ည (၈း၀၀) နာရီခန့်တွင် တိုက်-၅၊ အခန်း-၂၀၂၊ ရတနာမွန်လမ်း၊ ၄-ရပ်ကွက်၊ လှိုင်မြို့နယ်၌ ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် (၁၀၂)နှစ် ရှိပြီ ဖြစ်သည်။ <ref>ကြေးမုံသတင်းစာ၊ ၁၇.၁၁.၂၀၁၉၊ (နာရေးကြော်ငြာ) စာ-၃၁</ref> == ကိုးကား == <references/> {{lifetime|၁၉၁၈|၂၀၁၉|ကြန်၊ မ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာစာအဖွဲ့ဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင် တိုင်းရင်းသားများ]] fjlanjrne8sou9s2b76uxfm4ro9trit 0 5934 1044982 1017559 2026-07-29T09:43:57Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 1044982 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}} {{Infobox writer |honorific_prefix = [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] [[စည်သူဘွဲ့|စည်သူ]] |name=လယ်တွင်းသားစောချစ် |native_name=ဦးတင်လှိုင် |birth_date={{Birth date and age|df=y|1941|4|12}} |birth_place=[[ ဝန်းသိုရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်]] |birth_name= |occupation=စာရေးဆရာ၊ မဆလ၊ နဝတ ဝန်ထမ်း |notableworks= |signature= |relatives=အဖ - ဦးချစ်စိန် ၊ အမိ ဒေါ်စောရှင် |education=B.A. (Myanmar) |spouse=ဒေါ်တင်တင်နွယ် |awards= *[[စာပေဗိမာန်ဆု]] (၁၉၇၇၊ ၁၉၇၈၊ ၁၉၈၈) * [[အမျိုးသား စာပေဆု]] (၁၉၈၀၊ ၁၉၈၉၊ ၂၀၁၃) * [[ဆရာဝန်တင်ရွှေ စာပေဆု|ဆရာဝန်တင်ရွှေစာပေဆု]] (၂၀၀၂) *[[အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]](၂၀၁၃) *[[စည်သူဘွဲ့]](၂၀၁၃) *[[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့]](၂၀၂၂) |years_active=၁၉၇၇-လက်ရှိ |image=|honorific_suffix=(အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရ၊ ဝိဇ္ဇာပညာထူးချွန်(ဒုတိယအဆင့်))|alma_mater=မန္တလေးတက္ကသိုလ်၊ မြန်မာစာဌာန}} '''လယ်တွင်းသားစောချစ်သည် ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၂ရက် နေ့တွင်'''မွေးဖွားမြင်သည့် မြန်မာနိုင်ငံသား [[အမျိုးသား စာပေဆု|အမျိုးသားစာပေဆု]]ရှင် စာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည်။ [[အမျိုးသား စာပေဆု|အမျိုးသားစာပေဆု]]၊ [[အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]]များအပါအဝင် စာပေဆိုင်ရာဆုများစွာ ရရှိခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် '''[[စည်သူဘွဲ့]]'''၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် '''[[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့]]''' တို့ကိုလည်း ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ ယခုအချိန်ထိ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် ၁၇ အုပ်၊ သုတ/ရသစာပေ ၂၉ အုပ်၊ လုံးချင်းဝတ္ထု ၅၁ အုပ်၊ စုစုပေါင်း စာအုပ် ၉၇ အုပ် ရေးသားထုတ်ဝေပြီး ဖြစ်သည်။ ‘မုန်းပင်မုန်းလည်း ချစ်ထုံးမပြေ၊ ရွှေမြင်းမိုရ် ပြိုမှာ စိုးတယ်၊ ကျွန်တော်အမုန်းဆုံး ကျွန်တော်၊ ပန်း ဖြစ်သွားသောပါး၊ ပန်းပေါက်ပွဲ၊ ဒုတိယနေရာမှ ပထမလူ၊ မင်းနေရာမှာ ငါဆိုရင်၊ နှလုံးသား မလှသူ မဖတ်ရ၊ ပန်းမြိုင်လယ်မှဥယျာဉ်မှူး၊ လွမ်းစေတီ နှင့် စမ်းရေကြည်၊ မျက်လုံးမှာအလွမ်း နှုတ်ခမ်းမှာ မာန၊ မောင်နွေဦးနှင့်မဖူးဝေ” စသည့် ဝတ္ထုများကို ရုပ်ရှင်နှင့် ဗီဒီယိုများ ရိုက်ကူးနိုင်ခဲ့သည်။ဆရာကြီး၏ ပန်းမြိုင်လယ်မှဥယျာဉ်မှူး ဝတ္တုအား ရုပ်ရှင်အဖြစ်ပြန်လည်ရိုက်ကူးခဲ့ပြီး ၂၀၂၅ခုနှစ်၊အကယ်ဒမီထူးချွန်ဆုချီးမြှင့်ပွဲတွင်၏အကောင်းဆုံးဇတ်ကားဆုအား ထိုက်ထိုက်တန်တန်ရရှိခဲ့လေသည်။ == အစောပိုင်းဘဝ နှင့် ပညာရေး == ၁၉၄၁ - ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁၂)ရက်နေ့တွင် ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၊ [[ထန်းတောရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်|ထန်းတောရွာ]]၌ အဖ-လယ်သမားကြီး ဦးချစ်စိန်၊ အမိ-ဒေါ်စောရှင်တို့က ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ နာမည်အရင်းမှာ ဦးတင်လှိုင် ဖြစ်သည်။၁၉၄၆ခုနှစ် အသက်(၅)နှစ်သားအရွယ်တွင် ဖခင်ကွယ်လွန်သောအခါ ထန်းတောရွာနှင့် (၂)မိုင်ခန့်သာကွာဝေးသည့် [[ဝန်းသိုရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်|ဝန်းသိုရွာ]]သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိခင်၏ဇာတိရွာဖြစ်သည့် ဝန်းသိုရွာမှာပင် အဘိုးဖြစ်သူ ကျောင်းအုပ်ဆရာကြီး ဦးဖိုးသာနှင့် အဘွား ဒေါ်သောင်တို့က မွေးစား၍ ပညာသင်ပေးခဲ့သည်။ အဖေကြီး(အဖိုး)ဖြစ်သူမှာ မူလတန်းကျောင်းအုပ်ဆရာကြီးဖြစ်၍ အဖေကြီးကျောင်းမှာပင် မူလတန်းပညာသင်ယူအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် [[စဉ့်ကိုင်မြို့|စဉ့်ကိုင်]]မြို့၊ ဝန်းသိုရွာမူလတန်းကျောင်းတွင် စတုတ္ထတန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၃ - ၅၇ တွင် စဉ့်ကိုင်မြို့၊ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်း၌ ပညာသင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ - [[ကျောက်ဆည်မြို့]]၊ ''ပြည်လုံးနိုင်'' အလွတ်ပညာသင် အထက်တန်းကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ပညာသင်ခဲ့ပြီး ထိုကျောင်းမှ အထက်တန်းကျောင်းထွက်လက်မှတ်ရ စာမေးပွဲအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉-၆၄ တွင် ပြည်လုံးနိုင်ကျောင်းတွင် အလယ်တန်းပြဆရာအဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် [[မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာ|မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ]](သီတင်းကျွတ်လပြည့် အထူးထုတ်)တွင် ''နောင်တ''အမည်ရှိ ဝတ္ထုတိုဖော်ပြ ခြင်းခံရ။ (ပထမဆုံး ပုံနှိပ်ခံရသည့် ဝတ္ထုတိုဖြစ်သည်။) ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ဆယ်တန်းစာမေးပွဲကို ပြန်လည်ဖြေဆိုအောင်မြင်ပြီး ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်]]သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၅ - ၁၉၆၈ နှစ်များတွင် တက္ကသိုလ်လူရည်ချွန်ဆု ၂ ကြိမ် ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစာအဓိကဖြင့် ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ === ထမ်းဆောင်ခဲ့သော ရာထူးများ === ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင်၊ မန္တလေးတိုင်း၊ ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်၊ [[ကျောက်မီးရွာ၊ ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်|ကျောက်မီးရွာ]]တွင် အလယ်တန်းပြတာဝန်ကို စတင်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ဗဟိုနိုင်ငံရေးတက္ကသိုလ်(မင်္ဂလာဒုံ) တွင် လက်ထောက်ကထိက ရာထူးဖြင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် [[ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]]တွင် ဒုတိယလက်ထောက်ညွှန်ကြားရေးမှူးတာဝန်ဖြင့် စာပေစိစစ်ရေးနှင့်မှတ်ပုံတင်ဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် [[အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေး ဦးစီးဌာန]]တွင် လက်ထောက်ညွှန်ကြားရေးမှူးတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးတာဝန်ဖြင့် ရန်ကုန်တိုင်း၊ အင်းစိန်ခရိုင်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ကချင်ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး (တိုင်းမင်းကြီး)အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန(ရုံးချုပ်တွင်) ညွှန်ကြားရေးမှူး တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံဝန်ထမ်းအဖြစ်မှ အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။ စာပေတာဝန်အဖြစ် မင်္ဂလာဒုံမြို့နယ် စာပေလုပ်သားအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ၊ မြန်မာနိုင်ငံစာပေနှင့် စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့ ဗဟိုအမှုဆောင်၊ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ထို့ပြင် မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာအသင်းဥက္ကဋ္ဌ၊ အမျိုးသားစာပေဆု စိစစ်ရွေးချယ်ရေးကော်မတီ တွင် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ၊ မြန်မာနိုင်ငံ စာနယ်ဇင်းကောင်စီ (ယာယီ)တွင် အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင် တာဝန် များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး စာပေများ ဆက်လက်ရေးသား လျက်ရှိသည်။ === မိသားစု === ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် အလယ်တန်းပြဆရာမ ဒေါ်တင်တင်နွယ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး သားသမီး နှစ်ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။ == ရရှိခဲ့သော စာပေဆုများနှင့် ဘွဲ့တံဆိပ်များ == === ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ === လယ်တွင်းသားစောချစ်၏ စာပေဖြင့် နိုင်ငံ့တာဝန်ကြေပွန်မှုကြောင့် ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက် (လွတ်လပ်ရေးနေ့)တွင် နိုင်ငံတော်အစိုးရမှ စည်သူဘွဲ့ ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။<ref>ပန်းမြိုင်လယ်မှ ဥယျာဉ်မှူး (သို့မဟုတ်) စည်သူဦးတင်လှိုင် (လယ်တွင်းသားစောချစ်) | News and Periodical [https://www.moi.gov.mm/npe/pnmiunglym-uyaanymuu-siumhutt-cnnysuuuuttngliung-lyttngsaaceaakhc Enterprise]</ref> ထို့အပြင် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၆/၂၀၂၂) ဖြင့် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့]]ကို ထပ်မံချီးမြှင့် အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref>မတ်လ ၂၇ ရက် တပ်မတော်နေ့တွင်  နစက အစိုးရက နယ်ပယ်စုံမှ အနုပညာရှင် ၇၃ ဦးကို အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့ နှင့် လူမှုထူးချွန်ဆုများ အသီးသီးချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး နာမည်​ကျော် အနုပညာရှင်များ ပါဝ[https://news-eleven.com/article/228183 င်] | Eleven Media Group Co., Ltd</ref> === စာပေဆုများ === လယ်တွင်းသားစောချစ်သည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''တစ်လုံးနှစ်လုံး ပုလဲကုံး'' စာမူဖြင့် [[စာပေဗိမာန်စာမူဆု|စာပေဗိမာန်]] ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်(ဒုတိယ)ဆုရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ''ပန်းမြိုင်လယ်မှဥယျာဉ်မှူး''စာအုပ်ဖြင့် စာပေဗိမာန်စာမူဆု ကိုရရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ယင်းစာအုပ်ဖြင့်ပင် ၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင်ချီးမြှင့်သည့် [[အမျိုးသားစာပေဆု]]ကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ''ပန်းလိုချင် အပင်ကိုပျိုးတတ်မှ'' စာအုပ်ဖြင့် အမျိုးသားစာပေဆုကို ထပ်မံရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုကို ရရှိခဲ့သည်။၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''တစ်လုံးနှစ်လုံး ပုလဲကုံး'' စာမူဖြင့် စာပေဗိမာန် ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် ဒုတိယဆုရသည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် စာပေခရီးအဖြစ် တရုတ် ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ စင်ကာပူနိုင်ငံ၊ မလေးရှားနိုင်ငံများသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ဥပဓိရုပ်စာအုပ်ဖြင့် [[ဆရာဝန်တင်ရွှေ စာပေဆု]] ရရှိခဲ့သည်။၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာပညာထူးချွန်ဆု (ဒုတိယအဆင့်) ကိုရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ''ပျော်မွေ့ဖွယ်ရာ တို့တောရွာ မြန်မာ့ရိုးရာဓလေ့များ'' စာအုပ်ဖြင့် [[ထွန်းဖောင်ဒေးရှင်းစာပေဆု]] ရရှိသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် [[အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]] ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် The Gardener among the flowers (ပန်းမြိုင်လယ်မှ ဥယျာဉ်မှူး) စာအုပ်ဖြင့် Southeast Asian Writers Award ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ထွန်းဖောင်ဒေးရှင်းတစ်သက်တာစာပေဆုကိုလည်း ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ ရသည်။ == ရေးသားခဲ့သည်များ == {| class="wikitable" |+ !ခုနှစ် !ရေးသေားခဲ့သောစာအုပ်များ !ရရှိသောဆု !မှတ်ချက် |- |၁၉၆၀ |မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာတွင် "နောင်တ" အမည်ရှိဝတ္ထုတိုဖြင့် စာပေလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ | | |- |၁၉၇၇ |တစ်လုံးနှစ်လုံးပုလဲကုံး |စာပေဗိမာန်ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် (ဒုတိယ)ဆု | |- |၁၉၇၈ |ပန်းမြိုင်လယ်မှဥယျာဉ်မှူး |စာပေဗိမာန်စာပဒေသာ (ပထမ)ဆု၊၂၀၂၅ခုနှစ် အကယ်ဒမီဇာတ်ကားဆု | |- |၁၉၈၀ |ပန်းမြိုင်လယ်မှဥယျာဉ်မှူး |အမျိုးသားစာပေဆု |၁၉၈၂၊၁၉၈၄၊၁၉၈၆၊၁၉၈၇၊၁၉၉၀၊၁၉၉၃၊၁၉၉၅၊၁၉၉၈၊၂၀၀၁၊ ၂၀၂၅တို့တွင်ပြန်လည်ရိုက်နှိပ်ခဲ့သည်။ |- |၁၉၈၃ |နှစ်ကိုယ်တူသွားရာလမ်းဝယ် | |၁၉၉၄ တွင်ပြန်လည်ရိုက်နှိပ်ခဲ့သည်။ |- |၁၉၈၄ |မုန်းပင်မုန်းလည်းချစ်ထုံးမပြေ | |ဗီဒီယိုဇာတ်ကားအဖြစ်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ |- |၁၉၈၅ |ရွှေမြင်းမိုရ်ပြိုမှာစိုးတယ် | |ဗီဒီယိုဇာတ်ကားအဖြစ်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်ရိုက်နှိပ်သည်။ |- | |ပန်းလှေကားနဲ့တက်ပါ့မယ် | |၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင်ပြန်လည်ရိုက်နှိပ်သည်။ |- |၁၉၈၆ |အကျည်းတန်ပန်း | | |- | |မငိုတတ်သောမိန်းကလေး (ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်) | | |- |၁၉၈၇ |ချစ်သူ့မာယာအလင်္ကာ | | |- |၁၉၈၈ |တစ်လုံးနှစ်လုံးပုလဲကုံး | |၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် စာပေဗိမာန်ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်(ဒုတိယ)ဆုရ စာမူကိုထုတ်ဝေသည်။ |- |၁၉၈၉ |ပန်းလိုချင် အပင်ကိုပျိုးတတ်မှ |အမျိုးသားစာပေဆု |၁၉၉၀၊၁၉၉၁၊၁၉၉၄၊၁၉၉၅၊၁၉၉၆၊၁၉၉၇၊၁၉၉၉၊၂၀၀၁၊၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင်ပြန်လည်ရိုက်နှိပ်သည်။ |- | |နှလုံးသားပဲ့တင်သံ (ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်) | | |- |၁၉၉၀ |ကျွန်တော်အမုန်းဆုံးကျွန်တော် | |၁၉၉၆၊၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင်ပြန်လည်ရိုက်နှိပ်သည်။ |- |၁၉၉၁ |မျက်လုံးမှာအလွမ်း၊ နှုတ်ခမ်းမှာမာန | |၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင်ပြန်လည်ရိုက်နှိပ်သည်။ |- | |ပန်းတွေမွှေးတဲ့ည-ပျားရည်ဆမ်းတဲ့လ | |၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင်ပြန်လည်ရိုက်နှိပ်သည်။ |- | |ခေါင်းလောင်းသံချိုချို (ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်) | | |- |၁၉၉၂ |ပန်းပေါက်ပွဲ | |ဗီဒီယိုဇာတ်ကားအဖြစ်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်ရိုက်နှိပ်သည်။ |- | |ပန်းဖြစ်သွားသောငါး | |ဗီဒီယိုဇာတ်ကားနှင့်ရုပ်ရှင်အဖြစ်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်ရိုက်နှိပ်သည်။ |- | |မြစ်တစ်စင်းနှင့်နှင်းတစ်စက် (ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်) | | |- |၁၉၉၃ |လရောင်အောက်မှာချစ်တဲ့သူ | | |- | |ပန်းသလားမေပျို | |၂၀၀၅ခုနှစ်တွင်ပြန်လည်ရိုက်နှိပ်သည်။ |- | |ရွှေတံခါးကြီးဖွင့်ပါဦး | |၂၀၀၃ခုနှစ်တွင်ပြန်လည်ရိုက်နှိပ်သည်။ |- | |ပတ္တမြားပင်ဆင့်မြပင်ဆင့် | |၂၀၀၅ခုနှစ်တွင်ပြန်လည်ရိုက်နှိပ်သည်။ |- | |ချစ်သူ့ရင်ခွင်မှလှိုင်းအိကလေးများ | |၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင်ပြန်လည်ရိုက်နှိပ်သည်။ |- | |ပျားရည်မြစ်မှအချစ်လှေ (ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်) | | |- | |မိုးသက်လေ (ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်) | | |- | |စကားပုံမှပေးသောအတွေးအမြင်များ | |၂၀၀၀ခုနှစ်တွင်ပြန်လည်ရိုက်နှိပ်သည်။ |- |၁၉၉၄ |မေတ္တာကွန်းသာယာ | |ဗီဒီယိုဇာတ်ကားအဖြစ်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင်ပြန်လည်ရိုက်နှိပ်သည်။ |- | |ဒုတိယနေရာမှပထမလူ | |ဗီဒီယိုဇာတ်ကားအဖြစ်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ |- | |မင်းနေရာမှာငါဆိုရင် | |ဗီဒီယိုဇာတ်ကားအဖြစ်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ |- | |ရွှေစင်ပန်းခက် | | |- | |ပန်းများပွင့်စေမွှေးစေသူ | | |- |၁၉၉၅ |မောင်နွေဦးနှင့်မဖူးဝေ | |၂၀၀၃ခုနှစ်တွင်ပြန်လည်ရိုက်နှိပ်သည်။ |- | |တစ်ခုလပ်ပေမယ့်ကွက်လပ်မရှိ | |ဗီဒီယိုဇာတ်ကားအဖြစ်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင်ပြန်လည်ရိုက်နှိပ်သည်။ |- | |မာယာသည် | |၂၀၀၁ခုနှစ်တွင်ပြန်လည်ရိုက်နှိပ်သည်။ |- | |လေမှာနစ်သောငှက် | | |- | |နှလုံးသားမလှသူမဖတ်ရ | |ဗီဒီယိုဇာတ်ကားနှင့်ရုပ်ရှင်အဖြစ်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်ရိုက်နှိပ်သည်။ |- | |ဘဝပုံရိပ်(ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်) | | |- |၁၉၉၆ |ကာရာအိုကေပျားမလေး | | |- | |ရင်ခွင်ဦးရင်ခွင်ရိုင်းရင်ခွင်လှိုင်း | | |- | |ပျားရည်နွံအိုင်လေးထဲမှာ | | |- | |လုပ်ရတော့ညာလက် ရွှေဝတ်ရတော့ဘယ်လက် (ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်) | | |- |၁၉၉၇ |ရွှေကောဇောရောနှောလို့ထိုင် | | |- | |သက်သေအမှုတည်ပါစေ | | |- | |အချစ်အိမ်လေးတည်ဆောက်မယ် | | |- |၁၉၉၈ |မနောမြေမှမလိပန်း | | |- |၂၀၀၀ |‌နွေဦးလေ(ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်) | | |- |၂၀၀၁ |ပန်းနုရောင်မီးတောက်များ | | |- | |လွမ်းစေတီနှင့်စမ်းရေကြည် | |ဗီဒီယိုဇာတ်ကားရိုက်ကူးခဲ့သည်။ |- | |လိမ်ညာဘေးမှဝေးပါစေ | | |- |၂၀၀၂ |မယုံမရဲယုံမှရဲ | | |- | |ချစ်သူနေခြည် | | |- | |လူတွေ့စစ်ဆေးခြင်း (သုတ) | | |- | |ဥပဓိရုပ်(သုတ) |ဆရာဝန်တင်ရွှေစာပေဆု |၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင်ပြန်လည်ရိုက်နှိပ်သည်။ |- | |စာပေနှင့်စာနယ်ဇင်းဆိုင်ရာအတတ်ပညာနည်းပညာ နှင့် သုတရေးသားမှုအရည်အချင်းမြင့်မာရေးနှင့် စာမေပမျိုးဆက်သစ်များ ပေါ်ထွန်းလာစေရန်ဝိုင်းဝန်းကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ရေး စာတမ်း | |စာတမ်းပြုစုဖတ်ကြားသည်။ |- |၂၀၀၃ |ကျောက်မှော်တောမှ ဒဏ္ဍာရီနှင်းဆီ | | |- | |လောကနတ်၏စည်းခတ်သံ (ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်) | | |- | |ကောင်းစွာပြောဆိုနိုင်ပါစေ | | |- | |အမျိုးသားရေးအားမာန်ဝတ္ထုများ | |စာတမ်းပြုစုဖတ်ကြားသည်။ |- |၂၀၀၄ |မနောမြေမနောအလှ | | |- | |ပရိသတ်ရှေ့မှာစကားပြောနည်း | | |- | |မွေးမြေကိုတဲ့ပြန်လေပြီ | | |- | |သက်ကြီးရွယ်အိုစောင့်ရှောက်ရေးနှင့်မြန်မာ့ရိုးရာအစဉ်အလာ | |စာတမ်းပြုစုဖတ်ကြားသည်။ |- |၂၀၀၅ |ရတနာစိမ်း | | |- | |မေတ္တာရှင်နှင့်မာယာသည် | | |- | |မုန်တိုင်းထဲမှမိုးစက်ပွင့် (ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်) | | |- | |မိုးစွန်တမွတ်ကြယ်ကိုဆွတ် (လူငယ်ဝတ္ထုတိုများ) | | |- | |လယ်တွင်းသားစောချစ်ဝတ္ထုတိုများ | | |- | |ပန်းရည်ဘဏ်စာစီစာကုံးများ | | |- | |စားဖွယ်ပေါတဲ့တို့တောရွာ | | |- | |စာပန်းပွင့်ကြွေအလွမ်းပြေ | | |- | |အမေ့ထိုင်ခုံနှင့်ခံစားမှုများ | | |- | |ဝယ်သူစိတ်ကြိုက် လူ့စိတ်ကြိုက် | | |- | |ခေါင်းစီးစာသားနှင့်မူပိုင်ခွင့် | |စာတမ်းပြုစုဖတ်ကြားသည်။ |- |၂၀၂၀ |ဘဝဇာတ်ခုံပေါ်မှာ | | |} * * * * * == ကိုးကား == [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] အချို့သောအ‌ေကြာင်းအရာများကို မလိခ၏မြန်မာ့ဝတ္ထုအညွှန်းပေါင်းချုပ်စာအုပ် (၂၀၁၇) မှကိုးကားထားပါသည်<references/> {{Lifetime|၁၉၄၁| |စောချစ်၊ လယ်တွင်းသား}} 8qqpuz37zh896vvo80jnr8p97af5wqd 0 6651 1044977 962500 2026-07-29T09:42:23Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 1044977 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific prefix =[[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]]<ref>{{cite web|url=https://mdn.gov.mm/newspaper/public/|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၁၈.၁၁.၂၀၂၂)|access-date=18 November 2022|archive-date=18 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118081802/https://mdn.gov.mm/newspaper/public/}}</ref> | name = အောင်သင်း | image = Sayar AT.jpg | birth_date= {{Birth date|၁၉၂၇|၄|၁၇}} | birth_name = အောင်သင်း | parents = သခင်ညီမောင်နှင့် ဒေါ်ရွှေကြင် | nationality = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | ethnicity = [[ဗမာ]] | religion = ဗုဒ္ဓဘာသာ | birth_place = [[တောင်တွင်းကြီးမြို့]] | education = မြန်မာစာမဟာဝိဇ္ဇာ၊ ဘီအီးဒီ | occupation = စာရေးဆရာ၊ကျောင်းဆရာ | pseudonym = မောင်သံနိုင် | known_for = စာပေလူကြမ်းမင်းသား | death_date = {{Death date and age|၂၀၁၄|၁၀|၂၅|၁၉၂၇|၄|၁၇}} | death_place= အာရှတော်ဝင် ဆေးရုံ၊ ရန်ကုန်။ | signature= Signature of Aung Thin.svg }} '''အောင်သင်း''' (၁၉၂၇ ခုနှစ် - ၂၀၁၄ ခုနှစ်)သည် မြန်မာ နိုင်ငံသား စာရေး ဆရာ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်၊ မော်လမြိုင် ဒီဂရီ ကောလိပ်နှင့် ပြင်ဦးလွင် စစ် တက္ကသိုလ်တို့တွင် တက္ကသိုလ် ဆရာ တစ်ဦး အဖြစ်လည်း တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ == အစောပိုင်းဘဝ == ၁၉၂၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁၇)ရက်၊တနဂ်နွေနေ့တွင် [[မကွေးတိုင်း]]၊ [[မကွေးခရိုင်]]၊ [[တောင်တွင်းကြီးမြို့]]၊ တောင်ပြင်ရပ်နေ၊ အဖ-သခင်ညီမောင်နှင့် အမိ-ဒေါ်ရွှေကြင်တို့က ဖွားမြင်သည်။ သားသမီး(၃)ယောက်အနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ အမည်ရင်းမှာလည်း ဦးအောင်သင်း ပင်ဖြစ်သည်။ အစ်ကိုဝမ်းကွဲဖြစ်သူမှာ တို့ဗမာအစည်းရုံးမှ [[သခင်ဘသောင်း]]ဖြစ်သည်။အသက် ၅ နှစ်အရွယ်တွင် တောင်တွင်းကြီးမြို့ တောင်ပြင်ရပ်ရှိ ဆရာဦးသာဒွန်းဇံ၏ မူလတန်းကျောင်းတွင် စတင်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ == ပညာရေး == လေးတန်းအောင်ပြီးနောက် တောင်တွင်းကြီးမြို့ မိုးထိ မြန်မာအထက်တန်းကျောင်းတွင် အလယ်တန်းပညာများ ဆက်လက်သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ် ဆဋ္ဌမတန်းတွင် ကျောင်းသားသပိတ်နှင့် ကြုံခဲ့သည်။ ရောင်စုံသူပုန်များ ပေါ်ပေါက်လာချိန် ဖြစ်သော ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ရဲဘော်ဖြူများ၏ ဖမ်းဆီးခြင်းခံရပြီး မကွေးထောင်၊ တောင်တွင်းကြီးထောင်၊ ပြည်ထောင်၊ သရက်ထောင်များတွင် နေထိုင်ခဲ့ရသည်။ နိုဝင်ဘာလတွင် သရက်ထောင်ကို ဖောက်၍ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ‘[[သရက်ထောင်ဖောက်ခဲ့စဉ်က (စာအုပ်)|သရက်ထောင်ဖောက်ခဲ့စဉ်က]]’ ကိုယ်တွေ့ဆောင်းပါး ရေးသားကာ [[ရှုမဝ ရုပ်စုံမဂ္ဂဇင်း|ရှုမဝမဂ္ဂဇင်း]]သို့ ပို့ခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုစဉ်က ပြည်တွင်းစစ်နှင့်ပတ်သက်သော အကြောင်းအရာများ မထည့်ရန် ရှုမဝက ဆုံးဖြတ်ထား၍ ဆောင်းပါးကို ပြန်ပို့ပေးခဲ့သည်။ ထို့နောက် မြဝတီမဂ္ဂဇင်းသို့ ပေးပို့ခဲ့ရာ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် မေလထုတ် မြဝတီမဂ္ဂဇင်းတွင် သရက်ထောင်ဖောက်ခဲ့စဉ်က ဆောင်းပါးဖော်ပြခံရသည်။ ထိုဆောင်းပါးသည် အောင်သင်း၏ ပထမဆုံး စာပေလက်ရာဖြစ်သည်။ ဝိဇ္ဇာတန်းကို ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် မြန်မာဘာသာစကားနှင့် အနုစာပေ၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားနှင့် အနုစာပေ၊ ဒဿနိကဘာသာတွဲဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများထုတ်ဝေသော ပုသိမ်မဂ္ဂဇင်းတွင် ဆောင်းပါး(၂)ပုဒ် (လူသေလူမဖြစ်မီက ရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ဟူသော ဆောင်းပါးနှင့် အခြားဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်)နှင့် အင်္ဂလိပ် ကဗျာဘာသာ ပြန်(၁)ပုဒ်ကို ကလောင်ခွဲအမည် မောင်သံနိုင် အမည်ဖြင့် ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ဘီအီးဒီဆက်တက်နေစဉ် မြန်မာစာဌာန ပါမောက္ခ ဦးဝန်လက်ထက်၌ ‘မြန်မာစာမဟာဝိဇ္ဇာ အရည်အချင်းစစ်သင်တန်း တက်ရောက်ခွင့်” ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် နည်းပြဖြစ်လာသည်။ ”စာဆိုတော်” ပြားငါးဆယ်တန် မဂ္ဂဇင်းလေး၏ စာပေညွှန်ကြားရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူသည်။ ထိုစာစောင်တွင် လစဉ် ၃-၄ ပုဒ်ရေး၍ ‘မောင်သံနိုင်’အမည်ဖြင့် ပြန်သုံးခဲ့သည်။ ”ကံ့ကော်မြိုင် စာတန်းများ” စာစု၌ စာတန်း(၃)ပုဒ်ရေးခဲ့ရာ (၂)ပုဒ်ကို ထိုစဉ်က အလယ်တန်း၊ အထက်တန်းမြန်မာစကားပြေ လက်ရွေးစင်တို့တွင် ကျောင်းသုံးပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ရှုမဝမဂ္ဂဇင်း၌ မြန်မာဘာသာစကားနှင့် ကာရန်မဲ့ကဗျာ စာပေဝေဖန်ရေးဆောင်းပါးကို ရေးခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ စာပေသဘောတရား စာပေဝေဖန်ရေးများကို ဆက်တိုက်ရေးခဲ့သည်။ ”ဝတ္ထုတိုများ လေ့လာချက်စာတမ်း” ပြုစုတင်ပြပြီး မဟာဝိဇ္ဇာတန်းကို ၁၉၇၄ တွင် ဂုဏ်ထူးနှင့်အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ဧပြီလ ၁၉၇၈ တွင် နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှု၌ ပါဝင်ပတ်သက်သည်ဟု မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီက ယူဆသောကြောင့် အလုပ်မှထုတ်ပယ်ခြင်းခံရသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ အလွတ်နည်းပြတန်းများတွင် မြန်မာစာပေသင်ကြားပေးခြင်း၊ စာပေရေးသားခြင်းတို့နှင့်သာ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုခဲ့သည်မှာ ယနေ့အထိဖြစ်သည်။ ၁၉၈၃ နိုဝင်ဘာလတွင် သဘင်မဂ္ဂဇင်း အမှတ် ၁ မှစ၍ ၂၅ လတိုင်တိုင်၊ အကြိုက်ဆုံးဝတ္ထုတိုကို လစဉ်ရေးသားခဲ့သည်။ ဤနောက်ပိုင်းတွင် မဂ္ဂဇင်းများတွင် အလျဉ်းသင့်သလို ရေးသည်။ ပိဋကတ်မိတ်ဆက်၊ ဂန္ထဝင် မိတ်ဆက် စသည်ဖြင့် လူငယ်များအတွက် ရည်ရွယ်ရေးသော စာအုပ်များလည်းထွက်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင်လည်း စာအုပ်များ ဆက်လက်ထွက်ရှိခဲ့သည်။ ==ဘဝနိဂုံး== ရွှေဗဟိုဆေးရုံ၌ နှလုံးရောဂါဖြင့် ဆေးကုသနေသည့် စာရေးဆရာ ဦးအောင်သင်းသည် ဆေးရုံကဆင်းပြီး အိမ်ပြန်ရောက်အနားယူနေစဉ် ၂၀၁၄-ခု၊ အောက်တိုဘာလ(၂၅)ရက်၊စနေနေ့ ၁၀ နာရီ ၇ မိနစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် (၈၈)နှစ် ရှိပြီဖြစ်သည်။ == ထင်ရှားသော စာအုပ်အချို့ == * ''[[သရက်ထောင်ဖောက်ခဲ့စဉ်က (စာအုပ်)|သရက်ထောင်ဖောက်ခဲ့စဉ်က]]'' * ''စာပေရေးရာဆောင်းပါးများ'' * ''ဝတ္ထုရေးရာဆောင်းပါးများ'' * ''အကြိုက်ဆုံးဝတ္ထုတိုများနှင့် သုံးသပ်ချက်များ''(ပ၊ဒု) * ''မျိုးဆက်သစ်တိုးတက်ရစ်ဖို့'' * ''အမွေ'' * ''ကန့်ကူလက်လှည့်'' * ' (နိုင်ငံတကာဝတ္ထုတိုများဘာသာပြန်) * ''အာဖရိကမုဆိုး'' (ဘာသာပြန်) * ''လှလိုက်တာနော်နှင့်ရသစာတမ်းငယ်များ'' * ''ကမ္ဘာပြဿနာရှင်းတဲ့နေ့နှင့် ရသစာတမ်းငယ်များ'' * ''မျိုးဆက်သစ်တွက် ပိဋကတ်မိတ်ဆက်'' * ''မျိုးဆက်သစ်တွက် ဂန္ထဝင်မိတ်ဆက်'' == ရည်ညွှန်းကိုးကား == * [http://www.aungthin.com အောင်သင်း] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161002085732/http://aungthin.com/ |date=2 October 2016 }} *[https://sayaraungthin.wordpress.com/] {{Lifetime|၁၉၂၇|၂၀၁၄}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] nxqxox83t6rbww0qv853p3jxnrbuvo5 0 6813 1044969 956019 2026-07-29T09:40:06Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 1044969 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ဒေါက်တာကျော်စိန် | image = <!-- just the filename, without the File: or Image: prefix or enclosing [[brackets]] --> | alt = | caption = | birth_name = ကျော်စိန် | birth_date = {{Birth date|၁၉၃၂|၀၈|၂၁}} | birth_place = [[ပဲခူးမြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်း]] | death_date = {{Death date and age|၂၀၁၃|၀၁|၀၂|၁၉၂၃|၀၈|၂၁}} | death_place = | nationality = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | other_names = | occupation = စာရေးဆရာ | years_active = | known_for = | notable_works = | parents = ဦးစိန်ခိုင် + ဒေါ်သက်စု }} '''ဒေါက်တာကျော်စိန်''' ကို အဖ ဦးစိန်ခိုင်၊ အမိ ဒေါ်သက်တို့ မှ ၁၉၃၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် [[ပဲခူးမြို့]]၌ မွေးဖွားသည်။ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပဲခူးမြို့ အစိုးရ အထက်တန်း ကျောင်းမှ တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ အောင်မြင်သည်။ တက္ကသိုလ် ပညာသင်ဆု (Collegiate Scholarship) ရရှိခဲ့။ ၁၉၅၃ ဥပစာတန်း၌ သာဒိုးအောင်ဆု၊ ၁၉၅၄ ဝိဇ္ဇာတန်း၌ သဘာဝ သတ္တဗေဒ အသင်း ဆုများ ရရှိခဲ့။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့နှင့် ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် မဟာ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (စိတ်ပညာ) တို့ကို ရရှိ ခဲ့သည်။ ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် [[အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု]] [[နယူးယောက်မြို့]] [[ကိုလံဘီယာ တက္ကသိုလ်]]မှ ပါရဂူဘွဲ့ (Ph.D) ရရှိ ခဲ့သည်။ == စာပေပို့ချခြင်း == ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် စိတ်ပညာ ဌာနတွင် နည်းပြ ဆရာ (၁၉၅၄)၊ လက်ထောက် ကထိက (၁၉၅၇)၊ ကထိက (၁၉၆၇)၊ ပါမောက္ခ (၁၉၇၇) တာဝန်များကို ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ် (၁၉၈၃)၊ [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်]] ပါမောက္ခချုပ် (၁၉၈၅)၊ ပညာရေး ဝန်ကြီး (၁၉၈၈) စသည်ဖြင့် ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။ == စာပေရေးသားခြင်း == ၁၉၅၇ ခုနှစ်မှ စ၍ ရှုမဝ၊ ငွေတာရီ စသော မဂ္ဂဇင်းများတွင် စိတ်ပညာ ဆောင်းပါးများ ရေးသား ခဲ့သည်။ ပညာ ပဒေသာ စာစောင်၊ ပညာ လောက စာစောင် တို့တွင်လည်း စိတ်ပညာ ဆောင်းပါးများ ရေးသား ခဲ့သည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ် [[စာပေဗိမာန်စာမူဆု]] သုတ ပဒေသာ (ဝိဇ္ဇာ) ပထမဆုကို သင့်ဘဝတွက်တာ အသုံးချ စိတ်ပညာဖြင့် လည်းကောင်း၊ ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ် စာပေဗိမာန် စာမူဆု လူငယ် စာပေ ပထမဆုကို လူငယ် လမ်းညွှန်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ ၁၉၉၁ ခုနှစ် မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ် ရှင်သန် ထက်မြက်ရေး စာပေပြိုင်ပွဲ ကျမ်းစာမူ ဒုတိယဆုကို တို့ချစ်သည့် တို့နိုင်ငံတော်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ ၁၉၉၄ ခုနှစ် စာပေဗိမာန် စာမူဆု သုတ ပဒေသာ (ဝိဇ္ဇာ) ပထမဆုကို ဇော်ဋီကာ ဖြင့် လည်းကောင်း၊ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် စိတ်ပညာ သမိုင်းကျမ်းဖြင့် [[ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေ စာပေဆု|ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေ ကျမ်းစာမူ]] ပထမဆု ရရှိ ခဲ့သည်။ ဒေါက်တာ ကျော်စိန်သည် အမှတ် (၃၄/ဘီ) ကုန်းမြင့်ရိပ်သာလမ်း ခုနစ်မိုင်ခွဲ [[မရမ်းကုန်းမြို့နယ်]]တွင် နေထိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။ == ဒေါက်တာ ကျော်စိန် ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သည့် စာအုပ်များ == # ခေတ်သစ် စိတ်ပညာ (ဒုတိယနှစ် အတွက် တက္ကသိုလ်များ စာအုပ်ပြုစု ထုတ်ဝေရေး ကော်မတီ) - ၁၉၆၉ ခုနှစ် # စိတ်ပညာ ရှုထောင့် အထွေထွေ (ဦးဖေချစ်၊ စိတ်ပညာနှင့် တွဲဖက်၍) - ၁၉၆၈ ခုနှစ် # သင့်ဘဝအတွက် အသုံးချ စိတ်ပညာ - ၁၉၇၆ ခုနှစ် # စိတ်ပညာ ဆောင်းပါး ပေါင်းချုပ် - ၁၉၉၇ ခုနှစ် # စိတ်ပညာနှင့် ဆောင်းပါး အထွေထွေ - ၁၉၉၇ ခုနှစ် # ဇော်ဋီကာ (ဆရာ ဇော်ဂျီ စာပေ အတ္ထုပ္ပတ္တိ) ၃ တွဲ - ၁၉၉၇ ခုနှစ် # တို့ချစ်သည့် တို့နိုင်ငံတော် - ၁၉၉၃ ခုနှစ် # ဖခင်ဘဝ ဇာတ်လမ်းစုံ - ၂ဝဝ၂ ခုနှစ် # လူငယ် လမ်းညွှန် - ၁၉၉၂ ခုနှစ် # ဘဝဟန် # ပေါင်းသင်းရခက်သူတို့နှင့်အဆင်ပြေစွာ ဆက်ဆံနည်းများ # ဆက်သွယ်မှုစိတ်ပညာနှင့် အတွေးမျှင်စာတန်းများ # စိတ်ပညာသမိုင်း #အထွေထွေ စိတ် ပညာ (တက္ကသိုလ် ကျောင်းသုံး စာအုပ်)<ref name=":0">စာ - ၁၁၂၊ ဆက်သွယ်မှု စိတ် ပညာနှင့် အတွေးမျှင် စာတမ်းများ၊ ကျော်စိန်၊ ဒေါက်တာ၊ နှင်းဦးလွင် စာပေ၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ်။ </ref> #ဆက်ဆံရေး စိတ် ပညာ (တက္ကသိုလ် ကျောင်းသုံး စာအုပ်)<ref name=":0" /> #စိတ် ပညာ ဂိုဏ်းကွဲများ (တက္ကသိုလ် ကျောင်းသုံး စာအုပ်)<ref>စာ - ၁၁၂၊ ဆက်သွယ်မှု စိတ် ပညာနှင့် အတွေးမျှင် စာတမ်းများ၊ ကျော်စိန်၊ ဒေါက်တာ၊ နှင်းဦးလွင် စာပေ၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ်။ </ref> #အသုံးချ စိတ် ပညာ (တက္ကသိုလ် ကျောင်းသုံး စာအုပ်)<ref>စာ - ၁၁၂၊ ဆက်သွယ်မှု စိတ် ပညာနှင့် အတွေးမျှင် စာတမ်းများ၊ ကျော်စိန်၊ ဒေါက်တာ၊ နှင်းဦးလွင် စာပေ၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ်။ </ref> == ဒေါက်တာ ကျော်စိန် မြန်မာပြန်ဆို ခဲ့သော စာအုပ်များ == # သင့်ရင်သွေး မိမိကိုယ်ကိုမိမိ ယုံကြည်မှု ပျိုးထောင်ရေး - ၂ဝဝဝ ပြည့်နှစ် # သင်သိလိုသမျှ စိုးရိမ်သောကအကြောင်း - ၂ဝဝဝ ပြည့်နှစ် <ref>ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ ဆက်ဆံရေး ဦးစီး ဌာန (ရုံးချုပ်) စာတည်း အဖွဲ့က စုဆောင်း ပြုစုတဲ့ 'နှစ်ဆယ် ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာ များနှင့် စာစု စာရင်း' (ပညာရွှေတောင် စာအုပ်တိုက်)၂ဝဝ၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(ပထမ အကြိမ်)</ref> == ကိုးကား == <references/> [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၃ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၁၃ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စိတ်ပညာ ဘာသာရပ် ပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ]] dwsku3u3uqnukbx05cgh4j6aro9ppgu 0 7095 1044904 1040826 2026-07-29T06:31:59Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 1044904 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = မောင်ငြိမ်းသူ (ကြို့ပင်ကောက်) | native_name = | native_name_lang = my | image = | caption = | birth_name = ဦးညွန့်တင် | birth_date = {{Birth date and age|1947|12|2|df=y}} | birth_place = [[ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်|ကြို့ပင်ကောက်မြို့]] | nationality = မြန်မာ | occupation = စာရေးဆရာ | known_for = ကဗျာ၊ ဝတ္ထုတို၊ ဝတ္ထုရှည်၊ ဆောင်းပါး | pen_names = မျိုးငယ်ကျော်၊ ဇော်ငြိမ်းလတ်၊ သူရိန်ညွန့်တင်၊ နေသွေးကို | parents = ဦးတင်ရွှေ + ဒေါ်လှဝိုင်း | education = * မော်လမြိုင်ကောလိပ် * လုပ်သားကောလိပ် <br /> {{small|စိတ်ပညာဘွဲ့}} | years_active = ၁၉၆၃ – လက်ရှိ | awards = * [[အမျိုးသား စာပေဆု|အမျိုးသားစာပေဆု(၁၉၈၆)]]<br /> {{small|(လူငယ်စာပေဆု(ရသ))}} * [[အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု|အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု(၂၀၂၃)]] }} '''မောင်ငြိမ်းသူ (ကြို့ပင်ကောက်)''' (၂ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၇ မွေးဖွား)သည် [[အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု|အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရ]] မြန်မာစာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။အမည်ရင်းမှာ ဦးညွန့်တင် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://mrtv.gov.mm/en/radioprogram/amiusaacaapettcskttaachurng-uunnynttng-meaangngimsuu-kiupngkeaaknng-ttechunmemnkhk|title=အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင် ဦးညွန့်တင် (မောင်ငြိမ်းသူ - ကြို့ပင်ကောက်)နှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းချက်|work=Myanmar Radio and Television|access-date=15 January 2026|date=2023|archive-date=12 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260212053443/https://mrtv.gov.mm/en/radioprogram/amiusaacaapettcskttaachurng-uunnynttng-meaangngimsuu-kiupngkeaaknng-ttechunmemnkhk|url-status=dead}}</ref> == ဘဝအစ == အဖ ဦးတင်ရွှေ နှင့် အမိ ဒေါ်လှဝိုင်း တို့မှ ၁၉၄၇ခုနှစ်၊ဒီဇင်ဘာ ၂ရက် တွင် ကြို့ပင်ကောက်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ကြို့ပင်ကောက်မြို့၊အထက်တန်းကျောင်းမှနေ၍ ဆယ်တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။ထို့နောက် မော်လမြိုင်ကောလိပ်၊ လုပ်သား ကောလိပ် တို့တွင် စိတ်ပညာအထူးပြုဖြင့် ဆက်လက် ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။ ပျိုဖော်ဝင် အရွယ် လူငယ်များ၏ စာပေ အပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု ဘွဲ့ယူစာတမ်းဖြင့် စိတ်ပညာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ == စာပေဘဝဖြတ်သန်းမှု == ၁၉၆၃ - ၆၄ ခုနှစ်က ထုတ်ဝေသည့် ရုပ်ရှင် အောင်လံ မဂ္ဂဇင်းတွင် မောင်နှင်းဝေ ဟူသော ကလောင် အမည်ဖြင့် ရေးသားခဲ့သော တောဓလေ့ ကဗျာဖြင့် စာပေလောကသို့ စတင် ဝင်ရောက် ခဲ့သည်။ မောင်ငြိမ်းသူ (ကြို့ပင်ကောက်) အမည်အပြင် အခြား ကလောင် အမည်ခွဲများဖြစ်သည့် မျိုးငယ်ကျော်၊ ဇော်ငြိမ်းလတ်၊ သူရိန်ညွန့်တင်၊ နေသွေးကို ဖြင့်လည်း စာပေများကို ရေးသား ခဲ့သည်။လုံးချင်း ၈ အုပ်၊ မဂ္ဂဇင်း ဝတ္ထုရှည် ၃ဝ ကျော်၊ ဝတ္ထုတို ၃ဝဝ ခန့်နှင့် ဆောင်းပါး ပုဒ်ရေ ၁၀၀၀ ကျော်အထိ ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ ကြက်ခြေနီ အသင်း]]မှ ကြီးမှူး ကျင်းပသော ဆောင်းပါး ပြိုင်ပွဲ၌ မော်ကွန်းဝင်ပြီ ကြက်ခြေနီ ဟူသော ဆောင်းပါးဖြင့် အကြီးတန်း အဆင့် ဒုတိယဆု ရရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် (၄၈) နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့ ဆောင်းပါး ပြိုင်ပွဲတွင်လည်း အထူးဆု ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၈၆ ခုနှစ်၊ မြအဖူးတွေ သစ်သစ်ဝေနှင့် လူငယ် ဝတ္ထုတိုများ စာအုပ်ဖြင့် အမျိုးသား စာပေဆု (လူငယ် စာပေဆု) (ရသ စာပေဆု) ကို ရရှိခဲ့ပြီးနောက်၊စာပေလောက တွင် နေရာပိုရရှိလာခဲ့သည်။ [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ အမျိုးသားစာပေဆုစိစစ်ရွေးချယ်ရေးကော်မတီသည် မြန်မာစာပေအကျိုးကို ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ တစ်သက်လုံး အားထုတ်ရေးသားပြုစုခဲ့သော ဆောင်ရွက်ချက်များကို နိုင်ငံတော်က အသိအမှတ်ပြုသောအားဖြင့် စာပေပညာရှင် ဦးညွန့်တင်(မောင်ငြိမ်းသူ-ကြို့ပင်ကောက်)အား ၂ဝ၂၃ ခုနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်အဖြစ် ရွေးချယ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar.gov.mm/news-media/announcements/-/asset_publisher/idasset291/content/%25E1%2581%2582%25E1%2580%259D%25E1%2581%2582%25E1%2581%2583-%25E1%2580%2581%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25BA%25E1%2580%25A1%25E1%2580%2590%25E1%2580%25BD%25E1%2580%2580%25E1%2580%25BA-%25E1%2580%25A1%25E-1?_com_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_idasset291_redirect=https%3A%2F%2Fmyanmar.gov.mm%2Fnews-media%2Fannouncements%3Fp_p_id%3Dcom_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_idasset291%26p_p_lifecycle%3D0%26p_p_state%3Dnormal%26p_p_mode%3Dview%26_com_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_idasset291_cur%3D0%26p_r_p_resetCur%3Dfalse%26_com_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_idasset291_assetEntryId%3D399046186|title=၂ဝ၂၃ ခုနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုနှင့် အမျိုးသားစာပေဆုများ ထုတ်ပြန်ကြေညာ|work=MYANMAR NATIONAL PORTAL|access-date=15 January 2026|date=22 Nov 2024}}</ref> == အခြားတာဝန်များ == သူသည် စာပေ တာဝန်များ အဖြစ် စမ်းချောင်းမြို့နယ် စာပေလုပ်သား အဖွဲ့ အတွင်းရေးမှူး၊ မြို့နယ် စာပေနှင့် စာနယ်ဇင်း အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ၊ နာယက တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ယင်းအပြင် ဒဂုံမြို့သစ် (မြောက်ပိုင်း) စာပေနှင့် စာနယ်ဇင်း အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ၊မြန်မာနိုင်ငံစာနယ်ဇင်းကောင်စီ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။လက်ရှိတွင် ပခုက္ကူစာပေဆု ရန်ပုံငွေကြီးကြပ်ရေးကော်မတီ အတွင်းရေးမှူး နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာများအသင်း အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် ထမ်းဆောင်နေသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.myawady.net.mm/content/%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%81%E1%81%89-%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%80%E1%80%BA-%E1%80%95%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%B0%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%95%E1%80%B1%E1%80%86%E1%80%AF%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95|title=ဆရာကောင်းများထွန်းကားပါစေ|work=MWD Webportal|access-date=၁၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၃ ဧပြီ ၂၀၂၁}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/duttiywnkii-denumjn-mnmaaniungngnttiungrngsaa-luumiumaae-amiusaawttcunmnsttmttrekeaamttii-acnnyawe|title= ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါ်နုမြဇံ မြန်မာနိုင်ငံတိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ၏ အမျိုးသားဝတ်စုံမှန်သတ်မှတ်ရေးကော်မတီ အစည်းအဝေး (၂/ ၂၀၂၄) တက်ရောက် |work=Myanmar Digital News|access-date=၁၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၁၃ မေ ၂၀၂၄}}</ref> မောင်ငြိမ်းသူ (ကြို့ပင်ကောက်) သည် ရွှေသမင် စာပေတိုက်နှင့် သိန်းမင်း စာပေတိုက် တို့တွင် စာပြင် ဆရာ၊ ရွှေသမင် မဂ္ဂဇင်းတွင် အမှုဆောင် အယ်ဒီတာ၊ ထူးခြား ဂျာနယ်တွင် တာဝန်ခံ အယ်ဒီတာ၊ဝါမိုးအောင် စာပေတိုက်တွင် စာတည်း အဖွဲ့ဝင် ၊ မှုခင်း ရှုထောင့် ဂျာနယ်၊ မှုခင်း မြင်ကွင်း ဂျာနယ်၊ မှုခင်း ရှုထောင် ရသစုံ မဂ္ဂဇင်းများတွင် တာဝန်ခံ အယ်ဒီတာ စသည်ဖြင့်လည်း ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ == ရေးသား ပြုစုခဲ့သော စာအုပ်များ == # ဇီဝိတ ဒါန သံဃာ့ ဆေးရုံကြီး ဆေးကုသမှု သမိုင်း မှတ်တမ်း - ၁၉၉၉ ခုနှစ် # ဘယ်သူ မိုးကျ ရွှေကိုယ်လဲ - ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် # မကြင်သင့် ရင်နင့်အောင်ဆွေး - ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် # စောင့်သိနားလည် ခွင့်လွှတ်စေချင်တယ် - ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် # မုန်းမာတင်းလို့ ညှဉ်းရက်လေ - ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် # မျက်မာန်တော်ငြိုးပါနဲ့ ခိုကိုးသူပါ - ၁၉၉၁ ခုနှစ် # မြအဖူးတွေ သစ်သစ်ဝေနှင့် လူငယ်ဝတ္ထုများ - ၁၉၈၆ ခုနှစ် # မြအဖူးတွေ သစ်သစ်ဝေနှင့် လူငယ် ဝတ္ထုများ (ဒုတိယအကြိမ်) - ၁၉၈၈ ခုနှစ် == ကိုးကား == <references/> {{Lifetime|၁၉၄၇| }} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 72c1zfsflrgg0x1p9fpj9p9hcgpbdgt 0 7096 1044980 955459 2026-07-29T09:43:13Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 1044980 wikitext text/x-wiki {{Infobox စာရေးဆရာ | အမည် = မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ) | ဓာတ်ပုံ = KhinMin.gif|160px|အလင်္ကာကျော်စွာ ဒေါက်တာဦးခင်အေး | မွေးသက္ကရာဇ် = {{birth date|၁၉၄၂|၁|၂}} | အမည်ရင်း = ဦးခင်အေး | မိဘအမည် = ဦးရာမ + ဒေါ်စောတင် | နိုင်ငံ = [[File:Flag of Myanmar.png |25px ]] မြန်မာ | ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာ = ဗုဒ္ဓဘာသာ | မွေးဖွားရာဒေသ = ဓနုဖြူမြို့နယ်၊ ကျုံတစ်နီးရွာ | death_date = {{death date and age|2025|01|27|1942|1|2}} | သေဆုံးရာဒေသ= ရန်ကုန်မြို့ | ပညာအရည်အချင်း = မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့(ဂုဏ်ထူး)၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်စာပေပါရဂူဘွဲ့ | စာပေအမျိုးအစား =မြန်မာစာပေ | ထင်ရှားသည့်စာ = | ရရှိသည့်ဆု = [[ဂုဏ်ထူးဆောင် စာပေပါရဂူဘွဲ့]] | အလုပ်အကိုင် = ပါမောက္ခ | ကလောင် အမည်ခွဲများ = | Know for = မြန်မာစာကားပြေပါရဂူ | လက်မှတ် = | ကွန်ယက် = |ရရှိသောဘွဲ့တံဆိပ်နှင့်ဆုများ=အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့ (၂၀၂၂ခုနှစ်) အမျိုးသားစာပေဆု (၂၀၀၂,၂၀၀၉) အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု (၂၀၁၃) ဝိဇ္ဇာပညာထူးချွန်တံဆိပ်(ပထမအဆင့်) ကမ္ဘာ့ဆရာများနေ့ဂုဏ်ထူးဆောင်ပုဂ္ဂိုလ်ဆု (၂၀၂၄) စာပေဗိမာန်စာပေဆု ထွန်းဖောင်ဒေးရှင်းဘဝတစ်သက်တာစာပေဆု သုတစွယ်စုံတစ်သက်တာစာပေဆု ဆရာဝန်တင်ရွှေတစ်သက်တာစာပေဆု}} '''မောင်ခင်မင် ( ဓနုဖြူ )''' (၂ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၂-၂၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅) သည် ထင်ရှားသည့် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာ၊ မြန်မာစာပေပညာရှိ နှင့် အငြိမ်းစားတက္ကသိုလ် မြန်မာစာ ပါမောက္ခ ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝ == ၁၉၄၂ - ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် [[ဓနုဖြူမြို့နယ်]]၊ ကျုံတစ်နီးရွာ၌ အဖ-ဦးရာမနှင့် အမိ ဒေါ်စောတင်တို့ က ဖွားမြင်သည်။ အမည်ရင်းမှာ ဦးခင်အေးဖြစ်သည်။ ==ပညာရေး== ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ မြူနီစီပယ် ပညာရေးအဖွဲ့ကစစ်ဆေးသော စတုတ္ထတန်းစာမေးပွဲကို ပထမအဆင့်မှ အောင်မြင်သည်။၁၉၅၇ခုနှစ်တွင် သတ္တမတန်းနှင့်အလယ်တန်းပညာသင်ဆု (စကောလားရှစ်)စာမေးပွဲတွင် အမှတ်အများဆုံးဖြင့် အောင်သဖြင့် အလယ်တန်းပညာသင်ဆု(စကောလားရှစ်)ဆုရရှိသည်။၁၉၅၇ခုနှစ် အလယ်တန်းကျောင်းသာဘဝကတည်းက စာနယ်ဇင်းများတွင် ဆောင်းပါးများစရေးသည်။၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲကို မြန်မာစာ၊ သင်္ချာဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်ပြီး တစ်ပြည်လုံး၌ မြန်မာစာအမှတ်အများဆုံးရရှိသည်။ငွေတာရီရွှေတံဆိပ်ဆုနှင့် လှသမိန်ရွှေတံဆိပ်ဆု တို့ကိုပါ ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည့်အပြင် တက္ကသိုလ် ပညာသင်ဆုကိုပါ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]မှ ဝိဇ္ဇာအထွေထွေဂုဏ်ထူးဘွဲ့ ကို ပထမတန်းဖြင့် အောင်မြင်သည်။၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့(ဂုဏ်ထူး)ရရှိသည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ(၁၉)ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်(၁၀၅)ကြိမ်မြောက် ဘွဲ့နှင်းသဘင် အခမ်းအနားတွင်''[[ဂုဏ်ထူးဆောင် စာပေပါရဂူဘွဲ့]]'' ကိုချီးမြှင့်အပ်နှင်းခြင်း ခံရသည်။ ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သောတာဝန်များ== ၁၉၆၃ - [[ပုသိမ်တက္ကသိုလ်|ပုသိမ်ကောလိပ်]] မြန်မာစာဌာန၌ နည်းပြအဖြစ် စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ဆက်လက်၍ လက်ထောက်ကထိက၊ ကထိက၊ တွဲဖက်ပါမောက္ခ၊ ပါမောက္ခအဆင့်များဖြင့် ပုသိမ် ကောလိပ်၊ ရန်ကုန် ဝိဇ္ဇာနှင့်သိပ္ပံတက္ကသိုလ်၊ [[ဒဂုံတက္ကသိုလ်]]၊ [[ပြည်တက္ကသိုလ်| ပြည်ဒီဂရီကောလိပ်]]၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တို့တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ တာဝန်ပေးချက်အရ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]] အိုဆာကာနိုင်ငံခြားဘာသာသင်တက္ကသိုလ်တွင် မြန်မာစာဧည့်ပါမောက္ခ(၁၉၉၇ - ၉၉) အထိ (၂)နှစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင်ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊မြန်မာစာဌာန ပါမောက္ခ (ဌာနမှူး)အဖြစ်မှ အငြိမ်းစားယူသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/npe/mnmaackaapeprguu-dekttaakhngaemeaangkhngmng-dhnuphuu|title=မြန်မာစာကားပြေပါရဂူ ဒေါက်တာခင်အေး(မောင်ခင်မင်(ဓနုဖြူ))|work=သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း|access-date=၂၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅|date=၁၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၁ }}</ref> ==အငြိမ်းစားဘဝ== ယခုအခါ-ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မြန်မာစာဌာနပါမောက္ခအဖြစ်မှ အငြိမ်းစားယူပြီး ဇနီးဒေါ်စုစုနွယ်(တွဲဖက်ပါမောက္ခ-မြန်မာစာဌာန၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်) သမီး-သူသူနွယ်အေးတို့နှင့်အတူ နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ အငြိမ်းစားယူပြီး ရေးသားသော မြန်မာ စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံ ဆိုင်ရာ လူထုပညာပေးဆောင်းပါး များမှာ အထူး လူကြိုက်များသည်။<ref>ကိုးကား Sayar Win Zaw ( Chauk) </ref>ဆရာမောင်ခင်မင်(ဓနုဖြူ)သည် ဘာသာစာပေဆိုင်ရာ သုတေသနစာတမ်းဖတ်ပွဲများ၊ စာပေဗ္ဗိမာန်စာတမ်း ဖတ်ပွဲများတွင် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ၊ မြန်မာစကားပြေဆိုင်ရာ စာတမ်းငယ်ဆိုင်ရာ စာတမ်းများကို ရေးသားပြုစု ဖတ်ကြားခဲ့သည်။ ဆရာကြီးသည် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့တက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)၊ ပိဋကတ်ဆိုင်ရာမြန်မာစာပေဌာန တွင် တွဲဖက်ပါမောက္ခ (ပြင်ပပညာရှင်) အဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အမျိုးသားသင်ရိုးညွှန်တမ်းကော်မတီ(အဖွဲ့ဝင်)၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ မြန်မာစာဌာန ပါရဂူသင်တန်းဦးစီးကော်မတီ(အဖွဲ့ဝင်)၊ မြန်မာနိုင်ငံတိုင်းရင်းသားဘာသာစကားဦးစီးဌာန၊ မြန်မာစာအဖွဲ့ (အချိန်ပြည့်အဖွဲ့ဝင်) အဖြစ် ကွယ်လွန်သည့်အချိန်အထိတာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ == ဘဝနိဂုံး == မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၇ ရက် ည ၁၂ နာရီခွဲတွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ရုတ်တရက် ကွယ်လွန်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/write-mgkhinmin-passed-away-01272025180328.html|title=မြန်မာစာပေလောကမှာ ထင်ရှားတဲ့ မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ) ကွယ်လွန်|work=RFA Burmese|access-date=၂၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅|date=၂၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ }}</ref> ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဆရာကြီးသည် အသက်(၈၅)နှစ်အရွယ်ရှိပြီဖြစ်သည်။ =ဆရာကြီး၏ စာပေ နှင့် သုတေသန မှတ်တိုင်များ= ၁၉၇၉ - ''စကားပြေသဘောတရား၊ စကားပြေအတတ်ပညာ'' စာအုပ်ထွက်ရှိ။ ၁၉၈ဝ - ''စကားပြေအဖွဲ့ပုံစံများနှင့် ဘာသာပြန်လေ့လာချက်''။ ''ရုံးသုံးမြန်မာစာ''၊ ''ပြည်သူ့အတွက် မြန်မာ စကားပြေ'' စသောစာအုပ်များထွက်။ ၁၉၈၅ - မြန်မာစာပေသမိုင်း(အခြေခံပညာအထက်တန်း စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ) (ဦးစောထွန်းနှင့်ပူးတွဲ) ပြုစု။ ၁၉၈၇ - [[စာပေဗိမာန်]] စာမူဆုပြိုင်ပွဲတွင် ''မြန်မာစကား၊ မြန်မာစာရုပ်ပုံလွှာ'' စာမူဖြင့် သုတပဒေသာ(ဝိဇ္ဇာ)ပညာရပ်တွင် ပထမဆုရရှိခဲ့။ ၁၉၉ဝ - ''မြန်မာစကား၊ မြန်မာစာရုပ်ပုံလွှာ''စာအုပ်ထွက်ရှိ။ ၁၉၉၂ - ''မြန်မာဘာသာစကား ပညာရှင်များနှင့် ဘာသာစကားအမြင်'' စာအုပ်ထွက်။ စာစီစာကုံးသင်ကြား ရေး၊ လမ်းမပျောက်ပါ စသောစာအုပ်များဆက်ထွက်။ ၁၉၉၃ - ''စန္ဒာမုနိသွန်းစက်တော်၏ ရာပြည့်ခရီး''စာအုပ်ထွက်။ ၁၉၉၄ - ''အခြေခံအထက်တန်းအဆင့် စကားပြေသင်ကြားရေး'' စာအုပ်ထွက်။ ၁၉၉၅ - ''ကဗျာသဘောတရားနှင့် ကဗျာလေ့လာနည်း'' စာအုပ်ထွက်။ ၁၉၉၆ - နှင်းဆီဝတ်မှုန် စာစီစာကုံး သဘောတရားနှင့်လက်တွေ့အရေးအသား( ဦးသန်းထွဋ်နှင့်ပူးတွဲ) ပြုစု။ ၁၉၉၇ - မေတ္တာနှလုံးသား ပုံရိပ်များ၊ စာပေသမုဒ္ဒရာ၌ လက်ပစ်ကူးခြင်း၊ စကားသမုဒ္ဒရာ-စာသမုဒ္ဒရာ စသော စာအုပ်များထွက်။ ၂၀၀ဝ - ''တစ်သံ နှစ်သံ သုံးလေးသံ'' စာအုပ်ထွက်။ ၂၀၀၁ - ''သုတေသနလက်စွဲ''စာအုပ်ထွက်။ ၂၀၀၂ - ''နှစ်လေးဆယ်ဘဝမှတ်တိုင်များ''စာအုပ်ထွက်။ (ယင်းစာအုပ်ဖြင့် အမျိုးသားစာပေဆု(စာပဒေသာဆု)ရရှိ။ ၂၀၀၃ - [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] ချူလာလောင်ကွန်တက္ကသိုလ် နိုင်ငံတကာ ရသစာပေဆွေးနွေးပွဲတွင် ''MyanMa Post-colonial Literature'' စာတမ်းကို ဖတ်ကြားခဲ့။ ''စာဆိုဘဝ၊ စာဆိုတော်-စာဆိုလက်ရာ'' စာအုပ်ထွက်။ ၂၀၀၄ - ထိုင်းနိုင်ငံ၊ [[ဇင်းမယ်မြို့]]၌ AUNကကျင်းပသော ဘာသာစကားသင်ကြားရေး ဆွေးနွေးပွဲတွင် ''Some Phonological Problem in Teacher Myanma or a Foreign Language in Foreigners'' စာတမ်းဖတ်ကြားခဲ့။ ''အတ္ထဗေဒနိဒါန်း၊ တပည့်နှင့်ဆရာ-ဆရာနှင့်တပည့်၊ စာပေမှတ်တိုင်များကို ဖြတ်သန်းခြင်း စသောစာအုပ်များ ထွက်။ ၂၀၀၅ - သက်တံရောင်စုံဘာသာစကား၊ မောင်ရုပ်ဆိုးနှင့်မယ်မဒ္ဒီ ရသစာတမ်းများ စသောစာအုပ်များထွက်။ ==ဆုများ== ၁၉၈၇ - [[စာပေဗိမာန်]] စာမူဆုပြိုင်ပွဲတွင် ''မြန်မာစကား၊ မြန်မာစာရုပ်ပုံလွှာ'' စာမူဖြင့် သုတပဒေသာ(ဝိဇ္ဇာ)ပညာရပ်တွင် ပထမဆုရရှိသည်။၂၀၀၂ - အောက်တိုဘာလ (၁၉) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်(၁၀၅)ကြိမ်မြောက် ဘွဲ့နှင်းသဘင် အခမ်းအနားတွင်''[[ဂုဏ်ထူးဆောင် စာပေပါရဂူဘွဲ့]]'' ကိုချီးမြှင့်အပ်နှင်းခြင်း ခံရသည်။၂၀ ၀၂ - ''နှစ်လေးဆယ်ဘဝမှတ်တိုင်များ''စာအုပ်ဖြင့် အမျိုးသားစာပေဆု(စာပဒေသာဆု)ရရှိသည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဝိဇ္ဇာပညာ ထူးချွန်တံဆိပ် (ဒုတိယဆင့်)၊ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာပညာထူးချွန် တံဆိပ် (ပထမဆင့်)တို့ကို နိုင်ငံတော်က ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် [[အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]] ကို ချီးမြှင့်ခံရသည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့]] ကို ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ == ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်များ == ၁။ စကားပြေ သဘောတရား စကားပြေ အတတ်ပညာ (စတုတ္ထအကြိမ်) ၁၉၇၉/ ၂၀၀၄ ၂။ စကားပြေ အဖွဲ့ ပုံစံများနှင့် ဘာသာပြန် လေ့လာချက် ၁၉၈၀ ၃။ ရုံးသုံး မြန်မာစာ ၁၉၈၀ ၄။ ပြည်သူ့အတွက် မြန်မာ စကားပြေ ၁၉၈၀ ၅။ မြန်မာစကား မြန်မာစာ ရုပ်ပုံလွှာ ၁၉၉၀ ၆။ မြန်မာဘာသာစကား ပညာရှင်များနှင့် ဘာသာစကား အမြင် (ပြန်ရိုက်) ၁၉၉၂/၂၀၀၅ ၇။ စာစီစာကုံး သင်ကြားရေး ၁၉၉၂ ၈။ လမ်းမပျောက်ပါ ၁၉၉၂ ၉။ စန္ဒာမုနိသွန်းစက်တော်၏ ရာပြည့်ခရီး ၁၉၉၃ ၁၀။ အခြေခံ အထက်တန်း အဆင့် စကားပြေ သင်ကြားရေး ၁၉၉၄ ၁၁။ ကဗျာ သဘောတရားနှင့် ကဗျာ လေ့လာနည်း ၁၉၉၅ ၁၂။ မေတ္တာ နှလုံးသား ပုံရိပ်များ ၁၉၉၇ ၁၃။ စာပေ သမုဒ္ဒရာ၌ လက်ပစ်ကူးခြင်း (ပြန်ရိုက်) ၁၉၉၇/၂၀၀၅ ၁၄။ စကားသုမုဒ္ဒရာ စာသမုဒ္ဒရာ ၁၉၉၇ ၁၅။ တသံ နှစ်သံ သုံးလေးသံ ၂၀၀၀ ၁၆။ နှစ်လေးဆယ် ဘဝမှတ်တိုင်များ ၂၀၀၂ ၁၇။ သုတေသန လက်စွဲ ၂၀၀၁ ၁၈။ စာဆိုဘဝ စာဆိုတော်၊ စာဆိုလက်ရာ ၂၀၀၃ ၁၉။ အတ္ထဗေဒနိဒါန်း ၂၀၀၄ ၂၀။ တပည့်နှင့်ဆရာ ဆရာနှင့်တပည့် ၂၀၀၄ ၂၁။ စာပေမှတ်တိုင်များကို ဖြတ်သန်းခြင်း ၂၀၀၄ ၂၂။ သက်တံရောင်စုံ ဘာသာစကား ၂၀၀၅ ၂၃။ မောင်ရုပ်ဆိုးနှင့် မယ်မဒ္ဒီရသစာတမ်းများ ၂၀၀၅ ၂၄။ လူငယ်အကြောင်း ပညာအကြောင်း ဆရာအကြောင်း တစေ့‌တစောင်း ၂၀၁၉ == ပူးတွဲ ပြုစုခဲ့သော စာအုပ်များ == ၁။ မြန်မာစာပေသမိုင်း (အခြေခံပညာ အထက်တန်း စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ) (ဦးစောထွန်းနှင့်ပူးတွဲ) ၁၉၈၅ ၂။ နှင်းဆီဝတ်မှုန် စာစီစာကုံး သဘောတရားနှင့် လက်တွေ့ အရေးအသား (ဦးသန်းထွတ်နှင့် ပူးတွဲ) ၁၉၉၆ ၃။ မြန်မာစကား၊ မြန်မာစာ (ဦးတင်ရွှေနှင့် ပူးတွဲ) === ထင်ရှားသော စာအုပ်အချို့ === ၁။ စကားပြေသဘောတရား၊ စကားပြေအတတ်ပညာ ၂။ မြန်မာစကား၊ မြန်မာစာရုပ်ပုံလွှာ ၃။ မြန်မာဘာသာစကားပညာရှင်များနှင့် ဘာသာစကားအမြင် ၄။ မေတ္တာနှလုံးသားပုံရိပ်များ ၅။ စာပေသမုဒ္ဒရာ၌လက်ပစ်ကူးခြင်း ၆။ စကားသမုဒ္ဒရာ-စာသမုဒ္ဒရာ ၇။ နှစ်လေးဆယ်ဘဝမှတ်တိုင်များ ၈။ စာပေမှတ်တိုင်များကို ဖြတ်သန်းခြင်း ၉။ မောင်ရုပ်ဆိုးနှင့်မယ်မဒ္ဒီရသစာတမ်းများ ၁၀။ နှစ်ဆယ်ရာစု စကားပြေဆရာများ။ <ref> ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)၊ စာတည်းအဖွဲ့ စုဆောင်း ပြုစုပြီး ရွှေဟင်္သာ စာအုပ်တိုက်မှ ၂၀၀၆ နိုဝင်ဘာမှာ ပထမအကြိမ် ထုတ်ဝေ ဖြန့်ချိခဲ့တဲ့ 'နှစ်ဆယ်ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာများနှင့် စာစုစာရင်း (ဒုတိယတွဲ)</ref> = ကိုးကား = <references/> {{Lifetime|၁၉၄၂|၂၀၂၅ |ခင်မင်၊ မောင်၊ ဓနုဖြူ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ ကွယ်လွန်သူများ]] bn8p3dwwyu04eqpzb3t6848n91bae4c 0 7109 1044988 883655 2026-07-29T09:45:18Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 1044988 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | honorific_prefix = အလင်္ကာကျော်စွာ |name=မောင်ပေါ်ထွန်း |native_name=ခင်မောင်စိုး |birth_date={{birth date|1935|5|14| df=y}} |birth_place= ရေမျက်ဝရွာ၊ [[မာန်အောင်မြို့နယ်]] [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] |signature=Maung Paw Tun.jpg |death_date={{death date and age|2022|8|13|1935|5|14}} |awards = * [[အမျိုးသားစာပေဆု]] (၁၉၉၇၊ ၂၀၀၆) * [[အမျိုးသားစာပေဆု|အမျိုးသား တစ်သက်တာ စာပေဆု]] (၂၀၁၄) |education = ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (သမိုင်းအထူးပြု) |alma_mater = [[လုပ်သားများကောလိပ်]] }} '''မောင်ပေါ်ထွန်း''' (၁၄ မေ ၁၉၃၅-၁၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၂) သည် [[အမျိုးသားစာပေဆု]]ရ မြန်မာအမျိုးသား စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ == အစောပိုင်းဘဝနှင့် ပညာရေး == [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] [[မာန်အောင်မြို့နယ်]] ရွှေမျက်ဝရွာတွင် အဖ ပန်းချီပန်းပု လက်သမား ဆရာကြီး ဦးမောင်ပု၊ အမိဒေါ်အေး တို့မှ ၁၉၃၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ အမည်ရင်းမှာ ခင်မောင်စိုး ဖြစ်သည်။ မူလတန်းပညာကို ဇာတိရပ်ရွာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းနှင့် အထက်တန်းကျောင်းတို့တွင် သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၅ နှစ်သားတွင် ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်လာခဲ့ပြီး အလွတ်ပညာကျောင်း တက်သည်။ လှကော်မာရှယ်ကောလိပ်မှ မြန်မာလက်ရေးတို ပထမဆုရခဲ့သည်။ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်း]] (စာပေဗိမာန်) အဖွဲ့၌ လက်နှိပ်စက် လက်ရေးတိုစာရေးအဖြစ် စတင်အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၆၇ -၆၈ ခုနှစ်တွင် အခြေခံပညာအထက်တန်းစာမေးပွဲကို အင်္ဂလိပ်ဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်သည်။ သတင်းစာပညာ အတတ်သင်ကျောင်း အပတ်စဉ် (၁) တွင် ပထမဆု ရရှိသည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် [[လုပ်သားများကောလိပ်]]မှ ဝိဇ္ဇာ (သမိုင်းဘွဲ့) ရသည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် စာပေဗိမာန် စာအုပ်အသင်း ကြီးကြပ်ရေးမှူး အဖြစ်မှ အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်။ == စာပေရေးသားခြင်း == ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် စာပန်းချီမဂ္ဂဇင်း၌ ခုနစ်နှစ်အရွယ် သမီးငယ် (Seven Year Old Girls) ရုရှားပုံပြင် ဘာသာပြန်ဖြင့် စာပေလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျာနယ်များတွင် ဘာသာပြန်ဝတ္ထု၊ ဆောင်းပါးများ ကြိုကြား ကြိုကြား ရေးသားခဲ့သည်။ စာအုပ်လောက စာစောင်၊ ပန်မဂ္ဂဇင်း၊ ချယ်ရီ မဂ္ဂဇင်းနှင့် စီးပွားရေးမဂ္ဂဇင်းတို့တွင် အယ်ဒီတာ၊ အယ်ဒီတာချုပ်နှင့် အတိုင်ပင်ခံအယ်ဒီတာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ''စာအုပ်ဟူသည်စာအုပ်''ကို မောင်ဆုရှင်နှင့်လည်းကောင်း၊ စာနယ်ဇင်းဟူသည်စာအုပ်ကို မောင်ဆုရှင်၊ သိန်းတင် (ဟံသာဝတီ) တို့နှင့် လည်းကောင်း တွဲဖက် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ နိုင်းမြစ်ဝှမ်းမှတော်လှန်ရေး၊ ကျွန်မချစ်တဲ့ ဆူကာနို၊ ပင်တဂွန်၊ ယက်ဖ်တူရှင်ကို၊ မောင့်ဘက်တန်နှင့် အိန္ဒိယလွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲ၊ ကမ္ဘာ့ရန်၊ အကြီးအကဲ၊ ကျေရာကျေကြောင်း၊ ငွေရှာနည်း ငွေသုံးနည်း၊ စံပြအရောင်းသမား၊ ဟားဗတ်စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်မှာ မသင်ခဲ့ရသမျှ၊ စံပြ ခေါင်းဆောင်မှု၊ ကိုယ်စွမ်းကိုယ်စဖြင့် ကြီးပွားရေး၊ မဟာဒီလှိုင်း၊ အောက်စဖို့ တက္ကသိုလ်သုံး အင်္ဂလိပ်သဒ္ဒါကျမ်း၊ ခေတ်သစ် ရောင်းဝယ်ရေး ဗျူဟာ၊ ကန္တာရ စမ်းရေအိုင် စသည့် ဘာသာပြန်လုံးချင်း စာအုပ်ပေါင်း ၅ဝ ခန့် ပြန်ဆိုထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ကွယ်လွန်ချိန်အထိ ရန်ကုန်မြို့ တောင်ဥက္ကလာပမြို့နယ်၊ (၁ဝ) ရပ်ကွက်ဇေယျာ(၈)လမ်းတွင် နေထိုင်ခဲ့သည်။ == ရရှိခဲ့သော ဆုများ == ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ဘာသာပြန် အမျိုးသားစာပေဆုကို ''ကန္တာရစမ်းရေအိုင်''စာအုပ်ဖြင့် ရရှိခဲ့ကာ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ''ကံကြမ္မာ အကျဉ်းသား'' ဘာသာပြန်စာအုပ်ဖြင့် ဒုတိယအကြိမ် အမျိုးသားစာပေဆု ရရှိခဲ့သည်။<ref name="vom"/> ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အမျိုသားတစ်သက်တာစာပေဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ == ကွယ်လွန်ခြင်း == ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၃ရက် မနက် ၉ နာရီ ၄၅မိနစ်တွင် လူကြီးရောဂါဖြင့် ရန်ကုန်မြို့ တောင်ဥက္ကလာပမြို့နယ်ရှိ ၎င်း၏နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်သွားသည်။<ref>{{cite web |last1=moethauk |first1=myanma |title=စာရေးဆရာကြီး မောင်ပေါ်ထွန်း ကွယ်လွန် |url=https://www.myanmamoethauk.com/စာရေးဆရာကြီး-မောင်ပေါ်ထ |website=Myanma Moethauk |access-date=၁၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |date=13 ဩဂုတ် 2022}}</ref><ref name="vom">{{cite web |title=အမျိုးသားတစ်သက်တာစာပေဆုရ ဘာသာပြန်စာရေးဆရာကြီး မောင်ပေါ်ထွန်း ကွယ်လွန် |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2022/08/13/%e1%80%a1%e1%80%99%e1%80%bb%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8%e1%80%9e%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%90%e1%80%85%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%ac%e1%80%85%e1%80%ac%e1%80%95%e1%80%b1%e1%80%86/ |website=Voice of Myanmar |access-date=၁၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |date=13 ဩဂုတ် 2022}}</ref> == မောင်ပေါ်ထွန်း ရေးသား ခဲ့ပြုစုခဲ့သော စာအုပ်များ == {{columns-list| # ''ကန္တာရ စမ်းရေအိုင်'' # ''ကမ္ဘာ့ရန်'' # ''ကိုယ်စွမ်းကိုယ်စဖြင့် ကြီးပွားရေး'' # ''ကျားဘမ်း သူဌေးကြီး၏ စီးပွားရေး စွန့်စားခန်းများ'' # ''ကျေရာကျေကြောင်း'' # ''ကျွန်မချစ်တဲ့ ဆူကာနို'' # ''ခေတ်သစ် ရောင်းဝယ်ရေးဗျူဟာ'' # ''ငွေရှာနည်း ငွေသုံးနည်း'' # ''စာနယ်ဇင်းဟူသည်'' # ''စာအုပ်ဟူသည်'' # ''စီးပွားရေး လုပ်ငန်းခေါင်းဆောင်တို့ လမ်းစဉ်'' # ''စီးပွားရေး လုပ်ငန်းဆက်ဆံရေး ကျင့်ဝတ်များ'' # ''စံပြ ခေါင်းဆောင်မှု'' # ''စံပြ အရောင်းသမား'' # ''နိုင်းမြစ်ဝှမ်းမှ တော်လှန်ရေး'' # ''ပီဒိုချီယို၏ စွန့်စားခန်းများ'' # ''ပင်တဂွန်'' # ''မဟာဒီလှိုင်း'' # ''မာယာ'' # ''မောင့်ဘက်တန်နှင့် အိန္ဒိယ လွတ်လပ်ရေး တိုက်ပွဲ'' # ''ယက်ဖ်တူရှင်ကို'' # ''လုပ်ငန်းအောင်မြင်ခြင်း လျှို့ဝှက်ချက်များ'' # ''ဟားဗတ်စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်တွင် မသင်ခဲ့ရသမျှ'' # ''အကြီးအကဲ'' # ''အဆင့်မြင့် အောင်မြင်သူတို့၏ အလေ့အထများ'' # ''အမြန်ဆုံး သူဌေးဖြစ်နည်း'' # ''အောက်စဖို့ တက္ကသိုလ်သုံး အင်္ဂလိပ်စာ သဒ္ဒါကျမ်း'' }}28. ဆရာဝန်မသုံးယောက် ၂၉။မျိးဆက်သွေး(ဘာသာပြန်) == ကိုးကား == {{reflist| <ref>{{cite book|editor=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ ဆက်ဆံရေး ဦးစီး ဌာန (ရုံးချုပ်) စာတည်း အဖွဲ့|title=နှစ်ဆယ် ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာ များနှင့် စာစု စာရင်း|publisher=ပညာရွှေတောင် စာအုပ်တိုက်|date=ဧပြီ ၂၀၀၃|edition=ပထမအကြိမ်}}</ref> }} {{DEFAULTSORT:ပေါ်ထွန်း၊ မောင်}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၃၅ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၂ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင် တိုင်းရင်းသားများ]] tcc4fk73eem1trqcid0fsga1tdmhz80 0 7149 1044998 674060 2026-07-29T09:48:11Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 1044998 wikitext text/x-wiki '''သိန်းသန်းထွန်း''' သည် မြန်မာလူမျိုး စာရေးဆရာ ဖြစ်သည်။ == စာပေလှုပ်ရှားမှု == ၂၀၁၆ ခုတွင် အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆုကို မောင်သာနိုး ညိုဝင်း တို့နှင့်အတူ ရသည်။ <ref>(၂၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၇) "[http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/news/2017/11/20/id-12786 ၂၀၁၆ ခုနှစ်အတွက် အမျိုးသားတစ်သက်တာဆု၊ အမျိုးသားစာပေဆုနှင့် စာမူဆုချီးမြှင့်ပွဲ ကျင်းပ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210201193007/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Fnews%2F2017%2F11%2F20%2Fid-12786 |date=1 February 2021 }}"</ref> == ရေးသားသည့် စာအုပ်များ == {| class="wikitable sortable" !ခေါင်းစဉ် !ထုတ်ဝေနှစ် !ထုတ်ဝေသူ !မှတ်ချက် |- |''ဘယ်ပန်းချီ ရေးလို့မမီ'' |၁၉၆၅ | | |- |''အချစ်ရူးလေးရဲ့ အချစ်ဦး'' | | | |- |''ရှေးမြန်မာမင်းတို့၏ အိပ်မက်များ'' | | | |- |''ဒေါက်တာ အနန္တခြင်္သေ့'' | | | |- |''မိုးတစ္ဆေ'' | | | |- |''ပန်းပွင့်ပေါ်သာ နားချင်ကြတယ်'' | | | |- |''ဝေးလေဝေးလေ နီးသူရေ ... နီးလေနီးလေ ဝေးသူရေ'' | | | |} == ရုပ်ရှင်အဖြစ် အသွင်ပြောင်းမှုများ == ''မိုးတစ္ဆေ'' ဝတ္ထုကို ရုပ်ရှင်ရိုက်ရန် ကျော်ဟိန်းက ဝယ်ယူသော်လည်း မရိုက်ဖြစ်ပေ။ ၂၀၁၇ ရောက်မှသာ [[ရာဇဝင် ရိုင်းသူများ]] အမည်ဖြင့် စိန်ဌေးရုပ်ရှင်အတွက် မောင်မျိုးမင်းက ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ == ကိုးကား == [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] [[Category:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] {{Myanmar-bio-stub}} b04tgpefjm3x2ormeknz9z76lkjridf 0 7413 1044900 820856 2026-07-29T06:29:56Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 1044900 wikitext text/x-wiki {{Infobox စာရေးဆရာ | အမည် = ပါရဂူ | ဓာတ်ပုံ = paragu.jpg | သက်တမ်း = (၁၉၂၁-၂၀၁၁) | မွေးသက္ကရာဇ် = ၁ဝ၊ ၁၁၊ ၁၉၂၁ | အမည်ရင်း = ဦးလှကြိုင် | မိဘအမည် = ဦးဘစော + ဒေါ်မေတုတ် | မွေးဖွားရာဒေသ = သနွံသနော့ ကျေးရွာ ([[ဟင်္သာတခရိုင်]]) | နိုင်ငံသား = [[File:Flag of Myanmar.svg|25px]] မြန်မာ | လူမျိုး = ဗမာ | ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာ = ဗုဒ္ဓဘာသာ | ပညာအရည်အချင်း = ဟိန္ဒူတက္ကသိုလ် | အလုပ်အကိုင်= စာရေးဆရာ | ကလောင် အမည်ခွဲများ = ဝိဇ္ဇာ၊ လှကြိုင်၊ ပုဏ္ဍရိက | ထင်ပေါ်ကျော်ကြားမှု = | စာပေအမျိုးအစား = | ထင်ရှားသည့်စာ = | ရရှိသည့်ဆု = အနုပညာစာပေဆု (ဘာသာပြန်ပထမဆု)၊ စာပေရွှေတံဆိပ်ဆု၊ အမျိုးသားစာပေဆု (ဘာသာပြန်ရသဆု)၊ အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆု | ကြင်ဖော် = | သားသမီး = | ကွယ်လွန်ရက် = ၂၀၁⁠၁ခုနှစ်၊ ဧပြီလ၊ ၉ရက်နေ့ | ကွယ်လွန်ရာဒေသ = ရန်ကုန် | လက်မှတ် =Paragu's Signature.jpg | ကွန်ယက် = }} အမည်ရင်း ဦးလှကြိုင်ဖြစ်ပြီးဇာတိမှာ ဟင်္သာတခရိုင် သနွံသနော့ရွာဖြစ်သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မဖြစ်ခင်က ဘုန်းကြီးကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး စစ်အပြီးတွင် ဟိန္ဒူတက္ကသိုလ်၌ ပညာသင်သည်။ စစ်မဖြစ်မီကာလကစ၍ တိုးတက်ရေးနှင့် ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း တွင် စာရေးသည်။ ၁၉၅၆ ခုနှစ် အိန္ဒိယပြည် နယူးဒေလီမြို့၊ အာရှစာရေးဆရာများညီလာခံ အတွင်းရေးမှူးများအဖွဲ့၏ မြန်မာနိုင်ငံ ကိုယ်စားလှယ်၊ မြန်မာပြည် [[ရာဘင်ဒြာနတ်တဂိုး|တဂိုး]]အသင်း၏ အမှုဆောင်၊ မြန်မာပြည် ဟိန္ဒူစာပေအသင်း၏ ဒုဥက္ကဋ္ဌ၊ မြန်မာစာအဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်၊ ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန တက္ကသိုလ်များ၏ အရှေ့တိုင်းစာပေတွင် လူကြီးတာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ == ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ် == ဆရာ ပါရဂူသည် သနွံသနော့ရွာ မူလတန်း ကျောင်း၌ စတုတ္ထတန်းအထိ ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၂ နှစ်သားအရွယ်တွင် သနွံသနော့ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း၌ သာမဏေ ဝတ်သည်။ ဘွဲ့အမည်မှာ ရှင်ပုဏ္ဍရိက ဖြစ်သည်။ ၁၄ နှစ် အရွယ်တွင် ဟင်္သာတမြို့ မြစ်ကွေး ကျောင်းတိုက်၌ ပညာ သင်သည်။ ရှင်ပုဏ္ဍရိက ဘွဲ့အမည်ကို ရှင်ပါရဂူဘွဲ့ အမည် ပြောင်းသည်။ ၁၅ နှစ် အရွယ်တွင် သန်လျင် မြို့နယ် လဟာရက်ရွာ ပထမပြန် စာသင်တိုက်မှ အစိုးရ ပထမပြန် စာမေးပွဲ ပထမငယ်တန်း အောင်မြင်သည်။ ၁၆ နှစ် အရွယ်တွင် ပထမလတ်တန်း၊ ၁၇ နှစ် အရွယ်တွင် ပထမကြီးတန်း တို့ကို အောင်မြင်သည်။ ထိုနှစ်က ဟံသာဝတီ တခရိုင်လုံး ပထမကြီး နှစ်ပါးတည်း အောင်မြင်ရာ တပါးမှာ ရှင်ပါရဂူ ဖြစ်သည်။ ပထမပြန် စာမေးပွဲ သမိုင်း၌ ထိုနှစ် ထိုအချိန်ထိ ၁၇ နှစ်နှင့် ပထမကြီး အောင်မြင်သူ နှစ်ပါးတည်းသာ ရှိရာ တပါးမှာ ရှင်ပါရဂူ ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် မျိုးညွန့်နွယ် အမည်ဖြင့် တိုးတက်ရေး မဂ္ဂဇင်း၊ သာမဏေ ရှင်ပါရဂူ အမည်ဖြင့် ဒဂုန် မဂ္ဂဇင်း တို့တွင် ဆောင်းပါးများ ရေးသည်။ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကျင်းပသော အစိုးရဓမ္မာစရိယ စာမေးပွဲတွင် ဂုဏ်ထူးသုံးကျမ်းဖြင့် အောင်မြင်သည်။ တိုးတက်ရေး မဂ္ဂဇင်းတွင် ဘုန်းကြီးကျောင်းသား အမည်ဖြင့် ဝိပါက်ဝတ္ထုနှင့် ရင်သွေးဝတ္ထု တို့ကို ရေးသည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် မြစ်ကွေ့ကျောင်းတိုက် စတုတ္ထဆရာတော် ဦးပညာဝံသကို ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာ အရာထားပြီး ဘကြီးတော်သူ ဦးဘိုးသီ၊ ဒေါ်စောလေး တို့က ရဟန်းဒါယကာ ပြုလျက် ဥပသမ္ပဒါကံဆောင် ရဟန်းအဖြစ် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် သန်လျင်မြို့ ဂျပန် စာသင်ကျောင်း (ယခင် စိန်ဂျောဂျက်)၌ ဂျပန်စာ နှစ်နှစ် သင်သည်။ မြန်မာတနိုင်ငံလုံးရှိ ဂျပန် စာသင်ကျောင်းများအတွက် ထုတ်ဝေသော ဂျပန် စာစောင်၌ ဂျပန်ဘာသာဆောင်းပါး ရေးသည်။ အိန္ဒိယ သူဌေးကြီး ဗီရလာ၏ အရိဓမ္မ ပညာတော်သင် ဆုဖြင့် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ [[ဗာရာဏသီမြို့]]၊ ဗာရာဏသီ ဟိန္ဒူ တက္ကသိုလ်၊ အိုရီယမ်တယ် ကောလိပ်၌ ဟိန္ဒီနှင့် သက္ကတ သင်သည်။ ထိုအချိန်တွင် မိဂဒါဝုန် မဟာ ဗောဓိ အသင်းက ထုတ်ဝေသော ဟိန္ဒီဘာသာ ဓမ္မဒူတ စာအုပ်၌ ဟိန္ဒီဘာသာ ဆောင်းပါး ရေးသည်။ ဂျာနယ်ကျော် ၌လည်း ရေးသည်။ ၁၉၅၂ တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လာသည်။ ဝိဇ္ဇာ အမည်ဖြင့် ဗော်လဂါမှ ဂင်္ဂါသို့ (ဒုတိယပိုင်း) ရေးသည်။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ပါရဂူ အမည်ဖြင့် ဗုဒ္ဓစကား ရေးသည်။ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် လူဝတ်လဲသည်။ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် နယူးဒေလီမြို့ အာရှ စာရေးဆရာများ ညီလာခံ အတွင်းရေးမှူး အဖွဲ့သို့ မြန်မာ စာရေးဆရာ ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် တက်ရောက်သည်။ ၁၉၅၇ - ၆၁ အထိ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အိန္ဒိယ သံရုံး ပြန်ကြားရေး ဘာသာပြန် အရာရှိ အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ မှ ၁၉၆၁ အထိ မြန်မာနိုင်ငံ စာရေး ဆရာ အသင်းတွင် အမှုဆောင် တာဝန် ထမ်းဆောင်သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် သုန္ဒရာနန္ဒ ခေါ် ညီတော်မင်းနန် စာအုပ်ဖြင့် အနုပညာဆိုင်ရာ ဘာသာပြန် စာပေဆု ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။ ၁၉၆၃ မှ ၁၉၆၅ အထိ မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာ သမဂ္ဂ အသင်း အမှုဆောင်၊ မြန်မာနိုင်ငံ စာပေ ပြန့်ပွားရေး အသင်း အမှုဆောင်၊ ၁၉၇၁ မှ ၁၉၇၅ အထိ မြန်မာစာ ကော်မရှင် အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင် တာဝန် များကို ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။ ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ကောလိပ်နှင့် တက္ကသိုလ် များ၏ အရှေ့တိုင်း စာပေ သင်ကြားရေး အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် စတင် ဆောင်ရွက်သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဗာရာဏသီမြို့ ဟိန္ဒီဘာသာဖြင့် ထုတ်ဝေသော အာဂျ် (AJ) နေ့စဉ် သတင်းစာတွင် ပါရဂူ အမည်ဖြင့် ဗာရာမာကီကျိတ္တိ (မြန်မာပြည်မှ ပေးစာများ) ရေးသော ပင်တိုင် ဆောင်းပါးရှင် ဖြစ်သည်။ ကရာချိမှ အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် ထုတ်ဝေသော ယူနက်စကို နယူးစ်လက်တားတွင် လှကြိုင် အမည်ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ စာပေယဉ်ကျေးမှု သတင်းဆောင်းပါးများ ရေးသည်။ ၁၉၈၆ တွင် ဂေါရီ စာအုပ်ဖြင့် ၁၉၈၆ ခုနှစ် အမျိုးသား စာပေ ဘာသာပြန်ဆု ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာပြည် တဂိုးအသင်း ဥက္ကဋ္ဌ၊ မြန်မာပြည် ဟိန္ဒီအသင်း ဥက္ကဋ္ဌ၊ ၁၉⁠၉၈ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ယဉ်ကျေးမှု တက္ကသိုလ် ပညာရေး အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်၊ အပြည်ပြည် ဆိုင်ရာ ဓမ္မဂီရိ ဝိပဿနာ အဖွဲ့ (ဓမ္မဇောတိ) အမှုဆောင်၊ မင်္ဂလာဗျူဟာ ပရဟိတ အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်များ ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။ ၂ဝ⁠ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီး ဌာန မြန်မာ ရည်ညွှန်းကျမ်း စီစဉ်ရေး အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်၊ နော်ဝေရောက် အိန္ဒိယ အမျိုးသားများ အင်္ဂလိပ် - ဟိန္ဒီ နှစ်ဘာသာဖြင့် ထုတ်ဝေသော သျှံတိဒူတ မဂ္ဂဇင်း၏ အကြံပေး တာဝန် ထမ်းဆောင်သည်။ ၂ဝ⁠ဝ၁ ခုနှစ်၊ ပခုက္ကူ ဦးအုန်းဖေ၏ တသက်တာ စာပေဆု ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။ ဆရာ ပါရဂူသည် ၂ဝ⁠ဝ၁ ခုနှစ် အသက် (၈ဝ) ပြည့်ချိန်တွင် လုံးချင်း စာအုပ် ၁ဝဝ အထိ ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေ ခဲ့သည်။ ဆရာကြီးသည် ယခုအခါ အမှတ် ၃၊ ငါးထပ်ကြီး ဘုရားလမ်း ဗဟန်း မြို့နယ်တွင် နေထိုင်လျက် ရှိသည်။ <ref>ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ ဆက်ဆံရေး ဦးစီး ဌာန (ရုံးချုပ်) စာတည်း အဖွဲ့က စုဆောင်း ပြုစုတဲ့ 'နှစ်ဆယ် ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာ များနှင့် စာစု စာရင်း' စာအုပ် (ပညာရွှေတောင် စာအုပ်တိုက်)၂ဝ⁠ဝ၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(ပထမ အကြိမ်)</ref> ဆရာပါရဂူသည် ဗဟန်းမှ ခြံအမှတ်၉⁠၉၈၊ ၉⁠၉ဝ၊ ဦးပုညလမ်း၊ ၁၆ရပ်ကွက်၊ ရွှေပေါက်ကံသို့ ပြောင်းသွားသည်။ သူ၏ အိမ်တွင် [[သျှန်တိနိကေတန် စာကြည့်တိုက်]]ကြီးကို တည်ထောင်ထားသည်။ ဆရာပါရဂူသည် အိမ်ထောင်မရှိသူ လူပျိုကြီး ဖြစ်သည်။ ==ကွယ်လွန်ခြင်း== ဆရာပါရဂူသည် (၉၀ နှစ်) ၂၀၁⁠၁ခုနှစ်၊ ဧပြီလ၊ ၉ရက်နေ့တွင် နှလုံးရောဂါဖြင့် ရွှေဂုံတိုင်အထူးကုဆေးခန်းတွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ == ရရှိခဲ့သောဆုများ == ၁၉၆၃ခုနှစ်တွင် ညီတော်မင်းနန် စာအုပ်ဖြင့် အနုပညာစာပေဆု (ဘာသာပြန်ပထမဆု) ရခဲ့သည်။ ၁၉၆၇ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ဟိန္ဒူစာပေအသင်း၏ စာပေရွှေတံဆိပ်ဆု၊ ၁၉၈၆ခုနှစ်တွင် [[ဂေါရီ]] စာအုပ်ဖြင့်အမျိုးသားစာပေဆု ( ဘာသာပြန်ရသဆု ) ရရှိခဲ့ကာ ၂၀⁠၀၁ခုနှစ်အတွက်အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆု ရရှိခဲ့သည်။ == ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်များ == {| class="wikitable sortable" |- ! စဉ် !! အမည် !! ထုတ်ဝေနှစ် !! မှတ်ချက် |- | ၁||[[ကဗျာဆရာ၏ အသိုက်]]||၂ဝ⁠ဝဝ ပြည့်နှစ်|| |- | ၂||[[ကာဓမ္ဗရီနှင့် အခြား ဝတ္ထုများ]]|| − || |- | ၃||[[ကျန်းမာရေး သဝဏ်လွှာ]]|| − || |- | ၄||[[ကွန်မြူနစ် ဝါဒ သာလျှင် အဘယ်ကြောင့်]]||−|| |- | ၅||[[ခေါမဒဿန ပညာရှင်]]||၁၉⁠၉၆ ခုနှစ်|| |- | ၆||[[ဂါမဏိ]]||−|| |- | ၇||[[ဂါမတီ]]||−|| |- | ၈||[[ဂေါရီ]]||၁၉⁠၈၅ ခုနှစ်|| |- | ၉||[[ဂင်္ဂါနှင့် ဧရာဝတီ]]||၁၉⁠၉၅ ခုနှစ်|| |- | ၁၀||[[ဂျလရာမ်]]||−|| |- | ၁၁||[[ငှက်ဓမ္မသဘင်]]||၂ဝ⁠ဝဝ ပြည့်နှစ်|| |- | ၁၂||[[စကရ]]||၁၉⁠၉၉ ခုနှစ်|| |- | ၁၃||[[စကားပြောသော ရုပ်တုများ]]||၁၉⁠၉ဝ ပြည့်နှစ်|| |- | ၁၄||[[စာပေ ခရီးသည်]]||၁၉⁠၉၈ ခုနှစ်|| |- | ၁၅||[[စိတ္တရလေခါ]]||၁၉၇၉ ခုနှစ်|| |- | ၁၆||[[ဆိုရှည်လစ်ဝါဒ]]||၁၉၆၄ ခုနှစ်|| |- | ၁၇||[[ဆည်းဆာကြယ်နှင့် အခြား ဝတ္ထုတိုများ]]||−|| |- | ၁၈||[[ဈင်ဗုဒ္ဓဘာသာ]]||−|| |- | ၁၉||[[ညီတော်မင်းနန်]]||၁၉၈၉ || |- | ၂၀||[[တဂိုး၏ တံလျှပ်ရေထင် ရွှေသမင်ဥပမာနှင့် အခြား ဝတ္ထုတိုများ]]||−|| |- | ၂၁||[[တဂိုး၏ ရာဇကုမာရီနှင့် အခြားဝတ္ထုတိုများ]]||−|| |- | ၂၂||[[တဂိုး၏ ဝတ္ထုတို ပေါင်းချုပ်]]||၁၉၇၅|| |- | ၂၃||[[တဂိုး၏ ဝတ္ထုတိုများ]]||၁၉⁠၉၇|| |- | ၂၄||[[တဂိုး၏ သံသယနှင့် အခြား ဝတ္ထုတိုများ]]||−|| |- | ၂၅||[[တရားရေစီးကြောင်း]]||၁၉၉၀|| |- | ၂၆||[[တော်လှန်သော အတွေးအခေါ်များ|တော်လှန်သော အတွေးအခေါ်]]||၁၉၆၅|| |- | ၂၇||[[တမ္ဗပဏ္ဏိ]]||၁၉၉၉|| |- | ၂၈||ဒဂုန် ဦးထွန်းမြင့်||−|| |- | ၂၉||[[ဒိဗျာ]]||−|| |- | ၃၀||[[ဒေသစာရီ ဝေသာလီ]]||−|| |- | ၃၁||[[ဒေါဏ၏ အတ္တကထာ (ပထမတွဲ)]]||၁၉၉၅|| |- | ၃၂||[[ဒေါဏ၏ အတ္တကထာ (ဒုတိယတွဲ)]]||−|| |- | ၃၃||[[ဒိုဟာဓမ္မ ကဗျာ]]||၁၉⁠၉ဝ ပြည့်နှစ်|| |- | ၃၄||[[ဓမ္မစကား]]||၁၉၇၄|| |- | ၃၅||[[ဓမ္မ ဘဝတလျှောက် နေသွားနည်း အတတ်ပညာ]]||၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်|| |- | ၃၆||[[နီတိ ပုံပြင်များ]]||၁၉⁠၉၃|| |- | ၃၇||[[နေရာနှင့် အခြား ဝတ္ထုများ]]||−|| |- | ၃၈||[[နေရူး၏ သမီးထံ ပေးစာ]]||−|| |- | ၃၉||[[နိုင်ငံရေး ဒဿန]]||−|| |- | ၄၀||နိဗ္ဗာန်||၁၉၆၉|| |- | ၄၁||[[နှစ်ဆယ့်နှစ်ရာစု]]||−|| |- | ၄၂||[[ပရကထာ (တစေ့တစောင်း စာရေး ဆရာများ အကြောင်း)]]||၁၉၈၉|| |- | ၄၃||ပလေတို||−|| |- | ၄၄||[[ပီယဒဿီ]]||၁၉၈၅|| |- | ၄၅||[[ပုဂံ ခရီးသည်]]||−|| |- | ၄၆||[[ပုဂံ ခရီးသည် (အင်္ဂလိပ်)]]||−|| |- | ၄၇||[[ပုဂံဈေးနှင့် အခြား ဝတ္ထုတိုများ]]||−|| |- | ၄၈||[[ပဉ္စတန္ဈရ]]||၁၉၆၅|| |- | ၄၉||[[ပဉ္စာကထာ]]||၂ဝ⁠ဝ၁|| |- | ၅၀||[[ပဏ္ဍိတကထာ]]||၁၉၉၇|| |- | ၅၁||[[ပန်းပုဆရာ]]||−|| |- | ၅၂||[[ဖော်မဲ့ဟင်္သာ]]||၁၉၉၄|| |- | ၅၃||[[ဗာ⁠ဗာဒိုဟာ]]||−|| |- | ၅၄||[[ဗော်လဂါမှ ဂင်္ဂါသို့]]||−||(ဦးဆန်းထွန်းနှင့်)|| |- | ၅၅||[[ဗော်လဂါမှ ဂင်္ဂါသို့ (ဒုတိယပိုင်း)]]||−|| |- | ၅၆||[[ဗုဒ္ဓဂုဏဝန္ဒနာ]]||−|| |- | ၅၇||[[ဗုဒ္ဓစကား]]||၁၉၅၃|| |- | ၅၈||[[ဗုဒ္ဓဒိုင်ယာရီ]]||−|| |- | ၅၉||[[ဗုဒ္ဓနှင့် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ]]||−|| |- | ၆၀||[[ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် မာ့က်စ်ဝါဒ]]||၁၉၅၄|| |- | ၆၁||[[ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ]]||၁၉⁠၉၅|| |- | ၆၂||[[ဗုဒ္ဓယဉ်ကျေးမှု ပြဇာတ်များ]]||၂၀၀၁|| |- | ၆၃||[[ဗုဒ္ဓသာသနာ စည်ပင် ပြန့်ပွားပုံ သမိုင်း]]||−|| |- | ၆၄||[[ဘဝ ခရီးသည်]]||၁၉၉၆|| |- | ၆၅||[[ဘဝ မင်္ဂလာ]]||−|| |- | ၆၆||[[ဘုရားကျောင်း တံမြက်လှည်းသမားနှင့် အခြား ဓမ္မဝတ္ထုများ]]||−|| |- | ၆၇||[[မဟာ ခရီးသည်]]||−|| |- | ၆၈||[[မဟာ လူသားဗုဒ္ဓ]]||၁၉၈၉|| |- | ၆၉||[[မင်းနှင့် ပြည်သူ]]||−|| |- | ၇၀||[[မဇ္ဓျိမပဋိပဒါနှင့် ဓမ္မဝတ္ထုတိုများ]]||၁၉၉၅|| |- | ၇၁||[[မြန်မာ သီရိလင်္ကာ သာသနာ ဆက်သွယ်ရေး]]||၂၀၀၆|| |- | ၇၂||[[ယယာတီ]]||−|| |- | ၇၃||[[ယောဂီ၏ ဘဝဂါထာ]]|| ၁၉⁠၉၂|| |- | ၇၄||[[ရာဇာနှင့် ဘိသိက်]]||၁၉၈၂|| |- | ၇၅||[[ရာဇာနှင့် သာသနာ]]||၂၀၀၉|| |- | ၇၆||[[ရာဟုလာသံကိစ္စည်း]]||၁၉၇၇|| |- | ၇၇||[[ရေစီးကြောင်း (စာပေ/ယဉ်ကျေးမှု)]]||၁၉၉၃|| |- | ၇၈||[[လူ့ဘောင်သစ်]]||−|| |- | ၇၉||လယ်တီပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး||၁၉၉၅|| |- | ၈၀||[[ဝေတာလ ဝတ္ထု]]||၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်|| |- | ၈၁||ဝေဒနာ||−|| |- | ၈၂||ဝေသာလီ||−|| |- | ၈၃||[[ဝတ္ထုသမုဒ္ဒရာ]]||၁၉၆၆|| |- | ၈၄||[[သာလဝတနှင့် အခြား ဝတ္ထုတိုများ]]||၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်|| |- | ၈၅||[[သားတော် ရာဟုလာ]]||၁၉ရဝ ပြည့်နှစ်|| |- | ၈၆||[[သီပေါ၏ မဟေသီ]]||၁၉၇၂|| |- | ၈၇||[[သီဟသေနာပတိ]]||−|| |- | ၈၈||သူလိုလူ||၁၉၈၁|| |- | ၈၉||သိဒ္ဓတ္ထ||၁၉၆၄|| |- | ၉၀||[[ဟိတောပဒေသ]]||၁၉၅၅|| |- | ၉၁||[[အညမည သဘောတရားနှင့် ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာ]]||−|| |- | ၉၂||အရစ္စတိုတယ်||၁၉၉၅|| |- | ၉၃||[[အမေ့ခံ ခရီးသည်]]||၁၉၇၇|| |- | ၉၄||အမ္ဗပါလီ||၁၉၇၆|| |- | ၉၅||[[အိန္ဒိယ ခရီးသည်]]||၁၉၉၆|| |- | ၉၆||[[အိန္ဒိယ ရုပ်တုနှင့် မြန်မာ ရုပ်တု စကားဆွေးနွေးခန်း]]||−|| |- | ၉၇||[[ဥတ္တရ ခရီးသည်]]||−|| |- |} == ကိုးကား == <references/> [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] pxaabhm09xjnfe1gjgjyezefxdxn4va 0 7799 1044965 820109 2026-07-29T09:39:02Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 1044965 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer |name = စည်သူဆင်ဖြူကျွန်းအောင်သိန်း |birth_name =ကြည်အေး စည်သူ |birth_date = {{birth date|1928|11|10}} |birth_place = ယမ်းဖိုကုန်းရွာ၊ [[ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့]]နယ် |death_date= {{death date and age|2021|7|15|1928|11|10}} |occupation = စာရေးဆရာ |awards = အမျိုးသားစာပေဆု၊ အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆု၊အာစီယံစာပေဆု၊စည်သူဘွဲ့ |education = |known_for = }} '''ဆင်ဖြူကျွန်း အောင်သိန်း''' (၁၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၂၈–၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၁) သည် အမျိုးသားစာပေဆု၊ အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆုများ ရရှိခဲ့သော မြန်မာ စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ == ကိုယ်ရေး ဖြစ်စဉ် == မကွေးတိုင်း ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့နယ်၊ ယမ်းဖိုကုန်းရွာဇာတိ ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ( ၁၀ ) ရက်နေ့တွင် အဖ ယာသမား ဦးရွှေစံ၊ အမိ ဒေါ်ငွေဇင်တို့မှ ဖွားမြင်သော သားသမီးလေးယောက် အနက် စတုတ်ထသား ဖြစ်သည်။ အမည်ရင်း ဦးကြည်အေး ဖြစ်သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီက ဆင်ဖြူကျွန်းဒိစတြိတ်ကောင်စီ အထောက်အပံ့ခံ မူလတန်းကျောင်းနှင့် ဆင်ဖြူကျွန်း ဦးဖိုးသိန်း အလယ်တန်းကျောင်းတို့တွင် မူလတန်းနှင့် အလယ်တန်း ပညာများ သင်ခဲ့၏။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဆင်ဖြူကျွန်း ဆရာနွယ် အထက်တန်းကျောင်းတွင် အထက်တန်းပညာသင်ခဲ့၏။ ၁၉၅၅ တွင် ဂွတ္တလစ်ကျောင်းသားဂုဏ် အလွတ်ပညာသင်ကျောင်း၌ ဆက်လက်ပညာသင်ယူခဲ့ရာ ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း စာမေးပွဲ အောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ - ၁၉၅၁ တွင် မြေပြင်ပစ် အမြောက်ကြီးတပ် တပ်ရင်း (၁ ) ၌ တပ်သားအဖြစ် ၁၉၅၃ အထိ အမှုထမ်းသည်။ == အနုပညာ == ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ရွှေဇင် အမည်ဖြင့် တိုင်းသစ်ဂျာနယ်၌ ကဗျာများ ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ဆင်ဖြူကျွန်းအောင်သိန်း ကလောင် အမည်သို့ ပြောင်းလဲ ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၅၇ - ၅၈ တွင် ရုပ်ရှင်ပဒေသာ မဂ္ဂဇင်း တာဝန်ခံ အယ်ဒီတာ၊ ၁၉၅၈ - ၅၉ တွင် ရုပ်ရှင် လောက၊ ယနေ့ရုပ်ရှင်နှင့် နတ်သျှင်နောင် စာစောင်တို့တွင် တာဝန်ခံအယ်ဒီတာ ၊ ၁၉၆၃ တွင် တံခွန်ဂျာနယ် အယ်ဒီတာ အဖွဲ့ဝင်၊ ၁၉၆၄ - ၆၅ တွင် ကာနယ်ဇင်း၌ တာဝန်ခံ အယ်ဒီတာ အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့၏။ ဆရာ ရေးသား ပြုစုခဲ့သော စာအုပ်မျိုးစုံ (၂၀၀) ကျော်ကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ဝတ္ထု၊ ဆောင်းပါး ပုဒ်ရေပေါင်း (၃၀၀၀) ခန့် ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဆရာ ရေးသားခဲ့သော စာပေလက်ရာမွန်များ အနက် ကိုဆေးရိုး ဝတ္ထုများသည် အထင်အရှားဆုံးနှင့် လူကြိုက်အများဆုံး ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကိုဆေးရိုးဝတ္ထု အမှတ် (၄) ဖြင့် လည်းကောင်း၊ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ကိုဆေးရိုးဝတ္ထု အမှတ် (၆) ဖြင့် လည်းကောင်း အမျိုးသားစာပေဆုများ ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် (၂၀) ကြိမ်မြောက် အရှေ့တောင်အာရှစာပေဆု ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့သို့ သွားရောက်၍ စာပေဆုကို လက်ခံရယူခဲ့သည်။ ဆရာသည် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်မှ စ၍ စာပေလုပ်သားအဖွဲ့တွင် အမှုဆောင်ကော်မတီဝင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သာကေတ မြို့နယ်စာပေနှင့် စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ၊ မြန်မာနိုင်ငံ စာပေနှင့်စာနယ်ဇင်း အဖွဲ့ဗဟိုဦးစီးအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာအသင်း၊ စာရေးဆရာ စာပေကလပ်၊ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာ သမဂ္ဂ၊ မြန်မာနိုင်ငံ စာပေပြန့်ပွားရေးအသင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ စာပေ ဝါသနာရှင် အဖွဲ့အစည်းနှင့် ကမ်ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးကွန်ဂရက် ( မြန်မာနိုင်ငံ )တို့တွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၁ - ၅၂ တွင် ‘ရွှေဇင်’ ကလောင် အမည်ဖြင့် တိုင်းသစ်ဂျာနယ်၌ ကဗျာများ စရေးခဲ့၏။ ၁၉၅၃ တွင် လူငယ်ဂျာနယ်၌ ‘ဆင်ဖြူကျွန်းအောင်သိန်း’ ကလောင်အမည်ဖြင့် ကဗျာများ စရေး၏။ ၁၉၅၃ သွေးသောက်မဂ္ဂဇင်းပါ ‘စွပ်ကြယ်’ သည် ဆင်ဖြူကျွန်းအောင်သိန်း၏ ပထမဆုံး ဝတ္ထုတို ဖြစ်သည်။ ‘လွမ်းယမုံဦး’ (၁၉၅၇) သည် ပထမဆုံး လုံးချင်းဝတ္ထု ဖြစ်သည်။ ကိုဆေးရိုး အဓိက ဇာတ်ဆောင်ပြု ဝတ္ထုတိုများ သည် သူ၏ ထင်ရှားသော ဝတ္ထုတိုများ ဖြစ်သည်။ ထိုဝတ္ထုတိုများကို စုပေါင်း၍ လေးတွဲ ထုတ်ခဲ့၏။ ‘ဂဠုန်ဆရာစံ’ (၁၉၆၅) ၊ ‘သွေးစွန်းသောလက်’ (၁၉၆၆) ၊ ‘လယ်သမားသူပုန်’ (၁၉၇၀)၊ ‘သတ်ရဲသည်သေရဲသည်’ (၁၉၆၉)၊ ‘နီရဲသောဗိုလ်ဥတ္တမ’ ( ၁၉၇၀ ) စသည့် ဝတ္ထုများနှင့် ‘နေမင်းလမင်းသိန်းရာထောင်’ (၁၉၆၅) ပြဇာတ်များကို ရေးခဲ့၏။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် အတွက် အမျိုးသားစာပေဆုကို ‘ကိုဆေးရိုး (၄)’ စာအုပ်ဖြင့် ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် ဘာသာရပ်ဖြင့် ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ၂၀ဝ၅ အတွက် အမျိုးသားစာပေ ဝတ္ထုရှည်ဆုကို ‘နေမင်းတစ်ထောင် (၈) တွဲ’ ဖြင့် ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀ဝ၈ တွင် အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာ ဆုကိုလည်း ရရှိခဲ့ပေသည်။ ဆင်ဖြူကျွန်းအောင်သိန်းသည် အမည်ရင်း ဦးကြည်အေးဖြင့်လည်း စာအုပ်များ ရေးခဲ့သည်။ အခြားထင်ရှားသော ကလောင်အမည်ပွားတစ်ခုမှာ ‘ဇင်အောင်’ ဖြစ်သည်။ == ကွယ်လွန်ခြင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် လူကြီးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင်ဆရာကြီးသည် အသက်(၉၃)နှစ်ရှိပြီ ဖြစ်သည်။ == ရေးသား ထုတ်ဝေ ခဲ့သော စာအုပ်များ == # ကိုဆေးရိုး (၁) - ၁၉၆၃ ခုနှစ် # ကိုဆေးရိုး (၂) - ၁၉၆၅ ခုနှစ် # ကိုဆေးရိုး ဝတ္ထုတိုများ - ၁၉၇၃ ခုနှစ် # ကိုဆေးရိုး (၄) - ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ် # ကိုဆေးရိုး (၅) - ၁၉၉၃ ခုနှစ် # ကိုဆေးရိုး (၆) - ၁၉၉၆ ခုနှစ် # ကိုဆေးရိုး (၇) - ၂၀၀၁ ခုနှစ် # ကိုဆေးရိုး (၈) - ၁၉၇၃ ခုနှစ် # ကျေးလက်ရိုးရာ မြန်မာမှုဓလေ့များ (၁) - ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် # ကျေးလက်ရိုးရာ မြန်မာမှုဓလေ့များ (၂) - ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် # ချို - ၁၉၆၁ ခုနှစ် # ချစ်ကြိုးကိုတဲ့ ခွေပါမယ် - ၁၉၆၃ ခုနှစ် # ချစ်တာတစ်ယောက်တည်း - ၁၉၆၄ ခုနှစ် # ချစ်တဲ့သူဘယ်မှာရှိတယ် - ၁၉၆၃ ခုနှစ် # ချစ်တိုင်းလည်း မရပါ - ၁၉၆၃ ခုနှစ် # ချစ်တယ်ဆိုတာများ - ၁၉၆၁ ခုနှစ် # ချစ်တယ်ဆိုတဲ့မီး - # ချစ်သံချိုမြ လွမ်းမောလှနှင့် - ၁၉၇၃ ခုနှစ် # [[ဂဠုန်ဆရာစံ]] - ၁၉၆၅ ခုနှစ် # ဂန္ထဝင်မြန်မာဒဏ္ဍာရီများ - ၁၉၆၆ ခုနှစ် # ဂန္ထဝင်မြန်မာ ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များ - ၁၉၉၇ ခုနှစ် # ဂန္ထဝင်မြန်မာ့ရိုးရာ ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များ - ၁၉၉၇ ခုနှစ် # ဆင်ဖြူကျွန်းမိတ်ဆက် - ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် # တပါးသူသာ နမ်းပါစေ - ၁၉၆၂ ခုနှစ် # တပင်ကို နှစ်ပင်ယှက်တယ် - ၁၉၈၄ ခုနှစ် # တလမ်းသွား - ၁၉၆၅ ခုနှစ် # တသက်မှာ တခါပွင့်သောပန်း - ၁၉၆၃ ခုနှစ် # တို့မြေယာ - ၁၉၆၂ ခုနှစ် # ဓားရောင်ကဖွေး - ၁၉၆၇ ခုနှစ် # နီရဲသော ဗိုလ်ဥတ္တမ - ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် # နေမင်းလမင်း သိန်းရာဖောင် ပြဇာတ် - ၁၉၆၅ ခုနှစ် # နှမမာန်လျှော့ပြန်ပါတော့ - ၁၉၆၁ ခုနှစ် # ပန်းဆိုရင်မွှေးမှ ရေဆိုရင်အေးမှ - ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် # ပန်းရိုင်းမလေးငိုရသူ - ၁၉၆၁ ခုနှစ် # ဗျာပါရေးငယ်နဲ့ - ၁၉၆၂ ခုနှစ် # ဘုန်းမေ့ကြောင့်ပန်း - ၁၉၆၅ ခုနှစ် # မလေးလက်ခတ်သံ - ၁၉၆၃ ခုနှစ် # မိုက်တုံးမိုက်ဆဲ - ၁၉၆၁ ခုနှစ် # မေတ္တာမုန်တိုင်း - ၁၉၆၁ ခုနှစ် # မေတ္တာရွှေစောင်းသံ - ၁၉၅၄ ခုနှစ် # မုန်တိုင်းနီနီ - ၁၉၅၉ ခုနှစ် # မုန်းကြိုးတရစ် ဖြေဦးလေ - ၁၉၆၄ ခုနှစ် # မြင်မြင်ချင်း ချစ်တယ် - ၁၉၆၁ ခုနှစ် # မြစ်တို့၏ သဘော - ၁၉၆၆ ခုနှစ် # ရိုးရာပုံပြင်စာပေစာတမ်းများ - ၁၉၈၉ ခုနှစ် # ရွှေညာသူ - ၁၉၆၁ ခုနှစ် # ရွှေတံခါးကြီးဖွင့်လိုက်ပါ - ၁၉၇၄ ခုနှစ် # လမင်းထက်နှစ်လေးသာ - ၁၉၇၁ ခုနှစ် # လည်ယှက်ကာသူတို့လို - # လယ်သမားသူပုန် - ၁၉၆၈ ခုနှစ် # လွမ်းစောင်းသံနွမ်းလျမူး - ၁၉၇၃ ခုနှစ် # လွမ်းပန်းမျက်ရည်မိုး - ၁၉၆၁ ခုနှစ် # လွမ်းသူရဲ့ပွဲ - ၁၉၆၃ ခုနှစ် # လွမ်းသစ္စာ - ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် # လှတန်ဆောင် - ၁၉၆၁ ခုနှစ် # လှိုင်း - ၁၉၆၁ ခုနှစ် # သဇင်တုံးကာမှ - ၁၉၆၁ ခုနှစ် # သစ္စာရင်သွေး - ၁၉၆၁ ခုနှစ် # သတ်ရဲသည် သေရဲသည် - ၁၉၆၁ ခုနှစ် # သွေးစွန်းသောလက် - ၁၉၆၆ ခုနှစ် # အကွပ်မဲ့ကြမ်း ပရမ်းပတာ - ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် # အို မုန်းသူရယ် - ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် == ကိုးကား == <references/> * နှစ်ဆယ် ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာများနှင့် စာစု စာရင်း၊ ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်) စာတည်းအဖွဲ့၊ ပညာရွှေတောင် စာအုပ်တိုက်၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ၊ ပထမအကြိမ်။ * မလိခ၊ မြန်မာစာပေအဘိဓာန် အတွဲ (၂)၊ စာ ၁၇၃၊ ၁၇၄။ [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၁ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] ruuxmqvc74sf7ojl33yydfjtg7fgzk2 0 7808 1044908 934649 2026-07-29T06:34:05Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 1044908 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer |name=ချစ်စံဝင်း |image = Chit San Win.jpg |caption = ချစ်စံဝင်း (၂၀၂၂ ခုနှစ်) |native_name=ဦးချစ်စံ |birth_date={{birth date|df=yes|1940|1|22}} |birth_place=ရစ်ကန်ကြီးကျေးရွာ၊ ကဝမြို့နယ်၊ ပဲခူးတိုင်း |death_date={{death date and age|2025|8|26|1940|1|22}} |death_place=ရန်ကုန်မြို့ }} '''ချစ်စံဝင်း''' (၂၂ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၀ - ၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅) သည် မြန်မာစာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်ပြီး မူလအမည်မှာ ဦးချစ်စံဖြစ်သည်။ ဆောင်းပါးများ၊ စာအုပ်များ၊ စာတမ်းများနှင့် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ညွှန်းများစွာကို ရေးသားခဲ့သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == ချစ်စံဝင်းကို ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး|ပဲခူးတိုင်း]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[ရစ်ကန်ကြီးရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|ရစ်ကန်ကြီးကျေးရွာ]]၌ အဖဦးကျော်စိန်နှင့် အမိဒေါ်လှသန်းတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ရစ်ကန်ကြီးရွာ မူလတန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး ရစ်ကံကြီးရွာ သာသနာ့ဇောတိကပုပ္ဖာစာသင်ကျောင်းမှ ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ဆယ်တန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရန်ကင်းကောလိပ်နှင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တို့တွင် ဆက်လက်ပညာသင်ကြားကာ ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် [[လုပ်သားများကောလိပ်]]မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။ == အလုပ်အကိုင်နှင့် စာပေရေးရာတာဝန်များ == ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ နိုင်ငံတော်သစ်လုပ်ငန်းအဖွဲ့နှင့် သိမ်ကြီးဈေး မြန်မာ့ကုန်တိုက်တို့တွင် အလုပ်လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၄ မှ ၁၉၆၇ ခုနှစ်အထိ မူလတန်းကျောင်းဆရာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်ပါတီနှင့် တောင်သူလယ်သမား အစည်းအရုံး ဗဟိုဌာနချုပ်တို့တွင် စာပြုလက်ထောက်အယ်ဒီတာ၊ အမှုဆောင်အယ်ဒီတာနှင့် အယ်ဒီတာချုပ် စသည့်ရာထူးများဖြင့် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၅ ခုနှစ်မှစ၍ သတင်းစာနှင့် မဂ္ဂဇင်းများဖြစ်သော တိုင်းရင်းမေ၊ အိုးဝေ၊ ကြေးမုံ၊ ဗိုလ်တထောင်၊ ရှေ့သို့၊ လမ်းစဉ်သတင်း၊ လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်နှင့် မြန်မာ့အလင်းတို့တွင် ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။ ပန်းမျိုးတရာမဂ္ဂဇင်း၊ လူငယ်အားမာန်မဂ္ဂဇင်း၊ ပုလဲမြို့ပြမြေယာမဂ္ဂဇင်း၊ ကြာပန်းရေစဉ်မဂ္ဂဇင်းတို့တွင်လည်း အကျိုးဆောင်စာတည်း၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်အယ်ဒီတာ၊ အယ်ဒီတာချုပ်နှင့် အတိုင်ပင်ခံအယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော် အကြီးအကဲများ ရေးသားသော စာအုပ်များကို တည်းဖြတ်ပေးရသူအဖြစ်လည်း လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ == ရေးသားခဲ့သော စာပေများနှင့် စာပေဆုများ == ချစ်စံဝင်းသည် ဆောင်းပါးပေါင်း ၉,၀၀၀ ခန့်၊ စာအုပ်ပေါင်း ၂၁၀၊ စာတမ်း ၂၀ နှင့် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ညွှန်း ၅ ပုဒ်ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ၎င်း၏စာအုပ်များတွင် သမိုင်းမှတ်တမ်းဆိုင်ရာ စာအုပ်များဖြစ်သော ဗိဿနိုး သို့မဟုတ် ပျူတို့၏ပန်ထွာမြို့တော်၊ ပျူ၊ ဟန်လင်း(ခေါ်) ဟံသာနာဂရပျူမြို့တော်၊ မြန်မာမြို့ဟောင်း တကောင်းရုပ်ပုံလွှာ၊ မြန်မာအစ အထောက်အထား လေ့လာချက်စာတမ်း စသည်တို့နှင့် အမေနှင့်အမေ့အကြောင်း၊ အမေ့ရင်သွေး စသည့် စာအုပ်များ ပါဝင်သည်။ စာပေဆုများအဖြစ် [[အမျိုးသား စာပေဆု|အမျိုးသားစာပေဆု]]ကို ဤခရီးနီးသလား (၁၉၈၆) နှင့် ဆန်ဖွပ်သည့်အဖိုးအို (၁၉၉၀) စာအုပ်များဖြင့် နှစ်ကြိမ် ရရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ပခုက္ကူဦးအုံးဖေစာပေဆု၊ သုတစွယ်စုံစာပေဆု၊ ထွန်းဖောင်ဒေးရှင်းစာပေဆုနှင့် နိုင်ငံတကာဆုများဖြစ်သော International Trophy for Quality (၁၉၉၈) နှင့် Golden America Award for Quality (၁၉၉၉) တို့ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်အတွက် [[အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]]ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/47741|title=စာပေကိုချစ်ပြီးတော့ တစိုက်မတ်မတ်လုပ်ခဲ့တဲ့ ကလောင်အိုကြီးတွေအတွက်ကတော့ ဒါဟာကြီးမြတ်တဲ့ ဆုလာဘ်တစ်ပါးပါပဲ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=26 August 2025}}</ref> == ထင်ရှားကျော်ကြားသည့်စာအုပ်များ == ရေးသားသည့်စာအုပ်ပေါင်း (၁၀၀) ခန့်အနက် ထင်ရှားသည့် စာအုပ်အချို့မှာ #ဤခရီးနီးသလား<ref>[http://www.myathayaphu.com/products.aspx?cid=6&p=11 Mya Thayaphu: Online Store<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=January 2021}}</ref> (၁၉၈၆) #ဆန်ဖွတ်သည့်အဖိုးအို (၁၉၉၀) #ကိုရီးယား သို့မဟုတ် ဟန်မြစ်ပေါ်ကတိုင်းတောင်ကျား (၁၉၉၅) #ကြီးပွားချမ်းသာလိုစိတ်မွေးပါ။(၁၉၉၆) #ဂျပန်လူငယ်တစ်ယောက်အကြောင်း (၁၉၈၉) #စင်ကာပူ (သို့) အရှေ့ဖျားက ခြင်္သေ့မြို့ (၁၉၉၂) #ယိုးဒယား (သို့ )အရှေ့ဖျားက ပဉ္စမကျား (၁၉၉၃) #ပူနွေးဆူဝေ ဤကမ္ဘာမြေ (၁၉၉၄) #ဖွံ့ဖြိုးကြီးထွား မလေးရှား၊ (၁၉၉၆) #ဘန်ကောက် (၁)၊ ဘန်ကောက် (၂)၊ (၁၉၉၁) #မြတ်ပညာနှင့်သားထံပေးစာ (၁၉၇၈) #မြတ်လယ်တီ (၁၉၈၅) သာသနာ့စက်ခြည်လင်းစေဖို့ (၁၉၉၁) #အတွေးနဲ့အရေး (၁၊၂၊) (၁၉၈၈-၁၉၈၉) == ဘဝနိဂုံး == ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၂၆) ရက်နေ့တွင် လူကြီးရောဂါဖြင့် ရန်ကုန်မြို့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c05eqlmj430t?fbclid=IwY2xjawMaTF5leHRuA2FlbQIxMABicmlkETEzN1NJdDc5UVBqVnJ5cUJTAR5ZGT_xRo1-tQAjlB36L4wfYuW6xBQzp6e5SCCZ3_2mRruCVCgk1buoIBlkYg_aem_0jsCIG9HBgtGPqi64UZSZQ&post=asset%3Ab3eb04f3-bd17-40a4-87be-3a9faf49d7ea#asset:b3eb04f3-bd17-40a4-87be-3a9faf49d7ea|title=စာရေးဆရာ ချစ်စံဝင်း ကွယ်လွန်|publisher=ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်း|accessdate=၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၄၀ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] kl419pdix1u8i5inr105j55m65ds5az 0 7881 1044848 1044026 2026-07-28T14:57:40Z ~2026-42135-25 146200 /* */ လူမျိုးအမှန် 1044848 wikitext text/x-wiki {{Infobox President |name = နေဝင်း |native_name = |image = Ne Win in 1959, Jerusalem.jpg |caption = ဦးနေဝင်း ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ဂျေရုဆလင်သို့ သွားရောက်လည်ပတ်စဉ် |order = [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]၏ ပထမဆုံး ဥက္ကဋ္ဌ |term_start = ၄ ဇူလိုင် ၁၉၆၂ |term_end = ၂၃ ဇူလိုင် ၁၉၈၈ |predecessor = ''ပါတီတည်ထောင်'' |successor = [[စိန်လွင်၊ ဦး (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးစိန်လွင်]] |order2 = မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း|စတုတ္ထမြောက်]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] |term_start2 = ၂ မတ် ၁၉၆၂ |term_end2 = ၉ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၁<br><small>(၂ မတ် ၁၉၇၄ အထိ [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌအမည်ခံဖြင့်)</small> |predecessor2 = [[မန်းဝင်းမောင်]] <small>(၁၉၆၂)</small> |successor2 = [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးစန်းယု]] |order3 = တတိယမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] |term_start3 = ၂၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၈ |term_end3 = ၄ ဧပြီ ၁၉၆၀ |predecessor3 = [[ဦးနု]] |successor3 = [[ဦးနု]] |term_start4 = ၂ မတ် ၁၉၆၂ |term_end4 = ၂ မတ် ၁၉၇၄ |predecessor4 = [[ဦးနု]] |successor4 = ဗိုလ်ချုပ် [[စိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|စိန်ဝင်း]] |birth_name = ရှုမောင် |birth_date = {{Birth date|1910|7|10|df=y}}<br/> {{Birth date|1911|5|14|df=y}} သို့ {{Birth date|1911|5|24|df=y}} ဟုလည်း ဖော်ပြ |birth_place = [[ပေါင်းတလည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်း|ပဲခူးစီရင်စု]]၊ [[အောက်မြန်မာပြည်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] |death_date = {{Death date and age|2002|12|5|1910|7|10|df=y}} |death_place = [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|မြန်မာနိုင်ငံ]] |resting_place = အရိုးပြာကို [[လှိုင်မြစ်]] တွင် ဖြန့်ကြဲ |nationality =ဗမာ+တရုတ် |party = [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |spouse = ဒေါ်သန်းညွန့်<br />ဒေါ်တင်တင်<br />ဒေါ်ခင်မေသန်း<br />ဒေါ်နီနီမြင့်<br />[[ရတနာနတ်မယ်]] |relations = |children = ကျော်သိန်း <br /> ငွေစိုး<br />အေးအောင်<br /> [[စန္ဒာဝင်း]] <br />ဖြိုးဝေဝင်း<br />ကြေးမုံဝင်း |residence = |alma_mater = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] |occupation = |profession = |religion = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |signature = Ne Win Signature.svg |website = <!--Military service--> |nickname = တာကာစုဂီ စုစုမု |allegiance = {{flagicon|Burma|1974}} [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|မြန်မာ]] |branch = |serviceyears = ၁၉၃၁–၇၄ |rank = [[File:Vice Senior General.gif|15px]] [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] |unit = |commands = [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |battles = |awards = {{plainlist| * [[ဖိုင်:Order of the Rajamitrabhorn (Thailand) ribbon.svg|border|47x14px]] {{ill|ထိုင်းတော်ဝင်ဂုဏ်ထူးဆောင်သင်္ဂဟဘွဲ့{{!}}တော်ဝင်ဂုဏ်ထူးဆောင်သင်္ဂဟဘွဲ့|th|เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นมงคลยิ่งราชมิตราภรณ์|en|Order of the Rajamitrabhorn}} (ထိုင်း)<ref>{{cite web|url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2506/D/004/43.PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20141231080510/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2506/D/004/43.PDF|url-status=dead|archive-date=December 31, 2014|script-title=th:แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ราชมิตราภรณ์|publisher=www.ratchakitcha.soc.go.th|language=th|access-date=December 31, 2014}}</ref> * [[ဖိုင်:Bintang Jasa Utama rib.svg|border|47x13px]] {{ill|ဘင်တန်းဂျာဆာ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်|id|Bintang Jasa}} (အင်ဒိုနီးရှား)<ref>{{Cite web|url=https://dsmuseum.gov.mm/military-history-museum-and-army-archives/#elementor-action%3Aaction%3Dpopup%3Aopen%26settings%3DeyJpZCI6IjQyNzMiLCJ0b2dnbGUiOmZhbHNlfQ%3D%3D|title=ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း (၁၉၁၁ - ၂ဝဝ၂ ခုနှစ်)|publisher=[[တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက် (နေပြည်တော်)|စစ်သမိုင်းပြတိုက်နှင့်တပ်မတော်မော်ကွန်းတိုက်မှူးရုံး]]|accessdate=17 August 2025|archive-date=1 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240801175704/https://dsmuseum.gov.mm/military-history-museum-and-army-archives/#elementor-action%3Aaction%3Dpopup%3Aopen%26settings%3DeyJpZCI6IjQyNzMiLCJ0b2dnbGUiOmZhbHNlfQ%3D%3D}}</ref> }} }} '''ဦးနေဝင်း''' (၁၀ ဇူလိုင် ၁၉၁၀၊ သို့ ၁၄ သို့ ၂၄ မေ ၁၉၁၁<ref>{{Cite web |title=U Ne Win {{!}} Myanmar general and dictator {{!}} Britannica.com<!-- Bot generated title --> |url=https://global.britannica.com/biography/U-Ne-Win |accessdate=21 September 2017 |archivedate=9 July 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170709221125/https://global.britannica.com/biography/U-Ne-Win }}</ref> – ၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၀၂) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားနှင့် တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူသည် ၁၉၅၈ မှ ၁၉၆၀ အထိ၊ ၁၉၆၂ မှ ၁၉၇၄ အထိ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၆၂ မှ ၁၉၈၁ အထိ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံ့အကြီးအကဲ]]အဖြစ် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဦးနေဝင်းသည် ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၉ ခုနှစ်အထိ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သူသည် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ၂၆ နှစ်ကြာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ == အစောပိုင်းဘဝ == ၁၉၁၁ ခု မေလ ၂၄ ရက်နေ့ (သို့) မေလ ၁၄ရက်နေ့ (သို့) ၁၉၁၀ ခု ဇူလိုင်လ ၁၀ရက်နေ့၌ [[ပဲခူးတိုင်း]] အနောက်ခြမ်း၊ [[ပေါင်းတလည်မြို့]]တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်နာမည် ရှုမောင်ဖြစ်သည်။ဗမာ.တရုတ် ကပြား တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၁၉၂၉ နှစ်ဦးပိုင်းတွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]တွင် [[ဇီဝဗေဒ]] ဘာသာရပ်ကို သင်ကြားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၉၃၁ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်အဆောင်တွင် ကျောင်းသားများ အဆောင်နောက်ကျဝင်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ အဆောင်မှူးနှင့်အချေတင်ဖြစ်ရာမှ ကျောင်းအုပ်ကြီးသိရှိသွား၍ ကျောင်းထုတ်ခံရသည်။ ထို့နောက် "သခင်ရှုမောင်"အမည်ဖြင့် [[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]]ဝင် တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်။ င == လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုကာလ == [[ရဲဘော်သုံးကျိပ်]] တွင် ပါဝင်ကာ သခင်ရှုမောင် မှ ဗိုလ်နေဝင်း ဟုအမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ သွေးသစ္စာပြုချိန်တွင် ပက်ပုံးသို့ ရောက်နေသောကြောင့် ၂၉ ဦးသာ ရှိသည် ဟု ဆိုသည်။ဗမာ့အမျိုးသားတပ်မတော်တွင် Commander အဖြစ်ဖြင့် ဂျပန်များနှင့် အလံနီကွန်မြူနစ် ပါတီတို့ကို ချေမှုန်းခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ အောက်တိုဘာလ [[ဖဆပလ]] နှစ်ခြမ်းကွဲချိန်တွင် ဦးနေဝင်းသည် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ]] အဖြစ်ဖြင့် အာဏာသိမ်းယူကာ ၁၉၆၀ ဧပြီလတွင် အနိုင်ရပါတီ ဖြစ်သော [[သန့်ရှင်းဖဆပလ]] ကို အာဏာလွှဲ ပြောင်းပေးခဲ့သည်။ == အာဏာသိမ်းခြင်း == {{Main|၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း}} ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ဦးဆောင်သော [[မြန်မာ့တပ်မတော်]]သည် [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]] ကို ဖွဲ့စည်းကာ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဦးနု]]ဦးဆောင်သော [[ဖဆပလ]] အစိုးရထံမှ ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂) ရက်နေ့တွင် အာဏာသိမ်းခဲ့သည်။ == နိုင်ငံခေါင်းဆောင်ကာလ == [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ၁၉၅၈ မှ ၁၉၆၀ ခုနှစ်အထိ၎င်း၊ ၁၉၆၂ မှ ၁၉၈၈ အထိ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]၊ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ၊ [[နိုင်ငံတော်ကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်များ ကိုထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ ကို ဖွဲစည်း တည်ထောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၂ တွင် [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]] အာဏာရလာကာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းသည် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သွေးမြေမကျ တော်လှန်ရေးဟု ကမ္ဘာမီဒီယာများမှ ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း သမ္မတဟောင်း [[စဝ်ရွှေသိုက်]] ၏သားငယ်မှာ စစ်သားတစ်ဦး၏ သေနတ်ဒဏ်ကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ တွင် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ ဆန္ဒပြကြရာ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသား တစ်ရာကျော်မျှ ပစ်ခတ်ခံရကာ [[ကျောင်းသားသမဂ္ဂ]]အဆောက်အဦးလည်း ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ ထိုနေ့ညနေ ၈ နာရီ တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းက ဆူပူလှုပ်ရှားမှုများအသွင်သည် ငြိမ်းချမ်းစွာနေထိုင်နေသော  ပြည်သူလူထုကိုပါ အသက်အန္တရာယ်ပြုလာပြီးအကြမ်းဖက်အသွင်ဆောင်လာသဖြင့် "''ဆူပူလှုပ်ရှားမှုများ ရပ်တန့် ခြင်းမရှိပါက ဓားကိုဓားဖြင့် သော်လည်းကောင်း၊ လှံကိုလှံဖြင့် သော်လည်းကောင်း တုံ့ပြန်မည်'' "ဟု ဥပမာပေး၍ ငါးမိနစ်ကြာ သတိပေး မိန့်ခွန်းပြောကြားခဲ့သည်။ ၂၆-နှစ်အကြာ၊ ၁၉၈၈ တွင် ဦးနေဝင်းမှ ကျောင်းသားသမဂ္ဂ အဆောက်အဦးကို မိုင်းခွဲရန် စေခိုင်းသူမှာ သူမဟုတ်ရပါကြောင်း၊ [[ဦးအောင်ကြီး|ဗိုလ်အောင်ကြီး]]သာ တရားခံဖြစ် ကြောင်း ငြင်းဆိုပြောကြားခဲ့သည်။ == မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ် == မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ် ဆိုသည်မှာ မြန်မာပြည်၏နိုင်ငံရေးအခြေအနေ နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း နိုင်ငံတော်နှင့် ပြည်သူအားလုံး၏ အကျိုးစီးပွားကို ရှေးရှု၍ နိုင်ငံတော်၏ လွတ်လပ်ရေး၊ အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် နယ်မြေတည်တံ့မှုကို ကာကွယ်ရန်ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီးဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အခြေတည်ပေးခဲ့သောမူကြမ်းကို ဦးနေဝင်းမှပြန်လည်ရေးဆွဲထားသော စနစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဦးနေဝင်းသည် “မြန်မာ့ ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်ပါတီ ကိုတည်ထောင်ကာ [[တစ်ပါတီစနစ်]]ဖြင့် ၁၉၆၂ မှ ၁၉၈၈ အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုအစိုးရသည် နိုင်ငံရေးသမားများ ထောင်သွင်း အကျဉ်းချခြင်း အပါအဝင် လက်နက်ကိုင်များ နှင့် ကွန်မြူနစ်များကို စစ်တပ်ဖြင့် ချေမှုန်းခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် "ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်" အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းကာ ဗိုလ်ချုပ်[[စိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|စိန်ဝင်း]]သည် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၈၁-ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစန်းယု သည် သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း ၁၉၈၈-ခုနှစ်အထိ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းသည် ပါတီခေါင်းဆောင်အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ == မိသားစုဘဝ == {{unreferenced section}} === ဒေါ်သန်းညွန့် === ဦးနေဝင်းသည် ၎င်း၏ ဘဝတလျှောက်တွင် တရားဝင် အိမ်ထောင်ပေါင်း (၇) ကြိမ်ခန့် ကျခဲ့ပြီး ပထမဆုံး အိမ်ထောင်အဖြစ် ဒေါ်သန်းညွှန့်နှင့် ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်သန်းညွှန့်သည် အပျိုမဟုတ်ပေ။ ပထမအိမ်ထောင်နှင့် သားတစ်ယောက်ပါခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ဒေါ်သန်းညွှန့်နှင့် ၁၉၃၇ ခုနှစ်အထိ ပေါင်းသင်းနေထိုင်၍ သားကိုသိန်း (တာတီး) ခေါ် ဦးကျော်သိန်းကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဦးကျော်သိန်းသည် မြန်မာ့ရေနံတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး ပြည်မြို့နေ ဦးစိန်သီး၊ ဒေါ်ဆိုင်တို့၏ သမီး မကြည်ကြည်အေးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဦးကျော်သိန်းသည် အသက် ၄၅ နှစ်အရွယ် ၁၉၇၈၊ နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ဇနီးဒေါ်ကြည်ကြည်သိန်းသည် အသက် ၅၉ နှစ်အရွယ် ၁၉၉၇ စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ === ဒေါ်တင်တင် === ထို့နောက် ဒေါ်တင်တင်နှင့် ၁၉၃၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၈ ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ မောင်ဂိုမာရီလမ်း (ယခု ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းလမ်း) အိမ်အမှတ် ၁၀၆ ၌ လက်ထပ်ခဲ့သည်။ လက်ထပ်မင်္ဂလာပွဲသို့ ဦးနေဝင်း၏ ဖခင် ဦးဖိုးခပါ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ သခင်ရှုမောင်နှင့် ဒေါ်တင်တင်တို့မှ ၁၉၃၉ ခုနှစ်ခန့်တွင် သားကြီး ငွေစိုးကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ သခင်ရှုမောင် ဂျပန်ပြည် ဟိုင်နန်ကျွန်းသို့ စစ်ပညာသင် သွားရောက်စဉ်က မောင်ငွေစိုးမှာ ၂ နှစ်သား အရွယ်မျှသာ ရှိသေးသည်။ ငွေစိုးသည် နောင်တွင် U.B.A လေကြောင်းဌာနတွင် လေယာဉ်မှူး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒုတိယသား အေးအောင်ဝင်း ခေါ် ကိုအေးအောင်ကို ၁၉၄၉ ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ === ဒေါ်ခင်မေသန်း (ခ) ကစ်တီဘသန်း === ၁၉၅၂ မတ်လ ၁ဝ ရက် တနင်္လာနေ့တွင် ဒေါ်ခင်မေသန်း ခေါ် ကစ်တီဘသန်းနှင့် ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီးအတွင်းရှိ ဆေးကျောင်းအုပ်ကြီးနေအိမ်၌ လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်ခင်မေသန်းမှာ ခွဲစိတ်ဆရာဝန်ကြီးနှင့် ဆေးကျောင်းအုပ်ကြီး [[ဘသန်း (ခွဲစိတ်ဆရာဝန်)|ဒေါက်တာဘသန်း]]နှင့် ဒေါ်ခင်ကြည်တို့၏ သမီးဖြစ်သည်။ ဒေါ်ခင်မေသန်း၏ ငယ်မည်မှာ ကစ်တီဘသန်း ဖြစ်သည်။ ဒေါ်ခင်မေသန်းနှင့် လက်ထပ်စဉ်က ဦးနေဝင်းသည် ဒုတိယ မယားကြီး ဒေါ်တင်တင်နှင့် တရားဝင် မကွာရှင်းရသေးပေ။ ထို့ကြောင့် လက်ထပ်ပြီး ၃ ရက်အကြာတွင် မယားကြီး ဒေါ်တင်တင်က ၁၉၅၂ မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့ထုတ် ဗမာ့ခေတ် သတင်းစာမှနေ၍ "ကျွန်မသာလျှင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း၏ မယားကြီးပါ" ဟူ၍ ခေါင်းစဉ်တပ်ကာ ကြေညာခဲ့လေသည်။ ဗမာ့ခေတ် သတင်းစာပါ ကြေညာချက် အပြည့်အစုံမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ ဦးနေဝင်းနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သော ဒေါ်ခင်မေသန်းသည် အပျို မဟုတ်ပေ။ ၎င်း၏ ပထမအိမ်ထောင်မှာ ဒေါက်တာတောင်ကြီး (ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု သမီး ဒေါ်စန်းစန်းနု၏ ခင်ပွန်း ဗိုလ်မှူးသက်တင်၏ အကို) ဖြစ်ပြီး ၎င်းနှင့် သမီးလီလီဝင်းနှင့် အမြွှာသမီးများ ဖြစ်ကြသော သီတာဝင်း၊ သော်တာဝင်း တို့ ထွန်းကားခဲ့သည်။ ဒေါက်တာတောင်ကြီးနှင့် တရားဝင် ပြတ်စဲခြင်း မရှိဘဲ ဒေါ်ခင်မေသန်းအား လက်ထပ်ခဲ့မှုကြောင့် တပ်မတော်အက်ဥပဒေဖြင့် ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုက အရေးယူရန် ပြင်ဆင်နေစဉ် ဝန်ကြီးချုပ်အား ဝိဓူရ သခင် ချစ်မောင်အပါအဝင် အခြားနိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်များ ဝိုင်းဝန်းတားမြစ်ခဲ့သဖြင့် ဖြုတ်မပစ်ခဲ့ရပေ။ ဦးနေဝင်းသည် ဒေါ်ခင်မေသန်းနှင့် လက်ထပ်ပြီးနောက် သမီး စန္ဒာဝင်း၊ ဖြိုးနေဝင်း၊ ကြေးမုံဝင်းတို့ ထွန်းကားခဲ့သည်။ သမီးစန္ဒာဝင်းကို ၁၉၅၂ တွင်ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ === ဒေါ်နီနီမြင့် === ထို့နောက် ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်ခင်မေသန်း ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် နောင်တွင် တက္ကသိုလ်များ သမိုင်းသုတေသန ဦးစီးဌာနတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ကမာရွတ်မြို့နေ အဖ ဦးလှဖေ၊ အမိ ဒေါ်အေးမြင့်(ကျောင်းဆရာမကြီး) တို့၏ အငယ်ဆုံးသမီး ဒေါ်နီနီမြင့် (မဟာဝိဇ္ဇာ – သမိုင်း) နှင့် ၁၉၇၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၄ ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်နီနီမြင့်နှင့် သားသမီး မထွန်းကားခဲ့ပါ။ ဦးနေဝင်းနှင့် လက်ထပ်စဉ်က ဒေါ်နီနီမြင့်သည် အသက် ၃၂ နှစ်ရှိပြီး ဦးနေဝင်းသည် အသက် ၆၃ နှစ် ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်။ ကမာရွတ်မြို့နေ အဖ ဦးလှဖေ၊ အမိ ဒေါ်အေးမြင့်တို့မှသားသမီး ငါးဦးဖွားမြင့်ခဲ့ပြီး ယင်းတို့မှာ (၁) ဒေါ်ထားထားမြင့် (ကွယ်လွန်) - ခင်ပွန်း ဦးစိုးမြင့် (ကွယ်လွန်) (၂) ဦးခင်စိုး ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး မြန်မာ့လေကြောင်း (ကွယ်လွန်) - ဇနီး ဒေါ်မမလေး (၃) ဦးမြစိုး ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး သတ္တုတွင်း (ကွယ်လွန်) - ဇနီး ဒေါ်ခင်ဖုန်း (၄) ဒေါ်ညိုညိုမြင့် ညွှန်ကြားရေးမှူး အမျိုးသားစီမံကိန်း (ငြိမ်း) - ခင်ပွန်း ဗိုလ်မှူးစိန်ဌေး OTS 25 BEME (ကွယ်လွန်) (၅) ဒေါ်နီနီမြင့် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (သမိုင်းသု) - ခင်ပွန်း ဦးနေဝင်း တို့ဖြစ်ကြပြီး မည်သည့်လှုပ်ရှားမှုမျိုးမှမတွေ့ရပဲ အေးဆေးစွာနေထိုင်သောမိသားစုများဖြစ်ကြသည်။ === ရတနာနတ်မယ် === ဒေါ်နီနီမြင့်နှင့် ကွာရှင်းပြီးနောက် June Rose Bellamy ခေါ် အိမ်ရှေ့စံ ကနောင်မင်းသားကြီး (၁၈၂၀ ဇန်နဝါရီ ၃၁ – ၁၈၆၆ ဩဂုတ် ၂) ၏ မြစ် [[ရတနာနတ်မယ်]]နှင့် ၁၉၇၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၇၆ ရက်စွဲပါ ကြေးမုံသတင်းစာ မျက်နှာဖုံးတွင် ဦးနေဝင်းနှင့် ရတနာနတ်မယ်တို့၏ လက်ထပ်မင်္ဂလာပွဲ သတင်းကို ဓာတ်ပုံနှင့်တကွ ဖော်ပြထားသည်။ ရတနာနတ်မယ်၏ မိခင်မှာ လင်းပင်ထိပ်တင်မလတ်ဖြစ်ပြီး အိမ်ရှေ့စံ [[ကနောင်မင်းသား]]နှင့် ကိုယ်လုပ်တော်ရ သခင်ကြီး ခင်ဖော့တို့၏ သားတော် လင်းပင်မင်းသားနှင့် ရေနံ့သာခင်ခင်ကြီးတို့၏ သမီးဖြစ်သည်။ သို့သော် ၅ လမျှ ပေါင်းဖြစ်လိုက်ကြသည်။ ဦးနေဝင်းသည် ရတနာနတ်မယ်နှင့် အိမ်ထောင်ရေး ပြိုကွဲပြီးနောက် ဒေါ်နီနီမြင့်နှင့် ပြန်လည် ပေါင်းထုတ်ခဲ့သည်။ === ဒေါ်ကြာစံ === အသက် ၇၇ နှစ်၌ အသက် ၂၅ နှစ်အရွယ် ရခိုင်အမျိုးသမီး ဒေါ်ကြာစံအား လက်ထပ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ == ကွယ်လွန်ခြင်း == ၂ဝဝ၂ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၅) ရက်နေ့ မနက် ၇ နာရီခွဲခန့်အချိန်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း(ငြိမ်း) ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက်(၉၂)နှစ် ရှိပြီဖြစ်သည်။ [[နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး ကောင်စီ]] အစိုးရသည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း(ငြိမ်း)၏ ဈာပနကို သမီးဖြစ်သူ ဒေါ်[[စန္ဒာဝင်း]]နှင့် လူ (၂၅) ယောက်ခန့်သာ လိုက်ပါ ပို့ဆောင်ခွင့်ပေးခဲ့သည်။ သေဆုံးသည့်နေ့ နေ့တွင်းချင်းပင် သဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် [[ရဲဘော်သုံးကျိပ်]]ဝင်ဖြစ်ပြီး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချူပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူး သော ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နေဝင်း (ငြိမ်း) ကို မီးသင်္ဂြိုဟ်ပြီး အရိုးပြာကို [[ရန်ကုန်မြစ်]]အတွင်း မျှောခဲ့သည်။ သေဆုံးပြီး နှစ် ၂၀ ကျော်ကြာသောအခါ နစကဥက္ကဋ္ဌ၊ နိုင်ငံတော်အိမ်စောင့်အစိုးရ ဝန်ကြီးချုပ်၊တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]က ၂၀၂၂ ဧပြီလ ၁၇ ရက်နေ့နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့မှာ အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်ခဲ့ပြန်သည်။ == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ ဦးနေဝင်းအား [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ|အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူဘွဲ့]]ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း|work=sacoffice.gov|access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂|archive-date=8 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|url-status=dead}}</ref> ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သော စစ်ဖက်ဆိုင်ရာတာဝန်များ== {| class="wikitable" |- |+<ref>{{cite book |author=သန်းဝင်းလှိုင် |author-link= သန်းဝင်းလှိုင် |date= ၂၀၁၄ |title= သခင်ဋီကာသစ် |url= |location= ရန်ကုန် |publisher= ရန်အောင်စာပေ |page= ၅၄–၅၉ |isbn=}}</ref> !ခုနှစ် !! နေရာ !!ရာထူး!! မှတ်ချက် |- |၁၉၄၁ ဧပြီ ၂၅||ရဲဘော်သုံးကျိပ်တပ်ဖွဲ့ (၂)၊ ပြည်တွင်းသူပုန်အဖွဲ့||ဗိုလ်||ဒီဇင်ဘာတွင် ဗိုလ်ဘွဲ့ယူခဲ့ |- |၁၉၄၂ မတ်||တပ်မမှူး၊ ဘီအိုင်အေတပ်မကြီး (၂)||ဗိုလ်|| |- |၁၉၄၂ ဇူလိုင်||တပ်ရင်းမှူး၊ ဘီဒီအေတပ်ရင်း (၁)||ဗိုလ်မှူး|| |- |၁၉၄၃||စစ်သေနာပတိချုပ်၊ ဗမာ့အမျိုးသားတပ်မတော်||ဗိုလ်မှူးကြီး||အကျင့်ပျက်ချစားမှုကြောင့် ရိက္ခာနှင့်ထောက်ပံ့ရေးဌာနကြီးမှူးနေရာသို့ အဆင့်ချခံရ |- |၁၉၄၅ မတ် ၂၇||တိုင်းမှူး၊ တိုင်း (၂) မြစ်ဝကျွန်းပေါ်အရှေ့ပိုင်း|| || |- |၁၉၄၅ စက်တင်ဘာ||ဒုတိယတပ်ရင်းမှူး၊ [[ဗမာ့သေနတ်ကိုင်တပ်ရင်း]] (၄)||ဗိုလ်မှူး||[[တပ်မတော်|ဗမာ့တပ်မတော်]]ကို အသစ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်း |- |၁၉၄၆ နိုဝင်ဘာ ၁၆|| ||ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး|| |- |၁၉၄၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀||တိုင်းမှူး၊ [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]||ဗိုလ်မှူးချုပ်||အောက်တိုဘာ ၈ ၌ ဗိုလ်မှူးချုပ်ရားထူးရရှိ |- |၁၉၄၈ ဩဂုတ် ၁||[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်]]||ဗိုလ်ချုပ်||ဩဂုတ် ၁၃ တွင် ဗိုလ်ချုပ်ဖြစ်လာ |- |၁၉၄၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁||rowspan="3" |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|စစ်ဦးစီးချုပ်]]||ဗိုလ်ချုပ်|| |- |၁၉၄၉ မတ် ၃|| ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး|| |- |၁၉၅၆ ဇန်နဝါရီ ၁||ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|| |} ==ဓာတ်ပုံများ== <gallery> File:David Ben Gurion - General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် [[ဒေးဗစ် ဘင်ဂူရီယင်]]နှင့် တွေ့ဆုံစဉ် (၁၉၅၉) File:Gen. Ne Win, Burmese P.M. touring Nesher Cement Factory in Ramleh (D783-105).jpg|ဗိုလ်နေဝင်း ရမ်မလာမြို့ရှိ Nesher ဘိလပ်မြေစက်ရုံကို လည်ပတ်ကြည့်ရှုစဉ် File:1964-05 1964年2月 周恩来陈毅访问缅甸 与奈温会谈.jpg|တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် [[ချူအင်လိုင်း]] (ဝဲ) နှင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း (ယာ) (၁၉၆၄) </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၁၁|၂၀၀၂}} {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[ဦးနု]]}} {{s-ttl|title=တာဝန်ထမ်းဆောင်<br>[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]|years=၁၉၅၈–၁၉၆၀}} {{s-aft|after=[[ဦးနု]]}} |- {{s-bef|before=[[ဝင်းမောင်၊ မန်း (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|မန်းဝင်းမောင်]]<br>(<small>နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်</small>)}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|တော်လှန်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]|years=၁၉၆၂–၁၉၇၄}} {{s-aft|after=သူကိုယ်တိုင် (နိုင်ငံတော်သသမ္မတဖြစ်)}} |- {{s-bef|before=[[ဦးနု]]}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]|years=၁၉၆၂–၁၉၆၄}} {{s-aft|after=[[စိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|စိန်ဝင်း]]}} |- {{s-bef|before=သူကိုယ်တိုင် ([[ပြည်ထောင်စုတော်လှန်ရေးကောင်စီအဖွဲ့|တော်လှန်ရေးကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်)}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]|years=၁၉၇၄–၁၉၈၁}} {{s-aft|after=[[စန်းယု]]}} |- {{s-ppo}} {{s-bef|before=မရှိ}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ|ဗမာပြည်ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ|years=၁၉၆၂–၁၉၈၈}} {{s-aft|after=[[ဦးစိန်လွင်]]}} |- {{s-mil}} {{s-bef|before=[[စမစ်ဒွန်း]]}} {{s-ttl|title=[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]|years=၁၉၄၉–၁၉၇၂}} {{s-aft|after=[[စန်းယု]]}} |- {{s-end}} {{ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ သမ္မတများ|ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ အကြီးအကဲများ}} {{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}} {{ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင်များ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:ရဲဘော်သုံးကျိပ်]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:တော်လှန်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အာဏာသိမ်း ခေါင်းဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ]] iqydf5zbdawu4z7srp42y7qkpz8cdt0 0 7968 1044991 956094 2026-07-29T09:45:53Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 1044991 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name =ကိုလေး (အင်းဝဂုဏ်ရည်) | image = Ko lay (Innwa Gonyi) 2025.jpg | birth_date = {{Birth date|1936|8|11}} | birth_name =ကိုလေး | parents =ဦးချွန် + ဒေါ်မမကြီး | birth_place =ဈေးချို ပန်းပဲတန်းရပ်၊[[အင်းဝမြို့]]။ | nationality = မြန်မာ | ethnicity = ဗမာ | religion = | education = ဘီအေဘွဲ့ | occupation = ကျောင်းဆရာ နှင့် ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း | pseudonyms = | known_for = | genre = ကဗျာ | notable_works = | awards = လမ်းသစ်ကဗျာများ စာအုပ်ဖြင့် [[အမျိုးသား စာပေဆု|အမျိုးသားစာပေဆု]](၁၉၆၅)<br>မွန်းတည့်အမီ ကဗျာစာအုပ်ဖြင့် [[တော်ဘုရားလေး]]ကဗျာဆု(၂၀၁၂)<br>[[အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆုရသူများ စာရင်း|အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆု]](၂၀၁၄) | spouse = ဒေါ်ညွန့်ညွန့် | children = ဌေးဇော်၊ဗဟိန်းတင်၊ကျော်ကျော်၊နွယ်နွယ်ဦး၊မိုးမိုးကြည်၊တိုးတိုး၊ပိုးပိုး။ | death_date = {{Death date and age|2025|11|22|1936|8|11}} | death_place = Grand Mandalay ဆေးရုံ၊[[မန္တလေးမြို့]] }} [[ဖိုင်:KOLAYYY.jpg|thumb|250px|[[လူထုဒေါ်အမာ]] အထိမ်းအမှတ်ပွဲတစ်ခုတွင် တွေ့ရသည့် ကိုလေး(အင်းဝဂုဏ်ရည်)]] '''ကိုလေး (အင်းဝဂုဏ်ရည်)''' ([[၁၁ ဩဂုတ်]] [[၁၉၃၆]] - [[၂၂ နိုဝင်ဘာ]] [[၂၀၂၅]]) သည် ထင်ရှားသည့် ကဗျာဆရာကြီး တစ်ဦးဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moemaka.com/2022/01/blog-post_942.html|title=ကိုလေး(အင်းဝဂုဏ်ရည်) - အမေ|work=မိုးမခ|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၄|date=၁၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂}}</ref>သူ၏ ပထမဆုံးကဗျာမှာ '''ကျွန်တော်တို့ဌာနေ ရွှေအင်းဝ''' ကဗျာ ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့လမ်းစဉ်သတင်းစာ တွင် ဖော်ပြခံရသည်။သူ့အသက် ၂၉နှစ် အရွယ် ၁၉၆၅ခုနှစ် တွင် လမ်းသစ်ကဗျာများ စာအုပ်ဖြင့် [[အမျိုးသား စာပေဆု|အမျိုးသားစာပေဆု]] ပထမဦးဆုံး ချီးမြှင့်ခံရသည်။ကိုလေး(အင်းဝဂုဏ်ရည်) သည် [[အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု|အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆုရှင်]] လည်းဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့်ပညာရေး == [[အင်းဝမြို့]] ဈေးချို ပန်းပဲတန်းရပ် တွင် အဖ ဦးချွန် နှင့် အမိ ဒေါ်မမကြီးတို့က ၁၉၃၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့ကာ အမည်ရင်းမှာ ''ကိုလေး'' ဖြစ်သည်။မွေးချင်းသုံးယောက် အနက်မှ အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။၁၉၄၂ - ၁၉၄၅ ခုနှစ် [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]] အတွင်း မန္တလေးမှ   အင်းဝသို့  စစ်ရှောင်ပြေးလာ သော  [[ဒေါ်အုန်း|အမ်အေဒေါ်အုန်း]]၊    မန္တလေး အမျိုးသားကျောင်းဆရာများနှင့် ဖခင် ဦးချွန်တို့    တည်ထောင်သော  အင်းဝ ဂုဏ်ရည်ကျောင်းတွင်   ပညာသင်ယူခဲ့သည်။ ဆဋ္ဌမတန်းကစတင်ပြီး ကဗျာများရေးသားခဲ့သည်။၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းမြို့ အထက် တန်းကျောင်း၌ ပညာဆက်လက်သင်ယူခဲ့ သည်။  ၁၉၅၃-၁၉၅၄ ပညာသင်နှစ်တွင် တံတားဦးမြို့၌ အထက်တန်းကျောင်း ဖွင့်သောအခါ  ပြောင်းရွှေ့သင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင်   တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၉ ခုနှစ် အထိ  မန္တလေးတက္ကသိုလ်တွင်   Pure Science ဘာသာတွဲကို Inter Part B အထိ သင်ယူခဲ့သည်။ မန္တလေးတက္ကသိုလ်တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းအသင်း ဉာဏဗလမှူး၊ အဆောင်များ စာကြည့်တိုက်မှူး၊ မန်းတက္ကသိုလ် ကလောင်ရှင်အသင်းတို့၌ ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သည်။၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင်  တံတားဦး မြို့ တောင်ဘီလူးကျောင်း၌ ဆရာအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၆၃-၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ကံဘဲ့ဆရာအတတ်သင် သိပ္ပံ၌  အလယ် တန်းပြဆရာဖြစ်သင်တန်းသို့   တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၅-၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် တံတားဦးမြို့   မြေငူရွာ  အလယ်တန်း ကျောင်း၌ အမှုထမ်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/npe/amiusaacaapettcskttaachurng-kbaachraakii-kiuleangwgunnrnny|title=အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင် ကဗျာဆရာကြီး ကိုလေး(အင်းဝဂုဏ်ရည်)|work=MOI Myanmar|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၄|date=၂၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၁}}</ref> ၁၉၅၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လထုတ် မန္တလေး မြန်မာ့လမ်းစဉ်သတင်းစာ၌ “ကျွန်ပ်တို့ ဌာန ရွှေအင်းဝ” ကဗျာ စတင်ပုံနှိပ်ဖော်ပြခြင်းခံရသည်။မန္တလေးတက္ကသိုလ် ကျောင်းသား ကဗျာဆရာများထဲ ထင်ရှားသည်။[[တင်မိုး]]၊ [[မောင်စွမ်းရည် (စာရေးဆရာ)|မောင်စွမ်းရည်]]၊ [[ကြည်အောင် (ကဗျာဆရာ)|ကြည်အောင်]] တို့နှင့်အတူ ကဗျာ့တပ်မှူးကြီးလေးဦးအဖြစ် တင်စားခံရသည်။''လမ်းသစ်ကဗျာများ'' စာအုပ်ဖြင့် ၁၉၆၅ ခုနှစ် အတွက် အမျိုးသားစာပေ (ကဗျာ) ပထမဆု ရခဲ့သည်။ သူသည် ၁၉၉ဝ ခုနှစ်တွင် ကဗျာရှင် ၅ ဦး စုစည်းမှုဖြင့် ''နဒီငါးသွယ်'' ကဗျာရှည်စာအုပ် အားလည်းကောင်း၊ ''မွန်းတည့်အမီ'' ကဗျာစာအုပ် အား ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလ တွင် လူထုကြီးပွားရေးစာအုပ်တိုက်မှ တဆင့်လည်းကောင်း အသီးသီး ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ === ထင်ရှားဖြစ်ရပ်များ === * သူ၏ ''မွန်းတည့်အမီ'' ကဗျာစာအုပ်တွင် ဆရာကြီး [[ဒဂုန်တာရာ]] ၏ အောက်ပါ အမှာစာဖြင့် ချီးကျူးစကား မှာ ထင်ရှားခဲ့သည်။ ''ယခုကျွန်တော် အသက် ၉၀ ကျော်ပြီ။ အသက်မေးလျှင် ချက်ချင်းပြန်မဖြေနိုင်။ စဉ်းစားရသည်။ ကျွန်တော့်မြေးမလေးက “အဘိုး ဆရာကိုလေးကို ဘယ်မှာ သိတာလဲ” ဟု မေးသည်။ ကျွန်တော် ကဗျာများကို ဖတ် သည်။ ယနေ့ ခေတ်ပေါ်ကဗျာဆရာ ရေးသူတို့မှာ သူတို့စကားပြေကို ကဗျာဟု ထင်ကြသည်။ ကဗျာကို ကာရန်မပါဘဲရေးလျှင် ယင်းစာစုသည် စကားပြေစာစုသာ ဖြစ်မည်။ အချို့စကားပြေ ရေးသူများသည် သူတို့၏ စာစုကို ကဗျာဟုထင်ကြသည်။ ကျွန်တော်က ကဗျာကို ကဗျာလို ရေးမှကြိုက်သည်။ မြေးမလေးက ထပ်မေးသည်။ “အဘိုး ဘယ်မှာဆရာ ကိုလေးကို တွေ့တာလဲ'သည်မှာတွေ့တာပဲ။ ဘာသည်မှာ တွေ့တာလဲ။ ကျွန်တော်က ခေတ်ပေါ်ကဗျာထဲမှာ တွေ့တာလေ။ ကိုလေးကတော့ ကဗျာကို ရှေးကလို ရေးသည်။ ဒါကို ခေတ်သမားများက ကဗျာမဟုတ်ဟု ပြောကြသည်။ သို့ဖြစ်လျှင် ကဗျာသည် အဘယ်နည်း။ ယခု ဤသို့ဆိုလျှင် ကဗျာသည် အဘယ်နည်း'' ဖြစ်သည်။ == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ == သူသည် အိမ်ထောင်သည်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၁၉၅၈   ခုနှစ်တွင် ဆရာမ ဒေါ်ညွန့်ညွန့်နှင့်  အိမ်ထောင်ကျ ခဲ့သည်။သူ၏ အင်းဝဂုဏ်ရည် ပုံနှိပ်တိုက် လုပ်ငန်း မှာ စာပေနယ် တွင် ထင်ရှားသည်။<ref>[[လူထုဦးလှ]] ကွယ်လွန်ခြင်း (၁၂) နှစ်ပြည့် အမှတ်တရစာများကို စုစည်းပြီး လူထုကြီးပွားရေး စာအုပ်တိုက်က ၁၉၉၄ ဩဂုတ်လတွင် ပထမအကြိမ် ထုတ်ဝေဖြန့်ချိသည့် ‘လူထုအမှတ်တရ လူထုဦးလှ’ စာအုပ်ပါ ကဗျာဆရာ “ကိုလေး (အင်းဝဂုဏ်ရည်)” အတ္ထုပ္ပတ္တိအကျဉ်းမှ...။</ref><ref>{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/341872|title=ကဗျာဆရာကြီးကိုလေး (အင်းဝဂုဏ်ရည်) ၈၃ နှစ်ပြည့်မွေးနေ့ ကျင်းပ|work=DVB|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၄|date=၁၁ ဩဂုတ် ၂၀၁၉}}</ref> == ဘဝနိဂုံး == ကဗျာဆရာကြီး ကိုလေး (အင်းဝဂုဏ်ရည်)သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ ၂၂ ရက်နေ့ မနက်ပိုင်းတွင် မန္တလေးမြို့၊ Grand Mandalay ဆေးရုံ၌ ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း သက်ကြီးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။။<ref>{{cite web|url=https://newdaymyanmar.com/%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%97%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE/|title=နိုင်ငံကျော်ကဗျာဆရာကြီးဦးကိုလေး(အင်းဝဂုဏ်ရည်) ကွယ်လွန်|work=New Day Myanmar|access-date=၂၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{lifetime|၁၉၃၆|၂၀၂၅ }} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ကဗျာဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] pc2hh8mvd36nr2ckpvih77ogg47cnts 0 8365 1044961 714505 2026-07-29T09:37:42Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 1044961 wikitext text/x-wiki [[File:SawMon.jpg|thumbnail|စောမုံညင်း(၁၉၂၀-၂၀၁၁)]] {{Infobox လူ | အမည် = စောမုံညင်း | ဓာတ်ပုံ =File:SawMon.jpg | မွေးရက် = [[အောက်တိုဘာ]]၊[[၈]]၊[[၁၉၂၀]]ပြည့်နှစ် | သေရက် = [[ဒီဇင်ဘာ]]၊[[၁၂]]၊[[၂၀၁၁]] | အမည်ရင်း = ဒေါ်ရင်ရင် | မိဘ = အခွန်တော် အမတ် ဦးစံတင်(အေတီ) + ဒေါ်ဒေါ်မြို့ | နိုင်ငံသား = [[File:Flag of Myanmar.svg|25px ]] [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာ = ဗုဒ္ဓဘာသာ | မွေးဖွားရာ = [[မိုးမိတ်မြို့]] | လူမျိုး = [[ဗမာ|ဗမာလူမျိုး]] | ပညာ = ဘီအေ([[မြန်မာဘာသာ|မြန်မာဘာသာ]])(ရာဇဝင်ဂုဏ်ထူး) | အလုပ်အကိုင် = [[စာရေးဆရာမ]] | ကလောင် အမည်ခွဲများ = | ထင်ပေါ်ကျော်ကြားမှု = | ကွန်ယက် = }} '''ဒေါ်ရင်ရင်''' ခေါ် '''ဒေါ်စောမုံညင်း''' သည် မြန်မာနိုင်ငံသူ စာရေးဆရာ၊ တက္ကသိုလ် ဆရာမ ဖြစ်၍ အခြားထင်ရှားသော အဖွဲ့အစည်းများစွာ၌လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်သည်။ [[အမျိုးသားစာပေဆု]] နှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ စာရေးဆရာများဆု]]များ ရရှိခဲ့သည်။ == ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ် == ===ငယ်စဉ်ဘဝ=== စောမုံညင်းကို အခွန်တော်မင်းကြီး ဦးစံတင်၊ ဒေါ်ဒေါ်မြို့တို့က ၁၉၂၀-ပြည့်နှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၈ ရက်တွင် မိုးမိတ်မြို့၌ မွေးဖွားသည်။ အမည်ရင်းမှာ မရင်ရင် ဖြစ်သည်။ အထက်တန်း ကျောင်းသူ ဘဝမှ စတင်၍ စာပေ များကို စတင် ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၃၂ ခု ၈ တန်းကျောင်းသူဘဝက ရတနာသီဟ ဂျာနယ်တွင် ရေးသားခဲ့သည်။ "ပြန်လာပြီ မန်းရွှေမြို့ရယ်က" တေးထပ်သည် ပထမဆုံး ရေးသားသော ကဗျာ ဖြစ်သည်။ ဂျပ်ဆင် ကောလိပ် မဂ္ဂဇင်းတွင် ဆောင်းပါး၊ ကဗျာများ ရေးသားရာမှ စောမုံညင်း ဟူသော ကလောင် အမည်ကို ခံယူနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က အမျိုးသမီး ကလောင်အဖွဲ့ ရန်ပုံငွေ ပြဇာတ်ဖြစ်သည့် "ရတနာ့ဂုဏ်ရည်ပြဇာတ်နှင့် ကိန္နရီမောင်နှံပြဇာတ်" တို့ကို ရေးသားပြီး ကိုယ်တိုင်လည်း ပါဝင်သရုပ်ဆောင်သည်။ ===လုပ်ငန်း နှင့် ဆောင်ရွက်ချက်များ=== ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (မြန်မာစာ၊ ရာဇဝင် ဂုဏ်ထူး) နှင့် နိုင်ငံခြား ဘာသာ သိပ္ပံကျောင်းမှ ဂျပန် ဘာသာ ဒီပလိုမာ ဘွဲ့ကို ရရှိ ခဲ့သည်။ ၁၉၅၆ ခုနှစ် [[စန်း၊ ဒေါ် အင်ဒီပင်းဒင့်|အင်ဒီပင်းဒင့် ဒေါ်စန်း]] ကွယ်လွန်သည့် သုံးနှစ်မြောက် ကဗျာ ပြိုင်ပွဲတွင် ပထမ ရွှေတံဆိပ်ဆု ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ရှေ့ဆောင် လူငယ် သောက်ရှူးကြယ် စာအုပ်ဖြင့် ကလေး လူငယ်ဆိုင်ရာ စာပေ တတိယဆုကို လည်းကောင်း၊ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကလျာဏ ယုဝ အသင်းမှ ချီးမြှင့်သော ယဉ်ကျေးမှု စာပေ ဒုတိယဆုကို မြန်မာမှုစုံ ပန်းရဂုံ စာအုပ်ဖြင့် လည်းကောင်း ရရှိသည်။ 'မြတ်နိုးစရာမြန်မာ့ရိုးရာများ'၊'နော်ဇာကုံးနှင့် ပုလဲသွယ်'၊’မြန်မာ့ဇာတ်သဘင် တစ်ခေတ်ပြောင်းလဲရေး’၊ ‘ကရင်ပြည်နယ်ဓာတ်ပုံမှတ်တမ်း’၊ 'မြန်မာ့အမျိုးသမီး' စသည့် ထင်ရှားသော စာအုပ်များနှင့် ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံ၊ တေးဂီတဆိုင်ရာ အနုပညာဆောင်းပါးများ၊ ယဉ်ကျေးမှုရေးရာ ဆောင်းပါးများ မြောက်မြားစွာ ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မဟာဂီတ သီချင်းကြီးကို ၁၄ နှစ်တိုင်တိုင် သင်ယူခဲ့ပြီး ကိုယ်တိုင် သီဆို အသံလွှင့်သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်မှ စ၍ ယဉ်ကျေးမှုရေးရာ အဖြာဖြာကို မြန်မာ့အသံက အခါအားလျော်စွာ အသံလွှင့်လျက် ရှိသည်။ ဒေါ်ရင်ရင်သည် ဂျပန် ခေတ်တွင် နမ္မတူ၊ လားရှိုး တို့၌ ကျောင်းဆရာမ၊ (၁၉၅၆ - ၇၂) တွင် သက်ကြီး တက္ကသိုလ် လုပ်သားများ ကောလိပ်တွင် အချိန်ပိုင်း မြန်မာစာ နည်းပြ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ စောမုံညင်းသည် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့၊ မြန်မာစာ၊ ရာဇဝင် ဂုဏ်ထူးနှင့် နိုင်ငံခြား ဘာသာသင် သိပ္ပံမှ ဂျပန်ဘာသာ ဒီပလိုမာ ရရှိသည်။ လုပ်သားများ ကောလိပ်တွင် မြန်မာစာ ကထိက ၊ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်ပါတီတွင် ဌာနစုမှူး တာဝန်များ ဆောင်ရွက်သည်။ အမျိုးသမီးကင်းထောက် အဖြစ် အင်္ဂလန်၊ နယ်သာလန်၊ ပြင်သစ်၊ ဆွစ်ဇာလန်၊ ဂျပန်၊ အိန္ဒိယ စသည့် နိုင်ငံများသို့ သွားရောက်၍ အစည်းအဝေးများ တက်ရောက်သည်။ ဗီယက်နမ်၊ တရုတ်၊ ပါကစ္စတန် နိုင်ငံများသို့ စာရေးဆရာ ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်သွားရောက်သည်။ ပညာရေး ဝန်ကြီး ဌာန မြန်မာစာအဖွဲ့၌ အဖွဲ့ဝင်၊ မြန်မာ နိုင်ငံ စာပေနှင့် စာနယ်ဇင်း အဖွဲ့ ဗဟိုအမှုဆောင်၊ အမျိုးသား စာပေဆု၊ စာပေဗိမာန် စာမူဆု၊ စိစစ်ရွေးချယ်ရေး အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင် မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အမျိုးသမီးရေးရာ ကော်မတီ၊ မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီး စီးပွားရေး စွမ်းဆောင်ရှင်များအသင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီး အားကစား အဖွဲ့ချုပ်တို့တွင် အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်၊ နာယက စသည်ဖြင့် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဆရာမကြီး၏ သီးခြား ဆောင်ရွက်ချက် များမှာလည်း အမျိုးသမီး အကျဉ်းထောင် ကြီးကြပ်ရေး အဖွဲ့ဝင် (၁၉၆၃)၊ ရုပ်ရှင် ဆင်ဆာဘုတ် အဖွဲ့ဝင် (၁၉၆၄)၊ ရန်ကုန်တိုင်း ရွေးချယ်ရေး ကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် (၁၉၇၄)၊ စာပေ လုပ်သား ဖြစ်မြောက်ရေးမှ ယနေ့တိုင် စာပေနှင့် စာနယ်ဇင်း ဗဟို အလုပ်အမှုဆောင်၊ ရုပ်ရှင် အကယ်ဒမီ ဘုတ်အဖွဲ့ဝင် (၁၉၈၉ - ၁၉၉၄)၊ မဟာဂီတ သီချင်းကြီး စိစစ်ရေး အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်၊ ယဉ်ကျေးမှု တက္ကသိုလ် ဇာတ်သဘင် အကြံပေး အဖွဲ့ဝင်၊ မြန်မာ့ အသံ ယဉ်ကျေးမှု အနုပညာ ဆိုင်ရာ ပင်တိုင် အသံလွှင့် တာဝန်၊ အမျိုးသား စာပေဆု၊ စာပေဗိမာန် စာမူဆု ရွေးချယ်ရေး အဖွဲ့ဝင် (၂ဝဝဝ အထိ)၊ [[မြန်မာစာအဖွဲ့]] အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် (၁၉၈၆ မှ ၂၀၁၁ အထိ<ref>{{Cite web |title=မြန်မာစာအဖွဲ့ ၏ ​အဖွဲ့ဝင်စာရင်း စာမျက်နှာမှ |url=http://www.myanmarlanguagecommission.myn.asia/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%A1%E1%80%96%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8/ |accessdate=17 January 2021 |archivedate=27 November 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191127005557/http://www.myanmarlanguagecommission.myn.asia/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%A1%E1%80%96%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8/ }}</ref>)၊ အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီး ပြိုင်ပွဲကြီး များ၏ ဦးစီး အဖွဲ့ဝင် (နဝမ အကြိမ် အထိ) နှင့် အမျိုးသား ညီလာခံ ကိုယ်စားလှယ် (အထူးဖိတ်ကြား အဖွဲ့) စသည်ဖြင့် ပါဝင် ဆောက်ရွက် ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီးရေးရာ ကော်မတီ (ယဉ်ကျေးမှု အကြံပေး)၊ မြန်မာနိုင်ငံ မိခင်နှင့် ကလေး စောင့်ရှောက်ရေး အသင်း နာယက၊ မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီး အားကစား အဖွဲ့ချုပ် အကြံပေး၊ မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီး စွမ်းဆောင်ရှင်များ အသင်း နာယကနှင့် နှင်းဆီကုန်း ဘိုးဘွားရိပ်သာ စောင့်ရှောက်ရေး အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင် စသည်ဖြင့် ပါဝင် ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ အင်္ဂလန်၊ ဆွစ်ဇာလန်၊ ဟော်လန်၊ ပြင်သစ် (၁၉၅၃)၊ တရုတ်၊ ဗီယက်နမ် (၁၉၅၆)၊ ဂျပန် (၁၉၅၈)၊ အိန္ဒိယ၊ ယိုးဒယား နိုင်ငံနှင့် ပါကစ္စတန် နိုင်ငံများသို့ လေ့လာရေး ခရီး သွားရောက် ခဲ့သည်။ === ဘဝနိဂုံး === အမှတ်(၃၁၈) ဦးဝိစာရလမ်းတွင် နေထိုင်ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၁ ရက်နေ့ နံနက် တစ်နာရီတွင် လူကြီးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်။ <ref>စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်(၂၀၁၂)</ref> ==ဆုများ== ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ အမျိုးသမီး ဆင်ယင် ထုံးဖွဲ့မှု စာအုပ်ဖြင့် အမျိုးသား စာပေဆု (မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာ ဆိုင်ရာ စာပေ) ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ၂ဝဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် အရှေ့တောင်အာရှ စာရေးဆရာများဆု ကိုလည်း ရခဲ့သည်။ အရှေ့တောင် အာရှ စာပေဆုကို မြန်မာနိုင်ငံမှ တတိယမြောက် ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ == ဆရာမကြီး ဒေါ်စောမုံညင်း ရေးသား ပြုစု ထုတ်ဝေ ခဲ့သော စာအုပ်များ == # ကင်းထောက်မီးပုံပွဲ သီချင်းများ # ကင်းထောက် အမျိုးသမီး လက်စွဲ # မြတ်နိုးစရာ မြန်မာ့ရိုးရာများ # မြန်မာမှုစုံ ပန်းရဂုံ # မြန်မာ့ အမျိုးသမီး # မြန်မာ့ အမျိုးသမီး ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှု # ရှေ့ဆောင်လူငယ် သောက်ရှူးကြယ်<ref>ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ ဆက်ဆံရေး ဦးစီး ဌာန (ရုံးချုပ်) စာတည်း အဖွဲ့က စုဆောင်း ပြုစုသည့် 'နှစ်ဆယ် ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာ များနှင့် စာစု စာရင်း' စာအုပ် (ပညာရွှေတောင် စာအုပ်တိုက်)၂ဝဝ၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(ပထမ အကြိမ်။</ref> # စောမုံညင်း၏ စောမုံညင်း # မီးပုံပွဲ သီချင်းများ # နော်ဇာကုံးနှင့် ပုလဲသွယ် ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ် == ကိုးကား == {{Reflist}} {{Lifetime|၁၉၂၀|၂၀၁၁}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] ks588ksb4losm5tvzx019i6tjb4ysfb 0 9745 1044827 1036928 2026-07-28T12:31:45Z Zawzawaungthwin 100038 ပုံထည့် 1044827 wikitext text/x-wiki {{distinguish|မြန်မာ–တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ ဆက်ဆံရေး}} {{Infobox bilateral relations | တရုတ်-မြန်မာ | People's Republic of China | Myanmar | map = Myanmar China.svg | envoytitle1 = တရုတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီး | envoytitle2 = မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ တရုတ်သံအမတ်ကြီး | envoy1 = ဦးဇော်ဝင်းမြင့် | envoy2 = Ms. Ma Ja | mission1 = မြန်မာသံရုံး၊ ပေကျင်းမြို့ | mission2 = တရုတ်သံရုံး၊ ရန်ကုန်မြို့ }} '''တရုတ်-မြန်မာဆက်ဆံရေး'''သည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံနှင့် လက်ရှိအနေဖြင့် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံဟုခေါ်သော နိုင်ငံတို့အကြား နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးဖြစ်သည်။ တရုတ်နှင့်မြန်မာသည် နှစ်ဦးနှစ်ဘက် အပြန်အလည်ရှိသော ဆက်ဆံရေးမျိုးဖြစ်သည်။ သို့သော် တရုတ်မှနိုင်ငံရေးအတိုက်အခံလက်နက်ကိုင်တို့ကြောင့်လည်းကောင်း၊ မြန်မာဘက်မှ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တို့ကြောင့်လည်းကောင်း ပြဿနာတက်ရသည်လည်း ရှိသည်။ နိုင်ငံရေးအရဆက်ဆံမှုတွင် အရှေ့တောင်အာရှ၌ မြန်မာမှာ ဗီယက်နမ်နောက်တွင် တရုတ်နှင့် ပလဲပနံအသင့်ဆုံးဖြစ်ပြီး စီးပွားရေးအရလည်း လာအိုနောက်တွင် ဒုတိယနေရာယူသည်။ သို့သော် ကြွေးမြီထောက်ချောက်ဆင်သည်ဟု စွပ်စွဲချက်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ မြန်မာနယ်မြောက်ပိုင်းရှိ တရုတ်ကိုကျောထောက်နောက်ခံပြုထားသော တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တို့ကြောင့်လည်းကောင်း မီးစာတဖက်ရေမှုတ်တဖက်ဟု ယူဆရမည်ဖြစ်သည်။ ==နောက်ကြောင်းရာဇဝင်== တရုတ်ရော မြန်မာပါ လူမျိုးနည်းတူ ဘာသာစကားတို့သည်လည်း တရုတ်-တိဘက်ဘာသာစကားမိသားစုမှ သက်ဆင်းလာခြင်းဖြစ်သည်။ ယွမ်မင်းဆက်၌ မွန်ဂိုတို့ မြန်မာသို့ ၂ ကြိမ် ကျူးကျော်ခဲ့သည်။ ကင်မင်းဆက်၌ တရုတ်နှင့်မြန်မာ စစ်ဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်မှ အွိုင်ဂါတို့ (ဘမာတို့က ပန်းသေး ခေါ်သည်) မြန်မာပြည်သို့ အများအပြား လာရောက်ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သည်။ မြန်မာပြည်ကို ဗြတိသျှတို့ အုပ်စိုးစဉ်ပင် တရုတ်ပြည်မှ ကင်မင်းဆက်က မြန်မာကို ပဏ္ဏာဆက်နိုင်ငံအဖြစ် ဆက်၍ သတ်မှတ်နေသေးသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်တွင် အိန္ဒိယမှ တရုတ်ပြည်သို့ဆက်သော ဘားမားရုတ် (Burma Road) ခေါ် ဗမာလမ်းမကြီးကို ဖေါက်ခဲ့သည်။ == ခေတ်သစ်ဆက်ဆံရေး == မြန်မာသည် တရုတ်တို့က ၁၉၄၉ ခု၌ ကွန်မြူနစ် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]ကို စထောင်သည်နောက် ကွန်မြူနစ်မဟုတ်သည့် နိုင်ငံအနေဖြင့် ပထမဆုံး အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ခု၊ ဇွန်လ ၈ ရက်တွင် သံတမန်ဆက်သွယ်မှူးကို [[ဥပဒေ]]စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းနှင့်အညီ ထူထောင်သည်။ ၁၉၅၄ ခု၊ ဇွန်လ ၂၉ ရက်တွင် မိတ်ဆွေဖြစ်မှုနှင့် အပြန်အလှန် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မှုမပြုရေး နိုင်ငံချင်းသဘောတူစာချုပ်နှင့် ပူးတွဲကြေညာချက်တစောင် ထုတ်သည်။ ယင်းတွင် ငြိမ်းချမ်းစွာယှဉ်တွဲနေထိုင်ရေးမူ ၅ ရပ်အပေါ်တွင် အခြေခံသည်။ "ဆွေမျိုးပေါက်ဖော်ဆက်ဆံရေး" ဟူသော စကားလုံး၏အစပင်ဖြစ်သည်။ မည်သို့ဆိုစေ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]သည် ကုလသမဂ္ဂသို့ စဝင်ကတည်းကပင် ဖော်ဆောင်ထားသော ကြားနေဝါဒကို ၁၉၅၀-၆၀ ကာလတွင် ထိန်းထားသည်။ ၁၉၆၇ ခုတွင် တရုတ်-ဗမာအရေးအခင်းဖြစ်သည့်နောက် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး တန်းသွားသည်။ ၁၉၇၀ နောက်ပိုင်းမှ နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ရာတွင် ယူနန်ဘက်သို့ မြေများပေးခြင်းဖြင့် ဆက်ဆံရေးပြန်ကောင်းလာသည်။ တရုတ်၌ တိန့်ရှောင်ဖန်ခေါင်းဆောင်သည်နောက် [[မော်စီတုန်း]]ကဲ့သို့ ကွန်မြူနစ်ဝါဒပြန့်ပွားရေးကို အာရုံမစိုက်တော့ဘဲ စီးပွားရေးကို ဇောင်းပေးကာ [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ဗကပ]]တို့အား ထောက်ပံ့မှုလျှော့ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၅ ရက်တွင် တရားဝင်နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်ကုန်သွယ်ရေးနှင့် စစ်ရေးဆိုင်ရာထောက်ပံ့ရေးတို့အတွက် အရေးပါသော ကုန်သွယ်ရေးစာချုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ==ကုန်သွယ်ဆက်ဆံရေး== ၂၀၀၇ ခုတွင် တရုတ်-မြန်မာ နှစ်ဖက်ကုန်သွယ်မှုသည် ဒေါ်လာ ၁.၄ ဘီလီယံ ကျော်သည်။ တရုတ်မှ ရေနံ၊ သံမဏိနှင့် အထည်များ သွင်း၍၊ မြန်မာမှ သဘာဝရော်ဘာနှင့် သစ်လုံးများ ပို့သည်။ တရုတ်သည် စက်မှုအခြေခံအဆောက်အုံများ ဖွံ့ဖြိုးစေကာ မြန်မာမှ ရေနံနှင့်သဘာဝဓာတ်ငွေ့သိုက်များ၏ ထုတ်လုပ်မှုကို အဓိကအကျိုးခံစားရရှိသူဖြစ်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။ စစ်အစိုးရလက်ထက်တွင် စစ်တွေပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းကို ပြုပြင်ချဲ့ထွင်ရာ၌ အဓိကလုပ်ငန်းဖက်များအနက် တနိုင်ငံဖြစ်ခဲ့ပြီး ရခိုင်ဒေသတွင် သဘာဝဓာတ်ငွေ့သိုက်တူးဖော်မှုတို့အတွက် အခွင့်အရေးရခဲ့သည်။ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]သည် စစ်အစိုးရအား ချေးငွေနှင့် အတိုးဆိုင်းခွင့်များ ပေးခဲ့သည့်အပြင် ဆည်မြောင်း၊ လမ်းတံတား၊ ဆိပ်ကမ်းဆောက်ခြင်းများအတွက်နှင့် စက်မှုစီမံကိန်းများအတွက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ ပေးခဲ့သည်။ ထပ်တိုးဆောက်ရွက်ချက်မှာ ဧရာဝတီမြစ်ဘေးလမ်းများမှသည် ယူနန်မှ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်သို့ဆက်သော ဗျူဟာမြောက်လမ်းမကြီးကို ဖော်ဆောင်ရန်ဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်မှ အဖွဲ့အစည်းများသည် ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းမှ ယူနန်နယ်အထိ ၂၃၈၀ ကီလိုမီတာ (၁၄၇၉ မိုင်) အရှည်ရှိသည့် ရေနံနှင့်သဘာဝဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်းများ ဆောက်လုပ်မှုတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ တရုတ်အမျိုးသားကမ်းလွန်ရေနံကော်ပိုရေးရှင်း (China National Offshore Oil Corporation) နှင့် တရုတ်အမျိုးသားစက်သုံးဆီကော်ပိုရေးရှင်း (China National Petroleum Corporation) တို့သည် မြန်မာ့ရေနံမြေများနှင့် ရေနံချက်စက်ရုံများ အဆင့်မြှင့်ကာ ထုတ်လုပ်မှုကို မျှဝေခံစားရန်အရေးကြီးစာချုပ်များ ချုပ်ခဲ့သည်။ ပက်ထရိုချိုင်းနား (PetroChina) သည် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] ကမ်းခြေ အေ-၁ ရွှေရေနံမြေမှ ယူနန်သို့ ဦးတည်ထားသည့် အဓိက သဘာဝဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်း ဆောက်လုပ်မှုကို ဆောင်ရွက် နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ကုဗပေ ၂.၈၈ မှ ၃.၆ ထရီလီယံ ရှိသည့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့များကို ရမည်ဖြစ်သည်။ အဆိုပြုချက်အနေဖြင့် ဆောင်ရွက်နေဆဲဖြစ်သော မြန်မာအနောက်ဘက်ကမ်းခြေမှ တရုတ်-မြန်မာရေနံပိုက်လိုင်းသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းမှ ရေနံများကို မလက္ကာရေလက်ကြားအား ဖြတ်ရန်မလိုတော့ဘဲ တရုတ်ပြည်သို့ တင်သွင်းနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ တရုတ်စွမ်းအင်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကော်ပိုရေးရှင်း (China Power Investment Corporation) သည် ဧရာဝတီမြစ်ပေါ်ရှိ မြစ်ဆုံရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံ၌ ဒေါ်လာ ၃.၆ ဘီလီယံ ထည့်ဝင်ထားသည်။ ၎င်းမှရသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကို ယူနန်နယ်သို့ ပို့မည်ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၁ ခု၊ အောက်တိုဘာအစောပိုင်းတွင် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်သမားတို့ လှုံ့ဆော်ပေးမှုကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံသားတို့ သတိထားမိလာကာ ဆန္ဒပြမှုများရှိလာသည်။ လုပ်ကွက်ပြလိုသော သမ္မတသစ် ဦးသိန်းစိန်က ၎င်းစီမံကိန်းကို ဒေသခံများ၏ အကျိုးစီးပွား၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အတွက် အကျိုးသက်ရောက်နိုင်မှုတို့ကို သုံးသပ်၍ ဆိုင်းငံ့ထားမည်ဟု ကြေညာသည်။ တရုတ်အစိုးရက ၎င်းစီမံကိန်းကြောင့် အခွန်အနေဖြင့် ဒေါ်လာ ၅၄ ဘီလီယံခန့် ရမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ ရှယ်ယာအနေဖြင့်လည်း ရဦးမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားတချို့ကိုလည်း အခမဲ့ရမည်ဖြစ်ကြောင်း ကောင်းကွက်များကို ထောက်ပြသည်။ ပြဿနာကြီးလာချိန်၌ တရုတ်စွမ်းအင်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကော်ပိုရေးရှင်းသည် မဖြစ်မနေပြောင်းရန်လိုသော ရွာ ၅ ရွာမှ ဒေသခံ ၂၁၄၆ ဦးကို နှစ်ထပ်ဆောင်များဆောက်ကာ ကျပ် ၁ သိန်းစီထောက်ပံ့၍ ရွှေ့ခဲ့သည်။ ==ဗျူဟာမြောက်ဆက်ဆံရေး== တရုတ်နိုင်ငံသည် အရေးကြီးဆုံးသော စစ်ဖက်အကူအညီများ ထောက်ပံ့သူဖြစ်၍၊ ကျယ်ပြန့်သည့် နည်းဗျူဟာနှင့် စစ်ရေးပူးပေါင်းမှုများကိုလည်း ထိန်းသိမ်းထားသည်။၁၉၈၉ ခုနှစ် ကတည်းက တရုတ်နိုင်ငံ သည် မြန်မာနိုင်ငံအား ဂျက်တိုက်လေယာဉ်များ၊သံချပ်ကာကားများနှင့်ရေတပ်သင်္ဘောများပံ့ပိုးပေးခဲ့၍ကုန်းတပ်၊လေတပ်နှင့်ရေတပ်သားများကိုသင်တန်းများပေးခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဆိပ်ကမ်းများ၊ ရေတပ်တည်ဆောက်မှုများကို ရရှိထားနိုင်မှုသည်၊ တရုတ်နိုင်ငံအား ပိုမိုကျယ်ပြန့်သည့် အင်ဒီးယန်းပင်လယ်ဒေသနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ကို နည်းဗျူဟာကျသည့် လွှမ်းမိုးမှုများပြုနိုင်စေသည်။ တရုတ်နိုင်ငံသည် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်တွင် ကျောက်ဖြူမြို့၌ ရေနက်ပိုင်းဆိပ်ကမ်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ကြီးမားသည့် ကိုကိုးကျွန်းပေါ်တွင် ရေတပ်လွယ်ကူမှုများ၊ အဓိကထောက်လှမ်းခြင်းများနှင့် လျှပ်စစ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တန်ဖိုးရှိသည့် သတင်းစနစ် များဖြင့် ၈၅ မီတာ ရှိသည့် ဆိပ်ခံတံတားတစ်ခုကိုလည်း တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]၏ အန်ဒမန်နှင့် နီကိုဘာ ကျွန်းများမှ ၁၈ ကီလိုမီတာ အကွာအဝေးတွင် တည်ရှိ၍၊ တရုတ်နိုင်ငံအား [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]၏ ဒုံးကျည်စမ်းသပ်မှုများအပါအဝင် စစ်ရေးဆောင်ရွက်မှုများကို စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုနိုင်သည့် အခွင့်အလမ်း များကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ စစ်တွေတွင် ရေတပ်အခြေစိုက်စခန်း တည်ဆောက်ရန် တရုတ်နိုင်ငံက အကူအညီပေးသည်။ ၎င်းသည် အရှေ့ဘက်အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြို့တော်နှင့် ဆိပ်ကမ်းဖြစ်သော ကာလကတ္တားနှင့် နည်းဗျူဟာကျစွာ အရေးကြီးသည့် ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းပင် ဖြစ်သည်။ ဘေဂျင်းသည်လည်း တောင်ဘက် တရုတ်ပြည်မှ အင်ဒီယန်းပင်လယ်သို့ အတိုဆုံးလမ်းကြောင်းဖြစ်သည့် ရန်ကုန်နှင့် စစ်တွေ ဆက်သွယ် သည့်လမ်းကို ဖေါက်လုပ်ရန် ရန်ပုံငွေများ ပေးခဲ့သည်။ တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ရုရှားနိုင်ငံတို့သည် တစ်ချိန်တစ်ခါက [[ကုလသမဂ္ဂ]]လုံခြုံရေးကောင်စီ တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အား အပြစ်ပေးမည့် ဆုံးဖြတ်ချက်အစီအစဉ်ချခဲ့ခြင်းကို ဗီတိုအာဏာဖြင့် ပါယ်ချခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် တရုတ်နိုင်ငံသည် မြန်မာအစိုးရကို ကျောထောက်နောက်ခံပြုရန် ဆန္ဒလျော့နည်းလာပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအခြေအနေ များအား တည်ငြိမ်စေရန် ကြိုးပမ်းမှုများကိုမူ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ များမကြာမှီနှစ်များက မြန်မာနိုင်ငံသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် နည်းဗျူဟာကျသည့် ကုန်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ ဆက်ဆံမှုများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန် ပြောင်းလဲဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းအားဖြင့် ဘင်္ဂလား ပင်လယ်အော်နှင့် ရှည်လျားသည့် နယ်နိမိတ်ကို မျှဝေပါသည်။ ယင်းသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]နှင့် စစ်ရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ရရှိစေ၍၊ ဂျပန်နိုင်ငံနှင့် နှစ်ဦးနှစ်ဖက်ပါဝင်သော ဆက်ဆံရေးကို အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံများ(အာဆီယံ) နှင့်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေပြီး၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏နိုင်ငံခြားရေးမှုဝါဒကို တရုတ်နိုင်ငံအပေါ်တွင်သာ လွန်ကဲစွာ မှီခိုနေရခြင်းအား အနေအထား ပြောင်းလဲမှုတစ်ရပ်ကို ပြသသည်။ ==နယ်နိမိတ်မှ စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်မှု== ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လက ကိုးကန့်အခင်း ဖြစ်ပွားမှုနောက်ပိုင်း နိုင်ငံတကာ သတင်းမီဒီယာများ စိတ်ဝင်စား မှုကို ရရှိစေပြီး၊ အချို့သော ကျွမ်းကျင်သူများ မေးခွန်းထုတ်ခဲ့မှုများသည် ခိုင်မာသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသော ဗမာ-တရုတ် ဆက်ဆံရေးများကို ထိခိုက်ခဲ့သည်။ ဘာတေး(လ်)လစ်တနာက မြန်မာနိုင်ငံ သည် တရုတ်နိုင်ငံနှင့်ချည်နှောင်မှုများအပေါ် ပြည်တွင်းတိုက်ခိုက်မှုများအား ဦးစားပေး အဆင့်သတ်မှတ်ခဲ့သည်ဟုဖော်ပြခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ၊ ရှီရင်ဟောင်ကဲ့သို့သော အချို့သောတရုတ်သရုပ်ခွဲဆန်းစစ်သူများမှ မြန်မာနိုင်ငံနှင့်တရုတ်နိုင်ငံတို့၏ဆက်ဆံရေးကိုအလေးမထားပြောဆိုခဲ့ သည်မှာ “သူတို့သည် ခမ်းနားကြီးကျယ်သည့် မိတ်ဆွေများ မဟုတ်ကြပါ။ သူတို့သည် တရုတ်နိုင်ငံမှ ပြောဆိုသည်များကို နား မထောင်ကြပါ” ဟူ၍ဖြစ်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံသည်မြန်မာနိုင်ငံအားနယ်နိမိတ်ဧရိယာတည်ငြိမ်မှုကို သေချာစေရန်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ၎င်း၏တိုင်းသူပြည်သားများ၏အကျိုးကိုအကာအကွယ်ပေးရန်တောင်းဆိုခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာနသည် နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံအား ယင်းအခင်းဖြစ်ပွားမှုနှင့် ပတ်သက်၍ တောင်းပန်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် အစိုးရသတင်းစာတစ်စောင်ဖြစ်သော [http://www.mmtimes.com/ Myanmar Times] တွင် ဒလိုင် လာမာ ပုံပြင်တစ်ခုကိုလည်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၎င်းသည် နိုင်ငံတော်မှ အနှစ် ၂၀ မျှ ချုပ်ကိုင်ထားသည့် မီဒီယာမှ ၎င်းအား ပထမဦးစွာ ဖော်ပြချက်ပင်ဖြစ်၏။ တရုတ်အရာထမ်းများသည် နယ်နိမိတ်မှ စိတ်အနှောင့် အယှက် ဖြစ်စေသော စော်ကားမှုအတွက် ကြိုတင်သတိပေးခြင်း မရှိခဲ့သည်ကို “ဒေါသထွက်” ကြ၍ “လွန်ကဲစွာ စိတ်မချမ်းမသာ” ဖြစ်ခဲ့ကြရသည်ဟု ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ == ၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းမှု == {{see also|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း}} ၂၀၂၁ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ၌ မြန်မာစစ်တပ်က အရပ်သားအစိုးရအဖွဲ့ဝင်များကို ဖမ်းဆီးကာ အာဏာသိမ်းသည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်တွင် [[ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ|ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီ]]၌ မြန်မာအား စီးပွားရေးပိတ်ဆို့ရန် အဆိုသွင်းသောအခါ တရုတ်နှင့်ရုရှားက ပယ်ချသည်။ ကနဦးတွင် တရုတ်သည် ဒုသမ္မတဖြစ်သူက သမ္မတဖြစ်လာသည့် အစိုးရအဖွဲ့ဝင်အပြောင်းအလဲသာဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ ထို့နောက် တပ်မတော်ခေါင်းဆောင် မင်းအောင်လှိုင်၏ ၁၂-လ အရေးပေါ်ကာလ ကြေညာသည့်အခါ အောင်ဆန်းစုကြည်အား လွှတ်ပေးရန်တောင်းဆိုကြောင်း ပြောင်းလဲပြောဆိုသည်။ ၂၀၂၁ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၆ ရက်တွင် ရန်ကုန်ရှိ တရုတ်သံရုံးရှေ့၌ ဆန္ဒပြမှုများရှိခဲ့ပြီး အာဏာသိမ်းမှုအတွက် တရုပ်အား အပြစ်တင်ကြသည်။ မြန်မာဆိုင်ရာ တရုတ်သံအမတ် ချန်ဟိုင်က "လက်ရှိမြန်မာအခြေအနေမှာ တရုတ်တို့မြင်လိုသောအနေအထား လုံးဝမဟုတ်" ဟု ဆိုသည်။ ၎င်းအဆိုနှင့် မဆီလျော်သောအကြောင်းမှာ ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်တွင် အိန္ဒိယမှလာသော ကိုဗစ်ကာကွယ်ဆေးတင်လေယာဉ်အပါအဝင် အခြား နိုင်ငံတကာလေယာဉ်များကို နိုင်ငံတွင်း ပေးမဝင်သော်လည်း တရုတ်သံရုံးက ပင်လယ်စာဟု ကြေညာချက်ထုတ်ရသည့် လေယာဉ်များကိုမူ အာဏာသိမ်းအစိုးရက ကြည်ကြည်ဖြူဖြူ ဆင်းခွင့်ပြုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းအချက်အတွက် အာဏာအသိမ်းခံပြည်သူတို့ စိတ်ထွက်ပေါက်မှာ နိုင်ငံအတွင်းရှိ တရုတ်စက်ရုံများ ဖြစ်လာသည်။ မတ်လ ၁၅ ရက်တွင် လူ ၁၅ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် တရုတ်သံရုံးက ရှို့မီးများအား အလွန်စိုးရိမ်မိကြောင်း စာထုတ်သည်။ ၂၀၂၁ ခု၊ မတ်လအလယ်ပိုင်းတွင် တရုတ်-မြန်မာ လူထုဆက်ဆံရေးမှာ အလွန်မှေးမှိန်သွားသည့်နည်းတူ မြန်မာရှိ တရုတ်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများလည်း စိုးရိမ်ဖွယ်ဖြစ်လာသည်။ မည်သို့ဆိုစေကာမူ လုံခြုံရေးကောင်စီ၌ စစ်အစိုးရအား ခေါင်းစဉ်တပ်လေတိုင်း တရုတ်နှင့်ရုရှားက ပယ်ချပေးနေသည်။ အကြောင်းမှာ မြန်မာ၏ ဒုတိယအကြီးဆုံး ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူမှာ တရုတ်ဖြစ်ပြီး မြန်မာမှအကျိုးအမြတ်ကိုလည်း တရုတ်ကသာ ရနေခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ အကြီးဆုံးရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူဖြစ်သော ဂျပန်မှာ စီးပွားအမြင်နည်းသည် ဖြစ်ဟန်တူ၏။ ၂၀၂၁ ခု၊ မေလ ၃ ရက်တွင် စိုင်နိုဗက် (Sinovac) နှင့် စိုင်နိုဖန်း (Sinopharm) ကိုဗစ်ကာကွယ်ဆေး အလုံး ၅ သိန်းကို အကူအညီအနေဖြင့် ပေးခဲ့သည်။ ၎င်းဆေးမှာ လိုအပ်ပါက ကာကွယ်ဆေးအဖြစ် သုံးသင့်သည်ဟု [[ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့]]က အသိအမှတ်ပြုပြီးဖြစ်သည်။ သို့သော် အများပြည်သူများက တရုတ်အနေဖြင့် စစ်အာဏာရှင်စနစ်ကို ထောက်ပံ့ကြောင်းအဖြစ်သာမြင်ခဲ့၍ တရုတ်ဆန့်ကျင်ရေးမှာ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့သည်။<ref>https://www.irrawaddy.com/news/burma/china-donates-500000-covid-19-vaccines-myanmar-junta.html</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၈ ရက်နေ့တွင် [[နေပြည်တော်မြို့|နေပြည်တော်]]မြို့ရှိ မင်္ဂလာသီရိဟိုတယ်၌ ကျင်းပသည့် မြန်မာ-တရုတ် နှစ်နိုင်ငံ သံတမန်ဆက်ဆံရေး ထူထောင်မှု (၇၅) နှစ်မြောက် စိန်ရတုအထိမ်းအမှတ် အခမ်းအနားသို့ နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၊ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် တက်ရောက်၍ အမှာစကား ပြောကြားခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် ဇွန်လ ၈ ရက်နေ့တွင် နှစ်နိုင်ငံသံတမန်ဆက်ဆံရေး ထူထောင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် စိန်ရတုကာလသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/70843|title=မြန်မာ - တရုတ် နှစ်နိုင်ငံသံတမန်ဆက်ဆံရေးထူထောင်မှု (၇၅) နှစ်မြောက် စိန်ရတုအထိမ်းအမှတ်အခမ်းအနား ကျင်းပ၊ နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် တက်ရောက်အမှာစကားပြောကြား|accessdate=2025-6-9|publisher=Ministry of Information|date=06/08/2025}}</ref> == ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရလက်ထက် == ၂၀၂၆ ဧပြီ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ ဟေလုံကျန်းပြည်နယ် ပြည်သူ့ကွန်ဂရက် အမြဲတမ်းကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ နှင့် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ ဟေလုံကျန်းပြည်နယ်ဆိုင်ရာကော်မတီအတွင်းရေးမှူး H.E. Mr. Xu Qin ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က လာရောက်တွေ့ဆုံသည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ ဟေလုံကျန်းပြည်နယ် ပြည်သူ့ကွန်ဂရက်အမြဲတမ်းကော်မတီဥက္ကဋ္ဌနှင့် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ ဟေလုံကျန်းပြည်နယ်ဆိုင်ရာကော်မတီအတွင်းရေးမှူး ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81952 |access-date=2026-04-26 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ဧပြီ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီဗဟိုကော်မတီ၊ နိုင်ငံရေးရာဗျူရိုအဖွဲ့ဝင်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး H.E. Mr. Wang Yi ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အား လက်ခံတွေ့ဆုံသည်။ သံတမန်ဆက်ဆံရေး၊ အေးအတူပူအမျှအသိုက်အဝန်း ဖော်ဆောင်မှု၊ နယ်စပ်တည်ငြိမ်ရေး၊ ကုန်သွယ်ရေး၊ ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေး၊ မန္တလေးငလျင်ပြန်လည်ထူထောင်ရေး၊ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှု တိုက်ဖျက်ရေး၊ စွမ်းအင်၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ နည်းပညာ၊ အာဆီယံပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု စသည့် ကိစ္စရပ်များအား ခင်မင်ရင်းနှီးစွာ အမြင်ချင်းဖလှယ် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီဗဟိုကော်မတီ၊ နိုင်ငံရေးရာဗျူရိုအဖွဲ့ဝင်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး H.E. Mr. Wang Yi ဦးဆောင်သောကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အား လက်ခံတွေ့ဆုံ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82092 |access-date=2026-04-26 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ကောင်စစ်ဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေး == ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့မှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသံရုံးသည် မြန်မာနိုင်ငံသား စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များ၊ ၎င်းတို့၏ အိမ်ထောင်ဖက်များနှင့် ကလေးများအတွက် အများဆုံး ၅ နှစ် သက်တမ်းရှိပြီး အများဆုံး ရက်ပေါင်း ၁၈၀ နေထိုင်ခွင့်ပြုမည့် အကြိမ်ကြိမ် ဝင်ထွက်နိုင်သော ဗီဇာအမျိုးအစား (ASEAN Visa) ကို စတင်ဆောင်ရွက်ထုတ်ပေးမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=http://mm.china-embassy.gov.cn/eng/lsfw/202506/t20250606_11642296.htm|title=Notice on Applying for "ASEAN Visa"|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250609040557/https://mm.china-embassy.gov.cn/eng/lsfw/202506/t20250606_11642296.htm|archivedate=2025-6-9|accessdate=2025-6-9|publisher=Chinese Embassy in Myanmar}}</ref> == သံတမန် အဆက်အသွယ် == တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံသံရုံးသည် ဘေဂျင်းမြို့တွင် တည်ရှိပြီး၊ ကောင်စစ်ဝန်ရုံးများကို [[ဟောင်ကောင်]]၊ [[ကူမင်းမြို့]]၊ နန်နင်းမြို့၊ [[ချုံချင့်မြို့]]တို့တွင် ဖွင့်လှစ်ထားသည်။​ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသံရုံးသည် ရန်ကုန်မြို့တွင် တည်ရှိပြီး၊ ကောင်စစ်ဝန်ရုံးကို မန္တလေးမြို့တွင် ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://www.worldpoliticsreview.com/articles/129/india-and-china-compete-for-burmas-resources ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရေးရှုထောင့် ဝက်ဘ်စာမျက်နှာ] * [http://news.xinhuanet.com/english/2009-09/01/content_11979578.htm စင်ဟွာသတင်းစာမျက်နှာ] [[Category:မြန်မာ-တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံဆက်ဆံရေး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး‎]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး‎]] {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး}} s4o8kaqvn7mawaso40e3tqpihnnini4 0 10011 1044997 883793 2026-07-29T09:47:43Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 1044997 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = မောင်သာနိုး | honorific_prefix = | honorific_suffix = | image = UThaNoe.jpg | image_size = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{birth date|1932|5|6|df=yes}} | birth_place = [[စစ်ကိုင်းမြို့]]၊ စစ်ကိုင်းတိုင်း | death_date = {{death date and age|df=yes|2022|7|12|1932|5|6}} | death_place = | resting_place = | occupation = | language = | nationality = | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်]]၊ <br> [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notableworks = <!-- or: | notablework = --> | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = [[အမျိုးသား စာပေဆု|အမျိုးသားစာပေ တသက်တာဆု]] (၂၀၁၆) | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc; or omit --> }} '''မောင်သာနိုး''' (၁၆ မေ ၁၉၃၂ - ၁၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၂) သည် မြန်မာစာပေလောကတွင် ထင်ရှားသည့် စာရေးဆရာကြီးတစ်ဦးအဖြစ် မှတ်ယူခြင်းခံရသူ ဖြစ်သည်။ ''ထင်ရူးပင်ရိပ်'' စာအုပ်ဖြင့် မော်ဒန်စာပေကို မြန်မာစာပေလောကတွင် မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သူအဖြစ်ပါ ထင်ရှားသည်။ မောင်သိင်္ဂါဆိုသည့် ကလောင်အမည်ဖြင့် ကဗျာများရေးသားခြင်း၊ မောင်သာနိုးကလောင်ဖြင့် မြန်မာစာအရေးအသား၊ ကဗျာသဘောတရားနှင့် ကဗျာဝေဖန်ရေး၊ ဘာသာဗေဒ အပါအဝင် ဆောင်းပါးများစွာ ရေးသားခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။ ၎င်းရေးသားသည့်  “''ကာလီနတ်သမီးသို့ တမ်းချင်း''” ဆိုသည့် ကဗျာသည်လည်း ထိုခေတ်ထိုအခါက လက်ဝဲဝါဒီများအကြား အတော်လေး ဂယက်ရိုက်ထင်ရှားခြင်းလည်း ရှိခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%92%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%95%E1%80%B1-%E1%80%80%E1%80%97%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8/6655269.html|title=စာပေနဲ့ကဗျာဆရာ မောင်သာနိုးကွယ်လွန်|accessdate=2025-7-13|publisher=VOA Burmese}}</ref> ၎င်းသည် ၂၀၂၂ခုနှစ်  ဇူလိုင် ၁၂ ရက် ညနေ ၆ နာရီခွဲက ရန်ကုန်မြို့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/543116|title=အမျိုးသားစာပေ တသက်တာဆုရှင် စာရေးဆရာကြီး မောင်သာနိုးကွယ်လွန်|accessdate=2025-7-20|publisher=DVB Burmese|date=July 12, 2022}}</ref> == ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ် == မောင်သာနိုးကို အဖ ဦးခင်မောင်ကလေး၊ အမိဒေါ်စံမြင့်တို့က ၁၉၃၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် [[စစ်ကိုင်းမြို့]]၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ စစ်ကိုင်းအစိုးရအထက်တန်းကျောင်းနှင့် [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်]]တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်စာ၊ မြန်မာ၊ ပါဠိ၊ ခေတ်သစ်သမိုင်းတို့နှင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။ [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]မှ မြန်မာစာနှင့် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။ အထက်တန်းကျောင်းသားဘဝကပင် စတင်၍ စာပေများ ရေးသားခဲ့သည်။ မန္တလေးတက္ကသိုလ်တွင်ရှိစဉ် နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း ထုတ်ဝေရာ၌ အင်္ဂလိပ်စာအယ်ဒီတာအဖြစ် လုပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/233958|title=အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာ စာပေဆုရှင် ခေတ်ပေါ်ကဗျာဆရာ၊ စာရေးဆရာကြီး ဆရာမောင်သာနိုး ကွယ်လွန်|accessdate=2025-7-23|publisher=Eleven Media|date=13 July 2022}}</ref> မန္တလေး လူထု၊ မန်းဇာတ်သတင်းစာများတွင် အယ်ဒီတာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ အထက်မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာအသင်း အမှုဆောင်အဖြစ်လည်း ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၇ ခုနှစ်ကစ၍ ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းလာကာ မဂ္ဂဇင်းများတွင် စာပေများ ရေးသားခြင်းနှင့် စာအုပ်များ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်က [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိုင်အိုဝါပြည်နယ်]]တွင် ကျင်းပသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စာပေ အစီအစဉ်ကို တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ် [[အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု|အမျိုးသားစာပေ]] တသက်တာဆုချီးမြှင့်ခံခဲ့သည်။ <ref name=":0" /> == ရေးသား ပြုစု ထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်များ == # ''ထင်းရှုးပင်ရိပ် '' (၁၉၆၈၊ ၁၉၉၈၊ ၂၀၀၆) # ''တော်မှော်ရုံလမ်း '' (၁၉၆၈၊ ၁၉၉၈၊ ၂၀၀၆) # ''ဗမာစာ ဗမာစကား '' (၁၉၇၂) # ''အာရှတိုက်၏ အလင်းရောင် '' (၁၉၉၂၊ ၁၉၉၇၊ ၂၀၀၀) # ''ESSAYS & LETTERS '' (၁၉၉၂) # ''မဟာကဗျာ ဂန္ထဝင် နိုင်ငံခြား ကဗျာရှည် လေးပုဒ် '' (၁၉၉၂) # ''အိုမာခိုက်ယမ်ရဲ့ ရှုဘိုက်ယတ် '' (၁၉၉၄)) # ''နိုင်ငံရပ်ခြားကဗျာ ခံစားမှုစာစု '' (၁၉၉၄) # ''နိရောဓသစ္စာ '' (၁၉၉၆) # ''ခိုးစားတဲ့ သစ်သီး '' (၁၉၉၆) # ''MIDDLE SCHOOL ENGLISH ESSAYS '' (၁၉၉၆) # ''ရေနီမြောင်းတေးသံ ကဗျာများ'' (၁၉၉၉) # ''ဘာသာပြန် လက်တွေ့ '' (၂၀၀၀) # ''ဆွတ်ပျံ့ဖွယ်အောင်'' (၂၀၀၁) # ''ENGLISH GRAMMAR (အင်္ဂလိပ်သဒ္ဒါ နိဒါန်း)'' (၂၀၀၁) # ''လူထုကဗျာ'' (၂၀၀၂) # ''ဘာသာပြန် လက်တွေ့ (၂)'' (၂၀၀၂) # ''ကဗျာခရီးသည်'' (၂၀၀၃) # ''နိုင်ငံရပ်ခြား ကဗျာ ခံစားမှုစာစု'' (၂၀၀၃) # ''ဟိုက္ကူကဗျာ ခရီးသည်'' (၂၀၀၃) # ''ENGLISH THE EASY WAY'' (၂၀၀၃) # ''ENGLISH GRAMMAM FOR ALL'' (၂၀၀၇) <ref>ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)၊ စာတည်းအဖွဲ့ စုဆောင်း ပြုစုပြီး ရွှေဟင်္သာ စာအုပ်တိုက်မှ ၂၀၀၈ ဖေဖော်ဝါရီမှာ ပထမအကြိမ် ထုတ်ဝေ ဖြန့်ချိခဲ့တဲ့ 'နှစ်ဆယ်ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာများနှင့် စာစုစာရင်း (စတုတ္ထတွဲ)'</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:သာနိုး၊ မောင်}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၃၄ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၂ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားဟောင်းများ]] 426l621q7p9i9e81qxbesb6mxo5w7pv 0 10016 1044994 823906 2026-07-29T09:46:18Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 1044994 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = တက္ကသိုလ်ဝင်းမွန် | honorific_prefix = | image = WinMonn.gif | caption = | pseudonym = ဝင်းဆွေ၊ ဝင်းမွန်၊ အောင်ခန့် | birth_name = ဝင်းဆွေ၊ ဝင်းမွန် | birth_date = {{birth date|၁၉၃၉|၂|၁}} | birth_place = [[ကမာစဲရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ပဲခူးတိုင်း]] | death_date ={{death date and age|၂၀၁၇|၁၀|၁၀|၁၉၃၉|၂|၁}} | death_place = | resting_place = | occupation = | language = | nationality = | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = <!-- or: | spouses = --> | children = | relatives = | awards = အမျိုးသားစာပေဆု (၁၉၆၈၊ ၂၀၁၅) | signature = | signature_alt = | years_active = | website = }} '''တက္ကသိုလ်ဝင်းမွန်''' (၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၃၉ - ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇) သည် အမျိုးသားစာပေဆုရ မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ == အစောပိုင်းဘဝနှင့် ပညာရေး == တက္ကသိုလ်ဝင်းမွန်ကို ပဲခူးတိုင်း၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ကမာစဲရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ကမာစဲကျေးရွာ]]တွင် အဖ ဦးအောင်သန်းခင်၊ အမိ ဒေါ်သန်းကြည်တို့၏ တဦးတည်းသော သားအဖြစ် ၁၉၃၉ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။ ငယ်အမည်မှာ ဝင်းဆွေ ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဝင်းမြင့် ဟူ၍ လည်းကောင်း ခေါ်သည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ကမာစဲကျေးရွာရှိ မူလတန်းကျောင်း၌ စတုတ္ထတန်းထိ ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၅၀-၅၆ ခုနှစ်တွင် ပဲခူးမြို့ အထက်တန်းကျောင်း၌ အလယ်တန်းနှင့် အထက်တန်း ပညာကို သင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ဥပစာတန်း အပိုင်း (ခ) ၌ မြန်မာစာ အမှတ် အများဆုံး ရရှိသဖြင့် သာဒိုးအောင် ငွေတံဆိပ်ဆု ရရှိခဲ့သည်။ == စာပေရေးသားခြင်း == မြန်မာစာပေကို လေ့လာ လိုက်စား၍ စာပေများ ရေးသားခဲ့သော ပညာရှင် ဖြစ်သည်။ ကျောင်းသူ၊ ကျောင်းသား၊ လူငယ်၊ လူရွယ်များအား ဗဟုသုတ ရှိစေရန် ရည်ရွယ်၍ မြန်မာစာပေများ၊ ကလေးပုံပြင်များ၊ မြန်မာကဗျာ စကားပြေများ၊ ကျောင်းသင်ခန်းစာ ပို့ချချက်များကို အဓိကထား ရေးသားခဲ့သည်။ အသက်နှစ်ဆယ် အရွယ် ၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ မေလထုတ် မြဝတီ မဂ္ဂဇင်းတွင် မောင်ဝင်းဆွေ အမည်ဖြင့် ရေးသားခဲ့သော "ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရနှင့် ဝဏ္ဏပဘာ" ဆောင်းပါးဖြင့် စာပေနယ်သို့ စတင် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ်ဝင်းမွန်သည် စာပေ ရေးသားရာတွင် မြန်မာစာပေ၊ မြန်မာယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများ၊ စာတမ်းများကို တက္ကသိုလ်ဝင်းမွန် ကလောင် အမည်ဖြင့် ရေးသားခဲ့ပြီး အခြား ကမ္ဘာ့ဝတ္ထု၊ စာရေး ဆရာကြီးများ၏ ဂန္ထဝင် ဝတ္ထုများ၊ စွန့်စားခန်း ဝတ္ထုများကို အောင်ခန့် အမည်ဖြင့် ဘာသာပြန် ရေးသားခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ်ဝင်းမွန် ကလောင် အမည်ဖြင့် ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် ခေတ်သစ်ကဗျာ မိတ်ဖွဲ့ စာအုပ်ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ထိုစာအုပ်ဖြင့် ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် [[အမျိုးသား စာပေဆု|အမျိုးသားစာပေ (စာပဒေသာ) ဆု]]ကို ရရှိခဲ့သည်။ အောင်ခန့် ကလောင် အမည်ခွဲဖြင့် ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် လူ့သဘော လူ့သဘာဝ ''Question Durward'' ဝတ္ထုကို ''ရဲသွေးနီနီ'' အမည်ဖြင့် ဘာသာပြန်ဆိုရာ အမျိုးသားစာပေ (ဘာသာပြန်) ဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ်ဝင်းမွန်၏ ထွက်ရှိသမျှ ဝတ္ထုများကို ရဲသွေးနီနီ၊ ရမက်ဧကရီ၊ ပညာရှင်သခင်၊ နေဘုရားသားတော်၊ အနာဂတ်မျက်လုံးရှင်နှင့် ဟူးဟူးသတ္တဝါကြီး တို့မှာ စာဖတ် ပရိသတ်များကြား ထင်ရှားသည်။ ဆရာကြီးသည် ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပညာရေး ဝန်ကြီး ဌာန၏ ရွေးချယ် စေလွှတ်ချက် အရ တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံ၊ ပီကင်းမြို့တော် နိုင်ငံခြားဘာသာ သိပ္ပံကျောင်း၌ မြန်မာစာပေ ပညာရှင် (ဧည့်ပါမောက္ခ) အဖြစ် နှစ်နှစ် သွားရောက် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဆရာကြီးသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ၊မြန်မာစာဌာန ၏ တွဲဖက် ပါမောက္ခ (ဌာနမှူး) အဖြစ်မှ ၁၉၉၉ခုနှစ်တွင် အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်။ ထို့နောက် မြန်မာစာ ကျွမ်းကျင်သူ အဖြစ် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာန၌ မြန်မာစာ ပါရဂူ သင်တန်းသားများအား စာပေ ပို့ချခဲ့သည်မှာ ကွယ်လွန်သည်အထိပင် ​ဖြစ်သည်။ဆရာကြီး၏ လုံးချင်း ဝတ္ထုများသည် ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းမှ စ၍ အသစ်ထွက်ရှိခြင်း မရှိဘဲ ထွက်ပြီးသား စာအုပ်များကိုသာ ယနေ့ အချိန်ထိ ပြန်လည် ထုတ်ဝေလျက် ရှိသည်။ ဖရားအဘယမဏိ(ယိုးဒယားနန်းတွင်းဝတ္ထု)၊နိုင်သူ နှင့် ရှုံးသူ စသော ဘာသာပြန်စာအုပ်များသည် ပြန်လည်ထွက်ရှိသမျှ ဆရာကြီး၏ ဘာသာပြန်စာအုပ်များအနက် ထင်ရှားသည်။ == ရရှိသော ဆုများ == တက္ကသိုလ်ဝင်းမွန်သည် ၂၀၁၅ခုနှစ်တွင် [[အမျိုးသား စာပေဆု|အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]]ကိုရရှိခဲ့သည်။<ref>အမျိုးသားစာပေဆုရစာအုပ်စာရင်း(၁၉၆၂-၂၀၁၉)</ref> == မိသားစု == ဆရာကြီးသည် ဇနီး ဒေါ်စန်းလွင်၊ သားလေးယောက်၊ သမီး တယောက်တို့နှင့် အတူ စမ်းချောင်းမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်၌ နေထိုင်ခဲ့သည်။ == ကွယ်လွန်ခြင်း == တက္ကသိုလ်ဝင်းမွန်သည် ၂၀၁၇ ခုနှစ်အောက်တိုဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ == ရေးသားပြုစု ထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်များ == # ''လူ့သဘော လူ့သဘာဝ'' ၁၉၆၅ # ''ကလေးမျက်ရှု ပုံပြင်များ'' ၁၉၆၆ # ''ရမက်ဧကရီ'' ၁၉၆၆ # ''တိုင်းညွန့်ပြည်ဖူး ပုံပြင်များ'' ၁၉၆၇ # ''အာရှပုံပြင်များ'' ၁၉၆၇ # ''ပညာရှင်သခင်မ'' ၁၉၆၇ # ''ခေတ်သစ်ကဗျာမိတ်ဖွဲ့'' ၁၉၆၈ # ''ရဲသွေးနီနီ'' ၁၉၆၉ # ''နေဘုရားသားတော်'' ၁၉၇၅ # ''လောကပါလဓားသမား'' ၁၉၇၇ # ''ရာဂမာယာ'' ၁၉၇၇ # ''ဝတ္ထုရှည် စာတမ်းများ'' (ဒု-တွဲ) ၁၉၈၁ # ''မြတ်မင်္ဂလာ ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ်'' ၁၉၈၇၊ ၁၉၈၉ # ''အနာဂတ်မျက်လုံးရှင်'' ၂၀၀၃ # ''ဟူးဟူး သတ္တဝါကြီး'' # ''ကံကော်မြိုင်စာတန်း'' (စုပေါင်းရေး)<ref>{{cite book|title=ကံ့ကော်မြိုင်စာတန်း|publisher=ပုဂံစာအုပ်တိုက်|edition=ပထမအကြိမ်}}</ref> # ''အမျိုးသားပညာဝန်ဦးဖိုးကျား ၏ဘဝနှင့်စာပေ'' ၂၀၂၀(မဟာဝိဇ္ဇာ ဘွဲ့ယူစာတမ်း)<ref>ရာပြည့်စာအုပ်တိုက်၏ ​​ငွေရတု အထိမ်းအမှတ်ထုတ် (ပထမအကြိမ်မူ)</ref> # ''အလန်နှင့် ရှေးဘဝ'' # ''ကာလီဒေဝီ'' # ''နှလုံးမည်းနှင့် နှလုံးဖြူ'' # ''စပါတာ ခြသေ့်ကြီး'' == ကိုးကား == {{reflist| <ref>{{cite book|editor=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)၊ စာတည်းအဖွဲ့|publisher=ရွှေဟင်္သာ စာအုပ်တိုက်|date= ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၀၈|edition= ပထမအကြိမ်|title=နှစ်ဆယ်ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာများနှင့် စာစုစာရင်း|volume=စတုတ္ထတွဲ}}</ref> }} {{DEFAULTSORT:ဝင်းမွန်၊ တက္ကသိုလ်}} {{lifetime|၁၉၃၉|၂၀၁၇}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] osmxdjoin0uzxjf9ucuysee2lpog861 0 10134 1044986 717742 2026-07-29T09:44:52Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 1044986 wikitext text/x-wiki {{Infobox လူ | အမည် = မြဇင် (ဦးဝင်းဖေ) | ပုံ = MyaZing.gif| | caption = မြဇင် (ဦးဝင်းဖေ) နှင့် ဇနီး ဒေါ်ခင်မြလှိုင် | အမည်ရင်း = ဦးဝင်းဖေ | အမည်ကွဲ = | မွေးရက် = ၁၅၊ ၆၊ ၁၉၂၇ | ဌာနေ = | သေရက် = ၁၀၊ ၁၁၊ ၂၀၂၁ | နိုင်ငံသား = မြန်မာနိုင်ငံ | လူမျိုး = | ပညာ = B.A. (Hons.) Yangon, Master Of Public Administration (Harvard) | လုပ်ငန်း = ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် | မွေးဖွားရာ = ရန်ကုန်မြို့ | အမည်မရည် = ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့၊ စီမံထူခွျန်တံဆိပ် (ပထမအဆင့်)၊ ဝိဇ္ဇာပညာထူးခွျန်တံဆိပ် (ပထမအဆင့်) | အရပ် = | အလေး = | သွေးအုပ်စု = | ကြင်ဖော် = ဒေါ်ခင်မြလှိုင် | တွဲဖက် = | သားသမီး = သားမောင်သက်ဝင်း၊ သမီး ဇင်ဇင် | မိဘ = ဦးဘိုးအုံး + ဒေါ်ထားရင် | လက်မှတ် = | ဝက်ဘ်ဆိုက် = }} ဆရာကြီး မြဇင်ကို မဟာသရေစည်သူ ဦးဘိုးအုံးနှင့် ဒေါ်ထားရင်တို့က ၁၂၈၉ ခုနှစ်၊ နယုန်လဆုတ် ၈ ရက် (၁၅၊ ၆၊ ၁၉၂၇) နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ မွေးဖွားသည်။ B.A. (Hons.) Yangon, Master Of Public Administration (Harvard) ဘွဲ့များ ရရှိခဲ့သည်။ အထွေထွေ အုပ်ချုပ်ရေးဌာန၊ အမျိုးသား စီမံကိန်းဌာန၊ တော်လှန်ရေး အစိုးရအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌရုံး၊ စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ တော်လှန်ရေး လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ မူဝါဒ ညွှန်ကြားရေးအဖွဲ့၊ ပြန်ကြားရေးနှင့် အသံလွှင့် ဦးစီးဌာန၊ အနုပညာ ဦးစီးဌာနနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဗိမာန် ဦးစီးဌာန၊ အမျိုးသား မှတ်တမ်းများ မော်ကွန်းတိုက် ဦးစီးဌာနများတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်။ ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့၊ စီမံထူးချွန်တံဆိပ် (ပထမအဆင့်)၊ ဝိဇ္ဇာပညာထူးချွန်တံဆိပ် (ပထမအဆင့်) များ ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။ The working People’s Daily, Editorial Writer, Weekly columnist အဖြစ် A pot of plain tea (Po YaZa), The Banboo Clipper (Zagadaungzar), Science and Technology (Epsilon) တို့ အပတ်စဉ် ရေးသားခဲ့သည်။ စွန်းလွန် ဝိပဿနာ၊ Shwe Dagon Pagoda (1972)၊ Emerald Lake (Classical Myanmar Poems)၊ Modern Burmese Poetry (Translations)၊ ကဗျာ့နရီနှင့် နိမိတ်ပုံ၊ The Yellow Robe and Other Poem’s (Original)၊ ရာမနှင့် ဆုံဆည်းခြင်း၊ (Translation of AuThur Darks Novel)၊ Do’s and Don’ts in Myanmar Yangon၊ Green City of Grace (Coffee-Table Book for YCDC)၊ စစ်တောင်းတံတားကြီး ချိုးခဲ့စဉ်က (ဘာသာပြန် ဝတ္ထုရှည်) များကို ရေးသားခဲ့သည်။ ဇနီး ဒေါ်ခင်မြလှိုင်နှင့် သားမောင်သက်ဝင်း၊ သမီး ဇင်ဇင်တို့ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ယခုအခါ ရန်ကုန်မြို့၌ နေထိုင်လျက် စာပေများကို ပြုစု ရေးသားလျက် ရှိသည်။ နေရပ်လိပ်စာမှာ တိုက် ၅၀၇-ဒီ၊ ၆-လွှာ၊ ပုလဲကွန်ဒို၊ ဗဟန်းမြို့နယ်ဖြစ်သည်။ ==ရေးသား ပြုစုခဲ့သော စာအုပ်များ== # စွန်းလွန်းဝိပဿနာ ၁၉၆၈ # Shwe Dagon Pagoda(1972) ၁၉၇၂ # Emerald Lake(Classical Myanmar Poems) ၁၉၇၃ # မြကန်သာ ၁၉၇၃ # ကဗျာ့နရီနှင့် နိမိတ်ပုံ ၁၉၇၃ # The Yellow Robe and Other Poems ၁၉၇၃ # စစ်တောင်းတံတားကြီး ချိုးခဲ့စဉ်က ၁၉၇၇ # Modern Burmese Poetry (ခေတ်ပေါ်မြန်မာ့ကဗျာ) ၁၉၇၈ # Yangoon Green City Of Grace ၁၉၇၉ (Coffee-Table Book for YCDC) # ဝေဖန်ရေး စာပေစာတမ်းများ (တက်တိုးနှင့် တွဲရေး) ၁၉၈၆ # ရာမနှင့် ဆုံစည်းခြင်း ၁၉၉၃ # Do’s and Don’ts in Myanmar ၁၉၉၄ # ဘာသာပြန်ရည်ညွှန်း (အခြားငါးဦးနှင့် တွဲ၍) ၁၉၉၅ <ref> အားမာန်သစ် စာပေမှ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ပထမအကြိမ် ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေတဲ့ သန်းဝင်လှိုင် ရေးသားပြုစုတဲ့ 'အကျော်ဇေယျ စာဆိုတော်များ' နဲ့ ရွှေဟင်္သာ စာအုပ်တိုက်၊ ၂၀၀၈ စက်တင်ဘာ၊ ပထမအကြိမ်ထုတ် 'နှစ်ဆယ်ရာစု မြန်မာ စာရေးဆရာများနှင့် စာစုစာရင်း (ပဉ္စမတွဲ)' စာအုပ်တို့မှ</ref> ==ကိုးကား== <references/> [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 8gho4wzvq0h2fi2jule60nlr4rm4s3l 0 11363 1044975 1038945 2026-07-29T09:41:55Z Dr Lotus Black 31011 1044975 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = ရဲရွာ တာတမံ | image = File:Yeywa Dam.jpg | image_size = 250px | image_caption = ရဲရွာတမံ | name_official = | dam_type = G | status =O | dam_crosses =[[ဧရာဝတီမြစ်]]၏ မြစ်လက်တက်ဖြစ်သော [[မြစ်ငယ်မြစ်]] | location =[[ကျောက်ဆည်မြို့နယ်]] [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]<br />(မန္တလေးမြို့မှ {{convert|52|km|abbr=on|disp=or}} အကွာ) | plant_owner = [[လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း|မြန်မာ့လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း]] | plant_operator = | dam_length ={{convert|690|m|abbr=on}} | dam_height = {{convert|433|ft|abbr=on}} | dam_width_base = | res_max_depth = >{{convert|180|m|abbr=on|1}} | spillway_type = ​ရေတံခါးမပါ​ရေပိုလွှဲ (Ungated Ogee Type) <br>{{convert|157|m|abbr=on}} crest width<br>{{convert|136|m|abbr=on}} net width | spillway_capacity =design flood: {{convert|6600|m3|acre·ft|abbr=on}}/s | irrigation = | construction_began = ၂၀၀၁ - ၂၀၀၂ | opening = ၂၀၁၀ | closed = | cost = ၂၉၅,၅၅၂.၀၈၂ ကျပ်သန်း | res_capacity_total = ၂.၆×၁၀^၉ m³ (9.82 [[Tmcft]]) gross storage<br>1.6×10⁹ m³ (56.5 Tmcft) active storage | res_catchment = {{convert|10,890 |sqmi|abbr=on}} | res_surface ={{convert|14580 |acres|km2|abbr=on}}<ref name="MRTV">{{cite web|url=http://www.mrtv3.net.mm/open5/131108for.html|title=Yeywa Hydropower Project, the largest of its kind in Myanmar|last=media team|publisher=MRTV-3|accessdate=22 February 2010|archivedate=19 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719152202/http://www.mrtv3.net.mm/open5/131108for.html}}</ref> | plant_turbines = ၄ x {{convert|197.5|MW|abbr=on}} ဖရန်စစ်တာဘိုင် (​ဒေါင်လိုက်) | plant_capacity = {{convert|790|MW|abbr=on}}<ref>{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx|format=XLSX|title=Power Generation|work=Open Development Mekong|access-date=6 October 2023|archive-date=6 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006001355/https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx}}</ref> | max_capacity = | plant_annual_gen = {{convert|3550|GWh|abbr=on}} | plant_commission = ၂၀၁၀ | plant_decommission = | website = [http://www.burmalibrary.org/docs4/Yeywa%20profile.pdf Yeywa Dam] | location_map = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|21|40|22|N|96|28|25|E|display=inline,title}} }} [[File:Yeywa Dam 2.jpg|thumb|ရဲရွာ ရေအား လျှပ်စစ်စက်ရုံ အတွင်းပိုင်း]] '''ရဲရွာ ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ''' သည် [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်ဆည်မြို့နယ်]]ရှိ [[ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ]]တစ်ခုဖြစ်ကာ<ref name="mal">{{cite web|url=https://www-gnlm-com-mm.cdn.ampproject.org/v/s/www.gnlm.com.mm/priority-must-be-given-for-generating-renewable-energy-such-as-hydropower-and-solar-power-senior-general/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=From%20%251%24s&aoh=16649639829732&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gnlm.com.mm%2Fpriority-must-be-given-for-generating-renewable-energy-such-as-hydropower-and-solar-power-senior-general%2F|title=Priority must be given for generating renewable energy such as hydropower and solar power: Senior General|publisher=Global News Light of Myanmar|accessdate=}}{{Dead link|date=October 2022 }}</ref> လက်ရှိတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အကြီးမားဆုံးစက်တပ်ဆင်အားရှိသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံဖြစ်သည်။ စက်ရုံမှထွက်ရှိလာသော ဓာတ်အားများကို ၂၃၀ ကီလိုဗို့ (230 kV) နှစ်ထပ်ဓာတ်အားလိုင်းများဖြင့် ဘယ်လင်း ၂၃၀ကေဗွီ ပင်မဓာတ်အားခွဲရုံသို့ (၂)လိုင်း၊ သပြေဝ ၂၃၀ကေဗွီ ပင်မဓာတ်အားခွဲရုံသို့ (၂)လိုင်း စုစုပေါင်း (၄)လိုင်း ပို့ဆောင်လျက်ရှိသည်။ ထိုခွဲရုံများမှတဆင့် နိုင်ငံတော်မဟာဓာတ်အားလိုင်းသို့ ပေးပို့ကာ ပြည်သူများထံ ပြန်လည်ဖြန့်ဖြူးပေးလျက်ရှိသည်။<ref name="uwinkhaing"/> ဒီဇိုင်းပိုင်းအရ တစ်နှစ်လျှင် ကီလိုဝပ်နာရီသန်းပေါင်း (၃,၅၅၀)ကို ထုတ်လုပ်ပေးနိုင်မည်ဖြစ်ကာ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[နမ့်ခမ်းမြို့နယ်]]ရှိ [[ရွှေလီ ၁ တာတမံ|ရွှေလီ (၁)]] ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒီဇိုင်းပိုင်းအရ တစ်နှစ်ထုတ်လုပ်​ပေးနိုင်မှု ဒုတိယမြောက် အများဆုံးစက်ရုံဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံးတည်ဆောက်ပြီးစီးသော RCC တမံအမျိုးအစားဖြစ်သည်။ ယခုအခါတွင် [[မြစ်ငယ်မြစ်]]အပေါ်တွင် ရဲရွာစက်ရုံအထက် ရှမ်းပြည်နယ် [[ကျောက်မဲမြို့နယ်]]၌ အထက်ရဲရွာစီမံကိန်း၊ ၎င်းတို့နှစ်ခုကြား ရှမ်းပြည်နယ် [[နောင်ချိုမြို့နယ်]]၌ အလယ်ရဲရွာစီမံကိန်း၊ ရဲရွာစီမံကိန်း၏အောက်ဘက်၌ ဒီးဒုတ်စီမံကိန်းတို့ကို ဖော်ဆောင်နေသည်။<ref name="uwinkhaing">{{cite web|url=https://www.moee.gov.mm/en/ignite/contentView/1144|title=H.E. Union Minister U Win Khaing inspects  the distribution and generation of Yeywa  Hydropower Plant in Mandalay Region|publisher=[[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန]]|accessdate=|archive-date=5 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221005102351/https://www.moee.gov.mm/en/ignite/contentView/1144}}</ref> ==သမိုင်း​​ကြောင်း== ===စတင်မှု=== ဤစီမံကိန်းသည် အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၆ဝဝ ကျော် ကုန်ကျပြီး တရုတ်နိုင်ငံ၏ ချေးငွေ သန်း ၂ဝဝ ပါဝင်ကာ ကျန် သန်း ၄ဝဝကျော်ကို နိုင်ငံပိုင် ငွေဖြင့် တည်ဆောက် နေခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>အမှတ် (၁) လျှပ်စစ် စွမ်းအား ဝန်ကြီး ဌာန</ref> မြန်မာ့ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား လုပ်ငန်းနှင့် China International Trust & Investment Co. (CITIC) နှင့် Sinohydro Corporation စသည့် တရုတ်ကုမ္ပဏီများအကြား ၂ဝဝ၄ ခုနှစ်၌ ယင်း စီမံကိန်းအတွက် စာချုပ် ချုပ်ဆိုပြီး နောက် ပိုင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ကော်ပိုရေးရှင်း (CPI)၊ တရုတ်နိုင်ငံ သွင်းကုန်-ထုတ်ကုန်ဘဏ် [Export-Import Bank of China (China Exim Bank)]၊ တရုတ်နိုင်ငံ ဂီဇောင်ဘားအုပ်စု ကုမ္ပဏီ [China Gezhouba Group Co. (CGGC)]၊ တရုတ် အမျိုးသား လျှပ်စစ်ပစ္စည်းများ ကုမ္ပဏီ (China National Electric Equipment Co.)၊ ဟူနန် ဆာဗိုး ပြည်ပ ရေနှင့် လျှပ်စစ် အင်ဂျင်နီယာလုပ်ငန်း ကုမ္ပဏီ (Hunan Savoo Overseas Water & Electric Engineering Co.)၊ တရုတ်နိုင်ငံ အမျိုးသား စက်ယန္တယားကြီးများ ကော်ပိုရေးရှင်း (China National Heavy Machinery Corporation) တို့နှင့် ထပ်မံ ပူးပေါင်း ခဲ့သည်။<ref>Burma River Network</ref> စီမံကိန်း စတင်နိုင်ရေး အတွက် ၂ဝဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ Nippon Koei ကုမ္ပဏီမှ ဒီဇိုင်း ရေးဆွဲ တင်သွင်းခဲ့ပြီး အသေးစိတ် ဒီဇိုင်း ထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့် တည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းများအတွက် ဆွစ်ဇာလန် နိုင်ငံ Colenco Power Engineering ကုမ္ပဏီနှင့် ၂ဝဝ၃ ခုနှစ်တွင် စာချုပ် ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားများ ထုတ်လုပ်ပေးသည့် ကြီးမားသော တာဘိုင်စက်ကြီး(၄)လုံး တပ်ဆင်ထားသည်။ ပင်မတမံတည်ဆောက်ခြင်း လုပ်ငန်း၊ ရေပိုလွှဲတည်ဆောက်ခြင်း လုပ်ငန်း၊ ရေယူအဆောက်အအုံလုပ်ငန်း၊ Switch yard လုပ်ငန်းနှင့် ဓာတ်အားပေး စက်ရုံ တည်ဆောက်ခြင်းလုပ်ငန်းများ ရှိသည်။ ရဲရွာရေအားလျှပ်စစ် စီမံကိန်းသည် ရေယူအဆောက်အအုံလေးခု၊ ရေပိုလွှဲနှင့် တစ်လုံးလျှင် စက်တပ်ဆင် အင်အား (၁၉၇ ဒသမ ၅)မဂ္ဂါဝပ်ရှိသော တာဘိုင်နှင့် ဂျင်နရေတာ လေး လုံး တပ်ဆင်ထားသဖြင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားစုစုပေါင်း မဂ္ဂါဝပ် (၇၉ဝ)ထုတ်လုပ်ပေးနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ တာဘိုင်အမှတ်(၁)မှ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်နေပြီး ထွက်ရှိလာသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားများကို ဓာတ်အားဖြန့်ကွန်ရက်စနစ်သို့ ဖြည့်ဆည်း ဖြန့်ဖြူးပေးသည်။ ===ဆောင်ရွက်မှု=== ရဲရွာ ရေအား လျှပ်စစ် စီမံကိန်းကို ၂၀၀၁-၂၀၀၂ ခုနှစ်၌ စတင်ခဲ့ပြီး ဒီဇိုင်း အားလုံးပြီးအောင် စောင့်ဆိုင်းခြင်း မပြုဘဲ ဒီဇိုင်း တစ်ခုရလျှင် တစ်ခု စတင် ဆောက်လုပ်သည့် စနစ်ဖြင့် စတင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ရဲရွာ တမံသည် ပထမဦးဆုံးသော RCC တမံ အမျိုးအစား ဖြစ်ပြီး ရေလွှဲ ဥမင် နှစ်ခု၊ အချင်း ၃၃ ပေ၊ အလျား၃၁၁၇ ပေ၊ တမံ အလျား ၂၂၆၄ ပေ၊တမံ အမြင့် ၄၃၃ ပေ၊ ကန်ရေပြည့် ရေလှောင် ပမာဏ ဧကပေ ၂ ဒသမ ၁၁၄ သန်း၊ ရေပိုလွှဲ အကျယ် ၄၄၈ ပေ၊ရေအား အမြင့် Head ၂၉၉ ပေ၊ လျှပ်စစ် တပ်ဆင်အား စက်တစ်လုံးလျှင် ၁၉၇ ဒသမ ၅ မဂ္ဂါဝပ်ဖြင့် စက်လေးလုံး မဂ္ဂါဝပ် ၇၉ဝ တပ်ဆင်လျက် တစ်နှစ်လျှင် လျှပ်စစ် ကီလိုဝပ် နာရီ သန်းပေါင်း ၃၅၅ဝ သန်း ထုတ်လုပ်ပေးနိုင်မည့် စီမံကိန်းကြီး ဖြစ်သည်။<ref>လျှပ်တစ်ပြက်ဂျာနယ်</ref> စက်တပ်ဆင်အင်အားအနေဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ တစ်လုံးလျှင် ၁၉၇.၅ မဂ္ဂါဝပ်ရှိသော စက် ၄ လုံးတပ်ဆင်ထားသည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံးထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်း ကီလိုဝပ်နာရီသန်းပေါင်း ၃၀၅၅ ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဒုတိယအများဆုံးဖြစ်သည်။ စက်ရုံမှထွက်ရှိသောဓာတ်အားကို ဘဲလင်းဓာတ်အားခွဲရုံ၊ မိတ္ထီလာဓာတ်အားခွဲရုံများမှတစ်ဆင့် မြန်မာ့ဓာတ်အားစနစ်သို့ပို့လွှတ်ပေးသည်။ ရဲရွာရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံရှိ [[ရဲရွာ တာတမံ|RCC တမံ]]သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး RCC တမံများတွင်လည်းတစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၃ တွင်စီမံကိန်းစတင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ တွင်စက်များစတင်လည်ပတ်နိုင်ခဲ့ပြီး ဓာတ်အားပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ရဲရွာဓာတ်အားပေးစက်ရုံလည်ပတ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ဓာတ်အားချို့တဲ့နေသောမြန်မာနိုင်ငံအတွင် အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်ခဲ့သည်။ [[File:Four Penstock of Yeywa Dam.jpg|thumb|penstock​လေးခု (၂၀၁၆)]] ==တည်နေရာ== ရဲရွာရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံသည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ကျောက်ဆည်ခရိုင်]]၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်။ စီမံကိန်း၏ဧရိယာအချို့သည် [[ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်]]၊ [[ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်]]တွင် ပါဝင်သော်လည်း စက်ရုံ၏အဓိကအဆောက်အဦးများမှာ ကျောက်ဆည်ဘက်ခြမ်းတွင် ပါဝင်သည်။ မန္တလေးမြို့မှ အရှေ့တောင်ဘက် (၃၁)မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ စက်ရုံသို့ရောက်ရှိရန် လမ်းနှစ်သွယ်ရှိကာ ပထမလမ်းမှာ မန္တလေး-လားရှိုးလမ်း (၁၆)မိုင်အနီးမှ ရဲရွာစက်ရုံသို့ခွဲသောလမ်းနှင့် ကျောက်ဆည်မြို့အနီး ရန်ကုန်-မန္တလေးလမ်းမှ ဘယ်လင်း-ရဲရွာ လမ်းတို့ဖြစ်သည်။ ==မြေမျက်နှာသွင်ပြင်အချက်အလက်များ== မြစ်ငယ်မြစ်ခေါ် ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်သည် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ [[ရှမ်းရိုးမ|ရှမ်းရိုးမတောင်တန်း]]များပေါ်မှ စီးဆင်းလာပြီး [[အင်းဝမြို့|အင်းဝ]]အနီးတွင် [[ဧရာဝတီမြစ်]]အတွင်းသို့စီးဝင်သည်။ မြစ်ငယ်မြစ်ဝှမ်းတလျှောက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ် သီပေါမြို့နယ်၊ ကျောက်မဲမြို့နယ်၊ နောင်ချိုမြို့နယ်၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ကျောက်ဆည်မြို့နယ်တို့၌ နမ္မတူ(သီပေါ)၊ အထက်ရဲရွာ၊ အလယ်ရဲရွာ၊ ရဲရွာ၊ ဒီးဒုတ် ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်းများ တည်ဆောက်ရန်ရှိပြီး ၎င်းတို့အနက် ရဲရွာစီမံကိန်းမှာ စတင်လည်ပတ်နေပြီဖြစ်သည်။ [[File:HPP on Myitnge River.png|thumb|မြစ်ငယ်မြစ်​ပေါ်ရှိ ​ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်းများ]] ==စက်ရုံဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ== <ref name="moep">{{cite web|url=https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/47|title=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး|publisher=[[လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဝန်ကြီးဌာန]]r|accessdate=|archive-date=5 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221005102349/https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/47}}</ref> ===ရေလှောင်တမံဆိုင်ရာအချက်အလက်များ=== {| class="wikitable" |- |အမျိုးအစား |ကွန်ကရစ်တမံ (Roller Compacted Concrete Dam - RCC Dam) |- |အလျား |၂၂၆၄ပေ |- |အမြင့် |၄၃၃ပေ |} ===ရေလှောင်ကန်ဆိုင်ရာအချက်အလက်များ=== {| class="wikitable" |- |ရေဆင်းဧရိယာ |၁၀၈၉၀ စတုရန်းမိုင် |- |နှစ်စဉ်ပျှမ်းမျှစီးဝင်ရေ | ၁၂၁ သိန်းဧကပေ |- |ကန်ရေပြည့်ရေလှောင်ပမာဏ |၂၁ သိန်းဧကပေ |- |အမြင့်ဆုံးရေအမှတ် |EL - ၆၀၇ပေ |- |အနိမ့်ဆုံးရေအမှတ် | EL- ၄၉၂ပေ |} ===ရေပိုလွှဲဆိုင်ရာအချက်အလက်များ=== {| class="wikitable" |- |အမျိုးအစား |ရေတံခါးမပါရေပိုလွှဲ (Ungated Ogee Type) |- |အကျယ် |၄၄၈ပေ (၅၆ပေ×၃၉ပေ - ၈ပေါက်) |- |ရေရှိန်သတ်စနစ် | Plunge Pool Type |} ===မြစ်ရေထုတ်ပေါက်ဆိုင်ရာအချက်အလက်များ=== {| class="wikitable" |- |အမျိုးအစား |မြစ်​အောက်​ခြေ​ရေထုတ်​ပေါက် |- |​ရေထုစီးနှုန်း |၃၅၃၂ ကုဗ​ပေ/စက္ကန့် |- |​​ရေတံခါး |Service Gate (၇​ပေ×၉.၅​ပေ ၂​ပေါက်)<br>Maintenance Gate (၇​ပေ×၉.၅​ပေ ၂​ပေါက်) |} ===ဓာတ်အားပေးစက်ရုံဆိုင်ရာအချက်အလက်များ=== {| class="wikitable" |- |စက်တပ်ဆင်အား |၇၉၀MW (၁၉၇.၅MW × ၄လုံး) |- |တာဘိုင်အမျိုးအစား |ဖရန်စစ်တာဘိုင် (​ဒေါင်လိုက်) |- |ဖိအားမြင့်သံမဏိပိုက်လိုင်း |အချင်း ၂၂​ပေ×အရှည် ၄၉၂​ပေ - ၄လိုင်း |- |တာဘိုင်​ရေထုစီးနှုန်း |၇၄၂၀×၄ =၂၉၆၈၀ ကုဗ​ပေ/စက္ကန့် |- |Generator အမျိုးအစား |3 phase / Semi Umbrella / Synchronous Generator of Vertical Shaft with Static Type Excitor |- |တစ်နှစ်ထုတ်လုပ်နိုင်မှု |၃၅၅၀ GWh |} [[File:Yeywa HPP 04.jpg|thumb|ရဲရွာတမံနှင့် penstock ​လေးခု (၂၀၂၂ခုနှစ်)]] ==စက်ရုံ၏ စွမ်းအင်စနစ်လုပ်ငန်းစဉ်များ== ===ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ခြင်း=== ရဲရွာစက်ရုံကို ဒီဇိုင်းပိုင်းအရ Medium Head ဖြင့် ဓာတ်အားထုတ်ယူရန် စီစဉ်ထားသဖြင့် တာဘိုင်အမျိုးအစားမှာ ဖရန်စစ်တာဘိုင် (ဒေါင်လိုက်)ကို အသုံးပြုထားသည်။ ရဲရွာတမံမှသိုလှောင်ထားသော ရေများကို intake လေးစုံဖြင့် ရယူကာ ဖိအားမြင့် သံမဏိပိုက်လိုင်း (penstock)များမှတဆင့် တာဘိုင်အသီးသီးထံသို့ရောက်စေသည်။ စက်ရုံတွင် Runner အသုံးပြုပုံ (၂)မျိုးရှိသည်။ Generationအခြေအနေတွင် Runnerကို ရေထဲတွင် လည်ပတ်စေပြီး No Load အခြေအနေတွင် Runnerကို လေထဲတွင် လည်ပတ်စေသည်။ စက်ရုံ၏ Generatorများသည် ၁၉၇.၅ မဂ္ဂါဝပ်ထုတ်​ပေးနိုင်​​သော AC Generator များဖြစ်ကြသည်။ Rotorတွင် တိုက်ရိုက်လျှပ်စစ်​ကြောင့် ဖြစ်​ပေါ်လာ​သော သံလိုက်ဝင်ရိုးစွန်းPoleများ ပါဝင်သည်။ Rotorတွင်တပ်ဆင်ထား​သော ပိုးထုပ်အ​ရေအတွက်များပြားသဖြင့် Rotorသည် အခုံးပုံစံရှိသည်။ Generatorတစ်လုံးစီရှိ Upper Guide Bearingတွင် အပိုင်း (၈)ခု၊ Lower Guide Bearing နှင့် Thrust Bearingတို့တွင် အပိုင်း (၁၂)ခုစီ ပါဝင်သည်။ Thrust Bearingနှင့် Lower Guide Bearingတို့ကို​ပေါင်းကာ Combine Guide Bearing ဟုသတ်မှတ်သည်။ ​ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ​တွင် Rated Output အားများ​စေ​သော အချက်(၃)ချက်မှာ တာဘိုင်လည်ပတ်မှုများခြင်း၊ ရိုတာကွိုင်များအား လျှပ်စစ်သံလိုက်ဓာတ်ပို​ပေးခြင်းနှင့် ရှည်လျား​သော Armature coilများကိုအသုံးပြုခြင်း တို့ဖြစ်ပါသည်။ ရဲရွာစက်ရုံတွင် Armature coilနှင့် တာဘိုင်လည်ပတ်မှုမှာ ပုံ​သေဖြစ်သဖြင့် လျှပ်စစ်သံလိုက်ဓာတ်နည်းလမ်းဖြင့်သာ ဗို့အားပိုမိုထွက်​စေသည်။ ထိုလျှပ်စစ်သံလိုက်ဓာတ်ကို exciter ဟု​ခေါ်​သော sourceမှ ထိန်းညှိ​ပေး​သော နည်းလမ်းဖြင့် ဗို့အားကို ချိန်ညှိသည်။ Generatorများမှထွက်ရှိလာ​သော ဗို့အားသည် ၁၆ ကီလိုဗို့ဖြစ်သည်။ ထို ၁၆ ကီလိုဗို့ကို ဗို့အားမြှင့်ထရန်စ​ဖော်မာ (Step Up Transformer) များဖြင့် ဗို့အားမြှင့်တင်ကာ ၂၃၀ ကီလိုဗို့ လိုင်းကြိုးများအ​ပေါ်သို့ တင်ပါသည်။ ထိုသို့ချိတ်ဆက်ရာတွင် စက်ရုံမှကြိမ်နှုန်းနှင့် လိုင်းကြိုး​​ပေါ်မှကြိမ်နှုန်းကို တူညီရန် ထိန်းညှိရသည်။ [[File:Yeywa HPP 09.jpg|thumb|Generator အမှတ် (၁)]] ===ဓာတ်အားပို့ဆောင်ခြင်း (Transmission)=== ရဲရွာစက်ရုံမှထွက်ရှိလာသော ဓာတ်အားများကို ၂၃၀ကေဗွီဓာတ်အားပို့ဆောင်ရေးလိုင်း (230kV Transmission Lines) များဖြင့် ဘယ်လင်းပင်မဓာတ်အားပေးခွဲရုံသို့ (၂)လိုင်း၊ သပြေဝပင်မဓာတ်အားခွဲရုံသို့ (၂)လိုင်း စုစုပေါင်း (၄)လိုင်း ပေးပို့သည်။ ထိုသို့ပေးပို့ရာတွင် နှစ်ထပ်လိုင်းများ အသုံးပြုသည်။ ဘယ်လင်းခွဲရုံမှာ ကျောက်ဆည်-ပြင်ဦးလွင် ခရိုင်ချင်းဆက်လမ်းပေါ်တွင်တည်ရှိပြီး စက်ရုံမှ (၆၀)ကီလိုမီတာခန့် ကွာဝေးသည်။ သပြေဝခွဲရုံသည် ရန်ကုန် - မန္တလေး လမ်းနှင့် မိတ္ထီလာမြို့ရှောင်လမ်းဆုံအနီးတွင် တည်ရှိပြီး စက်ရုံမှ (၁၃၆) ကီလိုမီတာကွာဝေးသည်။ [[File:500kV Transmission Line near Meiktila.jpg|thumb|တည်​​ဆောက်​နေဆဲ ၅၀၀​ကေဗွီဓာတ်အားပို့လွှတ်ရေးလိုင်းကို မိတ္ထီလာမြို့အနီး ရန်ကုန်-မန္တ​လေးအမြန်လမ်းမကြီး​ဘေး၌​တွေ့ရစဉ်]] ၂၀၂၂ခုနှစ်အထိ ရဲရွာစက်ရုံမှထွက်ရှိလာသော ဓာတ်အားများကို ၂၃၀ကေဗွီလိုင်းကြိုးများဖြင့်သာ သွယ်တန်းနိုင်သေးသဖြင့် စက်ရုံမှဓာတ်အားများကို အပြည့်အဝ မသုံးစွဲနိုင်သေးပေ။ အထက်မြန်မာပြည်မှဓာတ်အားကို အောက်မြန်မာပြည်သို့ ဗို့အားပြည့်ဝစွာပို့ဆောင်နိုင်ရန်အတွက် ၅၀၀ကေဗွီဓာတ်အားပို့ဆောင်ရေးလိုင်းများနှင့် ၅၀၀ကေဗွီပင်မဓာတ်အားခွဲရုံများ လိုအပ်သည်။<ref name="500kVsubstationmdn">{{cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/500-kebii-knkeaangmittthiilaa-cpkytteaangnguu-mhaadhaattaaaliung-kiuchailupngnapnnkhng|title=၅၀၀ ကေဗွီ ကံကောင်း(မိတ္ထီလာ) - စပါးကြွယ်(တောင်ငူ) မဟာဓာတ်အားလိုင်း ကြိုးဆွဲလုပ်ငန်းအပ်နှံခြင်း သဘောတူစာချုပ် လက်မှတ်ရေးထိုး|access-date=6 October 2022|archive-date=6 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006051206/https://www.mdn.gov.mm/my/500-kebii-knkeaangmittthiilaa-cpkytteaangnguu-mhaadhaattaaaliung-kiuchailupngnapnnkhng}}</ref> သို့သော် ထိုစီမံကိန်းများသည် ဆောင်ရွက်နေဆဲသာဖြစ်ပြီး ပင်မဓာတ်အားခွဲရုံများကို မိတ္ထီလာ၊ တောင်ငူ၊ [[ဘုရားကြီးမြို့|ဘုရားကြီး]]တို့တွင် တည်ဆောက်ရန်လျာထားပြီး ထိုမှတဆင့် ရန်ကုန်တိုင်းသို့ သွယ်တန်းမည်ဖြစ်သည်။<ref name="500kVsubstation">{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/91698|title=လာမည့်တစ်နှစ်ခွဲအတွင်း မဂ္ဂါဝပ် ၁၀၀၀ ကျော် ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ တည်ဆောက်ပြီး ၅၀၀ ကေဗွီဓာတ်အားလိုင်းများဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း ဓာတ်အားပြတ်တောက်မှုမရှိစေရန် ဖြန့်ဖြူးပေးနိုင်မည်ဖြစ်ကြောင်း ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးပြောကြား|access-date=6 October 2022|archive-date=6 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006051206/https://news-eleven.com/article/91698|url-status=dead}}</ref> [[File:Kankaung 500kV Substation 2022.jpg|thumb|တည်​ဆောက်​နေဆဲ ကံ​ကောင်း ၅၀၀​ကေဗွီပင်မဓာတ်အားခွဲရုံကို ၂၀၂၂ခုနှစ်က​တွေ့ရစဉ်]] ===နှစ်အလိုက် ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ခဲ့မှု=== ရဲရွာစက်ရုံသည် ဒီဇိုင်းပိုင်းအရ တစ်နှစ်လျှင် ၃၅၅၀ GWh ထုတ်လုပ်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် စက်ရုံစတင်လည်ပတ်သည့် ၂၀၁၀ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၂၁ခုနှစ်အထိ ၃၅၅၀ ကီလိုဝပ်နာရီသန်းပေါင်း ပြည့်ဝအောင် မလည်ပတ်ခဲ့ပေ။ နှစ်အလိုက်လည်ပတ်ခဲ့မှုများမှာ ​အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" |- |ခုနှစ် |ကီလိုဝပ်နာရီသန်း (GWh) |- |၂၀၁၀ |၁၅၂၁ |- |၂၀၁၁ |၂၈၃၄ |- |၂၀၁၂ |၂၄၂၆ |- |၂၀၁၃ |၂၅၈၀ |- |၂၀၁၄ |၂၅၂၉ |- |၂၀၁၅ |၂၄၀၇ |- |၂၀၁၆ |၂၃၄၄ |- |၂၀၁၇ |၂၅၈၁ |- |၂၀၁၈ |၃၀၂၇ |- |၂၀၁၉ |၁၉၃၅ |- |၂၀၂၀ |၂၂၉၇ |- |၂၀၂၁ |၂၃၁၁ |} [[File:Yearly Production of Yeywa HPP.png|thumb|နှစ်အလိုက် ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ခဲ့မှု (GWh)]] ==ဆိုးကျိုးသက်ရောက်နိုင်မှုများ== ဆည်မတည်ဆောက်ခင် ရရှိသည့် အစီရင်ခံစာတခုအရ ရဲရွာဆည် တည်ဆောက်မှု ကြောင့် ရေလွှမ်းခံရမည့် နေရာရှိ ကျေးရွာများကို လျော်ကြေးမပေးဘဲ အဓမ္မရွှေ့ပြောင်းစေခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ၂၀ဝ၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာတိုင်းမ်စ် (Myanmar Times) သတင်းစာ၏ ဖော်ပြချက်အရ ဆည်အနီးရှိ ရွာ ၃ ရွာကို ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည် ဟု သိရသည်။ ဤကျေးရွာများသည် မြစ်ငယ်မြစ်အပေါ် ၎င်းတို့၏ သက်မွေးဝမ်းကျောင်းလုပ်ငန်းများအတွက် မှီခိုနေကြ ရပြီး ၎င်းတို့ အခြေပြုနေရသည့် အရင်းအမြစ်များ ရေလွှမ်းခံကြရမည် ဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုနေရာတခု ဖြစ်သည့် သိပ္ပစက္ခု ဓာတ်တော်စေတီများ ရေလွှမ်းခံရမည်ဖြစ်ပြီး လုံးဝပျောက်ဆုံးသွားရလိမ့်မည် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.burmariversnetwork.org/burmese/2008-09-23-12-55-12/2008-09-24-16-29-03.html |accessdate=29 August 2015 |archivedate=17 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160317223633/http://www.burmariversnetwork.org/burmese/2008-09-23-12-55-12/2008-09-24-16-29-03.html }}</ref> ==ပြခန်း== <gallery> File:Yeywa HPP 08.jpg|ရဲရွာစက်ရုံ (၂၀၂၂ခုနှစ်) File:Yeywa HPP 07.jpg|စက်ရုံပင်မထိန်းချုပ်ခန်း File:Yeywa HPP 05.jpg|မြစ်​ရေထုတ်​ပေါက် File:Yeywa HPP 01.jpg|ဒုဋ္ဌဝတီတံတား​ပေါ်မှ​တွေ့ရစဉ် File:Yeywa HPP 03.jpg|​ရေလွှဲဥမင် File:Yeywa HPP 06.jpg|ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရာအဆောက်အဦး </gallery> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:ရ}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ}} [[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တာတမံများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ]] tgbpiesuz2afjclfv1fbkto07oq7kfe 0 12247 1044978 945506 2026-07-29T09:42:23Z Dr Lotus Black 31011 1044978 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = ကင်းတား တာတမံ | image = File:Kinda dam.jpg | image_size = 250px | image_caption = | name_official = | dam_type =H | status =O | dam_crosses =[[ပန်းလောင်မြစ်]] | location =[[မြစ်သားမြို့နယ်]]၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] | plant_owner = [[လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း|မြန်မာ့လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း]] | plant_operator = JM.Voith, MbH (Germany) | dam_length ={{convert|2034|ft|abbr=on}} | dam_height = {{convert|183.7|ft|abbr=on}} | dam_width_base = | res_max_depth = | spillway_type = ungated spillway | irrigation = | construction_began = ၁၉၈၁ | opening = ၁၉၈၅ | closed = | cost = | res_capacity_total = | res_catchment = 786000 | res_surface = | plant_turbines = ၂ x {{convert|28|MW|abbr=on}} Francis-type | plant_capacity = {{convert|56|MW|abbr=on}}<ref>{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx|format=XLSX|title=Power Generation|work=Open Development Mekong|access-date=6 October 2023|archive-date=6 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006001355/https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx}}</ref> | max_capacity = | plant_annual_gen = {{convert|165|GWh|abbr=on}} | plant_commission = ၁၉၈၅ | plant_decommission = | website = | location_map = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|21|09|37|N|96|19|14|E|display=inline,title}} }} '''ကင်းတား ရေလှောင်တမံ ဘက်စုံစီမံကိန်း'''ကို [[မန္တလေးတိုင်း]]ရှိ ကျောက်ဆည်၊ မြစ်သား၊ တံတားဦးနှင့် ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်များအတွက် လယ်ယာနှင့် သစ်တောဝန်ကြီးဌာန၊ ဆည်မြောင်းဦးစီးဌာနက ဆောင်ရွက်အကောင်အထည် ဖော်ရွက်ခဲ့သည်။ ပန်းလောင်မြစ်သည် မြန်မာမင်းများလက်ထက်ကတည်းက လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးအတွက် အားကိုးအားထား ပြုခဲ့ရသော မြစ်ဖြစ်သည်။ ရှေးအခါကပင် ပန်းလောင်မြစ်ပေါ်၌ ရေလွှဲဆည်များ တည်ဆောက်ကာ ရေပေးတူးမြောင်းများ ဖောက်သွယ်၍ ဆည်ရေသွင်းစိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။၁၈၉၁-၉၂ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်မွမ်းမံပြင်ဆင်၍ ပန်းလောင်မြစ်ပေါ်၌ အဆင့်ဆင့် တည်ရှိနေသော ကင်းတားဆည်၊ နတ်လွှဲဆည်၊ ကျီမဲဆည်နှင့် ထုံးကြီးဆည်တို့မှ ပေးဝေသော ရေတို့ကို ယနေ့တိုင်အောင်ပင် အသုံးပြုနေရပေသည်။ သို့သော် ထိုရေလွှဲဆည်တို့သည် မြစ်အတွင်း ရေစီးရေလာကောင်းမှသာ ထိရောက်စွာရေပေးဝေနိုင်သည်။ [[File:82P15111.JPG|thumb|ကင်းတားရေလှောင်တမံ တည်ရှိရာမြေပုံ]] ထို့ကြောင့် ကျောက်ဆည်၊ မြစ်သား၊ တံတားဦး၊ ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်များအတွင်းမှ လယ်မြေများကို သီးထပ်သီးညှပ် စိုက်ပျိုးနိုင်သည်အထိ တစ်နှစ်ပတ်လုံး ရေသွင်းပေးနိုင်မည့် ကင်းတား ရေလှောင်တမံကြီးကို မြစ်သားမြို့နယ်မှ လက်ရှိကင်းတားရေလွှဲဆည်အထက် ကိုးမိုင်ခန့်အကွာ ပန်းလောင်မြစ်ပေါ်တွင် တည်ဆောက် အကောင်အထည် ဖော်နေခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ရေသွင်းစိုက်ပျိုးရေအတွက်သာမက ကင်းတားရေလှောင်တမံသည် လက်ရှိရေသောက်ဧရိယာအတွင်းမှ မြေဧရိယာအချို့ကို ရေကြီးမှုအန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးနိုင်မည့်အပြင် ရေအား လျှပ်စစ် ထုတ်လုပ်ပေးရန်ကိုပါ ရည်ရွယ်ထားလေသည်။ ရေဆင်းဧရိယာ ၈၆၅ စတုရန်းမိုင်ရှိမည့် ကင်းတား ရေလှောင်တမံသည် အမြင့် ၂၃၆ ပေ၊ အလျား ၂ဝ၃၄ ပေ ရှိမည်ဖြစ်ပြီး၊ ကန်ရေပြည့်အနက် ၂၁၆ ပေ၊ ရေလှောင် ပမာဏ ၇၈၆ဝဝဝ ဧကပေနှင့် ရေပြင်ကျယ်ဧရိယာ ၈၉ဝဝ ဧက ရှိမည်ဖြစ်၏။ ရေလှောင်တမံမှ အချင်း ၂၄ ဒသမ ၆ ပေ ရှိ၍ ရေထုတ်အားနှုန်း တစ်စက္ကန့်လျှင် ၄ဝ၂၄ ကုဗပေ ရှိသော ဥမင်လိုဏ်ခေါင်း ရေထုတ်ပြွန် အလျား ၁၅၂၅ ပေကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ [[File:Kinda dam2.jpg|thumbnail|250px|ကင်းတားဆည်]] ထို့ပြင် ရေတံခါးတပ် ရေပိုလွှဲဆည် အလျား ၁၄၂ ဒသမ ၇ ပေကို တည်ဆောက်မည်ဖြစ်ပြီး၊ အကျယ် ၂၉ ဒသမ ၅ ပေ၊ အမြင့် ၃၄ ဒသမ ၄ ပေရှိသော ရေတံခါးလေးခုကို တပ်ဆင်ခဲ့သည်။ အရေးပေါ် ရေပိုလွှဲဆည် အလျား ၆၈၉ ပေ ကိုလည်း တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရန် ၂၈ မီဂါဝပ်အားစက်နှစ်လုံး တပ်ဆင်မည့် ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/47/ |title=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းတည်ဆောက်ပြီးဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ |publisher=[[လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] |accessdate=၂၀၂၂-၀၉-၂၃ |archive-date=7 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084430/https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/47/ }}</ref> စီမံကိန်းတွင် ကျောက်ဖြည့်တမံ အပါအဝင် ရေလှောင်တမံ ဆိုင်ရာ ရေအားအဆောက်အအုံများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ လက်ရှိဆည်ရေသောက် ဧရိယာအတွင်းမှ ရေပေးမြောင်း၊ ရေနုတ် မြောင်းနှင့် ရေအား အဆောက်အအုံများ ပြုပြင်ခြင်း၊ လက်ရှိ မိုးကောင်းသောက် ဧရိယာကို ရေပေးသွင်းနိုင်ရန် ရေသွင်းရေနုတ်မြောင်းများနှင့် ရေအားအဆောက်အအုံများ အသစ်တည် ဆောက်ခြင်း၊ ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေး စက်ရုံနှင့် အဆောက်အအုံများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ စိုက်ပျိုးမှုတိုးချဲ့ရေး လုပ်ငန်းရပ်များ၊ စိုက်ပျိုးမှု သုတေသနလုပ်ငန်းများ၊ သွင်းအား စုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များနှင့် စက်မှုလယ်ယာစနစ်များကို တိုးချဲ့အင်အား ဖြည့်တင်းပေးခြင်း လုပ်ငန်းများစသည်ဖြင့် အဆင့်ဆင့် ပါဝင်သည်။ လက်ရှိ တူးမြောင်းများ ပြုပြင်ခြင်း လုပ်ငန်းတွင် မြောင်းမကြီးနှင့် မြောင်းလက်တံအလျား ၂၁၅ ဒသမ ၇ မိုင်ရှိ၏။ ရေ သောက်ဧရိယာ အသစ်တည်ဆောက်မှုလုပ်ငန်းတွင် မြောင်းမကြီး အလျား ၇၈ မိုင်၊ မြောင်းခွဲ မိုင် ၁၄ဝ၊ မြောင်းလက်တံမိုင် ၂၈ဝ စုစုပေါင်း ၄၉၈ မိုင်ပါဝင်သည်။ ယခုအခါ လက်ရှိ ဆည်ရေသောက် ဧရိယာသည် ၈၈ဝဝဝ ဧက ရှိသည်ဖြစ်၍ စီမံကိန်းပြီးဆုံးချိန်တွင် ရေသောက်ဧရိယာ အသစ် ၁၁၃၅ဝဝ ဧက တိုးတက်လာမည်ဖြစ်ရာ ထိုဒေသတွင် စုစုပေါင်း ဆည်ရေသောက် ဧရိယာ ၂ဝ၁၅ဝဝ ဧကရှိလာမည် ဖြစ်သည်။ သီးနှံစိုက်ဧကသည်လည်း ၃၂၂၄ဝဝ ဧကအထိ တိုး တက်မြင့်မားလာပြီး ရေကြီးမှုအန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးနိုင်မည့် ဧရိယာဧက တစ်သောင်းရှိလာမည်ဟု မျှော်မှန်းထားပေသည်။<ref>{{cite web |url=https://burmese.voanews.com/a/st-dams-in-burma-sedawgyi-kinda-01-26-18-mt-/4234128.html |title=မန္မာႏိုင္ငံနဲ႔ ဆည္တည္ေဆာက္မႈ |publisher=VOA |accessdate=၂၀၁၈-၀၂-၀၁ |archive-date=29 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129035457/https://burmese.voanews.com/a/st-dams-in-burma-sedawgyi-kinda-01-26-18-mt-/4234128.html }}</ref> စီမံကိန်းကို အကောင်အထည်ဖော်ရာတွင် ဆည်မြောင်း ကဏ္ဍအတွက် ခန့်မှန်းကျပ်ငွေ ၁ဝ၆ဝ ဒသမ ၄ သန်းကုန်ကျမည်ဖြစ်ပြီး လျှပ်စစ်၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ စက်မှုလယ်ယာနှင့် အခြား ကဏ္ဍများအပါအဝင် စုစုပေါင်း ခန့်မှန်းကုန်ကျငွေ ၁၅၈၆ ဒသမ ၇ သန်းရှိမည်ဖြစ်သည်။ စီမံကိန်း၏ ရေအားလျှပ်စစ်ကဏ္ဍအတွက် လိုအပ်သော ချေးငွေ ဒီမတ် ၈၁ သန်းကိုလည်းကောင်း၊ ဓာတ်အားပို့လွှတ်ရေး စီမံကိန်းအတွက် လိုအပ်သော ချေးငွေ ဒီမတ်သန်း ၇ဝ ကိုလည်းကောင်း ပြည်ထောင်စုသမ္မတ ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ ကေ အက်ဖဒဗလျူဘဏ်နှင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကော်ပိုရေးရှင်း၊ မြန်မာ့နိုင်ငံခြား ကုန်သွယ်မှုဘဏ်တို့ ငွေချေးစာချုပ်များ ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ကင်းတား ရေလှောင်တမံ ဘက်စုံစီမံကိန်းကာလကို ၁၉၈၁-၈၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၆-၈၇ ခုနှစ်အထိ သတ်မှတ်ထားသည်။ စီမံကိန်းကို စတင် အကောင်အထည်ဖော်လျက်ရှိရာတွင် ၁၉၈၁ ခုနှစ် နှစ်လယ်ပိုင်း၌ တမံအဝင် ဆက်သွယ်ရေး လမ်း ၂၂ ဒသမ ၂ မိုင်ပြီးစီး၍ စခန်းဝန်ထမ်းနေအိမ်၊ ရုံး၊ ဂိုဒေါင် စသောအဆောက်အအုံ ၂၈၅ လုံး တည်ဆောက် ပြီးစီးခဲ့သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁)</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ|state=သပြေဝ-၁,ကင်းတား,ကြီးအုံကြီးဝ,}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တာတမံများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ]] 6ucfq4ftz2pu1j6zh061ecpq6q9he11 0 13170 1044890 704711 2026-07-29T05:39:14Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကောင်း၊ ဦး (စည်သူ)]] စာမျက်နှာကို [[ဦးကောင်း (စည်သူ)]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း 704711 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[စည်သူဘွဲ့|စည်သူ]] | name = ဦးကောင်း | native_name = | image = [[File:SiThuUKung.jpg|200px]] | alt = | caption = |order = |majority = |predecessor2 = |successor2 = |party = | birth_name =မောင်ကောင်း | birth_date = {{birth date|df=yes|1904|10|30}} | birth_place =[[မြင်းခြံမြို့]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = {{death date and age|df=yes|1957|2|19|1904|10|30}} | death_place = [[ကာလကတ္တားမြို့]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] | ethnicity = | other_names = မောင်ကောင်း | known_for =မြန်မာနိုင်ငံတော် ငွေကြေးဘုတ်အဖွဲ့ဝင်<br>ပထမဆုံးသော [[မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း ကော်မရှင်]] ဥက္ကဋ္ဌ | occupation =ပညာမင်းကြီး | parents =ဦးဘသော် + ဒေါ်ကြင်မြိုင် | spouse =ဒေါ်သိန်း | children = စည်သူဒေါက်တာသော်ကောင်း<br>ဒေါ်ရီမေကောင်း<br>ဒေါ်ကြည်မေကောင်း | alma_mater = ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်<br>လန်ဒန်တက္ကသိုလ် ဘုရင့်ကောလိပ် | awards = စည်သူဘွဲ့ | url = }} [[စည်သူဘွဲ့|စည်သူ]] '''ဦးကောင်း''' (၁၉၀၄- ၁၉၅၇)သည် ပထမဆုံးသော မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သည်။ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရသည် ၁၉၅၅-ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၂၆)ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းကော်မရှင်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခံရသူမှာ ပညာမင်းကြီး စည်သူဦးကောင်းပင် ဖြစ်သည်။၁၉၄၇-၄၉ ခုနှစ်၌ မြန်မာနိုင်ငံတော် ငွေကြေးဘုတ်အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရကာ [[ငွေစက္ကူ]]များပေါ်တွင် `မောင်ကောင်း´ ဟူ၍ လက်မှတ်ရေးထိုး ခဲ့ရသည်။ ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်းသည် မြန်မာ့ပညာရေးလောကတွင် ထူးခြားသော အယူအဆတစ်ရပ် ရှိသူဖြစ်သည်။ ဦးကောင်း၏ ပညာရေးအယူအဆတစ်ရပ်မှာ စာမေးပွဲအတွက်သာ ဦးစားပေးသော ပညာရေးမျိုး မဟုတ်ဘဲ အသိပညာကြွယ်ဝမှုနှင့် ဘက်စုံပညာ တတ်ကျွမ်းမှုတို့ကို အလေးထားအားပေးသော အယူအဆဖြစ်သည်။ ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်းက ပညာသင်ကြားခြင်းသည် ကျောင်းနေစဉ်သာမဟုတ် ဘဝတစ်လျှောက်လုံးအတွက် ဖြစ်ရမည်ဟု မိန့်ဆိုခဲ့သည်။ == ငယ်ဘဝ == ဦးကောင်းအား ၁၉၀၄-ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၃၀)ရက်နေ့၌ ယစ်မျိုးမင်းကြီး ဦးဘသော်နှင့် ဒေါ်ကြင်မြိုင်တို့က မြင်းခြံမြို့၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မွေးချင်းခြောက်ဦးအနက် ပဉ္စမမြောက်သား ဖြစ်သည်။ ၁၉၀၉-ခုနှစ် အသက် ငါးနှစ်အရွယ်တွင် မြင်းခြံမြို့ ဘက်ပလစ်ကျောင်း၌ စတင်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ယင်းနောက် ရန်ကုန်မြို့သို့ပြောင်းရွှေ့လာကာ အလုံမြို့နယ် ကူရှင်အထက်တန်းကျောင်း၊ စိန့်ပေါလ် အထက်တန်းကျောင်း (ယခု [[အ.ထ.က(၆)ဗိုလ်တထောင်]]) တွင် ပညာဆက်လက် ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ၁၉၂၀-ပြည့်နှစ်တွင် အစ်ကိုဖြစ်သူ ဦးဘဦး၏ ထောက်ပံ့မှုဖြင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ ဆမ်းမားဆက်ပြည်နယ် တွန်တန်ဘုရင့်ကောလိပ် သီးသန့်အထူးပညာသင်ကျောင်း (Taunton Public School,Somerset)၌ ပညာဆက်လက် ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ၁၉၂၂-ခုနှစ်တွင် လန်ဒန် မက်ထရစ်စာမေးပွဲကို ဂုဏ်ထူး ငါးဘာသာဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ == ပညာဆက်လက်ဆည်းပူးခြင်း == ၁၉၂၃-ခုနှစ်တွင် ဦးကောင်း မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာပြီး [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ဥပစာ ဒုတိယနှစ်မှ စတင်သင်ယူခဲ့ရာ သုံးနှစ်ကြာသင်ယူပြီးနောက် ၁၉၂၆-ခုနှစ်တွင် ဘီအေဘွဲ့ကို အင်္ဂလိပ်စာ ဂုဏ်ထူးဖြင့် ရရှိခဲ့သည်။ ယင်းနောက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ အင်္ဂလိပ်ဘာသာနှင့် စာပေအထက်တန်း နည်းပြဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်နေစဉ်အတွင်း နိုင်ငံခြား ပညာတော်သင်ဆုကို ရရှိကာ [[လန်ဒန်မြို့|လန်ဒန်တက္ကသိုလ်]] ဘုရင့်ကောလိပ်တွင် တစ်နှစ်ပညာသင်ကြားခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၂၇-ခုနှစ်တွင် သင်ကြားရေး ဒီပလိုမာ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၂၉-ခုနှစ် နှစ်နှစ်အကြာတွင် မဟာဝိဇ္ဇာ(ပညာရေး)ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ == ပညာရေးဝန်ထမ်း == ဦးကောင်းသည် ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့၊အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းအုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယင်းနောက် ၁၉၃၂-ခုနှစ် ဇွန်လ(၁)ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း လက်ထောက်ပညာဝန်အဖြစ်၎င်း၊ ၁၉၃၃-၃၄-ခုနှစ်များတွင် ဧရာဝတီတိုင်း ပညာဝန်၊ မကွေးတိုင်း ပညာဝန်၊ ၁၉၃၄-၃၅-ခုနှစ်များတွင် ရခိုင်တိုင်း ပညာဝန် အဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၃၅-ခုနှစ် ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် ပညာရေးဝန်ထမ်း အဆင့်(၁) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၃၅နှင့် ၁၉၄ဝနှစ်များအတွင်း ရန်ကုန်အစိုးရအထက်တန်းကျောင်း (ယခု လသာအ.ထ.က-၁)တွင် ကျောင်းအုပ်ဆရာကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၄၀-၄၁တွင် တနင်္သာရီတိုင်း ပညာဝန်၊ ၁၉၄၁-၄၂တွင် ရှမ်းပြည်နယ် ပညာရေး အရာရှိချုပ် ဖြစ်လာပြန်သည်။ == အင်္ဂလန်သို့ == [[ ဂျပန်ကိုလိုနီခေတ်|ဂျပန်ခေတ်ကာလ]] (၁၉၄၂-၄၅)တွင် ဦးကောင်းကို ရန်ကုန်ခရိုင်ပညာရေး အရာရှိ၊ ပညာမင်းကြီးရုံး အထူးအရာရှိ၊ လက်ထောက် ပညာမင်းကြီးရာထူးများ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ယင်းနောက် ၁၉၄၆-၄၇ ခုနှစ်တွင် တွဲဘက် လက်ထောက်ပညာမင်းကြီး၊ လွတ်လပ်ရေးကာလတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံပညာတော်သင်များအတွက် အကြံပေးအရာရှိအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ မြန်မာသံရုံး ပညာရေးသံမှူးအဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ရသည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် ၁၉၄၇-၄၉ ခုနှစ်၌ မြန်မာနိုင်ငံတော် ငွေကြေးဘုတ်အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရကာ [[ငွေစက္ကူ]]များပေါ်တွင် `မောင်ကောင်း´ ဟူ၍ လက်မှတ်ရေးထိုး ခဲ့ရသည်။ == ပညာမင်းကြီး == [[File:Sithu U Kaung.JPG|thumb|ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်း |alt=]] [[File:Kaung U Min Gyi Artist.jpg|thumb|ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်း |alt=]] လွတ်လပ်ရေး ရရှိပြီး ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ဦးကောင်း မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည် ရောက်ရှိလာကာ လက်ထောက် ပညာမင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရ၏။ ထို့နောက် ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော် ပညာမင်းကြီး အဖြစ် ရာထူးတိုးမြှင့် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။ ဦးကောင်းသည် ပညာရေး ဝန်ထမ်း တဦး အနေဖြင့်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ တက္ကသိုလ် ဖွဲ့စည်းရေး ကော်မတီ အတွင်းရေးမှူး (၁၉၄၆-၄၇)၊ ယူနက်စ်ကို ပညာရေး မစ်ရှင် အဖွဲ့ အကြံပေး အရာရှိ (၁၉၅၀-၅၁) အဖြစ်ပါ တာဝန် ယူခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရက ပညာမင်းကြီးအား 'စည်သူ' ဘွဲ့ ပေးအပ်ခဲ့သည်။ == သမိုင်းကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ == မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်း ကော်မရှင်နှင့် ပတ်သက်၍ ၂၁ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၄ တွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုက အတွင်းဝန် ဦးဝင်ဖေအား သမိုင်း ကော်မရှင် အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းလိုကြောင်း၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် သမိုင်း ကော်မရှင် တခု ရှိပြီးဖြစ်ကြောင်း စတင် ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့နေ၌ပင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ မြန်မာသံရုံးသို့ အိန္ဒိယနိုင်ငံ သမိုင်းကော်မရှင် ဖွဲ့စည်းပုံ ဥပဒေကို မှာယူခဲ့ရာ အောက်တိုဘာလ ၂၈ နေ့၌ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ယင်းဥပဒေကို လေ့လာပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းကော်မရှင်အား ၂၆ ဇန်နဝါရီ ၁၉၅၅ တွင် စတင် ဖွဲ့စည်းလိုက်ပါသည်။ ထိုစဉ် ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်းကို မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်း ကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ရာ ၁၉၅၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလမှ ၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ အထိ သမိုင်းကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ရာထူးကိုပါ ပူးတွဲ ထမ်းဆောင်ခဲ့ရသည်။ == စာအုပ်စာပေ == ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ ပညာရေး တိုးတက် မြင့်မားမှုကို ရည်သန်လျက် စာအုပ်စာပေ အချို့ကိုလည်း ရေးသား ပြုစုခဲ့သည်။ ဦးကောင်း၏ မဟာဝိဇ္ဇာ ဘွဲ့ယူစာတမ်း (၁၉၂၉) ဖြစ်သော "ဗြိတိသျှတို့ မသိမ်းပိုက်မီနှင့် သိမ်းပိုက်ပြီးခေတ် မြန်မာနိုင်ငံ ပညာရေး သမိုင်း" အင်္ဂလိပ်ဘာသာ စာတမ်းကို မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းသုတေသန ဂျာနယ် ၁၉၆၃ ဒီဇင်ဘာတွင် သီးခြား ပုံနှိပ်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၅ ခုနှစ်၍ ဦးခင်မောင်ကြည်က မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် ကြည်နူးဖွယ်ရာ ကဗျာစာအုပ်ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ရန်ကုန် အထက်တန်းကျောင်းအုပ် အဖြစ် အမှုထမ်းနေစဉ်၌လည်း "မြန်မာကျောင်းများတွင် စာစီစာကုံး သင်ကြားနည်း" စာအုပ်ကို ရေးသား ပြုစုခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် အစီရင်ခံစာ အချို့ ရေးသား ပြုစုရာ၌လည်း "မြန်မာနိုင်ငံ တက္ကသိုလ် ဖွဲ့စည်းရေး ကော်မတီ အစီရင်ခံစာ (၁၉၄၇)"၊ "မြန်မာနိုင်ငံ ပညာရေး ရှစ်နှစ် (၁၉၄၇-၅၅) အစီရင်ခံစာ" စသည်တို့မှာ ထင်ရှားခဲ့၏။ ထို့ပြင် ၁၉၅၅-၅၆ မြန်မာနိုင်ငံ ပညာရေး တိုးတက်မှု အစီရင်ခံစာကိုလည်း ရေးသား ပြုစုခဲ့သည်။ == ဘဝနိဂုံး == ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပမည့် သတ္တမတန်း စာမေးပွဲ မေးခွန်းများကို လုံခြုံ စိတ်ချမှု ရှိစေရန် အတွက် အိန္ဒိယနိုင်ငံ [[ကာလကတ္တားမြို့|ကာလကတ္တား]]မြို့၌ ပုံနှိပ်ရေး ကိစ္စကို ပညာရေး မင်းကြီး ဦးကောင်းက တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရ၏။ သို့ဖြစ်၍ ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့ရသည်။ ၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၅၇ တွင် ယူနက်စကို ဒါရိုက်တာ တဦး၏ ကားဖြင့် ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်း ကာလကတ္တားမြို့တွင်းသို့ လိုက်ပါသွားစဉ် မရိုးလမ်းနှင့် ချောင်ရင်ဂီ လမ်းထောင့်တွင် မြူနှင်းများ ထူထပ်စွာ ကျရောက်နေမှုကြောင့် ကားက လမ်းဘေး သံတိုင်အား အရှိန်ပြင်းစွာ ဝင်ရောက် တိုက်မိသွား၏။ ကားမောင်းသူ ကိုယ်စားလှယ်မှာ ဒဏ်ရာအနည်းငယ်သာ ရရှိသော်လည်း ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်းမှာမူ ဒဏ်ရာပြင်းထန်စွာ ရရှိသွားခဲ့သည်။ နံရိုးသုံးချောင်း ကျိုးသွားသဖြင့် ကာလကတ္တား ဆေးရုံသို့ တက်ရောက် ကုသခဲ့ရ၏။ ဒဏ်ရာမှာ ပြင်းထန်လှသည့် အလျောက် ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၅၇ တွင် ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်း ကာလကတ္တားမြို့၌ ကွယ်လွန် သွားသည်။ နောက်တနေ့တွင် ပညာမင်းကြီး ရုပ်ကလာပ်အား ရန်ကုန်သို့ လေယာဉ်ဖြင့် သယ်ယူပြီး မြန်မာနိုင်ငံ ရန်ကုန်မြို့၌ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့၏။ ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်း ကွယ်လွန်စဉ် ဇနီး ဒေါ်သိန်း၊ သား ဦးသော်ကောင်း (နောင် တက္ကသိုလ်များ ဗဟို စာကြည့်တိုက်မှူး)၊ သမီး ဒေါ်ရီမေကောင်း၊ ဒေါ်ကြည်မေကောင်းတို့ ကျန်ရစ်ပါသည်။ ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်း၏သား ဆရာကြီး ဒေါက်တာ (ဦး)[[သော်ကောင်း၊ ဦး၊ ဒေါက်တာ| သော်ကောင်း]]မှာ ဖူကူအိုကာဆုရ စာကြည့်တိုက် ပညာရှင် တဦး ဖြစ်သည်။ ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်း ကော်မရှင်၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်ခဲ့သကဲ့သို သားဖြစ်သူ ဆရာကြီး ဒေါက်တာ ဦးသော်ကောင်းမှာလည်း ၁၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၀၂ မှ စ၍ မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်း ကော်မရှင် အချိန်ပြည့် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref>တင်နိုင်တိုး ရေး ပထမဆုံး မြန်မာသမိုင်းကော်မရှင်နာ ဥက္ကဋ္ဌ ပညာမင်းကြီး စည်သူဦးကောင်း</ref> ဆရာကြီး စည်သူဒေါက်တာသော်ကောင်းသည် ၂၀၁၆ ခုနှစ် ထွန်းဖောင်ဒေးရှင်း တစ်သက်တာစာပေဆုရှင်အဖြစ် ရွေးချယ်ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ <ref>ဇန်နဝါရီလ ၂၀၊ ၂၀၁၇ ကြေးမုံသတင်းစာ စာမျက်နှာ ၁၆</ref> == ကိုးကား == <references/> == ကျမ်းကိုး == # မြန်မာသမိုင်းအဖွဲ့ နောက်ခံသမိုင်းနှင့် အဖွဲ့ဝင်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိ၊ # ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်းနှင့် (မောင်ဇေယျာ) စံပယ်ဖြူ မဂ္ဂဇင်း အမှတ် (၇)၊ ၂၀၀၀၊ ဩဂုတ်၊ # စည်သူဦးကောင်း နှစ်တရာပြည့် အထိမ်းအမှတ် (၁၉၀၄-၂၀၀၄) ပညာတန်ဆောင် အထူးစာစဉ်၊ {{lifetime|၁၉၀၄|၁၉၅၇}} [[Category:ပထမ မြန်မာများ]] [[Category:မြန်မာလူမျိုးများ အတ္ထုပ္ပတ္တိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး‎]] t6nfiygx5k2u53jjc3qad0b7dix8dnr 1044892 1044890 2026-07-29T05:42:52Z Zawzawaungthwin 100038 [[Category:မြန်မာ သမိုင်းပညာရှင်များ]] 1044892 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[စည်သူဘွဲ့|စည်သူ]] | name = ဦးကောင်း | native_name = | image = [[File:SiThuUKung.jpg|200px]] | alt = | caption = |order = |majority = |predecessor2 = |successor2 = |party = | birth_name =မောင်ကောင်း | birth_date = {{birth date|df=yes|1904|10|30}} | birth_place =[[မြင်းခြံမြို့]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = {{death date and age|df=yes|1957|2|19|1904|10|30}} | death_place = [[ကာလကတ္တားမြို့]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] | ethnicity = | other_names = မောင်ကောင်း | known_for =မြန်မာနိုင်ငံတော် ငွေကြေးဘုတ်အဖွဲ့ဝင်<br>ပထမဆုံးသော [[မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း ကော်မရှင်]] ဥက္ကဋ္ဌ | occupation =ပညာမင်းကြီး | parents =ဦးဘသော် + ဒေါ်ကြင်မြိုင် | spouse =ဒေါ်သိန်း | children = စည်သူဒေါက်တာသော်ကောင်း<br>ဒေါ်ရီမေကောင်း<br>ဒေါ်ကြည်မေကောင်း | alma_mater = ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်<br>လန်ဒန်တက္ကသိုလ် ဘုရင့်ကောလိပ် | awards = စည်သူဘွဲ့ | url = }} [[စည်သူဘွဲ့|စည်သူ]] '''ဦးကောင်း''' (၁၉၀၄- ၁၉၅၇)သည် ပထမဆုံးသော မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သည်။ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရသည် ၁၉၅၅-ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၂၆)ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းကော်မရှင်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခံရသူမှာ ပညာမင်းကြီး စည်သူဦးကောင်းပင် ဖြစ်သည်။၁၉၄၇-၄၉ ခုနှစ်၌ မြန်မာနိုင်ငံတော် ငွေကြေးဘုတ်အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရကာ [[ငွေစက္ကူ]]များပေါ်တွင် `မောင်ကောင်း´ ဟူ၍ လက်မှတ်ရေးထိုး ခဲ့ရသည်။ ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်းသည် မြန်မာ့ပညာရေးလောကတွင် ထူးခြားသော အယူအဆတစ်ရပ် ရှိသူဖြစ်သည်။ ဦးကောင်း၏ ပညာရေးအယူအဆတစ်ရပ်မှာ စာမေးပွဲအတွက်သာ ဦးစားပေးသော ပညာရေးမျိုး မဟုတ်ဘဲ အသိပညာကြွယ်ဝမှုနှင့် ဘက်စုံပညာ တတ်ကျွမ်းမှုတို့ကို အလေးထားအားပေးသော အယူအဆဖြစ်သည်။ ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်းက ပညာသင်ကြားခြင်းသည် ကျောင်းနေစဉ်သာမဟုတ် ဘဝတစ်လျှောက်လုံးအတွက် ဖြစ်ရမည်ဟု မိန့်ဆိုခဲ့သည်။ == ငယ်ဘဝ == ဦးကောင်းအား ၁၉၀၄-ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၃၀)ရက်နေ့၌ ယစ်မျိုးမင်းကြီး ဦးဘသော်နှင့် ဒေါ်ကြင်မြိုင်တို့က မြင်းခြံမြို့၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မွေးချင်းခြောက်ဦးအနက် ပဉ္စမမြောက်သား ဖြစ်သည်။ ၁၉၀၉-ခုနှစ် အသက် ငါးနှစ်အရွယ်တွင် မြင်းခြံမြို့ ဘက်ပလစ်ကျောင်း၌ စတင်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ယင်းနောက် ရန်ကုန်မြို့သို့ပြောင်းရွှေ့လာကာ အလုံမြို့နယ် ကူရှင်အထက်တန်းကျောင်း၊ စိန့်ပေါလ် အထက်တန်းကျောင်း (ယခု [[အ.ထ.က(၆)ဗိုလ်တထောင်]]) တွင် ပညာဆက်လက် ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ၁၉၂၀-ပြည့်နှစ်တွင် အစ်ကိုဖြစ်သူ ဦးဘဦး၏ ထောက်ပံ့မှုဖြင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ ဆမ်းမားဆက်ပြည်နယ် တွန်တန်ဘုရင့်ကောလိပ် သီးသန့်အထူးပညာသင်ကျောင်း (Taunton Public School,Somerset)၌ ပညာဆက်လက် ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ၁၉၂၂-ခုနှစ်တွင် လန်ဒန် မက်ထရစ်စာမေးပွဲကို ဂုဏ်ထူး ငါးဘာသာဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ == ပညာဆက်လက်ဆည်းပူးခြင်း == ၁၉၂၃-ခုနှစ်တွင် ဦးကောင်း မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာပြီး [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ဥပစာ ဒုတိယနှစ်မှ စတင်သင်ယူခဲ့ရာ သုံးနှစ်ကြာသင်ယူပြီးနောက် ၁၉၂၆-ခုနှစ်တွင် ဘီအေဘွဲ့ကို အင်္ဂလိပ်စာ ဂုဏ်ထူးဖြင့် ရရှိခဲ့သည်။ ယင်းနောက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ အင်္ဂလိပ်ဘာသာနှင့် စာပေအထက်တန်း နည်းပြဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်နေစဉ်အတွင်း နိုင်ငံခြား ပညာတော်သင်ဆုကို ရရှိကာ [[လန်ဒန်မြို့|လန်ဒန်တက္ကသိုလ်]] ဘုရင့်ကောလိပ်တွင် တစ်နှစ်ပညာသင်ကြားခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၂၇-ခုနှစ်တွင် သင်ကြားရေး ဒီပလိုမာ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၂၉-ခုနှစ် နှစ်နှစ်အကြာတွင် မဟာဝိဇ္ဇာ(ပညာရေး)ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ == ပညာရေးဝန်ထမ်း == ဦးကောင်းသည် ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့၊အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းအုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယင်းနောက် ၁၉၃၂-ခုနှစ် ဇွန်လ(၁)ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း လက်ထောက်ပညာဝန်အဖြစ်၎င်း၊ ၁၉၃၃-၃၄-ခုနှစ်များတွင် ဧရာဝတီတိုင်း ပညာဝန်၊ မကွေးတိုင်း ပညာဝန်၊ ၁၉၃၄-၃၅-ခုနှစ်များတွင် ရခိုင်တိုင်း ပညာဝန် အဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၃၅-ခုနှစ် ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် ပညာရေးဝန်ထမ်း အဆင့်(၁) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၃၅နှင့် ၁၉၄ဝနှစ်များအတွင်း ရန်ကုန်အစိုးရအထက်တန်းကျောင်း (ယခု လသာအ.ထ.က-၁)တွင် ကျောင်းအုပ်ဆရာကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၄၀-၄၁တွင် တနင်္သာရီတိုင်း ပညာဝန်၊ ၁၉၄၁-၄၂တွင် ရှမ်းပြည်နယ် ပညာရေး အရာရှိချုပ် ဖြစ်လာပြန်သည်။ == အင်္ဂလန်သို့ == [[ ဂျပန်ကိုလိုနီခေတ်|ဂျပန်ခေတ်ကာလ]] (၁၉၄၂-၄၅)တွင် ဦးကောင်းကို ရန်ကုန်ခရိုင်ပညာရေး အရာရှိ၊ ပညာမင်းကြီးရုံး အထူးအရာရှိ၊ လက်ထောက် ပညာမင်းကြီးရာထူးများ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ယင်းနောက် ၁၉၄၆-၄၇ ခုနှစ်တွင် တွဲဘက် လက်ထောက်ပညာမင်းကြီး၊ လွတ်လပ်ရေးကာလတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံပညာတော်သင်များအတွက် အကြံပေးအရာရှိအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ မြန်မာသံရုံး ပညာရေးသံမှူးအဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ရသည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် ၁၉၄၇-၄၉ ခုနှစ်၌ မြန်မာနိုင်ငံတော် ငွေကြေးဘုတ်အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရကာ [[ငွေစက္ကူ]]များပေါ်တွင် `မောင်ကောင်း´ ဟူ၍ လက်မှတ်ရေးထိုး ခဲ့ရသည်။ == ပညာမင်းကြီး == [[File:Sithu U Kaung.JPG|thumb|ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်း |alt=]] [[File:Kaung U Min Gyi Artist.jpg|thumb|ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်း |alt=]] လွတ်လပ်ရေး ရရှိပြီး ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ဦးကောင်း မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည် ရောက်ရှိလာကာ လက်ထောက် ပညာမင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရ၏။ ထို့နောက် ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော် ပညာမင်းကြီး အဖြစ် ရာထူးတိုးမြှင့် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။ ဦးကောင်းသည် ပညာရေး ဝန်ထမ်း တစ်ဦး အနေဖြင့်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ တက္ကသိုလ် ဖွဲ့စည်းရေး ကော်မတီ အတွင်းရေးမှူး (၁၉၄၆-၄၇)၊ ယူနက်စ်ကို ပညာရေး မစ်ရှင် အဖွဲ့ အကြံပေး အရာရှိ (၁၉၅၀-၅၁) အဖြစ်ပါ တာဝန် ယူခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရက ပညာမင်းကြီးအား 'စည်သူ' ဘွဲ့ ပေးအပ်ခဲ့သည်။ == သမိုင်းကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ == မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်း ကော်မရှင်နှင့် ပတ်သက်၍ ၂၁ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၄ တွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုက အတွင်းဝန် ဦးဝင်ဖေအား သမိုင်း ကော်မရှင် အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းလိုကြောင်း၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် သမိုင်း ကော်မရှင် တခု ရှိပြီးဖြစ်ကြောင်း စတင် ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့နေ၌ပင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ မြန်မာသံရုံးသို့ အိန္ဒိယနိုင်ငံ သမိုင်းကော်မရှင် ဖွဲ့စည်းပုံ ဥပဒေကို မှာယူခဲ့ရာ အောက်တိုဘာလ ၂၈ နေ့၌ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ယင်းဥပဒေကို လေ့လာပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းကော်မရှင်အား ၂၆ ဇန်နဝါရီ ၁၉၅၅ တွင် စတင် ဖွဲ့စည်းလိုက်ပါသည်။ ထိုစဉ် ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်းကို မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်း ကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ရာ ၁၉၅၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလမှ ၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ အထိ သမိုင်းကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ရာထူးကိုပါ ပူးတွဲ ထမ်းဆောင်ခဲ့ရသည်။ == စာအုပ်စာပေ == ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ ပညာရေး တိုးတက် မြင့်မားမှုကို ရည်သန်လျက် စာအုပ်စာပေ အချို့ကိုလည်း ရေးသား ပြုစုခဲ့သည်။ ဦးကောင်း၏ မဟာဝိဇ္ဇာ ဘွဲ့ယူစာတမ်း (၁၉၂၉) ဖြစ်သော "ဗြိတိသျှတို့ မသိမ်းပိုက်မီနှင့် သိမ်းပိုက်ပြီးခေတ် မြန်မာနိုင်ငံ ပညာရေး သမိုင်း" အင်္ဂလိပ်ဘာသာ စာတမ်းကို မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းသုတေသန ဂျာနယ် ၁၉၆၃ ဒီဇင်ဘာတွင် သီးခြား ပုံနှိပ်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၅ ခုနှစ်၍ ဦးခင်မောင်ကြည်က မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် ကြည်နူးဖွယ်ရာ ကဗျာစာအုပ်ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ရန်ကုန် အထက်တန်းကျောင်းအုပ် အဖြစ် အမှုထမ်းနေစဉ်၌လည်း "မြန်မာကျောင်းများတွင် စာစီစာကုံး သင်ကြားနည်း" စာအုပ်ကို ရေးသား ပြုစုခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် အစီရင်ခံစာ အချို့ ရေးသား ပြုစုရာ၌လည်း "မြန်မာနိုင်ငံ တက္ကသိုလ် ဖွဲ့စည်းရေး ကော်မတီ အစီရင်ခံစာ (၁၉၄၇)"၊ "မြန်မာနိုင်ငံ ပညာရေး ရှစ်နှစ် (၁၉၄၇-၅၅) အစီရင်ခံစာ" စသည်တို့မှာ ထင်ရှားခဲ့၏။ ထို့ပြင် ၁၉၅၅-၅၆ မြန်မာနိုင်ငံ ပညာရေး တိုးတက်မှု အစီရင်ခံစာကိုလည်း ရေးသား ပြုစုခဲ့သည်။ == ဘဝနိဂုံး == ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပမည့် သတ္တမတန်း စာမေးပွဲ မေးခွန်းများကို လုံခြုံ စိတ်ချမှု ရှိစေရန် အတွက် အိန္ဒိယနိုင်ငံ [[ကာလကတ္တားမြို့|ကာလကတ္တား]]မြို့၌ ပုံနှိပ်ရေး ကိစ္စကို ပညာရေး မင်းကြီး ဦးကောင်းက တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရ၏။ သို့ဖြစ်၍ ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့ရသည်။ ၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၅၇ တွင် ယူနက်စကို ဒါရိုက်တာ တဦး၏ ကားဖြင့် ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်း ကာလကတ္တားမြို့တွင်းသို့ လိုက်ပါသွားစဉ် မရိုးလမ်းနှင့် ချောင်ရင်ဂီ လမ်းထောင့်တွင် မြူနှင်းများ ထူထပ်စွာ ကျရောက်နေမှုကြောင့် ကားက လမ်းဘေး သံတိုင်အား အရှိန်ပြင်းစွာ ဝင်ရောက် တိုက်မိသွား၏။ ကားမောင်းသူ ကိုယ်စားလှယ်မှာ ဒဏ်ရာအနည်းငယ်သာ ရရှိသော်လည်း ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်းမှာမူ ဒဏ်ရာပြင်းထန်စွာ ရရှိသွားခဲ့သည်။ နံရိုးသုံးချောင်း ကျိုးသွားသဖြင့် ကာလကတ္တား ဆေးရုံသို့ တက်ရောက် ကုသခဲ့ရ၏။ ဒဏ်ရာမှာ ပြင်းထန်လှသည့် အလျောက် ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၅၇ တွင် ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်း ကာလကတ္တားမြို့၌ ကွယ်လွန် သွားသည်။ နောက်တနေ့တွင် ပညာမင်းကြီး ရုပ်ကလာပ်အား ရန်ကုန်သို့ လေယာဉ်ဖြင့် သယ်ယူပြီး မြန်မာနိုင်ငံ ရန်ကုန်မြို့၌ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့၏။ ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်း ကွယ်လွန်စဉ် ဇနီး ဒေါ်သိန်း၊ သား ဦးသော်ကောင်း (နောင် တက္ကသိုလ်များ ဗဟို စာကြည့်တိုက်မှူး)၊ သမီး ဒေါ်ရီမေကောင်း၊ ဒေါ်ကြည်မေကောင်းတို့ ကျန်ရစ်ပါသည်။ ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်း၏သား ဆရာကြီး ဒေါက်တာ (ဦး) [[သော်ကောင်း]]မှာ ဖူကူအိုကာဆုရ စာကြည့်တိုက် ပညာရှင် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်း ကော်မရှင်၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်ခဲ့သကဲ့သို သားဖြစ်သူ ဆရာကြီး ဒေါက်တာ ဦးသော်ကောင်းမှာလည်း ၁၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၀၂ မှ စ၍ မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်း ကော်မရှင် အချိန်ပြည့် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref>တင်နိုင်တိုး ရေး ပထမဆုံး မြန်မာသမိုင်းကော်မရှင်နာ ဥက္ကဋ္ဌ ပညာမင်းကြီး စည်သူဦးကောင်း</ref> ဆရာကြီး စည်သူဒေါက်တာသော်ကောင်းသည် ၂၀၁၆ ခုနှစ် ထွန်းဖောင်ဒေးရှင်း တစ်သက်တာစာပေဆုရှင်အဖြစ် ရွေးချယ်ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ <ref>ဇန်နဝါရီလ ၂၀၊ ၂၀၁၇ ကြေးမုံသတင်းစာ စာမျက်နှာ ၁၆</ref> == ကိုးကား == <references/> == ကျမ်းကိုး == # မြန်မာသမိုင်းအဖွဲ့ နောက်ခံသမိုင်းနှင့် အဖွဲ့ဝင်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိ၊ # ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်းနှင့် (မောင်ဇေယျာ) စံပယ်ဖြူ မဂ္ဂဇင်း အမှတ် (၇)၊ ၂၀၀၀၊ ဩဂုတ်၊ # စည်သူဦးကောင်း နှစ်တရာပြည့် အထိမ်းအမှတ် (၁၉၀၄-၂၀၀၄) ပညာတန်ဆောင် အထူးစာစဉ်၊ {{lifetime|၁၉၀၄|၁၉၅၇}} [[Category:ပထမ မြန်မာများ]] [[Category:မြန်မာ သမိုင်းပညာရှင်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး‎]] s28gvi30xo1jsfixwee2tjnpszf0d2n 1044893 1044892 2026-07-29T05:47:05Z Zawzawaungthwin 100038 [[Category:မြန်မာ ပညာမင်းကြီးများ‎]] 1044893 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[စည်သူဘွဲ့|စည်သူ]] | name = ဦးကောင်း | native_name = | image = [[File:SiThuUKung.jpg|200px]] | alt = | caption = |order = |majority = |predecessor2 = |successor2 = |party = | birth_name =မောင်ကောင်း | birth_date = {{birth date|df=yes|1904|10|30}} | birth_place =[[မြင်းခြံမြို့]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = {{death date and age|df=yes|1957|2|19|1904|10|30}} | death_place = [[ကာလကတ္တားမြို့]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] | ethnicity = | other_names = မောင်ကောင်း | known_for =မြန်မာနိုင်ငံတော် ငွေကြေးဘုတ်အဖွဲ့ဝင်<br>ပထမဆုံးသော [[မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း ကော်မရှင်]] ဥက္ကဋ္ဌ | occupation =ပညာမင်းကြီး | parents =ဦးဘသော် + ဒေါ်ကြင်မြိုင် | spouse =ဒေါ်သိန်း | children = စည်သူဒေါက်တာသော်ကောင်း<br>ဒေါ်ရီမေကောင်း<br>ဒေါ်ကြည်မေကောင်း | alma_mater = ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်<br>လန်ဒန်တက္ကသိုလ် ဘုရင့်ကောလိပ် | awards = စည်သူဘွဲ့ | url = }} [[စည်သူဘွဲ့|စည်သူ]] '''ဦးကောင်း''' (၁၉၀၄- ၁၉၅၇)သည် ပထမဆုံးသော မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သည်။ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရသည် ၁၉၅၅-ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၂၆)ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းကော်မရှင်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခံရသူမှာ ပညာမင်းကြီး စည်သူဦးကောင်းပင် ဖြစ်သည်။၁၉၄၇-၄၉ ခုနှစ်၌ မြန်မာနိုင်ငံတော် ငွေကြေးဘုတ်အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရကာ [[ငွေစက္ကူ]]များပေါ်တွင် `မောင်ကောင်း´ ဟူ၍ လက်မှတ်ရေးထိုး ခဲ့ရသည်။ ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်းသည် မြန်မာ့ပညာရေးလောကတွင် ထူးခြားသော အယူအဆတစ်ရပ် ရှိသူဖြစ်သည်။ ဦးကောင်း၏ ပညာရေးအယူအဆတစ်ရပ်မှာ စာမေးပွဲအတွက်သာ ဦးစားပေးသော ပညာရေးမျိုး မဟုတ်ဘဲ အသိပညာကြွယ်ဝမှုနှင့် ဘက်စုံပညာ တတ်ကျွမ်းမှုတို့ကို အလေးထားအားပေးသော အယူအဆဖြစ်သည်။ ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်းက ပညာသင်ကြားခြင်းသည် ကျောင်းနေစဉ်သာမဟုတ် ဘဝတစ်လျှောက်လုံးအတွက် ဖြစ်ရမည်ဟု မိန့်ဆိုခဲ့သည်။ == ငယ်ဘဝ == ဦးကောင်းအား ၁၉၀၄-ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၃၀)ရက်နေ့၌ ယစ်မျိုးမင်းကြီး ဦးဘသော်နှင့် ဒေါ်ကြင်မြိုင်တို့က မြင်းခြံမြို့၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မွေးချင်းခြောက်ဦးအနက် ပဉ္စမမြောက်သား ဖြစ်သည်။ ၁၉၀၉-ခုနှစ် အသက် ငါးနှစ်အရွယ်တွင် မြင်းခြံမြို့ ဘက်ပလစ်ကျောင်း၌ စတင်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ယင်းနောက် ရန်ကုန်မြို့သို့ပြောင်းရွှေ့လာကာ အလုံမြို့နယ် ကူရှင်အထက်တန်းကျောင်း၊ စိန့်ပေါလ် အထက်တန်းကျောင်း (ယခု [[အ.ထ.က(၆)ဗိုလ်တထောင်]]) တွင် ပညာဆက်လက် ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ၁၉၂၀-ပြည့်နှစ်တွင် အစ်ကိုဖြစ်သူ ဦးဘဦး၏ ထောက်ပံ့မှုဖြင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ ဆမ်းမားဆက်ပြည်နယ် တွန်တန်ဘုရင့်ကောလိပ် သီးသန့်အထူးပညာသင်ကျောင်း (Taunton Public School,Somerset)၌ ပညာဆက်လက် ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ၁၉၂၂-ခုနှစ်တွင် လန်ဒန် မက်ထရစ်စာမေးပွဲကို ဂုဏ်ထူး ငါးဘာသာဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ == ပညာဆက်လက်ဆည်းပူးခြင်း == ၁၉၂၃-ခုနှစ်တွင် ဦးကောင်း မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာပြီး [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ဥပစာ ဒုတိယနှစ်မှ စတင်သင်ယူခဲ့ရာ သုံးနှစ်ကြာသင်ယူပြီးနောက် ၁၉၂၆-ခုနှစ်တွင် ဘီအေဘွဲ့ကို အင်္ဂလိပ်စာ ဂုဏ်ထူးဖြင့် ရရှိခဲ့သည်။ ယင်းနောက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ အင်္ဂလိပ်ဘာသာနှင့် စာပေအထက်တန်း နည်းပြဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်နေစဉ်အတွင်း နိုင်ငံခြား ပညာတော်သင်ဆုကို ရရှိကာ [[လန်ဒန်မြို့|လန်ဒန်တက္ကသိုလ်]] ဘုရင့်ကောလိပ်တွင် တစ်နှစ်ပညာသင်ကြားခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၂၇-ခုနှစ်တွင် သင်ကြားရေး ဒီပလိုမာ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၂၉-ခုနှစ် နှစ်နှစ်အကြာတွင် မဟာဝိဇ္ဇာ(ပညာရေး)ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ == ပညာရေးဝန်ထမ်း == ဦးကောင်းသည် ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့၊အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းအုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယင်းနောက် ၁၉၃၂-ခုနှစ် ဇွန်လ(၁)ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း လက်ထောက်ပညာဝန်အဖြစ်၎င်း၊ ၁၉၃၃-၃၄-ခုနှစ်များတွင် ဧရာဝတီတိုင်း ပညာဝန်၊ မကွေးတိုင်း ပညာဝန်၊ ၁၉၃၄-၃၅-ခုနှစ်များတွင် ရခိုင်တိုင်း ပညာဝန် အဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၃၅-ခုနှစ် ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် ပညာရေးဝန်ထမ်း အဆင့်(၁) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၃၅နှင့် ၁၉၄ဝနှစ်များအတွင်း ရန်ကုန်အစိုးရအထက်တန်းကျောင်း (ယခု လသာအ.ထ.က-၁)တွင် ကျောင်းအုပ်ဆရာကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၄၀-၄၁တွင် တနင်္သာရီတိုင်း ပညာဝန်၊ ၁၉၄၁-၄၂တွင် ရှမ်းပြည်နယ် ပညာရေး အရာရှိချုပ် ဖြစ်လာပြန်သည်။ == အင်္ဂလန်သို့ == [[ ဂျပန်ကိုလိုနီခေတ်|ဂျပန်ခေတ်ကာလ]] (၁၉၄၂-၄၅)တွင် ဦးကောင်းကို ရန်ကုန်ခရိုင်ပညာရေး အရာရှိ၊ ပညာမင်းကြီးရုံး အထူးအရာရှိ၊ လက်ထောက် ပညာမင်းကြီးရာထူးများ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ယင်းနောက် ၁၉၄၆-၄၇ ခုနှစ်တွင် တွဲဘက် လက်ထောက်ပညာမင်းကြီး၊ လွတ်လပ်ရေးကာလတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံပညာတော်သင်များအတွက် အကြံပေးအရာရှိအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ မြန်မာသံရုံး ပညာရေးသံမှူးအဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ရသည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် ၁၉၄၇-၄၉ ခုနှစ်၌ မြန်မာနိုင်ငံတော် ငွေကြေးဘုတ်အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရကာ [[ငွေစက္ကူ]]များပေါ်တွင် `မောင်ကောင်း´ ဟူ၍ လက်မှတ်ရေးထိုး ခဲ့ရသည်။ == ပညာမင်းကြီး == [[File:Sithu U Kaung.JPG|thumb|ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်း |alt=]] [[File:Kaung U Min Gyi Artist.jpg|thumb|ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်း |alt=]] လွတ်လပ်ရေး ရရှိပြီး ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ဦးကောင်း မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည် ရောက်ရှိလာကာ လက်ထောက် ပညာမင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရ၏။ ထို့နောက် ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော် ပညာမင်းကြီး အဖြစ် ရာထူးတိုးမြှင့် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။ ဦးကောင်းသည် ပညာရေး ဝန်ထမ်း တစ်ဦး အနေဖြင့်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ တက္ကသိုလ် ဖွဲ့စည်းရေး ကော်မတီ အတွင်းရေးမှူး (၁၉၄၆-၄၇)၊ ယူနက်စ်ကို ပညာရေး မစ်ရှင် အဖွဲ့ အကြံပေး အရာရှိ (၁၉၅၀-၅၁) အဖြစ်ပါ တာဝန် ယူခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရက ပညာမင်းကြီးအား 'စည်သူ' ဘွဲ့ ပေးအပ်ခဲ့သည်။ == သမိုင်းကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ == မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်း ကော်မရှင်နှင့် ပတ်သက်၍ ၂၁ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၄ တွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုက အတွင်းဝန် ဦးဝင်ဖေအား သမိုင်း ကော်မရှင် အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းလိုကြောင်း၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် သမိုင်း ကော်မရှင် တခု ရှိပြီးဖြစ်ကြောင်း စတင် ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့နေ၌ပင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ မြန်မာသံရုံးသို့ အိန္ဒိယနိုင်ငံ သမိုင်းကော်မရှင် ဖွဲ့စည်းပုံ ဥပဒေကို မှာယူခဲ့ရာ အောက်တိုဘာလ ၂၈ နေ့၌ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ယင်းဥပဒေကို လေ့လာပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းကော်မရှင်အား ၂၆ ဇန်နဝါရီ ၁၉၅၅ တွင် စတင် ဖွဲ့စည်းလိုက်ပါသည်။ ထိုစဉ် ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်းကို မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်း ကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ရာ ၁၉၅၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလမှ ၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ အထိ သမိုင်းကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ရာထူးကိုပါ ပူးတွဲ ထမ်းဆောင်ခဲ့ရသည်။ == စာအုပ်စာပေ == ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ ပညာရေး တိုးတက် မြင့်မားမှုကို ရည်သန်လျက် စာအုပ်စာပေ အချို့ကိုလည်း ရေးသား ပြုစုခဲ့သည်။ ဦးကောင်း၏ မဟာဝိဇ္ဇာ ဘွဲ့ယူစာတမ်း (၁၉၂၉) ဖြစ်သော "ဗြိတိသျှတို့ မသိမ်းပိုက်မီနှင့် သိမ်းပိုက်ပြီးခေတ် မြန်မာနိုင်ငံ ပညာရေး သမိုင်း" အင်္ဂလိပ်ဘာသာ စာတမ်းကို မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းသုတေသန ဂျာနယ် ၁၉၆၃ ဒီဇင်ဘာတွင် သီးခြား ပုံနှိပ်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၅ ခုနှစ်၍ ဦးခင်မောင်ကြည်က မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် ကြည်နူးဖွယ်ရာ ကဗျာစာအုပ်ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ရန်ကုန် အထက်တန်းကျောင်းအုပ် အဖြစ် အမှုထမ်းနေစဉ်၌လည်း "မြန်မာကျောင်းများတွင် စာစီစာကုံး သင်ကြားနည်း" စာအုပ်ကို ရေးသား ပြုစုခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် အစီရင်ခံစာ အချို့ ရေးသား ပြုစုရာ၌လည်း "မြန်မာနိုင်ငံ တက္ကသိုလ် ဖွဲ့စည်းရေး ကော်မတီ အစီရင်ခံစာ (၁၉၄၇)"၊ "မြန်မာနိုင်ငံ ပညာရေး ရှစ်နှစ် (၁၉၄၇-၅၅) အစီရင်ခံစာ" စသည်တို့မှာ ထင်ရှားခဲ့၏။ ထို့ပြင် ၁၉၅၅-၅၆ မြန်မာနိုင်ငံ ပညာရေး တိုးတက်မှု အစီရင်ခံစာကိုလည်း ရေးသား ပြုစုခဲ့သည်။ == ဘဝနိဂုံး == ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပမည့် သတ္တမတန်း စာမေးပွဲ မေးခွန်းများကို လုံခြုံ စိတ်ချမှု ရှိစေရန် အတွက် အိန္ဒိယနိုင်ငံ [[ကာလကတ္တားမြို့|ကာလကတ္တား]]မြို့၌ ပုံနှိပ်ရေး ကိစ္စကို ပညာရေး မင်းကြီး ဦးကောင်းက တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရ၏။ သို့ဖြစ်၍ ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့ရသည်။ ၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၅၇ တွင် ယူနက်စကို ဒါရိုက်တာ တဦး၏ ကားဖြင့် ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်း ကာလကတ္တားမြို့တွင်းသို့ လိုက်ပါသွားစဉ် မရိုးလမ်းနှင့် ချောင်ရင်ဂီ လမ်းထောင့်တွင် မြူနှင်းများ ထူထပ်စွာ ကျရောက်နေမှုကြောင့် ကားက လမ်းဘေး သံတိုင်အား အရှိန်ပြင်းစွာ ဝင်ရောက် တိုက်မိသွား၏။ ကားမောင်းသူ ကိုယ်စားလှယ်မှာ ဒဏ်ရာအနည်းငယ်သာ ရရှိသော်လည်း ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်းမှာမူ ဒဏ်ရာပြင်းထန်စွာ ရရှိသွားခဲ့သည်။ နံရိုးသုံးချောင်း ကျိုးသွားသဖြင့် ကာလကတ္တား ဆေးရုံသို့ တက်ရောက် ကုသခဲ့ရ၏။ ဒဏ်ရာမှာ ပြင်းထန်လှသည့် အလျောက် ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၅၇ တွင် ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်း ကာလကတ္တားမြို့၌ ကွယ်လွန် သွားသည်။ နောက်တနေ့တွင် ပညာမင်းကြီး ရုပ်ကလာပ်အား ရန်ကုန်သို့ လေယာဉ်ဖြင့် သယ်ယူပြီး မြန်မာနိုင်ငံ ရန်ကုန်မြို့၌ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့၏။ ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်း ကွယ်လွန်စဉ် ဇနီး ဒေါ်သိန်း၊ သား ဦးသော်ကောင်း (နောင် တက္ကသိုလ်များ ဗဟို စာကြည့်တိုက်မှူး)၊ သမီး ဒေါ်ရီမေကောင်း၊ ဒေါ်ကြည်မေကောင်းတို့ ကျန်ရစ်ပါသည်။ ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်း၏သား ဆရာကြီး ဒေါက်တာ (ဦး) [[သော်ကောင်း]]မှာ ဖူကူအိုကာဆုရ စာကြည့်တိုက် ပညာရှင် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်း ကော်မရှင်၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်ခဲ့သကဲ့သို သားဖြစ်သူ ဆရာကြီး ဒေါက်တာ ဦးသော်ကောင်းမှာလည်း ၁၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၀၂ မှ စ၍ မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်း ကော်မရှင် အချိန်ပြည့် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref>တင်နိုင်တိုး ရေး ပထမဆုံး မြန်မာသမိုင်းကော်မရှင်နာ ဥက္ကဋ္ဌ ပညာမင်းကြီး စည်သူဦးကောင်း</ref> ဆရာကြီး စည်သူဒေါက်တာသော်ကောင်းသည် ၂၀၁၆ ခုနှစ် ထွန်းဖောင်ဒေးရှင်း တစ်သက်တာစာပေဆုရှင်အဖြစ် ရွေးချယ်ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ <ref>ဇန်နဝါရီလ ၂၀၊ ၂၀၁၇ ကြေးမုံသတင်းစာ စာမျက်နှာ ၁၆</ref> == ကိုးကား == <references/> == ကျမ်းကိုး == # မြန်မာသမိုင်းအဖွဲ့ နောက်ခံသမိုင်းနှင့် အဖွဲ့ဝင်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိ၊ # ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်းနှင့် (မောင်ဇေယျာ) စံပယ်ဖြူ မဂ္ဂဇင်း အမှတ် (၇)၊ ၂၀၀၀၊ ဩဂုတ်၊ # စည်သူဦးကောင်း နှစ်တရာပြည့် အထိမ်းအမှတ် (၁၉၀၄-၂၀၀၄) ပညာတန်ဆောင် အထူးစာစဉ်၊ {{lifetime|၁၉၀၄|၁၉၅၇}} [[Category:ပထမ မြန်မာများ]] [[Category:မြန်မာ သမိုင်းပညာရှင်များ]] [[Category:မြန်မာ ပညာမင်းကြီးများ‎]] dl66gv9p1p057r6ihmacp0ez6jqsgu8 0 13636 1044976 714479 2026-07-29T09:42:00Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 1044976 wikitext text/x-wiki {{refimprove}} {{Infobox writer | name = ခင်ဆွေဦး | honorific_prefix = | honorific_suffix = | image = Daw Khin Swe Oo.png | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{birth date|၁၉၃၃|၁၂|၁}} | birth_place = စစ်ကိုင်းမြို့ | death_date = {{death date and age|၂၀၁၉|၃|၂၇|၁၉၃၃|၁၂|၁}} | death_place = | resting_place = | occupation = စာရေးဆရာ | language = | nationality = | ethnicity = | citizenship = | education = ပညာရေး | alma_mater = [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်]] | period = | genre = | subject = | notableworks = | spouse = ဦးစိန်ဘန်း | partner = | children =ပုလဲဆွေ | relatives = | awards = [[အမျိုးသား စာပေဆု|အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆု]] (၂၀၁၂) | signature = | years_active = | website = }} '''ခင်ဆွေဦး'''သည် [[အမျိုးသား စာပေဆု|အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆု]]ရ<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2013/12/05/51803.html|title=အမျိုးသားစာပေဆုရှင် ဆရာမ နှစ်ဦးကို အမျိုးသမီး စာရေးဆရာမများက ထပ်ဆင့် ဂုဏ်ပြု|author=လင်းမြရီ|publisher-|date=၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၃|accessdate=၂၈ မတ် ၂၀၁၈}}</ref> မြန်မာအမျိုးသမီး စာရေးဆရာမတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == စာရေးဆရာကြီး [[မဟာဆွေ]] နှင့် ဒေါ်ကြည်ကြည်တို့၏ သမီး ဖြစ်ပြီး ၁၉၃၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။<ref name=skcc>{{Cite web |title=Khin Swe Oo |url=http://www.skccmyanmarbook.com/artistics_frame_b.htm |accessdate=27 March 2019 |archivedate=27 March 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327181300/http://www.skccmyanmarbook.com/artistics_frame_b.htm }}</ref> ၁၉၃၉ မှ ၁၉၄၂ အထိ [[အ.ထ.က(၂)ဒဂုံ|ရန်ကုန်မြို့ မြို့မ အထက်တန်းကျောင်း]] တွင် သုံးတန်းအထိ သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ မှ ၁၉၄၉ အထိ [[အ.ထ.က(၂)လသာ|စိန့်ဂျွန်းကွန်ဗင့်ကျောင်း]]တွင် သုံးတန်းမှ ခုနစ်တန်းအထိလည်းကောင်း၊ ၁၉၄၉ မှ ၁၉၅၁ အထိ စိန့်မေရီကျောင်းတွင် ရှစ်တန်းမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၁ မှ ၁၉၅၃ အထိ [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]တွင် ပထမနှစ် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ မှ ၁၉၅၅ အထိ မန္တလေးတက္ကသိုလ်တွင် ဆက်လက် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်]]မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၅ မှ ၁၉၆၇ ခုနှစ်အထိ ပညာရေးတက္ကသိုလ်တွင် ဆက်လက်ပညာသင်ကြားခဲ့ရာ ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် ပညာရေးဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ == လုပ်ငန်းခွင် == ၁၉၅၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၇ ခုနှစ်အထိ [[အ.ထ.က(၂)လသာ|လသာ (၂)]] တွင် အထက်တန်းပြ ဆရာမ တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ <ref>[https://www.facebook.com/behs2lathaburma/photos/ms.c.eJwzNDM1MjUzsLA0NDM2MTe30DOECFiaWRgbGJoYm8MELIzBAqYGAAQyCiY~-.bps.a.1549538331937035/1652560891634778/?type=1&theater ဆရာမ ဒေါ်ခင်ဆွေဦးနှင့် ကျောင်းသူများ]</ref> == စာပေရေးသားခြင်း == ၁၉၄၆ ခုနှစ်၌ သံတော်ဆင့် သတင်းစာ ကလေးစာပေကဏ္ဍတွင် ဆောင်းပါးများစတင် ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ်ထုတ် ''တို့ တိုင်းဌာနီ'' အမည်ရှိ ပထမဆုံး လုံးချင်း ဝတ္ထုကြီးဖြင့် စာပေနယ်တွင် ထင်ရှား။ ဘဝမုန်တိုင်း၊ ဥမ္မာ၊ ကံ့ကော်ဦး၊ မိုးနှင့်ရေ၊ မြကာရှင်၊ မိုးပန်း ဝေဝေလွင်၊ အင်ကြာင်းရဂုံ၊ တေးသီလို့ ဖွဲ့မယ်၊ ရွှေပြည်ကိုသာ လွမ်းတော့သည်၊ တိမ်တောက်ချိန်၊ မိုးရေ ချိုချို၊ အသက် ကလေးရယ်တဲ့ ရှည်စေလို စသည်ဖြင့် လုံးချင်း များစွာနှင့် မဂ္ဂဇင်း၏ ဝတ္ထုရှည်၊ ဝတ္ထုတိုနှင့် ဆောင်းပါး များစွာ ရေးသားခဲ့သည်။ "ငြိမ်းချမ်းပါစေ" ဝတ္ထုတို ပေါင်းချုပ် စာအုပ်ဖြင့် ၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ အနုပညာ စာပေ ဆိုင်ရာ ဝတ္ထုတို ပေါင်းချုပ် စတုတ္ထ ဆုကို ဆွတ်ခူး ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၅ဝ ခုနှစ်တွင် ရှုမဝ၊ ကလေးတို့စာပေ၊ ဆောင်းပါး နှင့် ယနေ့မဂ္ဂဇင်း ( မိုးဝေ စာပေ မဂ္ဂဇင်း၊ ရှုမဝ၊ ငွေတာရီ၊ မြဝတီ၊ သွေးသောက်၊ ရုပ်ရှင်၊ ပေဖူးလွှာ၊ စစ်ပြန်) များထိ ဝတ္ထု တိုပေါင်း ၂ဝဝ ကျော်၊ ဆောင်းပါးပေါင်း ၃ဝ ကျော် နှင့် လုံးချင်း ဝတ္ထု ရှည် အပုဒ်ပေါင်း ၅ဝ ကျော် ရေးသားခဲ့သည်။ စပယ်ဖြူ မဂ္ဂဇင်းကို ဦးစီးထုတ်ဝေသည်။ === ရေးသားသော စာအုပ်များ === ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="skcc" /> {{columns-list| # ''မျှော်မျှော်သူမောရရှာတယ်နှင့်မပန်သာသည်'' (၁၉၆၀) # ''ဒို့တိုင်းဌာနီ'' (၁၉၆၁) # ''ခေတ်နှင့်အတူ'' (၁၉၆၂) # ''ဘဝနှင့်မုန်တိုင်း'' (၁၉၆၂) # ''ဥမ္မာ'' (၁၉၆၃) # ''ငြိမ်းချမ်းပါစေ'' (၁၉၆၃) # ''ကံ့ကော်ဦး'' (၁၉၆၃) # ''စုံတောမြိုင်'' (၁၉၆၃) # ''ဖက်ရှင်မယ်'' (၁၉၆၃) # ''မိုးနှင့်ရေ'' (၁၉၆၄) # ''မိန်းမနှင့်...'' (၁၉၆၄) # ''မိုးတိမ်လွှာ'' (၁၉၆၅) # ''မင်္ဂလာရယ်မှ'' (၁၉၆၅) # ''မြကေရှင်'' (၁၉၆၅) # ''ပုလဲငုံ'' (၁၉၆၆) # ''ပန်းဗေဒါပွင့်ရွှေကြာနှင့်မဂ္ဂဇင်းဝတ္ထုတိုများ'' (၁၉၆၆) # ''လှမျိုးနွယ်'' (၁၉၆၆) # ''ရွှေပြည်ကိုသာလွမ်းတော့သည်'' (၁၉၆၇) # ''တေးသီလို့ဖွဲ့မယ်'' (၁၉၆၇) # ''နေကြာမျက်နှာနေမျက်နှာ'' (၁၉၆၇) # ''ဖြူဖြူနီနီဝါဝါ'' (၁၉၆၈) # ''သခင်ဇင်ပန်းတစ်ခက်နှစ်ခက်'' (၁၉၆၈) # ''ငွေလကြယ်စင်'' (၁၉၆၈) # ''တိမ်တောက်ချိန်'' (၁၉၆၈) # ''အလှအပ''(လက်ရွေးစင်မဂ္ဂဇင်းဝတ္ထုတိုများ) (၁၉၆၉) # ''မိုးပန်းဝေဝေ'' (၁၉၆၉) # ''နေဝန်းဖလ်ဝါ'' (၁၉၆၉) # ''နှင်းဆီကမွှေး'' (၁၉၇၀) # ''အလင်းနှင့်အမှောင်'' (၁၉၇၀) # ''အသက်ကလေးရယ်တဲ့ရှည်စေလို'' (၁၉၇၀) # ''လူချို'' (၁၉၇၁) # ''ပျံသာပျံပါငှက်ရွှေဝါ'' (၁၉၇၁) # ''ဆူးနှစ်ဆူး'' (၁၉၇၁) # ''နေခြည်ဖြာတော့နွေးလိမ့်မယ်'' (၁၉၇၂) # ''မလေးသုံးပန်လှ'' (၁၉၇၂) # ''လှေတစ်စင်းနဲ့ရွက်လွှင့်မယ်'' (၁၉၇၂) # ''သူကအနီ ကိုယ်ကအစိမ်း'' (၁၉၇၂) # ''အဝါနှင့်အစိမ်း'' (၁၉၇၂) # ''မိုးတစ်လှမ်းမြေတစ်လှမ်း'' (၁၉၇၂) # ''လှမ်းမယ်နော်အောင်မြေနန်းကို'' (၁၉၇၃) # ''ချစ်ခြင်းကိုဖွဲ့ဆိုမယ်'' (၁၉၇၃) # ''ဆီမီးတစ်ထောင်ပန်းတစ်ထောင်'' (၁၉၇၃) # ''တစ်ခိုင်နှစ်ခိုင်နှင်းပန်းခိုင်'' (၁၉၇၃) # ''ဇင်ဂမုန်းနဲ့ယဉ်ဦးမယ်'' (၁၉၇၄) # ''နံ့သာတောမှာပြောပါလား'' (၁၉၇၄) # ''သေနိုင်ပါရိုးလား'' (၁၉၇၄) # ''စကားတစ်ဖြာလှလိမ့်မယ်'' (၁၉၇၅) # ''စာပေဆွေးနွေးပွဲ'' (၁၉၇၅) # ''တိမ်နီလာ'' (၁၉၇၅) # ''လွင်'' (၁၉၇၅) # ''ဝါဆိုဦးကပန်ဖူးတယ်'' (၁၉၇၅) # ''အရုဏ်ဦးမှာ ပန်းသစ်ပွင့်တယ်'' (၁၉၇၆) # ''နန္ဒမည်သာ'' (၁၉၇၇) # ''သရဖီဦး'' (၁၉၇၈) # ဝတ္ထုတိုစာတမ်းများ # (မောင်ထင်၊ အခြားသူများနှင့်တွဲဖက်လျက်) (၁၉၇၉) # ''မပုံ့အကြောင်း'' (၁၉၇၉) # ''ပတ္တမြားမြလုံးနီလာကုံး'' (၁၉၈၀) # ''တစ်ရောင်တည်းခြယ်'' (၁၉၈၁) # ''ပေါက်ပေါက်နဲ့အပေါင်းအဖော်များ'' (၁၉၈၂) # ''နဒီသောင်ကမ်းဘေးမှ နွေးသည်'' (၁၉၈၄) # ''ပန်းတွေတိတ်ဆိတ် အိပ်နေတယ်'' (၁၉၈၅) # ''ကမ္ဘာမြေရဲ့တေး'' (၁၉၈၈) # ''နေပွင့်လပွင့်ကြယ်ပွင့်များ'' (၁၉၈၉) # ''အိုဆာကာမီဂျီဂန်ဘွန်းမှသည်ပုဂံသို့'' (၁၉၉၃) # ''တိမ်လွှာပေါ်မှခြေရာများ'' (၁၉၉၅) # ''အင်ကြင်းရဂုံ'' (၁၉၉၆) # ''အောင်ရဲအောင်'' (၁၉၉၆) # ''ထာဝရလရိပ်ချို'' (၁၉၉၉) # ''မိုးရေချိုချို'' (၂၀၀၂) # ''တက္ကသိုလ်စာမျက်နှာများ'' (၂၀၀၂) # ''ကုသိုလ်ဖြစ်မြစ်တစ်စင်း'' (၂၀၀၃) # ''စစ်ကိုင်းသမီးဒိုင်ယာရီ'' (၂၀၀၃) }} == မိသားစုဘဝ == ၁၉၅၃ ခုတွင် ကိုစိန်ဘန်းနှင့် လက်ထပ်သည်။ ပုလဲဆွေ မွေးပြီးနောက် ပြတ်စဲကြသည်။ == ကိုးကား == <references/> [[ကဏ္ဍ:၁၉၃၃ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၁၉ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] sdezirm5yh9it6rh3yap889i8m6z8a4 0 18849 1044862 1043521 2026-07-28T19:28:00Z ~2026-42156-87 146213 1044862 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]](ငြိမ်း) | name = မင်းအောင်လှိုင် | image = President Min Aung Hlaing 2026 (cropped).jpg |caption = သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် (၂၀၂၆) |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း|ဧကာဒသမမြောက်]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] |term_start1= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |vicepresident1 = [[ညိုစော|ညိုစော]] <br> [[နန်းနီနီအေး|နန်းနီနီအေး]] |predecessor1= [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] |successor1 = | office2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | status2 = ယာယီ (တာဝန်) | predecessor2 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) | successor2 = ''ကိုယ်တိုင်'' | president2 = | primeminister2 = ''ကိုယ်တိုင်'' <small>(၂၀၂၄-၂၀၂၅)</small> <br> [[ညိုစော]] <small>(၂၀၂၅-၂၀၂၆)</small> | term_start2 = ၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ | term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | office3 = [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်| နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] <br>ဥက္ကဋ္ဌ | predecessor3 = ''ကော်မရှင်စတင်'' | successor3 = ''ကော်မရှင် ဖျက်သိမ်း'' |appointer3= ''ကိုယ်တိုင်'' | deputy3 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | president3 = ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီတာဝန်) | termstart3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | termend3 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | office4 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]<ref>{{cite web|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး အမိန့်အမှတ်(၉/၂၀၂၁) ၁၃၈၂ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၆ ရက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်|url=http://www.dsinfo.org/node/957|website=|access-date=|language=|date=2 February 2021|accessdate=2 February 2021|archivedate=3 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203131316/http://dsinfo.org/node/957}}</ref> | predecessor4 = ''ကောင်စီစတင်'' | successor4 =''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' | deputy4 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | president4 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) <br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီတာဝန်) | termstart4 = ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | termend4 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | office5 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း|၁၂ ဦးမြောက်]]<!--ဝန်ကြီးချုပ်အမည်ဖြင့် ရာထူးယူခဲ့သူများကိုသာ ထည့်တွက်ထားခြင်းဖြစ်သည်။--> [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]<ref>{{Cite news |url=http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm |title=Myanmar forms caretaker government: State Administration Council |accessdate=2 August 2021 |archivedate=19 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219074722/http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-ruler-promises-elections-says-ready-work-with-asean-2021-08-01/|title=Myanmar army ruler takes prime minister role, again pledges elections|accessdate=2 August 2021|archivedate=1 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210801191831/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-ruler-promises-elections-says-ready-work-with-asean-2021-08-01/}}</ref> | president5 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ)<br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီ)(တာဝန်) | predecessor5 = [[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးသိန်းစိန်]] (နအဖအစိုးရ) | successor5 = [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] | deputy5 = {{list collapsed|title=''စာရင်း''| *[[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] *[[တင်အောင်စန်း]] *[[မြထွန်းဦး]] *[[မောင်မောင်အေး]] *[[ဝင်းရှိန်]] *[[သန်းဆွေ]] }} | term_start5 = ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | term_end5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | office6 = [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] | predecessor6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[သန်းရွှေ]] | successor6 = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] | president6 =ဦး[[သိန်းစိန်]] <br> ဦး[[ထင်ကျော်]] <br> ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] <br> ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) <br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီ)(တာဝန်) | deputy6 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | termstart6 = ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | termend6 = ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ | party = | birth_date = {{birth date and age|1956|7|3|df=y}} | birth_place = [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] ၊ [[မင်းဘူးမြို့]] | death_date = | death_place = | nationality = [[ထားဝယ်လူမျိုး]] | parents = ပန်းချီဦးခင်လှိုင်(ထားဝယ်)<ref>{{cite web |title=သီတဂူဆရာတော် ရေစက်ချအနုမောဒနာတရားဟောကြားချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://thesitagu.org/index.php/academics/yangon/970-2020-01-27-03-08-48 |website=thesitagu.org |access-date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀}}</ref>၊ ဒေါ်လှမူ(ထားဝယ်)<ref name="cincds">{{cite web |title=တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံ Politic မဂ္ဂဇင်းတို့၏ မေးမြန်းဖြေကြားမှုများကို Politic မဂ္ဂဇင်း၌ ထည့်သွင်းဖော်ပြ |url=https://cincds.gov.mm/node/8613?d=1 |website=cincds.gov.mm |access-date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၀}}</ref> | spouse = ဒေါ်[[ကြူကြူလှ]] | children = [[အောင်ပြည့်စုံ]]<br/>[[ခင်သီရိသက်မွန်]] | alma_mater = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ([[LL.B]])<br/>[[စစ်တက္ကသိုလ်]] | website = {{url|www.seniorgeneralminaunghlaing.com.mm}} | nickname = | allegiance = {{flag|Myanmar}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears = ၁၉၇၄–၂၀၂၆ | rank = [[File:Senior General.gif|15px]] [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] | unit = | commands = {{flagicon image|Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် | battles = [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်]] | awards = {{unbulleted list | [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]] | [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]] | [[:en:Orders, decorations, and medals of Malaysia|Honorary Malaysian Armed Forces Order for Valour (First Degree)]] | [[:en:Orders, decorations, and medals of Malaysia|Gallant Commander of Malaysian Armed Forces]] | Knight Grand Cross First Class of the Most Exalted [[ဆင်ဖြူတော်ဝင်သူရဲကောင်းဘွဲ့တံဆိပ်]] }} | ethnicity = |honorific prefix=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] (ငြိမ်း) <br>[[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ]] [[အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ]]<br>ဦး |military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၄၂၃၂}}ခွေးသတောင်းစား၊ နှမလိုးဖြစ်သော် '''မအေးလိုးမင်းအောင်လှိုင်''' ကို ([[၃ ဇူလိုင်]] [[၁၉၅၆]] မွေးဖွား)သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧကာဒသမမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]]ရူးတစ်ယောက်ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ၁၀ ဦးမြောက် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-03 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt |access-date=2026-04-03 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့မှာ မနက်ခင်းအိပ်ရာနိုးလို့ တိုင်းပြည်ကြီးကို သနားသွားတာနဲ့ ဘယ်သူမှမခန့်ဘဲ ကိုယ့်ဘာသာကိုယ် "ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌအတု" ဆိုပြီး ဆိုင်းဘုတ်တင်လိုက်တဲ့ သမ္မတအတုကြီးဟာ ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့ရောက်တော့ "အိမ်စောင့်အစိုးရ" ဆိုတဲ့ ရုပ်ရှင်ရုံအသစ်ကြီးကို ထပ်ဖွင့်ကာ ဝန်ကြီးချုပ်နေရာမှာလည်း ကိုယ့်ဘာသာကိုယ်ပဲ ပြန်ခန့်လိုက်ပါတယ်။ ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌလည်း ကိုယ်ပဲ၊ ဝန်ကြီးချုပ်လည်း ကိုယ်ပဲဆိုတော့ ဥပဒေပြုရေးအာဏာရော၊ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာပါ အကုန်လုံးကို ကိုယ့်အိတ်ထဲထည့်ပြီး တိုင်းပြည်ကြီးကို ကိုယ်ပိုင်အရုပ်ကား ဆော့သလို ဆော့နေတဲ့ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားထဲက ဒါရိုက်တာနဲ့ လူကြမ်းမင်းသားလိုလို ဆပ်ကပ်မင်းသားကြီးလိုလိုနဲ့ ကိုယ့်ဖာသာကိုယ် ပုံဖော်ဝတ်ဆင်ပြီး ဟာသလုပ်နေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၂ ရက်မှာ ယာယီသမ္မတ '''ဦးမြင့်ဆွေ''' ကျန်းမာရေးမကောင်းလို့ဆိုပြီး တာဝန်လွှဲပေးတယ်ဆိုတဲ့ ဇာတ်နာစရာ ခေါင်းစဉ်တပ်ကာ သမ္မတအတု၊ ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌအတုကြီးက ယာယီသမ္မတတာဝန်ကို ချက်ချင်းကောက်လွှဲယူခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လနဲ့ ဧပြီလတွေရောက်တော့ ကိုယ့်လူတွေချည်းသီးသန့်စုပြီး ကိုယ့်ဖာသာမဲခွဲ၊ ကိုယ်ကြိုက်တဲ့ဇာတ်ညွှန်းအတိုင်း ဝင်ပြိုင်ကာ ၄၂၉ မဲဆိုတဲ့ စံချိန်တင် (တစ်ဖက်သတ်) ထောက်ခံမဲနဲ့ "၁၁ ဦးမြောက် သမ္မတကြီး" ဆိုတဲ့ တံဆိပ်တုံးကို ကိုယ့်နဖူးကိုယ် ပြန်ကပ်လိုက်ပြန်ပါပြီ။ ဘယ်သူမှမခန့်ဘဲ ကိုယ့်ဘာသာတံဆိပ်တုံးထု၊ ကိုယ့်ဇာတ်ရုံကိုယ်ထောင်ပြီး ရုပ်ရှင်ရိုက်နေတဲ့ ဒီဟာသပြဇာတ်ကြီးကတော့ ပရိသတ်တွေကို ရယ်ရမလား ငိုရမလားတောင် မသိရတော့တဲ့အထိ အတော့်ကို ဟာသမြောက်လှပါတယ်။ သူသည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ရာထူးကို ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် လက်ခံခဲ့ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်တွင် အနားယူခဲ့သည်။ သူသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ဦးဆောင်သော အဖွဲ့ဝင် (၁၁) ဦးပါဝင်သည့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]၏ အဖွဲ့ဝင်လည်းဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf |access-date=5 November 2019 |archive-date=16 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190816065930/http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf }}</ref> ယခင်က [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] ဖြစ်သည်။<ref>https://www.irrawaddy.com/news/burma/min-aung-hlaing-appointed-vice-senior-general.html</ref>ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ [[ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု|ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှု]]အတွက် အဓိကတာဝန်ရှိသူအဖြစ် စွပ်စွဲခံထားရသည်။ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒတွင် သူသည် [[အာဆီယံ]]၏လွှမ်းမိုးမှုကို တွန်းလှန်ပြီး [[ရုရှားနိုင်ငံ]]၊[[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]တို့အပေါ် ပိုမိုအားကိုးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=China, Russia, India enabling Myanmar’s military rule: Report |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/11/2/china-russia-india-enabling-myanmars-military-report |access-date=7 February 2023 |work=[[Al Jazeera]] |date=2 November 2022 |accessdate=24 February 2023 |archivedate=7 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207033107/https://www.aljazeera.com/news/2022/11/2/china-russia-india-enabling-myanmars-military-report }}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar warns ASEAN that pressure would be counterproductive |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/28/myanmar-warns-asean-that-pressure-for-peace-is-counterproductive?traffic_source=KeepReading |access-date=7 February 2023 |work=[[Al Jazeera]] |date=28 October 2022 |accessdate=24 February 2023 |archivedate=7 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207051251/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/28/myanmar-warns-asean-that-pressure-for-peace-is-counterproductive?traffic_source=KeepReading }}</ref> သူ၏ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများနှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှု စွပ်စွဲချက်များကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ အရေးယူပိတ်ဆို့မှုများ ဆက်တိုက်ချမှတ်ခံခဲ့ရလျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် [[ဒီမိုကရေစီ|ဒီမိုကရေစီ အညွှန်းကိန်း]]၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်များအရ သူ၏လက်‌ထက်မြန်မာနိုင်ငံသည် အာဖဂန်နစ္စတန်ပြီးလျှင် ဒုတိယအာဏာရှင်အဆန်ဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Ranked Second-Least Democratic Nation in World |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-ranked-second-least-democratic-nation-in-world.html |access-date=7 February 2023 |work=[[The Irrawaddy]] |date=10 February 2022}}</ref> ၂၀၂၃ ဧပြီလ ၁၃ တွင် [[တိုင်းစ်|တိုင်းမ်စ်]]မဂ္ဂဇင်းမှ သူ့အား "၂၀၂၃ ခုနှစ်၏ ဩဇာအရှိဆုံး လူပုဂ္ဂိုလ် ၁၀၀" ထဲတွင် ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး "နိုင်ငံကိုအပယ်ခံဘဝသို့ ရောက်စေခဲ့သည်" ဟူ၍ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{cite web |last1=Campbell |first1=Joshua |title=Min Aung Hlaing |url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269857/min-aung-hlaing/ |website=The 100 Most Influential People of 2023 |publisher=[[တိုင်းစ်|TIME]] |access-date=16 April 2023 |date=13 April 2023 |quote=Min Aung Hlaing has returned Myanmar to a pariah state and made it the world’s second most authoritarian regime, per the Economist Intelligence Unit’s 2022 Democracy Index. Only Taliban-ruled Afghanistan ranked worse. |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416064524/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269857/min-aung-hlaing/ }}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ကို နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ ==ကိုယ်ရေးအကျဉ်း== [[File:Thai delegation with Burmese SPDC.jpg|thumb|၂၀၁၀ပြည့်နှစ်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေက ထိုင်းနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် [[အဘီစစ် ဝိဇ္ဇာဇီဝ]]အား လက်ခံတွေ့ဆုံရာ ထိုစဉ်ကညှိကွပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ဘေးတွင်တွေ့ရစဉ်]] ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် (ကြည်း ၁၄၂၃၂)<ref>{{cite web|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် ပြန်လည်အတည်ပြုခန့်အပ်ခြင်း|url=https://www.gad.gov.mm/sites/default/files/3_ttpmettaakaakyeruiiciikhpaphc_pnlnnyattnnypkhnapkhng.pdf|accessdate=16 June 2021|archivedate=24 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624195531/https://www.gad.gov.mm/sites/default/files/3_ttpmettaakaakyeruiiciikhpaphc_pnlnnyattnnypkhnapkhng.pdf}}</ref> ကို ခရစ်နှစ် ၁၉၅၅-ခုနှစ်တွင် အစိုးရဝန်ထမ်းဖြစ်သည့် ဖခင်တာဝန်ကျရာ[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းဘူးမြို့]]တွင် မွေးဖွားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/popularnewsjournal/videos/361626864949685 |title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် နှင့် Popular News အင်တာဗျူး|work=Popular News Journal|access-date=၁၃ ဇွန် ၂၀၂၃ |date= ၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀ }}</ref> ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးသောင်းလှိုင်(ခေါ်) ဦးခင်လှိုင်မှာ အစိုးရဝန်ထမ်းဖြစ်ပြီး ပန်းချီဆရာတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ မိဘနှစ်ပါးစလုံးသည် ထားဝယ်ဇာတိဖြစ်ကြပြီး [[မြန်မာလူမျိုး|မြန်မာ]]လူမျိုးများဖြစ်သည်။<ref name="cincds"/> ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၆ ခုနှစ်အထိ မန္တလေးမြို့၊ ၁၉၆၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်မြို့တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး<ref name="cincds" /> ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းကို [[အ.ထ.က(၁)လသာ]] (Central) ကျောင်းမှ အောင်မြင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သစ်နှင့် အမေရိကန် မြန်မာ တပ်မတော်နှစ်ရပ် ဆက်ဆံရေး - အပိုင်း (၁) |url=http://burmese.voanews.com/content/article-04-02-11-soldiers-talk054-119117354/1245642.html |access-date=6 September 2014 |archive-date=5 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092756/http://burmese.voanews.com/content/article-04-02-11-soldiers-talk054-119117354/1245642.html }}</ref> ၁၉၇၃-၇၄ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ဥပဒေပညာ တက်ရောက်သင်ကြားရင်း ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် [[စစ်တက္ကသိုလ်]] ဗိုလ်လောင်းသင်တန်း အပတ်စဉ် (၁၉) ဝင်ခွင့်ရရှိခဲ့ရာ [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]ရှိ [[စစ်တက္ကသိုလ်]]သို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး သိပ္ပံဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]]မှ မဟာဝိဇ္ဇာ(ကာကွယ်ရေး)ဘွဲ့ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။ အရာရှိငယ်ဘဝတွင် မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် အမှတ်(၈၆) ခြေလျင်တပ်ရင်းတွင် ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးသည်။ (အမှတ်(၃၆၉)ခြေမြန်တပ်ရင်း)နမခလက်အောက်ခံတပ်ရင်း တပ်ရင်းမှူး၊ အမှတ်(၃၃) ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်တွင် စစ်ဦးစီးမှူး(ပထမတန်း)နှင့် နည်းဗျူဟာမှူး တာဝန်များ၊ အမှတ်(၄၄) ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် တပ်မမှူး၊ စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းအုပ်ကြီး၊ အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နှင့် တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး တာဝန်များအပြင် အမှတ်(၂) စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးတာဝန်ကိုပါ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကာလတွင် [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] ဖြစ်လာပြီး ၂၀၁၁ မတ် ၃၁ မှ စတင်ကာ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ရာထူးကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် စတင်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ==တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်== ===၂၀၁၁-၂၀၁၆ : ပြည်ထောင်စုကြံခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီအစိုးရ ကာလ=== ၂၀၁၁ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် [[နအဖ]]အစိုးရမှ [[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ|ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ]]အသစ်ထံ တရားဝင် အာဏာလွှဲပြောင်းပေးအပ်ချိန်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်မှာ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာသည်။ သူသည် သူ့ထက် ပို၍ဝါကြီးသောသူများကို ကျော်ဖြတ်၍ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=":6">{{Cite web |date=12 January 2021 |title=Could Min Aung Hlaing's retirement break the political deadlock? |url=https://www.frontiermyanmar.net/en/could-min-aung-hlaings-retirement-break-the-political-deadlock/ |access-date= |website=Frontier Myanmar |language=en-US |archive-date=30 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130143558/https://www.frontiermyanmar.net/en/could-min-aung-hlaings-retirement-break-the-political-deadlock/ }}</ref>တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာချိန်တွင် သူသည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်သာ ဖြစ်သေးသည်။[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်သူ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]]သည်လည်း ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်သာ ဖြစ်သေးသည်။ ၎င်းတိုကို ခန့်အပ်ကြောင်းကို တရားဝင် လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့ခြင်းမရှိပဲ ထိုနေ့က လွှတ်တော်အစည်းအဝေးကျင်းပမှသာ တရားဝင်သိရှိခဲ့ကြရသည်။<ref name="mmsp">{{Cite web|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma/2011/03/110330_breakingnews.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323623508558&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma%2F2011%2F03%2F110330_breakingnews|title=အစိုးရသစ်ကို အာဏာလွှဲအပ် လိုက်ပြီ|access-date=23 September 2021|archive-date=19 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219084210/https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma/2011/03/110330_breakingnews.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323623508558&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma%2F2011%2F03%2F110330_breakingnews}}</ref> ၂၀၁၂ခုနှစ် (၆၇)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့အကြောင်း သတင်းများတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အား ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဆင့်ဖြင့်သာ ဖော်ပြခဲ့ကြပြီး<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs13/MA2012-03-28.pdf|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၂၈.၃.၂၀၁၂)}}</ref>ဧပြီလ (၃)ရက်​နေ့တွင် ထုတ်​ဝေ​သော နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာတွင် ဖော်ပြထားသော သတင်း၌ [[အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေး]]တက်ရောက်ရန် ထွက်ခွာသွားသော နိုင်ငံတော်သမ္မတ [[ဦးသိန်းစိန်]]ကို လေဆိပ်၌လိုက်ပါ ပို့ဆောင်သူများစာရင်းတွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ဟု ပါရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs13/MA2012-04-03.pdf|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၃.၄.၂၀၁၂)}}</ref> ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="David">David Paquette, [http://www.irrawaddy.org/archives/1890 "Min Aung Hlaing Appointed Vice-Senior General"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724081319/http://www.irrawaddy.org/archives/1890 |date=24 July 2015 }}, ''The Irrawaddy'', 3 April 2012.</ref> ၂၀၁၃ခုနှစ် မတ်လ (၂၄)ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးမှ ကျင်းပသော ဆွမ်းကပ်လှူပွဲသို့ ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်[[ကြူကြူလှ]] တက်ရောက်ခဲ့ရာ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ရာထူးအဆင့်အတန်းကို ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs21/Mirror2013-03-25.pdf|title=​ကြေးမုံသတင်းစာ (၂၅.၃.၂၀၁၃)}}</ref> မတ်လ (၂၇) ရက်နေ့ (၆၈)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့ မိန့်ခွန်းပြောကြားရာတွင်မူ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဟု ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ အမြင့်ဆုံးတိုးမြှင့်နိုင်သည့် အဆင့်ဖြစ်သော [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] အဆင့်ကို ရယူခဲ့သည်။ ထို့အတူ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကိုလည်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး အဆင့်ဖြင့် ပြောင်း၍ ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs21/Mirror2013-03-28-red.pdf|title=​ကြေးမုံသတင်းစာ (၂၈.၃.၂၀၁၃)}}</ref> ၎င်းအကြောင်းများကို တရားဝင်ထုတ်ဖော်ကြေညာခြင်းမရှိသဖြင့် ရက်စွဲအတိအကျကို မသိရဘဲ [[တပ်မတော်နေ့]] တွင် တိုးမြှင့်ခဲ့သည်ဟုသာ ခန့်မှန်းကြသည်။ ၂၀၁၁ မှ ၂၀၁၆အတွင်း အစိုးရနှင့် တပ်မတော်သည် ဆက်ဆံရေးကောင်းမွန်ခဲ့သည်။ အစိုးရပိုင်းမှ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]ဟောင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအငြိမ်းစားဖြစ်သူ သမ္မတဦးသိန်းစိန်သည် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးထက် ဝါပိုရင့်သူ ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ဤကာလအတွင်း နိုင်ငံရေးတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းမရှိပဲ တပ်မ​တော်ပိုင်းတွင်သာ အားစိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]]အတွင်း [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ဦးသိန်းစိန်နှင့် [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[ရွှေမန်း၊ ဦး|သူရဦးရွှေမန်း]]တို့ အားပြိုင်ရာတွင် ဦးသိန်းစိန်ဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့သည်။<ref name="wnf">{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/what-next-for-senior-general-min-aung-hlaing/|title=What next for Senior General Min Aung Hlaing?|access-date=23 September 2021|archive-date=21 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921125550/https://www.frontiermyanmar.net/en/what-next-for-senior-general-min-aung-hlaing/}}</ref> [[File:The Commander-in-Chief of Defence Services of the Republic of the Union of Myanmar, General Min Aung Hlaing calls on the Chairman Chief of Staff Committee and Chief of Naval Staff, Admiral Nirmal Verma, in New Delhi.jpg|thumb|၂၀၁၂ခုနှစ်က​ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရစဉ်]] ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် အသက်(၆၀)ပြည့်ရန် နီးကပ်လာချိန်တွင် ၂၀၁၄ ခုနှစ်၌ ကကနကောင်စီညွှန်ကြားလွှာ ၄/၂၀၁၄အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တို့၏ တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်သော အသက်ကို ၆၅နှစ်အထိ တိုးမြှင့်လိုက်သည်။ ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။<ref name="kakana">{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2016/07/20/118781.html|title=တပ်ချုပ်နှင့် ဒုတပ်ချုပ်တို့ အသက် ၆၅ နှစ်ထိ တာဝန်ထမ်းနိုင်ပြီး စစ်အရာရှိများ၏ တာဝန် သက်တမ်း ကန့်သတ်ဟုဆို}}</ref> သို့ရာတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖေါ်ဝါရီ၌ အာဏာသိမ်းမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် အသက် ၆၅ နှစ် ပြည့်ခဲ့သော်လည်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်ကို ယခုအချိန်ထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။ ===၂၀၁၆-၂၀၂၁ : အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အစိုးရ ကာလ === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]]ပြီးနောက် ၂၀၁၆ခုနှစ်တွင် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ဦးဆောင်သော [[ဦးထင်ကျော်အစိုးရ]] တက်လာခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ထိုအစိုးရလက်ထက်တွင်လည်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် ဆက်လက် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ [[File:President Duterte Meets Myanmar President U Htin Kiaw, Minister For Foreign Affairs Aung San Suu Kyi, Commander-in-Chief Min Aung Hlaing and Myanmar-based Filipino Companies 08.jpg|thumb|၂၀၁၇ခုနှစ်က​တွေ့ရ​သော ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနှင့် ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတ [[ရော်ဒရီဂို ဒူတာတေး]]]] ၂၀၁၇ခုနှစ်အတွင်း အေအာအက်စ်အေ အကြမ်းဖက်အဖွဲ့၏ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှုကို မြန်မာလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ကြရာ ဒုက္ခသည် ၇သိန်းကျော် ဘင်္ဂလားဒေရှ့်နိုင်ငံအတွင်း ထွက်ပြေးသွားခဲ့ကြသည်။ ရခိုင်အရေးနှင့် ပက်သက်သက်၍ သူ့အား အမေရိကန်အပါအဝင် နိုင်ငံတကာမှ ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့ခဲ့ရာ သူ့အနေဖြင့် ဥပဒေများအတိုင်း လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ နိုင်ငံတကာက ယခုလို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းကို လက်မခံဟု ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="retire"/> အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အစိုးရ သက်တမ်းကြာရှည်လာသည်နှင့်အမျှ [[တပ်မတော်]]နှင့် [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့|အစိုးရ]]အကြား ပွတ်တိုက်မှုများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။၂၁ ရာစုပင်လုံညီလာခံ ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားတစ်ခုတွင် မိန့်ခွန်းပြောကြားရာ အချို့နိုင်ငံရေးပါတီများနှင့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများသည် ၁၉၅၅ခုနှစ်က [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ဗကပ]]၏ [[ဖဆပလ|ဖဆပလအစိုးရ]]အား ပြုလုပ်ခဲ့သကဲ့သို့ ယခုအခါတွင် ဖဆပလနေရာ၌ တပ်မတော်ကို အစားထိုးနေကြောင်း၊ "ဆိတ်ခေါင်းချိတ်ပြီး ခွေးသားရောင်းဖို့ မကြိုးစားပါနဲ့" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="wheremah">{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/mm/%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8-2/|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် ဘယ်လမ်းကို ရွေးချယ်မလဲ}}</ref><ref name="speech">{{Cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaakaakyreuuciikhup-biulkhupmuukii-mngaeaangliung-pnnytheaangcungimkhmrennyiilaakhn|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ပြည်ထောင်စုငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံ-(၂၁)ရာစုပင်လုံ စတုတ္ထအစည်းအဝေးတွင် ပြောကြားသည့် နှုတ်ခွန်းဆက်အမှာစကား|access-date=13 January 2022|archive-date=13 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220113071811/https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaakaakyreuuciikhup-biulkhupmuukii-mngaeaangliung-pnnytheaangcungimkhmrennyiilaakhn}}</ref>လက်ရှိပြည်တွင်းစစ်ကို တပ်မတော်နှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များအကြား ပဋိပက္ခအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး အစိုးရက ကြားဝင်ဖျန်ဖြေသူအဖြစ် ပုံမဖော်ရန်၊ တပ်မတော်ကိုသာ အပြစ်ပုံမချရန် ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name="wnf"/>ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ပက်သက်၍ အစိုးရ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို တပ်မတော်မှ လူသိရှင်ကြား ဝေဖန်လာခဲ့သည်။ တပ်မတော်ဘက်မှ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများတွင် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့မှ ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ဇော်မင်းထွန်း (ဒုဝန်ကြီး)|ဇော်မင်းထွန်း]]နှင့် အစိုးရဘက်သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဦး[[ဇော်ဌေး]]တို့သည် ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ သဘောထားများကို ပြောကြားရာတွင် မကြာခဏ တင်းမာမှုများရှိခဲ့သည်။ဥပမာ- တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်ကိစ္စနှင့် ၂၀၂၀ရွေးကောက်ပွဲအပြီးများတွင်ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်းက ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ် ဦး[[ဖြိုးမင်းသိန်း]]က ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်အဆင့်သာဖြစ်ကြောင်းပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် တပ်မတော်ဘက်မှ နိုင်ငံတော်အစိုးရမှ ထုတ်ပြန်သည့် [[ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်]]အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် အဆင့် (၈)ဖြစ်ကာ ပြည်ထောင်စုအဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူဟု ပြန်လည်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="vpmah">{{Cite web|url=https://myanmar.mmtimes.com/news/146153.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဒုတိယသမ္မတအဆင့်ရှိသူဟု တပ်မတော်ထုတ်ပြန်|access-date=23 September 2021|archive-date=13 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113084838/https://myanmar.mmtimes.com/news/146153.html}}</ref> ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာ ၄ ရက်နေ့တွင် [[သမ္မတအိမ်တော် (နေပြည်တော်)|နိုင်ငံတော်သမ္မတအိမ်တော်]] သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို ရည်ညွှန်းကာ နိုင်ငံဝန်ထမ်းများသည် ပါတီနိုင်ငံရေး ကင်းရှင်းရမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာ ၅ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်မှ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် သာမန်ဝန်ထမ်းမဟုတ်ဘဲ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးကဏ္ဍတွင် ဦးဆောင်သူဖြစ်သဖြင့် ၎င်း၏တာဝန်အပေါ် လေးစားအသိအမှတ်ပြုရန် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းကဏ္ဍတွင် လုပ်ပိုင်ခွင့်များ၊ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီတွင် ပါဝင်မှု၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေစတင်ရာ အမျိုးသားညီလာခံများတွင် ချမှတ်သည့် အခြေခံမူများနှင့် အသေးစိတ်အခြေခံရမည့် မူများစာအုပ်အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်သတ်မှတ်ရာတွင် မှီငြမ်းပြုနိုင်ရေးအတွက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ]]အဆင့် သတ်မှတ်သည်ဟု အခြေခံမူ သတ်မှတ်ခဲ့သဖြင့် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် နိုင်ငံဝန်ထမ်းမဟုတ်သည့် အမျိုးသားနိုင်ငံရေးအဆင့်အတန်းကို သတ်မှတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြန်လည်ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref name="vpmah"/> အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် အစိုးရများ သက်တမ်းတွင် ကာလုံဟုခေါ်သော [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]ကို တစ်ကြိမ်မျှမခေါ်ခဲ့ပေ။<ref name="retire">{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2020/11/20/233687.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် အနားယူ မယူ}}</ref> ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက ၎င်းတွင် နှစ်​ပေါင်း (၄၀)​ကျော်ကြာ အုပ်ချုပ်ရေး အတွေ့အကြုံများစွာရှိကြောင်း၊ ထိုအတွေ့အကြုံများကို လက်တွေ့ အသုံးချရန် အသင့်ရှိကြောင်း အမြဲပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name="40yrsservice">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-53204574?xtor=AL-73-%5Bpartner%5D-%5Bkhaosod.co.th%5D-%5Blink%5D-%5Bburmese%5D-%5Bbizdev%5D-%5Bisapi%5D|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်-"အုပ်ချုပ်ရေးအတွေ့ အကြုံ ကျွန်တော့်မှာ အများကြီးရှိတယ်"}}</ref>နိုင်ငံခြားသတင်းထောက်နှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခန်းတစ်ခုတွင် သူ့အနေဖြင့် လက်ရှိရာထူးထက် ပို၍မြင့်သော တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရန် ဆန္ဒရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။၂၀၂၀ရွေးကောက်ပွဲမစမီတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံရေးပါတီ (၃၄)ခုတို့ တွေ့ဆုံခဲ့ရာ ပါတီအချို့မှ လက်ရှိရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်မှာ ဘက်လိုက်နေကြောင်း၊ လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲမဖြစ်နိုင်ကြောင်းနှင့် တပ်မတော်မှ အာဏာရယူပြီး ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပပေးစေလိုကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="wnf"/> ရွေးကောက်ပွဲအပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသည် အတင်းမာဆုံးအခြေအနေဖြစ်လာခဲ့သည်။ တပ်မတော်မှ ရွေးကောက်ပွဲနှင့် ပက်သက်၍ တောက်လျှောက်ပြောဆိုလာခဲ့ပြီး အစိုးရနှင့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲ​ကော်မရှင်အား တောင်းဆိုမှုများ ရှိလာခဲ့သည်။ သို့သော် အစိုးရမှ တရားဝင် ပြန်လည်ဖြေကြားခြင်း မရှိခဲ့ပေ။၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၇ ရက်နေ့က [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]]မှ နည်းပြအရာရှိများနှင့် သင်တန်းသားများကို တွေ့ဆုံရာ တချို့မှာ ဥပဒေကို လိုရာဆွဲ၍ လုပ်နေသဖြင့် အကျိုးထက် အဆိုးကို ဖြစ်ပေါ်စေကြောင်း၊ ဥပဒေကို မလိုက်နာပါက ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ဖျက်ပစ်နိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် တပ်မတော်၏ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ဇော်မင်းထွန်း (ဒုဝန်ကြီး)|ဇော်မင်းထွန်း]]က တပ်မတော်အနေဖြင့် အာဏာမသိမ်းဘူးဟု မှတ်ယူ၍မရကြောင်း ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်။<ref name="sanda">{{Cite web|url=https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/sithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief/5758387.html?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Fsithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief%2F5758387.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ဆန္ဒအစစ်အမှန် ဘာဖြစ်မလဲ|access-date=23 September 2021|archive-date=27 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230227130033/https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/sithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief/5758387.html?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Fsithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief%2F5758387.html|url-status=dead}}</ref>ဇန်နဝါရီလ ၂၈ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက ၎င်း၏သဘောထားကို နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ထံ စာရေးသား ပေးပို့ခဲ့သည်ဟု သတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထိုစာတွင် မဲစာရင်းမှားယွင်းမှုများကို ပြန်၍စစ်ဆေးပေးရန်နှင့် တတိယအကြိမ်လွှတ်တော်များအား သမ္မတ၏အာဏာဖြင့် ဆိုင်းငံ့ပေးရန်တို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/news/army-letter-to-dassk-02012021012235.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fnews%2Farmy-letter-to-dassk-02012021012235.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ထံသို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ပေးပို့ခဲ့တဲ့စာ|access-date=23 September 2021|archive-date=19 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219084611/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/news/army-letter-to-dassk-02012021012235.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fnews%2Farmy-letter-to-dassk-02012021012235.html}}</ref> ထိုရက်ပိုင်းအတွင်း မြို့ကြီးအချို့၌ တပ်မတော်၏ သံချပ်ကာယာဉ်များ လှည့်လည်သွားလာမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ (၁)ရက်နေ့ နံနက်အစောပိုင်းတွင် တပ်မတော်မှ အာဏာသိမ်းယူခဲ့သည်။ ထို့နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်အမှတ် ၁/၂၀၂၁အရ အာဏာသုံးရပ်ကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် သမ္မတအနေဖြင့် အရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာ၍ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို အာဏာ (၃) ရပ်လွှဲပြောင်းပေးနိုင်သည်ဆိုသည့်ပုဒ်မ ပါဝင်သည်။ သို့သော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၊ နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် နှင့် လွှတ်တော်နှစ်ရပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌများကို ဖမ်းဆီးအကျယ်ချုပ်ထားရှိကာ မတရားသဖြင့် ဒုသမ္မတ(၁) ဦးမြင့်ဆွေအား ယာယီသမ္မတ အနေဖြင့် သူ့ထံ အာဏာလွှဲပြောင်းစေခဲ့သည်။ ထိုအချက်သည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ကွဲလွဲကာ အာဏာသိမ်းမှုကို တရားဝင်သယောင်ယောင် လုပ်ဆောင်နေခြင်းဖြစ်သည်။ ===၂၀၂၁ မှ ၂၀၂၆: စစ်အာဏာသိမ်းခြင်း === ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် အာဏာ(၃)ရပ်ကို ချုပ်ကိုင်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂)ရက်နေ့မှစတင်ကာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းကာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကာ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ယာယီသမ္မတ ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]]မှာ အစည်းအဝေးပွဲတစ်ခုတွင်သာ တွေ့ခဲ့ရပြီး လူမြင်ကွင်းမှ ပျောက်သွားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းအလုံးစုံကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်မှ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="mal">{{Cite news|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာကစားပွဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-57432310.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16252286593180&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-57432310}}</ref>အာဏာသိမ်းခြင်းအတွက် အချို့နိုင်ငံများမှ စိုးရိမ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး အချို့နိုင်ငံများက ဖမ်းဆီးထားသူများကို လွှတ်ပေးရန် ပြောကြားခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်အရေးနှင့် အာဆီယံခေါင်းဆောင်များအကြား အရေးပေါ်အစည်းအဝေးတစ်ရပ်ကို အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၌ ကျင်းပခဲ့ရာ ထိုပွဲသို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ အာဏာသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ပထမဆုံးသော ပြည်ပခရီးစဉ်ဖြစ်သည်။<ref name="asean">{{Cite news|title=Asean leaders agree 5-point plan for Myanmar|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2104915/asean-leaders-agree-5-point-plan-for-myanmar|accessdate=23 September 2021|archivedate=1 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501020903/https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2104915/asean-leaders-agree-5-point-plan-for-myanmar}}</ref> [[File:2021 Special ASEAN Summit on Myanmar's coup d'état (2).jpg|thumb|၂၀၂၁ ဧပြီ ၂၄ရက်​နေ့တွင် ကျင်းပသော အာဆီယံခေါင်းဆောင်များ အစည်းအဝေး]] ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ (၁)ရက်နေ့တွင် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]အဖြစ် ပြောင်း၍ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် တာဝန်ကိုပါ ပူးတွဲရယူခဲ့သည်။<ref name="cgov2"/> အိမ်စောင့်အစိုးရအနေဖြင့် ၂၀၂၃ခုနှစ် ဩဂုတ်လအထိ တာဝန်ယူမည်ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၃ခုနှစ်တွင် ရွေးကောက်ပွဲ ပြန်လည်ကျင်းပပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="cgov2">{{Cite news|title=အိမ်စောင့်အစိုးရပြောင်းတာ ဘာထူးခြားသွားလဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-58076614.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323943293539&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-58076614}}</ref>၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအထိ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဦးဆောင်သော အိမ်စောင့်အစိုးရနှင့် ပြိုင်ဘက်ဖြစ်သော [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]တို့သည် နိုင်ငံတကာ မျက်နှာစာတွင် အသိအမှတ်ပြုခံရရေး ကြိုးစားခဲ့ရသည်။။<ref>{{Cite news|title=ကုလသမဂ္ဂမှာ မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု ဘယ်သူဖြစ်လာမလဲ|url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/program_2/who-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323948539993&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fprogram_2%2Fwho-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html|accessdate=23 September 2021|archivedate=19 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219084743/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/program_2/who-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323948539993&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fprogram_2%2Fwho-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html}}</ref> လက်ရှိတွင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့|အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ]] ကိုမူ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ချက်နိုင်ငံ၊တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ ဥရောပသမဂ္ဂ စသည်တို့က မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အစိုးရ အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားပြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]] ကို တရားဝင်အစိုးရဟု မည်သည့်နိုင်ငံကမျှ အသိအမှတ်ပြု ထုတ်ဖော်‌ပြောဆိုထားခြင်းမရှိပေ။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်သည် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် [[သုဓမ္မသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့တို့ မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref name=":4">{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း|work=sacoffice.gov|access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂|archive-date=8 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|url-status=dead}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၂ ရက်တွင် ယာယီသမ္မတ [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] ကျန်းမာရေးမကောင်းသည့်အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ၎င်းအား ယာယီသမ္မတ တာဝန်အား လွှဲအပ်ရာ သူသည် ထိုနေ့မှာပင် ယာယီသမ္မတ ဖြစ်လာသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c978rm02pgno|title=ယာယီသမ္မတနဲ့ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာမေးခွန်းများ|work=BBC Burmese|access-date=၂၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|archive-date=31 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240731114512/https://www.bbc.com/burmese/articles/c978rm02pgno}}</ref> ယာယီသမ္မတတာဝန်လွှဲပြောင်းယူခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်းပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ]] နှင့် မကိုက်ညီကြောင်း ဝေဖန်ချက်များရှိခဲ့သော်လည်း ဥပဒေနှင့် ညီသည်ဟု စစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ [[ဇော်မင်းထွန်း|ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း]] က တုံ့ပြန်သည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/7711192.html|title=ယာယီသမ္မတတာဝန်လွှဲပြောင်းယူတာ ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေနဲ့ ညီတယ်လို့ စစ်ကောင်စီပြောခွင့် ပြောဆိုချက် ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေနဲ့ ကွဲလွဲနေ|work=VOA Burmese|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေး ကောင်စီ]] အစည်းအဝေး(၂/၂၀၂၄) အား ၎င်းကိုယ်တိုင် ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဖြင့် ဦးဆောင် ကျင်းပပြီး “နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးအရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာ ထားသည့် ကာလကို နောက်ထပ် ၆ လ တိုးမြှင့်သတ်မှတ်ကြောင်း” ဆုံးဖြတ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/26518?d=1|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေး(၂/၂၀၂၄)ကျင်းပ|work=CINCDS Myanmar|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေး (၃/၂၀၂၅) ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖျက်သိမ်းပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံကို ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ရန် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ (ကာလုံ) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပါသည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာချက်ကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သော်လည်း မြို့နယ်ပေါင်း ၆၃ မြို့နယ်ကိုမူ အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးတို့ ပြန်လည်ကြေညာခဲ့ပါသည်။ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာများကို သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းမှူးများအား အပ်နှင်းခဲ့ပြီး စစ်ခုံရုံးဖြင့် သေဒဏ်အထိ ချမှတ်နိုင်သည့် တရားစီရင်ရေးအာဏာကိုလည်း ယာယီသမ္မတတာဝန်ယူသူ မင်းအောင်လှိုင်က ခန့်အပ်ခဲ့ပါသည်။ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် ၉ ခုရှိ ယင်းမြို့နယ် ၆၃ မြို့နယ်အား ရက်ပေါင်း ၉၀ အတွက် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အမိန့်များကို ယာယီသမ္မတ(တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ပြီး နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးကို ဦး[[ညိုစော]] အား အပ်နှင်းခဲ့ပြီး၊ [[ဦးညိုစောအစိုးရ|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအသစ်]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/73051|publisher=MOI|accessdate=1 August 2025}}</ref> ဖျက်သိမ်းလိုက်သော စစ်ကောင်စီအစား [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ ဥက္ကဋ္ဌနေရာကို ယူထားပြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးကို ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌနေရာကို ပေးအပ်သည်။ <ref>{{Cite web|title=နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဖွဲ့စည်းခြင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/niungngntteaalunkhunrenngaekhmsaayaarekeaamrng-phaicnnykhng|accessdate=2025 July 31|publisher=Myanmar Digital News}}</ref>ယခင်စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အချို့များကို ကာလုံအကြံပေးအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပြင်ဆင်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဥပဒေပြုအာဏာကို ကာလုံကတစ်ဆင့် ပြန်လည်ကျင့်သုံးလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73140|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံသားများ၏ ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာလွတ်လပ်မှုနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာလုံခြုံမှုကို ကာကွယ်ပေးရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ|publisher=MOI|accessdate=2025-8-1}}</ref> === ကာချုပ်ရာထူးအပြောင်းအလဲ === {{main|၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ ဇေယျသီရိဗိမာန်၌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်းကို ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနားဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] ထံသို့ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်များ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ထိုနေ့မှာပင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] သမ္မတရွေးချယ်ရေးအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်း အဖြစ် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေ နှင့်အတူ ပူးတွဲအဆိုပြုခဲ့သည်။ထိုသို့ အဆိုပြုချိန် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] ရာထူးနှင့်တွဲဖက်၍ အဆိုပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81294 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == နိုင်ငံတော်သမ္မတ (၂၀၂၆-လက်ရှိ) == {{main|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း}} ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ရက် တွင် ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီမှ တင်သွင်းသည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် သည် ရွေးကောက်ခံပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အစုအဖွဲ့၏ (၂၄၇ ) မဲရရှိခဲ့ပြီး၊ တစညပါတီမှ တင်သွင်းသည့် တောင်တွင်းကြီးမဲဆန္ဒနယ်မှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေ ကို အနိုင်ရကာ ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့မှ ရွေးချယ်သော ဒုတိယသမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ဧပြီ ၃ရက် တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ၌ မဲအများဆုံးဖြင့် ဧကာဒသမမြောက် သမ္မတ အဖြစ် တင်မြှောက်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81374 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ရက်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧကာဒသမမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပြီး စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၊ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူများဖြစ်သည့် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယက၏ ရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81674 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ပြီးနောက် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်]]ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === ငြိမ်းချမ်းရေးလမ်စဉ် (၂၀၂၆ - လက်ရှိ) === သမ္မတကတိသစ္စာပြုပွဲ၏ မိန့်ခွန်းတွင် [[တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်|တစ်နိုင်ငံလုံး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူစာချုပ်]] (NCA) လမ်းကြောင်းအတိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များကို ဆက်လက်ဖော်ဆောင်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |last=News |first=K. I. C. |date=2026-04-11 |title=NCA အပစ်ရပ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေး ဆက်လက်ဖော်ဆောင်မည်ဟု စစ်ခေါင်းဆောင်ပြော |url=https://kicnews.org/2026/04/nca-%E1%80%A1%E1%80%95%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%AD/ |access-date=2026-04-12 |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |language=en-US}}</ref>၊ ဧပြီ ၁၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတက ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးဆောင်သော အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုဗဟိုကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုဗဟိုကော်မတီ (National Solidarity and Peace – making Central Committee ) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81695 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ ဒုတိယသမ္မတ ဦး[[ညိုစော]]က ဦးဆောင်သော အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းကော်မတီ (National Solidarity and Peace – making Working Committee) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81697 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]]က ဦးဆောင်မည့် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ (National Solidarity and Peace-making Negotiation Committee) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81699 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>တို့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ နှစ်သစ်ကူးနှုတ်ခွန်းဆက်မိန့်ခွန်တွင် "လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းအားလုံး လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်ကို စွန့်လွှတ်ပြီး နိုင်ငံရေးလမ်းကြောင်းကတစ်ဆင့် နိုင်ငံရေးပြဿနာကို နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းနဲ့ဖြေရှင်း ဆောင်ရွက်သွားကြဖို့ အလေးအနက်တိုက်တွန်းသည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ အဂ္ဂမဟာ သီရိသုဓမ္မ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ နှစ်သစ်ကူးနှုတ်ခွန်းဆက် မင်္ဂလာစကား {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81790 |access-date=2026-04-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့် (၂၀၂၆-လက်ရှိ) === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[မြန်မာ သက္ကရာဇ်|မြန်မာသက္ကရာဇ်]] နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၄,၃၃၅ ဦးနှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၇၉ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၄,၅၁၄ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အသီးသီးရှိ အကျဉ်းထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးမှ အကျဉ်းကျခံနေရသူများကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81823 |access-date=2026-04-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> လွတ်မြောက်လာသူများထဲ၌ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများဖြစ်သော သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]၊​ ဦးဝင်းထိန်တို့အပါအဝင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ဦးရေ ၁၆၅ ဦးသာ ပါဝင်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာနိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကွန်ရက်က ထုတ်ပြန်သည်။​<ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=ယနေ့ လွတ်ငြိမ်းခွင့်မှာ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ဦးရေ ၁၆၅ ဦးသာ ပါဝင်လာ - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9a%e1%80%94%e1%80%b1%e1%80%b7-%e1%80%9c%e1%80%bd%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%84%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%bd%e1%80%84%e1%80%b7%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac/ |access-date=2026-04-18 |language=en-US}}</ref> နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]] အား ချမှတ်ထားသည့် ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ်အနက် (၄) နှစ်နှင့် (၆) လအား လျှော့ပေါ့ပေးခဲ့ကြောင်း ၎င်း၏ ရှေ့နေဖြစ်သူက ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ်အနက် ၄ နှစ်ခွဲ လျှော့ပေါ့ပေး - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%ba%e1%80%a1%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%86%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%85%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9b%e1%80%b2%e1%80%b7-4/ |access-date=2026-04-18 |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82285 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82287 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ အကျဉ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဉ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဉ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး |url=https://news-eleven.com/article/311564 |access-date=2026-04-30 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82283 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == တရားဝင် နိုင်ငံတကကာ ခရီးစဉ်များ == === နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကော်စီဥက္ကဋ္ဌ (၂၀၂၁-၂၀၂၅) === နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး ရယူပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ နိုင်ငံတကာခရီးစဉ်အချို့ကို ဖိတ်ကြားခံရမှုအရ သွားရောက်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အာဆီယံအလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ယူထားသည့် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် မင်းအောင်လှိုင်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ [[ဘန်ကောက်မြို့]]တွင် တွေ့ဆုံခဲ့သော်လည်း တရားဝင် ခရီးစဉ်တစ်ခု အနေဖြင့် ဖော်ပြ၊ ကြေညာထားခြင်း မရှိပေ။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.shannews.org/archives/47831#:~:text=%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9A%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%20%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9A%E1%80%B0%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%99%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA,%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%20%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%98%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%9B%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%81%8B|title=အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌနှင့် စစ်ခေါင်းဆောင် ဘန်ကောက်မြို့တွင် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးနေ၊ ထိုင်းအစိုးရ လုံခြုံရေးတင်းကြပ်ထား|accessdate=2025-6--26|publisher=Shan Herald News|date=April 17, 2025|archive-date=4 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250504212343/https://burmese.shannews.org/archives/47831#:~:text=%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9A%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%20%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9A%E1%80%B0%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%99%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA,%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%20%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%98%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%9B%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%81%8B}}</ref> ==== အနှစ်ချုပ် ==== * တစ်ကြိမ် - {{အလံ|Thailand}}နိုင်ငံ (တစ်ကြိမ်သည် တရားဝင်မကြေညာထားပါ။)၊ * နှစ်ကြိမ် - {{အလံ|Belarus}}၊ {{အလံ|China}} * ခုနှစ်ကြိမ် - {{အလံ|Russia}} {| class="wikitable" |+တရားဝင် နိုင်ငံတကကာ ခရီးစဉ်များ !ခရီးစဉ် !ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံများ !မြို့များ !ရက်စွဲ !အကြောင်းအရာ !ရင်းမြစ် |- |၁။ |{{အလံ|Russia}} |[[မော်စကိုမြို့]] |၂၁-၂၇ ဇွန် ၂၀၂၁ |ပထမတစ်ကြိမ် ရုရှားနိုင်ငံခရီးစဉ်မှာ မော်စကိုတွင် ကျင်းပသော Moscow Conference on International Security 2021 သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/12145/|title=ကမ်းကုန်အောင်မိုက်နေသော မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ရုရှား၏ အခန်းကဏ္ဍ|accessdate=2025-6-26|publisher=Myanmar Now}}</ref> |- |၂။ |{{အလံ|Russia}} |[[မော်စကိုမြို့]] |၁၀-၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၂ |ရုရှားနိုင်ငံကို ဒုတိယအကြိမ် သွားရောက်တဲ့ ခရီးစဉ်အတွင်းမှာ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ဟာ မော်စကိုမြို့၊ ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှုမြို့တော်မှာ ရွှေ စည်းခုံ ပုံတူစေတီ ထီးတော်တင်တာ၊ ရုရှား မြန်မာ ချစ်ကြည်ရေးအသင်း၊ ရုရှား အာဆီယံ စီးပွားရေး ကောင်စီက တာဝန်ရှိသူတွေနဲ့ တွေ့ဆုံတာတွေ လုပ်ခဲ့ပေမယ့်၊ ရုရှား ကာကွယ် ရေးဝန်ကြီး ဆာဂေး ရှိုဂူ တို့နဲ့တော့ တွေ့ဆုံခွင့်မရခဲ့ဘဲ ရုရှား ဒုတိယကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီး အလက်ဇန်းဒါး ဖိုမင်နဲ့သာ တွေ့ဆုံခဲ့ရပါသည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/11998/|title=အပယ်ခံစစ်ခေါင်းဆောင်၏ ဟန်ပြရုရှားခရီးစဉ်|accessdate=2025-6-26|publisher=Myanmar Now}}</ref> |- |၃။ |{{အလံ|Russia}} |ဒီဗော့စတော့ခ်မြို့ |၄-၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၂ |(၇) ကြိမ်မြောက် အရှေ့ဖျားစီးပွားရေးဖိုရမ် (The 7th Eastern Economic Forum-2022) သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ မျက်နှာစုံညီပွဲတွင် ပူတင်နှင့်လည်း ဆုံတွေ့နိုင်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/29869|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် Eastern Economic Forum-2022 ၏ မျက်နှာစုံညီအစည်းအဝေး Plenary Session ၌ တက်ရောက် ပါဝင်ဆွေးနွေး|accessdate=2025-6-26|publisher=MOI}}</ref> |- |၄။ |{{Flag|China}} |[[ကူမင်းမြို့]] |၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄ |အဋ္ဌမကြိမ် မဟာမဲခေါင်ဒေသခွဲ (ဂျီအမ်အက်စ်) ထိပ်သီးအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ တရုတ်ဝန်ကြီးချုပ် မစ္စတာလီချန်နှင့် တွေဆုံခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/63632|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် အဋ္ဌမကြိမ် မဟာမဲခေါင်ဒေသခွဲ (ဂျီအမ်အက်စ်) ထိပ်သီးအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်|accessdate=2025-6-26|publisher=Ministry of Information}}</ref> |- |၅။ |{{အလံ|Russia}} {{Flag|Belarus}} |[[မော်စကိုမြို့]]၊ မင့်စ်မြို့ |၄-၉ မတ် ၂၀၂၅ |ရုရှားသမ္မတ ပူတင်နှင့် ဘယ်လာရုစ်နိုင်ငံသမ္မတ လူကာရှန်ကိုတို့နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2025/03/12/398454.html|title=မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ရွေးကောက်ပွဲကို ရုရှားနဲ့ ဘီလာရုစ် အာဏာရှင်တွေ အားပေး|accessdate=2025-6-26|publisher=The Irrawaddy}}</ref> |- |၆။ |{{Flag|Thailand}} |[[ဘန်ကောက်မြို့]] |၃ ဧပြီ ၂၀၂၅ |ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ကျင်းပသည့် [[ဘင်းမ်စတက်|BIMSTEC]] ထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://ayartimes.com/?p=52388|title=စစ်ခေါင်းဆောင် က ဘင်းမ်စတက် အစည်းအဝေးအတွက် ပြင်ဆင်ခဲ့သော်လည်း အကျိုးအမြတ် မထွက်ဘဲ ဆန့်ကျင်မှုများသာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရ|publisher=Ayeyarwaddy Times|accessdate=2025-6-26}}</ref> |- |၇။ |{{အလံ|Russia}} |[[မော်စကိုမြို့]] |၇-၁၀ မေ ၂၀၂၅ |ရုရှားနိုင်ငံ၊ မော်စကိုမြို့တွင်ကျင်းပသည့် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]ပြီးဆုံးသည့် ရင်ပြင်နီအောင်ပွဲ အခမ်းအနားတက်ပွဲတက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/69680|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ မဟာမျိုးချစ်စစ်ပွဲကြီးအောင်ပွဲ နှစ် (၈၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် စစ်ရေးပြအခမ်းအနားသို့ ပါဝင်တက်ရောက်|accessdate=2025-6-26|publisher=Ministry of Information}}</ref> |- |၈။ |{{Flag|Russia}} {{အလံ|Belarus}} |မင့်စ်မြို့၊ နိုဗာစီဗစ်မြို့၊ Ulan-Ude မြို့ |၂၅-၂၉ ဇွန် ၂၀၂၅ |စတုတ္ထအကြိမ် ဥရောပ-အာရှစီးပွားရေးဖိုရမ်(Eurasian Economic Forum 2025)သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဘယ်လာရုစ်နိုင်ငံသို့ မရောက်မီ၊ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံ နိုဗာစီဗစ်မြို့သို့ အရင်ရောက်ရှိပြီး၊ နိုဗာစီဗစ်ဒေသအုပ်ချုပ်ရေးမှူး Mr. Travnikov Ahdrey Aleksandrovich နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံမှ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံ၊ Buryatia ပြည်နယ်၊ Ulan-Ude မြို့သို့ တရားဝင်ချစ်ကြည်ရေးခရီးရောက်ရှိခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/71501|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့် ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ စတုတ္ထအကြိမ် ဥရောပ-အာရှစီးပွားရေးဖိုရမ်(EEF 2025)သို့ တက်ရောက်ရန် ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ|accessdate=2025-6-26|publisher=MOI|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250626062311/https://www.moi.gov.mm/news/71501|archivedate=2025-6-26}}</ref> |- |၉။ |{{အလံ|China}} |တီယန်ကျင်းမြို့ |၃၀ ဩဂုတ် - ၇ စက်တင်ဘာ<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74578|title=တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ အလုပ်သဘောခရီးစဉ်သွားရောက်ခဲ့ပြီး နှစ်နိုင်ငံနှင့် နိုင်ငံတကာမှ ခေါင်းဆောင်များအား တွေ့ဆုံ၍ နိုင်ငံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ဆွေးနွေးဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည့် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ယာယီသမ္မတ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အား ပြည်သူလူထုများက သောင်းသောင်းဖြဖြ ကြိုဆိုနှုတ်ဆက်|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=8 September 2025}}</ref> ၂၀၂၆ |[[ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့|ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအဖွဲ့]] ထိပ်သီးအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74363|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ယာယီသမ္မတ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအဖွဲ့ ထိပ်သီးအစည်းအဝေး (SCO SUMMIT 2025) အစည်းအဝေးအထိမ်းအမှတ်ကြိုဆိုဂုဏ်ပြုညစာစားပွဲသို့ တက်ရောက်|accessdate=၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန}}</ref> | |- |၁၀။ |{{အလံ|Russia}} |[[မော်စကိုမြို့]] |၂၄-၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ |ကမ္ဘာ့အဏုမြူသီတင်းပတ်ဖိုရမ်-၂၀၂၅ (World Atomic Week Forum 2025) သို့တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/75321|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ယာယီသမ္မတ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ကမ္ဘာ့အဏုမြူသီတင်းပတ်ဖိုရမ်-၂၀၂၅ (World Atomic Week Forum - 2025) ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ထွက်ခွာ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=25 September 2025}}</ref> |} === နိုင်ငံတော်သမ္မတ (၂၀၂၆ - လက်ရှိ) === * တစ်ကြိမ် - {{အလံ|India}}၊ {{အလံ|China}}၊ {{lang-lo|ລາວ}} {| class="wikitable" !ခရီးစဉ် !ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံများ !မြို့များ !ရက်စွဲ !အကြောင်းအရာ !