ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk 4 827 1046644 1030850 2026-08-05T22:39:11Z Mg chit san 134274 yes 1046644 wikitext text/x-wiki <!-- ဤစာသားကို မဖျက်ရ！ -->{{ကျေးဇူးပြု၍ ဤစာသားကို မဖျက်ပါနှင့်}} <!--* ဝီကီပီးဒီးယား Sandbox မှ ကြိုဆိုပါတယ်! * * ကျေးဇူးပြု၍ ဤအပိုင်းကို သည်အတိုင်းထားပေးပါ။ * * ဤစာမျက်နှာကို ပုံမှန် ရှင်းလင်းပါသည်။ * * သင်၏ တည်းဖြတ်မှုစွမ်းရည်ကို အောက်တွင် လွတ်လပ်စွာ စမ်းသပ်နိုင်ပါသည်။ * ■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■ {{Infobox person | name = တေဇလင်းရောင် | image = U Kyaw Zin Wyne.jpg | caption = တေဇလင်းရောင် | birth_date = {{birth date and age|1990|4|16|df=yes}} | birth_place = မန္တလေး ၊ [[မန္တလေးမြို့]]၊ [[မန္တလေး တိုင်းဒေသကြီး]] | ethnicity = [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] | occupation = မော်ဒယ်လ် ၊ သရုပ်ဆောင် | alma_mater = [[ရတနာပုံတက္ကသိုလ်]] '' တေဇလင်းရောင်''' (17ဧပြီ 2002 မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား မော်ဒယ်လ် ၊ သရုပ်ဆောင်ဖြစ်သည်။ = Movies and Series - အာဒံဖွက်ထားတဲ့ ပန်းသီး၊ မြစ်နှစ်စင်းရဲ့ ဒိုင်ယာရီ၊ အသည်းကွဲ ပီယဆေး၊ တောသင်္ကြန် ၊နင့်၊ ငါ့နာမည်တစ်ခါရွှတ်တိုင်း ပိုးစိုးပက်စက်ခံစားစေရမယ်၊ မင်္ဂလာရှိတဲ့ အိမ်ကလေး၊ ကော်ဖီချစ်သူ အမုန်းစီးချင်း၊ စာရိတ္တ1 ၊ဇာရိတ္တ2 (ပဲ့တင်သံ 2026)၊ ကြယ်တာယာရှင်းတမ်း ၊သူစိမ်း ဇာတ်လမ်းတွဲ2026 တေဇလင်းရောင် ကတော့ The Model Academy Season 3 မှာ Top 7 အထိပါဝင်ခဲ့ ပြီး နှောက်ပိုင်းမှာတော့ Freelance model အဖြစ်နဲ့ရော TTMC နဲ့ Stars and Model Int’s Yangon တို့နဲ့ လက်တွဲပြီး အနုပညာလှုပ်ရှားမှုတွေပြုလုပ်ခဲ့ပါတယ်။ ထို့နောက် ရုပ်ရှင် ၊ဇာတ်လမ်းတွဲ ကြော်ငြာများစွာ ရိုက်ကူးခဲ့ပါတယ် 6qeg088by1asubucjf0y37b10xiokzc 1046645 1046644 2026-08-05T22:41:23Z Mg chit san 134274 1046645 wikitext text/x-wiki <!-- ဤစာသားကို မဖျက်ရ！ -->{{ကျေးဇူးပြု၍ ဤစာသားကို မဖျက်ပါနှင့်}} <!--* ဝီကီပီးဒီးယား Sandbox မှ ကြိုဆိုပါတယ်! * * ကျေးဇူးပြု၍ ဤအပိုင်းကို သည်အတိုင်းထားပေးပါ။ * * ဤစာမျက်နှာကို ပုံမှန် ရှင်းလင်းပါသည်။ * * သင်၏ တည်းဖြတ်မှုစွမ်းရည်ကို အောက်တွင် လွတ်လပ်စွာ စမ်းသပ်နိုင်ပါသည်။ * ■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■ {{Infobox person | name = တေဇလင်းရောင် | image = [[ဖိုင်:Tayza_Lin_Young_in_2024.jpg|thumb|alt=oppo Myanmar phone launch|Tayza Lin Young]] | caption = တေဇလင်းရောင် | birth_date = {{birth date and age|1990|4|16|df=yes}} | birth_place = မန္တလေး ၊ [[မန္တလေးမြို့]]၊ [[မန္တလေး တိုင်းဒေသကြီး]] | ethnicity = [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] | occupation = မော်ဒယ်လ် ၊ သရုပ်ဆောင် | alma_mater = [[ရတနာပုံတက္ကသိုလ်]] '' တေဇလင်းရောင်''' (17ဧပြီ 2002 မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား မော်ဒယ်လ် ၊ သရုပ်ဆောင်ဖြစ်သည်။ = Movies and Series - အာဒံဖွက်ထားတဲ့ ပန်းသီး၊ မြစ်နှစ်စင်းရဲ့ ဒိုင်ယာရီ၊ အသည်းကွဲ ပီယဆေး၊ တောသင်္ကြန် ၊နင့်၊ ငါ့နာမည်တစ်ခါရွှတ်တိုင်း ပိုးစိုးပက်စက်ခံစားစေရမယ်၊ မင်္ဂလာရှိတဲ့ အိမ်ကလေး၊ ကော်ဖီချစ်သူ အမုန်းစီးချင်း၊ စာရိတ္တ1 ၊ဇာရိတ္တ2 (ပဲ့တင်သံ 2026)၊ ကြယ်တာယာရှင်းတမ်း ၊သူစိမ်း ဇာတ်လမ်းတွဲ2026 တေဇလင်းရောင် ကတော့ The Model Academy Season 3 မှာ Top 7 အထိပါဝင်ခဲ့ ပြီး နှောက်ပိုင်းမှာတော့ Freelance model အဖြစ်နဲ့ရော TTMC နဲ့ Stars and