ရင်းမြစ် |- |၁။ |{{အလံ|India}} |[[ဗုဒ္ဓဂါယာ]]၊ [[နယူးဒေလီမြို့]]၊ [[မွမ်ဘိုင်းမြို့]] |၃၀ မေ<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ် ရောက်ရှိ |url=http://www.moi.gov.mm/news/83365 |access-date=2026-05-31 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> - ၃ ဇွန် ၂၀၂၆ | | |- |၂။ |{{အလံ|China}} |[[ပေကျင်းမြို့]] |၁၅ ဇွန်<ref>{{Cite web |title=သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦး​ဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်နိုင်ငံ ​​​​ပေကျင်းမြို့သို့​ရောက်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/312702 |access-date=2026-06-15 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> - ၁၉ ဇွန် ၂၀၂၆ | | |- |၃။ | {{အလံ|Laos}} |[[ဗီယင်ကျန်းမြို့]] |၃ ဇူလိုင်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဇနီး ဒေါ်ကြူကြူလှ ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံသို့ နိုင်ငံတော်အဆင့်ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်ရောက်ရှိ |url=http://www.moi.gov.mm/news/84781 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> - ၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ | | |} [[File:Мин Аун Хлайн в Татарстане 02 (25-06-2021).jpg|thumb|၂၀၂၁ခုနှစ် ဇွန်လအတွင်းက ရုရှားနိုင်ငံခရီးစဉ်တွင် ​တွေ့ရစဉ်]] == လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှုနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုများ == [[ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေး ကောင်စီ]]က မင်းအောင်လှိုင်၏ တပ်မတော်သားများသည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]က အရပ်သားများကို တမင်တကာ ပစ်မှတ်ထားခဲ့ကြကြောင်း၊ ရိုဟင်ဂျာအမျိုးသမီးများကို အဓမ္မပြုကျင့်ခဲ့ကြောင်း၊ အရပ်သားများကိုပစ်ခတ်ကြောင်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]အတွင်းရှိ ကျေးရွာများ မီးရှို့ကြောင်း အစီရင်ခံ သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Section |first=United Nations News Service |date=20 June 2016 |title=UN News – Myanmar must address 'serious' human rights violations against minorities – UN rights chief |url=http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=54268#.WdnLnTtpG02 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180212012658/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=54268#.WdnLnTtpG02 |archive-date=12 February 2018 |access-date=8 October 2017 |website=UN News Service Section |language=en}}</ref> သူသည် ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအား လူမျိုးတုန်းရှင်းလင်းခြင်းအတွက် စွပ်စွဲခံနေရသည်။<ref>{{Cite news |last=Farmaner |first=Mark |date=13 September 2017 |title=Only One Person Can Stop Ethnic Cleansing In Myanmar, And It Isn't Aung San Suu Kyi |work=[[Huffington Post]] |url=https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f |url-status=live |access-date=31 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209201258/https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f |archive-date=9 February 2019 |accessdate=19 January 2022 |archivedate=9 February 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190209201258/https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f }}</ref> အဆိုပါလုပ်ရပ်များသည် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှု၊ စစ်ရာဇဝတ်မှုနှင့် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုများ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |date=30 March 2015 |title=Burma's Military Milestone |publisher=[[Human Rights Watch]] |url=https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone |url-status=live |access-date=27 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804172653/https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone |archive-date=4 August 2016 |accessdate=28 May 2017 |archivedate=4 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804172653/https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone }}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ၏ လွတ်လပ်သော နိုင်ငံတကာ အချက်အလက်ရှာဖွေရေးမစ်ရှင်က မင်းအောင်လှိုင်နှင့် အခြားသော စစ်ဗိုလ်ချုပ်များသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တို့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများအတွက် အဓိက တာဝန်ရှိသူများဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။<ref name="UNReport">{{Cite news |last=Nebehay |first=Stephanie |date=27 August 2018 |title=Myanmar generals had "genocidal intent" against Rohingya, must face justice – UN |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/myanmar-rohingya-un-idUSL8N1VH04R |accessdate=19 January 2022 |archivedate=12 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210212175728/https://www.reuters.com/article/myanmar-rohingya-un-idUSL8N1VH04R }}</ref> မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တကွ အခြားစစ်ဗိုလ်ချုပ်များဖြစ်သည့် စိုးဝင်း၊ အောင်ကျော်ဇော၊ မောင်မောင်စိုးနှင့် သန်းဦးတို့အား စစ်ရာဇဝတ်မှုများအတွက် နိုင်ငံတကာ ရာဇဝတ်မှု တရားရုံးတို့တွင် တရားစွဲဆိုသင့်ကြောင်း ကုလသမဂ္ဂ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးအဖွဲ့က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=UNReport/> မြန်မာနိုင်ငံတွင်း လူမျိုးရေးနှင့် ဘာသာရေး အမုန်းတရားများ ပြန့်ပွားမှုကို ကာကွယ်ရန်အတွက်ဟုဆိုကာ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်က မင်းအောင်လှိုင်အပါအဝင် လူပုဂ္ဂိုလ်နှင့် အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဖေ့စ်ဘွတ်စာမျက်နှာ ၁၉ ခုကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=27 August 2018 |title=Facebook bans Myanmar army chief over rights abuses |work=[[The Times of India]] |url=https://www.timesofindia.com/world/south-asia/facebook-bans-myanmar-army-chief-over-rights-abuses/articleshow/65561259.cms |access-date=27 August 2018}}{{Dead link|date=April 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news |date=27 August 2018 |title=Facebook bans Myanmar Army Chief Min Aung Hlaing, 19 others over rights abuses |publisher=[[News Nation]] |url=http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html |url-status=live |access-date=27 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180827174300/http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html |archive-date=27 August 2018 |accessdate=19 January 2022 |archivedate=27 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180827174300/http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလ ၁၆ ရက်တွင် တွစ်တာမှလည်း မင်းအောင်လှိုင်ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=https://www.theguardian.com/world/2019/may/16/myanmar-army-chiefs-twitter-account-suspended-over-anti-rohingya-hate-speech |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630080746/https://www.theguardian.com/world/2019/may/16/myanmar-army-chiefs-twitter-account-suspended-over-anti-rohingya-hate-speech |archive-date=30 June 2020 |access-date=5 May 2020}}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးဖြစ်သော ဦး[[ကျော်ဇောဦး]]က ရခိုင်ပြည်နယ်တွင်း တပ်မတော်၏ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများသည် ပြည်သူလူထုနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များအား ထိခိုက်နစ်နာစေကြောင်း အိတ်ဖွင့်ပေးစာကို မင်းအောင်လှိုင်ထံ ပေးပို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |url=https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-myanmar-cinc-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-damage-incurred-by-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |title=Open Letter to Senior General Min Aung Hlaing from U Kyaw Zaw Oo about damage to cultural heritage, fatalities and casualties incurred by intentional and indiscriminate attacks of Myanma Tatmadaw on non-military targets |publisher=[[Kyaw Zaw Oo]] |year=2019 |access-date=27 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227103927/https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-myanmar-cinc-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-damage-incurred-by-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |archive-date=27 December 2020}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-senior-general-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |title=သမိုင်းဝင် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအဆောက်အအုံများအပါအဝင် စစ်ဖက်ပစ်မှတ်မဟုတ်သည့်နေရာများသို့ တမင်သက်သက် ပစ်ခတ်ကြသဖြင့် သေဆုံးထိခိုက်ကြရသည့်ကိစ္စ အိတ်ဖွင့်ပေးစာ |publisher=[[Kyaw Zaw Oo]] |year=2019 |language=my |access-date=27 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227104428/https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-senior-general-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |archive-date=27 December 2020}}</ref> အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက မင်းအောင်လှိုင်အား ပိတ်ဆို့မှုများ ချမှတ်ခဲ့ရာ သူ့အား အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |title=US Tightens Sanctions on Myanmar Army Chief |url=https://www.voanews.com/east-asia-pacific/us-tightens-sanctions-myanmar-army-chief |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108091251/https://www.voanews.com/east-asia-pacific/us-tightens-sanctions-myanmar-army-chief |archive-date=8 January 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Treasury Sanctions Individuals for Roles in Atrocities and Other Abuses |url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm852 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207144752/https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm852 |archive-date=7 December 2020 |access-date=11 January 2021 |website=U.S. Department of the Treasury}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့သော လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်ခဲ့သည့် ရာဇဝတ်မှုများနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုပေါင်းများစွာအတွက် စစ်ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]] [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ|သတိုးသီရိ]]သုဓမ္မ မင်းအောင်လှိုင်ကို ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ရန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်မှုတရားရုံး (ICC) ၏ ရှေ့နေချုပ် ကာရင် ခန်း (Karim AA Khan) က ICC တရားရုံးကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင်လျှောက်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cwy147w07pyo|title=အိုင်စီစီ ဖမ်းဝရမ်း လျှောက်ထားမှု အပေါ် စစ်ကောင်စီ တုံ့ပြန်ချက်|work=BBC Burmese|access-date=၂၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄|date=၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ }}</ref>လူ့အခွင့်အရေးတက်ကြွသူများက ထောက်ခံကြိုဆိုခဲ့ကြသော်လည်း တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးပြောခွင့်ရ Mao Ning က ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီက အမှုကိုလွှဲပြောင်းပေးခြင်းမျိုးမဟုတ်လျှင် ရောမဥပဒေစာချုပ်၌ လက်မှတ် မထိုးထားသည့် နိုင်ငံ နှင့် နယ်မြေများအပေါ် အိုင်စီစီတရားရုံးက စီရင်ပိုင်ခွင့်မရှိဟု နိုဝင်ဘာ ၂၈ ရက် တွင် မြန်မာစစ်ခေါင်းဆောင်ဘက်က ပြောဆို ရပ်တည်ခဲ့သည်။အလားတူ မြန်မာစစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းကလည်း အိုင်စီစီရှေ့နေချုပ်၏ ပြောကြားချက်အပေါ် လက်မခံဘဲ ပယ်ချသည်။ == အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများ == မင်းအောင်လှိုင်သည် တပ်မတော်ပိုင် [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်]] (MEHL)တွင် ရှယ်ယာအများစု ပိုင်ဆိုင်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀-၁၁ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်တွင် ရှယ်ယာ ၅၀၀၀ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ပြီး နှစ်စဉ်အမြတ်ဝေစုအနေဖြင့် ဒေါ်လာ နှစ်သိန်းခွဲ ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Leaked documents reveal global business links to Myanmar military crimes |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/09/mehl-military-links-to-global-businesses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108144231/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/09/mehl-military-links-to-global-businesses/ |archive-date=8 January 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> သူသည် MEHL ၏ နာယက အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=17 June 2020 |title=Systemic Conflict of Interest in Myanmar Military Allows for Serious Corruption |url=https://www.justiceformyanmar.org/press-releases/systemic-conflict-of-interest-in-myanmar-military-allows-for-serious-corruption |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026180332/https://www.justiceformyanmar.org/press-releases/systemic-conflict-of-interest-in-myanmar-military-allows-for-serious-corruption |archive-date=26 October 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Justice For Myanmar}}</ref> မင်းအောင်လှိုင်၏ သားဖြစ်သူ အောင်ပြည့်စုံသည် Sky One ဆောက်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီနှင့် အောင်မြင့်မိုမင်းအာမခံ ကုမ္ပဏီအပါအဝင် ကုမ္ပဏီများစွာ ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။<ref name=":3" /> အောင်ပြည့်စုံသည် ဆက်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သော [[မိုင်တဲလ် မြန်မာ]]တွင်လည်း ရှယ်ယာများစွာ ပါဝင်ထားသည်။<ref name=":3">{{Cite web |title=တပ်ချုပ်သားပိုင်ကုမ္ပဏီများကို အရေးယူရန် ကုလအချက်အလက်ရှာဖွေရေးအဖွဲ့ တောင်းဆို |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/2402 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201053646/https://www.myanmar-now.org/mm/news/2402 |archive-date=1 February 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=my}}</ref> တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူပြီးနောက် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ [[ပြည်သူ့ရင်ပြင်နှင့် ပြည်သူ့ဥယျာဉ်]]တွင် စားသောက်ဆိုင်နှင့် အနုပညာပြခန်းအတွက် နှစ် ၃၀ မြေငှားရမ်းခြင်းကို ဈေးကွက်ပေါက်ဈေးထက် လျော့နည်းသော နှုန်းထားဖြင့် သားဖြစ်သူ အောင်ပြည့်စုံက ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Military Chief's Son Paid 'Very Low' Rent for His Upscale Restaurant on Government-Owned Land |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-son-paid-very-low-rent-for-his-upscale-restaurant-on-government-owned-land |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200717014336/https://myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-son-paid-very-low-rent-for-his-upscale-restaurant-on-government-owned-land |archive-date=17 July 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> ဆေးနှင့် ဆေးပစ္စည်းများအတွက် [[အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲမှုဌာန (မြန်မာ)|အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲရေးဌာန]]၏ ခွင့်ပြုချက်နှင့် အခွန်ကိစ္စရပ်များကို ဝန်ဆောင်မှုပေးသော ''A&M Mahar'' ကုမ္ပဏီသည်လည်း အောင်ပြည့်စုံပိုင်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီ ဖြစ်သည်။<ref name=":1">{{Cite web |title=Dirty Secrets #2: Sr. Gen. Min Aung Hlaing's family profiting off of FDA and Customs clearances |url=https://www.justiceformyanmar.org/stories/dirty-secrets-2-sr-gen-min-aung-hlaings-family-selling-fda-and-customs-clearance-for-profit |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026181000/https://www.justiceformyanmar.org/stories/dirty-secrets-2-sr-gen-min-aung-hlaings-family-selling-fda-and-customs-clearance-for-profit |archive-date=26 October 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Justice For Myanmar}}</ref> အခွန်ဌာနကို MEHL ၏ ဒါရိုက်တာဟောင်းဖြစ်သူ ဦးကျော်ထင်က ဦးဆောင်သည်။<ref name=":1" /> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် သမီးဖြစ်သူ [[ခင်သီရိသက်မွန်]]သည် [[သတ္တမမြောက်အာရုံ]] ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name=":2">{{Cite web |title=Military Chief's Family Members Spend Big on Blockbuster Movies, Beauty Pageants |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201215082136/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants |archive-date=15 December 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> ထိုနှစ်မှာပင် ချွေးမဖြစ်သူ မျိုးရတနာထိုက်က Stellar Seven Entertainment အမည်ရှိ ဖျော်ဖြေရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name=":2" /> ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သော စစ်ဖက်ဆိုင်ရာတာဝန်များ== {| class="wikitable" |- !ခုနှစ် !! နေရာ !!ရာထူး!! တာဝန် |-၁၉၉၅-၁၉၉၈(အမှတ်(၃၆၉)ခြေမြန်တပ်ရင်း)နမခလက်အောက်ခံတပ်ရင်း(တပ်ရင်းမှူး) | ၁၉၉၈ ||[[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || စစ်ဦးစီးအရာရှိ (ပထမတန်း) |- | ၁၉၉၉ ||[[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်မှူးကြီး|| နည်းဗျူဟာမှူး |- | ၂၀၀၂ ||[[အမှတ်(၄၄)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်မှူးချုပ် || တပ်မမှူး |- | ၂၀၀၃ ဩဂုတ် ||[[စစ်တက္ကသိုလ်]] || ဗိုလ်မှူးချုပ် || ကျောင်းအုပ်ကြီး |- | ၂၀၀၄ နိုဝင်ဘာ || [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်ချုပ်|| တိုင်းမှူး |- | ၂၀၀၆ || [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်ချုပ် || တိုင်းမှူး |- | ၂၀၀၇ || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဗိုလ်ချုပ်|| [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] |- | ၂၀၀၈ || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး || [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] |- | ၂၀၁၀ ဩဂုတ် || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး || [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း/ ရေ/ လေ)]] |- |၂၀၁၁ မတ် || rowspan="3" |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]|| ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|| rowspan="3" | [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်]] |- |၂၀၁၂ ဧပြီ ၃ || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး |- |၂၀၁၃ မတ် || ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး |} == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်အပ်နှံခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/3ca3a1e3-b448-4c9a-b428-cf32d455055e/resource/155c187b-6893-4037-bacb-a6ca8676deb2/download/69-18.pdf|accessdate=2025 August 2|publisher=Open Data Mekong}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်သည် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် [[သုဓမ္မသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့တို့ မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref name=":4" /> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ (၅) ရက်နေ့တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]က ဂုဏ်ထူးဆောင် [[ပြည်သူ့ရေးရာ စီမံခန့်ခွဲမှု|ပြည်သူ့ရေးရာစီမံခန့်ခွဲမှု]]ပါရဂူဘွဲ့ Honorary Doctor of Public Administration (D.P.A honoris causa) ကိုချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/69846d4bdd503d7856062b39 |access-date=2026-04-14 |website=www.npnewsmm.com}}</ref> == ကျန်းမာရေး နှင့် အရေးပေါ်ခွဲစိတ်ခံရမှု == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း (Lumbar Spondylosis with Spinal Stenosis) ဝေဒနာအတွက် နေပြည်တော်ရှိ အမှတ် (၂) တပ်မတော်ဆေးရုံကြီး (ခုတင် ၁၀၀၀) ၌ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ပါရဂူများနှင့် မြန်မာ့တပ်မတော်ဆေးတပ်ဖွဲ့တို့ ပူးပေါင်း၍ ၂ နာရီကြာ အရေးပေါ် ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခဲ့သည်။ထို ခွဲစိတ်မှုသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြောင်း ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီက သတင်းထုတ်ပြန်ပေးခဲ့ပြီး၊ထုတ်ပြန်ချက်ထဲ တာဝန်များပြန်လည်ထမ်းဆောင်နေပြီဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/310689|title=ယာယီသမ္မတ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာခံစားခဲ့ရသဖြင့် အရေးပေါ်ခွဲစိတ်ကုသမှု (၂)နာရီကြာ ပြုလုပ်ခဲ့ရ|work=Eleven Media Group|access-date=၂၃ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၃ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist|2}} {{s-start}} {{s-mil}} {{s-bef|before=[[ရွှေမန်း၊ ဦး|သူရရွှေမန်း]]}} {{s-ttl|title=[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]]|years=၂၀၁၀–၂၀၁၁}} {{s-aft|after=[[လှဌေးဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|လှဌေးဝင်း]]}} {{s-bef|before=[[သန်းရွှေ]]}} {{s-ttl|title=[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]|years=၂၀၁၁–၂၀၂၆}} {{S-aft|after= [[ရဲဝင်းဦး]]}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[သန်းရွှေ]]<br>{{nobold|[[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နအဖ]]ဥက္ကဋ္ဌ <small>(၁၉၉၇–၂၀၁၁)</small>}}}} {{s-ttl|title=[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]|years=၂၀၂၁–၂၀၂၅}} {{S-aft|after= ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း''}} {{s-bef|before=[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] {{nobold|(ယာယီ)}}}} {{s-ttl|title=ယာယီ[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] (တာဝန်) |years=၂၀၂၄–၂၀၂၆}} {{S-aft|after= ''ကိုယ်တိုင်''}} {{s-vac|last=[[သိန်းစိန်]] {{nobold|(၂၀၁၁)}}}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] |years=၂၀၂၁–၂၀၂၅}} {{S-aft|after= [[ညိုစော]]}} {{s-end}} {{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်သူ အကြီးအကဲများ}} {{နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ}} {{lifetime|၁၉၅၆| | }} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အာဏာသိမ်း ခေါင်းဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မကွေးတိုင်းဒေသကြီးမှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထားဝယ်လူမျိုး]] btoho590nmtgjjmt9m5xswyytl2ku0i 1044871 1044862 2026-07-29T03:09:19Z Zawzawaungthwin 100038 [[Special:Contributions/~2026-42156-87|~2026-42156-87]] ([[User talk:~2026-42156-87|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1044862|1044862]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1044871 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]](ငြိမ်း) | name = မင်းအောင်လှိုင် | image = President Min Aung Hlaing 2026 (cropped).jpg |caption = သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် (၂၀၂၆) |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း|ဧကာဒသမမြောက်]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] |term_start1= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |vicepresident1 = [[ညိုစော|ညိုစော]] <br> [[နန်းနီနီအေး|နန်းနီနီအေး]] |predecessor1= [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] |successor1 = | office2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | status2 = ယာယီ (တာဝန်) | predecessor2 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) | successor2 = ''ကိုယ်တိုင်'' | president2 = | primeminister2 = ''ကိုယ်တိုင်'' <small>(၂၀၂၄-၂၀၂၅)</small> <br> [[ညိုစော]] <small>(၂၀၂၅-၂၀၂၆)</small> | term_start2 = ၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ | term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | office3 = [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်| နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] <br>ဥက္ကဋ္ဌ | predecessor3 = ''ကော်မရှင်စတင်'' | successor3 = ''ကော်မရှင် ဖျက်သိမ်း'' |appointer3= ''ကိုယ်တိုင်'' | deputy3 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | president3 = ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီတာဝန်) | termstart3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | termend3 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | office4 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]<ref>{{cite web|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး အမိန့်အမှတ်(၉/၂၀၂၁) ၁၃၈၂ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၆ ရက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်|url=http://www.dsinfo.org/node/957|website=|access-date=|language=|date=2 February 2021|accessdate=2 February 2021|archivedate=3 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203131316/http://dsinfo.org/node/957}}</ref> | predecessor4 = ''ကောင်စီစတင်'' | successor4 =''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' | deputy4 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | president4 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) <br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီတာဝန်) | termstart4 = ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | termend4 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | office5 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း|၁၂ ဦးမြောက်]]<!--ဝန်ကြီးချုပ်အမည်ဖြင့် ရာထူးယူခဲ့သူများကိုသာ ထည့်တွက်ထားခြင်းဖြစ်သည်။--> [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]<ref>{{Cite news |url=http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm |title=Myanmar forms caretaker government: State Administration Council |accessdate=2 August 2021 |archivedate=19 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219074722/http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-ruler-promises-elections-says-ready-work-with-asean-2021-08-01/|title=Myanmar army ruler takes prime minister role, again pledges elections|accessdate=2 August 2021|archivedate=1 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210801191831/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-ruler-promises-elections-says-ready-work-with-asean-2021-08-01/}}</ref> | president5 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ)<br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီ)(တာဝန်) | predecessor5 = [[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးသိန်းစိန်]] (နအဖအစိုးရ) | successor5 = [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] | deputy5 = {{list collapsed|title=''စာရင်း''| *[[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] *[[တင်အောင်စန်း]] *[[မြထွန်းဦး]] *[[မောင်မောင်အေး]] *[[ဝင်းရှိန်]] *[[သန်းဆွေ]] }} | term_start5 = ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | term_end5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | office6 = [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] | predecessor6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[သန်းရွှေ]] | successor6 = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] | president6 =ဦး[[သိန်းစိန်]] <br> ဦး[[ထင်ကျော်]] <br> ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] <br> ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) <br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီ)(တာဝန်) | deputy6 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | termstart6 = ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | termend6 = ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ | party = | birth_date = {{birth date and age|1956|7|3|df=y}} | birth_place = [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] ၊ [[မင်းဘူးမြို့]] | death_date = | death_place = | nationality = [[ထားဝယ်လူမျိုး]] | parents = ပန်းချီဦးခင်လှိုင်(ထားဝယ်)<ref>{{cite web |title=သီတဂူဆရာတော် ရေစက်ချအနုမောဒနာတရားဟောကြားချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://thesitagu.org/index.php/academics/yangon/970-2020-01-27-03-08-48 |website=thesitagu.org |access-date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀}}</ref>၊ ဒေါ်လှမူ(ထားဝယ်)<ref name="cincds">{{cite web |title=တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံ Politic မဂ္ဂဇင်းတို့၏ မေးမြန်းဖြေကြားမှုများကို Politic မဂ္ဂဇင်း၌ ထည့်သွင်းဖော်ပြ |url=https://cincds.gov.mm/node/8613?d=1 |website=cincds.gov.mm |access-date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၀}}</ref> | spouse = ဒေါ်[[ကြူကြူလှ]] | children = [[အောင်ပြည့်စုံ]]<br/>[[ခင်သီရိသက်မွန်]] | alma_mater = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ([[LL.B]])<br/>[[စစ်တက္ကသိုလ်]] | website = {{url|www.seniorgeneralminaunghlaing.com.mm}} | nickname = | allegiance = {{flag|Myanmar}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears = ၁၉၇၄–၂၀၂၆ | rank = [[File:Senior General.gif|15px]] [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] | unit = | commands = {{flagicon image|Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် | battles = [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်]] | awards = {{unbulleted list | [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]] | [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]] | [[:en:Orders, decorations, and medals of Malaysia|Honorary Malaysian Armed Forces Order for Valour (First Degree)]] | [[:en:Orders, decorations, and medals of Malaysia|Gallant Commander of Malaysian Armed Forces]] | Knight Grand Cross First Class of the Most Exalted [[ဆင်ဖြူတော်ဝင်သူရဲကောင်းဘွဲ့တံဆိပ်]] }} | ethnicity = |honorific prefix=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] (ငြိမ်း) <br>[[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ]] [[အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ]]<br>ဦး |military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၄၂၃၂}}[[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ]] [[အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ]] '''ဦးမင်းအောင်လှိုင်'''([[၃ ဇူလိုင်]] [[၁၉၅၆]] မွေးဖွား)သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧကာဒသမမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]]ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ၁၀ ဦးမြောက် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-03 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt |access-date=2026-04-03 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|စစ်အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၊ [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]တွင်လည်း ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် မိမိကိုယ်တိုင် ခန့်အပ်ကာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]၏ အစိုးရအကြီးအကဲအဖြစ် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာနှင့် ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဥပဒေပြုရေးအာဏာတို့ကို ကိုယ်တိုင်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Min Aung Hlaing elected Myanmar president despite international criticism |url=https://asia.nikkei.com/spotlight/myanmar-crisis/min-aung-hlaing-elected-myanmar-president-despite-international-criticism |access-date=2026-04-03 |website=Nikkei Asia |language=en}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၂ ရက်တွင် ယာယီသမ္မတ [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]]မှ ကျန်းမာရေးမကောင်းတော့သဖြင့် ယာယီသမ္မတ တာဝန်များကို လက်လွှဲပေးခဲ့ရာ  ထိုနေ့မှာပင် သူသည် ယာယီသမ္မတ(တာဝန်) ရယူသူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>ယာယီသမ္မတရာထူးအားယူ</ref>၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်တွင် သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး က ဒုတိယသမ္မတလောင်းတစ်ဦးအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး၊မတ်လ ၃၁ရက်တွင် အဆိုပါအစုအဖွဲ့၏ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]တွင် မဲအများဆုံးဖြင့် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81258 |access-date=2026-03-31 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>ဧပြီလ ၃ရက် တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] က ဒုတိယ သမ္မတသုံးဦးအနက် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် ကို ထောက်ခံမဲ ၄၂၉ ၊ ဦးညိုစော ကို ၁၂၆မဲ နှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေး ကို ၂၆ မဲဖြင့် သမ္မတမဲပေးရွေးချယ်မှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ဤသို့ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ၁၁ ဦးမြောက်သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ရွေးချယ်တင်မြှောက် |url=https://news-eleven.com/article/310989 |access-date=2026-04-03 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> သူသည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ရာထူးကို ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် လက်ခံခဲ့ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်တွင် အနားယူခဲ့သည်။ သူသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ဦးဆောင်သော အဖွဲ့ဝင် (၁၁) ဦးပါဝင်သည့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]၏ အဖွဲ့ဝင်လည်းဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf |access-date=5 November 2019 |archive-date=16 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190816065930/http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf }}</ref> ယခင်က [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] ဖြစ်သည်။<ref>https://www.irrawaddy.com/news/burma/min-aung-hlaing-appointed-vice-senior-general.html</ref>ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ [[ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု|ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှု]]အတွက် အဓိကတာဝန်ရှိသူအဖြစ် စွပ်စွဲခံထားရသည်။ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒတွင် သူသည် [[အာဆီယံ]]၏လွှမ်းမိုးမှုကို တွန်းလှန်ပြီး [[ရုရှားနိုင်ငံ]]၊[[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]တို့အပေါ် ပိုမိုအားကိုးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=China, Russia, India enabling Myanmar’s military rule: Report |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/11/2/china-russia-india-enabling-myanmars-military-report |access-date=7 February 2023 |work=[[Al Jazeera]] |date=2 November 2022 |accessdate=24 February 2023 |archivedate=7 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207033107/https://www.aljazeera.com/news/2022/11/2/china-russia-india-enabling-myanmars-military-report }}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar warns ASEAN that pressure would be counterproductive |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/28/myanmar-warns-asean-that-pressure-for-peace-is-counterproductive?traffic_source=KeepReading |access-date=7 February 2023 |work=[[Al Jazeera]] |date=28 October 2022 |accessdate=24 February 2023 |archivedate=7 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207051251/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/28/myanmar-warns-asean-that-pressure-for-peace-is-counterproductive?traffic_source=KeepReading }}</ref> သူ၏ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများနှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှု စွပ်စွဲချက်များကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ အရေးယူပိတ်ဆို့မှုများ ဆက်တိုက်ချမှတ်ခံခဲ့ရလျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် [[ဒီမိုကရေစီ|ဒီမိုကရေစီ အညွှန်းကိန်း]]၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်များအရ သူ၏လက်‌ထက်မြန်မာနိုင်ငံသည် အာဖဂန်နစ္စတန်ပြီးလျှင် ဒုတိယအာဏာရှင်အဆန်ဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Ranked Second-Least Democratic Nation in World |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-ranked-second-least-democratic-nation-in-world.html |access-date=7 February 2023 |work=[[The Irrawaddy]] |date=10 February 2022}}</ref> ၂၀၂၃ ဧပြီလ ၁၃ တွင် [[တိုင်းစ်|တိုင်းမ်စ်]]မဂ္ဂဇင်းမှ သူ့အား "၂၀၂၃ ခုနှစ်၏ ဩဇာအရှိဆုံး လူပုဂ္ဂိုလ် ၁၀၀" ထဲတွင် ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး "နိုင်ငံကိုအပယ်ခံဘဝသို့ ရောက်စေခဲ့သည်" ဟူ၍ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{cite web |last1=Campbell |first1=Joshua |title=Min Aung Hlaing |url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269857/min-aung-hlaing/ |website=The 100 Most Influential People of 2023 |publisher=[[တိုင်းစ်|TIME]] |access-date=16 April 2023 |date=13 April 2023 |quote=Min Aung Hlaing has returned Myanmar to a pariah state and made it the world’s second most authoritarian regime, per the Economist Intelligence Unit’s 2022 Democracy Index. Only Taliban-ruled Afghanistan ranked worse. |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416064524/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269857/min-aung-hlaing/ }}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ကို နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ ==ကိုယ်ရေးအကျဉ်း== [[File:Thai delegation with Burmese SPDC.jpg|thumb|၂၀၁၀ပြည့်နှစ်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေက ထိုင်းနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် [[အဘီစစ် ဝိဇ္ဇာဇီဝ]]အား လက်ခံတွေ့ဆုံရာ ထိုစဉ်ကညှိကွပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ဘေးတွင်တွေ့ရစဉ်]] ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် (ကြည်း ၁၄၂၃၂)<ref>{{cite web|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် ပြန်လည်အတည်ပြုခန့်အပ်ခြင်း|url=https://www.gad.gov.mm/sites/default/files/3_ttpmettaakaakyeruiiciikhpaphc_pnlnnyattnnypkhnapkhng.pdf|accessdate=16 June 2021|archivedate=24 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624195531/https://www.gad.gov.mm/sites/default/files/3_ttpmettaakaakyeruiiciikhpaphc_pnlnnyattnnypkhnapkhng.pdf}}</ref> ကို ခရစ်နှစ် ၁၉၅၅-ခုနှစ်တွင် အစိုးရဝန်ထမ်းဖြစ်သည့် ဖခင်တာဝန်ကျရာ[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းဘူးမြို့]]တွင် မွေးဖွားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/popularnewsjournal/videos/361626864949685 |title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် နှင့် Popular News အင်တာဗျူး|work=Popular News Journal|access-date=၁၃ ဇွန် ၂၀၂၃ |date= ၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀ }}</ref> ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးသောင်းလှိုင်(ခေါ်) ဦးခင်လှိုင်မှာ အစိုးရဝန်ထမ်းဖြစ်ပြီး ပန်းချီဆရာတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ မိဘနှစ်ပါးစလုံးသည် ထားဝယ်ဇာတိဖြစ်ကြပြီး [[မြန်မာလူမျိုး|မြန်မာ]]လူမျိုးများဖြစ်သည်။<ref name="cincds"/> ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၆ ခုနှစ်အထိ မန္တလေးမြို့၊ ၁၉၆၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်မြို့တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး<ref name="cincds" /> ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းကို [[အ.ထ.က(၁)လသာ]] (Central) ကျောင်းမှ အောင်မြင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သစ်နှင့် အမေရိကန် မြန်မာ တပ်မတော်နှစ်ရပ် ဆက်ဆံရေး - အပိုင်း (၁) |url=http://burmese.voanews.com/content/article-04-02-11-soldiers-talk054-119117354/1245642.html |access-date=6 September 2014 |archive-date=5 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092756/http://burmese.voanews.com/content/article-04-02-11-soldiers-talk054-119117354/1245642.html }}</ref> ၁၉၇၃-၇၄ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ဥပဒေပညာ တက်ရောက်သင်ကြားရင်း ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် [[စစ်တက္ကသိုလ်]] ဗိုလ်လောင်းသင်တန်း အပတ်စဉ် (၁၉) ဝင်ခွင့်ရရှိခဲ့ရာ [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]ရှိ [[စစ်တက္ကသိုလ်]]သို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး သိပ္ပံဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]]မှ မဟာဝိဇ္ဇာ(ကာကွယ်ရေး)ဘွဲ့ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။ အရာရှိငယ်ဘဝတွင် မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် အမှတ်(၈၆) ခြေလျင်တပ်ရင်းတွင် ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးသည်။ (အမှတ်(၃၆၉)ခြေမြန်တပ်ရင်း)နမခလက်အောက်ခံတပ်ရင်း တပ်ရင်းမှူး၊ အမှတ်(၃၃) ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်တွင် စစ်ဦးစီးမှူး(ပထမတန်း)နှင့် နည်းဗျူဟာမှူး တာဝန်များ၊ အမှတ်(၄၄) ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် တပ်မမှူး၊ စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းအုပ်ကြီး၊ အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နှင့် တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး တာဝန်များအပြင် အမှတ်(၂) စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးတာဝန်ကိုပါ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကာလတွင် [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] ဖြစ်လာပြီး ၂၀၁၁ မတ် ၃၁ မှ စတင်ကာ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ရာထူးကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် စတင်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ==တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်== ===၂၀၁၁-၂၀၁၆ : ပြည်ထောင်စုကြံခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီအစိုးရ ကာလ=== ၂၀၁၁ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် [[နအဖ]]အစိုးရမှ [[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ|ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ]]အသစ်ထံ တရားဝင် အာဏာလွှဲပြောင်းပေးအပ်ချိန်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်မှာ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာသည်။ သူသည် သူ့ထက် ပို၍ဝါကြီးသောသူများကို ကျော်ဖြတ်၍ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=":6">{{Cite web |date=12 January 2021 |title=Could Min Aung Hlaing's retirement break the political deadlock? |url=https://www.frontiermyanmar.net/en/could-min-aung-hlaings-retirement-break-the-political-deadlock/ |access-date= |website=Frontier Myanmar |language=en-US |archive-date=30 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130143558/https://www.frontiermyanmar.net/en/could-min-aung-hlaings-retirement-break-the-political-deadlock/ }}</ref>တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာချိန်တွင် သူသည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်သာ ဖြစ်သေးသည်။[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်သူ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]]သည်လည်း ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်သာ ဖြစ်သေးသည်။ ၎င်းတိုကို ခန့်အပ်ကြောင်းကို တရားဝင် လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့ခြင်းမရှိပဲ ထိုနေ့က လွှတ်တော်အစည်းအဝေးကျင်းပမှသာ တရားဝင်သိရှိခဲ့ကြရသည်။<ref name="mmsp">{{Cite web|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma/2011/03/110330_breakingnews.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323623508558&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma%2F2011%2F03%2F110330_breakingnews|title=အစိုးရသစ်ကို အာဏာလွှဲအပ် လိုက်ပြီ|access-date=23 September 2021|archive-date=19 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219084210/https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma/2011/03/110330_breakingnews.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323623508558&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma%2F2011%2F03%2F110330_breakingnews}}</ref> ၂၀၁၂ခုနှစ် (၆၇)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့အကြောင်း သတင်းများတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အား ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဆင့်ဖြင့်သာ ဖော်ပြခဲ့ကြပြီး<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs13/MA2012-03-28.pdf|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၂၈.၃.၂၀၁၂)}}</ref>ဧပြီလ (၃)ရက်​နေ့တွင် ထုတ်​ဝေ​သော နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာတွင် ဖော်ပြထားသော သတင်း၌ [[အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေး]]တက်ရောက်ရန် ထွက်ခွာသွားသော နိုင်ငံတော်သမ္မတ [[ဦးသိန်းစိန်]]ကို လေဆိပ်၌လိုက်ပါ ပို့ဆောင်သူများစာရင်းတွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ဟု ပါရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs13/MA2012-04-03.pdf|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၃.၄.၂၀၁၂)}}</ref> ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="David">David Paquette, [http://www.irrawaddy.org/archives/1890 "Min Aung Hlaing Appointed Vice-Senior General"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724081319/http://www.irrawaddy.org/archives/1890 |date=24 July 2015 }}, ''The Irrawaddy'', 3 April 2012.</ref> ၂၀၁၃ခုနှစ် မတ်လ (၂၄)ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးမှ ကျင်းပသော ဆွမ်းကပ်လှူပွဲသို့ ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်[[ကြူကြူလှ]] တက်ရောက်ခဲ့ရာ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ရာထူးအဆင့်အတန်းကို ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs21/Mirror2013-03-25.pdf|title=​ကြေးမုံသတင်းစာ (၂၅.၃.၂၀၁၃)}}</ref> မတ်လ (၂၇) ရက်နေ့ (၆၈)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့ မိန့်ခွန်းပြောကြားရာတွင်မူ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဟု ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ အမြင့်ဆုံးတိုးမြှင့်နိုင်သည့် အဆင့်ဖြစ်သော [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] အဆင့်ကို ရယူခဲ့သည်။ ထို့အတူ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကိုလည်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး အဆင့်ဖြင့် ပြောင်း၍ ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs21/Mirror2013-03-28-red.pdf|title=​ကြေးမုံသတင်းစာ (၂၈.၃.၂၀၁၃)}}</ref> ၎င်းအကြောင်းများကို တရားဝင်ထုတ်ဖော်ကြေညာခြင်းမရှိသဖြင့် ရက်စွဲအတိအကျကို မသိရဘဲ [[တပ်မတော်နေ့]] တွင် တိုးမြှင့်ခဲ့သည်ဟုသာ ခန့်မှန်းကြသည်။ ၂၀၁၁ မှ ၂၀၁၆အတွင်း အစိုးရနှင့် တပ်မတော်သည် ဆက်ဆံရေးကောင်းမွန်ခဲ့သည်။ အစိုးရပိုင်းမှ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]ဟောင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအငြိမ်းစားဖြစ်သူ သမ္မတဦးသိန်းစိန်သည် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးထက် ဝါပိုရင့်သူ ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ဤကာလအတွင်း နိုင်ငံရေးတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းမရှိပဲ တပ်မ​တော်ပိုင်းတွင်သာ အားစိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]]အတွင်း [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ဦးသိန်းစိန်နှင့် [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[ရွှေမန်း၊ ဦး|သူရဦးရွှေမန်း]]တို့ အားပြိုင်ရာတွင် ဦးသိန်းစိန်ဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့သည်။<ref name="wnf">{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/what-next-for-senior-general-min-aung-hlaing/|title=What next for Senior General Min Aung Hlaing?|access-date=23 September 2021|archive-date=21 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921125550/https://www.frontiermyanmar.net/en/what-next-for-senior-general-min-aung-hlaing/}}</ref> [[File:The Commander-in-Chief of Defence Services of the Republic of the Union of Myanmar, General Min Aung Hlaing calls on the Chairman Chief of Staff Committee and Chief of Naval Staff, Admiral Nirmal Verma, in New Delhi.jpg|thumb|၂၀၁၂ခုနှစ်က​ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရစဉ်]] ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် အသက်(၆၀)ပြည့်ရန် နီးကပ်လာချိန်တွင် ၂၀၁၄ ခုနှစ်၌ ကကနကောင်စီညွှန်ကြားလွှာ ၄/၂၀၁၄အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တို့၏ တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်သော အသက်ကို ၆၅နှစ်အထိ တိုးမြှင့်လိုက်သည်။ ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။<ref name="kakana">{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2016/07/20/118781.html|title=တပ်ချုပ်နှင့် ဒုတပ်ချုပ်တို့ အသက် ၆၅ နှစ်ထိ တာဝန်ထမ်းနိုင်ပြီး စစ်အရာရှိများ၏ တာဝန် သက်တမ်း ကန့်သတ်ဟုဆို}}</ref> သို့ရာတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖေါ်ဝါရီ၌ အာဏာသိမ်းမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် အသက် ၆၅ နှစ် ပြည့်ခဲ့သော်လည်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်ကို ယခုအချိန်ထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။ ===၂၀၁၆-၂၀၂၁ : အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အစိုးရ ကာလ === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]]ပြီးနောက် ၂၀၁၆ခုနှစ်တွင် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ဦးဆောင်သော [[ဦးထင်ကျော်အစိုးရ]] တက်လာခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ထိုအစိုးရလက်ထက်တွင်လည်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် ဆက်လက် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ [[File:President Duterte Meets Myanmar President U Htin Kiaw, Minister For Foreign Affairs Aung San Suu Kyi, Commander-in-Chief Min Aung Hlaing and Myanmar-based Filipino Companies 08.jpg|thumb|၂၀၁၇ခုနှစ်က​တွေ့ရ​သော ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနှင့် ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတ [[ရော်ဒရီဂို ဒူတာတေး]]]] ၂၀၁၇ခုနှစ်အတွင်း အေအာအက်စ်အေ အကြမ်းဖက်အဖွဲ့၏ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှုကို မြန်မာလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ကြရာ ဒုက္ခသည် ၇သိန်းကျော် ဘင်္ဂလားဒေရှ့်နိုင်ငံအတွင်း ထွက်ပြေးသွားခဲ့ကြသည်။ ရခိုင်အရေးနှင့် ပက်သက်သက်၍ သူ့အား အမေရိကန်အပါအဝင် နိုင်ငံတကာမှ ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့ခဲ့ရာ သူ့အနေဖြင့် ဥပဒေများအတိုင်း လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ နိုင်ငံတကာက ယခုလို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းကို လက်မခံဟု ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="retire"/> အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အစိုးရ သက်တမ်းကြာရှည်လာသည်နှင့်အမျှ [[တပ်မတော်]]နှင့် [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့|အစိုးရ]]အကြား ပွတ်တိုက်မှုများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။၂၁ ရာစုပင်လုံညီလာခံ ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားတစ်ခုတွင် မိန့်ခွန်းပြောကြားရာ အချို့နိုင်ငံရေးပါတီများနှင့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများသည် ၁၉၅၅ခုနှစ်က [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ဗကပ]]၏ [[ဖဆပလ|ဖဆပလအစိုးရ]]အား ပြုလုပ်ခဲ့သကဲ့သို့ ယခုအခါတွင် ဖဆပလနေရာ၌ တပ်မတော်ကို အစားထိုးနေကြောင်း၊ "ဆိတ်ခေါင်းချိတ်ပြီး ခွေးသားရောင်းဖို့ မကြိုးစားပါနဲ့" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="wheremah">{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/mm/%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8-2/|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် ဘယ်လမ်းကို ရွေးချယ်မလဲ}}</ref><ref name="speech">{{Cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaakaakyreuuciikhup-biulkhupmuukii-mngaeaangliung-pnnytheaangcungimkhmrennyiilaakhn|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ပြည်ထောင်စုငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံ-(၂၁)ရာစုပင်လုံ စတုတ္ထအစည်းအဝေးတွင် ပြောကြားသည့် နှုတ်ခွန်းဆက်အမှာစကား|access-date=13 January 2022|archive-date=13 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220113071811/https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaakaakyreuuciikhup-biulkhupmuukii-mngaeaangliung-pnnytheaangcungimkhmrennyiilaakhn}}</ref>လက်ရှိပြည်တွင်းစစ်ကို တပ်မတော်နှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များအကြား ပဋိပက္ခအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး အစိုးရက ကြားဝင်ဖျန်ဖြေသူအဖြစ် ပုံမဖော်ရန်၊ တပ်မတော်ကိုသာ အပြစ်ပုံမချရန် ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name="wnf"/>ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ပက်သက်၍ အစိုးရ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို တပ်မတော်မှ လူသိရှင်ကြား ဝေဖန်လာခဲ့သည်။ တပ်မတော်ဘက်မှ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများတွင် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့မှ ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ဇော်မင်းထွန်း (ဒုဝန်ကြီး)|ဇော်မင်းထွန်း]]နှင့် အစိုးရဘက်သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဦး[[ဇော်ဌေး]]တို့သည် ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ သဘောထားများကို ပြောကြားရာတွင် မကြာခဏ တင်းမာမှုများရှိခဲ့သည်။ဥပမာ- တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်ကိစ္စနှင့် ၂၀၂၀ရွေးကောက်ပွဲအပြီးများတွင်ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်းက ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ် ဦး[[ဖြိုးမင်းသိန်း]]က ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်အဆင့်သာဖြစ်ကြောင်းပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် တပ်မတော်ဘက်မှ နိုင်ငံတော်အစိုးရမှ ထုတ်ပြန်သည့် [[ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်]]အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် အဆင့် (၈)ဖြစ်ကာ ပြည်ထောင်စုအဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူဟု ပြန်လည်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="vpmah">{{Cite web|url=https://myanmar.mmtimes.com/news/146153.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဒုတိယသမ္မတအဆင့်ရှိသူဟု တပ်မတော်ထုတ်ပြန်|access-date=23 September 2021|archive-date=13 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113084838/https://myanmar.mmtimes.com/news/146153.html}}</ref> ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာ ၄ ရက်နေ့တွင် [[သမ္မတအိမ်တော် (နေပြည်တော်)|နိုင်ငံတော်သမ္မတအိမ်တော်]] သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို ရည်ညွှန်းကာ နိုင်ငံဝန်ထမ်းများသည် ပါတီနိုင်ငံရေး ကင်းရှင်းရမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာ ၅ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်မှ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် သာမန်ဝန်ထမ်းမဟုတ်ဘဲ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးကဏ္ဍတွင် ဦးဆောင်သူဖြစ်သဖြင့် ၎င်း၏တာဝန်အပေါ် လေးစားအသိအမှတ်ပြုရန် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းကဏ္ဍတွင် လုပ်ပိုင်ခွင့်များ၊ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီတွင် ပါဝင်မှု၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေစတင်ရာ အမျိုးသားညီလာခံများတွင် ချမှတ်သည့် အခြေခံမူများနှင့် အသေးစိတ်အခြေခံရမည့် မူများစာအုပ်အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်သတ်မှတ်ရာတွင် မှီငြမ်းပြုနိုင်ရေးအတွက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ]]အဆင့် သတ်မှတ်သည်ဟု အခြေခံမူ သတ်မှတ်ခဲ့သဖြင့် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် နိုင်ငံဝန်ထမ်းမဟုတ်သည့် အမျိုးသားနိုင်ငံရေးအဆင့်အတန်းကို သတ်မှတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြန်လည်ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref name="vpmah"/> အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် အစိုးရများ သက်တမ်းတွင် ကာလုံဟုခေါ်သော [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]ကို တစ်ကြိမ်မျှမခေါ်ခဲ့ပေ။<ref name="retire">{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2020/11/20/233687.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် အနားယူ မယူ}}</ref> ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက ၎င်းတွင် နှစ်​ပေါင်း (၄၀)​ကျော်ကြာ အုပ်ချုပ်ရေး အတွေ့အကြုံများစွာရှိကြောင်း၊ ထိုအတွေ့အကြုံများကို လက်တွေ့ အသုံးချရန် အသင့်ရှိကြောင်း အမြဲပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name="40yrsservice">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-53204574?xtor=AL-73-%5Bpartner%5D-%5Bkhaosod.co.th%5D-%5Blink%5D-%5Bburmese%5D-%5Bbizdev%5D-%5Bisapi%5D|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်-"အုပ်ချုပ်ရေးအတွေ့ အကြုံ ကျွန်တော့်မှာ အများကြီးရှိတယ်"}}</ref>နိုင်ငံခြားသတင်းထောက်နှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခန်းတစ်ခုတွင် သူ့အနေဖြင့် လက်ရှိရာထူးထက် ပို၍မြင့်သော တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရန် ဆန္ဒရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။၂၀၂၀ရွေးကောက်ပွဲမစမီတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံရေးပါတီ (၃၄)ခုတို့ တွေ့ဆုံခဲ့ရာ ပါတီအချို့မှ လက်ရှိရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်မှာ ဘက်လိုက်နေကြောင်း၊ လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲမဖြစ်နိုင်ကြောင်းနှင့် တပ်မတော်မှ အာဏာရယူပြီး ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပပေးစေလိုကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="wnf"/> ရွေးကောက်ပွဲအပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသည် အတင်းမာဆုံးအခြေအနေဖြစ်လာခဲ့သည်။ တပ်မတော်မှ ရွေးကောက်ပွဲနှင့် ပက်သက်၍ တောက်လျှောက်ပြောဆိုလာခဲ့ပြီး အစိုးရနှင့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲ​ကော်မရှင်အား တောင်းဆိုမှုများ ရှိလာခဲ့သည်။ သို့သော် အစိုးရမှ တရားဝင် ပြန်လည်ဖြေကြားခြင်း မရှိခဲ့ပေ။၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၇ ရက်နေ့က [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]]မှ နည်းပြအရာရှိများနှင့် သင်တန်းသားများကို တွေ့ဆုံရာ တချို့မှာ ဥပဒေကို လိုရာဆွဲ၍ လုပ်နေသဖြင့် အကျိုးထက် အဆိုးကို ဖြစ်ပေါ်စေကြောင်း၊ ဥပဒေကို မလိုက်နာပါက ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ဖျက်ပစ်နိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် တပ်မတော်၏ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ဇော်မင်းထွန်း (ဒုဝန်ကြီး)|ဇော်မင်းထွန်း]]က တပ်မတော်အနေဖြင့် အာဏာမသိမ်းဘူးဟု မှတ်ယူ၍မရကြောင်း ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်။<ref name="sanda">{{Cite web|url=https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/sithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief/5758387.html?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Fsithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief%2F5758387.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ဆန္ဒအစစ်အမှန် ဘာဖြစ်မလဲ|access-date=23 September 2021|archive-date=27 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230227130033/https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/sithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief/5758387.html?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Fsithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief%2F5758387.html|url-status=dead}}</ref>ဇန်နဝါရီလ ၂၈ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက ၎င်း၏သဘောထားကို နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ထံ စာရေးသား ပေးပို့ခဲ့သည်ဟု သတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထိုစာတွင် မဲစာရင်းမှားယွင်းမှုများကို ပြန်၍စစ်ဆေးပေးရန်နှင့် တတိယအကြိမ်လွှတ်တော်များအား သမ္မတ၏အာဏာဖြင့် ဆိုင်းငံ့ပေးရန်တို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/news/army-letter-to-dassk-02012021012235.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fnews%2Farmy-letter-to-dassk-02012021012235.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ထံသို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ပေးပို့ခဲ့တဲ့စာ|access-date=23 September 2021|archive-date=19 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219084611/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/news/army-letter-to-dassk-02012021012235.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fnews%2Farmy-letter-to-dassk-02012021012235.html}}</ref> ထိုရက်ပိုင်းအတွင်း မြို့ကြီးအချို့၌ တပ်မတော်၏ သံချပ်ကာယာဉ်များ လှည့်လည်သွားလာမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ (၁)ရက်နေ့ နံနက်အစောပိုင်းတွင် တပ်မတော်မှ အာဏာသိမ်းယူခဲ့သည်။ ထို့နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်အမှတ် ၁/၂၀၂၁အရ အာဏာသုံးရပ်ကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် သမ္မတအနေဖြင့် အရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာ၍ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို အာဏာ (၃) ရပ်လွှဲပြောင်းပေးနိုင်သည်ဆိုသည့်ပုဒ်မ ပါဝင်သည်။ သို့သော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၊ နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် နှင့် လွှတ်တော်နှစ်ရပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌများကို ဖမ်းဆီးအကျယ်ချုပ်ထားရှိကာ မတရားသဖြင့် ဒုသမ္မတ(၁) ဦးမြင့်ဆွေအား ယာယီသမ္မတ အနေဖြင့် သူ့ထံ အာဏာလွှဲပြောင်းစေခဲ့သည်။ ထိုအချက်သည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ကွဲလွဲကာ အာဏာသိမ်းမှုကို တရားဝင်သယောင်ယောင် လုပ်ဆောင်နေခြင်းဖြစ်သည်။ ===၂၀၂၁ မှ ၂၀၂၆: စစ်အာဏာသိမ်းခြင်း === ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် အာဏာ(၃)ရပ်ကို ချုပ်ကိုင်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂)ရက်နေ့မှစတင်ကာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းကာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကာ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ယာယီသမ္မတ ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]]မှာ အစည်းအဝေးပွဲတစ်ခုတွင်သာ တွေ့ခဲ့ရပြီး လူမြင်ကွင်းမှ ပျောက်သွားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းအလုံးစုံကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်မှ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="mal">{{Cite news|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာကစားပွဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-57432310.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16252286593180&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-57432310}}</ref>အာဏာသိမ်းခြင်းအတွက် အချို့နိုင်ငံများမှ စိုးရိမ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး အချို့နိုင်ငံများက ဖမ်းဆီးထားသူများကို လွှတ်ပေးရန် ပြောကြားခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်အရေးနှင့် အာဆီယံခေါင်းဆောင်များအကြား အရေးပေါ်အစည်းအဝေးတစ်ရပ်ကို အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၌ ကျင်းပခဲ့ရာ ထိုပွဲသို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ အာဏာသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ပထမဆုံးသော ပြည်ပခရီးစဉ်ဖြစ်သည်။<ref name="asean">{{Cite news|title=Asean leaders agree 5-point plan for Myanmar|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2104915/asean-leaders-agree-5-point-plan-for-myanmar|accessdate=23 September 2021|archivedate=1 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501020903/https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2104915/asean-leaders-agree-5-point-plan-for-myanmar}}</ref> [[File:2021 Special ASEAN Summit on Myanmar's coup d'état (2).jpg|thumb|၂၀၂၁ ဧပြီ ၂၄ရက်​နေ့တွင် ကျင်းပသော အာဆီယံခေါင်းဆောင်များ အစည်းအဝေး]] ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ (၁)ရက်နေ့တွင် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]အဖြစ် ပြောင်း၍ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် တာဝန်ကိုပါ ပူးတွဲရယူခဲ့သည်။<ref name="cgov2"/> အိမ်စောင့်အစိုးရအနေဖြင့် ၂၀၂၃ခုနှစ် ဩဂုတ်လအထိ တာဝန်ယူမည်ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၃ခုနှစ်တွင် ရွေးကောက်ပွဲ ပြန်လည်ကျင်းပပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="cgov2">{{Cite news|title=အိမ်စောင့်အစိုးရပြောင်းတာ ဘာထူးခြားသွားလဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-58076614.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323943293539&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-58076614}}</ref>၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအထိ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဦးဆောင်သော အိမ်စောင့်အစိုးရနှင့် ပြိုင်ဘက်ဖြစ်သော [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]တို့သည် နိုင်ငံတကာ မျက်နှာစာတွင် အသိအမှတ်ပြုခံရရေး ကြိုးစားခဲ့ရသည်။။<ref>{{Cite news|title=ကုလသမဂ္ဂမှာ မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု ဘယ်သူဖြစ်လာမလဲ|url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/program_2/who-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323948539993&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fprogram_2%2Fwho-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html|accessdate=23 September 2021|archivedate=19 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219084743/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/program_2/who-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323948539993&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fprogram_2%2Fwho-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html}}</ref> လက်ရှိတွင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့|အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ]] ကိုမူ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ချက်နိုင်ငံ၊တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ ဥရောပသမဂ္ဂ စသည်တို့က မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အစိုးရ အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားပြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]] ကို တရားဝင်အစိုးရဟု မည်သည့်နိုင်ငံကမျှ အသိအမှတ်ပြု ထုတ်ဖော်‌ပြောဆိုထားခြင်းမရှိပေ။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်သည် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် [[သုဓမ္မသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့တို့ မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref name=":4">{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း|work=sacoffice.gov|access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂|archive-date=8 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|url-status=dead}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၂ ရက်တွင် ယာယီသမ္မတ [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] ကျန်းမာရေးမကောင်းသည့်အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ၎င်းအား ယာယီသမ္မတ တာဝန်အား လွှဲအပ်ရာ သူသည် ထိုနေ့မှာပင် ယာယီသမ္မတ ဖြစ်လာသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c978rm02pgno|title=ယာယီသမ္မတနဲ့ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာမေးခွန်းများ|work=BBC Burmese|access-date=၂၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|archive-date=31 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240731114512/https://www.bbc.com/burmese/articles/c978rm02pgno}}</ref> ယာယီသမ္မတတာဝန်လွှဲပြောင်းယူခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်းပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ]] နှင့် မကိုက်ညီကြောင်း ဝေဖန်ချက်များရှိခဲ့သော်လည်း ဥပဒေနှင့် ညီသည်ဟု စစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ [[ဇော်မင်းထွန်း|ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း]] က တုံ့ပြန်သည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/7711192.html|title=ယာယီသမ္မတတာဝန်လွှဲပြောင်းယူတာ ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေနဲ့ ညီတယ်လို့ စစ်ကောင်စီပြောခွင့် ပြောဆိုချက် ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေနဲ့ ကွဲလွဲနေ|work=VOA Burmese|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေး ကောင်စီ]] အစည်းအဝေး(၂/၂၀၂၄) အား ၎င်းကိုယ်တိုင် ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဖြင့် ဦးဆောင် ကျင်းပပြီး “နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးအရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာ ထားသည့် ကာလကို နောက်ထပ် ၆ လ တိုးမြှင့်သတ်မှတ်ကြောင်း” ဆုံးဖြတ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/26518?d=1|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေး(၂/၂၀၂၄)ကျင်းပ|work=CINCDS Myanmar|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေး (၃/၂၀၂၅) ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖျက်သိမ်းပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံကို ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ရန် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ (ကာလုံ) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပါသည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာချက်ကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သော်လည်း မြို့နယ်ပေါင်း ၆၃ မြို့နယ်ကိုမူ အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးတို့ ပြန်လည်ကြေညာခဲ့ပါသည်။ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာများကို သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းမှူးများအား အပ်နှင်းခဲ့ပြီး စစ်ခုံရုံးဖြင့် သေဒဏ်အထိ ချမှတ်နိုင်သည့် တရားစီရင်ရေးအာဏာကိုလည်း ယာယီသမ္မတတာဝန်ယူသူ မင်းအောင်လှိုင်က ခန့်အပ်ခဲ့ပါသည်။ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် ၉ ခုရှိ ယင်းမြို့နယ် ၆၃ မြို့နယ်အား ရက်ပေါင်း ၉၀ အတွက် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အမိန့်များကို ယာယီသမ္မတ(တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ပြီး နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးကို ဦး[[ညိုစော]] အား အပ်နှင်းခဲ့ပြီး၊ [[ဦးညိုစောအစိုးရ|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအသစ်]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/73051|publisher=MOI|accessdate=1 August 2025}}</ref> ဖျက်သိမ်းလိုက်သော စစ်ကောင်စီအစား [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ ဥက္ကဋ္ဌနေရာကို ယူထားပြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးကို ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌနေရာကို ပေးအပ်သည်။ <ref>{{Cite web|title=နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဖွဲ့စည်းခြင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/niungngntteaalunkhunrenngaekhmsaayaarekeaamrng-phaicnnykhng|accessdate=2025 July 31|publisher=Myanmar Digital News}}</ref>ယခင်စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အချို့များကို ကာလုံအကြံပေးအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပြင်ဆင်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဥပဒေပြုအာဏာကို ကာလုံကတစ်ဆင့် ပြန်လည်ကျင့်သုံးလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73140|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံသားများ၏ ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာလွတ်လပ်မှုနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာလုံခြုံမှုကို ကာကွယ်ပေးရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ|publisher=MOI|accessdate=2025-8-1}}</ref> === ကာချုပ်ရာထူးအပြောင်းအလဲ === {{main|၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ ဇေယျသီရိဗိမာန်၌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်းကို ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနားဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] ထံသို့ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်များ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ထိုနေ့မှာပင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] သမ္မတရွေးချယ်ရေးအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်း အဖြစ် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေ နှင့်အတူ ပူးတွဲအဆိုပြုခဲ့သည်။ထိုသို့ အဆိုပြုချိန် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] ရာထူးနှင့်တွဲဖက်၍ အဆိုပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81294 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == နိုင်ငံတော်သမ္မတ (၂၀၂၆-လက်ရှိ) == {{main|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း}} ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ရက် တွင် ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီမှ တင်သွင်းသည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် သည် ရွေးကောက်ခံပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အစုအဖွဲ့၏ (၂၄၇ ) မဲရရှိခဲ့ပြီး၊ တစညပါတီမှ တင်သွင်းသည့် တောင်တွင်းကြီးမဲဆန္ဒနယ်မှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေ ကို အနိုင်ရကာ ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့မှ ရွေးချယ်သော ဒုတိယသမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ဧပြီ ၃ရက် တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ၌ မဲအများဆုံးဖြင့် ဧကာဒသမမြောက် သမ္မတ အဖြစ် တင်မြှောက်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81374 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ရက်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧကာဒသမမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပြီး စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၊ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူများဖြစ်သည့် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယက၏ ရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81674 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ပြီးနောက် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်]]ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === ငြိမ်းချမ်းရေးလမ်စဉ် (၂၀၂၆ - လက်ရှိ) === သမ္မတကတိသစ္စာပြုပွဲ၏ မိန့်ခွန်းတွင် [[တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်|တစ်နိုင်ငံလုံး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူစာချုပ်]] (NCA) လမ်းကြောင်းအတိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များကို ဆက်လက်ဖော်ဆောင်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |last=News |first=K. I. C. |date=2026-04-11 |title=NCA အပစ်ရပ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေး ဆက်လက်ဖော်ဆောင်မည်ဟု စစ်ခေါင်းဆောင်ပြော |url=https://kicnews.org/2026/04/nca-%E1%80%A1%E1%80%95%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%AD/ |access-date=2026-04-12 |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |language=en-US}}</ref>၊ ဧပြီ ၁၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတက ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးဆောင်သော အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုဗဟိုကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုဗဟိုကော်မတီ (National Solidarity and Peace – making Central Committee ) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81695 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ ဒုတိယသမ္မတ ဦး[[ညိုစော]]က ဦးဆောင်သော အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းကော်မတီ (National Solidarity and Peace – making Working Committee) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81697 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]]က ဦးဆောင်မည့် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ (National Solidarity and Peace-making Negotiation Committee) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81699 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>တို့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ နှစ်သစ်ကူးနှုတ်ခွန်းဆက်မိန့်ခွန်တွင် "လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းအားလုံး လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်ကို စွန့်လွှတ်ပြီး နိုင်ငံရေးလမ်းကြောင်းကတစ်ဆင့် နိုင်ငံရေးပြဿနာကို နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းနဲ့ဖြေရှင်း ဆောင်ရွက်သွားကြဖို့ အလေးအနက်တိုက်တွန်းသည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ အဂ္ဂမဟာ သီရိသုဓမ္မ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ နှစ်သစ်ကူးနှုတ်ခွန်းဆက် မင်္ဂလာစကား {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81790 |access-date=2026-04-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့် (၂၀၂၆-လက်ရှိ) === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[မြန်မာ သက္ကရာဇ်|မြန်မာသက္ကရာဇ်]] နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၄,၃၃၅ ဦးနှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၇၉ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၄,၅၁၄ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အသီးသီးရှိ အကျဉ်းထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးမှ အကျဉ်းကျခံနေရသူများကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81823 |access-date=2026-04-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> လွတ်မြောက်လာသူများထဲ၌ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများဖြစ်သော သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]၊​ ဦးဝင်းထိန်တို့အပါအဝင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ဦးရေ ၁၆၅ ဦးသာ ပါဝင်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာနိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကွန်ရက်က ထုတ်ပြန်သည်။​<ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=ယနေ့ လွတ်ငြိမ်းခွင့်မှာ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ဦးရေ ၁၆၅ ဦးသာ ပါဝင်လာ - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9a%e1%80%94%e1%80%b1%e1%80%b7-%e1%80%9c%e1%80%bd%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%84%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%bd%e1%80%84%e1%80%b7%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac/ |access-date=2026-04-18 |language=en-US}}</ref> နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]] အား ချမှတ်ထားသည့် ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ်အနက် (၄) နှစ်နှင့် (၆) လအား လျှော့ပေါ့ပေးခဲ့ကြောင်း ၎င်း၏ ရှေ့နေဖြစ်သူက ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ်အနက် ၄ နှစ်ခွဲ လျှော့ပေါ့ပေး - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%ba%e1%80%a1%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%86%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%85%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9b%e1%80%b2%e1%80%b7-4/ |access-date=2026-04-18 |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82285 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82287 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ အကျဉ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဉ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဉ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး |url=https://news-eleven.com/article/311564 |access-date=2026-04-30 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82283 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == တရားဝင် နိုင်ငံတကကာ ခရီးစဉ်များ == === နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကော်စီဥက္ကဋ္ဌ (၂၀၂၁-၂၀၂၅) === နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး ရယူပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ နိုင်ငံတကာခရီးစဉ်အချို့ကို ဖိတ်ကြားခံရမှုအရ သွားရောက်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အာဆီယံအလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ယူထားသည့် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် မင်းအောင်လှိုင်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ [[ဘန်ကောက်မြို့]]တွင် တွေ့ဆုံခဲ့သော်လည်း တရားဝင် ခရီးစဉ်တစ်ခု အနေဖြင့် ဖော်ပြ၊ ကြေညာထားခြင်း မရှိပေ။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.shannews.org/archives/47831#:~:text=%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9A%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%20%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9A%E1%80%B0%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%99%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA,%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%20%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%98%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%9B%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%81%8B|title=အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌနှင့် စစ်ခေါင်းဆောင် ဘန်ကောက်မြို့တွင် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးနေ၊ ထိုင်းအစိုးရ လုံခြုံရေးတင်းကြပ်ထား|accessdate=2025-6--26|publisher=Shan Herald News|date=April 17, 2025|archive-date=4 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250504212343/https://burmese.shannews.org/archives/47831#:~:text=%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9A%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%20%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9A%E1%80%B0%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%99%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA,%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%20%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%98%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%9B%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%81%8B}}</ref> ==== အနှစ်ချုပ် ==== * တစ်ကြိမ် - {{အလံ|Thailand}}နိုင်ငံ (တစ်ကြိမ်သည် တရားဝင်မကြေညာထားပါ။)၊ * နှစ်ကြိမ် - {{အလံ|Belarus}}၊ {{အလံ|China}} * ခုနှစ်ကြိမ် - {{အလံ|Russia}} {| class="wikitable" |+တရားဝင် နိုင်ငံတကကာ ခရီးစဉ်များ !ခရီးစဉ် !ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံများ !မြို့များ !ရက်စွဲ !အကြောင်းအရာ !ရင်းမြစ် |- |၁။ |{{အလံ|Russia}} |[[မော်စကိုမြို့]] |၂၁-၂၇ ဇွန် ၂၀၂၁ |ပထမတစ်ကြိမ် ရုရှားနိုင်ငံခရီးစဉ်မှာ မော်စကိုတွင် ကျင်းပသော Moscow Conference on International Security 2021 သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/12145/|title=ကမ်းကုန်အောင်မိုက်နေသော မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ရုရှား၏ အခန်းကဏ္ဍ|accessdate=2025-6-26|publisher=Myanmar Now}}</ref> |- |၂။ |{{အလံ|Russia}} |[[မော်စကိုမြို့]] |၁၀-၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၂ |ရုရှားနိုင်ငံကို ဒုတိယအကြိမ် သွားရောက်တဲ့ ခရီးစဉ်အတွင်းမှာ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ဟာ မော်စကိုမြို့၊ ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှုမြို့တော်မှာ ရွှေ စည်းခုံ ပုံတူစေတီ ထီးတော်တင်တာ၊ ရုရှား မြန်မာ ချစ်ကြည်ရေးအသင်း၊ ရုရှား အာဆီယံ စီးပွားရေး ကောင်စီက တာဝန်ရှိသူတွေနဲ့ တွေ့ဆုံတာတွေ လုပ်ခဲ့ပေမယ့်၊ ရုရှား ကာကွယ် ရေးဝန်ကြီး ဆာဂေး ရှိုဂူ တို့နဲ့တော့ တွေ့ဆုံခွင့်မရခဲ့ဘဲ ရုရှား ဒုတိယကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီး အလက်ဇန်းဒါး ဖိုမင်နဲ့သာ တွေ့ဆုံခဲ့ရပါသည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/11998/|title=အပယ်ခံစစ်ခေါင်းဆောင်၏ ဟန်ပြရုရှားခရီးစဉ်|accessdate=2025-6-26|publisher=Myanmar Now}}</ref> |- |၃။ |{{အလံ|Russia}} |ဒီဗော့စတော့ခ်မြို့ |၄-၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၂ |(၇) ကြိမ်မြောက် အရှေ့ဖျားစီးပွားရေးဖိုရမ် (The 7th Eastern Economic Forum-2022) သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ မျက်နှာစုံညီပွဲတွင် ပူတင်နှင့်လည်း ဆုံတွေ့နိုင်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/29869|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် Eastern Economic Forum-2022 ၏ မျက်နှာစုံညီအစည်းအဝေး Plenary Session ၌ တက်ရောက် ပါဝင်ဆွေးနွေး|accessdate=2025-6-26|publisher=MOI}}</ref> |- |၄။ |{{Flag|China}} |[[ကူမင်းမြို့]] |၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄ |အဋ္ဌမကြိမ် မဟာမဲခေါင်ဒေသခွဲ (ဂျီအမ်အက်စ်) ထိပ်သီးအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ တရုတ်ဝန်ကြီးချုပ် မစ္စတာလီချန်နှင့် တွေဆုံခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/63632|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် အဋ္ဌမကြိမ် မဟာမဲခေါင်ဒေသခွဲ (ဂျီအမ်အက်စ်) ထိပ်သီးအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်|accessdate=2025-6-26|publisher=Ministry of Information}}</ref> |- |၅။ |{{အလံ|Russia}} {{Flag|Belarus}} |[[မော်စကိုမြို့]]၊ မင့်စ်မြို့ |၄-၉ မတ် ၂၀၂၅ |ရုရှားသမ္မတ ပူတင်နှင့် ဘယ်လာရုစ်နိုင်ငံသမ္မတ လူကာရှန်ကိုတို့နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2025/03/12/398454.html|title=မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ရွေးကောက်ပွဲကို ရုရှားနဲ့ ဘီလာရုစ် အာဏာရှင်တွေ အားပေး|accessdate=2025-6-26|publisher=The Irrawaddy}}</ref> |- |၆။ |{{Flag|Thailand}} |[[ဘန်ကောက်မြို့]] |၃ ဧပြီ ၂၀၂၅ |ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ကျင်းပသည့် [[ဘင်းမ်စတက်|BIMSTEC]] ထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://ayartimes.com/?p=52388|title=စစ်ခေါင်းဆောင် က ဘင်းမ်စတက် အစည်းအဝေးအတွက် ပြင်ဆင်ခဲ့သော်လည်း အကျိုးအမြတ် မထွက်ဘဲ ဆန့်ကျင်မှုများသာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရ|publisher=Ayeyarwaddy Times|accessdate=2025-6-26}}</ref> |- |၇။ |{{အလံ|Russia}} |[[မော်စကိုမြို့]] |၇-၁၀ မေ ၂၀၂၅ |ရုရှားနိုင်ငံ၊ မော်စကိုမြို့တွင်ကျင်းပသည့် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]ပြီးဆုံးသည့် ရင်ပြင်နီအောင်ပွဲ အခမ်းအနားတက်ပွဲတက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/69680|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ မဟာမျိုးချစ်စစ်ပွဲကြီးအောင်ပွဲ နှစ် (၈၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် စစ်ရေးပြအခမ်းအနားသို့ ပါဝင်တက်ရောက်|accessdate=2025-6-26|publisher=Ministry of Information}}</ref> |- |၈။ |{{Flag|Russia}} {{အလံ|Belarus}} |မင့်စ်မြို့၊ နိုဗာစီဗစ်မြို့၊ Ulan-Ude မြို့ |၂၅-၂၉ ဇွန် ၂၀၂၅ |စတုတ္ထအကြိမ် ဥရောပ-အာရှစီးပွားရေးဖိုရမ်(Eurasian Economic Forum 2025)သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဘယ်လာရုစ်နိုင်ငံသို့ မရောက်မီ၊ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံ နိုဗာစီဗစ်မြို့သို့ အရင်ရောက်ရှိပြီး၊ နိုဗာစီဗစ်ဒေသအုပ်ချုပ်ရေးမှူး Mr. Travnikov Ahdrey Aleksandrovich နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံမှ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံ၊ Buryatia ပြည်နယ်၊ Ulan-Ude မြို့သို့ တရားဝင်ချစ်ကြည်ရေးခရီးရောက်ရှိခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/71501|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့် ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ စတုတ္ထအကြိမ် ဥရောပ-အာရှစီးပွားရေးဖိုရမ်(EEF 2025)သို့ တက်ရောက်ရန် ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ|accessdate=2025-6-26|publisher=MOI|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250626062311/https://www.moi.gov.mm/news/71501|archivedate=2025-6-26}}</ref> |- |၉။ |{{အလံ|China}} |တီယန်ကျင်းမြို့ |၃၀ ဩဂုတ် - ၇ စက်တင်ဘာ<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74578|title=တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ အလုပ်သဘောခရီးစဉ်သွားရောက်ခဲ့ပြီး နှစ်နိုင်ငံနှင့် နိုင်ငံတကာမှ ခေါင်းဆောင်များအား တွေ့ဆုံ၍ နိုင်ငံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ဆွေးနွေးဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည့် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ယာယီသမ္မတ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အား ပြည်သူလူထုများက သောင်းသောင်းဖြဖြ ကြိုဆိုနှုတ်ဆက်|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=8 September 2025}}</ref> ၂၀၂၆ |[[ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့|ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအဖွဲ့]] ထိပ်သီးအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74363|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ယာယီသမ္မတ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအဖွဲ့ ထိပ်သီးအစည်းအဝေး (SCO SUMMIT 2025) အစည်းအဝေးအထိမ်းအမှတ်ကြိုဆိုဂုဏ်ပြုညစာစားပွဲသို့ တက်ရောက်|accessdate=၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန}}</ref> | |- |၁၀။ |{{အလံ|Russia}} |[[မော်စကိုမြို့]] |၂၄-၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ |ကမ္ဘာ့အဏုမြူသီတင်းပတ်ဖိုရမ်-၂၀၂၅ (World Atomic Week Forum 2025) သို့တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/75321|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ယာယီသမ္မတ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ကမ္ဘာ့အဏုမြူသီတင်းပတ်ဖိုရမ်-၂၀၂၅ (World Atomic Week Forum - 2025) ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ထွက်ခွာ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=25 September 2025}}</ref> |} === နိုင်ငံတော်သမ္မတ (၂၀၂၆ - လက်ရှိ) === * တစ်ကြိမ် - {{အလံ|India}}၊ {{အလံ|China}}၊ {{lang-lo|ລາວ}} {| class="wikitable" !ခရီးစဉ် !ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံများ !မြို့များ !ရက်စွဲ !အကြောင်းအရာ !ရင်းမြစ် |- |၁။ |{{အလံ|India}} |[[ဗုဒ္ဓဂါယာ]]၊ [[နယူးဒေလီမြို့]]၊ [[မွမ်ဘိုင်းမြို့]] |၃၀ မေ<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ် ရောက်ရှိ |url=http://www.moi.gov.mm/news/83365 |access-date=2026-05-31 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> - ၃ ဇွန် ၂၀၂၆ | | |- |၂။ |{{အလံ|China}} |[[ပေကျင်းမြို့]] |၁၅ ဇွန်<ref>{{Cite web |title=သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦး​ဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်နိုင်ငံ ​​​​ပေကျင်းမြို့သို့​ရောက်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/312702 |access-date=2026-06-15 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> - ၁၉ ဇွန် ၂၀၂၆ | | |- |၃။ | {{အလံ|Laos}} |[[ဗီယင်ကျန်းမြို့]] |၃ ဇူလိုင်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဇနီး ဒေါ်ကြူကြူလှ ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံသို့ နိုင်ငံတော်အဆင့်ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်ရောက်ရှိ |url=http://www.moi.gov.mm/news/84781 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> - ၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ | | |} [[File:Мин Аун Хлайн в Татарстане 02 (25-06-2021).jpg|thumb|၂၀၂၁ခုနှစ် ဇွန်လအတွင်းက ရုရှားနိုင်ငံခရီးစဉ်တွင် ​တွေ့ရစဉ်]] == လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှုနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုများ == [[ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေး ကောင်စီ]]က မင်းအောင်လှိုင်၏ တပ်မတော်သားများသည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]က အရပ်သားများကို တမင်တကာ ပစ်မှတ်ထားခဲ့ကြကြောင်း၊ ရိုဟင်ဂျာအမျိုးသမီးများကို အဓမ္မပြုကျင့်ခဲ့ကြောင်း၊ အရပ်သားများကိုပစ်ခတ်ကြောင်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]အတွင်းရှိ ကျေးရွာများ မီးရှို့ကြောင်း အစီရင်ခံ သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Section |first=United Nations News Service |date=20 June 2016 |title=UN News – Myanmar must address 'serious' human rights violations against minorities – UN rights chief |url=http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=54268#.WdnLnTtpG02 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180212012658/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=54268#.WdnLnTtpG02 |archive-date=12 February 2018 |access-date=8 October 2017 |website=UN News Service Section |language=en}}</ref> သူသည် ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအား လူမျိုးတုန်းရှင်းလင်းခြင်းအတွက် စွပ်စွဲခံနေရသည်။<ref>{{Cite news |last=Farmaner |first=Mark |date=13 September 2017 |title=Only One Person Can Stop Ethnic Cleansing In Myanmar, And It Isn't Aung San Suu Kyi |work=[[Huffington Post]] |url=https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f |url-status=live |access-date=31 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209201258/https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f |archive-date=9 February 2019 |accessdate=19 January 2022 |archivedate=9 February 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190209201258/https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f }}</ref> အဆိုပါလုပ်ရပ်များသည် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှု၊ စစ်ရာဇဝတ်မှုနှင့် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုများ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |date=30 March 2015 |title=Burma's Military Milestone |publisher=[[Human Rights Watch]] |url=https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone |url-status=live |access-date=27 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804172653/https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone |archive-date=4 August 2016 |accessdate=28 May 2017 |archivedate=4 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804172653/https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone }}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ၏ လွတ်လပ်သော နိုင်ငံတကာ အချက်အလက်ရှာဖွေရေးမစ်ရှင်က မင်းအောင်လှိုင်နှင့် အခြားသော စစ်ဗိုလ်ချုပ်များသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တို့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများအတွက် အဓိက တာဝန်ရှိသူများဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။<ref name="UNReport">{{Cite news |last=Nebehay |first=Stephanie |date=27 August 2018 |title=Myanmar generals had "genocidal intent" against Rohingya, must face justice – UN |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/myanmar-rohingya-un-idUSL8N1VH04R |accessdate=19 January 2022 |archivedate=12 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210212175728/https://www.reuters.com/article/myanmar-rohingya-un-idUSL8N1VH04R }}</ref> မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တကွ အခြားစစ်ဗိုလ်ချုပ်များဖြစ်သည့် စိုးဝင်း၊ အောင်ကျော်ဇော၊ မောင်မောင်စိုးနှင့် သန်းဦးတို့အား စစ်ရာဇဝတ်မှုများအတွက် နိုင်ငံတကာ ရာဇဝတ်မှု တရားရုံးတို့တွင် တရားစွဲဆိုသင့်ကြောင်း ကုလသမဂ္ဂ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးအဖွဲ့က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=UNReport/> မြန်မာနိုင်ငံတွင်း လူမျိုးရေးနှင့် ဘာသာရေး အမုန်းတရားများ ပြန့်ပွားမှုကို ကာကွယ်ရန်အတွက်ဟုဆိုကာ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်က မင်းအောင်လှိုင်အပါအဝင် လူပုဂ္ဂိုလ်နှင့် အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဖေ့စ်ဘွတ်စာမျက်နှာ ၁၉ ခုကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=27 August 2018 |title=Facebook bans Myanmar army chief over rights abuses |work=[[The Times of India]] |url=https://www.timesofindia.com/world/south-asia/facebook-bans-myanmar-army-chief-over-rights-abuses/articleshow/65561259.cms |access-date=27 August 2018}}{{Dead link|date=April 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news |date=27 August 2018 |title=Facebook bans Myanmar Army Chief Min Aung Hlaing, 19 others over rights abuses |publisher=[[News Nation]] |url=http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html |url-status=live |access-date=27 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180827174300/http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html |archive-date=27 August 2018 |accessdate=19 January 2022 |archivedate=27 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180827174300/http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလ ၁၆ ရက်တွင် တွစ်တာမှလည်း မင်းအောင်လှိုင်ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=https://www.theguardian.com/world/2019/may/16/myanmar-army-chiefs-twitter-account-suspended-over-anti-rohingya-hate-speech |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630080746/https://www.theguardian.com/world/2019/may/16/myanmar-army-chiefs-twitter-account-suspended-over-anti-rohingya-hate-speech |archive-date=30 June 2020 |access-date=5 May 2020}}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးဖြစ်သော ဦး[[ကျော်ဇောဦး]]က ရခိုင်ပြည်နယ်တွင်း တပ်မတော်၏ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများသည် ပြည်သူလူထုနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များအား ထိခိုက်နစ်နာစေကြောင်း အိတ်ဖွင့်ပေးစာကို မင်းအောင်လှိုင်ထံ ပေးပို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |url=https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-myanmar-cinc-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-damage-incurred-by-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |title=Open Letter to Senior General Min Aung Hlaing from U Kyaw Zaw Oo about damage to cultural heritage, fatalities and casualties incurred by intentional and indiscriminate attacks of Myanma Tatmadaw on non-military targets |publisher=[[Kyaw Zaw Oo]] |year=2019 |access-date=27 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227103927/https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-myanmar-cinc-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-damage-incurred-by-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |archive-date=27 December 2020}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-senior-general-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |title=သမိုင်းဝင် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအဆောက်အအုံများအပါအဝင် စစ်ဖက်ပစ်မှတ်မဟုတ်သည့်နေရာများသို့ တမင်သက်သက် ပစ်ခတ်ကြသဖြင့် သေဆုံးထိခိုက်ကြရသည့်ကိစ္စ အိတ်ဖွင့်ပေးစာ |publisher=[[Kyaw Zaw Oo]] |year=2019 |language=my |access-date=27 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227104428/https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-senior-general-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |archive-date=27 December 2020}}</ref> အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက မင်းအောင်လှိုင်အား ပိတ်ဆို့မှုများ ချမှတ်ခဲ့ရာ သူ့အား အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |title=US Tightens Sanctions on Myanmar Army Chief |url=https://www.voanews.com/east-asia-pacific/us-tightens-sanctions-myanmar-army-chief |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108091251/https://www.voanews.com/east-asia-pacific/us-tightens-sanctions-myanmar-army-chief |archive-date=8 January 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Treasury Sanctions Individuals for Roles in Atrocities and Other Abuses |url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm852 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207144752/https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm852 |archive-date=7 December 2020 |access-date=11 January 2021 |website=U.S. Department of the Treasury}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့သော လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်ခဲ့သည့် ရာဇဝတ်မှုများနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုပေါင်းများစွာအတွက် စစ်ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]] [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ|သတိုးသီရိ]]သုဓမ္မ မင်းအောင်လှိုင်ကို ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ရန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်မှုတရားရုံး (ICC) ၏ ရှေ့နေချုပ် ကာရင် ခန်း (Karim AA Khan) က ICC တရားရုံးကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင်လျှောက်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cwy147w07pyo|title=အိုင်စီစီ ဖမ်းဝရမ်း လျှောက်ထားမှု အပေါ် စစ်ကောင်စီ တုံ့ပြန်ချက်|work=BBC Burmese|access-date=၂၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄|date=၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ }}</ref>လူ့အခွင့်အရေးတက်ကြွသူများက ထောက်ခံကြိုဆိုခဲ့ကြသော်လည်း တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးပြောခွင့်ရ Mao Ning က ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီက အမှုကိုလွှဲပြောင်းပေးခြင်းမျိုးမဟုတ်လျှင် ရောမဥပဒေစာချုပ်၌ လက်မှတ် မထိုးထားသည့် နိုင်ငံ နှင့် နယ်မြေများအပေါ် အိုင်စီစီတရားရုံးက စီရင်ပိုင်ခွင့်မရှိဟု နိုဝင်ဘာ ၂၈ ရက် တွင် မြန်မာစစ်ခေါင်းဆောင်ဘက်က ပြောဆို ရပ်တည်ခဲ့သည်။အလားတူ မြန်မာစစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းကလည်း အိုင်စီစီရှေ့နေချုပ်၏ ပြောကြားချက်အပေါ် လက်မခံဘဲ ပယ်ချသည်။ == အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများ == မင်းအောင်လှိုင်သည် တပ်မတော်ပိုင် [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်]] (MEHL)တွင် ရှယ်ယာအများစု ပိုင်ဆိုင်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀-၁၁ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်တွင် ရှယ်ယာ ၅၀၀၀ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ပြီး နှစ်စဉ်အမြတ်ဝေစုအနေဖြင့် ဒေါ်လာ နှစ်သိန်းခွဲ ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Leaked documents reveal global business links to Myanmar military crimes |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/09/mehl-military-links-to-global-businesses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108144231/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/09/mehl-military-links-to-global-businesses/ |archive-date=8 January 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> သူသည် MEHL ၏ နာယက အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=17 June 2020 |title=Systemic Conflict of Interest in Myanmar Military Allows for Serious Corruption |url=https://www.justiceformyanmar.org/press-releases/systemic-conflict-of-interest-in-myanmar-military-allows-for-serious-corruption |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026180332/https://www.justiceformyanmar.org/press-releases/systemic-conflict-of-interest-in-myanmar-military-allows-for-serious-corruption |archive-date=26 October 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Justice For Myanmar}}</ref> မင်းအောင်လှိုင်၏ သားဖြစ်သူ အောင်ပြည့်စုံသည် Sky One ဆောက်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီနှင့် အောင်မြင့်မိုမင်းအာမခံ ကုမ္ပဏီအပါအဝင် ကုမ္ပဏီများစွာ ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။<ref name=":3" /> အောင်ပြည့်စုံသည် ဆက်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သော [[မိုင်တဲလ် မြန်မာ]]တွင်လည်း ရှယ်ယာများစွာ ပါဝင်ထားသည်။<ref name=":3">{{Cite web |title=တပ်ချုပ်သားပိုင်ကုမ္ပဏီများကို အရေးယူရန် ကုလအချက်အလက်ရှာဖွေရေးအဖွဲ့ တောင်းဆို |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/2402 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201053646/https://www.myanmar-now.org/mm/news/2402 |archive-date=1 February 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=my}}</ref> တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူပြီးနောက် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ [[ပြည်သူ့ရင်ပြင်နှင့် ပြည်သူ့ဥယျာဉ်]]တွင် စားသောက်ဆိုင်နှင့် အနုပညာပြခန်းအတွက် နှစ် ၃၀ မြေငှားရမ်းခြင်းကို ဈေးကွက်ပေါက်ဈေးထက် လျော့နည်းသော နှုန်းထားဖြင့် သားဖြစ်သူ အောင်ပြည့်စုံက ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Military Chief's Son Paid 'Very Low' Rent for His Upscale Restaurant on Government-Owned Land |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-son-paid-very-low-rent-for-his-upscale-restaurant-on-government-owned-land |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200717014336/https://myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-son-paid-very-low-rent-for-his-upscale-restaurant-on-government-owned-land |archive-date=17 July 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> ဆေးနှင့် ဆေးပစ္စည်းများအတွက် [[အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲမှုဌာန (မြန်မာ)|အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲရေးဌာန]]၏ ခွင့်ပြုချက်နှင့် အခွန်ကိစ္စရပ်များကို ဝန်ဆောင်မှုပေးသော ''A&M Mahar'' ကုမ္ပဏီသည်လည်း အောင်ပြည့်စုံပိုင်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီ ဖြစ်သည်။<ref name=":1">{{Cite web |title=Dirty Secrets #2: Sr. Gen. Min Aung Hlaing's family profiting off of FDA and Customs clearances |url=https://www.justiceformyanmar.org/stories/dirty-secrets-2-sr-gen-min-aung-hlaings-family-selling-fda-and-customs-clearance-for-profit |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026181000/https://www.justiceformyanmar.org/stories/dirty-secrets-2-sr-gen-min-aung-hlaings-family-selling-fda-and-customs-clearance-for-profit |archive-date=26 October 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Justice For Myanmar}}</ref> အခွန်ဌာနကို MEHL ၏ ဒါရိုက်တာဟောင်းဖြစ်သူ ဦးကျော်ထင်က ဦးဆောင်သည်။<ref name=":1" /> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် သမီးဖြစ်သူ [[ခင်သီရိသက်မွန်]]သည် [[သတ္တမမြောက်အာရုံ]] ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name=":2">{{Cite web |title=Military Chief's Family Members Spend Big on Blockbuster Movies, Beauty Pageants |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201215082136/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants |archive-date=15 December 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> ထိုနှစ်မှာပင် ချွေးမဖြစ်သူ မျိုးရတနာထိုက်က Stellar Seven Entertainment အမည်ရှိ ဖျော်ဖြေရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name=":2" /> ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သော စစ်ဖက်ဆိုင်ရာတာဝန်များ== {| class="wikitable" |- !ခုနှစ် !! နေရာ !!ရာထူး!! တာဝန် |-၁၉၉၅-၁၉၉၈(အမှတ်(၃၆၉)ခြေမြန်တပ်ရင်း)နမခလက်အောက်ခံတပ်ရင်း(တပ်ရင်းမှူး) | ၁၉၉၈ ||[[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || စစ်ဦးစီးအရာရှိ (ပထမတန်း) |- | ၁၉၉၉ ||[[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်မှူးကြီး|| နည်းဗျူဟာမှူး |- | ၂၀၀၂ ||[[အမှတ်(၄၄)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်မှူးချုပ် || တပ်မမှူး |- | ၂၀၀၃ ဩဂုတ် ||[[စစ်တက္ကသိုလ်]] || ဗိုလ်မှူးချုပ် || ကျောင်းအုပ်ကြီး |- | ၂၀၀၄ နိုဝင်ဘာ || [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်ချုပ်|| တိုင်းမှူး |- | ၂၀၀၆ || [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်ချုပ် || တိုင်းမှူး |- | ၂၀၀၇ || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဗိုလ်ချုပ်|| [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] |- | ၂၀၀၈ || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး || [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] |- | ၂၀၁၀ ဩဂုတ် || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး || [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း/ ရေ/ လေ)]] |- |၂၀၁၁ မတ် || rowspan="3" |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]|| ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|| rowspan="3" | [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်]] |- |၂၀၁၂ ဧပြီ ၃ || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး |- |၂၀၁၃ မတ် || ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး |} == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်အပ်နှံခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/3ca3a1e3-b448-4c9a-b428-cf32d455055e/resource/155c187b-6893-4037-bacb-a6ca8676deb2/download/69-18.pdf|accessdate=2025 August 2|publisher=Open Data Mekong}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်သည် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် [[သုဓမ္မသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့တို့ မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref name=":4" /> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ (၅) ရက်နေ့တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]က ဂုဏ်ထူးဆောင် [[ပြည်သူ့ရေးရာ စီမံခန့်ခွဲမှု|ပြည်သူ့ရေးရာစီမံခန့်ခွဲမှု]]ပါရဂူဘွဲ့ Honorary Doctor of Public Administration (D.P.A honoris causa) ကိုချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/69846d4bdd503d7856062b39 |access-date=2026-04-14 |website=www.npnewsmm.com}}</ref> == ကျန်းမာရေး နှင့် အရေးပေါ်ခွဲစိတ်ခံရမှု == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း (Lumbar Spondylosis with Spinal Stenosis) ဝေဒနာအတွက် နေပြည်တော်ရှိ အမှတ် (၂) တပ်မတော်ဆေးရုံကြီး (ခုတင် ၁၀၀၀) ၌ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ပါရဂူများနှင့် မြန်မာ့တပ်မတော်ဆေးတပ်ဖွဲ့တို့ ပူးပေါင်း၍ ၂ နာရီကြာ အရေးပေါ် ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခဲ့သည်။ထို ခွဲစိတ်မှုသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြောင်း ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီက သတင်းထုတ်ပြန်ပေးခဲ့ပြီး၊ထုတ်ပြန်ချက်ထဲ တာဝန်များပြန်လည်ထမ်းဆောင်နေပြီဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/310689|title=ယာယီသမ္မတ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာခံစားခဲ့ရသဖြင့် အရေးပေါ်ခွဲစိတ်ကုသမှု (၂)နာရီကြာ ပြုလုပ်ခဲ့ရ|work=Eleven Media Group|access-date=၂၃ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၃ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist|2}} {{s-start}} {{s-mil}} {{s-bef|before=[[ရွှေမန်း၊ ဦး|သူရရွှေမန်း]]}} {{s-ttl|title=[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]]|years=၂၀၁၀–၂၀၁၁}} {{s-aft|after=[[လှဌေးဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|လှဌေးဝင်း]]}} {{s-bef|before=[[သန်းရွှေ]]}} {{s-ttl|title=[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]|years=၂၀၁၁–၂၀၂၆}} {{S-aft|after= [[ရဲဝင်းဦး]]}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[သန်းရွှေ]]<br>{{nobold|[[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နအဖ]]ဥက္ကဋ္ဌ <small>(၁၉၉၇–၂၀၁၁)</small>}}}} {{s-ttl|title=[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]|years=၂၀၂၁–၂၀၂၅}} {{S-aft|after= ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း''}} {{s-bef|before=[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] {{nobold|(ယာယီ)}}}} {{s-ttl|title=ယာယီ[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] (တာဝန်) |years=၂၀၂၄–၂၀၂၆}} {{S-aft|after= ''ကိုယ်တိုင်''}} {{s-vac|last=[[သိန်းစိန်]] {{nobold|(၂၀၁၁)}}}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] |years=၂၀၂၁–၂၀၂၅}} {{S-aft|after= [[ညိုစော]]}} {{s-end}} {{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်သူ အကြီးအကဲများ}} {{နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ}} {{lifetime|၁၉၅၆| | }} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အာဏာသိမ်း ခေါင်းဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မကွေးတိုင်းဒေသကြီးမှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထားဝယ်လူမျိုး]] rbmu7c8j3nodb1f99agseyngpeu0x2u 0 18990 1045005 857988 2026-07-29T10:00:00Z Dr Lotus Black 31011 1045005 wikitext text/x-wiki {{Location map+|Myanmar|width=300|float=right|caption=<br>[[File:Blue pog.svg|15px]]အမှတ်၁ [[File:Red pog.svg|15px]]အမှတ်၂ [[File:Pink pog.svg|15px]]အမှတ်၃|places={{Location map~|Myanmar|lat_deg=19|lat_min=34|lon_deg=97|lon_min=13|position=left|mark=Blue pog.svg|background=|label=}} {{Location map~|Myanmar|lat_deg=19|lat_min=33|lon_deg=97|lon_min=21|position=top|mark=Red pog.svg|background=|label=}} {{Location map~|Myanmar|lat_deg=19|lat_min=32|lon_deg=97|lon_min=23|position=left|mark=Pink pog.svg|background=|label=}} }} '''ဘီလူးချောင်းရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ'''(လောပိတရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ)သည် [[ကယားပြည်နယ်‌]]၊ [[လွိုင်ကော်မြို့]]၏အရှေ့တောင်ဘက် ကီလိုမီတာ(၂၀)ပတ်ဝန်းကျင်များခန့်တွင် တည်ရှိသည်။ အမှတ် ၁၊ ၂၊ ၃ ဟူ၍ စက်ရုံ (၃) ရုံရှိပြီး စက်ရုံများသည် တစ်ရုံနှင့်တစ်ရုံ ဆက်စပ်နေကြသည်။ ==သမိုင်း​ကြောင်း== မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၏ စီမံကိန်းပေါင်းများစွာအနက် ဘီလူးချောင်း ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်းသည် အကြီးအကျယ်ဆုံး စီမံကိန်းကြီးဖြစ်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့သမိုင်း၌ မကြုံစဖူးသော တည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းကြီးလည်း ဖြစ်သည်။ လယ်ယာစိုက် နိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သော မြန်မာပြည်ထောင်စုအား စက်မှုနိုင်ငံအဖြစ် ပြောင်းလဲရန် အစပျိုးပေးသောလုပ်ငန်းကြီးလည်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီး၍ လွတ်လပ်ရေး မရမီကပင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အမှူးပြုသော အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီးများသည် လွတ်လပ်ရေးရရန် တစ်ဖက်မှစိုင်းပြင်းလျက်၊ တစ်ဖက်က နိုင်ငံ၏ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးရေးကို ဆွေးနွေးစီစဉ်ခဲ့ကြသည်။ ခေါင်းဆောင်ကြီးများသည် နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးမှုအတွက် အရေးပါလှသောအချက်နှစ်ရပ်ကို တွေ့ခဲ့ကြသည်။ ပထမအချက်သည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းကို ခေတ်မီစွာ တိုးချဲ့လုပ်ကိုင်ရေးဖြစ်၍၊ ဒုတိယအချက်သည် စက်မှုလုပ်ငန်း တိုးတက်ထွန်းကားရေး ဖြစ်သည်။ စက်မှုလုပ်ငန်း ထွန်းကားဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကို နိုင်ငံနှင့်အဝန်း ပြည့်ပြည့်စုံစုံ လုံလုံလောက်လောက် ဖောဖောသီသီ ရနိုင်မှ ဖြစ်နိုင်မည့် အကြောင်းကိုလည်း ခေါင်းဆောင်ကြီးများ သဘောပေါက်ကြသည်။ ထိုအခါ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကို ဈေးပေါပေါနှင့် ဖောဖောသီသီ ရနိုင်မည့် နည်းလမ်းတို့ကို ကြံဆရလေသည်။ ရေအားဖြင့် ထုတ်ယူရရှိသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကို ဈေးပေါပေါဖြင့် ဖြန့်ဖြူးနိုင်သည်ကို ခေါင်းဆောင်ကြီးများ သိရှိကြသဖြင့်၊ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ် ထုတ်ယူနိုင်ရေးကို စီစဉ်စိုင်းပြင်းကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျောက်တောင်များ၊ ရေတံခွန်များ မရှားပါးလှပေရာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ကြီးမှူးသော ကြားဖြတ်အစိုးရ အဖွဲ့သည် "ဆိုရန်တိုဗီလာ စီမံကိန်း"အရ၊ ရေအားလျှပ်စစ် ထုတ်ယူရေးကို ရှာဖွေစမ်းသပ်တိုင်းထွာနိုင်ရန် ရေအားလျှပ်စစ် ရှာဖွေတိုင်းထွာရေးအဖွဲ့ကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ထိုအဖွဲ့သည် ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှစ၍ ရှာဖွေတိုင်းထွာရေး လုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၅၁ ခုနှစ်၌ ပြည်ထောင်စု လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးရေးအဖွဲ့( အီး၊ အက်စ၊ ဘီ ) ကို ဖွဲ့စည်းပြီးရာ၊ ရေအားလျှပ်စစ် ရှာဖွေတိုင်းထွာရေး အဖွဲ့သည် သီးခြား တည်ရှိရန် မလိုတော့သဖြင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးရေးအဖွဲ့နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် ထိုအဖွဲ့ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်ပြီးလျှင် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးရေး အဖွဲ့တွင် ရေအားလျှပ်စစ်ဌာနဟူ၍သာ လက်အောက်ဌာနတစ်ခု သီးခြားဖွင့်ကာ ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှစ၍ လုပ်ငန်း အစပျိုးခဲ့သော ရေအားလျှပ်စစ် ရှာဖွေ တိုင်းထွာရေးအဖွဲ့သည် ၁၉၆ဝ ပြည့် နှစ်အထိ ရေအားလျှပ်စစ် ထုတ်ယူနိုင်သော နေရာပေါင်း ၂၁ နေရာကို ရှာဖွေတိုင်းထွာခဲ့သည်။ ထို ၂၁ နေရာ အနက် ၁၄ နေရာကိုမူ သာမန်အားဖြင့် တိုင်းထွာခြင်းသာ ဖြစ်သော်လည်း၊ ၇ နေရာကိုမူ ပုံစံများကိုပင် ပြုလုပ် ရေးဆွဲပြီး သေချာစွာ အသေးစိတ် ကြည့်ရှုစူးစမ်းပြီးစီးခဲ့သည်။ ၂၁ နေရာစလုံးမှ ဓာတ်အားများ ထုတ်ယူနိုင်ခဲ့လျှင်၊ စုစုပေါင်း ဓာတ်အား ကီလိုဝပ်ပေါင်း နှစ်သန်းခန့်ထုတ်လုပ်နိုင်မည်။ သေချာစွာ စူးစမ်းစစ်ဆေးပြီးသော ၇ နေရာမှ ဓာတ်အားများသာ ထုတ်ယူသည့်တိုင်အောင် ဓာတ်အားကီလိုဝပ် လေးသိန်းခန့်ရရှိနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ထို၇ နေရာအနက် အရေးကြီးသောနေရာ၊ အသုံးအဝင်ဆုံးနှင့် အဆင်အပြေဆုံးသော လုပ်ငန်းတို့ကို ဦးစားပေး၍ လုပ်ကိုင်ရန် စဉ်းစားကြရသည်။ ဘီလူးချောင်း စီမံကိန်းသည် ပထမဆုံး စတင်ခဲ့သည့် လုပ်ငန်းမဟုတ်ပေ။ တတိယ အရေးကြီးဆုံး စီမံကိန်းသာဖြစ်သည်။ ပထမဆုံး ညောင်လေးပင် အရှေ့ဘက်ရှိ ကျောက်ကြီး-ဘောဂထတွင် ဘောဂထ ရေအားလျှပ်စစ် စီမံကိန်းကို စတင်ဆောင်ရွက်ရန် အသေးစိတ် တိုင်းထွာရေးကို ဆောင်ရွက်နေစဉ် ကေအင်ဒီအို သောင်း ကျန်းသူများ၏ နှောင့်ယှက်မှုကြောင့် လုပ်ငန်း တစ်ပိုင်းတစ်စနှင့် ရပ်နားလိုက်ရတော့သည်။ တစ်ဖန် ရခိုင်ပြည်ရှိ စိုင်တင်ရေတံခွန်တွင် လည်းကောင်း၊ ပဲခူးအနီးရှိ ဇောင်းတူ ရေတံခွန် (ဘုရားကြီး) တွင်လည်းကောင်း ကယားပြည်ရှိ လောပီတရေတံခွန် ( ဘီလူးချောင်း ) တွင်လည်းကောင်း ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်ယူရေး စီမံကိန်း ၃ ခုစတင်ရန် စီမံကြပြန်သည်။ ရခိုင်ပြည်၌ စက္ကူစက်ကြီး တည်ရန် စိုင်တင်စီမံကိန်းသည် ရခိုင်ပြည်၏ မြေမျက်နှာပြင် သဘာဝကြောင့် ဓာတ်အားထုတ်ယူရနိုင်သော်လည်း ဓာတ်အား ပို့လွှတ်ရန် ခက်ခဲသော ပြည်နယ်ဖြစ်သဖြင့် ထိုစီမံကိန်းကို ရပ်လိုက်ရပြန်သည်။ ဇောင်းတူမှ ပဲခူးရေအားလျှပ်စစ် စီမံကိန်းကို ဆောင်ရွက်ကြသောအခါ၊ ကြိုးကြိုးစားစားပြင်းပြင်းထန်ထန် ဆောင်ရွက်ကြသည်။ သို့သော် သောင်းကျန်းသူများ၏ နှောင့်ယှက် ဖျက်ဆီးမှုများကြောင့် လုပ်ငန်း ဆက်လက်မဆောင်ရွက်နိုင်အောင် ဖြစ်လာသဖြင့် ရပ်ဆိုင်းလိုက်ရပြန်သည်။ ထိုအ​ခြေအ​နေများ​ကြောင့် ​ဘီလူး​​ချောင်းစီမံကိန်းသည် တတိယ အရေးအကြီးဆုံး စီမံကိန်း အဖြစ်မှ ပထမ အရေအကြီးဆုံး စီမံကိန်းအဖြစ် ရောက်လာခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် ဘီလူးချောင်း စီမံကိန်းကိုသာ ဖြစ်မြောက် အောင်မြင်အောင် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ကြရလေတော့သည်။ ဘီလူးချောင်းဟု ဆိုသောမြစ်ငယ်ကလေးသည် ရှမ်းပြည်နယ်[[အင်းလေးကန်]]တွင်မြစ်ဖျားခံသည်။ မြစ်ဖျားခံပြီးသော် တောင်ဘက်သို့ခပ်ပြေပြေ စီးဆင်းလာရာ ကယားပြည်ကိုလည်း ဖြတ်သန်းလာခဲ့ သည်။ မိုင် ၆ဝ ခန့်စီးဆင်းမိလျှင် လွိုင်ကော်သို့ရောက်လာသည်။ လွိုင်ကော်သို့ရောက်သည်တိုင်အောင် ရေစီးပြင်းထန်ခြင်းမရှိသေးပေ။ လွိုင်ကော် အရောက် ဘီလူးချောင်း၏ ရေမျက်နှာပြင်သည် အင်လေးရေမျက်နှာပြင် ထက် ပေ ၁၅ဝ ခန့်သာ နိမ့်သေးသည်။ လွိုင်ကော်ကို ကျော်၍ ၇ မိုင်ခန့်ဆက်လက်စီးသွားသောအခါ မြေနိမ့် လာသဖြင့် ရေစီးသန်လာပြီးလျှင် ရံဖန်ရံခါ ရေတံခွန်ကြီးငယ်တို့ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ လွိုင်ကော်မှ စီးလာသော ဘီလူးချောင်းသည် နမ့်ပွန်းမြစ်ငယ် ( ကယားပြည်၌ ပွန်ချောင်းဟု ခေါ်သည်။ )တွင်းသို့စီးဝင်သည်။ နမ့်ပွန်းမြစ်သည် သံလွင်မြစ်အတွင်းသို့မြစ်လက်တက်အဖြစ် ဆက်လက် စီးဝင်လေသည်။ ဘီလူးချောင်းသည် လွိုင်ကော်မှ နမ့်ပွန်မြစ်အတွင်း စီးဆင်းသည်အထိ လမ်းတစ်လျှောက်၌ ပေပေါင်း ၂ ဝဝဝကျော်ခန့်နိမ့်ဆင်းလာရသဖြင့် ရေစီးပြင်းထန်ခြင်း၊ ရေတံခွန်တို့ဖြစ်ပေါ်ရခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ လွိုင်ကော်မှ ထွက်ပြီးနောက်၊ မြေနိမ့်များ ရေတံခွန်များကို ပထမဆုံး တွေ့ရသော အရပ်မှာ လွိုင်ကော်မှ ၇ မိုင်ခန့်ဝေးကွာ သော မထောကူ ( ကယားပြည် အခေါ် မာထောခု ) ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် ရေနိမ့် မြေနိမ့် ၅ မိုင်ခန့်အတွင်း ပေ ၂၅ဝ ခန့်နိမ့်ကျသွား၍ မထောကူ ရေတံခွန်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထိုနေရာသည် ပထမ မြေနိမ့် ပိုင်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယ မြေနိမ့်ပိုင်းသည် ၄ မိုင်အတွင်း ပေပေါင်း ၁ ၄၅ဝ အထိ နိမ့်ကျသွားသော လောပီတအရပ် ဖြစ်သည်။ ထိုအရပ်ရှိ ရေတံခွန်ကို လောပီတရေတံခွန်ဟု ခေါ်သည်။ ထို့နောက် ဆက်လက် စီးဆင်းပြန်ရာ၊ ၃ မိုင်ခန့်အတွင်း ပေပေါင်း ၄ဝဝ ခန့်ထပ်မံနိမ့်ကျသွား၍၊ အမည်မရှိသေးသော တတိယ ရေတံခွန်ကို ဖြစ်ပေါ်စေ သည်။ ထို့နောက် ဘီလူးချောင်းသည် ဆက်လက် စီးဆင်းပြီးလျှင် နမ့်ပွန်မြစ်အတွင်းသို့စီးဝင်လေသည်။ ယင်းကဲ့သို့ရေတံခွန်ကြီးများရှိခြင်း၊ နိမ့်ဆင့်သော ရေစီးလမ်းကြောင်းများ ရှိခြင်းသည်ပင်လျှင် ရေအားကို ခိုင်းစေရန် သဘဝက စီမံဖန်တီးပေးခြင်း ဖြစ်လေသည်။ ထို့ကြောင့် အထက်တွင် ဆိုခဲ့သော ဘောဂထ၊ စိုင်တင်၊ ဇောင်းတူ စီမံကိန်းများကို ရပ်ဆိုင်းလိုက်ရသောအခါ၊ ရေအင်အား ပြောကြွယ်ပြီးလျှင် အဆင်ပြေသော သဘာဝ အနေအထားရှိသည့် ဘီလူးချောင်းတွင် ရေအား လျှပ်စစ်စီမံကိန်းကို အောင်မြင်စွာ အကောင်အထည် ဖော်နိုင်ရန် စီစဉ်စိုင်းပြင်းကြရသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် ဇွန်လက စ၍ အသားပေး အရေးယူ ဆောင်ရွက်လာကြရသည်။ အထူးသဖြင့် ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှစ၍ တကယ်တမ်း စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြလေသည်။ ရေအား လျှပ်စစ်အဖွဲ့၏ အစီအစဉ်သည် မထောကူ ရေတံခွန်ရှိရာ အရပ်တွင် ရေအားလျှပ်စစ် စက်ရုံ အမှတ် (၁) တည်ထောင်၍၊ လောပိတ ရေတံခွန်တွင် စက်ရုံအမှတ် (၂)၊ တတိယ ရေတံခွန်နေရာတွင် စက်ရုံ အမှတ် (၃) ကို တည်ဆောက်ရန် ဖြစ်သည်။ ဤကား ရေရှည် စီမံကိန်းဖြစ်သည်။ လောလောဆယ်အားဖြင့်မူ ထိုစက်ရုံ ၃ ရုံအနက်၊ အရေးအကြီးဆုံး ဖြစ်သော စက်ရုံအမှတ် (၂) ကို ပထမ တည်ဆောက်ရန် ဆုံးဖြတ် လိုက်ကြ၍ လုပ်ငန်းစတင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘီလူးချောင်း ရေအားလျှပ်စစ် စီမံကိန်းကို လောပိတအရပ်၌ စတင် ခဲ့လေရာ၊ ဘီလူးချောင်း စီမံကိန်းထက် ​လောပီတ ရေအားလျှပ်စစ်ဟူသောအမည်သည် ပို၍ထင်ရှားလူသိများ လာခဲ့လေသည်။ ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ကယားပြည်နယ်တွင် တွင်ကလူပွဲတော်ကြီးကို အကြီးအကျယ်ဆုံး အစည်ကားဆုံး ကျင်းပခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်သမ္မတကြီး ဒေါက်တာဘဦးသည် ထိုပွဲတော်သို့ကြွရောက် ချီးမြှင့်ရာ၊ ကြုံကြိုက်သဖြင့် ဘီလူးချောင်း ရေအားလျှပ်စစ် ထုတ်ယူရေးကို အုတ်မြစ်ချခဲ့သည်။ စင်စစ်စက်ရုံအမှတ် (၂) လောပိတတွင် လုပ်ငန်းစတင်ရန် ဖြစ်သော်လည်း ထိုအချိန်က လောပိတသို့သွားရန် လမ်းကောင်းမရှိ၍၊ သမ္မတကြီး ကြွရောက် ရန် မဖြစ်နိုင်ချေ။ ထို့ကြောင့် စက်ရုံအမှတ် (၁) အတွက် သတ်မှတ်ထားသော မထောကူ အရပ်သည်လည်း ဘီလူးချောင်း ရေအားလျှပ်စစ်လုပ်ငန်းပင်ဖြစ်၍၊ သွားလမ်းလာလမ်း လွယ်ကူသော ထိုအရပ်တွင်ပင် သမ္မတကြီး အုတ်မြစ်ချရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ထိုအုတ်မြစ်ကို လောပီတသို့ပြောင်းရွှေ့စိုက်ထူကြရလေသည်။ ဘီလူးချောင်း လျှပ်စစ်လုပ်ငန်းကြီးကား မြန်မာ့သမိုင်းတွင် သစ်ဆန်းသော ကဏ္ဍတစ်ခု ဖွင့်ရသည့်အလွန်ကြီးကျယ်သော လုပ်ငန်းကြီးဖြစ်သည်။ နိုင်ငံနှင့် အဝန်းချီ၍ အသုံးပြုနိုင်မည့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လုပ် ပေးရမည့် လုပ်ငန်းကြီးလည်း ဖြစ်သည်။ လုပ်ငန်းကြီး စတင်ရမည့် ဒေသကား တောကြိုအုံကြား လမ်းပန်း အဆက်အသွယ်ကောင်း ရစေဖို့လမ်းများ ဖောက်ကြရသည်။ လမ်းများကို တော်ရုံသဖြင့် ဖောက်ကြရသည် မဟုတ်ချေ။ တန် ၆ဝ ဝန်ပါ ယာဉ်များ ရာသီမရွေး သွားလာနိုင်သော လမ်းများ ဖောက်ရသည်။ ထို့ပြင် မြေမျက်နှာပြင် ပြေပြစ် ညီညွတ်သော ဒေသများလည်း မဟုတ်သဖြင့် ခဲယဉ်းပင်ပန်းလှစွာ တောင်များကို ဖြို၍လည်းကောင်း၊ ဖောက်၍လည်းကောင်း လမ်းများကို ဖောက်လုပ်ခဲ့ကြရလေသည်။ လွိုင်ကော်မှ လောပိတသို့၁၂ မိုင်ခန့်ဝေး၍၊ လှည်းလမ်းကြောင်းမျှသာ ရှိခဲ့ရာ၊ ကားလမ်းကို ခက်ခက်ခဲခဲ ဖောက်လုပ်ကြရသည်။ ရေအားလျှပ်စစ် လုပ်ငန်းများကို ရေတံခွန်းများရှိရာ အရပ်၌ လုပ်ကိုင်ကြရလေရာ၊ မြန်မာနိုင်ငံသာမဟုတ်၊ မည်သည့်နိုင်ငံ၌မဆို ယင်းသို့ပင် ခဲခဲယဉ်းယဉ် တည်ဆောက်လုပ်ကိုင်ကြရသည်။ လောပိတရေတံခွန်သည် ပင်လယ်ရေပြင်ထက် အမြင့် ၂၆၂၅ ပေ၌ရှိ၍ စက်ရုံသည် ချိုင့်ဝှမ်း၌ တည်ရမည်ဖြစ် ရာ၊ ပေ ၁၅ဝဝ ခန့်နိမ့်ဆင်းရသည်။ ထိုပေ ၁၅ဝဝ ခန့်ကို တတ်နိုင်သမျှ ပြေဆင်းရန် တောင်များကို ထွင်း၍ လမ်းဖောက်ကြရသည်။ လောပိတ ရေတံခွန်မှ စက်ရုံသို့၆ မိုင်ခန့်ရှိ၍၊ လွိုင်ကော်မှ ​လောပိတသို့၁၂ မိုင်ရှိရာ၊ စုစုပေါင်း ၁၈ မိုင်ခန့်ရှည်လျားသော လမ်းကို ဖောက်ကြရလေသည်။ ထို့ပြင် အောင်ပန်း-လွိုင်ကော် ကားလမ်းကိုလည်း ဖောက်ကြရသည်။ အောင်ပန်းမြို့သည် သာစည်မှ ​ရွှေညောင်သို့ခွဲထွက်သော ရထားလမ်းမြို့ဖြစ်သည်။ ရေအားလျှပ်စစ်လုပ်ငန်းအတွက် ရန်ကုန်မြို့မှ တင်ပို့သော ပစ္စည်းများကို ထိုမြို့မှတစ်ဆင့် ​လောပိတသို့ပို့ရန် လွယ်ကူသည်။ ထို့ကြောင့် အောင်ပန်းမြို့ကို လောပိတအတွက် ပစ္စည်းများ ထိန်းသိမ်း၍ တစ်ဆင့် တင်ပို့ပေးရမည့် မြို့အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ထိုမြို့တွင် ပစ္စည်းများ လောပီတသို့မပို့မီ သိုလှောင်ရာဌာနများ အကြီးအကျယ် ဆောက်လုပ်ရသည်။ အောင်ပန်း-လွိုင်ကော် ကားလမ်းသည် လောပိတ လုပ်ငန်းအတွက် အရေးပါလာသည်။ ယခင်က လမ်းဟောင်း ရှိခဲ့သော်လည်း တန်ချိန် ၆ဝ ဝန်ပါသော ယာဉ်၊ ပေ ၃ဝ အရှည်ရှိသောယာဉ်များ သွားလာနိုင်အောင် ပြုပြင်ရသည်။ အောင်ပန်း-လွိုင်ကော် လမ်းသည် ၁ဝ၂ မိုင်ရှည်သည်။ ထိုကားလမ်းသည် ခရီးတစ်လျှောက်တွင် ဘီလူးချောင်းကို မိုးဗြဲတွင်တစ်ခါ၊ လွိုင်ကော်တွင် တစ်ခါ၊ နှစ်နေရာ၌ ဖြတ်ရလေရာ၊ တန်ချိန်များစွာ လေးသော ယာဉ်များကူးသန်းနိုင်ရန် တံတားကြီးများ ဆောက်လုပ်ရသည်။ လွိုင်ကော်တံတားသည် ပေ ၂၅ဝ ကျော်၊ မိုးဗြဲတံတားသည် ပေ ၃ဝဝ ကျော်ရှည်သည်။ ထို့အပြင် အခြားတံတားငယ်များ၊ ရိုးဖြတ်တံတား၊ ပေါင်းကူးတံတားများလည်း ရှိသေးရာ၊ ဝန်လေးယာဉ်၏ ဒဏ်ကို ခံနိုင်အောင် ပြုပြင်ရသော တံတားပေါင်း ၄၆ ခု ဆောက်လုပ်ရသည်။ အောင်ပန်း-လွိုင်ကော် ကားလမ်းအပြင်၊ တောင်ငူ-လွိုင်ကော် ကားလမ်းကိုလည်း ဖောက်လုပ်ရသည်။ အောင်ပန်း-လွိုင်ကော် ကားလမ်းသည် ဘီလူးချောင်း ရေအားလျှပ်စစ် စီမံကိန်း၏ လုပ်ငန်းချိန်အတွင်း ပစ္စည်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် အရေးပါသကဲ့သို့၊ တောင်ငူ-လွိုင်ကော် ကားလမ်းသည် လုပ်ငန်းပြီးစီး၍ လုပ်ငန်း ကို ထိန်းသိမ်းကြသောအခါ အထူးအသုံးဝင်မည့် လမ်းဖြစ်သည်။ လုပ်ငန်းပြီးသည့် နောက်ပိုင်း ဓာတ်ကြိုးလိုင်းကြီးများ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရာ၌ လည်းကောင်း၊ ရန်ကုန်သို့ဓာတ်ကြိုး ဆွဲရာ၌လည်းကောင်း များစွာ အသုံး ဝင်မည့် လမ်းဖြစ်သည်။ ထိုကားလမ်းသည်လည်း လွယ်ကူစွာ ဖောက်လုပ်ရသည် မဟုတ်ပေ။ တောတောင်လျှို မြောင်အထပ်ထပ်ကို ဖြတ်ကျော်ဖောက်လုပ်ရ၍ ၁၃၈ မိုင်ကျော် ရှည်လျားသည်။ တံတားငယ်၊ ပေါင်းကူးတံတားများလည်း ဆောက်လုပ်ရ၍ သံတံတားတိုပေါင်း ၄၉၃စင်း ဆောက်လုပ်ရလေသည်။ လမ်းပန်း ဖောက်လုပ်ရေးအတွက် တိုင်းနှစ်တိုင်းခွဲ၍ ဆောင်ရွက်ရပြီးလျှင် တိုင်းနှစ်တိုင်းအတွက် အင်ဂျင်နီယာနှင့် ကျွမ်းကျင်သူ ၁၈ဝ၊ အလုပ် သမား ၁၁ဝဝ ခန့်ကို အသုံးပြုကြရသည်။ ကုန်ကျစရိတ်မှာ တစ်ကု​ဋေခန့် ဖြစ်လေသည်။ ဘီလူးချောင်း ရေအားလျှပ်စစ် စီမံကိန်းကို ဆောင်ရွက်ရန် ၁၉၅၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ၌နိုင်ငံတော် အစိုးရက အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ထိုစီမံကိန်းကို အကောင်အထည်ဖော်ရေးသည် အလွန်ပင် တာဝန်ကြီးလေးလှသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်း၌ မကြုံစဖူးသော တည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းကြီးဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံသည် စက်မှုနိုင်ငံအဖြစ် အစပျိုးနေချိန်မျှသာ ဖြစ်သည်။ ဘီလူးချောင်း လျှပ်စစ်စီမံကိန်းကဲ့သို့ကြီးကျယ်သော စီမံကိန်းကြီးမျိုးအတွက် မြန်မာတိုင်းရင်းသား အင်ဂျင်နီယာကြီးများတွင် လက်တွေ့ဗဟုသုတမရှိသေးပေ။ ထို့ကြောင့် ဂျပန်နိုင်ငံမှ နိပွန်ကို အီအကြံပေး အင်ဂျင်နီယာအဖွဲ့နှင့် ကဂျီးမား ဆောက်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီတို့ကို ငှားရမ်းခဲ့သည်။ နိပွန်ကို အီအကြံပေး အင်ဂျင်နီယာအဖွဲ့၏ တာဝန်သည် စီမံကိန်းအတွက် လိုအပ်သော စမ်းသပ်တိုင်းထွားမှုများ ပြုလုပ် ရန်၊ ပုံစံများ ရေးဆွဲရန်နှင့် တည်ဆောက်ရေးတွင် ဆောင်ရွက်ရန် ဖြစ်သည်။ ကဂျီးမား ဆောက်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီ၏ တာဝန်သည် အကြမ်းအားဖြင့် စီမံကိန်းဆောင်ရွက်ရေးအတွက် လိုအပ်သော ဂျပန်အင်ဂျင်နီယာများနှင့် တတ်ကျွမ်းသူ ပညာသည် ၁၈ဝ ခန့်ကို ရှာဖွေစုဆောင်းပြီးသော် ရေအားလျှပ်စစ်လုပ်ငန်း တည်ဆောက်ရေး အတွက် တာဝန်ယူ လုပ်ကိုင်ရန် ဖြစ်လေသည်။ ထိုအဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့လုံးသည် တိုင်းရင်းသား ရေအားလျှပ်စစ်ဌာန ရာထမ်းမှုထမ်းများကို သင်ကြားပြသယင်း၊ ယင်းတို့နှင့် ပူးတွဲ၍ လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်စေသည်။ အချို့တိုင်းရင်းသား အင်ဂျင်နီယာများကို ဘောပီတ လုပ်ငန်းအတွက် ဂျပန်နိုင်ငံသို့စေလွှတ်သင်ကြား ဆည်းပူးစေရသည်။ ဂျပန်များသည် အရှေ့နိုင်ငံများအနက် ထိပ်တန်းစက်မှုနိုင်ငံ ထူထောင်ခဲ့သူများ ဖြစ်သည်တစ်ကြောင်း၊ ဂျပန်မှ စစ်လျော်ကြေးဖြင့် စက်ပစ္စည်းများ ဝယ်ယူနိုင်ခြင်းကြောင့် တစ်ကြောင်း ဆန်ပေးဆေးယူပြုခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ရေအားလျှပ်စစ် စီမံကိန်းအတွက် စက်ပစ္စည်း ထုကြီးထည်ကြီးများကို အများအားဖြင့် ဂျပန်နိုင်ငံမှ တင်ဒါစံနစ်ဖြင့် ဝယ်ယူသည်။ ထိုပစ္စည်းများ၏ တန်ဖိုးငွေများကို လည်းကောင်း၊ ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်းအတွင် ငှားရမ်းသော ဂျပန်အင်ဂျင်နီယာနှင့် တတ်ကျွမ်း သူများအတွက် ငှားရမ်းခငွေများကို လည်းကောင်း မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရက ဂျပန်နိုင်ငံ အစိုးရထံမှ ရရန်ရှိသော စစ် လျော်ကြေးမှ ခုနှိမ် ရှင်းလင်းရလေသည်။ လောပီတ၌ ရေအားလျှပ်စစ် ထုတ်ယူပုံမှာ ဤသို့တည်း။ ဘီလူးချောင်းသည် လောပီတဖြတ်၍ စီးဆင်း နေသည်ကို ကြားဖြတ်၍ လမ်းပြောင်းလွှဲကာ ရေအားကို စေခိုင်းပြီးမှ ပြန်လည် စီးဆင်းစေခြင်းသည် အခြေခံ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ရေတံခွန်၏ အထက်ဘက် ၃ မိုင်ခန့်နေရာ၌ ရေတံခါးတစ်ခု ကန့်လန့်ဖြတ် တည်ဆောက် ကာဆီး၍၊ ချောင်းရေကို ထိုနေရာ၏ အောက်ဘက် ၂ မိုင် အကွာရှိ ရေလှောင်ကန်ထဲသို့ကန်ကရစ် ရေသွယ် မြောင်းဖြင့် သွယ်ယူသည်။ ရေလှောင်ကန်၏ အကျယ်အဝန်းသည် အလျား ပေ ၉ဝဝ ခန့်၊ အနံပေ ၃၆ဝ ခန့်၊ အနက် ၁၂ ပေခန့်ဖြစ်၍ နေ့စဉ် ရေဂါလန် ၁၉ သန်းခန့်ကို သိုလှောင်ထားပြီးသော် ဓာတ်အား အသုံးအများဆုံး အချိန်တွင် ရဟတ်များ လည်နိုင်စေရန်အတွက် လိုအပ်သော ရေများကို ပေးသွင်းရန် ဖြစ်လေသည်။ ထိုရေကန်မှ တစ်ဆင့် ရေများကို အချင်း ၁၄ ပေရှိ ကန်ကရစ်ပိုက်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ အချင်း ၉ ပေရှိ သံမဏိပိုက်ဖြင့် လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့် တောင်ထိပ်သို့သွယ်ယူပြီးလျှင် ယင်းမှတစ်ဖန် ပေ ၁၄ဝဝ ခန့်နိမ့်သော တောင် အောက်သို့ ၃ လက်မခန့်ထူသော သံမဏိရေပြွန်ဖြင့် သွယ်ယူပြန်ကာ၊ ဓာတ်အားပေးစက်ရုံကြီး အတွင်းရှိ မြင်းကောင်ရေ ၄ဝ ဝဝဝ စီအားရှိသော စက်ကြီး ၃ လုံးကို လည်စေရန် ဖြစ်သည်။ သံမဏိရေသွင်း လမ်းသည် တောင်အောက်သို့ထိုးစိုက်ဆင်းသွားရသဖြင့်၊ ရေရဟတ်ခွက်ကြီးများဖြင့် ဆက်ထားသော စက်ကြီး ၃ လုံးသည် ရဟတ်ခွက်ကြီးများထဲသို့ရေတိုးဝင်လာသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ခွက်ဘီးကြီးများ လည်တော့သည်။ ထိုအခါ ဂျင်နရေတာများလည်း လည်လေရာ၊ ယင်းသို့ဖြင့် အလိုရှိသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကို ဖြစ်ပေါ်ရရှိစေသည်။ ဓာတ်အားပေး စက်ရုံကြီးသည် အလျားပေ ၃၈ဝ၊ အနံပေ ၁ဝဝ ခန့်ရှိ၍ လေးထောင့်ခပ်လျားလျား ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ စက်ရုံကြီးအတွင်း၌ တစ်လုံးလျှင် ကီလိုဝပ် ၂၈ ဝဝဝ ဓာတ်အား ထုတ်နိုင်သော စက်ကြီး ၃ လုံး တပ်ဆင်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် စုစုပေါင်း ဓာတ်အား ကီလိုဝပ်ပေါင်း ၈၄ ဝဝဝ ကို ထုတ်နိုင်သည်။ နောင် အခါ ထိုစက်မျိုး နောက်ထပ် ၃ လုံး တပ်ဆင်နိုင်ရန် နေရာများ အဆင်သင့် ပြုလုပ်ထားလေသည်။ စက်ရုံအတွင်းမှ ထုတ်လုပ်သော ဓာတ်အားသည် ဖြန့်ဖြူးစင်တိုင်များမှ တစ်ဆင့် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးသို့ဖြန့်ဖြူးရသည်။ စက်ရုံးအတွင်းမှ ဓာတ်အားများကို ထရန်စဖောမားခေါ် ဓာတ်အားပြောင်း ကိရိယာဖြင့် ထိုစင် တိုင်ကြီးများသို့ဓာတ်အားပြောင်းပေးရသည်။ ထိုစင်တိုင်ကြီးများမှ ဓာတ်အားဖြန့်ဖြူးရန် ဓာတ်ကြိုးလိုင်းများ သွယ်ရန်အတွက် ဓာတ်လိုင်များ စိုက်ထူ သွယ်တန်းယူရလေသည်။ လောပီတမှ ရန်ကုန်သို့ဓာတ်အားပို့ရန် ဓာတ်တိုင်ပေါင်း ၁၁၅၅ တိုင် စိုက်ထူရပြီးလျှင်၊ မိုင် ၂၅ဝ ကျော်ရှည်သည်။ ရန်ကုန်သို့ဓာတ်အားပို့ရန် စက်ရုံခွဲကြီးတစ်ခုကို တောင်ငူ၌ ထားရှိရမည် ဖြစ်သော်လည်း ဆောက်လုပ် မပြီးစီးသေး၍ လှော်ကား၌ စက်ရုံခွဲတစ်ခု ထားရှိရမည်။ လှော်ကား စက်ရုံခွဲသည် လောပီတမှ ဓာတ်အားကို ရယူပြီးလျှင် ရန်ကုန်မြို့တွင်းသို့မရမ်းကုန်းတလိုင်း၊ ရွာမတလိုင်းအားဖြင့် ပို့ပေးသည်။ ထို့ပြင် လှော်ကားစက်ရုံခွဲမှ ပဲခူးသို့ပါ ပို့ပြီးလျှင် ပဲခူးမှတစ်ဆင့် ပြည်ဘက်သို့လည်း ဓာတ်အားပို့ရလေသည်။ ရန်ကုန်သို့ဓာတ်အားပို့သော လုပ်ငန်းကို ဂျပန်ကုမ္ပဏီ နီးချီးမင်းက ကန်ထရိုက်ရသည်။ ထိုကုမ္ပဏီက တစ်ဖန် ကန်ထရိုက်ပေးပြန်၍၊ ကန်ထရိုက်များက ဓာတ်အားလိုင်းကို အပြီးအစီး ဆောင်ရွက်ကြရပြီးလျှင် နီးချီးမင်း ကုမ္ပဏီက စစ်ဆေးကြပ်မတ်သည်။ လျှပ်စစ်အဖွဲ့ကလည်း သေချာစွာ စစ်ဆေးကြပ်မတ်ပြီးမှ လက်ခံရမည်ဖြစ်၍ ကန်ထရိုက်များနှင့် လျှပ်စစ်အဖွဲ့သားတို့တွဲဖက် ဆောင်ရွက်ကြရလေသည်။ လောပီတ လုပ်ငန်းကြီးကို ၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ နှစ်လယ်ပိုင်းလောက်ကစ၍ အတော်အတန် စတင်စမ်းသပ်ကြည့်လာခဲ့သည်။ ထိုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် စက်ကြီးကို ပထမဆုံး ရေးသွင်း၍ လှည့်လည်စမ်းသပ်ကြည့်သည်။ ထိုရက်ပိုင်းမှစ၍ စက်ကြီးများကို တစ်လုံးပြီး တစ်လုံး စက်မှုပညာဘက်မှ လည်းကောင်း၊ လျှပ်စစ် ပညာဘက်မှ လည်းကောင်း အမျိုးမျိုး စမ်းသပ်စစ်ဆေးကြသည်။ ထို့နောက် ဓာတ်အားကို အမျိုးမျိုး ထုတ်လုပ် စမ်းသပ်ကြည့်သည်။ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင်မှ ရန်ကုန်လှော်ကား စက်ရုံခွဲကြီးသို့ဓာတ်အားပို့လွှတ်ကြည့်ရာ၊ အောင်မြင်သည်ကို တွေ့ရသည်။ ထိုနောက်လည်း နေ့စဉ် ရက်ဆက် ရန်ကုန်သို့ဓာတ်အား ပို့၍ အမျိုးမျိုး စမ်းသပ်ရသည်။ အဆင်သင့် ဖြစ်နေသောအခါ ဓာတ်အားကို တရားဝင် လွှတ်နိုင်ရန် အမေရိကန် အင်ဂျင်နီယာများကို ငှာရမ်းစစ်ဆေးစေရပြန်သည်။ အလွန်အရေးကြီး၍ အလွန်အဖိုးတန်သော လုပ်ငန်းကြီး ဖြစ်သဖြင့် အစစအရာရာ စိတ်ချလောက်အောင် ဖြစ်စေရန် အတန်တန် စမ်းသပ် စစ်ဆေးရခြင်း ဖြစ်လေသည်။ စမ်းသပ်စစ်ဆေးမှုများ အောင်မြင်သောကြောင့် ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် ဧပြီလတွင် လောပီတမှ ဓာတ်အား ရန်ကုန်သို့ တရားဝင် ပို့လွှတ်ခြင်းကို ခမ်းနားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပနိုင်ခဲ့လေသည်။ ရန်ကုန်သို့ပို့လွှတ်နိုင်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ရန်ကုန်တစ်ဝိုက်၊ ပဲခူးတစ်ဝိုက်၊ ပြည်တစ်ဝိုက်တို့သို့ပါ ဓာတ်အား ရောက်ရှိခဲ့၍ ထိုဒေသများတွင် လောပီတမှ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကို အသုံးပြုနိုင်ကြပေပြီ။ လောပီတ ရေအားလျှပ်စစ်ဟူ၍ ပို၍ လူသိများနေသော ဘီလူးချောင်း ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်းကြီးသည် ရန်ကုန်သို့ဓာတ်အားပို့လွှတ်ဖြန့်ဖြူး ပြီးစီးကာမျှဖြင့် လုံးဝဥဿုံ ဆုံးခန်းတိုင်ရောက်သည် မဟုတ်သေးချေ။ မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးသို့ဓာတ်အားဖြန့်ဖြူးရန် လုပ်ငန်းများ ကျန်ပေသေးသည်။ လောပီတမှ ရန်ကုန်သို့ဓာတ်အား ပို့လွှတ်ရာတွင် တောင်ငူ၌ စက်ရုံခွဲကြီးမှ တစ်ဆင့် ပို့လွှတ်ရမည် ဖြစ်ရာ၊ တောင်ငူစက်ရုံခွဲကြီးကို ဆောက်လုပ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ လောပီတမှ ရန်ကုန်သို့ဓာတ်အားပို့သော ဓာတ်အားလိုင်းများကို တောင်ပိုင်းလမ်းဓာတ်အားလိုင်းဟု ခေါ်သည်။ ရန်ကုန်သည် အရေးကြီးဆုံး ဖြစ်ပြီးလျှင် ဝင်ငွေအကောင်းဆုံး ဖြစ်သဖြင့် ရန်ကုန်ဓာတ်အားလိုင်းကို ဦးဆုံးဆွဲရခြင်း ဖြစ်လေသည်။ မြောက်ပိုင်း လမ်းသို့ဓာတ်အားပို့သည့်အခါ လောပီတမှ ထုတ်သည့် ဓာတ်အားကို စက်ရုံခွဲ ၅ ရုံသို့ပို့လွှတ်ရမည် ဖြစ်သည်။ ထိုစက်ရုံခွဲ ၅ ရုံတို့မှာ ကလော၊ မိတ္ထီလာ၊ မန္တလေး၊ တောင်ကြီးနှင့် ရပ်စောက်တို့၌ ဆောက်လုပ်ရမည်။ ထိုဓာတ်အားလိုင်း တစ်လျှောက်ရှိ မြို့ကြီးမြို့ငယ်တို့သည် လောပီတ ဓာတ်အားကို ၁၉၆၂ ခုနှစ်ခန့်တွင် ရရှိနိုင်ကြလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းရလေသည်။ ယခုလောပီတမှ ထုတ်လွှတ်နေသော ဓာတ်အားသည် ကီလိုဝပ် ၈၄ ဝဝဝ သာ ထုတ်လွှတ်နေသေးသည်။ စင်စစ်လောပီတ စက်ရုံး၏ ထုတ်လုပ်နိုင်သော အင်အားသည် ၁၆၈ ဝဝဝ ကီလိုဝပ် ဖြစ်ရာ တစ်ဝက်တိတိ လိုသေးသည်။ ထိုတစ်ဝက်လိုနေသေးသော အင်အားကို နောက်စက်ကြီး ၃ လုံးထိုင်ပြီးလျှင် ထုတ်လွှတ်နိုင်မည် ဖြစ်ပေသည်။ ဘီလူးချောင်း၏ ရေအင်အားသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး မတူညီချေ။ ရေ၏ အင်အားသည် မိုးတွင်း၌ အလွန် ပိုနေပြီးသော် နွေအခါ၌ အသုံးမပြုနိုင်လောက်အောင် နည်းပါးနေလျှင် လုပ်ငန်း ထိခိုက်ဖွယ်ရာရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ရေအားနည်းသော အနှောင့်အယှက်မှ လွတ်ကင်းရန် ရေအားများသည့် အချိန်တွင် ရေကို သိုလှောင်ထားရန် ရေလှောင်ကန်ကြီး တည်ဆောက်ရမည့် စီမံကိန်းရှိသည်။ ထိုရေလှောင်ကန်ကြီးကို လွိုင်ကော်နှင့် ၂၅ မိုင်ခန့်ဝေးသော မိုးဗြဲအရပ်၌ တည်ဆောက်ရန် တိုင်းထွာစစ်ဆေးပြီး၍ ၁၉၆၂ ခုနှစ်ခန့်တွင် အကောင်အထည် ဖော်နိုင်လိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းရပေသည်။ ထို့ပြင် ဘီလူးချောင်းလျှပ်စစ်စီမံကိန်းအရ၊ စက်ရုံအမှတ် (၁) နှင့် အမှတ် (၂) တို့ကို ဆောက်လုပ်ရန် နေရာအသင့်ပြင်ပြီး ဖြစ်သည်။ စက်ရုံအမှတ် (၁) မှ ဓာတ်အား ကီလိုဝပ် ၂၄ဝဝဝ ထုတ်လုပ်နိုင်၍ စက်ရုံအမှတ် (၃) မှ ဓာတ်အားကီလိုဝပ် ၄၈ဝဝဝ ထုတ်လုပ်နိုင်မည်ဟု သိရှိရလေသည်။ အထက်တွင် ဆိုခဲ့သော လုပ်ငန်းများ ပြီးစီးအောင်မြင်ခဲ့ပါလျှင် မြန်မာနိုင်ငံ တစ်ဝန်းလုံးသို့ရေအား လျှပ်စစ်ကိုဈေးနှုန်း သက်သာစွာနှင့် ဖောဖောသီသီ ဖြန့်ဖြူးနိုင်ပေလိမ့်မည်။ လောပီတအမည်ရှိသော အရပ်သည် ယခင်က လှည်းလမ်းကြမ်းကလေးသာ ရှိခဲ့သော အရပ်ဖြစ်သည်။ ဘီလူးချောင်း လျှပ်စစ်စီမံကိန်းကို ဆောင်ရွက်လာသောအခါ လောပီတသည် ကြီးကျယ်စည်ကားသော လုပ်ငန်း မြို့ကြီးတစ်မြို့နှင့် တူလာခဲ့၍၊ လူဦးရေ ၇ဝဝဝ ခန့်ပင် ရှိခဲ့သည်။ လောပီတတွင် လည်းကောင်း၊ လောပီတအနီးရှိ တောဓလေ့တွင် လည်းကောင်း လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများ၊ အရာထမ်း အမှုထမ်း အလုပ်သမားများ၏ နေအိမ်တန်းလျား စသည်တို့ဖြင့် သိုက်မြိုက်ခမ်းနားစွာ ရှိနေခဲ့၍၊ ကယားမြို့တော် လွိုင်ကော်နှင့်ပင် ပခုံးချင်း ယှဉ်နိုင်အောင် နေ့ချင်းညချင်း ကြီးပွားလာခဲ့သည်။ သို့သော် လုပ်ငန်းကြီး ပြီးစီးခဲ့လျှင်၊ ထိန်းသိမ်းရန် အရာထမ်း အမှုထမ်း ၁၅ဝ ခန့်သာ လောပီတ၌ ရှိနေပေလိမ့်မည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရေးအကြီးဆုံးသော လုပ်ငန်းကြီး တစ်ခု ကို ဆောင်ရွက်နေရသော ဌာနဖြစ်၍ နေ့ချင်းညချင်း ကြီးပွားလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ ဘီလူးချောင်း လျှပ်စစ်စီမံကိန်းသည် ကယားပြည်နယ်တွင်ရှိ၍ ကယားပြည်နယ်အတွက် ဂုဏ်ယူစရာ ပြည်နယ်၏ ကျက်သရေဆောင်သကဲ့သို့ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကျက်သရေဆောင် လုပ်ငန်းကြီးလည်း ဖြစ်သည်။ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ၏ စီမံကိန်းပေါင်းများစွာအနက် အရေးကြီးဆုံး အရာအထင်ဆုံး လုပ်ငန်းကြီးလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုလုပ်ငန်းကြီးကို လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးရေး အဖွဲ့က အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ရန်ကုန်အထိ ဓာတ်အလားလွှဲနိုင်ရန် ၁၉၅၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၁ ခုနှစ်အထိ ၇ နှစ်ကျော်ကြာခဲ့ပြီးသော် ခန့်မှန်းခြေ ငွေကျပ်ပေါင်း ၂၆ ကု‌ဋေခန့်ကုန်ကျ၍ တည်ဆောက်လုပ်ကိုင်ရာတွင် အရာထမ်းအမှုထမ်းနှင့် အလုပ်သမားပေါင်း ၇ဝဝဝ ကျော်ကို အသုံးပြုခဲ့ရလေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈)</ref> ==တည်နေရာ== ကယားပြည်နယ်၊လွိုင်ကော်မြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက်တွင်တည်ရှိသည်။ ==မြေမျက်နှာသွင်ပြင်အချက်အလက်များ== ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း အင်လေးကန်မှစီးဆင်းလာသောရေသည် ဖယ်ခုံမြို့ရှိ ဖယ်ခုံအင်းမှတဆင့် ဘီလူးချောင်းအဖြစ်ဆက်စီးသည်။ ဘီလူးချောင်းသည် လောပိတဒေသတွင် နမ့်ပွန်မြစ်ခေါ် ပွန်းချောင်းနှင့်ပေါင်းဆုံကာ သံလွင်မြစ်အတွင်းစီးဝင်သည်။ ဘီလူးချောင်း၏ရေစီးနှုန်းမှာ နည်းပါး၍ လွိုင်ကော်မြို့အနောက်မြောက်ဘက် ရှမ်း-ကယားနယ်စပ်ရှိ မိုးဗြဲကျေးရွာတွင် ဖယ်ခုံအင်း၏အဆုံး၌ မိုးဗြဲရေလှောင်တမံတည်ဆောက်ကာ ရေသိုလှောင်ထားသည်။ အင်းလေးကန်မှရေသည် မိုးဗြဲတမံမှတဆင့် ဘီလူးချောင်းအဖြစ်ဆက်စီးလေသည်။ စက်ရုံများသည် ဘီလူးချောင်းမှရေကို ရယူကာလည်ပတ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဘီလူးချောင်းပေါ်တွင် ပိတ်၍ဆောက်ထားခြင်းမဟုတ်ပေ။[[File:Lawpita Fall.jpeg|thumb|လောပိတရေတံခွန်]] ==စက်ရုံများ ဆက်စပ်မှုနှင့် ရေစီးဆင်းမှု== လွိုင်ကော်မြို့မှ လာလျှင် ဦးစွာ ဘီလူးချောင်းပေါ်၌အမှတ်(၁)စက်ရုံရေလှောင်တမံနှင့်ရေယူအဆောက်အအုံ၊ရေပိုလွှဲကိုတွေ့ရမည်။ ထိုမှတဆင့် တူးမြောင်းအတိုင်းသယ်ယူကာ မိုက်ကန်းကျေးရွာအနီးတွင် အမှတ်(၁)စက်ရုံရေကန်တည်ရှိသည်။ ထိုမှတဆင့် ဖိအားမြင့်သံမဏိပိုက်လိုင်းဖြင့် အမှတ်(၁)စက်ရုံလည်ပတ်လေသည်။ ထိုဘေးတွင် အမှတ်(၂)စက်ရုံရေလှောင်တမံနှင့်ရေယူအဆောက်အအုံ၊ ရေပိုလွှဲတည်ရှိကာ တူးမြောင်းအတိုင်း ရေကန်တွင်သိုလှောင်ပြီး ဖိအားမြင့်သံမဏိပိုက်လိုင်းနှင့် အမှတ်(၂)စက်ရုံ လည်ပတ်လေသည်။ အမှတ်(၂)မှအသုံးပြုပြီးထွက်လာသောရေနှင့် ဆက်စီးလာသောဘီလူးချောင်းမှရေကိုလွှဲထားသောရေများကို ဥမင်နှင့်သွယ်ယူကာ ရေလှောင်ကန်မှတဆင့် အမှတ်(၃)လည်ပတ်သည်။ အမှတ်(၃)စက်ရုံ အနီးတွင် ဘီလူးချောင်းမှာ ပွန်းချောင်းနှင့်ပေါင်းဆုံသည်။ ထို့ကြောင့် အင်းလေးကန်ရေနည်းလာလျှင် မိုးဗြဲတမံရေဝင်နည်းပြီး ဘီလူးချောင်းရေနည်းမည်။ ထို့အတူ အမှတ်(၁)စက်ရုံရေဝင်မှုနည်းမည်။ ထို့ကြောင့် အမှတ် (၂)နှင့်(၃)ပါ ဆက်လက်လျှော့နည်းမည်ဖြစ်သည်။ ==ရေလှောင်ကန်များနှင့် ရေယူကန်များ== ===မိုးဗြဲရေကာတာ=== {{Main|မိုးဗြဲရေကာတာ}} [[File:Moe Bye Dam1.jpg|240px|thumb|မိုးဗြဲရေကာတာ]] မိုးဗြဲရေကာတာသည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ရှမ်း-ကယားနယ်စပ်ရိ [[မိုးဗြဲ]]တွင် တည်ရှိသည်။ အင်းလေးကန်မှတဆင့် စီးဆင်းလာကာ [[ဖယ်ခုံမြို့]]အနီးတွင် ဖယ်ခုံအင်းဖြစ်လာသည်။ တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရလက်ထက် ၁၉၆၈ခုနစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဖယ်ခုံအင်းကို ပိတ်ကာ မိုးဗြဲရေကာတာအဖြစ် တည်ဆောက်ခဲ့ကာ ဘီလူးချောင်းစက်ရုံများအတွက် အဓိကရေယူရာဖြစ်လာခဲ့သည်။ {| class="wikitable" |- |အမြင့်ဆုံးရေမျက်နှာပြင် အကျယ်အဝန်း |၇၆ စတုရန်းမိုင် |- |အလျား |၃၄မိုင်ခန့် |- |အမြင့်ဆုံးရေအမှတ် |၂၈၉၇ပေ |- |အနိမ့်ဆုံးရေအမှတ် |၂၈၈၀ပေ |- |အမြင့်ဆုံးသိုလှောင်နိုင်မှု |၆၈၇၀၀၀ ဧကပေ |- |ရေထုတ်တံခါး |အကျယ်-၂၃ပေ၊ အမြင့်-၂၁ပေ (၄ပေါက်) |} ===ဒေါတခြားရေလှောင်တမံ=== မိုးဗြဲရေကာတာမှ ဆက်လက်စီးဆင်းလာသော ဘီလူးချောင်းပေါ်တွင် ဒေါတခြားရေလှောင်တမံတည်ဆောက်ထားသည်။ တည်နေရာမှာ {{coord|19|38|52|N|97|17|12|E|display=inline}}ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာမှ အမှတ်၁စက်ရုံအတွက် ရေလှောင်ကန်သို့ ရေယူပြီး ဘီလူးချောင်းမှာ ဆက်လက်စီးဆင်းသွားသည်။ {| class="wikitable" |- |colspan=2|'''ရေလှောင်တမံဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ''' |- |အမျိုးအစား |မြေသားတမံ |- |ရေဖမ်းဧရိယာ |၃၀၇၅ စတုရန်းမိုင် |- |အကျိုးပြုရေလှောင် ပမာဏ |၇၀.၆ ကုဗပေသန်း |- |ရေပိုလွှဲတံခါး |၁၁.၁မီတာ×၄.၄မီတာ×၅ပေါက် |- |ရေယူတံခါး |၆.၅မီတာ×၂.၃မီတာ×၄ပေါက် |- |colspan=2|'''ရေသွယ်မြောင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ''' |- |အမျိုးအစား |အပေါ်ဖွင့် ထောင့်မှန်စတုဂံပုံ |- |အတိုင်းအတာ |၂၂ပေ၊၁၅ပေ |- |အရှည် |၄.၆မိုင် |- |colspan=2|'''ရေထိန်းကန်(မိုက်ကန်း)ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ''' |- |အကျိုးပြုရေလှောင်ပမာဏ |၃.၉၆ ကုဗပေသန်း |- |အတိုင်းအတာ |၁၄၇၆ပေ×၂၆၂ပေ×၁၅ပေ |- |ဆိုင်ဖွန်ရေပိုလွှဲ |၁၆၈၀ကျူးဆက် |} ထို ရေထိန်းကန်မှတဆင့် အမှတ်(၁)စက်ရုံလည်ပတ်သည်။ [[File:Mite Kan Reservoir.jpg|thumb|မိုက်ကန်း​ရေထိန်းကန်]] ==ဘီလူးချောင်း အမှတ်(၁)လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ== {{Infobox dam | name = ဘီလူးချောင်း အမှတ်(၁)လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ | image = File:ဘီလူးချောင်းအမှတ် ၁ ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ.jpg | image_size = 180px | image_caption = ဘီလူးချောင်း အမှတ်(၁)လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ | name_official = | dam_type = | status =O | dam_crosses = | location =[[လွိုင်ကော်မြို့နယ်]] [[ကယားပြည်နယ်]]<br />(လွိုင်ကော်မြို့မှ ၁၀မိုင်ခန့် အကွာ) | plant_owner = [[လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း|မြန်မာ့လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း]] | plant_operator = | dam_length = | dam_width_base = | res_max_depth = | spillway_type = | spillway_capacity = | irrigation = | construction_began = မတ်လ ၁၉၈၇ခုနှစ် | opening = *၉ ဩဂုတ် ၁၉၉၂ {{small|စက်ရုံဖွင့်လှစ်}} *၁၁ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၂ {{small|စက်အမှတ်၁လည်ပတ်}} *၂၁ ဩဂုတ် ၁၉၉၂ {{small|စက်အမှတ်၂လည်ပတ်}} | closed = | cost = ၉၃၅.၁၁ ကျပ်သန်းပေါင်း | res_capacity_total = | res_catchment = | plant_turbines = | plant_capacity = | location_map = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|19|34|11|N|97|19|2.7|E|display=inline}} }} ဘီလူးချောင်း အမှတ်(၁)ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံသည် လွိုင်ကော်မြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက် ၁၀မိုင်ခန့်အကွာ ဘီလူးချောင်း၏ လက်ယာဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ (၁၄)မဂ္ဂါဝပ် အရွယ်ရှိသော စက်၂လုံးမှ တစ်နှစ်လျှင် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ကီလိုဝပ်နာရီ သန်းပေါင်း၂၀၀ထုတ်လုပ်နိုင်ရန်အတွက် တည်ဆောက်ထားသည်။ နိုင်ငံခြားငွေ ၅၃၃.၃ကျပ်သန်းပေါင်း၊ မြန်မာငွေ ၄၀၁.၈ကျပ်သန်းပေါင်း၊ စုစုပေါင်း ၉၃၅.၁၁ကိပ်သန်းပေါင်း ကုန်ကျခဲ့သည်။ ===ဖိအားနိမ့်ပိုက်လိုင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ=== *အချင်း-၁၃.၅ပေ *အရှည်-၁.၃မိုင် *အထူ-၀.၅~၀.၇လက်မ [[File:Lawpita Hydropower Plant No (1) Low Pressure Pipe.jpg|thumb|မိုက်ကန်း​ရေထိန်းကန်မှ အမှတ်(၁)စက်ရုံသို့ ပို့​သော ဖိအားနိမ့်ပိုက်လိုင်း]] ===ရေလျှံထိန်းစည်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ=== *အမြင့်-၂၀၇ပေ *အချင်း-၃၄ပေ [[File:Flood Control Tank of Lawpita No (1) Hydropower Plant.jpg|thumb|​ရေလျှံထိန်းစည်နှင့် စက်ရုံအတွင်း စီးဝင်​သော ဖိအားမြင့်ပိုက်လိုင်း]] ===ဖိအားမြင့်ပိုက်လိုင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ=== *အချင်း-၁၂ပေ~၆.၉ပေ *အရှည်-၅၂၁ပေ ===တာဘိုင်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ=== *အမျိုးအစား- ဖရန်စစ်တာဘိုင် (ဒေါင်လိုက်) *ရေအားအမြင့်-၆၉.၁မီတာ *ဝန်အား-၁၄မဂ္ဂါဝပ် *ရေထုဖြတ်စီးနှုန်း-၈၄၀ကျူးဆက် ===ဂျင်နရေတာဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ=== *ဝန်အား-၁၅၅၀၀ ကေဗွီ *ဗို့အား-၁၁ ကေဗွီ *လျှပ်စီးကြောင်း-၈၁၄ အမ်ပီယာ *ကြိမ်နှုန်း- ၅၀ Hz *ဝင်ရိုးစွန်း-၁၆ခု ===ဓာတ်အားလိုင်းများပို့လွှတ်ရာခလုတ်ဝန်း (switchyard)=== *Main Transformer-၃၁ MVA (၁၀၃၃၃×၃) -၁၁/၁၃၂ ကေဗွီ *၁၃၂ကေဗွီလိုင်း-၃.၄မိုင် *၁၁ကေဗွီလိုင်း (လွိုင်ကော်)-၁၀မိုင် *၁၁ကေဗွီလိုင်း (ဒေါတခြား)-၅မိုင် ==ဘီလူးချောင်း အမှတ်(၂)လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ== {{Infobox dam | name = ဘီလူးချောင်း အမှတ်(၂)လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ | image = File:ဘီလူးချောင်းအမှတ် ၂ ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ.jpg | image_size = 250px | image_caption = ဘီလူးချောင်း အမှတ်(၂)လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ | name_official = | dam_type = | status =O | dam_crosses = | location =[[လွိုင်ကော်မြို့နယ်]] [[ကယားပြည်နယ်]]<br />(လွိုင်ကော်မြို့မှ မိုင်၂၀ခန့် အကွာ) | plant_owner = [[လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း|မြန်မာ့လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း]] | plant_operator = | dam_length = | dam_width_base = | res_max_depth = | spillway_type = | spillway_capacity = | irrigation = | construction_began = *၁၉၅၄ ခု-ပထမစက်(၃)လုံး *၁၉၇၀ ခု၊ဇွန်လ-ဒုတိယစက်(၃)လုံး | opening = *၁၉၆၀ ခု၊ဧပြီလ-ပထမစက်(၃)လုံး - ၈၄ မဂ္ဂါဝပ် *၁၉၇၄ ခု၊မတ်လ(၂)ရက်-ဒုတိယစက်(၃)လုံး-၈၄မဂ္ဂါဝပ် | closed = | cost = | res_capacity_total = | res_catchment = | plant_turbines = 6 x {{convert|28|MW|abbr=on}} [[Francis-type]]<ref name="Leng"/> | plant_capacity = | location_map = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|19|33|18|N|97|21|32|E|display=inline}} }} ဘီလူးချောင်းစက်ရုံများအနက် အစောဆုံးတည်ဆောက်သောစက်ရုံမှာ ဘီလူးချောင်းအမှတ်(၂)စက်ရုံဖြစ်သည်။ လွိုင်ကော်မြို့၏အရှေ့တောင်ဘက် ၁၄ မိုင်ခန့်တွင်တည်ရှိသည်။ နမ့်ပီလုခေါ်[[ဘီလူးချောင်း]]ပေါ်တွင်တည်ရှိသောကြောင့်ဘီလူးချောင်းစက်ရုံဟုခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းစက်ရုံအား ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စစ်လျော်ကြေးငွေဖြင့် ၁၉၅၄-ခုတွင်စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၀-ခုတွင် စတင်လည်ပတ်နိုင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အစောဆုံး အကြီးစား ရေအားစက်ရုံ ဖြစ်သည်။ စက်တပ်ဆင်အင်အားမှာ ၁၆၈ မဂ္ဂါဝပ်ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ၁၉၉၀-ခုတွင် ဘီလူးချောင်းအမှတ်(၁)စက်ရုံအားဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။ တပ်ဆင်အင်အားမှာ ၂၄ မဂ္ဂါဝပ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းစက်ရုံသည် အမှတ်(၂)စက်ရုံ၏မြစ်ညာဘက် ၄ မိုင်ခန့်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ အဆိုပါစက်ရုံများမှထွက်ရှိသောဓာတ်အားကို ၂၃၀ ကီလိုဗို့ဓာတ်အားလိုင်းဖြင့် တောင်ငူဓာတ်အားခွဲရုံမှတဆင့်ရန်ကုန်မြို့သို့လည်းကောင်း၊ ၁၃၂ကီလိုဗို့ဓာတ်အားလိုင်းနှစ်လိုင်းဖြင့် သာစည်ဓာတ်အားခွဲရုံမှတဆင့်မန္တလေးသို့လည်းကောင်းဓာတ်အားပို့လွှတ်လျက်ရှိသည်။ ဘီလူးချောင်းအမှတ်(၃)စက်ရုံမှာ အေးရှားဝေါကုမ္ပဏီ ၏ရင်နှီးမြုပ်နှံမှုဖြင့်တည်ဆောက်ဆဲဖြစ်ပြီး မကြာမီကာလတွင် လည်ပတ်နိုင်လိမ့်မည်ဟု ယူဆရသည်။ စက်တပ်ဆင်အင်အားမှာ ၄၈ မဂ္ဂါဝပ်ဖြစ်သည်။ ဘီလူးချောင်းဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ၏ အားသာချက်မှာ တစ်နှစ်ပတ်လုံး ဝန်အားအပြည့်ဖြင့် စဉ်ဆက်မပြတ်လည်ပတ်နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။[[File:Lawpita 1 power station.jpg|thumb|အမှတ်၂အတွက် မှရေလွှဲတံခါး]] ==ဘီလူးချောင်း အမှတ်(၃)လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ== {{Infobox dam | name = ဘီလူးချောင်း အမှတ်(၃)လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ | image = File:Baluchaung 3 HP.jpg | image_size = 250px | image_caption = ဘီလူးချောင်း အမှတ်(၃)လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ | name_official = | dam_type = | status =O | dam_crosses = | location =[[လွိုင်ကော်မြို့နယ်]] [[ကယားပြည်နယ်]]<br />(လွိုင်ကော်မြို့မှ {{convert|20|km|abbr=on|disp=or}} အကွာ) | plant_owner = [[လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း|မြန်မာ့လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း]] | plant_operator = အနာဂတ်စွမ်းအင် ကုမ္ပဏီ (ရွှေတောင်လုပ်ငန်းစု) | dam_length = | dam_width_base = | res_max_depth = | spillway_type = | spillway_capacity = | irrigation = | construction_began = ၂၀၀၈ | opening = ၂၈.၈.၂၀၁၅ | closed = | cost = | res_capacity_total = | res_catchment = | plant_turbines = 2 x {{convert|26|MW|abbr=on}} | plant_capacity = | location_map = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|19|32|38|N|97|23|51|E|display=inline}} }}ဘီလူးချောင်း အမှတ်(၃)လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံမှာ ဘီလူးချောင်းလျှပ်စစ်စက်ရုံများ၏ အောက်ဆုံးအဆင့်ဖြစ်သည်။ အမှတ်(၂)စက်ရုံ၏ အောက်ဘက် ၅.၂မိုင်အကွာ ဘီလူးချောင်းနှင့် ပွန်းချောင်းဆုံရာအနီးတွင်ရှိသည်။ ရွှေတောင်လုပ်ငန်းစုပိုင် အနာဂတ်စွမ်းအားကုမ္ပဏီမှ တာဝန်ယူလည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ ၂၆ မီဂါဝပ်ရှိ စက်၂လုံးဖြင့် ၅၂မီဂါဝပ်ထုတ်လုပ်နိုင်သည်။ တစ်နှစ်လျှင် ၃၃၄ကီလိုဝပ်နာရီသန်းပေါင်း ထုတ်လုပ်နိုင်သည်။ အမှတ်(၂)မှ လည်ပတ်အပြီးထွက်လာသောရေနှင့် လောပိတရေတံခွန်မှသွယ်ထားသော ရေတို့နှင့်လည်ပတ်သည်။ ထို့ကြောင့် အမှတ်(၂)စက်ရုံ၏ စွန့်ထုတ်ရေအပေါ်တွင်မူတည်နေသည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/54 |access-date=6 October 2018 |archive-date=5 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181005090002/http://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/54 }}</ref><ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.shwetaunginfra-mm.com/balu-chaung-3-hydropower-project/ |accessdate=6 October 2018 |archivedate=3 February 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180203022300/http://www.shwetaunginfra-mm.com/balu-chaung-3-hydropower-project/ }}</ref> {| class="wikitable" |- |စတင်သည့်ခုနှစ် |၂၀၀၈ ခုနှစ် |- |ဖွင့်လှစ်သည့်နေ့ရက် |၂၂.၈.၂၀၁၅ |- |တပ်ဆင်စွမ်းအား |(၂ x ၂၆ )=၅၂ မဂ္ဂါဝပ် |- |ရေအားအမြင့်( ရေဖိအားအမြင့်) |၃၉၈ ပေ |- |တာဘိုင်အမျိုးအစား |ဖရန်စစ် (ဒေါင်လိုက်) |- |တာဘိုင်ရေထုစီးဆင်းနှုန်း |၂ x ၉၀၀ (၁၈၀၀ကုဗမီတာ/စက္ကန့်) |- |ဒီဇိုင်းအရတစ်နှစ်ထုတ်လုပ်နိုင်မှု |၃၃၄ ကီလိုဝပ်နာရီသန်းပေါင်း |- |စက်ရုံမှ ဓာတ်အားလိုင်း |၁၃၂ ကေဗွီစက်ရုံအမှတ်(၂)လိုင်းသွယ်တန်းထားမှု(၂.၉ )မိုင် |- |ရေသွယ်မြောင်းအရှည် |ရေသွယ်ဉမင် (၂.၆၈) မိုင် (၁၄,၁၄၁)ပေ |} ==ပြခန်း== <gallery> Moe Bye Dam1.jpg|မိုးဗြဲဆည် Moe Bye Dam2.jpg|မိုးဗြဲဆည် Moe Bye Dam3.jpg|ဘီလူးချောင်းနှင့် မိုးဗြဲဆည်ကို ရေကြောင်းလမ်းဖြင့် ဆက်သွယ်သော တူးမြောင်း Moe Bye Dam4.jpg|ဘီလူးချောင်းနှင့် မိုးဗြဲဆည်ကို ရေကြောင်းလမ်းဖြင့် ဆက်သွယ်သော တူးမြောင်း Moe Bye Dam5.jpg|မိုးဗြဲဆည် ဝင်ပေါက် Moe Bye Dam6.jpg|မိုးဗြဲဆည်ရေပိုလွှဲ Lwapita 2 power station.jpg|အမှတ်(၂)စက်ရုံ၏ ဓာတ်အားလိုင်းများပို့လွှတ်ရာခလုတ်ဝန်း (switchyard) Lawpita 2 HP.jpg|အမှတ်(၃)အတွက် ရေတံခွန်မှရေယူခြင်းလုပ်ငန်းအချို့ Lawpita HP3.jpg|အမှတ်၃စက်ရုံ၏ penstock </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ]] [[Category:ကယားပြည်နယ်]] mtyj3vgy2kyop7k6iiozwizltoyie0l 0 23563 1045001 847326 2026-07-29T09:50:30Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 1045001 wikitext text/x-wiki ==ဖိုးကျော့== စာရေးဆရာ '''ဖိုးကျော့'''ကို (၁၃၀၂) ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော်(၁)ရက်(၄.၈.၁၉၄၀)ရက်နေ့တွင် [[ရခိုင်ပြည်နယ် | ရခိုင်ပြည်]]၊ [[ကျောက်ဖြူမြို့]]နယ်၊ [[ချောင်းဝရွာ၊ ကျောက်ဖြူ|ချောင်းဝကျေးရွာ]]၌ အဖ-ဦးဘောက်ဖြူ၊ အမိ-ဒေါ်ချက်တောင်းမတို့က မွေးဖွားသည်။ အမည်ရင်းမှာ ဦးမြင့်လွင်ဖြစ်သည်။ မွေးချင်း(၉)ယောက်အနက်မှ တတိယမြောက်ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က ရွာရှိ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၅၆ - အောက်တိုဘာလထုတ် ''မြ၀တီမဂ္ဂဇင်း''ပါ ''ဆင်မာန်နှင့် ငှက်ဉာဏ်'' အခန်းဆက်ဝတ္ထုရှည်ဖြင့် စာပေ နယ်သို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၆ - အောက်တိုဘာလထုတ်''မြဝတီမဂ္ဂဇင်း''ပါ ''ဆင်လိုက်ခြင်း'' ဝတ္ထုမှာ အလယ်တန်းမြန်မာစကားပြေ လက်ရွေးစင်'' တွင်ကျောင်းသုံးအဖြစ် ပြဋ္ဌာန်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ဝတ္ထုတိုအချို့ကို ဂျပန်နှင့်ဗီယက်နမ် နိုင်ငံတို့တွင် ဘာသာပြန်၍ ထုတ်ဝေဖူးသည်။ ၁၉၇၀ - အောက်တိုဘာလထုတ် မြ၀တီမဂ္ဂဇင်းပါ ''နတ်မလိုက်သောနေ့'' ဝတ္ထုကို ဂျပန်နိုင်ငံ နိုင်ငံခြားဘာသာ သင်တက္ကသိုလ်မှ ''ပါမောက္ခ တိုရူအိုနို''က ဂျပန်ဘာသာသို့ ပြန်ဆို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ - မြေဆီမဲမဲ သွေးရဲရဲ၊ အောင်ပွဲသို့ချီရာဝယ် ဝတ္ထုများထွက်(အောင်ပွဲသို့ချီရာဝယ်-ဝတ္ထုရှည်ဖြင့် ယင်းနှစ် အတွက် အမျိုးသားစာပေဝတ္ထုရှည်ဆုရ။) ၁၉၇၃ - လွန်လေပြီးသောအခါ၊ လောဘမြစ်ပင်လယ်၊ ချစ်ငြိုးရစ်ချည်၊ ငြိုးမာန်လျှော့ပြေ၊ ဝမ်းရေးထက်ပင် ခက်ပါသည် စသောဝတ္ထုများထွက်။ ၁၉၇၄ - ဆင်လုပ်သား၊ အမှောင်လမ်းကသူတို့အပြန် စာအုပ်များထွက်။ ၁၉၈၁ - မျှော်ရသူတို့ဗျာပေါဝ၊ ခပ်သိမ်းသောမြစ်တို့ကဲ့သို့ စာအုပ်များထွက်။ ၁၉၈၂ - ''ပြန်မပြောချင်ဘူး'' ဝတ္ထုထွက်။ ၁၉၈၃ - ဟူးကောင်းတောင်ကြား၊ အလွမ်းကန္တာ- တောကန္တာ၊ ဆင်မိုးလုံးနှင့် နောက်ဆုံးအဖြေ စာအုပ်များ ထွက်။ ၁၉၈၅ - သမုဒယဤပင်လယ် ဝတ္ထုထွက်။ ၁၉၉၀ - ''အင်တွဲပွဲလျက် အရှာထွက်'' ဝတ္ထုရှည်စာမူဖြင့် စာပေဗိမာန်စာမူဝတ္ထုရှည် ဒုတိယဆုရ။ ၁၉၉၁ - ''သေရွာပြန်တို့၏ အဏ္ဏဝါခရီး'' စာမူဖြင့် စာပေဗိမာန်ဝတ္ထုရှည်-ဒုတိယဆုရ။ ၁၉၉၃ - ''အင်တွဲပွဲလျက်အရှာထွက်'' စာအုပ်ထွက်။ ''မြန်မာ့မုဆိုး'' ဝတ္ထုဖြင့် စာပေဗိမာန်ဝတ္ထုရှည် ဒုတိယ ဆုရ။ ၂၀၀၁ - ''သေရွာပြန်တို့၏အဏ္ဏဝါခရီး'' စာအုပ်ထွက်။ ၂၀၀၂ - ''ကမ္မဇဒ္ဓိ'' ဝတ္ထုထွက်။ ၂၀၀၃ - ဆင်သင်္ချိုင်းရှာပုံတော်၊ ဆင်သေကုန်း၊ ရာဇဌာနီ၊ မြန်မာပြည် မြောက်ဖျားမှ စသောစာအုပ်များထွက်။ နောက်ပိုင်းတွင်ဆက်လက်၍ နန်းရပ်ထီးဖြူ လုယူမယ်မြင်သည်၊ မြေထုမြင်းမိုပြိုပါလေလျှင်၊ ဆောင်းရက်ရှည်တဲ့ နွေဒေသ ဝတ္ထုများထွက်။ ၂၀၀၆ - ''မဟာလီဒို'' ဝတ္ထုထွက်။ ဆရာဖိုးကျော့သည် ယခုအချိန်ထိ ဝတ္ထုတို(၇၀)ကျော်၊ မဂ္ဂဇင်းဝတ္ထုရှည် အပုဒ်(၂၀)ကျော်၊ လုံးချင်း(၃၀)ခန့် ရေးသားပြီးဖြစ်သည်။ ယခင်က ပြည်သူ့ဂုံနီစက်ရုံတွင် စာကြည့်တိုက်မှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ယခုအခါ စာပေ များ ဆက်လက်ရေးသားလျက် အမှတ်(၂)၊ စပယ်(၂)လမ်း၊ ၃-ရပ်ကွက်၊ ကမာရွတ်မြို့နယ်တွင် ဇနီး-ဒေါ်ကြူကြူ ဝင်း၊ သားသမီး(၂)ဦးတို့နှင့်အတူ နေထိုင်လျက်ရှိ သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၂ရက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ကျင်းပပြုလုပ်သော ၁၀ ကြိမ်မြောက် မဲခေါင်စာပေဆုချီးမြှင့်ပွဲအခမ်းအနားမှ မြေဆီမည်းမည်း သွေးရဲရဲစာအုပ်ဖြင့် မဲခေါင်စာပေဆု ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ===ထင်ရှားသောစာအုပ်အချို့=== #အောင်ပွဲသို့ချီရာဝယ် #မြေဆီမဲမဲ သွေးရဲရဲ #လောဘမြစ်ပင်လယ် #ဆင်လုပ်သား #ဆင်မိုးလုံးနှင့် နောက်ဆုံးအဖြေ #အင်တွဲပွဲလျက် အရှာထွက် #သေရွာပြန်တို့၏ အဏ္ဏဝါခရီး #မြန်မာ့မုဆိုး #ဆင်သင်္ချိုင်းရှာပုံတော်နှင့် အခြား #ဆင်သေကုန်း #ကမ္မဇဒ္ဓိ #မြန်မာပြည်မြောက်ဖျားမှ နဂါးမီးတောက်နှင့် ထူးဆန်းအံ့ဖွယ် #မဟာလီဒ #ရေအောက်မြို့တော် #အလွမ်းနှင့်သာ နေတော့မည် #ဂမ္ဘီရပင်လယ် #ခပ်သိမ်းသောမြစ် #ကျားဘီလူးနှင့် အခြား #ကျားနာမျက်ကန်း #ရေခဲပြင်ပေါ်က တောင်နဂါးကြီးနှင့် #ဟူးကောင်းတောင်ကြား #ဟိမဝန္တာကလာသူ #သံသရာနောက်ဆုံးနေ့နှင့် အခြား #သမုဒယ ဤပင်လယ် #မီးလောင်မြေနှင့် အခြား #ဟေမန္တ၏ အလှဖျက်နွေ #မာယာမင်းသမီး #မဟာလီဒို #ပင်လယ်ကျားနှင့် အခြား #နတ်စောင့်ပျားနှင့် သားရဲတို့ရွာ #ရွှေပြည်ရခိုင် <ref>ရခိုင်အမျိုးသမီးအသင်း(ရန်ကုန်)မှထုတ်ဝေသည့်မြတ်ပန်းသဇင်မဂ္ဂဇင်းမှ မောင်မောင်ထွန်းအောင် (ကျန်း မာရေး) ရေးသားသည့် အမျိုးသားစာပေဆုရ ရခိုင်စာဆိုများ ဆောင်းပါးမှ</ref> ==ကိုးကား== <references/> [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင် တိုင်းရင်းသားများ]] b1alnj04qm6kbdnzcbcltw1zwx9myhq 0 29553 1044875 793418 2026-07-29T04:19:07Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1044875 wikitext text/x-wiki ဤသည်မှာ ပုံကြီးချဲ့ထားသည့် ဒြပ်စင်အလှည့်ကျ (အလှည့်မှန်) ဇယားဖြစ်သည်။ ယင်းတွင် အက်တော်မစ်အမှတ်များ၊ သင်္ကေတများ၊ အက်တော်မစ်အလေးချိန်(ဒြပ်ထု)များ၊ ဒြပ်စင်တစ်ခုစီ၏ သဘာဝအတိုင်းရှိနေသော ပေါင်းစပ်နိုင်သောတန်ဖိုး(valence or valency)များကို ဖော်ပြပေးထားသည်။ အလှည့်ကျဇယားသည် ဓာတုဒြပ်စင်များကို ဇယားပုံစံဖြင့်ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။ဤဇယားကို ဖော်ပြနိုင်ခြင်းသည် ၁၈၆၉ခုနှစ်က ဤဇယျားကို တည်ထွင်ခဲ့သော ရုရှားလူမျိုး ဓာတုဗေဒပညာရှင် ဒီမီထရီမင်ဒလိကို ဂုဏ်ပြုရပေမည်။ မင်ဒလိသည် ဒြပ်စင်တို့၏ ဂုဏ်သတ္တိများ အလှည့်ကျပြောင်းလဲပုံကို ဖော်ပြနိုင်ရန် ဤဇယားကို ချဲ့ထွင်ခဲ့သည်။ ဤဇယား၏ အစီအစဉ်ကို [[ဒြပ်စင်]]အသစ်များ တွေ့ရှိတိုင်း၊ ဒြပ်စင်တို့၏သဘာဝ အပြုအမူတို့ကို ရှင်းပြနိုင်မည့် သီအိုရီအသစ်များ ပုံစံအသစ်များ ပေါ်ထွက်လာတိုင်းပြုပြင်ချဲ့ထွင်ပြီး တိုးတက်ကောင်းမွန်လာစေခဲ့သည်။<ref>{{cite news | author = | title = The periodic table of the elements | publisher = International Union of Pure and Applied Chemistry | date = 2007-07-22 | url = http://www.iupac.org/didac/Didac%20Eng/Didac01/Content/S01.htm | accessdate = 2008-02-08 | archivedate = 13 February 2008 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080213082719/http://www.iupac.org/didac/Didac%20Eng/Didac01/Content/S01.htm }}</ref> ဤအလှည့်မှန်ဇယားသည်ယခုအခါ [[ဓာတုဗေဒ]]ပညာရပ်ဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများ လမ်းညွှန်ချက်များဖြင့် တွင်ကျယ်လာသည်။ များပြားလှသော ပုံစံအမျိုးမျိုးရှိသော ဒြပ်စင်တို့၏သဘာဝအပြုအမူကိုနှိုင်းယှဉ်ရန် စံနစ်တစ်ခုအတွင်းထည့်သွင်းရန် အမျိုးအစားခွဲရန်အလွန့်အလွန် အသုံးဝင်သောပုံစံခွက်တစ်ခုကို ထောက်ပံ့ပေးပါသည်။ ဤဇယားကို [[ရူပဗေဒ]]၊ [[ဇီဝဗေဒ]]၊တည်ဆောက်ရေးနှင့် စက်မှု့လုပ်ငန်းများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုကြကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။ လက်ရှိစံဇယားတွင် ၂၀၁၀ခုနှစ် မတ်လ ၁၀ရက်နေ့က အတည်ပြုထားသော ဒြပ်စင် ၁၁၈ မျိုး ပါဝင်သည်။ ==အလှည့်ကျ/အလှည့်မှန်ဇယား== {{Periodic table}} ==ကိုးကား== {{refbegin}} * [http://www.iupac.org/reports/periodic_table/ IUPAC periodic table] (Retrieved 20 June 2005) * [http://www.webelements.com/ WebElements Periodic table (professional edition)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140104110225/http://webelements.com/ |date=4 January 2014 }} (Retrieved 20 June 2005) * ''Atomic Weights of the Elements 2001'', [http://www.iupac.org/publications/pac/2003/7508/7508x1107.html Pure Appl. Chem. 75(8), 1107-1122, 2003] * [http://www.iupac.org/news/archives/2005/atomic-weights_revised05.html IUPAC Standard Atomic Weights Revised] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080305062433/http://www.iupac.org/news/archives/2005/atomic-weights_revised05.html |date=5 March 2008 }} (2005). {{refend}} == မှတ်စု == {{reflist|2}} {{PeriodicTablesFooter}} [[Category:ဓာတုဗေဒ]] p9p6w3qreyky4nemir17pp56ygghv15 10 47444 1044854 766307 2026-07-28T16:50:43Z SayarThant 146205 1044854 wikitext text/x-wiki {{ sidebar | name =မြန်မာ့ ဒီမိုကရေစီအရေး လှုပ်ရှားမှုများ | pretitle = တစိတ်တပိုင်း ဖော်ပြချက် | headingstyle = background-color: crimson | title = မြန်မာ့ ဒီမိုကရေစီအရေး လှုပ်ရှားမှုများ | image = [[File:Flag of National League for Democracy.svg|frameless|upright]] | caption = တိုက်ပွဲဝင်နေသည့် | heading1 = <span style="color:#FFFFFF">ကျောရိုးနောက်ခံ</span> | content2 = [[လွတ်လပ်ပြီးခေတ်မြန်မာနိုင်ငံ]] | content3 = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ|ပြည်တွင်းမတည်ငြိမ်မှုများ]] | content4 = [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ|မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်]] | content5 = [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ]] | content6 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] | heading7 = <span style="color:#FFFFFF">ဆန္ဒပြပွဲကြီးများ</span> | content8 = [[၈၈၈၈ အရေးအခင်း (ရှစ်လေးလုံး)|၈၈၈၈ အရေးတော်ပုံ]]{{,}}[[ရွှေဝါရောင် တော်လှန်ရေး]]{{,}}[[၂၀၂၁_မြန်မာနိုင်ငံဆန္ဒပြမှုများ|မြန်မာ့နွေဦးတော်လှန်ရေး]] | heading9 = <span style="color:#FFFFFF">လိုက်လျောမှု နှင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု</span> | content10 = [[ဒီမိုကရေစီ လမ်းပြမြေပုံ]]<br/>[[မြန်မာနိုင်ငံအခြေခံဥပဒေ(၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေ]]</br>[[၂၀၁၁–၂၀၁၅ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ|နိုင်ငံရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု]]</br>[[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း]] | heading11 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရွေးကောက်ပွဲ|<span style="color:#FFFFFF">ရွေးကောက်ပွဲများ</span>]] | content12 = [[ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၉၀|၁၉၉၀]]{{,}}[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀|၂၀၁၀]]{{,}}[[ကြားဖြတ် ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၂|၂၀၁၂]]{{,}}[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၅|၂၀၁၅]]{{,}}[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|၂၀၂၀]] | heading13 = <span style="color:#FFFFFF">အဖွဲ့အစည်းများ</span> | content14 = [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]]{{,}}[[၈၈ မျိုးဆက် ကျောင်းသားများ]]{{,}}[[ဘားမားကမ်ပိန်း ယူကေ]]{{,}}[[ဗမာပြည်လွတ်မြောက်ရေးညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့]]{{,}}[[ယူအက်စ်ကမ်ပိန်း မြန်မာ]]{{,}}[[မျိုးဆက်သစ်လူငယ်များ အစည်းအရုံး]]{{,}}[[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး]]{{,}}[[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ]]{{,}}[[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]{{,}}[[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] | heading15 = <span style="color:#FFFFFF">အထင်ကရ ပုဂ္ဂိုလ်များ</span> | content16 = [[အောင်ဆန်း]]{{,}}[[ဦးနု]]{{,}}[[အောင်ကြီး၊ ဦး|အောင်ကြီး]]{{,}}[[တင်ဦး]]{{,}}[[အောင်ဆန်းစုကြည်]]{{,}}[[မင်းကိုနိုင်]]{{,}}[[သိန်းစိန်]] | heading17 =<span style="color:#FFFFFF">ဆက်စပ်ရာ အကြောင်းအရာများ</span> | content18 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူအခွင့်အရေး|မြန်မာ့ လူ့အခွင့်အရေး]]{{,}}[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး|မြန်မာ့ နိုင်ငံရေး]]{{,}}[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒနှင့် ဆက်ဆံရေး|မြန်မာနိုင်ငံနှင့် နိုင်ငံခြား ဆက်ဆံရေး]] }}<noinclude>{{doc|content= [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်များ]] }}<templatedata> { "params": {} } </templatedata></noinclude> mx6bujlmqxn01iga4qk6ugxvl47hwfv 3 50577 1044879 1038742 2026-07-29T04:36:12Z ~2026-41860-98 146226 /* https://my.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%80%82%E1%80%BB%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8&diff=780882&oldid=737178&variant=my */ အပိုင်းသစ် 1044879 wikitext text/x-wiki {{archives}} == English wekipedia Thae Su Nyein == Hello Ninjastrikers; Please take a look at Thae Su Nyein's article. I don't know what happened. I can't do anything. Thae Su Nyein's article is sent to draft. Please help me.I don't understand why this is showing up. [[အသုံးပြုသူ:U Naing Oo|U Naing Oo]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:U Naing Oo|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၀၇၊ ၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:U Naing Oo|U Naing Oo]], @[[အသုံးပြုသူ:Osgdgdggd|Osgdgdggd]]: အင်္ဂလိပ်ဝီကီပီးဒီးယားရဲ့ မူဝါဒတွေအရ ထင်ရှားအရေးပါခြင်းမရှိတဲ့ ဆောင်းပါးကို ထပ်ခါတလဲလဲ ဖန်တီးတာ၊ အကောင့်ပွားတွေ သုံးပြီး ဖန်တီးတာကြောင့် ပိတ်ပင်ခံထားရတာဖြစ်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၃:၄၉၊ ၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC) == Myanmar Wikipedia Name Change == Myanmar wikiမှာ ‌‌ေဆာင်းပါးခါင်းစဉ်ကမှား‌ေနလို့ ပြန်ပြင်လို့ရလားဗျာ့ အကိုနင်ဂျာ။ [[ဂျီရာဝက် ဆူထိဝါနိချာဆာ]] ထိုင်းနာမည်ကိုဘာသာပြန်တာ လွဲသွားလို့ [[အသုံးပြုသူ:Naing Naing Kyaw Aung|Naing Naing Kyaw Aung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Naing Naing Kyaw Aung|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၃၅၊ ၂၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Naing Naing Kyaw Aung|Naing Naing Kyaw Aung]] စာမျက်နှာအပေါ်နားက "ရွှေ့ရန်" ကိုနှိပ်ပြီး ဆောင်းပါးအမည် ပြောင်းနိုင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၂:၁၅၊ ၂၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC) == ဆွေးနွေးခြင်း == အကိုရေ [[အလ္လာဟ်၏ နာမတော် ၉၉ မျိုး]] နဲ့ ၎င်း ထဲမှာပါသမျှ အသေးစိတ် data တွေတိုင်းမှာ info book template ပြန်ထည့်ပေးစေချင်ပါတယ်၊ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ၎င်းကို [[ဆရာဇင်နောင်နောင်သက်]] မှကိုယ်တိုင် ဘာသာပြန်၊ပြစု ပြီး ကျမ်းကိုးရေးသားထားတာဖြစ်လို့ ဆရာရဲ့နာမည်ကတော့ လေးစားမှုအေနနဲ့ ပြန်ပါစေချင်ပါတယ်၊ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ သူရေးထားတာကို ကျွန်တော်က အနီးစပ်ဆုံးရေးသားထားမို့ပါ။ ကျေးဇူးအများကြီးတင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Burmese Editor|Burmese Editor]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Burmese Editor|ဆွေးနွေး]]) ၁၈:၁၄၊ ၁၇ မတ် ၂၀၂၅ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Burmese Editor|Burmese Editor]]: Infobox book တမ်းပလိတ်က စာအုပ်အကြောင်းရေးတဲ့ ဆောင်းပါးတွေမှာ အသုံးပြုဖို့ဖြစ်ပါတယ်။ စာအုပ်အကြောင်းမဟုတ်တဲ့ ဆောင်းပါးမှာသုံးထားတာမို့ ဖယ်လိုက်တာပါ။ စာအုပ်တစ်အုပ်မှာ ပါတဲ့ အကြောင်းအရာကို ကိုးကားဖော်ပြချင်တာမျိုးဆိုရင် cite book တမ်းပလိတ်ကိုသာ သုံးရမှာပါ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၂၂:၅၁၊ ၁၇ မတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::ဒါဆိုရင် အကိုပဲ ပြန်လုပ်ပေးလို့ရလားခင်ဗျ။ [[အသုံးပြုသူ:Burmese Editor|Burmese Editor]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Burmese Editor|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၀၇၊ ၁၈ မတ် ၂၀၂၅ (UTC) == ကုဒ်မှားနေခြင်း == ဒကာကြီး သရုပ်ပြဓမ္မပဒကျမ်းမှာ ကုဒ်မှားနေသလားလို့ပါ။ * {{Wikisource}} [[အသုံးပြုသူ:Tejinda|Tejinda]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Tejinda|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၀၂၊ ၆ ဧပြီ ၂၀၂၅ (UTC) :Fixed. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၅:၅၅၊ ၆ ဧပြီ ၂၀၂၅ (UTC) == Need help with cross-wiki abuse == Hello, we have [[:en:Wikipedia:Administrators'_noticeboard/Incidents#Foreign-language_legal_threat?|found an abuser]] you've dealt with in mywiki before and I thought you might know something about them. Thanks so much. [[အသုံးပြုသူ:ChildrenWillListen|ChildrenWillListen]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ChildrenWillListen|ဆွေးနွေး]]) ၂၁:၂၀၊ ၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) == hello, can you please link " ဒုတိယမြောက် ဗေဟမ် " article to " Wilhelm II as Burmese Wikipage? == I already finished all the parts about him but I can't add via "Add interlanguage links". Please check and help me to add. @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] [[အသုံးပြုသူ:Auld Den 2|Auld Den 2]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Auld Den 2|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၁၂၊ ၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :{{done}} [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၀:၅၈၊ ၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::ကျေးဇူးပါဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Auld Den 2|Auld Den 2]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Auld Den 2|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၅၉၊ ၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) == Help me to Complete this Article == hi Can u help me to complete this [[:en:Draft:List of Mosques in Myanmar]], actually I do not understand Burmese script but wanted create this article. It will be helpful. [[အသုံးပြုသူ:Mr.work-shy|Mr.work-shy]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Mr.work-shy|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၀၇၊ ၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] [[အသုံးပြုသူ:Mr.work-shy|Mr.work-shy]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Mr.work-shy|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၅၅၊ ၂၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == VisualEditor citation tool == Hi Ninjastrikers, I'm Johannes from the [[:m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] team. We are currently working on technical improvements to references. We are especially looking at changes to support newcomer editors to add references whenever they are adding content to Wikipedia articles (or creating new articles). As part of our work we would like to support smaller and medium-sized wikis to activate [[:mw:Citoid|Citoid]] and the [[:mw:VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] which allow VE users to automatically create references or manually create references using standard citation temples. These features are currently used on ~130 Wikimedia projects (including all major ones like English Wikipedia). You are probably aware of them because you've edited on major wikis, but just in case: [[:en:Help:VisualEditor#Adding a new reference]] shows some screenshots. We would like to run a test on mywiki to measure how citation usage changes (hopefully increases) with those features activated – especially among newcomer editors. We could either do the necessary work (e.g. updating some citation templates / creating some mediawiki pages on mywiki) ourselves or support local admins to do it – whatever you prefer. : If the test confirms that VisualEditor users are more likely to add references when creating / editing an article with those features activated, we'll increase our efforts to support other projects to enable the feature. We would probably do the required changes beginning of December (once we've everything in place to measure differences in citation usage on mywiki) if you agree with the test. Thanks, [[အသုံးပြုသူ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၅၇၊ ၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :Hi Johannes, :Thanks for reaching out. I agree that having Citoid and the VisualEditor citation tool activated on mywiki would be very beneficial. We would be happy to participate in this test to improve reference usage. :Regarding the implementation, we would prefer if your team could handle the necessary technical work. This would be a great help to us. Please let us know if you need any specific permissions or local coordination from our side. The timeline to begin in early December works well for us. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၇:၀၂၊ ၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) ::Thanks for your reply! We're happy to do the technical work. We don't need specific permissions, I'll probably just involve my [[User:Johannnes89|volunteer account]] for the necessary edits in MediaWiki namespace. ::There are two things we would like to know: ::* Which templates would you like to use as default templates in VisualEditor citations? ::** According to our data {{tl|cite web}}, {{tl|cite book}}, {{tl|cite news}}, {{tl|cite journal}} are the most used templates on mywiki – many projects are using those four as default templates (e.g. enwiki [https://en.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Cite-tool-definition.json]) ::** Other projects (e.g. dewiki [https://de.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Cite-tool-definition.json]) just use their local cite web & cite book equivalent -> in that case VE will automatically use cite book for most news/journal sources. ::** Some projects use a single default template (e.g. plwiki [https://pl.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Cite-tool-definition.json]) which would be {{tl|ကိုးကားခြင်း}} on mywiki ::* Could you provide me with ~10 popular Burmese online sources? We would like to test some links in order to make sure there won't be issues with the automatic reference creation. ::[[အသုံးပြုသူ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၄၃၊ ၂၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :::We'll set up Citoid and the VisualEditor citation tool this week. Any updates on my questions? :) [[အသုံးပြုသူ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၁၄၊ ၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) ::::Hi, sorry for the late reply. To answer your questions, ::::* {{tl|cite web}}, {{tl|cite book}}, {{tl|cite news}}, {{tl|cite journal}} will be the default tempates. ::::* {{tl|ကိုးကားခြင်း}} may requires some update, therefore it will not be the default template for a while. ::::* The followings may be considered as the popular Burmese online sources. ::::** [https://www.bbc.com/burmese BBC Burmese], [https://www.dvb.no/ DVB], [https://news-eleven.com/ Eleven Media], [https://xinhuamyanmar.com/ Xinhua Myanmar], [https://burma.irrawaddy.com/ Irrawaddy], [https://bur.mizzima.com/ Mizzima], [https://www.mdn.gov.mm/my/home Myanmar Digital News], [https://myanmar-now.org/mm/ Myanmar Now], [https://www.rfa.org/burmese/ RFA Burmese], [https://voiceofmyanmarnews.com/ VOM], [https://onenewstvchannel.com/ One News] and [https://www.moi.gov.mm/ Ministry of Information]. ::::Please let me know if you need any other information. Thanks! [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၄:၀၂၊ ၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :::::Thanks! I've added TemplateData to the four templates [https://my.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%90%E1%80%BA:Cite_web/doc&diff=prev&oldid=957506][https://my.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%90%E1%80%BA:Cite_journal/doc&diff=prev&oldid=957566][https://my.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%90%E1%80%BA:Cite_news/doc&diff=prev&oldid=957573][https://my.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%90%E1%80%BA:Cite_book/doc&diff=prev&oldid=957575] and created [[မီဒီယာဝီကီ:Cite-tool-definition.json]] and [[မီဒီယာဝီကီ:Citoid-template-type-map.json]] in order to enable Citoid and the VE citation tool. :::::I've also tested the links you mentioned and auto-generation worked [https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%9E%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AF%E1%80%9E%E1%80%B0:Johannes_Richter_(WMDE)/Test]. Let me know if you observe anything not working as expected. [[အသုံးပြုသူ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၅၅၊ ၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) ::::::The results are looking good! [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၂:၃၉၊ ၁၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :::::::Thanks for your feedback! We'll continue to monitor how VisualEditor users engage with the new tool. We have noticed that some parts of the citation interface aren't translated from English to Burmese and we were wondering if that might be an issue to some users? :::::::Would it be possible for you to translate these three messages [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&showMessage=cite-ve-dialog-reference-placeholder&group=ext-cite-visualeditor&language=my&filter=&optional=1&action=translate][https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&showMessage=cite-ve-dialogbutton-citation-educationpopup-text&group=ext-cite-visualeditor&language=my&filter=&optional=1&action=translate][https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&showMessage=cite-ve-reference-input-placeholder&group=ext-cite-visualeditor&language=my&filter=&optional=1&action=translate] and the 20 messages in this group [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-citoid&language=my&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate]? Our could you point me to another venue, where I could ask other mywiki editors to consider translating these messages? Thanks you! [[အသုံးပြုသူ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၄၂၊ ၁၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::Sorry for the late reply. The messages are now translated to Burmese. Please let me know if anything else needed. Thanks! [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၄:၂၈၊ ၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) :::::::::Thank you very much for your help! Your translations will be live on mywiki on Thursday. We're already seeing VisualEditor users using the new citation features and are hoping that the translations help users less comfortable with English menu labels to use them too! [[အသုံးပြုသူ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၀၉၊ ၁၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) == Help == Hello, I recently created [[ဂါဇာလူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု|this]] article. Can you help me improve it? You said I know English. [[အသုံးပြုသူ:جودت|جودت]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:جودت|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၃၈၊ ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) == Update accurate infomation == Hello Ninjastriker, I like to update Nyo Saw, recent accurate information from reliable source. Like to request do not revert. [[အသုံးပြုသူ:Banyarsp|Banyarsp]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Banyarsp|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၀၃၊ ၂၀ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) == အောင်မြင့်မြတ် (နည်းပညာရှင်) ဆောင်းပါးအား Draft Space သို့ ရွှေ့ပေးပါရန် မေတ္တာရပ်ခံခြင်း == ဆရာ @Ninjastrikers ခင်ဗျာ - ကျွန်တော် ရေးသားခဲ့တဲ့ "အောင်မြင့်မြတ် (နည်းပညာရှင်)" ဆောင်းပါးကို A7 အရ ဖျက်ပစ်လိုက်တာကို တွေ့ရပါတယ်။ ဒါဟာ Test page မဟုတ်ဘဲ နည်းပညာရှင်တစ်ဦးရဲ့ အတ္ထုပ္ပတ္တိကို စနစ်တကျ ရေးသားဖို့ ကြိုးစားနေခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဆောင်းပါးရှင်မှာ PRLog သတင်း၊ UN-backed APCICT/ESCAP အသိအမှတ်ပြုမှုနဲ့ ICANN Membership စတဲ့ ခိုင်လုံတဲ့ အထောက်အထားတွေ ရှိနေပါတယ်။ ဒါတွေကို ကိုးကားချက်အဖြစ် ပိုမိုခိုင်မာအောင် ထည့်သွင်းတည်းဖြတ်ချင်ပါသဖြင့် ဖျက်လိုက်တဲ့စာသားတွေကို Draft:အောင်မြင့်မြတ် (နည်းပညာရှင်) အနေနဲ့ ပြန်လည်ရွှေ့ပြောင်းပေးပါရန် (Restore to Draft space) မေတ္တာရပ်ခံအပ်ပါတယ်။ Draft မှာ စနစ်တကျ ပြင်ဆင်ပြီးမှသာ Review ပြန်တင်ပါ့မယ်ခင်ဗျာ။ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:MM TechEditor|MM TechEditor]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:MM TechEditor|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၄၆၊ ၁ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) == You've got mail == {{You've got mail}} လူကြီးမင်း Ninjastrikers ခင်ဗျာ။ ကျွန်တော် MM TechEditor ပါ။ "အောင်မြင့်မြတ်" ဆောင်းပါးအား မူကြမ်းစာမျက်နှာ (Draft Space) သို့ ပြန်လည်ရွှေ့ပေးပါရန် မေတ္တာရပ်ခံထားသော အီးမေးလ်တစ်စောင် ပေးပို့ထားပါသဖြင့် အားလပ်သည့်အချိန်တွင် စစ်ဆေးပေးပါရန် လေးစားစွာဖြင့် အသိပေးအပ်ပါသည်။ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:MM TechEditor|MM TechEditor]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:MM TechEditor|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၁၁၊ ၁ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:MM TechEditor|MM TechEditor]], ဆောင်းပါးပါ အကြောင်းအရာဟာ မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားရဲ့ ထင်ရှားအရေးပါမှု မူဝါဒနဲ့ ကိုက်ညီခြင်းမရှိတဲ့အတွက် ဖျက်ပစ်ပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ အတ္ထုပ္ပတ္တိဆောင်းပါးတစ်ခုကို ထားရှိဖို့ဆိုရင် အကြောင်းအရာဟာ [[ဝီကီပီးဒီးယား:N|ထင်ရှားအရေးပါခြင်း]] ရှိရမှာဖြစ်ပြီး အဲဒီထင်ရှားအရေးပါမှုကို ထောက်ပံ့ပေးနိုင်ဖို့အတွက် စိ[[ဝီကီပီးဒီးယား:V|စစ်အတည်ပြုနိုင်တဲ့]] [[ဝီကီပီးဒီးယား:RS|ခိုင်လုံတဲ့ ကိုးကားချက်တွေ]] ရှိရပါမယ်။ ဖျက်ပစ်လိုက်တဲ့ ဆောင်းပါးဟာ သာမန် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ယောက်အကြောင်း ဖြစ်နေပြီး ကိုးကားပြုထားတဲ့ ရင်းမြစ်တွေမှာ ထင်ရှားအရေးပါခြင်းကို လွှမ်းခြုံဖော်ပြနိုင်ခြင်းမရှိတဲ့ ရင်းမြစ်များသာ ဖြစ်နေပါတယ်။ ဒါ့အပြင် [[WP:AUTOBIO|ပင်ကိုယ်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ]]လည်း ဖြစ်နေတဲ့အတွက် ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းမှာ မဟုတ်ပါဘူးဗျာ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၅:၄၈၊ ၁ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) == 'ဦးမြကြိုင်' ဆောင်းပါးအတွက် မေတ္တာရပ်ခံခြင်း == "Dear Admin Ninjastrikes ခင်ဗျာ... ကျွန်တော်/ကျွန်မ ရေးသားခဲ့တဲ့ 'ဦးမြကြိုင်' ဆောင်းပါးကို မဆိုင်းမတွ ဖျက်ပစ်ခြင်း (G11/G12) အတွက် ပြန်လည်သုံးသပ်ပေးပါရန် မေတ္တာရပ်ခံအပ်ပါသည်။ ဦးမြကြိုင်သည် မြန်မာနိုင်ငံ အင်္ဂလိပ်စာပေလောကတွင် နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် တက်ကြွစွာ သင်ကြားပြသနေသူဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းဖော်ထုတ်ခဲ့သည့် Condense of Composition (COC) နည်းစနစ်သည် ကျောင်းသားလူငယ်များအကြား အလွန်ထင်ရှားပါသည်။ ၎င်းသည် လယ်တီဝိပဿနာအဖွဲ့ချုပ်ကဲ့သို့ ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းကြီးတွင်လည်း ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် လူသိများသူ (Public Figure) တစ်ဦး ဖြစ်ပါသည်။ ဆောင်းပါးကို ဖျက်ပစ်လိုက်သည့်အချိန်တွင် ကျွန်တော်/ကျွန်မအနေဖြင့် ခိုင်မာသော အကိုးအကားများ (7Day TV အင်တာဗျူးနှင့် အခြားရင်းမြစ်များ) ကို ဖြည့်စွက်ပြင်ဆင်နေဆဲ ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ဤဆောင်းပါးကို Draft (မူကြမ်း) ကဏ္ဍသို့ ပြောင်းရွှေ့ပေးပါရန် သို့မဟုတ် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခွင့်ပြုပါရန် လေးစားစွာ တောင်းဆိုအပ်ပါသည်။ သတ်မှတ်ထားသော စံနှုန်းများနှင့်အညီ အကိုးအကားများကို အပြည့်အစုံ ပြန်လည်ဖြည့်စွက်ပါမည်။ ကူညီပေးမှုအတွက် ကျေးဇူးတင်ရှိပါသည်။" [[အသုံးပြုသူ:မောင်ချမ်းမြေ့|မောင်ချမ်းမြေ့]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:မောင်ချမ်းမြေ့|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၁၂၊ ၆ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) == သဲစုညိမ်း ဆောင်းပါးကိစ္စ == သဲစုညိမ်းရဲ့ဆောင်းပါကိုဘာလို့ဖျက်ပစ်ရတာလည်းဗျာ့ မြန်မာwiki မှာက‌ျတာ့မဖျက်သင့်ဘူးထင်ပါတယ် အကြောင်းပြချက်ပေးပါ [[အသုံးပြုသူ:Loganandjayce|Loganandjayce]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Loganandjayce|ဆွေးနွေး]]) ၀၀:၃၃၊ ၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Loganandjayce|Loganandjayce]]; [[သဲစုညိမ်း]] စာမျက်နှာကို [[M:GS|Global Sysop]] တစ်ယောက်က [https://my.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%80%A1%E1%80%91%E1%80%B0%E1%80%B8:%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8&logid=433017 Spam အကြောင်းပြချက်နဲ့ ဖျက်သွားတာ]ပါ။ အကြောင်းရင်းကတော့ အင်္ဂလိပ်ဝီကီ အပါအဝင် တခြားဝီကီတွေမှာ သဲစုညိမ်း စာမျက်နှာတွေကို မူဝါဒနဲ့ မကိုက်ညီဘဲ တောက်လျောက် ထပ်တလဲလဲ ဖန်တီးခဲ့ကြတာမို့ပါ။ သက်ဆိုင်ရာဝီကီမှာ ဖျက်ခံရတယ်ဆိုရင် ဘာကြောင့် ဖျက်ခံရသလဲ၊ ဘာတွေ ပြင်ဆင်ရမလဲဆိုတာကို သိအောင်လုပ်ပြီးမှ မူဝါဒတွေနဲ့အညီ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သင့်တာပါ။ ဒါပေမယ့် အသုံးပြုသူ အကောင့်များစွာ သုံးပြီး [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q131363032&action=history ဝီကီတွေမှာ ထပ်တလဲလဲ ဖန်တီးခဲ့ကြခြင်း]က ဖျက်ခံရခြင်းရဲ့ အဓိက အကြောင်းရင်း Spam လုပ်ဆောင်ချက် ဖြစ်နေတာပါ။ ဒါကြောင့် အကြံပေးရရင် ဆောင်းပါးကို ဆက်ပြီး မဖန်တီးပါနဲ့။ Draft: အမည်ညွှန်းမှာ အရင်ဖန်တီးပါ။ Review တင်ပါ။ အဲဒီအဆင့်မှာ မအောင်မြင်ခဲ့ရင်တော့ ဆက်မကြိုးစားသင့်တော့ပါဘူး။ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေရင် အကောင့်တွေ၊ အိုင်ပီတွေ တောက်လျှောက်အပိတ်ခံရနိုင်သလို ဆောင်းပါးအမည်ကိုလည်း Blacklist အနေနဲ့ ဝင်သွားစေနိုင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၇:၅၄၊ ၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&#126;2026-22625-67|&#126;2026-22625-67]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&#126;2026-22625-67|talk]]) ၁၇:၄၈၊ ၁၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ၂၀:၀၆၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 --> == https://my.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%80%82%E1%80%BB%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8&diff=780882&oldid=737178&variant=my == @'''''' [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&#126;2026-41860-98|&#126;2026-41860-98]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&#126;2026-41860-98|talk]]) ၀၄:၃၆၊ ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) 6sd9xqlmi4sdunm0wn98l09pjw3q22g 14 50739 1044828 1044813 2026-07-28T12:34:17Z Zawzawaungthwin 100038 [[Special:Contributions/~2026-41900-68|~2026-41900-68]] ([[User talk:~2026-41900-68|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1044813|1044813]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1044828 wikitext text/x-wiki {{Cat main|နေ့ထူးနေ့မြတ်များ}} [[Category:ဓလေ့ထုံးစံများ]] 8e4hg3f7bonafhx4omnbans29n7oxxt 0 52921 1044902 713792 2026-07-29T06:31:03Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 1044902 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ဌေးမောင် | image = | birth_date = {{birth date and age|၁၉၂၇|၁|၁၉}} | birth_name = ဌေးမောင် | parents = ဦးတိုင်းကျော် + ဒေါ်ငွေခဲ | birth_place = [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ချောက်မြို့]] | nationality = [[File:Flag of Myanmar.svg|25px ]] မြန်မာ | ethnicity = [[ဗမာလူမျိုး]] | religion = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | education = | occupation= | pseudonym = ရေနံမြေက ရဲဘော်၊ ရဲဘော်မောင်လှ၊ မောင်မြတ်စံ၊ စာရေးဆရာတစ်ဦး၊ အယ်ဒီတာတစ်ဦး၊ စာဖတ်သူတစ်ဦး။ | known_for = | genre = ဝတ္တုတို၊ ဝတ္တုရှည်၊ ဆောင်းပါး။ | notableworks = ''အရေးတော်ပုံ'' (၁၉၆၄) <br />''တိုက်ပွဲခေါ်သံ(၁၉၆၅)'' | awards = {{plainlist| *[[အမျိုးသား စာပေဆု]](ဝတ္တုရှည်) (၁၉၆၄) (ဒုတိယ)၊ *အမျိုးသား စာပေဆု(ဝတ္တုရှည်)(၁၉၆၅) (ပထမ)၊ *အမျိုးသား စာပေဆု (တစ်သက်တာဆု) (၂၀၀၄)}} | spouse =မငွေဆိုင် }} '''ဦးဌေးမောင်'''သည် ''တိုက်ပွဲခေါ်သံ၊ အရေးတော်ပုံ'' စသောစာအုပ်များကိုရေးသားခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်က ချီးမြှင့်သော [[အမျိုးသား စာပေဆု]](တစ်သက်တာဆု) ရရှိခဲ့သူ စာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝ == ဦးဌေးမောင်ကို ၁၉၂၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉ ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးတိုင်းကျော်၊ အမိ ဒေါ်ငွေခဲ တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ဇာတိမြို့မှာ [[ချောက်မြို့]]ဖြစ်ပြီး မွေးချင်းခုနှစ်ယောက်အနက် ပဉ္စမမြောက်သားဖြစ်သည်။ [[စစ်ကြိုခေတ်]] ချောက်မြို့၊ အေးစေတီ အထက်တန်းကျောင်း၌ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း [[ရေနံချောင်းမြို့]]၌ ဂျပန်စစ်တပ်ကဖွင့်သော ဆေခိယုခေါဂျော (ခေါ်) အင်ဂျင်နီယာကျောင်း၌ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ စစ်အတွင်း၌ ချောက်မြို့၊ အရှေ့အာရှတိုက်လူငယ်များ အစည်းအရုံး ဉာဏဗလမှူး၊ စစ်ပြီးခေတ် လူငယ်အစည်းအရုံး အမှုဆောင် စသည့် လူထုအဖွဲ့အစည်းများတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ == မိသားစုဘဝ == ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလတွင် ချောက်မြို့မှ မငွေဆိုင်နှင့် အိမ်ထောင်ကျ၍ သားခြောက်ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။ သားနှစ်ယောက် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး ယခု သားလေးယောက်၊ မြေးများနှင့်အတူ [[ဒဂုံမြို့သစ်မြောက်ပိုင်း]]တွင် နေထိုင်သည်။ == စာပေလောကသားဘဝ== ၁၉၄၇ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၂၀)ရက်နေ့ထုတ် ပြည်သူ့ရဲဘော်ဂျာနယ်တွင် ''သင်းတို့လောကဝတ္တု'' ဖြင့် စာပေလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ကလောင်အမည်မှာ '''ရေနံမြေက ရဲဘော်'''ဖြစ်သည်။ '''ရေနံမြေက ရဲဘော်၊ ရဲဘော်မောင်လှ''' ကလောင်အမည်များဖြင့် ဝတ္တုဆောင်းပါးများကို ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ခုနှစ် မတ်လထုတ် ရှုမဝမဂ္ဂဇင်းတွင် ''နု'' ဝတ္တုရှည်ကို '''ဌေးမောင်'''အမည်ဖြင့် စတင်ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့နောက် (၁၉၅၂-၅၅) ခုနှစ်ထိ သွေးသောက်မဂ္ဂဇင်းအယ်ဒီတာ၊ (၁၉၅၆-၁၉၇၈)ခုနှစ်ထိ မြဝတီ၊ ငွေတာရီမဂ္ဂဇင်းအယ်ဒီတာ၊ (၁၉၈၀-၁၉၈၄)ခုနှစ်ထိ သပြေမဂ္ဂဇင်းအယ်ဒီတာနှင့် (၁၉၈၅-၉၃)ခုနှစ်ထိ သိပ္ပံမဂ္ဂဇင်းအယ်ဒီတာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာအသင်း အမှုဆောင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[မြောက်‌ဥက္ကလာပမြို့နယ်]] စာပေလုပ်သားအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ခုနှစ်မှ ၂၀၀၁ခုနှစ်ထိ ပင်ကိုရေး၊ ဘာသာပြန်၊ ဝတ္တုတိုရှည်ပုဒ်ပေါင်း(၁၀၀၀) ကျော် ရေးသားခဲ့သည်။ သွေးသောက်၊ မြဝတီ၊ ငွေတာရီနှင့် သပြေမဂ္ဂဇင်းတို့တွင် (၂၅)နှစ်တိုင်တိုင် ခေါင်းကြီးရေးသားခဲ့သည်။ ဝတ္တု(၅)ပုဒ်ကို ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူး ပြသခဲ့သည်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ''အရေးတော်ပုံ''ဝတ္တု ရေးသားခဲ့သည်။ ၎င်းဝတ္တုကို မစိန်တင် (မော်စကိုရေဒီယိုမှ ရုရှားအမျိုးသမီး)က [[ရုရှားဘာသာ]] ပြန်ဆို၍ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုတွင် အုပ်ရေငါးသောင်း ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ == ရရှိသော ဆုတံဆိပ်များ == ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ''အရေးတော်ပုံ''ဝတ္တုဖြင့် အမျိုးသား စာပေဆု(ဝတ္တုရှည်) ဒုတိယရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ''တိုက်ပွဲခေါ်သံ''ဝတ္တုဖြင့် အမျိုးသား စာပေဆု(ဝတ္တုရှည်) ပထမဆုရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်က ချီးမြှင့်သော အမျိုးသား စာပေ(တစ်သက်တာဆု)ကို ရရှိခဲ့သည်။ {{Lifetime|၁၉၂၇| }} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] j2l5oo6tdt31cs3b9ehfmpeebcphih4 0 52946 1044984 865460 2026-07-29T09:44:25Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 1044984 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific prefix =[[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] | name = တက္ကသိုလ် မြတ်စိုး | image = | birth_date= {{Birth date|၁၉၃၁|၁၁|၁၂}} | birth_name = မြင့်ကြည် | parents = အငြိမ်းစား တိုင်းပညာဝန် ဦးဘိုးချစ် + ဒေါ်သန်း | nationality = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | ethnicity = ဗမာ | religion = ဗုဒ္ဓဘာသာ | birth_place = [[ပြည်မြို့]] | education = မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (မြန်မာစာ) | occupation = စာရေးဆရာ၊ကျောင်းဆရာ၊ဂီတပညာရှင် | pseudonym = | known_for = မြန်မာစာပေ၊ မြန်မာဂီတနှင့် မြန်မာမှုဆိုင်ရာပညာရှင် | death_date = {{Death date and age|၂၀၂၄|၈|၂၃|၁၉၃၁|၁၁|၁၂}} | death_place= [[ရန်ကုန်]] | signature= }} '''တက္ကသိုလ် မြတ်စိုး''' (၁၂ နိုဝင်ဘာ ၁၉၃၁-၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၄) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာ၊ တက္ကသိုလ်ဆရာ၊ သီချင်းရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်ကာ မြန်မာစာအဖွဲ့တွင် စာတည်းမှူးချုပ် နှင့် ညွှန်ကြားရေးမှူး အဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ == ဘဝဖြတ်သန်းမှု == တက္ကသိုလ် မြတ်စိုးသည် အဖ ဦးဘိုးချစ် (အငြိမ်းစား တိုင်းပညာဝန်)၊ မိခင် ဒေါ်သန်းတို့မှ ၁၉၃၁ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ပြည်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ အမည်ရင်းမှာ ဦးမြင့်ကြည် ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ဆယ်တန်းအောင်ပြီး [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ဥပစာတန်းအား ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် အောင်မြင်သည်။၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစာဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူးတန်း အောင်ကာ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရရှိသည်။ === ထမ်းဆောင်ခဲ့သောတာဝန်များ === * ၁၉၅၃ ခုနှစ်၌ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာနသို့ စတင်ဝင်ရောက်၍ နည်းပြအဖြစ်တာဝန်ထမ်း၊ * ၁၉၅၄ ခုနှစ် တွင် မော်လမြိုင်ဥပစာကောလိပ်၊ * ၁၉၅၅ မှ ၁၉၅၇ ခုနှစ် အထိ ဗထူးစစ်တက္ကသိုလ်၊ * ၁၉၅၇ မှ ၁၉၆၄ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် တွင် လက်ထောက်ကထိက၊ * ၁၉၆၅ ခုနှစ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် တွင် ကထိက နှင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မြန်မာစာအသင်း ပထမဥက္ကဋ္ဌ * ၁၉၆၄ မှ ၁၉၈၂ ခုနှစ်အထိ ပုသိမ်ကောလိပ်၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှင့် မော်လမြိုင်ကောလိပ် (ထိုကာလအတွင်း ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကထိကဌာနမှူး(၁၉၇၄-၁၉၇၈) * ၁၉၈၂ မှ ၁၉၉၂ ခုနှစ် အထိ [[မြန်မာစာအဖွဲ့]] စာတည်းမှူးချုပ် နှင့် ညွန်ကြားရေးမှူး တာဝန်ယူကာ အငြိမ်းစားယူ။ * ၁၉၉၂ ခုနှစ် မှ ၁၉၉၅အထိ မြန်မာစာအဖွဲ့တွင်ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်၊အကြံပေး စသည့်တာဝန်များထမ်း‌ ဆောင်ပြီး ၁၉၉၅ မှ ကွယ်လွန်ချိန်အထိတိုင်အောင် မြန်မာစာအဖွဲ့အချိန်ပြည့်အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်စာပေတာဝန်များကိုထမ်းဆောင်သွားခဲ့သည်။ * အခြားလုပ်ဆောင်ချက်များအနေနှင့် နိုင်ငံတာ်ပရိယတ္တိသာသနာ့တက္ကသိုလ်၊ယဉ်ကျေးမှုတက္ကသိုလ်တည်ထောင်နိုင်ရေးတို့အတွက်ဆောင်ရွက်ရာတွင်ပါဝင်ခဲ့သည်။ပညာရေး၊သာသနာရေး၊ပြန်ကြားရေး၊ယဉ်ကျေးမှု အစရှိသောဝန်ကြီးဋ္ဌာနများအတွက်လိုအပ်ပါကလဲ ကူညီဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။ == စာပေနှင့်ဂီတနယ်ပယ် == တက္ကသိုလ်မရောက်မီ စစ်ပြီးစ ဂျာနယ်၊ စာစောင်အချို့တွင် '''မောင်သာယာ''' အမည်ဖြင့် စတင်ကလောင်သွေးခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ်ရောက်ပြီးနောက် တက္ကသိုလ် မြတ်စိုး အမည်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အမည်ရင်းဖြင့်လည်းကောင်း ချိုတေးသံ၊ ဂီတ ပဒေသာ၊ ရှုမဝ၊ မြဝတီ၊ ငွေတာရီ၊ ယဉ်ကျေးမှု စသည့်မဂ္ဂဇင်းများတွင် ဆောင်းပါး၊ ဝတ္ထု၊ ကဗျာ၊ ရသစာတမ်းများ ရေးသားခဲ့သည်။အောင်စွာ ကလောင်ဖြင့် ကဗျာ များ လည်းရေးခဲ့သည်။သူသည် စာပေနှင့်ယှဉ်လျက် ဂီတကို ဝါသနာအလျောက် လေ့လာခဲ့သည်။၁၉၅၂ ခုနှစ် မှစ၍ စန္ဒရားနီနီ အပျော်တမ်းတူရိယာအဖွဲ့အတွက် သီချင်းများကို ပင်တိုင် ရေးသားခဲ့ရာ သံလွင်ဦး၊ သပြေညို၊ မိုးနဲ့စစ်သား၊ မေတ္တာကန်မွန်၊ အသည်းလမ်းကလေးမှာ လျှောက်လာပါ၊ ကြင်စဦး စသည့်သီချင်းများမှာ လူသိများခဲ့ သည်။သုတေသနစာတမ်းများအဖြစ် ကုန်းဘောင်ခေတ် မဟာဂီတ(၁၉၆၈)၊ မြန်မာဂီတ ၁၉၂၀-၇၀(၁၉၇၀)၊ မြန်မာဂီတကို နိုင်ငံခြားဂီတ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်လာပုံ (၁၉၇၃)၊ Three Yodaya Songs Representing Thai Element In Myanmar Classical Music(၁၉၉၆) တို့ကို ဖတ်ကြားခဲ့သည်။ထို့အပြင် မြန်မာစာညွန့်ပေါင်းကျမ်း (ပ၊ ဒု) (၁၉၉၂)၊ မြန်မာ့နိုင်ငံရေး စနစ်ပြောင်းကာလ ၁၉၆၂-၁၉၇၄ (ပ၊ ဒု၊ တ) (၁၉၉၃)၊ သဗ္ဗဂီတက္ကမ ပကာသနီကျမ်း (၁၉၉၃)၊ ဦးဂုဏ်ဘဏ်၏ မြန်မာ့ဂီတ အခြေခံ အတွဲ (၁၊ ၂) (၁၉၉၉-၂၀ဝ၁)၊ တေးရေး ပညာရှင်ကြီးများ၏ ခေတ်ဟောင်း တေးသီချင်းများ (အတွဲ ၁ မှ ၈) (၁၉၉၅-၂၀ဝ၆) တို့ကို တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်မူ မဟာဂီတ (၂၀ဝ၅ ပုံနှိပ်မူ) ကိုလည်း ဦးဆောင်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/index.php/my/mnmaacaape-mnmaagiittnng-mnmaamuchiungraapnnyaarng-chraakii-nyiimngknnyttkksiulmttciu|title=မြန်မာစာပေ၊ မြန်မာဂီတနှင့် မြန်မာမှုဆိုင်ရာပညာရှင် ဆရာကြီး ဦးမြင့်ကြည်(တက္ကသိုလ်မြတ်စိုး)|work=Myanmar Digital News|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၄|date=၃၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၁}}{{Dead link|date=April 2025 }}</ref> == ဂုဏ်ပြုမှုနှင့် ဆုတံဆိပ်များ == မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ အတွက်ပြုစုတင်သွင်းခဲ့သော ''မြန်မာ့တေးဂီတ အနုစာပေသမိုင်း'' စာအုပ် အား ၂၀၀၁ ခုနှစ် တွင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ရာ ထိုစာအုပ်ဖြင့် ၂၀၀၂ ခုနှစ် အတွက် [[အမျိုးသား စာပေဆု]] ရရှိခဲ့သည်။၂၀၀၄ ခုနှစ် တွင် နိုင်ငံတော်က ဝိဇ္ဇာပညာ ထူးချွန်ဆု (ဒုတိယအဆင့်) ဆု၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် စာပေနှင့် ဂီတ၊ ဂီတနှင့်စာပေ စာအုပ်ဖြင့် ထွန်းဖောင်ဒေးရှင်း စာပေဆု နှင့် ၂၀၁၃ ခုနှစ် တွင် [[အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆုရသူများ စာရင်း|အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆု]] ရရှိသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် [[အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)|အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာတက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်)]] က ဂုဏ်ထူးဆောင် စာပေပါရဂူဘွဲ့ အပ်နှင်းသည်။<ref>စာပေဗိမာန်မှ ထုတ်ဝေသည့် ၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ် အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆု၊ အမျိုးသား စာပေဆုနှင့် စာပေဗိမာန် စာမူဆု လက်ကမ်းစာအုပ်မှ</ref>၂၀၂၀ ခုနှစ်လွတ်လပ်ရေးနေ့တွင်ဝိဇ္ဇာပညာထူးချွန်ဆု(ပထမအဆင့်)ကိုရရှိခဲ့သည်။(၇၅)နှစ်မြောက်စိန်ရတုလွတ်လပ်ရေးနေ့ အထိမ်းအမှတ် အဖြစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်က [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့]] ချီးမြှင့်အပ်နှင်းသည်။ <ref>{{cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/20692?d=1|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက ချီးမြှင့်သည့် ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ပေးအပ်|work=CINCDS Myanmar|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၄|date=၁၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၃}}</ref> == ဘဝနိဂုံး == သူသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဩဂုတ် လ ၂၃ ရက် တွင် လူကြီးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်။ ==ကိုးကား== <references/> {{Lifetime|၁၉၃၁|၂၀၂၄}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 73wub5oz0kdxvxnygbqihix07xb8fgm 0 56126 1045002 1041970 2026-07-29T09:51:14Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 1045002 wikitext text/x-wiki {{Infobox စာရေးဆရာ | အမည် = တင်မောင်မြင့် | ဓာတ်ပုံ = | သက်တမ်း = | မွေးသက္ကရာဇ် = ၁၉ စက်တင်ဘာ ၁၉၃၆ | အမည်ရင်း = တင်မောင်မြင့် | မိဘအမည် = ဦးမောင်ဒွေး + ဒေါ်ကျော့စိန် | မွေးဖွားရာဒေသ = စစ်ကျွန်းရွာ၊ [[ဟင်္သာတခရိုင်]][[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး|ဧရာဝတီတိုင်း]] | နိုင်ငံသား = [[File:Flag of Myanmar.svg|25px ]] မြန်မာ | လူမျိုး =ဗမာ | ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာ = | ပညာအရည်အချင်း = | အလုပ်အကိုင်= စာရေးဆရာ | ကလောင် အမည်ခွဲများ = | ထင်ပေါ်ကျော်ကြားမှု = | စာပေအမျိုးအစား = ဘာသာပြန် | ထင်ရှားသည့်စာ = | ရရှိသည့်ဆု = [[အမျိုးသားစာပေဆု]] ဘာသာပြန်၊သုတ ([[၂၀၀၁]])၊ ဘာသာပြန်၊ရသ ([[၂၀၀၄]]) ([[၂၀၀၇]])([[၂၀၁၁]])([[၂၀၁၂]]) | ကြင်ဖော် = | သားသမီး = | ကွယ်လွန်ရက် = {{Death date and age|2026|6|18|1936|9|19}} | ကွယ်လွန်ရာဒေသ = ပင်လုံဆေးရုံ၊ ရန်ကုန်မြို့ | လက်မှတ် = | ကွန်ယက် = }} စာရေးဆရာကြီး '''တင်မောင်မြင့်''' (၁၉ စက်တင်ဘာ ၁၉၃၆ - ၁၈ ဇွန် ၂၀၂၆) သည် မြန်မာ့စာပေလောကတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားသော ဘာသာပြန်စာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဆရာကြီးသည် “ည” (Night)၊ “ပြစ်မှုနှင့်ပြစ်ဒဏ်” (Crime and Punishment) နှင့် “ငါ့ဒိန်ခဲကို ဘယ်သူနေရာရွှေ့သလဲ” (Who Moved My Cheese?) အပါအဝင် နိုင်ငံတကာ ထင်ရှားဝတ္ထုများကို မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့ပြီး ဘာသာပြန်စာအုပ်ပေါင်း ၁၁၇ အုပ်ကျော် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဆရာကြီးသည် ဘာသာပြန်စာပေများအပြင် တက္ကသိုလ်နန္ဒမိတ်၊ မြတ်ငြိမ်းတို့နှင့် ပူးပေါင်းရေးသားသော “တစ်သိမ့်သိမ့်ဒွန် (ပေါင်းချုပ်)” စာအုပ်ဖြင့်လည်း ထင်ရှားသည်။ စာပေလောကတွင် အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် “သည်းဦးပန်း” မဂ္ဂဇင်း၏ အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင်၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် “အထောက်တော်လှအောင်” သတင်းမဂ္ဂဇင်း၏ ဒုတိယအယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဆရာကြီးသည် သုတနှင့် ရသပိုင်းဆိုင်ရာ ဘာသာပြန်စာပေများစွာကို ရေးသားခဲ့ပြီး [[အမျိုးသား စာပေဆု|အမျိုးသားစာပေဆု]]ကို ငါးကြိမ် (၂၀၀၁၊ ၂၀၀၄၊ ၂၀၀၇၊ ၂၀၁၁၊ ၂၀၁၂) ရရှိခဲ့ကာ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆုကိုလည်း ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ ဘာသာပြန်များအပြင် ပင်ကိုရေးစာများစာအုပ်ကို ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး မဂ္ဂဇင်းများ၌ ဖော်ပြခံခဲ့ရသော ပင်ကိုရေး ဝတ္ထုနှင့် ဆောင်းပါးများကိုလည်း စုစည်းထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဆရာကြီးသည် ကျောက်ကပ်ရောဂါဖြင့် ကုသမှုခံယူနေရစဉ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ ပင်လုံဆေးရုံ၌ အသက် ၉၀ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သွားရှာသည်။ == ဘဝကြောင်း == စာရေးဆရာကြီး တင်မောင်မြင့်ကို အဖ ဦးမောင်ဒွေးနှင့် အမိ ဒေါ်ကျော့စိန်တို့က ၁၉၃၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဟင်္သာတခရိုင် စစ်ကျွန်းရွာ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်စဉ်က ရန်ကုန်မြို့ ရေကျော် ဦးမောင်မောင် အလွတ်ပညာသင်ကျောင်းမှ အလယ်တန်းအောင်မြင်ပြီး တောင်ကြီးမြို့ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်း (ယခု အထက်တန်းကျောင်း) မှ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရန်ကုန်သက်ကြီးတက္ကသိုလ်တွင် ဆက်လက်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ အလုပ်အကိုင်အားဖြင့် မော်ချီးမိုင်း၊ တောင်ကြီးမြို့ ပြည်သူ့ထောက်ပံ့ရေးဌာနနှင့် ရှမ်းပြည်နယ် ပညာမင်းကြီးရုံးတို့တွင် စာရင်းကိုင်၊ စာရေးအဆင့်ဆင့်ဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ဘီအိုစီကုမ္ပဏီ (ယခု MOGE) ၌ အလုပ်ဝင်ရောက်ကာ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ငွေစာရင်းအရာရှိအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။ ဆရာကြီးသည် ဘီအိုစီကုမ္ပဏီ၌ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေစဉ်အတွင်း ဆရာမြတ်ငြိမ်းနှင့်အတူ Jonathan Black ၏ World Rapers ကို ဘာသာပြန်ဆိုရန် အခွင့်အရေးရရှိခဲ့သည်။ ရေနံမြေနယ်ပယ်များသို့ သွားရောက် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ်အတွင်း အဆိုပါစာအုပ်၏ ပထမပိုင်းတစ်ဝက်ကို ဘာသာပြန်ဆိုပြီး ဒုတိယပိုင်းကို ဆရာမြတ်ငြိမ်းက ပြန်ဆိုကာ ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် “ငွေကျွန်” ဟူသည့် ဘာသာပြန်စာပေလက်ရာ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုစာမူနှင့်ပတ်သက်၍ Gone With the Wind အဆက် Scarlett ၏ အမှာစာ၌ ဆရာကြီးက ယင်းအကြောင်းကို ဖွင့်ဟရေးသားခဲ့ဖူးသည်။ ထို့နောက် ဆရာကြီးသည် ဘာသာပြန်စာအုပ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော်ကို ဆက်လက်ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ စာပေလောကတွင် အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် “သည်းဦးပန်း” မဂ္ဂဇင်း၏ အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင်၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် “အထောက်တော်လှအောင်” သတင်းမဂ္ဂဇင်း၏ ဒုတိယအယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဆရာကြီးသည် သုတနှင့် ရသပိုင်းဆိုင်ရာ ဘာသာပြန်စာပေများစွာကို ရေးသားခဲ့ပြီး အမျိုးသားစာပေဆုကို ငါးကြိမ် (၂၀၀၁၊ ၂၀၀၄၊ ၂၀၀၇၊ ၂၀၁၁၊ ၂၀၁၂) ရရှိခဲ့ကာ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆုကိုလည်း ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ ထူးခြားမှုတစ်ရပ်မှာ ဆရာကြီးသည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ဘာသာပြန်(သုတ)ဖြင့် အမျိုးသားစာပေဆုကို ရရှိခဲ့ပြီး ယင်းနှစ်၌ပင် ဆရာမြတ်ငြိမ်းကလည်း ဘာသာပြန်(ရသ)ဖြင့် အမျိုးသားစာပေဆုကို တစ်နှစ်တည်း ရရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ၂၀၁၁ ခုနှစ်သည် မြန်မာနိုင်ငံစာပေဆုသမိုင်းတွင် [[အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]]ကို ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်ချီးမြှင့်သည့်နှစ်လည်းဖြစ်ခဲ့ရာ ထိုနှစ်တွင် ဆရာကြီး ဦးလှကြိုင် (ပါရဂူ) ရရှိခဲ့ပြီး နောင်ဆယ့်ခုနစ်နှစ်အကြာ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ဆရာကြီး တင်မောင်မြင့်ကိုယ်တိုင် အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆုကို ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဘာသာပြန်များအပြင် ဆရာကြီးသည် ပင်ကိုရေးစာများစာအုပ်ကို ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး မဂ္ဂဇင်းများ၌ ဖော်ပြခံခဲ့ရသော ပင်ကိုရေးဝတ္ထုနှင့် ဆောင်းပါးများကိုလည်း စုစည်းထုတ်ဝေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ကမ္ဘာ့အလွမ်းစာပေများကို မြန်မာ့မြေ၌ ပွင့်လန်းစေသူ အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရ ဆရာကြီးတင်မောင်မြင့် {{!}} News and Periodical Enterprise |url=https://www.moi.gov.mm/npe/kmbhaaalmcaapemaakiu-mnmaamen-pnglncesuu-amiusaacaapettcskttaachur-chraakiittngmeaangmng |access-date=2026-06-18 |website=www.moi.gov.mm}}</ref> == မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့သည့် စာအုပ်များ == အောက်ပါစာအုပ်များကို မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့သည်။ <ref>{{Citation |title= ဆရာတင်မောင်မြင့် ရေးခဲ့သောစာအုပ်များ |url=https://web.facebook.com/groups/1828587374047525?view=permalink&id=1929809787258616 |access-date=2010-04-11 }}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ !စဉ် !စာအုပ်အမည် !ထုတ်ဝေနှစ် !မူရင်းစာအုပ်အမည် !မူလ ရေးသားသူ !မှတ်ချက် |- |၁ |ငွေကျွန် |၁၉၈၃ |World Rapers |Jonathan Black |[[မြတ်ငြိမ်း]] နှင့် တွဲရေး |- |၂ |သံယောဇဉ်ကမ်းခြေ |၁၉၈၃ |Man on Fire |A. J. Quinnell | |- |၃ |ငယ်စာရင်းဝင်မို့ |၁၉၈၃ |Rendezvons |Evelyn Anthony | |- |၄ |အချစ်၏အခြားသော မျက်နှာစာ |၁၉၈၄ |Not as a Stranger |Morton Thompson | |- |၅ |သံမဏိလိပ်ပြာ |၁၉၈၇ |Philadeiphian |Richard Powell | |- |၆ |အရိပ်မဲ့ရုပ်ပုံလွှာ |၁၉၈၅ |Snap Shot |A. J. Quinnell | |- |၇ |မဟာရံတံတိုင်းကို ဖြတ်ကျော်ခြင်း |၁၉၈၅ |This Side of Glory |Gwan Bristow | |- |၈ |မေတ္တာရှာပုံတော် |၁၉၈၅ |Where Love has Gone |Herold Robin | |- |၉ |တမ်းတတတ်သည် |၁၉၈၅ |Remenberance |Dannielle Steel | |- |၁၀ |အချစ်များစွာနဲ့ပါ ဆရာ |၁၉၈၇ |To Sir, With Love |E. R. Branthwaite | |- |၁၁ |နွေကန္တာ |၁၉၈၈ |Deep Summer |Gwen Bristow | |- |၁၂ |မာနမီးလျှံ |၁၉၉၉ |Body of Love |Charles Keats | |- |၁၃ |မဒမ်ကျူရီ |၂၀၀၁ |Madame Curie |Eve Curie |၂၀၀၁ အမျိုးသားစာပေဆု (ဘာသာပြန်၊ သုတ) |- |၁၄ |လေရဟတ်နီ |၂၀၀၄ |Moulin Rouge |Pierre la Mure | |- |၁၅ |တောင်ပံမဲ့သင်းကွဲတေးဆိုငှက် |၂၀၀၄ |To Kill a Mocking Bird |Harper Lee |၂၀၀၄ အမျိုးသားစာပေဆု (ဘာသာပြန်၊ ရသ) |- |၁၆ |စကားလက် |၂၀၀၆ |Scarlett |Alexandra Ripley | |- |၁၇ |စခန်းသိမ်းအောင်ပွဲ | |Closing Ceremony |H. King | |- |၁၈ |ငွေတစ်မူးဖြင့် သိုက်တူးသူ | |A Kiss Before Dying |Ira Levin | |- |၁၉ |လျှပ်စစ်မုန်တိုင်း | |Ride the Thunder |Janet Daily | |- |၂၀ |ငွေရန်သူ | |Money |P. L. Suliterzer | |- |၂၁ |သူ့အချစ်မျိုးဟာ | |Brown Stone House |Rae Foley | |- |၂၂ |ဒီရေရိုင်းနှင့် မုန်တိုင်းနှင့် | |Flood Tide |Frank Yerby | |- |၂၃ |အချစ်ဆုံး | |Loving |Danielle Steel | |- |၂၄ |ချစ်လင်းရောင်ခြည် | |A Patch of Blue |Elizabeth Kate | |- |၂၅ |ထာဝရ | |Valentina |Evelyn Anthony | |- |၂၆ |မိုးမြေသိမ့်သိမ့် | |Crash of 79 |Paul Adam | |- |၂၇ |ကြွက်ကဲ့အရောင် ကြောင်ရဲ့အလား | |Persian Ransom |Evelyn Anthony | |- |၂၈ |အချစ်ဝေဟင် | |Illusion of Love |Cynthia Freeman | |- |၂၉ |ဒက်ဒီ | |Daddy |Danielle Steel | |- |၃၀ |အရှေ့ယွန်းက နေဝန်းနီ | |The Rising Sun |Michael Criton | |- |၃၁ |မုန်တိုင်းထန် ကမ်းခြေ | |Siege of Silence |A. J. Quinell | |- |၃၂ |မုန်တိုင်းငှက် | |The Eagle Has Flown |Jack Haggin | |- |၃၃ |မာနီ | |Marni |Winston Graham | |- |၃၄ |သတင်းမုဆိုး | |Modern Women |Ruth Harris | |- |၃၅ |လက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်း အနုပညာ | |Happy Marriage |Andrie Mouris | |- |၃၆ |မြကတ္တီပါလမ်း | |Handsome Road |Gwen Bristow | |- |၃၇ |လေထန်ပေမယ့် ပန်းမကြွေ | |Selected Stories | | |- |၃၈ |အရောင်များနှင့် စကားပြောခြင်း | |Mary Cassette |Jone King | |- |၃၉ |ဒေ့ဒ်စ်ငရဲခန်းမှာ | |Weeding Tears |Jean White | |- |၄၀ |ငါ့ဒိန်ခဲကို ဘယ်သူနေရာရွေ့သလဲ | |Who Moved My Cheese |Spencer Johnson | |- |၄၁ |တိမ်ပေါ်မှာ လမ်းလျှောက် | |Children of Dust |Clancy Charlie | |- |၄၂ |အနက်ရောင်အိပ်မက် စိမ်းမြမေတ္တာ |၂၀၀၇ |A Place for Kathy |Henry Danker |၂၀၀၇ အမျိုးသားစာပေဆု (ဘာသာပြန်၊ ရသ) |- |၄၃ |ဘီလျံနာလို တွေးပါ | |Think Like a Billionaire |Donald Trump | |- |၄၄ |ဝံပုလွေနှင့် အခြားဝတ္ထုတိုများ | |Selected Stories |Anton Chekhov | |- |၄၅ |ကမ္ဘာကျော်ပုံရိပ်များ | |Great People |Reader's Digest | |- |၄၆ |အတိတ်ခြေရာ | |Selected Stories | | |- |၄၇ |ည | |Night |Elie Wiesel | |- |၄၈ |သမ္မတ၏ မဟေသီ | |The President's Lady |Iving Stone | |- |၄၉ |ဆီးကျိတ် | |Prostrate | | |- |၅၀ |လယ်ရီကင်း၏ လယ်ရီကင်း | |Larry King |Larry King | |- |၅၁ |မာတင် လူသာကင်း | |Martin Luther King |Scott King | |- |၅၂ |ရောင်းချခြင်း အတတ်ပညာ | |What Mom Teach Me | | |- |၅၃ |အန်နာ ကာရနီနာ | |Anna Karinnina |Leo Tolstoy | |- |၅၄ |ပြစ်မှုနှင့် ပြစ်ဒဏ် |၂၀၁၂ |Crime & Punishment |Dostoevsky |၂၀၁၂ အမျိုးသားစာပေဆု (ဘာသာပြန်၊ ရသ) |- |၅၅ |ပွင့်ဦးနှင့် အခြားဝတ္ထုတိုများ | |Episode and Other Stories | | |- |၅၆ |လေဟုန်စီး၍ | |The Boy Who |Kamkwamba | |- |၅၇ |မျှော် |၂၀၁၁ |Waiting |Ha Jin |၂၀၁၁ အမျိုးသားစာပေဆု (ဘာသာပြန်၊ ရသ) |- |၅၈ |လမ်းဘေးရှေ့နေ | |Street Lawyer |John Grisham | |- |၅၉ |အမတရှာပုံတော် | |Chasing Life |Dr Sunjay Gupta | |- |၆၀ |မမရေချယ် | |My Cousin, Rachel |Du Maurier | |- |၆၁ |လူငယ်များအတွက် ဒိန်ခဲ | |Who Moved My Cheese (for Teens) |Spencer Johnson | |- |၆၂ |ကြယ်ကြွေရာနောက်သို့ | |Partner |John Grisham | |- |၆၃ |နိဂုံး၏ အဓိပ္ပာယ် | |The Sense of an Ending |Julian Barnes | |- |၆၄ |ကန်သာရေရိပ်မှာ | |In the Pond |Ha Jin | |- |၆၅ |ဥစ္စာဓန၏ ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေး | |Why We Want You to Be Rich |Donald Trump | |- |၆၆ |သွေးအေးအေးဖြင့် | |In Cold Blood |Trueman Kapote | |- |၆၇ |အင်ပရက်ရှင်းနစ်ခေတ်ဦး | |Impressionists |Guy Jenning | |- |၆၈ |တိုက်ပွဲဝင်မေမေ | |The Fight to Free My Son |Peter Edwards | |- |၆၉ |မိစ္ဆာဝင်္ကပါ | |Les Miserables |Victor Hugo | |- |၇၀ |တစ်မိုးအောက်တစ်ယောက် | |Man of Montmartre |Stephen & Ethel Longstreet | |- |၇၁ |မြိုင်သာယာသို့ အပြန် | |The Road to Tara |Anne Edwards | |- |၇၂ |ကျောင်းတုန်းက သူငယ်ချင်းတွေ | |Friends Forever |Danielle Steel | |- |၇၃ |မေတ္တာဝင်္ကပါ | |The Hunchback of Natre Dame |Victor Hugo | |- |၇၄ |ဂျင်မီယင် | |Crusader for Man |John Hersey | |- |၇၅ |ဂန္ဓာနှင့် အခြားဝတ္ထုများ | |The Chrysanthemums and Other Stories | | |- |၇၆ |ကျွန်မနာမည် မာလာလာ | |I'm Malala |Malala Yousafzai & Christina Lamb | |- |၇၇ |ထိုအနမ်းနှင့် အခြားဝတ္ထုတိုများ | |The Kiss and Other Stories |Aton Chekhov | |- |၇၈ |ပြန်ပေး | |Kidnapped |R. L. Stevenson | |- |၇၉ |သူရဲကောင်းသုံးယောက် | |Three Musketeers |Alexander Dumas | |- |၈၀ |ကျိန်စာသင့်အတိတ် ချစ်ဆိပ်ရည်ချို | |The Reader |Bernhard Schlink | |- |၈၁ |ဥရောပသမိုင်း မိတ်ဆက် | |The Age of Europe |Paul Seaver | |- |၈၂ |မျှော်လင့်ချက်ကြီးစွာဖြင့် | |The Great Expectation |Charles Dickens | |- |၈၃ |ဘဝအနှောင် | |Of Human Bondage |W. Somerset Maugham | |- |၈၄ |တစ်ကမ္ဘာဆီ ဝေး | |The Prime of Miss Brodie |Muriel Spark | |} == ဘဝနိဂုံး == ဆရာကြီးသည် ကျောက်ကပ်ရောဂါဖြင့် ကုသမှုခံယူနေရစဉ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ ပင်လုံဆေးရုံ၌ အသက် ၉၀ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-06-18 |title=၂၀၂၆ ဇွန် ၁၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အာရက္ခတပ်တော်(အေအေ) ထိန်းချုပ် ကျောက်တော်မြို့ လေကြောင်းဗုံးကြဲခံရမှု သေဆုံးသူ ၈ ဦးရှိလာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/crlwdge7wjwt |access-date=2026-06-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၃၆ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] gguq9bsbvr1v5bo97wj38ezo5p00ema 0 61125 1045004 883968 2026-07-29T09:58:32Z Dr Lotus Black 31011 1045004 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = ရွှေလီ ၁ တာတမံ | name_official = | image = Shweli I Dam.jpg | image_size = | image_caption = ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ | image_alt = | location_map = မြန်မာနိုင်ငံ | location_map_size = | location_map_caption = | location_map_alt = | coordinates = {{coord|23|41|56.40|N|97|30|23.12|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = မြန်မာနိုင်ငံ | location = နမ့်ခမ်းမြို့၊ ရှမ်းပြည်နယ်။ | purpose = P | status = O | construction_began = ၂၀၀၂ | opening = ၂၀၀၈ | demolished = | cost = US$756.2 million | owner = YMEC + [[လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လုပ်​​ရေး လုပ်ငန်း|EPGE]] | dam_type = G | dam_crosses = [[ရွှေလီမြစ်]] | dam_length = {{Convert|177|m|abbr=on}} | dam_height = {{Convert|47|m|abbr=on}} | dam_height_foundation= | dam_height_thalweg = | dam_elevation_crest = | dam_width_crest = | dam_width_base = | dam_volume = | spillway_count = | spillway_type = | spillway_capacity = | res_name = | res_capacity_total = {{Convert|24.11|e6m3|acre.ft|abbr=on}}<ref>{{cite web|title=Shweli|url=http://www.hnlcj.cn/jb.asp|publisher=Hydro Lancang|accessdate=11 March 2014|language=Chinese|archivedate=11 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140311034849/http://www.hnlcj.cn/jb.asp}}</ref> | res_capacity_active = | res_capacity_inactive= | res_catchment = | res_surface = | res_max_length = | res_max_width = | res_max_depth = | res_elevation = | res_tidal_range = | plant_name = ရွှေလီ ၁ ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ | plant_lat_d = 23 | plant_lat_m = 40 | plant_lat_s = 05.42 | plant_lat_NS = N | plant_long_d = 97 | plant_long_m = 27 | plant_long_s = 22.12 | plant_long_EW = | plant_operator = | plant_commission = ၂၀၀၈-၂၀၀၉ | plant_decommission = | plant_type = Conventional, diversion | plant_turbines = ၆ x {{convert|100|MW|abbr=on}} Francis-type | plant_hydraulic_head ={{Convert|299|m|abbr=on}} | plant_capacity = {{convert|600|MW|abbr=on}}<ref>{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx|format=XLSX|title=Power Generation|work=Open Development Mekong|access-date=6 October 2023|archive-date=6 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006001355/https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx}}</ref> | plant_annual_gen = {{convert|4022|GWh|abbr=on}} | website = | extra = }} ရွှေလီ (၁) ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံသည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]မြောက်ပိုင်း၊ [[မူဆယ်ခရိုင်]]၊ [[နမ့်ခမ်းမြို့]]အနောက်တောင်ဘက် ၁၇ မိုင်ခန့်အကွာတွင် [[ရွှေလီမြစ်]]ပေါ်တွင်တည်ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/301/ |title=ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းတည်ဆောက်ပြီးဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ |publisher=[[လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] |accessdate=၂၀၂၂-၀၉-၂၃ |archive-date=23 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220923105413/https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/301/ }}</ref> တရုတ်ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုဖြင့်တည်ဆောက်ထားသော ပထမဆုံးစက်ရုံတစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာအစိုးရဖက်မှ အစုစပ် ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် တရုတ်နိုင်ငံပိုင် Yunnan United Power Development ကုမ္ပဏီက အစုစပ် ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းပါဝင်ရင်းနှီးမြုပ်နှံတည်ဆောက်ထားသည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် စီမံကိန်းစတင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။ စက်တပ်ဆင်အင်အားမှာ ၆၀၀ မဂ္ဂါဝပ် ဖြစ်သည်။ [[ရဲရွာရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံ|ရဲရွာဓာတ်အားပေးစက်ရုံ]]ပြီးလျှင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံးစက်ရုံဖြစ်သည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံးဓာတ်အားထုတ်လုပ်မှုတွင် ရဲရွာစက်ရုံထက်ပိုများပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင် အများဆုံးဖြစ်သည်။ ထွက်ရှိသောဓာတ်အားကို မန်စံဓာတ်အားခွဲရုံနှင့် ရွှေစာရံဓာတ်အားခွဲရုံများမှတဆင့် မြန်မာဓာတ်အားစနစ်သို့ပို့လွှတ်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ဓာတ်အားစနစ်သို့လည်း ဓာတ်အားရောင်းချသည်။ ထို့ပြင် တရုတ်ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုဖြင့်တည်ဆောက်ထားသော တကောင်းတောင် နီကယ်စက်ရုံသို့လည်း ဓာတ်အားပို့လွှတ်ရောင်းချသည်။ ယခုအခါတွင် ရွှေလီ(၂) ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ(တရုတ်ဖက်စပ်)နှင့် ရွှေလီ (၃) ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ (မြန်မာအစိုးရပိုင်) တို့အား တည်ဆောက်လျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web|title=Huaneng Shweli Station|url=http://www.chng.com.cn/n31533/n31685/n106253/c155552/content.html|publisher=China Huaneng Group|accessdate=11 March 2014|language=Chinese|archivedate=23 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130123094427/http://www.chng.com.cn/n31533/n31685/n106253/c155552/content.html}}</ref><ref>{{cite web |title=Shweli River Hydropower Station(Myanmar) |url=http://www.ymec.com.cn/en/hpp/Project_rl.htm |publisher=Yunnan Machinery & Equipment |accessdate=11 March 2014 |archivedate=27 September 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927044210/http://www.ymec.com.cn/en/hpp/Project_rl.htm }}</ref><ref>{{cite web |title=Hydroelectric Power Plants in Myanmar |url=http://www.industcards.com/hydro-myanmar.htm |publisher=IndustCards |accessdate=11 March 2014 |archive-date=11 March 2014 |archive-url=https://archive.today/20140311020751/http://www.industcards.com/hydro-myanmar.htm }}</ref><ref>{{cite web |title=Myanmar Shweli River power plant put into operation the first unit |url=http://watertech.cn/info52/Luilijian.html |publisher=China Water Science and Technology Network |accessdate=11 March 2014 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304232454/http://watertech.cn/info52/Luilijian.html }}</ref> ==ပြခန်း== <gallery> Shweli 1 power station.jpg|ဆိုင်းဘုတ် Shweli I spillway.jpg|ရေပိုလွှဲ Shweli I tailrace.jpg|Tailrace gate Shweli I dam.jpg|တာတမံ Shweli I turnines.jpg|တာဘိုင်များ Shweli I turbines2.jpg|တာဘိုင်များ Shweli I control room.jpg|ထိန်းချုပ်ခန်း Shweli I CCR.jpg|ထိန်းချုပ်ခန်း </gallery> ==ကိုးကား== {{Reflist|2}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တာတမံများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ]] qqrswc07gm7fff04giq4oweh7h36otm 0 66039 1044861 749922 2026-07-28T18:50:37Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1044861 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = တန့်ယန်းမြို့ |native_name = |other_name = |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြို့တည်နေရာပြ မြန်မာနိုင်ငံမြေပုံ |seat = တန့်ယန်းမြို့ |seat_type = မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့ |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]] |image_skyline = |image_map = |map_caption = တန့်ယန်းမြို့တည်နေရာပြမြေပုံ |subdivision_type = [[ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံအမည်]] |subdivision_name = {{အလံ|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[တန့်ယန်းခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[လတ္တီကျု]] |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = [[လောင်ဂျီကျု]] |subdivision_name4 = |area_total_km2 = |population = |population_as_of = |population_density_km2 = |coordinates_display = |coordinates_region = MM |latNS = N |latd = |latm = |lats = 00 |longEW = E |longd = |longm = |longs = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6:30 |elevation_footnotes = |elevation_m = 946 |elevation_ft = |website = |footnotes = }} '''တန့်ယန်းမြို့'''သည် [[တန့်ယန်းမြို့နယ်]]၏ အုပ်ချုပ်မှုရုံးများစိုက်ရာမြို့ဖြစ်ပြီး [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.themimu.info/docs/MIMU696v01_110614_Planning%20Map%20for%20Shan%20State_Eng.pdf |accessdate=June 22, 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120329153236/http://www.themimu.info/docs/MIMU696v01_110614_Planning%20Map%20for%20Shan%20State_Eng.pdf |archivedate=29 March 2012 |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ }}</ref> တန့်ယန်းမြို့သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့် ၉၄၆ မီတာတွင် တည်ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://www.fallingrain.com/world/BM/11/Tangyan.html Tangyan at FallingRaing.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090808171448/http://www.fallingrain.com/world/BM/11/Tangyan.html |date=8 August 2009 }} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] {{Shan-geo-stub}} bcdfo748sgdu5ukhlf2xchzlftmoict 0 67449 1044983 1021512 2026-07-29T09:44:12Z Dr Lotus Black 31011 1044983 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = အထက်ပေါင်းလောင်း တာတမံ | name_official = | image = File:UPL station.jpg | image_size = | image_caption = | image_alt = | country = မြန်မာ | location = နေပြည်တော်နယ်နမိတ်/[[ရှမ်းပြည်နယ်]] | purpose = လျှပ်စစ်ဓာတ်အား | status = O | construction_began = ၂၀၀၅ | opening = ၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၅ | demolished = | cost = | owner = [[လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း|မြန်မာ့လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း]] | dam_type = G | dam_crosses = [[ပေါင်းလောင်းမြစ်]] | dam_length = {{Convert|530|m|abbr=on}} | dam_height = {{Convert|103|m|abbr=on}} | dam_height_foundation= | dam_height_thalweg = | dam_elevation_crest = | dam_width_crest = | dam_width_base = | dam_volume = {{Convert|1.1|e6m3|cuyd|abbr=on}} | spillway_count = | spillway_type = Uncontrolled | spillway_capacity = | res_name = | res_capacity_total = {{Convert|1300|e6m3|acre.ft|abbr=on}} | res_capacity_active = | res_capacity_inactive= | res_catchment = | res_surface = | res_max_length = | res_max_width = | res_max_depth = | res_elevation = | res_tidal_range = | plant_name = | plant_lat_d = | plant_lat_m = | plant_lat_s = | plant_lat_NS = | plant_long_d = | plant_long_m = | plant_long_s = | plant_long_EW = | plant_operator = | plant_commission = ၂၀၁၅ ခန့်မှန်း | plant_decommission = | plant_type = | plant_turbines = 2 x {{convert|70|MW|abbr=on}} Francis-type | plant_hydraulic_head = | plant_capacity = {{convert|140|MW|abbr=on}}<ref>{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx|format=XLSX|title=Power Generation|work=Open Development Mekong|access-date=6 October 2023|archive-date=6 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006001355/https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx}}</ref> | plant_annual_gen = {{convert|454|GWh|abbr=on}} | website = | location_map = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|19|45|22|N|96|35|37|E|display=inline,title}} | extra = }} '''အထက်ပေါင်းလောင်း တာတမံ'''သည် [[ပျဉ်းမနားမြို့]]မှ အရှေ့ဘက် {{Convert|40|km|mi|abbr=on}} အကွာ [[ပေါင်းလောင်းမြစ်]]ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ယင်းသည် နေပြည်တော် နယ်နမိတ်နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]ကြားတွင် ထိစပ်သည်။ တာတမံ၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ [[ရေအားလျှပ်စစ်]]ဖြစ်ပြီး {{convert|140|MW}} ဓာတ်အားထုတ်ပေးနိုင်သည်။ တာတမံအား ဇန်နဝါရီ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ အောက်တိုလတွင် ကွန်ကရစ်ခင်းခြင်း ပြီးဆုံးသည်။<ref>{{cite web|title=RCC Dam Database (Upper Paung Laung)|url=http://rccdams.co.uk/database_results.php|publisher=Malcom Dustan & Associaties|accessdate=10 March 2014|archivedate=23 September 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060923140552/http://www.rccdams.co.uk/database_results.php}}</ref><ref>{{cite web |title=Upper Paunglaung Hydropower Project(Myanmar) |url=http://www.ymec.com.cn/en/hpp/Project_pl2.htm |publisher=Yunnan Machinery & Electrical |accessdate=10 March 2014 |archivedate=23 July 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100723001439/http://www.ymec.com.cn/en/hpp/Project_pl2.htm }}</ref><ref>{{cite news |title=Upper Paunglaung Hydropower Project to generate 454 kwh million on completion |url=http://www.mmbc2u.org/index.php/92-upper-paunglaung-hydropower-project-to-generate-454-kwh-million-on-completion |accessdate=10 March 2014 |newspaper=Malaysian Myranmar Business Council |date=24 September 2013 |archivedate=22 December 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141222204312/http://www.mmbc2u.org/index.php/92-upper-paunglaung-hydropower-project-to-generate-454-kwh-million-on-completion }}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ပြီးစီးရန် မျော်မှန်းထားသည်။<ref name=mmtimes>{{cite news|last=Lone|first=Wa|title=Complaints emerge over Paunglaung Dam compensation|url=http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/8718-complaints-emerge-over-paunglaung-dam-compensation.html|accessdate=10 March 2014|newspaper=Myranmar Times|date=7 November 2013|archivedate=22 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141222212800/http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/8718-complaints-emerge-over-paunglaung-dam-compensation.html}}</ref><ref>{{cite web|title=Shan farmers dissatisfied with dam relocation site|url=https://www.dvb.no/news/shan-farmers-dissatisfied-with-dam-relocation-site-burma-myanmar/43515|publisher=DVB|accessdate=22 December 2014|date=24 August 2014|archivedate=22 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141222214914/https://www.dvb.no/news/shan-farmers-dissatisfied-with-dam-relocation-site-burma-myanmar/43515}}</ref> ပြီးဆုံးပါက [[အောက်ပေါင်းလောင်း တာတမံ]]ရှိ ဓာတ်အားပေးစက်ရုံအား ရေစီးရေလာ ပိုမိုကောင်းမွန်စေမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Upper Paunglaung HPP, Myanmar |url=http://www.afconsult.com/sv/omraden/energi--miljo/vattenkraft/references/upper-paunglaung-hpp-myanmar |publisher=AF Consult |accessdate=10 March 2014 |archivedate=11 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140311030951/http://www.afconsult.com/sv/omraden/energi--miljo/vattenkraft/references/upper-paunglaung-hpp-myanmar/ }}</ref> တာတမံသည် ဒေသခံပြည်သူ ၁၅၀၀ ခန့်အား ရွေ့ပြောင်းစေမည်ဖြစ်သည်။<ref>Connor Macdonald, '[http://mizzima.com/news-domestic/new-report-highlights-%E2%80%98devastating-human-cost%E2%80%99-upper-paunglaung-dam-project New report highlights 'devastating human cost' of Upper Paunglaung Dam project'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304085413/http://mizzima.com/news-domestic/new-report-highlights-%E2%80%98devastating-human-cost%E2%80%99-upper-paunglaung-dam-project |date=4 March 2016 }}, ''Mizzima'', 7 October 2015.</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist|2}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တာတမံများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ]] [[Category:နေပြည်တော်]] sffmkb1msg0m50i05vzu0cm4zn2hafo 0 67452 1044981 884149 2026-07-29T09:43:51Z Dr Lotus Black 31011 1044981 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = အောက်ပေါင်းလောင်း | name_official = | image = Paunglaung HPS.jpg | image_size = | image_caption = | image_alt = | country = မြန်မာနိုင်ငံ | location = [[ပျဉ်းမနားမြို့]], [[ဇေယျာသီရိမြို့နယ်]], နေပြည်တော်။ | purpose = P | status = O | construction_began = ၁၉၉၆ | opening = ၂၀၀၅ | demolished = | cost = US$201.8 million | owner = [[လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း|မြန်မာ့လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း]] | dam_type = H | dam_crosses = [[ပေါင်းလောင်းမြစ်]] | dam_length = {{Convert|945|m|abbr=on}} | dam_height = {{Convert|131|m||abbr=on}} | dam_height_foundation= | dam_height_thalweg = | dam_elevation_crest = | dam_width_crest = | dam_width_base = | dam_volume = | spillway_count = | spillway_type = Uncontrolled, stepped chute | spillway_capacity = | res_name = | res_capacity_total = {{Convert|690|e6m3|acre.ft|abbr=on}} | res_capacity_active = | res_capacity_inactive= | res_catchment = | res_surface = | res_max_length = | res_max_width = | res_max_depth = | res_elevation = | res_tidal_range = | plant_name = | plant_lat_d = | plant_lat_m = | plant_lat_s = | plant_lat_NS = | plant_long_d = | plant_long_m = | plant_long_s = | plant_long_EW = | plant_operator = | plant_commission = ၂၀၀၄-၂၀၀၅ | plant_decommission = | plant_type = | plant_turbines = 4 x {{convert|70|MW|abbr=on}} Francis-type | plant_hydraulic_head ={{Convert|103.6|m|abbr=on}} | plant_capacity = {{convert|280|MW|abbr=on}}<ref>{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx|format=XLSX|title=Power Generation|work=Open Development Mekong|access-date=6 October 2023|archive-date=6 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006001355/https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx}}</ref> | plant_annual_gen = | website = | location_map = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|19|47|06|N|96|20|06|E|display=inline,title}} | extra = }} '''အောက်ပေါင်းလောင်း တာတမံ'''သည် [[ပျဉ်းမနားမြို့]]မှ ၁၄ ကီလိုမီတာအကွာ  ပေါင်းလောင်းမြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ပင်မရည်ရွယ်ချက်သည် ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားဖြစ်ပြီး ၁၉၅၃ ခုနှစ်ကတည်းက လေ့လာခဲ့သည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ကုန်ကျစရိတ်မှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၈ မီလီယံရှိသည်။ ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ၏ တပ်ဆင်အင်အားမှာ ၇၀ မဂ္ဂဝပ်ဖြစ်ကာ<ref>{{cite web|title=Hydropower Generation Enterprise|url=http://www.ubifrance.com/medias/press/hpge_9_7_2013_28_34.pdf|publisher=Ministry of Electric Power|accessdate=10 March 2014|date=2 July 2013|archivedate=11 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140311020406/http://www.ubifrance.com/medias/press/hpge_9_7_2013_28_34.pdf}}</ref><ref>{{cite web |title=Hydroelectric Power Plants in Myanmar |url=http://www.industcards.com/hydro-myanmar.htm |publisher=IndustCards |accessdate=10 March 2014 |archive-date=11 March 2014 |archive-url=https://archive.today/20140311020751/http://www.industcards.com/hydro-myanmar.htm }}</ref><ref>{{cite web|title=Brief Introduction of Paunglaung HPP|url=http://www.ymec.com.cn/en/hpp/project_pl.htm|publisher=Yunnan Machinery & Equipment|accessdate=10 March 2014|archivedate=22 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120422170153/http://www.ymec.com.cn/en/hpp/project_pl.htm}}</ref> [[အပေါ်ပေါင်းလောင်း တာတမံ|အပေါ်ပေါင်းလောင်း]]အတွက် ရေစီးဆင်းမှု ကောင်းမွန်စေမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|title=Hydropower Generation Enterprise|url=http://www.ubifrance.com/medias/press/hpge_9_7_2013_28_34.pdf|publisher=Ministry of Electric Power|accessdate=10 March 2014|date=2 July 2013|archivedate=11 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140311020406/http://www.ubifrance.com/medias/press/hpge_9_7_2013_28_34.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|title=Upper Paunglaung HPP, Myanmar|url=http://www.afconsult.com/sv/omraden/energi--miljo/vattenkraft/references/upper-paunglaung-hpp-myanmar/|publisher=AF Consult|accessdate=10 March 2014|archivedate=11 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140311030951/http://www.afconsult.com/sv/omraden/energi--miljo/vattenkraft/references/upper-paunglaung-hpp-myanmar/}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တာတမံများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ]] omne9p12a2fmvusdaxwtx1vi4s82n89 0 75008 1044906 765860 2026-07-29T06:33:05Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 1044906 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer |name = ဒေါက်တာတိုးလှ | image = | caption = | pseudonym = | birth_date = {{Birth date and age|1943|3|27|df=y}} | birth_name = | birth_place = သပြေပင်ရွာ၊ [[ရေစကြိုမြို့နယ်]]၊ [[ပခုက္ကူခရိုင်]]၊ [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး|မကွေးတိုင်း]] | death_date = | death_place = | resting_place = | notableworks = | education = ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (မန္တလေးတက္ကသိုလ်)၊ ပါရဂူဘွဲ့ (အီလီနွိုက်တက္ကသိုလ်) | alma_mater = [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်]] | occupation = စာရေးဆရာ၊ သမိုင်းပါမောက္ခ၊သုတေသနပညာရှင် | genre = | period = | influences = | influenced = | spouse = ဒေါ်နွဲ့နွဲ့ရီ | awards = [[အမျိုးသား စာပေဆု]] (၂၀၀၄) | website = }} '''ဒေါက်တာ တိုးလှ''' သည် မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာနှင့်သမိုင်းပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဒေါက်တာတိုးလှအား ၁၉၄၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂၇) ရက်နေ့တွင် [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး|မကွေးတိုင်း]]၊ [[ပခုက္ကူခရိုင်]]၊ [[ရေစကြိုမြို့နယ်]]၊ သပြေပင်ရွာနေ အဖ ဦးအောင်သူ၊ အမိ ဒေါ်ပု တို့မှ မွေးဖွား၍ မွေးချင်း (၆) ယောက်အနက် ပဉ္စမမြောက်သား ဖြစ်သည်။ == ပညာသင်ကြားခြင်း == ငယ်စဉ်က ၁၉၄၈-ခုနှစ်သပြေပင်ရွာ ကံစွယ်တိုက် (အနောက်ကျောင်း) ဆရာတော် ဦးရာဇိန္ဒ ထံတွင် ပညာသင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]၊ အမှတ် (၂) အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း အောင်ပြီး [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်]]တွင် ဆက်လက်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ပခုက္ကူမြို့နယ်အသင်း နံရံကပ်စာစောင်ကို ဦးစီးထုတ်ဝေခဲ့သည်။ == ဝန်ထမ်းဘဝ == ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် [[ဝိဇ္ဇာဘွဲ့]]ရပြီးနောက် ၁၉၆၅-ခုနှစ်မှစတင်၍ [[မြစ်ကြီးနားတက္ကသိုလ်|မြစ်ကြီးနားကောလိပ်]]၊ သမိုင်းဌာနတွင် နည်းပြအဖြစ် အမှုထမ်းနေစဉ် ကချင်ပြည်နယ် ဆေးချစ်သူတူရိယာအဖွဲ့နှင့် မန္တလေးတက္ကသိုလ် ဂီတဆည်းဆာအဖွဲ့တို့အတွက် သီချင်းများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် အထက်မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာအသင်းတွင် "ပဒုံမင်းလက်ထက် မြန်မာစာပေ" စာတမ်းကို ဖတ်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် "ပဒုံမင်းလက်ထက် မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း (၁၇၈၂−၁၈၁၉)" ကျမ်းဖြင့် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ဂုဏ်ထူးနှင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ မန္တလေးတက္ကသိုလ်တွင် လက်ထောက်ကထိကအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်]]သို့ ပြောင်းရွှေ့အမှုထမ်းခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနအသင်း စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၇ ခုနှစ်အထိ အမေရိကန်နိုင်ငံ အီလီနွိုက်တက္ကသိုလ်သို့ ပါရဂူဘွဲ့ဆည်းပူးရန် ပညာတော်သင် စေလွှတ်ခံခဲ့ရသည်။ အဆိုပါကာလတွင် ကထိကရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် Money Lending and Contractural Thet-Kayits: A Socio-Economic Pattern of the Later Kon-baung Period (1819-1885) ကျမ်းဖြင့် ပါရဂူဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ကထိကအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးတက္ကသိုလ်သို့ ပြောင်းရွေ့တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် [[မကွေးတက္ကသိုလ်|မကွေးဒီဂရီကောလိပ်]]တွင် တွဲဖက်ပါမောက္ခအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ပါမောက္ခအဖြစ် ရာထူးတိုးခဲ့သည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် [[မုံရွာတက္ကသိုလ်|မုံရွာ ဒီဂရီကောလိပ်]] သို့ ပြောင်းရွေ့အမှုထမ်းပြီး နှစ် (၅၀) ပြည့် တပ်မတော်နေ့ ရွှေရတုအထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ''ချင်းတွင်းမြစ်သာ မူးဧရာ'' ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်များ သမိုင်းသုတေသနဦးစီးဌာနတွင် ဒု−ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်ရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ပေးခြင်း ခံရသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးတက္ကသိုလ်သို့ ပြန်လည်ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။ ယခုအခါ တက္ကသိုလ်များ သမိုင်းသုတေသနဦးစီးဌာနတွင် မြန်မာသမိုင်းအဖွဲ့ဝင် (သမိုင်းပညာရှင်) အဖြစ် တာဝန်ယူလျက်ရှိပြီး ကျောင်းသား/သူများ၊ သုတေသနပညာရှင်များနှင့် ပါရဂူဘွဲ့ကြိုများအား ပညာဖြန့်ဖြူးလျက် ရှိသည်။ == စာပေရေးသားခြင်းနှင့် စာတမ်းပြုစုခြင်းများ == ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတကာစာအုပ်နှစ်အတွင် "ကုန်းဘောင်ခေတ် ပိဋကတ်တိုက်များ" စာတမ်းကို ဖတ်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် ''အင်းဝခေတ် ပျို့ကဗျာများထဲကသမိုင်း'' စာအုပ်ကို ပြုစုခဲ့သည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် "ကုန်းဘောင်ခေတ် အသပြာသမိုင်း" စာတမ်းကို မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနအသင်း၌ ဖတ်ကြားခဲ့ပြီး ၁၉၇၉ တွင် အသင်းဂျာနယ်တွင် ဖော်ပြခံရသည်။ ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် "ကုန်းဘောင်ခေတ် လူမှုစီးပွားရေးသမိုင်း" ကို ၁၉၇၇ မှ ၁၉၇၉ အထိ နိုင်ငံတော်၏ ထောက်ပံ့မှုဖြင့် သုတေသနပြုကာ စာတမ်းပြုစုခဲ့ပြီး ပညာပဒေသာစာစောင်တွင် အခန်းနှစ်ခုခွဲ၍ ဖော်ပြခံရသည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် "ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦး ပညာရေး" ကို မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနစာတမ်းဖတ်ပွဲတွင် ဖတ်ကြားပြီး ပညာလောကစာစောင်တွင် အပိုင်းလေးပိုင်းခွဲ၍ ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ဒဂုန်နတ်ရှင် ရေးသားသော ''မြန်မာ့ရိုးရာ ကိန်းဂဏန်းသင်္ချာ'' (၁၉၈၃) ကို တည်းဖြတ်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် "တကောင်းမြို့ဟောင်းသမိုင်း ပဏာမလေ့လာချက်" အစီရင်ခံစာကို တင်သွင်းသည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် မြနန်းစံကျော် ရွှေနန်းတော်ကြီး တည်ဆောက်ရေးသမိုင်းကို ပြုစု၍ "ကဘော်ချိုင့်ဝှမ်း လေ့လာရေးအစီရင်ခံစာ" ကို တင်သွင်းခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[ကွာလာလမ်ပူမြို့|ကွာလာလမ်ပူ]]၌ ကျင်းပသော (၁၁) ကြိမ်မြောက် အာရှ−ပစိဖိတ် စားပွဲဝိုင်းအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ကာ "Domestic Security in Southeast Asia: Dousing the Remaining Embers' Myanmar" စာတမ်းကို ဖတ်ကြားခဲ့သည်။ ပြည်ပစာတမ်းများအား စုစည်းကာ Pacific Peace: Issues and Response, 1998 တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ''ကုန်းဘောင်ခေတ် ကျေးလက်လူမှုစီးပွားရေးသမိုင်း'' ကို ပြုစုခဲ့သည်။ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ''စစ်ကိုင်း ဗုဒ္ဓယဉ်ကျေးမှုပြတိုက် ပုရပိုက်စာစုစာရင်း'' နှင့် ''ဗန့်ကျီတိုက် သာသနာဝင် ညောင်ပင်အိုင်တောရ သမိုင်း'' ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် လုံးချင်းစာအုပ်အဖြစ် ''မြေပေါ်မြေအောက် ကျောက်စာမှတ်တမ်းများကပြောသော ရှေးဟောင်းမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း'' ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ''ကုန်းဘောင်ခေတ် မြန်မာ့လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် တရားမှုခင်းများ'' ကို ရေးသားသည်။ ''ကုန်းဘောင်ခေတ် ကျေးလက်လူမှုစီးပွားဘဝ'' (၁၇၅၂−၁၈၈၅) ကို ထုတ်ဝေရာ [[အမျိုးသား စာပေဆု]]ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ''နှစ်ဆယ်ရာစု မဟာလူသား''၊ ''မြန်မာ့ကျင့်ဝတ်သိက္ခာနှင့် လူမှုတန်ဖိုး''၊ ''ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း ကိုယ့်ကြငှန်းနှင့်'' စာအုပ်များ ပြုစုထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ''ပင်းယ−အင်းဝမြေမှ သမိုင်းဝင်စေတီပုထိုးများ'' (၆၇၂−၁၂၄၇) ကို ပြုစုရေးသားသည်။ ဥဿရော အမတ်ကြီး၏ ''ဟံသာဝတီဆင်ဖြူရှင် အရေးတော်ပုံမော်ကွန်းဥဒါန်း'' ကို တည်းဖြတ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ == မိသားစု == ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်နွဲ့နွဲ့ရီနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့၊ လှိုင်မြို့နယ်တွင် သားသမီးများနှင့် အတူနေထိုင်လျက် ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{reflist| <ref>{{cite book|author=လှလှရီ၊ မ|title=ဒေါက်တာ တိုးလှ စာစုစာရင်း|date=၂၀၀၆|location=ရန်ကုန်}}</ref> }} {{Lifetime|၁၉၄၃| |တိုးလှ၊ ဒေါက်တာ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ သမိုင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] g7cxfdlmvzm1xxbrxofpe8i26asy02u 0 75066 1044971 958472 2026-07-29T09:40:39Z Zawzawaungthwin 100038 [[သော်ကောင်း|ဦးသော်ကောင်း]] 1044971 wikitext text/x-wiki {{About|စာပေနှင့်ပတ်သတ်သော အမြင့်ဆုံးဆု|နှစ်အလိုက် ပထမအကြိမ်ထုတ်ဝေသည့် စာအုပ်များကို စိစစ်ရွေးချယ်သောဆု|အမျိုးသားစာပေဆု}} '''အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆု''' ({{lang-en|National Literary Award for Lifetime}}) သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် နိုင်ငံတော်က ချီးမြှင့်သည့် စာပေ နှင့် ပတ်သတ်သော အမြင့်ဆုံးဆုဖြစ်သည်။၂ဝဝ၁ ခုနှစ် အတွက် [[အမျိုးသား စာပေဆု|အမျိုးသားစာပေဆု]]၊ [[စာပေဗိမာန်စာမူဆု]] ချီးမြှင့်ပွဲ တွင် အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆု အား ပထမဆုံးအကြိမ် အဖြစ် ထည့်သွင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ပထမဦးဆုံး ဆုရရှိသူမှာ ဆရာကြီး[[ပါရဂူ (စာရေးဆရာ)|ပါရဂူ]] (ဦးလှကြိုင်) ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆု ဖြစ်ပေါ်လာပုံမှာ ထိုင်းနိုင်ငံ၌ နှစ်စဉ်ကျင်းပလေ့ရှိသည့် မြန်မာအပါအဝင် [[အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း|အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်]] နိုင်ငံများမှ စာပေပညာရှင်များအား ပေးအပ်သော ''အရှေ့တောင်အာရှ စာပေဆု'' အပြင် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် ကြည်အောင် တို့နှင့် ဆက်နွယ်နေသည်။<ref>{{cite web|url=https://mdn.gov.mm/my/amiusaacaape-ttcskttaachue-attittkheraa|title=အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆု၏ အတိတ်ခြေရာ|work=Myanmar Digital News|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၄|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၂}}{{Dead link|date=April 2025 }}</ref>ဖြစ်စဉ်အကျဉ်း မှာ ၂ဝဝ၂ ခုနှစ်အတွက် အရှေ့တောင်အာရှ စာပေဆု လက်ခံရယူရန် မြန်မာနိုင်ငံ ကိုယ်စား ဆရာကြီးပါရဂူ (ဦးလှကြိုင်) အား ရွေးချယ်ခံခြင်းမှ စသည်။ထိုနှစ်မှာပင် [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နအဖစစ်အစိုးရ]] က မြန်မာနိုင်ငံမှ စာပေပညာရှင်များအား နှစ်စဉ်ဆုလက်ခံခွင့်ပေးနေခြင်းအစား မူပြောင်းပြီး ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီး]] ဖြစ်သူ ဗိုလ်ချုပ် [[ကြည်အောင် (ဝန်ကြီး)|ကြည်အောင်]] က အရှေ့တောင်အာရှ စာပေဆု အား ဆရာပါရဂူ သွားရောက်မယူဖြစ်ခဲ့မှုအပေါ် စိတ်မကောင်းဖြစ်ပြီး အလားတူ စာပေဆုမျိုး မြန်မာနိုင်ငံတွင် တီထွင်၍ပေးရန် ဆွေးနွေးကြရင်း စာပေပညာရှင်အချို့ နှင့် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။အမျိုးသားစာပေဆု စိစစ်ရွေးချယ်ရေးကော်မတီ အဖွဲ့ဝင် အချို့ဖြစ်သော ဆရာဦးသော်ကောင်း (စည်သူဒေါက်တာသော်ကောင်း)၊ ဆရာကြီး ဒေါက်တာကျော်စိန် (ပညာရေးဝန်ကြီးဟောင်း)၊ ဦးတင်ခ (တက္ကသိုလ်တင်ခ) ၊ဆရာမောင်ဆုရှင် အပါအဝင် ပညာရှင်များက အမျိုးသား စာပေတစ်သက်တာဆု ဆိုသည့် အမည်အား ပေးအပ်ရန် ရွေးချယ် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ဆုအား အတည်ပြုခါနီးချိန် ၂ဝဝ၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၃ ရက်တွင် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီး အပြောင်းအလဲ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးအသစ် ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ကျော်ဆန်း]] က အမျိုးသား စာပေဆုကိစ္စနှင့် အသစ်ထွင်ထားသော အမျိုးသား စာပေ တစ်သက်တာဆု အားလက်ခံဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။၂ဝဝ၂ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၆ ရက် တွင် ရန်ကုန်မြို့ ၌ ကျင်းပသည့် ၂ဝဝ၁ ခုနှစ် အတွက် စာပေဆုများတွင် အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆု အား ပထမဆုံးအကြိမ် အဖြစ် ထည့်သွင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ == ဆုရွေးချယ်မှုပုံစံ == စတင်ပေးအပ်စဉ် က တစ်ဦးတည်းဖြစ်ခဲ့သော်လည်း နောင်နှစ်များတွင် နှစ်ဦး၊ သုံးဦး အထိ ရွေးခဲ့သည့် နှစ်များလည်း ရှိသည်။ ၂ဝဝ၂ ခုနှစ် အတွက် မှစ၍ အမျိုးသားစာပေဆု စိစစ်ရွေးချယ်ရေး ကော်မတီဝင်များက မိမိတို့ နှစ်သက်ရာ အမည်စာရင်း (သုံးဦးကို)ရွေး၍ တင်နိုင်ပြီး ရရှိသည့် ဆန္ဒမဲပေါ် မူတည်၍ ရွေးခဲ့ကြသည်။ နောင်အခါ အတွင်းရေးမှူးအဖွဲ့က သက်ရှိထင်ရှား ရှိနေသည့် စာရေးဆရာများ၊ စာပေပညာရှင်များ စာရင်းပြုစု၍ လျှို့ဝှက်ဆန္ဒမဲများပေးကာ ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။၂ဝ၁၇ ခုနှစ်မှစ၍ စာရေးဆရာ တစ်ဦးနှင့် ပညာရှင်တစ်ဦးစီ ရွေးချယ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ == သတ်မှတ်ချက်များ == * ဘဝတစ်သက်တာပတ်လုံး စာပေတွင် မြှုပ်နှံခဲ့ခြင်း * ကိုယ်ကျိုးစီးပွား အလေးမထားဘဲ စာပေနှင့် မွေ့လျော်ခဲ့သူဖြစ်ခြင်း * စာပေနှင့်သာ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုခဲ့သူဖြစ်ခြင်း * နိုင်ငံ နှင့် လူမျိုးတို့၏ အကျိုးစီးပွားအား စာပေစွမ်းပကားဖြင့် တစိုက်မတ်မတ် သယ်ပိုးထမ်းရွက်ခဲ့သူဖြစ်ခြင်း။ == ဆုရရှိခဲ့ကြသူများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ခုနှစ် !ရရှိသူ !မှတ်ချက် |- |၁ |၂၀၀၁ |[[ပါရဂူ၊ စာရေးဆရာ|ပါရဂူ]] | |- |၂ |၂၀၀၂ |ဦးထင်ဖတ် ([[မောင်ထင်]]) | |- |၃ |၂၀၀၃ |ဦး[[ဌေးမောင်]] (ဌေးမောင်) | |- |၄ |၂၀၀၄ |ဦးလေးမြိုင် (လေးမြိုင်) | |- |၅ |၂၀၀၅ |[[စောမုံညင်း]] | |- |၆ |၂၀၀၆ |[[ကြန်၊ မ စာရေးဆရာမ|မကြန်]] | |- |၇ |၂၀၀၇ |[[အောင်သိန်း၊ ဆင်ဖြူကျွန်း|ဆင်ဖြူကျွန်း အောင်သိန်း]] | |- |၈ |၂၀၀၈ |[[ကျော်စိန်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာ ကျော်စိန်]] | |- |၉ |၂၀၀၉ |[[စည်သူ]] ဒေါက်တာ [[ခင်မောင်ညွန့် (ဒေါက်တာ)|ခင်မောင်ညွန့်]] | |- |၁၀ |၂၀၁၀ |[[စည်သူ]] ဒေါက်တာ [[သော်ကောင်း|ဦးသော်ကောင်း]] | |- |၁၁ |၂၀၁၁ |[[မင်းယုဝေ]] | |- | rowspan="3" |၁၂ | rowspan="3" |၂၀၁၂ |[[ခင်ဆွေဦး]] | |- |[[အောင်သင်း]] | |- |[[သိပ္ပံမှူးတင်]] | |- | rowspan="3" |၁၃ | rowspan="3" |၂၀၁၃ |ဒေါက်တာဦးခင်အေး ([[မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)|မောင်ခင်မင်-ဓနုဖြူ]]) | |- |[[အလင်္ကာကျော်စွာ]] [[စည်သူ]] ဦးတင်လှိုင် ([[လယ်တွင်းသား စောချစ်]]) | |- |ဦးမြင့်ကြည် ([[တက္ကသိုလ် မြတ်စိုး]]) | |- | rowspan="3" |၁၄ | rowspan="3" |၂၀၁၄ |ဦးဝင်းဖေ ([[မြဇင်]]) | |- |ဦးခင်မောင်စိုး ([[မောင်ပေါ်ထွန်း]]) | |- |ဦးကိုလေး ([[ကိုလေး (အင်းဝဂုဏ်ရည်)|ကိုလေး-အင်းဝဂုဏ်ရည်]]) | |- | rowspan="2" |၁၅ | rowspan="2" |၂၀၁၅ |ဦးဝင်းမွန် ([[တက္ကသိုလ်ဝင်းမွန်]]) | |- |ဦးတင်ခ ([[တက္ကသိုလ်တင်ခ]]) | |- | rowspan="3" |၁၆ | rowspan="3" |၂၀၁၆ |ဦးကျောက်ဆောက်သာနိုး ([[သာနိုး၊ မောင်|မောင်သာနိုး]]) | |- |ဦးသန်းထွန်း ([[သိန်းသန်းထွန်း]]) | |- |ဦးကျော်ဝင်း ([[ညိုဝင်း]]) | |- | rowspan="2" |၁၇ | rowspan="2" |၂၀၁၇ |ဦးမြင့်လွင် ([[ဖိုးကျော့]]) | |- |ဦးထွန်းရီ (ထွန်းရီ-ရှေးဟောင်းသုတေသီ) | |- | rowspan="2" |၁၈ | rowspan="2" |၂၀၁၈ |ဦးတင်မောင်မြင့် ([[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)|တင်မောင်မြင့်]]) | |- |ဦးထွန်းအောင်ချိန် (ထွန်းအောင်ချိန်) | |- | rowspan="2" |၁၉ | rowspan="2" |၂၀၁၉ |ဦးအံ့မောင် (အံ့မောင်) | |- |ဦးညွန့်မောင် (မောင်မောင်ညွန့် - မန်းတက္ကသိုလ်) | |- | rowspan="3" |၂၀ | rowspan="3" |၂၀၂၀ |ဦးမောင်မောင်လတ် (နောင်) | |- |ဦးစိန်လှိုင် (သူရဇော်) | |- |ဒေါ်ချိုချိုတင် ([[မစန္ဒာ]]) (၂ဝ၂ဝ) | |- | rowspan="4" |၂၁ | rowspan="4" |၂၀၂၁ <ref>{{cite web|url=https://myawady.net.mm/content/%C2%A0၂၀၂၁-ခုနှစ်အတွက်-အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု၊-အမျိုးသားစာပေဆုနှင့်-စာပေဗိမာန်စာမူဆု|title= ၂၀၂၁ ခုနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု၊ အမျိုးသားစာပေဆုနှင့် စာပေဗိမာန်စာမူဆု ဆုနှင်းသဘင်အခမ်းအနားကျင်းပ နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် တက်ရောက်ချီးမြှင့်ပေးအပ်|work=MWD Webportal|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၄|date=၂၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂ }}</ref> |ဦးကျော်ဇင်ညွန့် (တက္ကသိုလ်မြတ်သူ) | |- |ဦးအုန်းမောင်(မြင်းမူမောင်နိုင်မိုး) | |- |ဒေါက်တာ မျိုးသန့်တင် | |- |ဒေါက်တာဒေါ်တင်ဝင်း ([[တင်ဝင်း၊ မ (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာမတင်ဝင်း- ပညာရေးတက္ကသိုလ်]]) | |- | rowspan="4" |၂၂ | rowspan="4" |၂၀၂၂ <ref>{{cite web|url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/2022-khuncattk-amiusaacaapettcskttaachu-amiusaacaapechumaa-thuttpnkennyaa|title=၂၀၂၂ ခုနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု၊ အမျိုးသားစာပေဆုများ ထုတ်ပြန်ကြေညာ|work=Myanmar Digital News|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၄|date=၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃}}{{Dead link|date=April 2025 }}</ref> |ဒေါက်တာ သန်းဦး (ပြည်စိုးမင်း) | |- |ဒေါ်ခင်သန်းဝင်း (ကြူကြူသင်း) | |- |ဦးချစ်စံ ([[ချစ်စံဝင်း]]) | |- |ဒေါက်တာ [[ထွန်းတင့်]] (ဒေါက်တာ ထွန်းတင့်-မြန်မာစာ) | |- | rowspan="6" |၂၃ | rowspan="6" |၂၀၂၃ <ref>{{cite web|url=https://www.gnlm.com.mm/2023-national-literary-awards-lifetime-achievement-awards-announced/|title=2023 National Literary Awards, Lifetime Achievement Awards announced |work=Global New Light of Myanmar|access-date=4 Dec 2024|date=22 Nov 2024 }}</ref> |ဒေါက်တာမင်းတင်မွန် (ပါရဂူမင်းနန္ဒာ) | |- |ဒေါက်တာ [[တိုးလှ (ဒေါက်တာ)|တိုးလှ]] | |- |ဦးညွန့်ဆွေ (မောင်ဆွေသက်) | |- |ဦးသန်းဆွေ ([[မောင်သန်းဆွေ (ထားဝယ်)|မောင်သန်းဆွေ-ထားဝယ်]]) | |- |ဒေါက်တာကျော်ဝင်း (သမိုင်း) | |- |ဦးညွန့်တင်([[မောင်ငြိမ်းသူ|မောင်ငြိမ်းသူ-ကြို့ပင်ကောက်]]) | |- | rowspan="5" |၂၄ | rowspan="5" |၂၀၂၄ <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/77233|title=၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု၊ အမျိုးသားစာပေဆုနှင့် စာပေဗိမာန်စာမူဆု ဆုနှင်းသဘင်အခမ်းအနားကျင်းပ |work=MOI Myanmar|access-date=၂၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅ }}</ref> |ဦးသန်းညွန့် (ဇင်မင်း-သမိန်ထော) | |- |[[ကိုကို (ဝန်ကြီး)|ဦးကိုကို]] (ကို-တက္ကသိုလ်) | |- |ဒေါက်တာ ဒေါ်ပို (မလေးပို) | |- |ဒေါ်တင်ရီ (တင်ရီမ-ညောင်ဦး) | |- |ဒေါက်တာ ဒေါ်ခင်သန်းဦး (မမိုးမြေ) | |} ==အခြားကြည့်ရန်== * [[အမျိုးသား စာပေဆု]] * [[အမျိုးသားစာပေဆုရစာအုပ်စာရင်း]] * [[စာပေဗိမာန်ဆု]] * [[စာပေဗိမာန်စာမူဆု]] == ကိုးကား == <references/> [[Category:မြန်မာ စာပေဆိုင်ရာ ဆုများ]] f6it5riipl12pcjxc347xlytycszazy 0 76082 1044959 762686 2026-07-29T09:36:10Z Dr Lotus Black 31011 1044959 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = ရွှေကျင် တာတမံ | name_official = | image = Shwegyin hps5.jpg | image_size = | image_caption = | image_alt = | location_map = မြန်မာနိုင်ငံ | location_map_size = | location_map_caption = | location_map_alt = | coordinates = {{coord|17|58|15.60|N|96|56|09.79|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | location = [[ရွှေကျင်မြို့နယ်]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] | purpose = P | status = O | construction_began = ၂၀၀၂ | opening = {{Start date and age|2011}} | demolished = | cost = | owner = [[လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း]] | dam_type = H | dam_crosses = [[ရွှေကျင်မြစ်]] | dam_length = | dam_height = {{Convert|56.5|m|abbr=on}} | dam_height_foundation= | dam_height_thalweg = | dam_elevation_crest = | dam_width_crest = | dam_width_base = | dam_volume = | spillway_count = | spillway_type = | spillway_capacity = | res_name = | res_capacity_total = {{Convert|2078|e6m3|acre.ft|abbr=on}} | res_capacity_active = | res_capacity_inactive= | res_catchment = {{Convert|878|km2|abbr=on}} | res_surface = | res_max_length = | res_max_width = | res_max_depth = | res_elevation = | res_tidal_range = | plant_name = | plant_coordinates = | plant_operator = | plant_commission = ၂၀၁၀-၂၀၁၁ | plant_decommission = | plant_type = | plant_turbines = 4 x {{convert|18.75|MW|abbr=on}} Francis-type | plant_hydraulic_head ={{Convert|41.4|m|abbr=on}} | plant_capacity = {{convert|75|MW|abbr=on}} | plant_annual_gen = {{convert|262|GWh|abbr=on}} | website = | extra = }} '''ရွှေကျင် တာတမံ''' သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရွှေကျင်မြို့နယ်]]၊ ရွှေကျင်မြစ်ပေါ်ရှိ ကျောက်သားဖို့ တာတမံတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ရေအားလျှပ်စစ် ထုတ်လုပ်ရန်ဖြစ်သည်။ ဓာတ်အား ပမာဏ ၇၅ မဂ္ဂဝပ်ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး စက် ၁ လုံးကို ၂၀၁၀ ဒီဇင်ဘာလတွင် မောင်းနှင်ခဲ့သည်။ ရွှေကျင် ဓာတ်အားပေးစက်ရုံအား ၂၀၁၁ အောက်တိုဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ယင်းအား [[လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဝန်ကြီးဌာန]]မှ [[အမေရိကန်ဒေါ်လာ]] ၁၆၁ မီလီယံဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Hydropower Generation Enterprise|url=http://www.ubifrance.com/medias/press/hpge_9_7_2013_28_34.pdf|publisher=Ministry of Electric Power|accessdate=13 March 2014|date=2 July 2013|archivedate=11 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140311020406/http://www.ubifrance.com/medias/press/hpge_9_7_2013_28_34.pdf}}</ref><ref>{{cite web|title=Ceremony Held for the Full Operation of Shwegyin Hydropower Station in Myanmar|url=http://www.gzbgj.com/english/article.aspx?menuid=1385&tab=tab_e&tabid=1375|publisher=China Gezhouba (Group) Corporation|accessdate=14 March 2014|date=27 October 2011|archivedate=14 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140314035130/http://www.gzbgj.com/english/article.aspx?menuid=1385&tab=tab_e&tabid=1375}}</ref><ref>{{cite web |title=Myanmar Shwegyin HPP |url=http://en.msdi.cn/69838_1.view |publisher=Hydrochina Zhongnan Engineering Corporation |accessdate=14 March 2014 |archivedate=14 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140314044547/http://en.msdi.cn/69838_1.view }}</ref> ==ပြခန်း== <gallery> Shwegyin hps4.jpg|အဝင်ဆိုင်းဘုတ် Shwegyin swithyard.jpg|Switchyard Shwegyin dam3.jpg|ရေထိန်းတံခါး Shwegyin spillway.jpg|ရေပိုလွှဲ Shwegyin dam2.jpg|တာတမံ Shwegyin hps2.jpg|တာဘိုင်များ Shwegyin HPS central control center.jpg|ထိန်းချုပ်ရေးခန်းမ </gallery> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တာတမံများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ]] fef7gzpd0b7k2xkzflbzeu70e79a7mj 0 78522 1044967 763722 2026-07-29T09:39:39Z Dr Lotus Black 31011 1044967 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = ရဲနွယ် တာတမံ | image = Yenwe hps.jpg | image_size = 250px | image_caption = | name_official = | dam_type = မြေသားတမံ | status =O | dam_crosses =ရဲနွယ်ချောင်း | location =[[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]] [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] | plant_owner = [[လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း|မြန်မာ့လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း]] | plant_operator = China National Electric Engineering Co.ltd | dam_length ={{convert|1050|ft|abbr=on}} | dam_height = {{convert|251|ft|abbr=on}} | dam_width_base = | res_max_depth = | spillway_type = ungated spillway | irrigation = | construction_began = ၂၀၀၀ ခုနှစ် | opening = ၂၀၀၇ | closed = | cost = US$ သန်း ၈.၅၃၀ | res_capacity_total = | res_catchment = | res_surface = | plant_turbines = ၂ x {{convert|12.5|MW|abbr=on}} Francis-type | plant_capacity = {{convert|25|MW|abbr=on}}<ref>{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx|format=XLSX|title=Power Generation|work=Open Development Mekong|access-date=6 October 2023|archive-date=6 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006001355/https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx}}</ref> | max_capacity = | plant_annual_gen = {{convert|123|GWh|abbr=on}} | plant_commission = ၂၀၀၇ | plant_decommission = | website = | location_map = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|18|05|11|N|96|26|50|E|display=inline,title}} }} '''ရဲနွယ် တာတမံ'''သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[မြို့ချောင်းရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|မြို့ချောင်းကျေးရွာ]]အနီး တည်ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/50/ |title=ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းတည်ဆောက်ပြီးဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ |publisher=[[လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] |accessdate=၂၀၂၂-၀၉-၂၃ |archive-date=26 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926191316/https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/50 }}</ref> ရဲနွယ်ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံအား ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ကုန်ကျငွေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၈.၅၃၀ သန်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် စတင်လည်ပတ်ခဲ့ပြီး အရှည် ၁၇ မိုင်ရှိသော ၃၃ ကေဗွီ ဓာတ်အားလိုင်း ၂ ခုဖြင့် သာယာကုန်းဓာတ်အားပေးခွဲရုံသို့ ဓာတ်အားပို့လွှတ်လျက်ရှိသည်။ စက်ရုံ၏ တပ်ဆင်အင်အားမှာ ၁၂.၅ မဂ္ဂါဝပ် (၂) လုံးဖြင့် စုစုပေါင်း ၂၅ မဂ္ဂါဝပ်ဖြစ်ပြီး ဒီဇိုင်းအရ နှစ်စဉ်ထုတ်လုပ်နိုင်မှုမှာ ကီလိုဝပ်နာရီသန်းပေါင်း ၁၂၃ ဖြစ်သည်။ ==ပြခန်း== <gallery> Yenwe dam2.jpg|တာတမံ Yenwe Dam.jpg|Switchyard Yenwe dam.jpg|တမံအား အပေါ်မှ မြင်ရပုံ Yenwe stator.jpg|Stator ပြုပြင်မှု Yenwe stator1.jpg|Stator ပြုပြင်မှု Yenwe hpp1.jpg|Stator ပြုပြင်မှု Yenwe rotor.jpg|Rotor Yenwe hpp.jpg| </gallery> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တာတမံများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ]] {{Stub}} 3dgoth5o9mhm1vcvmyjivd063p6hg0g 0 79065 1044996 1020581 2026-07-29T09:46:42Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 1044996 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = တက္ကသိုလ်တင်ခ | image = | caption = | birth_date = {{birth date and age|1940|1|27}} | birth_place = [[ကတိုက်ကလေးရွာ၊ သထုံမြို့နယ်|ကတိုက်ကလေးရွာ]]၊ သိမ်ဆိပ်မြို့နယ် [[သထုံခရိုင်]] | nationality = မြန်မာ | occupation = စစ်သည် စာဆိုရှင် | education = * တာမွေအထက်တန်းကျောင်း * ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် * တပ်မတော်ဗိုလ်လောင်းသင်တန်း အမှတ်စဉ် (၃၁) | parents = အဖ ဦးချစ်ကျော်<br>အမိ ဒေါ်သန်းရင် | known_for = ကဗျာနှင့် ဆောင်းပါးများ }} '''တက္ကသိုလ်တင်ခ''' (၂၇ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၀ မွေးဖွား)သည် ဇာတိမာန်စာဆိုတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ကျောင်းဆရာအဖြစ် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုပြီးနောက်၊ ဗိုလ်လောင်းသင်တန်းတက်ကာ တပ်မတော် သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ထို့နောက် စာပေနယ်တွင် [[အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]] ချီးမြှင့်ခံရသည်အထိ အစဉ်တစိုက်လှုပ်ရှား ရပ်တည်ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/article/20128|title=ဇာတိမာန် စာဆိုပညာရှင် ဆရာကြီးတက္ကသိုလ်တင်ခ|work=MOI Myanmar|access-date=၂၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁}}</ref> == ငယ်ဘဝ == တက္ကသိုလ်တင်ခကို ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့၊ စနေနေ့တွင် [[သထုံခရိုင်]]၊ သိမ်ဆိပ်မြို့နယ်၊ [[ကတိုက်ကလေးရွာ၊ သထုံမြို့နယ်|ကတိုက်ကလေးကျေးရွာ]]တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ အဖ ဦးချစ်ကျော်၊ အမိ ဒေါ်သန်းရင်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ == ပညာရေး == ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ တာမွေအစိုးရအထက်တန်းကျောင်းမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာအထွေထွေဂုဏ်ထူးဖြင့် (မြန်မာစာအဓိက)ဘွဲ့ ရခဲ့သည်။ == ဘဝဖြတ်သန်းမှု == ၁၉၆၀ − ၆၁ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ မြန်မာစာနည်းပြအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။အောင်ဆန်းသူရိယလှသောင်းကျောင်းတွင် ၁၉၆၀ − ၆၄ ခုနှစ်အထိ အထက်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ == စစ်မှုထမ်းခြင်း == ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် တပ်မတော်ဗိုလ်လောင်းသင်တန်း အမှတ်စဉ် (၃၁) သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။၁၉၆၅ − ၆၉ ခုနှစ်များတွင် အမှတ် (၉၇) ခြေလျင်တပ်ရင်း၌ တပ်စုမှူး၊ တပ်ခွဲမှူးတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၉ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် [[စစ်တက္ကသိုလ်]]သို့ ပြောင်းရွှေ့ရောက်ရှိပြီး နည်းပြဆရာ၊ လက်ထောက်ကထိက၊ ကထိက၊ ပါမောက္ခ၊ လက်ထောက်စာပေညွှန်ကြားရေးမှူး တာဝန်များကို အဆင့်ဆင့် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် မဟာဝိဇ္ဇာ (မြန်မာစာ) ဘွဲ့ကို ဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ဘွဲ့ယူစာတမ်းအဖြစ် “ကုန်းဘောင်ခေတ် သုတစကားပြေကျမ်းများ လေ့လာချက်” စာတမ်း တင်သွင်းခဲ့သည်။ == ဝန်ထမ်းဘဝ == ၁၉၉၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် တပ်မတော် မှနေ၍ [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]သို့ ပြောင်းရွှေ့ရောက်ရှိခဲ့ပြီး၊ [[သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း]] ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ကာ၊၂၀၀၀ပြည့်နှစ် တွင် အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။ == စာပေဘဝဖြတ်သန်းမှု == ၁၉၅၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ၊ သင်္ကြန်အထူးထုတ် မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာတွင် ''ပွဲသဘင် မနွှဲချင် သဘင်နွမ်းတာပ'' လေးချိုးကဗျာကို တက္ကသိုလ်မောင်တင်ခ ကလောင်အမည်ဖြင့် ပထဦးဆုံးအကြိမ် ပုံနှိပ်ဖော်ပြခံရခြင်းဖြင့် စာပေနယ်ထဲ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ် သက်လျာမဂ္ဂဇင်း ကဗျာပြိုင်ပွဲတွင် ''ပညာ'' လေးလုံးစပ်ကဗျာကို တက္ကသိုလ်တင်ခအမည်ဖြင့် ဒုတိယဆုရရှိကာ ပုံနှိပ်ဖော်ပြခြင်း ခံခဲ့ရပြန်သည်။ မြန်မာ့အလင်း၊ ဟံသာဝတီ သတင်းစာများတွင် ကဗျာ၊ ဆောင်းပါးများစွာ ရေးသားခဲ့သည်။ ယင်းအပြင် ရှုမဝ၊ မြဝတီ၊ ငွေတာရီ၊ စန္ဒာ၊ သောင်းပြောင်းထွေလာ မဂ္ဂဇင်းများ၊ လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်များတွင် ကဗျာ၊ စာပေဆောင်းပါးများစွာလည်း ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၈၉-၉၃ ခုနှစ်များတွင် လုပ်သားပြည်သူ့​နေ့စဉ် (ယခု မြန်မာ့အလင်း) စာ​ပေအနုပညာကဏ္ဍတွင် မြန်မာစာ​ပေမှ ရှာ​ဖွေ​တွေ့ရှိချက်များနှင့် အခြား စာ​ပေယဉ်​ကျေးမှုအနုပညာ သုတ​ရေးရာများကို စဉ်ဆက်မပြတ် ​ရေးသား​ဖော်ပြခဲ့ပြီး၊ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ​ဆောင်းပါး ၃၄ ပုဒ် ​ရွေးထုတ်ကာ ​ဆောင်းပါး​ပေါင်းချုပ်စာအုပ်ကို ''မြန်မာ့ဇာတိမာန်အဘိဓာန်'' အမည်ဖြင့် ဂုဏ်ထူးစာ​ပေမှ ပုံနှိပ်ထုတ်​ဝေခဲ့သည်။ ပြင်ဦးလွင်မြို့စာ​ပေနှင့်စာနယ်ဇင်းဥက္ကဋ္ဌ၊ မြန်မာနိုင်ငံစာ​ပေနှင့်စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ(၁) တာဝန်များ ထမ်း​ဆောင်ခဲ့သည်။ == ရရှိခဲ့သောဆု == ၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ အမျိုးသားစာပေဆု၊ သုတပဒေသာ (ဝိဇ္ဇာပညာရပ်)ဆုအတွက် တက္ကသိုလ်တင်ခ၏ ''မြန်မာ့ဇာတိမာန်အဘိဓာန်'' စာအုပ်ကို ဂုဏ်ထူးတိုက်စာပေတိုက်က ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် တွင် [[ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေ စာပေဆု|ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေ]] တစ်သက်တာဆု၊ ၂၀၁၅ ခုနှစ် တွင် [[ထွန်းဖောင်ဒေးရှင်းစာပေဆု|ထွန်းဖောင်ဒေးရှင်း စာပေတစ်သက်တာဆု]]၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် [[အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]]၊ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် [[သုတစွယ်စုံစာပေဆု|သုတစွယ်စုံစာပေတစ်သက်တာဆု]]တို့ကို ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ == ကိုးကား == <references/>[http://www.myanmarlanguagecommission.myn.asia/မြန်မာစာအဖွဲ့/မြန်မာစာအဖွဲ့ဝင်များ/ဦးတင်ခ-တက္ကသိုလ်တင်ခ/ ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန မြန်မာစာနှင့် ဘာသာစကားပညာရေးဦးစီးဌာန] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191028124121/http://www.myanmarlanguagecommission.myn.asia/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%A1%E1%80%96%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%B7/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%A1%E1%80%96%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8/%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%81-%E1%80%90%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%81/ |date=28 October 2019 }} [[ကဏ္ဍ:၁၉၄၀ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာစာအဖွဲ့ဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 3rv0n7sccbfpg5ng77m741qc82mfvh8 0 92284 1044905 835321 2026-07-29T06:32:29Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 1044905 wikitext text/x-wiki '''သန်းဆွေ၊ မောင် (ထားဝယ်)'''ကို အဖ အငြိမ်းစား ခရိုင်ရဲဝန် ဦးစူ၊ အမိ ဒေါ်ရွှေရွှေတို့၏ တစ်ဦးတည်းသော သားဖြစ်သည်။ ၁၉၄၁-ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၈ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားသည်။ စစ်ပြီးစတွင် လက်ပံတန်းမြို့နှင့် ထားဝယ်မြို့များ၌ ပညာ စ၍သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၅၁ ခုနှစ်မှ စ၍ ရန်ကုန်မြို့ မက်သဒစ်အင်္ဂလိပ်အထက်တန်းကျောင်း (ယခု ဒဂုံ အထက ၁) တွင် အခြေခံပညာ မူလတန်း၊ အလယ်တန်း၊ အထက်တန်းတို့ကို သင်ကြားခဲ့ သည်။ ၎င်းကျောင်းမှပင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။ အဆင့်မြင့်ပညာများကို ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် သင်ကြားခဲ့ပြီး ဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ထားဝယ်ခရိုင် ကျောင်းသူ၊ ကျောင်းသားများအသင်း အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ်ပတ်လည် မဂ္ဂဇင်းများနှင့် ရှုမဝမဂ္ဂဇင်း “အဟိ” ကဏ္ဍတွင် ကလောင်အမည် အမျိုးမျိုးဖြင့် စတင် ကလောင်သွေး ခဲ့သည်။ ၁၉၈၅ ခု ဇူလိုင်လထုတ် ရှုမဝမဂ္ဂဇင်းတွင် မောင်သန်းဆွေ (ထားဝယ်) ကလောင်အမည် ခံယူ၍ “ထားဝယ်ရောက် ဆင်ဖြူမရှင်” သမိုင်းဆောင်းပါးဖြင့် စာပေနယ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ပညာရေးဌာနတွင် (၃)နှစ် အမှုထမ်းဖူးသည်။ ထားဝယ်မြို့ ရှေ့နေ အသင်းတွင် အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် (၆)နှစ်၊ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် (၆)နှစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ရှုမဝ၊ ဉာဏ်လင်း ဓမ္မစာပဒေသာတို့တွင် သမိုင်းနှင့် ဘာသာရေးဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။ ရနံ့သစ်နှင့် ပုလဲမြို့ပြ မြေယာ မဂ္ဂဇင်း၊ စာဖတ်သူဂျာနယ်များတွင် ပင်တိုင် သမိုင်း ဆောင်းပါးရှင်အဖြစ် ရေးသားနေသည်။ တနင်္သာရီတိုင်း သတင်းစဉ် တွင်လည်း ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။ ထားဝယ်မြို့ ဘုရားကြီး သမိုင်း၊ လောကသရဖူ လျောင်းတော်မူဘုရားကြီးသမိုင်း၊ ထားဝယ်မြို့ ကြက်မင်းစေတီတော်သမိုင်း၊ ရှင်ကိုးရှင်နှင့် သမိုင်းဝင် ထားဝယ် ဘုရားများ၊ သာသနာ့တံခွန် ထားဝယ်ထေရ်မွန်များ၊ ကုန်းဘောင် ရှင်းတမ်း စသည့် စာအုပ်များကို ရေးသားခဲ့သည်။ ထားဝယ်မြို့၏ သာသနာရေးနှင့် လူမှုရေး အဖွဲ့အစည်းများတွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန် ယူခဲ့၊ ယူဆဲဖြစ်သည်။ အိမ်ထောင်ရှင်ဖြစ်ပြီး သားသမီး(၃) ယောက်ရှိသည်။ <ref>မောင်သန်းဆွေ(ထားဝယ်)၏ ရှေ့တော်ဝင်မှတ်တမ်းများ စာအုပ်မှ၊ ၂၀၀၃၊ ဒီဇင်ဘာလ(၁၅)</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{Myanmar-bio-stub}} [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] amkl6nlf7eh4d2otuf29c1vr69rx8it 0 102717 1044999 770900 2026-07-29T09:49:09Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] 1044999 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ညိုဝင်း | image = | birth_date = {{Birth date and age|၁၄|၂|၁၉၂၄}} | birth_name = ကျော်ဝင်း | parents = ဦးဘိုးရှင်း နှင့် ဒေါ်ရွှေရီ | birth_place = ဥက္ကံရှမ်းစုရွာ၊ အင်းစိန်ခရိုင် | nationality = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | ethnicity = ဗမာ | religion =ဗုဒ္ဓဘာသာ | education = | occupation= တော်လှန်ရေးသမား၊ စာရေးဆရာ၊ ကဗျာဆရာ | pseudonyms = ဂေါ်ရင်ဂျီ၊ ကိုဖုန်း | known_for = | genre = | awards = [[အမျိုးသား စာပေဆု|အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]] (၂၀၁၆) }} '''ညိုဝင်း'''သည် ကဗျာဆရာ၊ စာရေးဆရာ နှင့် တော်လှန်ရေးသမားဖြစ်ပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ်အတွက် [[အမျိုးသား စာပေဆု|အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]]ကို ဆရာကြီး [[မောင်သာနိုး]]၊ ဆရာကြီး [[သိန်းသန်းထွန်း]])နှင့်အတူ ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.president-office.gov.mm/zg/?q=briefing-room/news/2017/11/20/id-13727|title=၂၀၁၆ခုနှစ်အတွက်အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု၊အမျိုးသားစာပေဆုနှင့်စာပေဗိမာန်စာမူဆုချီးမြှင့်ပွဲကျင်းပ|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|author=ရွှေတည်|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၇|accessdate=၂၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၇}}{{Dead link|date=August 2021 }}</ref> == အစောပိုင်းဘဝနှင့် ပညာရေး == စာရေးဆရာညိုဝင်း၏ အမည်ရင်းမှာ ဦးကျော်ဝင်းဖြစ်သည်။ မိဘဆွေမျိုးများနှင့် သူ၏ မွေးဇာတိမှ လူများကမူ မောင်ကျော်ဟု ခေါ်ကြသည်။ ဆရာညိုဝင်းကို (၁၂၈၅ ခု၊ တပို့တွဲလဆန်း ၁၀ ရက်) ၁၉၂၄ ခု ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၄ ရက် ကြာသပတေးနေ့တွင် [[အင်းစိန်ခရိုင်]] (ယခု မှော်ဘီခရိုင်) ဥက္ကံရှမ်းစုရွာတွင် ကျောင်းအုပ်ဆရာကြီး ဦးဘိုးရှင်း နှင့် ဒေါ်ရွှေရီတို့က ဖွားမြင်သည်။ ဖခင်၏ကျောင်းမှာပင် စတုတ္ထတန်း အောင်မြင်သည်။ [[ဥက္ကံမြို့]] အထက်တန်းကျောင်းတွင် ဆက်လက်ပညာသင်ကြားသည်။ အသက် ၁၁ နှစ်အရွယ်မှစ၍ မိဘများနှင့် ခွဲခွာပြီး ကျောင်းအိပ်ကျောင်းစားနေခဲ့သည်။ == နိုင်ငံရေးလုပ်ကိုင်ခြင်း == ရှစ်တန်းရောက်သောအခါ ရန်ကုန်မြို့ လမ်းမတော် သရက်တောကျောင်းတိုက်ဆရာတော် ဦပရမ၏ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းတွင် ပြောင်းရွှေ့ သင်ကြားသည်။ သို့သော် မြန်မာကုလား အဓိကရုဏ်းဖြစ်ပွားသဖြင့် ဥက္ကံသို့ပြန်ရသည်။ ထိုနှစ်မှာပင် ကျောင်းသားအရေးတော်ပုံ ဖြစ်ပွားသည်။ ဗိုလ်အောင်ကျော်ကျဆုံးပြီး တစ်ပြည်လုံးသို့ ကျောင်းသားသပိတ် ပျံ့နှံ့သွားသည်။ သူလည်း သပိတ်မှောက်ကျောင်းသား ဖြစ်ရသည်။ ဥက္ကံ အထက်တန်းကျောင်း ကျောင်းသားသမဂ္ဂတွင် ဝါဒဖြန့်ချိရေးမှူးဖြစ်လာသည်။ သပိတ်ပြီးသည့် နောက်တွင်လည်း သူ့၌ အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်ကိန်းအောင်း၍ ကျန်ခဲ့သည်။ တို့ဗမာအစည်းအရုံးမှ ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် ဆက်သွယ်ပြီး ကျောင်းတွင် အမျိုးသားအောင်ပွဲနေ့၊ ပါတော်မူနေ့များ ကျင်းပသည်။ လက်ရေးမဂ္ဂဇင်းလည်း ထုတ်ဝေသည်။ ဆယ်တန်းနှစ်တွင် ရန်ကုန် သရက်တောကျောင်းတိုက် ဦပရမ ကျောင်းသို့ ရောက်ပြန်သည်။ ကမာရွတ်မှ ကျောင်းတက်သည့် ကမာရွတ် ဇာတိဖြစ်သော သန်းဆွေနှင့် သူငယ်ချင်းဖြစ်ရသည်။ စစ်ဖြစ်သဖြင့် စာမေးပွဲ မဖြေလိုက်ရ။ ဥက္ကံရှမ်းစုသို့ ပြန်ခဲ့ရသည်။ ဂျပန်ခေတ်တွင် ရန်ကုန်သို့ ပြန်လာပြီး သန်းဆွေနှင့်အတူ စာပေဖတ်ရှုလေ့လာပြီး ဆွေးနွေးကြသည်။ ဂျပန်ခေတ်မှာပင် ဆယ်တန်း စာမေးပွဲဖြေသည်။ ထို့နောက် ဆရာဖြစ် သင်တန်း ခြောက်လတက်ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ဖခင်၏ ကျောင်းတွင် ခေတ္တ ကျောင်းဆရာဝင်လုပ်ပြီး ရန်ကုန်သို့ ပြန်ခဲ့သည်။ သန်းဆွေနှင့်အတူ ဂျပန်ကြေးနန်းအတတ်သင်ကျောင်းသို့ တက်ရောက်ကြသည်။ အောင်မြင်သည်။ သာယာဝတီကြေးနန်းရုံး သို့ ပို့သည်။ သို့သော်အလုပ်မဝင်ဖြစ်ပေ။ ဂျပန်တော်လှန်ရေးဖြစ်ပေါ်သည်။ တော်လှန်ရေးတွင် သူပါဝင်သည်။ စစ်ပြီးသောအခါ ဥက္ကံမြို့နယ်၊ ပြည်သူ့ရဲဘော်တပ်ဖွဲ့ အတွင်းရေးမှူးဖြစ်လာသည်။ ပြည်သူ့ ရဲဘော်များတောခိုသောအခါ သူမပါဝင်ဘဲ နိုင်ငံရေးကို စိတ်ပျက်ကာ ရန်ကုန်သို့ရောက်ရှိခဲ့ပြန်သည်။ == စာပေရေးသားခြင်း == ထိုအချိန်တွင် သန်းဆွေက ''ချစ်ကြွေးမပြေ'' ဝတ္ထုဖြင့် နာမည်ရပြီး အရှေ့တိုင်းဂျာနယ်တွင် လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်။ နောက် သန်းဆွေ သွေးသောက် မဂ္ဂဇင်းသို့ရောက်သည်။ သူလည်း သန်းဆွေခေါ်သဖြင့် သွေးသောက်သို့ရောက်သည်။ ၁၉၄၈ ခု ဇူလိုင်ထဲတွင်ဖြစ်သည်။ သုံးလခန့် အကြာတွင် သန်းဆွေ သွေးသောက်မှ ထွက်သွားသည်။ သူ ကျန်ရစ်သည်။ ထိုနှစ်မှာပင် သူသွေးသောက် မဂ္ဂဇင်း၌ ကဗျာတစ်ပုဒ် စတင်ရေးခဲ့သည်။ ထို့နောက် သွေးသောက်တွင် ကလောင်နာမည်သုံးလေးမျိုးဖြင့် ဝတ္ထု၊ ကဗျာ၊ ဆောင်းပါးများရေးသားသည်။  ဂေါ်ရင်ဂျီနှင့် ကိုဖုန်းတို့မှာ သူ၏ ကလောင်အမည်ခွဲများ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် သွေးသောက်မှ ထွက်သည်။ ကြေးမုံမဂ္ဂဇင်းနှင့် ကလောင်စုံ မဂ္ဂဇင်းတို့တွင် အယ်ဒီတာလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ် စာဆိုတော်နေ့တွင် ကျင်းပသော စာရေးဆရာအသင်း၏ စာပေပြိုင်ပွဲတွင် ကဗျာရွှေတံဆိပ်ဆုရသည်။ သား သေကောင်ပေါင်းလဲ ဖြစ်သောအခါ ယင်းရွှေတံဆိပ်ကိုရောင်းပြီး ဆေးကုရသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် အစိုးရရုပ်ရှင်နှင့် ပြဇာတ်ဌာနတွင် ရုပ်ရှင်အရာရှိဝင်လုပ်သည်။  ၁၉၆၀ ပြည့်တွင် အလုပ်မှထွက်၍ စာရေးသည်။ ပြားခြောက်ဆယ်တန် ခေတ်နှင့် ကြုံရသည်။ ရုပ်ရှင်ပဒေသာ၊ ရဲကြေးမုံ၊ မှုခင်းနှင့် ပစ်မှုတို့တွင် အယ်ဒီတာလုပ်သည်။ မြ စာပေတွင် တစ်နှစ်ခွဲခန့်လုပ်သည်။ ကဗျာမြောက်မြားစွာ၊ ဝတ္ထုတို သုံးလေးဆယ်နှင့် လုံးချင်း ငါးဆယ်ကျော် ရေးခဲ့သည်။ ယင်းအနက်မှ ဆယ့်တစ်ပုဒ်ကို ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ "ဘဝများကဗျာ" အမည်ဖြင့် ကဗျာစာအုပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ "မှောင်လွန်းသော ညများ" ကို မြစာပေက ၁၉၆၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် ပထမ အကြိမ်ထုတ်ဝေသည်။ ယင်းနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေ ဝတ္ထုရှည်ပထမဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်အတွက် ဒုတိယသမ္မတဦးမြင့်ဆွေက အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရကို ဆရာကြီးဦးသာနိုး ([[မောင်သာနိုး]])၊ ဆရာကြီး ဦးသိန်းသန်းထွန်း([[သိန်းသန်းထွန်း]])နှင့်အတူ ချီးမြှင့်းခဲ့သည်။ == ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်များ == ==ကိုးကား== {{reflist}} *မလိခ (မြန်မာဝတ္ထုအညွှန်းပေါင်းချုပ်) [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၄ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] lvn8rxcebi8aign8uahsti9brcq6oy5 1045000 1044999 2026-07-29T09:49:34Z Zawzawaungthwin 100038 {{Birth date|၁၄|၂|၁၉၂၄}} 1045000 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ညိုဝင်း | image = | birth_date = {{Birth date|၁၄|၂|၁၉၂၄}} | birth_name = ကျော်ဝင်း | parents = ဦးဘိုးရှင်း နှင့် ဒေါ်ရွှေရီ | birth_place = ဥက္ကံရှမ်းစုရွာ၊ အင်းစိန်ခရိုင် | nationality = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | ethnicity = ဗမာ | religion =ဗုဒ္ဓဘာသာ | education = | occupation= တော်လှန်ရေးသမား၊ စာရေးဆရာ၊ ကဗျာဆရာ | pseudonyms = ဂေါ်ရင်ဂျီ၊ ကိုဖုန်း | known_for = | genre = | awards = [[အမျိုးသား စာပေဆု|အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]] (၂၀၁၆) }} '''ညိုဝင်း'''သည် ကဗျာဆရာ၊ စာရေးဆရာ နှင့် တော်လှန်ရေးသမားဖြစ်ပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ်အတွက် [[အမျိုးသား စာပေဆု|အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]]ကို ဆရာကြီး [[မောင်သာနိုး]]၊ ဆရာကြီး [[သိန်းသန်းထွန်း]])နှင့်အတူ ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.president-office.gov.mm/zg/?q=briefing-room/news/2017/11/20/id-13727|title=၂၀၁၆ခုနှစ်အတွက်အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု၊အမျိုးသားစာပေဆုနှင့်စာပေဗိမာန်စာမူဆုချီးမြှင့်ပွဲကျင်းပ|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|author=ရွှေတည်|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၇|accessdate=၂၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၇}}{{Dead link|date=August 2021 }}</ref> == အစောပိုင်းဘဝနှင့် ပညာရေး == စာရေးဆရာညိုဝင်း၏ အမည်ရင်းမှာ ဦးကျော်ဝင်းဖြစ်သည်။ မိဘဆွေမျိုးများနှင့် သူ၏ မွေးဇာတိမှ လူများကမူ မောင်ကျော်ဟု ခေါ်ကြသည်။ ဆရာညိုဝင်းကို (၁၂၈၅ ခု၊ တပို့တွဲလဆန်း ၁၀ ရက်) ၁၉၂၄ ခု ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၄ ရက် ကြာသပတေးနေ့တွင် [[အင်းစိန်ခရိုင်]] (ယခု မှော်ဘီခရိုင်) ဥက္ကံရှမ်းစုရွာတွင် ကျောင်းအုပ်ဆရာကြီး ဦးဘိုးရှင်း နှင့် ဒေါ်ရွှေရီတို့က ဖွားမြင်သည်။ ဖခင်၏ကျောင်းမှာပင် စတုတ္ထတန်း အောင်မြင်သည်။ [[ဥက္ကံမြို့]] အထက်တန်းကျောင်းတွင် ဆက်လက်ပညာသင်ကြားသည်။ အသက် ၁၁ နှစ်အရွယ်မှစ၍ မိဘများနှင့် ခွဲခွာပြီး ကျောင်းအိပ်ကျောင်းစားနေခဲ့သည်။ == နိုင်ငံရေးလုပ်ကိုင်ခြင်း == ရှစ်တန်းရောက်သောအခါ ရန်ကုန်မြို့ လမ်းမတော် သရက်တောကျောင်းတိုက်ဆရာတော် ဦပရမ၏ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းတွင် ပြောင်းရွှေ့ သင်ကြားသည်။ သို့သော် မြန်မာကုလား အဓိကရုဏ်းဖြစ်ပွားသဖြင့် ဥက္ကံသို့ပြန်ရသည်။ ထိုနှစ်မှာပင် ကျောင်းသားအရေးတော်ပုံ ဖြစ်ပွားသည်။ ဗိုလ်အောင်ကျော်ကျဆုံးပြီး တစ်ပြည်လုံးသို့ ကျောင်းသားသပိတ် ပျံ့နှံ့သွားသည်။ သူလည်း သပိတ်မှောက်ကျောင်းသား ဖြစ်ရသည်။ ဥက္ကံ အထက်တန်းကျောင်း ကျောင်းသားသမဂ္ဂတွင် ဝါဒဖြန့်ချိရေးမှူးဖြစ်လာသည်။ သပိတ်ပြီးသည့် နောက်တွင်လည်း သူ့၌ အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်ကိန်းအောင်း၍ ကျန်ခဲ့သည်။ တို့ဗမာအစည်းအရုံးမှ ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် ဆက်သွယ်ပြီး ကျောင်းတွင် အမျိုးသားအောင်ပွဲနေ့၊ ပါတော်မူနေ့များ ကျင်းပသည်။ လက်ရေးမဂ္ဂဇင်းလည်း ထုတ်ဝေသည်။ ဆယ်တန်းနှစ်တွင် ရန်ကုန် သရက်တောကျောင်းတိုက် ဦပရမ ကျောင်းသို့ ရောက်ပြန်သည်။ ကမာရွတ်မှ ကျောင်းတက်သည့် ကမာရွတ် ဇာတိဖြစ်သော သန်းဆွေနှင့် သူငယ်ချင်းဖြစ်ရသည်။ စစ်ဖြစ်သဖြင့် စာမေးပွဲ မဖြေလိုက်ရ။ ဥက္ကံရှမ်းစုသို့ ပြန်ခဲ့ရသည်။ ဂျပန်ခေတ်တွင် ရန်ကုန်သို့ ပြန်လာပြီး သန်းဆွေနှင့်အတူ စာပေဖတ်ရှုလေ့လာပြီး ဆွေးနွေးကြသည်။ ဂျပန်ခေတ်မှာပင် ဆယ်တန်း စာမေးပွဲဖြေသည်။ ထို့နောက် ဆရာဖြစ် သင်တန်း ခြောက်လတက်ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ဖခင်၏ ကျောင်းတွင် ခေတ္တ ကျောင်းဆရာဝင်လုပ်ပြီး ရန်ကုန်သို့ ပြန်ခဲ့သည်။ သန်းဆွေနှင့်အတူ ဂျပန်ကြေးနန်းအတတ်သင်ကျောင်းသို့ တက်ရောက်ကြသည်။ အောင်မြင်သည်။ သာယာဝတီကြေးနန်းရုံး သို့ ပို့သည်။ သို့သော်အလုပ်မဝင်ဖြစ်ပေ။ ဂျပန်တော်လှန်ရေးဖြစ်ပေါ်သည်။ တော်လှန်ရေးတွင် သူပါဝင်သည်။ စစ်ပြီးသောအခါ ဥက္ကံမြို့နယ်၊ ပြည်သူ့ရဲဘော်တပ်ဖွဲ့ အတွင်းရေးမှူးဖြစ်လာသည်။ ပြည်သူ့ ရဲဘော်များတောခိုသောအခါ သူမပါဝင်ဘဲ နိုင်ငံရေးကို စိတ်ပျက်ကာ ရန်ကုန်သို့ရောက်ရှိခဲ့ပြန်သည်။ == စာပေရေးသားခြင်း == ထိုအချိန်တွင် သန်းဆွေက ''ချစ်ကြွေးမပြေ'' ဝတ္ထုဖြင့် နာမည်ရပြီး အရှေ့တိုင်းဂျာနယ်တွင် လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်။ နောက် သန်းဆွေ သွေးသောက် မဂ္ဂဇင်းသို့ရောက်သည်။ သူလည်း သန်းဆွေခေါ်သဖြင့် သွေးသောက်သို့ရောက်သည်။ ၁၉၄၈ ခု ဇူလိုင်ထဲတွင်ဖြစ်သည်။ သုံးလခန့် အကြာတွင် သန်းဆွေ သွေးသောက်မှ ထွက်သွားသည်။ သူ ကျန်ရစ်သည်။ ထိုနှစ်မှာပင် သူသွေးသောက် မဂ္ဂဇင်း၌ ကဗျာတစ်ပုဒ် စတင်ရေးခဲ့သည်။ ထို့နောက် သွေးသောက်တွင် ကလောင်နာမည်သုံးလေးမျိုးဖြင့် ဝတ္ထု၊ ကဗျာ၊ ဆောင်းပါးများရေးသားသည်။  ဂေါ်ရင်ဂျီနှင့် ကိုဖုန်းတို့မှာ သူ၏ ကလောင်အမည်ခွဲများ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် သွေးသောက်မှ ထွက်သည်။ ကြေးမုံမဂ္ဂဇင်းနှင့် ကလောင်စုံ မဂ္ဂဇင်းတို့တွင် အယ်ဒီတာလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ် စာဆိုတော်နေ့တွင် ကျင်းပသော စာရေးဆရာအသင်း၏ စာပေပြိုင်ပွဲတွင် ကဗျာရွှေတံဆိပ်ဆုရသည်။ သား သေကောင်ပေါင်းလဲ ဖြစ်သောအခါ ယင်းရွှေတံဆိပ်ကိုရောင်းပြီး ဆေးကုရသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် အစိုးရရုပ်ရှင်နှင့် ပြဇာတ်ဌာနတွင် ရုပ်ရှင်အရာရှိဝင်လုပ်သည်။  ၁၉၆၀ ပြည့်တွင် အလုပ်မှထွက်၍ စာရေးသည်။ ပြားခြောက်ဆယ်တန် ခေတ်နှင့် ကြုံရသည်။ ရုပ်ရှင်ပဒေသာ၊ ရဲကြေးမုံ၊ မှုခင်းနှင့် ပစ်မှုတို့တွင် အယ်ဒီတာလုပ်သည်။ မြ စာပေတွင် တစ်နှစ်ခွဲခန့်လုပ်သည်။ ကဗျာမြောက်မြားစွာ၊ ဝတ္ထုတို သုံးလေးဆယ်နှင့် လုံးချင်း ငါးဆယ်ကျော် ရေးခဲ့သည်။ ယင်းအနက်မှ ဆယ့်တစ်ပုဒ်ကို ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ "ဘဝများကဗျာ" အမည်ဖြင့် ကဗျာစာအုပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ "မှောင်လွန်းသော ညများ" ကို မြစာပေက ၁၉၆၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် ပထမ အကြိမ်ထုတ်ဝေသည်။ ယင်းနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေ ဝတ္ထုရှည်ပထမဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်အတွက် ဒုတိယသမ္မတဦးမြင့်ဆွေက အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရကို ဆရာကြီးဦးသာနိုး ([[မောင်သာနိုး]])၊ ဆရာကြီး ဦးသိန်းသန်းထွန်း([[သိန်းသန်းထွန်း]])နှင့်အတူ ချီးမြှင့်းခဲ့သည်။ == ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်များ == ==ကိုးကား== {{reflist}} *မလိခ (မြန်မာဝတ္ထုအညွှန်းပေါင်းချုပ်) [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၄ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 9zn5zqetuqed623a8b7iat7rgdyuneq 1045006 1045000 2026-07-29T10:02:25Z Zawzawaungthwin 100038 ကွယ်လွန်ရက် ထည့်သွင်း 1045006 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ညိုဝင်း | image = | birth_name = ကျော်ဝင်း | birth_date = {{Birth date|၁၄|၂|၁၉၂၄}} | birth_place = ဥက္ကံရှမ်းစုရွာ၊တိုက်ကြီးမြို့နယ် | death_date = {{Death date and age|၂၀၂၀|၁၀|၈|၁၉၂၄|၂|၁၄}} | death_place = ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး၊ ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ | resting_place = ရေဝေးသုသာန် | parents = ဘိုးရှင်း နှင့် ရွှေရီ | ethnicity = ဗမာ | religion = ဗုဒ္ဓဘာသာ | education = | occupation = တော်လှန်ရေးသမား၊ စာရေးဆရာ၊ ကဗျာဆရာ | pseudonyms = ဂေါ်ရင်ဂျီ၊ ကိုဖုန်း | known_for = ဥက္ကံမြို့နယ် ပြည်သူ့ရဲဘော် အတွင်းရေးမှူး ဗိုလ်မင်းလွင် | genre = | awards = [[အမျိုးသား စာပေဆု|အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]] (၂၀၁၆) }} '''စာရေးဆရာ ညိုဝင်း'''( ၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၂၄ - ၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀)သည် ကဗျာဆရာ၊ စာရေးဆရာ နှင့် တော်လှန်ရေးသမားဖြစ်ပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ်အတွက် [[အမျိုးသား စာပေဆု|အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]]ကို ဆရာကြီး [[မောင်သာနိုး]]၊ ဆရာကြီး [[သိန်းသန်းထွန်း]] တို့နှင့်အတူ ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသူဖြစ်သည်။၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် စာဆိုတော်နေ့ မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာအသင်း ကဗျာပြိုင်ပွဲတွင် “မရေးချင်တော့” ကဗျာဖြင့် ရွှေတံဆိပ်ဆု ရရှိခဲ့သူလည်းဖြစ်ပြီး အဆိုပါဆုကို ဆရာကြီး [[သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] ကိုယ်တိုင်ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.president-office.gov.mm/zg/?q=briefing-room/news/2017/11/20/id-13727|title=၂၀၁၆ခုနှစ်အတွက်အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု၊အမျိုးသားစာပေဆုနှင့်စာပေဗိမာန်စာမူဆုချီးမြှင့်ပွဲကျင်းပ|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|author=ရွှေတည်|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၇|accessdate=၂၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၇}}{{Dead link|date=August 2021 }}</ref> == အစောပိုင်းဘဝနှင့် ပညာရေး == စာရေးဆရာညိုဝင်း၏ အမည်ရင်းမှာ ဦးကျော်ဝင်းဖြစ်သည်။ မိဘဆွေမျိုးများနှင့် သူ၏ မွေးဇာတိမှ လူများကမူ မောင်ကျော်ဟု ခေါ်ကြသည်။ ဆရာညိုဝင်းကို (၁၂၈၅ ခု၊ တပို့တွဲလဆန်း ၁၀ ရက်) ၁၉၂၄ ခု ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၄ ရက် ကြာသပတေးနေ့တွင် [[အင်းစိန်ခရိုင်]] (ယခု မှော်ဘီခရိုင်) ဥက္ကံရှမ်းစုရွာတွင် ကျောင်းအုပ်ဆရာကြီး ဦးဘိုးရှင်း နှင့် ဒေါ်ရွှေရီတို့က ဖွားမြင်သည်။ ဖခင်၏ကျောင်းမှာပင် စတုတ္ထတန်း အောင်မြင်သည်။ [[ဥက္ကံမြို့]] အထက်တန်းကျောင်းတွင် ဆက်လက်ပညာသင်ကြားသည်။ အသက် ၁၁ နှစ်အရွယ်မှစ၍ မိဘများနှင့် ခွဲခွာပြီး ကျောင်းအိပ်ကျောင်းစားနေခဲ့သည်။ == နိုင်ငံရေးလုပ်ကိုင်ခြင်း == ရှစ်တန်းရောက်သောအခါ ရန်ကုန်မြို့ လမ်းမတော် သရက်တောကျောင်းတိုက်ဆရာတော် ဦပရမ၏ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းတွင် ပြောင်းရွှေ့ သင်ကြားသည်။ သို့သော် မြန်မာကုလား အဓိကရုဏ်းဖြစ်ပွားသဖြင့် ဥက္ကံသို့ပြန်ရသည်။ ထိုနှစ်မှာပင် ကျောင်းသားအရေးတော်ပုံ ဖြစ်ပွားသည်။ ဗိုလ်အောင်ကျော်ကျဆုံးပြီး တစ်ပြည်လုံးသို့ ကျောင်းသားသပိတ် ပျံ့နှံ့သွားသည်။ သူလည်း သပိတ်မှောက်ကျောင်းသား ဖြစ်ရသည်။ ဥက္ကံ အထက်တန်းကျောင်း ကျောင်းသားသမဂ္ဂတွင် ဝါဒဖြန့်ချိရေးမှူးဖြစ်လာသည်။ သပိတ်ပြီးသည့် နောက်တွင်လည်း သူ့၌ အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်ကိန်းအောင်း၍ ကျန်ခဲ့သည်။ တို့ဗမာအစည်းအရုံးမှ ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် ဆက်သွယ်ပြီး ကျောင်းတွင် အမျိုးသားအောင်ပွဲနေ့၊ ပါတော်မူနေ့များ ကျင်းပသည်။ လက်ရေးမဂ္ဂဇင်းလည်း ထုတ်ဝေသည်။ ဆယ်တန်းနှစ်တွင် ရန်ကုန် သရက်တောကျောင်းတိုက် ဦပရမ ကျောင်းသို့ ရောက်ပြန်သည်။ ကမာရွတ်မှ ကျောင်းတက်သည့် ကမာရွတ် ဇာတိဖြစ်သော သန်းဆွေနှင့် သူငယ်ချင်းဖြစ်ရသည်။ စစ်ဖြစ်သဖြင့် စာမေးပွဲ မဖြေလိုက်ရ။ ဥက္ကံရှမ်းစုသို့ ပြန်ခဲ့ရသည်။ ဂျပန်ခေတ်တွင် ရန်ကုန်သို့ ပြန်လာပြီး သန်းဆွေနှင့်အတူ စာပေဖတ်ရှုလေ့လာပြီး ဆွေးနွေးကြသည်။ ဂျပန်ခေတ်မှာပင် ဆယ်တန်း စာမေးပွဲဖြေသည်။ ထို့နောက် ဆရာဖြစ် သင်တန်း ခြောက်လတက်ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ဖခင်၏ ကျောင်းတွင် ခေတ္တ ကျောင်းဆရာဝင်လုပ်ပြီး ရန်ကုန်သို့ ပြန်ခဲ့သည်။ သန်းဆွေနှင့်အတူ ဂျပန်ကြေးနန်းအတတ်သင်ကျောင်းသို့ တက်ရောက်ကြသည်။ အောင်မြင်သည်။ သာယာဝတီကြေးနန်းရုံး သို့ ပို့သည်။ သို့သော်အလုပ်မဝင်ဖြစ်ပေ။ ဂျပန်တော်လှန်ရေးဖြစ်ပေါ်သည်။ တော်လှန်ရေးတွင် သူပါဝင်သည်။ စစ်ပြီးသောအခါ ဥက္ကံမြို့နယ်၊ ပြည်သူ့ရဲဘော်တပ်ဖွဲ့ အတွင်းရေးမှူးဖြစ်လာသည်။ ပြည်သူ့ ရဲဘော်များတောခိုသောအခါ သူမပါဝင်ဘဲ နိုင်ငံရေးကို စိတ်ပျက်ကာ ရန်ကုန်သို့ရောက်ရှိခဲ့ပြန်သည်။ == စာပေရေးသားခြင်း == ထိုအချိန်တွင် သန်းဆွေက ''ချစ်ကြွေးမပြေ'' ဝတ္ထုဖြင့် နာမည်ရပြီး အရှေ့တိုင်းဂျာနယ်တွင် လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်။ နောက် သန်းဆွေ သွေးသောက် မဂ္ဂဇင်းသို့ရောက်သည်။ သူလည်း သန်းဆွေခေါ်သဖြင့် သွေးသောက်သို့ရောက်သည်။ ၁၉၄၈ ခု ဇူလိုင်ထဲတွင်ဖြစ်သည်။ သုံးလခန့် အကြာတွင် သန်းဆွေ သွေးသောက်မှ ထွက်သွားသည်။ သူ ကျန်ရစ်သည်။ ထိုနှစ်မှာပင် သူသွေးသောက် မဂ္ဂဇင်း၌ ကဗျာတစ်ပုဒ် စတင်ရေးခဲ့သည်။ ထို့နောက် သွေးသောက်တွင် ကလောင်နာမည်သုံးလေးမျိုးဖြင့် ဝတ္ထု၊ ကဗျာ၊ ဆောင်းပါးများရေးသားသည်။  ဂေါ်ရင်ဂျီနှင့် ကိုဖုန်းတို့မှာ သူ၏ ကလောင်အမည်ခွဲများ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် သွေးသောက်မှ ထွက်သည်။ ကြေးမုံမဂ္ဂဇင်းနှင့် ကလောင်စုံ မဂ္ဂဇင်းတို့တွင် အယ်ဒီတာလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ် စာဆိုတော်နေ့တွင် ကျင်းပသော စာရေးဆရာအသင်း၏ စာပေပြိုင်ပွဲတွင် ကဗျာရွှေတံဆိပ်ဆုရသည်။ သား သေကောင်ပေါင်းလဲ ဖြစ်သောအခါ ယင်းရွှေတံဆိပ်ကိုရောင်းပြီး ဆေးကုရသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် အစိုးရရုပ်ရှင်နှင့် ပြဇာတ်ဌာနတွင် ရုပ်ရှင်အရာရှိဝင်လုပ်သည်။  ၁၉၆၀ ပြည့်တွင် အလုပ်မှထွက်၍ စာရေးသည်။ ပြားခြောက်ဆယ်တန် ခေတ်နှင့် ကြုံရသည်။ ရုပ်ရှင်ပဒေသာ၊ ရဲကြေးမုံ၊ မှုခင်းနှင့် ပစ်မှုတို့တွင် အယ်ဒီတာလုပ်သည်။ မြ စာပေတွင် တစ်နှစ်ခွဲခန့်လုပ်သည်။ ကဗျာမြောက်မြားစွာ၊ ဝတ္ထုတို သုံးလေးဆယ်နှင့် လုံးချင်း ငါးဆယ်ကျော် ရေးခဲ့သည်။ ယင်းအနက်မှ ဆယ့်တစ်ပုဒ်ကို ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ "ဘဝများကဗျာ" အမည်ဖြင့် ကဗျာစာအုပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ "မှောင်လွန်းသော ညများ" ကို မြစာပေက ၁၉၆၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် ပထမ အကြိမ်ထုတ်ဝေသည်။ ယင်းနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေ ဝတ္ထုရှည်ပထမဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်အတွက် ဒုတိယသမ္မတဦးမြင့်ဆွေက အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရကို ဆရာကြီးဦးသာနိုး ([[မောင်သာနိုး]])၊ ဆရာကြီး ဦးသိန်းသန်းထွန်း([[သိန်းသန်းထွန်း]])နှင့်အတူ ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ == ဘဝနိဂုံး == ဆရာညိုဝင်းသည် ၂၀၂၀ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာ ၈ ရက် ည ၁၁ နာရီတွင် ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး၌ လူကြီးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၁၀ ရက် မွန်းလွဲ ၁ နာရီတွင် ရေဝေးသုသာန်၌ ပို့ဆောင်ဂူသွင်းသဂြိုဟ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင် ဆရာညိုဝင်း အသက်(၉၇နှစ်)အရွယ်တွင် လူကြီးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန် |url=http://www.mdn.gov.mm/my/amiusaacaapettcskttaachurng-chraannyiuwng-ask97ncaryttng-luukiireaagphng-kyln |access-date=2026-07-29 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} * [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၄ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၀ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] osktcn7nwxi62i3qp49oir18njyzwfp 0 108061 1045007 882936 2026-07-29T10:09:35Z Dr Lotus Black 31011 1045007 wikitext text/x-wiki {{Infobox အစိုးရအဖွဲ့အစည်း |jurisdiction={{MYA}} |nativename= |seal= |formed= |headquarters= ရုံးအမှတ် (၂၇)၊ နေပြည်တော် | parent_agency = [[လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] | preceding1= |minister1_name=[[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] |chief1_name=​ဒေါက်တာဝင့်မြင့် |website={{url|http://www.moee.gov.mm}} |chief1_position=ဦး​ဆောင်ညွှန်ကြား​ရေးမှူး }} '''လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လုပ်​​ရေး လုပ်ငန်း''' ({{lang-en|Electric Power Generation Enterprise}}) သည် [[လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]]လက်အောက်ရှိ [[လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်စွမ်းအားဆိုင်ရာ]] အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ==ဖွဲ့စည်းပုံ== *စီမံခန့်ခွဲရေးဌာန *ဘဏ္ဍာရေးဌာန *အပူစွမ်းအင်သုံးစက်ရုံများဌာန *ပြည့်ဖြိုးမြဲစွမ်းအင်နှင့်ရေအားစက်ရုံးများဌာန *ပစ္စည်းဖြည့်တင်းရေးဌာန ==တာဝန်များ==  *ဓာတ်အားစနစ်နှင့် ချိတ်ဆက်သော တည်ဆောက်ပြီး နိုင်ငံပိုင် ရေအား (စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာနမှ တည်ဆောက်ပြီး စက်ရုံများအပါအဝင်) နှင့် အပူစွမ်းအင်သုံး ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ မောင်းနှင်ခြင်း၊ ထိန်းသိမ်းပြုပြင်ခြင်း၊ဓာတ်အား ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ *Joint Venture (JV)၊ Build-Operate-Transfer (BOT)၊ Independent Power Producer (IPP) စက်ရုံများမှ ထွက်ရှိ​သော ဓာတ်အားကို Power Purchase Agreement (PPA) များဖြင့် ဝယ်ယူခြင်း၊ *ဓာတ်အားစနစ်နှင့် ချိတ်ဆက်သော နေရောင်ခြည်သုံး၊ လေအားသုံးနှင့် အခြားစွမ်းအင်သုံး ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများမှ PPA ဖြင့် ဓာတ်အား ဝယ်ယူခြင်း၊ *တည်ဆောက်ဆဲဓာတ်အားပေးစက်ရုံ စီမံကိန်းများ၏ အင်ဂျင်နီယာပိုင်းဆိုင်ရာ ကြီးကြပ် ကူညီ ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *နိုင်ငံပိုင်စက်ရုံမှ ထွက်ရှိသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားနှင့် PPA ဖြင့် ဝယ်ယူသော လျှပ်စစ် ဓာတ်အားများကို မဟာဓာတ်အားလိုင်းနှင့် ပင်မဓာတ်အားခွဲရုံများအား ဖြတ်သန်းအသုံးပြုပြီး ရန်ကုန်မြို့၊ မန္တလေးမြို့နှင့် ကျန်ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများသို့ သက်ဆိုင်ရာ ဓာတ်အား ခွဲရုံများမှတဆင့် တိုက်ရိုက်ရောင်းချခြင်း၊ *လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ပေးမည့် အစီအစဉ်နှင့် လျာထားချက်မျာကို ဓာတ်အားစနစ်၏ လိုအပ်ချက်နှင့် ကိုက်ညီအောင် တွက်ချက်ခြင်း *ဓာတ်အားပေးစက်များ ပြုပြင်မည့် အစီအစဉ်များ ရေးဆွဲခြင်း၊ *JV/BOT Basic ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော ရေအားစက်ရုံများတွင် နိုင်ငံခြားကုမ္ပဏီ များနှင့် အတူပူးပေါင်း၍ မောင်းနှင်ခြင်း၊ ထိန်းသိမ်း ပြုပြင်ခြင်း၊ ဓာတ်အားပို့လွှတ်ရောင်းချ ခြင်းများအပြင် နိုင်ငံတော်၏ ရပိုင်ခွင့်များဖြစ်သော Royalty Power ၊ အခွန်အခများရရှိရေး အနီးကပ်ကြီးကြပ် ဆောင်ရွက်ခြင်း။<ref>{{cite news|url=http://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/268|title=​လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လုပ်​ရေး လုပ်ငန်း|last=|first=|author2=|date=|publisher=[[လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]]|accessdate=|archivedate=12 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190512181400/http://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/268}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} {{လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရပိုင် ကုမ္ပဏီများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]] 2jml2v1uqn3lw6ql3u5uhk1rms7tcos 0 122056 1044907 639684 2026-07-29T06:33:30Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 1044907 wikitext text/x-wiki {{distinguish|ထွန်းတင်၊ သူရ}} {{Infobox person |name = ဒေါက်တာထွန်းတင် |image = |birth_name = |birth_date = {{Birth date and age|၁၉၃၅|၃|၁၆}} |birth_place = ဂန့်ဂေါမြို့ |parents = ဦးသာကြွယ်၊ ဒေါ်ရွှေမ |spouse = |education = ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (ဂုဏ်ထူး)၊ မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ |alma_mater = ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်<br/>မန္တလေးတက္ကသိုလ် |occupation = [[မြန်မာစာအဖွဲ့|မြန်မာစာအဖွဲ့ဝင်]] |known_for = |awards = |death_date = |death_place = }} ဒေါက်တာ'''ထွန်းတင့်''' (၁၆ မတ် ၁၉၃၅ မွေးဖွား) သည် [[မြန်မာစာအဖွဲ့|မြန်မာစာအဖွဲ့ဝင်]] တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝ == ဆရာကြီးကို ၁၉၃၅-ခုနှစ် မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် [[ဂန့်ဂေါမြို့]]၌ အဖ ကျောင်းဆရာ ဦးသာကြွယ်၊ အမိ ဒေါ်ရွှေမတို့က မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၉၅၃-ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းအထိ ဂန့်ဂေါအထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့သည်။ ၁၉၅၈-ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]က ဝိဇ္ဇာ(ဂုဏ်ထူး) ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၁-ခုနှစ်တွင် [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်]]က မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၂-ခုနှစ်တွင် ဂုဏ်ထူးဆောင် ပါရဂူဘွဲ့ Doctor of Letters ( ) ကို ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ == အလုပ်တာဝန်များ == ၁၉၅၈-ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄-ခုနှစ်အထိ ပုသိမ်ကောလိပ်၊ [[မကွေးတက္ကသိုလ်|မကွေးကောလိပ်]]၊ မန္တလေးတက္ကသိုလ်၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တို့တွင် လက်ထောက်ကထိက၊ ၁၉၇၄-ခုနှစ်မှ ၁၉၇၇-ခုနှစ်အထိ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ပီကင်းတက္ကသိုလ်တွင် မြန်မာစာဆရာ၊ ၁၉၇၇-ခုနှစ်မှ ၁၉၈၀-ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ [[မော်လမြိုင်တက္ကသိုလ်]]တို့တွင် ကထိက၊ ၁၉၈၁-ခုနှစ်မှ ၁၉၉၅-ခုနှစ်အထိ မြန်မာစာအဖွဲ့ဦးစီးဌာန တွင် စာတည်း၊ စာတည်းမှူး၊ စာတည်းမှူးချုပ်၊ ညွှန်ကြားရေးမှူးတာဝန်များကို ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။ ၁၉၉၅-ခုနှစ်တွင် သက်ပြည့်အငြိမ်းစားယူသည်။ ၁၉၉၆-ခုနှစ်တွင် မြန်မာစာအဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။ ၁၉၈၁-ခုနှစ်မှစ၍ မြန်မာစာလုံးပေါင်းသတ်ပုံကျမ်း၊ မြန်မာသဒ္ဒါ၊ မြန်မာစာမြန်မာစကား၊ မြန်မာအဘိဓာန်၊ မြန်မာစကားပုံ၊ မြန်မာဆိုရိုးစကား၊ အလိမ္မာပုံဝတ္တုများ၊ မြန်မာ-အင်္ဂလိပ် အဘိဓာန်၊ ခရီးဆောင်မြန်မာအဘိဓာန်၊ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာအဘိဓာန်၊ စာကိုးအဘိဓာန်စာအုပ်များ ပြုစုရာတွင်လည်းကောင်း၊ ထုတ်ဝေရာတွင်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ပါရဂူကျမ်းများကြီးကြပ်သူအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အဆင့်မြင့်ပညာ မြန်မာစာသင်ရိုးညွှန်းတမ်း ကော်မတီဝင်၊ အခြေခံပညာ မြန်မာစာ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းကော်မတီဝင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ ကွန်ပျူတာသုံးမြန်မာယူနီကုတ်အဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== <references/> *[http://www.myanmarlanguagecommission.myn.asia/မြန်မာစာအဖွဲ့/မြန်မာစာအဖွဲ့ဝင်များ/ဦးထွန်းတင့်/ ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန မြန်မာစာနှင့် ဘာသာစကားပညာရေးဦးစီးဌာန] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191028123403/http://www.myanmarlanguagecommission.myn.asia/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%A1%E1%80%96%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%B7/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%A1%E1%80%96%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8/%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%91%E1%80%BD%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA/ |date=28 October 2019 }} [[Category:မြန်မာစာအဖွဲ့ဝင်များ]] {{Lifetime|၁၉၃၅| }} [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 4klmssyq7pd6xbhdlwmz3bsnw94jhyd 0 130649 1044894 507324 2026-07-29T05:48:06Z Zawzawaungthwin 100038 [[Category:မြန်မာ ပညာမင်းကြီးများ‎]] 1044894 wikitext text/x-wiki လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦး မြန်မာ့ပညာရေးလောက၌ ထင်ရှားသည်။ ဂျက်ဆင်ကောလိပ်၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ လန်ဒန်တက္ကသိုလ်၊ အီဒင်ဘာရာတက္ကသိုလ်များတွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့သည်။ မြန်မာများထဲမှ ရန်ကုန်အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း ကျောင်းအုပ်ကြီးရာထူးကို ပထမဆုံး ရခဲ့သူ၊ လွတ်လပ်ရေးရချိန်တွင် ပထမဦးဆုံး ပညာမင်းကြီး ဖြစ်လာသူ ဖြစ်သည်။ ပညာရေးလောကတွင် ပညာရေးစိတ်ဓာတ် ပြည့်ဝသော၊ ဝန်ထမ်းကောင်းစိတ်ဓာတ် အဓိကထားသော ပညာမင်းကြီး တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ပညာရေးနှင့် ပတ်သက်လာလျှင် ကျောသားရင်သား မခွဲခြားဘဲ ကူညီထောက်ပံ့လေ့ရှိသူ၊ တာဝန်နှင့် စေတနာကို ပိုင်းခြားကျင့်သုံးနိုင်သူ ပညာရေးသုခမိန်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ==ငယ်ဘဝ== ၁၈၉၆-ခုနှစ်၊ မေလ (၁၄)ရက်နေ့တွင် မကွေးမြို့၌ အဖ တရုတ်လူမျိုးကုန်သည် ဦးစစ်ကြူနှင့် အမိ ဒေါ်ကျင်တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ <ref>မောင်ဇေယျာ ရေး မြန်မာလူကျော် ၁၀၀ (ဒုတိယအုပ်)၂၀၁၂ မေလ၊ စာ-၃၇</ref> == ကိုးကား== <references/> [[ကဏ္ဍ:၁၈၉၆ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:မြန်မာ ပညာမင်းကြီးများ‎]] epytd2y1mfdkgo00d3lmi64srdxw81g 0 136101 1045010 1032732 2026-07-29T10:32:16Z Laitei 74257 /* */ 1045010 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = လိုင်လင်းပီမြို့ |native_name = Lialaipi Khihpi |other_name = |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြို့တည်နေရာပြ မြန်မာနိုင်ငံမြေပုံ |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]] |image_skyline = File:Lailenpi (cropped).jpg |image_map = |map_caption = လိုင်လင်းပီမြို့တည်နေရာပြမြေပုံ |subdivision_type = [[ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံအမည်]] |subdivision_name = {{အလံ|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = [[File:Flag_of_Chin_State.svg|23px]] [[ချင်းပြည်နယ်]] |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[မတူပီခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[မတူပီမြို့နယ်]] |area_total_km2 = |population = |population_as_of = |population_density_km2 = auto |coordinates = {{Coord|21.9592|93.1143|region:MM|display=inline,title}} |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = + ၆ နာရီ ၃၀ မိနစ် |website = }} '''လိုင်လင်းပီမြို့''' ({{Langx|en|Lai Len Pi}}, {{Langx|mrh|Lialaipi}}) သည် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[မတူပီမြို့နယ်]]ရှိ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == လိုင်လင်းပီမြို့ကို တော်လှန်ရေးကောင်စီလက်ထက် ခရစ်နှစ် ၁၉၆၇ခုနှစ်တွင် [[မီရမ်လူမျိုး|မရာ]]ကျေးရွာအုပ်စုများအား စုစည်း၍ အုပ်ချုပ်နယ်မြေအဖြစ် မြို့နယ်ခွဲကိုဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေး အပြောင်းအလဲများကြောင့် ၁၉၇၄တွင် မြို့နယ်ခွဲကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ကျေးရွာအုပ်စုအဆင့်သို့ ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၁၁)ရက် နေ့တွင် ကျင်းပသော [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]]အစည်းအဝေး၌ လိုင်လင်းပီမြို့ဖွဲ့စည်းပေးရန် အတည်ပြုဆုံးဖြတ်ခဲ့သည့်အတိုင်း ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန အမိန့်ကြော်ငြာစာ (၄၀၀/၂၀၁၆)အရ လိုင်လင်းပီကျေးရွာအုပ်စုအား လိုင်လင်းပီမြို့အဖြစ် ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ၊ ၂၁ရက် နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ===ဆင်းသက်လာပုံ=== လိုင်လင်းပီမျိုးနွယ်စုသည် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]] (ဆုံတလာရွာ) အနီး လိုင်းလွန် နေရာ၌ နေထိုင်ခဲ့စဉ် ဝမ်းရောဂါကျရောက်၍ လူအမြောက်အမြားသေဆုံးခဲ့သည်။ ဝမ်းရောဂါဘေးကြောင့် ရာစုနှစ် (၁၃)ခန့်တွင် ၎င်းလိုင်လွန်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရေကြည်ရာမြက်နုရာ ရှာဖွေလျက် [[ဟားခါးမြို့နယ်]]၊ [[ထန်တလန်မြို့နယ်]]များတွင် နှစ်ပေါင်းကြာရှည်စွာ ရွာတည်၍ နေထိုင်လာခဲ့သည်။ (၁၇)ရာစုနောက်ပိုင်း လက်ရှိနေရာသို့ ရောက်ရှိလာကာ လိုင်လင်းပီဟူသောအမည်ဖြင့် ရွာတည်နေထိုင်ခဲ့သည်။ လိုင်လင်းပီကျေးရွာ စတင်တည်လာသည့်နှစ်မှစ၍ ယနေ့အထိ နှစ်ပေါင်း (၃၀၀)ကျော်ပြီ ဖြစ်သည်။ ==အမည်ရင်းမြစ်== လိုင်လင်းပီမြို့သည် [[မရာလူမျိုး]] ၏ မျိုးနွယ်စုတစ်ခုဖြစ်သော လိုင်လင်းမျိုးနွယ်စု၏ အမည်နာမကို အစွဲပြု၍ "လိုင်လင်းပီ" ဟူ၍ခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ "လိုင်လင်း" သည် မရာမျိုးနွယ်စုတစ်စု၏ အမည်ဖြစ်၍ "ပီ" ဆိုသည်မှာ အကြီးဆုံးကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ လိုင်လင်းရွာမှ ရွာငယ်ကလေးများ (၈)ရွာ ခွဲထွက်လာသောအခါ ယနေ့လိုင်လင်းပီသည် အကြီးဆုံးရွာဖြစ်သဖြင့် လိုင်လင်းပီကျေးရွာဟု ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ==တည်နေရာနှင့်အကျယ်အဝန်း== လိုင်လင်းပီမြို့သည် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[မတူပီမြို့နယ်]]တွင် တည်ရှိသည်။ မြောက်လတ္တီကျူး ၂၁° ၃၅' နှင့် ၂၂° ၃၅' ကြားတွင် တည်ရှိသည်။ မြောက်ဘက်တွင် [[ရေဇွာမြို့]]နှင့် [[ထန်တလန်မြို့နယ်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[မတူပီမြို့]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ပလက်ဝမြို့]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နယ်နိမိတ်နှင့် ထိစပ်လျက်ရှိသည်။ လိုင်လင်းပီမြို့၏ အကျယ်အဝန်းမှာ အရှေ့မှအနောက်သို့ (၂)မိုင်ရှိ၍ တောင်မှ မြောက်သို့ (၃)မိုင်ရှိပြီး စတုရန်း (၆)မိုင် ကျယ်ဝန်းသည်။ လိုင်လင်းပီမြို့ကို အခြေခံသော မရာကျေးရွာအုပ်စုများ၏ အကျယ်အဝန်းမှာ {{Convert|1445|sqkm}} ရှိသည်။ ===စီးပွားရေး=== မရာလူမျိုးသည် များသောအားဖြင့် တောင်ယာလုပ်ငန်းဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပြုလုပ်သူများ ဖြစ်ကြသည်။ တပိုင်တနိုင် စိုက်ပျိုး မွေးမြူရေးကိုသာ ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည်။ ထိုမှတဆင့် စနစ်တကျ မွေးမြူနိုင်ရေးအတွက် နေရာနယ်မြေများ လုံလောက်စွာ ရှိနေခြင်းကြောင့် အထူးသဖြင့် [[နွားနောက်]]မွေးမြူရေး၊ နှစ်ရှည်သီးနှံအဖြစ် [[လိမ္မော်ပင်|လိမ္မော်]]၊ [[နာနတ်သီး|နာနတ်]]၊ [[သံပရာ|သံပရာ]]၊ နှစ်တိုသီးနှံအဖြစ် [[နှမ်း]]များကို စနစ်တကျ မွေးမြူစိုက်ပျိုးရန် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ==လူမှုရေး== ===လူမျိုး=== လိုင်လင်းပီမြို့တွင်နေထိုင်သော လူမျိုးများသည် [[မရာလူမျိုး|မရာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ]] ဖြစ်သည်။ ===လူဦးရေနှင့် အိမ်ခြေ=== လိုင်လင်းပီမြို့သည် ၂၀၁၈ခုနှစ်အထိ အိမ်ခြေ (၅၃၀)စု၊ လူဦးရေ (၂၄၁၈)ဦး ရှိသည်။ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ရွာနီးချင်းကျေးရွာ အိမ်ထောင်စု ပြောင်းရွှေ့လာသူ များပြားသဖြင့် အိမ်ခြေ၊ လူဦးရေ တိုးပွားလျက်ရှိသည်။ အိမ်ခြေ (၁၀၀၀)ခန့် မြို့မြေနေရာကို လျာထား သတ်မှတ်ပြီးဖြစ်သည်။ ===ပညာရေး=== လိုင်လင်းပီမြို့တွင် ခရစ်နှစ် ၁၉၄၂ ခုနှစ်မှ မူလတန်းကျောင်း၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် အလယ်တန်းကျောင်း၊ ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် အထက်တန်းကျောင်း ရရှိခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် အထက်တန်းကျောင်း တစ်ကျောင်း၊ မူလတန်းကျောင်း တစ်ကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်အထက်တန်းကျောင်းတစ်ကျောင်း ရှိသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် လိုင်လင်းပီမြို့၌ ဆယ်တန်း စာစစ်ဌာန ရရှိဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ===ကျန်းမာရေး=== ခရစ်နှစ် ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် လိုင်လင်းပီမြို့၌ ကျေးလက်ကျန်းမာရေးဌာနဖွင့်လှစ်သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် တိုက်နယ်ဆေးရုံအဖြစ် တိုးမြင့်ဖွင့်လှစ်သည်။ ===ဘာသာရေး=== လိုင်လင်းပီမြို့နှင့် မရာဒေသတစ်ခုလုံးသည် အများအားဖြင့် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ]] နေထိုင်ကြသည်။ မရာနယ်မြေသည် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များသာဖြစ်ပြီး လိုင်လင်းပီမြို့သည် ခရစ်ယာန်ရုံးတစ်ရုံး စိုက်သည့်မြို့ဖြစ်သည်။<ref>အ.ထ.က၊ လိုင်လင်းပီမြို့၏ (၇၅)နှစ်ပြည့် စိန်ရတုသဘင် အထိမ်းအမှတ် မဂ္ဂဇင်း</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{ချင်းပြည်နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] pju82jf7h6b9xub8p6d09ga371rxmco 0 148041 1044874 1031535 2026-07-29T04:16:08Z Chenzeyan29 141880 /* ယဉ်ကျေးမှု */ 1044874 wikitext text/x-wiki {{Short description|ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားပြော လူမျိုးနွယ်စုများ}} {{Distinguish|text=[[ထိုင်းလူမျိုး]] (ထိုင်းနိုင်ငံရှိ တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုတစ်ခု)}} '''တိုင်လူမျိုး''' ({{lang-en|Tai peoples}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်းလူမျိုး''' တို့သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]]နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းတို့တွင် ပြန့်နှံ့နေထိုင်ကြပြီး ဘုံဘာသာစကားမိသားစုတစ်ခုကို ပြောဆိုကြသော လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုဝင်ပေါင်း ၉၃ သန်းခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံပြည်နယ်) တို့တွင် အများစု နေထိုင်ကြသည်။<ref>Eberhard, David M., Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds.). (2021). ''Ethnologue: Languages of the World''.</ref> ရှေးဦးတိုင်လူမျိုးများသည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းဒေသမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။ {{Infobox ethnic group | group = တိုင်လူမျိုး (Tai peoples) | native_name = {{unbulleted list|တႆး (ရှမ်း)|ᨴᩱ᩠ᨿ (တိုင်လူး)|ᥖᥭᥰ (တိုင်လေ)}} | image = File:Gerner Tai-Kadai migration route.png | caption = တိုင်လူမျိုးများ၏ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု လမ်းကြောင်းများ | popplace = '''[[အရှေ့တောင်အာရှ]]'''<br /> [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]<br /> '''[[အရှေ့အာရှ]]'''<br /> [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်၊ ကွမ်ရှီး)<br /> '''[[တောင်အာရှ]]'''<br /> [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံ) | pop = ၉၃ သန်းခန့် | langs = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ]] (အဓိကအားဖြင့် တိုင်ဘာသာစကားအခွဲများ) | rels = အများစုမှာ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-တိုင်နွယ်ဝင် လူမျိုးများ]] }} == သမိုင်းကြောင်းနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ == တိုင်လူမျိုးများ၏ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဘာသာဗေဒ၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဗေဒဆိုင်ရာ အထောက်အထားများအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ကျော်ကပင် အမြစ်တွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများအရ ရှေးဦးတိုင်လူမျိုး (Proto-Tai) များသည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းရှိ [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းဒေသတွင် အခြေပြုခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းတို့အကြားတွင် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်မှုကို ပြသသည့် Y-DNA Haplogroup O1a (O-M119) နှင့် O1b1 (O-M95) တို့ ထင်ရှားစွာ ပါဝင်နေခြင်းက ၎င်းတို့သည် အိမ်နီးချင်း [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ် (Austroasiatic)]] နှင့် [[အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ|အော်စထရိုနီးရှန်း (Austronesian)]] နွယ်ဝင်များနှင့် ဗီဇချင်း နီးစပ်မှုရှိကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။<ref>Kutanan, W., et al. (2021). Contrasting maternal and paternal genetic variation of hunter–gatherer groups in Thailand. *Scientific Reports*.</ref> အထူးသဖြင့် O1a သည် ကျောက်ခေတ်သစ်ကာလ တရုတ်ပြည် အရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်ရှိ စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်မကြီး၏ နယ်မြေချဲ့ထွင်မှုများကြောင့် တိုင်လူမျိုးများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ ဘီစီ (၃) ရာစုနှင့် အေဒီ (၁) ရာစုအကြားတွင် ဟန်မင်းဆက်၏ နယ်မြေတိုးချဲ့မှုများကြောင့် တိုင်လူမျိုးများသည် ယနေ့ခေတ် ကွမ်ရှီးနှင့် ဗီယက်နမ်မြောက်ပိုင်းဒေသများသို့ စတင်ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ ဤကာလအတွင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အရှေ့အာရှသားများနှင့် ဒေသရင်း အရှေ့တောင်အာရှသားများအကြား သွေးနှောပေါင်းစည်းမှုများ ပိုမိုဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကာ၊ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်မှုကို ပြသသည့် mtDNA Haplogroups များဖြစ်သော B5a, F1a နှင့် M7b တို့သည် တိုင်လူမျိုးစုများအကြား ပျံ့နှံ့လာခဲ့သည်။<ref>He, J., et al. (2020). Genetic origin and linguistic affinity of the Tai–Kadai-speaking Sui people. *American Journal of Physical Anthropology*.</ref> အေဒီ ၈ ရာစုမှ ၁၂ ရာစုအတွင်းသည် တိုင်လူမျိုးများ၏ အကြီးမားဆုံးသော ရွှေ့ပြောင်းမှုကာလဖြစ်ပြီး၊ နန်ချောင် (Nanzhao) နိုင်ငံတော်၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုနှင့်အတူ တိုင်လူမျိုးများသည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း၊ သံလွင်မြစ်ဝှမ်းနှင့် ကျောက်ဖယားမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်သို့ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ဤရွှေ့ပြောင်းမှုသည် သမိုင်းပညာရှင် David Wyatt ၏ အဆိုအရ စိုက်ပျိုးရေးအတွက် မြေနုလွင်ပြင်များကို ရှာဖွေခြင်းနှင့် စစ်ရေးအရ နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်းတို့ ပေါင်းစပ်နေပြီး၊ ယင်းမှတစ်ဆင့် [[မိုင်းမော|မိုင်းမောလုံ]] (Mong Mao)၊ [[လန်န (နိုင်ငံတော်)|လန်နာ]] (Lanna) နှင့် [[ဆူခိုထိုင်း]] (Sukhothai) ကဲ့သို့သော အားကောင်းသည့် တိုင်မင်းဆက် နိုင်ငံတော်များ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။<ref>Wyatt, D. K. (2003). *Thailand: A Short History*.</ref> ၁၃ ရာစုတွင် မွန်ဂိုတို့၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် နန်ချောင်နိုင်ငံ ကျဆုံးမှုတို့သည် တိုင်လူမျိုးများ၏ ရွှေ့ပြောင်းမှုကို ပိုမိုမြန်ဆန်စေခဲ့ကာ၊ အနောက်ဘက်သို့ အာသံပြည်နယ် (အာဟုမ်) အထိလည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်သို့ မလေးကျွန်းဆွယ်အထိလည်းကောင်း ရောက်ရှိသွားစေခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် တိုင်နွယ်ဝင်များတွင် တွေ့ရှိရသော Haplogroup O2 (O-M122) သည် နောက်ပိုင်းမှ ရောက်ရှိလာသော အရှေ့အာရှ ဗီဇစီးဆင်းမှုများကို ပြသနေပြီး၊ ယင်းသည် တိုင်လူမျိုးများ၏ သမိုင်းတစ်လျှောက် အခြားလူမျိုးစုများနှင့် အပြန်အလှန် ထိတွေ့ပေါင်းစည်းခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်ကို ခိုင်မာစေသည်။<ref>Pitta, S., et al. (2021). Genetic History of Southeast Asian Populations. *Human Biology*.</ref> ဤကဲ့သို့ ရှည်လျားလှသော ရွှေ့ပြောင်းမှုခရီးစဉ်တစ်လျှောက် တိုင်လူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ ဘုံအက္ခရာ၊ စိုစွတ်စပါးစိုက်ပျိုးနည်းစနစ်နှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုတို့ကို ဒေသအသီးသီးသို့ သယ်ဆောင်အခြေချနိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် ယနေ့အရှေ့တောင်အာရှ၏ လူဦးရေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အချိုးအစားတွင် အဓိကကျသော အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ရပ်တည်နေခြင်း ဖြစ်လေသည်။ == ယဉ်ကျေးမှု == တိုင် လူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှု ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်သည် အရှေ့တောင်အာရှ သမိုင်းတစ်လျှောက် အခြားသော လူမျိုးစုကြီးများနှင့် အပြန်အလှန် ထိတွေ့ဆက်ဆံရာမှ ၎င်းတို့၏ အကောင်းဆုံးသော ဓလေ့ထုံးစံများကို မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သဟဇာတဖြစ်အောင် ပေါင်းစပ်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့သည့် ထူးခြားသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၃ ရာစုဝန်းကျင်မှစ၍ တောင်ဘက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာခဲ့ကြသော တိုင်တို့သည် ဒေသခံ မွန်-ခမာ (Mon-Khmer) များထံမှ အဆင့်မြင့် ဗိသုကာပညာ၊ စိုက်ပျိုးရေးစနစ်နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှု အနှစ်သာရများကို အခြေခံအဖြစ် မှီးငြမ်းရယူခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနှင့် ကမ္ဘောဒီးယား နယ်စပ်ရှိ တိုင်နွယ်ဝင်များ၏ ယဉ်ကျေးမှုတွင် ခမာတို့၏ အနုပညာလွှမ်းမိုးမှုကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်ပေသည်။<ref name="coedes">G. Coedès, "The Indianized States of Southeast Asia", 1968.</ref> ထိုနည်းတူစွာပင် တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင် အိမ်နီးချင်း ဗမာတို့ထံမှလည်း အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရား၊ ဓမ္မသတ်ဥပဒေများနှင့် ပြက္ခဒိန်တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရပ်များကို လေ့လာမှတ်သားခဲ့ကြပြီး၊ ယင်းလွှမ်းမိုးမှုများကို လန်နာ (ဇင်းမယ်) နှင့် မြန်မာပြည်ရှိ ရှမ်းလူမျိုးများ၏ နန်းတွင်းအစဉ်အလာများတွင် အခိုင်အမာ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="lieberman-2003">Victor Lieberman, "Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context", 2003.</ref> ထို့ပြင် တိုင်တို့၏ မူရင်းဒေသဖြစ်သော ယူနန်ပြည်နယ် တစ်ဝိုက်ရှိ တိုင်လူး (Tai Lue) နှင့် တိုင်လေ (Tai Nuea) ကဲ့သို့သော တိုင်လူမျိုးစုများအပေါ်တွင်မူ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု၏ လွှမ်းမိုးမှုက ပိုမိုအားကောင်းခဲ့ကာ လက်ဖက်စိုက်ပျိုးခြင်း၊ ပိုးထည်ယက်လုပ်ခြင်းနှင့် အစားအစာ ချက်ပြုတ်ပုံ ဓလေ့စရိုက်များကို ရယူပေါင်းစပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="wyatt">David K. Wyatt, "Thailand: A Short History", 2003.</ref> ဤသို့ဖြင့် တိုင်လူမျိုးများသည် မိမိတို့ အခြေချရာ ဒေသအသီးသီးအလိုက် အစဉ်အလာ လူမှုစီးပွား ဓလေ့များကို ဟန်ချက်ညီညီ ပေါင်းစပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့်ပင် ယနေ့ခေတ် ရှမ်း၊ ထိုင်း၊ လာအိုနှင့် တရုတ်ပြည်ရှိ တိုင်နွယ်ဝင်တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသအလိုက် မတူကွဲပြားသော ရောင်စဉ်များအဖြစ် တည်တံ့နေခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="conway-2006">Susan Conway, "The Shan: Culture, Art and Crafts", 2006.</ref> ဤကဲ့သို့သော ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစပ်ခြင်း အလေ့အထကို ယနေ့တိုင်အောင် အစားအသောက်၊ ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများတွင် ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်။ သာဓကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် မြန်မာ့ဟန်များ ပါဝင်နေခြင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ထိုင်း (Thai) တို့တွင် ခမာဗိသုကာနှင့် ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးနေခြင်း၊ တရုတ်ပြည်ရှိ တိုင်လူမျိုးစုများတွင် တရုတ်ရိုးရာ နေထိုင်မှုပုံစံများ ရောယှက်နေခြင်းတို့က တိုင်လူမျိုးများ၏ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လိုက်လျောညီထွေ ရှင်သန်နိုင်စွမ်းနှင့် ပေါင်းစပ်ယဉ်ကျေးမှု ဖန်တီးနိုင်စွမ်း အားကောင်းပုံကို ထင်ရှားစွာ ပြသနေပေသည်။ === ယဉ်ကျေးမှုကြိုးဝိုင်း === [[တိုင်-ကဒိုင် ဘာသာစကားများ]] ပြောဆိုသူများသည် အရှေ့တောင်အာရှတစ်လွှား ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ပထဝီဝင်၊ ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ယဉ်ကျေးမှုကြိုးဝိုင်း (၄) ခုအဖြစ် အဓိက ခွဲခြားနိုင်သည်။<ref name="Ostapirat2000">Ostapirat, Weera. (2000). ''Proto-Kra''. Linguistics of the Tibeto-Burman Area.</ref> === ၁။ လန်နာ ယဉ်ကျေးမှုကြိုးဝိုင်း === ဤကြိုးဝိုင်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့် လာအိုမြောက်ပိုင်းတို့ကို လွှမ်းခြုံထားသည်။ ဤဒေသရှိ မျိုးနွယ်စုများသည် [[ထိုင်းဘာသာစကား]] နှင့် အလွန်နီးစပ်သော ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသည်။ [[ဂုံရှမ်း]] (Tai Khun)၊ [[လူးရှမ်း]] (Tai Lue) နှင့် [[ယွမ်လူမျိုး|တိုင်ယွန်း]] (Tai Yuan) တို့ဖြစ်သည်။၎င်းတို့သည် ရှေးဟောင်းမွန်နှင့်ဗမာ က္ခရာမှ ဆင်းသက်လာသော '''တိုင်သမ် (Tai Tham)''' အက္ခရာကို ဘုံစာပေအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။<ref name="Grabowsky2007">Grabowsky, Volker. (2007). ''The Lanna Cultural Circle''.</ref> ဂုံရှမ်းနှင့် လူးရှမ်းစကားများသည် ဗဟိုထိုင်းစကားနှင့် အသံထွက် ၈၀% ခန့် တူညီသဖြင့် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း မြင့်မားသည်။ === ၂။ ရှမ်း သို့မဟုတ် မိုင်းမောလုံ ကြိုးဝိုင်း === ဤကြိုးဝိုင်းသည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း)၊ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အာသံပြည်နယ်အထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်းကြီး (တိုင်းလုံ)]]၊မောရှမ်း ၊ ခန္တီးရှမ်း နှင့် တိုင်းလေ တို့ဖြစ်သည်။ဝိုင်းစက်သော ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည့် '''တိုင်တို (သို့မဟုတ်) တိုင်လုံ''' အက္ခရာကို အသုံးပြုသည်။ ဗမာစာအရေးအသားစနစ်၏ လွှမ်းမိုးမှုရှိသည်။ တိုင်-ကဒိုင် အရင်းခံဖြစ်သော်လည်း တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စုဝင် မြန်မာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ဂုံ/လူး/ထိုင်း စကားများနှင့် အသံနေအသံထား သိသိသာသာ ကွဲပြားသွားသည်။ === ၃။ ဆိုင်ယမ် ကြိုးဝိုင်း === ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ကျောက်ဖရားမြစ်ဝှမ်းဒေသကို အခြေပြုသည်။[[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း (Siamese)]]။ ခမာ (Khmer) ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပါဠိ၊ သက္ကတ ဝေါဟာရများ အများဆုံး ရောနှောနေသည်။ခမာစာပေမှာဆင်းသက်လာသော ထိုင်းအက္ခရာကို အသုံးပြုသည်။ === ၄။ လာအို-အီသန် ကြိုးဝိုင်း === မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်ရှိ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း (အီသန်ဒေသ) တို့ ပါဝင်သည်။ [[လာအိုလူမျိုး]] နှင့် [[အီသန်လူမျိုး]]တို့ပါဝင်သည်။လန်ဆန်း (လင်းဇင်) အင်ပါယာ၏ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားပြီး "ခေန်း" (Khene) လေမှုတ်တူရိယာမှာ အဓိက အမှတ်အသားဖြစ်သည်။ == တိုင် လူမျိုးများ၏ ဘာသာစကားနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက် == '''အနောက်တောင်တိုင်''' (Southwestern Tai) မျိုးနွယ်စုများသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ]] မိသားစု၏ အကြီးမားဆုံးသော အခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့အကြားတွင် ဘာသာစကားအရ နီးစပ်မှုရှိသော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇ (Genetic) ပိုင်းတွင် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိနေသည်။<ref name="Pittayaporn2009">Pittayaporn, Pittayawat. (2009). ''The Phonology of Proto-Tai''. PhD dissertation, Cornell University.</ref> === ဘာသာစကားဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှု (Linguistic Divergence) === အနောက်တောင်တိုင် ဘာသာစကားများကို အဓိကအားဖြင့် အုပ်စု (၃) စု ခွဲခြားနိုင်သည် - # '''ရှမ်း-ခန္တီး အုပ်စု (Shan-Khamti):''' [[ရှမ်းဘာသာစကား]]၊ ခမ်းတီးရှမ်း နှင့် တိုင်လေ သာစကားတို့ ပါဝင်သည်။ ဤအုပ်စုသည် အသံထွက်ပြတ်သားပြီး တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို အများဆုံးခံရသည်။ # '''ယွန်း-လူး-ဂုံ အုပ်စု (Lanna-Lue-Khun):''' [[ဂုံရှမ်း]]၊ [[လူးရှမ်း]] နှင့် ယွန်းရှမ်း ပါဝင်သည်။ ဤအုပ်စုသည် အသံထွက်ပိုင်းတွင် အချင်းချင်း နားလည်နိုင်စွမ်း အလွန်မြင့်မားပြီး အသံစွဲဆိုပုံချင်း တူညီကြသည်။ # '''ထိုင်း-လာအို အုပ်စု (Thai-Lao):''' [[ထိုင်းဘာသာစကား]] နှင့် [[လာအိုဘာသာစကား]]တို့ ပါဝင်သည်။ ခမာနှင့် ပါဠိ၊ သက္ကတ ဝေါဟာရများ အများအပြား ရောနှောနေသည်။ === မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှု (Genetic Variation) === မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနပြုချက်များအရ အနောက်တောင်တိုင် လူမျိုးများသည် ၎င်းတို့အခြေချရာ ဒေသရှိ မူလဒေသခံများနှင့် သွေးနှောခဲ့ကြသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ <ref name="Kutanan2017">Kutanan, W. et al. (2017). ''Genetic structure of Tai-Kadai speaking groups in Thailand''. Gene Journal.</ref> # '''မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်းအုပ်စု (ရှမ်း၊ ဂုံ၊ လူး):''' ဤအုပ်စုများသည် မျိုးရိုးဗီဇအရ တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman) မျိုးနွယ်များနှင့် ပိုမိုနီးစပ်သည်။ အထူးသဖြင့် ရှမ်းလူမျိုးများသည် DNA အရ ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပိုမိုနီးစပ်ပြီး ဘာသာစကားအရသာ တိုင်နွယ်ဝင် ဖြစ်နေခြင်းမျိုး တွေ့ရသည်။<ref name="Zhang2014">Zhang, X. et al. (2014). ''Genetic structure of the Tai-Kadai groups in Southern China and SE Asia''.</ref> # '''ဗဟိုနှင့် တောင်ပိုင်းအုပ်စု (ထိုင်း၊ လာအို):''' ဤအုပ်စုများတွင် မွန်-ခမာ (Mon-Khmer) မျိုးရိုးဗီဇ လွှမ်းမိုးမှု အားကောင်းသည်။ အထူးသဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသားများတွင် ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ DNA မြင့်မားစွာ ပါဝင်နေသည်။ === နှိုင်းယှဉ်ချက်ဇယား === {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! မျိုးနွယ်စု !! ဘာသာစကားအုပ်စု !! မျိုးရိုးဗီဇ နီးစပ်မှု !! အဓိက လွှမ်းမိုးမှု |- | '''ရှမ်းကြီး''' || ရှမ်း-ခမ်းတီး || တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် || မြန်မာ (ဗမာ) |- | '''ဂုံ / လူး''' || လန်နာ-လူး-ဂုံ || တိုင်-ကဒိုင် အရင်းခံ || လန်နာယဉ်ကျေးမှု |- | '''ထိုင်း''' || ဆိုင်ယမ် (Siamese) || မွန်-ခမာ (Austroasiatic) || ခမာ (Cambodian) |- | '''လာအို''' || လာအို-အီသန် || မွန်-ခမာ (Austroasiatic) || လန်ဆန်းယဉ်ကျေးမှု |} အနောက်တောင်တိုင် လူမျိုးများသည် "ဘာသာစကားအရ တူညီသော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇအရ ကွဲပြားခြင်း" (Linguistically similar but genetically diverse) ဟူသော လက္ခဏာကို ဆောင်ကြသည်။ ၎င်းသည် ရှေးဦးတိုင်လူမျိုးများ (Proto-Tai) တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချရာတွင် ဒေသခံလူမျိုးစုများကို ဝါးမြိုခြင်း (Assimilation) ထက် အတူတကွ သွေးနှောနေထိုင်ခဲ့ခြင်းကို သက်သေပြနေသည်။ == အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်လူမျိုးများစာရင်း == === မြောက်ပိုင်းဌာနခွဲ === (မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၊ အိန္ဒိယ အရှေ့မြောက်ပိုင်းနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ် အနောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။) * [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်းကြီး]] (Tai Long/Shan) * ယာရှမ်း (Tai Ya) * [[တိုင်းလေလူမျိုး|တိုင်းလေ]] (Tai Le/Tai Nüa) — တရုတ်ရှမ်း သို့မဟုတ် တယ်ဟုန်ရှမ်းဟုလည်း ခေါ်သည်။ * ဟုံကျင်ရှမ်း (Tai Hongjin) * [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း]] (Tai Khamti) * [[တိုင်းလိုင်ဘာသာစကား|ရှမ်းနီ]] (Tai Lai/Tai Laeng) * [[ဖာကေးရှမ်း|ဖကေးရှမ်း]] (Tai Phake) * အိတွန်ရှမ်း (Tai Aiton) * ခမ်ယန် (Tai Khamyang) * [[အာဟုမ်လူမျိုး|အဟုံရှမ်း]] (Ahom) * တူရုင် (Turung) * သာပါ (Sapa) === ကျိုင်းသေဉ်ဌာနခွဲ (Chiang Saen Branch) === * [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]] (Central Thai) * [[ယွမ်လူမျိုး|ယွန်း]] (Northern Thai/Lanna) * [[လာအိုလူမျိုး|လာအို]] (Lao) * တိုင်ဒေန်း (Tai Daeng) — တိုင်နီ (Red Tai) * ဒွန်ရှမ်း (Tai Don) — တိုင်ဖြူ (White Tai) * ဟန်တုံရှမ်း (Tai Hang Tong) * [[တိုင်းလူဘာသာစကား|တိုင်လူး]] (Tai Lü) — စစ်ဆောင်ပန္နားရှမ်း * [[တိုင်ဒမ်လူမျိုး|တိုင်ဒမ်]] (Tai Dam) — တိုင်နက် (Black Tai) * [[ခွန်လူမျိုး|တိုင်းဂုံ]] (Tai Khün) — ကျိုင်းတုံရှမ်း * ဖူအန် (Phuan) * သောင်ထိုင်း (Thai Song) * တိုင်တပ် (Tày Tac) === တောင်ပိုင်းအုပ်စု (Southern Group) === * [[ထိုင်းတောင်ပိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်းတောင်ပိုင်း]] (Southern Thai/Pak Thai) === တရုတ်အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်အုပ်စုများနှင့် အမည်များ === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" ! width="10%" |တရုတ်အမည် ! width="12%" | Pinyin ! width="10%" | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]] ! width="10%" | Tai Nüa ! width="10%" | [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] ! width="25%" | အခြားအမည်များ ! width="23%" | နေထိုင်ရာဒေသ |- | 傣仂<br />{{Smaller|(西雙版納傣)}} | Dǎilè<br />{{Smaller|(Xīshuāngbǎnnà Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ lɯː˩}} | | ลื้อ | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]], Tai Lue, တိုင်လူး | [[စစ်ဆောင်ပန္နား|Xishuangbanna]] (တရုတ်) |- | 傣哪<br />{{Smaller|(德宏傣)}} | Dǎinǎ<br />{{Smaller|(Déhong Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ nəː˥}} | တိုင်လေ<br />{{IPA|tai˥ lə˧˩}} | คงเหนือ, ไทใต้คง | [[တိုင်းလေလူမျိုး|Tai Nüa]], တိုင်နူ၊ တယ်ဟုန်ရှမ်း၊ တရုတ်ရှမ်း | [[တယ်ဟုန် ရှမ်း နှင့် ဂျိန်းဖော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု|Dehong]] (တရုတ်)၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |- | 傣擔 | Dǎidān | {{IPA|tai˥˩ dam˥}} | | ไทดำ, ลาวโซ่ง | [[တိုင်ဒမ်လူမျိုး|Tai Dam]], Black Tai, တိုင်နက်၊ လာအိုဆုန်း | Jinping (တရုတ်)၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] |- | 傣繃 | Dǎibèng | {{IPA|tai˥˩ pɔːŋ˥}} | | เมา | Tai Pong, တေပွန်၊ ရှမ်းမော | [[ရွှေလီ|Ruili]], Gengma (တရုတ်)၊ [[မဲခေါင်မြစ်]]တစ်လျှောက် |- | 傣端 | Dǎiduān | {{IPA|tai˥˩ doːn˥}} | | ขาว | Tai Don, White Tai, တိုင်ဒွန်၊ တိုင်ဖြူ | Jinping (တရုတ်)၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]မြောက်ပိုင်း |- | 傣雅 | Dǎiyǎ | {{IPA|tai˥˩ jaː˧˥}} | | หย่า | Tai Ya, တိုင်ယာ | Xinping, Yuanjiang (တရုတ်) |- | 傣友 | Dǎiyǒu | {{IPA|tai˥˩ jiu˩}} | | แดง | Tai You, တိုင်ယို | Yuanyang (တရုတ်)၊ နီမြစ် (Red River) တစ်လျှောက် |- | colspan="7" | {{Smaller|* မှတ်ချက်။ ။ လာအိုဆုန်း (Lao Song) သည် "ဘောင်းဘီနက်ဝတ် လာအို" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။}} |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:Pages using deprecated image syntax]] rdwijhpeonvpi4e1opf8f1fwoo3xese 1044876 1044874 2026-07-29T04:21:34Z Chenzeyan29 141880 /* ယဉ်ကျေးမှု */ 1044876 wikitext text/x-wiki {{Short description|ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားပြော လူမျိုးနွယ်စုများ}} {{Distinguish|text=[[ထိုင်းလူမျိုး]] (ထိုင်းနိုင်ငံရှိ တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုတစ်ခု)}} '''တိုင်လူမျိုး''' ({{lang-en|Tai peoples}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်းလူမျိုး''' တို့သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]]နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းတို့တွင် ပြန့်နှံ့နေထိုင်ကြပြီး ဘုံဘာသာစကားမိသားစုတစ်ခုကို ပြောဆိုကြသော လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုဝင်ပေါင်း ၉၃ သန်းခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံပြည်နယ်) တို့တွင် အများစု နေထိုင်ကြသည်။<ref>Eberhard, David M., Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds.). (2021). ''Ethnologue: Languages of the World''.</ref> ရှေးဦးတိုင်လူမျိုးများသည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းဒေသမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။ {{Infobox ethnic group | group = တိုင်လူမျိုး (Tai peoples) | native_name = {{unbulleted list|တႆး (ရှမ်း)|ᨴᩱ᩠ᨿ (တိုင်လူး)|ᥖᥭᥰ (တိုင်လေ)}} | image = File:Gerner Tai-Kadai migration route.png | caption = တိုင်လူမျိုးများ၏ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု လမ်းကြောင်းများ | popplace = '''[[အရှေ့တောင်အာရှ]]'''<br /> [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]<br /> '''[[အရှေ့အာရှ]]'''<br /> [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်၊ ကွမ်ရှီး)<br /> '''[[တောင်အာရှ]]'''<br /> [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံ) | pop = ၉၃ သန်းခန့် | langs = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ]] (အဓိကအားဖြင့် တိုင်ဘာသာစကားအခွဲများ) | rels = အများစုမှာ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-တိုင်နွယ်ဝင် လူမျိုးများ]] }} == သမိုင်းကြောင်းနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ == တိုင်လူမျိုးများ၏ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဘာသာဗေဒ၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဗေဒဆိုင်ရာ အထောက်အထားများအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ကျော်ကပင် အမြစ်တွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများအရ ရှေးဦးတိုင်လူမျိုး (Proto-Tai) များသည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းရှိ [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းဒေသတွင် အခြေပြုခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းတို့အကြားတွင် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်မှုကို ပြသသည့် Y-DNA Haplogroup O1a (O-M119) နှင့် O1b1 (O-M95) တို့ ထင်ရှားစွာ ပါဝင်နေခြင်းက ၎င်းတို့သည် အိမ်နီးချင်း [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ် (Austroasiatic)]] နှင့် [[အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ|အော်စထရိုနီးရှန်း (Austronesian)]] နွယ်ဝင်များနှင့် ဗီဇချင်း နီးစပ်မှုရှိကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။<ref>Kutanan, W., et al. (2021). Contrasting maternal and paternal genetic variation of hunter–gatherer groups in Thailand. *Scientific Reports*.</ref> အထူးသဖြင့် O1a သည် ကျောက်ခေတ်သစ်ကာလ တရုတ်ပြည် အရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်ရှိ စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်မကြီး၏ နယ်မြေချဲ့ထွင်မှုများကြောင့် တိုင်လူမျိုးများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ ဘီစီ (၃) ရာစုနှင့် အေဒီ (၁) ရာစုအကြားတွင် ဟန်မင်းဆက်၏ နယ်မြေတိုးချဲ့မှုများကြောင့် တိုင်လူမျိုးများသည် ယနေ့ခေတ် ကွမ်ရှီးနှင့် ဗီယက်နမ်မြောက်ပိုင်းဒေသများသို့ စတင်ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ ဤကာလအတွင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အရှေ့အာရှသားများနှင့် ဒေသရင်း အရှေ့တောင်အာရှသားများအကြား သွေးနှောပေါင်းစည်းမှုများ ပိုမိုဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကာ၊ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်မှုကို ပြသသည့် mtDNA Haplogroups များဖြစ်သော B5a, F1a နှင့် M7b တို့သည် တိုင်လူမျိုးစုများအကြား ပျံ့နှံ့လာခဲ့သည်။<ref>He, J., et al. (2020). Genetic origin and linguistic affinity of the Tai–Kadai-speaking Sui people. *American Journal of Physical Anthropology*.</ref> အေဒီ ၈ ရာစုမှ ၁၂ ရာစုအတွင်းသည် တိုင်လူမျိုးများ၏ အကြီးမားဆုံးသော ရွှေ့ပြောင်းမှုကာလဖြစ်ပြီး၊ နန်ချောင် (Nanzhao) နိုင်ငံတော်၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုနှင့်အတူ တိုင်လူမျိုးများသည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း၊ သံလွင်မြစ်ဝှမ်းနှင့် ကျောက်ဖယားမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်သို့ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ဤရွှေ့ပြောင်းမှုသည် သမိုင်းပညာရှင် David Wyatt ၏ အဆိုအရ စိုက်ပျိုးရေးအတွက် မြေနုလွင်ပြင်များကို ရှာဖွေခြင်းနှင့် စစ်ရေးအရ နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်းတို့ ပေါင်းစပ်နေပြီး၊ ယင်းမှတစ်ဆင့် [[မိုင်းမော|မိုင်းမောလုံ]] (Mong Mao)၊ [[လန်န (နိုင်ငံတော်)|လန်နာ]] (Lanna) နှင့် [[ဆူခိုထိုင်း]] (Sukhothai) ကဲ့သို့သော အားကောင်းသည့် တိုင်မင်းဆက် နိုင်ငံတော်များ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။<ref>Wyatt, D. K. (2003). *Thailand: A Short History*.</ref> ၁၃ ရာစုတွင် မွန်ဂိုတို့၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် နန်ချောင်နိုင်ငံ ကျဆုံးမှုတို့သည် တိုင်လူမျိုးများ၏ ရွှေ့ပြောင်းမှုကို ပိုမိုမြန်ဆန်စေခဲ့ကာ၊ အနောက်ဘက်သို့ အာသံပြည်နယ် (အာဟုမ်) အထိလည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်သို့ မလေးကျွန်းဆွယ်အထိလည်းကောင်း ရောက်ရှိသွားစေခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် တိုင်နွယ်ဝင်များတွင် တွေ့ရှိရသော Haplogroup O2 (O-M122) သည် နောက်ပိုင်းမှ ရောက်ရှိလာသော အရှေ့အာရှ ဗီဇစီးဆင်းမှုများကို ပြသနေပြီး၊ ယင်းသည် တိုင်လူမျိုးများ၏ သမိုင်းတစ်လျှောက် အခြားလူမျိုးစုများနှင့် အပြန်အလှန် ထိတွေ့ပေါင်းစည်းခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်ကို ခိုင်မာစေသည်။<ref>Pitta, S., et al. (2021). Genetic History of Southeast Asian Populations. *Human Biology*.</ref> ဤကဲ့သို့ ရှည်လျားလှသော ရွှေ့ပြောင်းမှုခရီးစဉ်တစ်လျှောက် တိုင်လူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ ဘုံအက္ခရာ၊ စိုစွတ်စပါးစိုက်ပျိုးနည်းစနစ်နှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုတို့ကို ဒေသအသီးသီးသို့ သယ်ဆောင်အခြေချနိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် ယနေ့အရှေ့တောင်အာရှ၏ လူဦးရေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အချိုးအစားတွင် အဓိကကျသော အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ရပ်တည်နေခြင်း ဖြစ်လေသည်။ == ယဉ်ကျေးမှု == တိုင် လူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှု ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်သည် အရှေ့တောင်အာရှ သမိုင်းတစ်လျှောက် အခြားသော လူမျိုးစုကြီးများနှင့် အပြန်အလှန် ထိတွေ့ဆက်ဆံရာမှ ၎င်းတို့၏ အကောင်းဆုံးသော ဓလေ့ထုံးစံများကို မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သဟဇာတဖြစ်အောင် ပေါင်းစပ်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့သည့် ထူးခြားသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၃ ရာစုဝန်းကျင်မှစ၍ တောင်ဘက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာခဲ့ကြသော တိုင်တို့သည် ဒေသခံ မွန်-ခမာ (Mon-Khmer) များထံမှ အဆင့်မြင့် ဗိသုကာပညာ၊ စိုက်ပျိုးရေးစနစ်နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှု အနှစ်သာရများကို အခြေခံအဖြစ် မှီးငြမ်းရယူခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနှင့် ကမ္ဘောဒီးယား နယ်စပ်ရှိ တိုင်နွယ်ဝင်များ၏ ယဉ်ကျေးမှုတွင် ခမာတို့၏ အနုပညာလွှမ်းမိုးမှုကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်ပေသည်။<ref name="coedes">G. Coedès, "The Indianized States of Southeast Asia", 1968.</ref> ထိုနည်းတူစွာပင် တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင် အိမ်နီးချင်း ဗမာတို့ထံမှလည်း အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရား၊ ဓမ္မသတ်ဥပဒေများနှင့် ပြက္ခဒိန်တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရပ်များကို လေ့လာမှတ်သားခဲ့ကြပြီး၊ ယင်းလွှမ်းမိုးမှုများကို လန်နာ (ဇင်းမယ်) နှင့် မြန်မာပြည်ရှိ ရှမ်းလူမျိုးများ၏ နန်းတွင်းအစဉ်အလာများတွင် အခိုင်အမာ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="lieberman-2003">Victor Lieberman, "Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context", 2003.</ref> ထို့ပြင် တိုင်တို့၏ မူရင်းဒေသဖြစ်သော ယူနန်ပြည်နယ် တစ်ဝိုက်ရှိ တိုင်လူး (Tai Lue) နှင့် တိုင်လေ (Tai Nuea) ကဲ့သို့သော တိုင်လူမျိုးစုများအပေါ်တွင်မူ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု၏ လွှမ်းမိုးမှုက ပိုမိုအားကောင်းခဲ့ကာ လက်ဖက်စိုက်ပျိုးခြင်း၊ ပိုးထည်ယက်လုပ်ခြင်းနှင့် အစားအစာ ချက်ပြုတ်ပုံ ဓလေ့စရိုက်များကို ရယူပေါင်းစပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="wyatt">David K. Wyatt, "Thailand: A Short History", 2003.</ref> ဤသို့ဖြင့် တိုင်လူမျိုးများသည် မိမိတို့ အခြေချရာ ဒေသအသီးသီးအလိုက် အစဉ်အလာ လူမှုစီးပွား ဓလေ့များကို ဟန်ချက်ညီညီ ပေါင်းစပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့်ပင် ယနေ့ခေတ် ရှမ်း၊ ထိုင်း၊ လာအိုနှင့် တရုတ်ပြည်ရှိ တိုင်နွယ်ဝင်တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသအလိုက် မတူကွဲပြားသော ရောင်စဉ်များအဖြစ် တည်တံ့နေခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="conway-2006">Susan Conway, "The Shan: Culture, Art and Crafts", 2006.</ref> ဤကဲ့သို့သော ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစပ်ခြင်း အလေ့အထကို ယနေ့တိုင်အောင် အစားအသောက်၊ ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများတွင် ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်။ သာဓကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် မြန်မာ့ဟန်များ ပါဝင်နေခြင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ထိုင်း (Thai) တို့တွင် ခမာဗိသုကာနှင့် ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးနေခြင်း၊ တရုတ်ပြည်ရှိ တိုင်လူမျိုးစုများတွင် တရုတ်ရိုးရာ နေထိုင်မှုပုံစံများ ရောယှက်နေခြင်းတို့က တိုင်လူမျိုးများ၏ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လိုက်လျောညီထွေ ရှင်သန်နိုင်စွမ်းနှင့် ပေါင်းစပ်ယဉ်ကျေးမှု ဖန်တီးနိုင်စွမ်း အားကောင်းပုံကို ထင်ရှားစွာ ပြသနေပေသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုကြိုးဝိုင်းများ == [[တိုင်-ကဒိုင် ဘာသာစကားများ]] ပြောဆိုသူများသည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် အာရှတောင်ပိုင်းတစ်လွှား ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ပထဝီဝင် အနေအထား၊ ကိုးကွယ်သည့် ဘာသာနှင့် သမိုင်းကြောင်း နောက်ခံတို့အပေါ် အခြေခံ၍ ယဉ်ကျေးမှုကြိုးဝိုင်း (၄) ခုအဖြစ် အဓိက ခွဲခြားနိုင်သည်:<ref name="Ostapirat2000">Ostapirat, Weera (2000). ''Proto-Kra''. Linguistics of the Tibeto-Burman Area.</ref> === ၁။ လန်နာ ယဉ်ကျေးမှုကြိုးဝိုင်း === ဤကြိုးဝိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] အရှေ့ပိုင်း၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနှင့် [[လာအိုနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ဤဒေသရှိ တိုင်မျိုးနွယ်စုများမှာ [[တိုင်ခွန်လူမျိုး|ဂုံရှမ်း]] (Tai Khun)၊ [[တိုင်လူးလူမျိုး|လူးရှမ်း]] (Tai Lue) နှင့် [[ယွမ်လူမျိုး|တိုင်ယွန်း]] (Tai Yuan) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မွန်နှင့် ဗမာ အက္ခရာများထံမှ ဆင်းသက်လာသော '''တိုင်သမ် (Tai Tham / ဓမ္မအက္ခရာ)''' ကို ဘုံစာပေအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။<ref name="Grabowsky2007">Grabowsky, Volker (2007). ''The Lanna Cultural Circle''. Silkworm Books.</ref> ဂုံရှမ်းနှင့် လူးရှမ်း ဘာသာစကားများသည် ဗဟိုထိုင်းစကားနှင့် အသံထွက် ၈၀% ခန့် တူညီသဖြင့် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း မြင့်မားသည်။ === ၂။ ရှမ်း သို့မဟုတ် မိုင်းမောလုံ ကြိုးဝိုင်း === ဤကြိုးဝိုင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း)၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]] နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] [[အာသံပြည်နယ်]] နှင့် [[အာရုဏာချယ်ပရာဒေရှ်ပြည်နယ်]] တို့အထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ ပါဝင်သော မျိုးနွယ်စုများမှာ [[ရှမ်းလူမျိုး|တိုင်းလုံ (ရှမ်းကြီး)]]၊ မောရှမ်း၊ [[တိုင်းခန္တီးလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း]] နှင့် တိုင်းလေ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အဝိုင်း ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည့် '''တိုင်တို (သို့မဟုတ်) တိုင်လုံ''' အက္ခရာကို အသုံးပြုကြပြီး မြန်မာအရေးအသားစနစ်၏ လွှမ်းမိုးမှု အားကောင်းသည်။ တိုင်-ကဒိုင် ရင်းမြစ်ဖြစ်သော်လည်း တိဗက်-ဗမာနွယ် မြန်မာဘာသာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် အသံနေအသံထားမှာ ဂုံ၊ လူး၊ ထိုင်း စကားများနှင့် သိသိသာသာ ကွဲပြားသွားသည်။ === ၃။ ဆိုင်ယမ် ကြိုးဝိုင်း === ထိုင်းနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း [[ကျောက်ဖရားမြစ်]] ဝှမ်းဒေသကို အခြေပြုပြီး [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း (Siamese)]] လူမျိုးများ အဓိက ပါဝင်သည်။ [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] ယဉ်ကျေးမှုနှင့် [[ပါဠိဘာသာ|ပါဠိ]]၊ [[သက္ကတဘာသာ|သက္ကတ]] ဝေါဟာရများ အများဆုံး ရောနှောပါဝင်သည်။ ခမာအက္ခရာမှတစ်ဆင့် ပြုပြင်ဖန်တီးထားသော ထိုင်းအက္ခရာကို အသုံးပြုကြသည်။ === ၄။ လာအို-အီသန် ကြိုးဝိုင်း === [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းတစ်လျှောက်ရှိ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း (အီသန်ဒေသ) တို့ ပါဝင်သည်။ [[လာအိုလူမျိုး]] နှင့် [[အီသန်လူမျိုး]] တို့ ပါဝင်ကြသည်။ သမိုင်းဝင် လန်ဆန်း (လင်းဇင်) အင်ပါယာ၏ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားကြပြီး "ခေန်း" (Khene) ဟုခေါ်သော ရိုးရာ လေမှုတ်တူရိယာမှာ ၎င်းတို့ ယဉ်ကျေးမှု၏ အဓိက အမှတ်အသား ဖြစ်သည်။ == တိုင် လူမျိုးများ၏ ဘာသာစကားနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက် == '''အနောက်တောင်တိုင်''' (Southwestern Tai) မျိုးနွယ်စုများသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ]] မိသားစု၏ အကြီးမားဆုံးသော အခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့အကြားတွင် ဘာသာစကားအရ နီးစပ်မှုရှိသော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇ (Genetic) ပိုင်းတွင် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိနေသည်။<ref name="Pittayaporn2009">Pittayaporn, Pittayawat. (2009). ''The Phonology of Proto-Tai''. PhD dissertation, Cornell University.</ref> === ဘာသာစကားဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှု (Linguistic Divergence) === အနောက်တောင်တိုင် ဘာသာစကားများကို အဓိကအားဖြင့် အုပ်စု (၃) စု ခွဲခြားနိုင်သည် - # '''ရှမ်း-ခန္တီး အုပ်စု (Shan-Khamti):''' [[ရှမ်းဘာသာစကား]]၊ ခမ်းတီးရှမ်း နှင့် တိုင်လေ သာစကားတို့ ပါဝင်သည်။ ဤအုပ်စုသည် အသံထွက်ပြတ်သားပြီး တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို အများဆုံးခံရသည်။ # '''ယွန်း-လူး-ဂုံ အုပ်စု (Lanna-Lue-Khun):''' [[ဂုံရှမ်း]]၊ [[လူးရှမ်း]] နှင့် ယွန်းရှမ်း ပါဝင်သည်။ ဤအုပ်စုသည် အသံထွက်ပိုင်းတွင် အချင်းချင်း နားလည်နိုင်စွမ်း အလွန်မြင့်မားပြီး အသံစွဲဆိုပုံချင်း တူညီကြသည်။ # '''ထိုင်း-လာအို အုပ်စု (Thai-Lao):''' [[ထိုင်းဘာသာစကား]] နှင့် [[လာအိုဘာသာစကား]]တို့ ပါဝင်သည်။ ခမာနှင့် ပါဠိ၊ သက္ကတ ဝေါဟာရများ အများအပြား ရောနှောနေသည်။ === မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှု (Genetic Variation) === မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနပြုချက်များအရ အနောက်တောင်တိုင် လူမျိုးများသည် ၎င်းတို့အခြေချရာ ဒေသရှိ မူလဒေသခံများနှင့် သွေးနှောခဲ့ကြသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ <ref name="Kutanan2017">Kutanan, W. et al. (2017). ''Genetic structure of Tai-Kadai speaking groups in Thailand''. Gene Journal.</ref> # '''မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်းအုပ်စု (ရှမ်း၊ ဂုံ၊ လူး):''' ဤအုပ်စုများသည် မျိုးရိုးဗီဇအရ တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman) မျိုးနွယ်များနှင့် ပိုမိုနီးစပ်သည်။ အထူးသဖြင့် ရှမ်းလူမျိုးများသည် DNA အရ ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပိုမိုနီးစပ်ပြီး ဘာသာစကားအရသာ တိုင်နွယ်ဝင် ဖြစ်နေခြင်းမျိုး တွေ့ရသည်။<ref name="Zhang2014">Zhang, X. et al. (2014). ''Genetic structure of the Tai-Kadai groups in Southern China and SE Asia''.</ref> # '''ဗဟိုနှင့် တောင်ပိုင်းအုပ်စု (ထိုင်း၊ လာအို):''' ဤအုပ်စုများတွင် မွန်-ခမာ (Mon-Khmer) မျိုးရိုးဗီဇ လွှမ်းမိုးမှု အားကောင်းသည်။ အထူးသဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသားများတွင် ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ DNA မြင့်မားစွာ ပါဝင်နေသည်။ === နှိုင်းယှဉ်ချက်ဇယား === {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! မျိုးနွယ်စု !! ဘာသာစကားအုပ်စု !! မျိုးရိုးဗီဇ နီးစပ်မှု !! အဓိက လွှမ်းမိုးမှု |- | '''ရှမ်းကြီး''' || ရှမ်း-ခမ်းတီး || တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် || မြန်မာ (ဗမာ) |- | '''ဂုံ / လူး''' || လန်နာ-လူး-ဂုံ || တိုင်-ကဒိုင် အရင်းခံ || လန်နာယဉ်ကျေးမှု |- | '''ထိုင်း''' || ဆိုင်ယမ် (Siamese) || မွန်-ခမာ (Austroasiatic) || ခမာ (Cambodian) |- | '''လာအို''' || လာအို-အီသန် || မွန်-ခမာ (Austroasiatic) || လန်ဆန်းယဉ်ကျေးမှု |} အနောက်တောင်တိုင် လူမျိုးများသည် "ဘာသာစကားအရ တူညီသော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇအရ ကွဲပြားခြင်း" (Linguistically similar but genetically diverse) ဟူသော လက္ခဏာကို ဆောင်ကြသည်။ ၎င်းသည် ရှေးဦးတိုင်လူမျိုးများ (Proto-Tai) တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချရာတွင် ဒေသခံလူမျိုးစုများကို ဝါးမြိုခြင်း (Assimilation) ထက် အတူတကွ သွေးနှောနေထိုင်ခဲ့ခြင်းကို သက်သေပြနေသည်။ == အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်လူမျိုးများစာရင်း == === မြောက်ပိုင်းဌာနခွဲ === (မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၊ အိန္ဒိယ အရှေ့မြောက်ပိုင်းနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ် အနောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။) * [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်းကြီး]] (Tai Long/Shan) * ယာရှမ်း (Tai Ya) * [[တိုင်းလေလူမျိုး|တိုင်းလေ]] (Tai Le/Tai Nüa) — တရုတ်ရှမ်း သို့မဟုတ် တယ်ဟုန်ရှမ်းဟုလည်း ခေါ်သည်။ * ဟုံကျင်ရှမ်း (Tai Hongjin) * [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း]] (Tai Khamti) * [[တိုင်းလိုင်ဘာသာစကား|ရှမ်းနီ]] (Tai Lai/Tai Laeng) * [[ဖာကေးရှမ်း|ဖကေးရှမ်း]] (Tai Phake) * အိတွန်ရှမ်း (Tai Aiton) * ခမ်ယန် (Tai Khamyang) * [[အာဟုမ်လူမျိုး|အဟုံရှမ်း]] (Ahom) * တူရုင် (Turung) * သာပါ (Sapa) === ကျိုင်းသေဉ်ဌာနခွဲ (Chiang Saen Branch) === * [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]] (Central Thai) * [[ယွမ်လူမျိုး|ယွန်း]] (Northern Thai/Lanna) * [[လာအိုလူမျိုး|လာအို]] (Lao) * တိုင်ဒေန်း (Tai Daeng) — တိုင်နီ (Red Tai) * ဒွန်ရှမ်း (Tai Don) — တိုင်ဖြူ (White Tai) * ဟန်တုံရှမ်း (Tai Hang Tong) * [[တိုင်းလူဘာသာစကား|တိုင်လူး]] (Tai Lü) — စစ်ဆောင်ပန္နားရှမ်း * [[တိုင်ဒမ်လူမျိုး|တိုင်ဒမ်]] (Tai Dam) — တိုင်နက် (Black Tai) * [[ခွန်လူမျိုး|တိုင်းဂုံ]] (Tai Khün) — ကျိုင်းတုံရှမ်း * ဖူအန် (Phuan) * သောင်ထိုင်း (Thai Song) * တိုင်တပ် (Tày Tac) === တောင်ပိုင်းအုပ်စု (Southern Group) === * [[ထိုင်းတောင်ပိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်းတောင်ပိုင်း]] (Southern Thai/Pak Thai) === တရုတ်အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်အုပ်စုများနှင့် အမည်များ === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" ! width="10%" |တရုတ်အမည် ! width="12%" | Pinyin ! width="10%" | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]] ! width="10%" | Tai Nüa ! width="10%" | [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] ! width="25%" | အခြားအမည်များ ! width="23%" | နေထိုင်ရာဒေသ |- | 傣仂<br />{{Smaller|(西雙版納傣)}} | Dǎilè<br />{{Smaller|(Xīshuāngbǎnnà Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ lɯː˩}} | | ลื้อ | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]], Tai Lue, တိုင်လူး | [[စစ်ဆောင်ပန္နား|Xishuangbanna]] (တရုတ်) |- | 傣哪<br />{{Smaller|(德宏傣)}} | Dǎinǎ<br />{{Smaller|(Déhong Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ nəː˥}} | တိုင်လေ<br />{{IPA|tai˥ lə˧˩}} | คงเหนือ, ไทใต้คง | [[တိုင်းလေလူမျိုး|Tai Nüa]], တိုင်နူ၊ တယ်ဟုန်ရှမ်း၊ တရုတ်ရှမ်း | [[တယ်ဟုန် ရှမ်း နှင့် ဂျိန်းဖော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု|Dehong]] (တရုတ်)၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |- | 傣擔 | Dǎidān | {{IPA|tai˥˩ dam˥}} | | ไทดำ, ลาวโซ่ง | [[တိုင်ဒမ်လူမျိုး|Tai Dam]], Black Tai, တိုင်နက်၊ လာအိုဆုန်း | Jinping (တရုတ်)၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] |- | 傣繃 | Dǎibèng | {{IPA|tai˥˩ pɔːŋ˥}} | | เมา | Tai Pong, တေပွန်၊ ရှမ်းမော | [[ရွှေလီ|Ruili]], Gengma (တရုတ်)၊ [[မဲခေါင်မြစ်]]တစ်လျှောက် |- | 傣端 | Dǎiduān | {{IPA|tai˥˩ doːn˥}} | | ขาว | Tai Don, White Tai, တိုင်ဒွန်၊ တိုင်ဖြူ | Jinping (တရုတ်)၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]မြောက်ပိုင်း |- | 傣雅 | Dǎiyǎ | {{IPA|tai˥˩ jaː˧˥}} | | หย่า | Tai Ya, တိုင်ယာ | Xinping, Yuanjiang (တရုတ်) |- | 傣友 | Dǎiyǒu | {{IPA|tai˥˩ jiu˩}} | | แดง | Tai You, တိုင်ယို | Yuanyang (တရုတ်)၊ နီမြစ် (Red River) တစ်လျှောက် |- | colspan="7" | {{Smaller|* မှတ်ချက်။ ။ လာအိုဆုန်း (Lao Song) သည် "ဘောင်းဘီနက်ဝတ် လာအို" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။}} |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:Pages using deprecated image syntax]] 63xmjcbkf6xn76mxhx2h2qi9c1mjevv 1044877 1044876 2026-07-29T04:24:11Z Chenzeyan29 141880 /* တိုင်လူမျိုးများ၏ ဘာသာစကားနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက် */ 1044877 wikitext text/x-wiki {{Short description|ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားပြော လူမျိုးနွယ်စုများ}} {{Distinguish|text=[[ထိုင်းလူမျိုး]] (ထိုင်းနိုင်ငံရှိ တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုတစ်ခု)}} '''တိုင်လူမျိုး''' ({{lang-en|Tai peoples}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်းလူမျိုး''' တို့သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]]နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းတို့တွင် ပြန့်နှံ့နေထိုင်ကြပြီး ဘုံဘာသာစကားမိသားစုတစ်ခုကို ပြောဆိုကြသော လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုဝင်ပေါင်း ၉၃ သန်းခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံပြည်နယ်) တို့တွင် အများစု နေထိုင်ကြသည်။<ref>Eberhard, David M., Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds.). (2021). ''Ethnologue: Languages of the World''.</ref> ရှေးဦးတိုင်လူမျိုးများသည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းဒေသမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။ {{Infobox ethnic group | group = တိုင်လူမျိုး (Tai peoples) | native_name = {{unbulleted list|တႆး (ရှမ်း)|ᨴᩱ᩠ᨿ (တိုင်လူး)|ᥖᥭᥰ (တိုင်လေ)}} | image = File:Gerner Tai-Kadai migration route.png | caption = တိုင်လူမျိုးများ၏ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု လမ်းကြောင်းများ | popplace = '''[[အရှေ့တောင်အာရှ]]'''<br /> [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]<br /> '''[[အရှေ့အာရှ]]'''<br /> [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်၊ ကွမ်ရှီး)<br /> '''[[တောင်အာရှ]]'''<br /> [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံ) | pop = ၉၃ သန်းခန့် | langs = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ]] (အဓိကအားဖြင့် တိုင်ဘာသာစကားအခွဲများ) | rels = အများစုမှာ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-တိုင်နွယ်ဝင် လူမျိုးများ]] }} == သမိုင်းကြောင်းနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ == တိုင်လူမျိုးများ၏ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဘာသာဗေဒ၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဗေဒဆိုင်ရာ အထောက်အထားများအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ကျော်ကပင် အမြစ်တွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများအရ ရှေးဦးတိုင်လူမျိုး (Proto-Tai) များသည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းရှိ [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းဒေသတွင် အခြေပြုခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းတို့အကြားတွင် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်မှုကို ပြသသည့် Y-DNA Haplogroup O1a (O-M119) နှင့် O1b1 (O-M95) တို့ ထင်ရှားစွာ ပါဝင်နေခြင်းက ၎င်းတို့သည် အိမ်နီးချင်း [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ် (Austroasiatic)]] နှင့် [[အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ|အော်စထရိုနီးရှန်း (Austronesian)]] နွယ်ဝင်များနှင့် ဗီဇချင်း နီးစပ်မှုရှိကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။<ref>Kutanan, W., et al. (2021). Contrasting maternal and paternal genetic variation of hunter–gatherer groups in Thailand. *Scientific Reports*.</ref> အထူးသဖြင့် O1a သည် ကျောက်ခေတ်သစ်ကာလ တရုတ်ပြည် အရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်ရှိ စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်မကြီး၏ နယ်မြေချဲ့ထွင်မှုများကြောင့် တိုင်လူမျိုးများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ ဘီစီ (၃) ရာစုနှင့် အေဒီ (၁) ရာစုအကြားတွင် ဟန်မင်းဆက်၏ နယ်မြေတိုးချဲ့မှုများကြောင့် တိုင်လူမျိုးများသည် ယနေ့ခေတ် ကွမ်ရှီးနှင့် ဗီယက်နမ်မြောက်ပိုင်းဒေသများသို့ စတင်ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ ဤကာလအတွင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အရှေ့အာရှသားများနှင့် ဒေသရင်း အရှေ့တောင်အာရှသားများအကြား သွေးနှောပေါင်းစည်းမှုများ ပိုမိုဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကာ၊ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်မှုကို ပြသသည့် mtDNA Haplogroups များဖြစ်သော B5a, F1a နှင့် M7b တို့သည် တိုင်လူမျိုးစုများအကြား ပျံ့နှံ့လာခဲ့သည်။<ref>He, J., et al. (2020). Genetic origin and linguistic affinity of the Tai–Kadai-speaking Sui people. *American Journal of Physical Anthropology*.</ref> အေဒီ ၈ ရာစုမှ ၁၂ ရာစုအတွင်းသည် တိုင်လူမျိုးများ၏ အကြီးမားဆုံးသော ရွှေ့ပြောင်းမှုကာလဖြစ်ပြီး၊ နန်ချောင် (Nanzhao) နိုင်ငံတော်၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုနှင့်အတူ တိုင်လူမျိုးများသည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း၊ သံလွင်မြစ်ဝှမ်းနှင့် ကျောက်ဖယားမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်သို့ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ဤရွှေ့ပြောင်းမှုသည် သမိုင်းပညာရှင် David Wyatt ၏ အဆိုအရ စိုက်ပျိုးရေးအတွက် မြေနုလွင်ပြင်များကို ရှာဖွေခြင်းနှင့် စစ်ရေးအရ နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်းတို့ ပေါင်းစပ်နေပြီး၊ ယင်းမှတစ်ဆင့် [[မိုင်းမော|မိုင်းမောလုံ]] (Mong Mao)၊ [[လန်န (နိုင်ငံတော်)|လန်နာ]] (Lanna) နှင့် [[ဆူခိုထိုင်း]] (Sukhothai) ကဲ့သို့သော အားကောင်းသည့် တိုင်မင်းဆက် နိုင်ငံတော်များ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။<ref>Wyatt, D. K. (2003). *Thailand: A Short History*.</ref> ၁၃ ရာစုတွင် မွန်ဂိုတို့၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် နန်ချောင်နိုင်ငံ ကျဆုံးမှုတို့သည် တိုင်လူမျိုးများ၏ ရွှေ့ပြောင်းမှုကို ပိုမိုမြန်ဆန်စေခဲ့ကာ၊ အနောက်ဘက်သို့ အာသံပြည်နယ် (အာဟုမ်) အထိလည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်သို့ မလေးကျွန်းဆွယ်အထိလည်းကောင်း ရောက်ရှိသွားစေခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် တိုင်နွယ်ဝင်များတွင် တွေ့ရှိရသော Haplogroup O2 (O-M122) သည် နောက်ပိုင်းမှ ရောက်ရှိလာသော အရှေ့အာရှ ဗီဇစီးဆင်းမှုများကို ပြသနေပြီး၊ ယင်းသည် တိုင်လူမျိုးများ၏ သမိုင်းတစ်လျှောက် အခြားလူမျိုးစုများနှင့် အပြန်အလှန် ထိတွေ့ပေါင်းစည်းခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်ကို ခိုင်မာစေသည်။<ref>Pitta, S., et al. (2021). Genetic History of Southeast Asian Populations. *Human Biology*.</ref> ဤကဲ့သို့ ရှည်လျားလှသော ရွှေ့ပြောင်းမှုခရီးစဉ်တစ်လျှောက် တိုင်လူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ ဘုံအက္ခရာ၊ စိုစွတ်စပါးစိုက်ပျိုးနည်းစနစ်နှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုတို့ကို ဒေသအသီးသီးသို့ သယ်ဆောင်အခြေချနိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် ယနေ့အရှေ့တောင်အာရှ၏ လူဦးရေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အချိုးအစားတွင် အဓိကကျသော အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ရပ်တည်နေခြင်း ဖြစ်လေသည်။ == ယဉ်ကျေးမှု == တိုင် လူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှု ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်သည် အရှေ့တောင်အာရှ သမိုင်းတစ်လျှောက် အခြားသော လူမျိုးစုကြီးများနှင့် အပြန်အလှန် ထိတွေ့ဆက်ဆံရာမှ ၎င်းတို့၏ အကောင်းဆုံးသော ဓလေ့ထုံးစံများကို မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သဟဇာတဖြစ်အောင် ပေါင်းစပ်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့သည့် ထူးခြားသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၃ ရာစုဝန်းကျင်မှစ၍ တောင်ဘက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာခဲ့ကြသော တိုင်တို့သည် ဒေသခံ မွန်-ခမာ (Mon-Khmer) များထံမှ အဆင့်မြင့် ဗိသုကာပညာ၊ စိုက်ပျိုးရေးစနစ်နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှု အနှစ်သာရများကို အခြေခံအဖြစ် မှီးငြမ်းရယူခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနှင့် ကမ္ဘောဒီးယား နယ်စပ်ရှိ တိုင်နွယ်ဝင်များ၏ ယဉ်ကျေးမှုတွင် ခမာတို့၏ အနုပညာလွှမ်းမိုးမှုကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်ပေသည်။<ref name="coedes">G. Coedès, "The Indianized States of Southeast Asia", 1968.</ref> ထိုနည်းတူစွာပင် တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင် အိမ်နီးချင်း ဗမာတို့ထံမှလည်း အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရား၊ ဓမ္မသတ်ဥပဒေများနှင့် ပြက္ခဒိန်တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရပ်များကို လေ့လာမှတ်သားခဲ့ကြပြီး၊ ယင်းလွှမ်းမိုးမှုများကို လန်နာ (ဇင်းမယ်) နှင့် မြန်မာပြည်ရှိ ရှမ်းလူမျိုးများ၏ နန်းတွင်းအစဉ်အလာများတွင် အခိုင်အမာ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="lieberman-2003">Victor Lieberman, "Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context", 2003.</ref> ထို့ပြင် တိုင်တို့၏ မူရင်းဒေသဖြစ်သော ယူနန်ပြည်နယ် တစ်ဝိုက်ရှိ တိုင်လူး (Tai Lue) နှင့် တိုင်လေ (Tai Nuea) ကဲ့သို့သော တိုင်လူမျိုးစုများအပေါ်တွင်မူ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု၏ လွှမ်းမိုးမှုက ပိုမိုအားကောင်းခဲ့ကာ လက်ဖက်စိုက်ပျိုးခြင်း၊ ပိုးထည်ယက်လုပ်ခြင်းနှင့် အစားအစာ ချက်ပြုတ်ပုံ ဓလေ့စရိုက်များကို ရယူပေါင်းစပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="wyatt">David K. Wyatt, "Thailand: A Short History", 2003.</ref> ဤသို့ဖြင့် တိုင်လူမျိုးများသည် မိမိတို့ အခြေချရာ ဒေသအသီးသီးအလိုက် အစဉ်အလာ လူမှုစီးပွား ဓလေ့များကို ဟန်ချက်ညီညီ ပေါင်းစပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့်ပင် ယနေ့ခေတ် ရှမ်း၊ ထိုင်း၊ လာအိုနှင့် တရုတ်ပြည်ရှိ တိုင်နွယ်ဝင်တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသအလိုက် မတူကွဲပြားသော ရောင်စဉ်များအဖြစ် တည်တံ့နေခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="conway-2006">Susan Conway, "The Shan: Culture, Art and Crafts", 2006.</ref> ဤကဲ့သို့သော ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစပ်ခြင်း အလေ့အထကို ယနေ့တိုင်အောင် အစားအသောက်၊ ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများတွင် ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်။ သာဓကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် မြန်မာ့ဟန်များ ပါဝင်နေခြင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ထိုင်း (Thai) တို့တွင် ခမာဗိသုကာနှင့် ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးနေခြင်း၊ တရုတ်ပြည်ရှိ တိုင်လူမျိုးစုများတွင် တရုတ်ရိုးရာ နေထိုင်မှုပုံစံများ ရောယှက်နေခြင်းတို့က တိုင်လူမျိုးများ၏ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လိုက်လျောညီထွေ ရှင်သန်နိုင်စွမ်းနှင့် ပေါင်းစပ်ယဉ်ကျေးမှု ဖန်တီးနိုင်စွမ်း အားကောင်းပုံကို ထင်ရှားစွာ ပြသနေပေသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုကြိုးဝိုင်းများ == [[တိုင်-ကဒိုင် ဘာသာစကားများ]] ပြောဆိုသူများသည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် အာရှတောင်ပိုင်းတစ်လွှား ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ပထဝီဝင် အနေအထား၊ ကိုးကွယ်သည့် ဘာသာနှင့် သမိုင်းကြောင်း နောက်ခံတို့အပေါ် အခြေခံ၍ ယဉ်ကျေးမှုကြိုးဝိုင်း (၄) ခုအဖြစ် အဓိက ခွဲခြားနိုင်သည်:<ref name="Ostapirat2000">Ostapirat, Weera (2000). ''Proto-Kra''. Linguistics of the Tibeto-Burman Area.</ref> === ၁။ လန်နာ ယဉ်ကျေးမှုကြိုးဝိုင်း === ဤကြိုးဝိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] အရှေ့ပိုင်း၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနှင့် [[လာအိုနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ဤဒေသရှိ တိုင်မျိုးနွယ်စုများမှာ [[တိုင်ခွန်လူမျိုး|ဂုံရှမ်း]] (Tai Khun)၊ [[တိုင်လူးလူမျိုး|လူးရှမ်း]] (Tai Lue) နှင့် [[ယွမ်လူမျိုး|တိုင်ယွန်း]] (Tai Yuan) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မွန်နှင့် ဗမာ အက္ခရာများထံမှ ဆင်းသက်လာသော '''တိုင်သမ် (Tai Tham / ဓမ္မအက္ခရာ)''' ကို ဘုံစာပေအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။<ref name="Grabowsky2007">Grabowsky, Volker (2007). ''The Lanna Cultural Circle''. Silkworm Books.</ref> ဂုံရှမ်းနှင့် လူးရှမ်း ဘာသာစကားများသည် ဗဟိုထိုင်းစကားနှင့် အသံထွက် ၈၀% ခန့် တူညီသဖြင့် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း မြင့်မားသည်။ === ၂။ ရှမ်း သို့မဟုတ် မိုင်းမောလုံ ကြိုးဝိုင်း === ဤကြိုးဝိုင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း)၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]] နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] [[အာသံပြည်နယ်]] နှင့် [[အာရုဏာချယ်ပရာဒေရှ်ပြည်နယ်]] တို့အထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ ပါဝင်သော မျိုးနွယ်စုများမှာ [[ရှမ်းလူမျိုး|တိုင်းလုံ (ရှမ်းကြီး)]]၊ မောရှမ်း၊ [[တိုင်းခန္တီးလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း]] နှင့် တိုင်းလေ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အဝိုင်း ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည့် '''တိုင်တို (သို့မဟုတ်) တိုင်လုံ''' အက္ခရာကို အသုံးပြုကြပြီး မြန်မာအရေးအသားစနစ်၏ လွှမ်းမိုးမှု အားကောင်းသည်။ တိုင်-ကဒိုင် ရင်းမြစ်ဖြစ်သော်လည်း တိဗက်-ဗမာနွယ် မြန်မာဘာသာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် အသံနေအသံထားမှာ ဂုံ၊ လူး၊ ထိုင်း စကားများနှင့် သိသိသာသာ ကွဲပြားသွားသည်။ === ၃။ ဆိုင်ယမ် ကြိုးဝိုင်း === ထိုင်းနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း [[ကျောက်ဖရားမြစ်]] ဝှမ်းဒေသကို အခြေပြုပြီး [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း (Siamese)]] လူမျိုးများ အဓိက ပါဝင်သည်။ [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] ယဉ်ကျေးမှုနှင့် [[ပါဠိဘာသာ|ပါဠိ]]၊ [[သက္ကတဘာသာ|သက္ကတ]] ဝေါဟာရများ အများဆုံး ရောနှောပါဝင်သည်။ ခမာအက္ခရာမှတစ်ဆင့် ပြုပြင်ဖန်တီးထားသော ထိုင်းအက္ခရာကို အသုံးပြုကြသည်။ === ၄။ လာအို-အီသန် ကြိုးဝိုင်း === [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းတစ်လျှောက်ရှိ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း (အီသန်ဒေသ) တို့ ပါဝင်သည်။ [[လာအိုလူမျိုး]] နှင့် [[အီသန်လူမျိုး]] တို့ ပါဝင်ကြသည်။ သမိုင်းဝင် လန်ဆန်း (လင်းဇင်) အင်ပါယာ၏ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားကြပြီး "ခေန်း" (Khene) ဟုခေါ်သော ရိုးရာ လေမှုတ်တူရိယာမှာ ၎င်းတို့ ယဉ်ကျေးမှု၏ အဓိက အမှတ်အသား ဖြစ်သည်။ == တိုင်လူမျိုးများ၏ ဘာသာစကားနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက် == '''အနောက်တောင်တိုင်''' (Southwestern Tai) မျိုးနွယ်စုများသည် [[တိုင်-ကဒိုင် ဘာသာစကားများ|တိုင်-ကဒိုင် ဘာသာစကားများ]] မိသားစု၏ အကြီးမားဆုံးသော အခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့အကြားတွင် ဘာသာစကားအရ နီးစပ်မှုရှိသော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇ (Genetic) ပိုင်းတွင် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိနေသည်။<ref name="Pittayaporn2009">Pittayaporn, Pittayawat (2009). ''The Phonology of Proto-Tai''. PhD dissertation, Cornell University.</ref> === ဘာသာစကားဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှု === အနောက်တောင်တိုင် ဘာသာစကားများကို အဓိကအားဖြင့် အုပ်စု (၃) စု ခွဲခြားနိုင်သည်: # '''ရှမ်း-ခန္တီး အုပ်စု (Shan-Khamti):''' [[ရှမ်းဘာသာစကား]]၊ [[တိုင်းခန္တီးလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း]] နှင့် တိုင်လေ ဘာသာစကားတို့ ပါဝင်သည်။ ဤအုပ်စုသည် အသံထွက် ပြတ်သားပြီး တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို အများဆုံး ခံရသည်။ # '''ယွန်း-လူး-ဂုံ အုပ်စု (Lanna-Lue-Khun):''' [[တိုင်ခွန်လူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]၊ [[တိုင်လူးလူမျိုး|လူးရှမ်း]] နှင့် [[ယွမ်လူမျိုး|ယွန်းရှမ်း]] တို့ ပါဝင်သည်။ ဤအုပ်စုသည် အသံထွက်ပိုင်းတွင် အချင်းချင်း နားလည်နိုင်စွမ်း အလွန်မြင့်မားပြီး အသံစွဲဆိုပုံချင်း တူညီကြသည်။ # '''ထိုင်း-လာအို အုပ်စု (Thai-Lao):''' [[ထိုင်းဘာသာစကား]] နှင့် [[လာအိုဘာသာစကား]] တို့ ပါဝင်သည်။ ခမာနှင့် ပါဠိ၊ သက္ကတ ဝေါဟာရများ အများအပြား ရောနှောပါဝင်သည်။ === မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှု === မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနပြုချက်များအရ အနောက်တောင်တိုင် လူမျိုးများသည် ၎င်းတို့ အခြေချရာ ဒေသရှိ မူလ ဒေသခံများနှင့် သွေးနှောခဲ့ကြသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2017">Kutanan, W., et al. (2017). "Genetic structure of Tai-Kadai speaking groups in Thailand". ''Gene'', 623, 1–12.</ref> # '''မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်းအုပ်စု (ရှမ်း၊ ဂုံ၊ လူး):''' ဤအုပ်စုများသည် မျိုးရိုးဗီဇအရ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] မျိုးနွယ်များနှင့် ပိုမိုနီးစပ်သည်။ အထူးသဖြင့် ရှမ်းလူမျိုးများသည် Y-DNA နှင့် mtDNA အမှတ်အသားများအရ ဗမာလူမျိုးများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်ပြီး ဘာသာစကားအရ သာလျှင် တိုင်နွယ်ဝင် ဖြစ်နေခြင်းမျိုးကို တွေ့ရသည်။<ref name="Kutanan2018">Kutanan, W., et al. (2018). "Contrasting maternal and paternal genetic histories of Dai and Shan populations in Northwestern Thailand". ''Annals of Human Genetics'', 82(5), 288–303.</ref> # '''ဗဟိုနှင့် တောင်ပိုင်းအုပ်စု (ထိုင်း၊ လာအို):''' ဤအုပ်စုများတွင် မွန်-ခမာ (Austroasiatic) မျိုးရိုးဗီဇ လွှမ်းမိုးမှု အားကောင်းသည်။ အထူးသဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းသားများတွင် ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ (DNA) မြင့်မားစွာ ပါဝင်နေသည်။<ref name="Srithawong2015">Srithawong, S., et al. (2015). "Genetic history of Isan people in Northeastern Thailand". ''PLoS ONE'', 10(4), e0123993.</ref> === နှိုင်းယှဉ်ချက်ဇယား === {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" |- ! မျိုးနွယ်စု !! ဘာသာစကားအုပ်စု !! မျိုးရိုးဗီဇ နီးစပ်မှု !! အဓိက လွှမ်းမိုးမှု |- | '''ရှမ်းကြီး''' || ရှမ်း-ခန္တီး || တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် || မြန်မာ (ဗမာ) |- | '''ဂုံ / လူး''' || လန်နာ-လူး-ဂုံ || တိုင်-ကဒိုင် အရင်းခံ || လန်နာယဉ်ကျေးမှု |- | '''ထိုင်း''' || ဆိုင်ယမ် (Siamese) || မွန်-ခမာ (Austroasiatic) || ခမာ (Cambodian) |- | '''လာအို''' || လာအို-အီသန် || မွန်-ခမာ (Austroasiatic) || လန်ဆန်းယဉ်ကျေးမှု |} အနောက်တောင်တိုင် လူမျိုးများသည် "ဘာသာစကားအရ တူညီသော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇအရ ကွဲပြားခြင်း" (Linguistically similar but genetically diverse) ဟူသော လက္ခဏာကို ဆောင်ကြသည်။ ၎င်းသည် ရှေးဦးတိုင်လူမျိုးများ (Proto-Tai) တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချရာတွင် ဒေသခံလူမျိုးစုများကို ဝါးမြိုခြင်း (Assimilation) ထက် အတူတကွ သွေးနှောနေထိုင်ခဲ့ခြင်းကို သက်သေပြနေသည်။ == အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်လူမျိုးများစာရင်း == === မြောက်ပိုင်းဌာနခွဲ === (မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၊ အိန္ဒိယ အရှေ့မြောက်ပိုင်းနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ် အနောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။) * [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်းကြီး]] (Tai Long/Shan) * ယာရှမ်း (Tai Ya) * [[တိုင်းလေလူမျိုး|တိုင်းလေ]] (Tai Le/Tai Nüa) — တရုတ်ရှမ်း သို့မဟုတ် တယ်ဟုန်ရှမ်းဟုလည်း ခေါ်သည်။ * ဟုံကျင်ရှမ်း (Tai Hongjin) * [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း]] (Tai Khamti) * [[တိုင်းလိုင်ဘာသာစကား|ရှမ်းနီ]] (Tai Lai/Tai Laeng) * [[ဖာကေးရှမ်း|ဖကေးရှမ်း]] (Tai Phake) * အိတွန်ရှမ်း (Tai Aiton) * ခမ်ယန် (Tai Khamyang) * [[အာဟုမ်လူမျိုး|အဟုံရှမ်း]] (Ahom) * တူရုင် (Turung) * သာပါ (Sapa) === ကျိုင်းသေဉ်ဌာနခွဲ (Chiang Saen Branch) === * [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]] (Central Thai) * [[ယွမ်လူမျိုး|ယွန်း]] (Northern Thai/Lanna) * [[လာအိုလူမျိုး|လာအို]] (Lao) * တိုင်ဒေန်း (Tai Daeng) — တိုင်နီ (Red Tai) * ဒွန်ရှမ်း (Tai Don) — တိုင်ဖြူ (White Tai) * ဟန်တုံရှမ်း (Tai Hang Tong) * [[တိုင်းလူဘာသာစကား|တိုင်လူး]] (Tai Lü) — စစ်ဆောင်ပန္နားရှမ်း * [[တိုင်ဒမ်လူမျိုး|တိုင်ဒမ်]] (Tai Dam) — တိုင်နက် (Black Tai) * [[ခွန်လူမျိုး|တိုင်းဂုံ]] (Tai Khün) — ကျိုင်းတုံရှမ်း * ဖူအန် (Phuan) * သောင်ထိုင်း (Thai Song) * တိုင်တပ် (Tày Tac) === တောင်ပိုင်းအုပ်စု (Southern Group) === * [[ထိုင်းတောင်ပိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်းတောင်ပိုင်း]] (Southern Thai/Pak Thai) === တရုတ်အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်အုပ်စုများနှင့် အမည်များ === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" ! width="10%" |တရုတ်အမည် ! width="12%" | Pinyin ! width="10%" | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]] ! width="10%" | Tai Nüa ! width="10%" | [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] ! width="25%" | အခြားအမည်များ ! width="23%" | နေထိုင်ရာဒေသ |- | 傣仂<br />{{Smaller|(西雙版納傣)}} | Dǎilè<br />{{Smaller|(Xīshuāngbǎnnà Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ lɯː˩}} | | ลื้อ | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]], Tai Lue, တိုင်လူး | [[စစ်ဆောင်ပန္နား|Xishuangbanna]] (တရုတ်) |- | 傣哪<br />{{Smaller|(德宏傣)}} | Dǎinǎ<br />{{Smaller|(Déhong Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ nəː˥}} | တိုင်လေ<br />{{IPA|tai˥ lə˧˩}} | คงเหนือ, ไทใต้คง | [[တိုင်းလေလူမျိုး|Tai Nüa]], တိုင်နူ၊ တယ်ဟုန်ရှမ်း၊ တရုတ်ရှမ်း | [[တယ်ဟုန် ရှမ်း နှင့် ဂျိန်းဖော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု|Dehong]] (တရုတ်)၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |- | 傣擔 | Dǎidān | {{IPA|tai˥˩ dam˥}} | | ไทดำ, ลาวโซ่ง | [[တိုင်ဒမ်လူမျိုး|Tai Dam]], Black Tai, တိုင်နက်၊ လာအိုဆုန်း | Jinping (တရုတ်)၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] |- | 傣繃 | Dǎibèng | {{IPA|tai˥˩ pɔːŋ˥}} | | เมา | Tai Pong, တေပွန်၊ ရှမ်းမော | [[ရွှေလီ|Ruili]], Gengma (တရုတ်)၊ [[မဲခေါင်မြစ်]]တစ်လျှောက် |- | 傣端 | Dǎiduān | {{IPA|tai˥˩ doːn˥}} | | ขาว | Tai Don, White Tai, တိုင်ဒွန်၊ တိုင်ဖြူ | Jinping (တရုတ်)၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]မြောက်ပိုင်း |- | 傣雅 | Dǎiyǎ | {{IPA|tai˥˩ jaː˧˥}} | | หย่า | Tai Ya, တိုင်ယာ | Xinping, Yuanjiang (တရုတ်) |- | 傣友 | Dǎiyǒu | {{IPA|tai˥˩ jiu˩}} | | แดง | Tai You, တိုင်ယို | Yuanyang (တရုတ်)၊ နီမြစ် (Red River) တစ်လျှောက် |- | colspan="7" | {{Smaller|* မှတ်ချက်။ ။ လာအိုဆုန်း (Lao Song) သည် "ဘောင်းဘီနက်ဝတ် လာအို" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။}} |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:Pages using deprecated image syntax]] tggx7dm5ujoq37kprf3nmossdbsfgdh 1044878 1044877 2026-07-29T04:25:31Z Chenzeyan29 141880 /* မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှု */ 1044878 wikitext text/x-wiki {{Short description|ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားပြော လူမျိုးနွယ်စုများ}} {{Distinguish|text=[[ထိုင်းလူမျိုး]] (ထိုင်းနိုင်ငံရှိ တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုတစ်ခု)}} '''တိုင်လူမျိုး''' ({{lang-en|Tai peoples}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်းလူမျိုး''' တို့သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]]နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းတို့တွင် ပြန့်နှံ့နေထိုင်ကြပြီး ဘုံဘာသာစကားမိသားစုတစ်ခုကို ပြောဆိုကြသော လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုဝင်ပေါင်း ၉၃ သန်းခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံပြည်နယ်) တို့တွင် အများစု နေထိုင်ကြသည်။<ref>Eberhard, David M., Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds.). (2021). ''Ethnologue: Languages of the World''.</ref> ရှေးဦးတိုင်လူမျိုးများသည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းဒေသမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။ {{Infobox ethnic group | group = တိုင်လူမျိုး (Tai peoples) | native_name = {{unbulleted list|တႆး (ရှမ်း)|ᨴᩱ᩠ᨿ (တိုင်လူး)|ᥖᥭᥰ (တိုင်လေ)}} | image = File:Gerner Tai-Kadai migration route.png | caption = တိုင်လူမျိုးများ၏ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု လမ်းကြောင်းများ | popplace = '''[[အရှေ့တောင်အာရှ]]'''<br /> [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]<br /> '''[[အရှေ့အာရှ]]'''<br /> [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်၊ ကွမ်ရှီး)<br /> '''[[တောင်အာရှ]]'''<br /> [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံ) | pop = ၉၃ သန်းခန့် | langs = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ]] (အဓိကအားဖြင့် တိုင်ဘာသာစကားအခွဲများ) | rels = အများစုမှာ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-တိုင်နွယ်ဝင် လူမျိုးများ]] }} == သမိုင်းကြောင်းနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ == တိုင်လူမျိုးများ၏ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဘာသာဗေဒ၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဗေဒဆိုင်ရာ အထောက်အထားများအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ကျော်ကပင် အမြစ်တွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများအရ ရှေးဦးတိုင်လူမျိုး (Proto-Tai) များသည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းရှိ [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းဒေသတွင် အခြေပြုခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းတို့အကြားတွင် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်မှုကို ပြသသည့် Y-DNA Haplogroup O1a (O-M119) နှင့် O1b1 (O-M95) တို့ ထင်ရှားစွာ ပါဝင်နေခြင်းက ၎င်းတို့သည် အိမ်နီးချင်း [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ် (Austroasiatic)]] နှင့် [[အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ|အော်စထရိုနီးရှန်း (Austronesian)]] နွယ်ဝင်များနှင့် ဗီဇချင်း နီးစပ်မှုရှိကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။<ref>Kutanan, W., et al. (2021). Contrasting maternal and paternal genetic variation of hunter–gatherer groups in Thailand. *Scientific Reports*.</ref> အထူးသဖြင့် O1a သည် ကျောက်ခေတ်သစ်ကာလ တရုတ်ပြည် အရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်ရှိ စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်မကြီး၏ နယ်မြေချဲ့ထွင်မှုများကြောင့် တိုင်လူမျိုးများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ ဘီစီ (၃) ရာစုနှင့် အေဒီ (၁) ရာစုအကြားတွင် ဟန်မင်းဆက်၏ နယ်မြေတိုးချဲ့မှုများကြောင့် တိုင်လူမျိုးများသည် ယနေ့ခေတ် ကွမ်ရှီးနှင့် ဗီယက်နမ်မြောက်ပိုင်းဒေသများသို့ စတင်ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ ဤကာလအတွင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အရှေ့အာရှသားများနှင့် ဒေသရင်း အရှေ့တောင်အာရှသားများအကြား သွေးနှောပေါင်းစည်းမှုများ ပိုမိုဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကာ၊ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်မှုကို ပြသသည့် mtDNA Haplogroups များဖြစ်သော B5a, F1a နှင့် M7b တို့သည် တိုင်လူမျိုးစုများအကြား ပျံ့နှံ့လာခဲ့သည်။<ref>He, J., et al. (2020). Genetic origin and linguistic affinity of the Tai–Kadai-speaking Sui people. *American Journal of Physical Anthropology*.</ref> အေဒီ ၈ ရာစုမှ ၁၂ ရာစုအတွင်းသည် တိုင်လူမျိုးများ၏ အကြီးမားဆုံးသော ရွှေ့ပြောင်းမှုကာလဖြစ်ပြီး၊ နန်ချောင် (Nanzhao) နိုင်ငံတော်၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုနှင့်အတူ တိုင်လူမျိုးများသည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း၊ သံလွင်မြစ်ဝှမ်းနှင့် ကျောက်ဖယားမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်သို့ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ဤရွှေ့ပြောင်းမှုသည် သမိုင်းပညာရှင် David Wyatt ၏ အဆိုအရ စိုက်ပျိုးရေးအတွက် မြေနုလွင်ပြင်များကို ရှာဖွေခြင်းနှင့် စစ်ရေးအရ နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်းတို့ ပေါင်းစပ်နေပြီး၊ ယင်းမှတစ်ဆင့် [[မိုင်းမော|မိုင်းမောလုံ]] (Mong Mao)၊ [[လန်န (နိုင်ငံတော်)|လန်နာ]] (Lanna) နှင့် [[ဆူခိုထိုင်း]] (Sukhothai) ကဲ့သို့သော အားကောင်းသည့် တိုင်မင်းဆက် နိုင်ငံတော်များ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။<ref>Wyatt, D. K. (2003). *Thailand: A Short History*.</ref> ၁၃ ရာစုတွင် မွန်ဂိုတို့၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် နန်ချောင်နိုင်ငံ ကျဆုံးမှုတို့သည် တိုင်လူမျိုးများ၏ ရွှေ့ပြောင်းမှုကို ပိုမိုမြန်ဆန်စေခဲ့ကာ၊ အနောက်ဘက်သို့ အာသံပြည်နယ် (အာဟုမ်) အထိလည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်သို့ မလေးကျွန်းဆွယ်အထိလည်းကောင်း ရောက်ရှိသွားစေခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် တိုင်နွယ်ဝင်များတွင် တွေ့ရှိရသော Haplogroup O2 (O-M122) သည် နောက်ပိုင်းမှ ရောက်ရှိလာသော အရှေ့အာရှ ဗီဇစီးဆင်းမှုများကို ပြသနေပြီး၊ ယင်းသည် တိုင်လူမျိုးများ၏ သမိုင်းတစ်လျှောက် အခြားလူမျိုးစုများနှင့် အပြန်အလှန် ထိတွေ့ပေါင်းစည်းခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်ကို ခိုင်မာစေသည်။<ref>Pitta, S., et al. (2021). Genetic History of Southeast Asian Populations. *Human Biology*.</ref> ဤကဲ့သို့ ရှည်လျားလှသော ရွှေ့ပြောင်းမှုခရီးစဉ်တစ်လျှောက် တိုင်လူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ ဘုံအက္ခရာ၊ စိုစွတ်စပါးစိုက်ပျိုးနည်းစနစ်နှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုတို့ကို ဒေသအသီးသီးသို့ သယ်ဆောင်အခြေချနိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် ယနေ့အရှေ့တောင်အာရှ၏ လူဦးရေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အချိုးအစားတွင် အဓိကကျသော အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ရပ်တည်နေခြင်း ဖြစ်လေသည်။ == ယဉ်ကျေးမှု == တိုင် လူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှု ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်သည် အရှေ့တောင်အာရှ သမိုင်းတစ်လျှောက် အခြားသော လူမျိုးစုကြီးများနှင့် အပြန်အလှန် ထိတွေ့ဆက်ဆံရာမှ ၎င်းတို့၏ အကောင်းဆုံးသော ဓလေ့ထုံးစံများကို မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သဟဇာတဖြစ်အောင် ပေါင်းစပ်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့သည့် ထူးခြားသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၃ ရာစုဝန်းကျင်မှစ၍ တောင်ဘက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာခဲ့ကြသော တိုင်တို့သည် ဒေသခံ မွန်-ခမာ (Mon-Khmer) များထံမှ အဆင့်မြင့် ဗိသုကာပညာ၊ စိုက်ပျိုးရေးစနစ်နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှု အနှစ်သာရများကို အခြေခံအဖြစ် မှီးငြမ်းရယူခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနှင့် ကမ္ဘောဒီးယား နယ်စပ်ရှိ တိုင်နွယ်ဝင်များ၏ ယဉ်ကျေးမှုတွင် ခမာတို့၏ အနုပညာလွှမ်းမိုးမှုကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်ပေသည်။<ref name="coedes">G. Coedès, "The Indianized States of Southeast Asia", 1968.</ref> ထိုနည်းတူစွာပင် တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင် အိမ်နီးချင်း ဗမာတို့ထံမှလည်း အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရား၊ ဓမ္မသတ်ဥပဒေများနှင့် ပြက္ခဒိန်တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရပ်များကို လေ့လာမှတ်သားခဲ့ကြပြီး၊ ယင်းလွှမ်းမိုးမှုများကို လန်နာ (ဇင်းမယ်) နှင့် မြန်မာပြည်ရှိ ရှမ်းလူမျိုးများ၏ နန်းတွင်းအစဉ်အလာများတွင် အခိုင်အမာ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="lieberman-2003">Victor Lieberman, "Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context", 2003.</ref> ထို့ပြင် တိုင်တို့၏ မူရင်းဒေသဖြစ်သော ယူနန်ပြည်နယ် တစ်ဝိုက်ရှိ တိုင်လူး (Tai Lue) နှင့် တိုင်လေ (Tai Nuea) ကဲ့သို့သော တိုင်လူမျိုးစုများအပေါ်တွင်မူ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု၏ လွှမ်းမိုးမှုက ပိုမိုအားကောင်းခဲ့ကာ လက်ဖက်စိုက်ပျိုးခြင်း၊ ပိုးထည်ယက်လုပ်ခြင်းနှင့် အစားအစာ ချက်ပြုတ်ပုံ ဓလေ့စရိုက်များကို ရယူပေါင်းစပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="wyatt">David K. Wyatt, "Thailand: A Short History", 2003.</ref> ဤသို့ဖြင့် တိုင်လူမျိုးများသည် မိမိတို့ အခြေချရာ ဒေသအသီးသီးအလိုက် အစဉ်အလာ လူမှုစီးပွား ဓလေ့များကို ဟန်ချက်ညီညီ ပေါင်းစပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့်ပင် ယနေ့ခေတ် ရှမ်း၊ ထိုင်း၊ လာအိုနှင့် တရုတ်ပြည်ရှိ တိုင်နွယ်ဝင်တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသအလိုက် မတူကွဲပြားသော ရောင်စဉ်များအဖြစ် တည်တံ့နေခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="conway-2006">Susan Conway, "The Shan: Culture, Art and Crafts", 2006.</ref> ဤကဲ့သို့သော ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစပ်ခြင်း အလေ့အထကို ယနေ့တိုင်အောင် အစားအသောက်၊ ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများတွင် ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်။ သာဓကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် မြန်မာ့ဟန်များ ပါဝင်နေခြင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ထိုင်း (Thai) တို့တွင် ခမာဗိသုကာနှင့် ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးနေခြင်း၊ တရုတ်ပြည်ရှိ တိုင်လူမျိုးစုများတွင် တရုတ်ရိုးရာ နေထိုင်မှုပုံစံများ ရောယှက်နေခြင်းတို့က တိုင်လူမျိုးများ၏ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လိုက်လျောညီထွေ ရှင်သန်နိုင်စွမ်းနှင့် ပေါင်းစပ်ယဉ်ကျေးမှု ဖန်တီးနိုင်စွမ်း အားကောင်းပုံကို ထင်ရှားစွာ ပြသနေပေသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုကြိုးဝိုင်းများ == [[တိုင်-ကဒိုင် ဘာသာစကားများ]] ပြောဆိုသူများသည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် အာရှတောင်ပိုင်းတစ်လွှား ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ပထဝီဝင် အနေအထား၊ ကိုးကွယ်သည့် ဘာသာနှင့် သမိုင်းကြောင်း နောက်ခံတို့အပေါ် အခြေခံ၍ ယဉ်ကျေးမှုကြိုးဝိုင်း (၄) ခုအဖြစ် အဓိက ခွဲခြားနိုင်သည်:<ref name="Ostapirat2000">Ostapirat, Weera (2000). ''Proto-Kra''. Linguistics of the Tibeto-Burman Area.</ref> === ၁။ လန်နာ ယဉ်ကျေးမှုကြိုးဝိုင်း === ဤကြိုးဝိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] အရှေ့ပိုင်း၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနှင့် [[လာအိုနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ဤဒေသရှိ တိုင်မျိုးနွယ်စုများမှာ [[တိုင်ခွန်လူမျိုး|ဂုံရှမ်း]] (Tai Khun)၊ [[တိုင်လူးလူမျိုး|လူးရှမ်း]] (Tai Lue) နှင့် [[ယွမ်လူမျိုး|တိုင်ယွန်း]] (Tai Yuan) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မွန်နှင့် ဗမာ အက္ခရာများထံမှ ဆင်းသက်လာသော '''တိုင်သမ် (Tai Tham / ဓမ္မအက္ခရာ)''' ကို ဘုံစာပေအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။<ref name="Grabowsky2007">Grabowsky, Volker (2007). ''The Lanna Cultural Circle''. Silkworm Books.</ref> ဂုံရှမ်းနှင့် လူးရှမ်း ဘာသာစကားများသည် ဗဟိုထိုင်းစကားနှင့် အသံထွက် ၈၀% ခန့် တူညီသဖြင့် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း မြင့်မားသည်။ === ၂။ ရှမ်း သို့မဟုတ် မိုင်းမောလုံ ကြိုးဝိုင်း === ဤကြိုးဝိုင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း)၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]] နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] [[အာသံပြည်နယ်]] နှင့် [[အာရုဏာချယ်ပရာဒေရှ်ပြည်နယ်]] တို့အထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ ပါဝင်သော မျိုးနွယ်စုများမှာ [[ရှမ်းလူမျိုး|တိုင်းလုံ (ရှမ်းကြီး)]]၊ မောရှမ်း၊ [[တိုင်းခန္တီးလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း]] နှင့် တိုင်းလေ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အဝိုင်း ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည့် '''တိုင်တို (သို့မဟုတ်) တိုင်လုံ''' အက္ခရာကို အသုံးပြုကြပြီး မြန်မာအရေးအသားစနစ်၏ လွှမ်းမိုးမှု အားကောင်းသည်။ တိုင်-ကဒိုင် ရင်းမြစ်ဖြစ်သော်လည်း တိဗက်-ဗမာနွယ် မြန်မာဘာသာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် အသံနေအသံထားမှာ ဂုံ၊ လူး၊ ထိုင်း စကားများနှင့် သိသိသာသာ ကွဲပြားသွားသည်။ === ၃။ ဆိုင်ယမ် ကြိုးဝိုင်း === ထိုင်းနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း [[ကျောက်ဖရားမြစ်]] ဝှမ်းဒေသကို အခြေပြုပြီး [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း (Siamese)]] လူမျိုးများ အဓိက ပါဝင်သည်။ [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] ယဉ်ကျေးမှုနှင့် [[ပါဠိဘာသာ|ပါဠိ]]၊ [[သက္ကတဘာသာ|သက္ကတ]] ဝေါဟာရများ အများဆုံး ရောနှောပါဝင်သည်။ ခမာအက္ခရာမှတစ်ဆင့် ပြုပြင်ဖန်တီးထားသော ထိုင်းအက္ခရာကို အသုံးပြုကြသည်။ === ၄။ လာအို-အီသန် ကြိုးဝိုင်း === [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းတစ်လျှောက်ရှိ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း (အီသန်ဒေသ) တို့ ပါဝင်သည်။ [[လာအိုလူမျိုး]] နှင့် [[အီသန်လူမျိုး]] တို့ ပါဝင်ကြသည်။ သမိုင်းဝင် လန်ဆန်း (လင်းဇင်) အင်ပါယာ၏ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားကြပြီး "ခေန်း" (Khene) ဟုခေါ်သော ရိုးရာ လေမှုတ်တူရိယာမှာ ၎င်းတို့ ယဉ်ကျေးမှု၏ အဓိက အမှတ်အသား ဖြစ်သည်။ == တိုင်လူမျိုးများ၏ ဘာသာစကားနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက် == '''အနောက်တောင်တိုင်''' (Southwestern Tai) မျိုးနွယ်စုများသည် [[တိုင်-ကဒိုင် ဘာသာစကားများ|တိုင်-ကဒိုင် ဘာသာစကားများ]] မိသားစု၏ အကြီးမားဆုံးသော အခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့အကြားတွင် ဘာသာစကားအရ နီးစပ်မှုရှိသော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇ (Genetic) ပိုင်းတွင် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိနေသည်။<ref name="Pittayaporn2009">Pittayaporn, Pittayawat (2009). ''The Phonology of Proto-Tai''. PhD dissertation, Cornell University.</ref> === ဘာသာစကားဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှု === အနောက်တောင်တိုင် ဘာသာစကားများကို အဓိကအားဖြင့် အုပ်စု (၃) စု ခွဲခြားနိုင်သည်: # '''ရှမ်း-ခန္တီး အုပ်စု (Shan-Khamti):''' [[ရှမ်းဘာသာစကား]]၊ [[တိုင်းခန္တီးလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း]] နှင့် တိုင်လေ ဘာသာစကားတို့ ပါဝင်သည်။ ဤအုပ်စုသည် အသံထွက် ပြတ်သားပြီး တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို အများဆုံး ခံရသည်။ # '''ယွန်း-လူး-ဂုံ အုပ်စု (Lanna-Lue-Khun):''' [[တိုင်ခွန်လူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]၊ [[တိုင်လူးလူမျိုး|လူးရှမ်း]] နှင့် [[ယွမ်လူမျိုး|ယွန်းရှမ်း]] တို့ ပါဝင်သည်။ ဤအုပ်စုသည် အသံထွက်ပိုင်းတွင် အချင်းချင်း နားလည်နိုင်စွမ်း အလွန်မြင့်မားပြီး အသံစွဲဆိုပုံချင်း တူညီကြသည်။ # '''ထိုင်း-လာအို အုပ်စု (Thai-Lao):''' [[ထိုင်းဘာသာစကား]] နှင့် [[လာအိုဘာသာစကား]] တို့ ပါဝင်သည်။ ခမာနှင့် ပါဠိ၊ သက္ကတ ဝေါဟာရများ အများအပြား ရောနှောပါဝင်သည်။ === မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှု === မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနပြုချက်များအရ အနောက်တောင်တိုင် လူမျိုးများသည် ၎င်းတို့ အခြေချရာ ဒေသရှိ မူလ ဒေသခံများနှင့် သွေးနှောခဲ့ကြသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2017">Kutanan, W., et al. (2017). "Genetic structure of Tai-Kadai speaking groups in Thailand". ''Gene'', 623, 1–12.</ref> # '''မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်းအုပ်စု (ရှမ်း):''' ဤအုပ်စုများသည် မျိုးရိုးဗီဇအရ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] မျိုးနွယ်များနှင့် ပိုမိုနီးစပ်သည်။ အထူးသဖြင့် ရှမ်းလူမျိုးများသည် Y-DNA နှင့် mtDNA အမှတ်အသားများအရ ဗမာလူမျိုးများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်ပြီး ဘာသာစကားအရ သာလျှင် တိုင်နွယ်ဝင် ဖြစ်နေခြင်းမျိုးကို တွေ့ရသည်။<ref name="Kutanan2018">Kutanan, W., et al. (2018). "Contrasting maternal and paternal genetic histories of Dai and Shan populations in Northwestern Thailand". ''Annals of Human Genetics'', 82(5), 288–303.</ref> # '''ဗဟိုနှင့် တောင်ပိုင်းအုပ်စု (ထိုင်း၊ လာအို):''' ဤအုပ်စုများတွင် မွန်-ခမာ (Austroasiatic) မျိုးရိုးဗီဇ လွှမ်းမိုးမှု အားကောင်းသည်။ အထူးသဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းသားများတွင် ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ (DNA) မြင့်မားစွာ ပါဝင်နေသည်။<ref name="Srithawong2015">Srithawong, S., et al. (2015). "Genetic history of Isan people in Northeastern Thailand". ''PLoS ONE'', 10(4), e0123993.</ref> === နှိုင်းယှဉ်ချက်ဇယား === {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" |- ! မျိုးနွယ်စု !! ဘာသာစကားအုပ်စု !! မျိုးရိုးဗီဇ နီးစပ်မှု !! အဓိက လွှမ်းမိုးမှု |- | '''ရှမ်းကြီး''' || ရှမ်း-ခန္တီး || တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် || မြန်မာ (ဗမာ) |- | '''ဂုံ / လူး''' || လန်နာ-လူး-ဂုံ || တိုင်-ကဒိုင် အရင်းခံ || လန်နာယဉ်ကျေးမှု |- | '''ထိုင်း''' || ဆိုင်ယမ် (Siamese) || မွန်-ခမာ (Austroasiatic) || ခမာ (Cambodian) |- | '''လာအို''' || လာအို-အီသန် || မွန်-ခမာ (Austroasiatic) || လန်ဆန်းယဉ်ကျေးမှု |} အနောက်တောင်တိုင် လူမျိုးများသည် "ဘာသာစကားအရ တူညီသော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇအရ ကွဲပြားခြင်း" (Linguistically similar but genetically diverse) ဟူသော လက္ခဏာကို ဆောင်ကြသည်။ ၎င်းသည် ရှေးဦးတိုင်လူမျိုးများ (Proto-Tai) တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချရာတွင် ဒေသခံလူမျိုးစုများကို ဝါးမြိုခြင်း (Assimilation) ထက် အတူတကွ သွေးနှောနေထိုင်ခဲ့ခြင်းကို သက်သေပြနေသည်။ == အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်လူမျိုးများစာရင်း == === မြောက်ပိုင်းဌာနခွဲ === (မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၊ အိန္ဒိယ အရှေ့မြောက်ပိုင်းနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ် အနောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။) * [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်းကြီး]] (Tai Long/Shan) * ယာရှမ်း (Tai Ya) * [[တိုင်းလေလူမျိုး|တိုင်းလေ]] (Tai Le/Tai Nüa) — တရုတ်ရှမ်း သို့မဟုတ် တယ်ဟုန်ရှမ်းဟုလည်း ခေါ်သည်။ * ဟုံကျင်ရှမ်း (Tai Hongjin) * [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း]] (Tai Khamti) * [[တိုင်းလိုင်ဘာသာစကား|ရှမ်းနီ]] (Tai Lai/Tai Laeng) * [[ဖာကေးရှမ်း|ဖကေးရှမ်း]] (Tai Phake) * အိတွန်ရှမ်း (Tai Aiton) * ခမ်ယန် (Tai Khamyang) * [[အာဟုမ်လူမျိုး|အဟုံရှမ်း]] (Ahom) * တူရုင် (Turung) * သာပါ (Sapa) === ကျိုင်းသေဉ်ဌာနခွဲ (Chiang Saen Branch) === * [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]] (Central Thai) * [[ယွမ်လူမျိုး|ယွန်း]] (Northern Thai/Lanna) * [[လာအိုလူမျိုး|လာအို]] (Lao) * တိုင်ဒေန်း (Tai Daeng) — တိုင်နီ (Red Tai) * ဒွန်ရှမ်း (Tai Don) — တိုင်ဖြူ (White Tai) * ဟန်တုံရှမ်း (Tai Hang Tong) * [[တိုင်းလူဘာသာစကား|တိုင်လူး]] (Tai Lü) — စစ်ဆောင်ပန္နားရှမ်း * [[တိုင်ဒမ်လူမျိုး|တိုင်ဒမ်]] (Tai Dam) — တိုင်နက် (Black Tai) * [[ခွန်လူမျိုး|တိုင်းဂုံ]] (Tai Khün) — ကျိုင်းတုံရှမ်း * ဖူအန် (Phuan) * သောင်ထိုင်း (Thai Song) * တိုင်တပ် (Tày Tac) === တောင်ပိုင်းအုပ်စု (Southern Group) === * [[ထိုင်းတောင်ပိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်းတောင်ပိုင်း]] (Southern Thai/Pak Thai) === တရုတ်အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်အုပ်စုများနှင့် အမည်များ === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" ! width="10%" |တရုတ်အမည် ! width="12%" | Pinyin ! width="10%" | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]] ! width="10%" | Tai Nüa ! width="10%" | [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] ! width="25%" | အခြားအမည်များ ! width="23%" | နေထိုင်ရာဒေသ |- | 傣仂<br />{{Smaller|(西雙版納傣)}} | Dǎilè<br />{{Smaller|(Xīshuāngbǎnnà Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ lɯː˩}} | | ลื้อ | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]], Tai Lue, တိုင်လူး | [[စစ်ဆောင်ပန္နား|Xishuangbanna]] (တရုတ်) |- | 傣哪<br />{{Smaller|(德宏傣)}} | Dǎinǎ<br />{{Smaller|(Déhong Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ nəː˥}} | တိုင်လေ<br />{{IPA|tai˥ lə˧˩}} | คงเหนือ, ไทใต้คง | [[တိုင်းလေလူမျိုး|Tai Nüa]], တိုင်နူ၊ တယ်ဟုန်ရှမ်း၊ တရုတ်ရှမ်း | [[တယ်ဟုန် ရှမ်း နှင့် ဂျိန်းဖော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု|Dehong]] (တရုတ်)၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |- | 傣擔 | Dǎidān | {{IPA|tai˥˩ dam˥}} | | ไทดำ, ลาวโซ่ง | [[တိုင်ဒမ်လူမျိုး|Tai Dam]], Black Tai, တိုင်နက်၊ လာအိုဆုန်း | Jinping (တရုတ်)၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] |- | 傣繃 | Dǎibèng | {{IPA|tai˥˩ pɔːŋ˥}} | | เมา | Tai Pong, တေပွန်၊ ရှမ်းမော | [[ရွှေလီ|Ruili]], Gengma (တရုတ်)၊ [[မဲခေါင်မြစ်]]တစ်လျှောက် |- | 傣端 | Dǎiduān | {{IPA|tai˥˩ doːn˥}} | | ขาว | Tai Don, White Tai, တိုင်ဒွန်၊ တိုင်ဖြူ | Jinping (တရုတ်)၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]မြောက်ပိုင်း |- | 傣雅 | Dǎiyǎ | {{IPA|tai˥˩ jaː˧˥}} | | หย่า | Tai Ya, တိုင်ယာ | Xinping, Yuanjiang (တရုတ်) |- | 傣友 | Dǎiyǒu | {{IPA|tai˥˩ jiu˩}} | | แดง | Tai You, တိုင်ယို | Yuanyang (တရုတ်)၊ နီမြစ် (Red River) တစ်လျှောက် |- | colspan="7" | {{Smaller|* မှတ်ချက်။ ။ လာအိုဆုန်း (Lao Song) သည် "ဘောင်းဘီနက်ဝတ် လာအို" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။}} |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:Pages using deprecated image syntax]] 5udk0ryz4uvyk40cwgj6xehaourxshi 0 150599 1044850 1015923 2026-07-28T15:16:14Z ~2026-41931-13 146201 /* */ 1044850 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ကမာဝက် | official_name = ကမာဝက်မြို့ | other_name = ဍုင်ကၟာဝက် | postal_code = | postal_code_type = Postal codes | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ | pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ | image_skyline = | image_map = | map_caption = | settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွာများ|မြို့]] | subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|မွန်ပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = [[မော်လမြိုင်ခရိုင်]] | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name3 = [[မုဒုံမြို့နယ်]] | subdivision_type4 = [[မြို့]] | subdivision_name4 = ကမာဝက်မြို့ | unit_pref = imperial | area_total_km2 = | population = | population_as_of = | population_density_km2 = auto | coordinates_display = | coordinates_region = MM | coordinates = {{Coord|16.1376209259033|97.7384262084961|region:MM|format=dms|display=inline,title}} | elevation_ft = | elevation_m = | timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset = +6.30 | website = }} '''ကမာဝက်ရွာ'''({{Lang-en|Kamarwet}})သည် [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[မော်လမြိုင်ခရိုင်]]၊ [[မုဒုံမြို့နယ်]]၊ [[ကမာဝက်ကျေးရွာအုပ်စု]]၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၅၃၁၆ ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ သန်းခေါင်စာရင်း#၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း|၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ ကမာဝက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၄၉ ဦး၊ မ ၃၄၉၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၃၄၅ ဦး နေထိုင်သည်။ ၎င်းရွာသည် တိမ်ကောသွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|access-date=20 December 2020|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes|url-status=dead}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = ကမာဝက် |North = - |Northeast = - |East = - |Southeast = - |South = - |Southwest = - |West = - |Northwest = - }} {{မုဒုံမြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:မုဒုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ]] {{Mon-geo-stub}} d5xs8objhhurizstdkr0qr7hsk456gh 1044851 1044850 2026-07-28T15:17:42Z ~2026-41931-13 146201 /* */ 1044851 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ကမာဝက်မြို့ | official_name = ကမာဝက်မြို့ | other_name = ဍုင်ကၟာဝက် | postal_code = | postal_code_type = Postal codes | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ | pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ | image_skyline = | image_map = | map_caption = | settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွာများ|မြို့]] | subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|မွန်ပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = [[မော်လမြိုင်ခရိုင်]] | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name3 = [[မုဒုံမြို့နယ်]] | subdivision_type4 = [[မြို့]] | subdivision_name4 = ကမာဝက်မြို့ | unit_pref = imperial | area_total_km2 = | population = | population_as_of = | population_density_km2 = auto | coordinates_display = | coordinates_region = MM | coordinates = {{Coord|16.1376209259033|97.7384262084961|region:MM|format=dms|display=inline,title}} | elevation_ft = | elevation_m = | timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset = +6.30 | website = }} '''ကမာဝက်မြို့-ဍုင်ကၟာဝက်'''({{Lang-en|Kamarwet}})သည် [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[မော်လမြိုင်ခရိုင်]]၊ [[မုဒုံမြို့နယ်]]၊ [[ကမာဝက်ကျေးရွာအုပ်စု]]၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၅၃၁၆ ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ သန်းခေါင်စာရင်း#၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း|၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ ကမာဝက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၄၉ ဦး၊ မ ၃၄၉၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၃၄၅ ဦး နေထိုင်သည်။ ၎င်းရွာသည် တိမ်ကောသွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|access-date=20 December 2020|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes|url-status=dead}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = ကမာဝက် |North = - |Northeast = - |East = - |Southeast = - |South = - |Southwest = - |West = - |Northwest = - }} {{မုဒုံမြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:မုဒုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ]] {{Mon-geo-stub}} sorllljzopzfz4c092s6aw0eesy6ycs 0 163622 1044833 975942 2026-07-28T13:44:20Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1044833 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ဇရပ်ကြီး |official_name = ဇရပ်ကြီးရွာ |other_name = |postal_code = |postal_code_type = Postal codes |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |image_skyline = |image_map = |map_caption = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွာများ|ရွာ]] |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[တောင်ကြီးခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ညောင်ရွှေမြို့နယ်]] |subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] |subdivision_name4 = အင်းခြံကေလာ |unit_pref = imperial |area_total_km2 = |population = |population_as_of = |population_density_km2 = auto |coordinates_display = |coordinates_region = MM |coordinates = {{Coord|20.4872798919678|96.9064865112305|region:MM|format=dms|display=inline,title}} |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''ဇရပ်ကြီးရွာ''' ({{Lang-en|Zayatgyi}})သည် [[ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)]]၊ [[တောင်ကြီးခရိုင်]]၊ [[ညောင်ရွှေမြို့နယ်]]၊ [[အင်းခြံကေလာကျေးရွာအုပ်စု]]၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၀၆၂၆ ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ သန်းခေါင်စာရင်း#၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း|၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ အင်းခြံကေလာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၃၂ ဦး၊ မ ၂၆၄၇ ဦး၊ [[လူဦးရေ]] စုစုပေါင်း ၅၂၇၉ ဦးနေထိုင်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|access-date=21 December 2020|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes|url-status=dead}}</ref> == ၂၀၂၅ ငလျင် == [[၂၀၂၅ မြန်မာ ငလျင်]]ကြောင့် ဇရပ်ကြီးရွာတွင် သေကျေပျက်စီးမှု များပြားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |author=Thalun Zaung Htet |date=29 March 2025 |title=အင်းလေးဒေသရှိ ကေလာရွာနှင့် ဇရပ်ကြီးရွာတွင် ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် သေဆုံးသူ ၄၆ ဦးထိရှိပြီး နေအိမ် ၉၅၀ လုံး ပျက်စီး |trans-title=Inle region Kayla village and Zayatgyi village earhtquake damage causes at least 46 deaths and 950 destroyed houses. |url=https://yktnews.com/2025/03/209409/ |archive-date=30 March 2025 |access-date=3 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330081222/https://yktnews.com/2025/03/209409/ |url-status=dead }}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = ဇရပ်ကြီး |North = - |Northeast = - |East = - |Southeast = - |South = - |Southwest = - |West = - |Northwest = - }} {{ညောင်ရွှေမြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ညောင်ရွှေမြို့နယ်ရှိ ရွာများ]] {{Shan-geo-stub}} 8ljsq1ozadj9njpmurpbe6fg0lrd1f6 0 187790 1044956 971492 2026-07-29T08:57:37Z ~2026-42047-83 146235 /* */ 1044956 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ချောင်းဆုံ (တောင်) | official_name = ချောင်းဆုံ (တောင်)ရွာ | native_name = | other_name = | postal_code = 222203 | postal_code_type = Postal codes | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ | pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ | image_skyline = | image_map = | map_caption = | settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွာများ|ရွာ]] | subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]] | subdivision_name1 = {{flag|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး}} | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = [[ရွှေဘိုခရိုင်]] | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name3 = [[တန့်ဆည်မြို့နယ်]] | subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] | subdivision_name4 = ချောင်းဆုံ (တောင်) | unit_pref = imperial | area_total_km2 = | population = | population_as_of = | population_density_km2 = auto | coordinates_display = | coordinates_region = MM | coordinates = {{Coord|22.9940395355225|95.3815231323242|region:MM|format=dms|display=inline,title}} | elevation_ft = | elevation_m = | timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset = +6.30 | website = }} '''ချောင်းဆုံ (တောင်)ရွာ''' ({{Lang-en|Chaungson(South)}})သည် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရွှေဘိုခရိုင်]]၊ [[တန့်ဆည်မြို့နယ်]]၊ [[ချောင်းဆုံ (တောင်)ကျေးရွာအုပ်စု]]၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၆၅၅ ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|access-date=21 December 2020|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes|url-status=dead}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = ချောင်းဆုံ (တောင်) |North = - |Northeast = - |East = - |Southeast = - |South = - |Southwest = - |West = - |Northwest = - }} {{တန့်ဆည်မြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:တန့်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ]] {{Sagaing-geo-stub}} 94saeisn5d3txixhgmh7v5pzqteeg8f 0 202365 1044868 1039578 2026-07-28T23:52:48Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1044868 wikitext text/x-wiki {{Not Burmese}} ဟန်တရုတ်လူမျိုးခွဲဖြစ်သော '''ဟတ်ကာ''' လူမျိုးတို့အနက် ထင်ရှားသော ဟတ်ကာလူမျိုးများ၏ စာရင်းဖြစ်သည်။ ဘတော်လှန်ရေး၊ နိုင်ငံရေး နှင့် စစ်ရေး စသည်တို့တွင် ခေါင်းဆောင် သို့မဟုတ် ဩဇာတိက္ကမကြီးသူများလည်း ပါဝင်သည်။ ==တရုတ်ပြည်== === မဟာငြိမ်းချမ်းကောင်းကင်ဘုရင့်နိုင်ငံတော် === * တရုတ်ပြည် - မဟာငြိမ်းချမ်းကောင်းကင်ဘုရင့်နိုင်ငံတော် * China – [[Taiping Heavenly Kingdom]] {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- |ဟုန်ရှိုးကြွမ်း<br />[[Hong Xiuquan]]<br />ဖုန်ရှုချန် <br />Fung Siew Chen <br />洪秀全 ||1812–1864<br />Huaxian, Guangdong-<Br />Meixian, Guangdong || Heavenly King ({{lang|zh|天王}}), 1851; Leader, [[Taiping Rebellion]]; The Taiping Heavenly Kingdom ({{lang|zh|太平天国}}), 1851–1864, established by Hong had, at one stage, occupied one-third of China, and almost toppled the Qing dynasty |- | [[Feng Yunshan]]<br />Fung Yun San<br/ >馮雲山<br />冯云山 || 1815–1852<br /> Huaxian, Guangdong -<br /> Longchuan, Guangdong || South King ({{lang|zh|南王}}), 1851; Strategist of the Taiping Rebellion; Administrator of the Taiping Heavenly Kingdom during its early years |- | [[Yang Xiuqing]]<br />Yong Siew Tshin<br /> 楊秀清<br />杨秀清 || 1821–1856 <br /> Guiping, Guangxi -<br /> Meixian, Guangdong || East King ({{lang|zh|东王}}), 1851; Commander-in-chief, Taiping Army |- | [[Shi Dakai]]<br />Sak Tat Hoi<br />石達開<br />石达开 || 1831–1863<br />| Guixian, Guangxi-<br /> Heping, Guangdong || Wing King ({{lang|zh|翼王}}), 1851; The youngest of the six top leaders of Taiping at the age of 19; Shi's heroics as an outstanding general were later to inspire his fellow Hakka clansman, Zhu De, who founded the Red Army ({{lang|zh|红军}}), later known as the [[People's Liberation Army]] ({{lang|zh|人民解放军}})<ref>{{cite web | title = Zhu De (Chu Teh) | url = http://intranet.pymblelc.nsw.edu.au/senior/library/ebooks/zhu%20de.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20141010023532/http://intranet.pymblelc.nsw.edu.au/senior/library/ebooks/zhu%20de.pdf | url-status = dead | archive-date = 2014-10-10 | accessdate = 26 January 2021 | archivedate = 10 October 2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20141010023532/http://intranet.pymblelc.nsw.edu.au/senior/library/ebooks/zhu%20de.pdf }}</ref> His mother was of [[Zhuang people|Zhuang]] origin. |- | [[Li Xiucheng]]<br />Lee Siew Sin<br />李秀成 || 1823–1864<br /> Tengxian, Guangxi-<br />Fengle, Guangdong|| Loyal King ({{lang|zh|忠王}}), 1858; One of the key leaders at the later stages of the Kingdom |- | [[Chen Yucheng]]<br />Chin Nyuk Sin<br />陳玉成<br />陈玉成 || 1837–1862<br /> Tengxian, Guangxi-<br /> Wengyuan, Guangdong || Heroic King ({{lang|zh|英王}}), 1859; One of the key leaders at the later stages of the Kingdom |- | [[Hong Rengan]]<br />Fung Yin Kon<br />洪仁玕 || 1822–1864<br /> Huaxian, Guangdong.<br />Meixian, Guangdong. || Shield King ({{lang|zh|干王}}), 1859; Premier of the Kingdom; First person in China to advocate modern-style government and opening-up reforms |} === တရုတ် - ချင်မင်းဆက် === China – [[Qing dynasty]] {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Lai Enjue]] <ref>{{cite web | title = 大鹏赖氏家族：前辈守御领土 后人遍布全球 | url = http://news.eastday.com/eastday/13news/auto/news/china/u7ai1126649_K4.html | accessdate = 26 January 2021 | archivedate = 2 February 2021 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210202144053/http://news.eastday.com/eastday/13news/auto/news/china/u7ai1126649_K4.html }}</ref> <br />Lai En Cheok)<br /> 赖恩爵 || 1795–1848 <br />Shenzhen -<br/>Zijin, Guangdong || Admiral ({{lang|zh|水师提督}}), Guangdong Navy, 1843–1848; Commander, [[Battle of Kowloon]], [[First Opium War]], 1839; Just before Lai died due to illness, he told his family clan that his wish was to see the return of Hong Kong to China; Ten days before the [[return of Hong Kong]] on 1 July 1997, more than a hundred of the Lai clan descendants from different parts of the world returned to their ancestral home to mark the event |- | [[Yan Botao]] <ref>{{cite web | title = 广东连平县颜伯焘诞辰220周年暨芳名碑揭幕仪式 | url=http://www.yans.org/bbs/Print.asp?ThreadID=547}}</ref> <br /> 颜伯焘 || 1792–1855 <br /> Lianping, Guangdong -<br /> Lianping, Guangdong || [[Viceroy of Min-Zhe|Viceroy]] ({{lang|zh|总督}}), Fujian and Zhejiang Provinces, 1841–1842; Commander, [[Battle of Amoy]], [[First Opium War]], 1841 |- | [[Feng Zicai]]<br />Fung Tse Choi<br /> 馮子才<br />冯子才 || 1818–1903 <br /> Qinzhou, Guangxi -<br /> Bobai, Guangxi || Commander-in-chief, Provincial Army ({{lang|zh|提督}}), 1862-; Commanding general, [[Sino-French War]], 1884–1885; Feng was instrumental in the defeat of the French at the [[Battle of Bang Bo]] which led to the French [[Retreat from Lạng Sơn]] and the conclusion of the war |- | [[Liu Yongfu]]<br />Liew Yun Fook<br /> 劉永福<br />刘永福 || 1837–1917<br /> Qinzhou, Guangxi -<br /> Bobai, Guangxi || Founder and commander of the celebrated [[Black Flag Army]] ({{lang|zh|黑旗军}}), 1857–1885; President, [[Republic of Formosa]], 1895 |- | [[Qiu Fengjia]]<br />Hiew Fung Kap<br /> 丘逢甲 || 1864–1912 <br /> Miaoli, Taiwan -<br /> Jiaoling, Guangdong || Commander, Taiwanese [[militia]] forces, [[Japanese invasion of Taiwan (1895)|Japanese invasion of Taiwan]], 1895; Revolutionary leader, [[Xinhai Revolution]]; Guangdong Representative for the [[1911 Republic of China provisional presidential election|Republic of China Provisional Presidential Election, 1911]]; [[Feng Chia University]] in Taiwan is named in honour of Qiu |- | [[Liu Guangdi]] <br />Liew Kong Tee <br /> 劉光第<br />刘光第 || 1859–1898 <br /> Fushun, Sichuan <br /> Wuping, Fujian || One of the "[[Six gentlemen of the Hundred Days' Reform|Six Gentlemen of the Hundred Days' Reform]] (戊戌六君子) – a group of six intellectuals executed by [[Empress Dowager Cixi]] for their attempts to help [[Guangxu Emperor]] implement the "[[Hundred Days' Reform]]" (戊戌变法) |- | [[Wen Shengcai]]<ref>{{cite web | title = An Overseas Chinese martyr | url=http://www.asiawind.com/bb/viewtopic.php?f=4&t=919}}</ref> <br />Voon Sang Choi<br /> 溫生才 || 1869–1911 <br /> Meixian, Guangdong-<br /> Meixian, Guangdong || One of the Four Martyrs of Honghuagang (红花岗四烈士); Wen assassinated the Manchu general, Fu Qi, in 1911; All of the four martyrs of Honghuagang are Hakkas |- |}. === တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ (၁၉၁၂-၄၉) === China - [[Republic of China (1912–49)|Republic of China]] {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Sun Yat-sen]]<ref>{{cite web | title = 浓浓乡情系中原—访孙中山先生孙女孙穗芳博士 – 我的祖父是客家人 | url=http://www.chinanews.com.cn/n/2003-12-04/26/376869.html}}</ref><ref>{{cite web | title = 长汀县河田镇-孙中山的祖居地,抗日战争时期,孙中山之子孙科曾赴河田祭祖坟 | url = http://394720.108cun.com/article272557 | access-date = 26 January 2021 | archive-date = 3 January 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160103003105/http://394720.108cun.com/article272557 }}</ref><br />Soon Tsung San <br /> 孫中山<br />孙中山 || 1866–1925<br /> Xiangshan, Guangdong -<br /> Zijin, Guangdong || Founding father of modern China; First President, [[Provisional Government of the Republic of China (1912)|Provisional Government of the Republic of China]], 1912 |- | [[Yao Yuping]]<ref>{{Cite web|url=http://homemy.jyumzsf.com/Zuopin/201304/8188.html|title=Yao Yuping and the Xinhai Revolution|language=Chinese|date=8 April 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141108095028/http://homemy.jyumzsf.com/Zuopin/201304/8188.html|archivedate=8 November 2014}}</ref> <br /> 姚雨平 || 1882–1974 <br /> Pingyuan, Guangdong -<br /> Pingyuan, Guangdong || General, 1912-; Commander-in-chief, Guangdong Northern Expeditionary Army ({{lang|zh|广东北伐军}}), Xinhai Revolution, 1911–1912; Yao's successive victories against the Qing Army were vital in the successful defence of the [[Provisional Government of the Republic of China (1912)|Provisional Government]] in [[Nanjing]] and the early abdication of [[Puyi|Xuan Tong Emperor]] |- | [[Liao Zhongkai]]<br />Liao Tshung Koi <br />廖仲愷|| 1877–1925 <br /> San Francisco, USA <br /> Huiyang, Guangdong || Sun Yat-sen's main advisor on financial matters; Liao was one of the three most powerful figures in [[Kuomintang]] when Sun died |- | [[Eugene Chen]] <br /> 陈友仁 || 1878–1944 <br /> San Fernando, Trinidad and Tobago <br /> Meixian, Guangdong || Outstanding Foreign Minister in the 1920s known for his success in promoting Sun Yat-sen's anti-imperialist foreign policies; Chen's father is a former Taiping |- | [[Huang Shaohong]] <br /> 黃紹竑|| 1895–1966 <br /> Rong County, Guangxi -<br /> Rong County, Guangxi || General; Warlord of the [[New Guangxi clique]] which controlled Guangxi and much of Guangdong, Hunan, and Hubei, 1924–1929 |- | [[Chen Jitang]]<br />Chin Tsi Thong <br />陳濟棠<br />陈济棠|| 1890–1954 <br /> Fangcheng, Guangxi -<br /> Bobai, Guangxi || General First-class (four-star general), 1935-; Chen was a warlord known as the "Southern Heavenly King" ({{lang|zh|南天王}}) as he wielded absolute control of the government and army of autonomous Guangdong, 1929–1936 |- | [[Chen Mingshu]] <br /> 陈铭枢 || 1889–1965 <br /> Bepu, Guangxi <br /> Bepu, Guangxi || Acting Premier of the Republic of China, 1931–1932; General, 1947-; Commander-in-Chief, [[19th Route Army]] ({{lang|zh|十九路军}}), [[January 28 Incident|Battle of Shanghai]], 1931–1932; The 19th Route Army, which started off as a [[Regiment]] unit under the command of Chen in the First Division of the Guangdong Army, was one of Nationalist China best fighting forces |- | [[Deng Yanda]] <br /> 鄧演達<br />邓演达 || 1895–1931 <br /> Huiyang, Guangdong -<br /> Huiyang, Guangdong || Leftist Nationalist politician who, in 1930, founded the [[Chinese Peasants' and Workers' Democratic Party]], one of the [[List of political parties in the People's Republic of China|eight non-communist, legally recognised political parties]] in the [[People's Republic of China]] today; Deng was a military commander in the elite First Division of the Guangdong Army |- | [[Sun Ke]]<br />Soon Kho <br /> 孫科<br />孙科 || 1895–1973 <br /> Xiangshan, Guangdong -<br /> Zijin, Guangdong || Premier of the Republic of China, 1932, 1948–1949 |- | [[Xue Yue]]<ref>{{cite web | title = 中华战神薛岳—抗战中歼灭日寇最多的中国将领/第三次长沙会战的胜利之神 |url=http://blog.sina.com.cn/s/blog_d32159d50101d2hh.html}}</ref><br />Siet Ngok <br />薛岳|| 1896–1998 <br /> Lechang, Guangdong <br /> Rucheng, Hunan || General First-class (four-star general), 1952-; Commander-in-chief, 9th War Zone, [[Second Sino-Japanese War]], 1938–1945; Called "[[Patton]] of Asia" by the West and the "God of War" ({{lang|zh|战神}}) by the Chinese, Xue was China most outstanding general during the war against the Japanese |- | [[Zhang Fakui]]<br />Tshong Fat Khui <br /> 張發奎<br />张发奎 || 1896–1980 <br /> Shixing, Guangdong -<br /> Shixing, Guangdong || General, 1936-; Commander-in-chief, [[National Revolutionary Army]] ground forces, 1949; Commander-in-chief, 4th War Zone, Second Sino-Japanese War, 1939–1944; As Honorary President of the "Hong Kong Tsung Tsin Association" ({{lang|zh|香港崇正总会}}), the umbrella body for Hakkas in Hong Kong, Zhang initiated and organized the first World Hakka Congress in 1971 |- | [[Huang Qixiang]] <br /> 黃琪翔 || 1898–1970 <br /> Meixian, Guangdong -<br /> Meixian, Guangdong || General, 1946-; Leftist Nationalist; Deputy Commander-in-chief, 5th War Zone (later 6th War Zone), Second Sino-Japanese War, 1938; Led the Chinese Peasants' and Workers' Democratic Party, 1931–1938, after Deng Yanda's death; One of the two most outstanding generals (the other being fellow Hakka Ye Ting) during the [[Northern Expedition#First Expedition|First Expedition of the Northern Expedition]], 1926, and was promoted to Commander, Fourth Army, for the [[Northern Expedition#Second expedition|Second Expedition]], 1927, at the age of 28 |- | [[Luo Zhuoying]] <br /> 羅卓英<br />罗卓英 || 1896–1961 <br /> Dabu, Guangdong -<br /> Dabu, Guangdong || General, 1946-; Commander-in-chief, [[Chinese Expeditionary Force (Burma)|1st Route Expeditionary Forces, Burma]] (China first participation of a war overseas), 1942; Deputy Commander-in-chief, 9th War Zone, Second Sino-Japanese War, 1941 |- | [[Huang Baitao]] <br /> 黄百韬 || 1900–1948 <br /> Tianjin -<br /> Meixian, Guangdong || General, 1948; Commander-in-chief, 7th Army Group; Twice recipient of the [[Order of Blue Sky and White Sun]] (the highest honour for a military commander); Huang committed suicide rather than surrendering after he was defeated at the [[Huaihai Campaign]], the most decisive battle of the [[Chinese Civil War]], in 1948 |- | [[Fan Hanjie]] <br /> 范漢傑<br />范汉杰 || 1896–1976 <br /> Dabu, Guangdong -<br /> Dabu, Guangdong || Lieutenant General, 1945-; Deputy Commander-in-chief, National Revolutionary Army ground forces, 1948; Deputy Commander-in-chief, Dongbei ([[Manchuria]]) Force, Chinese Civil War, 1948; Deputy Commander-in-chief, 1st War Zone, Second Sino-Japanese War, 1945; Fan was one of the favourite generals of Chiang Kaishek |- | [[Wu Qiwei]] <br /> 吳奇偉<br />吳奇伟 || 1890–1953 <br /> Dabu, Guangdong -<br /> Dabu, Guangdong || Lieutenant General, 1935-; Governor of Hunan, 1945–1946; Commander-in-chief, Changjiang ([[Yangtze River]]) Defence Force, Second Sino-Japanese War, 1942–1944; Deputy Commander-in-chief, 4th War Zone (later 6th War Zone), Second Sino-Japanese War, 1939; Wu defected to the Communists in 1949 |- | [[Miao Peinan]] <br /> 缪培南 || 1890–1970 <br /> Wuhua, Guangdong -<br /> Wuhua, Guangdong || Lieutenant General, 1936-; Commander-in-chief, 9th Army Group, Second Sino-Japanese War, 1940; Miao represented the Chinese government to accept the Japanese surrender in Guangdong, 1945 |- | [[Xie Jinyuan]]<br />Tsia Tshin Ngian <br /> 謝晉元<br />谢晋元 || 1905–1941 <br /> Jiaoling, Guangdong -<br /> Jiaoling, Guangdong || Major General, 1941; Commander, [[Defence of Sihang Warehouse]], Shanghai, 1937; The heroism of Xie and the defenders of the warehouse which lifted flagging Chinese morale was made into films in 1938 and 1976 named "[[Eight Hundred Heroes]]" ({{lang|zh|八百壯士}}) |- | [[Yao Ziqing]] <br /> 姚子青 || 1909–1937 <br /> Pingyuan, Guangdong -<br /> Pingyuan, Guangdong || General; Commander during the [[Defence of Baoshan]], part of the [[Battle of Shanghai]], 1937; The heroism of Yao and the defenders of the Baoshan where all 600 soldiers but one lost their lives to defend the county was made into film named "[[Defenders (film)|Defenders]]" (捍衛者) |- |} === တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံ === China – People's Republic {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Li Lisan]] <br /> 李立三 || 1899–1967 <br /> Liling, Hunan -<br /> Liling, Hunan || Top leader of [[Chinese Communist Party]], 1928–1930 |- | [[Zhu De]]<ref>{{cite web| title =朱德的祖籍家世| url =http://family.netor.com/familytree/text_1252_622.html| url-status=dead| archiveurl =https://web.archive.org/web/20141009073813/http://family.netor.com/familytree/text_1252_622.html| archivedate =2014-10-09| df =}}</ref><ref>{{cite web | title = 朱德：回忆我的母亲 | url = http://agri-history.ihns.ac.cn/reading/zhude's%20mother.htm | accessdate = 26 January 2021 | archivedate = 24 April 2020 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200424085730/http://agri-history.ihns.ac.cn/reading/zhude%27s%20mother.htm }}</ref><br /> 朱德 || 1886–1976 <br /> Yilong, Sichuan -<br /> Shaoguan, Guangdong || [[Chairman of the National People's Congress]] (Head of State), [[People's Republic of China]], 1975–1976; Marshal, 1955-; Founder and Commander-in-chief of the Red Army ({{lang|zh|红军}}), later known as the People's Liberation Army ({{lang|zh|人民解放军}}) |- | [[Ye Ting]] <br /> 葉挺<br />叶挺 || 1896–1946 <br /> Huiyang, Guangdong -<br /> Huiyang, Guangdong || Commander-In-chief, [[New Fourth Army]], one of the two main Chinese communist forces fighting the [[Japanese Imperial Army]] during the Second Sino-Japanese War (the other main communist force, [[Eighth Route Army]], was commanded by Zhu De) |- | [[Ye Jianying]]<br />(Yap Kiam Yin) <br /> 葉劍英<br />叶剑英 || 1897–1986 <br /> Meixian, Guangdong <br /> Meixian, Guangdong || Chairman of the National People's Congress (Head of State), People's Republic of China, 1978–1983; Marshal, 1955-; Communist China first [[Governor of Guangdong]], 1949–1953; Ye led the overthrow of the [[Gang of Four]], which marked the end of the [[Cultural Revolution]] |- | [[Hu Yaobang]]<ref>{{cite web| title = 回忆父亲胡耀邦(十)| url = http://news.163.com/05/1208/11/24EQ8C7R00011ND3.html| access-date = 2014-10-06| archive-url = https://web.archive.org/web/20160103003106/http://news.163.com/05/1208/11/24EQ8C7R00011ND3.html| archive-date = 2016-01-03| url-status = dead| accessdate = 26 January 2021| archivedate = 3 January 2016| archiveurl = https://web.archive.org/web/20160103003106/http://news.163.com/05/1208/11/24EQ8C7R00011ND3.html}}</ref><br /> Fu Yau Bong <br /> 胡耀邦 || 1915–1989 <br /> Liuyang, Hunan <br /> Ji'an, Jiangxi || [[Chairman of the Communist Party of China]], 1981–1982; [[General Secretary of the Communist Party of China]], 1980–1987; Both positions during these periods made Hu the highest-ranked in the [[Communist Party of China]] and the second most powerful person in China after Deng Xiaoping; In 1989, the memorial service for his death sparked off a pro-democracy movement which led to the [[Tiananmen Square protests of 1989|Tiananmen Square protests]] |- | [[Liao Chengzhi]]<br />Liau Sin Chee <br /> 廖承志 || 1908–1983 <br /> Tokyo, Japan <br /> Huiyang, Guangdong || Liao died four days after he was nominated to be the Vice-President, People's Republic of China; First Director, [[Hong Kong and Macau Affairs Office]], 1978–1983 |- | [[Liu Yalou]] <br /> 劉亞樓<br />刘亚楼 || 1910–1965 <br /> Wuping, Fujian -<br /> Wuping, Fujian || General, 1955-; First Commander-in-chief, [[People's Liberation Army Air Force]], 1949–1965 |- | [[Wang Shoudao]] <br /> 王首道 || 1906–1996 <br /> Liuyang, Hunan <br /> Liuyang, Hunan || Vice-Chairman, [[Chinese People's Political Consultative Conference]] ({{lang|zh|中国人民政治协商会议}}), 1978–1983; Governor of Hunan, 1950–1952 |- | [[Yang Chengwu]]<br />(Yong Sin Woo) <br /> 楊成武<br />杨成武 || 1904–2004 <br /> Changting, Fujian -<br /> Changting, Fujian || Vice-Chairman, Chinese People's Political Consultative Conference ({{lang|zh|中国人民政治协商会议}}), 1983–1988; General, 1955-; Acting [[People's Liberation Army General Staff Department|Chief of General Staff]], People's Liberation Army, 1965–1968 |- | [[Xiao Hua (general)|Xiao Hua]] <br /> 肖华 || 1916–1985 <br /> Xingguo, Jiangxi -<br /> Xingguo, Jiangxi || Youngest General at the age of 39, 1955; Vice-Chairman, Chinese People's Political Consultative Conference ({{lang|zh|中国人民政治协商会议}}), 1983–1985; Chief [[Political Commissar]], People's Liberation Army, 1964–1967 |- | [[Yang Yong (general)|Yang Yong]] <br /> 杨勇 || 1913–1983 <br /> Liuyang, Hunan <br /> Liuyang, Hunan || Member, [[Secretariat of the Communist Party of China Central Committee]] ({{lang|zh|中国共产党中央书记处}}), 1982–1983; General, 1955-; Deputy Chief of General Staff, People's Liberation Army, 1959; Governor of Guizhou, 1950–1951 |- | [[Lai Chuanzhu]] <br /> 赖传珠 || 1910–1965 <br /> Ganxian, Jiangxi -<br /> Ganxian, Jiangxi || General, 1955-; Political Commissar, 15th Army Corps (later 13th Army Corps), [[Fourth Field Army]], 1948–1950; Chief of Staff, New Fourth Army, 1941–1945; The life story of Lai was made into a television drama, "General Diary Complete" ({{lang|zh|将军日记}}), in 2011 |- | [[Chen Qihan]] <br /> 陈奇涵 || 1910–1965 <br /> Ganxian, Jiangxi <br /> Ganxian, Jiangxi || General, 1955-; First President, Military Court, People's Liberation Army, 1954–1957; Commander-in-chief, Jiangxi Military Region, 1949 |- | [[Li Tianyou]] <br /> 李天佑 || 1914–1970 <br /> Lingui, Guangxi -<br /> Lingui, Guangxi || General, 1955-; Deputy Chief of Staff, People's Liberation Army, 1962–1970; A film, titled "Li Tianyou Jagged Siping" ({{lang|zh|李天佑血战四平}}), about how Li led the Communist first-ever attack and victory of a city, [[Battle of Siping]], 1946, was made in 2009 |- | [[Ding Sheng (general)|Ding Sheng]] <br /> 丁盛 || 1913–1999 <br /> Yudu, Jiangxi <br /> Yudu, Jiangxi || Major General, 1955-; Governor of Guangdong, 1972–1974 |- | [[Zhang Tingfa]]<ref>{{cite web | title = 原空军司令员张廷发同志逝世 | url = http://junshi.xilu.com/2010/0326/news_56_74212.html | accessdate = 26 January 2021 | archivedate = 15 May 2020 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200515232252/http://junshi.xilu.com/2010/0326/news_56_74212.html }}</ref> <br /> 张廷发 || 1918–2010 <br /> Shaxian, Fujian -<br /> Shaxian, Fujian || Major General, 1955-; Commander-in-chief, People's Liberation Army Air Force, 1977–1985 |- | [[Chen Pixian]] <br /> 陳丕顯<br />陈丕显 || 1916–1995 <br /> Shanghang, Fujian -<br /> Shanghang, Fujian || Member, Secretariat of the Communist Party of China Central Committee ({{lang|zh|中国共产党中央书记处}}), 1982–1985; Governor of Hubei, 1978–1980 |- | [[Ye Xuanping]]<br />Yap Sen Phin <br /> 葉選平<br />叶选平 || 1924- <br /> Meixian, Guangdong <br /> Meixian, Guangdong || Vice-Chairman, Chinese People's Political Consultative Conference ({{lang|zh|中国人民政治协商会议}}), 1991–2003; Governor of Guangdong, 1985–1991 |- | [[Xie Fei (politician)|Xie Fei]]<br />Chia Fui<br /> 謝非<br />谢非 || 1932–1999 <br /> Lufeng, Guangdong <br /> Lufeng, Guangdong || Vice-Chairman, [[National People's Congress]] ({{lang|zh|全国人民代表大会}}), 1998–1999 |- | [[Zhang Zhen (general)|Zhang Zhen]]<ref>{{cite web | title = 张震将军："我既是平远人，也是平江人" | url = http://mz.southcn.com/content/2015-09/06/content_132195200.htm | accessdate = 26 January 2021 | archivedate = 23 March 2020 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200323185737/http://mz.southcn.com/content/2015-09/06/content_132195200.htm }}</ref> <br /> 张震 || 1914–2015 <br /> Pingjiang, Hunan -<br /> Pingyuan, Guangdong || General, 1988-; [[Vice Chairman of the Central Military Commission]], 1992–1997 |- | [[Liao Hui (politician)|Liao Hui]] <br /> 廖暉<br />廖晖 || 1942- <br /> Hong Kong <br /> Huiyang, Guangdong || Vice-Chairman, Chinese People's Political Consultative Conference ({{lang|zh|中国人民政治协商会议}}), 2003-; Director, Hong Kong and Macau Affairs Office, 1997–2010 |- | [[Huang Huahua]]<br />Wong Fah Fah <br /> 黃華華<br />黄华华 || 1946- <br /> Xingning, Guangdong <br /> Xingning, Guangdong || Governor of Guangdong, 2003–2011; The stepping down of Huang as governor in 2011 marked the end of the dominance of the provincial government by the "Hakka clique" ({{lang|zh|客家帮}})<ref>{{cite web|url=http://www.suizhou.org/?viewthread-39809.html |title=֮_̳__˵ |author=Discuz! Team and Comsenz UI Team |publisher=Suizhou.org |accessdate=15 January 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120309001029/http://www.suizhou.org/?viewthread-39809.html |archivedate=March 9, 2012 }}</ref> |- | [[Wu Changde]] <br /> 吴昌德 || 1952- <br /> Dayu, Jiangxi <br /> Dayu, Jiangxi || General, 2013-; Deputy Director, [[People's Liberation Army General Political Department]], 2011- |} === ထိုင်ဝမ် === Taiwan {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Lee Teng-hui]]<ref>{{cite web| title =李登辉助选新招：客家人厉害 连战很客气| url =http://kyxk.net/bbscon.php?bid=282&id=1122| archive-url =https://web.archive.org/web/20150402112550/http://kyxk.net/bbscon.php?bid=282&id=1122| url-status =dead| archive-date =2015-04-02| accessdate =26 January 2021| archivedate =2 April 2015| archiveurl =https://web.archive.org/web/20150402112550/http://kyxk.net/bbscon.php?bid=282&id=1122}}</ref> <br /> 李登辉 || 1923-2020 <br /> New Taipei, Taiwan <br /> Yongding, Fujian || [[President of the Republic of China]], 1988–2000; First popularly elected President in Chinese history |- | [[Tsai Ing-wen]]<br /> Chai Yin Vun <br /> 蔡英文 || 1956- <br /> Pingtung, Taiwan <br /> || President of the Republic of China, 2016–; First and only female President in Chinese history; First female without any political lineage to head a government in Asia |- | [[Li Yuan-tsu]]<ref>{{cite web| title =前副總統李元簇是湖南省平江縣的客家人| url =http://blog.nxnet.cn/user2/nxzwr/archives/2010/2010622181949.shtml| url-status=dead| archiveurl =https://web.archive.org/web/20160304004124/http://blog.nxnet.cn/user2/nxzwr/archives/2010/2010622181949.shtml| archivedate =2016-03-04| df =}}</ref> <br /> 李元簇|| 1923- <br /> Pingjiang, Hunan <br /> Pingjiang, Hunan || [[Vice President of the Republic of China|Vice-President of the Republic of China]], 1990–1996 |- | [[Annette Lu]]<ref>{{cite web | title = 忘记就是背叛——福建南靖吕氏宗亲痛责吕秀莲 | url = http://www.people.com.cn/GB/channel1/10/20000414/38105.html | accessdate = 26 January 2021 | archivedate = 16 May 2020 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200516233917/http://www.people.com.cn/GB/channel1/10/20000414/38105.html }}</ref> <br />呂秀蓮<br />吕秀莲|| 1944- <br /> Taoyuan, Taiwan <br /> Nanjing, Fujian || First and only female Vice-President of the Republic of China, 2000–2008 |- | [[Hsu Fu-lin]] <br />徐傅霖|| 1878–1958 <br /> Heping, Guangdong <br /> Heping, Guangdong || Losing candidate in the Republic of China Presidential Election to Chiang Kai-shek, 1954; Leader, [[China Democratic Socialist Party]], 1946–1958; Hsu was the Finance Minister in the Republic of China government in China, 1946- |- | [[Wang Sheng (general)|Wang Sheng]]<ref>{{cite web| title =与王升的一面之缘| url =http://blog.nxnet.cn/user2/nxzwr/archives/2010/2010622181949.shtml| url-status=dead| archiveurl =https://web.archive.org/web/20160304004124/http://blog.nxnet.cn/user2/nxzwr/archives/2010/2010622181949.shtml| archivedate =2016-03-04| df =}}</ref> <br />王昇<br />王升|| 1915–2006 <br /> Longan, Jiangxi <br /> Longan, Jiangxi || General, 1970-; Director, General Political Warfare Department ({{lang|zh|总政治作战部}}), which was responsible for secret military and intelligence operations, 1975–1983; Wang was the second most powerful person in Taiwan after President [[Chiang Ching-kuo]] as he led the "Liu Shaokang Office" ({{lang|zh|刘少康办公室}}) which was described as the inner court of the Kuomintang party headquarters, 1979–1983 and he was rumoured to be the successor to Chiang |- | [[Yu Shyi-kun]]<ref>{{cite web | title = 游錫堃表示，「其實我本身就是客家人，只是在宜蘭比較少被外人提及，但我記得小時候，祭祖都是遵循客家人的傳統」 | url=http://nicecasio.pixnet.net/blog/post/366583841-%E6%B8%B8%E9%8C%AB%E5%A0%83%E8%A1%A8%E7%A4%BA%EF%BC%8C%E3%80%8C%E5%85%B6%E5%AF%A6%E6%88%91%E6%9C%AC%E8%BA%AB%E5%B0%B1%E6%98%AF%E5%AE%A2%E5%AE%B6%E4%BA%BA%EF%BC%8C%E5%8F%AA%E6%98%AF}}</ref> <br />游錫堃<br />游锡堃 || 1948- <br /> Yilan, Taiwan <br /> Zhao'an, Fujian || [[Premier of the Republic of China]], 2002–2005; Chairman, Democratic Progressive Party, 2006–2007 |- | [[Jiang Yi-huah]]<ref>{{cite web | title = 江宜樺盼發揚客語 促客家新都 | url = http://www.my-formosa.com/article.aspx?cid=5&id=43452 | accessdate = 26 January 2021 | archivedate = 4 September 2015 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150904125724/http://www.my-formosa.com/article.aspx?cid=5&id=43452 }}</ref><br />江宜樺<br />江宜桦 || 1960- <br /> Keelung, Taiwan <br />|| [[Premier of the Republic of China]], 2013–2014 |- | [[Hsu Hsin-liang]]<br />Hee Sin Leong <br /> 許信良<br />许信良 || 1941- <br /> Taoyuan, Taiwan <br /> Raoping, Guangdong || Co-founder and Chairman, [[Democratic Progressive Party]], 1991–1994, 1996–1998; Presidential candidate, [[2000 Republic of China presidential election]] |- | [[Hsu Hsin-ying]] <br /> 徐欣瑩 || 1972- <br /> Hsinchu, Taiwan <br /> || Founder and Chairman, [[Minkuotang]], 2015-; Vice-Presidential candidate, [[2016 Republic of China presidential election]]; Member of the [[Legislative Yuan]], 2012–2015; Won by the highest majority among more than 100 legislative yuan seats in the [[2012 Republic of China legislative election]] |- | [[Hsu Ching-chung]]<br /> 徐慶鐘<br />徐庆钟 || 1907–1996 <br /> Taipei, Taiwan <br /> Jiaoling, Guangdong || Vice-Premier, Republic of China, 1972–1981 |- | [[Chiu Chuang-huan]] <br /> 邱創煥<br />邱创焕 || 1925- <br /> Changhua, Taiwan <br /> Raoping, Guangdong || Vice-Premier, Republic of China, 1981–1984; [[Governor of Taiwan Province]], 1984–1990 |- | [[Liu Kwo-tsai]] <br /> 刘阔才 || 1911–1993 <br /> Miaoli, Taiwan <br /> Pingyuan, Guangdong || President of the Legislative Yuan, 1988–1990 |- | [[Yeh Chu-lan]]<br /> Yap Kiuk Lan <br /> 葉菊蘭<br />叶菊兰 || 1949- <br /> Miaoli, Taiwan || Vice-Premier, Republic of China, 2004–2005 |- | [[Chiang Pin-kung]]<ref>{{cite web | title = 大溪镇江寨村:用客家礼仪迎接江丙坤 | url = http://chenfuyun830818.blog.163.com/blog/static/82414467200852613938304/ | accessdate = 26 January 2021 | archivedate = 24 October 2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20141024222015/http://chenfuyun830818.blog.163.com/blog/static/82414467200852613938304/ }}</ref> <br /> 江丙坤 || 1932- <br /> Nantou, Taiwan <br /> Pinghe, Fujian || Acting Chairman, Kuomintang, 2007; Chairman, [[Straits Exchange Foundation]] ({{lang|zh|海峽交流基金会}}), 2008–2012 |- | [[Wu Po-hsiung]]<br /> Ng Pak Hiung <br /> 吳伯雄<br />吴伯雄 || 1939- <br /> Taoyuan, Taiwan <br /> Yongding, Fujian || Chairman, Kuomintang, 2007–2009; Mayor, [[Taipei]], 1988–1990 |- | [[Chen Ta-ching]] <br /> 陳大慶<br />陈大庆 || 1904–1973 <br /> Chongyi, Jiangxi <br /> Chongyi, Jiangxi || Minister of National Defense, 1972–1973; [[Governor of Taiwan Province]], 1969–1972; General First-class (four-star general), 1973-; Commander-In-chief, [[Republic of China Army]], 1967–1969 |- | [[Tang Yao-ming]] <br /> 湯曜明<br />汤曜明 || 1940- <br /> Taichung, Taiwan <br /> Yunxiao, Fujian || First Local (non-[[Mainland China|Mainlander]]) Taiwanese Minister of National Defense, 2002–2004; General First-class (four-star general), 1999-; Chief of General Staff, [[Republic of China Armed Forces]], 1999–2002 |- |} === ဟောင်ကောင် === Hong Kong {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Zeng Sheng]]<ref>{{cite web | title = East River Column: Hong Kong Guerrillas in the Second World War and After | url=https://www.questia.com/library/journal/1P3-2089640681/east-river-column-hong-kong-guerillas-in-the-second}}</ref> <br /> 曾生 || 1910–1995 <br /> Huiyang, Guangdong <br /> Huiyang, Guangdong || Legendary Commander, [[Dong River (China)|Dong River]] Column guerrilla force ({{lang|zh|东江纵队}}), which was made up mainly of Hakkas; Noteworthy accomplishments of the guerrilla force included the aiding of British and Commonwealth prisoners of war to escape successfully from Japanese internment camps and the rescuing of twenty American pilots who parachuted into Hong Kong when they were shot down during the [[Japanese occupation of Hong Kong]], 1941–1945 |- | [[David Lan (politician)|David Lan]] <br /> 藍鴻震 || 1940- <br /> Hong Kong <br /> Dabu, Guangdong || [[Secretary for Home Affairs]], 1997–2000 |- | [[Martin Lee]] <br /> 李柱銘<br />李柱铭 || 1938- <br /> Hong Kong <br /> Huiyang, Guangdong || Founding Chairman, [[Democratic Party (Hong Kong)|Democratic Party]], 1994–2002; Leading figure of [[Pro-democracy camp in Hong Kong|Pan-democracy camp]]; Lee is hailed as the Father of democracy of Hong Kong |- | [[Lau Wong-fat]]<ref>{{cite web | title = 刘皇发:从"耕田郎"到"新界地王 | url = http://www.meizhou.cn/news/0907/08/090708083.html | accessdate = 26 January 2021 | archivedate = 24 November 2015 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20151124001051/http://www.meizhou.cn/news/0907/08/090708083.html }}</ref><br /> 劉皇發<br />刘皇发 || 1936- <br /> Hong Kong <br /> Huiyang, Guangdong || Chairman, [[Heung Yee Kuk]] ({{lang|zh|乡议局}}), a powerful body representing 700 indigenous villages in [[New Territories]], 1980–2015; Known as the "Land Emperor of the New Territories" ({{lang|zh|新界土皇帝}}), Lau is the political kingpin in the New Territories |- | [[Lee Wing Tat]] <br /> 李永達<br />李永达 || 1955- <br /> Hong Kong <br /> Huiyang, Guangdong || Chairman, Democratic Party, 2004–2006 |- | [[Tam Yiu Chung]]<br />Tham Yau Tsung <br /> 譚耀宗<br />谭耀宗 || 1949- <br /> Hong Kong <br /> Huiyang, Guangdong || Chairman, [[Democratic Alliance for Betterment of Hong Kong]], the largest pro-Beijing political party in Hong Kong, 2007- |} == ၂။ ပင်လယ်ရပ်ခြား == '''အာဆီယံ''' ===== စင်ကာပူ ===== Singapore {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Elizabeth Choy]] <br /> 蔡楊素梅<br />蔡杨素梅 || 1910–2006|<br /> Sabah, Malaysia <br /> Guangdong|| War heroine; First and only woman in the [[Legislative Council of Singapore]], 1951–1955 |- | [[Lee Kuan Yew]]<br /> Lee Kong Yau <br /> 李光耀 || 1923–2015 <br /> Singapore <br /> Dabu, Guangdong || Founding father of modern [[Singapore]]; First [[Prime Minister of Singapore]], 1959–1990, mother was a [[Peranakan]] |- | [[Lee Hsien Loong]]<br />Lee Sen Lung <br /> 李顯龍<br />李显龙 || 1952- <br /> Singapore <br /> Dabu, Guangdong || Prime Minister of Singapore, 2004-; Youngest Brigadier General, [[Singapore Armed Forces]], 1983–1984 He is a mix of Hakka, Perankan and mostly [[Hokkien]] [[Nyonya]]. |- | [[Yong Nyuk Lin]] <br /> 楊玉麟<br />杨玉麟 || 1918–2012 <br /> Negri Sembilan, Malaysia <br /> Meixian, Guangdong || Cabinet Minister, 1959–1976 |- | [[Hon Sui Sen]]<br /> Hon Sui Sang <br /> 韓瑞生<br />韩瑞生 || 1916–1983 <br /> Penang, Malaysia <br /> Jiexi, Guangdong || Cabinet Minister, 1970–1983 |- | [[Howe Yoon Chong]]<br />Hiew Yoon Chong <br /> 侯永昌 || 1923–2007 <br /> Meixian, Guangdong <br /> Meixian, Guangdong || Cabinet Minister, 1979–1984 (Minister of Defence, 1979–1982) |- | [[Richard Hu]] <br /> Foo Su Thau <br /> 胡賜道<br />胡赐道 || 1926- <br /> Singapore <br /> Yongding, Fujian || Cabinet Minister, 1985–2001 |} ===== မလေးရှား ===== Malaysia {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ!!width="400" |အကြောင်းအရာ |- |[[Yap Ah Loy]] <br /> 葉亞來<br />叶亚来||1837–1885 <br /> Huizhou, Guangdong <br /> Huizhou, Guangdong ||Founder, modern [[Kuala Lumpur]], capital of Malaysia; [[Kapitan Cina]], Kuala Lumpur, 1868–1885 |- |[[Chung Keng Quee]]<br /> Chang Kin Gui <br /> 鄭景貴<br />郑景贵|| 1827–1901 <br /> Zengcheng, Guangdong <br /> Zengcheng, Guangdong||Founder, [[Taiping, Perak]]; Kapitan Cina, [[Perak]], 1875–1900; Leader, [[Hai San Secret Society]], [[Larut War]], 1861–1874 |- | [[Chin Ah Yam]]<ref>{{cite web | title = Overseas Chinese in the British Empire – Chin Ah Yam| url=http://overseaschineseinthebritishempire.blogspot.sg/2012/08/chin-ah-yam.html}}</ref> <br /> 陳亞炎<br />陈亚炎 || -1899 <br /> Dabu, Guangdong <br /> Dabu, Guangdong || Kapitan Cina, [[Perak]], 1875–1899; Leader, [[Ghee Hin Kongsi|Ghee Hin Secret Society]], [[Larut War]], 1861–1874 |- | [[Leong Fee]] <br /> 梁輝<br />梁辉 || 1857–1911 <br /> Meixian, Guangdong <br /> Meixian, Guangdong || First Chinese Member, [[Federated Malay States#Federal Council|Federal Legislative Council]], 1909<ref>Generations: The Story of Batu Gajah By Tak Ming Ho, Perak Academy Published by HO TAK MING, 2005; {{ISBN|983-40556-5-X}}, {{ISBN|978-983-40556-5-3}}; pp. 105, 113, 117, 119, 120, 132</ref> |- | [[Philip Lee Tau Sang]] <br /> 李道生 || -1959 || Highly respected and leading Chinese politician who was greatly favoured by the British colonial rulers in [[North Borneo]] (now [[Sabah]]) in the 1950s |- | [[Lau Pak Khuan]]<br />Liew Pak Khiun) <br />劉伯群<br />刘伯群|| 1894–1971 <br /> Zengcheng, Guangdong <br /> Zengcheng, Guangdong || First Chinese to be conferred the "[[Datuk Seri]]" title; Led the unsuccessful bid for Chinese equal citizenship-rights and official language status during the drafting of the [[Malaysian Constitution]] |- | [[Omar Ong Yoke Lin]] <br /> 翁毓麟 || 1917–2010 <br /> Kuala Lumpur, Malaysia <br /> Huizhou, Guangdong || Cabinet Minister, 1955–1973; First Chinese President, [[Malaysian Senate]], 1973–1980; Mooted the idea to form the [[Alliance Party (Malaysia)]], predecessor of [[Barisan Nasional]], the ruling coalition party of Malaysia since independence in 1952 |- | [[Wong Pow Nee]] <br /> 王保尼 || 1911–2002 <br /> Penang, Malaysia <br /> Xingning, Guangdong || First Chief Minister of Penang, 1957–1969 |- | [[Peter Lo Sui Yin]] <br /> 羅思仁<br />罗思仁 || 1923–2020 <br /> Sabah, Malaysia <br /> Longchuan, Guangdong || Chief Minister of Sabah, 1965–67; Cabinet Minister, 1963–1965 |- | [[James Wong (politician)|James Wong Kim Min]] <br /> 黄金明 || 1922–2011 <br /> Sarawak, Malaysia <br /> Guangdong || Leader of the Opposition of Malaysia, 1974; First Deputy Chief Minister, Sarawak, 1963–1966; President, [[Sarawak National Party]], 1981–2003; Hold the record for being the longest serving Member of the [[Sarawak State Assembly]] for forty-six years, 1956–2001 |- | [[Stephen Yong Kuet Tze]] <br /> 楊國斯<br />杨国斯 || 1921–2001 <br /> Sarawak, Malaysia <br /> Dabu, Guangdong || Cabinet Minister, 1982–1990; Co-founder, [[Sarawak United Peoples' Party]], Sarawak's first political party, 1959 (President, 1983–1990); Yong is best remembered for giving the Chinese in Sarawak a political voice |- | [[Lee Kim Sai]] <br /> Lee Kim Sze <br /> 李金狮 || 1937-2019 <br /> Selangor, Malaysia || Cabinet Minister, 1986–1995 |- | [[Yong Teck Lee]] <br /> 楊德利<br />杨德利 || 1958- <br /> Sabah, Malaysia <br /> Longchuan, Guangdong || Chief Minister of Sabah, 1996–1998; Founder and President, [[Sabah Progressive Party]], 1994- |- | [[Peter Chin Fah Kui]] <br /> 陳華貴<br />陈华贵 || 1945- <br /> Sarawak, Malaysia <br /> Bao'an, Guangdong || Cabinet Minister, 2004–2013; President, Sarawak United Peoples' Party, 2011- |- | [[Chor Chee Heung]] <br />Chau Chee Hiung <br /> 曹智雄 || 1955- <br /> Kedah, Malaysia <br /> Dabu, Guangdong || Cabinet Minister, 2010–2013 |- | [[Liow Tiong Lai]]<br />Liau Tsung Loi <br /> 廖中莱 || 1961 <br /> Malacca, Malaysia <br /> Dabu, Guangdong || Cabinet Minister, 2008–2013, 2014-; President, [[Malaysian Chinese Association]], 2013- |- | [[Wee Ka Siong]]<br />Ngui Ka Seong <br /> 魏家祥 || 1968- <br /> Malacca, Malaysia <br /> Lufeng, Guangdong || Cabinet Minister, 2014- |- | [[Teresa Kok]]<br /> Kok Su Sim <br />郭素沁|| 1964- <br /> Kuala Lumpur, Malaysia <br /> Huizhou, Guangdong|| Member of Parliament, 1999-; Won by the highest majority among more than 200 constituency seats in the 2008 and 2013 [[Elections in Malaysia|Malaysian general elections]]; In the 2013 election, Kok won more than 85% of the total votes cast, a record in Malaysia history |- |[[Chong Hon Nyan]]<br/> Chong Hon Nyan <br /> 張漢源<br />张汉源|| 1924-2020 <br /> Kuala Lumpur, Malaysia ||Minister of Health (1978-1982) and Transport (1983-1986) |} ===== အင်ဒိုနီးရှား ===== Indonesia {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[:zh:罗芳伯|Lo Fong Bak]] <br /> 羅芳伯<br />罗芳伯 || 1738–1778 <br /> Meixian, Guangdong <br /> Meixian, Guangdong || Founder and President, Hakka [[Lanfang Republic|Republic of Lanfang]] in West Kalimantan, 1777–1884; The republic lasted for 107 years and had ten presidents who are all Meixian Hakkas |- | [[Basuki Tjahaja Purnama]]<br />Tjung Ban Hok <br /> | 鍾萬學<br />钟万学 || 1966- <br /> Bangka–Belitung Islands, Indonesia <br /> Meixian, Guangdong || First Chinese Governor, [[Jakarta]], capital of Indonesia, which is considered to be the third most powerful position in Indonesia, 2014-;<ref>{{cite web | title = Riot Survivor Ready to Become First Chinese Jakarta Governor | url=https://www.bloomberg.com/news/2014-08-05/riot-survivor-ahok-in-line-to-be-first-chinese-jakarta-governor.html}}</ref><ref>{{cite web | title = Basuki Ahok Purnama Sworn in as Jakarta Governor | url = http://www.globalindonesianvoices.com/17477/gubernur-ahok-basuki-ahok-purnama-sworn-in-as-jakarta-governor/ | accessdate = 26 January 2021 | archivedate = 4 April 2016 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160404142000/http://www.globalindonesianvoices.com/17477/gubernur-ahok-basuki-ahok-purnama-sworn-in-as-jakarta-governor/ }}</ref> Basuki is more popularly known by his Hakka name, "Ahok" ({{lang|zh|阿学}}) |- | [[Christiandy Sanjaya]]<br />Wong Hon San <br /> 黄汉山 || 1964- <br /> West Kalimantan, Indonesia <br /> Jiexi, Guangdong || Deputy Governor, [[West Kalimantan]], 2008–2013; First elected Chinese Deputy Governor of Indonesia |- | [[Teddy Jusuf]]<br />Hiung Tet Yie <br /> 熊德怡 || 1966- <br /> West Java, Indonesia <br /> Meixian, Guangdong || First and only Chinese to attain the rank of Brigadier General, [[Indonesian National Armed Forces]], 1983 |} ===== ထိုင်း ===== Thailand {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Thaksin Shinawatra]]<ref>{{Cite web |url=http://shanghaiist.com/2014/11/01/yingluckthaksin_go_on_a_family_trip.php |title=Former Thai leaders Yingluck, Thaksin visit ancestral village in Meizhou, Guangdong |accessdate=26 January 2021 |archivedate=14 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180314034553/http://shanghaiist.com/2014/11/01/yingluckthaksin_go_on_a_family_trip.php }}</ref><ref>{{cite web | title = Thai PM seeks out roots in Meizhou | url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2005-07/04/content_456688.htm}}</ref><br />Hiew Tat Sin <br /> 丘達新<br />丘达新 || 1949- <br /> Chiang Mai, Thailand <br /> Fengshun, Guangdong || Only [[Prime Minister of Thailand]] to be re-elected in Thailand history, 2001–2006; Parties linked to Thaksin had won all the five general elections in Thailand since 2001 |- | [[Yingluck Shinawatra]]<br />Hiew Yin Lok <br />丘仁樂<br />丘仁乐|| 1967- <br /> Chiang Mai, Thailand <br /> Fengshun, Guangdong || First and only female Prime Minister of Thailand, 2011–2014 |- | [[Supachai Panitchpakdi]] || 1946- <br /> Bangkok, Thailand || Deputy Prime Minister, 1992–1995, 1997–2001; First and only Asian Director-General, [[World Trade Organization]], 2002–2005 |- | [[Sudarat Keyuraphan]] || 1961- <br /> Bangkok, Thailand || Cabinet Minister, 2002–2006 |- | [[Chaiyasit Shinawatra]]|| 1945- <br /> Chiang Mai, Thailand <br /> Fengshun, Guangdong || Supreme Commander, [[Royal Thai Armed Forces]], 2004–2005; Commander-in-Chief, [[Royal Thai Army]], 2003–2004 |} ===== ကမ္ဘောဒီးယား ===== Cambodia {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Sok An]]<ref>{{cite web | title = Sok An | url = http://www.topicway.com/dictionary/Sok%20An | url-status=dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160306042028/http://www.topicway.com/dictionary/Sok%20An | archivedate = 2016-03-06 | df = }}</ref> <br />Soo On <br /> 索安 || 1950- <br /> Takéo, Cambodia|| Deputy Prime Minister, Cambodia, 2004- |} ===== မြန်မာ ===== {|class="wikitable" ! width="105" | အမည် !!width="75" | မွေးဖွားနှင့် မျိုးရိုးဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[ဦးနေဝင်း]] <br /> 奈温 || 1910–2002 <br /> ဗြိတိသျှဘားမား၊ ပဲခူး <br /> Meixian, Guangdong || နိုင်ငံတော်သမ္မတ, ၁၉၇၄–၁၉၈၁; ဥက္ကဋ္ဌ, [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]], ၁၉၆၂–၁၉၇၄; [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]], ၁၉၅၈–၁၉၆၀, ၁၉၇၂–၁၉၇၄; ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်, ၁၉၄၉–၁၉၇၂; |- | [[စန်းယု|ဦးစန်းယု]]<ref>{{cite book | title = Golden Dragon and Purple Phoenix: The Chinese and Their Multi-Ethnic Descendants in Southeast Asia|isbn = 9789814518499| url=https://books.google.com/books?id=wTa7CgAAQBAJ&q=%22san+yu%22+%22San+Pe%22&pg=PA236|last1 = Lee|first1 = Khoon Choy|date = 26 March 2013}}</ref> <br /> 山友 || 1918–1996 <br /> ဗြိတိသျှဘားမား၊ ပဲခူး || နိုင်ငံတော်သမ္မတ, ၁၉၈၁–၁၉၈၈; ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (၁၉၇၂–၁၉၇၄) |- | [[ခင်ညွန့်|ဦးခင်ညွန့်]]<ref>{{cite web|title=钦纽1939年出生于缅甸孟邦首府毛淡棉。父母都是来自广东梅县的客家人 |url=http://www.faobserver.com/NewsInfo.aspx?id=8900 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160820204746/http://www.faobserver.com/NewsInfo.aspx?id=8900 |archivedate=2016-08-20}}</ref> <br /> 钦纽 || 1939- <br /> Yangon Region, Myanmar <br /> Meixian, Guangdong || [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]], ၂၀၀၃–၂၀၀၄; ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (၂၀၀၂-၂၀၀၃) |} ===== တီမော ===== Timor-Leste=== {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[:de:Pedro Lay|Pedro Lay]] <br /> Lai Sze Fong<br /> 黎事芳|| Timor-Leste Meixian, Guangdong|| First Chinese Cabinet Minister, 2007–2015 |- | [[:de:Francisco Kalbuadi Lay|Francisco Kalbuadi Lay]] <br />Lai Fatt Fong <br />黎发芳|| 1954- Timor-Leste Meixian, Guangdong|| Cabinet Minister, 2012-; First Chinese to be elected to [[National Parliament (East Timor)|National Parliament]], 2002–2005 |} == ၃။ ကျန်ဒေသများ == '''တရုတ်နိုင်ငံ''' နှင့် '''အာဆီယံ'': မပါဝင်သော ဒေသများကို ဆိုလိုသည်။ === ဩဇီ === {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Penny Wong]]<ref>{{Cite web |url=https://mocsarawak.wordpress.com/2010/09/21/penny-wong-when-grit-and-talent-triumph-over-hypocrisy-racism/ |title=Penny Wong – when grit and talent triumph over hypocrisy, racism}}</ref> 黃英賢<br />黃英贤 || 1968- Sabah, Malaysia || First Chinese and first Asian Cabinet Minister, 2007–2013; First female [[Leader of the Government in the Senate (Australia)|Leader of the Government in the Senate]], 2013; First female [[Leader of the Opposition in the Senate (Australia)|Leader of the Opposition in the Senate]], 2013- |- | [[Helen Sham-Ho]] 何沈慧霞 || 1943- Hong Kong Bao'an, Guangdong || Member, [[New South Wales Legislative Council]], 1988–2003; First Chinese to be elected to an Australian parliament |- | [[Peter Wong (Australian politician)|Peter Wong]]<ref>{{cite web |url=http://www.hyxqb.com/ShowNews-6807.aspx |archive-url=https://archive.today/20140922220927/http://www.hyxqb.com/ShowNews-6807.aspx |url-status=dead |archive-date=2014-09-22 |title=澳大利亚著名侨领黄肇强返紫金寻根 |accessdate=26 January 2021 |archivedate=22 September 2014 |archiveurl=https://archive.today/20140922220927/http://www.hyxqb.com/ShowNews-6807.aspx }}</ref> 黄肇强 || 1942- Zhaoqing, Guangdong Zijin, Guangdong || Member, New South Wales Legislative Council, 1999–2007; Leading anti-[[white nationalist]] politician; Founder, [[Unity Party (Australia)|Unity Party]], which was formed to oppose [[Pauline Hanson]] and her [[white supremacy]] [[One Nation (Australia)|One Nation party]], 1997 |- | [[Alfred Huang]]<ref>{{cite web |url=http://www.eduwo.com/composite/20433.htm |title=前澳大利亚阿得雷德市市长黄国鑫先生简介 |access-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141013224741/http://www.eduwo.com/composite/20433.htm |archive-date=2014-10-13 |url-status=dead |accessdate=26 January 2021 |archivedate=13 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141013224741/http://www.eduwo.com/composite/20433.htm }}</ref> 黃國鑫<br />黄国鑫 || 1938- Chengdu, Sichuan Jiaoling, Guangdong|| Lord Mayor, [[Adelaide]], 2000–2003 |- | [[Robert Chong]]<ref>{{cite web |url=http://gocn.southcn.com/dfqw/200410280003.htm |title=澳洲白马市市长回梅探亲 |accessdate=26 January 2021 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304093421/http://gocn.southcn.com/dfqw/200410280003.htm }}</ref><br />(Tsung Foo Hee) 鐘富喜<br />钟富喜 || 1954- Malaysia Meixian, Guangdong || Mayor, [[City of Whitehorse|Whitehorse]], [[Victoria (Australia)|Victoria]], 2002–2005 |- | [[Henry Tsang]] 曾筱龍<br />曾筱龙 || 1943- Nanchang, Jiangxi Wuhua, Guangdong|| Deputy Lord Mayor, [[Sydney]], 1991–1999; Member, New South Wales Legislative Council, 1999–2009 |} === ပိုလီနီရှား === French Polynesia {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် ||မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ <br />||အကြောင်းအရာ |- | [[Gaston Tong Sang]] || 1949-<br />Bora-bora, French<br />Polynesia, Guangdong <br />|| President, French Polynesia, 2006–2007, 2008–2011; Tong Sang is of mixed blood with Hakka Chinese ancestry on his paternal side |} === Mauritius === Mauritius {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Moilin Jean Ah-Chuen]]<br />(Chu Moi Lin) 朱梅麟 || 1909–1991 Mauritius Meixian, Guangdong || First Chinese Cabinet Minister, 1967–1976; First Chinese Member, Legislative Council, 1949; Second Hakka after Sun Yat-sen to have his portrait printed on the bills of a country's currency<ref>{{cite web |url=http://tomchao.com/af/af49a.html |title=Mauritius Bank Notes |accessdate=26 January 2021 |archivedate=10 September 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140910195724/http://tomchao.com/af/af49a.html }}</ref> |- | [[Joseph Tsang Mang Kin]] 曾繁興<br />曾繁兴 || 1938- Mauritius Meixian, Guangdong || Cabinet Minister, 1995–2000; As a poet, Tsang has written a number of poems on the Hakka culture |} === အာဖရိက === Seychelles {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | Li Huarong<ref>{{cite web |title = 客籍华人及对非洲的贡献 | url=http://tieba.baidu.com/p/795764964}}</ref> <br />Lee Fah Yin 李华荣 || Seychelles Meixian, Guangdong ||Deputy Minister |} === ဗြိတိန် === United Kingdom=== {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Nat Wei, Baron Wei]]<ref>{{cite web |url=http://www.neehao.co.uk/2012/01/lord-weis-speech-on-the-role-of-overseas-chinese-in-britain/ |title=There is a saying, in Hakka, When everyone collects firewood, the flames rise high |accessdate=26 January 2021 |archivedate=8 August 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200808083735/http://www.neehao.co.uk/2012/01/lord-weis-speech-on-the-role-of-overseas-chinese-in-britain/ }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cbg88.co.uk/ygxw/2012/06-27/129.shtml |title=33岁华人新贵——韦鸣恩 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141016005223/http://www.cbg88.co.uk/ygxw/2012/06-27/129.shtml |archivedate=2014-10-16}}</ref> 韋鳴恩<br />韦鸣恩 || 1977- Hertfordshire, England, United Kingdom Zhuhai, Guangdong || Youngest member at the age of 34 and first British-born person of Chinese origin in the [[House of Lords]], 2011- |} === ပြင်သစ် === France {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[:fr:André Thien Ah Koon|André Thien Ah Koon]]<ref>{{cite web |url=http://www.chinanews.com/zgqj/2014/04-01/6016676.shtml |title=广东梅州杰出乡贤曾宪建再度当选法国顶磅市长}}</ref> 曾憲建<br />曾宪建 || 1940-<br /> Reunion Island, France <br />Meixian, Guangdong|| First and only Chinese elected to the [[National Assembly (France)|French National Assembly]] and the first Chinese elected to a parliament in Europe, 1986–2006; Mayor, [[Le Tampon|Tampon]], [[Reunion Island]], 1983–2006, 2014–2020; First Chinese Mayor of Reunion Island and France |} === နယ်သာလန် === Netherlands= {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Varina Tjon-A-Ten]] <br /> 张 || 1952- <br /> Paramaribo, Suriname <br /> Guangdong || First Chinese elected to the [[House of Representatives (Netherlands)|House of Representatives]], 2003–2006; Tjon-A-Ten is of mixed blood with paternal Hakka Chinese grandfather who migrated from Guangdong to Suriname |- | [[Roy Ho Ten Soeng]] <br /> 何天送 || 1945- <br /> Paramaribo, Suriname <br /> Guangdong || Mayor, [[Venhuizen]], [[North Holland]], 2000–2006; First immigrant Mayor of Netherlands; First Chinese Mayor of Netherlands and Europe |} === အမေရိကန် === United States {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[David Chiu (politician)|David Chiu]]<br /> 邱信福 || 1970- <br /> Ohio, USA<br />|| Member, [[California State Assembly]], 2014- |- | [[Yiaway Yeh]] <br /> 葉亞威<br />叶亚威 || 1978- <br /> San Francisco, USA <br /> Meixian, Guangdong|| First Chinese Mayor of [[Palo Alto, California]], 2012 |} === Guyana === Guyana {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Arthur Chung]]<br /> 鐘亞瑟<br />钟亚瑟 || 1916–2008 <br /> West Demerara, Guyana<br /> Dabu, Guangdong|| First President, Guyana, 1970–1980 |} === Trinidad and Tobago === Trinidad and Tobago {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Solomon Hochoy]]<br /> 何才|| 1905–1983<br /> Jamaica<br/> Bao'an, Guangdong|| Last British Governor, 1960–1962; First non-white Governor in the whole of the [[British Empire]], 1960; First Governor-General, 1962–1972, when Trinidad and Tobago obtained independence in 1962; First Chinese [[Head of State]] in a non-Asian country |} === Suriname === Suriname {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Hendrick Chin A Sen]]<br /> 陳亞先<br />陈亚先 || 1934–1999 <br /> Marowijne District, Suriname<br />Huiyang, Guangdong|| [[President of Suriname|President]] and [[Prime Minister of Suriname]], 1980–1982; Chin paternal side is Hakka Chinese and maternal side is mixed [[Surinamese Creole people|Creole]] |- |} === ဂျာမေကာ === Jamaica {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Rose Leon]]|| 1913–1999 <br /> Kingston, Jamaica || First Chinese and first female Cabinet Minister, 1953–1960, 1972–1976; First Chinese Member, House of Representatives, 1949; First female Chairperson of a political party – [[Jamaica Labour Party]], 1948 |- | [[Horace Chang]] <br /> 霍勒斯.郑 || 1952- <br /> Westmorland, United Kingdom || Cabinet Minister, 2007–2011 |- | [[Delroy Chuck]] <br /> 德尔罗伊.卓 || 1950- <br /> Manchester Parish, Jamaica <br /> Dongguan || Cabinet Minister, 2011–2012; First Chinese Speaker, House of Representatives, 2007–2011 |} === ဘရာဇီး === Brazil {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[:pt:William Boss Wu|William Boss Wu]]<ref>{{cite web | title = 巴西首位华人国会议员威廉·巫 | url = http://gb.cri.cn/1321/2007/07/20/542@1686272.htm | accessdate = 26 January 2021 | archivedate = 4 March 2016 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304050121/http://gb.cri.cn/1321/2007/07/20/542@1686272.htm }}</ref><ref>{{cite web | title = 巴西圣保罗市华裔议员威廉巫先生一行访粤 | url = http://www.gdoverseaschn.com.cn/qwxw/200403110103.htm | accessdate = 26 January 2021 | archivedate = 4 March 2016 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304040840/http://www.gdoverseaschn.com.cn/qwxw/200403110103.htm }}</ref> <br /> 巫佰禧 || 1968- <br /> São Paulo, Brazil <br /> Raoping, Guangdong|| First and only Chinese elected to the [[National Congress of Brazil]], 2006- |} == အစိုးရအရာထမ်း ၊ အသိပညာရှင် ၊ အတတ်ပညာရှင် နှင့် အခြား == Government officials, academics, literary figures and others === တရုတ်ပြည် === China {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Huang Zunxian]] <br />黃遵憲<br />黄遵宪 ||1848–1905 <br /> Meixian, Guangdong <br /> Meixian, Guangdong <br />||Famous diplomat and poet; Consul-General ({{lang|zh|总领事}}) to San Francisco, United States, 1882–1886 and Singapore, 1891–1894 |- | [[Chen Yinke]] <br /> 陳寅恪<br />陈寅恪 <br />|| 1890–1969 <br />Changsha, Hunan <br /> Xiushui, Jiangxi <br />|| [[Sinologist]]; Considered as one of the most influential historians in 20th century China |- | [[Guo Moruo]] <br />郭沫若 || 1892–1978 <br />Leshan, Sichuan <br /> Ninghua, Fujian <br />||Author, poet and historian; Considered to be one of the most important literary figures of modern China; First President, [[Chinese Academy of Sciences]], 1949–1978 |- | [[Zhang Ziping]] <br />張資平<br />张资平|| 1893–1959 <br />Meixian, Guangdong <br /> Meixian, Guangdong <br />||Popular novelist in the 1930s |- | [[Zhang Dingcheng]] <br /> 張鼎丞<br />张鼎丞 ||1898–1981 <br /> Yongding, Fujian <br /> Yongding, Fujian <br />||First Procurator-General, [[Supreme People's Procuratorate]] ({{lang|zh|最高人民检察院}}), 1954–1975; Governor of Fujian, 1949–1954 |- | [[Liang Boqiang]] <br />梁伯强 || 1899–1968 <br />Meixian, Guangdong <br /> Meixian, Guangdong <br />|| Pioneer pathologist; Liang has educated and served as a role model to hundreds of pathologists in China |- | [[Lin Fengmian]] <br /> 林風眠 || 1900–1991 <br /> Meixian, Guangdong |<br /> Meixian, Guangdong <br />|| One of the pioneers of modern [[Chinese painting]] |- | [[Wang Li (linguist)|Wang Li]] <br /> 王力 || 1900–1986 <br /> Bobai, Guangxi <br />Tingzhou, Fujian <br />|| Considered to be the founder of modern Chinese [[linguistics]] |- | [[Li Guohao (engineer)|Li Guohao]]<br />(Lee Ket Hau) <br /> 李國豪<br />李国豪 || 1913–2005 <br /> Meixian, Guangdong <br /> Meixian, Guangdong <br />|| One of the top bridge engineering experts in the world; President, [[Tongji University]], Shanghai, 1977–1984 |- | [[Lu Jiaxi]] <br />卢嘉锡 || 1915–2001 <br /> Xiamen, Fujian <br /> Yongding, Fujiang <br />|| President, Chinese Academy of Sciences, 1981–1987 |- | [[Liu Fuzhi]] <br />劉復之<br />刘复之 || 1917–2013 <br /> Meixian, Guangdong <br /> Meixian, Guangdong || Procurator-General, Supreme People's Procuratorate, 1988–1993 |- | [[Zheng Xiaoying]] <br />郑小瑛 || 1929- <br />Yongding, Fujian <br />Yongding, Fujian || China's first female orchestra conductor |- | [[Xiao Yang (judge)<br />Xiao Yang]]<br />(Siau Yong) <br /> 肖扬 || 1938- <br /> Heyuang, Guangdong <br /> Heyuan, Guangdong || President, [[Supreme People's Court]] ({{lang|zh|最高人民法院}}) (Chief Justice), 1998–2008 |- | [[Zhu Dake]] <br />朱大可 || 1957- <br />Shanghai <br /> Wuping, Fujian || Scholar and Chinese [[cultural critic]]; Zhu was listed as one of the "50 Top Chinese Influencing the World's Future" by the magazine, Phoenix Life, 2006<ref>''Phoenix Life, September 2006 (凤凰生活, 2006年9月刊)''</ref> |- | [[Zeng Jinyan]] <br /> 曾金燕 || 1983- <br /> Longyan, Fujian <br />Longyan, Fujian || One of China's leading human rights activists; Wife of [[Hu Jia (activist)|Hu Jia]], a key figure in China's dissident movement; Zeng was selected as "[[Time 100|TIME Magazine's 100]] People Who Shape Our World" in 2007 |} === ထိုင်ဝမ် === Taiwan {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Loa Ho]] <br />賴和 || 1894–1943 <br /> Changhua, Taiwan <br /> Raoping, Guangdong || Poet and anti-Japanese Occupation political activist; Loa is hailed as the "Father of Modern Taiwanese Literature" |- | [[Wu Chuo-liu]] |<br /> 吳濁流 || 1900–1976 <br />Hsinchu, Taiwan <br /> Jiaoling, Guangdong || Influential novelist; Wu's highly acclaimed semi-autobiography, "Orphan of Asia" ({{lang|zh|亚细亚的孤兒}}), which highlighted the ambiguity of being Taiwanese, has since become a key theme in the contentious subject of [[Taiwanese identity]] |- | [[Jiang Wen-Ye]]<br />江文也 || 1910–1983 <br /> New Taipei, Taiwan <br /> Yongding, Fujian || Well-known composer active in Japan and later in China; Jiang was a theme in the 2003 Japanese film, [[Café Lumière]], directed by Hou Hsiao-Hsien, which tells the story of a young Japanese woman doing research on the composer; His work is featured on the soundtrack, and his Japanese wife and daughter make appearances as themselves |- | [[Chung Li-ho]]<br />(Tsung Lee Foh) <br /> 鐘理和<br />钟理和 || 1915–1960 <br />Pingtung, Taiwan <br /> Meixian, Guangdong || Famous novelist; Chung's [[autobiographical novel]], "My Native Land" ({{lang|zh|原乡人}}), was made into a film of the same name in 1980 |- | [[Lin Haiyin]]<br />(Lim Hoi Yim) <br /> 林海音 || 1918–2001 <br /> Osaka, Japan<br />Jiaoling, Guangdong || Famous novelist; Lin's memoirs, "My Memories of Old Beijing" ({{lang|zh|城南旧事}}), was made into a film of the same name in 1982; The film was selected as one of the "100 Greatest Chinese Films of the 20th Century" by [[Yazhou Zhoukan]] (Asia Weekly) |- | [[Chung Chao-cheng]] |<br />鍾肇政 || 1925- |<br /> Taoyuan, Taiwan <br /> Wuhua, Guangdong || Novelist; Known as the Mother of Taiwanese Literature; Chung's novel, "[[The Dull Ice Flower]]" ({{lang|zh|鲁冰花}}), was made into films in 1989 and 2008'' |- | [[Rai Hau-min]] <br /> 賴浩敏|| 1939- <br />Miaoli, Taiwan <br />|| President, [[Judicial Yuan]] (Chief Justice), 2010- |- | [[Lü Shao-chia]] <br /> 呂紹嘉 || 1960- <br />Hsinchu, Taiwan <br /> || One of the world's leading opera conductors of his generation |- | [[Gan Yao Ming|Gan Yao-ming]] <br /> 甘耀明 || 1972- <br />Miaoli, Taiwan <br />|| Fiction writer who has received various literary awards; Gan's writings are often colored with Hakka language, culture and history |} ===ဟောင်ကောင်=== Hong Kong {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Southern Praying Mantis (martial art)#Lau Soei|Lau Soei]] <br />刘瑞 || 1866–1942 <br /> Huiyang, Guangdong <br /> Huiyang, Guangdong || Third-generation grandmaster of [[Southern Praying Mantis (martial art)|Southern Praying Mantis]] ({{lang|zh|南派螳螂}}) martial art, which was originally taught only to Hakka people; Lau is acknowledged by both the practitioners of the [[Southern Praying Mantis (martial art)#Chow Gar|Chow Gar]] ({{lang|zh|周家}}) and the [[Southern Praying Mantis (martial art)#Chu Gar|Chu Gar]] ({{lang|zh|朱家}}) schools as the founding grandmaster in the modern era |- | [[Lam Yiu-Kwai]]<br />(Lim Yau Gui) <br />林耀桂 || 1877–1966 <br /> Huiyang, Guangdong <br />Huiyang, Guangdong || Creator of [[Southern Dragon Kung Fu|Southern Dragon]] ({{lang|zh|龙形拳}}) martial art |- | [[Lo Hsiang-lin]]<br />(Lo Heong Lim) <br /> 羅香林<br />罗香林 || 1906–1978 <br />Xingning, Guangdong <br /> Xingning, Guangdong || Considered to be the most eminent scholar on Hakka culture and language |- | [[Jao Tsung-I]]<ref>{{cite web | title = 汉学泰斗饶宗颐确认为客家后裔 祖籍梅县铜琶村 | url=http://www.chinanews.com/2002-09-21/26/225146.html}}</ref> <br /> 饒宗頤<br />饶宗颐 || 1917–2018 <br />Chaozhou, Guangdong <br /> Meixian, Guangdong || Prominent scholar who has contributed to various fields of [[humanities]] with many pioneering works and a master of [[Chinese calligraphy]] and painting |- | [[Woon Swee Oan]] <br />溫瑞安<br />温瑞安 || 1954- <br /> Perak, Malaysia <br />Meixian, Guangdong || One of the four major [[wuxia]] novelists; Some of Woon's novels, "The Four" ({{lang|zh|四大名捕}}), "Face to Fate" ({{lang|zh|布衣神相}}) and "Strike at Heart" ({{lang|zh|惊艳一枪}}) have been made into television dramas and films |} ===စင်ကာပူ=== Singapore {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Lee Choo Neo]] <br />李珠娘|| 1895–1947 <br />Singapore<br />Dabu, Guangdong || First female doctor in Singapore |- | [[Gregory Yong]]<br />|杨瑞元|| 1925–2008 <br />Perak, Malaysia <br /> || First local [[Roman Catholic]] [[Roman Catholic Archdiocese of Singapore|Archbishop of Singapore]], 1977–2000 |- | [[Yong Pung How]]<br />(Yong Bong Hau) <br />楊邦孝<br />杨邦孝 || 1926–2020 <br /> Kuala Lumpur, Malaysia <br />Dabu, Guangdong || Chief Justice, Singapore, 1990–2006 |} ===မလေးရှား=== Malaysia {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | Koo Suk Chuan<ref>{{cite web |url=http://renitang.com/story.html |title=Father of Ren i Tang – Story}}</ref><br /> 古石泉 ||Meixian, Guangdong <br /> Meixian, Guangdong || Founder, Ying Oi Tong ({{lang|zh|仁爱堂}}), Southeast Asia's oldest Chinese medical hall, in Penang, 1796 |- | [[Hsieh Yung-kuan]] <br />(Chia Yin Kong)<br />謝榮光<br />谢荣光||1848–1916<br /> West Kalimantan, Indonesia <br />Meixian, Guangdong || Chinese Vice Consul in Penang, 1895–1903 and 1906–1907; also known as Cheah Choon Seng / Tjia Tjoen Sen |-| [[Yong Mun Sen]]<br />(Yong Man Sang) <br /> 楊曼生<br />杨曼生 || 1896–1962 <br />Sarawak, Malaysia <br /> Dabu, Guangdong || Renowned artist; Father of Malaysian Painting<ref>{{cite web |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1309&dat=19981019&id=bvVOAAAAIBAJ&pg=6728,3594227 |title=Father of Malaysian Painting}}</ref> |- | [[Jimmy Choo]]<br />(Chiu Yong Ket)<br /> 周仰杰 || 1961- <br /> Penang, Malaysia <br />Meixian, Guangdong || Renowned luxury fashion designer of shoes and handbags that carry "Jimmy Choo" name as its brand |} === အင်ဒိုနီးရှား === Indonesia {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Myra Sidharta]]<br />(Euw Jong Tjhoen Moy) <br /> 歐陽春梅<br />欧阳春梅 || 1927- <br />Bangka-Belitung Islands, Indonesia <br /> Meixian, Guangdong || Expert on [[Tionghoa]] [[Malay language|Malay]] literature (Malay literature by Chinese Indonesians); Sidharta has an [[autobiography]], "In Search of My Ancestral Home", where she narrated about her "pilgrimage" to [[Meixian District|Meixian]], the place where her grandfather was from |- | [[Leo Suryadinata]]<br />(Liauw Khian Joe) <br /> 廖建裕 || 1940- <br /> Jakarta, Indonesia <br /> || Well-known sinologist on [[Chinese Indonesian]] |} === အာရပ်ပြည်ထောင်စု=== United Arab Emirates {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Michael Hwang]] <br />黄锡义 || 1943-<br /> Sydney, Australia <br />Meixian, Guangdong || Chief Justice, [[Dubai International Financial Centre]] Courts, 2010- |} ===Mauritius=== Mauritius {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Yeung Kam John Yeung Sik Yuen|Bernard Yeung Sik Yuen]] <br /> 楊欽俊<br />杨钦俊 || 1950- <br /> Mauritius <br /> Meixian, Guangdong || Chief Justice, Mauritius, 2008- |} === ဗြိတိန် === United Kingdom {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Han Suyin]] <br />韓素音<br />韩素音 || 1917–2012 <br /> Xinyang, Henan<br /> Wuhua, Guangdong || Famous novelist and author of books on modern China; Han's father is Hakka Chinese and mother is [[Flemish]] |} === အမေရိကန် === United States {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Goo Kim Fui]]<br />(Goo Kim Fui) <br /> 古今輝<br />古今辉 || 1835–1908 <br /> Meixian, Guangdong <br /> Meixian, Guangdong|| President, [[United Chinese Society]] ({{lang|zh|中华会馆}}) in [[Hawaii]], 1892–1898; Chinese Consul General in Hawaii, 1902-; Played an instrumental role in uniting the Chinese and fighting for their rights during the anti-Chinese agitation in Hawaii in the 1880s-1890s |- |[[Steven N. S. Cheung]]<ref>{{cite web | title = Steven N.S. Cheung: My father 张五常：我的父亲 | url=http://www.hakkaonline.com/forum.php?mod=viewthread&tid=80086&extra=page%3D12}}</ref> <br /> 張五常<br />张五常 || 1935- <br /> Hong Kong <br /> Huiyang, Guangdong || Famous economist best known for his work on transaction costs and property rights |- | [[Ching W. Tang]]<br />鄧青雲<br />邓青云 || 1949-<br />Hong Kong <br /> Guangdong || [[Physical chemistry|Physical chemist]]; Inventor of several groundbreaking electronic devices, including the [[Organic LED|organic light-emitting diode (OLED)]], which is found in most modern digital displays such as TVs, computer monitors and mobile phones; Received the [[Wolf Prize in Chemistry]], 2011 |- | [[Shing-Tung Yau]]<br />(Hiew Sin Tung)<br /> 丘成桐 || 1949- |<br />Shantou, Guangdong<br /> Jiaoling, Guangdong || Famous mathematician; Received the [[Fields Medal]] (regarded as the [[Nobel Prize]] for mathematicians), 1982 |- | [[Cho-Liang Lin]] <br /> 林昭亮 || 1960- <br /> Hsinchu, Taiwan <br /> || World-renowned violinist and conductor who has performed with virtually every major orchestra in the world |- | [[Lianxing Wen]] <br /> 温联星 || 1968- <br /> Shanghang, Fujian<br />Shanghang, Fujian || [[Seismologist]], [[geodynamicist]] and planetary scientist who has made fundamental contributions to many discoveries in the Earth's interior; Recipient of the [[James B. Macelwane Medal]], 2003 |- | [[Stephen Shing-Toung Yau]] <br /> 丘成棟 || 1952 <br /> [[Hong Kong]] <br /> || Mathematician, Distinguished Professor Emeritus at the [[University of Illinois at Chicago]], and currently teaches at [[Tsinghua University]] |} ===ကနေဒါ=== Canada {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Won Alexander Cumyow]]<ref>{{cite book|last=Steinberg|first=Shirley R.|title=Diversity and Multiculturalism: A Reader|publisher=Peter Lang "One of these, Won Alexander Cumyow, was born at Fort Harrison in 1861, the son of Hakka-speaking parents who had come from China."}}</ref> <br /> 溫金有 || 1861–1955 <br />British Columbia, Canada <br /> Guangdong || First person of Chinese origin born in Canada; As a court interpreter, Won is also the first Chinese public servant of Canada |} == စွန့်ဦးတီထွင်လုပ်ငန်းရှင် == Entrepreneurs === တရုတ် === China {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Li Hejun]]<ref>{{cite web | title = Fourth-richest billionaire in China remains a mystery | url = http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20140309000108&cid=1602 | access-date = 2014-10-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141018011700/http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20140309000108&cid=1602 | archive-date = 2014-10-18 | url-status = dead | accessdate = 7 February 2021 | archivedate = 18 October 2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20141018011700/http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20140309000108&cid=1602 }}</ref> <br /> 李河军 || 1967- <br /> Heyuan, Guangdong <br /> Heyuan, Guangdong || Founder, Chairman and CEO, [[Hanergy]]; Li is ranked 7th richest in China, Forbes, 2014 |} ===ထိုင်ဝမ်=== Taiwan {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Chao Teng-hsiung]]<ref>{{cite web | title = Tycoon to build NT$10 bil. medical center in hometown | url = http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2010/12/21/284461/Tycoon-to.htm | access-date = 31 January 2021 | archive-date = 5 February 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210205112905/http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2010/12/21/284461/Tycoon-to.htm }}</ref><br /> 赵藤雄 || 1944- <br /> Miaoli, Taiwan <br />|| Founder and Chairman, Farglory Group; Chao is ranked 15th richest in Taiwan, Forbes, 2015 |- |} ===ဟောင်ကောင် === Hong Kong {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Lo Kwee-seong]] <br />羅桂祥<br />罗桂祥 || 1910–1995 <br /> Meixian, Guangdong <br /> Meixian, Guangdong || Founder, [[Vitasoy]] International Holdings; Vitasoy is a well-known drinks and beverages brand in the world |- | [[Victor Lo Tang-seong]]<ref>{{cite web | title = Cafe de Coral founder dies at 101 | url=http://www.thestandard.com.hk/section-news.php?id=171258}}</ref><br />羅騰祥 || 1915–2016 <br />Meixian, Guangdong <br />Meixian, Guangdong || Founder, [[Café de Coral]] |- | [[Tin Ka Ping]] <br /> 田家炳 || 1919–2018 <br />Dabu, Guangdong <br /> Dabu, Guangdong || Famous philanthropist who donated his entire fortune mainly for educational purposes |- | [[Raymond Chow]] <br />鄒文懷<br />邹文怀 || 1927-2018 <br /> Hong Kong <br />Dabu, Guangdong || Founder, [[Orange Sky Golden Harvest|Golden Harvest]]; Launched the careers of [[Bruce Lee]] and [[Jackie Chan]] |- | [[Sally Aw]] |<br /> 胡仙 || 1931- <br />Yangon, Myanmar <br /> Yongding, Fujian || Media mogul; Former proprietor of [[The Standard (Hong Kong)|The Standard]], [[Sing Tao Daily]] and [[Tin Tin Daily]] |- | [[Tsang Hin-chi]] <br />曾宪梓 || 1934- <br /> Meixian, Guangdong <br /> Meixian, Guangdong || Founder and Chairman, Goldlion Group |- | [[Charles Yeung]] <br />楊釗 || 1947- <br /> Huiyang, Guangdong <br /> Huiyang, Guangdong || Founder and Chairman, Glorious Sun Enterprises |- | [[Pan Sutong]] <br />潘蘇通 || 1963- <br /> Shaoguan, Guangdong <br /> Shaoguan, Guangdong || Chairman, Goldin Group; Pan is ranked 6th richest in Hong Kong, Forbes 2016 |} ===မကာအို=== Macau {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Teddy Yip (businessman)|Teddy Yip]] <br />葉德利<br />叶德利 || 1907–2003 <br /> North Sumatra, Indonesia <br /> Meixian, Guangdong || Real estate magnate; Person behind the founding of the [[Macau Grand Prix]]; Owner of the famed [[Formula One]] [[Theodore Racing]] team; One of the co-founders of [[Sociedade de Turismo e Diversões de Macau]], which has a monopoly to run all [[casino]] operations and many other leisure activities in Macau |} ===စင်ကာပူ=== Singapore {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Aw Boon Haw]] <br />胡文虎 || 1882–1954 <br />Yangon, Myanmar <br /> Yongding, Fujian || Philanthropist of [[Tiger Balm]] and [[Haw Par Villa]] fame; Media mogul of the Chinese world; Founding President, Nanyang Khek Community Guild ({{lang|zh|南洋客属总会}}), the umbrella body for Hakkas in Singapore, 1929 |- | [[Aw Boon Par]] <br />胡文豹 || 1888–1944 <br /> Yangon, Myanmar <br />Yongding, Fujian || Younger brother of Aw Boon Haw; Philanthropist of Tiger Balm and Haw Par Villa fame |- | [[Jannie Chan]]<ref>{{cite web | title = Chan Siew Lee is the representative of Hakka entrepreneurship in Singapore and Malaysia 曾秀丽为新马客家企业代表 | url = http://ghk.nctu.edu.tw/word/%E9%BB%83%E8%B3%A2%E5%BC%B71212.pdf | access-date = 31 January 2021 | archive-date = 7 January 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220107154239/http://ghk.nctu.edu.tw/word/%E9%BB%83%E8%B3%A2%E5%BC%B71212.pdf }}</ref> <br />曾秀丽|| 1945- <br /> Perak, Malaysia<br />|| Co-founder, The Hour Glass, with ex-husband; Formerly known as Jannie Tay; Chan was named as one of the 50 Leading Women Entrepreneurs of the World in Paris, 1997 |} === မလေးရှား === Malaysia {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Cheong Fatt Tze]] <br /> 張弼士<br />张弼士 || 1840–1916 <br /> Dabu, Guangdong<br /> Dabu, Guangdong || Powerful industrialist; Known as the "[[John D. Rockefeller|Rockefeller]] of the East"; Appointed Consul-General (Penang, later Singapore) in 1890 and Minister for Agriculture, Industries, Roads and Mines for the provinces of Fujian and Guangdong in 1899 by the Qing government; Cheong had served both the Qing and Republican governments |- | [[Yap Kwan Seng]]<ref>{{cite web | title = Last Kapitan's legacy lives on | url = http://www.thestar.com.my/news/story.asp?file=/2007/4/28/central/17551213&sec=central | access-date = 2019-05-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121030114026/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2007%2F4%2F28%2Fcentral%2F17551213&sec=central | archive-date = 2012-10-30 | url-status = dead | df = | accessdate = 27 August 2021 | archivedate = 30 October 2012 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20121030114026/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2007%2F4%2F28%2Fcentral%2F17551213&sec=central }}</ref> <br />葉觀盛/叶观盛 || 1846–1902<br /> Chixi, Guangdong <br /> Chixi, Guangdong || Last Kapitan Cina, Kuala Lumpur, 1889–1902 |- | [[Foo Choo Choon]] <br /> 胡子春 || 1860–1921 <br /> Yongding, Fujian <br /> Yongding, Fujian || Known as the "Tin King" ({{lang|zh|锡矿大王}}) |- | [[Chung Thye Phin]] <br /> 鄭大平<br />郑大平 || 1879–1935 <br />Perak, Malaysia <br /> Zengcheng, Guangdong || Last Kapitan Cina, Perak and [[British Malaya]], 1930–1935; Wealthiest man in Penang at the time of his death |- | [[Leong Sin Nam]] <br /> 梁燊南 || 1880–1940 <br />Meixian, Guangdong <br />Meixian, Guangdong || Wealthy tin mine owner; Philanthropist; Second non-British person to be conferred the Honorary Officer of the [[Most Excellent Order of the British Empire]] by the British |- | [[Lee Loy Seng]] <br />李莱生 || 1921–1994 <br /> Perak, Malaysia<br /> Meixian, Guangdong|| Founder, [[Kuala Lumpur Kepong Berhad|Kuala Lumpur Kepong]]: Lee's sons, Oi Hian and Hau Hian, are ranked 10th richest in Malaysia, Forbes, 2015 |- | [[Jeffrey Cheah]]<br />(Chia Foo Ngen) <br /> 謝富年<br />谢富年 || 1944- <br /> Perak, Malaysia <br /> Dongguan, Guangdong || Founder and Chairman, [[Sunway Group]]; Cheah is ranked 19th richest in Malaysia, Forbes, 2015 |- | [[Chan Fong Ann]]<ref>{{cite web | title = Forbes – Chan Fong Ann | url = https://www.forbes.com/lists/2009/84/malaysia-09_Chan-Fong-Ann_01BF.html | accessdate = 31 January 2021 | archivedate = 27 April 2020 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200427215031/https://www.forbes.com/lists/2009/84/malaysia-09_Chan-Fong-Ann_01BF.html }}</ref><br />陈冯安 || || Major shareholder, [[IOI Group]]; Chan was ranked 18th richest in Malaysia, Forbes, 2009 |} ===အင်ဒိုနီးရှား === Indonesia {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Tjong A Fie]] <br />張耀軒<br />张耀轩 || 1860–1921 <br /> Meixian, Guangdong <br />Meixian, Guangdong || Philanthropist; Kapitan Cina, Medan, 1911–1921; Led the building of the [[Chao Chow and Swatow Railway|Chao-Shan Railway]] |- | [[Murdaya Poo]]<ref>{{cite web | title = 傅志宽：以后，我会常回家乡看看 | url = http://www.meizhou.cn/news/0910/14/09101400046.html | accessdate = 31 January 2021 | archivedate = 27 May 2012 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120527123227/http://www.meizhou.cn/news/0910/14/09101400046.html }}</ref><br />傅志宽||1941-<br /> East Java, Indonesia<br /> Meixian, Guangdong || Founder and Chairman, Central Cipta Murdaya (Berca Group); Poo is ranked 13th richest in Indonesia, Forbes, 2015 |- | [[Siti Hartati Murdaya]]<br />(Tjouw Lie Ing) <br />邹丽英||1946-<br />Jakarta, Indonesia<br />Meixian, Guangdong || Wife of Murdaya Poo; Co-founder, Central Cipta Murdaya (Berca Group); Siti was listed as one of Forbes Asia's 50 Power Businesswomen, 2012<ref>{{cite web | title = Indonesian Tops Forbes List of Asia's Power Businesswomen | url = http://www.globalindonesianvoices.com/10760/indonesian-lady-tops-forbes-list/3/ | accessdate = 7 February 2021 | archivedate = 8 December 2015 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20151208105621/http://www.globalindonesianvoices.com/10760/indonesian-lady-tops-forbes-list/3/ }}</ref> |- | [[Sofjan Wanandi]]<br /> 林绵坤 || 1941- <br /> West Sumatra, Indonesia <br /> || Founder, Gemala Group |- | [[Prajogo Pangestu]]<br />(Phang Joen Phen) <br />彭雲鵬<br />彭云鹏 || 1944- <br />West Kalimantan, Indonesia <br /> Lufeng, Guangdong || Timber tycoon; Pangestu is ranked 41st richest in Indonesia, Forbes, 2014 |- | [[Djoko Susanto]]<br />(Kwok Kwie Fo)<br />郭贵和 || 1950- <br />Jakarta, Indonesia <br /> || Founder and CEO, Alfa Mart; Susanto is ranked 22nd richest in Indonesia, Forbes, 2015 |- | [[Tomy Winata]]<br />郭說鋒<br />郭说锋 || 1958- <br />West Kalimantan, Indonesia <br /> || Founder and Chairman, Artha Graha Group; Winata is ranked 35th richest in Indonesia, Forbes, 2006 |} === ထိုင်း === Thailand {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Choti Lamsam]]<br />伍捷仆 || 1904–1948 <br /> Meixian, Guangdong<br /> Meixian, Guangdong || Founder, Thai Farmers Bank, now known as [[Kasikornbank|Kasikorn Bank]]; Lamsam's grandson, Banthoon, is ranked 21st richest in Thailand, Forbes, 2014 |- | [[Kiat Wattanavekin]] <br />丘細見 || 1908–2013 <br />Fengshun, Guangdong <br />Fengshun, Guangdong || Founder, Kiatnakin Bank; Wattanavekin's surviving wife, Chansamorn, and family is ranked 43rd richest in Thailand, Forbes, 2014 |} === အိန္ဒိယ === India {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Nelson Wang]]<br />黃玉堂<br />黄玉堂 || 1950- <br />Kolkata, India<br />Guangdong || Founder and Chairman, China Garden Restaurant Group; Creator of the Chicken Manchurian [[Indian Chinese cuisine|Indian-Chinese cuisine]];<ref>{{cite web | title = The short history of Indian Chinese food and where to breathe fire in Mumbai | url = http://travel.cnn.com/mumbai/none/indian-chinese-food-598134 | access-date = 31 January 2021 | archive-date = 13 December 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141213211112/http://travel.cnn.com/mumbai/none/indian-chinese-food-598134 | url-status = dead }}</ref> China Garden has been voted as one of the best restaurants in Asia from amongst establishments surveyed in 80 cities in 23 countries<ref>{{cite web | title = China Garden | url = http://chinagardenindia.com/ | accessdate = 31 January 2021 | archivedate = 16 December 2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20141216215931/http://chinagardenindia.com/ }}</ref> |} === ဗြိတိန် === United Kingdom {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Woon Wing Yip]]<br />(Yap Fon Yin) <br /> 葉煥榮<br />叶焕荣 || 1940-<br /> Dongguan, Guangdong <br /> Dongguan, Guangdong || Founder and Chairman, [[Wing Yip]] Group; First Chinese tycoon in United Kingdom |- | [[Alan Yau]]<br />(Hiew Tet Wui) <br />丘德威 || 1962- <br /> Hong Kong <br /> Fengshun, Guangdong || Founder, [[Wagamama]] restaurant chain and the [[Hakkasan]] and [[Yauatcha]] restaurants, both of which have been ranked among "[[The World's 50 Best Restaurants]]" by the British magazine, [[Restaurant (magazine)|Restaurant]] |} === အမေရိကန် === United States {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Vincent "Randy" Chin|Vincent Chin]] <br />|| 1937–2003<br /> Kingston, Jamaica<br /> Guangdong || Founder, [[VP Records]], the world's largest independent label and distributor of [[Caribbean music]] |- | [[Patrick Soon-Shiong]] <br />黄馨祥|| 1952-<br />Port Elizabeth, South Africa <br /> Taishan, Guangdong || Entrepreneur and philanthropist; Richest Asian American in history; Soon-Shiong is ranked 37th richest in USA, Forbes, 2015 |} === ကနေဒါ === Canada {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[G. Raymond Chang]] <br /> || 1948–2014 <br /> Kingston, Jamaica <br /> Guangdong || Philanthropist; Chancellor, [[Ryerson University]], [[Toronto]], 2006–2012 |- | [[Michael Lee-Chin]] <br /> 李秦 || 1951- <br /> Port Antonio, Jamaica <br /> Guangdong || Business magnate; Lee-Chin was ranked 365th in the world on Forbes Billionaires List, 2006; Both of his grandfathers were Hakka Chinese and grandmothers Afro-Caribbean Jamaicans, his surname Lee-Chin is a combination of both his grandfathers' surnames |} ===Suriname=== Suriname {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Tjin-A-Djie family#Eduard Alphons Tjin-Kon-Fat (1871–1930)|Eduard Tjin-Kon-Fat]] <br /> || 1871–1930 <br /> Suriname <br />Guangdong || Influential tycoon |- | [[Tjin-A-Djie family#Rudolf J. Tjin-A-Djie|Rudolf Tjin-A-Djie]] <br />|| 1880–1962 <br /> Albina, Suriname <br /> Guangdong || Influential tycoon |} == အားကစား == Sportspersons === တရုတ်=== China {|class="wikitable" ! width="105" |အမည် <br />Name<br />တရုတ်<br />Hakka !! width="75" | ​​မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width="400"| အကြောင်းအရာ |- | [[Ye Qiaobo]]<ref>{{cite web |url=http://www.eywedu.com.cn/wh091/52.html |title=第四节 体育界人物 |accessdate=7 February 2021 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304063354/http://www.eywedu.com.cn/wh091/52.html }}</ref><br />(Yap Kiau Poh) <br />葉喬波<br />叶乔波 || 1964- <br /> Changchun, Jilin <br />Hexian, Guangxi|| Winner, [[World Sprint Speed Skating Championships for Women|World Sprint Speed Skating Championships]], 1992 and 1993; First Chinese speed skater to become world champion; China's first medalist at [[Winter Olympics]], 1992 |- | [[Xie Yuxin]]<br />(Chia Yuk Sin) <br /> 謝育新<br />谢育新 || 1968- <br />Xingning, Guangdong <br /> Xingning, Guangdong || National footballer, 1987–1996; First China footballer to play professional football overseas, 1987; Held the record for being the youngest footballer, 1987–1996, at the age of 18 and youngest scorer, 1988–2003, at the age of 19, for the China national football team<ref>{{cite web |url=http://sports.sina.com.cn/s/2003-12-11/0040120762s.shtml |title=最年轻的国脚以及破门者 赵旭日刷新两项国足纪录}}</ref> |- | [[Xu Yanmei (diver)|Xu Yanmei]] <br /> 许艳梅 || 1971- <br /> Ganzhou, Jiangxi <br /> Ganzhou, Jiangxi || Gold medalist, Diving (10 Metre Platform), [[1988 Summer Olympics|1988 Seoul Olympics]]; Xu was awarded the "Best Sportsperson since the founding of the People's Republic of China" in 1989 |- | [[Sun Caiyun]]<br />(Soon Choi Yun)<br />孫彩雲<br />孙彩云 || 1973- <br />Shenzhen <br />Shenzhen || First official [[Women's pole vault world record|world record]] holder, Women's [[Pole vault]], 1992–1995 |- | [[Li Li (gymnast)|Li Li]] <br /> 李莉 || 1975- <br />Xingning, Guangdong <br /> Xingning, Guangdong || Artistic gymnast; In 1990 at the [[Goodwill Games]] in [[Seattle]], USA, Li wowed the world with her 1{{fraction|1|4}} back spin on the beam; This exceptionally difficult and innovative 1{{fraction|1|4}} turn on back in kip position technique has since been named after her, and no other gymnast has been able to perform the maneuver with as many spins |- | [[Xian Dongmei]]<ref>{{cite web |url=https://translate.google.com.sg/translate?hl=en&sl=zh-CN&u=http://www.meizhou.cn/2013/0922/341301.shtml&prev=search |title=Olympic champion Xian Dongmei Luo Yutong: "We are all Hakka" |accessdate=20 December 2021 |archivedate=23 September 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923095410/https://translate.google.com.sg/translate?hl=en&sl=zh-CN&u=http%3A%2F%2Fwww.meizhou.cn%2F2013%2F0922%2F341301.shtml&prev=search }}</ref> <br />冼东妹 || 1975- <br />Zhaoqing, Guangdong <br />Zhaoqing, Guangdong || Gold medalist, Judo (Half-lightweight), [[2004 Summer Olympics|2004 Athens Olympics]] and [[2008 Summer Olympics|2008 Beijing Olympics]] |- | [[Chen Hong (badminton)|Chen Hong]]<br />(Chen Fen) <br /> 陳宏<br />陈宏 || 1979- <br /> Longyan, Fujian <br />Longyan, Fujian || Ranked world number one badminton player, 2002–2003; Winner, [[All England Open Badminton Championships]], 2002 and 2005 |- | [[Chen Qiuqi]] <br />陳秋綺<br />陈秋绮 || 1980- <br />Meixian, Guangdong <br />Meixian, Guangdong || Gold medalist, Women's Hockey, 2006 Asian Games, Doha |- | [[Fu Haifeng]]<ref>{{cite web |url=http://blog.sina.com.cn/s/blog_4fd67bf701016qkv.html |title=祖籍连城的羽坛健将傅海峰圆梦奥运金牌}}</ref><br /> 傅海峰 || 1983- <br /> Jieyang, Guangdong <br />Liancheng, Fujian || Considered to be the most successful men's doubles badminton player of all time; Gold medalist, Badminton (Men's Doubles), 2012 London Olympics; Winner (Men's Doubles), [[World Badminton Championships]], 2006, 2009, 2010 and 2011 |- | [[Lin Dan]]<br />(Lim Dan) <br />林丹 || 1983- <br /> Longyan, Fujian <br /> Longyan, Fujian || Considered to be the greatest badminton player of all time; Gold medalist, Badminton (Men's Singles), 2008 Beijing Olympics and [[2012 Summer Olympics|2012 London Olympics]]; Winner, [[World Badminton Championships]], 2006, 2007, 2009, 2011 and 2013; Winner, All England Open Badminton Championships, 2004, 2006, 2007, 2009, 2012 and 2016 |- | [[Yang Jinghui]]<br />(Yong Kin Fui) <br /> 楊景輝<br />杨景辉 || 1983- <br /> Guangzhou, Guangdong <br /> Guangxi || Gold medalist, Diving (Synchronized Diving), 2004 Athens Olympics |- | [[Zhu Fangyu]]<ref>{{cite web |url=http://www.cchere.com/article/3121422 |title=先花再说：朱芳雨可以说是广东梅县人}}</ref> <br />朱芳雨 || 1983- <br /> Liuzhou, Guangxi<br />Meixian, Guangdong || Gold medalist, Men's Basketball, [[2006 Asian Games]], Doha and [[2010 Asian Games]], Guangzhou; Gold medalist, Men's Basketball, [[2011 FIBA Asia Championship]], Wuhan; First and only three-time [[Chinese Basketball Association]] (CBA) Regular Season Most Valuable Player, 2007–08, 2009–10 and 2011–12; First and only four-time CBA Finals Most Valuable Player, 2004–05, 2007–08, 2008–09 and 2009–10; In 2013, Zhu became the first player to score 9000 points in CBA history, making him the league's highest ever scorer<ref>{{cite news |last=Mu |first=Xuequan |url=http://news.xinhuanet.com/english/sports/2013-01/01/c_124175154.htm|title=McGrady absent due to injuries as Qingdao's home win streak stopped| publisher=xinhuanet.com |date=January 1, 2013 |accessdate=2013-01-01 }}</ref> |- | [[Han Ling]] <br /> 韩玲 || 1985- <br /> Bobai, Guangxi <br /> Bobai, Guangxi || Gold medalist, Women's [[4 × 100 metres relay]], [[2006 Asian Games]], Doha |- | [[Lao Yi]] <br /> 劳义 || 1985- <br />Hepu, Guangxi <br /> Hepu, Guangxi || Gold medalist, Men's [[100 metres]], [[2010 Asian Games]], Guangzhou; First and only China athlete to win the 100 metres event at Asian Games; Lao also anchored the 4 × 100 metres relay team to another gold with a new [[List of Asian Games records in athletics|Asian Games record]] and [[List of Chinese records in athletics|Chinese national record]] |- | [[He Wenna]]<ref>{{cite web |url=http://tieba.baidu.com/p/676189893 |title=大埔让我痴情流连—— 北京奥运蹦床冠军何雯娜来梅寻根祭祖}}</ref><br />(Ho Vun Na) <br /> 何雯娜 || 1989- <br /> Longyan, Fujian<br />Dabu, Guangdong || Gold medalist, Gymnastics (Trampoline), 2008 Beijing Olympics; Gold medalist, Gymnastics, [[2011 Trampoline World Championships|Trampoline World Championships]], 2011; Gold medalist, Gymnastics (Women's Team), Trampoline World Championships, 2007, 2009 and 2011 |- | [[Luo Yutong]]<ref>{{cite web |url=https://translate.google.com.sg/translate?hl=en&sl=zh-CN&u=http://www.meizhou.cn/2013/0922/341301.shtml&prev=search |title=Olympic champion Xian Dongmei Luo Yutong: "We are all Hakka" |accessdate=20 December 2021 |archivedate=23 September 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923095410/https://translate.google.com.sg/translate?hl=en&sl=zh-CN&u=http%3A%2F%2Fwww.meizhou.cn%2F2013%2F0922%2F341301.shtml&prev=search }}</ref> <br /> 罗玉通 || 1989- <br /> Huizhou, Guangdong <br /> Huizhou, Guangdong || Gold medalist, Diving (Synchronized Diving), 2012 London Olympics; Gold medalist, [[World Aquatics Championships]], 2007 and 2011 |- | [[Jiang Yuyuan]]<ref>{{cite web | title = 奥运冠军江钰源的贺州缘 | url = http://www.chhzm.cn/staticpages/20090331/hzrb49d1733b-16283.shtml | access-date = 2014-11-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141104210615/http://www.chhzm.cn/staticpages/20090331/hzrb49d1733b-16283.shtml | archive-date = 2014-11-04 | url-status = dead | accessdate = 7 February 2021 | archivedate = 4 November 2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20141104210615/http://www.chhzm.cn/staticpages/20090331/hzrb49d1733b-16283.shtml }}</ref> <br />江鈺源<br /> 江钰源|| 1991- <br /> Liuzhou, Guangxi <br />Yunan, Guangdong || Gold medalist, Gymnastics (Women's Team), 2008 Beijing Olympics |- | [[Yang Yilin]]<ref>{{cite web |url=http://sports.sina.com.cn/o/2012-09-24/01196237077.shtml |title=伦敦奥运冠军罗玉通回乡：全力备战2013年全运会}}</ref> <br />楊伊琳<br />杨伊琳|| 1992- <br /> Huadu, Guangdong <br />Huadu, Guangdong || Gold medalist, Gymnastics (Women's Team), 2008 Beijing Olympics |- | [[Zhang Yanquan]]<ref>{{cite web |url=http://dabuwang.com/thread-1257-1-1.html |title=原籍：梅州大埔客家人 |access-date=2016-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160604081318/http://dabuwang.com/thread-1257-1-1.html |archive-date=2016-06-04 |url-status=dead |accessdate=7 February 2021 |archivedate=4 June 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160604081318/http://dabuwang.com/thread-1257-1-1.html }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.london2012.com/athlete/zhang-yanquan-1072165/ |title=London2012.com |access-date=31 January 2021 |archive-date=2 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130502134903/http://www.london2012.com/athlete/zhang-yanquan-1072165/ |url-status=dead }}</ref><br /> 張雁全<br />张雁全|| 1994- <br />Chaozhou, Guangdong <br /> Dabu, Guangdong || Gold medalist, Diving (Men's synchronized 10 metre platform), 2012 London Olympics |} ===Taiwan=== {|class="wikitable" ! width="105" |အမည် <br />Name<br />တရုတ်<br />Hakka !! width="75" | ​​မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width="400"| အကြောင်းအရာ |- | [[Kuo Lee Chien-fu]]<br />李建夫 || 1969-<br />Taoyuan, Taiwan <br />|| Silver medalist, Baseball, [[1992 Barcelona Olympics]]; Kuo Lee was best known for being the ace pitcher in the [[Chinese Taipei national baseball team]] in the 1992 Olympics where he was twice the winning pitcher in the two matches against Japan (one in the preliminary round and the other in the semifinal), which led the Chinese Taipei team win its first and only baseball silver medal |- | [[Chu Mu-yen]]<br />(Chu Muk Yen) <br />朱木炎 || 1982- <br /> Taoyuan, Taiwan <br />|| Gold medalist, Taekwondo, 2004 Athens Olympics; Gold medalist, [[2003 World Taekwondo Championships|World Taekwondo Championships]], 2003 |- | [[Lee Hsueh-Lin]]<br /> 李學林<br />李学林 || 1984- <br /> Pingtung, Taiwan<br /> Meixian, Guangdong|| First and only Taiwanese to win Chinese Basketball Association Finals Most Valuable Player, 2011–12; Lee is also known as the [[Allen Iverson]] of Taiwan |- | [[Hsieh Su-wei]] <br />謝淑薇<br />谢淑薇 || 1986- <br /> Hsinchu, Taiwan <br /> || Tennis player; Winner (Women's Doubles), [[The Championships, Wimbledon|Wimbledon Championships]], 2013; Winner, (Women's Doubles), [[French Open]], 2014 |} ===Hong Kong=== {|class="wikitable" ! width="105" |အမည် <br />Name<br />တရုတ်<br />Hakka !! width="75" | ​​မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width="400"| အကြောင်းအရာ |- | [[Lee Wai Tong]]<br />(Lee Fui Tong) <br /> 李惠堂 || 1905–1979 <br /> Hong Kong <br />Wuhua, Guangdong || Considered to be the greatest footballer to play for China and one of the greatest footballers in Asia in the first half of the 20th century; Captain, China national football team, [[1936 Summer Olympics|1936 Berlin Olympics]] |} ===Malaysia=== {|class="wikitable" ! width="105" |အမည် <br />Name<br />တရုတ်<br />Hakka !! width="75" | ​​မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width="400"| အကြောင်းအရာ |- | [[Wong Mew Choo]] <br />黄妙珠 || 1983- <br /> Perak, Malaysia <br /> || Gold medalist, Badminton (Mixed Team), [[2006 Commonwealth Games]], Melbourne and [[2010 Commonwealth Games]], Delhi |} ===Indonesia=== {|class="wikitable" ! width="105" |အမည် <br />Name<br />တရုတ်<br />Hakka !! width="75" | ​​မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width="400"| အကြောင်းအရာ |- | [[Susi Susanti]] <br />王蓮香<br />王莲香 || 1971- <br />West Java, Indonesia <br />|| Gold medalist, Badminton (Women's Singles), [[1992 Summer Olympics|1992 Barcelona Olympics]]; Winner, World Badminton Championships, 1993; Winner, All-England Championships, 1990, 1991, 1993 and 1994; Only female badminton player to hold the Olympic, World Championship and All-England singles titles simultaneously |} ===Netherlands=== {|class="wikitable" ! width="105" |အမည် <br />Name<br />တရုတ်<br />Hakka !! width="75" | ​​မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width="400"| အကြောင်းအရာ |- | [[Aron Winter]] <br /> || 1967- <br />Paramaribo, Suriname <br /> Guangdong || Member of Netherlands national football team that won the [[1988 European Football Championship]]; Also represented Netherlands in the [[European Football Championship]] for 1996 and 2000, and [[FIFA World Cup]], 1990, 1994 and 1998; Winter is of mixed blood and his paternal grandfather, Zhang Junqiang, is Surinamese Hakka<ref>{{cite web | title = World sport stars of Chinese origin | url=http://www.china.org.cn/sports/2009-03/23/content_17487173.htm}}</ref> |} ===United States=== {|class="wikitable" ! width="105" |အမည် <br />Name<br />တရုတ်<br />Hakka !! width="75" | ​​မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width="400"| အကြောင်းအရာ |- | [[Mark Chung]] <br />马克.钟|| 1970- <br />Toronto, Canada <br /> Guangdong || First Chinese-American footballer to represent United States, 1988–1992 |} ===Trinidad and Tobago=== {|class="wikitable" ! width="105" |အမည် <br />Name<br />တရုတ်<br />Hakka !! width="75" | ​​မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width="400"| အကြောင်းအရာ |- | [[Ellis Achong]] <br /> || 1904–1986 <br /> Port of Spain, Trinidad and Tobago <br />Guangdong || First and only Chinese cricket player to play in a [[Test cricket|Test match]], [[West Indies cricket team|West Indies]], 1930–1935 |- | [[Rupert Tang Choon]] <br />|| 1914–1985 <br /> Sangre Grande, Trinidad and Tobago <br />Guangdong || First Chinese Captain, Trinidad cricket team, 1951–1952 |} == ကိုးကား == ifzh05k9yshdip1559wwlkz0j870ubu 0 222664 1044870 871174 2026-07-29T02:40:47Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1044870 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ဒမ်ဘယ်<br>Dambal | other_name = Dambal | nickname = | settlement_type = ရွာ | image_skyline = Dodda Basappa Temple.JPG | image_alt = | image_caption = [[Doddabasappa Temple]] at Dambal, 12th century CE | pushpin_map = India Karnataka#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Karnataka, India | coordinates = {{coord|15|19|41|N|75|48|37|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Karnataka]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Gadag District]] | subdivision_type3 = [[Taluks of Karnataka|Taluk]] | subdivision_name3 = [[Mundargi]] | subdivision_type4 = [[List of Constituencies of the Lok Sabha|Lok Sabha Constituency]] | subdivision_name4 = [[Haveri-Gadag]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = [[Gram panchayat]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 590 | population_total = 10,095 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Kannada]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 582 113 | registration_plate = KA 26 | website = {{URL|karnataka.gov.in}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KA]] | footnotes = | official_name = }} '''ဒမ်ဘယ်''' သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ကာနတကပြည်နယ်၊ ဂါဒတ်ခရိုင် (Gadag) တွင် တည်ရှိသည့် ရွာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းနေရာသည် ရှေးခေတ်အချိန်ကာလက ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ဗဟိုနေရာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၂ ရာစုအထိ တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ဤရွာသည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၅၉၀ မီတာ (၁၉၄၀ ပေ) တွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.dharwad.com/dcforum/dharwad/321.html |title=The Buddhist Legacy – Buddhism in Karnataka |access-date=2006-12-18 |archive-date=15 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120515225942/http://www.dharwad.com/dcforum/dharwad/321.html }}</ref> Dambal is at an elevation of {{cvt|590|m}}.<ref>{{cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/19/Dambal.html |title=Dambal, India Page |access-date=2007-01-25 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421091441/http://www.fallingrain.com/world/IN/19/Dambal.html |url-status=dead }}</ref> ==လူဦးရေဆိုင်ရာ== ၂၀၀၁ ခုနှစ် အိန္ဒိယနိုင်ငံလူဦးရေစာရင်းအရ ဒမ်ဘာလာတွင် လူဦးရေသည် ၁၀၀၉၅ ဦးရှိပြီး အမျိုးသား ၅၁၆၆ ဦးနှင့် အမျိုးသမီး ၄၉၂၉ ဦး ရှိသည်။ အိမ်ထောင်စုမှာ ၁၈၁၅ စု ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/PopulationFinder/View_Village_Population.aspx?pcaid=808105&category=VILLAGE |title=Census of India: View Population Details |publisher=Censusindia.gov.in |access-date=2013-01-20}}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== Mauryas နှင့် Satavahana တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ဗုဒ္ဓ၏ အဆုံးအမများသည် ကာနတက၌ ထွန်းကားခဲ့သည်။ မြို့ပတ်ဝန်းကျင်တွင်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ဓာတ်တော်များကို တွေ့နိုင်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.kamat.com/database/books/kareducation/buddhist_education.htm |title=Kamat Research Database - Buddhist System of Education |access-date=2007-03-12}}</ref> ဒမ်ဘယ်ရွာရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာလာ နတ်ဖြစ်သည့် Tara ၏ ကျောင်းတော်တွင် အေဒီ ၁၀၉၅ တွင် ရေးထိုးထားသည့် ကျောက်စာတစ်ခု ရှိသည်။ ထိုကျောက်စာတွင် ကုန်သည် ၁၆ ဦးတို့သည် ရဟန်းများအတွက် ဝိဟာရတစ်ခုနှင့် နတ် Tara အတွက် ကျောင်းတော်တစ်ခုကို ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်ဟု ရေးသားထားသည်။ ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များ များပြားလာသော်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာကို လက်ခံခဲ့ကြသည့်အတွက် ၁၂ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဒမ်ဘယ်၌ ဗုဒ္ဓဘာသာနေရာတစ်ခု ရှိနေခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.dharwad.com/dcforum/dharwad/321.html |title=The Buddhist Legacy |access-date=2007-03-12 |archive-date=15 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120515225942/http://www.dharwad.com/dcforum/dharwad/321.html }}</ref> ==Doddabasappa ကျောင်းတော်== [[File:Dodda Basappa temple Stellate plan.JPG|left|thumb|ဒမ်ဘယ်ရွာရှိ [[Doddabasappa ကျောင်းတော်]] CE ၁၂ ရာစု]] There are three Hindu temples here. ထိုနေရာတွင် ဟိန္ဒိူကျောင်းတော်သုံးခု ရှိသည်။ Doddabasappa ကျောင်းတော်သည် Chalukya အနောက်ပိုင်းဗိသုကာပုံစံဖြင့် တည်ည်ဆောက်ထားပြီး အစွန်း ၂၄ ဖက်ပါဝင်သည့် ပုံစံဖြင့် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသောကြောင့် ၎င်း၏ သွင်ပြင်သည့် စက်ဝိုင်းကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။ ထောင့်မှန်တစ်ခုချင်းစီတွင် ၂၂.၅ ဒီဂရီစီရှိသည့် ထောင့်လေးထောင့်အဖြစ် ခွဲခြားထားသည်။ ထောင့်တစ်ခုချင်းစီတိုင်းတွင်လည်း ဗိသုကာလက်ရာများကို ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.indoarch.org/ |title=Architecture of the Indian Subcontinent |access-date=2006-12-18 |archive-date=2 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502190211/http://www.indoarch.org/ }}</ref> Each right angle is divided into four 22.5 degrees angles. Then each angle is again divided and covered with intricate carvings.<ref>{{cite web |url=http://www.indoarch.org/place.php?placelink=R%3D5%2BS%3D18%2BP%3D227%2BM%3D1052 |title=Dodda Basappa temple - 12th century |access-date=2006-12-19 |archive-date=2 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220102075913/http://www.indoarch.org/place.php?placelink=R%3D5%2BS%3D18%2BP%3D227%2BM%3D1052 }}</ref> ==Jappadbavi== မကြာသေးမီက တွေ့ရှိခဲ့သည့် ကျောင်းတော်ဖြစ်ကာ ဒေသခံများက "Jappadbavi" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ==Kappata gudda== Kappata gudda တောင်ကုန်းသည် ဒမ်ဘယ်နှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ တည်ရှိသည်။ ၎င်းတောင်ကုန်းတွင် ထင်ရှားသည့် Kappata Malleshwara ကျောင်းတော်တည်ရှိကာ ဒမ်ဘယ်ရွာမှ ၅ မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== * [https://web.archive.org/web/20070203120944/http://chitralakshana.com/history-12.htm History of Indian Art] * {{cite book |last=Rahman |first=Mahbubur |year=2012 |chapter=Architecture |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Architecture |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]}} * [http://www.deccanherald.com/content/287165/F Deccan-herald: Dambal] * [https://web.archive.org/web/20130625081542/http://puratattva.in/2012/12/08/dambal-a-religious-symphony-2048.html Dambal a religious symphony] * [http://www.deccanherald.com/content/287165/dusty-dambal-think-again.html Dusty Dambal? Think again!] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာနေရာများ]] rn33j6h09k2ybwo738g3p47yo164a63 10 226735 1045008 1044516 2026-07-29T10:10:27Z Zawzawaungthwin 100038 [[မြန်မာ–ဘယ်လာရုစ် ဆက်ဆံရေး|ဘယ်လာရုစ်]] 1045008 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး |title = {{Flagicon|Myanmar}} [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = [[File:State Seal of the Republic of the Union of Myanmar.svg|frameless|100px]] | group1 = အမေရိက | list1 = * [[မြန်မာ–ကနေဒါ ဆက်ဆံရေး|ကနေဒါ]] * [[မြန်မာ–နီကာရာဂွါ ဆက်ဆံရေး|နီကာရာဂွါ]] * [[မြန်မာ–ဗင်နီဇွဲလား ဆက်ဆံရေး|ဗင်နီဇွဲလား]] * [[မြန်မာ–မက္ကဆီကို ဆက်ဆံရေး|မက္ကဆီကို]] * [[မြန်မာ–အမေရိကန် ဆက်ဆံရေး|အမေရိကန်]] |group2 = အာရှ |list2 = * [[မြန်မာ–တောင်ကိုရီးယား ဆက်ဆံရေး|တောင်ကိုရီးယား]] * [[မြန်မာ–မြောက်ကိုရီးယား ဆက်ဆံရေး|မြောက်ကိုရီးယား]] * [[ဂျပန်–မြန်မာ ဆက်ဆံရေး|ဂျပန်]] * [[ဂျော်ဂျီယာ–မြန်မာ ဆက်ဆံရေး|ဂျော်ဂျီယာ]] * [[မြန်မာ–ဆော်ဒီအာရေးဘီးယား ဆက်ဆံရေး|ဆော်ဒီအာရေးဘီးယား]] * [[မြန်မာ-တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံဆက်ဆံရေး|တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] * [[မြန်မာ–တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ ဆက်ဆံရေး|တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ]] * [[မြန်မာ–တူရကီ ဆက်ဆံရေး|တူရကီ]] * [[မြန်မာ-ထိုင်း ဆက်ဆံရေး|ထိုင်း]] * [[မြန်မာ–နီပေါ ဆက်ဆံရေး|နီပေါ]] * [[မြန်မာ–ပါကစ္စတန် ဆက်ဆံရေး|ပါကစ္စတန်]] * [[မြန်မာ–ဖိလစ်ပိုင် ဆက်ဆံရေး|ဖိလစ်ပိုင်]] * [[မြန်မာ–ဗီယက်နမ် ဆက်ဆံရေး|ဗီယက်နမ်]] * [[ဘရူနိုင်း–မြန်မာ ဆက်ဆံရေး|ဘရူနိုင်း]] * [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်–မြန်မာ ဆက်ဆံရေး|ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်]] * [[မလေးရှား - မြန်မာ ဆက်ဆံရေး|မလေးရှား]] * [[မြန်မာ–ရုရှား ဆက်ဆံရေး|ရုရှား]] * [[လာအို-မြန်မာ ဆက်ဆံရေး|လာအို]] * [[အိန္ဒိယ–မြန်မာ ဆက်ဆံရေး|အိန္ဒိယ]] * [[အင်ဒိုနီးရှား–မြန်မာ ဆက်ဆံရေး|အင်ဒိုနီးရှား]] * [[တီမောလက်စ်တေ-မြန်မာ ဆက်ဆံရေး|တီမောလက်စ်တေ]] * [[မြန်မာ–အစ္စရေး ဆက်ဆံရေး|အစ္စရေး]] | group3 = ဥရောပ | list3 = * [[မြန်မာ–ချက်သမ္မတနိုင်ငံ ဆက်ဆံရေး|ချက်သမ္မတနိုင်ငံ]] * [[မြန်မာ–ဘယ်လာရုစ် ဆက်ဆံရေး|ဘယ်လာရုစ်]] * [[ဂရိ–မြန်မာ ဆက်ဆံရေး|ဂရိ]] * [[ဂျာမနီ–မြန်မာ ဆက်ဆံရေး|ဂျာမနီ]] * [[မြန်မာ–စပိန် ဆက်ဆံရေး|စပိန်]] * [[မြန်မာ–ဆားဘီးယား ဆက်ဆံရေး|ဆားဘီးယား]] * [[ဒိန်းမတ်–မြန်မာ ဆက်ဆံရေး|ဒိန်းမတ်]] * [[ပြင်သစ်–မြန်မာ ဆက်ဆံရေး|ပြင်သစ်]] * [[မြန်မာ–ဗာတီကန် ဆက်ဆံရေး|ဗာတီကန်]] * [[မြန်မာ–ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း ဆက်ဆံရေး|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]] * [[မြန်မာ–ယူကရိန်း ဆက်ဆံရေး|ယူကရိန်း]] * [[မြန်မာ–အီတလီ ဆက်ဆံရေး|အီတလီ]] | group4 = အာဖရိက | list4 = * [[ဂင်းနီဗစ်ဆော-မြန်မာ ဆက်ဆံရေး|ဂင်းနီဗစ်ဆော]] * [[မြန်မာ–ဆိုမာလီယာ ဆက်ဆံရေး|ဆိုမာလီယာ]] | group5 = နိုင်ငံစုံ | list5 = * [[မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] * [[မြန်မာ–အာဆီယံ ဆက်ဆံရေး|အာဆီယံ]] * [[မြန်မာ–ဥရောပသမဂ္ဂ ဆက်ဆံရေး|ဥရောပသမဂ္ဂ]] | group6 = ယခင် | list6 = * [[မြန်မာ–ယူဂိုဆလားဗီးယား ဆက်ဆံရေး|ယူဂိုဆလားဗီးယား]] | group7 = သံရုံးများ | list7 = * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သံတမန်မစ်ရှင်များ စာရင်း|ပြည်ပသံရုံးများ]] * [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံခြား သံရုံးများ|ပြည်တွင်းသံရုံးများ]] * [[ပြည်ပရောက်မြန်မာလူမျိုး]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်များ| ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး]] </noinclude> 89sg9idawo0k39037bmyprvdbbcrw98 1045013 1045008 2026-07-29T11:12:39Z Zawzawaungthwin 100038 စာလုံးပေါင်း ပြင်ဆင် 1045013 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး |title = {{Flagicon|Myanmar}} [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = [[File:State Seal of the Republic of the Union of Myanmar.svg|frameless|100px]] | group1 = အမေရိက | list1 = * [[မြန်မာ–ကနေဒါ ဆက်ဆံရေး|ကနေဒါ]] * [[မြန်မာ–နီကာရာဂွါ ဆက်ဆံရေး|နီကာရာဂွါ]] * [[မြန်မာ–ဗင်နီဇွဲလား ဆက်ဆံရေး|ဗင်နီဇွဲလား]] * [[မြန်မာ–မက္ကဆီကို ဆက်ဆံရေး|မက္ကဆီကို]] * [[မြန်မာ–အမေရိကန် ဆက်ဆံရေး|အမေရိကန်]] |group2 = အာရှ |list2 = * [[မြန်မာ–တောင်ကိုရီးယား ဆက်ဆံရေး|တောင်ကိုရီးယား]] * [[မြန်မာ–မြောက်ကိုရီးယား ဆက်ဆံရေး|မြောက်ကိုရီးယား]] * [[ဂျပန်–မြန်မာ ဆက်ဆံရေး|ဂျပန်]] * [[ဂျော်ဂျီယာ–မြန်မာ ဆက်ဆံရေး|ဂျော်ဂျီယာ]] * [[မြန်မာ–ဆော်ဒီအာရေးဘီးယား ဆက်ဆံရေး|ဆော်ဒီအာရေးဘီးယား]] * [[မြန်မာ-တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံဆက်ဆံရေး|တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] * [[မြန်မာ–တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ ဆက်ဆံရေး|တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ]] * [[မြန်မာ–တူရကီ ဆက်ဆံရေး|တူရကီ]] * [[မြန်မာ-ထိုင်း ဆက်ဆံရေး|ထိုင်း]] * [[မြန်မာ–နီပေါ ဆက်ဆံရေး|နီပေါ]] * [[မြန်မာ–ပါကစ္စတန် ဆက်ဆံရေး|ပါကစ္စတန်]] * [[မြန်မာ–ဖိလစ်ပိုင် ဆက်ဆံရေး|ဖိလစ်ပိုင်]] * [[မြန်မာ–ဗီယက်နမ် ဆက်ဆံရေး|ဗီယက်နမ်]] * [[ဘရူနိုင်း–မြန်မာ ဆက်ဆံရေး|ဘရူနိုင်း]] * [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်–မြန်မာ ဆက်ဆံရေး|ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်]] * [[မလေးရှား - မြန်မာ ဆက်ဆံရေး|မလေးရှား]] * [[မြန်မာ–ရုရှား ဆက်ဆံရေး|ရုရှား]] * [[လာအို-မြန်မာ ဆက်ဆံရေး|လာအို]] * [[အိန္ဒိယ–မြန်မာ ဆက်ဆံရေး|အိန္ဒိယ]] * [[အင်ဒိုနီးရှား–မြန်မာ ဆက်ဆံရေး|အင်ဒိုနီးရှား]] * [[တီမောလက်စ်တေ-မြန်မာ ဆက်ဆံရေး|တီမောလက်စ်တေ]] * [[မြန်မာ–အစ္စရေး ဆက်ဆံရေး|အစ္စရေး]] | group3 = ဥရောပ | list3 = * [[မြန်မာ–ချက်သမ္မတနိုင်ငံ ဆက်ဆံရေး|ချက်သမ္မတနိုင်ငံ]] * [[မြန်မာ–ဘီလာရုဇ် ဆက်ဆံရေး|ဘီလာရုဇ်]] * [[ဂရိ–မြန်မာ ဆက်ဆံရေး|ဂရိ]] * [[ဂျာမနီ–မြန်မာ ဆက်ဆံရေး|ဂျာမနီ]] * [[မြန်မာ–စပိန် ဆက်ဆံရေး|စပိန်]] * [[မြန်မာ–ဆားဘီးယား ဆက်ဆံရေး|ဆားဘီးယား]] * [[ဒိန်းမတ်–မြန်မာ ဆက်ဆံရေး|ဒိန်းမတ်]] * [[ပြင်သစ်–မြန်မာ ဆက်ဆံရေး|ပြင်သစ်]] * [[မြန်မာ–ဗာတီကန် ဆက်ဆံရေး|ဗာတီကန်]] * [[မြန်မာ–ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း ဆက်ဆံရေး|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]] * [[မြန်မာ–ယူကရိန်း ဆက်ဆံရေး|ယူကရိန်း]] * [[မြန်မာ–အီတလီ ဆက်ဆံရေး|အီတလီ]] | group4 = အာဖရိက | list4 = * [[ဂင်းနီဗစ်ဆော-မြန်မာ ဆက်ဆံရေး|ဂင်းနီဗစ်ဆော]] * [[မြန်မာ–ဆိုမာလီယာ ဆက်ဆံရေး|ဆိုမာလီယာ]] | group5 = နိုင်ငံစုံ | list5 = * [[မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ]] * [[မြန်မာ–အာဆီယံ ဆက်ဆံရေး|အာဆီယံ]] * [[မြန်မာ–ဥရောပသမဂ္ဂ ဆက်ဆံရေး|ဥရောပသမဂ္ဂ]] | group6 = ယခင် | list6 = * [[မြန်မာ–ယူဂိုဆလားဗီးယား ဆက်ဆံရေး|ယူဂိုဆလားဗီးယား]] | group7 = သံရုံးများ | list7 = * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သံတမန်မစ်ရှင်များ စာရင်း|ပြည်ပသံရုံးများ]] * [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံခြား သံရုံးများ|ပြည်တွင်းသံရုံးများ]] * [[ပြည်ပရောက်မြန်မာလူမျိုး]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်များ| ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး]] </noinclude> 8kzudp3usddjpg8izc2v3um4lezsct8 0 229558 1044824 842166 2026-07-28T12:03:22Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1044824 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ဆယာဟာ | native_name = Siaha | native_name_lang = | other_name = ဆိုက်ဟား (Saiha) ([[မီဇိုဘာသာစကား|မီဇိုဘာသာ]] နှင့် မြန်မာဘာသာ) | settlement_type = မြို့ | image_skyline = Siaha Town.jpg | image_alt = | image_caption = | nickname = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Mizoram#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = အိန္ဒိယ | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = ၁၂၂၅ | population_total = ၂၅၁၁၀ | population_as_of = ၂၀၁၄ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name="2011 census data">{{cite web|title=Census of India Search details |url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=290122|publisher=censusindia.gov.in|accessdate=10 May 2015}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN Code]] | postal_code = 796901 | registration_plate = MZ03 | subdivision_name3 = [[Köppen climate classification|Climate]] | website = {{URL|mizoram.nic.in}} | footnotes = }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> ဒေသ မရာဘာသာစကား၌ '''ဆီယာဟာမြို့''' သို့မဟုတ် ဘုံသုံး မီဇိုဘာသာစကား၌ '''ဆိုက်ဟားမြို့''' သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]] အရှေ့မြောက်ပိုင်း[[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်| မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]] ရှိ [[မရာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင်ကောင်စီ|မရာကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင်ကောင်စီ]]၏ ဌာနချုပ်ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်၏တောင်ဘက်အလယ်ပိုင်းတွင်တည်ရှိသည်။ ဒေသခံ [[မရာဘာသာစကား|မာရာဘာသာစကားတွင်]] 'Siaha' ဟူသော စကားလုံးသည် ဆင်ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသော 'Masia' မှ ဆင်းသက်လာသော 'Sia' နှင့် သွား ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသော ဟူသော 'ha' တို့ကိုပူးပေါင်းပြီး 'Siaha' ဟု မှည့်ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဆင်သွားများ အမြောက်အမြားတွေ့ရှိသည့် နေရာဖြစ်သည်။ ဒေသခံလူများက ထိုမြို့ကို Siaha ဟု အမည်ပေးသော်လည်း မီဇိုမျာက ၎င်းကို မီ [[မီဇိုလူမျိုး|မီဇို]] [[မီဇိုဘာသာစကား|ဘာသာစကား]] ဖြင့် ဘာသာပြန်သည့် ဝေါဟာရသက်သက်ဖြစ်သည့် '' ဟူသော အမည်ဖြင့် ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ Siaha သည် [[မီရမ်လူမျိုး|မရာလူမျိုးများ]] အတွက်စီးပွားရေးအချက်အချာဖြစ်သည်။ == ပထဝီဝင် == {{Coord|22.48|N|92.97|E|}} မှာ တည်ရှိပါတယ်။ ။ <ref>{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/31/Saiha.html |title=Falling Rain Genomics, Inc - Saiha |access-date=12 July 2022 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303185947/http://www.fallingrain.com/world/IN/31/Saiha.html |url-status=dead }}</ref> ပျမ်းမျှအမြင့်မှာ ၇၂၉ ပေ ဖြစ်သည်။&nbsp;မီတာ (၂၃၉၁&nbsp;ပေ)။ == လူဦးရေစာရင်း == {{As of|2001}} India [[သန်းခေါင်စာရင်း|census]],<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=16 June 2004|title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=1 November 2008|publisher=Census Commission of India}}</ref> အရ ဆိုက်ဟားတွင် လူဦးရေ ၁၉၇၃၁ယောက်ရှိသည်။ နေထိုင်သူ ၅၂%မှာ ယောက်ျားများဖြစ်ပြီး မိန်းမများသည် ၄၈% သာရှိကြသည်။ ဆိုက်ဟားတွင် ပျမ်းမျှစာတတ်မြောက်မှုနှုန်း ၇၉% ရှိပြီး အမျိုးသားစာတတ်မြောက်မှု ပျမ်းမျှ ၅၉.၅% ထက် ပိုများသည်- အမျိုးသားစာတတ်မြောက်မှုမှာ ၈၀% နှင့် အမျိုးသမီးစာတတ်မြောက်မှုမှာ ၇၇% ဖြစ်သည်။ Siaha တွင် လူဦးရေ၏ ၁၆% သည် အသက် ၆ နှစ်အောက်ဖြစ်သည်။ ဆိုက်ဟား သည် မီဇိုရမ်ပြည်နယ်တွင် ဖွံ့ဖြိုးမှုအမြန်ဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး မီဇိုရမ်၏ ၂၀၀၈ စာရင်းအင်းလက်စွဲစာအုပ်တွင် အဆိုပါမြို့သည် ၂၉၂၇၅ တွင် ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ၁၉၇၃၁ နှင့် ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၂၉၂၇၅ ဦးရှိကြောင်းဖော်ပြထားသည်။<ref>Dept. of Economic & Statistic, Gov't of Mizoram [http://desmizo.nic.in/file/stat-handbook2008.pdf Statistical Handbook 2008.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304035411/http://desmizo.nic.in/file/stat-handbook2008.pdf |date=4 March 2016 }}</ref> == ပညာရေး == မီဇိုရမ်တက္ကသိုလ် လက်အောက်ရှိ Saiha College ဆိုက်ဟား ကောလိပ်တစ်ခုနှင့် အစိုးရနှင့် ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများစွာရှိသည်။ == လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == Pawan Hans <ref>{{Cite web|title=MIZORAMA HELICOPTER SERVICE TUR CHIEF MINISTER IN HAWNG|url=http://dipr.mizoram.gov.in/press-release/mizorama-helicopter-service-tur-chief-minister-in-hawng|publisher=Mizoram DIPR|accessdate=14 August 2012|archivedate=12 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131212015939/http://dipr.mizoram.gov.in/press-release/mizorama-helicopter-service-tur-chief-minister-in-hawng}}</ref> မှ ရဟတ်ယာဉ်ဝန်ဆောင်မှုကို [[အိုက်ဇောမြို့|Aizawl]] ကို ဆိုက်ဟား နှင့် ချိတ်ဆက်ပေးသည်။ <ref>{{Cite news|title=Nilaini atangin ‘Helicopter Service|url=http://www.thezozamtimes.org/index.php?option=com_content&view=article&id=5455:nilaini-atangin-helicopter-service&catid=43:news&Itemid=63|accessdate=20 August 2012|archivedate=23 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923163051/http://www.thezozamtimes.org/index.php?option=com_content&view=article&id=5455:nilaini-atangin-helicopter-service&catid=43:news&Itemid=63}}</ref> NH 54 မှ ဆိုက်ဟား နှင့် [[အိုက်ဇောမြို့|Aizawl]] ကြား အကွာအဝေးမှာ 378&nbsp;ကီလိုမီတာဖြစ်ပြီး ပုံမှန် Bus နှင့် Jeeps တို့နှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ <ref>{{Cite web|title=Aizawl to Siaha|url=http://mizoram.nic.in/more/rsaiha.htm|publisher=Mizoram NIC|accessdate=29 August 2012}}</ref> == မီဒီယာ == ဆိုက်ဟား ရှိ အဓိကသတင်းစာများမှာ- <ref>{{Cite web|title=Accredited Journalists|url=http://dipr.mizoram.gov.in/journalists|publisher=DIPR Mizoram|accessdate=5 September 2012|archivedate=19 June 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130619020709/http://dipr.mizoram.gov.in/journalists}}</ref> * Buannel * Chhim Aw * Kawl Eng * Maraland * Moonlight * Mara Thlala * Siaha Post * Saikhawpui * Siaha Times * Awsicharu [awsicharu.wordpress.com] * Deiva Mara Daily [http://deivadailynewspaper.wordpress.com Deiva Mara Daily] == ကိုးကား == {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်များ == * [http://www.saiha.nic.in/ ခရိုင်ဝက်ဘ်ဆိုက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180624155330/http://saiha.nic.in/ |date=24 June 2018 }} Siaha * [https://web.archive.org/web/20091207044315/http://www.maraland.net/ maraland.NET] [https://web.archive.org/web/20091207044315/http://www.maraland.net/ ကွန်မန့် : Mara people's Online site] * [http://www.siahaonline.com SiahaOnline.com : Siaha Online ဝဘ်ဆိုဒ်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051127015807/http://siahaonline.com/ |date=27 November 2005 }} {{Mizoram}}{{Saiha District}} [[ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ]] 6x068upyef50qcku8a9um96iluywcrx 1045011 1044824 2026-07-29T10:40:42Z Laitei 74257 /* */ 1045011 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ဆီယာဟာ | native_name = Siaha | native_name_lang = | other_name = Siaha ([[မရာဘာသာစကား|မရာ]]) </br> Saiha ([[မီဇိုဘာသာစကား|မီဇို]]) | settlement_type = မြို့ | image_skyline = Siaha Town.jpg | image_alt = | image_caption = | nickname = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Mizoram#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = အိန္ဒိယ | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = ၁၂၂၅ | population_total = ၂၅၁၁၀ | population_as_of = ၂၀၁၄ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name="2011 census data">{{cite web|title=Census of India Search details |url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=290122|publisher=censusindia.gov.in|accessdate=10 May 2015}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN Code]] | postal_code = 796901 | registration_plate = MZ03 | subdivision_name3 = [[Köppen climate classification|Climate]] | website = {{URL|mizoram.nic.in}} | footnotes = }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> ဒေသ [[မရာဘာသာစကား]]၌ {{Marareih|Siaha}} သို့မဟုတ် ဘုံသုံး မီဇိုဘာသာစကား၌ '''ဆိုက်ဟားမြို့''' သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]] အရှေ့မြောက်ပိုင်း[[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်| မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]] ရှိ [[မရာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင်ကောင်စီ|မရာကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင်ကောင်စီ]]၏ ဌာနချုပ်ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်၏တောင်ဘက်အလယ်ပိုင်းတွင်တည်ရှိသည်။ ဒေသခံ [[မရာဘာသာစကား|မာရာဘာသာစကားတွင်]] 'Siaha' ဟူသော စကားလုံးသည် ဆင်ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသော 'Masia' မှ ဆင်းသက်လာသော 'Sia' နှင့် သွား ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသော ဟူသော 'ha' တို့ကိုပူးပေါင်းပြီး 'Siaha' ဟု မှည့်ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဆင်သွားများ အမြောက်အမြားတွေ့ရှိသည့် နေရာဖြစ်သည်။ ဒေသခံလူများက ထိုမြို့ကို Siaha ဟု အမည်ပေးသော်လည်း မီဇိုမျာက ၎င်းကို မီ [[မီဇိုလူမျိုး|မီဇို]] [[မီဇိုဘာသာစကား|ဘာသာစကား]] ဖြင့် ဘာသာပြန်သည့် ဝေါဟာရသက်သက်ဖြစ်သည့် '' ဟူသော အမည်ဖြင့် ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ Siaha သည် [[မီရမ်လူမျိုး|မရာလူမျိုးများ]] အတွက်စီးပွားရေးအချက်အချာဖြစ်သည်။ == ပထဝီဝင် == {{Coord|22.48|N|92.97|E|}} မှာ တည်ရှိပါတယ်။ ။ <ref>{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/31/Saiha.html |title=Falling Rain Genomics, Inc - Saiha |access-date=12 July 2022 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303185947/http://www.fallingrain.com/world/IN/31/Saiha.html |url-status=dead }}</ref> ပျမ်းမျှအမြင့်မှာ ၇၂၉ ပေ ဖြစ်သည်။&nbsp;မီတာ (၂၃၉၁&nbsp;ပေ)။ == လူဦးရေစာရင်း == {{As of|2001}} India [[သန်းခေါင်စာရင်း|census]],<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=16 June 2004|title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=1 November 2008|publisher=Census Commission of India}}</ref> အရ ဆိုက်ဟားတွင် လူဦးရေ ၁၉၇၃၁ယောက်ရှိသည်။ နေထိုင်သူ ၅၂%မှာ ယောက်ျားများဖြစ်ပြီး မိန်းမများသည် ၄၈% သာရှိကြသည်။ ဆိုက်ဟားတွင် ပျမ်းမျှစာတတ်မြောက်မှုနှုန်း ၇၉% ရှိပြီး အမျိုးသားစာတတ်မြောက်မှု ပျမ်းမျှ ၅၉.၅% ထက် ပိုများသည်- အမျိုးသားစာတတ်မြောက်မှုမှာ ၈၀% နှင့် အမျိုးသမီးစာတတ်မြောက်မှုမှာ ၇၇% ဖြစ်သည်။ Siaha တွင် လူဦးရေ၏ ၁၆% သည် အသက် ၆ နှစ်အောက်ဖြစ်သည်။ ဆိုက်ဟား သည် မီဇိုရမ်ပြည်နယ်တွင် ဖွံ့ဖြိုးမှုအမြန်ဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး မီဇိုရမ်၏ ၂၀၀၈ စာရင်းအင်းလက်စွဲစာအုပ်တွင် အဆိုပါမြို့သည် ၂၉၂၇၅ တွင် ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ၁၉၇၃၁ နှင့် ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၂၉၂၇၅ ဦးရှိကြောင်းဖော်ပြထားသည်။<ref>Dept. of Economic & Statistic, Gov't of Mizoram [http://desmizo.nic.in/file/stat-handbook2008.pdf Statistical Handbook 2008.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304035411/http://desmizo.nic.in/file/stat-handbook2008.pdf |date=4 March 2016 }}</ref> == ပညာရေး == မီဇိုရမ်တက္ကသိုလ် လက်အောက်ရှိ Saiha College ဆိုက်ဟား ကောလိပ်တစ်ခုနှင့် အစိုးရနှင့် ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများစွာရှိသည်။ == လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == Pawan Hans <ref>{{Cite web|title=MIZORAMA HELICOPTER SERVICE TUR CHIEF MINISTER IN HAWNG|url=http://dipr.mizoram.gov.in/press-release/mizorama-helicopter-service-tur-chief-minister-in-hawng|publisher=Mizoram DIPR|accessdate=14 August 2012|archivedate=12 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131212015939/http://dipr.mizoram.gov.in/press-release/mizorama-helicopter-service-tur-chief-minister-in-hawng}}</ref> မှ ရဟတ်ယာဉ်ဝန်ဆောင်မှုကို [[အိုက်ဇောမြို့|Aizawl]] ကို ဆိုက်ဟား နှင့် ချိတ်ဆက်ပေးသည်။ <ref>{{Cite news|title=Nilaini atangin ‘Helicopter Service|url=http://www.thezozamtimes.org/index.php?option=com_content&view=article&id=5455:nilaini-atangin-helicopter-service&catid=43:news&Itemid=63|accessdate=20 August 2012|archivedate=23 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923163051/http://www.thezozamtimes.org/index.php?option=com_content&view=article&id=5455:nilaini-atangin-helicopter-service&catid=43:news&Itemid=63}}</ref> NH 54 မှ ဆိုက်ဟား နှင့် [[အိုက်ဇောမြို့|Aizawl]] ကြား အကွာအဝေးမှာ 378&nbsp;ကီလိုမီတာဖြစ်ပြီး ပုံမှန် Bus နှင့် Jeeps တို့နှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ <ref>{{Cite web|title=Aizawl to Siaha|url=http://mizoram.nic.in/more/rsaiha.htm|publisher=Mizoram NIC|accessdate=29 August 2012}}</ref> == မီဒီယာ == ဆိုက်ဟား ရှိ အဓိကသတင်းစာများမှာ- <ref>{{Cite web|title=Accredited Journalists|url=http://dipr.mizoram.gov.in/journalists|publisher=DIPR Mizoram|accessdate=5 September 2012|archivedate=19 June 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130619020709/http://dipr.mizoram.gov.in/journalists}}</ref> * Buannel * Chhim Aw * Kawl Eng * Maraland * Moonlight * Mara Thlala * Siaha Post * Saikhawpui * Siaha Times * Awsicharu [awsicharu.wordpress.com] * Deiva Mara Daily [http://deivadailynewspaper.wordpress.com Deiva Mara Daily] == ကိုးကား == {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်များ == * [http://www.saiha.nic.in/ ခရိုင်ဝက်ဘ်ဆိုက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180624155330/http://saiha.nic.in/ |date=24 June 2018 }} Siaha * [https://web.archive.org/web/20091207044315/http://www.maraland.net/ maraland.NET] [https://web.archive.org/web/20091207044315/http://www.maraland.net/ ကွန်မန့် : Mara people's Online site] * [http://www.siahaonline.com SiahaOnline.com : Siaha Online ဝဘ်ဆိုဒ်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051127015807/http://siahaonline.com/ |date=27 November 2005 }} {{Mizoram}}{{Saiha District}} [[ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ]] 6368605arpawzvlcc6jtgiks753nu4q 1045012 1045011 2026-07-29T10:55:56Z Laitei 74257 1045012 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ဆီယာဟာ | native_name = Siaha | native_name_lang = | other_name = Siaha ([[မရာဘာသာစကား|မရာ]]) </br> Saiha ([[မီဇိုဘာသာစကား|မီဇို]]) | settlement_type = မြို့ | image_skyline = Siaha Town.jpg | image_alt = | image_caption = | nickname = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Mizoram#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = အိန္ဒိယ | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = ၁၂၂၅ | population_total = ၂၅၁၁၀ | population_as_of = ၂၀၁၄ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name="2011 census data">{{cite web|title=Census of India Search details |url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=290122|publisher=censusindia.gov.in|accessdate=10 May 2015}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[မရာဘာသာစကား|မရာ]] | demographics1_info2 = [[မီဇိုဘာသာစကား|မီဇို]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN Code]] | postal_code = 796901 | registration_plate = MZ03 | subdivision_name3 = [[Köppen climate classification|Climate]] | website = {{URL|mizoram.nic.in}} | footnotes = }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> ဒေသ [[မရာဘာသာစကား]]၌ {{Marareih|Siaha}} သို့မဟုတ် မီဇိုဘာသာစကား၌ '''ဆိုက်ဟားမြို့''' သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]] အရှေ့မြောက်ပိုင်း[[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်| မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]] ရှိ [[မရာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင်ကောင်စီ|မရာကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင်ကောင်စီ]]၏ ဌာနချုပ်ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်၏တောင်ဘက်အလယ်ပိုင်းတွင်တည်ရှိသည်။ ဒေသခံ [[မရာဘာသာစကား|မာရာဘာသာစကားတွင်]] {{Marareih|Siaha}} ဟူသော စကားလုံးသည် ဆင်ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသော {{Marareih|Masia}} မှ ဆင်းသက်လာသော {{Marareih|Sia}} နှင့် သွား ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသော ဟူသော {{Marareih|Ha}} တို့ကိုပူးပေါင်းပြီး {{Marareih|Siaha}} ဟု မှည့်ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဆင်သွားများ အမြောက်အမြားတွေ့ရှိသည့် နေရာဖြစ်သည်။ ဒေသခံလူများက ထိုမြို့ကို ဆီယာဟာမြို့ ဟု အမည်ပေးသော်လည်း ၎င်းကို [[မီဇိုလူမျိုး|မီဇိုများ]] က [[မီဇိုဘာသာစကား|သူတို့ ဘာသာစကား]] ဖြင့် ဘာသာပြန်သည့် ဝေါဟာရသက်သက်ဖြစ်သည့် 'ဆိုက်ဟား' ဟူသော အမည်ဖြင့် ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ဆီယာဟာမြို့ သည် [[မရာလူမျိုး]]များ အတွက်စီးပွားရေးအချက်အချာဖြစ်သည်။ == ပထဝီဝင် == {{Coord|22.48|N|92.97|E|}} မှာ တည်ရှိပါတယ်။ ။ <ref>{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/31/Saiha.html |title=Falling Rain Genomics, Inc - Saiha |access-date=12 July 2022 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303185947/http://www.fallingrain.com/world/IN/31/Saiha.html |url-status=dead }}</ref> ပျမ်းမျှအမြင့်မှာ ၇၂၉ ပေ ဖြစ်သည်။&nbsp;မီတာ (၂၃၉၁&nbsp;ပေ)။ == လူဦးရေစာရင်း == {{As of|2001}} India [[သန်းခေါင်စာရင်း|census]],<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=16 June 2004|title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=1 November 2008|publisher=Census Commission of India}}</ref> အရ ဆိုက်ဟားတွင် လူဦးရေ ၁၉၇၃၁ယောက်ရှိသည်။ နေထိုင်သူ ၅၂%မှာ ယောက်ျားများဖြစ်ပြီး မိန်းမများသည် ၄၈% သာရှိကြသည်။ ဆိုက်ဟားတွင် ပျမ်းမျှစာတတ်မြောက်မှုနှုန်း ၇၉% ရှိပြီး အမျိုးသားစာတတ်မြောက်မှု ပျမ်းမျှ ၅၉.၅% ထက် ပိုများသည်- အမျိုးသားစာတတ်မြောက်မှုမှာ ၈၀% နှင့် အမျိုးသမီးစာတတ်မြောက်မှုမှာ ၇၇% ဖြစ်သည်။ Siaha တွင် လူဦးရေ၏ ၁၆% သည် အသက် ၆ နှစ်အောက်ဖြစ်သည်။ ဆိုက်ဟား သည် မီဇိုရမ်ပြည်နယ်တွင် ဖွံ့ဖြိုးမှုအမြန်ဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး မီဇိုရမ်၏ ၂၀၀၈ စာရင်းအင်းလက်စွဲစာအုပ်တွင် အဆိုပါမြို့သည် ၂၉၂၇၅ တွင် ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ၁၉၇၃၁ နှင့် ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၂၉၂၇၅ ဦးရှိကြောင်းဖော်ပြထားသည်။<ref>Dept. of Economic & Statistic, Gov't of Mizoram [http://desmizo.nic.in/file/stat-handbook2008.pdf Statistical Handbook 2008.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304035411/http://desmizo.nic.in/file/stat-handbook2008.pdf |date=4 March 2016 }}</ref> == ပညာရေး == မီဇိုရမ်တက္ကသိုလ် လက်အောက်ရှိ Saiha College ဆိုက်ဟား ကောလိပ်တစ်ခုနှင့် အစိုးရနှင့် ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများစွာရှိသည်။ == လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == Pawan Hans <ref>{{Cite web|title=MIZORAMA HELICOPTER SERVICE TUR CHIEF MINISTER IN HAWNG|url=http://dipr.mizoram.gov.in/press-release/mizorama-helicopter-service-tur-chief-minister-in-hawng|publisher=Mizoram DIPR|accessdate=14 August 2012|archivedate=12 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131212015939/http://dipr.mizoram.gov.in/press-release/mizorama-helicopter-service-tur-chief-minister-in-hawng}}</ref> မှ ရဟတ်ယာဉ်ဝန်ဆောင်မှုကို [[အိုက်ဇောမြို့|Aizawl]] ကို ဆိုက်ဟား နှင့် ချိတ်ဆက်ပေးသည်။ <ref>{{Cite news|title=Nilaini atangin ‘Helicopter Service|url=http://www.thezozamtimes.org/index.php?option=com_content&view=article&id=5455:nilaini-atangin-helicopter-service&catid=43:news&Itemid=63|accessdate=20 August 2012|archivedate=23 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923163051/http://www.thezozamtimes.org/index.php?option=com_content&view=article&id=5455:nilaini-atangin-helicopter-service&catid=43:news&Itemid=63}}</ref> NH 54 မှ ဆိုက်ဟား နှင့် [[အိုက်ဇောမြို့|Aizawl]] ကြား အကွာအဝေးမှာ 378&nbsp;ကီလိုမီတာဖြစ်ပြီး ပုံမှန် Bus နှင့် Jeeps တို့နှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ <ref>{{Cite web|title=Aizawl to Siaha|url=http://mizoram.nic.in/more/rsaiha.htm|publisher=Mizoram NIC|accessdate=29 August 2012}}</ref> == မီဒီယာ == ဆိုက်ဟား ရှိ အဓိကသတင်းစာများမှာ- <ref>{{Cite web|title=Accredited Journalists|url=http://dipr.mizoram.gov.in/journalists|publisher=DIPR Mizoram|accessdate=5 September 2012|archivedate=19 June 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130619020709/http://dipr.mizoram.gov.in/journalists}}</ref> * Buannel * Chhim Aw * Kawl Eng * Maraland * Moonlight * Mara Thlala * Siaha Post * Saikhawpui * Siaha Times * Awsicharu [awsicharu.wordpress.com] * Deiva Mara Daily [http://deivadailynewspaper.wordpress.com Deiva Mara Daily] == ကိုးကား == {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်များ == * [http://www.saiha.nic.in/ ခရိုင်ဝက်ဘ်ဆိုက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180624155330/http://saiha.nic.in/ |date=24 June 2018 }} Siaha * [https://web.archive.org/web/20091207044315/http://www.maraland.net/ maraland.NET] [https://web.archive.org/web/20091207044315/http://www.maraland.net/ ကွန်မန့် : Mara people's Online site] * [http://www.siahaonline.com SiahaOnline.com : Siaha Online ဝဘ်ဆိုဒ်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051127015807/http://siahaonline.com/ |date=27 November 2005 }} {{Mizoram}}{{Saiha District}} [[ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ]] 5ivfzcc6ftujjf49e52u37mtltknsk1 0 232630 1044993 763496 2026-07-29T09:46:18Z Dr Lotus Black 31011 1044993 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = ကျိုင်းတောင်း | image = Keng Twang HPS.jpg | image_size = 250px | image_caption = | name_official = | dam_type = မြေသားတမံ | dam_crosses =နမ့်တိန်ချောင်း | location =လင်းခေးခရိုင်၊ မိုးနဲမြို့နယ်၊ ရှမ်းပြည်နယ်။ | plant_owner = [[လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း|မြန်မာ့လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း]] | plant_operator = Harbin Electric Machinery Co.,Ltd | dam_length = | dam_height = {{convert|427|ft|abbr=on}} | dam_width_base = | res_max_depth = | spillway_type = ungated spillway | irrigation = | construction_began = ၂၀၀၃ ခုနှစ် | opening = ၂၀၀၉ | closed = | cost = | res_capacity_total = | res_catchment = | res_surface = | plant_turbines = ၃ x {{convert|18|MW|abbr=on}} Francis-type | plant_capacity = {{convert|54|MW|abbr=on}}<ref>{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx|format=XLSX|title=Power Generation|work=Open Development Mekong|access-date=6 October 2023|archive-date=6 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006001355/https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx}}</ref> | max_capacity = | plant_annual_gen = {{convert|377.6|GWh|abbr=on}} | plant_commission = ၂၀၀၉ | plant_decommission = | website = | location_map = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|20|35|54|N|98|17|35|E|display=inline,title}} }} ''' '''ကျိုင်းတောင်း ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[မိုးနဲမြို့နယ်]]၊လင်းခေးခရိုင်တွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.mdn.gov.mm/my/kiungtteaangrettnkhnnng-kiungtteaangreaaalpcc/ |title=ကျိုင်းတောင်းရေတံခွန်နှင့် ကျိုင်းတောင်းရေအားလျှပ်စစ် |publisher=Myanmar DigitalNews |accessdate=၂၀၂၂-၀၉-၂၃ |archive-date=23 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220923110449/https://www.mdn.gov.mm/my/kiungtteaangrettnkhnnng-kiungtteaangreaaalpcc/ }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/301/ |title=ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းတည်ဆောက်ပြီးဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ |publisher=[[လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] |accessdate=၂၀၂၂-၀၉-၂၃ |archive-date=23 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220923105413/https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/301/ }}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တာတမံများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ]] {{Stub}} carakm4sx2xy07xf74f2ppiu4m0af9a 0 232764 1044989 763473 2026-07-29T09:45:25Z Dr Lotus Black 31011 1044989 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = မြို့ကြီး တာတမံ | image = Myo gyi hps.jpg | image_size = 250px | image_caption = မြို့ကြီးရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ | name_official = | dam_type = | status =O | dam_crosses =[[ဇော်ဂျီမြစ်]] | location =[[ရှမ်းပြည်နယ်]] (တောင်ပိုင်း)၊ [[ရွာငံမြို့နယ်]]၏ အနောက်ဘက်မိုင်(၃၀) ခန့်အကွာ၊ မြို့ကြီးကျေးရွာအနီး | plant_owner = [[လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း|မြန်မာ့လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း]] | plant_operator = Dong Feng Electric Machinery Co., Ltd. | dam_length = | dam_height = {{convert|171.9|ft|abbr=on}} | dam_width_base = | res_max_depth = | spillway_type = | irrigation = | construction_began = ၂၀၀၅ ခုနှစ် | opening = ၂၀၁၆ | closed = | cost = | res_capacity_total = | res_catchment = | res_surface = | plant_turbines = ၂ x {{convert|15|MW|abbr=on}} Francis-type | plant_capacity = {{convert|30|MW|abbr=on}}<ref>{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx|format=XLSX|title=Power Generation|work=Open Development Mekong|access-date=6 October 2023|archive-date=6 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006001355/https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx}}</ref> | max_capacity = | plant_annual_gen = {{convert|135.7|GWh|abbr=on}} | plant_commission = ၂၀၁၆ | plant_decommission = | website = | location_map = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|21|27|48|N|96|23|29|E|display=inline,title}} }} '''မြို့ကြီး တာတမံ'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (တောင်ပိုင်း)၊ [[ရွာငံမြို့နယ်]]၏ အနောက်ဘက်မိုင်(၄၈) ခန့်အကွာ၊ မြို့ကြီးကျေးရွာအနီးတွင် တည်ရှိပြီး<ref>{{cite web |url=https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/301/ |title=ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းတည်ဆောက်ပြီးဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ |publisher=[[လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] |accessdate=၂၀၂၂-၀၉-၂၄ |archive-date=23 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220923105413/https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/301/ }}</ref> ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရေးနှင့် စိုက်ပျိုးရေးအတွက်ပါ ရည်ရွယ်ဆောက်လုပ်ထားသည့် ဘက်စုံသုံး တာတမံဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=https://news-eleven.com/article/201152 |title=ရွာငံမြို့နယ်ရှိ မြို့ကြီးရေလှောင်တမံတွင် ရေဝင်ရောက်မှုပမာဏ နည်းပါးမှုကြောင့် ရေအားလျှပ်စစ် ထုတ်လုပ်မှုကို ရပ်ဆိုင်းထားပြီး ၎င်းတမံက စိုက်ပျိုးရေ ပေးဝေလျက်ရှိသော မြို့နယ်များသို့ ယခုနှစ်နွေရာသီ သီးနှံစိုက်ပျိုးရေ ပေးဝေနိုင်ခြင်း မရှိတော့ |publisher=''Eleven Media'' |accessdate=၂၀၂၂-၀၉-၂၄ |archive-date=24 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924151238/https://news-eleven.com/article/201152 }}</ref> ရန်ကုန် မန္တလေးလမ်းဟောင်း၊ ဟန်မြင့်မိုရ်မှ မြို့ကြီးဆည်သို့လာလျှင် (၁၀)မိုင်ခန့် ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တာတမံများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ]] 9mlkcsdjsoq8vv8rp23nyj9abckqg4y 0 233451 1044974 831355 2026-07-29T09:41:24Z Dr Lotus Black 31011 1044974 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = ဖြူးချောင်း တာတမံ | image = File:Phyu chaung dam.jpg | image_size = 250px | image_caption = | name_official = | dam_type = | status =O | dam_crosses =ဖြူးချောင်း | location =[[ဖြူးမြို့နယ်]] [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] | plant_owner = [[လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း|မြန်မာ့လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း]] | plant_operator = China Gezhouba Group Corp. (China) | dam_length = | dam_height = {{convert|377|ft|abbr=on}} | dam_width_base = | res_max_depth = | spillway_type = ungated spillway | irrigation = | construction_began = | opening = ၂၀၁၄ | closed = | cost = | res_capacity_total = | res_catchment = | res_surface = | plant_turbines = ၂ x {{convert|20|MW|abbr=on}} Francis-type | plant_capacity = {{convert|40|MW|abbr=on}}<ref>{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx|format=XLSX|title=Power Generation|work=Open Development Mekong|access-date=6 October 2023|archive-date=6 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006001355/https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx}}</ref> | max_capacity = | plant_annual_gen = {{convert|၁၂၀|GWh|abbr=on}} | plant_commission = | plant_decommission = | website = | location_map = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|18|30|25|N|96|21|11|E|display=inline,title}} }} '''ဖြူးချောင်း တာတမံ'''သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]အနောက်ဘက် ၇ မိုင်ခန့်အကွာ၌ တည်ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/50/ |title=ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းတည်ဆောက်ပြီးဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ |publisher=[[လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] |accessdate=၂၀၂၂-၀၉-၂၃ |archive-date=26 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926191316/https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/50 }}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တာတမံများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ]] {{Stub}} knpob1qcjul6n0g8jxtk8abikcl54j9 0 233453 1044970 763502 2026-07-29T09:40:37Z Dr Lotus Black 31011 1044970 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = ကွန်းချောင်း တာတမံ | image = | image_size = 250px | image_caption = | name_official = | dam_type = | status =O | dam_crosses =ကွန်းချောင်း | location =[[ဖြူးမြို့နယ်]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] | plant_owner = [[လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း|မြန်မာ့လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း]] | plant_operator = Alstom Hydropower Equipment Co.,Ltd | dam_length = | dam_height = {{convert|270|ft|abbr=on}} | dam_width_base = | res_max_depth = | spillway_type = ungated spillway | irrigation = | construction_began = ၂၀၀၂-၂၀၀၃ | opening = ၂၀၁၂ | closed = | cost = | res_capacity_total = | res_catchment = | res_surface = | plant_turbines = ၃ x {{convert|20|MW|abbr=on}} Francis-type | plant_capacity = {{convert|60|MW|abbr=on}}<ref>{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx|format=XLSX|title=Power Generation|work=Open Development Mekong|access-date=6 October 2023|archive-date=6 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006001355/https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx}}</ref> | max_capacity = | plant_annual_gen = {{convert|၁၉၀|GWh|abbr=on}} | plant_commission = | plant_decommission = | website = | location_map = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|18|25|13|N|96|21|49|E|display=inline,title}} }} '''ကွန်းချောင်း တာတမံ'''သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]၌ တည်ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/50/ |title=ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းတည်ဆောက်ပြီးဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ |publisher=[[လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] |accessdate=၂၀၂၂-၀၉-၂၃ |archive-date=26 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926191316/https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/50 }}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တာတမံများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ]] {{Stub}} 7hiyrk0rtf8znymsgo6i1f5zdn6k64g 0 233454 1044968 832064 2026-07-29T09:40:01Z Dr Lotus Black 31011 1044968 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = ခပေါင်း တာတမံ | image = Khapaung.jpg | image_size = 250px | image_caption = | name_official = | dam_type = | status =O | dam_crosses =ခပေါင်းချောင်း | location =[[အုတ်တွင်းမြို့နယ်]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] | plant_owner = [[လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း|မြန်မာ့လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း]] | plant_operator = Nanning Generating Equipment General Work | dam_length = | dam_height = {{convert|152|ft|abbr=on}} | dam_width_base = | res_max_depth = | spillway_type = ungated spillway | irrigation = | construction_began = ၂၀၀၂-၂၀၀၃ | opening = ၂၀၀၈ | closed = | cost = | res_capacity_total = | res_catchment = | res_surface = | plant_turbines = ၂ x {{convert|15|MW|abbr=on}} [[Francis-type]] | plant_capacity = {{convert|30|MW|abbr=on}} | max_capacity = | plant_annual_gen = {{convert|၁၂၀|GWh|abbr=on}} | plant_commission = | plant_decommission = | website = | location_map = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|18|53|48|N|96|13|15|E|display=inline,title}} }} '''ခပေါင်း တာတမံ'''သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[အုတ်တွင်းမြို့နယ်]]၌ တည်ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/50/ |title=ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းတည်ဆောက်ပြီးဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ |publisher=[[လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] |accessdate=၂၀၂၂-၀၉-၂၃ |archive-date=26 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926191316/https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/50 }}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တာတမံများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ]] {{Stub}} 3qw6kj56fu22554vx4pq0tglo0ae3gp 0 233455 1044966 763468 2026-07-29T09:39:14Z Dr Lotus Black 31011 1044966 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name =‌ ဇောင်းတူ တာတမံ | image = | image_size = 250px | image_caption = | name_official = | dam_type = | status =O | dam_crosses =[[ပဲခူးမြစ်]] | location =[[ပဲခူးမြို့နယ်]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] | plant_owner = [[လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း|မြန်မာ့လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း]] | plant_operator = Dongfang Electrical Machinery Co.,Ltd | dam_length = | dam_height = {{convert|89.9|ft|abbr=on}} | dam_width_base = | res_max_depth = | spillway_type = ungated spillway | irrigation = | construction_began = ၁၉၉၄ | opening = ၂၀၀၀ | closed = | cost = | res_capacity_total = | res_catchment = | res_surface = | plant_turbines = ၂ x {{convert|10|MW|abbr=on}} Kaplan | plant_capacity = {{convert|20|MW|abbr=on}}<ref>{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx|format=XLSX|title=Power Generation|work=Open Development Mekong|access-date=6 October 2023|archive-date=6 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006001355/https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx}}</ref> | max_capacity = | plant_annual_gen = {{convert|76|GWh|abbr=on}} | plant_commission = | plant_decommission = | website = | location_map = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|17|45|21|N|96|11|56|E|display=inline,title}} }} '''ဇောင်းတူ တာတမံ'''သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပဲခူးမြို့နယ်]]၌ တည်ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/50/ |title=ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းတည်ဆောက်ပြီးဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ |publisher=[[လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] |accessdate=၂၀၂၂-၀၉-၂၃ |archive-date=26 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926191316/https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/50 }}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တာတမံများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ]] {{Stub}} qtga35cw4g41xub95k8ua6lcwbsm2h2 0 233456 1044972 763466 2026-07-29T09:41:03Z Dr Lotus Black 31011 1044972 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name =‌သောက်ရေခပ် (၂) တာတမံ | image = ပလက်ဝ(သံကူကွန်ကရစ်)တံတား.jpg | image_size = 250px | image_caption = သောက်ရေခပ် (၂) တာတမံကို ဖြတ်သန်းဆောက်လုပ်နေသော ပလက်ဝ တံတားသစ် | name_official = | dam_type = | status =O | dam_crosses =သောက်ရေခပ်ချောင်း | location = [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] | plant_owner = Asia World+[[လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း|မြန်မာ့လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း]] (အကျိုးတူ)<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2012/12/07/27541.html|title=ရေအားလျှပ်စစ် ဆည်ကြောင့် လမ်း၊ တံတား နှင့် ဥယျာဉ်ခြံများ ရေမြုပ်|publisher=The Irrawaddy|accessdate=၂၀၁၂-၁၂-၀၇|archive-date=11 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211025756/https://burma.irrawaddy.com/news/2012/12/07/27541.html}}</ref> | plant_operator = Dongfang Electrical Machinery Co.,Ltd | dam_length = | dam_height = {{convert|269|ft|abbr=on}} | dam_width_base = | res_max_depth = | spillway_type = ungated spillway | irrigation = | construction_began = ၂၀၀၇-၂၀၀၈ | opening = ၂၀၁၄ | closed = | cost = | res_capacity_total = | res_catchment = | res_surface = | plant_turbines = ၃ x {{convert|40|MW|abbr=on}} Francis | plant_capacity = {{convert|120|MW|abbr=on}}<ref>{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx|format=XLSX|title=Power Generation|work=Open Development Mekong|access-date=6 October 2023|archive-date=6 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006001355/https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx}}</ref> | max_capacity = | plant_annual_gen = {{convert|604|GWh|abbr=on}} | plant_commission = | plant_decommission = | website = | location_map = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|18|54|47|N|96|37|14|E|display=inline,title}} }} '''သောက်ရေခပ် (၂) တာတမံ'''သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၌ တည်ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/50/ |title=ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းတည်ဆောက်ပြီးဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ |publisher=[[လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] |accessdate=၂၀၂၂-၀၉-၂၃ |archive-date=26 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926191316/https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/50 }}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တာတမံများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ]] {{Stub}} 1npchjy6s40r7frmoqe1jljozyn7if3 0 233459 1044962 763476 2026-07-29T09:37:44Z Dr Lotus Black 31011 1044962 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = ကြီးအုံကြီးဝ တာတမံ | image = | image_size = | image_caption = | name_official = | dam_type = | status =O | dam_crosses =[[မုန်းချောင်း]] | location =[[မကွေးတိုင်း]]၊ [[ပွင့်ဖြူမြို့နယ်]] | plant_owner = [[လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း|မြန်မာ့လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း]] | plant_operator = | dam_length = | dam_height = {{convert|112.5|ft|abbr=on}} | dam_width_base = | res_max_depth = | spillway_type = | irrigation = | construction_began = ၂၀၀၃ | opening = ၂၀၁၂ | closed = | cost = | res_capacity_total = | res_catchment = | res_surface = | plant_turbines = ၂ x {{convert|37|MW|abbr=on}} Kaplan type | plant_capacity = {{convert|74|MW|abbr=on}}<ref>{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx|format=XLSX|title=Power Generation|work=Open Development Mekong|access-date=6 October 2023|archive-date=6 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006001355/https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx}}</ref> | max_capacity = | plant_annual_gen = {{convert|370|GWh|abbr=on}} | plant_commission = | plant_decommission = | website = | location_map = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|20|19|51|N|94|24|57|E|display=inline,title}} }} '''ကြီးအုံကြီးဝ တာတမံ'''သည် [[မကွေးတိုင်း]]၊ [[ပွင့်ဖြူမြို့နယ်]]တွင် တည်ရှိသည့် တာတမံဖြစ်ပြီး <ref>{{cite web |url=https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/291/ |title=မကွေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းတည်ဆောက်ပြီးဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ |publisher=[[လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] |accessdate=၂၀၂၂-၀၉-၂၄ |archive-date=13 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221013080549/https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/291/ }}</ref> ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရေးနှင့် စိုက်ပျိုးရေးအတွက်ပါ ရည်ရွယ်ဆောက်လုပ်ထားသည့် ဘက်စုံသုံး တာတမံဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/science-technology/%E1%80%99%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA-%E1%80%A1%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%80%E1%80%BC/ |title=မုန်းချောင်းနှင့် အုံကြီး၀ ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ၏ သိုလှောင်ရေ နည်းလာသဖြင့် မဂ္ဂါဝပ်လျော့ကျလာ |publisher=''Xinhua Myanmar'' |accessdate=၂၀၂၂-၀၉-၂၄ |archive-date=10 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221010160717/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/science-technology/%E1%80%99%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA-%E1%80%A1%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%80%E1%80%BC/ }}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တာတမံများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ]] k20eqwznc344g9bwst99h1iyq378uw9 0 233461 1044964 763460 2026-07-29T09:38:41Z Dr Lotus Black 31011 1044964 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = မြစ်သာ တာတမံ | image = | image_size = | image_caption = | name_official = | dam_type = | status =O | dam_crosses =[[မြစ်သာမြစ်]] | location =[[မကွေးတိုင်း]]၊ [[ဂန့်ဂေါမြို့နယ်]]၊ ပြင်သာရွာအနီး | plant_owner = [[လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း|မြန်မာ့လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း]] | plant_operator = | dam_length = | dam_height = {{convert|174|ft|abbr=on}} | dam_width_base = | res_max_depth = | spillway_type = | irrigation = | construction_began = ၂၀၀၂-၂၀၀၃ | opening = ၂၀၀၆-၂၀၀၇ | closed = | cost = | res_capacity_total = | res_catchment = | res_surface = | plant_turbines = ၂ x {{convert|20|MW|abbr=on}} Kaplan type | plant_capacity = {{convert|40|MW|abbr=on}}<ref>{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx|format=XLSX|title=Power Generation|work=Open Development Mekong|access-date=6 October 2023|archive-date=6 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006001355/https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx}}</ref> | max_capacity = | plant_annual_gen = {{convert|170|GWh|abbr=on}} | plant_commission = | plant_decommission = | website = | location_map = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|21|59|39|N|94|02|08|E|display=inline,title}} }} '''မြစ်သာ တာတမံ'''သည် [[မကွေးတိုင်း]]၊ [[ဂန့်ဂေါမြို့နယ်]]၊ ပြင်သာရွာအနီးတွင် တည်ရှိသည့် တာတမံဖြစ်ပြီး<ref>{{cite web |url=https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/291/ |title=မကွေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းတည်ဆောက်ပြီးဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ |publisher=[[လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] |accessdate=၂၀၂၂-၀၉-၂၄ |archive-date=13 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221013080549/https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/291/ }}</ref> ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရေးနှင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးအတွက်ပါ ရည်ရွယ်ဆောက်လုပ်ထားသည့် ဘက်စုံသုံး တာတမံဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-45505172 |title=မြစ်သာရေလှောင်တမံအတွက် ကျပ်ငွေ ၁၄ ဘီလီယံကျော်တောင်းတာကို ခွင့်ပြုလို့ ကန့်ကွက် |publisher=[[BBC]] |accessdate=၂၀၁၈-၀၉-၁၃ |archive-date=13 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221013080550/https://www.bbc.com/burmese/burma-45505172 }}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တာတမံများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ]] hytaa4quppecayvdvdjcj7xqxb79y28 0 233465 1044985 848538 2026-07-29T09:44:39Z Dr Lotus Black 31011 1044985 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = နန်ချို တာတမံ | image = Nancho hpp.jpg | image_size = | image_caption = | name_official = | dam_type = | status =O | dam_crosses =[[နန်ချိုချောင်း]] | location = [[ပျဉ်းမနားမြို့]]၏အရှေ့ဘက် (၁၆)မိုင်ခန့်အကွာ | plant_owner = [[လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း|မြန်မာ့လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း]] | plant_operator = | dam_length = | dam_height = {{convert|328|ft|abbr=on}} | dam_width_base = | res_max_depth = | spillway_type = | irrigation = | construction_began = ၂၀၀၆ | opening = ၂၀၁၄ | closed = | cost = | res_capacity_total = | res_catchment = | res_surface = | plant_turbines = ၂ x {{convert|20|MW|abbr=on}} Kaplan type | plant_capacity = {{convert|40|MW|abbr=on}}<ref>{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx|format=XLSX|title=Power Generation|work=Open Development Mekong|access-date=6 October 2023|archive-date=6 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006001355/https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx}}</ref> | max_capacity = | plant_annual_gen = {{convert|152|GWh|abbr=on}} | plant_commission = | plant_decommission = | website = | location_map = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|19|44|28|N|96|27|01|E|display=inline,title}} }} '''နန်ချို တာတမံ'''သည် ပျဉ်းမနားမြို့၏အရှေ့ဘက် (၁၆)မိုင်ခန့်အကွးတွင် တည်ရှိသည့် တာတမံဖြစ်ပြီး<ref>{{cite web |url=https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/287/ |title=နေပြည်တော်ပြည်ထောင်စုနယ်မြေးအတွင်းတည်ဆောက်ပြီးဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ |publisher=[[လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] |accessdate=၂၀၂၂-၀၉-၂၄ |archive-date=13 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221013080851/https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/287 }}</ref> ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရေးအတွက် ရည်ရွယ်ဆောက်လုပ်ထားသည့် တာတမံဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တာတမံများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ]] ea84zx4b8yovo5ut4el536lw422bo1b 0 233468 1044987 776000 2026-07-29T09:45:04Z Dr Lotus Black 31011 1044987 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = သဖန်းဆိပ် တာတမံ | image = | image_size = 250px | image_caption = သဖန်းဆိပ်ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ | name_official = | dam_type = | status =O | dam_crosses = [[မူးမြစ်]] | location =[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကန့်ဘလူခရိုင်]]၊ [[ကျွန်းလှမြို့နယ်]] | plant_owner = [[လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း|မြန်မာ့လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း]] | plant_operator = Kvaerner (Hangzhou) Power Equipment Co.,Ltd | dam_length = | dam_height = {{convert|62|ft|abbr=on}} | dam_width_base = | res_max_depth = | spillway_type = | irrigation = | construction_began = ၁၉၉၈ | opening = ၂၀၀၂ | closed = | cost = | res_capacity_total = | res_catchment = | res_surface = | plant_turbines = ၃ x {{convert|10|MW|abbr=on}} Kaplan type | plant_capacity = {{convert|30|MW|abbr=on}}<ref>{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx|format=XLSX|title=Power Generation|work=Open Development Mekong|access-date=6 October 2023|archive-date=6 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006001355/https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx}}</ref> | max_capacity = | plant_annual_gen = {{convert|117.2|GWh|abbr=on}} | plant_commission = | plant_decommission = | website = | location_map = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|23|18|23|N|95|21|30|E|display=inline,title}} }} '''သဖန်းဆိပ် တာတမံ'''သည် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကန့်ဘလူခရိုင်]] ၊ [[ကျွန်းလှမြို့နယ်]]တွင် တည်ရှိပြီး<ref>{{cite web |url=https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/290/ |title=စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းတည်ဆောက်ပြီးဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ |publisher=[[လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] |accessdate=၂၀၂၂-၀၉-၂၄ |archive-date=13 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221013085917/https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/290 }}</ref> ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရေးနှင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးအတွက် ရည်ရွယ်ဆောက်လုပ်ထားသည့် ဘက်စုံသုံး တာတမံဖြစ်သည်။ သဖန်းဆိပ် တာတမံမှ [[ကန့်ဘလူမြို့]]၊ [[ခင်ဦးမြို့]]၊ [[ရွှေဘိုမြို့]]၊ [[ဝက်လက်မြို့]]၊ [[တန့်ဆည်မြို့]]၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့]]၊ [[ဘုတလင်မြို့]]၊ [[အရာတော်မြို့]]၊ [[ရေဦးမြို့]]၊ [[စစ်ကိုင်းမြို့]] စသည့် ၁၀ မြို့နယ်ရှိ စိုက်ဧကများကို စိုက်ပျိုးရေ ပေးဝေလျက် ရှိပြီး သဖန်းဆိပ်ဆည်၏ ရေပေးဝေနိုင်မှု သည် မိုးစပါး စိုက်ဧက ၅ သိန်းနှင့် နွေစပါး စိုက်ဧက ၃ သိန်းကျော်ကို ရေပေးခြင်း အပြင် ၁၀ မဂ္ဂါဝပ် ၃ လုံးဖြင့် ၃၀ မဂ္ဂါဝပ်ရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကို ထုတ်လုပ်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2019/09/13/203733.html |title=သဖန်းဆိပ်ဆည် ရေလှောင်တမံ ရေဝင်နည်းပါးမှုကြောင့် တောင်သူများ စိုးရိမ် |publisher=The Irrawaddy |accessdate=၂၀၂၂-၀၉-၂၄ |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019010421/https://burma.irrawaddy.com/news/2019/09/13/203733.html }}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တာတမံများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ]] 6tb635afdcilxex2c4yxach9qod725u 0 233469 1044960 775969 2026-07-29T09:36:55Z Dr Lotus Black 31011 1044960 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = ရာဇဂြိုဟ် တာတမံ | image = File:Yazagyo1.jpg | image_size = 250px | image_caption = ရာဇဂြိုဟ်ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ | name_official = | dam_type = | status =O | dam_crosses = နေရဉ္စရာချောင်း | location =[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကလေးခရိုင်]]၊ | plant_owner = [[လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း|မြန်မာ့လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း]] | plant_operator = | dam_length = | dam_height = | dam_width_base = | res_max_depth = | spillway_type = | irrigation = | construction_began = ၂၀၀၃-၂၀၀၄ | opening = ၂၀၁၅-၂၀၁၆ | closed = | cost = | res_capacity_total = | res_catchment = | res_surface = | plant_turbines = ၂ x {{convert|2|MW|abbr=on}} | plant_capacity = {{convert|4|MW|abbr=on}}<ref>{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx|format=XLSX|title=Power Generation|work=Open Development Mekong|access-date=6 October 2023|archive-date=6 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006001355/https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx}}</ref> | max_capacity = | plant_annual_gen = {{convert|21|GWh|abbr=on}} | plant_commission = | plant_decommission = | website = | location_map = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|23|32|21|N|94|05|54|E|display=inline,title}} }} '''ရာဇဂြိုဟ် တာတမံ'''သည် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကလေးခရိုင်]]တွင် တည်ရှိပြီး<ref>{{cite web |url=https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/290/ |title=စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းတည်ဆောက်ပြီးဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ |publisher=[[လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] |accessdate=၂၀၂၂-၀၉-၂၄ |archive-date=13 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221013085917/https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/290 }}</ref> ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရေးနှင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးအတွက် ရည်ရွယ်ဆောက်လုပ်ထားသည့် တာတမံဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=https://news-eleven.com/article/94935 |title=စစ်ကိုင်းတိုင်းရာဇဂြိုဟ်ဆည်အတွင်း ရေလျော့နည်းနေသည်မှာ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံသို့ ရေပေးနေသည့်ရေဝင်ပေါက် ပြုပြင်နေသည့်အတွက် ရေလျှော့ထားခြင်းဖြစ်ကာ လျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်မှုနှင့် စိုက်ပျိုးရေပေးဝေမှုရပ်နားထား |publisher=Eleven News |accessdate=၂၀၂၂-၀၉-၂၄ |archive-date=14 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014013124/https://news-eleven.com/article/94935 }}</ref> ==ပြခန်း== <gallery> Yazagyo2.jpg|တာတမံ Yazagyo3.jpg|Intake gate (ရေထိန်းတံခါး) Yazagyo4.jpg|Spill way Yazagyo5.jpg|Stator ပြုပြင်မှု|တာဘိုင် Yazagyo6.jpg|Stator ပြုပြင်မှု|Switchyard Yazagyo7.jpg|Stator ပြုပြင်မှု|Control room </gallery> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တာတမံများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ]] ii4jnhpbn27401v3pbhmjkbtf94s35y 0 233471 1044990 763469 2026-07-29T09:45:41Z Dr Lotus Black 31011 1044990 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = ဇော်ဂျီ (၁) တာတမံ | image = | image_size = 250px | image_caption = ဇော်ဂျီ (၁) ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ | name_official = | dam_type = | status =O | dam_crosses =[[ဇော်ဂျီမြစ်]] | location =[[ရှမ်းပြည်နယ်]] (တောင်ပိုင်း)၊ [[တောင်ကြီးခရိုင်]]၊ [[ရပ်စောက်မြို့]] | plant_owner = [[လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း|မြန်မာ့လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း]] | plant_operator = Kuming Electric Machinery Work | dam_length = | dam_height = {{convert|383.877|ft|abbr=on}} | dam_width_base = | res_max_depth = | spillway_type = | irrigation = | construction_began = ၁၉၉၃ | opening = ၁၉၉၅ | closed = | cost = | res_capacity_total = | res_catchment = | res_surface = | plant_turbines = ၃ x {{convert|6|MW|abbr=on}} Francis-type | plant_capacity = {{convert|18|MW|abbr=on}}<ref>{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx|format=XLSX|title=Power Generation|work=Open Development Mekong|access-date=6 October 2023|archive-date=6 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006001355/https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx}}</ref> | max_capacity = | plant_annual_gen = {{convert|35|GWh|abbr=on}} | plant_commission = | plant_decommission = | website = | location_map = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|21|38|22|N|96|50|40|E|display=inline,title}} }} '''ဇော်ဂျီ (၁) တာတမံ'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (တောင်ပိုင်း)၊ [[တောင်ကြီးခရိုင်]]၊ [[ရပ်စောက်မြို့]]တွင် တည်ရှိပြီး<ref>{{cite web |url=https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/301/ |title=ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းတည်ဆောက်ပြီးဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ |publisher=[[လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] |accessdate=၂၀၂၂-၀၉-၂၄ |archive-date=23 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220923105413/https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/301/ }}</ref> ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရေးအတွက်ပါ ရည်ရွယ်ဆောက်လုပ်ထားသည့် တာတမံဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တာတမံများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ]] te1ox1ysu1w4r10c9rkd49sz97dmdsx 0 233472 1044992 763470 2026-07-29T09:45:57Z Dr Lotus Black 31011 1044992 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = ဇော်ဂျီ (၂) တာတမံ | image = | image_size = 250px | image_caption = ဇော်ဂျီ (၂) ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ | name_official = | dam_type = | status =O | dam_crosses =[[ဇော်ဂျီမြစ်]] | location =[[ရှမ်းပြည်နယ်]] (တောင်ပိုင်း)၊ [[တောင်ကြီးခရိုင်]]၊ [[ရပ်စောက်မြို့]] | plant_owner = [[လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း|မြန်မာ့လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း]] | plant_operator = Dongfeng Electric Machinery Work, China | dam_length = | dam_height = {{convert|106.6|ft|abbr=on}} | dam_width_base = | res_max_depth = | spillway_type = | irrigation = | construction_began = ၁၉၉၅ | opening = ၂၀၀၀ | closed = | cost = | res_capacity_total = | res_catchment = | res_surface = | plant_turbines = ၂ x {{convert|6|MW|abbr=on}} Francis-type | plant_capacity = {{convert|12|MW|abbr=on}}<ref>{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx|format=XLSX|title=Power Generation|work=Open Development Mekong|access-date=6 October 2023|archive-date=6 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006001355/https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx}}</ref> | max_capacity = | plant_annual_gen = {{convert|30|GWh|abbr=on}} | plant_commission = | plant_decommission = | website = | location_map = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|21|33|54|N|96|52|24|E|display=inline,title}} }} '''ဇော်ဂျီ (၂) တာတမံ'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (တောင်ပိုင်း)၊ [[တောင်ကြီးခရိုင်]]၊ [[ရပ်စောက်မြို့]]တွင် တည်ရှိပြီး<ref>{{cite web |url=https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/301/ |title=ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းတည်ဆောက်ပြီးဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ |publisher=[[လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] |accessdate=၂၀၂၂-၀၉-၂၄ |archive-date=23 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220923105413/https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/301/ }}</ref> ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရေးအတွက် ရည်ရွယ်ဆောက်လုပ်ထားသည့် တာတမံဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တာတမံများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ]] m21t0kk6ljy7qid11sf3ugayjtxvatx 0 253106 1044910 1037612 2026-07-29T07:00:15Z Laitei 74257 1044910 wikitext text/x-wiki {{About|လွတ်လပ်နယ်မြေ ဖြစ်သော ချင်းပြည်|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ချင်းပြည်နယ်|ချင်းပြည်နယ်}}{{Infobox country | conventional_long_name = ချင်းပြည် | common_name = ချင်းလဲန် | native_name = {{Infobox |subbox=yes |bodystyle=font-size:90%;font-weight:normal; |rowclass1=mergedrow |label1=[[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: |data1={{lang|en|Chinland}} |rowclass2=mergedrow |label2=[[မရာဘာသာစကား|မရာ]]: |data2={{lang|mrh|Chin râh}} |rowclass3=mergedrow |label3=[[ဟားခါးဘာသာစကား|ဟားခါးချင်း]]: |data3={{lang|cnh|Lairam}} |rowclass4=mergedrow |label4=[[မီဇိုဘာသာစကား|ဟွာလ်ငိုချင်း]]: |data4={{lang|lus|Chinram}} |rowclass5=mergedrow |label5=[[တီးတိန်ဘာသာစကား|တီးတိန်ချင်း]]: |data5={{lang|ctd|Zogam}} }} | image_flag = Flag of the Chin National Front.svg | flag_width = 200px | image_coat = | symbol_width = | symbol_type = | national_motto = | national_anthem = ''Chin National Anthem'' | image_map = {{Switcher | [[File:Orthographic_map_of_Chinland.svg|upright=1.25|frameless]] | Show orthographic projection of Chinland in Asia | [[File:Chin State in Myanmar.svg|upright=1.25|frameless]] | Show Chinland within [[Myanmar|Myanmar's]] borders }} | capital = ချင်းလုံမြို့၊ ချင်းပြည် | coordinates = | largest_city = | official_languages = [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]၊ [[ဟားခါးဘာသာစကား|ဟားခါး]] | languages_type = ဒေသိယစကားများ | languages = [[ဒိုင်ဘာသာစကား|ဒိုင်ရ်]]၊ [[ဖလမ်းဘာသာစကား|ဖလမ်း]]၊ [[ဟားခါးဘာသာစကား|ဟားခါး]]၊ [[မီဇိုဘာသာစကား|ဟွားလ်ငိုး]]၊ [[လောက်သူဘာသာစကား|လောက်သူ]]၊ [[မရာဘာသာစကား|မရာ]]၊ [[စီးယင်းဘာသာစကား|စီးယင်း]]၊ [[တီးတိန်ဘာသာစကား|တီးတိန်]]၊ [[ဇန်ညှပ်ဘာသာစကား|ဇန်ညှပ်]]၊ [[ဇိုဘာသာစကား|ဇို]]၊ [[ဇိုဖေဘာသာစကား|ဇိုဖေ]] | demonym = ချင်း | government_type = [[အိမ်စောင့်အစိုးရ]] | leader_title1 = ချင်းပြည်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ | leader_name1 = ပူးဇင်ကျုံး | leader_title2 = ချင်းပြည်အစိုးရဝန်ကြီးချုပ် | leader_name2 = ပူး[[ပါထန်း]] | leader_title3 = တရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးချုပ် | leader_name3 = ပူးသောမတ်ထန်နိုး | leader_title4 = ချင်းပြည်လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ | leader_name4 = ပူးဟုန်းနိုင် | legislature = ချင်းပြည်လွှတ်တော် | upper_house = | lower_house = | sovereignty_type = "တရားသေ" လွတ်လပ်ရေး | sovereignty_note = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မှ | established_event1 = Chin Hills Regulation Act | established_date1 = ၁၃ ဩဂုတ် ၁၈၉၆ | established_event2 = Chin Forum Initiative | established_date2 = ၁၉၉၈ | established_event3 = Chinland Council | established_date3 = ၁၃ ဧပြီ ၂၀၂၁ | established_event4 = Chinland Constitution | established_date4 = ၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ | area_km2 = 36018.8<ref>{{cite web | url=http://www.citypopulation.de/Myanmar.html | title=Union of Myanmar | access-date=10 April 2009 | publisher=City Population}}</ref> | percent_water = | population_census = 578,801<ref>{{cite book|title=Census Report|publisher=Ministry of Immigration and Population|location=Naypyitaw|date=May 2015|series=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|volume=2|pages=17}}</ref> | population_census_year = 2014 | population_density_km2 = 16 | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = | GDP_PPP_per_capita_rank = | HDI = | HDI_year = | HDI_rank = | currency = [[မြန်မာကျပ်ငွေ|ကျပ်]] (K) | currency_code = MMK | time_zone = | utc_offset = +6:30 | date_format = | drives_on = | calling_code = | iso3166code = | cctld = | area_rank = | ethnic_groups = [[ချင်းလူမျိုး]]၊ }} '''ချင်းပြည်''' သို့မဟုတ် '''ချင်းလဲန်''' သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ|အရှေ့တောင်အာရှတွင်]] ကိုယ်ပိုင်လွတ်လပ်သောနိုင်ငံအဖြစ် မိမိကိုယ်ကိုယ်ကြေညာထားသော တိုင်းပြည်ဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်|ချင်းပြည်နယ်၏]] နယ်မြေကို ရယူထားသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}</ref> == သမိုင်း == [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]] (CNF) နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များမှ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် ချင်းပြည်နယ်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို အတည်ပြုပြီးနောက် ချင်းပြည်နယ်ကောင်စီကို အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အဖြစ် ဖွဲ့စည်းကာ [[ချင်းပြည်နယ်]] အမည်ဟောင်းကို ချင်းပြည်ဟု ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်အခြေခံမူများနှင့်အညီ [[ချင်းလူမျိုး| ချင်းလူမျိုးများ]] အတွက် နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရန် ရည်ရွယ်သည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဖြစ်သည်။ <ref name="irrawady">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> ချင်းပြည် နယ်ကောင်စီတွင် ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး အဖွဲ့ဝင် ၂၇ ဦး၊ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၁၄ ဦးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၆၈ ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ချင်းပြည်နယ်ရှိ အသိအမှတ်ပြု ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ ၁၇ ဖွဲ့အနက် [[ဖလမ်းမြို့|ဖလမ်း]] ၊ [[တီးတိန်မြို့|တီးတိန်]] နှင့် [[မင်းတပ်မြို့နယ်|မင်းတပ်တို့]] မှ လွဲ၍ ကျန် ၁၄ ဖွဲ့၏ ထောက်ခံမှု ရရှိထားသည်။ <ref name="irrawady">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> == ဖွဲ့စည်းပုံ == ချင်းပြည် ၏ အစိုးရအား အုပ်ချုပ်ရေး၊ ဥပဒေပြုရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးမဏ္ဍိုင် ခွဲ၍ ချင်းလန်းကောင်စီက ကြီးကြပ်ပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် အဆိုပါမဏ္ဍိုင်သုံးခုကို အပြည့်အဝတည်ထောင်ရန် မျှော်မှန်းထားသည်။ ကာကွယ်ရေး၊ ပြည်ထဲရေး၊ နိုင်ငံခြားရေးနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန ၁၅ ခု ပါဝင်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ <ref name="irrawady">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> [[ချင်းပြည်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ|ချင်းပြည်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေတွင်]] လည်း [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်|ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]ကို ပြည်နယ်၏တစ်ခုတည်းသော အမျိုးသားတပ်မတော်အဖြစ် ထူထောင်ထားသည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ ဒေသဆိုင်ရာအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များသည် ၎င်းတို့၏ကိုယ်ပိုင်လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားဆဲဖြစ်ပြီး အများစုမှာ [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းပြည်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့၏]] အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် [[Chin Joint Defense Committee|ချင်းပူးပေါင်းကာကွယ်ရေးကော်မတီ]]တွင် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ <ref name="irrawady">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> === အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်း ကွဲပြားခြင်း။ === * တွန်းဇံ * ဟွားလ်ငိုး * တီးတိန် * စီးယင်း * ဇန်ညှပ် * ဖလမ်း * ငေါ်န် * ထန်တလန် * ဟားခါး * ဇိုဖေ * ဆန်းထန် * လောင်သူ * မရာ * ဇိုသွန်း * မတူပီ * ပလက်ဝ * ဒိုင်ရ် * ကန်ပက်လတ် * မင်းတပ် === သင်္ကေတများ === ချင်းပြည်နယ်၏ ယခင်အလံနှင့် မတူဘဲ ချင်းပြည်အတွက် အလံအသစ်ကို ဖန်တီးထားသည်။ ၎င်းတွင် အနီ၊ အဖြူ နှင့် အပြာ အလျားလိုက် ကြိုးသုံးချောင်းပါဝင်ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် [[အောက်ချင်းငှက်]] နှစ်ကောင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ == လက်ရှိအခြေအနေ == “ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုရရှိရေး” ကြိုးပမ်းရန် ကြိုးပမ်းနေချိန်တွင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့်စပ်လျဉ်း၍ ချင်းပြည်နယ်၏ အဆင့်အတန်းကို မဆွေးနွေးဘဲ ခွဲထွက်ရေးဖြစ်နိုင်ချေကို ထင်ကြေးပေးမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite >[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> ထို့အပြင် ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ယခင် ကြားကာလ ချင်းအမျိုးသားအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ မှ အဖွဲ့ဝင် အချို့သည် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်း ပါက ICNCC ကို ဖျက်သိမ်း မည်ကို စိုးရိမ် သဖြင့် ချင်းပြည်နယ် ကောင်စီ ၏ အခွင့်အာဏာ ကို ပယ်ချ ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite >[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> == ဆက်လက်ဖက်ရှုရန် == * [[ချင်းပြည်အစိုးရ]] *[[ချင်းပြည်ကောင်စီ]] == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်]] kkm059lhzlo3qtnit8o43agyonbiyo7 1044911 1044910 2026-07-29T07:04:46Z Laitei 74257 1044911 wikitext text/x-wiki {{About|လွတ်လပ်နယ်မြေ ဖြစ်သော ချင်းပြည်|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ချင်းပြည်နယ်|ချင်းပြည်နယ်}}{{Infobox country | conventional_long_name = ချင်းပြည် | common_name = ချင်းလဲန် | native_name = {{Infobox |subbox=yes |bodystyle=font-size:90%;font-weight:normal; |rowclass1=mergedrow |label1=[[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: |data1={{lang|en|Chinland}} |rowclass2=mergedrow |label2=[[မရာဘာသာစကား|မရာ]]: |data2={{lang|mrh|{{Mara|Chin râh}}}} |rowclass3=mergedrow |label3=[[ဟားခါးဘာသာစကား|ဟားခါးချင်း]]: |data3={{lang|cnh|Lairam}} |rowclass4=mergedrow |label4=[[မီဇိုဘာသာစကား|ဟွာလ်ငိုချင်း]]: |data4={{lang|lus|Chinram}} |rowclass5=mergedrow |label5=[[တီးတိန်ဘာသာစကား|တီးတိန်ချင်း]]: |data5={{lang|ctd|Zogam}} }} | image_flag = Flag of the Chin National Front.svg | flag_width = 200px | image_coat = | symbol_width = | symbol_type = | national_motto = | national_anthem = ''Chin National Anthem'' | image_map = {{Switcher | [[File:Orthographic_map_of_Chinland.svg|upright=1.25|frameless]] | Show orthographic projection of Chinland in Asia | [[File:Chin State in Myanmar.svg|upright=1.25|frameless]] | Show Chinland within [[Myanmar|Myanmar's]] borders }} | capital = ချင်းလုံမြို့၊ ချင်းပြည် | coordinates = | largest_city = | official_languages = [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]၊ [[ဟားခါးဘာသာစကား|ဟားခါး]] | languages_type = ဒေသိယစကားများ | languages = [[ဒိုင်ဘာသာစကား|ဒိုင်ရ်]]၊ [[ဖလမ်းဘာသာစကား|ဖလမ်း]]၊ [[ဟားခါးဘာသာစကား|ဟားခါး]]၊ [[မီဇိုဘာသာစကား|ဟွားလ်ငိုး]]၊ [[လောက်သူဘာသာစကား|လောက်သူ]]၊ [[မရာဘာသာစကား|မရာ]]၊ [[စီးယင်းဘာသာစကား|စီးယင်း]]၊ [[တီးတိန်ဘာသာစကား|တီးတိန်]]၊ [[ဇန်ညှပ်ဘာသာစကား|ဇန်ညှပ်]]၊ [[ဇိုဘာသာစကား|ဇို]]၊ [[ဇိုဖေဘာသာစကား|ဇိုဖေ]] | demonym = ချင်း | government_type = [[အိမ်စောင့်အစိုးရ]] | leader_title1 = ချင်းပြည်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ | leader_name1 = ပူးဇင်ကျုံး | leader_title2 = ချင်းပြည်အစိုးရဝန်ကြီးချုပ် | leader_name2 = ပူး[[ပါထန်း]] | leader_title3 = တရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးချုပ် | leader_name3 = ပူးသောမတ်ထန်နိုး | leader_title4 = ချင်းပြည်လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ | leader_name4 = ပူးဟုန်းနိုင် | legislature = ချင်းပြည်လွှတ်တော် | upper_house = | lower_house = | sovereignty_type = "တရားသေ" လွတ်လပ်ရေး | sovereignty_note = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မှ | established_event1 = Chin Hills Regulation Act | established_date1 = ၁၃ ဩဂုတ် ၁၈၉၆ | established_event2 = Chin Forum Initiative | established_date2 = ၁၉၉၈ | established_event3 = Chinland Council | established_date3 = ၁၃ ဧပြီ ၂၀၂၁ | established_event4 = Chinland Constitution | established_date4 = ၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ | area_km2 = 36018.8<ref>{{cite web | url=http://www.citypopulation.de/Myanmar.html | title=Union of Myanmar | access-date=10 April 2009 | publisher=City Population}}</ref> | percent_water = | population_census = 578,801<ref>{{cite book|title=Census Report|publisher=Ministry of Immigration and Population|location=Naypyitaw|date=May 2015|series=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|volume=2|pages=17}}</ref> | population_census_year = 2014 | population_density_km2 = 16 | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = | GDP_PPP_per_capita_rank = | HDI = | HDI_year = | HDI_rank = | currency = [[မြန်မာကျပ်ငွေ|ကျပ်]] (K) | currency_code = MMK | time_zone = | utc_offset = +6:30 | date_format = | drives_on = | calling_code = | iso3166code = | cctld = | area_rank = | ethnic_groups = [[ချင်းလူမျိုး]]၊ }} '''ချင်းပြည်''' သို့မဟုတ် '''ချင်းလဲန်''' သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ|အရှေ့တောင်အာရှတွင်]] ကိုယ်ပိုင်လွတ်လပ်သောနိုင်ငံအဖြစ် မိမိကိုယ်ကိုယ်ကြေညာထားသော တိုင်းပြည်ဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်|ချင်းပြည်နယ်၏]] နယ်မြေကို ရယူထားသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}</ref> == သမိုင်း == [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]] (CNF) နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များမှ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် ချင်းပြည်နယ်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို အတည်ပြုပြီးနောက် ချင်းပြည်နယ်ကောင်စီကို အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အဖြစ် ဖွဲ့စည်းကာ [[ချင်းပြည်နယ်]] အမည်ဟောင်းကို ချင်းပြည်ဟု ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်အခြေခံမူများနှင့်အညီ [[ချင်းလူမျိုး| ချင်းလူမျိုးများ]] အတွက် နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရန် ရည်ရွယ်သည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဖြစ်သည်။ <ref name="irrawady">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> ချင်းပြည် နယ်ကောင်စီတွင် ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး အဖွဲ့ဝင် ၂၇ ဦး၊ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၁၄ ဦးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၆၈ ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ချင်းပြည်နယ်ရှိ အသိအမှတ်ပြု ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ ၁၇ ဖွဲ့အနက် [[ဖလမ်းမြို့|ဖလမ်း]] ၊ [[တီးတိန်မြို့|တီးတိန်]] နှင့် [[မင်းတပ်မြို့နယ်|မင်းတပ်တို့]] မှ လွဲ၍ ကျန် ၁၄ ဖွဲ့၏ ထောက်ခံမှု ရရှိထားသည်။ <ref name="irrawady">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> == ဖွဲ့စည်းပုံ == ချင်းပြည် ၏ အစိုးရအား အုပ်ချုပ်ရေး၊ ဥပဒေပြုရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးမဏ္ဍိုင် ခွဲ၍ ချင်းလန်းကောင်စီက ကြီးကြပ်ပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် အဆိုပါမဏ္ဍိုင်သုံးခုကို အပြည့်အဝတည်ထောင်ရန် မျှော်မှန်းထားသည်။ ကာကွယ်ရေး၊ ပြည်ထဲရေး၊ နိုင်ငံခြားရေးနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန ၁၅ ခု ပါဝင်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ <ref name="irrawady">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> [[ချင်းပြည်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ|ချင်းပြည်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေတွင်]] လည်း [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်|ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]ကို ပြည်နယ်၏တစ်ခုတည်းသော အမျိုးသားတပ်မတော်အဖြစ် ထူထောင်ထားသည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ ဒေသဆိုင်ရာအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များသည် ၎င်းတို့၏ကိုယ်ပိုင်လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားဆဲဖြစ်ပြီး အများစုမှာ [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းပြည်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့၏]] အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် [[Chin Joint Defense Committee|ချင်းပူးပေါင်းကာကွယ်ရေးကော်မတီ]]တွင် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ <ref name="irrawady">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> === အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်း ကွဲပြားခြင်း။ === * တွန်းဇံ * ဟွားလ်ငိုး * တီးတိန် * စီးယင်း * ဇန်ညှပ် * ဖလမ်း * ငေါ်န် * ထန်တလန် * ဟားခါး * ဇိုဖေ * ဆန်းထန် * လောင်သူ * မရာ * ဇိုသွန်း * မတူပီ * ပလက်ဝ * ဒိုင်ရ် * ကန်ပက်လတ် * မင်းတပ် === သင်္ကေတများ === ချင်းပြည်နယ်၏ ယခင်အလံနှင့် မတူဘဲ ချင်းပြည်အတွက် အလံအသစ်ကို ဖန်တီးထားသည်။ ၎င်းတွင် အနီ၊ အဖြူ နှင့် အပြာ အလျားလိုက် ကြိုးသုံးချောင်းပါဝင်ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် [[အောက်ချင်းငှက်]] နှစ်ကောင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ == လက်ရှိအခြေအနေ == “ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုရရှိရေး” ကြိုးပမ်းရန် ကြိုးပမ်းနေချိန်တွင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့်စပ်လျဉ်း၍ ချင်းပြည်နယ်၏ အဆင့်အတန်းကို မဆွေးနွေးဘဲ ခွဲထွက်ရေးဖြစ်နိုင်ချေကို ထင်ကြေးပေးမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite >[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> ထို့အပြင် ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ယခင် ကြားကာလ ချင်းအမျိုးသားအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ မှ အဖွဲ့ဝင် အချို့သည် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်း ပါက ICNCC ကို ဖျက်သိမ်း မည်ကို စိုးရိမ် သဖြင့် ချင်းပြည်နယ် ကောင်စီ ၏ အခွင့်အာဏာ ကို ပယ်ချ ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite >[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> == ဆက်လက်ဖက်ရှုရန် == * [[ချင်းပြည်အစိုးရ]] *[[ချင်းပြည်ကောင်စီ]] == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်]] mz4z8eir6ushjzmv826a0yjr03z33ss 1044912 1044911 2026-07-29T07:06:09Z Laitei 74257 1044912 wikitext text/x-wiki {{About|လွတ်လပ်နယ်မြေ ဖြစ်သော ချင်းပြည်|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ချင်းပြည်နယ်|ချင်းပြည်နယ်}}{{Infobox country | conventional_long_name = ချင်းပြည် | common_name = ချင်းလဲန် | native_name = {{Infobox |subbox=yes |bodystyle=font-size:90%;font-weight:normal; |rowclass1=mergedrow |label1=[[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: |data1={{lang|en|Chinland}} |rowclass2=mergedrow |label2=[[မရာဘာသာစကား|မရာ]]: |data2={{Mara|{{lang|mrh|Chin râh}}}} |rowclass3=mergedrow |label3=[[ဟားခါးဘာသာစကား|ဟားခါးချင်း]]: |data3={{lang|cnh|Lairam}} |rowclass4=mergedrow |label4=[[မီဇိုဘာသာစကား|ဟွာလ်ငိုချင်း]]: |data4={{lang|lus|Chinram}} |rowclass5=mergedrow |label5=[[တီးတိန်ဘာသာစကား|တီးတိန်ချင်း]]: |data5={{lang|ctd|Zogam}} }} | image_flag = Flag of the Chin National Front.svg | flag_width = 200px | image_coat = | symbol_width = | symbol_type = | national_motto = | national_anthem = ''Chin National Anthem'' | image_map = {{Switcher | [[File:Orthographic_map_of_Chinland.svg|upright=1.25|frameless]] | Show orthographic projection of Chinland in Asia | [[File:Chin State in Myanmar.svg|upright=1.25|frameless]] | Show Chinland within [[Myanmar|Myanmar's]] borders }} | capital = ချင်းလုံမြို့၊ ချင်းပြည် | coordinates = | largest_city = | official_languages = [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]၊ [[ဟားခါးဘာသာစကား|ဟားခါး]] | languages_type = ဒေသိယစကားများ | languages = [[ဒိုင်ဘာသာစကား|ဒိုင်ရ်]]၊ [[ဖလမ်းဘာသာစကား|ဖလမ်း]]၊ [[ဟားခါးဘာသာစကား|ဟားခါး]]၊ [[မီဇိုဘာသာစကား|ဟွားလ်ငိုး]]၊ [[လောက်သူဘာသာစကား|လောက်သူ]]၊ [[မရာဘာသာစကား|မရာ]]၊ [[စီးယင်းဘာသာစကား|စီးယင်း]]၊ [[တီးတိန်ဘာသာစကား|တီးတိန်]]၊ [[ဇန်ညှပ်ဘာသာစကား|ဇန်ညှပ်]]၊ [[ဇိုဘာသာစကား|ဇို]]၊ [[ဇိုဖေဘာသာစကား|ဇိုဖေ]] | demonym = ချင်း | government_type = [[အိမ်စောင့်အစိုးရ]] | leader_title1 = ချင်းပြည်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ | leader_name1 = ပူးဇင်ကျုံး | leader_title2 = ချင်းပြည်အစိုးရဝန်ကြီးချုပ် | leader_name2 = ပူး[[ပါထန်း]] | leader_title3 = တရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးချုပ် | leader_name3 = ပူးသောမတ်ထန်နိုး | leader_title4 = ချင်းပြည်လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ | leader_name4 = ပူးဟုန်းနိုင် | legislature = ချင်းပြည်လွှတ်တော် | upper_house = | lower_house = | sovereignty_type = "တရားသေ" လွတ်လပ်ရေး | sovereignty_note = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မှ | established_event1 = Chin Hills Regulation Act | established_date1 = ၁၃ ဩဂုတ် ၁၈၉၆ | established_event2 = Chin Forum Initiative | established_date2 = ၁၉၉၈ | established_event3 = Chinland Council | established_date3 = ၁၃ ဧပြီ ၂၀၂၁ | established_event4 = Chinland Constitution | established_date4 = ၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ | area_km2 = 36018.8<ref>{{cite web | url=http://www.citypopulation.de/Myanmar.html | title=Union of Myanmar | access-date=10 April 2009 | publisher=City Population}}</ref> | percent_water = | population_census = 578,801<ref>{{cite book|title=Census Report|publisher=Ministry of Immigration and Population|location=Naypyitaw|date=May 2015|series=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|volume=2|pages=17}}</ref> | population_census_year = 2014 | population_density_km2 = 16 | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = | GDP_PPP_per_capita_rank = | HDI = | HDI_year = | HDI_rank = | currency = [[မြန်မာကျပ်ငွေ|ကျပ်]] (K) | currency_code = MMK | time_zone = | utc_offset = +6:30 | date_format = | drives_on = | calling_code = | iso3166code = | cctld = | area_rank = | ethnic_groups = [[ချင်းလူမျိုး]]၊ }} '''ချင်းပြည်''' သို့မဟုတ် '''ချင်းလဲန်''' သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ|အရှေ့တောင်အာရှတွင်]] ကိုယ်ပိုင်လွတ်လပ်သောနိုင်ငံအဖြစ် မိမိကိုယ်ကိုယ်ကြေညာထားသော တိုင်းပြည်ဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်|ချင်းပြည်နယ်၏]] နယ်မြေကို ရယူထားသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}</ref> == သမိုင်း == [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]] (CNF) နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များမှ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် ချင်းပြည်နယ်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို အတည်ပြုပြီးနောက် ချင်းပြည်နယ်ကောင်စီကို အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အဖြစ် ဖွဲ့စည်းကာ [[ချင်းပြည်နယ်]] အမည်ဟောင်းကို ချင်းပြည်ဟု ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်အခြေခံမူများနှင့်အညီ [[ချင်းလူမျိုး| ချင်းလူမျိုးများ]] အတွက် နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရန် ရည်ရွယ်သည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဖြစ်သည်။ <ref name="irrawady">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> ချင်းပြည် နယ်ကောင်စီတွင် ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး အဖွဲ့ဝင် ၂၇ ဦး၊ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၁၄ ဦးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၆၈ ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ချင်းပြည်နယ်ရှိ အသိအမှတ်ပြု ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ ၁၇ ဖွဲ့အနက် [[ဖလမ်းမြို့|ဖလမ်း]] ၊ [[တီးတိန်မြို့|တီးတိန်]] နှင့် [[မင်းတပ်မြို့နယ်|မင်းတပ်တို့]] မှ လွဲ၍ ကျန် ၁၄ ဖွဲ့၏ ထောက်ခံမှု ရရှိထားသည်။ <ref name="irrawady">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> == ဖွဲ့စည်းပုံ == ချင်းပြည် ၏ အစိုးရအား အုပ်ချုပ်ရေး၊ ဥပဒေပြုရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးမဏ္ဍိုင် ခွဲ၍ ချင်းလန်းကောင်စီက ကြီးကြပ်ပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် အဆိုပါမဏ္ဍိုင်သုံးခုကို အပြည့်အဝတည်ထောင်ရန် မျှော်မှန်းထားသည်။ ကာကွယ်ရေး၊ ပြည်ထဲရေး၊ နိုင်ငံခြားရေးနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန ၁၅ ခု ပါဝင်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ <ref name="irrawady">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> [[ချင်းပြည်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ|ချင်းပြည်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေတွင်]] လည်း [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်|ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]ကို ပြည်နယ်၏တစ်ခုတည်းသော အမျိုးသားတပ်မတော်အဖြစ် ထူထောင်ထားသည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ ဒေသဆိုင်ရာအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များသည် ၎င်းတို့၏ကိုယ်ပိုင်လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားဆဲဖြစ်ပြီး အများစုမှာ [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းပြည်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့၏]] အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် [[Chin Joint Defense Committee|ချင်းပူးပေါင်းကာကွယ်ရေးကော်မတီ]]တွင် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ <ref name="irrawady">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> === အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်း ကွဲပြားခြင်း။ === * တွန်းဇံ * ဟွားလ်ငိုး * တီးတိန် * စီးယင်း * ဇန်ညှပ် * ဖလမ်း * ငေါ်န် * ထန်တလန် * ဟားခါး * ဇိုဖေ * ဆန်းထန် * လောင်သူ * မရာ * ဇိုသွန်း * မတူပီ * ပလက်ဝ * ဒိုင်ရ် * ကန်ပက်လတ် * မင်းတပ် === သင်္ကေတများ === ချင်းပြည်နယ်၏ ယခင်အလံနှင့် မတူဘဲ ချင်းပြည်အတွက် အလံအသစ်ကို ဖန်တီးထားသည်။ ၎င်းတွင် အနီ၊ အဖြူ နှင့် အပြာ အလျားလိုက် ကြိုးသုံးချောင်းပါဝင်ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် [[အောက်ချင်းငှက်]] နှစ်ကောင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ == လက်ရှိအခြေအနေ == “ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုရရှိရေး” ကြိုးပမ်းရန် ကြိုးပမ်းနေချိန်တွင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့်စပ်လျဉ်း၍ ချင်းပြည်နယ်၏ အဆင့်အတန်းကို မဆွေးနွေးဘဲ ခွဲထွက်ရေးဖြစ်နိုင်ချေကို ထင်ကြေးပေးမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite >[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> ထို့အပြင် ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ယခင် ကြားကာလ ချင်းအမျိုးသားအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ မှ အဖွဲ့ဝင် အချို့သည် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်း ပါက ICNCC ကို ဖျက်သိမ်း မည်ကို စိုးရိမ် သဖြင့် ချင်းပြည်နယ် ကောင်စီ ၏ အခွင့်အာဏာ ကို ပယ်ချ ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite >[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> == ဆက်လက်ဖက်ရှုရန် == * [[ချင်းပြည်အစိုးရ]] *[[ချင်းပြည်ကောင်စီ]] == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်]] hxz2k6yeihqee9lpu79i7m2sak50z1q 1044925 1044912 2026-07-29T07:53:05Z Laitei 74257 1044925 wikitext text/x-wiki {{About|လွတ်လပ်နယ်မြေ ဖြစ်သော ချင်းပြည်|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ချင်းပြည်နယ်|ချင်းပြည်နယ်}}{{Infobox country | conventional_long_name = ချင်းပြည် | common_name = ချင်းလဲန် | native_name = {{Infobox |subbox=yes |bodystyle=font-size:90%;font-weight:normal; |rowclass1=mergedrow |label1=[[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: |data1={{lang|en|Chinland}} |rowclass2=mergedrow |label2=[[မရာဘာသာစကား|မရာ]]: |data2={{Marareih|Chin râh}} |rowclass3=mergedrow |label3=[[ဟားခါးဘာသာစကား|ဟားခါးချင်း]]: |data3={{lang|cnh|Lairam}} |rowclass4=mergedrow |label4=[[မီဇိုဘာသာစကား|ဟွာလ်ငိုချင်း]]: |data4={{lang|lus|Chinram}} |rowclass5=mergedrow |label5=[[တီးတိန်ဘာသာစကား|တီးတိန်ချင်း]]: |data5={{lang|ctd|Zogam}} }} | image_flag = Flag of the Chin National Front.svg | flag_width = 200px | image_coat = | symbol_width = | symbol_type = | national_motto = | national_anthem = ''Chin National Anthem'' | image_map = {{Switcher | [[File:Orthographic_map_of_Chinland.svg|upright=1.25|frameless]] | Show orthographic projection of Chinland in Asia | [[File:Chin State in Myanmar.svg|upright=1.25|frameless]] | Show Chinland within [[Myanmar|Myanmar's]] borders }} | capital = ချင်းလုံမြို့၊ ချင်းပြည် | coordinates = | largest_city = | official_languages = [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]၊ [[ဟားခါးဘာသာစကား|ဟားခါး]] | languages_type = ဒေသိယစကားများ | languages = [[ဒိုင်ဘာသာစကား|ဒိုင်ရ်]]၊ [[ဖလမ်းဘာသာစကား|ဖလမ်း]]၊ [[ဟားခါးဘာသာစကား|ဟားခါး]]၊ [[မီဇိုဘာသာစကား|ဟွားလ်ငိုး]]၊ [[လောက်သူဘာသာစကား|လောက်သူ]]၊ [[မရာဘာသာစကား|မရာ]]၊ [[စီးယင်းဘာသာစကား|စီးယင်း]]၊ [[တီးတိန်ဘာသာစကား|တီးတိန်]]၊ [[ဇန်ညှပ်ဘာသာစကား|ဇန်ညှပ်]]၊ [[ဇိုဘာသာစကား|ဇို]]၊ [[ဇိုဖေဘာသာစကား|ဇိုဖေ]] | demonym = ချင်း | government_type = [[အိမ်စောင့်အစိုးရ]] | leader_title1 = ချင်းပြည်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ | leader_name1 = ပူးဇင်ကျုံး | leader_title2 = ချင်းပြည်အစိုးရဝန်ကြီးချုပ် | leader_name2 = ပူး[[ပါထန်း]] | leader_title3 = တရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးချုပ် | leader_name3 = ပူးသောမတ်ထန်နိုး | leader_title4 = ချင်းပြည်လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ | leader_name4 = ပူးဟုန်းနိုင် | legislature = ချင်းပြည်လွှတ်တော် | upper_house = | lower_house = | sovereignty_type = "တရားသေ" လွတ်လပ်ရေး | sovereignty_note = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မှ | established_event1 = Chin Hills Regulation Act | established_date1 = ၁၃ ဩဂုတ် ၁၈၉၆ | established_event2 = Chin Forum Initiative | established_date2 = ၁၉၉၈ | established_event3 = Chinland Council | established_date3 = ၁၃ ဧပြီ ၂၀၂၁ | established_event4 = Chinland Constitution | established_date4 = ၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ | area_km2 = 36018.8<ref>{{cite web | url=http://www.citypopulation.de/Myanmar.html | title=Union of Myanmar | access-date=10 April 2009 | publisher=City Population}}</ref> | percent_water = | population_census = 578,801<ref>{{cite book|title=Census Report|publisher=Ministry of Immigration and Population|location=Naypyitaw|date=May 2015|series=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|volume=2|pages=17}}</ref> | population_census_year = 2014 | population_density_km2 = 16 | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = | GDP_PPP_per_capita_rank = | HDI = | HDI_year = | HDI_rank = | currency = [[မြန်မာကျပ်ငွေ|ကျပ်]] (K) | currency_code = MMK | time_zone = | utc_offset = +6:30 | date_format = | drives_on = | calling_code = | iso3166code = | cctld = | area_rank = | ethnic_groups = [[ချင်းလူမျိုး]]၊ }} '''ချင်းပြည်''' သို့မဟုတ် '''ချင်းလဲန်''' သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ|အရှေ့တောင်အာရှတွင်]] ကိုယ်ပိုင်လွတ်လပ်သောနိုင်ငံအဖြစ် မိမိကိုယ်ကိုယ်ကြေညာထားသော တိုင်းပြည်ဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်|ချင်းပြည်နယ်၏]] နယ်မြေကို ရယူထားသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}</ref> == သမိုင်း == [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]] (CNF) နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များမှ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် ချင်းပြည်နယ်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို အတည်ပြုပြီးနောက် ချင်းပြည်နယ်ကောင်စီကို အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အဖြစ် ဖွဲ့စည်းကာ [[ချင်းပြည်နယ်]] အမည်ဟောင်းကို ချင်းပြည်ဟု ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်အခြေခံမူများနှင့်အညီ [[ချင်းလူမျိုး| ချင်းလူမျိုးများ]] အတွက် နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရန် ရည်ရွယ်သည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဖြစ်သည်။ <ref name="irrawady">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> ချင်းပြည် နယ်ကောင်စီတွင် ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး အဖွဲ့ဝင် ၂၇ ဦး၊ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၁၄ ဦးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၆၈ ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ချင်းပြည်နယ်ရှိ အသိအမှတ်ပြု ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ ၁၇ ဖွဲ့အနက် [[ဖလမ်းမြို့|ဖလမ်း]] ၊ [[တီးတိန်မြို့|တီးတိန်]] နှင့် [[မင်းတပ်မြို့နယ်|မင်းတပ်တို့]] မှ လွဲ၍ ကျန် ၁၄ ဖွဲ့၏ ထောက်ခံမှု ရရှိထားသည်။ <ref name="irrawady">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> == ဖွဲ့စည်းပုံ == ချင်းပြည် ၏ အစိုးရအား အုပ်ချုပ်ရေး၊ ဥပဒေပြုရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးမဏ္ဍိုင် ခွဲ၍ ချင်းလန်းကောင်စီက ကြီးကြပ်ပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် အဆိုပါမဏ္ဍိုင်သုံးခုကို အပြည့်အဝတည်ထောင်ရန် မျှော်မှန်းထားသည်။ ကာကွယ်ရေး၊ ပြည်ထဲရေး၊ နိုင်ငံခြားရေးနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန ၁၅ ခု ပါဝင်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ <ref name="irrawady">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> [[ချင်းပြည်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ|ချင်းပြည်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေတွင်]] လည်း [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်|ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]ကို ပြည်နယ်၏တစ်ခုတည်းသော အမျိုးသားတပ်မတော်အဖြစ် ထူထောင်ထားသည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ ဒေသဆိုင်ရာအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များသည် ၎င်းတို့၏ကိုယ်ပိုင်လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားဆဲဖြစ်ပြီး အများစုမှာ [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းပြည်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့၏]] အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် [[Chin Joint Defense Committee|ချင်းပူးပေါင်းကာကွယ်ရေးကော်မတီ]]တွင် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ <ref name="irrawady">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> === အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်း ကွဲပြားခြင်း။ === * တွန်းဇံ * ဟွားလ်ငိုး * တီးတိန် * စီးယင်း * ဇန်ညှပ် * ဖလမ်း * ငေါ်န် * ထန်တလန် * ဟားခါး * ဇိုဖေ * ဆန်းထန် * လောင်သူ * မရာ * ဇိုသွန်း * မတူပီ * ပလက်ဝ * ဒိုင်ရ် * ကန်ပက်လတ် * မင်းတပ် === သင်္ကေတများ === ချင်းပြည်နယ်၏ ယခင်အလံနှင့် မတူဘဲ ချင်းပြည်အတွက် အလံအသစ်ကို ဖန်တီးထားသည်။ ၎င်းတွင် အနီ၊ အဖြူ နှင့် အပြာ အလျားလိုက် ကြိုးသုံးချောင်းပါဝင်ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် [[အောက်ချင်းငှက်]] နှစ်ကောင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ == လက်ရှိအခြေအနေ == “ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုရရှိရေး” ကြိုးပမ်းရန် ကြိုးပမ်းနေချိန်တွင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့်စပ်လျဉ်း၍ ချင်းပြည်နယ်၏ အဆင့်အတန်းကို မဆွေးနွေးဘဲ ခွဲထွက်ရေးဖြစ်နိုင်ချေကို ထင်ကြေးပေးမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite >[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> ထို့အပြင် ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ယခင် ကြားကာလ ချင်းအမျိုးသားအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ မှ အဖွဲ့ဝင် အချို့သည် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်း ပါက ICNCC ကို ဖျက်သိမ်း မည်ကို စိုးရိမ် သဖြင့် ချင်းပြည်နယ် ကောင်စီ ၏ အခွင့်အာဏာ ကို ပယ်ချ ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite >[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> == ဆက်လက်ဖက်ရှုရန် == * [[ချင်းပြည်အစိုးရ]] *[[ချင်းပြည်ကောင်စီ]] == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်]] 6j25t99br5e1gzjerj4vtoox0tn7ogy 1044926 1044925 2026-07-29T07:53:21Z Laitei 74257 1044926 wikitext text/x-wiki {{About|လွတ်လပ်နယ်မြေ ဖြစ်သော ချင်းပြည်|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ချင်းပြည်နယ်|ချင်းပြည်နယ်}}{{Infobox country | conventional_long_name = ချင်းပြည် | common_name = ချင်းလဲန် | native_name = {{Infobox |subbox=yes |bodystyle=font-size:90%;font-weight:normal; |rowclass1=mergedrow |label1=[[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: |data1={{lang|en|Chinland}} |rowclass2=mergedrow |label2=[[မရာဘာသာစကား|မရာ]]: |data2={{Marareih|Chinrâh}} |rowclass3=mergedrow |label3=[[ဟားခါးဘာသာစကား|ဟားခါးချင်း]]: |data3={{lang|cnh|Lairam}} |rowclass4=mergedrow |label4=[[မီဇိုဘာသာစကား|ဟွာလ်ငိုချင်း]]: |data4={{lang|lus|Chinram}} |rowclass5=mergedrow |label5=[[တီးတိန်ဘာသာစကား|တီးတိန်ချင်း]]: |data5={{lang|ctd|Zogam}} }} | image_flag = Flag of the Chin National Front.svg | flag_width = 200px | image_coat = | symbol_width = | symbol_type = | national_motto = | national_anthem = ''Chin National Anthem'' | image_map = {{Switcher | [[File:Orthographic_map_of_Chinland.svg|upright=1.25|frameless]] | Show orthographic projection of Chinland in Asia | [[File:Chin State in Myanmar.svg|upright=1.25|frameless]] | Show Chinland within [[Myanmar|Myanmar's]] borders }} | capital = ချင်းလုံမြို့၊ ချင်းပြည် | coordinates = | largest_city = | official_languages = [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]၊ [[ဟားခါးဘာသာစကား|ဟားခါး]] | languages_type = ဒေသိယစကားများ | languages = [[ဒိုင်ဘာသာစကား|ဒိုင်ရ်]]၊ [[ဖလမ်းဘာသာစကား|ဖလမ်း]]၊ [[ဟားခါးဘာသာစကား|ဟားခါး]]၊ [[မီဇိုဘာသာစကား|ဟွားလ်ငိုး]]၊ [[လောက်သူဘာသာစကား|လောက်သူ]]၊ [[မရာဘာသာစကား|မရာ]]၊ [[စီးယင်းဘာသာစကား|စီးယင်း]]၊ [[တီးတိန်ဘာသာစကား|တီးတိန်]]၊ [[ဇန်ညှပ်ဘာသာစကား|ဇန်ညှပ်]]၊ [[ဇိုဘာသာစကား|ဇို]]၊ [[ဇိုဖေဘာသာစကား|ဇိုဖေ]] | demonym = ချင်း | government_type = [[အိမ်စောင့်အစိုးရ]] | leader_title1 = ချင်းပြည်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ | leader_name1 = ပူးဇင်ကျုံး | leader_title2 = ချင်းပြည်အစိုးရဝန်ကြီးချုပ် | leader_name2 = ပူး[[ပါထန်း]] | leader_title3 = တရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးချုပ် | leader_name3 = ပူးသောမတ်ထန်နိုး | leader_title4 = ချင်းပြည်လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ | leader_name4 = ပူးဟုန်းနိုင် | legislature = ချင်းပြည်လွှတ်တော် | upper_house = | lower_house = | sovereignty_type = "တရားသေ" လွတ်လပ်ရေး | sovereignty_note = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မှ | established_event1 = Chin Hills Regulation Act | established_date1 = ၁၃ ဩဂုတ် ၁၈၉၆ | established_event2 = Chin Forum Initiative | established_date2 = ၁၉၉၈ | established_event3 = Chinland Council | established_date3 = ၁၃ ဧပြီ ၂၀၂၁ | established_event4 = Chinland Constitution | established_date4 = ၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ | area_km2 = 36018.8<ref>{{cite web | url=http://www.citypopulation.de/Myanmar.html | title=Union of Myanmar | access-date=10 April 2009 | publisher=City Population}}</ref> | percent_water = | population_census = 578,801<ref>{{cite book|title=Census Report|publisher=Ministry of Immigration and Population|location=Naypyitaw|date=May 2015|series=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|volume=2|pages=17}}</ref> | population_census_year = 2014 | population_density_km2 = 16 | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = | GDP_PPP_per_capita_rank = | HDI = | HDI_year = | HDI_rank = | currency = [[မြန်မာကျပ်ငွေ|ကျပ်]] (K) | currency_code = MMK | time_zone = | utc_offset = +6:30 | date_format = | drives_on = | calling_code = | iso3166code = | cctld = | area_rank = | ethnic_groups = [[ချင်းလူမျိုး]]၊ }} '''ချင်းပြည်''' သို့မဟုတ် '''ချင်းလဲန်''' သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ|အရှေ့တောင်အာရှတွင်]] ကိုယ်ပိုင်လွတ်လပ်သောနိုင်ငံအဖြစ် မိမိကိုယ်ကိုယ်ကြေညာထားသော တိုင်းပြည်ဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်|ချင်းပြည်နယ်၏]] နယ်မြေကို ရယူထားသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}</ref> == သမိုင်း == [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]] (CNF) နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များမှ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် ချင်းပြည်နယ်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို အတည်ပြုပြီးနောက် ချင်းပြည်နယ်ကောင်စီကို အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အဖြစ် ဖွဲ့စည်းကာ [[ချင်းပြည်နယ်]] အမည်ဟောင်းကို ချင်းပြည်ဟု ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်အခြေခံမူများနှင့်အညီ [[ချင်းလူမျိုး| ချင်းလူမျိုးများ]] အတွက် နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရန် ရည်ရွယ်သည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဖြစ်သည်။ <ref name="irrawady">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> ချင်းပြည် နယ်ကောင်စီတွင် ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး အဖွဲ့ဝင် ၂၇ ဦး၊ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၁၄ ဦးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၆၈ ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ချင်းပြည်နယ်ရှိ အသိအမှတ်ပြု ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ ၁၇ ဖွဲ့အနက် [[ဖလမ်းမြို့|ဖလမ်း]] ၊ [[တီးတိန်မြို့|တီးတိန်]] နှင့် [[မင်းတပ်မြို့နယ်|မင်းတပ်တို့]] မှ လွဲ၍ ကျန် ၁၄ ဖွဲ့၏ ထောက်ခံမှု ရရှိထားသည်။ <ref name="irrawady">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> == ဖွဲ့စည်းပုံ == ချင်းပြည် ၏ အစိုးရအား အုပ်ချုပ်ရေး၊ ဥပဒေပြုရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးမဏ္ဍိုင် ခွဲ၍ ချင်းလန်းကောင်စီက ကြီးကြပ်ပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် အဆိုပါမဏ္ဍိုင်သုံးခုကို အပြည့်အဝတည်ထောင်ရန် မျှော်မှန်းထားသည်။ ကာကွယ်ရေး၊ ပြည်ထဲရေး၊ နိုင်ငံခြားရေးနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန ၁၅ ခု ပါဝင်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ <ref name="irrawady">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> [[ချင်းပြည်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ|ချင်းပြည်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေတွင်]] လည်း [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်|ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]ကို ပြည်နယ်၏တစ်ခုတည်းသော အမျိုးသားတပ်မတော်အဖြစ် ထူထောင်ထားသည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ ဒေသဆိုင်ရာအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များသည် ၎င်းတို့၏ကိုယ်ပိုင်လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားဆဲဖြစ်ပြီး အများစုမှာ [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းပြည်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့၏]] အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် [[Chin Joint Defense Committee|ချင်းပူးပေါင်းကာကွယ်ရေးကော်မတီ]]တွင် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ <ref name="irrawady">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> === အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်း ကွဲပြားခြင်း။ === * တွန်းဇံ * ဟွားလ်ငိုး * တီးတိန် * စီးယင်း * ဇန်ညှပ် * ဖလမ်း * ငေါ်န် * ထန်တလန် * ဟားခါး * ဇိုဖေ * ဆန်းထန် * လောင်သူ * မရာ * ဇိုသွန်း * မတူပီ * ပလက်ဝ * ဒိုင်ရ် * ကန်ပက်လတ် * မင်းတပ် === သင်္ကေတများ === ချင်းပြည်နယ်၏ ယခင်အလံနှင့် မတူဘဲ ချင်းပြည်အတွက် အလံအသစ်ကို ဖန်တီးထားသည်။ ၎င်းတွင် အနီ၊ အဖြူ နှင့် အပြာ အလျားလိုက် ကြိုးသုံးချောင်းပါဝင်ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် [[အောက်ချင်းငှက်]] နှစ်ကောင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ == လက်ရှိအခြေအနေ == “ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုရရှိရေး” ကြိုးပမ်းရန် ကြိုးပမ်းနေချိန်တွင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့်စပ်လျဉ်း၍ ချင်းပြည်နယ်၏ အဆင့်အတန်းကို မဆွေးနွေးဘဲ ခွဲထွက်ရေးဖြစ်နိုင်ချေကို ထင်ကြေးပေးမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite >[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> ထို့အပြင် ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ယခင် ကြားကာလ ချင်းအမျိုးသားအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ မှ အဖွဲ့ဝင် အချို့သည် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်း ပါက ICNCC ကို ဖျက်သိမ်း မည်ကို စိုးရိမ် သဖြင့် ချင်းပြည်နယ် ကောင်စီ ၏ အခွင့်အာဏာ ကို ပယ်ချ ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite >[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> == ဆက်လက်ဖက်ရှုရန် == * [[ချင်းပြည်အစိုးရ]] *[[ချင်းပြည်ကောင်စီ]] == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်]] fw2ntbbg8lsr307eycwvaxpqarahdl8 1044927 1044926 2026-07-29T07:58:15Z Laitei 74257 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:မရာချင်းဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1044927 wikitext text/x-wiki {{About|လွတ်လပ်နယ်မြေ ဖြစ်သော ချင်းပြည်|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ချင်းပြည်နယ်|ချင်းပြည်နယ်}}{{Infobox country | conventional_long_name = ချင်းပြည် | common_name = ချင်းလဲန် | native_name = {{Infobox |subbox=yes |bodystyle=font-size:90%;font-weight:normal; |rowclass1=mergedrow |label1=[[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: |data1={{lang|en|Chinland}} |rowclass2=mergedrow |label2=[[မရာဘာသာစကား|မရာ]]: |data2={{Marareih|Chinrâh}} |rowclass3=mergedrow |label3=[[ဟားခါးဘာသာစကား|ဟားခါးချင်း]]: |data3={{lang|cnh|Lairam}} |rowclass4=mergedrow |label4=[[မီဇိုဘာသာစကား|ဟွာလ်ငိုချင်း]]: |data4={{lang|lus|Chinram}} |rowclass5=mergedrow |label5=[[တီးတိန်ဘာသာစကား|တီးတိန်ချင်း]]: |data5={{lang|ctd|Zogam}} }} | image_flag = Flag of the Chin National Front.svg | flag_width = 200px | image_coat = | symbol_width = | symbol_type = | national_motto = | national_anthem = ''Chin National Anthem'' | image_map = {{Switcher | [[File:Orthographic_map_of_Chinland.svg|upright=1.25|frameless]] | Show orthographic projection of Chinland in Asia | [[File:Chin State in Myanmar.svg|upright=1.25|frameless]] | Show Chinland within [[Myanmar|Myanmar's]] borders }} | capital = ချင်းလုံမြို့၊ ချင်းပြည် | coordinates = | largest_city = | official_languages = [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]၊ [[ဟားခါးဘာသာစကား|ဟားခါး]] | languages_type = ဒေသိယစကားများ | languages = [[ဒိုင်ဘာသာစကား|ဒိုင်ရ်]]၊ [[ဖလမ်းဘာသာစကား|ဖလမ်း]]၊ [[ဟားခါးဘာသာစကား|ဟားခါး]]၊ [[မီဇိုဘာသာစကား|ဟွားလ်ငိုး]]၊ [[လောက်သူဘာသာစကား|လောက်သူ]]၊ [[မရာဘာသာစကား|မရာ]]၊ [[စီးယင်းဘာသာစကား|စီးယင်း]]၊ [[တီးတိန်ဘာသာစကား|တီးတိန်]]၊ [[ဇန်ညှပ်ဘာသာစကား|ဇန်ညှပ်]]၊ [[ဇိုဘာသာစကား|ဇို]]၊ [[ဇိုဖေဘာသာစကား|ဇိုဖေ]] | demonym = ချင်း | government_type = [[အိမ်စောင့်အစိုးရ]] | leader_title1 = ချင်းပြည်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ | leader_name1 = ပူးဇင်ကျုံး | leader_title2 = ချင်းပြည်အစိုးရဝန်ကြီးချုပ် | leader_name2 = ပူး[[ပါထန်း]] | leader_title3 = တရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးချုပ် | leader_name3 = ပူးသောမတ်ထန်နိုး | leader_title4 = ချင်းပြည်လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ | leader_name4 = ပူးဟုန်းနိုင် | legislature = ချင်းပြည်လွှတ်တော် | upper_house = | lower_house = | sovereignty_type = "တရားသေ" လွတ်လပ်ရေး | sovereignty_note = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မှ | established_event1 = Chin Hills Regulation Act | established_date1 = ၁၃ ဩဂုတ် ၁၈၉၆ | established_event2 = Chin Forum Initiative | established_date2 = ၁၉၉၈ | established_event3 = Chinland Council | established_date3 = ၁၃ ဧပြီ ၂၀၂၁ | established_event4 = Chinland Constitution | established_date4 = ၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ | area_km2 = 36018.8<ref>{{cite web | url=http://www.citypopulation.de/Myanmar.html | title=Union of Myanmar | access-date=10 April 2009 | publisher=City Population}}</ref> | percent_water = | population_census = 578,801<ref>{{cite book|title=Census Report|publisher=Ministry of Immigration and Population|location=Naypyitaw|date=May 2015|series=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|volume=2|pages=17}}</ref> | population_census_year = 2014 | population_density_km2 = 16 | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = | GDP_PPP_per_capita_rank = | HDI = | HDI_year = | HDI_rank = | currency = [[မြန်မာကျပ်ငွေ|ကျပ်]] (K) | currency_code = MMK | time_zone = | utc_offset = +6:30 | date_format = | drives_on = | calling_code = | iso3166code = | cctld = | area_rank = | ethnic_groups = [[ချင်းလူမျိုး]]၊ }} '''ချင်းပြည်''' သို့မဟုတ် '''ချင်းလဲန်''' သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ|အရှေ့တောင်အာရှတွင်]] ကိုယ်ပိုင်လွတ်လပ်သောနိုင်ငံအဖြစ် မိမိကိုယ်ကိုယ်ကြေညာထားသော တိုင်းပြည်ဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်|ချင်းပြည်နယ်၏]] နယ်မြေကို ရယူထားသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}</ref> == သမိုင်း == [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]] (CNF) နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များမှ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် ချင်းပြည်နယ်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို အတည်ပြုပြီးနောက် ချင်းပြည်နယ်ကောင်စီကို အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အဖြစ် ဖွဲ့စည်းကာ [[ချင်းပြည်နယ်]] အမည်ဟောင်းကို ချင်းပြည်ဟု ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်အခြေခံမူများနှင့်အညီ [[ချင်းလူမျိုး| ချင်းလူမျိုးများ]] အတွက် နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရန် ရည်ရွယ်သည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဖြစ်သည်။ <ref name="irrawady">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> ချင်းပြည် နယ်ကောင်စီတွင် ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး အဖွဲ့ဝင် ၂၇ ဦး၊ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၁၄ ဦးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၆၈ ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ချင်းပြည်နယ်ရှိ အသိအမှတ်ပြု ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ ၁၇ ဖွဲ့အနက် [[ဖလမ်းမြို့|ဖလမ်း]] ၊ [[တီးတိန်မြို့|တီးတိန်]] နှင့် [[မင်းတပ်မြို့နယ်|မင်းတပ်တို့]] မှ လွဲ၍ ကျန် ၁၄ ဖွဲ့၏ ထောက်ခံမှု ရရှိထားသည်။ <ref name="irrawady">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> == ဖွဲ့စည်းပုံ == ချင်းပြည် ၏ အစိုးရအား အုပ်ချုပ်ရေး၊ ဥပဒေပြုရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးမဏ္ဍိုင် ခွဲ၍ ချင်းလန်းကောင်စီက ကြီးကြပ်ပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် အဆိုပါမဏ္ဍိုင်သုံးခုကို အပြည့်အဝတည်ထောင်ရန် မျှော်မှန်းထားသည်။ ကာကွယ်ရေး၊ ပြည်ထဲရေး၊ နိုင်ငံခြားရေးနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန ၁၅ ခု ပါဝင်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ <ref name="irrawady">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> [[ချင်းပြည်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ|ချင်းပြည်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေတွင်]] လည်း [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်|ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]ကို ပြည်နယ်၏တစ်ခုတည်းသော အမျိုးသားတပ်မတော်အဖြစ် ထူထောင်ထားသည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ ဒေသဆိုင်ရာအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များသည် ၎င်းတို့၏ကိုယ်ပိုင်လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားဆဲဖြစ်ပြီး အများစုမှာ [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းပြည်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့၏]] အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် [[Chin Joint Defense Committee|ချင်းပူးပေါင်းကာကွယ်ရေးကော်မတီ]]တွင် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ <ref name="irrawady">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> === အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်း ကွဲပြားခြင်း။ === * တွန်းဇံ * ဟွားလ်ငိုး * တီးတိန် * စီးယင်း * ဇန်ညှပ် * ဖလမ်း * ငေါ်န် * ထန်တလန် * ဟားခါး * ဇိုဖေ * ဆန်းထန် * လောင်သူ * မရာ * ဇိုသွန်း * မတူပီ * ပလက်ဝ * ဒိုင်ရ် * ကန်ပက်လတ် * မင်းတပ် === သင်္ကေတများ === ချင်းပြည်နယ်၏ ယခင်အလံနှင့် မတူဘဲ ချင်းပြည်အတွက် အလံအသစ်ကို ဖန်တီးထားသည်။ ၎င်းတွင် အနီ၊ အဖြူ နှင့် အပြာ အလျားလိုက် ကြိုးသုံးချောင်းပါဝင်ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် [[အောက်ချင်းငှက်]] နှစ်ကောင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ == လက်ရှိအခြေအနေ == “ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုရရှိရေး” ကြိုးပမ်းရန် ကြိုးပမ်းနေချိန်တွင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့်စပ်လျဉ်း၍ ချင်းပြည်နယ်၏ အဆင့်အတန်းကို မဆွေးနွေးဘဲ ခွဲထွက်ရေးဖြစ်နိုင်ချေကို ထင်ကြေးပေးမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite >[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> ထို့အပြင် ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ယခင် ကြားကာလ ချင်းအမျိုးသားအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ မှ အဖွဲ့ဝင် အချို့သည် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်း ပါက ICNCC ကို ဖျက်သိမ်း မည်ကို စိုးရိမ် သဖြင့် ချင်းပြည်နယ် ကောင်စီ ၏ အခွင့်အာဏာ ကို ပယ်ချ ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite >[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> == ဆက်လက်ဖက်ရှုရန် == * [[ချင်းပြည်အစိုးရ]] *[[ချင်းပြည်ကောင်စီ]] == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်]] [[ကဏ္ဍ:မရာချင်းဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] 1vc0ph5buxovpei9u5bcl6jdhcq18pd 1044928 1044927 2026-07-29T07:59:27Z Laitei 74257 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:မရာချင်းဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည် 1044928 wikitext text/x-wiki {{About|လွတ်လပ်နယ်မြေ ဖြစ်သော ချင်းပြည်|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ချင်းပြည်နယ်|ချင်းပြည်နယ်}}{{Infobox country | conventional_long_name = ချင်းပြည် | common_name = ချင်းလဲန် | native_name = {{Infobox |subbox=yes |bodystyle=font-size:90%;font-weight:normal; |rowclass1=mergedrow |label1=[[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: |data1={{lang|en|Chinland}} |rowclass2=mergedrow |label2=[[မရာဘာသာစကား|မရာ]]: |data2={{Marareih|Chinrâh}} |rowclass3=mergedrow |label3=[[ဟားခါးဘာသာစကား|ဟားခါးချင်း]]: |data3={{lang|cnh|Lairam}} |rowclass4=mergedrow |label4=[[မီဇိုဘာသာစကား|ဟွာလ်ငိုချင်း]]: |data4={{lang|lus|Chinram}} |rowclass5=mergedrow |label5=[[တီးတိန်ဘာသာစကား|တီးတိန်ချင်း]]: |data5={{lang|ctd|Zogam}} }} | image_flag = Flag of the Chin National Front.svg | flag_width = 200px | image_coat = | symbol_width = | symbol_type = | national_motto = | national_anthem = ''Chin National Anthem'' | image_map = {{Switcher | [[File:Orthographic_map_of_Chinland.svg|upright=1.25|frameless]] | Show orthographic projection of Chinland in Asia | [[File:Chin State in Myanmar.svg|upright=1.25|frameless]] | Show Chinland within [[Myanmar|Myanmar's]] borders }} | capital = ချင်းလုံမြို့၊ ချင်းပြည် | coordinates = | largest_city = | official_languages = [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]၊ [[ဟားခါးဘာသာစကား|ဟားခါး]] | languages_type = ဒေသိယစကားများ | languages = [[ဒိုင်ဘာသာစကား|ဒိုင်ရ်]]၊ [[ဖလမ်းဘာသာစကား|ဖလမ်း]]၊ [[ဟားခါးဘာသာစကား|ဟားခါး]]၊ [[မီဇိုဘာသာစကား|ဟွားလ်ငိုး]]၊ [[လောက်သူဘာသာစကား|လောက်သူ]]၊ [[မရာဘာသာစကား|မရာ]]၊ [[စီးယင်းဘာသာစကား|စီးယင်း]]၊ [[တီးတိန်ဘာသာစကား|တီးတိန်]]၊ [[ဇန်ညှပ်ဘာသာစကား|ဇန်ညှပ်]]၊ [[ဇိုဘာသာစကား|ဇို]]၊ [[ဇိုဖေဘာသာစကား|ဇိုဖေ]] | demonym = ချင်း | government_type = [[အိမ်စောင့်အစိုးရ]] | leader_title1 = ချင်းပြည်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ | leader_name1 = ပူးဇင်ကျုံး | leader_title2 = ချင်းပြည်အစိုးရဝန်ကြီးချုပ် | leader_name2 = ပူး[[ပါထန်း]] | leader_title3 = တရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးချုပ် | leader_name3 = ပူးသောမတ်ထန်နိုး | leader_title4 = ချင်းပြည်လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ | leader_name4 = ပူးဟုန်းနိုင် | legislature = ချင်းပြည်လွှတ်တော် | upper_house = | lower_house = | sovereignty_type = "တရားသေ" လွတ်လပ်ရေး | sovereignty_note = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မှ | established_event1 = Chin Hills Regulation Act | established_date1 = ၁၃ ဩဂုတ် ၁၈၉၆ | established_event2 = Chin Forum Initiative | established_date2 = ၁၉၉၈ | established_event3 = Chinland Council | established_date3 = ၁၃ ဧပြီ ၂၀၂၁ | established_event4 = Chinland Constitution | established_date4 = ၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ | area_km2 = 36018.8<ref>{{cite web | url=http://www.citypopulation.de/Myanmar.html | title=Union of Myanmar | access-date=10 April 2009 | publisher=City Population}}</ref> | percent_water = | population_census = 578,801<ref>{{cite book|title=Census Report|publisher=Ministry of Immigration and Population|location=Naypyitaw|date=May 2015|series=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|volume=2|pages=17}}</ref> | population_census_year = 2014 | population_density_km2 = 16 | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = | GDP_PPP_per_capita_rank = | HDI = | HDI_year = | HDI_rank = | currency = [[မြန်မာကျပ်ငွေ|ကျပ်]] (K) | currency_code = MMK | time_zone = | utc_offset = +6:30 | date_format = | drives_on = | calling_code = | iso3166code = | cctld = | area_rank = | ethnic_groups = [[ချင်းလူမျိုး]]၊ }} '''ချင်းပြည်''' သို့မဟုတ် '''ချင်းလဲန်''' သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ|အရှေ့တောင်အာရှတွင်]] ကိုယ်ပိုင်လွတ်လပ်သောနိုင်ငံအဖြစ် မိမိကိုယ်ကိုယ်ကြေညာထားသော တိုင်းပြည်ဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်|ချင်းပြည်နယ်၏]] နယ်မြေကို ရယူထားသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}</ref> == သမိုင်း == [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]] (CNF) နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များမှ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် ချင်းပြည်နယ်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို အတည်ပြုပြီးနောက် ချင်းပြည်နယ်ကောင်စီကို အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အဖြစ် ဖွဲ့စည်းကာ [[ချင်းပြည်နယ်]] အမည်ဟောင်းကို ချင်းပြည်ဟု ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်အခြေခံမူများနှင့်အညီ [[ချင်းလူမျိုး| ချင်းလူမျိုးများ]] အတွက် နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရန် ရည်ရွယ်သည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဖြစ်သည်။ <ref name="irrawady">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> ချင်းပြည် နယ်ကောင်စီတွင် ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး အဖွဲ့ဝင် ၂၇ ဦး၊ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၁၄ ဦးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၆၈ ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ချင်းပြည်နယ်ရှိ အသိအမှတ်ပြု ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ ၁၇ ဖွဲ့အနက် [[ဖလမ်းမြို့|ဖလမ်း]] ၊ [[တီးတိန်မြို့|တီးတိန်]] နှင့် [[မင်းတပ်မြို့နယ်|မင်းတပ်တို့]] မှ လွဲ၍ ကျန် ၁၄ ဖွဲ့၏ ထောက်ခံမှု ရရှိထားသည်။ <ref name="irrawady">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> == ဖွဲ့စည်းပုံ == ချင်းပြည် ၏ အစိုးရအား အုပ်ချုပ်ရေး၊ ဥပဒေပြုရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးမဏ္ဍိုင် ခွဲ၍ ချင်းလန်းကောင်စီက ကြီးကြပ်ပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် အဆိုပါမဏ္ဍိုင်သုံးခုကို အပြည့်အဝတည်ထောင်ရန် မျှော်မှန်းထားသည်။ ကာကွယ်ရေး၊ ပြည်ထဲရေး၊ နိုင်ငံခြားရေးနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန ၁၅ ခု ပါဝင်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ <ref name="irrawady">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> [[ချင်းပြည်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ|ချင်းပြည်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေတွင်]] လည်း [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်|ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]ကို ပြည်နယ်၏တစ်ခုတည်းသော အမျိုးသားတပ်မတော်အဖြစ် ထူထောင်ထားသည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ ဒေသဆိုင်ရာအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များသည် ၎င်းတို့၏ကိုယ်ပိုင်လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားဆဲဖြစ်ပြီး အများစုမှာ [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းပြည်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့၏]] အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် [[Chin Joint Defense Committee|ချင်းပူးပေါင်းကာကွယ်ရေးကော်မတီ]]တွင် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ <ref name="irrawady">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> === အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်း ကွဲပြားခြင်း။ === * တွန်းဇံ * ဟွားလ်ငိုး * တီးတိန် * စီးယင်း * ဇန်ညှပ် * ဖလမ်း * ငေါ်န် * ထန်တလန် * ဟားခါး * ဇိုဖေ * ဆန်းထန် * လောင်သူ * မရာ * ဇိုသွန်း * မတူပီ * ပလက်ဝ * ဒိုင်ရ် * ကန်ပက်လတ် * မင်းတပ် === သင်္ကေတများ === ချင်းပြည်နယ်၏ ယခင်အလံနှင့် မတူဘဲ ချင်းပြည်အတွက် အလံအသစ်ကို ဖန်တီးထားသည်။ ၎င်းတွင် အနီ၊ အဖြူ နှင့် အပြာ အလျားလိုက် ကြိုးသုံးချောင်းပါဝင်ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် [[အောက်ချင်းငှက်]] နှစ်ကောင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ == လက်ရှိအခြေအနေ == “ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုရရှိရေး” ကြိုးပမ်းရန် ကြိုးပမ်းနေချိန်တွင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့်စပ်လျဉ်း၍ ချင်းပြည်နယ်၏ အဆင့်အတန်းကို မဆွေးနွေးဘဲ ခွဲထွက်ရေးဖြစ်နိုင်ချေကို ထင်ကြေးပေးမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite >[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> ထို့အပြင် ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ယခင် ကြားကာလ ချင်းအမျိုးသားအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ မှ အဖွဲ့ဝင် အချို့သည် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်း ပါက ICNCC ကို ဖျက်သိမ်း မည်ကို စိုးရိမ် သဖြင့် ချင်းပြည်နယ် ကောင်စီ ၏ အခွင့်အာဏာ ကို ပယ်ချ ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite >[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> == ဆက်လက်ဖက်ရှုရန် == * [[ချင်းပြည်အစိုးရ]] *[[ချင်းပြည်ကောင်စီ]] == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်]] fw2ntbbg8lsr307eycwvaxpqarahdl8 1044929 1044928 2026-07-29T07:59:48Z Laitei 74257 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:မရာဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1044929 wikitext text/x-wiki {{About|လွတ်လပ်နယ်မြေ ဖြစ်သော ချင်းပြည်|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ချင်းပြည်နယ်|ချင်းပြည်နယ်}}{{Infobox country | conventional_long_name = ချင်းပြည် | common_name = ချင်းလဲန် | native_name = {{Infobox |subbox=yes |bodystyle=font-size:90%;font-weight:normal; |rowclass1=mergedrow |label1=[[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: |data1={{lang|en|Chinland}} |rowclass2=mergedrow |label2=[[မရာဘာသာစကား|မရာ]]: |data2={{Marareih|Chinrâh}} |rowclass3=mergedrow |label3=[[ဟားခါးဘာသာစကား|ဟားခါးချင်း]]: |data3={{lang|cnh|Lairam}} |rowclass4=mergedrow |label4=[[မီဇိုဘာသာစကား|ဟွာလ်ငိုချင်း]]: |data4={{lang|lus|Chinram}} |rowclass5=mergedrow |label5=[[တီးတိန်ဘာသာစကား|တီးတိန်ချင်း]]: |data5={{lang|ctd|Zogam}} }} | image_flag = Flag of the Chin National Front.svg | flag_width = 200px | image_coat = | symbol_width = | symbol_type = | national_motto = | national_anthem = ''Chin National Anthem'' | image_map = {{Switcher | [[File:Orthographic_map_of_Chinland.svg|upright=1.25|frameless]] | Show orthographic projection of Chinland in Asia | [[File:Chin State in Myanmar.svg|upright=1.25|frameless]] | Show Chinland within [[Myanmar|Myanmar's]] borders }} | capital = ချင်းလုံမြို့၊ ချင်းပြည် | coordinates = | largest_city = | official_languages = [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]၊ [[ဟားခါးဘာသာစကား|ဟားခါး]] | languages_type = ဒေသိယစကားများ | languages = [[ဒိုင်ဘာသာစကား|ဒိုင်ရ်]]၊ [[ဖလမ်းဘာသာစကား|ဖလမ်း]]၊ [[ဟားခါးဘာသာစကား|ဟားခါး]]၊ [[မီဇိုဘာသာစကား|ဟွားလ်ငိုး]]၊ [[လောက်သူဘာသာစကား|လောက်သူ]]၊ [[မရာဘာသာစကား|မရာ]]၊ [[စီးယင်းဘာသာစကား|စီးယင်း]]၊ [[တီးတိန်ဘာသာစကား|တီးတိန်]]၊ [[ဇန်ညှပ်ဘာသာစကား|ဇန်ညှပ်]]၊ [[ဇိုဘာသာစကား|ဇို]]၊ [[ဇိုဖေဘာသာစကား|ဇိုဖေ]] | demonym = ချင်း | government_type = [[အိမ်စောင့်အစိုးရ]] | leader_title1 = ချင်းပြည်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ | leader_name1 = ပူးဇင်ကျုံး | leader_title2 = ချင်းပြည်အစိုးရဝန်ကြီးချုပ် | leader_name2 = ပူး[[ပါထန်း]] | leader_title3 = တရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးချုပ် | leader_name3 = ပူးသောမတ်ထန်နိုး | leader_title4 = ချင်းပြည်လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ | leader_name4 = ပူးဟုန်းနိုင် | legislature = ချင်းပြည်လွှတ်တော် | upper_house = | lower_house = | sovereignty_type = "တရားသေ" လွတ်လပ်ရေး | sovereignty_note = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မှ | established_event1 = Chin Hills Regulation Act | established_date1 = ၁၃ ဩဂုတ် ၁၈၉၆ | established_event2 = Chin Forum Initiative | established_date2 = ၁၉၉၈ | established_event3 = Chinland Council | established_date3 = ၁၃ ဧပြီ ၂၀၂၁ | established_event4 = Chinland Constitution | established_date4 = ၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ | area_km2 = 36018.8<ref>{{cite web | url=http://www.citypopulation.de/Myanmar.html | title=Union of Myanmar | access-date=10 April 2009 | publisher=City Population}}</ref> | percent_water = | population_census = 578,801<ref>{{cite book|title=Census Report|publisher=Ministry of Immigration and Population|location=Naypyitaw|date=May 2015|series=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|volume=2|pages=17}}</ref> | population_census_year = 2014 | population_density_km2 = 16 | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = | GDP_PPP_per_capita_rank = | HDI = | HDI_year = | HDI_rank = | currency = [[မြန်မာကျပ်ငွေ|ကျပ်]] (K) | currency_code = MMK | time_zone = | utc_offset = +6:30 | date_format = | drives_on = | calling_code = | iso3166code = | cctld = | area_rank = | ethnic_groups = [[ချင်းလူမျိုး]]၊ }} '''ချင်းပြည်''' သို့မဟုတ် '''ချင်းလဲန်''' သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ|အရှေ့တောင်အာရှတွင်]] ကိုယ်ပိုင်လွတ်လပ်သောနိုင်ငံအဖြစ် မိမိကိုယ်ကိုယ်ကြေညာထားသော တိုင်းပြည်ဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်|ချင်းပြည်နယ်၏]] နယ်မြေကို ရယူထားသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}</ref> == သမိုင်း == [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]] (CNF) နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များမှ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် ချင်းပြည်နယ်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို အတည်ပြုပြီးနောက် ချင်းပြည်နယ်ကောင်စီကို အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အဖြစ် ဖွဲ့စည်းကာ [[ချင်းပြည်နယ်]] အမည်ဟောင်းကို ချင်းပြည်ဟု ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်အခြေခံမူများနှင့်အညီ [[ချင်းလူမျိုး| ချင်းလူမျိုးများ]] အတွက် နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရန် ရည်ရွယ်သည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဖြစ်သည်။ <ref name="irrawady">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> ချင်းပြည် နယ်ကောင်စီတွင် ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး အဖွဲ့ဝင် ၂၇ ဦး၊ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၁၄ ဦးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၆၈ ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ချင်းပြည်နယ်ရှိ အသိအမှတ်ပြု ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ ၁၇ ဖွဲ့အနက် [[ဖလမ်းမြို့|ဖလမ်း]] ၊ [[တီးတိန်မြို့|တီးတိန်]] နှင့် [[မင်းတပ်မြို့နယ်|မင်းတပ်တို့]] မှ လွဲ၍ ကျန် ၁၄ ဖွဲ့၏ ထောက်ခံမှု ရရှိထားသည်။ <ref name="irrawady">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> == ဖွဲ့စည်းပုံ == ချင်းပြည် ၏ အစိုးရအား အုပ်ချုပ်ရေး၊ ဥပဒေပြုရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးမဏ္ဍိုင် ခွဲ၍ ချင်းလန်းကောင်စီက ကြီးကြပ်ပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် အဆိုပါမဏ္ဍိုင်သုံးခုကို အပြည့်အဝတည်ထောင်ရန် မျှော်မှန်းထားသည်။ ကာကွယ်ရေး၊ ပြည်ထဲရေး၊ နိုင်ငံခြားရေးနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန ၁၅ ခု ပါဝင်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ <ref name="irrawady">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> [[ချင်းပြည်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ|ချင်းပြည်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေတွင်]] လည်း [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်|ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]ကို ပြည်နယ်၏တစ်ခုတည်းသော အမျိုးသားတပ်မတော်အဖြစ် ထူထောင်ထားသည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ ဒေသဆိုင်ရာအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များသည် ၎င်းတို့၏ကိုယ်ပိုင်လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားဆဲဖြစ်ပြီး အများစုမှာ [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းပြည်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့၏]] အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် [[Chin Joint Defense Committee|ချင်းပူးပေါင်းကာကွယ်ရေးကော်မတီ]]တွင် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ <ref name="irrawady">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> === အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်း ကွဲပြားခြင်း။ === * တွန်းဇံ * ဟွားလ်ငိုး * တီးတိန် * စီးယင်း * ဇန်ညှပ် * ဖလမ်း * ငေါ်န် * ထန်တလန် * ဟားခါး * ဇိုဖေ * ဆန်းထန် * လောင်သူ * မရာ * ဇိုသွန်း * မတူပီ * ပလက်ဝ * ဒိုင်ရ် * ကန်ပက်လတ် * မင်းတပ် === သင်္ကေတများ === ချင်းပြည်နယ်၏ ယခင်အလံနှင့် မတူဘဲ ချင်းပြည်အတွက် အလံအသစ်ကို ဖန်တီးထားသည်။ ၎င်းတွင် အနီ၊ အဖြူ နှင့် အပြာ အလျားလိုက် ကြိုးသုံးချောင်းပါဝင်ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် [[အောက်ချင်းငှက်]] နှစ်ကောင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ == လက်ရှိအခြေအနေ == “ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုရရှိရေး” ကြိုးပမ်းရန် ကြိုးပမ်းနေချိန်တွင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့်စပ်လျဉ်း၍ ချင်းပြည်နယ်၏ အဆင့်အတန်းကို မဆွေးနွေးဘဲ ခွဲထွက်ရေးဖြစ်နိုင်ချေကို ထင်ကြေးပေးမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite >[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> ထို့အပြင် ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ယခင် ကြားကာလ ချင်းအမျိုးသားအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ မှ အဖွဲ့ဝင် အချို့သည် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်း ပါက ICNCC ကို ဖျက်သိမ်း မည်ကို စိုးရိမ် သဖြင့် ချင်းပြည်နယ် ကောင်စီ ၏ အခွင့်အာဏာ ကို ပယ်ချ ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|title=The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?|date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html|archive-date=December 26, 2023}}<cite >[https://web.archive.org/web/20231226164950/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/the-first-chin-written-constitution-a-new-template-for-self-determination.html "The First Chin-Written Constitution: A New Template For Self-Determination?"]. </cite></ref> == ဆက်လက်ဖက်ရှုရန် == * [[ချင်းပြည်အစိုးရ]] *[[ချင်းပြည်ကောင်စီ]] == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်]] [[ကဏ္ဍ:မရာဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] i6t13h9fqy6ugin05r69383wht47brj 0 256403 1044903 962954 2026-07-29T06:31:33Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 1044903 wikitext text/x-wiki {{Short description|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ}}{{Infobox officeholder |honorific-prefix= |name=ကိုကို |image = |native_name= |native_name_lang= |honorific-suffix= |alt= |caption= |office=[[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]] ဥက္ကဋ္ဌ |term_start=၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ |term_end= ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |predecessor=[[သိန်းစိုး|သိန်းစိုး]] |successor= [[သန်းစိုး (ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်)|သန်းစိုး]] |appointer=[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] | 1blankname = သမ္မတ | 1namedata = [[မင်းအောင်လှိုင်]] <small>(ယာယီ-တာဝန်)</small> |office1=[[သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန|သာသာနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |appointer1=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် <br>[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] | 1blankname1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata1 = ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start1=၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |term_end1= ၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |predecessor1=[[အောင်ကို (နိုင်ငံရေးသမား)|ဦးအောင်ကို]] |successor1=[[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] |birth_date=၁၉၄၇ |birth_place= |death_date= |death_place= |nationality=မြန်မာ |alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ်]] |branch = {{Air force|Myanmar}} |serviceyears = ၁၉၆၈ -၂၀၀၇ |rank = {{flagicon image| 12._Myanmar_Air_Force_COL.png}} [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ|ဗိုလ်မှူးကြီး]] |party= |spouse= |relations= |occupation= |profession= |signature= |website= |footnotes= |honorific prefix=ဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း) <br> [[သီရိပျံချီ]]၊ ဦး|allegiance={{flag|Myanmar}}}} '''ဦးကိုကို''' (၁၉၄၇ ဖွား) သည် [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]] ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://myanmarelectionwatch.org/en/news/myanmar-union-election-commission-chair-visits-russia-election-observe-cooperate|title=JUNTA-APPOINTED UEC CHAIR MEETS THE RUSSIAN COUNTERPART AND OBSERVES THE RUSSIAN ELECTION|work=myanmarelectionwatch|access-date=1 April 2024|date=13 March 2024|archive-date=1 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240401114855/https://myanmarelectionwatch.org/en/news/myanmar-union-election-commission-chair-visits-russia-election-observe-cooperate|url-status=dead}}</ref> ယင်းမတိုင်မီက [[သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန|သာသာနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mhmjapan.com/content/files/00047575/Myanmar%20Legal%20MHM%20Limited%20Newsletter%20-%20March%20Issue.pdf|title=https://www.mhmjapan.com/content/files/00047575/Myanmar%20Legal%20MHM%20Limited%20Newsletter%20-%20March%20Issue.pdf|work=Myanmar Legal MHM|access-date=1 April 2024|date=March 2021|archive-date=1 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240401114854/https://www.mhmjapan.com/content/files/00047575/Myanmar%20Legal%20MHM%20Limited%20Newsletter%20-%20March%20Issue.pdf}}</ref> သူသည် [[တပ်မတော် (လေ)|တပ်မတော်(လေ)]] တွင် နှစ်ပေါင်းများစွာ အမှုထမ်းခဲ့သူဖြစ်ပြီး၊[[အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု|အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရ]] စာရေးဆရာ တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/77233|title=၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု၊ အမျိုးသားစာပေဆုနှင့် စာပေဗိမာန်စာမူဆု ဆုနှင်းသဘင်အခမ်းအနားကျင်းပ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ယာယီသမ္မတ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့်ဇနီး ဒေါ်ကြူကြူလှ တက်ရောက်ချီးမြှင့်ပေးအပ်|work=MOI Myanmar|access-date=၁၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2580%259D%25E1%2581%2582%25E1%2581%2584-%25E1%2580%2581%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25BA%25E1%2580%25A1%25E1%2580%2590%25E1%2580%25BD%25E1%2580%2580%25E1%2580%25BA-%25E1%2580%25A1%25E1%25?_com_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_idasset354_redirect=https%3A%2F%2Fmyanmar.gov.mm%2Fhome%3Fp_p_id%3Dcom_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_bGKbAOPbVS3E%26p_p_lifecycle%3D0%26p_p_state%3Dnormal%26p_p_mode%3Dview%26_com_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_bGKbAOPbVS3E_cur%3D0%26p_r_p_resetCur%3Dfalse%26_com_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_bGKbAOPbVS3E_assetEntryId%3D509202451%26p_p_auth%3DkIfjEjzh&p_p_auth=kIfjEjzh|title=၂ဝ၂၄ ခုနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုနှင့်အမျိုးသားစာပေဆုများ ထုတ်ပြန်ကြေညာ|work=Myanmar National Portal|access-date=၁၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> == စစ်မှုထမ်းခြင်း == သူသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အပတ်စဉ် (၁၀) ဆင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/fact-check/myanmar-junta-repeats-lie-that-2020-election-was-rigged.html|title=Myanmar Junta Repeats Lie That 2020 Election Was Rigged|work=The Irrawaddy|access-date=1 April 2024|date=20 March 2024}}</ref> [[တပ်မတော် (လေ)]] တွင် ၁၉၆၈ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းက စပြီး စစ်မှုထမ်းသည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် တွင် တပ်မတော် (လေ) မှ ဗိုလ်မှူးကြီး အဆင့် ဖြင့် အငြိမ်းစားယူသည်။ == နိုင်ငံရေးဘဝ == သူသည် ၂၀၁၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်း ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ခွဲ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန်ပေးခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/31418|title=ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌနှင့် နိုင်ငံရေးပါတီများ ဆွေးနွေး|work=DVB|access-date=၁ ဧပြီ ၂၀၂၄|date=၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၂}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/opinion/interview/2015/10/13/96640.html|title=“မဲဆန္ဒရှင် ပြည်သူတွေက လုပ်ရမယ့် အလုပ်ကို မလုပ်တာပါ”|work=The Irrawaddy|access-date=၁ ဧပြီ ၂၀၂၄|date=၁၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၅}}</ref> [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၅]] လုပ်ငန်းပြီးပြတ်ပြီးသည်အထိ ထမ်းဆောင်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://myanmartandawsint.wordpress.com/2014/04/25/ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ-လွှတ်တေ/|title=ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဟောင်း၏ ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် အာဏာရ ပြည်ခိုင်ဖြိုးပါတီအတွက် အားတစ်ရပ်ဖြစ်လာ|work=မြန်မာသံတော်ဆင့်|access-date=၁ ဧပြီ ၂၀၂၄|date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၁၅}}{{Dead link|date=April 2024 }}</ref> === ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး === ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ စစ်အာဏာသိမ်းပြီး နောက် ထိုနေ့မှာပင် သူ့ကို [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] က [[သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးနှင့်ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ပေးသည်။ <ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/new-cabinet-formed/5759637.html|title=ပြည်ထောင်စု ဝန်ကြီးသစ်တွေ စစ်အစိုးရ ခန့်အပ်|work=VOA Burmese|access-date=၁ ဧပြီ ၂၀၂၄|date=၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ထိုတာဝန်မှ အနားပေးခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/40383/|title=ဘုရားပွဲအပြီး သာသနာရေးဝန်ကြီး ချက်ချင်းအဖြုတ်ခံရ|work=Myanmar Now|access-date=၁ ဧပြီ ၂၀၂၄|date=၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၃}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/aminamtt-59-2023-ttaawnmanaayuukhngpukhng|title=အမိန့်အမှတ်၊ ၅၉ / ၂၀၂၃ တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပြုခြင်း|accessdate=12 August 2025|publisher=Myanmar Digital News}}</ref> === ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာပုံ === ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]] ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/51496|title=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၁ ဧပြီ ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/289758|title=UEC ဥက္ကဋ္ဌသစ်နှင့် ရွေးကောက်ပွဲကတိကဝတ်|work=Eleven Media Group|access-date=၁ ဧပြီ ၂၀၂၄|date=၁၇ မတ် ၂၀၂၄}}</ref>၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၃၁ ရက် တွင် ကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ရာထူးမှ အနားပေးခံရသည်။ == စာပေရေးသားခြင်းများ == သူသည် ဧကရာဇ်၊ ကို (ဗိုလ်မှူးကြီး)၊စာရေးဆရာ ဆရာကြီး ‌‌ဦးကိုကို၊ (ကို-တက္ကသိုလ်) စသည့် ကလောင်အမည်ဖြင့် ကဗျာ အပါအဝင် စာပေများရေးသားသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/20962|title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦးကိုကို ရေးသားပြုစု ထုတ်ဝေသော “ကဗျာစပ်ချင် အတတ်သင်” စာအုပ် လှူဒါန်းပွဲ အခမ်းအနားကျင်းပ|work=MOI Myanmar|access-date=၁ ဧပြီ ၂၀၂၄|date=၁၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂}}</ref> == အရေးယူပိတ်ဆို့ခံရမှု == သူ့ကို စစ်ကောင်စီ ထဲ ပါဝင်မှု ဖြင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]] နှင့် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]] အပါအဝင် နိုင်ငံအချို့က ဒဏ်ခတ် အရေးယူ ပိတ်ဆို့ထားသည်။ == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၇ရက်တွင် ၎င်းကို [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ဥက္ကဋ္ဌက အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၂၁၁/ ၂၀၂၂ ဖြင့် စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တစ်ခုဖြစ်သည့်  [[သီရိပျံချီဘွဲ့|သီရိပျံချီ]] ဘွဲ့ ချီးမြှင့်အပ်နှင်းသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/32491|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကော်ငြာစာအမှတ် ၂၁၁/ ၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၁၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၃|date=၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂}}</ref> == ကိုးကား == <references /> {{Lifetime|၁၉၄၇| }} [[Category: မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်ထောင်စုအဆင့် ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းများ၏ အကြီးအကဲများ ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းဆင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] l58glxtrmzqsqxh7y7jqozeodla4lek 14 257810 1044930 831685 2026-07-29T08:02:53Z Laitei 74257 1044930 wikitext text/x-wiki {{Possibly empty category}} kqgorbdimpfzympz2aky7k7if3g4vd7 0 258421 1044826 947743 2026-07-28T12:25:22Z Zawzawaungthwin 100038 ပုံထည့် 1044826 wikitext text/x-wiki {{Infobox bilateral relations | title = မြန်မာ–အီတလီ ဆက်ဆံရေး | party1 = Myanmar | party2 = Italy | map = Myanmar Italy.svg | mission1 = | mission2 = | envoytitle1 = သံအမတ်ကြီး | envoy1 = | envoytitle2 = သံအမတ်ကြီး | envoy2 = }} '''မြန်မာ–အီတလီ ဆက်ဆံရေး'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့် [[အီတလီနိုင်ငံ]] တို့အကြား ထားရှိသည့် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး ဖြစ်သည်။ နှစ်နိုင်ငံ ဆက်ဆံရေးသည် ရှည်လျားသော သမိုင်းကြောင်းရှိခဲ့သည်။နှစ်နိုင်ငံတရားဝင်သံအဆက်အသွယ်အား ၁၉၅၀ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၄ရက်နေ့ တွင် ထူထောင်ကြသည်။အီတလီနိုင်ငံ [[ရောမမြို့]] တွင် မြန်မာသံရုံး ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံ [[ရန်ကုန်မြို့]] တွင် အီတလီသံရုံး ရှိကာ သံအမတ်ကြီးအဆင့်များဖြင့် သံအဆက်အသွယ်ပြုကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ၁၇၇၃ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့အက္ခရာများဖြင့် ပထမဦးဆုံးပုံနှိပ်မှုအား [[အီတလီနိုင်ငံ]] [[ရောမမြို့]] တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်အထိ အီတလီနှင့် မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံ ဆက်ဆံရေးက ရှည်လျားသော သမိုင်းကြောင်းရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://biblioasia.nlb.gov.sg/vol-16/issue-2/jul-sep-2020/earlyprinting/#:~:text=In%201773%2C%20Father%20Percoto%2C%20an,and%20Burmese%20fonts%20from%20Rome.|title=Early Printing in Myanmar and Thailand|work=biblioasia National Library,Singapore|access-date=13 June 2024|date=1 Jul 2020}}</ref> ရှေးမြန်မာမင်းများလက်ထက် ၁၈၇၂ ခုနှစ်ကတည်းက နှစ်နိုင်ငံစလုံးက အပြန်အလှန် ချစ်ကြည်ရင်းနှီးမှုနှင့် ကုန်သွယ်မှုတို့ကို သဘောတူစာချုပ်များ ချုပ်ဆို၍ ဆက်ဆံရေးတည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။အီတလီဘုန်းတော်ကြီးများ၏ မြန်မာနိုင်ငံသာသနာပြုခရီးစဉ်များ နှင့် [[မန္တလေးမြို့]] [[ဈေးချိုတော်]] အား ခေတ်နှင့်အညီ ပြုပြင်နိုင်ရေး မြန်မာလူငယ်များအား အီတလီနိုင်ငံသို့ အင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ်ပညာတော်သင်စေလွှတ်ခြင်းကိစ္စ အပါအဝင် [[ကင်းဝန်မင်းကြီး ဦးကောင်း|ကင်းဝန်မင်းကြီးဦးကောင်း]] အီတလီနိုင်ငံသို့ ချစ်ကြည်ရေးခရီး နှစ်ကြိမ် အထိ သွားရောက်မှုတို့သည် ထင်ရှားသည့် သမိုင်းမှတ်တမ်းများ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://merome.org/bilateral-relations/|title=Bilateral Relations,Myanmar and Italy|work=Embassy of the Republic of the Union of Myanmar, Rome|access-date=13 June 2024}}</ref> == နှစ်နိုင်ငံဆက်သွယ်ရေး == မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးရပြီး ၂နှစ်ကျော်အကြာ ၁၉၅၀ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၄ရက်နေ့ တွင် နှစ်နိုင်ငံတရားဝင် သံတမန်ထူထောင်ကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/deplomatic-relations-with-myanmar/#pll_switcher|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်နှင့် သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်ထားရှိသောနိုင်ငံများစာရင်း|work=Ministry of Foreign Affairs,Myanmar|access-date=၇ ဇွန် ၂၀၂၄}}</ref> အစောပိုင်းကာလများတွင် [[ဆားဘီးယားနိုင်ငံ|ဆားဗီးယားနိုင်ငံ]]ဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီး (ယခင် ယူဂိုဆလားဗီးယား) နှင့် [[အနောက်ဂျာမနီနိုင်ငံ|အနောက်ဂျာမနီ]]ဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီး တို့သည် အီတလီနိုင်ငံ ရောမမြို့၌ နေထိုင်သူမဟုတ်သော သံတမန်များအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် သံရုံးအဆင့်သို့ အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့ပြီး တစ်ချိန်တည်းတွင် နှစ်ဖက်စလုံးက သက်ဆိုင်ရာ မြို့တော်များတွင် ၎င်းတို့၏ သံရုံးများကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၅ ခုနှစ်မှစ၍ အီတလီနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီး ၁၇ ဦးနှင့် မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အီတလီသံအမတ် ၂၀ ဦးတို့ကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ == စီးပွားရေးဆိုင်ရာပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့်အကူအညီပေးအပ်မှုများ == အီတလီနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ရရှိရေး၊ မြို့ပြအမွေအနှစ်ထိန်းသိမ်းရေး၊ စွမ်းဆောင်ရည်မြှင့်တင်ရေး၊ သဘာဝသယံဇာတထိန်းသိမ်းရေးနယ်ပယ်များအား ချေးငွေနှင့်နည်းပညာအကူအညီများပေးအပ်လျက်ရှိသည့် နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သည်။နိုင်ငံရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် မြန်မာနိုင်ငံကို ၂၀၁၃ ခုနှစ် တွင် အီတလီနိုင်ငံက ၎င်းရရန်ရှိသည့် ကြွေးမြီ ဒေါ်လာ ၃ သန်းကို ဖွံ့ဖြိုးရေး စီမံကိန်းများအတွက် ပြောင်းလဲပေးအပ်ခဲ့သည့်အပြင် စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍအတွက် နောက်ထပ် ယူရိုငွေ သန်း ၂၀ အကူအညီပေးခဲ့သည်။ထိုသို့အကူအညီပေးမှုက မြန်မာနိုင်ငံက ပေးရန် ရှိနေသည့် [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]]အခြေစိုက်မြီရှင်နိုင်ငံများအဖွဲ့ (Paris Club) ၏ ထက်ဝက်လျှော်ပစ်ပေးရေး အစီအစဉ်များထဲက တစ်ခုဖြစ်စေခဲ့သည်။ယင်းအပြင် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]]က မြန်မာနိုင်ငံဖွံ့ဖြိုးရေး အတွက် ယူရိုငွေ သန်းရာကျော်ချထားပေးနိုင်ရေး နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဥရောပသမဂ္ဂ၏ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ တိုးလာစေရေးအတွက် အားပေးမှုလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန|ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက် ရေးဦးစီးဌာန]]က [[ကမ္ဘာ့ဘဏ်]] နှင့်ပူးပေါင်း၍ ၂၀၁၅ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၈ ခုနှစ်အထိ အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက် သည့် လူထုဗဟိုပြုစီမံကိန်းသို့ အီတလီနိုင်ငံမှ အတိုးမဲ့ချေးငွေ ယူရို သန်း (၂၀) ထည့်ဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ထို့ပြင် စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန၊ ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုး တက်ရေး ဦးစီးဌာနက အီတလီနိုင်ငံမှ အတိုးမဲ့ချေးငွေ ယူရို သန်း (၃၀) ရယူဆောင်ရွက်မည့် အမျိုးသား လျှပ်စစ်ဓာတ်အားရရှိရေးစီမံကိန်း (National Electrification Project: Off-Grid Component NEP-IT) အတွက် Financing Agreement ကို ၂၃-၅-၂၀၁၉ ရက်နေ့တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး လုပ်ငန်း များအား အကောင်အထည်ဖော်နေသည်။<ref>{{cite web|url=https://mifer.gov.mm/mm/bilateral/details/diplomatic-relations-between-myanmar-and-italy|title=အီတလီ-မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံအကြား သံတမန်ဆက်ဆံရေးစတင်ခြင်း|work=ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|access-date=၁၃ ဇွန် ၂၀၂၄|archive-date=13 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240613033111/https://mifer.gov.mm/mm/bilateral/details/diplomatic-relations-between-myanmar-and-italy}}</ref> == ထင်ရှားဖြစ်ရပ် == မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီးသောအခါတွင် အီတလီသာသနာပြုများသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့လာရောက်ခဲ့ကြသည်။ခရစ်ယာန်သာသနာပြန့်ပွားလာသကဲ့သို့ ထိုထဲ ဗုဒ္ဓဘာသာကိုလေ့လာဆည်းပူးသွားပြီး ရဟန်းပြုကာ မြန်မာနိုင်ငံတွင်ပင် သီတင်းသုံးပျံလွန်တော်မူသွားသည့် ဦးလောကနာထာ သည်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/specials/on-this-day/day-myanmars-esteemed-foreign-monk-passed-away.html|title=The day myanmar's most esteemed foreign monk passed away|work=The Irrawaddy|access-date=13 June 2024|date=25 May 2020}}</ref> == ယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ခြင်း == အီတလီပြတိုက်များတွင် မြန်မာ့ရှေးဟောင်းအနုပညာလက်ရာအချို့တို့ကို ပြသထားနိုင်သည်အထိ နှစ်နိုင်ငံယဉ်ကျေးမှုပူးပေါင်းဖလှယ်ရေးက ရှည်လျားစွာရှိခဲ့သည်။အီတလီနိုင်ငံသည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များအား ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်အဖြစ် [[ယူနက်စကို]] သို့ စာရင်းသွင်းနိုင်ရေး အကူအညီပေးခဲ့သည့်အပြင် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များ ထိန်းသိမ်းရေးအတွက် များစွာသော အထောက်အပံ့အကူအညီနှင့် စွမ်းဆောင်ရည်မြှင့်တင်ရေး ပရောဂျက်များ ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ သာဓကအားဖြင့် [[ပျူ|ပျူရှေးဟောင်းမြို့တော်]] အား ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းသို့ အောင်မြင်စွာ ထည့်သွင်းနိုင်မှုသည် အီတလီ၏ ကူညီမှုများစွာပါခဲ့သည်။ယင်းအပြင် အီတလီနိုင်ငံသည် ပျူ၊ [[ဟန်လင်းမြို့ဟောင်း|ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုးမြို့ဟောင်း|ဗိဿနိုး]]နှင့် [[သရေခေတ္တရာ|သရေခတ္တရာ]]တို့အား ယူနက်စကို သို့ တင်သွင်းနိုင်ရေး နည်းပညာအကူအညီပေးခဲ့သည်။ အီတလီနိုင်ငံသည် ရန်ကုန်မြို့ရှိ မြို့ပြအမွေအနှစ်များ ထိန်းသိမ်းရေးတွင် ကူညီပေးနေသည့်အပြင်<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/italy-visit-myanmar-/3271486.html|title=အီတလီနိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးနဲ့ ဒေါ်စု သတင်းစာ ရှင်းလင်းပွဲ|work=VOA Burmese|access-date=၁၃ ဇွန် ၂၀၂၄|date=၆ ဧပြီ၊ ၂၀၁၆}}</ref> အီတလီနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ Lerici ဖောင်ဒေးရှင်းနှင့် အီတလီယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့အစည်းတို့၏ ပံ့ပိုးမှုဖြင့် [[ပြည်မြို့]]တွင် ရှေးဟောင်းသုတေသနကျောင်း တည်ထောင်ပေးထားသည်။ == ကိုးကား == <references /> {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး|အီတလီ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ-အီတလီ ဆက်ဆံရေး]] [[ကဏ္ဍ:အီတလီနိုင်ငံ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး]] 575ds3w2pgvagcj102fwzg5wifpvpxs 0 259141 1044825 877969 2026-07-28T12:19:36Z Zawzawaungthwin 100038 ပုံထည့် 1044825 wikitext text/x-wiki {{Infobox bilateral relations | title = ကနေဒါ-မြန်မာ ဆက်ဆံရေး | party1 = Myanmar | party2 = Canada | map = Myanmar Canada Locator.svg | mission1 = | mission2 = | envoytitle1 = သံအမတ်ကြီး | envoy1 = - | envoytitle2 = သံအမတ်ကြီး | envoy2 = - }} '''မြန်မာ–ကနေဒါ ဆက်ဆံရေး''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့် [[ကနေဒါနိုင်ငံ]] အကြား ထားရှိသည့် နှစ်နိုင်ငံ ဆက်ဆံရေးဖြစ်သည်။နှစ်နိုင်ငံ၏ တရားဝင် သံတမန်ဆက်ဆံရေးကို ၁၉၅၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/deplomatic-relations-with-myanmar/#pll_switcher|title=List of Countries having Diplomatic Relations with the Republic of the Union of Myanmar|work=Ministry of Foreign Affairs|access-date=1 July 2024}}</ref>ကနေဒါနိုင်ငံ [[အော့တဝမြို့|အော်တာဝါမြို့]] တွင် မြန်မာသံရုံး ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံ [[ရန်ကုန်မြို့]] တွင် ကနေဒါသံရုံး ရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == မြန်မာနိုင်ငံ နှင့် ကနေဒါနိုင်ငံ တို့သည် ၁၉၅၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် သံတမန်ဆက်ဆံရေးကို ထူထောင်ခဲ့ကြ၍ နှစ်နိုင်ငံ သံတမန်ဆက်ဆံရေးသည် နှစ်ပေါင်း ၆၅ နှစ် ကျော် ရှည်ကြာနေပြီ ဖြစ်သည်။သို့သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ အတွင်း စစ်အာဏာသိမ်းမှုများကြောင့် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးသည် အဖုအထစ်များဖြင့် တင်းတင်းမာမာ ရှိခဲ့ကြသည့်သက်တမ်းက ဆယ်စုနှစ် ၅ခု ကျော်မက ရှိခဲ့သည်။ == သံတမန်ဆက်ဆံရေး == မြန်မာနိုင်ငံ သည် ကနေဒါနိုင်ငံ နှင့် သံတမန်စတင်ပြီးနောက် ၂လအကြာတွင် အမေရိကန်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီး [[ဝင်း၊ ဦး (သံအမတ်ကြီးဟောင်း)|ဦးဝင်း]] အား ကနေဒါနိုင်ငံဆိုင်ရာ သံအမတ်ကြီး အဖြစ် ပူးတွဲခဲ့၍ ၎င်းသည် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံးသော မြန်မာသံအမတ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ရုံးထိုင်ဆောင်ရွက်မှုကိုမူ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်နိုင်ငံ]] [[ဝါရှင်တန်ဒီစီ|ဝါရှင်တန်မြို့]] မှတဆင့် ဆောင်ရွက်သည်။အလားတူ ကနေဒါနိုင်ငံ သည်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ နှင့် အနီးစပ်ဆုံး နိုင်ငံ မှတဆင့် ရုံးထိုင်ဆောင်ရွက်ကာ သက်ဆိုင်ရာ သံအမတ်က ပူးတွဲကိုင်တွယ်ခဲ့သည်။မြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၆၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၈ ခုနှစ်အထိ [[ကနေဒါနိုင်ငံ|ကနေဒါမြို့တော်]] အော်တာဝါ တွင် သံရုံး ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ထိုကာလက သံအမတ်ကြီးများအဖြစ် မဟာအသရေစည်သူ James Barrington၊[[ချန်ထွန်း၊ သခင်|သခင်ချန်ထွန်း]]၊ဦးကျော်ညွှန့် နှင့် ဦးကိုကို တို့က ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ရုံးခန်းကို ပိတ်ခဲ့ပြီး အမေရိကန် ဝါရှင်တန် ရှိ မြန်မာသံအမတ်များ အား ပူးတွဲတာဝန် ပေး၍ သံဆက်သွယ်သည်။ ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့ တွင် ကနေဒါရှိ မြန်မာသံရုံးအား ပြန်ဖွင့်ကာ ၁၉၉၂ ခုနှစ် တွင် ပြန်ပိတ်သည်။ယင်းနောက် ၁၉၉၅ ခုနှစ် မှ လက်ရှိအချိန်အထိ မြန်မာသံရုံးထပ်မံပြန်ဖွင့်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://meottawa.org/index.php/myanmar-canadas|title=Myanmar and Canada Bilateral Relationship|work=MYANMAR AMBASSY TO CANADA|access-date=1 July 2024}}</ref>ကနေဒါနိုင်ငံဘက်ကမူ မြန်မာနှင့် သံဆက်သွယ်သည့် နှစ် ၅၀ကျော်အထိ အခြေချ ရုံးစိုက်သည့် မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ကနေဒါသံအမတ်ကြီး ဟူ၍ သီးသီးသန့်သန့် မထားခဲ့သည့် အပြင် မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း သံရုံး ဖွင့်လှစ်ခြင်းမျိုး မရှိခဲ့ပေ။မြန်မာနိုင်ငံ ဒီမိုကရေစီလမ်းကြောင်းပေါ် လျှောက်လှမ်းသည့် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းမှ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံးအခြေချ ရုံးစိုက်သည့် သံအမတ် အား ၂၀၁၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ပထမဦးဆုံး သံအမတ်မှာ ဝါရင့်သံတမန် Mark McDowell ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/john-baird-announces-mark-mcdowell-as-an-ambassdar-to-myanmar-/1631530.html|title=မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ကနေဒါသံအမတ်ခန့်အပ်|work=VOA Burmese|access-date=၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၃၀ မတ် ၂၀၁၃}}</ref>၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁ရက်နေ့ တွင် မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ကနေဒါသံရုံးကို ရန်ကုန်မြို့၌ တရားဝင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ရန်ကုန်မြို့တွင် ဗီဇာလျှောက်ထားရေးစင်တာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံသားများ ပြည်တွင်း၌ ကနေဒါဗီဇာ လျှောက်ထားခွင့်ရခဲ့ကြသည်။ == ၂၀၁၀ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်း ဆက်ဆံရေး == ၁၉၆၂ ခုနှစ် ကစပြီး  မြန်မာနိုင်ငံ စစ်အာဏာသိမ်းမှုတစ်လျှောက်လုံး ကနေဒါသည် မြန်မာပြည်သူများဘက်က ရပ်တည်ခဲ့ပြီး အုပ်ချုပ်သည့် စစ်အစိုးရအဆက်ဆက်ကို ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများလုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံ နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲဖြစ်သည့် ၂၀၁၀ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ကနေဒါနိုင်ငံတို့အကြား ဆက်ဆံရေးသည် ကဏ္ဍသစ်တစ်ခုသို့ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ ကနေဒါ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး Hon. John Baird သည် ၂၀၁၂ ခုနှစ် မတ်လတွင် နေပြည်တော်သို့ သမိုင်းဝင်ခရီးစဉ်တစ်ခုအဖြစ် လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ မြန်မာ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး [[ဝဏ္ဏမောင်လွင်|ဦးဝဏ္ဏမောင်လွင်]] သည်လည်း ၂၀၁၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ကနေဒါနိုင်ငံ သို့ တရားဝင်သွားရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် သံတမန်ဆက်ဆံရေး ထူထောင်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးအတွက် သမိုင်းမှတ်တိုင်တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။ကနေဒါ ပါလီမန် ကိုယ်စားလှယ်များ နှင့်  မြန်မာလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ၏ အပြန်အလှန်ခရီးစဉ်များ အပါအဝင်  နိုင်ငံရေးပါတီများ နှင့် အစိုးရအဖွဲ့ အပြင် အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်း ကိုယ်စားလှယ်များ၏   အပြန်အလှန်ခရီးစဉ်များလည်း ရှိခဲ့ကြသည်။ကနေဒါနှင့် မြန်မာနိုင်ငံကြား သံတမန်ဆက်ဆံရေးသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲအပြီး [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] က ပြတ်ပြတ်သားသား အနိုင်ရခဲ့ပြီးနောက် ဆက်ဆံရေးအထူးကောင်းမွန်လာသည်။၂၀၁၇ ခုနှစ် ဇွန်လ ၇ ရက် တွင်  ကနေဒါ ဝန်ကြီးချုပ် ဂျပ်စတင် ထရူဒိုး နှင့် မြန်မာခေါင်းဆောင် နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] တို့ ကနေဒါနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ်ရုံး တွင် နှစ်နိုင်ငံထိပ်သီးခေါင်းဆောင်နှစ်ဦး၏ သမိုင်းဝင်တွေ့ဆုံမှုအား ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-40200740|title=ကနေဒါ က မြန်မာကို ဒေါ်လာ ၈.၈သန်း ကူညီ|work=BBC Burmese|access-date=၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၈ ဇွန် ၂၀၁၇}}</ref> သို့သော်လည်း ၂၀၁၇ ခုနှစ် ရခိုင်ပြည်နယ် ပဋိပက္ခကြောင့် ဆက်ဆံရေး အေးစက်သွားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.nationalobserver.com/2017/11/11/news/trudeau-holds-very-direct-talk-myanmars-suu-kyi-about-state-led-violence|title=Trudeau holds "very direct" talk with Myanmar's Suu Kyi about state-led violence|work=Canada National Observer|access-date=1 July 2024|date=11 Nov 2017}}</ref> == စီးပွားရေးဆိုင်ရာပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု == ၂၀၁၅ခုနှစ် တွင် ကနေဒါနိုင်ငံ သည်  မြန်မာနိုင်ငံအား သွင်းကုန်များ အတွက် ပုံမှန်အခွန်အတုတ် အပြင် ဖွံဖြိုးမှုနိမ့်ကျသည့် နိုင်ငံများအတွက် အထူးလျှောပေါ့ကောက်ခံသည့် အခွန် စနစ် ထဲ ပြန်လည် အသက်သွင်းပေးခဲ့သည်။ကနေဒါနိုင်ငံ တွင် ကနေဒါ - မြန်မာစီးပွားရေးကောင်စီကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇွန်လ တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.industrialdirectory.com.mm/article/canda-myanmar-economic-council.html|title=လာမည့်ဇွန်လတွင် ကနေဒါနိုင်ငံ၌ ကနေဒါ - မြန်မာစီးပွားရေးကောင်စီ ဖွင့်လှစ်မည်|work=The Myanmar Industries Guide|access-date=၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၂ ဧပြီ ၂၀၁၉|archive-date=1 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701114219/https://www.industrialdirectory.com.mm/article/canda-myanmar-economic-council.html}}</ref>၂၀၂၂ ခုနှစ်အရောက်  နှစ်နိုင်ငံ ကုန်သွယ်မှုပမာဏသည် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၂၀  ဒသမ ၆သန်းအထိရှိလာခဲ့သည်။မြန်မာနိုင်ငံဘက်သို့ သွင်းကုန်သည် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၁၃ဒသမ ၃ သန်းတန်ဖိုး ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံက ပြန်ပို့သည့် ပို့ကုန်တန်ဖိုးမှာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၇ ဒသမ ၃သန်းရှိခဲ့သည်။မြန်မာဘက်က ပို့ကုန်များမှာ  အထည်အလိပ်၊ ဖိနပ်၊ သားရေထည်ပစ္စည်းများ အဓိကပါဝင်သည်။သွင်းကုန်များမှာမူ  ဟင်းသီးဟင်းရွက်ထွက်ကုန်၊ အစားအစာ၊ အဖျော်ယမကာ၊ တိရစ္ဆာန်အရှင်၊ တိရစ္ဆာန်ထွက်ကုန်များ နှင့် ယန္တရားအသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ ဖြစ်ကြသည်။ == ဖွံ့ဖြိုးရေးအကူအညီ == ၁၉၆၂ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာ စစ်အာဏာသိမ်းမှုအောက်ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည့် မြန်မာနိုင်ငံ နှင့် ကနေဒါနိုင်ငံ တို့၏ ဆက်ဆံရေးသည် တင်းမာခဲ့သည်။သို့သော် အထူးသဖြင့် လိုအပ်ချက်များပေါ် မူတည်၍ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အကူအညီများ ပေးဆောင်ခြင်းဖြင့် ကနေဒါသည် ဤကာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ကနေဒါ၏ နှစ်နိုင်ငံ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအကူအညီအစီအစဉ်ကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် စတင်သည်။ကနေဒါသည် မြန်မာနိုင်ငံ တွင် ဖက်ဒရယ်စနစ်၊ အားလုံးပါဝင်နိုင်သော အုပ်ချုပ်မှုနှင့် အရပ်ဘက်လူ့အဖွဲ့အစည်းများအတွက် ပံ့ပိုးမှုများဆောင်ရွက်သည့် အပြင် မြန်မာနိုင်ငံ ဒီမိုကရေစီစနစ် ဖော်ဆောင်မှုအပေါ် အခိုင်အမာ ထောက်ခံထားသည်။ယင်းအပြင် ကျားမရေးရာတန်းတူညီမျှမှု၊ လူ့အခွင့်အရေး နှင့် အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းများအား ပံ့ပိုးမှု အပါအဝင် အမျိုးသမီးများနှင့် တိုင်းရင်းသားလူနည်းစုများ အပြင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ထိခိုက်လွယ်ပြီး ပဋိပက္ခဒဏ်ခံရဆုံးသော လူဦးရေကို ပံ့ပိုးပေးနေသည်။ ကနေဒါသည် စစ်အစိုးရကို နိုင်ငံတကာ အကူအညီ တစ်စုံတစ်ရာ မပေးပေ။ သို့သော်လည်း ကုလသမဂ္ဂ၊ အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းများ၊ ဒီမိုကရေစီအသွင်ကူးပြောင်းရေး နှင့် လူ့အခွင့်အရေး ကာကွယ်သူများမှတဆင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး နှင့် ပြည်သူများ ဆင်းရဲတွင်းမှ ရုန်းထွက်နိုင်ရေး နိုင်ငံတကာ အကူအညီများမှတဆင့် ပံ့ပိုးပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.international.gc.ca/country-pays/myanmar/relations.aspx?lang=eng|title=Canada-Myanmar relations|work=Government of Canada|access-date=1 July 2024}}</ref> == ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း ဆက်ဆံရေး == ၂၀၂၁  ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း စစ်အာဏာသိမ်းမှုကြောင့် ကနေဒါနှင့် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးမှာ ပြင်းထန်စွာတင်းမာသွားသည်။ကနေဒါက မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းသူများအပေါ် အရေးယူပိတ်ဆို့မှုများ တိုးမြင့်ချခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-military-coup-and-canada-sanction/6879815.html|title=စစ်ကောင်စီနဲ့ လုပ်ငန်းရှင်တချို့ ကနေဒါက ပိတ်ဆို့မှုထပ်လုပ်|work=VOA Burmese|access-date=၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂}}</ref> == ကိုးကား == <references /> {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး|ကနေဒါ]] [[ကဏ္ဍ:ကနေဒါ–မြန်မာ ဆက်ဆံရေး]] [[ကဏ္ဍ:ကနေဒါနိုင်ငံ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး]] o5wef1obxihac7nyjbdwnu1fn8snzb6 0 261065 1044979 859372 2026-07-29T09:42:48Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 1044979 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | honorific-prefix = [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] | name = သိပ္ပံမှူးတင် | native_name = | honorific-suffix = | image = | caption = | office =ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး<br> ပို့ဆောင်ရေး ကိုယ်စားလှယ် ကော်ပိုရေးရှင်း | term_start = ၁၉၆၉ | term_end = ၁၉၇၅ | minister = | predecessor = | successor = | birth_name = မောင်ဘအေး(ငယ်နာမည်) <br> တင်မောင် (အမည်ရင်း) | birth_date = {{Birth date|၁၉၂၄|၅|၂၄}} | birth_place = [[မိုးကုတ်မြို့]] | death_date = {{Death date and age|၂၀၁၅|၄|၉|၁၉၂၄|၅|၂၄}} | death_place = [[ရန်ကုန်]] | known_for = ကိုက် ၃၀၀ အကွာအဝေးသို့ ပစ်လွှတ်နိုင်သည့် ဒုံးပျံကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံး တီထွင်ခဲ့သူ(၁၉၅၁)<br>သိပ္ပံစာပေဖန်တီးရှင် | alma_mater = မင်္ဂလာဒုံ ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်း(ဂျပန်ခေတ်)<br> မင်္ဂလာဒုံ စစ်ဦးစီးတက္ကသိုလ်(ဆဋ္ဌမပတ်)<br> ဂျပန်နိုင်ငံ ဘုရင့်စစ်တက္ကသိုလ်(၁၉၄၃-၁၉၄၅)<br>ကာကီတက္ကသိုလ် စစ်အင်ဂျင်နီယာ ဒီဂရီကောလိပ် (အိန္ဒိယနိုင်ငံ ပူးနားမြို့)(၁၉၅၃-၁၉၅၇) | party = | otherparty = | nationality = ဗမာ | parents = ဦးလေးမောင်၊ဒေါ်စောမေ | spouse = ဒေါ်ခင်ညွန့် | occupation = စစ်မှုထမ်း၊အစိုးရဝန်ထမ်း၊စာရေးဆရာ | relations = | children = ၆ဦး | allegiance = | branch = [[ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]]<br>[[ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]<br> [[တပ်မတော်]] | serviceyears = ၁၉၄၂-၁၉၆၅ | rank = ဗိုလ်မှူး }} '''သိပ္ပံမှူးတင်''' (၂၄ မေ ၁၉၂၄-၉ ဧပြီ ၂၀၁၅)သည် ထင်ရှားသည့် မြန်မာစာရေးဆရာ ဖြစ်သည်။သိပ္ပံစာပေဖန်တီးရှင် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ဆေးလိပ်ဆန့်ကျင်ရေးသမားကြီး အဖြစ်လည်းကောင်း လူသိများကာ တစ်သက်တာ အမျိုးသားစာပေဆုရှင် လည်း ဖြစ်သည်။မြန်မာ့[[လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုကာလ (၁၉၄၁–၁၉၄၇)|လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှု]] ကာလတွင် လက်နက်စွဲကိုင် တိုက်ပွဲ ဝင်ခဲ့ပြီး ဂျပန်နိုင်ငံ နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ တို့တွင် စစ်ပညာသင်ကာ လွတ်လပ်ပြီးခေတ် [[တပ်မတော်]] တွင် စစ်အင်ဂျင်နီယာ ဗိုလ်မှူးအဆင့်အထိ တာဝန်ထမ်းခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။သူသည် ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ကိုက် ၃၀၀ အကွာအဝေးသို့ ပစ်လွှတ်နိုင်သည့် ဒုံးပျံကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံး တီထွင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့်ပညာရေး == ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးလေးမောင် နှင့် မိခင်ဖြစ်သူ ဒေါ်စောမေ တို့က ၁၉၂၄ ခုနှစ် မေလ ၂၄ ရက်တွင် မိုးကုတ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း ၁၀ ယောက် အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်ပြီး ငယ်နာမည် မှာ မောင်ဘအေး သည်။နောင်တွင် မောင်တင်မောင် အမည်ပြောင်းလိုက်ပြီး ထိုနာမည် နှင့်ပင် ကျောင်းတက်သည်။ငယ်စဉ်က [[မိုးကုတ်မြို့]] လှည်းဝိုင်းရပ်ရှိ ဆရာမှိုင်းကျောင်းတွင် ပညာသင်သည်။ယင်းနောက် [[ကသာမြို့]]၊[[မန္တလေးမြို့]] နှင့် [[မြစ်ကြီးနားမြို့]] များသို့ ပြောင်းရွေ့ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ == နိုင်ငံရေးစိတ်ပြင်းထန် == သူသည် [[၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ]] တွင် မြစ်ကြီးနားမြို့ ကျောင်းသား သမဂ္ဂကော်မတီဝင်အဖြစ် နှင့် ၁၃၀၁ ခုနှစ်တွင် ကျောင်းသားသမဂ္ဂဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် [[ရာဇတ်|ဦးရာဇတ်]]၏ ရဲတပ်ဖွဲ့သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး မြေအောက်တော်လှန်ရေးတို့တွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ထိုအချိန်က သူသည် ၁၈နှစ်အရွယ် မန္တလေးမြို့ အမျိုးသားအထက်တန်း ကျောင်းသားသာ ရှိသေးသည်။နိုင်ငံရေးစိတ်တက်ကြွသူ သိပ္ပံမှူးတင် သည် မန္တလေးမြို့တွင် ဖွင့်လှစ်သော [[ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်|ဘီအိုင်အေ]]စစ်ကြောင်း ၏ ဗိုလ်လင်းယုန်တပ်တွင် အမှုထမ်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/17598|title=သိပ္ပံစာပေဖန်တီးရှင် သို့မဟုတ် ဆေးလိပ်ဆန့်ကျင်ရေးသမား ဆရာကြီး သိပ္ပံမှူးတင်|work=MOI Myanmar|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၄|date=၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၁}}</ref> စစ်အတွင်း မြို့ရွာ ငြိမ်းချမ်းရေး အတွက် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် အားကြိုးမာန်တက် ပါဝင်ခဲ့သည်။ == စစ်ပညာသင်ကြားခြင်း == * [[ဂျပန်ကိုလိုနီခေတ်]] က ဖွင့်လှစ်သော [[မင်္ဂလာဒုံမြို့နယ်|မင်္ဂလာဒုံ]] ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်း ပထမပတ်စဉ်၊ * မင်္ဂလာဒုံစစ်ဦးစီးတက္ကသိုလ် ဆဋ္ဌမပတ်သင်တန်းဆင်း * [[ဂျပန်နိုင်ငံ]] ဘုရင့်စစ်တက္ကသိုလ် (၁၉၄၃-၁၉၄၅) * ဒုတိယဗိုလ် ဗမာ့တပ်မတော် အမှတ် (၄) သေနတ်ကိုင်တပ်ရင်း(၁၉၄၆) * [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] ဘယ်ကလိုမြို့ တွင် စစ်အင်ဂျင်နီယာ တပ်စုမှူးသင်တန်း(၁၉၄၈) * အိန္ဒိယနိုင်ငံ ပူးနားမြို့အနီးရှိ ကာကီတက္ကသိုလ် တွင် စစ်အင်ဂျင်နီယာ တပ်ခွဲမှူး(၁၉၅၀) * ကာကီတက္ကသိုလ် စစ်အင်ဂျင်နီယာ ဒီဂရီကောလိပ် (၁၉၅၃-၁၉၅၇)။ === စစ်မှုထမ်းခြင်း === သူသည် ဘီအိုင်အေ၊ဘီဒီအေ မှစ၍ ဗမာ့တပ်မတော် တို့တွင် စစ်မှုထမ်းသက် ၂၃ နှစ် ရှိခဲ့သည်။၁၉၆၀ပြည့်နှစ်က မေမြို့ ဗဟိုအင်ဂျင်နီယာတပ်၌ တပ်မှူး တာဝန်ထမ်းတောင်စဉ် အမေရိကန်၊ စင်ကာပူ၊ ဟောင်ကောင်နှင့် ဂျပန်နိုင်ငံ များသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။သူသည် စစ်မှုထမ်းနေစဉ် ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် သမဝါယမ အထူး အရာရှိအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ဥရောပ ကိုးနိုင်ငံသို့ သွားရောက်လေ့လာခဲ့သေးသည်။ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်မှူးဘဝ ဖြင့် အငြိမ်းစားယူသည်။ === ထင်ရှားဖြစ်ရပ် === ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ကိုက် ၃၀၀ အကွာအဝေးသို့ ပစ်လွှတ်နိုင်သည့် ဒုံးပျံကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံး တီထွင်ခဲ့သည်။ == ဝန်ထမ်းဘဝ == စစ်တပ်မှ အငြိမ်းစားယူပြီးနောက် ပို့ဆောင်ရေး ကိုယ်စားလှယ် ကော်ပိုရေးရှင်းတွင် ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူးအဖြစ်တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည်။ထိုတာဝန်အား ၁၉၆၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၅ ခုနှစ်အထိ တာဝန်ယူသည်။ == စာပေဘဝဖြတ်သန်းမှု == သူသည် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလမှ စတင်ကာ သိပ္ပံထွန်းကားပြည်ကြီးပွား ဆောင်ပုဒ်နှင့်အတူ ၂၆ နှစ်ကြာအောင် သိပ္ပံစာပေဖန်တီးရှင် အဖြစ် လူသိများသည်အထိ သိပ္ပံမဂ္ဂဇင်း၏ ပဲ့ကိုင်ရှင်အဖြစ် စာပေများရေးသားခဲ့သည်။ === ထုတ်ဝေခဲ့သောလုံးချင်းစာအုပ်များ === # ယနေ့သိပ္ပံ (၁၉၆၇) # ယနေ့သိပ္ပံ-၁ (၁၉၆၉)၊ # ယနေ့ သိပ္ပံ-၂ (၁၉၇၁)၊ # သိပ္ပံအကြောင်း သိကောင်းစရာ (၁၉၇၄)၊ # ယနေ့သိပ္ပံ ပေါင်းချုပ် (၁၉၇၅)၊ # ယနေ့သိပ္ပံ-၃ (၁၉၇၅)၊ # ယနေ့သိပ္ပံ-၄ (၁၉၇၅)၊ # ယနေ့ သိပ္ပံ-၅ (၁၉၇၆)၊ # နေနှင့် လူသား (၁၉၇၆)၊ # စက်ရုံလုပ်လူသား (၁၉၇၉)၊ # ဒိုင်နိုဆော (၁၉၇၉)၊ # သိပ္ပံပဒေသာနှင့် တယ်လီဖုန်း ရာပြည့် (၁၉၇၉)၊ # အမြော်အမြင်ရှိသူများ ၏ ကျင့်စဉ်၊ # အနန္တစကြဝဠာ အာကာသ အချက်အလက် ၁၀၀၀ (၂၀၁၁)၊ # ကိုယ်ခံ စွမ်းအားနှင့် ကမ္ဘာ့လူတုပ်ကွေးရောဂါ ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ်၊ # ကျန်းမာရေးနှင့် ဆေးပညာ။ == ရရှိသောဆုများ == နိုင်ငံတော်က [[လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုကာလ (၁၉၄၁–၁၉၄၇)|လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုကာလ]] တွင် စွမ်းစွမ်းတမံ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ၎င်းအား ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်းဝင် ပထမဆင့် ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။၁၉၈၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်က ချီးမြှင့်သော [[နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့|နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်]] ပထမဆင့် ရရှိခဲ့သည်။၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆု၊၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက် တွင် အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့ တို့ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://myawady.net.mm/node/32972|title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း ၊အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၂၁၁ / ၂၀၂၂ ၊စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|work=MWD Webportal|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၄|date=၁၇ နိုဝင်ဘာလ ၂၀၂၂}}</ref> == မိသားစုဘဝနှင့်ဘဝနိဂုံး == ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်ခင်ညွန့်နှင့် လက်ထပ်ပြီး သားသမီး ခြောက်ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။သူသည် ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဧပြီ ၉ ရက်တွင် ဘဝနိဂုံးချုပ်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၂၄|၂၀၁၅}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] [[Category:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင်များ]] lpojbdnohugzoglq92z9qu2jeub3854 0 266106 1044855 1044037 2026-07-28T16:59:27Z Naingli 144794 1044855 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 320px; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; padding: 5px; font-size: 90%;" |+ style="font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #cedff2; padding: 5px;" | ဒေါ်နွဲ့နွဲ့စန်း |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 10px;" | (ဓာတ်ပုံနေရာ) |- ! colspan="2" style="background-color: #e0e0e0; text-align: center;" | ကိုယ်ရေးအကျဉ်း |- ! မွေးဖွား | ၁၉၄၁၊ [[လင်းကတောရွာ၊ မြိုင်မြို့နယ်|လင်းကတော]]၊ [[မြိုင်မြို့နယ်]]၊ [[ပခုက္ကူခရိုင်]]၊ [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] |- ! အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း | [[ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်]]၊ [[အငြိမ့်]]မင်းသမီး၊ ပန်တျာပညာရှင် |- ! တက်ကြွလှုပ်ရှားမှု | အမေများအဖွဲ့ (တည်ထောင်သူ) |- ! တာဝန်ထမ်းဆောင်မှု | [[မြန်မာနိုင်ငံရုပ်ရှင်အစည်းအရုံး]] (ဇာတ်ပို့ဇာတ်ရံအလွှာ ဥက္ကဋ္ဌ)<br>[[မြန်မာနိုင်ငံသဘင်အစည်းအရုံး]] (အတွင်းရေးမှူး) |- ! colspan="2" style="background-color: #e0e0e0; text-align: center;" | ဂုဏ်ပြုဆုတံဆိပ်များ |- ! ဘွဲ့တံဆိပ် | [[စည်သူဘွဲ့]]၊ လူမှုထူးချွန်တံဆိပ် (ပထမအဆင့်) |- ! ရုပ်ရှင်ဆု | [[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]] (ဇာတ်ပို့ - ၁၉၉၄)<br>[[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်တစ်သက်တာထူးချွန်ဆု]] (၂၀၂၃ / ၂၀၂၄) |} ဆိုဗီယက်ပြန် '''ဒေါ်နွဲ့နွဲ့စန်း''' (၁၉၄၁ မွေးဖွား) သည် မြန်မာ့ဇာတ်၊ [[အငြိမ့်]]သဘင်လောကတွင်သာမက [[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်]]လောကတွင်ပါ ထင်ရှားသော မင်းသမီးတစ်ဦးဖြစ်သည်။ "'''အမေများအဖွဲ့'''" ကို တည်ထောင်သူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ရုပ်ရှင်နှင့်သဘင်လောကမှ ဆင်းရဲနွမ်းပါးသော ဇာတ်ပို့ဇာတ်ရံ သက်ကြီးအနုပညာရှင်များအတွက် နေရေးထိုင်ရေးနှင့် ကူညီဆောင်ရွက်ပေးနေသူဖြစ်သည်။ သူမ၏ ပြောင်မြောက်လှစွာသော သရုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် နိုင်ငံတော်အကျိုးအတွက် သဘင်ပညာဖြင့် အကျိုးပြုမှုများအတွက် လူမှုထူးချွန်တံဆိပ်(ပထမအဆင့်)၊ [[စည်သူဘွဲ့]]၊ [[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]] နှင့် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်တစ်သက်တာထူးချွန်ဆုများ ရရှိခဲ့သူ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=ရုပ်ရှင်တစ်သက်တာဆုကို နွဲ့နွဲ့စန်း အပါအဝင် ၃ ဦး ရရှိ |url=https://cnimyanmar.com/index.php/local-news-2/local-entertainment/20184-2024-02-03-13-32-26 |access-date=၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅ |work=cnimyanmar.com |language=en-gb}}</ref> == ငယ်ဘဝ == ဒေါ်နွဲ့နွဲ့စန်းကို ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပခုက္ကူခရိုင်]]၊ [[မြိုင်မြို့နယ်]]၊ [[လင်းကတောရွာ၊ မြိုင်မြို့နယ်|လင်းကတော ကျေးရွာ]]တွင် ရိုးသားသည့် တောင်သူမိဘများမှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်းငါးယောက်ရှိသည့်အနက် သုံးယောက်မြောက်ဖြစ်သည်။ အနုပညာမျိုးရိုးမရှိဘဲ သူမတစ်ဦးတည်း အငြိမ့်သဘင်နှင့် ရုပ်ရှင်လောကသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ သူမငယ်စဉ် အသက်အရွယ်ငယ်ရွယ်ချိန်ကပင် ဖခင်ဖြစ်သူ ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး (၃၅) နှစ်အရွယ် မိခင်ဖြစ်သူက ကျန်ခဲ့သည့် ကလေးတစ်သိုက်နှင့် ဘဝကို ဆက်လက်ရုန်းကန် ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည်။ သူမ ခုနစ်နှစ်အရွယ် (သို့မဟုတ် ခုနစ်နှစ်သမီး) တွင် နယ်ရှိ လယ်မြေနှင့် ထန်းပင်များကို ရောင်းချကာ [[မန္တလေးမြို့]]သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ပြီး မန္တလေးပန်တျာကျောင်းတွင် ပန်တျာပညာများကို စတင်သင်ယူခဲ့သည်။ (အဲဒီတုန်းက ပန်တျာကျောင်းကို ဘုန်းကြီးကျောင်းသားတွေနဲ့ ဆိုင်းသမား သားသမီးတွေပဲ တက်ကြွကြပြီး ပထမက မန္တလေးမီးသတ်ကြီးဘေးမှာ ဖြစ်ပြီး နောက်ပိုင်း နန်းရှေ့ကို ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။) သူမ၏ အကနည်းပြဆရာများမှာ ဝဏ္ဏကျော်ထင် ဒေါ်[[ဩဘာသောင်း]] (ကဗျာလွတ်အကနှင့် ယိုးဒယားအကများ သင်ပေးသူ) နှင့် မင်းသားကြီး ဦးရွှေဒေါင်းညို (ယောကျာ်းလေးအက သင်ပေးသူ) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အဆိုနည်းပြဆရာမှာ ဂီတမယ် ဒေါ်လှကလေးစိန် ဖြစ်သည်။ သူမနှင့်အတူ ပညာသင်ကြားခဲ့ကြသူများမှာ ယိုးဒယားပြန် ဒေါ်အမာစိန်၊ ပန်တျာကျင်ကျင်မြိုင်၊ လှထိပ်တင်၊ ယုဝတီမြင့်မြင့်၊ မရှပ်တေး၊ ညိုညိုစန်း စသူတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ညောင်ရမ်းဆရာတော်ဘုရားကြီး ပျံလွန်တော်မူစဉ် မန္တလေးပန်တျာကျောင်းမှ အဖွဲ့တွေ ရန်ကုန်သို့ဆင်းပြီး ကပြခဲ့ရသည်။ ထိုစဉ်က ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်လေးက သူမ၏ ထူးချွန်သည့် ကဗျာလွတ်အကကို သတိပြုမိချီးကျူးခဲ့ပြီး တရုတ်နိုင်ငံ ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်တွင် ခေါ်ဆောင်သွားရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သူမသည် အသက်ရှစ်နှစ် (သို့မဟုတ် ရှစ်နှစ်အရွယ်) တွင် တရုတ်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်ဖျော်ဖြေခဲ့ရာ ၎င်းသည် သူမ၏ ပထမဆုံး နိုင်ငံခြားခရီးစဉ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == အငြိမ့်မင်းသမီးဘဝ == ဒေါ်နွဲ့နွဲ့စန်းသည် အသက်တစ်ဆယ့်တစ်နှစ်တိုင်အောင် မန္တလေးပန်တျာကျောင်းတွင် ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး (၁၀) နှစ်သမီးအရွယ်တွင် ပန်တျာကျောင်း၌ ပညာစုံခဲ့သည်။ သူမသည် မန္တလေးမှ အငြိမ့်တည်ထောင်သူ ဦးမန်းရီ တည်ထောင်သော "မင်္ဂလာအငြိမ့်" တွင် အငြိမ့်မင်းသမီးအဖြစ် စတင်ကပြခဲ့သည်။ သူမနှင့်အတူ ကပြခဲ့သူများမှာ လူရွှင်တော်ကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးရွှေဒေါင်း၊ ဦးငွေမောင်း စသူတို့ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် နိုင်ငံတော်အဆင့် အခမ်းအနားများ (သမ္မတ မန်းဝင်းမောင် လက်ထက်ပွဲများအပါအဝင်) တွင်လည်း မကြာခဏ ကပြဖျော်ဖြေခဲ့ရသည်။ သူမအသက်တစ်ဆယ့်လေးနှစ်အရွယ်တွင် အိန္ဒိယဝန်ကြီးချုပ် ဂျာဝါဟarlal နေရူးနှင့် ဇနီးတို့ လာရောက်စဉ် ယိုးဒယားအကဖြင့် ကပြဖျော်ဖြေခဲ့ရာ အကကောင်းလွန်းသဖြင့် ထဘီတစ်ထည် ဆုချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူမအသက်တစ်ဆယ့်ရှစ်နှစ်အရွယ်တွင် သူမကို "ဆိုဗီယက်ပြန် နွဲ့နွဲ့စန်း" ဟု နာမည်ကျော်စေမည့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုသို့ အနုပညာရှင်ကြီးများဖြစ်ကြသော [[ရွှေမန်းတင်မောင်]]၊ ဦး[[ကက်နက်စိန်]]၊ ဦးစိန်အောင်မင်း၊ ဦးဟန်ပ၊ ဦးဘသန်း စသော လူ (၃၀) ပါဝင်သည့် ချစ်ကြည်ရေးအဖွဲ့ကြီးနှင့်အတူ သွားရောက်ဖျော်ဖြေခဲ့သည်။ ထို့နောက် အသက်နှစ်ဆယ်ခန့်တွင် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် နယ်နမိတ်ရေးဆွဲရေးကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ ကျော်ဆွေ၊ အကော်ဒီယံ အုန်းကျော်၊ ကိုမြကြီး၊ စံရှားတင်၊ ခင်ယုမေ စသည့် နယ်ပယ်စုံမှ အနုပညာရှင်များနှင့်အတူ တရုတ်နိုင်ငံသို့ ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ဖျော်ဖြေခဲ့သည်။ ဒေါ်နွဲ့နွဲ့စန်း၏ တစ်ပုဒ်တည်းသော ဓာတ်ပြားသီချင်းမှာ မြို့မငြိမ်း ရေးသားသော "ပျို့မှတ်တမ်း" သီချင်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက်မှီခဲ့ပြီး မင်္ဂလာဆောင်များတွင် သူမ၏အငြိမ့်မပါမပြီးရသည်အထိ နာမည်အရမ်းကြီးခဲ့သည်။ == ရုပ်ရှင်မင်းသမီးဘဝ == ဒေါ်နွဲ့နွဲ့စန်းသည် အသက်နှစ်ဆယ်ခန့်အရွယ် (မန္တလေးတွင် ကနေရင်း တောင်ပြုန်းသွားမည်ဟုဆိုကာ ခိုးပြေးခဲ့ပြီးမှ ရှေ့နေနှင့်တိုင်ပင် လက်ထပ်ခဲ့ချိန်) တွင် မန္တလေးမှ စက်သူဌေး ဦးမောင်မောင်ခင်နှင့် အိမ်ထောင်ကျခဲ့သည်။ ''မုန်း'' ဇာတ်ကားဖြင့် ရုပ်ရှင်နယ်ပယ်သို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ အိမ်ထောင်ဖက်၏ ချုပ်ချယ်မှု၊ "မည်သူမျှ မတွဲရ၊ မဖက်ရ" ကဲ့သို့ တင်းကျပ်သည့် ကန့်သတ်ချက်များကြောင့် အနှောင့်အယှက်များစွာ ဖြစ်ခဲ့ရသော်လည်း ''ထားသခင်''၊ ''မိုးညအိပ်မက်မြူ'' စသော ရုပ်ရှင်ကားများကို ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ အိမ်ထောင်သက် (၁၁) နှစ်အကြာတွင် သဘောထားမတိုက်ဆိုင်၍ ဦးမောင်မောင်ခင်နှင့် ကွာရှင်းလမ်းခွဲခဲ့ပြီး သားသမီးနှစ်ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။ (ခင်ပွန်းဟောင်းနှင့် ကွာရှင်းပြီးနောက် ငါးနှစ်အကြာတွင် ဦးတင်ဦးလေးနှင့် ထပ်မံအိမ်ထောင်ပြုခဲ့ပြီး သားတစ်ဦးရရှိခဲ့ကာ အိမ်ထောင်သက် (၁၀) နှစ်ခန့်အကြာတွင် လမ်းခွဲခဲ့ရပြန်သည်။) ခင်ပွန်းဟောင်းနှင့် လမ်းခွဲပြီးနောက် ရန်ကုန်မြို့ မဂိုလမ်းတွင် "နွဲ့နွဲ့စန်း အကသင်တန်း" ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး၊ ဒါရိုက်တာ ဘိုကလေးတင့်အောင်၊ ဂီတလုလင် ဦးကိုကို၊ ဒေါ်ကြည်ကြည်ဌေးတို့ ဦးဆောင်သည့် "ဂီတပဒေသာ ပြဇာတ်ကြီး" နှင့်အတူ မြန်မာပြည်အနှံ့ လှည့်လည်ကပြခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကျော်ဟိန်း၊ ကိုအောင်ဆွေတို့ ပါဝင်သော ''မဟာဗောဓိ'' ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြင့် ရုပ်ရှင်လောကသို့ ဒုတိယအကြိမ် ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ဒုတိယမင်းသမီးနေရာမှ ဆက်လက်ရိုက်ကူးရင်း ဗီဒီယိုခေတ်သို့ ရောက်လာသောအခါ အမေခန်းများတွင် နာမည်ကြီးလာခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ''သရဖူ'' ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြင့် [[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]] (ဇာတ်ပို့ဆု) ကို ရရှိခဲ့သည်။ (အင်းလေးမှာ ရွာတဲ့မိုး၊ မုန်း၊ မူပိုင်ချစ်သူ စသည့်ကားများတွင် အကယ်ဒမီလွဲခဲ့ရပြီး သရဖူဇာတ်ကားတွင် ရခဲ့သော်လည်း ဘဝတွင် အခက်အခဲများကြောင့် အကယ်ဒမီရွှေစင်ရုပ်တုမှ ရွှေကြယ်ပွင့်လေးကို ငွေကျပ် ၃၀,၀၀၀ ဖြင့် အပြင်တွင် ထုတ်ရောင်းခဲ့ရဖူးသည်။) သူမသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်တစ်သက်တာထူးချွန်ဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ စုစုပေါင်း မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု နှစ်ဆု ရရှိခဲ့ပြီး ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားပေါင်း (၁၅၀) ခန့်နှင့် ဗီဒီယိုဇာတ်ကားပေါင်း များစွာကို ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ လက်ရှိအထိလည်း အမေခန်း၊ အဘွားခန်းများမှ ဆက်လက်ရိုက်ကူးနေဆဲဖြစ်သည်။ == ပရဟိတလုပ်ငန်းများနှင့် အမေများအိမ်ရာ == ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် "အမေများအဖွဲ့" ကို တင်တင်မူ၊ မေနွဲ့၊ ခင်လေးဆွေ၊ တင်တင်လှ၊ မအေးကြည်၊ သင်းသင်းလဲ့၊ စမ်းစမ်းဝင်း စသည့် ရှေးခေတ်နာမည်ကြီး မင်းသမီးကြီးများ၊ ဇာတ်ပို့ဇာတ်ရံအလွှာအသီးသီးမှ ဆင်းရဲနွမ်းပါးသော သက်ကြီးပညာရှင်များ (စတင်တည်ထောင်စဉ်က လူ ၃၀ ပါဝင်ပြီး ယခုအခါ အနည်းငယ်သာ ကျန်ရှိတော့သည်) ဖြင့် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သင်္ကြန်ကာလတိုင်းတွင်လည်း အမေများအဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လိုက်လံကပြဖျော်ဖြေလေ့ရှိသည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်မှစတင်ကာ သန်လျင်မြို့နယ်၊ အောင်ချမ်းသာရပ်ကွက် အတွင်းဘက်ကျကျနေရာတွင် အမေများအဖွဲ့ဝင် သက်ကြီးအနုပညာရှင်များ နေထိုင်ရန် "'''အမေများအိမ်ရာ'''" ကို စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များ၊ ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းရှင်များနှင့် အနုပညာရှင်များ၏ ဝိုင်းဝန်းကူညီမှုဖြင့် တည်ဆောက်ပေးခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် အခန်းဖွဲ့စည်းပုံအရ လူ (၁၆) ယောက်ခန့် နေထိုင်နိုင်ပြီး ရေရှည်ရပ်တည်ရန် ငွေပဒေသာပင်တစ်ခု ရှိစေလိုလျက် လစဉ် အလှူရှင်များ၊ ရုပ်ရှင်ဗီဒီယိုကြေးများဖြင့် အသက်ဆက်နေရဆဲ ဖြစ်သည်။ == တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့မှုများ == * [[မြန်မာနိုင်ငံရုပ်ရှင်အစည်းအရုံး]]တွင် ဇာတ်ပို့ဇာတ်ရံအလွှာ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် (၁၂) နှစ်ကြာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ * [[မြန်မာနိုင်ငံသဘင်အစည်းအရုံး]]တွင် အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ * နိုင်ငံတော်အဆင့် [[ဆို၊ က၊ ရေး၊ တီး ပြိုင်ပွဲကြီး]]တွင် အကပညာပြိုင်ပွဲ ဒိုင်လူကြီးအဖြစ် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ == ရရှိခဲ့သောဘွဲ့တံဆိပ်နှင့်ဆုတံဆိပ်များ == * [[စည်သူဘွဲ့]] (၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ သဘင်ပညာဖြင့် နိုင်ငံတော်ကို အကျိုးပြုမှုအတွက်) * လူမှုထူးချွန်တံဆိပ် (ပထမအဆင့်၊ ပရဟိတလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်းအတွက်) * [[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]] (ဇာတ်ပို့ - ၁၉၉၄, ''သရဖူ'' ဇာတ်ကားအတွက်) * [[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်တစ်သက်တာထူးချွန်ဆု]] (၂၀၂၃ ခုနှစ်) === အနုပညာမှတ်တမ်း ဇယား === {| class="wikitable" style="width: 100%; text-align: center;" ! ကာလ !! နယ်ပယ် !! မှတ်ချက် |- | ၁၉၄၈ - ၁၉၆၀ || သဘင် / ပန်တျာ || မန္တလေးပန်တျာကျောင်းထွက်၊ ဆိုဗီယက်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်များ |- | ၁၉၆၀ နောက်ပိုင်း || ရုပ်ရှင် || 'မုန်း' ဇာတ်ကားဖြင့် စတင်၊ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားပေါင်း ၁၅၀ ကျော် |- | ၁၉၉၃ - လက်ရှိ || ပရဟိတ || 'အမေများအဖွဲ့' နှင့် 'အမေများအိမ်ရာ' တည်ထောင်၍ သက်ကြီးပညာရှင်များကို ကူညီစောင့်ရှောက် |} == ကိုးကား == {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၄၁| }} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး သရုပ်ဆောင်များ]] [[Category:မြန်မာ အငြိမ့်မင်းသမီးများ]] [[Category:မြန်မာ့ သဘင်ပညာရှင်များ]] lpyv5olsm5mmgboe7v99hzgx53n0ihw 0 272781 1044955 1044024 2026-07-29T08:54:16Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1044955 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = နိုင်မင်းကျော် |honorific_prefix = [[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့|ဇေယျကျော်ထင်]]၊ ဦး |image = |caption = |office2 = [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]<br> ဒုတိယဝန်ကြီး |minister2= [[တင်မောင်ဆွေ]] |alongside2 = [[ကိုကိုကျော်]] နှင့်အတူ |appointer2= မင်းအောင်လှိုင် |term_start2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end2 = |predecessor2 = ''ကိုယ်တိုင်'' |successor2 = |office3 = |minister3= [[သန်းဆွေ (ဝန်ကြီး)|ဦးသန်းဆွေ]] |alongside3 = [[ကိုကိုကျော်]] နှင့်အတူ | 1blankname3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata3 = [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] |appointer3= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |term_start3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end3 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor3 = [[လွင်ဦး|ဦးလွင်ဦး]] |successor3 = ''ကိုယ်တိုင်'' |office4 = [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]] <br> ကျောင်းအုပ်ကြီး |term_start4 = ၂၀၂၄ |term_end4 = ၂၀၂၅ |predecessor4 = ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မင်းလတ် |successor4 = | birth_date = | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = မြန်မာ | ethnicity = | known_for = | occupation = | spouse = | children = | alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = [[တပ်မတော် (ရေ)|တပ်မတော်(ရေ)]] | serviceyears = -၂၀၂၅ | rank = [[ဗိုလ်ချုပ်]] | unit = | commands = | battles = | awards = }} '''ဦးနိုင်မင်းကျော်''' သည် မြန်မာနိုင်ငံ စစ်မှုထမ်းဟောင်း တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] ၏ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည်။ယင်းမတိုင်မီက သူသည် [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]] ၏ ကျောင်းအုပ်ကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်။ == စစ်မှုထမ်းခြင်း == ဗိုလ်ချုပ် နိုင်မင်းကျော် သည် ငယ်စဉ်က [[လူရည်ချွန် စီမံကိန်း|လူရည်ချွန်]](၁၉၆၄-၁၉၈၈) တစ်ဦး<ref>{{cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/bhkcunthuukhnluungymaaaaa-chukhiimng-luurnnykhn-1964-1988-aphaiaaa-aluungemaaluudn|title=ဘက်စုံထူးချွန်လူငယ်များအား ဆုချီးမြှင့် လူရည်ချွန် (၁၉၆၄ - ၁၉၈၈) အဖွဲ့အား အလှူငွေများလှူဒါန်း|work=Myanmar Digital News|access-date=၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၉}}{{Dead link|date=September 2025 }}</ref> ဖြစ်ခဲ့ပြီး [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] တက်ကာ [[တပ်မတော် (ရေ)|တပ်မတော်(ရေ)]] တွင် နှစ်ရှည်လများ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။[[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်အထိ <ref>{{cite web|url=https://www.myawady.net.mm/node/37675|title=(၇၈)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့ အထိမ်းအမှတ် တပ်မတော်(ရေ)ဗဟိုအဆင့် စစ်သည်တော် ကျင့်ဝတ်ပြိုင်ပွဲကျင်းပ|work=MWD Webportal|access-date=၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂ မတ် ၂၀၂၃ }}</ref> ရာထူးတိုးလာခဲ့ကာ [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]] အား အုပ်ချုပ်ရသည့် ကျောင်းအုပ်ကြီး တာဝန်အထိ ပေးအပ်ခံရသူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/52821|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်မှ နည်းပြအရာရှိကြီးများနှင့် သင်တန်းသားအရာရှိကြီးများအား Video Conferencing ဖြင့် အမှာစကားပြောကြား|work=MOI Myanmar|access-date=၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် တပ်မတော် (ရေ) တွင် ဗိုလ်ချုပ်ရာထူးတိုးကာ ရေတပ်လေ့ကျင့်ရေးဌာနချုပ် ဌာနချုပ်မှူး ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://myawady.net.mm/node/33986|title=အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရေတပ်စစ်ရေယာဉ်များတွေ့ဆုံပွဲသို့ တက်ရောက်ခဲ့သော ဒုံးပျံတင်ဖရီဂိတ် စစ်ရေယာဉ်(ကျန်စစ်သား) ရန်ကုန်မြို့သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိ|work=MWD Webportal|access-date=၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ }}</ref> ယင်းနောက် ၂၀၂၄ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]] ၏ ကျောင်းအုပ်ကြီး ဖြစ်လာသည်။ === စစ်မှုထမ်းကာလ စွမ်းဆောင်ချက်များ === ဗိုလ်မှူးချုပ် နိုင်မင်းကျော် သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅ ရက် မှ ၂၃ ရက် အထိ မလေးရှားနိုင်ငံရောက် မြန်မာနိုင်ငံသား (၁၀၈၆)ဦးအား ပြန်လည်ခေါ်ယူရေးအတွက် ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ စစ်ရေယာဉ်(မုတ္တမ)၊ ပင်လယ်သွား ဆေးရုံ ရေယာဉ်(သံလွင်)နှင့် စစ်ရေယာဉ် (ဆင်ဖြူရှင်)တို့ဖြင့် ပြည်တွင်းသို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/11805|title=တပ်မတော်မှစစ်ရေယာဉ်များဖြင့် မလေးရှားနိုင်ငံရောက် နေရပ်ပြန်လိုသည့် မြန်မာနိုင်ငံသား များအား ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်|work=MOI Myanmar|access-date=၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ }}</ref> == ဒုဝန်ကြီးဘဝ == ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၃၁ ရက် တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]သည် [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] ဦးဆောင်သည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့အား ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းစဉ် သူသည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ၏ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည်။ထိုသို့တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည့် နေ့တွင်ပင် စစ်မှုထမ်းခြင်းမှ တစ်ပါတည်း အငြိမ်းစားယူ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး အရပ်ဝတ်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://yktnews.com/2025/08/223370/|title=နေပြည်တော်မှ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတချို့နှင့် ဗိုလ်ချုပ်များကို အရပ်ဝတ်ပြောင်းရန် မင်းအောင်လှိုင်က ကြိုတင် အသိမပေးဘဲ ကာ/လုံအစည်းအဝေးတွင်မှ ချက်ချင်း အမိန့် ပေး၍ စစ်ယူနီဖောင်းချွတ်ခိုင်း|work=ခေတ်သစ်သတင်းဌာန|access-date=၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|archive-date=8 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250808140239/https://yktnews.com/2025/08/223370/|url-status=dead}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ ရက်တွင် သမ္မတဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်၌ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ၏ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် ဦးကိုကိုကျော်နှင့်အတူ ဆက်လက်ပါဝင်ထမ်းဆောင်သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81613|access-date=2026-04-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ရရှိသောဆု == ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၄ ရက် တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]] က ၎င်းအား တပ်မတော်ဆိုင်ရာစွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တစ်ခုဖြစ်သည့် [[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] အား အပ်နှင်းချီးမြှင့်သည်။<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2025-01/NoticeOrder%20%282-2025%29.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြေညာစာ ၂/၂၀၂၅|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅}}{{Dead link|date=July 2026 }}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂) ရက်နေ့တွင် အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၄၄/၂၀၂၆ ဖြင့် စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ ဖြစ်သော ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80511 |access-date=2026-03-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{Lifetime|| }}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ (သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ)]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ ဝန်ကြီးများ]] [[Category:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းဆင်းများ]] fuai6x75oo52nmjp877c7fzblqi6oc1 10 283559 1044913 1022569 2026-07-29T07:16:58Z Laitei 74257 1044913 wikitext text/x-wiki <span class="p-mara" style="font-family: 'Pyidaungsu', 'Segoe UI', 'Roboto', 'Noto Sans', sans-serif;" lang="mrh"> {{lang|mrh|{{{1|}}}}} </span><noinclude> {{documentation}} [[Category:Language templates]] </noinclude> 7pc0blyj2dqv4w0bpgch4fracgeamiq 1044914 1044913 2026-07-29T07:18:56Z Laitei 74257 1044914 wikitext text/x-wiki <span class="p-mara" style="font-family:'Pyidaungsu','Segoe UI','Roboto','Noto Sans',sans-serif;"> {{lang|mrh|{{{1|}}}}} </span><noinclude> {{documentation}} [[Category:Language templates]] </noinclude> 8h4qerarkoq87kwg7bcpl9doir15bhv 1044915 1044914 2026-07-29T07:28:52Z Laitei 74257 1044915 wikitext text/x-wiki <span class="p-mara" style="font-family:'Pyidaungsu','Segoe UI','Roboto','Noto Sans',sans-serif;"> {{{1|}}} </span><noinclude> {{documentation}} [[Category:Language templates]] </noinclude> l07nnu4dt06aih8azqwjkrcve7dve88 1044916 1044915 2026-07-29T07:31:05Z Laitei 74257 1044916 wikitext text/x-wiki <span class="p-mara" style="font-family:'Pyidaungsu','Segoe UI','Roboto','Noto Sans',sans-serif;"> {{lang|mrh|{{{1|}}}}} </span><noinclude> {{documentation}} [[Category:Language templates]] </noinclude> 8h4qerarkoq87kwg7bcpl9doir15bhv 1044917 1044916 2026-07-29T07:38:44Z Laitei 74257 1044917 wikitext text/x-wiki <span class="p-mara" style="font-family:'Pyidaungsu','Segoe UI','Roboto','Noto Sans',sans-serif;">{{lang|mrh|{{{1|}}}}}</span><noinclude>{{documentation}}[[Category:Language templates]]</noinclude> 6axtj9p89n9vl11l6gy375jvr8rgq9q 1044919 1044917 2026-07-29T07:41:37Z Laitei 74257 1044919 wikitext text/x-wiki <span class="p-mara" style="font-family:'Segoe UI','Roboto','Noto Sans',sans-serif;">{{lang|mrh|{{{1|}}}}}</span><noinclude>{{documentation}}[[Category:Language templates]]</noinclude> 6tjiw0o05l8nela8h29h2hhna3psfkq 1044920 1044919 2026-07-29T07:42:33Z Laitei 74257 1044920 wikitext text/x-wiki <span class="p-mara" style="font-family:'sans-serif', 'Segoe UI','Roboto','Noto Sans';">{{lang|mrh|{{{1|}}}}}</span><noinclude>{{documentation}}[[Category:Language templates]]</noinclude> 0i018k4btw1ssypdin7ly5jnhgdzs4k 1044921 1044920 2026-07-29T07:43:30Z Laitei 74257 1044921 wikitext text/x-wiki <span class="p-mara" style="font-family:'Noto Sans','sans-serif','Segoe UI','Roboto';">{{lang|mrh|{{{1|}}}}}</span><noinclude>{{documentation}}[[Category:Language templates]]</noinclude> il8azt1u3c7t7x76pgxl3v5hltwhnzb 1044923 1044921 2026-07-29T07:46:02Z Laitei 74257 1044923 wikitext text/x-wiki <span class="p-mara" style="font-family:'Noto Sans','sans-serif','Segoe UI','Roboto';">{{{1|}}}</span><noinclude>{{documentation}}[[Category:Language templates]]</noinclude> lvtfupfde7o9zgtkpc89tzr41b8e5ku 14 283571 1044931 1025670 2026-07-29T08:04:49Z Laitei 74257 1044931 wikitext text/x-wiki {{Hidden category}} hkte2duffkjywpxxt3lp18bww66fee6 1044932 1044931 2026-07-29T08:08:41Z Laitei 74257 1044932 wikitext text/x-wiki {{db|1=ဤကဏ္ဍသည် အသုံးမဝင်တော့ပါ။ ISO 639-3 Change Request 2025-034 (effective 2026-07-15) အရ ဘာသာစကား၏ reference name ကို "Mara Chin" မှ "Mara" သို့ ပြောင်းလဲထားပြီးဖြစ်သဖြင့် "ကဏ္ဍ:မရာဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ" ဖြင့် အစားထိုးသင့်ပါသည်။<ref>{{cite web |title=ISO 639-3 Change Request 2025-034 |url=https://iso639-3.sil.org/request/2025-034 |publisher=SIL International |access-date=29 July 2026}}</ref>}} [[အသုံးပြုသူ:Laitei|Mark 11:28]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Laitei|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၀၈၊ ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) arnri6o4ra2dtfbip7aqpfqcwbvurub 3 286613 1044863 1042363 2026-07-28T19:52:45Z Aelxen 146215 [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:2001FordRangerXLT]] မှ [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:BuickRiviera99]] သို့ စာမျက်နှာကို ပြန်ညွှန်းချန်မထားဘဲ Aelxen က ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ "[[Special:CentralAuth/2001FordRangerXLT|2001FordRangerXLT]]" ကို "[[Special:CentralAuth/BuickRiviera99|BuickRiviera99]]" သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း 1034092 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် BuickCentury04 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၅၅၊ ၂၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) mn8ral2arel5y35jisvvypp2dumj2cf 0 287284 1044860 1035981 2026-07-28T17:11:49Z ~2026-41910-84 146208 /* နောက်ခံအခြေအနေ */ 1044860 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ချင်းရွှေဟော်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] နှင့် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]] | image = | caption = | map_type = Myanmar | latitude = 23.4931 | longitude = 98.7411 | map_size = 250 | map_caption = မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ချင်းရွှေဟော်မြို့၏ တည်နေရာ | map_label = ချင်းရွှေဟော် | place = [[ချင်းရွှေဟော်မြို့]]၊ [[လောက်ကိုင်မြို့နယ်]]၊ [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] | date = ၂၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ | result = မြောက်ပိုင်းညီနောင်မဟာမိတ် ၃ ဖွဲ့ အောင်မြင်ပြီး မြို့ကို အပြီးသတ်ထိန်းချုပ်။ | combatant1 = {{flagicon image|Flag of the Myanmar Armed Forces.svg}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] * {{flagicon image|Army Flag of Myanmar.svg}}[[တပ်မတော်]] * {{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့|ရဲတပ်ဖွဲ့]] * [[ပယ်ဆောက်ချိန်]]ပြည်သူ့စစ်များ | combatant2 = [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]] * {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|MNDAA]] * [[File:Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg|23px|border]] [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]] * {{flagicon image|Infobox AA.png}} [[အာရက္ခတပ်တော်|AA]] | commander1 = မသိရှိရ | commander2 = မသိရှိရ | strength1 = မသိရှိရ | strength2 = မသိရှိရ | casualties1 = စစ်သားနှင့် ရဲ အချို့ သေဆုံးပြီး သုံ့ပန်း ၁၈ ဦးထက်မနည်း ဖမ်းဆီးခံရ | casualties2 = မသိရှိရ | notes = ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး၏ ပထမဆုံးရက်တွင် မြို့နှင့် တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ် ကုန်သွယ်ရေးဂိတ်ကို တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} }} '''ချင်းရွှေဟော်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ'''သည် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] နှင့် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]] အတွင်း [[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]၊ [[လောက်ကိုင်မြို့နယ်]] ရှိ တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးမြို့ဖြစ်သော [[ချင်းရွှေဟော်မြို့]]ကို [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]] က တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည့် တိုက်ပွဲဖြစ်သည်။ အဆိုပါ တိုက်ပွဲသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သော ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး၏ အစောဆုံး မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=ကျော်ဦး |first=မြတ်ပန်း |date=2023-10-27 |title=တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ ချင်းရွှေဟော်မြို့ကို MNDAA သိမ်းယူ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/43988/ |access-date=2026-06-04 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> == နောက်ခံအခြေအနေ == ချင်းရွှေဟော်မြို့သည် ၁၉၉၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးစခန်း တည်ရှိရာ မြို့ဖြစ်သည်။ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ လင်ချန်းခရိုင်၊ မိန်းတိန်မြို့နှင့် ကပ်လျက် တည်ရှိပြီး မန္တလေးမြို့မှ ၂၈၂ မိုင်၊ [[လားရှိုးမြို့]]မှ ၈၅ မိုင်၊ [[သိန္နီမြို့]]မှ ၅၃ မိုင်၊ [[ကွမ်းလုံမြို့]]မှ ၉ မိုင်နှင့် [[ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း|"ဝ" ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] [[ဟိုပန်မြို့]]မှ ၃ မိုင်ခန့်သာ ကွာဝေးသည်။ အဆိုပါမြို့သည် ဆန်ကွဲ၊ ရော်ဘာ၊ လက်ဖက်ခြောက်၊ ကြံနှင့် ဝဥများကို တရုတ်နိုင်ငံသို့ အဓိကတင်ပို့ပြီး၊ ဆောက်လုပ်ရေးပစ္စည်းများ၊ သံထည်နှင့် ဆေးဝါးများကို ပြန်လည်တင်သွင်းရာ အရေးပါသော နယ်စပ်စီးပွားရေး ဗဟိုချက် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ချင်းရွှေဟော်ကုန်သွယ်ရေးစခန်း {{!}} Commerce |url=https://commerce.gov.mm/my/content/%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%B1%E1%80%9F%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%BD%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%81%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=2026-06-04 |website=commerce.gov.mm}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ချင်းရွှေဟော်မြို့အတွင်း၌ တရုတ်နိုင်ငံက အလိုရှိနေသည့် "[[လိမ်လည်မှု ဂိုဏ်းစခန်း|ကျားဖြန့်]]" ခေါ် အွန်လိုင်းငွေလိမ်လည်သည့် ရာဇဝတ်မှုလုပ်ငန်းများနှင့် လောင်းကစားရုံများ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့မှုကို အကြောင်းပြပြီး ညီနောင်မဟာမိတ် ၃ ဖွဲ့က အဆိုပါ ရာဇဝတ်မှုလုပ်ငန်းများ ပပျောက်ရေးနှင့် ထိုလုပ်ငန်းများကို နောက်ကွယ်မှ ကာကွယ်ပေးထားသူများကို နှိမ်နင်းရေးအတွက် ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးဖြင့် တိုက်ပွဲဖော်ဆောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု နာမည်တပ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ကိုးကန့်နှင့် ညီနောင်မဟာမိတ်တပ်အမည်ခံများသည် မြန်မာ့နိုင်ငံရေး အကူးအပြောင်း အများစုတွင် သူပုန်ထ​ကြသော ဗီဇစရိုက်ရှိသည်ဖြစ်ရာ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမ ဤစစ်ပွဲအတွက် ငါးနှစ်ကြာ ပြင်ဆင်ခဲ့ရသည်ဆိုသည်။ ငြိမ်းချမ်းရေး အရေခြုံ၍ တရားဝင် စစ်ကြေညာခြင်းမရှိဘဲ အလစ်အငိုက်တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။ အကျင့်ပျက် စစ်အရာရှိများကို တရုတ်ယွမ်ငွေ အမြောက်အမြားပေးပြီး တပ်ဆုတ်ခိုင်းခဲ့သည့် ငွေကျည်ဆန် ရွှေကျည်ဆန်ဗျူဟာများပါ ကြောက်ခမန်းလိလိပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2023-10-27 |title=ချင်းရွှေဟော်မြို့ကို ကိုးကန့်တပ်သိမ်းပိုက်၊ တရုတ်-မြန်မာကုန်သွယ်ရေးပြတ်တောက် |url=https://www.daweiwatch.com/27/10/2023/66313/ |access-date=2026-06-04 |website=Dawei Watch |language=en}}</ref> == တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခြင်း == ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့ နံနက် ၄ နာရီဝန်းကျင်တွင် ညီနောင်မဟာမိတ် ၃ ဖွဲ့၏ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး ထုတ်ပြန်ချက်နှင့်အတူ MNDAA တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ချင်းရွှေဟော်မြို့ရှိ စစ်တပ်စခန်းများ နှင့် ရဲကင်းစခန်းတစ်ခုကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဝင်ရောက်ထိုးစစ်ဆင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နံနက် ၉ နာရီခန့်တွင် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များက ချင်းရွှေဟော်တစ်မြို့လုံးကို အပြီးသတ် ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=News |first=Mekong |date=2023-10-27 |title=ချင်းရွှေဟော်မြို့ကို ကိုးကန့်တပ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက် |url=https://mekongnewsmm.com/%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/9698/ |access-date=2026-06-04 |website=Mekong News Myanmar |language=my-MM}}</ref> စစ်ဆင်ရေးစတင်သည့် အောက်တိုဘာ ၂၇ ရက် တစ်ရက်တည်းမှာပင် MNDAA သည် ချင်းရွှေဟော်မြို့အပါအဝင် ကိုးကန့်တိုက်နယ်၊ မုံးကိုးဒေသနှင့် မူပန် (သိန္နီ) ခရိုင်အတွင်းရှိ စစ်တပ် စခန်းကြီး၊ စခန်းငယ် စုစုပေါင်း ၃၀ ကျော်ကို တပြိုင်နက်တည်း ထိုးစစ်ဆင်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ကြောင်း တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=SHAN |date=2023-10-30 |title=MNDAA ချင်းရွှေဟော်မြို့ ကို ထိန်းချုပ်ထား |url=https://burmese.shannews.org/archives/37585 |access-date=2026-06-04 |website=သျှမ်းသံတော်ဆင့် |language=en-US}}</ref> === အောက်တိုဘာ ၂၇ ရက် တိုက်ပွဲ အချိန်မှတ်တမ်းနှင့် စခန်းသိမ်းဆည်းရမိမှုများ === ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး စတင်သည့် အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများနှင့် စခန်းသိမ်းပိုက်နိုင်မှုများမှာ ထိုနေ့ နံနက် ၃ နာရီ ၅၀ မိနစ်တွင် ကိုးကန့်တိုက်နယ်အတွင်းရှိ ချင်းရွှေဟော်ဒေသ၌ တိုက်ပွဲများ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ချင်းရွှေဟော်တံတားရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းတစ်ခုကို ဦးစွာ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နံနက် ၆ နာရီ ၃၀ မိနစ်တွင် စစ်ကောင်စီတပ်စခန်း တည်ရှိရာ ကြာမိန်ခုတ်ဒေသကို ဆက်လက်ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ရာ မွန်းလွဲ ၁၂ နာရီ ၅၀ မိနစ်တွင် အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် နံနက် ၇ နာရီ ၄၀ မိနစ်အချိန်၌ တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များသည် ဟိုပန်တာချန်ခုတ်စခန်း၊ ချင်းရွှေဟော်နယ်စပ်ဂိတ်၊ မာလူအိုက်ဖိုင်စခန်း၊ ပိုက်ထာပေါက်ပေါက်စခန်းနှင့် နန်တောင်ဟော်တောင်ကုန်း စသည့် စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းများကို တပြိုင်နက်တည်း တိုက်ခိုက်သိမ်းယူခဲ့သည့်အပြင်၊ကွမ်းလုံ နှင့် ဟိုပန် အကြား   ဆက်သွယ်ထားသည့် ဖောင်ဆိပ် နမ့်တိန်ချောင်းတံတား ကိုလည်း ဖောက်ခွဲ ဖျက်ဆီးခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Operation 1027 (၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး)ကို ဆင်နွှဲလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ညီနောင်မဟာမိတ် (၃) ဖွဲ့ထုတ်ပြန် |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/653b2f9dd7fb8da1adedf1b7 |access-date=2026-06-04 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-13 |title=၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး တစ်လပြည့် ရက်စွဲမှတ်တမ်း |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c032my447j5o |access-date=2026-06-04 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=■ ကွမ်လုံ နှင့် ဟိုပန် အကြား ဆက်သွယ်ထားသည့် ဖောင်ဆိပ် နမ့်တိန်ချောင်းတံတား ဖောက်ခွဲ ခံရ |url=https://news-eleven.com/article/283094 |access-date=2026-06-04 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=MNDAAတစ်နေ့အတွင်းအာဏာသိမ်း စစ်ကောင်စီနှင့် ကိုးကန့်ရုပ်သေးအဖွဲ့တို့၏ တပ်စခန်းပေါင်း(၃၀)ကျော်ကို သိမ်းပိုက်ပြီး ချင်းရွှေဟော်မြို့ကိုပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ |url=https://kokang123.blogspot.com/2023/10/mndaa_50.html |access-date=2026-06-04 |website=MNDAAတစ်နေ့အတွင်းအာဏာသိမ်း စစ်ကောင်စီနှင့် ကိုးကန့်ရုပ်သေးအဖွဲ့တို့၏ တပ်စခန်းပေါင်း(၃၀)ကျော်ကို သိမ်းပိုက်ပြီး ချင်းရွှေဟော်မြို့ကိုပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့}}</ref> == တိုက်ပွဲအပြီး အခြေအနေ == မြို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် MNDAA တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် မြို့တွင်းရှိ လောင်းကစားရုံများနှင့် အွန်လိုင်းငွေလိမ်လည်မှု (ကျားဖြန့်) လုပ်ငန်းခွင်များသို့ ဝင်ရောက်ကာ ဝန်ထမ်းများနှင့် ရာဇဝတ်ဂိုဏ်းဝင်များကို လိုက်လံဖမ်းဆီး ရှင်းလင်းခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ချင်းရွှေဟော်မြို့ကို အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်ပြီးနောက် မြို့ပုံမှန်ပြန်လည်လည်ပတ်နိုင်ရေးအတွက် စစ်ဘေးရှောင်မြို့ခံ ပြည်သူများကို နေအိမ်များသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခွင့်ပြုခြင်း၊ သန့်ရှင်းရေးနှင့် အိမ်များ စစ်ဆေးခွင့်ပြုခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ လျှပ်စစ်မီး ပြန်လည်ရရှိရေးနှင့် နယ်စပ်ဂိတ် လုံခြုံရေးအတွက် MNDAA တပ်ဖွဲ့များက အပြည့်အဝ တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2023-10-31 |title=ချင်းရွှေဟော်မြို့ကို အပြီးသတ်သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ပြန်လည် လည်ပတ်ရန် MNDAA က စတင်စီစဉ်၊ မြို့တွင်းသို့ ပြည်သူတချို့ကို ပြန်လည် ဝင်ခွင့်ပြုပြီး သန့်ရှင်းရေးနှင့်အိမ်များ စစ်ဆေးခွင့်ပြု |url=https://yktnews.com/2023/10/128978/ |access-date=2026-06-04 |website=Khit Thit Media |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂ ရက် တွင် ရှမ်းပြည်နယ်(မြောက်ပိုင်း) ချင်းရွှေဟော်၊ ဖောင်းဆိုင်၊ ကြူကုတ် စသည့်နေရာသုံးခုအား အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးအဖွဲ့အစည်းများအနေဖြင့် လက်လွှတ်ခဲ့ရကြောင်း နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းက ထုတ်ဖော် ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ရှမ်းပြည်နယ်(မြောက်ပိုင်း) ချင်းရွှေဟော်၊ ဖောင်းဆိုင်၊ ကြူကုတ် နေရာများအား အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးအဖွဲ့အစည်းများအနေဖြင့် လက်လွှတ်ခဲ့ရဟု နစကပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ပြောကြား |url=https://news-eleven.com/article/283406 |access-date=2026-06-04 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == နောက်ဆက်တွဲဖြစ်ရပ်များ == ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးအတွင်း တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ် ကုန်သွယ်ရေးအတွက် အရေးပါသော ကိုးကန့်ဒေသရှိ ချင်းရွှေဟော်ဂိတ်၊ ရန်လုံကျိုင်းဂိတ်၊ မူဆယ်မြို့နယ်ရှိ ကျင်စန်းကျော့ဂိတ်နှင့် မူဆယ် ၁၀၅ မိုင် ကုန်သွယ်ရေးဇုန်တို့ကို MNDAA က သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၉ ရက်မှ မတ်လ ၃ ရက်နေ့အထိ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ကူမင်းမြို့၌ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ကြားဝင်စေ့စပ်မှုဖြင့် စစ်ကောင်စီနှင့် မြောက်ပိုင်းညီနောင်မဟာမိတ် ၃ ဖွဲ့တို့ လေးကြိမ်မြောက် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ အဆိုပါ ဆွေးနွေးပွဲအပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ် မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် MNDAA ဘက်က ချင်းရွှေဟော်နယ်စပ်ဂိတ်နှင့် ကျင်စန်းကျော့ဂိတ်တို့ကို လူဝင်လူထွက်နှင့် ကုန်သွယ်မှုပြုလုပ်နိုင်ရန် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တရုတ် - မြန်မာနယ်စပ် ချင်းရွှေဟော်ဂိတ်ကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ် |url=https://burmese.dvb.no/post/643163 |access-date=2026-06-04 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> သို့ရာတွင် တပ်မတော် က [[လားရှိုးမြို့]]အနီးမှစ၍ သွားလာခွင့်များ ကန့်သတ်ပိတ်ဆို့ထားခြင်း၊ မန္တလေး-မူဆယ် ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးပေါ်ရှိ အဓိကကျသော ကျောက်မဲနှင့် သီပေါကြားရှိ ကျင်သီတံတား၊ သီပေါနှင့် လားရှိုးကြားရှိ စဉ့်အင်တံတားများ မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးခံထားရပြီး ပြန်လည်ပြင်ဆင်နိုင်ခြင်း မရှိသေးခြင်းတို့ကြောင့် လမ်းကြောင်းများ ပြတ်တောက်ကာ ချင်းရွှေဟော်ဂိတ် ပြန်ဖွင့်သော်လည်း ကုန်သွယ်မှုများ အမှန်တကယ် ပြုလုပ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ထို့ကြောင့် နယ်စပ်ကုန်သည်များသည် လမ်းခရီးဝေးလံပြီး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစရိတ် ပိုမိုမြင့်မားသည့် ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း [[ကျိုင်းတုံမြို့|ကျိုင်းတုံ]] - [[မိုင်းလားမြို့|မိုင်းလား]] လမ်းကြောင်းကို ပြောင်းလဲအသုံးပြု၍ တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ကုန်သွယ်မှု ပြုလုပ်ခဲ့ကြရသည်။<ref>{{Cite web |last=အောင်နိုင် |date=2024-03-14 |title=တရုတ်နယ်စပ်ဂိတ်နှစ်ခုကို MNDAA ပြန်ဖွင့်ပေး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/50139/ |access-date=2026-06-04 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၄ ရက် တွင် ကိုးကန့်တပ်ဘက်က တရုတ် - မြန်မာနယ်စပ် ချင်းရွှေဟော်ဂိတ် မှနေ၍ နေ့စဉ်ကုန်တင်ကားရာချီ၍ ကုန်စည်စီးဆင်းမှုတွေပြန်လုပ်နေပြီဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-01-05 |title=ချင်းရွှေဟော်ဂိတ် ကုန်စည်စီးဆင်းမှု ပြန်စ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c4g0xv79w0do |access-date=2026-06-04 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ထိုသို့ ထုတ်ပြန်ပြီး နောက်တစ်ရက် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၅ ရက် တွင် စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီး [[ချစ်ဆွေ (သံအမတ်ကြီး)|ဦးချစ်ဆွေ]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ တရုတ်သံအမတ် မစ္စတာမာကျားတို့ နေပြည်တော် တွင် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး အရေးပါသည့် တရုတ်-မြန်မာ ကုန်သွယ်ရေးအားလုံးနီးပါး နှင့် နယ်စပ်ဂိတ်များ ပြန်ဖွင့်နိုင်ရေး ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Htwe |first=Lway |date=2026-01-08 |title=တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်ဂိတ်တွေ ပြန်ဖွင့်ဖို့ စစ်ကောင်စီနဲ့ တရုတ်နိုင်ငံ တွေ့ဆုံဆွေးနွေး |url=https://shwepheemyay.org/%E1%80%9C%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%BD%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8/military-council-meets-with-china-to-discuss-reopening-china-myanmar-border-gates/ |access-date=2026-06-04 |website=Shwe Phee Myay |language=en-US}}</ref> === တိုက်ပွဲမတိုင်မီ ကုန်သွယ်မှု ပမာဏ နှိုင်းယှဉ်ချက် === [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ ထုတ်ပြန်ချက်များအရ တိုက်ပွဲများ မဖြစ်ပွားမီ ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလအတွင်း နယ်စပ်စခန်းများ၏ ကုန်သွယ်မှုအခြေအနေမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-03-26 |title=ချင်းရွှေဟော်နဲ့ မူဆယ်နယ်စပ်ဂိတ် ပြန်ဖွင့်ပေမယ့် နှစ်နိုင်ငံကုန်သွယ်ရေး မဖြစ်နိုင်သေး |url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/china-myanmar-border-gate-03262024013956.html |access-date=2026-06-04 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- style="background:#efefef;" ! နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးစခန်း !! ကာလအပိုင်းအခြား !! ပို့ကုန်တန်ဖိုး (အမေရိကန်ဒေါ်လာ) !! သွင်းကုန်တန်ဖိုး (အမေရိကန်ဒေါ်လာ) |- | '''[[မူဆယ်မြို့|မူဆယ်နယ်စပ်စခန်း]]''' || ၂၀၂၃ အောက်တိုဘာ ၁ ရက် - ၂၄ ရက် || ၂၄.၁၃၁ သန်း || ၃၀.၃၅၃ သန်း |- | '''[[ချင်းရွှေဟော်မြို့|ချင်းရွှေဟော်နယ်စပ်စခန်း]]''' || ၂၀၂၃ အောက်တိုဘာ ၁၄ ရက် - ၂၄ ရက် || ၆.၈၃၇ သန်း || ၂၃.၁၁၁ သန်း |} ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့ တိုက်ပွဲများ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း အဆိုပါ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးဂိတ်များ၏ ကုန်သွယ်မှုကိန်းဂဏန်းများကို ထုတ်ပြန်ခြင်း မရှိတော့ပေ။သို့သော် စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန စာရင်းများအရ မြန်မာ-တရုတ် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေး တွင် ပို့ကုန်တင်ပို့မှုမှာ ၂၀၂၄ ဘဏ္ဍာနှစ် ဧပြီ ၁ ရက်မှ မတ်လ ၁ ရက်နေ့အထိ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၉၇၂ ဒသမ ၃၅၈ သန်း တင်ပို့ထားပြီး ပြီးခဲ့သည့် ဘဏ္ဍာနှစ် ကာလတူတွင် ဒေါ်လာ ၂၂၈၀ ဒသမ ၅၀၅ သန်း တင်ပို့ထားသောကြောင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ဒေါ်လာ ၃၀၈ ဒသမ ၁၄၇ သန်း ကျဆင်းသွားခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2024-03-14 |title=ချင်းရွှေဟော်ဂိတ် ပြန်ဖွင့်သော်လည်း ကုန်သွယ်မှု မလုပ်နိုင် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2024/03/14/380883.html |access-date=2026-06-04 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၃ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] ctbmx431xqjmlm3fdf5b4gc6s3xo9fx 1044872 1044860 2026-07-29T03:10:01Z Zawzawaungthwin 100038 [[Special:Contributions/~2026-41910-84|~2026-41910-84]] ([[User talk:~2026-41910-84|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1044860|1044860]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1044872 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ချင်းရွှေဟော်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] နှင့် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]] | image = | caption = | map_type = Myanmar | latitude = 23.4931 | longitude = 98.7411 | map_size = 250 | map_caption = မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ချင်းရွှေဟော်မြို့၏ တည်နေရာ | map_label = ချင်းရွှေဟော် | place = [[ချင်းရွှေဟော်မြို့]]၊ [[လောက်ကိုင်မြို့နယ်]]၊ [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] | date = ၂၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ | result = မြောက်ပိုင်းညီနောင်မဟာမိတ် ၃ ဖွဲ့ အောင်မြင်ပြီး မြို့ကို အပြီးသတ်ထိန်းချုပ်။ | combatant1 = {{flagicon image|Flag of the Myanmar Armed Forces.svg}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] * {{flagicon image|Army Flag of Myanmar.svg}}[[တပ်မတော်]] * {{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့|ရဲတပ်ဖွဲ့]] * [[ပယ်ဆောက်ချိန်]]ပြည်သူ့စစ်များ | combatant2 = [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]] * {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|MNDAA]] * [[File:Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg|23px|border]] [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]] * {{flagicon image|Infobox AA.png}} [[အာရက္ခတပ်တော်|AA]] | commander1 = မသိရှိရ | commander2 = မသိရှိရ | strength1 = မသိရှိရ | strength2 = မသိရှိရ | casualties1 = စစ်သားနှင့် ရဲ အချို့ သေဆုံးပြီး သုံ့ပန်း ၁၈ ဦးထက်မနည်း ဖမ်းဆီးခံရ | casualties2 = မသိရှိရ | notes = ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး၏ ပထမဆုံးရက်တွင် မြို့နှင့် တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ် ကုန်သွယ်ရေးဂိတ်ကို တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} }} '''ချင်းရွှေဟော်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ'''သည် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] နှင့် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]] အတွင်း [[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]၊ [[လောက်ကိုင်မြို့နယ်]] ရှိ တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးမြို့ဖြစ်သော [[ချင်းရွှေဟော်မြို့]]ကို [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]] က တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည့် တိုက်ပွဲဖြစ်သည်။ အဆိုပါ တိုက်ပွဲသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သော ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး၏ အစောဆုံး မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=ကျော်ဦး |first=မြတ်ပန်း |date=2023-10-27 |title=တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ ချင်းရွှေဟော်မြို့ကို MNDAA သိမ်းယူ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/43988/ |access-date=2026-06-04 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> == နောက်ခံအခြေအနေ == ချင်းရွှေဟော်မြို့သည် ၁၉၉၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးစခန်း တည်ရှိရာ မြို့ဖြစ်သည်။ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ လင်ချန်းခရိုင်၊ မိန်းတိန်မြို့နှင့် ကပ်လျက် တည်ရှိပြီး မန္တလေးမြို့မှ ၂၈၂ မိုင်၊ [[လားရှိုးမြို့]]မှ ၈၅ မိုင်၊ [[သိန္နီမြို့]]မှ ၅၃ မိုင်၊ [[ကွမ်းလုံမြို့]]မှ ၉ မိုင်နှင့် [[ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း|"ဝ" ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] [[ဟိုပန်မြို့]]မှ ၃ မိုင်ခန့်သာ ကွာဝေးသည်။ အဆိုပါမြို့သည် ဆန်ကွဲ၊ ရော်ဘာ၊ လက်ဖက်ခြောက်၊ ကြံနှင့် ဝဥများကို တရုတ်နိုင်ငံသို့ အဓိကတင်ပို့ပြီး၊ ဆောက်လုပ်ရေးပစ္စည်းများ၊ သံထည်နှင့် ဆေးဝါးများကို ပြန်လည်တင်သွင်းရာ အရေးပါသော နယ်စပ်စီးပွားရေး ဗဟိုချက် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ချင်းရွှေဟော်ကုန်သွယ်ရေးစခန်း {{!}} Commerce |url=https://commerce.gov.mm/my/content/%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%B1%E1%80%9F%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%BD%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%81%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=2026-06-04 |website=commerce.gov.mm}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ချင်းရွှေဟော်မြို့အတွင်း၌ တရုတ်နိုင်ငံက အလိုရှိနေသည့် "[[လိမ်လည်မှု ဂိုဏ်းစခန်း|ကျားဖြန့်]]" ခေါ် အွန်လိုင်းငွေလိမ်လည်သည့် ရာဇဝတ်မှုလုပ်ငန်းများနှင့် လောင်းကစားရုံများ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့မှုကို အကြောင်းပြပြီး ညီနောင်မဟာမိတ် ၃ ဖွဲ့က အဆိုပါ ရာဇဝတ်မှုလုပ်ငန်းများ ပပျောက်ရေးနှင့် ထိုလုပ်ငန်းများကို နောက်ကွယ်မှ ကာကွယ်ပေးထားသူများကို နှိမ်နင်းရေးအတွက် ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးဖြင့် တိုက်ပွဲဖော်ဆောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2023-10-27 |title=ချင်းရွှေဟော်မြို့ကို ကိုးကန့်တပ်သိမ်းပိုက်၊ တရုတ်-မြန်မာကုန်သွယ်ရေးပြတ်တောက် |url=https://www.daweiwatch.com/27/10/2023/66313/ |access-date=2026-06-04 |website=Dawei Watch |language=en}}</ref> == တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခြင်း == ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့ နံနက် ၄ နာရီဝန်းကျင်တွင် ညီနောင်မဟာမိတ် ၃ ဖွဲ့၏ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး ထုတ်ပြန်ချက်နှင့်အတူ MNDAA တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ချင်းရွှေဟော်မြို့ရှိ စစ်တပ်စခန်းများ နှင့် ရဲကင်းစခန်းတစ်ခုကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဝင်ရောက်ထိုးစစ်ဆင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နံနက် ၉ နာရီခန့်တွင် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များက ချင်းရွှေဟော်တစ်မြို့လုံးကို အပြီးသတ် ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=News |first=Mekong |date=2023-10-27 |title=ချင်းရွှေဟော်မြို့ကို ကိုးကန့်တပ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက် |url=https://mekongnewsmm.com/%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/9698/ |access-date=2026-06-04 |website=Mekong News Myanmar |language=my-MM}}</ref> စစ်ဆင်ရေးစတင်သည့် အောက်တိုဘာ ၂၇ ရက် တစ်ရက်တည်းမှာပင် MNDAA သည် ချင်းရွှေဟော်မြို့အပါအဝင် ကိုးကန့်တိုက်နယ်၊ မုံးကိုးဒေသနှင့် မူပန် (သိန္နီ) ခရိုင်အတွင်းရှိ စစ်တပ် စခန်းကြီး၊ စခန်းငယ် စုစုပေါင်း ၃၀ ကျော်ကို တပြိုင်နက်တည်း ထိုးစစ်ဆင်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ကြောင်း တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=SHAN |date=2023-10-30 |title=MNDAA ချင်းရွှေဟော်မြို့ ကို ထိန်းချုပ်ထား |url=https://burmese.shannews.org/archives/37585 |access-date=2026-06-04 |website=သျှမ်းသံတော်ဆင့် |language=en-US}}</ref> === အောက်တိုဘာ ၂၇ ရက် တိုက်ပွဲ အချိန်မှတ်တမ်းနှင့် စခန်းသိမ်းဆည်းရမိမှုများ === ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး စတင်သည့် အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများနှင့် စခန်းသိမ်းပိုက်နိုင်မှုများမှာ ထိုနေ့ နံနက် ၃ နာရီ ၅၀ မိနစ်တွင် ကိုးကန့်တိုက်နယ်အတွင်းရှိ ချင်းရွှေဟော်ဒေသ၌ တိုက်ပွဲများ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ချင်းရွှေဟော်တံတားရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းတစ်ခုကို ဦးစွာ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နံနက် ၆ နာရီ ၃၀ မိနစ်တွင် စစ်ကောင်စီတပ်စခန်း တည်ရှိရာ ကြာမိန်ခုတ်ဒေသကို ဆက်လက်ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ရာ မွန်းလွဲ ၁၂ နာရီ ၅၀ မိနစ်တွင် အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် နံနက် ၇ နာရီ ၄၀ မိနစ်အချိန်၌ တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များသည် ဟိုပန်တာချန်ခုတ်စခန်း၊ ချင်းရွှေဟော်နယ်စပ်ဂိတ်၊ မာလူအိုက်ဖိုင်စခန်း၊ ပိုက်ထာပေါက်ပေါက်စခန်းနှင့် နန်တောင်ဟော်တောင်ကုန်း စသည့် စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းများကို တပြိုင်နက်တည်း တိုက်ခိုက်သိမ်းယူခဲ့သည့်အပြင်၊ကွမ်းလုံ နှင့် ဟိုပန် အကြား   ဆက်သွယ်ထားသည့် ဖောင်ဆိပ် နမ့်တိန်ချောင်းတံတား ကိုလည်း ဖောက်ခွဲ ဖျက်ဆီးခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Operation 1027 (၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး)ကို ဆင်နွှဲလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ညီနောင်မဟာမိတ် (၃) ဖွဲ့ထုတ်ပြန် |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/653b2f9dd7fb8da1adedf1b7 |access-date=2026-06-04 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-13 |title=၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး တစ်လပြည့် ရက်စွဲမှတ်တမ်း |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c032my447j5o |access-date=2026-06-04 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=■ ကွမ်လုံ နှင့် ဟိုပန် အကြား ဆက်သွယ်ထားသည့် ဖောင်ဆိပ် နမ့်တိန်ချောင်းတံတား ဖောက်ခွဲ ခံရ |url=https://news-eleven.com/article/283094 |access-date=2026-06-04 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=MNDAAတစ်နေ့အတွင်းအာဏာသိမ်း စစ်ကောင်စီနှင့် ကိုးကန့်ရုပ်သေးအဖွဲ့တို့၏ တပ်စခန်းပေါင်း(၃၀)ကျော်ကို သိမ်းပိုက်ပြီး ချင်းရွှေဟော်မြို့ကိုပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ |url=https://kokang123.blogspot.com/2023/10/mndaa_50.html |access-date=2026-06-04 |website=MNDAAတစ်နေ့အတွင်းအာဏာသိမ်း စစ်ကောင်စီနှင့် ကိုးကန့်ရုပ်သေးအဖွဲ့တို့၏ တပ်စခန်းပေါင်း(၃၀)ကျော်ကို သိမ်းပိုက်ပြီး ချင်းရွှေဟော်မြို့ကိုပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့}}</ref> == တိုက်ပွဲအပြီး အခြေအနေ == မြို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် MNDAA တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် မြို့တွင်းရှိ လောင်းကစားရုံများနှင့် အွန်လိုင်းငွေလိမ်လည်မှု (ကျားဖြန့်) လုပ်ငန်းခွင်များသို့ ဝင်ရောက်ကာ ဝန်ထမ်းများနှင့် ရာဇဝတ်ဂိုဏ်းဝင်များကို လိုက်လံဖမ်းဆီး ရှင်းလင်းခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ချင်းရွှေဟော်မြို့ကို အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်ပြီးနောက် မြို့ပုံမှန်ပြန်လည်လည်ပတ်နိုင်ရေးအတွက် စစ်ဘေးရှောင်မြို့ခံ ပြည်သူများကို နေအိမ်များသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခွင့်ပြုခြင်း၊ သန့်ရှင်းရေးနှင့် အိမ်များ စစ်ဆေးခွင့်ပြုခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ လျှပ်စစ်မီး ပြန်လည်ရရှိရေးနှင့် နယ်စပ်ဂိတ် လုံခြုံရေးအတွက် MNDAA တပ်ဖွဲ့များက အပြည့်အဝ တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2023-10-31 |title=ချင်းရွှေဟော်မြို့ကို အပြီးသတ်သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ပြန်လည် လည်ပတ်ရန် MNDAA က စတင်စီစဉ်၊ မြို့တွင်းသို့ ပြည်သူတချို့ကို ပြန်လည် ဝင်ခွင့်ပြုပြီး သန့်ရှင်းရေးနှင့်အိမ်များ စစ်ဆေးခွင့်ပြု |url=https://yktnews.com/2023/10/128978/ |access-date=2026-06-04 |website=Khit Thit Media |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂ ရက် တွင် ရှမ်းပြည်နယ်(မြောက်ပိုင်း) ချင်းရွှေဟော်၊ ဖောင်းဆိုင်၊ ကြူကုတ် စသည့်နေရာသုံးခုအား အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးအဖွဲ့အစည်းများအနေဖြင့် လက်လွှတ်ခဲ့ရကြောင်း နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းက ထုတ်ဖော် ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ရှမ်းပြည်နယ်(မြောက်ပိုင်း) ချင်းရွှေဟော်၊ ဖောင်းဆိုင်၊ ကြူကုတ် နေရာများအား အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးအဖွဲ့အစည်းများအနေဖြင့် လက်လွှတ်ခဲ့ရဟု နစကပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ပြောကြား |url=https://news-eleven.com/article/283406 |access-date=2026-06-04 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == နောက်ဆက်တွဲဖြစ်ရပ်များ == ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးအတွင်း တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ် ကုန်သွယ်ရေးအတွက် အရေးပါသော ကိုးကန့်ဒေသရှိ ချင်းရွှေဟော်ဂိတ်၊ ရန်လုံကျိုင်းဂိတ်၊ မူဆယ်မြို့နယ်ရှိ ကျင်စန်းကျော့ဂိတ်နှင့် မူဆယ် ၁၀၅ မိုင် ကုန်သွယ်ရေးဇုန်တို့ကို MNDAA က သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၉ ရက်မှ မတ်လ ၃ ရက်နေ့အထိ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ကူမင်းမြို့၌ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ကြားဝင်စေ့စပ်မှုဖြင့် စစ်ကောင်စီနှင့် မြောက်ပိုင်းညီနောင်မဟာမိတ် ၃ ဖွဲ့တို့ လေးကြိမ်မြောက် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ အဆိုပါ ဆွေးနွေးပွဲအပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ် မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် MNDAA ဘက်က ချင်းရွှေဟော်နယ်စပ်ဂိတ်နှင့် ကျင်စန်းကျော့ဂိတ်တို့ကို လူဝင်လူထွက်နှင့် ကုန်သွယ်မှုပြုလုပ်နိုင်ရန် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တရုတ် - မြန်မာနယ်စပ် ချင်းရွှေဟော်ဂိတ်ကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ် |url=https://burmese.dvb.no/post/643163 |access-date=2026-06-04 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> သို့ရာတွင် တပ်မတော် က [[လားရှိုးမြို့]]အနီးမှစ၍ သွားလာခွင့်များ ကန့်သတ်ပိတ်ဆို့ထားခြင်း၊ မန္တလေး-မူဆယ် ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးပေါ်ရှိ အဓိကကျသော ကျောက်မဲနှင့် သီပေါကြားရှိ ကျင်သီတံတား၊ သီပေါနှင့် လားရှိုးကြားရှိ စဉ့်အင်တံတားများ မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးခံထားရပြီး ပြန်လည်ပြင်ဆင်နိုင်ခြင်း မရှိသေးခြင်းတို့ကြောင့် လမ်းကြောင်းများ ပြတ်တောက်ကာ ချင်းရွှေဟော်ဂိတ် ပြန်ဖွင့်သော်လည်း ကုန်သွယ်မှုများ အမှန်တကယ် ပြုလုပ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ထို့ကြောင့် နယ်စပ်ကုန်သည်များသည် လမ်းခရီးဝေးလံပြီး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစရိတ် ပိုမိုမြင့်မားသည့် ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း [[ကျိုင်းတုံမြို့|ကျိုင်းတုံ]] - [[မိုင်းလားမြို့|မိုင်းလား]] လမ်းကြောင်းကို ပြောင်းလဲအသုံးပြု၍ တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ကုန်သွယ်မှု ပြုလုပ်ခဲ့ကြရသည်။<ref>{{Cite web |last=အောင်နိုင် |date=2024-03-14 |title=တရုတ်နယ်စပ်ဂိတ်နှစ်ခုကို MNDAA ပြန်ဖွင့်ပေး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/50139/ |access-date=2026-06-04 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၄ ရက် တွင် ကိုးကန့်တပ်ဘက်က တရုတ် - မြန်မာနယ်စပ် ချင်းရွှေဟော်ဂိတ် မှနေ၍ နေ့စဉ်ကုန်တင်ကားရာချီ၍ ကုန်စည်စီးဆင်းမှုတွေပြန်လုပ်နေပြီဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-01-05 |title=ချင်းရွှေဟော်ဂိတ် ကုန်စည်စီးဆင်းမှု ပြန်စ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c4g0xv79w0do |access-date=2026-06-04 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ထိုသို့ ထုတ်ပြန်ပြီး နောက်တစ်ရက် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၅ ရက် တွင် စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီး [[ချစ်ဆွေ (သံအမတ်ကြီး)|ဦးချစ်ဆွေ]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ တရုတ်သံအမတ် မစ္စတာမာကျားတို့ နေပြည်တော် တွင် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး အရေးပါသည့် တရုတ်-မြန်မာ ကုန်သွယ်ရေးအားလုံးနီးပါး နှင့် နယ်စပ်ဂိတ်များ ပြန်ဖွင့်နိုင်ရေး ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Htwe |first=Lway |date=2026-01-08 |title=တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်ဂိတ်တွေ ပြန်ဖွင့်ဖို့ စစ်ကောင်စီနဲ့ တရုတ်နိုင်ငံ တွေ့ဆုံဆွေးနွေး |url=https://shwepheemyay.org/%E1%80%9C%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%BD%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8/military-council-meets-with-china-to-discuss-reopening-china-myanmar-border-gates/ |access-date=2026-06-04 |website=Shwe Phee Myay |language=en-US}}</ref> === တိုက်ပွဲမတိုင်မီ ကုန်သွယ်မှု ပမာဏ နှိုင်းယှဉ်ချက် === [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ ထုတ်ပြန်ချက်များအရ တိုက်ပွဲများ မဖြစ်ပွားမီ ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလအတွင်း နယ်စပ်စခန်းများ၏ ကုန်သွယ်မှုအခြေအနေမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-03-26 |title=ချင်းရွှေဟော်နဲ့ မူဆယ်နယ်စပ်ဂိတ် ပြန်ဖွင့်ပေမယ့် နှစ်နိုင်ငံကုန်သွယ်ရေး မဖြစ်နိုင်သေး |url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/china-myanmar-border-gate-03262024013956.html |access-date=2026-06-04 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- style="background:#efefef;" ! နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးစခန်း !! ကာလအပိုင်းအခြား !! ပို့ကုန်တန်ဖိုး (အမေရိကန်ဒေါ်လာ) !! သွင်းကုန်တန်ဖိုး (အမေရိကန်ဒေါ်လာ) |- | '''[[မူဆယ်မြို့|မူဆယ်နယ်စပ်စခန်း]]''' || ၂၀၂၃ အောက်တိုဘာ ၁ ရက် - ၂၄ ရက် || ၂၄.၁၃၁ သန်း || ၃၀.၃၅၃ သန်း |- | '''[[ချင်းရွှေဟော်မြို့|ချင်းရွှေဟော်နယ်စပ်စခန်း]]''' || ၂၀၂၃ အောက်တိုဘာ ၁၄ ရက် - ၂၄ ရက် || ၆.၈၃၇ သန်း || ၂၃.၁၁၁ သန်း |} ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့ တိုက်ပွဲများ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း အဆိုပါ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးဂိတ်များ၏ ကုန်သွယ်မှုကိန်းဂဏန်းများကို ထုတ်ပြန်ခြင်း မရှိတော့ပေ။သို့သော် စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန စာရင်းများအရ မြန်မာ-တရုတ် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေး တွင် ပို့ကုန်တင်ပို့မှုမှာ ၂၀၂၄ ဘဏ္ဍာနှစ် ဧပြီ ၁ ရက်မှ မတ်လ ၁ ရက်နေ့အထိ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၉၇၂ ဒသမ ၃၅၈ သန်း တင်ပို့ထားပြီး ပြီးခဲ့သည့် ဘဏ္ဍာနှစ် ကာလတူတွင် ဒေါ်လာ ၂၂၈၀ ဒသမ ၅၀၅ သန်း တင်ပို့ထားသောကြောင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ဒေါ်လာ ၃၀၈ ဒသမ ၁၄၇ သန်း ကျဆင်းသွားခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2024-03-14 |title=ချင်းရွှေဟော်ဂိတ် ပြန်ဖွင့်သော်လည်း ကုန်သွယ်မှု မလုပ်နိုင် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2024/03/14/380883.html |access-date=2026-06-04 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၃ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] 9q2f5a1a5ou9qxi3u1o8wn85vkowwzf 0 287291 1044857 1035992 2026-07-28T17:08:46Z ~2026-41910-84 146208 /* */ 1044857 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ဖောင်းဆိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] နှင့် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]] | image = | caption = | map_type = Myanmar | latitude = 24.1167 | longitude = 98.2167 | map_size = 250 | map_caption = မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ဖောင်းဆိုင်မြို့၏ တည်နေရာ | map_label = ဖောင်းဆိုင် | place = [[ဖောင်းဆိုင် (ကချင်)ရွာ၊ မူဆယ်မြို့နယ်|ဖောင်းဆိုင်မြို့]]၊ [[မုံးကိုးမြို့|မုံးကိုးမြို့နယ်]]၊ [[မူဆယ်မြို့နယ်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] | date = ၂၉ – ၃၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ | result = မြောက်ပိုင်းညီနောင်မဟာမိတ် ၃ ဖွဲ့ အောင်မြင်ပြီး မြို့ကို အပြီးသတ်ထိန်းချုပ်။ | combatant1 = {{flagicon image|Flag of the Myanmar Armed Forces.svg}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] * {{flagicon image|Army Flag of Myanmar.svg}}[[တပ်မတော်]] * ချိန်ရှောက်လူ ဦးဆောင်သော ဒေသခံ ပြည်သူ့စစ်များ | combatant2 = [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]] * {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|MNDAA]] * [[File:Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg|23px|border]] [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]] * {{flagicon image|Infobox AA.png}} [[အာရက္ခတပ်တော်|AA]] | commander1 = [[တပ်မတော်]] | commander2 = [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]] | strength1 = ဗျူဟာကုန်းတပ်စခန်းအခြေစိုက်တပ်များ | strength2 = မသိရှိရ | casualties1 = မသိရှိရ၊ သံချပ်ကာယာဉ် ၃ စီး ပျက်စီး/သိမ်းဆည်းခံရ | casualties2 = မသိရှိရ | notes = ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး၏ ၄ ရက်မြောက်နေ့တွင် စစ်ရေးဗျူဟာအရ အရေးပါသော ဖောင်းဆိုင်ဗျူဟာကုန်းနှင့် တစ်မြို့လုံးကို တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} }} '''ဖောင်းဆိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ'''သည် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] နှင့် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]အတွင်း [[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း၊ [[မူဆယ်ခရိုင်]]၊ [[မူဆယ်မြို့နယ်]] (မုံးကိုးဒေသ) အတွင်း တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ်မျဉ်းအနီး၌ တည်ရှိသော ဖောင်းဆိုင်မြို့ရှိ စစ်တပ်စခန်းများကို [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]] (MNDAA၊ TNLA၊ AA) က တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည့် တိုက်ပွဲဖြစ်သည်။ ဤတိုက်ပွဲသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည့် ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး၏ ၄ ရက်မြောက်နေ့၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော အရေးပါသည့် ဗျူဟာမြောက် မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ရှမ်းပြည်နယ်(မြောက်ပိုင်း) ချင်းရွှေဟော်၊ ဖောင်းဆိုင်၊ ကြူကုတ် နေရာများအား အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးအဖွဲ့အစည်းများအနေဖြင့် လက်လွှတ်ခဲ့ရဟု နစကပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ပြောကြား |url=https://news-eleven.com/article/283406 |access-date=2026-06-04 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == နောက်ခံအခြေအနေ == ဖောင်းဆိုင်မြို့သည် တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ်မျဉ်းအနီးတွင် တည်ရှိပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၂,၀၀၀ ကျော် နေထိုင်သည့် မြို့ငယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[လောက်ကိုင်မြို့]]၏ မြောက်ဘက်၊ [[မူဆယ်မြို့|မူဆယ်]]နှင့် [[မုံးကိုးမြို့]]တို့၏ တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသဖြင့် [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ကိုးကန့်ဒေသ]]အတွက် စစ်ရေးဗျူဟာအရ လွန်စွာအရေးပါသော နယ်စပ်မြို့ဖြစ်သည်။ ဖောင်းဆိုင်နှင့် မုံးကိုးဒေသတစ်ဝိုက်တွင် စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် MNDAA တို့အကြား စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းသည့် ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှစတင်ကာ မကြာခဏဆိုသလို တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=လားရှိုး၊ သိန္နီ၊ ကွတ်ခိုင်၊ မူဆယ်၊ ကြူကုတ်၊ မုံးကိုး၊ ဖောင်းဆိုင်ဒေသများ၊ ကွမ်းလုံ၊ ချင်းရွှေဟော်နှင့် လောက်ကိုင်ဒေသများတွင် တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေ |url=https://news-eleven.com/article/283276 |access-date=2026-06-04 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး ဖော်ဆောင်မှု ၅ ရက်တာကာလအတွင်း တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်များသည် ဖောင်းဆိုင်နှင့် [[ချင်းရွှေဟော်မြို့|ချင်းရွှေဟော်]]တို့ကို ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် စစ်ကောင်စီတပ်များနှင့် ၎င်းတို့၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူ့စစ်များ အခြေစိုက်ရာ လောက်ကိုင်မြို့သည် အဆိုပါ အရေးပါသော မြို့နှစ်မြို့ကြားတွင် ညှပ်ပိတ်မိလျက် အခြေအနေဖြစ်သွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2023-12-01 |title=လောက်ကိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲကို MNDAA စတင်ဆင်နွှဲနေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/46285/ |access-date=2026-06-04 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> == တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခြင်း == ညီနောင်မဟာမိတ် ၃ ဖွဲ့သည် ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး၏ ၃ ရက်မြောက်နေ့ဖြစ်သော ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၉ ရက်နေ့မှ စတင်ကာ မုံးကိုးမြို့နယ်အတွင်းရှိ မန်းယန်၊ ကွမ်ထန်၊ ပိုက်ဖိန်ပေါက်ပေါက် တောင်ကုန်း၊ ကွမ်းလွန်နှင့် ဖောင်းဆိုင်ဒေသများရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းများကို ထိုးစစ်ဆင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် မုံးကိုးမြို့နယ် နန်ကျွမ်းဒေသရှိ စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် "ချိန်ရှောက်လူ" ပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့တို့ကို ပြင်းထန်စွာ တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး မုံးကိုးဒေသတွင်းရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်း ၁၂ ခုကိုလည်း သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Mknnj_La |date=2023-10-30 |title=ဖောင်းဆိုင်မြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်ကြောင်း ညီနောင် ၃ ဖွဲ့ အသိပေး |url=https://www.myitkyinanewsjournal.com/the-3-brotherhood-alliance-announced-that-they-have-captured-hpawngseng/ |access-date=2026-06-04 |website=Myitkyina News Journal |language=en-US}}</ref> အောက်တိုဘာ ၂၉ ရက်နေ့မှစတင်၍ ပြင်းထန်စွာ တိုက်ခိုက်ခဲ့သော ဖောင်းဆိုင်ဗျူဟာကုန်း စခန်းကြီးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ စခန်းငယ် ၄ ခုကို တိုက်ပွဲ ၄ ရက်မြောက်နေ့ဖြစ်သည့် အောက်တိုဘာလ ၃၀ ရက်နေ့ ညနေ ၆ နာရီခွဲခန့်တွင် အပြီးသတ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ကြောင်း ညီနောင်မဟာမိတ် ၃ ဖွဲ့က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်၏ သံချပ်ကာယာဉ် ၃ စီးနှင့် စစ်လက်နက်ပစ္စည်း အများအပြားကို သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။ ဖောင်းဆိုင်မြို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များအားလုံးကို တိုက်ထုတ်ရှင်းလင်းနိုင်ခဲ့သဖြင့် ဒေသတွင်း၌ တိုက်ပွဲများ ငြိမ်သက်သွားခဲ့ပြီး MNDAA တပ်ဖွဲ့များက နယ်မြေရှင်းလင်းရေးလုပ်ငန်းများကို အဓိက ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2023-10-31 |title=တရုတ်−မြန်မာနယ်စပ်ရှိ ဖောင်းဆိုင်မြို့ကို MNDAA ဆက်ထိန်းချုပ်ထား |url=https://myanmar-now.org/mm/news/44262/ |access-date=2026-06-04 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> === စစ်ရေးအသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများနှင့် သံချပ်ကာယာဉ်များ သိမ်းဆည်းရမိမှု === ဖောင်းဆိုင်တိုက်ပွဲအတွင်း MNDAA အဖွဲ့က စစ်ကောင်စီ၏ သံချပ်ကာယာဉ် ၃ စီးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ရာ ၎င်းတို့အနက် ၂ စီးကို တိုက်ပွဲအတွင်း ဖြိုခွဲဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့ပြီး ကျန် ၁ စီးကိုမူ အကောင်းအတိုင်း သိမ်းဆည်းရမိခဲ့ကြောင်း MNDAA ပြောခွင့်ရပုဂ္ဂိုလ် လီကျားဝေက အတည်ပြုခဲ့သည်။ ထိုသိမ်းဆည်းရမိသည့် သံချပ်ကာယာဉ်များထဲတွင် တရုတ်နိုင်ငံထုတ် တင့်ဖျက်ယာဉ် (Anti-tank ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသောယာဉ်) တစ်စီးပါဝင်ပြီး အဆိုပါယာဉ်မှာ ၂၀၁၅ ခုနှစ် ကိုးကန့်စစ်ပွဲဖြစ်ပွားစဉ်ကတည်းက စစ်ကောင်စီတပ်က ကိုးကန့်ဒေသတွင် အဓိကသုံးစွဲခဲ့သည့် ယာဉ်အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=LuduNwayOo |date=2023-11-02 |title=သိန္နီ၊ ချင်းရွှေဟော်၊ ဖောင်းဆိုင်နှင့် ပန်ဆိုင်းမြို့လေးမြို့ကို အလုံးစုံထိန်းချုပ်နိုင်ပြီဟု ညီနောင် သုံးဖွဲ့ အသိပေး |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2023/11/02/86778/ |access-date=2026-06-04 |website=LuduNwayOo |language=my-MM}}</ref> == တိုက်ပွဲအပြီး နောက်ဆက်တွဲအခြေအနေ == ဖောင်းဆိုင်စခန်း ဗျူဟာကုန်းကြီး ကျဆုံးသွားပြီးနောက် ထိုစခန်းမှ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်သွားသည့် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် အနီးအနားရှိ မုံးကိုးမြို့ပေါ်ရှိ စစ်ကောင်စီတပ်၏ ဗျူဟာကုန်းသို့ သွားရောက်ပူးပေါင်းခဲ့ကြပြီး စစ်ရေးပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ စစ်ဆင်ရေး ၅ ရက်တာကာလအတွင်း အောက်တိုဘာလ ၃၁ ရက်နေ့အထိ စစ်ကောင်စီတပ်သား ရာနှင့်ချီကို ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့ပြီး စခန်းပေါင်း ၇၀ ကျော်ကို သိမ်းပိုက်ထားနိုင်ခဲ့ကြောင်း၊ ဖောင်းဆိုင်နှင့် ချင်းရွှေဟော်မြို့များကို ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ပြီဖြစ်ကြောင်း MNDAA ဘက်က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=KNG |date=2023-10-31 |title=ရှမ်းမြောက် ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးအဖြစ် မြို့ ၂ မြို့ကို အပြီးသတ်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး ၅ ရက်မြောက်အဖြစ် စစ်ဆင်ရေးများဆက်လက် ဆောင်ရွက်နေ |url=https://burmese.kachinnews.com/2023/10/31/zm1-128/ |access-date=2026-06-04 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၃ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] 7m6oihy3m8es8hcnlsaxz3sh5d3lwcn 0 288891 1044869 1043371 2026-07-29T00:41:18Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1044869 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit|unit_name=ထိုင်းတော်ဝင်တပ်မတော် လေကြောင်းဗဟိုဌာန|native_name={{lang|th|ศูนย์การบินทหารบก}}|image=Roundel of Thailand – Army Aviation.svg|image_size=|caption=Symbol of Army Aviation|start_date=၁၉၃၅ ဇွန် ၂၅|country=ထိုင်းနိုင်ငံ|branch=[[ထိုင်းတော်ဝင်ကြည်းတပ်]]|type=[[Army aviation]]|role=|size=|command_structure=|garrison=Fort Princess Srinagarindra, [[Mueang Lopburi District|Mueang Lopburi]], [[Lopburi Province|Lopburi]]|nickname=|colors=|motto=|march=|mascot=|anniversaries=|battles=|website={{url|https://aavnc.rta.mi.th/}}|disbanded=<!-- Commanders -->|commander1=|commander1_label=|commander2=|commander2_label=|commander3=|commander3_label=|notable_commanders=<!-- Insignia -->|identification_symbol=[[File:Roundel of Thailand.svg|100px]]|identification_symbol_label=Aircraft symbol|identification_symbol_2=|identification_symbol_2_label=<!-- Aircraft -->|aircraft_helicopter=|aircraft_helicopter_attack=[[Bell AH-1 Cobra|Bell AH-1F Huey Cobra]]<br />[[Boeing AH-6]]<br />[[Eurocopter Fennec|Eurocopter Fennec AS550 C3]]|aircraft_helicopter_cargo=[[CH-47 Chinook|CH-47]]<br />[[Mil Mi-17|Mil Mi-17-V5]]|aircraft_helicopter_multirole=[[AgustaWestland AW149]]<br />[[Bell UH-1H|Bell UH-1H Iroquois]]<br />[[UH-72A Lakota|Eurocopter UH-72A Lakota]]|aircraft_helicopter_observation=|aircraft_helicopter_trainer=[[Enstrom 480]],|aircraft_helicopter_utility=[[UH-60 Black Hawk|UH-60]]<br />[[Bell UH-1H|Bell UH-1H Iroquois]]<br />[[UH-72A Lakota|Eurocopter UH-72A Lakota]]|aircraft_transport=}} '''ထိုင်းတော်ဝင်လေကြောင်းဗဟိုဌာန''' ( '''AAVNC''' ; {{Langx|th|ศูนย์การบินทหารบก)}}သည် ထိုင်းတော်ဝင်တပ်မတော်၏ လေကြောင်းဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအရ ၎င်းသည် ကြည်းတပ်၏ ဝန်ဆောင်မှုဌာန (Service Branch) အောက်တွင် တည်ရှိသည့် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အစည်း (Administrative Organization) တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ကြည်းတပ်လေကြောင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကို တာဝန်ယူ စီမံခန့်ခွဲရန် တာဝန်ရှိသော အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည်။ * သိပ္ပံပညာရပ်ဆိုင်ရာ ‌‌‌ဝေါဟာရများကို သတ်မှတ်ရန်နှင့် သိပ္ပံဆိုင်ရာ ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်များ ပြုလုပ်ရန် သုတေသနပြုလုပ်ခြင်းနှင့် တီထွင်ခြင်း။ * တပ်မတော်လေကြောင်းတပ်ဖွဲ့အားလုံး၏ ဖွဲ့စည်းမှု။ * စစ်တပ်ယူနစ်တစ်ခုစီအတွက် အထွေထွေပံ့ပိုးမှု လေယာဉ်ခရီးစဉ်လုပ်ငန်းများ၊ အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာမစ်ရှင်များနှင့် စေလွှတ်ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုနှင့် တာဝန်ပေးအပ်ထားသည့်အတိုင်း အခြားမစ်ရှင်များ။ * စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ။ * လေယာဉ်စက်ပြင်များ၊ လေယာဉ်အမှုထမ်းများ၊ လေယာဉ်မှူးများနှင့် တပ်မတော်လေကြောင်းဆိုင်ရာ အလုပ်သမားများကို မွေးထုတ်ပေးခြင်း၊ လေ့ကျင့်ပေးခြင်းနှင့် ထိန်းချုပ်ခြင်း။ * သက်ဆိုင်ရာတပ်ရင်းများနှင့် နည်းပညာဌာနများသို့ တပ်မတော်လေကြောင်းရေးရာကိစ္စရပ်များနှင့် ပတ်သက်၍ အကြံဉာဏ်နှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ အကြံဉာဏ်များ ပေးအပ်ခြင်း။ * ထိုင်းတော်ဝင်တပ်မတော်၏ လေကြောင်းဘေးကင်းလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ လေကြောင်းရေးရာကိစ္စရပ်များကို အကြံပြုခြင်း၊ အကြံပြုခြင်း၊ ကြီးကြပ်ခြင်း။ * အစိုးရအေဂျင်စီများနှင့် အခြားအဖွဲ့အစည်းများအား ဘေးအန္တရာယ်ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် ပံ့ပိုးရန်အတွက် ဘေးအန္တရာယ်ခံရသူများအတွက် ရှာဖွေကယ်ဆယ်ရေးအကူအညီ။ * တပ်မတော်လေကြောင်းရေးရာနှင့်ပတ်သက်သည့် စာရင်းအင်းများကို လေ့လာခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် တီထွင်ခြင်းအပြင် စုဆောင်းခြင်း။ ၎င်းသည် မူးအန်း လော့ဘူရီခရိုင်ရှိ မင်းသမီး သီရိနာဂရင်ဒြာအမည်ရှိသော ခံတပ်တွင် အခြေစိုက်သည်။ [[ဖိုင်:Thaiarmy_UH60L.jpg|right|thumb|ဒွန်မောင်းလေတပ်စခန်းရှိ လေကြောင်းပြပွဲအတွင်း မြင်တွေ့ရသော UH-60L Black Hawk]] [[ဖိုင်:Royal_Thai_Army_MI-17_V5.JPG|right|thumb|ဒွန်မောင်းလေတပ်စခန်းရှိ လေကြောင်းပြပွဲအတွင်း မြင်ရသော Mil Mi-17 V5]] [[ဖိုင်:Thaiarmy_UH60L_engineoff.jpg|right|thumb|ဒွန်မောင်းလေတပ်စခန်းရှိလေကြောင်းပြပွဲအတွင်း မြင်ရသော UH-60L Black Hawk]] == သမိုင်း == ထိုင်းစစ်ဘက်လေကြောင်းပျံသန်းမှုသည် ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းစစ်တပ်အရာရှိသုံးဦးကို လေယာဉ်မောင်းသင်တန်းတက်ရန် ပြင်သစ်သို့စေလွှတ်ခြင်းမှ စတင်ခဲ့ပါသည်။ ၎င်းတို့သည် ၁၉၁၃ခုနှစ်တွင် Nieuport monoplanes လေးစင်းနှင့် Breguet biplanes လေးစင်းဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ပြန်လာခဲ့ကြသည်။ ဒွန်မောင်း ၁၉၁၈ခုနှစ်တွင် လေတပ်သည် တောင်ပံသုံးခုပါဝင်သော တပ်မတစ်ခုအဖြစ် ရပ်တည်ခဲသည်။ ၁၉၂၁ ုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် လေတပ်ဟု အမည်ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး စစ်ဝနကြီးဌာနအောကတွင် တိုက်ရိုက်ထားရှိသည်အထိ တပ်မတော်အောက်တွင် ရှိနေခဲ့သည်။ လေတပ်၏အမည်ကို ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် လေတပ်တပ်မအဖြစ် ထပ်မံပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းတော်ဝင်လေတပ် အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ <ref name="Scramble-nd">{{Cite web |title=Royal Thai Air Force - Kong Thap Akat Thai |url=https://www.scramble.nl/orbats/thailand/summary |access-date=14 February 2020 |website=Scramble}}</ref> ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် တပ်မတော်လေကြောင်းကျောင်းကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး တပ်မတော်လေကြောင်းစင်ဗဟိုဌာန ၁၉၇၇ ခုှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်ပါ။ == မစ်ရှင် == * ထိုင်းတော်ဝင်တပ်မတော်၏ စစ်ဆင်ရေးများကို စီစဉ်ခြင်း၊ ညွှန်ကြားခြင်းနှင့် လေ့ကျင့်ခြင်းနှင့် လေ့လာခြင်း။ * သုတေသနပြုလုပ်ရန်။ သိပ္ပံပညာတွင် အခြေခံမူများကို တီထွင်ခြင်း၊ သတ်မှတ်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်သော စာသားများကို ရေးဆွဲခြင်း။ * ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန လိုအပ်သော စစ်တပ်ယူနစ်များကို အုပ်ချုပ်ခြင်းသည် တပ်မတော်လေကြောင်းဌာနမှူးသည် တာဝန်ရှိသည်။ == အဖွဲ့အစည်း == * '''ထိုင်းတော်ဝင်တပ်မတော်လေကြောင်းဌာနချုပ်''' ** '''လေကြောင်းတပ်ရင်း''' *** ပထမလေကြောင်းတပ်ရင်း *** ဒုတိယလေကြောင်းတပ်ရင်း *** တတိယမြောက် လေကြောင်းတပ်ရင်း *** ၉ ကြိမ်မြောက် လေကြောင်းတပ်ရင်း *** ၂၁ တပ်မဟာ လေကြောင်းတပ်ရင်း *** ၄၁ တပ်ရင်း ** '''သိပ္ပံဌာနခွဲ''' ** '''ဝန်ဆောင်မှုဌာနခွဲ''' ** '''လေဆိပ်ဌာနခွဲ''' ** '''လေကြောင်းဆက်သွယ်ရေးဌာန''' ** '''လေကြောင်းဘေးကင်းရေးဌာန''' ** '''ရောဂါစစ်ဆေးရေးဌာန''' ** '''တပ်မတော်လေကြောင်းကျောင်း''' ** '''လေကြောင်းဌာန''' ** '''လေတပ်စခန်းကာကွယ်ရေးတပ်ရင်း''' ** '''လေကြောင်းဆက်သွယ်ရေး ပံ့ပိုးမှုဌာန''' === လေယာဉ် === ထိုင်းတော်ဝင်တပ်မတော်သည် အောက်ပါလေယာဉ်အမျိုးအစားများကို လည်ပတ်ဆောင်ရွက်သည်ဟု လူသိများသည်- {| class="wikitable" style="width:90%;" ! style="width:9%;" |Photo ! style="width:15%;" |Model ! style="width:15%;" |Type ! style="width:15%;" |Origin ! style="width:5%;" |Quantity !Notes |- ! colspan="7" style="align: centre; background: lavender;" |'''[[ရဟတ်ယာဉ်|Helicopters]]''' |- |[[ဖိုင်:Thaiarmy_AH1F_Cobra.jpg|center|120x120px]] |Bell AH-1F Huey Cobra |Attack helicopter |{{Flagu|US}} |7<ref name="WAF 2018">{{Cite web |year=2018 |title=World Air Forces 2018 |url=https://www.flightglobal.com/asset/21905/waf/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180206123925/https://www.flightglobal.com/asset/21905/waf/ |archive-date=6 February 2018 |access-date=18 May 2018 |publisher=Flightglobal Insight |df=dmy-all}}</ref> |Will be replaced by Boeing AH-6. Four were ordered in 1988 and another four were ordered in 2005.<ref name="Trade Registers">{{Cite web |date= |title=Trade Registers |url=http://armstrade.sipri.org/armstrade/page/trade_register.php |access-date=4 August 2014 |publisher=Armstrade.sipri.org |archive-date=12 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171112185733/http://armstrade.sipri.org/armstrade/page/trade_register.php |url-status=dead }}</ref><ref name="AH-1 Cobra retirement program at Fort Drum ends; final four helicopters head to Thailand">{{Cite web |last=Paul Steven Ghiringhelli |date=21 October 2010 |title=AH-1 Cobra retirement |url=https://www.army.mil/article/46906 |access-date=4 August 2014 |publisher=United States Army}}</ref> One was lost in 2001 crash. Three in storage for spare parts. |- |[[ဖိုင်:SAS_2010_Boeing_AH-6.JPG|center|120x120px]] |Boeing AH-6 |Light Attack helicopter |{{Flagu|US}} |0+(8)<ref>{{Cite web |last=online |first=thairath |date=26 September 2019 |title=DOS clears US$400 mn Thai attack chopper deal |url=https://asiatimes.com/2019/09/article/us-oks-400-mn-thai-attack-helicopter-purchase/ |access-date=3 October 2019 |website=www.asiatimes.com}}</ref> |8 on order.<ref>{{Cite web |last=CHAN |first=DM |date=26 September 2019 |title=DOS clears US$400 mn Thai attack chopper deal |url=https://www.thairath.co.th/news/politic/1669056 |access-date=1 November 2019 |website=www.thairath.co.th}}</ref> |- |[[ဖိုင်:Airbus_AS550_Fennec.jpg|center|120x120px]] |Eurocopter Fennec AS550 C3 |Light Attack helicopter |{{Flagu|France}} |8<ref name="WAF 2018" /> | |- |[[ဖိုင်:Sikorsky_UH-60_Blackhawk_of_the_Royal_Thai_Army_at_Khon_Kaen_(8876686169)_(2).jpg|center|120x120px]] |Sikorsky UH-60L/M/A Blackhawk |Utility helicopter |{{Flagu|US}} |18 |8 UH-60L, 7 UH-60M, 3 UH-60A<ref>{{Cite web |date=12 December 2022 |title=กองทัพบกไทยรับมอบเฮลิคอปเตอร์ใช้งานทั่วไป UH-60M ใหม่เพิ่ม ๔เครื่อง |url=https://aagth1.blogspot.com/2022/12/uh-60m.html |access-date=28 March 2023}}</ref> |- |[[ဖိုင်:Bell_Helicopters_212_of_the_Royal_Thai_Army_at_Khon_Kaen-_KKC.jpg|center|120x120px]] |Bell 212 |Utility helicopter |{{Flagu|US}} |48<ref name="WAF 2018" /> |48 units undergoing upgrade to tactical helicopter. |- |[[ဖိုင်:UH-72_Lakota2.jpg|center|120x120px]] |Eurocopter UH-72A Lakota |Utility helicopter |{{Flagu|US}} |5<ref>{{Cite web |last=รวมสุวรรณ |first=อาคม |date=4 August 2015 |title=เปิดสเปก เฮลิคอปเตอร์รุ่นใหม่ Airbus Helicopter UH-72 Lakota แทนปลดระวาง |url=https://www.thairath.co.th/content/515676 |access-date=3 November 2019}}</ref> |One lost in 2016 crash.<ref>{{Cite web |date=15 August 2016 |title=Thai Army UH-72 Lakota Crashes |url=http://militaryaviationreview.com/thai-army-uh-72-lakota-crashes |access-date=4 January 2017 |publisher=militaryaviationreview.com}}</ref> |- |[[ဖိုင်:Eurocopter_EC645.jpg|center|120x120px]] |Eurocopter EC145 |VIP transport/Utility helicopter |{{Flagu|Germany}} |6<ref name="WAF 2018" /> | |- |[[ဖိုင်:AgustaWestland_AW139_of_the_Royal_Thai_Army_at_Khon_Kaen-KKC_(2).jpg|center|120x120px]] |AgustaWestland AW139 |VIP transport/Utility helicopter |{{Flagu|Italy}} |10<ref>{{Cite web |date=12 October 2015 |title=Thai army to boost AW139 fleet size |url=https://www.flightglobal.com/helicopters/thai-army-to-boost-aw139-fleet-size/118485.article |access-date=10 April 2023}}</ref> |Used for VIPs.<ref>{{Cite web |date= |title=Royal Thai Army Takes Delivery of Two AW139 Helicopters |url=http://www.leonardocompany.com/-/aw1114_thai_army_w139a |access-date=20 July 2016 |publisher=Leonardocompany.com}}</ref><ref>{{Cite web |date= |title=Thai Army Orders 8 AgustaWestland AW139 Helicopters |url=http://www.defenseworld.net/news/14244/Thai_Army_Orders_8_AgustaWestland_AW139_Helicopters#.Vhd9Yfmqqko |access-date=8 October 2015 |publisher=defenseworld.net |archive-date=9 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151009150015/http://www.defenseworld.net/news/14244/Thai_Army_Orders_8_AgustaWestland_AW139_Helicopters#.Vhd9Yfmqqko |url-status=dead }}</ref> |- |[[ဖိုင်:MIAS_260915_AW149_02.jpg|center|120x120px]] |AgustaWestland AW149 |VIP transport/Utility helicopter |{{Flagu|Italy}} |5<ref name="WAF 2019">{{Cite web |title=Archived copy |url=https://dl.cypc.fr/Documents/Aviation/General/World%20Air%20Forces%202019.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190430142156/https://dl.cypc.fr/Documents/Aviation/General/World%20Air%20Forces%202019.pdf |archive-date=30 April 2019 |access-date=14 July 2020}}</ref> |<ref name="AW149_Thailand">{{Cite web |date=9 December 2016 |title=Royal Thai Army buys AW149 and six AW139s |url=http://helihub.com/2016/12/09/exclusive-royal-thai-army-buys-aw149-and-six-aw139s/ |access-date=25 April 2017 |website=Jeremy Parkin |publisher=Helihub}}</ref> |- |[[ဖိုင်:Royal_Thai_Army_MI-17_V5.JPG|center|120x120px]] |Mil Mi-17-V5 |Transport helicopter |{{Flagu|Russia}} |10 |2 on order. <ref>{{Cite web |title=Thailand Mulls Buying New Military Helicopters from Russia |url=https://thediplomat.com/2016/05/thailand-mulls-buying-new-military-helicopters-from-russia/}}</ref> |- |[[ဖိုင်:Kamov_Ka-32A,_MChS_Rossii_-_Russia_Ministry_for_Emergency_Situations_AN1750249.jpg|center|120x120px]] |Kamov Ka-32A1 |Utility helicopter |{{Flagu|Russia}} |4 |Ka-32A11BC. Fire fighting helicopter flown for Department of Disaster Prevention and Mitigation.<ref>{{Cite web |last=นาคพุ่ม |first=เอกพล |date=28 November 2018 |title=Russian Helicopters touts platforms to Thai military |url=https://aagth1.blogspot.com/2018/11/mi-171a2-ansat.html |access-date=29 November 2019 |website=aagth1.blogspot.com}}</ref> |- |[[ဖိုင်:Bell_Helicopters_206B_of_the_Royal_Thai_Army_at_Khon_Kaen-KKC.jpg|center|120x120px]] |Bell 206 Jet Ranger |Utility helicopter |{{Flagu|US}} |20<ref name="WAF 2018" /> |Both the Bell 206A and Bell 206B are in use. |- |[[ဖိုင်:Schweitzer_300CB_Side_View.jpg|center|120x120px]] |Schweizer S-300C |Observation/Trainer helicopter |{{Flagu|US}} |45<ref name="WAF 2018" /> |For observation and training |- |[[ဖိုင်:G-LADD-Enstrom480.jpg|center|120x120px]] |Enstrom 480B |Trainer helicopter |{{Flagu|US}} |21<ref name="WAF 2018" /> |For training one crash in 2021 |- |[[ဖိုင်:G-OCAF_Robinson_R44_Helicopter_(47122402961).jpg|center|120x120px]] |Robinson R44 |Trainer helicopter |{{Flagu|US}} |1<ref name="WAF 2018" /> |For training |- ! colspan="7" style="align: centre; background: lavender;" |'''[[လေယာဉ်ပျံ|Fixed-wing aircraft]]''' |- |[[ဖိုင်:Royal_Thai_Army_C-295W_(31242247700).jpg|120x120px]] |CASA C-295W |[[ကုန်တင်လေယာဉ်|Transport aircraft]] |{{Flagu|Spain}} |3<ref name="WAF 2018" /> |<ref>{{Cite web |title=Orders, Deliveries, In Operation Military aircraft by Country - Worldwide |url=http://militaryaircraft-airbusds.com/Portals/0/Images/Aircraft/OrdersAndDeliveries/AMOrdersDeliveries.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151120091009/http://www.militaryaircraft-airbusds.com/Portals/0/Images/Aircraft/OrdersAndDeliveries/AMOrdersDeliveries.pdf |archive-date=20 November 2015 |access-date=18 June 2016 |publisher=Airbus Defence & Space}}</ref> |- |[[ဖိုင်:CASA_C-212-300_Aviocar,_Thailand_-_Army_AN1641411.jpg|center|120x120px]] |CASA C-212-300 Aviocar |transport aircraft |{{Flagu|Spain}} |2<ref name="WAF 2018" /> |Serial numbers 446 and 447 based with the VIP squadron at [[ဒွန်မောင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်|Don Mueang Airport]]. |- |[[ဖိုင်:Embraer_ERJ-135LR_of_the_Royal_Thai_Army_at_Khon_Kaen-KKC.jpg|center|120x120px]] |Embraer ERJ-135LR |VIP transport aircraft |{{Flagu|Brazil}} |2 |Both aircraft delivered (serial numbers 1084/HS-AMP and 1124)<ref>[http://www.embraer.com/english/content/imprensa/press_releases_detalhe.asp?id=1710 Embraer Press Release] Embraer sign contracts with the Royal Thai Army and the Royal Thai Navy {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090729012049/http://www.embraer.com/english/content/imprensa/press_releases_detalhe.asp?id=1710|date=29 July 2009}}</ref> |- |[[ဖိုင်:British_Aerospace_Jetstream_41,_Thailand_-_Army_AN0913365.jpg|center|120x120px]] |British Aerospace Jetstream 41 |VIP transport aircraft |{{Flagu|UK}} |2 |Serial numbers 41060 and 41094. Based with the VIP unit at Don Mueang Airport. |- |[[ဖိုင်:Beech_1900C-1,_Thailand_-_Army_AN1643846.jpg|center|120x120px]] |Beechcraft 1900C-1 |VIP transport aircraft |{{Flagu|US}} |2 |Serial numbers 0169 and 0170. Based with the VIP unit at Don Mueang Airport. |- |[[ဖိုင်:Beech_B200_1165_(34306148950).jpg|center|120x120px]] |Beechcraft Super King Air 200 |VIP transport aircraft |{{Flagu|US}} |2<ref name="WAF 2018" /> |Serial numbers 0342 and 1165. Based at the Lopburi army complex. |- | [[File:HB-FSBvBXO 08.09.23 (53183300980).jpg|centre|120px]] | [[Pilatus PC-12|Pilatus PC-12 NGX]] | VIP transport aircraft | {{Flagu|Switzerland}} | 1 | Serial number 2307. Based with the VIP unit at Don Mueang Airport. As a replacement for the Beechcraft 1900. |- ! colspan="7" style="align: centre; background: lavender;" |'''[[မောင်းသူမဲ့လေယာဉ်|Unmanned aerial vehicles]]''' |- |[[ဖိုင်:Vant_Hermes_450_da_FAB_no_aeroporto_de_Cáceres_(MT)_(8101398607).jpg|center|120x120px]] |Elbit Hermes 450 |[[မောင်းသူမဲ့လေယာဉ်|UAV]] |{{Flagu|Israel}} |4 |The UAVs are operated by the 21st Aviation Battalion at the Army Aviation Centre at Lopburi.<ref>{{Cite web |title=Thailand expands ties with Israel through UAV acquisition |url=http://www.janes.com/article/81317/thailand-expands-ties-with-israel-through-uav-acquisition |website=janes.com}}</ref> |- |[[ဖိုင်:IAI-Searcher1.jpg|center|120x120px]] |IAI Searcher |UAV |{{Flagu|Israel}} |4 | |- |[[ဖိုင်:A_Raven_unmanned_aerial_vehicle_(UAV)_flies_over_a_Romanian_Land_Forces_base_in_Buzau,_Romania,_June_2,_2011,_where_U.S._Marines_and_Soldiers_assigned_to_Black_Sea_Rotational_Force_11_are_providing_Raven_UAV_110602-M-GN320-003.jpg|center|120x120px]] |AeroVironment RQ-11 Raven |UAV |{{Flagu|US}} |Unknown | |} == ကိုးကားချက်များ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာနှင့် ကွဲပြားသော ဖော်ပြချက်တိုများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖော်ပြချက်တို ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] ovjc2a4iohmoaqua6y7fbvmesgroeot 0 289262 1044832 1044478 2026-07-28T13:04:09Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ-အာဆီယံ ဆက်ဆံရေး]] 1044832 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | title = ဘန်ကောက်ဆွေးနွေးပွဲ (၂၀၂၆) | image = {{flagicon|ASEAN}} နှင့် {{flagicon|MYA}} | caption = <small>မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ နှင့် အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများအကြား အလွတ်သဘောအစည်းအဝေး</small> | date = ၁၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ | location = [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[ဘန်ကောက်မြို့]] | venue = Mandarin Oriental Bangkok | participants = * '''သဘာပတိ:''' {{flagicon|PHL}} ** <small>အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ်/နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး</small> * {{flagicon|ASEAN}} <small>[[အာဆီယံ]]နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများနှင့် အဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်များ</small> * {{flagicon|MYA}} <small>[[တင်မောင်ဆွေ]]</small> | agenda = * <small>အာဆီယံ ဘုံသဘောတူညီချက် (၅) ချက် အကောင်အထည်ဖော်ရေး</small> * <small>လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီများ ပေးအပ်ရေး</small> * <small>နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် မှုခင်းများ တိုက်ဖျက်ရေး</small> | outcome = * <small>ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုများ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန် သဘောတူညီခြင်း</small> * <small>ရလဒ်များကို (၅၉) ကြိမ်မြောက် အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ အစည်းအဝေးသို့ တင်ပြရန် သဘောတူခြင်း</small> }} '''ဘန်ကောက်ဆွေးနွေးပွဲ (၂၀၂၆)''' (အင်္ဂလိပ်: ''Bangkok Meeting on Myanmar (2026)'') သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းနှင့် ပတ်သက်၍ [[အာဆီယံ]] အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ၊ အဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] တို့အကြား [[၂၀၂၆]] ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်တွင် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[ဘန်ကောက်မြို့]]ရှိ Mandarin Oriental Bangkok ဟိုတယ်၌ ကျင်းပခဲ့သော ဆွေးနွေးပွဲဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-13 |title=ဖိလစ်ပိုင်နဲ့ထိုင်း ဦးဆောင်တဲ့ဆွေးနွေးပွဲတွေမှာ NUG မပါဝင်တဲ့အပေါ် မေးခွန်းထုတ်မှုတွေရှိ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgrkez7q9j7o |access-date=2026-07-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ဤဆွေးနွေးပွဲသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ ရက် တွင် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သော အစိုးရအဖွဲ့သစ်]] တာဝန်ယူပြီးနောက်ပိုင်း ပထမဦးဆုံးအကြိမ် ကျင်းပခဲ့သည့် အာဆီယံနှင့် မြန်မာအစိုးရသစ်တို့အကြား ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုဖြစ်ပြီး၊ အာဆီယံအလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ၏ အထူးသံတမန် ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးနှင့် အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ ကိုယ်စားလှယ်များအကြား လူကိုယ်တိုင် (In-person) တိုက်ရိုက်တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ကြသည့် ထူးခြားသော သံတမန်ရေးရာ ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-13 |title=Asean calls for ‘concrete’ progress from Myanmar on stalled peace plan |url=https://www.malaymail.com/news/world/2026/07/13/asean-calls-for-concrete-progress-from-myanmar-on-stalled-peace-plan/227362 |access-date=2026-07-14 |website=Malay Mail |language=en}}</ref> [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁ - လက်ရှိ)]] ကို ဖြေရှင်းရန် အာဆီယံ၏ ကြိုးပမ်းချက်အနေဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးနှင့် အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးတို့အကြား ၅ နှစ်အတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် တွေ့ဆုံမှုလည်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုတွေ့ဆုံမှုအပြီးတွင် မြန်မာ့အရေး၌ တိုက်ရိုက်ပါဝင်နေကြသည့် နွေဦးတော်လှန်ရေးအင်အားစုများအား ချန်လှပ်ကာ အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ (NSPNC) ကိုယ်စားလှယ်အချို့ အပါအဝင် ထိုင်းနယ်စပ်တွင် အခြေစိုက်သော တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ (EROs) ငါးဖွဲ့ဖြစ်သည့် [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကရင်အမျိုးသား အစည်းအရုံး]] (KNU) ၊ [[ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ|ကရင်နီအမျိုးသားများတိုးတက်ရေးပါတီ]] (KNPP) ၊ [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]] (CNF)၊ [[မွန်ပြည်သစ်ပါတီ]] (NMSP) နှင့် [[ရှမ်းပြည်တပ်မတော်-တောင်ပိုင်း|ရှမ်းပြည်ပြန်လည်ထူထောင်ရေးကောင်စီ]] (RCSS/SSA) တို့နှင့် ဖိလစ်ပိုင်အပါအဝင် ထိုင်းနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးတို့ သီးခြားတွေ့ဆုံမှုများလည်း ရှိခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-13 |title=အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌနဲ့ ထိုင်းနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးတို့ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တချို့နဲ့ တွေ့ဆုံ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c621pey5kv9o |access-date=2026-07-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=ကျော်ဇင်ဝင်း |first=စောရယ် |date=2026-07-14 |title=အာဆီယံက နွေဦးတော်လှန်ရေးအင်အားစုမပါဘဲ စစ်တပ်၊ EAO များနှင့် သီးခြားတွေ့ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/79558/ |access-date=2026-07-14 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> == နောက်ခံသမိုင်း == မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ စစ်အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက်ပိုင်း ဒေသတွင်း တည်ငြိမ်မှုနှင့် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းကို ဖြေရှင်းနိုင်ရန်အတွက် အာဆီယံအဖွဲ့သည် သံတမန်ရေးရာအရ စတင်ဝင်ရောက် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ဂျကာတာမြို့ရှိ အာဆီယံအတွင်းရေးမှူးချုပ်ရုံး၌ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၏ အာဆီယံအလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ ဘရူနိုင်းနိုင်ငံဘုရင် ဆူလ်တန် ဟာဂျီ ဟာဆာနယ်လ် ဘိုကီးယား ၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ "အာဆီယံနိုင်ငံ့ခေါင်းဆောင်များ အလွတ်သဘောအစည်းအဝေး (ASEAN Leaders’ Meeting)" ကို ကျင်းပခဲ့သည်။ အဆိုပါအစည်းအဝေးသို့ နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ယင်းအစည်းအဝေးကို အပိုင်း (၃) ပိုင်းခွဲ၍ ကျင်းပခဲ့ပြီး အာဆီယံအသိုက်အဝန်း ထူထောင်ခြင်း၊ အာဆီယံနှင့် ပြင်ပဆက်ဆံရေး၊ ဒေသတွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာကိစ္စရပ်များအပေါ် အမြင်ချင်းဖလှယ်ခြင်းတို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ အစည်းအဝေးတွင် မြန်မာနိုင်ငံဘက်က အာဆီယံပဋိညာဉ်စာတမ်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ချစ်ကြည်ရေးနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးစာချုပ် (TAC) ပါ အခြေခံမူများနှင့်အညီ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သွားမည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။သို့သော် အခြားအာဆီယံခေါင်းဆောင်များကမူ မြန်မာ့နိုင်ငံရေး ပြောင်းလဲမှုများအပေါ် ဝေဖန်အကြံပြုမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။အာဏာသိမ်းစစ်ခေါင်းဆောင် ဘက်က ၎င်း၏ ရပ်တည်ချက် သုံးချက်ဖြစ်သော အပြုသဘောဆောင်သည့် အကြံပြုချက်များကို မှတ်သားထားရှိရန်၊ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးကို ဦးစားပေးရန်နှင့် အကြံပြုချက်များသည် နိုင်ငံတော်၏ ရှေ့လုပ်ငန်းစဉ် (၅) ရပ်နှင့် အာဆီယံမူဝါဒများအပေါ် အခြေခံပါက ထည့်သွင်းစဉ်းစားရန်တို့ကို ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေးနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ |url=http://www.moi.gov.mm/article/18400 |access-date=2026-07-14 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> အစည်းအဝေးအပြီးတွင် အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌ၏ ကြေညာချက်နောက်ဆက်တွဲအဖြစ် အောက်ပါ အာဆီယံဘုံသဘောတူညီချက် (၅) ချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည် <ref>{{Cite web |last=News |first={{!}} Indiplomacy |last2=Singapore |title=Vivian Balakrishnan Reaffirms ASEAN Commitment to Myanmar Five-Point Consensus {{!}} Indiplomacy |url=https://indiplomacy.com/2026/07/13/vivian-balakrishnan-reaffirms-asean-commitment-to-myanmar-five-point-consensus/ |access-date=2026-07-14 |language=en-US}}</ref>- {| class="wikitable" style="width:100%; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- style="background-color: #002B66; color: white; text-align: center; font-weight: bold; font-size: 105%;" | style="padding: 8px; width: 10%;" |စဉ် | style="padding: 8px; width: 90%;" |အာဆီယံ ဘုံသဘောတူညီချက် (၅) ချက် (Five-Point Consensus) |- | style="text-align: center; font-weight: bold; background-color: #E6EEFA;" |၁ | style="padding: 8px; border-bottom: 1px solid #a2a9b1;" |'''အကြမ်းဖက်မှုများ ချက်ချင်းရပ်တန့်ရေး''' <span style="color: #555; font-size: 90%;">မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အကြမ်းဖက်မှုများအားလုံး ချက်ချင်းရပ်တန့်ရန်နှင့် သက်ဆိုင်သူအားလုံးမှ အစွမ်းကုန် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ကြရန်။</span> |- | style="text-align: center; font-weight: bold; background-color: #E6EEFA;" |၂ | style="padding: 8px; border-bottom: 1px solid #a2a9b1;" |'''သက်ဆိုင်သူအားလုံးအကြား အပြုသဘောဆောင်သည့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုများ စတင်ရေး''' <span style="color: #555; font-size: 90%;">ပြည်သူလူထု၏ အကျိုးစီးပွားအတွက် ငြိမ်းချမ်းစွာ အဖြေရှာနိုင်ရန် သက်ဆိုင်သူအားလုံးအကြား အပြုသဘောဆောင်သည့် ဆွေးနွေးပွဲများ စတင်ရန်။</span> |- | style="text-align: center; font-weight: bold; background-color: #E6EEFA;" |၃ | style="padding: 8px; border-bottom: 1px solid #a2a9b1;" |'''အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌ၏ အထူးကိုယ်စားလှယ် ခန့်အပ်ရေး''' <span style="color: #555; font-size: 90%;">ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှု ဖြစ်စဉ်များတွင် အဆင်ပြေချောမွေ့စေရန် အာဆီယံအတွင်းရေးမှူးချုပ်၏ အကူအညီဖြင့် အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌ၏ အထူးကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦး ခန့်အပ်ရန်။</span> |- | style="text-align: center; font-weight: bold; background-color: #E6EEFA;" |၄ | style="padding: 8px; border-bottom: 1px solid #a2a9b1;" |'''AHA Centre မှတစ်ဆင့် လူသားချင်းစာနာမှုအကူအညီများ ပေးအပ်ရေး''' <span style="color: #555; font-size: 90%;">အာဆီယံ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ရေးဗဟိုဌာန (AHA Centre) မှတစ်ဆင့် လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီများ ပေးအပ်ရန်။</span> |- | style="text-align: center; font-weight: bold; background-color: #E6EEFA;" |၅ | style="padding: 8px;" |'''အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ သွားရောက်တွေ့ဆုံရေး''' <span style="color: #555; font-size: 90%;">ခန့်အပ်ထားသော အထူးကိုယ်စားလှယ်နှင့် ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ သွားရောက်၍ သက်ဆိုင်သူအားလုံးနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးရန်။</span> |} အာဏာသိမ်း မြန်မာအစိုးရဘက်ကမူ ဤဘုံသဘောတူညီချက် (၅) ချက်သည် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများကို ကြိုတင်အသိပေး ညှိနှိုင်းခဲ့ခြင်းမရှိဘဲ ဥက္ကဋ္ဌ၏ သီးသန့်ထုတ်ပြန်ချက်အဖြစ် ထွက်ပေါ်လာခြင်းကြောင့် အဖွဲ့ဝင်အားလုံး၏ တူညီဆန္ဒ (Consensus) မဟုတ်ဟု ဆိုခဲ့သော်လည်း၊ အပြုသဘော ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သွားမည်ဟု ရပ်တည်ခဲ့သည်။ထို့နာက် ၂၀၂၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည့် အာဆီယံ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ၏ အထူးအစည်းအဝေးတွင် အချို့သောအာဆီယံ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများက မြန်မာနိုင်ငံသည် ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့ အရေးပေါ် ထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွင် ချမှတ်ခဲ့သော တူညီဆန္ဒငါးရပ်ကို လိုက်နာရန် နှောင့်နှေး ပျက်ကွက်သည်ဟု စွပ်စွဲကာ မြန်မာနိုင်ငံကို လာမည့်အာဆီယံထိပ်သီး အစည်းအဝေးသို့ မဖိတ်ကြားရန် ဖိအားပေးပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ အချို့နိုင်ငံတို့ကမူ အာဆီယံပဋိညာဉ်စာတမ်း၌ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအား ထိပ်သီးအစည်းအဝေး တက်ရောက်ခွင့် ကန့်သတ်နိုင်သည့် ပြဋ္ဌာန်းချက်မရှိကြောင်း ထောက်ပြခဲ့ကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဖြစ်ပေါ်နေသော ပြည်တွင်းအခြေအနေများကိုလည်း ထည့်သွင်းစဉ်းစားရန် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ အာဆီယံရေးရာဦးစီးဌာနမှ ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးနှင့် အာဆီယံတူညီဆန္ဒ(၅)ချက်အပေါ် မြန်မာနိုင်ငံ၏ရပ်တည်ချက်နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ နှင့်စပ်လျဉ်းသည့် အမေးအဖြေကဏ္ဍ |url=http://www.moi.gov.mm/news/35416 |access-date=2026-07-14 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ထိုစဉ်က မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး [[ဝဏ္ဏမောင်လွင်|ဦးဝဏ္ဏမောင်လွင်]]က ဤဆောင်ရွက်ချက်သည် အာဆီယံ၏မူဝါဒ၊ ပဋိညာဉ်တို့တွင် ပါရှိခြင်းမရှိဘဲ တူညီဆန္ဒ (Consensus) မရရှိဘဲ ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ကန့်ကွက်ကြောင်းနှင့် အစည်းအဝေးသဘာပတိ ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ၏ ထုတ်ပြန်ချက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သဘောထားကို ထည့်သွင်းဖော်ပြရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။သို့သော်လည်း အဆိုပါအထူးအစည်းအဝေးအပြီးတွင် အာဆီယံအမြဲတမ်းကော်မတီ အလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သူ ဘရူနိုင်းနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး (၂) က မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးထံသို့ လာမည့်ထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွင် မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ "နိုင်ငံရေးအရ ခန့်အပ်ထားခြင်းမရှိသော" နိုင်ငံရေးကို ကိုယ်စားလှယ်ပြုမဟုတ်သည့် နိုင်ငံဝန်ထမ်း (Non-political representative) ကိုသာ ဖိတ်ကြားမည်ဖြစ်ကြောင်း အကြောင်းကြားခဲ့သည်။ တရားဝင်ဖိတ်ကြားစာတွင် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် ထိပ်သီးအစည်းအဝေး၌ စကားပြောကြားခွင့် အချိန် ၃ မိနစ်သာ ရရှိမည်ဖြစ်ပြီး ပြောကြားမည့်အကြောင်းအရာကိုလည်း ကြိုတင်ပေးပို့ရမည်ဟု ကန့်သတ်ချက်များ ပါရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ အာဆီယံရေးရာဦးစီးဌာနမှ ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးနှင့် အာဆီယံတူညီဆန္ဒ (၅) ချက်အပေါ် မြန်မာနိုင်ငံ၏ရပ်တည်ချက်နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများနှင့် စပ်လျဉ်းသည့် အမေးအဖြေကဏ္ဍ {{!}} News and Periodical Enterprise |url=https://www.moi.gov.mm/npe/niungngnkhaarewnkiitthaan-aaachiiynreraauuciitthaanm-kiuycaalyttcuunng-aaachiiynttuunnyiichnd-5 |access-date=2026-07-14 |website=www.moi.gov.mm}}</ref> ဤသို့ဖြင့် အာဆီယံသည် အာဏာသိမ်းအစိုးရ၏ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ကိုယ်စားလှယ်များကို အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေးများနှင့် တရားဝင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ အစည်းအဝေးများ တက်ရောက်ခွင့်ကို ပိတ်ပင်ထားခဲ့ပြီး၊ နိုင်ငံရေးနှင့် မသက်ဆိုင်သည့် နည်းပညာဆိုင်ရာ ကိုယ်စားလှယ်များကိုသာ တက်ရောက်ရန် ခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=(၄၃)ကြိမ်မြောက် အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေးအပြီး ထုတ်ပြန်ခဲ့သည့် တူညီဆန္ဒ(၅)ချက် အကောင်အထည်ဖော်ခြင်းအပေါ် အာဆီယံခေါင်းဆောင်များ၏ ပြန်လည်သုံးသပ်ချက်နှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်များကို မြန်မာနိုင်ငံကကန့်ကွက် |url=http://www.moi.gov.mm/news/43813 |access-date=2026-07-14 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] အပြီး [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သော အစိုးရအဖွဲ့သစ်]] စတင်တာဝန်ယူခဲ့သည်။ထို့နောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေ ၃၀ ရက် မှ ဇွန်လ ၃ ရက်နေ့အထိ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ခရီးစဥ်၊ဇွန်လ ၁၆ ရက်နေ့ မှ ၁၉ ရက်နေ့အထိ တရုတ်နိုင်ငံ ခရီးစဥ် နှင့် ဇူလိုင်လ ၃ ရက်မှ ၅ ရက်နေ့အထိ လာအိုနိုင်ငံ ခရီးစဥ် အပြီး ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံအပါအဝင် သဘောထားပျော့ပြောင်းသော အာဆီယံနိုင်ငံ အချို့သည် မြန်မာ နှင့် ဒေသတွင်းသံတမန်ရေးရာ ထိတွေ့မှုများ ပြန်လည်စတင်ရန် လမ်းစဖော်ခဲ့ကြသည်။ ပထမဦးဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ယခု ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော '''ဘန်ကောက်ဆွေးနွေးပွဲ''' ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-06-10 |title=မြန်မာတိုင်းရင်းသားအဖွဲ့တွေနဲ့ မကြာခင်တွေ့ဆုံဖို့ရှိကြောင်း ဖိလစ်ပိုင်‌‌ပြော |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/06/10/myanmar-military-asean-phillippines-ethnic-groups/ |access-date=2026-07-14 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> ယင်းမတိုင်မီ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၅ ရက်မှ ၇ ရက်အထိ အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌ၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးကိုယ်စားလှယ် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မစ္စမာရီယာ ထရက်ဆာ ပရဲညိုလာဇာရိုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ အလုပ်သဘောခရီးစဉ် လာရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■မြန်မာ- ဖိလစ်ပိုင် နှစ်နိုင်ငံ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများတွေ့ဆုံပြီး ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသားများအပါအဝင် အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတွင် ပါဝင်သည့် နိုင်ငံခြားသားများကိုသက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံများသို့ ပြန်လည်လွှဲပြောင်းပေး​နေမှုနှင့် နှစ်နိုင်ငံ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု တိုးမြှင့်ရေးဆွေးနွေး |url=https://news-eleven.com/article/308935 |access-date=2026-07-14 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == ရှေ့ပြေးဆွေးနွေးမှုများ == ဤ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဘန်ကောက် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးပွဲ မတိုင်မီကာလများတွင်လည်း မြန်မာ့အရေးနှင့် ပတ်သက်၍ အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအချို့နှင့် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်များအကြား အလွတ်သဘော တွေ့ဆုံမှုများ ရှိခဲ့ဖူးသည်။ယင်းတို့မှာ ၂၀၂၂ နှင့် ၂၀၂၃ ဘန်ကောက် အလွတ်သဘော ဆွေးနွေးပွဲများဖြစ်ပြီး ထိုင်းအစိုးရဟောင်း လက်ထက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဟောင်းများ ဖြစ်ကြသည့် ဦးဝဏ္ဏမောင်လွင်၊ ဦးသန်းဆွေ တို့ကို ဖိတ်ကြား၍ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံအချို့နှင့် တွေ့ဆုံမှု (Sideline meetings) အချို့ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း အာဆီယံအလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအားလုံး တက်ရောက်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ထို့အပြင် တရုတ်-မြန်မာ အာဆီယံ တွေ့ဆုံမှုများအနေဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံတွင် ကျင်းပသည့် အစည်းအဝေးများအတွင်း မြန်မာနှင့် အာဆီယံသံတမန်အချို့အကြား အလွတ်သဘော ထိတွေ့မှုအချို့ ရှိခဲ့သည်။ယခု ၂၀၂၆ ဇူလိုင်လဆွေးနွေးပွဲသည် အထက်ပါ ရှေ့ပြေးအလွတ်သဘော ထိတွေ့မှုများထက် ပိုမို၍ အဆင့်မြင့်ကာ အာဆီယံအလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ (ဖိလစ်ပိုင်) ၏ အထူးသံတမန် ကိုယ်တိုင်ဦးဆောင်သည့် အာဆီယံမူဘောင်အောက်မှ တရားဝင်သဏ္ဌာန်တူသော ပထမဆုံးတွေ့ဆုံမှု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-06 |title=ဖိလစ်ပိုင်မှာ ကျင်းပမယ့် အာဆီယံအစည်းအဝေး မြန်မာဘက်က ဘယ်သူတက်မလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c62xkwqy6qvo |access-date=2026-07-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ပါဝင်တက်ရောက်သူများ == အဆိုပါ အလွတ်သဘော အစည်းအဝေးသို့ အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများနှင့် အဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်များ စုံညီစွာ ပါဝင်တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ အစည်းအဝေးတွင် အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌ၏ ကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး က သဘာပတိအဖြစ် ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး၊ အိမ်ရှင်ထိုင်းနိုင်ငံဘက်မှ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး Sihasak Phuangketkeow က အစည်းအဝေးကို လက်ခံကျင်းပပေးခဲ့သည်။မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးတင်မောင်ဆွေ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ASEAN Foreign Ministers Hold ‘Icebreaker’ Meeting With Myanmar Counterpart |url=https://thediplomat.com/2026/07/asean-foreign-ministers-hold-icebreaker-meeting-with-myanmar-counterpart/ |access-date=2026-07-14 |language=en-US}}</ref> ဝန်ကြီး ဦးတင်မောင်ဆွေသည် အစည်းအဝေးကျင်းပသည့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ ဝန်ကြီးများနှင့် အဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် သီးခြားစီ (Sideline Meetings) တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ဦးစွာ နံနက် ၁၁:၀၀ နာရီတွင် အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌ၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး နှင့်လည်းကောင်း၊ မွန်းလွဲ ၁၃:၀၀ နာရီတွင် ဘရူနိုင်းနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး-၂ မိုဟာမက် ယူဆွတ် နှင့်လည်းကောင်း သီးခြားစီ တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ထို့နောက် မွန်းလွဲ ၁၅:၀၀ နာရီတွင် စင်ကာပူနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာဗီဗီယန် ဘာလာခရစ်ရှ်နန် နှင့်လည်းကောင်း ညနေ ၁၇:၁၀ နာရီတွင် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မစ္စတာ လေဟွိုင်ချုံးနှင့်လည်း ထပ်မံတွေ့ဆုံခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%94%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%84%e1%80%b6%e1%80%81%e1%80%bc%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%9b%e1%80%b1%e1%80%b8%e1%80%9d%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%ae%e1%80%b8-364/|title=နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးသည် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးနှင့် စင်ကာပူနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးတို့ကို သီးခြားစီတွေ့ဆုံဆွေးနွေး|work=နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန|access-date=၁၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၆|date=၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၆}}</ref> == ဆွေးနွေးခဲ့သည့် အဓိကအချက်များ == ဆွေးနွေးပွဲအတွင်း အာဆီယံ ဘုံသဘောတူညီချက် (၅) ချက် အပြင် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် မှုခင်းများ တိုက်ဖျက်ရေး နှင့် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အကူအညီများအား အဓိကထားခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%94%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%84%e1%80%b6%e1%80%81%e1%80%bc%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%9b%e1%80%b1%e1%80%b8%e1%80%9d%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%ae%e1%80%b8-363/|title=နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦးဆောင်သည့် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများအကြား အလွတ်သဘောအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက် (၁၂-၇-၂၀၂၆၊ ဗန်ကောက်)|work=[[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန(မြန်မာ)]]|access-date=၁၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၆|date=၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၆}}</ref> === ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် ပတ်သက်၍ ဆွေးနွေးပြောကြားချက် === ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့က ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည့် အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများနှင့် တွေ့ဆုံပွဲ၌ နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ကျန်းမာရေးအခြေအနေနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ထည့်သွင်းဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ အစည်းအဝေးအပြီး ပြုလုပ်ခဲ့သည့် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မစ္စ မာရီယာ ထရက်ဆာ ပရဲညို လာဇာရိုက ပြောကြားရာ၌ မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးတင်မောင်ဆွေက အကျဉ်းကျခံနေရသည့် လူထုခေါင်းဆောင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် ကျန်းမာရေး ကောင်းမွန်လျက်ရှိကြောင်းနှင့် သူ့အား "ဆွေမျိုးတစ်ဦး၊ အစ်မတစ်ဦးကဲ့သို့ သဘောထားကာ ဂရုစိုက်စောင့်ရှောက်သွားမည်" ဟု အာဆီယံဝန်ကြီးများကို ကတိပြုပြောကြားခဲ့ကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့သည်။သို့ရာတွင် လက်တွေ့မြေပြင်၌မူ နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်၏ အခြေအနေနှင့် ပတ်သက်၍ တရားဝင် သတင်းထုတ်ပြန်ပေးခြင်း မရှိဘဲ သတင်းအမှောင်ချထားခဲ့၍ လူကိုယ်တိုင်တွေ့ဆုံခွင့်ပေးမှ အတည်ပြုနိုင်မည်ဟု အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးတို့က တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-07-12 |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကျန်းမာရေးကောင်း၊ အစ်မတစ်ယောက်လို စောင့်‌ရှောက်ထားဟုဆို |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/07/12/myanmar-military-asean-aung-san-suu-kyi-thailand/ |access-date=2026-07-14 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2026-07-12 |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အစ်မ ဆွေမျိုးကဲ့သို့ စောင့်ရှောက်ပေးထားဟု မြန်မာစစ်တပ်က ပြောဆိုသော်လည်း လူကိုယ်တိုင်တွေ့ဆုံခွင့်ပေးမှ အတည်ပြုနိုင်မည်ဟု အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးတို့က တောင်း ဆို |url=https://yktnews.com/2026/07/254115/ |access-date=2026-07-14 |website=Khit Thit Media |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ကျန်းမာရေး ကောင်းမွန်ကြောင်းပြောဆိုချက် အာဆီယံ အတည်မပြုနိုင်သေး |url=https://burmese.dvb.no/post/934459 |access-date=2026-07-14 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> == မြန်မာဘက်မှ တောင်းဆိုချက် == ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများအကြား အလွတ်သဘောအစည်းအဝေး၌ မြန်မာဘက်က မြန်မာနိုင်ငံ၏ သိမ်မွေ့နက်နဲသည့် နိုင်ငံရေးအခြေအနေကို နားလည်သဘောပေါက်ရန် နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပကတိ မြေပြင်အခြေအနေများနှင့် ကိုက်ညီသည့် အပြုသဘောဆောင်သော ရှုမြင်သုံးသပ်မှုများ ပြုလုပ်ကြရန် တိုက်တွန်းစကားဆိုခဲ့သည်။ယင်းအပြင် အာဆီယံ၌ မြန်မာနိုင်ငံ၏ မူလအခန်းကဏ္ဍနှင့် အခွင့်အရေးများ မကြာမီပြန်လည်ရရှိရန် မျှောလင့်ကြောင်း နှင့် အာဆီယံ၏ ထုတ်ပြန်ချက် (၅) ရပ်သည် အာဆီယံ၏ အခြေခံမူများနှင့် ကွဲလွဲနေသည့်အပြင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ လက်ရှိပကတိ နိုင်ငံရေးအခြေအနေနှင့် ကိုက်ညီမှုမရှိသည့်အတွက် လိုအပ်သကဲ့သို့ သုံးသပ်ဆောင်ရွက်ပေးရန် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သို့ တိုက်တွန်းကြောင်း အရေးကြီးအဆိုတစ်ရပ်ကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်၌ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၉ ရက်နေ့တွင် အတည်ပြုဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီးဖြစ်၍<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး ဆဋ္ဌမနေ့ကျင်းပ |url=http://www.moi.gov.mm/news/84962 |access-date=2026-07-14 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> အဆိုပါ လွှတ်တော်၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်သွားရန် တာဝန်ရှိကြောင်းလည်း ဦးတင်မောင်ဆွေက ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး ဆဋ္ဌမနေ့ကျင်းပ |url=http://www.moi.gov.mm/news/84962 |access-date=2026-07-14 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == နောက်ဆက်တွဲသက်ရောက်မှုများ == ဤဆွေးနွေးပွဲသည် ကာလရှည်ကြာ ရပ်တန့်နေခဲ့သော မြန်မာ့အရေး သံတမန်ရေးရာ ဆွေးနွေးမှုများ ပြန်လည်ပွင့်လာစေရန် အစပျိုးသည့် ဆွေးနွေးပွဲတစ်ခုအဖြစ် သုံးသပ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း စင်ကာပူနှင့် ဖိလစ်ပိုင် အပါအဝင် အချို့သော အာဆီယံနိုင်ငံများက မြန်မာ့အရေးနှင့် ပတ်သက်၍ ပိုမိုထင်ရှားသော အရွေ့များ လိုအပ်နေသေးကြောင်း သဘောထား တင်းမာလျက်ရှိပြီး၊ ထိုင်းနိုင်ငံကဲ့သို့ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများကမူ တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုကို ပိုမိုဦးစားပေးလိုကြသည်။ ဤတွေ့ဆုံဆွေးနွေးပွဲမှ ရရှိလာသော ရလဒ်များကို ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ မနီလာမြို့တွင် ကျင်းပမည့် ၅၉ ကြိမ်မြောက် အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ အစည်းအဝေးတွင် ဆက်လက်တင်ပြ ဆွေးနွေးသွားရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite news |date=2026-07-12 |title=ASEAN hopes to see progress on peace plan by Myanmar |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/asean-hopes-to-see-progress-on-peace-plan-by-myanmar |access-date=2026-07-14 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}</ref> === စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ သဘောထား === ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် စင်ကာပူနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည့် ကြေညာချက်အရ စင်ကာပူနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံအား အာဆီယံ၏ ခွဲထုတ်၍မရသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်ရှုမြင်ပြီး ငြိမ်းချမ်း၊ တည်ငြိမ်၍ သာယာဝပြောသော မြန်မာနိုင်ငံဖြစ်လာသည်ကို မြင်တွေ့လိုကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ သို့ရာတွင် အာဆီယံ ဘုံသဘောတူညီချက် (၅) ချက်ကို အကောင်အထည်ဖော်ရာ၌ ကန့်သတ်ချက်များဖြင့်သာ တိုးတက်မှုရှိခဲ့ခြင်းအပေါ် စင်ကာပူအနေဖြင့် စိတ်ပျက်မိကြောင်းနှင့် မြန်မာ့အကျပ်အတည်းကို ရေရှည်တည်တံ့ပြီး ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေရှင်းနိုင်ရန်အတွက် သက်ဆိုင်သူအားလုံးအကြား အပြုသဘောဆောင်သည့် တွေ့ဆွေးဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ရန် အရေးကြီးကြောင်း ထောက်ပြခဲ့သည်။ထို့အပြင် စင်ကာပူနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာဗီဗီယန် ဘာလာခရစ်ရှ်နန်သည် လာမည့်အာဆီယံအလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူမည့် စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ ကြိုးပမ်းမှုတစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအနေဖြင့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦးတင်မောင်ဆွေ အပါအဝင် မြန်မာ့အရေး၌ အဓိကပါဝင်ပတ်သက်နေသူများနှင့် သီးခြားစီ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့သည်။ စင်ကာပူအပါအဝင် အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများသည် ဘုံသဘောတူညီချက် (၅) ချက်အပေါ် ထပ်လောင်းအတည်ပြုခဲ့ကြပြီး အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌ၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် သက်ဆိုင်သူအားလုံးနှင့် တွေ့ဆုံခွင့်ရရှိရေးကို အပြည့်အဝ ထောက်ခံခဲ့ကြသည်။ ၎င်းအပြင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အကြမ်းဖက်မှုများ အပြီးတိုင်ရပ်တန့်ရန်၊ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားအားလုံး လွှတ်ပေးရန်နှင့် ဘေးကင်းပြီး အဟန့်အတားမရှိသော လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီများ ဖြန့်ဝေနိုင်ရေး အပါအဝင် တိကျရေတွက်နိုင်သည့် လက်တွေ့ကျသော အဆင့်များကို လုပ်ဆောင်ရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Informal Meeting of ASEAN Foreign Ministers with Myanmar and the Extended Informal Consultation on Myanmar in Bangkok, Thailand, 12 July 2026 |url=https://www.mfa.gov.sg/newsroom/press-statements-transcripts-and-photos/informal-meeting-of-asean-foreign-ministers-with-myanmar-and-the-extended-informal-consultation-on-myanmar-in-bangkok--thailand--12-july-2026/ |access-date=2026-07-14 |website=Ministry of Foreign Affairs |language=en}}</ref> === ထိုင်းနိုင်ငံ၏ သဘောထား === ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် အိမ်ရှင်ထိုင်းနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည့် ကြေညာချက်၌ ဤအလွတ်သဘောဆွေးနွေးပွဲတွင် အာဆီယံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအကြား ပွင့်လင်းမြင်သာပြီး အပြုသဘောဆောင်သည့် အမြင်ချင်းဖလှယ်မှုများ ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ဆွေးနွေးမှုများတွင် အာဆီယံနှင့် မြန်မာအကြား အပြန်အလှန်နားလည်မှု ပိုမိုခိုင်မာစေရေး၊ အာဆီယံ ဘုံသဘောတူညီချက် (၅) ချက်ကို လက်တွေ့ကျကျ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ရေး ပံ့ပိုးပေးရန်နှင့် မြန်မာပြည်သူများ၏ သာယာဝပြောရေး၊ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် တည်ငြိမ်ရေးတို့ကို အဓိကထား ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။အစည်းအဝေးတွင် အာဆီယံနှင့် မြန်မာအကြား ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်ရန်၊ အဓိပ္ပာယ်ပြည့်ဝသော တိုးတက်မှုများ ရရှိစေရန်နှင့် နှစ်ဦးနှစ်ဖက်အကြား သံတမန်ရေးရာ ပြန်လည်ထိတွေ့ဆက်ဆံနိုင်မည့် အခြေအနေကောင်းများ ဖန်တီးနိုင်ရန်အတွက် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်ကြောင်း အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် အာဆီယံအဖွဲ့သည် မြန်မာ့အရေးကို အနီးကပ် ဆက်လက်စောင့်ကြည့်သွားမည်ဖြစ်ပြီး တွေ့ဆုံဆွေးနွေးရေးနှင့် သဘောတူညီချက်များ တည်ဆောက်ခြင်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံ ငြိမ်းချမ်းတည်ငြိမ်ရေးကို ကူညီပေးရန် တညီတညွတ်တည်း ရှိကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ထို့ပြင် ယခုဆွေးနွေးပွဲသည် စဉ်ဆက်မပြတ် လုပ်ဆောင်သွားမည့် သံတမန်ရေးရာ လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု၏ အစပျိုးမှုဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာ့အရေး လက်တွေ့ကျကျ ရှေ့ဆက်ဆောင်ရွက်နိုင်မည့် နည်းလမ်းများကို ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ မနီလာမြို့တွင် ကျင်းပရန် ရှိသည့် (၅၉) ကြိမ်မြောက် အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ အစည်းအဝေးတွင် ဆက်လက်ဆွေးနွေးသွားရန် မျှော်လင့်ကြောင်း ထိုင်းနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Deputy Prime Minister and Minister of Foreign Affairs hosts the Informal Meeting of the ASEAN Foreign Ministers and the Foreign Minister of Myanmar and the Extended Informal Consultation on Myanmar |url=https://www.mfa.go.th/en/content/informal-meeting-asean-fms-myanmar-eic-120726-en?cate=5d5bcb4e15e39c306000683e |access-date=2026-07-14 |website=กระทรวงการต่างประเทศ |language=th}}</ref> === ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ သဘောထား === ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် အာဆီယံအလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မစ္စ မာရီယာ ထရက်ဆာ ပရဲညို လာဇာရိုက ထိုင်းနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး သီဟဆတ် ဖူကတ်ကယောက်၏ ပံ့ပိုးကူညီမှုဖြင့် ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်မှ ၁၃ ရက်အထိ ဘန်ကောက်မြို့နှင့် ပတ္တရားမြို့တို့၌ ကျင်းပခဲ့သော မြန်မာ့နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ နောက်ဆက်တွဲ ဆွေးနွေးပွဲများနှင့် ပတ်သက်၍ သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့ အပြန်အလှန် ဆွေးနွေးပွဲတွင် အထူးကိုယ်စားလှယ် လာဇာရိုသည် မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးတင်မောင်ဆွေနှင့် သီးခြားတွေ့ဆုံကာ အာဆီယံ ဘုံသဘောတူညီချက် (၅) ချက် လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်ရေးနှင့် အာဆီယံအဖွဲ့အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဆက်ဆံရေး ပုံမှန်ပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်လာစေရေးအတွက် အာဆီယံက မည်သို့ကူညီပေးနိုင်မည်ကို ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ထို့နောက် ဆက်လက်ကျင်းပသော အလွတ်သဘောအစည်းအဝေး၌ မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးက မြန်မာ့နောက်ဆုံးအခြေအနေများနှင့်အတူ အစိုးရ၏ ရက် ၁၀၀ ငြိမ်းချမ်းရေးစီမံကိန်း (100-day Peace Plan)၊ နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် မှုခင်းများ တိုက်ဖျက်ရေး ဆောင်ရွက်ချက်များကို ရှင်းလင်းတင်ပြခဲ့သည်။ အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများကလည်း ဘုံသဘောတူညီချက် (၅) ချက်သည် မြန်မာ့အရေးဖြေရှင်းရန် အဓိက အခြေခံလမ်းညွှန်ချက်ဖြစ်ကြောင်း ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။ ၎င်းအပြင် အထူးကိုယ်စားလှယ် လာဇာရိုက မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အကူအညီလိုအပ်နေသော ဒေသများသို့ ပိုမိုရောက်ရှိနိုင်စေရန် ရည်ရွယ်၍ ၂၀၂၆ ခုနှစ် စတုတ္ထပတ် (Q4) အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံသို့ လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ ခရီးစဉ်တစ်ခုကို ဦးဆောင်သွားရန် ကတိပြုခဲ့ပြီး အဆိုပါအစီအစဉ်ကို ပါဝင်ပတ်သက်သူအားလုံးက ထောက်ခံခဲ့ကြသည်။ ဤတွေ့ဆုံမှုသည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ ဆီဘူးမြို့၌ ကျင်းပခဲ့သည့် (၄၈) ကြိမ်မြောက် အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေး၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ ၂၀၂၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများနှင့် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်တို့အကြား ပထမဦးဆုံးအကြိမ်အဖြစ် လူကိုယ်တိုင် (In-person) တိုက်ရိုက်တွေ့ဆုံဆွေးနွေးနိုင်ခဲ့သည့် ထူးခြားသော သံတမန်ရေးရာ ဖြစ်ရပ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ဇူလိုင်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ်သည် ပတ္တရားမြို့၌ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ (NSPNC) ကိုယ်စားလှယ်များ၊ မြန်မာ့တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ (EAOs) မှ ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ အဆိုပါတွေ့ဆုံပွဲတွင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အားလုံးပါဝင်နိုင်သော အမျိုးသားနိုင်ငံရေး ဆွေးနွေးပွဲများ (Inclusive national political dialogue) ရှေ့ဆက်နိုင်မည့် လမ်းစဉ်များကို ဆွေးနွေးခဲ့ကြပြီး ပါဝင်ပတ်သက်သူအားလုံးက တွေ့ဆုံဆွေးနွေးရေးလုပ်ငန်းစဉ်အပေါ် လမ်းဖွင့်ကြိုဆိုကြောင်းနှင့် အပြုသဘောဆောင်သည့် ဆွေးနွေးပွဲများအတွက် စနစ်တကျ ကြိုတင်ပြင်ဆင်ရန် အရေးကြီးကြောင်း အလေးအနက် ပြောကြားခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://dfa.gov.ph/secretary-lazaro-convenes-back-to-back-meetings-on-myanmar-in-bangkok-and-pattaya-thailand/?fbclid=IwY2xjawTC2KNleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFBMWVwZnNwNlFubm5rcWJrc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHnzxWxVKDo_umGSuWeIbQMZfqmASrClFW6-g5_HKSW_tSK_HVbbpV6lsdh-J_aem_FUIt3UqsKazuXYetM0zZ0A|title=Secretary Lazaro Convenes Back-to-Back Meetings on Myanmar in Bangkok and Pattaya, Thailand|work=ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန|access-date=14 july 2026|date=14 july 2026}}{{Dead link|date=July 2026 }}</ref> === အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ သဘောထား === ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့၌ ကျင်းပခဲ့သည့် အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ၏ အလွတ်သဘောအစည်းအဝေးသို့ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ပါဝင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ အဆိုပါအစည်းအဝေးသည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ ဆီဘူးမြို့၌ ကျင်းပခဲ့သည့် (၄၈) ကြိမ်မြောက် အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေး၊ ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၂၁ ရက်နေ့က ပြုလုပ်ခဲ့သည့် အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ၏ အွန်လိုင်းအစည်းအဝေးနှင့် ဇွန်လ ၈ ရက်နေ့တွင် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး၏ နေပြည်တော်ခရီးစဉ်တို့၏ နောက်ဆက်တွဲ သံတမန်ရေးရာ ကြိုးပမ်းမှုတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ မြန်မာ့အရေးကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေရှင်းနိုင်ရန်အတွက် အာဆီယံ၏ အဓိကမူဘောင်ဖြစ်သော ဘုံသဘောတူညီချက် (၅) ချက် (5PC) ကို ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျနှင့် ဟန်ချက်ညီညီ ပြန်လည်သုံးသပ်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲအပြီး ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်မှုအချို့ ရှိခဲ့သော်လည်း အမျိုးသားပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးအတွက် အရေးကြီးသော "အားလုံးပါဝင်နိုင်သည့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးပွဲ (Inclusiveness Dialogue)" ပေါ်ပေါက်လာရေး အပါအဝင် ဘုံသဘောတူညီချက် (၅) ချက်ကို အကောင်အထည်ဖော်ရာ၌ စိန်ခေါ်မှုများစွာ ရင်ဆိုင်နေရဆဲဖြစ်ကြောင်း ထောက်ပြခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းကို ရေရှည်ဖြေရှင်းနိုင်ရန်အတွက် ပါဝင်ပတ်သက်သူအားလုံး အတူတကွ ပူးပေါင်းဆွေးနွေးကြရန် လိုအပ်ကြောင်းလည်း အလေးအနက် ပြောကြားခဲ့သည်။ထို့အပြင် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံအနေဖြင့် မြန်မာ့ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်သည် "မြန်မာကိုယ်တိုင် ပိုင်ဆိုင်ပြီး မြန်မာကသာ ဦးဆောင်သည့် လုပ်ငန်းစဉ် (Myanmar-owned and Myanmar-led)" ဖြစ်ရမည်ဟူသော ရပ်တည်ချက်ကို ဆက်လက်ထောက်ခံသွားမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ အာဆီယံဘုံသဘောတူညီချက် (၅) ချက်အတိုင်း အကြမ်းဖက်မှုများ ရပ်တန့်ရေး၊ အားလုံးပါဝင်သော ဆွေးနွေးပွဲများ ဖြစ်ပေါ်လာရေးနှင့် ခွဲခြားမှုမရှိဘဲ ဘေးကင်းလုံခြုံစွာ လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီများ ပေးအပ်နိုင်ရေးတို့ကို အလေးထားကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၎င်းအပြင် မြန်မာ့အရေးကို စဉ်ဆက်မပြတ် ကူညီဖြေရှင်းပေးနိုင်ရန်အတွက် အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ်၏ သက်တမ်းတိုးမြှင့်ရေး အပါအဝင် အာဆီယံ၏ စုပေါင်းယန္တရားကို မြှင့်တင်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့ပြီး အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံအနေဖြင့် မြန်မာ့ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ကြားခံပေါင်းကူးတံတားတစ်ခုအဖြစ် ကူညီဆောင်ရွက်ပေးရန် အသင့်ရှိကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Portal Kemlu |url=https://kemlu.go.id/berita/menteri-luar-negeri-ri-hadiri-pertemuan-informal-para-menteri-luar-negeri-asean-dengan-myanmar-di-bangkok?type=publication |access-date=2026-07-14 |website=kemlu.go.id}}</ref> === တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ၏ သဘောထား === ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့၌ ကျင်းပခဲ့သည့် အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးသစ် ဦးတင်မောင်ဆွေတို့အကြား အလွတ်သဘောအစည်းအဝေးသို့ တီမောလက်စ်တေဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ၊ နိုင်ငံခြားရေးနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးဝန်ကြီး မစ္စတာ ဘင်ဒီတို ဒိုဆန်းတိုစ် ဖရေတပ်စ် (Bendito dos Santos Freitas) ပါဝင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။တီမောလက်စ်တေ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ယခုဆွေးနွေးပွဲသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ နောက်ဆုံးဖြစ်ပေါ်တိုးတက်မှုများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများအကြား အမြင်ချင်းဖလှယ်ခွင့်ရရှိခဲ့သည့် အခွင့်အလမ်းတစ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ထို့ပြင် အာဆီယံဘုံသဘောတူညီချက် (၅) ချက်နှင့်အညီ အပြုသဘောဆောင်ပြီး အခြေခံမူဝါဒကျကျ၊ အားလုံးပါဝင်နိုင်သော ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုများ ပြုလုပ်သွားမည့် အာဆီယံ၏ ကတိကဝတ်ကို ထပ်လောင်းအတည်ပြုခဲ့သည်။ဆွေးနွေးပွဲတွင် အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အကြမ်းဖက်မှုများ ရပ်တန့်ရေး၊ သက်ဆိုင်သူအားလုံးအကြား အားလုံးပါဝင်နိုင်သည့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးပွဲများ ဖြစ်ပေါ်လာရေးနှင့် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အကူအညီများ ပေးအပ်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်များကို ပိုမိုအားကောင်းလာစေရန် လက်တွေ့ကျသော အစီအမံများကို ရှာဖွေဆွေးနွေးခဲ့ကြပြီး၊ တစ်ချိန်တည်းတွင် ဒေသတွင်း ငြိမ်းချမ်းရေး၊ တည်ငြိမ်ရေးနှင့် စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန် အရေးကြီးကြောင်းကိုလည်း အလေးအနက် ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Ajanapanya |first=Nongluck |title=ASEAN breaks the ice with Myanmar, but skepticism runs deep |url=https://asianews.network/asean-breaks-the-ice-with-myanmar-but-skepticism-runs-deep/ |access-date=2026-07-14 |language=en-US}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == <references /> [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ဖြစ်ရပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သံတမန်ရေးရာ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ-အာဆီယံ ဆက်ဆံရေး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ-ထိုင်း ဆက်ဆံရေး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] 6dhxxx4jx6j8q9lhpnra7rc9hsikejb 0 289644 1044995 1044750 2026-07-29T09:46:37Z Dr Lotus Black 31011 1044995 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = ကျိုင်းခမ်း တာတမံ | image = | image_size = 250px | image_caption = | name_official = | dam_type = မြေသားတမံ | dam_crosses =နမ့်အက်ချောင်း | location =ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ [[ကျိုင်းခမ်းရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်|ကျိုင်းခမ်းကျေးရွာ]]အနီး၊ ရှမ်းပြည်နယ်။ | plant_owner = [[လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း|မြန်မာ့လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း]] | plant_operator = Dongfeng Electric Machinery Co.,Ltd | dam_length = {{convert|14100|ft|abbr=on}} | dam_height = {{convert|101|ft|abbr=on}} | dam_width_base = | res_max_depth = | spillway_type = ungated spillway | irrigation = | construction_began = | opening = ၂၀၂၆ | closed = | cost = | res_capacity_total = | res_catchment = | res_surface = | plant_turbines = ၂ x {{convert|5|MW|abbr=on}} Kaplan (vertical) | plant_capacity = {{convert|10|MW|abbr=on}}<ref>{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx|format=XLSX|title=Power Generation|work=Open Development Mekong|access-date=6 October 2023|archive-date=6 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006001355/https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx}}</ref> | max_capacity = | plant_annual_gen = {{convert|0.24|GWh|abbr=on}} | plant_commission = ၁၀-၂-၂၀၂၆ | plant_decommission = | website = | location_map = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|21|24|45|N|97|03|51|E|display=inline,title}} }} ''' '''ကျိုင်းခမ်း တာတမံ'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ရပ်စောက်မြို့နယ်]]၊ [[ကျိုင်းခမ်းရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်|ကျိုင်းခမ်းကျေးရွာ]]အနီးတွင် တည်ရှိသည့် ဘက်စုံသုံး မြေသားတမံအမျိုးအစားဖြစ်ပြီး စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရန် ရည်ရွယ်ပြီး တည်ဆောက်ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/301/ |title=ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းတည်ဆောက်ပြီးဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ |publisher=[[လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] |accessdate=၂၀၂၆-၀၇-၂၈ |archive-date=23 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220923105413/https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/301/ |url-status=live }}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တာတမံများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ]] hehjzn1bm2a9j08st94c6kipd31o77j 0 289679 1044823 2026-07-28T12:01:54Z Zawzawaungthwin 100038 အာရှတိုက်ရှိ Gen Z ဆန္ဒပြပွဲများ (အင်္ဂလိပ်: Gen Z protests in Asia) သည်၂၀၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအစောပိုင်းကတည်းက ကမ္ဘာတစ်ဝန်း Gen Z ဆန္ဒပြပွဲများ၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် 1044823 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | partof = [[Gen Z ဆန္ဒပြပွဲများ]] | image = {{Photo montage | photo1a = The victory celebration of Bangladeshi student's one point movement.jpg | photo1b = 2025 Indonesia Gelap protests 21 February (cropped).jpg | photo2a = Poonak Tehran 2026.jpg | photo2b = 2025 Nepalese Gen Z protesters infront of Bharatpur mahanagarpalika office.jpg | photo3a = Trillion Peso March - EDSA.jpg | photo3b = MPL08030.jpg | photo4a = CJP Protestors holding Bhagat Singh posters.jpg | size = 280 | spacing = 2 | border = 0 | color = transparent | text = အပေါ်မှအောက်၊ ဘယ်မှညာသို့ - [[၂၀၂၄ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ကိုတာ ပြန်လည်ပြုပြင်ရေး လှုပ်ရှားမှု|ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်]]၊ [[ဩဂုတ် ၂၀၂၅ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ဆန္ဒပြပွဲများ|အင်ဒိုနီးရှား]]၊ [[၂၀၂၅-၂၀၂၆ အီရန် ဆန္ဒပြပွဲ|အီရန်]]၊ [[၂၀၂၅ နီပေါ Gen Z ဆန္ဒပြပွဲများ|နီပေါ]]၊ [[၂၀၂၅-၂၀၂၆ ဖိလစ်ပိုင်ဆန္ဒပြပွဲ|ဖိလစ်ပိုင်]]၊ [[၂၀၂၅ တီမောလက်စ်တေ ဆန္ဒပြပွဲများ|တီမောလက်စ်တေ]]၊ [[၂၀၂၆ အိန္ဒိယ ကျောင်းသားလူငယ် ဆန္ဒပြပွဲ|အိန္ဒိယ]] }} | date = ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် မှ လက်ရှိ | location = [[အာရှတိုက်]] }} '''အာရှတိုက်ရှိ Gen Z ဆန္ဒပြပွဲများ''' ({{lang-en|'''Gen Z protests in Asia'''}}) သည်၂၀၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအစောပိုင်းကတည်းက ကမ္ဘာတစ်ဝန်း Gen Z ဆန္ဒပြပွဲများ၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် မျိုးဆက်သစ် (Gen Z) လူငယ်များ ဦးဆောင်သော အစိုးရဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြပွဲများနှင့် အင်းအားပြင်းထန်သော အရေးအခင်းများသည် အာရှတိုက်တစ်ဝန်းတွင် အထူးသဖြင့် တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတို့တွင် ပျံ့နှံ့ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး အချို့မှာ ကြီးမားသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများနှင့် အစိုးရအပြောင်းအလဲများဆီသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။ ဤဆန္ဒပြပွဲများသည် ကျယ်ပြန့်လာသော အကျင့်ပျက်ခြစားမှု၊ ဆွေမျိုးကောင်းစားရေးဝါဒ၊ စီးပွားရေးမညီမျှမှုနှင့် ငွေကြေးစီမံခန့်ခွဲမှုလွဲချော်ခြင်း၊ အာဏာရှင်ဆန်ခြင်းနှင့် ဒီမိုကရေစီစနစ် နောက်ပြန်ဆုတ်ခြင်းတို့ကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Gen Z protests in Asia: Can they spark real change? – DW – 09/18/2025 |url=https://www.dw.com/en/gen-z-protests-in-asia-can-they-spark-real-change/a-74028671 |access-date=2025-09-21 |website=dw.com |language=en}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ ဆန္ဒပြပွဲများကို ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပထမဆုံး အောင်မြင်ခဲ့သည့် Gen Z တော်လှန်ရေးအဖြစ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကိုးကားဖော်ပြကြသည်။ ထိုစဉ်ကစတင်၍ နီပေါ၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ မလေးရှား၊ ဖိလစ်ပိုင်၊ တီမောလက်စ်တေ၊ မော်လဒီဗိုက်၊ အီရန်၊ မွန်ဂိုလီးယားနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့အပါအဝင် အခြားသော အာရှနိုင်ငံများတွင်လည်း Gen Z လူငယ်များ ဦးဆောင်သည့် ဆန္ဒပြပွဲများ ဆက်လက်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် နီပေါနိုင်ငံတို့တွင် အစိုးရများ ဖြုတ်ချခံခဲ့ရပြီး အင်ဒိုနီးရှား၊ အိန္ဒိယနှင့် တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံတို့ရှိ ဆန္ဒပြပွဲများမှာမူ လူကြိုက်မများသော မူဝါဒများကို ရုပ်သိမ်းသွားစေရန် အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last1=Ha |first1=K. Oanh |last2=Ng |first2=Naomi |date=16 September 2025 |title=From Nepal to Indonesia, What's Driving Asia's Gen Z Protests? |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-09-16/asia-s-gen-z-protests-what-s-driving-youth-movements-in-nepal-indonesia |work=Bloomberg |last3=Harrison-Dengate |first3=Eleanor}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Singh |first=Anand |date=2025-09-11 |title=Is this the Asian Spring? Are there parallels with the Arab Spring? |url=https://www.indiatoday.in/world/story/is-this-asian-spring-arab-awakening-nepal-gen-z-protests-bangladesh-agitation-explained-2785513-2025-09-11 |access-date=2025-09-19 |website=India Today |language=en}}</ref> == နိုင်ငံအလိုက် ဆန္ဒပြလှုပ်ရှားမှုများ == အောက်ပါတို့သည့် Gen Z များ ဦးဆောင်ခဲ့သော ဆန္ဒပြပွဲများဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Yashraj |title=Nepal, Bangladesh, Sri Lanka: Is South Asia fertile for Gen Z revolutions? |url=https://www.aljazeera.com/features/2025/9/16/sri-lanka-bangladesh-nepal-is-south-asia-fertile-for-gen-z-revolutions |access-date=2025-09-21 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> [[ဖိုင်:Gen_Z_protest_map.png|center|thumb|750x750px|{{Legend|#ffd800|လက်ရှိဖြစ်ပွားနေဆဲ ဆန္ဒပြပွဲများ}}{{Legend|#309700|အောင်မြင်သော ဆန္ဒပြပွဲများ၊ အစိုးရပြုတ်ကျခြင်း သို့မဟုတ် ပြောင်းလဲသွားခြင်း}}{{Legend|#0094ff|အောင်မြင်သော ဆန္ဒပြပွဲများ၊ အစိုးရမှ လိုလားသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို လုပ်ဆောင်ပေးခြင်း}}{{Legend|#ff6a00|ယခင်ဆန္ဒပြပွဲများ ကျရှုံးပြီးနောက် လှုပ်ရှားမှုအဆင့်သစ်တစ်ခုသို့ ရောက်ရှိနေသော နိုင်ငံများ}}{{Legend|#000000|ကျရှုံးသွားသော ဆန္ဒပြပွဲများ}}]] == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[၂၀၂၄ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ကိုတာ ပြန်လည်ပြုပြင်ရေး လှုပ်ရှားမှု]] * [[၂၀၂၅-၂၀၂၆ အီရန် ဆန္ဒပြပွဲ]] * [[ဩဂုတ် ၂၀၂၅ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ဆန္ဒပြပွဲများ]] * [[၂၀၂၅ နီပေါ Gen Z ဆန္ဒပြပွဲများ]] * [[၂၀၂၅ တီမောလက်စ်တေ ဆန္ဒပြပွဲများ]] * [[၂၀၂၆ အိန္ဒိယ ကျောင်းသားလူငယ် ဆန္ဒပြပွဲ]] == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်ရှိ Gen Z ဆန္ဒပြပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:Gen Z ဆန္ဒပြပွဲများ]] 4lxjhpwxdpc443n51dyz0jxfkl8tul0 0 289680 1044829 2026-07-28T12:56:46Z Zawzawaungthwin 100038 မြန်မာ–အာဆီယံ ဆက်ဆံရေး သည် မြန်မာနိုင်ငံ နှင့် အာဆီယံ (အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံများအသင်း) အကြား ဆက်ဆံရေးဖြစ်ပြီး 1044829 wikitext text/x-wiki {{Infobox bilateral relations | မြန်မာ-အာဆီယံ | Myanmar | ASEAN | map = Myanmar ASEAN Locator.svg | envoytitle1 = အာဆီယံဆိုင်ရာ မြန်မာအမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ် | envoytitle2 = မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် | mission1 = မြန်မာအမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ရုံး၊ ဂျကာတာမြို့ | mission2 = အာဆီယံအတွင်းရေးမှူးချုပ်ရုံး၊ ဂျကာတာမြို့ }} '''မြန်မာ–အာဆီယံ ဆက်ဆံရေး''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့် [[အာဆီယံ]] (အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံများအသင်း) အကြား ဆက်ဆံရေးဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံ အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်ဖြစ်လာခဲ့သည့် ၁၉၉၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက်နေ့မှစတင်ခဲ့သည့် ဆက်ဆံရေးဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် အာဆီယံ၏ တည်ထောင်သူအဖွဲ့ဝင်မဟုတ်သော်လည်း ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် လာအို၊ ဗီယက်နမ်တို့နှင့်အတူ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ASEAN Chairmanship 2014 – Ministry of Foreign Affairs |url=https://www.mofa.gov.mm/asean-chairmanship-2014/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20260606131000/https://www.mofa.gov.mm/asean-chairmanship-2014/ |archive-date=2026-06-06 |access-date=2026-07-28 |website=www.mofa.gov.mm |language=my-MM}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == မြန်မာနိုင်ငံသည် မလေးရှားနိုင်ငံ ကွာလာလမ်ပူမြို့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သော အာဆီယံ ထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွင် ၁၉၉၇ ခုနှစ်၌ အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအဖြစ် တရားဝင် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌတာဝန်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် အောင်မြင်စွာ ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး နေပြည်တော်မြို့တော်တွင် အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေးများနှင့် ဆက်စပ်အစည်းအဝေးများကို အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=CO14011 {{!}} Myanmar’s ASEAN Chairmanship: Challenges and Opportunities - RSIS |url=https://rsis.edu.sg/rsis-publication/rsis/2136-myanmars-asean-chairmanship/ |access-date=2026-07-28 |website=rsis.edu.sg |language=en-US}}</ref> == အကျပ်အတည်းနှင့် လက်ရှိဆက်ဆံရေး == {{main|ဘန်ကောက်ဆွေးနွေးပွဲ (၂၀၂၆)}} ၂၀၂၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ဖြစ်ပေါ်လာသော နိုင်ငံရေး အပြောင်းအလဲများနှင့် ပတ်သက်၍ အာဆီယံမှ ဘုံသဘောတူညီချက် ၅ ရပ် (Five-Point Consensus) ကို ချမှတ်ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းကို ဖြေရှင်းရန် အထူးကိုယ်စားလှယ်များ စေလွှတ်ခြင်း အပါအဝင် သံတမန်ရေးရာ ဆွေးနွေးမှုများကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |last=Aye |first=Nyein Chan |date=2026-05-27 |title=Myanmar bleeds while ASEAN vacillates |url=https://asiatimes.com/2026/05/myanmar-bleeds-while-asean-vacillates/ |access-date=2026-07-28 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Abdullah |first=Saifuddin |date=2026-07-11 |title=MP SPEAKS {{!}} Asean should not normalise relations with Myanmar's junta |url=https://www.malaysiakini.com/columns/779424 |access-date=2026-07-28 |website=Malaysiakini}}</ref> == ကိုးကား == <references /> {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ-အာဆီယံ ဆက်ဆံရေး]] 6uzu2afpqfhb6tg4a8r66yfhprxozh5 1044831 1044829 2026-07-28T13:01:32Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ: ပြင်ဆင်ခြင်း 1044831 wikitext text/x-wiki {{Infobox bilateral relations | မြန်မာ-အာဆီယံ | Myanmar | ASEAN | map = Myanmar ASEAN Locator.svg | envoytitle1 = အာဆီယံဆိုင်ရာ မြန်မာအမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ် | envoytitle2 = မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် | mission1 = မြန်မာအမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ရုံး၊ ဂျကာတာမြို့ | mission2 = အာဆီယံအတွင်းရေးမှူးချုပ်ရုံး၊ ဂျကာတာမြို့ }} '''မြန်မာ–အာဆီယံ ဆက်ဆံရေး''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့် [[အာဆီယံ]] (အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံများအသင်း) အကြား ဆက်ဆံရေးဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံ အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်ဖြစ်လာခဲ့သည့် ၁၉၉၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက်နေ့မှစတင်ခဲ့သည့် ဆက်ဆံရေးဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် အာဆီယံ၏ တည်ထောင်သူအဖွဲ့ဝင်မဟုတ်သော်လည်း ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် လာအို၊ ဗီယက်နမ်တို့နှင့်အတူ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ASEAN Chairmanship 2014 – Ministry of Foreign Affairs |url=https://www.mofa.gov.mm/asean-chairmanship-2014/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20260606131000/https://www.mofa.gov.mm/asean-chairmanship-2014/ |archive-date=2026-06-06 |access-date=2026-07-28 |website=www.mofa.gov.mm |language=my-MM}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == မြန်မာနိုင်ငံသည် မလေးရှားနိုင်ငံ ကွာလာလမ်ပူမြို့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သော အာဆီယံ ထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွင် ၁၉၉၇ ခုနှစ်၌ အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအဖြစ် တရားဝင် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌတာဝန်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် အောင်မြင်စွာ ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး နေပြည်တော်မြို့တော်တွင် အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေးများနှင့် ဆက်စပ်အစည်းအဝေးများကို အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=CO14011 {{!}} Myanmar’s ASEAN Chairmanship: Challenges and Opportunities - RSIS |url=https://rsis.edu.sg/rsis-publication/rsis/2136-myanmars-asean-chairmanship/ |access-date=2026-07-28 |website=rsis.edu.sg |language=en-US}}</ref> == အကျပ်အတည်းနှင့် လက်ရှိဆက်ဆံရေး == {{main|ဘန်ကောက်ဆွေးနွေးပွဲ (၂၀၂၆)}} ၂၀၂၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ဖြစ်ပေါ်လာသော နိုင်ငံရေး အပြောင်းအလဲများနှင့် ပတ်သက်၍ အာဆီယံမှ ဘုံသဘောတူညီချက် ၅ ရပ် (Five-Point Consensus) ကို ချမှတ်ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းကို ဖြေရှင်းရန် အထူးကိုယ်စားလှယ်များ စေလွှတ်ခြင်း အပါအဝင် သံတမန်ရေးရာ ဆွေးနွေးမှုများကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |last=Aye |first=Nyein Chan |date=2026-05-27 |title=Myanmar bleeds while ASEAN vacillates |url=https://asiatimes.com/2026/05/myanmar-bleeds-while-asean-vacillates/ |access-date=2026-07-28 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Abdullah |first=Saifuddin |date=2026-07-11 |title=MP SPEAKS {{!}} Asean should not normalise relations with Myanmar's junta |url=https://www.malaysiakini.com/columns/779424 |access-date=2026-07-28 |website=Malaysiakini}}</ref> == ကိုးကား == <references /> {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ-အာဆီယံ ဆက်ဆံရေး]] 5rgb0ktr52w1yu0nwvjun2jurv9zvxk 14 289681 1044830 2026-07-28T13:00:53Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:မြန်မာ-အာဆီယံ ဆက်ဆံရေး 1044830 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး]] [[ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း]] sia435jeiyuszmmbg699c4lesg89i4l 0 289682 1044834 2026-07-28T14:20:47Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) ကျွဲဖြူချောင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ ကျွဲဖြူချောင်းရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ကျွဲဖြူချောင်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1044834 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) ကျွဲဖြူချောင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ကျွဲဖြူချောင်းရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ကျွဲဖြူချောင်းရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၃၄ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|xxxxxxx|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} q364pv55d0zmg7qzdjl89sjmr9pugxf 1044835 1044834 2026-07-28T14:21:37Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1044835 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) ကျွဲဖြူချောင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ကျွဲဖြူချောင်းရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ကျွဲဖြူချောင်းရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၃၄ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|17.168429869952437| 96.77121214075356|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} h402yrxt4tctlvv1ck7clevryyv47yx 0 289683 1044836 2026-07-28T14:22:38Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) ကျုံပါချောင်းဝ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ ကျုံပါချောင်းဝရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ကျုံပါချောင်း..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1044836 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) ကျုံပါချောင်းဝ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ကျုံပါချောင်းဝရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ကျုံပါချောင်းဝရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၆၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|xxxxxxx|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} tudvkfxscici4scmz49rd4ldmye2w44 1044837 1044836 2026-07-28T14:24:18Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1044837 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) ကျုံပါချောင်းဝ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ကျုံပါချောင်းဝရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ကျုံပါချောင်းဝရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၆၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 5z8jo0j4o4sksizv714fzbwbh1r6lbb 0 289684 1044838 2026-07-28T14:25:14Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) ကသစ်ဝို''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ကသစ်ဝိုင်ရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ကသစ်ဝိုင်ရွာ]] တွင် ရှိသည့် အ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1044838 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) ကသစ်ဝို''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ကသစ်ဝိုင်ရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ကသစ်ဝိုင်ရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၆၆၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|xxxxxxx|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} sjbjsfeafwfuiit1ex2etolv04b2dxk 1044839 1044838 2026-07-28T14:30:40Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1044839 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) ကသစ်ဝို''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ကသစ်ဝိုင်ရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ကသစ်ဝိုင်ရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၆၆၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} n2hm7xizg5n7751ihoyryi0ej4budka 0 289685 1044840 2026-07-28T14:32:32Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) မိုးခိုင်ကြီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ မိုးခိုင်ကြီးရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|မိုးခိုင်ကြီးရွ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1044840 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) မိုးခိုင်ကြီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[မိုးခိုင်ကြီးရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|မိုးခိုင်ကြီးရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၅၈၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|xxxxxxx|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} kq7qgxf2pc6gusaypa8e31o81ndjnsh 1044841 1044840 2026-07-28T14:33:32Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1044841 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) မိုးခိုင်ကြီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[မိုးခိုင်ကြီးရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|မိုးခိုင်ကြီးရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၅၈၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|17.17350343427217| 96.51697726099242|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 2odijhrweghhwhofdwp8pgahcta26su 0 289686 1044842 2026-07-28T14:34:33Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) ရစ်ကံလေး ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ရစ်ကံလေးရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ရစ်ကံလေးရွာ]] တွင် ရှိသည့် အ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1044842 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) ရစ်ကံလေး ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ရစ်ကံလေးရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ရစ်ကံလေးရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၅၇၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|xxxxxxx|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} an9k5tdg2tw1pwxw51f63acoxk8en9k 1044843 1044842 2026-07-28T14:36:21Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1044843 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) ရစ်ကံလေး ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ရစ်ကံလေးရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ရစ်ကံလေးရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၅၇၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} lqz6vqc1xkwmakxywnhn7vo6sgfvepw 0 289687 1044844 2026-07-28T14:37:21Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) ကလိုင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ကလိုင်ရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ကလိုင်ရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပည..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1044844 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) ကလိုင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ကလိုင်ရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ကလိုင်ရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၅၃၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|xxxxxxx|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} jn4g22xzi4hn14hfxd177kvxsgi3mov 1044845 1044844 2026-07-28T14:37:57Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1044845 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) ကလိုင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ကလိုင်ရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ကလိုင်ရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၅၃၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|17.274379534033265| 96.61370852641176|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 3mnynjyf531ec3s0ljnmt1nafa6nljh 0 289688 1044846 2026-07-28T14:38:55Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) ကပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ကပင်ရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ကပင်ရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1044846 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) ကပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ကပင်ရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ကပင်ရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၉၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|xxxxxxx|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 9g2iha6cp4uma7maabxsdvotp7jdla7 1044847 1044846 2026-07-28T14:40:02Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1044847 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) ကပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ကပင်ရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ကပင်ရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၉၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|17.156174960125835| 96.7990115414612|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} ikgmzohxvkwijx9pgf16pd7l16yjsnx 3 289689 1044849 2026-07-28T15:09:56Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1044849 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-42135-25 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၀၉၊ ၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) 83zxy8sbcbf4vlzlr7abr5f6c5xim9p 3 289690 1044852 2026-07-28T16:10:04Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1044852 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-41931-13 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၁၀၊ ၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) e8mdwlxlownh8rd5gyi14s8xbobqgy1 11 289691 1044856 2026-07-28T17:00:56Z SayarThant 146205 /* ၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ တွင် Semi-protected ပြင်ဆင်ခွင့် တောင်းဆိုမှု */ အပိုင်းသစ် 1044856 wikitext text/x-wiki == ၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ တွင် Semi-protected ပြင်ဆင်ခွင့် တောင်းဆိုမှု == {{edit semi-protected|တမ်းပလိတ်:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းဆိုင်ရာ|answered=no}} The letter for the flag is not suitable for the current condition of Myanmar. This Sign of attacking bird flag will lead to harming the human life and the national security and peace all over the country. So, I requested to the site admin to remove this harming letter. thanks [[အသုံးပြုသူ:SayarThant|SayarThant]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:SayarThant|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၀၀၊ ၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) l97zdxr08332nyukchhwchn8m3dlgpu 3 289692 1044858 2026-07-28T17:10:10Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1044858 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-41910-84 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၁၀၊ ၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) 6wn3ejv1iweslxgi54yspl6qq3zea8d 3 289693 1044859 2026-07-28T17:10:20Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1044859 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် SayarThant ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၁၀၊ ၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) heultnv27jzcgvy6eb317iogkbptqp4 3 289694 1044864 2026-07-28T20:10:40Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1044864 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Aelxen ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၀:၁၀၊ ၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) 0cgt1f0ok0n4k5bp8qo1mf3i1a8qkxq 3 289695 1044865 2026-07-28T20:10:50Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1044865 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-42156-87 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၀:၁၀၊ ၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) gzrh0oz52d1i5yw8enwyck4bqdqssfn 11 289696 1044866 2026-07-28T20:18:44Z ~2026-41961-43 146217 /* https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%91%E1%80%B0%E1%80%B8:%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%BD%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8/~2026-23832-59 */ အပိုင်းသစ် 1044866 wikitext text/x-wiki == https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%91%E1%80%B0%E1%80%B8:%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%BD%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8/~2026-23832-59 == Tha Zin [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&#126;2026-41961-43|&#126;2026-41961-43]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&#126;2026-41961-43|talk]]) ၂၀:၁၈၊ ၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) axe4b7grgqomszbb41jaqvxgv3uh0t0 3 289697 1044867 2026-07-28T21:10:57Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1044867 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-41961-43 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၁:၁၀၊ ၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) rds6p6vsdssai32zije8jg04wlm9pxr 3 289698 1044885 2026-07-29T05:11:49Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1044885 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-41860-98 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၁၁၊ ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) h272ivac7t297zj1at1cxe7nq6yvsgr 0 289699 1044889 2026-07-29T05:38:42Z Zawzawaungthwin 100038 စည်သူ ဦးသော်ကောင်း (၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၃၇ – ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၆) သည် အာရှတိုက်၏ စာကြည့်တိုက်ပညာရပ်နယ်ပယ်တွင် ဦးဆောင်ဦးရွက်ပြုခဲ့ပြီး ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် မြန်မာနိုင်ငံသား 1044889 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ဒေါက်တာ သော်ကောင်း | honorific_prefix = [[စည်သူ]] | image = | caption = | birth_date = {{birth date |1937|12|17}} | birth_place = ရန်ကုန်မြို့ | death_date = {{death date and age|2026|7|29|1937|12|17}} | death_place = ရန်ကုန်မြို့ | resting_place = | occupation = စာကြည့်တိုက်ပညာရှင်၊ ပညာရေးပညာရှင်၊ သုတေသီ | father = စည်သူ [[ကောင်း၊ ဦး (စည်သူ)|ဦးကောင်း]] | mother = ဒေါ်သိန်း | alma_mater = ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ လန်ဒန်တက္ကသိုလ် | awards = ဖုကုအိုက အာရှဓလေ့ဆု (၂၀၀၅)၊ အနောက်ဆစ်ဒနီ တက္ကသိုလ် ဂုဏ်ထူးဆောင်စာပေပါရဂူဘွဲ့ (၁၉၉၉) }} '''စည်သူ ဦးသော်ကောင်း''' (၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၃၇ – ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၆) သည် အာရှတိုက်၏ စာကြည့်တိုက်ပညာရပ်နယ်ပယ်တွင် ဦးဆောင်ဦးရွက်ပြုခဲ့ပြီး ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် မြန်မာနိုင်ငံသား စာကြည့်တိုက်ပညာရှင်နှင့် သုတေသီတစ်ဦး ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Dr. Thaw Kaung Collection – Universities' Central Library |url=https://www.uclmyanmar.org/institutional-repository/u-thaw-kaung-collection/ |access-date=2026-07-29 |language=en-US}}</ref> == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == ဦးသော်ကောင်းကို ၁၉၃၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ဖခင် [[ကောင်း၊ ဦး (စည်သူ)|စည်သူ ဦးကောင်း]] နှင့် မိခင် ဒေါ်သိန်းတို့က မွေးဖွားခဲ့သည်။မွေးချင်းသုံးဦးအနက် အကြီးဆုံးသားဖြစ်သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူသည် လွတ်လပ်ရေးခေတ် မြန်မာနိုင်ငံတော် ငွေကြေးဘုတ်အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ပြီး ငွေစက္ကူများပေါ်တွင် "မောင်ကောင်း" ဟု လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သူ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://mawkun.com/%E1%80%85%E1%80%8A%E1%80%B9%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%A5%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%B1%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B9%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B2%E1%82%95-%E1%80%85/|title=စည်သူဦးသော်ကောင်းရဲ့ စာကြည့်တိုက်ထဲက ဘဝ|work=မော်ကွန်း|access-date=၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၆|date=}}</ref> ဦးသော်ကောင်း သည် ငယ်စဉ်ကလေးဘဝကို  အရိုးအဆစ် နာကျင်ကိုက်ခဲသော ရောဂါကြောင့် အိမ်၌ပင် ပညာသင်ကြားခံရပြီး၊ တခြားကလေးများ ကဲ့သို့ ကစားခုန်စားမလုပ်နိုင်ခဲ့ဘဲ စာအုပ်များဖြင့်သာ ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည်။သူသည် အသက် (၁၀) နှစ်အရွယ် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် အစိုးရက ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးကောင်းအား အင်္ဂလန်သို့ မြန်မာပညာတော်သင်များအား ကြည့်ရှုစောင့်ရှောက်ရန် တာဝန်ဖြင့် စေလွှတ်ခဲ့သဖြင့် မိသားစုနှင့်အတူ လန်ဒန်မြို့သို့ လိုက်ပါသွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=စာကြည့်တိုက်ပညာ၏ ဖခင် ဆရာကြီး ဒေါက်တာ စည်သူသော်ကောင်း {{!}} News and Periodical Enterprise |url=https://www.moi.gov.mm/npe/caaknnyttiukpnnyaae-phkhng-chraakii-dekttaa-cnnysuuseaakeaang |access-date=2026-07-29 |website=www.moi.gov.mm}}</ref> ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် နှစ်ကုန်ခါနီးတွင် မိသားစုနှင့်အတူ ရန်ကုန်မြို့သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာခဲ့သော်လည်း ကျန်းမာရေး အခြေအနေကြောင့် ကျောင်းဆက်တက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထို့နောက် ၁၉၅၂ ခုနှစ်ရောက်မှသာ အင်္ဂလိပ်မက်သဒစ်အထက်တန်းကျောင်း (လက်ရှိ [[အ.ထ.က(၁)ဒဂုံ|အထက(၁) ဒဂုံ]] ) တွင် သတ္တမတန်း နှစ်ဝက်မှစ၍ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း စာမေးပွဲကို အင်္ဂလိပ်စာနှင့် ပထဝီဝင် ဘာသာရပ်တို့ဖြင့် ဂုဏ်ထူးထွက်ရှိကာ ပထမတန်း (1st Division) ဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ အင်္ဂလိပ်စာ ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူးဘွဲ့ကို ပထမအဆင့်ဖြင့် ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့သဖြင့် ဦးဘိုးနှစ်ရွှေတံဆိပ်ဆု ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်တက္ကသိုလ်မှ စာကြည့်တိုက်ပညာဆိုင်ရာ ဘွဲ့လွန်ဒီပလိုမာကို ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်။ ယင်းနောက် သြစတြေးလျစာကြည့်တိုက်နှင့် သတင်းအချက်အလက်အသင်း၏ (AALIA) ဘွဲ့အပြင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ စာကြည့်တိုက်အသင်း၏ အမြင့်ဆုံးဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ဖြစ်သော (FLA) ဘွဲ့တို့ကိုလည်း ထပ်မံရရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ စာကြည့်တိုက်အသင်းက ၎င်းအား ဂုဏ်ထူးဆောင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်ပါ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=စာကြည့်တိုက်ပညာ၏ဖခင် ဆရာကြီး ဒေါက်တာစည်သူသော်ကောင်း |url=http://www.moi.gov.mm/article/16486 |access-date=2026-07-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == ဝန်ထမ်းဘဝ == ဦးသော်ကောင်းသည် ၁၉၅၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက်အထိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ပင်မနယ်မြေရှိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်စာကြည့်တိုက်နှင့် တက္ကသိုလ်များ ဗဟိုစာကြည့်တိုက်တို့တွင် စာကြည့်တိုက်မှူးအဖြစ် နှစ်ပေါင်း ၄၀ ခန့် တာဝန်ယူလုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ထို့အပြင် ၁၉၉၈ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၇ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် စာကြည့်တိုက်နှင့် သုတပညာဌာန၊ ရန်ကုန်အရှေ့ပိုင်းတက္ကသိုလ်စာကြည့်တိုက်နှင့် သုတပညာဌာနတို့တွင် အချိန်ပိုင်းပါမောက္ခအဖြစ် စာကြည့်တိုက်ပညာများကို ဆက်လက်သင်ကြားပို့ချပေးခဲ့ပြီး၊ဖခင် တည်ထောင်ခဲ့သည့် မြန်မာ့သမိုင်းအဖွဲ့တွင် ၁၉၉၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှစတင်ကာ တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ကွယ်လွန်ချိန်အထိ မြန်မာ့သမိုင်းအဖွဲ့၏ အချိန်ပိုင်းအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် ဆက်လက်ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မောင်စွမ်းရည် – ဦးသော်ကောင်း – MoeMaKa Burmese News & Media |url=https://moemaka.net/wpmmk/archives/54199 |access-date=2026-07-29 |language=en-US}}</ref> သူသည် ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူးဘွဲ့မရမီ ၁၉၅၇ ခုနှစ် အသက် ၁၉ နှစ်အရွယ်က စတင်လျက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်  အင်္ဂလိပ်စာဌာန စာကြည့်တိုက်တွင် အချိန်ပိုင်း အလုပ်လုပ်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ အသက် ၂၁ နှစ်ကျော် ၁၉၅၉ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူးတန်းစာမေးပွဲ ဖြေဆိုခဲ့ပြီး ထိုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်တွင် [[ဇော်ဂျီ (စာရေးဆရာ)|ဆရာဇော်ဂျီ]]လက်အောက်ရှိ လူမှုရေးသိပ္ပံ စာကြည့်တိုက်(ယခုရန်ကုန် စီးပွားရေးတက္ကသိုလ် စာကြည့်တိုက်) တွင် အလုပ်စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ပထမဆုံး စာကြည့်တိုက်မှူးအဖြစ် ဦးခင်ဇော် (ကလောင်အမည် - K)သည် ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ်အထိ တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၄၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၈ ခုနှစ်အထိ ဦးသိန်းဟန် (ဆရာဇော်ဂျီ) က ဆက်လက် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် အခေါ်အဝေါ် ပြောင်းလဲခဲ့ပြီးနောက် တက္ကသိုလ်များ ဗဟိုစာကြည့်တိုက်၏ စာကြည့်တိုက်မှူးကြီးအဖြစ် ဆရာကြီး ဦးသိန်းဟန်၏ စာပေအမွေအနှစ်နှင့် စာကြည့်တိုက် အတတ်ပညာရပ်များကို ဦးသော်ကောင်းက ဆက်ခံခဲ့သည်။ဦးသော်ကောင်း လက်ထက်တွင် တက္ကသိုလ်များ ဗဟိုစာကြည့်တိုက်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အားအထားရဆုံး စာကြည့်တိုက်အဖြစ်သာမက မြန်မာနိုင်ငံအကြောင်း လေ့လာလိုသူများအတွက် နိုင်ငံတကာပါ အားကိုးရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းတင်ခံခဲ့ရသည်။ယင်းအပြင် မြန်မာစာပေနယ်ပယ်နှင့် ကမ္ဘာ့စာပေနယ်များကို ပေါင်းကူးတံတားခင်းပေးနိုင်ခဲ့သူအဖြစ် အပြင် ကမ္ဘာ့စာကြည့်တိုက်များနှင့် ချိတ်ဆက်ကာ စာအုပ်စာတမ်း၊ ဂျာနယ်နှင့် မဂ္ဂဇင်းများကို စာအုပ်လဲလှယ်ခြင်း၊ ငှားရမ်းဝယ်ယူခြင်းတို့ဖြင့် ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=စာကြည့်တိုက်ပညာ၏ဖခင် ဆရာကြီး ဒေါက်တာစည်သူသော်ကောင်း |url=http://www.moi.gov.mm/article/16532 |access-date=2026-07-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> သူသည် ရှေးဟောင်းစာပေများဖြစ်သည့် ပေ၊ ပုရပိုက် လက်ရေးစာများကို အထူးစိတ်ဝင်စားကာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းဟောင်းများနှင့် ကိုယ်ပိုင်စာကြည့်တိုက်များအထိ ကိုယ်တိုင်သွားရောက်၍ ဖုန်တက်နေသော ပေစာလက်ရေးမူများကို ရှာဖွေစုဆောင်းခဲ့သည်။ အချို့ကိုလည်း ငွေကြေးဖြင့် ဝယ်ယူ စုဆောင်းခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အထက်မြန်မာပြည်ကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်စဉ်က ယူဆောင်သွားခဲ့ကြသည့် ရှားပါးပေနှင့် ပုရပိုက်များကို လန်ဒန်မြို့ရှိ ဗြိတိသျှစာကြည့်တိုက်မှတစ်ဆင့် ပြန်လည်လှူဒါန်းလာအောင်လည်း ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ပေးနိုင်ခဲ့သဖြင့် တက္ကသိုလ်များ ဗဟိုစာကြည့်တိုက် တွင် ပေ၊ ပုရပိုက်အစည်းပေါင်း ၁၆,၀၀၀ နီးပါးအထိ စုဆောင်းထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ထို့ကြောင့် တက္ကသိုလ်များ ဗဟိုစာကြည့်တိုက်တွင် ပေ၊ ပုရပိုက်နှင့် လက်ရေးဌာနစိတ်တစ်ခုကိုပါ တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မျိုးသန့်ထွန်း(စစ်ကိုင်း) - ဆရာကြီးဦးသော်ကောင်း-စာပေါင်းစု |url=https://www.moemaka.com/2023/03/blog-post_41.html |access-date=2026-07-29 |website=MoeMaKa Media}}</ref> == စာပေဘဝဖြတ်သန်းမှု == ဖခင်ဖြစ်သူနှင့် ဆရာရင်းများဖြစ်ကြသည့် ဦးသိန်းဟန် (ဆရာဇော်ဂျီ) နှင့် ဆရာ ဦးထင်ကြီး (တက္ကသိုလ်ထင်ကြီး) တို့၏ တိုက်တွန်းညွှန်ကြားချက်အရ ၁၉၆၄ ခုနှစ်ဝန်းကျင်မှစ၍ စာပေဗိမာန်၏ လုပ်ငန်းတာဝန်များတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ဆရာကြီးသည် ဆရာဇော်ဂျီ၏ လက်ထောက်စာကြည့်တိုက်မှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ဖြစ်သည်။ ဆရာဇော်ဂျီ၏ လမ်းညွှန်မှုနှင့်အတူ စာပေဗိမာန်၏ စာကြည့်တိုက်သင်တန်းများကိုလည်း ဆရာတိုက်စိုးနှင့် လက်တွဲ၍ တာဝန်ယူပေးခဲ့သည်။ ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် ပြည်လမ်းရှိ စာပေဗိမာန်၌ စာကြည့်တိုက် နှီးနှောဖလှယ်ပွဲကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ယင်းဟောပြောဆွေးနွေးချက်များကို အခြေခံကာ စာကြည့်တိုက်လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ လက်စွဲစာအုပ်များကို ပြုစုထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဆရာတိုက်စိုး၊ ဆရာမ စမ်းစမ်းမေတို့နှင့်အတူ ပူးပေါင်း၍ “မြန်မာစာပေ စာစုစာရင်း” ကို ပြုစုခဲ့ရာ ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် စာပေဗိမာန်က စာအုပ်အဖြစ် ထုတ်ဝေပေးခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် စာတည်းမှူးချုပ် ဒေါ်အုန်းကြည် လက်ထက်၌ “မြန်မာ့ရည်ညွှန်းစာအုပ်ဟူသည်” စာတမ်းကို တင်သွင်းခဲ့ပြီး၊ ၁၉၈၇ ခုနှစ် ဘာသာပြန် စာပေစာတမ်းဖတ်ပွဲတွင် ဆရာငြိမ်းကျော်နှင့် ပူးတွဲ၍ အစောဆုံး ဘာသာပြန်ကျမ်းများနှင့် ပါဠိစာပေ၊ ဗုဒ္ဓသာသနာဆိုင်ရာ မြန်မာပြန်စာပေများကို အဓိကထားသော “ရှေးခေတ်ဘာသာပြန် သဘောနှင့် အထောက်အကူကျမ်းများ” စာတမ်းကို ဖတ်ကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာပြည်နဲ့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုစာပေသမိုင်းကို ပိုပြီးအတိအကျ သိစေချင်လို့ပါ။  နိုင်ငံတကာမှာ  ရေးတာတွေက  မှားတာတွေ  တွေ့ရတာမို့ တိကျစွာရေးဖြစ်တာပါ စည်သူဒေါက်တာသော်ကောင်း {{!}} News and Periodical Enterprise |url=https://www.moi.gov.mm/npe/mnmaapnnynai-mnmaaynykemucaapesmiungkiu-piupiiattiak-sicekhngliup-niungngnttkaamaa-rettaattek |access-date=2026-07-29 |website=www.moi.gov.mm}}</ref> ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် စာပေဗိမာန်က “မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်” ကို စတင်ထုတ်ဝေချိန်၌ ဆရာဦးမျိုးမင်း ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည့် စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ် ပြုစုထုတ်ဝေရေးကော်မတီတွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ရည်ညွှန်းကျမ်းစာပေ ပြုစုထုတ်ဝေရေးအဖွဲ့သို့ ရောက်ရှိလာပြီး ယနေ့တိုင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ ဆရာ ဦးမျိုးသန့် စာတည်းမှူးချုပ် ဖြစ်လာသည့်အခါ ဆရာကြီးသည် အမျိုးသားစာပေဆု အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ အမျိုးသားစာပေ စိစစ်ရွေးချယ်ရေးကော်မတီတွင် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် နှစ်ပေါင်းများစွာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်အထိ ဥက္ကဋ္ဌတာဝန်ကို ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကာ ကျန်းမာရေး အခြေအနေကြောင့်သာ အဆိုပါတာဝန်မှ နားခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ထို့အပြင် စာပေဗိမာန်၏ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းတွဲသစ်များ ပြန်လည်ထုတ်ဝေရေးနှင့် မြန်မာဂန္ထဝင်အတွဲ ၁၀၀ စာစဉ်များ ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်းများတွင် စာတည်းအဖွဲ့၏ စာတည်းမှူးချုပ်အဖြစ် ဦးဆောင်ပါဝင်ခဲ့ပြီး စာပေဗိမာန်၏ လုပ်ငန်းမှန်သမျှတွင် ဆရာကြီး၏ အကြံဉာဏ်နှင့် အကူအညီများ အမြဲတမ်း ပါဝင်ခဲ့ပေသည်။ ဆရာကြီးသည် အမျိုးသားစာပေဆု စိစစ်ရွေးချယ်ရေးကော်မတီတွင် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှစ၍ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဆရာဝန်တင်ရွှေဆု၊ ထွန်းဖောင်ဒေးရှင်းစာပေဆု၊ ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေစာပေဆုနှင့် သုတစွယ်စုံစာပေဆု စသည့် ထင်ရှားသော စာပေဆုရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့များတွင်လည်း ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူပေးခဲ့သည်။ မြန်မာစာကော်မရှင်၏ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ၁၉၇၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၆ ခုနှစ်အထိ လည်းကောင်း၊ မြန်မာ-အင်္ဂလိပ် အဘိဓာန်ပြုစုရေးအဖွဲ့၏ ပထမဆုံးသဘာပတိအဖြစ် (၁၉၈၁–၁၉၈၂) ခုနှစ်တွင် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ စာကြည့်တိုက်အသင်း ပေါ်ပေါက်လာစေရန် အစပြုတိုက်တွန်းပေးခဲ့ပြီး ယနေ့တိုင် အသင်းနာယកအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှစတင်ကာ မြန်မာနိုင်ငံ စာပေနှင့် စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့နှင့် ပူးပေါင်း၍ ကျော်ကြားသော စာရေးဆရာကြီးများ၏ စာပေါင်းချုပ်များကို ထုတ်ဝေရာတွင် ဦးဆောင်စီစဉ်ပေးခဲ့သည်။ ထိုသို့ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ၌ ဆရာဇော်ဂျီ စာပေါင်းချုပ်၊ ပီမိုးနင်း စာပေါင်းချုပ်၊ လယ်တီပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး စာပေါင်းချုပ်နှင့် မှော်ဘီဆရာသိန်းကြီး စာပေါင်းချုပ်တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မြန်မာစာပေဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် ပုဂ္ဂလိကစာပေဆုများ တီထွင်ချီးမြှင့်ရာတွင်လည်း တက်ကြွစွာ ပါဝင်ကူညီခဲ့သည်။ ဆရာကြီးသည် စာကြည့်တိုက်မှူးတစ်ဦးအနေဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံသာမက ဗြိတိသျှ၊ ဂျပန်နှင့် စင်ကာပူနိုင်ငံရှိ စာကြည့်တိုက်ကြီးများတွင်ပါ ကျောင်းသားများ၊ ပညာရှင်များနှင့် သုတေသီများကို ကူညီပံ့ပိုးပေးခဲ့ပြီး ကိုယ်တိုင်လည်း သုတေသနစာတမ်းများစွာ ရေးသားဖတ်ကြားခဲ့သည်။ အငြိမ်းစားယူပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ သုတေသီများ လွယ်ကူစွာ ကိုးကားနိုင်ရန် ရှေးဟောင်းပေစာ၊ ပုရပိုက်များကို ထိန်းသိမ်းစုဆောင်းကာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ဘာသာပြန်ဆိုပေးခြင်းများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် စာပေဆိုင်ရာ စာတမ်းနှင့်စာအုပ် စုစုပေါင်း ၁၈၀ ကျော်ကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ရာ အများစုမှာ နိုင်ငံတကာပါ လေ့လာဖတ်ရှုနိုင်ရန် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == ရရှိခဲ့သော ဆုတံဆိပ်များ == ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် သြစတြေးလျနိုင်ငံ အနောက်ဆစ်ဒနီတက္ကသိုလ်က ဂုဏ်ထူးဆောင် စာပေပါရဂူဘွဲ့ Doctor of Letters (Honori - Scausa) ကို ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၀၅ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ ဖုကုအိုက အာရှဓလေ့ဆုရွေးချယ်ရေးကော်မတီက ဖုကုအိုက ပညာရှင်ဆု (Fukuoka Asian Culture Prize (Academis Laureate))ကို ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ထို့အပြင် ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ပခုက္ကူဦးအုံးဖေ တစ်သက်တာစာပေဆု၊ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်အတွက် အမျိုးသား စာပေတစ်သက်တာဆု၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ထွန်းဖောင်ဒေးရှင်း တစ်သက်တာစာပေဆု၊ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် သုတစွယ်စုံစာပေတစ်သက်တာဆု၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ဆရာဝန်တင်ရွှေ စာပေတစ်သက်တာဆု တို့ကိုလည်း ရရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ဆရာကြီးကို ဝိဇ္ဇာပညာ ထူးချွန်တံဆိပ် (ဒုတိယ အဆင့်)နှင့် စည်သူဘွဲ့တို့ကို နိုင်ငံတော်အစိုးရ ကချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆု၏ အတိတ်ခြေရာ |url=http://mdn.gov.mm/my/amiusaacaape-ttcskttaachue-attittkheraa |access-date=2026-07-29 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> == မိသားစုဘဝနှင့် ကွယ်လွန်ခြင်း == ဆရာကြီး ဦးသော်ကောင်းသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၉ ရက် (ဝါဆိုလပြည့်နေ့) မနက် ၅ နာရီ ၂၇ မိနစ်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ဦးသော်ကောင်းသည် အိမ်ထောင်သည်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ဒေါက်တာ သန့်သော်ကောင်း သည် ၎င်း၏ သားဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-07-29 |title=စာကြည့်တိုက်ပညာရှင် ဆရာကြီး စည်သူ ဦးသော်ကောင်း အသက် ၈၉ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန် |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%8A%E1%80%AC%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%BA-%E1%80%86%E1%80%9B%E1%80%AC/ |access-date=2026-07-29 |website=Popular |language=en-US}}</ref> == ကိုးကား == <references /> {{Lifetime|၁၉၃၇|၂၀၂၆}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၃၇ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]] [[Category:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[Category:မြန်မာ စာကြည့်တိုက်ပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု ရသူများ]] [[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားဟောင်းများ]] esmcibd39cu2uefjvmjqupq89hjg0qz 1044897 1044889 2026-07-29T06:20:54Z Zawzawaungthwin 100038 ကိုးကား ထည့်သွင်း 1044897 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ဒေါက်တာ သော်ကောင်း | honorific_prefix = [[စည်သူ]] | image = | caption = | birth_date = {{birth date |1937|12|17}} | birth_place = ရန်ကုန်မြို့ | death_date = {{death date and age|2026|7|29|1937|12|17}} | death_place = ရန်ကုန်မြို့ | resting_place = | occupation = စာကြည့်တိုက်ပညာရှင်၊ ပညာရေးပညာရှင်၊ သုတေသီ | father = စည်သူ [[ကောင်း၊ ဦး (စည်သူ)|ဦးကောင်း]] | mother = ဒေါ်သိန်း | alma_mater = ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ လန်ဒန်တက္ကသိုလ် | awards = ဖုကုအိုက အာရှဓလေ့ဆု (၂၀၀၅)၊ အနောက်ဆစ်ဒနီ တက္ကသိုလ် ဂုဏ်ထူးဆောင်စာပေပါရဂူဘွဲ့ (၁၉၉၉) }} '''စည်သူ ဦးသော်ကောင်း''' (၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၃၇ – ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၆) သည် အာရှတိုက်၏ စာကြည့်တိုက်ပညာရပ်နယ်ပယ်တွင် ဦးဆောင်ဦးရွက်ပြုခဲ့ပြီး ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် မြန်မာနိုင်ငံသား စာကြည့်တိုက်ပညာရှင်နှင့် သုတေသီတစ်ဦး ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Dr. Thaw Kaung Collection – Universities' Central Library |url=https://www.uclmyanmar.org/institutional-repository/u-thaw-kaung-collection/ |access-date=2026-07-29 |language=en-US}}</ref> == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == ဦးသော်ကောင်းကို ၁၉၃၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ဖခင် [[ကောင်း၊ ဦး (စည်သူ)|စည်သူ ဦးကောင်း]] နှင့် မိခင် ဒေါ်သိန်းတို့က မွေးဖွားခဲ့သည်။မွေးချင်းသုံးဦးအနက် အကြီးဆုံးသားဖြစ်သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူသည် လွတ်လပ်ရေးခေတ် မြန်မာနိုင်ငံတော် ငွေကြေးဘုတ်အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ပြီး ငွေစက္ကူများပေါ်တွင် "မောင်ကောင်း" ဟု လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သူ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://mawkun.com/%E1%80%85%E1%80%8A%E1%80%B9%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%A5%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%B1%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B9%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B2%E1%82%95-%E1%80%85/|title=စည်သူဦးသော်ကောင်းရဲ့ စာကြည့်တိုက်ထဲက ဘဝ|work=မော်ကွန်း|access-date=၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၆|date=}}</ref> ဦးသော်ကောင်း သည် ငယ်စဉ်ကလေးဘဝကို  အရိုးအဆစ် နာကျင်ကိုက်ခဲသော ရောဂါကြောင့် အိမ်၌ပင် ပညာသင်ကြားခံရပြီး၊ တခြားကလေးများ ကဲ့သို့ ကစားခုန်စားမလုပ်နိုင်ခဲ့ဘဲ စာအုပ်များဖြင့်သာ ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည်။သူသည် အသက် (၁၀) နှစ်အရွယ် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် အစိုးရက ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးကောင်းအား အင်္ဂလန်သို့ မြန်မာပညာတော်သင်များအား ကြည့်ရှုစောင့်ရှောက်ရန် တာဝန်ဖြင့် စေလွှတ်ခဲ့သဖြင့် မိသားစုနှင့်အတူ လန်ဒန်မြို့သို့ လိုက်ပါသွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=စာကြည့်တိုက်ပညာ၏ ဖခင် ဆရာကြီး ဒေါက်တာ စည်သူသော်ကောင်း {{!}} News and Periodical Enterprise |url=https://www.moi.gov.mm/npe/caaknnyttiukpnnyaae-phkhng-chraakii-dekttaa-cnnysuuseaakeaang |access-date=2026-07-29 |website=www.moi.gov.mm}}</ref> ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် နှစ်ကုန်ခါနီးတွင် မိသားစုနှင့်အတူ ရန်ကုန်မြို့သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာခဲ့သော်လည်း ကျန်းမာရေး အခြေအနေကြောင့် ကျောင်းဆက်တက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထို့နောက် ၁၉၅၂ ခုနှစ်ရောက်မှသာ အင်္ဂလိပ်မက်သဒစ်အထက်တန်းကျောင်း (လက်ရှိ [[အ.ထ.က(၁)ဒဂုံ|အထက(၁) ဒဂုံ]] ) တွင် သတ္တမတန်း နှစ်ဝက်မှစ၍ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း စာမေးပွဲကို အင်္ဂလိပ်စာနှင့် ပထဝီဝင် ဘာသာရပ်တို့ဖြင့် ဂုဏ်ထူးထွက်ရှိကာ ပထမတန်း (1st Division) ဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ အင်္ဂလိပ်စာ ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူးဘွဲ့ကို ပထမအဆင့်ဖြင့် ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့သဖြင့် ဦးဘိုးနှစ်ရွှေတံဆိပ်ဆု ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်တက္ကသိုလ်မှ စာကြည့်တိုက်ပညာဆိုင်ရာ ဘွဲ့လွန်ဒီပလိုမာကို ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်။ ယင်းနောက် သြစတြေးလျစာကြည့်တိုက်နှင့် သတင်းအချက်အလက်အသင်း၏ (AALIA) ဘွဲ့အပြင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ စာကြည့်တိုက်အသင်း၏ အမြင့်ဆုံးဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ဖြစ်သော (FLA) ဘွဲ့တို့ကိုလည်း ထပ်မံရရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ စာကြည့်တိုက်အသင်းက ၎င်းအား ဂုဏ်ထူးဆောင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်ပါ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=စာကြည့်တိုက်ပညာ၏ဖခင် ဆရာကြီး ဒေါက်တာစည်သူသော်ကောင်း |url=http://www.moi.gov.mm/article/16486 |access-date=2026-07-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == ဝန်ထမ်းဘဝ == ဦးသော်ကောင်းသည် ၁၉၅၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက်အထိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ပင်မနယ်မြေရှိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်စာကြည့်တိုက်နှင့် တက္ကသိုလ်များ ဗဟိုစာကြည့်တိုက်တို့တွင် စာကြည့်တိုက်မှူးအဖြစ် နှစ်ပေါင်း ၄၀ ခန့် တာဝန်ယူလုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ထို့အပြင် ၁၉၉၈ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၇ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် စာကြည့်တိုက်နှင့် သုတပညာဌာန၊ ရန်ကုန်အရှေ့ပိုင်းတက္ကသိုလ်စာကြည့်တိုက်နှင့် သုတပညာဌာနတို့တွင် အချိန်ပိုင်းပါမောက္ခအဖြစ် စာကြည့်တိုက်ပညာများကို ဆက်လက်သင်ကြားပို့ချပေးခဲ့ပြီး၊ဖခင် တည်ထောင်ခဲ့သည့် မြန်မာ့သမိုင်းအဖွဲ့တွင် ၁၉၉၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှစတင်ကာ တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ကွယ်လွန်ချိန်အထိ မြန်မာ့သမိုင်းအဖွဲ့၏ အချိန်ပိုင်းအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် ဆက်လက်ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မောင်စွမ်းရည် – ဦးသော်ကောင်း – MoeMaKa Burmese News & Media |url=https://moemaka.net/wpmmk/archives/54199 |access-date=2026-07-29 |language=en-US}}</ref> သူသည် ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူးဘွဲ့မရမီ ၁၉၅၇ ခုနှစ် အသက် ၁၉ နှစ်အရွယ်က စတင်လျက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်  အင်္ဂလိပ်စာဌာန စာကြည့်တိုက်တွင် အချိန်ပိုင်း အလုပ်လုပ်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ အသက် ၂၁ နှစ်ကျော် ၁၉၅၉ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူးတန်းစာမေးပွဲ ဖြေဆိုခဲ့ပြီး ထိုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်တွင် [[ဇော်ဂျီ (စာရေးဆရာ)|ဆရာဇော်ဂျီ]]လက်အောက်ရှိ လူမှုရေးသိပ္ပံ စာကြည့်တိုက်(ယခုရန်ကုန် စီးပွားရေးတက္ကသိုလ် စာကြည့်တိုက်) တွင် အလုပ်စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ပထမဆုံး စာကြည့်တိုက်မှူးအဖြစ် ဦးခင်ဇော် (ကလောင်အမည် - K)သည် ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ်အထိ တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၄၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၈ ခုနှစ်အထိ ဦးသိန်းဟန် (ဆရာဇော်ဂျီ) က ဆက်လက် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် အခေါ်အဝေါ် ပြောင်းလဲခဲ့ပြီးနောက် တက္ကသိုလ်များ ဗဟိုစာကြည့်တိုက်၏ စာကြည့်တိုက်မှူးကြီးအဖြစ် ဆရာကြီး ဦးသိန်းဟန်၏ စာပေအမွေအနှစ်နှင့် စာကြည့်တိုက် အတတ်ပညာရပ်များကို ဦးသော်ကောင်းက ဆက်ခံခဲ့သည်။ဦးသော်ကောင်း လက်ထက်တွင် တက္ကသိုလ်များ ဗဟိုစာကြည့်တိုက်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အားအထားရဆုံး စာကြည့်တိုက်အဖြစ်သာမက မြန်မာနိုင်ငံအကြောင်း လေ့လာလိုသူများအတွက် နိုင်ငံတကာပါ အားကိုးရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းတင်ခံခဲ့ရသည်။ယင်းအပြင် မြန်မာစာပေနယ်ပယ်နှင့် ကမ္ဘာ့စာပေနယ်များကို ပေါင်းကူးတံတားခင်းပေးနိုင်ခဲ့သူအဖြစ် အပြင် ကမ္ဘာ့စာကြည့်တိုက်များနှင့် ချိတ်ဆက်ကာ စာအုပ်စာတမ်း၊ ဂျာနယ်နှင့် မဂ္ဂဇင်းများကို စာအုပ်လဲလှယ်ခြင်း၊ ငှားရမ်းဝယ်ယူခြင်းတို့ဖြင့် ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=စာကြည့်တိုက်ပညာ၏ဖခင် ဆရာကြီး ဒေါက်တာစည်သူသော်ကောင်း |url=http://www.moi.gov.mm/article/16532 |access-date=2026-07-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> သူသည် ရှေးဟောင်းစာပေများဖြစ်သည့် ပေ၊ ပုရပိုက် လက်ရေးစာများကို အထူးစိတ်ဝင်စားကာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းဟောင်းများနှင့် ကိုယ်ပိုင်စာကြည့်တိုက်များအထိ ကိုယ်တိုင်သွားရောက်၍ ဖုန်တက်နေသော ပေစာလက်ရေးမူများကို ရှာဖွေစုဆောင်းခဲ့သည်။ အချို့ကိုလည်း ငွေကြေးဖြင့် ဝယ်ယူ စုဆောင်းခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အထက်မြန်မာပြည်ကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်စဉ်က ယူဆောင်သွားခဲ့ကြသည့် ရှားပါးပေနှင့် ပုရပိုက်များကို လန်ဒန်မြို့ရှိ ဗြိတိသျှစာကြည့်တိုက်မှတစ်ဆင့် ပြန်လည်လှူဒါန်းလာအောင်လည်း ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ပေးနိုင်ခဲ့သဖြင့် တက္ကသိုလ်များ ဗဟိုစာကြည့်တိုက် တွင် ပေ၊ ပုရပိုက်အစည်းပေါင်း ၁၆,၀၀၀ နီးပါးအထိ စုဆောင်းထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ထို့ကြောင့် တက္ကသိုလ်များ ဗဟိုစာကြည့်တိုက်တွင် ပေ၊ ပုရပိုက်နှင့် လက်ရေးဌာနစိတ်တစ်ခုကိုပါ တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မျိုးသန့်ထွန်း(စစ်ကိုင်း) - ဆရာကြီးဦးသော်ကောင်း-စာပေါင်းစု |url=https://www.moemaka.com/2023/03/blog-post_41.html |access-date=2026-07-29 |website=MoeMaKa Media}}</ref> == စာပေဘဝဖြတ်သန်းမှု == ဖခင်ဖြစ်သူနှင့် ဆရာရင်းများဖြစ်ကြသည့် ဦးသိန်းဟန် (ဆရာဇော်ဂျီ) နှင့် ဆရာ ဦးထင်ကြီး (တက္ကသိုလ်ထင်ကြီး) တို့၏ တိုက်တွန်းညွှန်ကြားချက်အရ ၁၉၆၄ ခုနှစ်ဝန်းကျင်မှစ၍ စာပေဗိမာန်၏ လုပ်ငန်းတာဝန်များတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ဆရာကြီးသည် ဆရာဇော်ဂျီ၏ လက်ထောက်စာကြည့်တိုက်မှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ဖြစ်သည်။ ဆရာဇော်ဂျီ၏ လမ်းညွှန်မှုနှင့်အတူ စာပေဗိမာန်၏ စာကြည့်တိုက်သင်တန်းများကိုလည်း ဆရာတိုက်စိုးနှင့် လက်တွဲ၍ တာဝန်ယူပေးခဲ့သည်။ ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် ပြည်လမ်းရှိ စာပေဗိမာန်၌ စာကြည့်တိုက် နှီးနှောဖလှယ်ပွဲကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ယင်းဟောပြောဆွေးနွေးချက်များကို အခြေခံကာ စာကြည့်တိုက်လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ လက်စွဲစာအုပ်များကို ပြုစုထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဆရာတိုက်စိုး၊ ဆရာမ စမ်းစမ်းမေတို့နှင့်အတူ ပူးပေါင်း၍ “မြန်မာစာပေ စာစုစာရင်း” ကို ပြုစုခဲ့ရာ ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် စာပေဗိမာန်က စာအုပ်အဖြစ် ထုတ်ဝေပေးခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် စာတည်းမှူးချုပ် ဒေါ်အုန်းကြည် လက်ထက်၌ “မြန်မာ့ရည်ညွှန်းစာအုပ်ဟူသည်” စာတမ်းကို တင်သွင်းခဲ့ပြီး၊ ၁၉၈၇ ခုနှစ် ဘာသာပြန် စာပေစာတမ်းဖတ်ပွဲတွင် ဆရာငြိမ်းကျော်နှင့် ပူးတွဲ၍ အစောဆုံး ဘာသာပြန်ကျမ်းများနှင့် ပါဠိစာပေ၊ ဗုဒ္ဓသာသနာဆိုင်ရာ မြန်မာပြန်စာပေများကို အဓိကထားသော “ရှေးခေတ်ဘာသာပြန် သဘောနှင့် အထောက်အကူကျမ်းများ” စာတမ်းကို ဖတ်ကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာပြည်နဲ့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုစာပေသမိုင်းကို ပိုပြီးအတိအကျ သိစေချင်လို့ပါ။  နိုင်ငံတကာမှာ  ရေးတာတွေက  မှားတာတွေ  တွေ့ရတာမို့ တိကျစွာရေးဖြစ်တာပါ စည်သူဒေါက်တာသော်ကောင်း {{!}} News and Periodical Enterprise |url=https://www.moi.gov.mm/npe/mnmaapnnynai-mnmaaynykemucaapesmiungkiu-piupiiattiak-sicekhngliup-niungngnttkaamaa-rettaattek |access-date=2026-07-29 |website=www.moi.gov.mm}}</ref> ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် စာပေဗိမာန်က “မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်” ကို စတင်ထုတ်ဝေချိန်၌ ဆရာဦးမျိုးမင်း ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည့် စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ် ပြုစုထုတ်ဝေရေးကော်မတီတွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ရည်ညွှန်းကျမ်းစာပေ ပြုစုထုတ်ဝေရေးအဖွဲ့သို့ ရောက်ရှိလာပြီး ယနေ့တိုင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ ဆရာ ဦးမျိုးသန့် စာတည်းမှူးချုပ် ဖြစ်လာသည့်အခါ ဆရာကြီးသည် အမျိုးသားစာပေဆု အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ အမျိုးသားစာပေ စိစစ်ရွေးချယ်ရေးကော်မတီတွင် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် နှစ်ပေါင်းများစွာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်အထိ ဥက္ကဋ္ဌတာဝန်ကို ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကာ ကျန်းမာရေး အခြေအနေကြောင့်သာ အဆိုပါတာဝန်မှ နားခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ထို့အပြင် စာပေဗိမာန်၏ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းတွဲသစ်များ ပြန်လည်ထုတ်ဝေရေးနှင့် မြန်မာဂန္ထဝင်အတွဲ ၁၀၀ စာစဉ်များ ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်းများတွင် စာတည်းအဖွဲ့၏ စာတည်းမှူးချုပ်အဖြစ် ဦးဆောင်ပါဝင်ခဲ့ပြီး စာပေဗိမာန်၏ လုပ်ငန်းမှန်သမျှတွင် ဆရာကြီး၏ အကြံဉာဏ်နှင့် အကူအညီများ အမြဲတမ်း ပါဝင်ခဲ့ပေသည်။<ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2026-07-29 |title=စာကြည့်တိုက်ပညာရှင် ဆရာကြီး စည်သူ ဦးသော်ကောင်း ကွယ်လွန် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2026/07/29/415155.html |access-date=2026-07-29 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> ဆရာကြီးသည် အမျိုးသားစာပေဆု စိစစ်ရွေးချယ်ရေးကော်မတီတွင် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှစ၍ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဆရာဝန်တင်ရွှေဆု၊ ထွန်းဖောင်ဒေးရှင်းစာပေဆု၊ ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေစာပေဆုနှင့် သုတစွယ်စုံစာပေဆု စသည့် ထင်ရှားသော စာပေဆုရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့များတွင်လည်း ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူပေးခဲ့သည်။ မြန်မာစာကော်မရှင်၏ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ၁၉၇၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၆ ခုနှစ်အထိ လည်းကောင်း၊ မြန်မာ-အင်္ဂလိပ် အဘိဓာန်ပြုစုရေးအဖွဲ့၏ ပထမဆုံးသဘာပတိအဖြစ် (၁၉၈၁–၁၉၈၂) ခုနှစ်တွင် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ စာကြည့်တိုက်အသင်း ပေါ်ပေါက်လာစေရန် အစပြုတိုက်တွန်းပေးခဲ့ပြီး ယနေ့တိုင် အသင်းနာယកအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှစတင်ကာ မြန်မာနိုင်ငံ စာပေနှင့် စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့နှင့် ပူးပေါင်း၍ ကျော်ကြားသော စာရေးဆရာကြီးများ၏ စာပေါင်းချုပ်များကို ထုတ်ဝေရာတွင် ဦးဆောင်စီစဉ်ပေးခဲ့သည်။ ထိုသို့ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ၌ ဆရာဇော်ဂျီ စာပေါင်းချုပ်၊ ပီမိုးနင်း စာပေါင်းချုပ်၊ လယ်တီပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး စာပေါင်းချုပ်နှင့် မှော်ဘီဆရာသိန်းကြီး စာပေါင်းချုပ်တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မြန်မာစာပေဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် ပုဂ္ဂလိကစာပေဆုများ တီထွင်ချီးမြှင့်ရာတွင်လည်း တက်ကြွစွာ ပါဝင်ကူညီခဲ့သည်။ ဆရာကြီးသည် စာကြည့်တိုက်မှူးတစ်ဦးအနေဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံသာမက ဗြိတိသျှ၊ ဂျပန်နှင့် စင်ကာပူနိုင်ငံရှိ စာကြည့်တိုက်ကြီးများတွင်ပါ ကျောင်းသားများ၊ ပညာရှင်များနှင့် သုတေသီများကို ကူညီပံ့ပိုးပေးခဲ့ပြီး ကိုယ်တိုင်လည်း သုတေသနစာတမ်းများစွာ ရေးသားဖတ်ကြားခဲ့သည်။ အငြိမ်းစားယူပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ သုတေသီများ လွယ်ကူစွာ ကိုးကားနိုင်ရန် ရှေးဟောင်းပေစာ၊ ပုရပိုက်များကို ထိန်းသိမ်းစုဆောင်းကာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ဘာသာပြန်ဆိုပေးခြင်းများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် စာပေဆိုင်ရာ စာတမ်းနှင့်စာအုပ် စုစုပေါင်း ၁၈၀ ကျော်ကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ရာ အများစုမှာ နိုင်ငံတကာပါ လေ့လာဖတ်ရှုနိုင်ရန် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == ရရှိခဲ့သော ဆုတံဆိပ်များ == ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် သြစတြေးလျနိုင်ငံ အနောက်ဆစ်ဒနီတက္ကသိုလ်က ဂုဏ်ထူးဆောင် စာပေပါရဂူဘွဲ့ Doctor of Letters (Honori - Scausa) ကို ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၀၅ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ ဖုကုအိုက အာရှဓလေ့ဆုရွေးချယ်ရေးကော်မတီက ဖုကုအိုက ပညာရှင်ဆု (Fukuoka Asian Culture Prize (Academis Laureate))ကို ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ထို့အပြင် ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ပခုက္ကူဦးအုံးဖေ တစ်သက်တာစာပေဆု၊ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်အတွက် အမျိုးသား စာပေတစ်သက်တာဆု၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ထွန်းဖောင်ဒေးရှင်း တစ်သက်တာစာပေဆု၊ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် သုတစွယ်စုံစာပေတစ်သက်တာဆု၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ဆရာဝန်တင်ရွှေ စာပေတစ်သက်တာဆု တို့ကိုလည်း ရရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ဆရာကြီးကို ဝိဇ္ဇာပညာ ထူးချွန်တံဆိပ် (ဒုတိယ အဆင့်)နှင့် စည်သူဘွဲ့တို့ကို နိုင်ငံတော်အစိုးရ ကချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆု၏ အတိတ်ခြေရာ |url=http://mdn.gov.mm/my/amiusaacaape-ttcskttaachue-attittkheraa |access-date=2026-07-29 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> == မိသားစုဘဝနှင့် ကွယ်လွန်ခြင်း == ဆရာကြီး ဦးသော်ကောင်းသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၉ ရက် (ဝါဆိုလပြည့်နေ့) မနက် ၅ နာရီ ၂၇ မိနစ်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ဦးသော်ကောင်းသည် အိမ်ထောင်သည်တစ်ဦးဖြစ်သည်။၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် စက်မှုဝန်ကြီးဌာနမှ စာရင်းကိုင်ချုပ် ဒေါ်ခင်သန်းနှင့် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့ပြီး မင်းသော်ကောင်း၊ သန့်သော် ကောင်း၊ မြတ်သော်ကောင်း သားသုံးဦး မွေးဖွားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-07-29 |title=စာကြည့်တိုက်ပညာရှင် ဆရာကြီး စည်သူ ဦးသော်ကောင်း အသက် ၈၉ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန် |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%8A%E1%80%AC%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%BA-%E1%80%86%E1%80%9B%E1%80%AC/ |access-date=2026-07-29 |website=Popular |language=en-US}}</ref> == ကိုးကား == <references /> {{Lifetime|၁၉၃၇|၂၀၂၆}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၃၇ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]] [[Category:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[Category:မြန်မာ စာကြည့်တိုက်ပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု ရသူများ]] [[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားဟောင်းများ]] 1vtu6vp8l3rwvfb4k0f0b8bepngxbmu 1044898 1044897 2026-07-29T06:25:11Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] 1044898 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ဒေါက်တာ သော်ကောင်း | honorific_prefix = [[စည်သူ]] | image = | caption = | birth_date = {{birth date |1937|12|17}} | birth_place = ရန်ကုန်မြို့ | death_date = {{death date and age|2026|7|29|1937|12|17}} | death_place = ရန်ကုန်မြို့ | resting_place = | occupation = စာကြည့်တိုက်ပညာရှင်၊ ပညာရေးပညာရှင်၊ သုတေသီ | father = စည်သူ [[ကောင်း၊ ဦး (စည်သူ)|ဦးကောင်း]] | mother = ဒေါ်သိန်း | alma_mater = ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ လန်ဒန်တက္ကသိုလ် | awards = ဖုကုအိုက အာရှဓလေ့ဆု (၂၀၀၅)၊ အနောက်ဆစ်ဒနီ တက္ကသိုလ် ဂုဏ်ထူးဆောင်စာပေပါရဂူဘွဲ့ (၁၉၉၉) }} '''စည်သူ ဦးသော်ကောင်း''' (၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၃၇ – ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၆) သည် အာရှတိုက်၏ စာကြည့်တိုက်ပညာရပ်နယ်ပယ်တွင် ဦးဆောင်ဦးရွက်ပြုခဲ့ပြီး ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် မြန်မာနိုင်ငံသား စာကြည့်တိုက်ပညာရှင်နှင့် သုတေသီတစ်ဦး ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Dr. Thaw Kaung Collection – Universities' Central Library |url=https://www.uclmyanmar.org/institutional-repository/u-thaw-kaung-collection/ |access-date=2026-07-29 |language=en-US}}</ref> == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == ဦးသော်ကောင်းကို ၁၉၃၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ဖခင် [[ကောင်း၊ ဦး (စည်သူ)|စည်သူ ဦးကောင်း]] နှင့် မိခင် ဒေါ်သိန်းတို့က မွေးဖွားခဲ့သည်။မွေးချင်းသုံးဦးအနက် အကြီးဆုံးသားဖြစ်သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူသည် လွတ်လပ်ရေးခေတ် မြန်မာနိုင်ငံတော် ငွေကြေးဘုတ်အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ပြီး ငွေစက္ကူများပေါ်တွင် "မောင်ကောင်း" ဟု လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သူ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://mawkun.com/%E1%80%85%E1%80%8A%E1%80%B9%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%A5%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%B1%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B9%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B2%E1%82%95-%E1%80%85/|title=စည်သူဦးသော်ကောင်းရဲ့ စာကြည့်တိုက်ထဲက ဘဝ|work=မော်ကွန်း|access-date=၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၆|date=}}</ref> ဦးသော်ကောင်း သည် ငယ်စဉ်ကလေးဘဝကို  အရိုးအဆစ် နာကျင်ကိုက်ခဲသော ရောဂါကြောင့် အိမ်၌ပင် ပညာသင်ကြားခံရပြီး၊ တခြားကလေးများ ကဲ့သို့ ကစားခုန်စားမလုပ်နိုင်ခဲ့ဘဲ စာအုပ်များဖြင့်သာ ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည်။သူသည် အသက် (၁၀) နှစ်အရွယ် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် အစိုးရက ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးကောင်းအား အင်္ဂလန်သို့ မြန်မာပညာတော်သင်များအား ကြည့်ရှုစောင့်ရှောက်ရန် တာဝန်ဖြင့် စေလွှတ်ခဲ့သဖြင့် မိသားစုနှင့်အတူ လန်ဒန်မြို့သို့ လိုက်ပါသွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=စာကြည့်တိုက်ပညာ၏ ဖခင် ဆရာကြီး ဒေါက်တာ စည်သူသော်ကောင်း {{!}} News and Periodical Enterprise |url=https://www.moi.gov.mm/npe/caaknnyttiukpnnyaae-phkhng-chraakii-dekttaa-cnnysuuseaakeaang |access-date=2026-07-29 |website=www.moi.gov.mm}}</ref> ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် နှစ်ကုန်ခါနီးတွင် မိသားစုနှင့်အတူ ရန်ကုန်မြို့သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာခဲ့သော်လည်း ကျန်းမာရေး အခြေအနေကြောင့် ကျောင်းဆက်တက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထို့နောက် ၁၉၅၂ ခုနှစ်ရောက်မှသာ အင်္ဂလိပ်မက်သဒစ်အထက်တန်းကျောင်း (လက်ရှိ [[အ.ထ.က(၁)ဒဂုံ|အထက(၁) ဒဂုံ]] ) တွင် သတ္တမတန်း နှစ်ဝက်မှစ၍ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း စာမေးပွဲကို အင်္ဂလိပ်စာနှင့် ပထဝီဝင် ဘာသာရပ်တို့ဖြင့် ဂုဏ်ထူးထွက်ရှိကာ ပထမတန်း (1st Division) ဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ အင်္ဂလိပ်စာ ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူးဘွဲ့ကို ပထမအဆင့်ဖြင့် ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့သဖြင့် ဦးဘိုးနှစ်ရွှေတံဆိပ်ဆု ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်တက္ကသိုလ်မှ စာကြည့်တိုက်ပညာဆိုင်ရာ ဘွဲ့လွန်ဒီပလိုမာကို ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်။ ယင်းနောက် သြစတြေးလျစာကြည့်တိုက်နှင့် သတင်းအချက်အလက်အသင်း၏ (AALIA) ဘွဲ့အပြင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ စာကြည့်တိုက်အသင်း၏ အမြင့်ဆုံးဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ဖြစ်သော (FLA) ဘွဲ့တို့ကိုလည်း ထပ်မံရရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ စာကြည့်တိုက်အသင်းက ၎င်းအား ဂုဏ်ထူးဆောင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်ပါ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=စာကြည့်တိုက်ပညာ၏ဖခင် ဆရာကြီး ဒေါက်တာစည်သူသော်ကောင်း |url=http://www.moi.gov.mm/article/16486 |access-date=2026-07-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == ဝန်ထမ်းဘဝ == ဦးသော်ကောင်းသည် ၁၉၅၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက်အထိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ပင်မနယ်မြေရှိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်စာကြည့်တိုက်နှင့် တက္ကသိုလ်များ ဗဟိုစာကြည့်တိုက်တို့တွင် စာကြည့်တိုက်မှူးအဖြစ် နှစ်ပေါင်း ၄၀ ခန့် တာဝန်ယူလုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ထို့အပြင် ၁၉၉၈ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၇ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် စာကြည့်တိုက်နှင့် သုတပညာဌာန၊ ရန်ကုန်အရှေ့ပိုင်းတက္ကသိုလ်စာကြည့်တိုက်နှင့် သုတပညာဌာနတို့တွင် အချိန်ပိုင်းပါမောက္ခအဖြစ် စာကြည့်တိုက်ပညာများကို ဆက်လက်သင်ကြားပို့ချပေးခဲ့ပြီး၊ဖခင် တည်ထောင်ခဲ့သည့် မြန်မာ့သမိုင်းအဖွဲ့တွင် ၁၉၉၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှစတင်ကာ တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ကွယ်လွန်ချိန်အထိ မြန်မာ့သမိုင်းအဖွဲ့၏ အချိန်ပိုင်းအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် ဆက်လက်ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မောင်စွမ်းရည် – ဦးသော်ကောင်း – MoeMaKa Burmese News & Media |url=https://moemaka.net/wpmmk/archives/54199 |access-date=2026-07-29 |language=en-US}}</ref> သူသည် ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူးဘွဲ့မရမီ ၁၉၅၇ ခုနှစ် အသက် ၁၉ နှစ်အရွယ်က စတင်လျက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်  အင်္ဂလိပ်စာဌာန စာကြည့်တိုက်တွင် အချိန်ပိုင်း အလုပ်လုပ်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ အသက် ၂၁ နှစ်ကျော် ၁၉၅၉ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူးတန်းစာမေးပွဲ ဖြေဆိုခဲ့ပြီး ထိုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်တွင် [[ဇော်ဂျီ (စာရေးဆရာ)|ဆရာဇော်ဂျီ]]လက်အောက်ရှိ လူမှုရေးသိပ္ပံ စာကြည့်တိုက်(ယခုရန်ကုန် စီးပွားရေးတက္ကသိုလ် စာကြည့်တိုက်) တွင် အလုပ်စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ပထမဆုံး စာကြည့်တိုက်မှူးအဖြစ် ဦးခင်ဇော် (ကလောင်အမည် - K)သည် ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ်အထိ တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၄၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၈ ခုနှစ်အထိ ဦးသိန်းဟန် (ဆရာဇော်ဂျီ) က ဆက်လက် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် အခေါ်အဝေါ် ပြောင်းလဲခဲ့ပြီးနောက် တက္ကသိုလ်များ ဗဟိုစာကြည့်တိုက်၏ စာကြည့်တိုက်မှူးကြီးအဖြစ် ဆရာကြီး ဦးသိန်းဟန်၏ စာပေအမွေအနှစ်နှင့် စာကြည့်တိုက် အတတ်ပညာရပ်များကို ဦးသော်ကောင်းက ဆက်ခံခဲ့သည်။ဦးသော်ကောင်း လက်ထက်တွင် တက္ကသိုလ်များ ဗဟိုစာကြည့်တိုက်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အားအထားရဆုံး စာကြည့်တိုက်အဖြစ်သာမက မြန်မာနိုင်ငံအကြောင်း လေ့လာလိုသူများအတွက် နိုင်ငံတကာပါ အားကိုးရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းတင်ခံခဲ့ရသည်။ယင်းအပြင် မြန်မာစာပေနယ်ပယ်နှင့် ကမ္ဘာ့စာပေနယ်များကို ပေါင်းကူးတံတားခင်းပေးနိုင်ခဲ့သူအဖြစ် အပြင် ကမ္ဘာ့စာကြည့်တိုက်များနှင့် ချိတ်ဆက်ကာ စာအုပ်စာတမ်း၊ ဂျာနယ်နှင့် မဂ္ဂဇင်းများကို စာအုပ်လဲလှယ်ခြင်း၊ ငှားရမ်းဝယ်ယူခြင်းတို့ဖြင့် ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=စာကြည့်တိုက်ပညာ၏ဖခင် ဆရာကြီး ဒေါက်တာစည်သူသော်ကောင်း |url=http://www.moi.gov.mm/article/16532 |access-date=2026-07-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> သူသည် ရှေးဟောင်းစာပေများဖြစ်သည့် ပေ၊ ပုရပိုက် လက်ရေးစာများကို အထူးစိတ်ဝင်စားကာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းဟောင်းများနှင့် ကိုယ်ပိုင်စာကြည့်တိုက်များအထိ ကိုယ်တိုင်သွားရောက်၍ ဖုန်တက်နေသော ပေစာလက်ရေးမူများကို ရှာဖွေစုဆောင်းခဲ့သည်။ အချို့ကိုလည်း ငွေကြေးဖြင့် ဝယ်ယူ စုဆောင်းခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အထက်မြန်မာပြည်ကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်စဉ်က ယူဆောင်သွားခဲ့ကြသည့် ရှားပါးပေနှင့် ပုရပိုက်များကို လန်ဒန်မြို့ရှိ ဗြိတိသျှစာကြည့်တိုက်မှတစ်ဆင့် ပြန်လည်လှူဒါန်းလာအောင်လည်း ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ပေးနိုင်ခဲ့သဖြင့် တက္ကသိုလ်များ ဗဟိုစာကြည့်တိုက် တွင် ပေ၊ ပုရပိုက်အစည်းပေါင်း ၁၆,၀၀၀ နီးပါးအထိ စုဆောင်းထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ထို့ကြောင့် တက္ကသိုလ်များ ဗဟိုစာကြည့်တိုက်တွင် ပေ၊ ပုရပိုက်နှင့် လက်ရေးဌာနစိတ်တစ်ခုကိုပါ တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မျိုးသန့်ထွန်း(စစ်ကိုင်း) - ဆရာကြီးဦးသော်ကောင်း-စာပေါင်းစု |url=https://www.moemaka.com/2023/03/blog-post_41.html |access-date=2026-07-29 |website=MoeMaKa Media}}</ref> == စာပေဘဝဖြတ်သန်းမှု == ဖခင်ဖြစ်သူနှင့် ဆရာရင်းများဖြစ်ကြသည့် ဦးသိန်းဟန် (ဆရာဇော်ဂျီ) နှင့် ဆရာ ဦးထင်ကြီး (တက္ကသိုလ်ထင်ကြီး) တို့၏ တိုက်တွန်းညွှန်ကြားချက်အရ ၁၉၆၄ ခုနှစ်ဝန်းကျင်မှစ၍ စာပေဗိမာန်၏ လုပ်ငန်းတာဝန်များတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ဆရာကြီးသည် ဆရာဇော်ဂျီ၏ လက်ထောက်စာကြည့်တိုက်မှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ဖြစ်သည်။ ဆရာဇော်ဂျီ၏ လမ်းညွှန်မှုနှင့်အတူ စာပေဗိမာန်၏ စာကြည့်တိုက်သင်တန်းများကိုလည်း ဆရာတိုက်စိုးနှင့် လက်တွဲ၍ တာဝန်ယူပေးခဲ့သည်။ ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် ပြည်လမ်းရှိ စာပေဗိမာန်၌ စာကြည့်တိုက် နှီးနှောဖလှယ်ပွဲကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ယင်းဟောပြောဆွေးနွေးချက်များကို အခြေခံကာ စာကြည့်တိုက်လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ လက်စွဲစာအုပ်များကို ပြုစုထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဆရာတိုက်စိုး၊ ဆရာမ စမ်းစမ်းမေတို့နှင့်အတူ ပူးပေါင်း၍ “မြန်မာစာပေ စာစုစာရင်း” ကို ပြုစုခဲ့ရာ ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် စာပေဗိမာန်က စာအုပ်အဖြစ် ထုတ်ဝေပေးခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် စာတည်းမှူးချုပ် ဒေါ်အုန်းကြည် လက်ထက်၌ “မြန်မာ့ရည်ညွှန်းစာအုပ်ဟူသည်” စာတမ်းကို တင်သွင်းခဲ့ပြီး၊ ၁၉၈၇ ခုနှစ် ဘာသာပြန် စာပေစာတမ်းဖတ်ပွဲတွင် ဆရာငြိမ်းကျော်နှင့် ပူးတွဲ၍ အစောဆုံး ဘာသာပြန်ကျမ်းများနှင့် ပါဠိစာပေ၊ ဗုဒ္ဓသာသနာဆိုင်ရာ မြန်မာပြန်စာပေများကို အဓိကထားသော “ရှေးခေတ်ဘာသာပြန် သဘောနှင့် အထောက်အကူကျမ်းများ” စာတမ်းကို ဖတ်ကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာပြည်နဲ့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုစာပေသမိုင်းကို ပိုပြီးအတိအကျ သိစေချင်လို့ပါ။  နိုင်ငံတကာမှာ  ရေးတာတွေက  မှားတာတွေ  တွေ့ရတာမို့ တိကျစွာရေးဖြစ်တာပါ စည်သူဒေါက်တာသော်ကောင်း {{!}} News and Periodical Enterprise |url=https://www.moi.gov.mm/npe/mnmaapnnynai-mnmaaynykemucaapesmiungkiu-piupiiattiak-sicekhngliup-niungngnttkaamaa-rettaattek |access-date=2026-07-29 |website=www.moi.gov.mm}}</ref> ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် စာပေဗိမာန်က “မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်” ကို စတင်ထုတ်ဝေချိန်၌ ဆရာဦးမျိုးမင်း ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည့် စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ် ပြုစုထုတ်ဝေရေးကော်မတီတွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ရည်ညွှန်းကျမ်းစာပေ ပြုစုထုတ်ဝေရေးအဖွဲ့သို့ ရောက်ရှိလာပြီး ယနေ့တိုင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ ဆရာ ဦးမျိုးသန့် စာတည်းမှူးချုပ် ဖြစ်လာသည့်အခါ ဆရာကြီးသည် အမျိုးသားစာပေဆု အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ အမျိုးသားစာပေ စိစစ်ရွေးချယ်ရေးကော်မတီတွင် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် နှစ်ပေါင်းများစွာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်အထိ ဥက္ကဋ္ဌတာဝန်ကို ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကာ ကျန်းမာရေး အခြေအနေကြောင့်သာ အဆိုပါတာဝန်မှ နားခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ထို့အပြင် စာပေဗိမာန်၏ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းတွဲသစ်များ ပြန်လည်ထုတ်ဝေရေးနှင့် မြန်မာဂန္ထဝင်အတွဲ ၁၀၀ စာစဉ်များ ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်းများတွင် စာတည်းအဖွဲ့၏ စာတည်းမှူးချုပ်အဖြစ် ဦးဆောင်ပါဝင်ခဲ့ပြီး စာပေဗိမာန်၏ လုပ်ငန်းမှန်သမျှတွင် ဆရာကြီး၏ အကြံဉာဏ်နှင့် အကူအညီများ အမြဲတမ်း ပါဝင်ခဲ့ပေသည်။<ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2026-07-29 |title=စာကြည့်တိုက်ပညာရှင် ဆရာကြီး စည်သူ ဦးသော်ကောင်း ကွယ်လွန် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2026/07/29/415155.html |access-date=2026-07-29 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> ဆရာကြီးသည် အမျိုးသားစာပေဆု စိစစ်ရွေးချယ်ရေးကော်မတီတွင် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှစ၍ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဆရာဝန်တင်ရွှေဆု၊ ထွန်းဖောင်ဒေးရှင်းစာပေဆု၊ ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေစာပေဆုနှင့် သုတစွယ်စုံစာပေဆု စသည့် ထင်ရှားသော စာပေဆုရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့များတွင်လည်း ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူပေးခဲ့သည်။ မြန်မာစာကော်မရှင်၏ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ၁၉၇၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၆ ခုနှစ်အထိ လည်းကောင်း၊ မြန်မာ-အင်္ဂလိပ် အဘိဓာန်ပြုစုရေးအဖွဲ့၏ ပထမဆုံးသဘာပတိအဖြစ် (၁၉၈၁–၁၉၈၂) ခုနှစ်တွင် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ စာကြည့်တိုက်အသင်း ပေါ်ပေါက်လာစေရန် အစပြုတိုက်တွန်းပေးခဲ့ပြီး ယနေ့တိုင် အသင်းနာယកအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှစတင်ကာ မြန်မာနိုင်ငံ စာပေနှင့် စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့နှင့် ပူးပေါင်း၍ ကျော်ကြားသော စာရေးဆရာကြီးများ၏ စာပေါင်းချုပ်များကို ထုတ်ဝေရာတွင် ဦးဆောင်စီစဉ်ပေးခဲ့သည်။ ထိုသို့ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ၌ ဆရာဇော်ဂျီ စာပေါင်းချုပ်၊ ပီမိုးနင်း စာပေါင်းချုပ်၊ လယ်တီပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး စာပေါင်းချုပ်နှင့် မှော်ဘီဆရာသိန်းကြီး စာပေါင်းချုပ်တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မြန်မာစာပေဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် ပုဂ္ဂလိကစာပေဆုများ တီထွင်ချီးမြှင့်ရာတွင်လည်း တက်ကြွစွာ ပါဝင်ကူညီခဲ့သည်။ ဆရာကြီးသည် စာကြည့်တိုက်မှူးတစ်ဦးအနေဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံသာမက ဗြိတိသျှ၊ ဂျပန်နှင့် စင်ကာပူနိုင်ငံရှိ စာကြည့်တိုက်ကြီးများတွင်ပါ ကျောင်းသားများ၊ ပညာရှင်များနှင့် သုတေသီများကို ကူညီပံ့ပိုးပေးခဲ့ပြီး ကိုယ်တိုင်လည်း သုတေသနစာတမ်းများစွာ ရေးသားဖတ်ကြားခဲ့သည်။ အငြိမ်းစားယူပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ သုတေသီများ လွယ်ကူစွာ ကိုးကားနိုင်ရန် ရှေးဟောင်းပေစာ၊ ပုရပိုက်များကို ထိန်းသိမ်းစုဆောင်းကာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ဘာသာပြန်ဆိုပေးခြင်းများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် စာပေဆိုင်ရာ စာတမ်းနှင့်စာအုပ် စုစုပေါင်း ၁၈၀ ကျော်ကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ရာ အများစုမှာ နိုင်ငံတကာပါ လေ့လာဖတ်ရှုနိုင်ရန် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == ရရှိခဲ့သော ဆုတံဆိပ်များ == ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် သြစတြေးလျနိုင်ငံ အနောက်ဆစ်ဒနီတက္ကသိုလ်က ဂုဏ်ထူးဆောင် စာပေပါရဂူဘွဲ့ Doctor of Letters (Honori - Scausa) ကို ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၀၅ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ ဖုကုအိုက အာရှဓလေ့ဆုရွေးချယ်ရေးကော်မတီက ဖုကုအိုက ပညာရှင်ဆု (Fukuoka Asian Culture Prize (Academis Laureate))ကို ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ထို့အပြင် ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ပခုက္ကူဦးအုံးဖေ တစ်သက်တာစာပေဆု၊ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်အတွက် အမျိုးသား စာပေတစ်သက်တာဆု၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ထွန်းဖောင်ဒေးရှင်း တစ်သက်တာစာပေဆု၊ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် သုတစွယ်စုံစာပေတစ်သက်တာဆု၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ဆရာဝန်တင်ရွှေ စာပေတစ်သက်တာဆု တို့ကိုလည်း ရရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ဆရာကြီးကို ဝိဇ္ဇာပညာ ထူးချွန်တံဆိပ် (ဒုတိယ အဆင့်)နှင့် စည်သူဘွဲ့တို့ကို နိုင်ငံတော်အစိုးရ ကချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆု၏ အတိတ်ခြေရာ |url=http://mdn.gov.mm/my/amiusaacaape-ttcskttaachue-attittkheraa |access-date=2026-07-29 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> == မိသားစုဘဝနှင့် ကွယ်လွန်ခြင်း == ဆရာကြီး ဦးသော်ကောင်းသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၉ ရက် (ဝါဆိုလပြည့်နေ့) မနက် ၅ နာရီ ၂၇ မိနစ်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ဦးသော်ကောင်းသည် အိမ်ထောင်သည်တစ်ဦးဖြစ်သည်။၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် စက်မှုဝန်ကြီးဌာနမှ စာရင်းကိုင်ချုပ် ဒေါ်ခင်သန်းနှင့် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့ပြီး မင်းသော်ကောင်း၊ သန့်သော် ကောင်း၊ မြတ်သော်ကောင်း သားသုံးဦး မွေးဖွားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-07-29 |title=စာကြည့်တိုက်ပညာရှင် ဆရာကြီး စည်သူ ဦးသော်ကောင်း အသက် ၈၉ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန် |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%8A%E1%80%AC%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%BA-%E1%80%86%E1%80%9B%E1%80%AC/ |access-date=2026-07-29 |website=Popular |language=en-US}}</ref> == ကိုးကား == <references /> {{Lifetime|၁၉၃၇|၂၀၂၆}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၃၇ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]] [[Category:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[Category:မြန်မာ စာကြည့်တိုက်ပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားဟောင်းများ]] tdesf1c3fm0nbwit1spdvz28q6mob6t 0 289700 1044891 2026-07-29T05:39:14Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကောင်း၊ ဦး (စည်သူ)]] စာမျက်နှာကို [[ဦးကောင်း (စည်သူ)]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း 1044891 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဦးကောင်း (စည်သူ)]] f8ybufnbx43d2mwip45zzf6s1faud46 0 289701 1044895 2026-07-29T05:53:49Z Zawzawaungthwin 100038 ဦးကောင်း (သံတူကြောင်းကွဲ) 1044895 wikitext text/x-wiki '''ဦးကောင်း''' သည် အောက်ပါတို့အနက် တစ်ခုခု ဖြစ်နိုင်သည်။ * [[ကင်းဝန်မင်းကြီး ဦးကောင်း]] - သတိုးမင်းကြီး မဟာမင်းလှစည်သူ ဘွဲ့ခံ ကင်းဝန်မင်းကြီး * [[ဦးကောင်း (စည်သူ)]] - ပညာမင်းကြီး နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတော် ငွေကြေးဘုတ်အဖွဲ့ဝင် (၁၉၄၇-၄၉) {{သံတူကြောင်းကွဲ}} qin15b0rwwrm45bjmi3w6l7vufc0ipk 14 289702 1044896 2026-07-29T06:01:36Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:မြန်မာ ပညာမင်းကြီးများ 1044896 wikitext text/x-wiki ဤကဏ္ဍတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာမင်းကြီးများ၊ ပညာရေးဆိုင်ရာ အကြီးအကဲများနှင့် ပညာမင်းကြီး တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသူများ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ ဆောင်းပါးများကို စုစည်းထားသည်။ [[ကဏ္ဍ:မြန်မာလူမျိုးများ အတ္ထုပ္ပတ္တိ]] q13ijle8hiof7n4yzu0j74vveyn85lj 14 289703 1044899 2026-07-29T06:28:31Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ 1044899 wikitext text/x-wiki ဤကဏ္ဍတွင် [[အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]] ရရှိသူများအား စုစည်းဖော်ပြထားသည်။ [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆု]] gnr3im246nyqqwe17mugg382vu4adlh 10 289704 1044922 2026-07-29T07:45:37Z Laitei 74257 "<span class="p-mara" style="font-family:'Noto Sans','sans-serif','Segoe UI','Roboto';">{{lang|mrh|{{{1|}}}}}</span><noinclude>{{documentation}}[[Category:Language templates]]</noinclude>" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1044922 wikitext text/x-wiki <span class="p-mara" style="font-family:'Noto Sans','sans-serif','Segoe UI','Roboto';">{{lang|mrh|{{{1|}}}}}</span><noinclude>{{documentation}}[[Category:Language templates]]</noinclude> il8azt1u3c7t7x76pgxl3v5hltwhnzb 10 289705 1044924 2026-07-29T07:52:39Z Laitei 74257 "== အသုံးပြုပုံ == ဤတမ်းပလိတ်သည် [[မရာဘာသာစကား]] ဖြင့် ရေးသားထားသော စာလုံးများကို <code>{{Lang|mrh|မရာစာသား}}</code> ၌ မရာစာရေးချင် အချိန်တွင် ဖေ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1044924 wikitext text/x-wiki == အသုံးပြုပုံ == ဤတမ်းပလိတ်သည် [[မရာဘာသာစကား]] ဖြင့် ရေးသားထားသော စာလုံးများကို <code>{{Lang|mrh|မရာစာသား}}</code> ၌ မရာစာရေးချင် အချိန်တွင် ဖောင့်ပြဿနာ (Font issues) မရှိဘဲ စနစ်တကျ ဖော်ပြနိုင်ရန် အသုံးပြုသည်။ အထူးသဖြင့် မရာစာပေတွင် အသုံးပြုသော လက်တင်အက္ခရာများ ဖြစ်သည့် <code>{{Marareih|â, ô}}</code> တို့ ထဲမှ <code>{{Marareih|â}}</code> ကို မြန်မာဖောင့်များကြောင့် အလွဲမပေါ်စေရန် ကူညီပေးသည်။ === နှိုင်းယှဉ်ချက် (Comparison) === အချို့သော မြန်မာဖောင့်များသည် မရာစာလုံးများကို မှန်ကန်စွာ မဖော်ပြနိုင်ဘဲ Copyright သင်္ကေတ (©) အဖြစ် မှားယွင်းစွာ ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ အောက်ပါအတိုင်း နှိုင်းယှဉ်ကြည့်နိုင်သည်- {| class="wikitable" ! အမျိုးအစား !! ရေးသားပုံ (Wikitext) !! ထွက်ပေါ်လာမည့်ပုံ (Output) |- | style="color:red;" | '''အမှား (Plain)''' || <code>Châ</code> || Châ |- | style="color:green;" | '''အမှန် (Marareih Template)''' || <code><nowiki>{{Marareih|Châ}}</nowiki></code> || {{Mara|Châ}} |} === Syntax (အသုံးပြုနည်း) === <code>{{Marareih|သင်ရေးလိုသော မရာစာသား ကို မရာဘာသာဖြင့်}}</code> === ဥပမာများ (Examples) === {| class="wikitable" ! ရေးသားပုံ (Wikitext) !! ထွက်ပေါ်လာမည့်ပုံ (Output) |- | <code><nowiki>{{Mara|châ}}</nowiki></code> || {{Marareih|Châ}} |- | <code><nowiki>{{Mara|Khâpa maw?}}</nowiki></code> || {{Marareih|}Saphâ} |- | <code><nowiki>{{Mara|O chô lia}}</nowiki></code> || {{Marareih|Vâmo}} |} == အကျိုးကျေးဇူးများ == # '''Unicode Compatibility:''' မရာစာလုံးများကို စံနှုန်းမီ Unicode စနစ်ဖြင့် မှန်ကန်စွာ သိမ်းဆည်းပေးသည်။ # '''Font Fallback:''' Pyidaungsu သို့မဟုတ် Standard Latin font များကို အလိုအလျောက် ရွေးချယ်ပေးသဖြင့် "©" (copyright symbol) ကဲ့သို့သော အလွဲများ မပေါ်တော့ပေ။ # '''Accessibility:''' ဘာသာစကားတဂ် (lang="mrh") ပါဝင်သဖြင့် Screen readers များနှင့် Search engines များအတွက် ပိုမိုကောင်းမွန်စေသည်။ == သတိပြုရန် == ဤ template ကို အသုံးပြုရာတွင် မူလက မှားယွင်းနေသော symbol များ (ဥပမာ- ©) ကို ဖျက်ထုတ်ပြီး စံနှုန်းမီ Unicode စာလုံး (â, ô, စသည်) ကိုသာ အစားထိုး ထည့်သွင်းရမည် ဖြစ်သည်။ [[Category:Language templates]] ggesd7rjup1fvecnw2o4b12jb22w3ns 0 289706 1044933 2026-07-29T08:10:43Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - ဇီးပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ဇီးပင်ရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ဇီးပင်ရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအထ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1044933 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ဇီးပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ဇီးပင်ရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ဇီးပင်ရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၂၄ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|xxxxxxx|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} j9wm91pgbekry8sjrnzpgkwxjx6oo3h 1044934 1044933 2026-07-29T08:12:19Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1044934 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ဇီးပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ဇီးပင်ရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ဇီးပင်ရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၂၄ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} dhzy2g4u75sx68z7k2gbexpaaeg7o16 0 289707 1044935 2026-07-29T08:13:21Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - ဝဲပြန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ဝဲပြန်ရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ဝဲပြန်ရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအလ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1044935 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ဝဲပြန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ဝဲပြန်ရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ဝဲပြန်ရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၄၁ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|xxxxxxx|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} c9b8ltdn80ecabbjmkuj86v062x5f4f 1044936 1044935 2026-07-29T08:14:48Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1044936 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ဝဲပြန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ဝဲပြန်ရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ဝဲပြန်ရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၄၁ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|17.294066279523726| 96.73902497446345|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} arx4qdecew3tqpg1cjgb8a4ptyczzxn 0 289708 1044937 2026-07-29T08:15:44Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - ကသဲကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ကသဲကုန်းရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ကသဲကုန်းရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1044937 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ကသဲကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ကသဲကုန်းရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ကသဲကုန်းရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၄၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|xxxxxxx|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} g58b6lyvqf1jg0ta1ys6w0uqk30x2ox 1044938 1044937 2026-07-29T08:16:24Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1044938 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ကသဲကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ကသဲကုန်းရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ကသဲကုန်းရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၄၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|17.265272262175134| 96.62765618455782|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} tu4odqbke3auumc0dslw46pkwgy9gc4 0 289709 1044939 2026-07-29T08:17:11Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - ကျိုက်ပဒိုင်ကြီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ ကျိုက်ပဒိုင်ကြီးရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ကျိုက်ပဒိုင်က..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1044939 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ကျိုက်ပဒိုင်ကြီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ကျိုက်ပဒိုင်ကြီးရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ကျိုက်ပဒိုင်ကြီးရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၆၃၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|xxxxxxx|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} mi3grphu4zb84c4irzpcrypcwaoa6uu 1044940 1044939 2026-07-29T08:18:41Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1044940 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ကျိုက်ပဒိုင်ကြီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ကျိုက်ပဒိုင်ကြီးရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ကျိုက်ပဒိုင်ကြီးရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၆၃၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 9mnk11h83e9ns4sb55whlq4gkq1yxo1 0 289710 1044941 2026-07-29T08:19:32Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - အောက်ကတဲ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[အောက်ကတဲရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|အောက်ကတဲရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1044941 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - အောက်ကတဲ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[အောက်ကတဲရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|အောက်ကတဲရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၅၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|xxxxxxx|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 5wb8x1rlu4yw27sxlci6emsw3945ysn 1044942 1044941 2026-07-29T08:19:47Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1044942 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - အောက်ကတဲ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[အောက်ကတဲရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|အောက်ကတဲရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၅၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 8lggppvkn84pihf8x1eos69fgyx1x87 0 289711 1044943 2026-07-29T08:20:27Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - ခလပ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ခလပ်ရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ခလပ်ရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်း..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1044943 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ခလပ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ခလပ်ရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ခလပ်ရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၆၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|xxxxxxx|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} a3oixxxq10cmwub47fn3o4tynaxwzvl 1044944 1044943 2026-07-29T08:21:41Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1044944 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ခလပ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ခလပ်ရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ခလပ်ရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၆၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} nas7x9hs9huru7jglnif2fne7sbz3ye 0 289712 1044945 2026-07-29T08:22:43Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - ရွာဟောင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ရွာဟောင်းရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ရွာဟောင်းရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1044945 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ရွာဟောင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ရွာဟောင်းရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ရွာဟောင်းရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၈၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|xxxxxxx|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 5sly407z83x6j9ejf2064hiu6j57ofd 1044946 1044945 2026-07-29T08:23:44Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1044946 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ရွာဟောင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ရွာဟောင်းရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ရွာဟောင်းရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၈၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} ck7j0kt3qfpeqh3oq7rf2dz9zsdewya 0 289713 1044947 2026-07-29T08:24:53Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - ကွင်းလျားရှည်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ကွင်းလျားရှည်ရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ကွင်းလျားရှည်ရွာ]] တွ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1044947 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ကွင်းလျားရှည်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ကွင်းလျားရှည်ရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ကွင်းလျားရှည်ရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၀၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|xxxxxxx|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} m1uxttuyweaal2gt8n426xhz0o8emfo 1044948 1044947 2026-07-29T08:25:07Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1044948 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ကွင်းလျားရှည်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ကွင်းလျားရှည်ရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ကွင်းလျားရှည်ရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၀၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 17i424f4vu5bbz0l1zlnudfqj0sj9bh 0 289714 1044949 2026-07-29T08:25:54Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - ခလပ်စု''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ခလပ်စုရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ခလပ်စုရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအလ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1044949 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ခလပ်စု''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ခလပ်စုရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ခလပ်စုရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၇၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|xxxxxxx|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} rf8zzqr2p5xaxg98095vfd5k1dmca3u 1044950 1044949 2026-07-29T08:26:47Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1044950 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ခလပ်စု''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ခလပ်စုရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ခလပ်စုရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၇၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 9ktqj41ohor0ybzc2po5rj8yayg7m5p 0 289715 1044951 2026-07-29T08:27:45Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - လောင်မီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[လောင်မီးရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|လောင်မီးရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1044951 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - လောင်မီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[လောင်မီးရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|လောင်မီးရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၂၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|xxxxxxx|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} gtk8sysyrlbg88ivixzeozjw1fe2fky 1044952 1044951 2026-07-29T08:28:45Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1044952 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - လောင်မီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[လောင်မီးရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|လောင်မီးရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၂၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} otzefj1cjzg8zikjdhwr9qrvuwqu77y 0 289716 1044953 2026-07-29T08:29:36Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - ရွှေလှေစု''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ရွှေလှေစုရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ရွှေလှေစုရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1044953 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ရွှေလှေစု''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ရွှေလှေစုရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ရွှေလှေစုရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၅၀၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|xxxxxxx|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 5vhc8gixtzbwksfjm1nox68npcc9ek9 1044954 1044953 2026-07-29T08:30:23Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1044954 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ရွှေလှေစု''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ရွှေလှေစုရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ရွှေလှေစုရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၅၀၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|17.30886006616489| 96.74679729886512|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} nil5b79sbbs24kftsbatzy0hb3cgl6w 3 289717 1044957 2026-07-29T09:12:15Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1044957 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-42047-83 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၁၂၊ ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) hz9p1uzc66y5cpoo1xxyva61qa3obte 0 289718 1044958 2026-07-29T09:35:57Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လုပ်​​ရေး လုပ်ငန်း]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1044958 wikitext text/x-wiki #Redirect[[လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လုပ်​​ရေး လုပ်ငန်း]] t4d36lidrg09nbmmyl6q7jcyp0br2b5