Model Int’s Yangon တို့နဲ့ လက်တွဲပြီး အနုပညာလှုပ်ရှားမှုတွေပြုလုပ်ခဲ့ပါတယ်။ ထို့နောက် ရုပ်ရှင် ၊ဇာတ်လမ်းတွဲ ကြော်ငြာများစွာ ရိုက်ကူးခဲ့ပါတယ် 24kgyx1ulc97dgypo8itik413humlvp 0 3600 1046707 1046429 2026-08-06T08:13:36Z Chenzeyan29 141880 /* ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေး အမှတ်အသား */ 1046707 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}} {{pp-move-indef}} '''ဗမာလူမျိုး''' ({{lang-en|Bamar people}} သို့မဟုတ် ''Burmans''၊ {{IPAc-en|b|ə|ˈ|m|ɑː|r}}) များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်သည်။ဘာသာစကားနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ဆက်နွှယ်မှုများအရ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကြီး]]၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] လူမျိုးအုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၆၈.၇၈% (အကြမ်းဖျင်း ၃၆ သန်းခန့်မျှ) ရှိကြပြီး၊ ဗမာလူမျိုးတို့၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်သော [[မြန်မာဘာသာစကား]]ကို [[ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေ|၂၀၀၈ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]] ပုဒ်မ ၄၅၀ အရ ပြည်ထောင်စု၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။<ref>{{cite book |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေး လုပ်ငန်း |year=2008 |chapter=အခန်း (၁၅) အထွေထွေပြဋ္ဌာန်းချက်များ |pages=စာ-၁၇၁ |quote=ပုဒ်မ ၄၅၀။ မြန်မာဘာသာစကားသည် ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည်။}}</ref> <ref>{{cite web|title=မြန်မာ (ဗမာ)လူမျိုးအကြောင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa|access-date=27 August 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827230329/https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa}}</ref> {{Infobox ethnic group | group = ဗမာလူမျိုး | name = | flag = | flag_caption = | image = Burmese family portrait.JPG | image_caption = အင်္ဂလိပ်အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ၂၀ ရာစုအလှည့်တွင် ဗမာမိသားစုပုံ | image_alt = | image_upright = | total = <!-- total population worldwide --> | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = | total_ref = <!-- references supporting total population --> | genealogy = | regions = {{flag|Myanmar}} ၃၅ သန်းခန့်<hr> {{flatlist| *{{flag|Thailand}} *{{flag|Malaysia}} *{{flag|Singapore}} *{{flag|United States}} *{{flag|China}} *{{flag|Australia}} *{{flag|Japan}} }} | region1 = {{flagcountry|Thailand}} | pop1 = ၂,၃၀၀,၀၀၀<ref>{{cite news | url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/03/30/in-thailand-exiled-burmese-communities-work-to-support-the-revolution-at-home_5979344_4.html | title=In Thailand, exiled Burmese communities work to support the revolution at home | newspaper=Le Monde.fr | date=30 March 2022 }}</ref> | region4 = {{flagcountry|Japan}} | pop4 = ၂၈,၈၆၀<ref>{{cite book |chapter=15 Burmese: Refugees and Little Yangon |first=Kosei |last=Otsuka |title=Language Communities in Japan |doi=10.1093/oso/9780198856610.003.0016 |date=January 2022 |url=https://academic.oup.com/book/38834/chapter/337727805 }}</ref> | region3 = {{flagcountry|Australia}} | pop3 = ၃၂,၆၆၅<ref>[[Census in Australia#2016|2016 Census of Australia]] [https://web.archive.org/web/20140116132606/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/myanmar.htm "Burmese Australians"]</ref> | region2 = {{flagcountry|Singapore}} | pop2 = ၅၀,၀၀၀<ref>{{cite web | url=https://asia.nikkei.com/Politics/Emigrants-in-Singapore-s-little-Myanmar-eye-their-homeland | title=Emigrants in Singapore's 'little Myanmar' eye their homeland }}</ref> | languages = [[ဗမာဘာသာစကား]] | religions = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]]<br/> ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ် အနည်းငယ် | related_groups = {{flatlist| *[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] *[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] *[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] * [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] * [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] *[[မြိတ်လူမျိုး|တနင်္သာရီ(မြိတ်)]] * အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်လူမျိုးများ]]}} | footnotes = }} သမိုင်းဦးကာလက တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး အေဒီ ၉ ရာစုခန့်တွင် [[ပုဂံ]] မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် [[ပုဂံခေတ်|ပုဂံအင်ပါယာ]]၊ [[တောင်ငူခေတ်|တောင်ငူအင်ပါယာ]] နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်|ကုန်းဘောင်အင်ပါယာ]] စသည့် ထင်ရှားသော အင်ပါယာကြီးများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဗမာတို့၏ စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာစက်သည် မြန်မာ့ပထဝီဝင် နယ်နိမိတ်အတွင်းရှိ အခြားသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအပေါ်တွင်သာမက အိမ်နီးချင်း အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသများအထိပါ ခေတ်အဆက်ဆက် ကျယ်ပြန့်စွာ ဩဇာညောင်းခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press.</ref><ref name="Harvey1925">Harvey, G.E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> [[File:Burmese chess players, by Max Ferrars late 1890s.jpg|thumb|ဗမာလူမျိုးအမျိုးသားနှစ်ယောက်]] ဗမာလူမျိုး အများစုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး မိရိုးဖလာ [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု|နတ်ကိုးကွယ်မှု]] နှင့်လည်း ဒွန်တွဲလျက်ရှိသည်။ ဗမာတို့၏ ဗိသုကာအတတ်၊ စာပေ၊ ဂီတ၊ အနုပညာနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများသည် နိုင်ငံအတွင်းရှိ အခြားသော လူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုအပေါ်တွင်လည်း သိသာထင်ရှားစွာ ရောယှက်လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။<ref name="HtinAung1967">Htin Aung, Maung (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ထို့အပြင် သနပ်ခါး လိမ်းခြယ်ခြင်းကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် ကိုယ်ပိုင် လူမှုထုံးတမ်းစဉ်လာများ နှင့် ရိုးရာပွဲတော်များ (ဥပမာ - [[သင်္ကြန်|မဟာသင်္ကြန်ပွဲတော်]]၊ [[သီတင်းကျွတ်ပွဲတော်]]) သည် တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ယနေ့တိုင် အရှိန်အဝါကြီးမားစွာ တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1982">Spiro, Melford E. (1982). ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes''. University of California Press.</ref><ref name="CulturalBurma">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၉)၊ "ဗမာလူမျိုးနှင့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု"။</ref> == အမည်ရင်းမြစ် == "မြန်မာ" နှင့် "ဗမာ" ဟူသော ဝေါဟာရနှစ်ခုသည် အရင်းအမြစ်တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာသော စကားလုံးများ ဖြစ်ကြသော်လည်း အသံထွက်နှင့် အသုံးအနှုန်း ရောထွေးမှုများ သမိုင်းတစ်လျှောက် ရှိခဲ့သည်။<ref name="ThantMyintU">{{cite book |last1=Thant Myint-U |title=The Making of Modern Burma |url=https://archive.org/details/makingofmodernbu0000than |publisher=Cambridge University Press |year=2001 |pages=[https://archive.org/details/makingofmodernbu0000than/page/85 85]–88}}</ref> "မြန်မာ" ဟူသော စကားလုံးကို သမိုင်းတွင် အစောဆုံး ကျောက်စာအထောက်အထားအဖြစ် ၁၂ ရာစု [[ပုဂံခေတ်]] ကျောက်စာများ (ဥပမာ- ခရစ်နှစ် ၁၁၉၀ ပြည့်နှစ်ထိုး ရှင်ဒိသာပါမောက်ကျောက်စာ) တင် "မြမ္မာ" (Mranma) ဟု စတင်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce">{{cite book |last1=Luce |first1=G.H. |title=Old Burma-Early Pagan |publisher=J.J. Augustin |year=1969 |pages=98–102}}</ref> ၎င်း၏ ဆင်းသက်ပုံနှင့် ပတ်သက်၍ အဓိက ယူဆချက် (၂) ခု ရှိသည်။ရာဇဝင်ဆိုင်ရာ ယူဆချက်အရ ရှေးမြန်မာ ရာဇဝင်ဆရာများနှင့် ပါဠိစာပေပညာရှင်များက ကမ္ဘာဦး "ဗြဟ္မာ" (Brahma) လူသားများဟူသော ပုဒ်မှ ရွေ့လျောကာ "ဗြမ္မာ"၊ ထိုမှတစ်ဆင့် "မြမ္မာ" နှင့် "မြန်မာ" ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Hmannan">{{cite book |last1=တွန်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ ဦးထွန်းညို |title=မှန်နန်း မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံ |year=၂၀၀၃ |pages=၃၅–၄၀}}</ref>ခေတ်သစ် သမိုင်းနှင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များကမူ မြန်မာဟူသည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ကိုယ်ပိုင် စကားလုံးဖြစ်သည့် လျင်မြန်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "မြန်" နှင့် သန်မာခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "မာ" တို့ ပေါင်းစပ်ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်ဟု သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="ThanTun">{{cite book |last1=Than Tun |title=Studies in Burmese History, Volume 1 |publisher=Maha Dagon Publishing |year=၁၉၆၄ |pages=၅၂–၆၀}}</ref> "ဗမာ" (Bamar) ဆိုသည်မှာ "မြန်မာ" (Mranma) ဟူသော စကားလုံးကို နှုတ်ကပတ်ပြောဆိုရာ၌ အသံလွယ်ကူအောင် ရွေ့လျောခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည့် စကားပြောအသုံးအနှုန်း (Colloquial form) မျှသာ ဖြစ်သည်။<ref name="Wheatley">{{cite journal |last1=Wheatley |first1=Julian K. |title=Burmese as a Western Tibeto-Burman Language |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=၅ |year=၁၉၈၀ |pages=၄၁–၄၇}}</ref> ဗမာစကားတွင် အက္ခရာ "မြ" (Mr-) သံသည် ကာလကြာသောအခါ အသံပေါ့ပါးသွားပြီး "ဗ" (B-) သံသို့ ပြောင်းလဲသွားလေ့ ရှိသဖြင့် ရေးတော့ "မြန်မာ"၊ ဖတ်တော့ "ဗမာ" ဟု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အနောက်နိုင်ငံသားများ၏ "Burma" နှင့် "Burmese" အမည်များမှာလည်း ဤ "ဗမာ" အသံထွက်ကို အခြေခံ၍ ခေါ်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="ThantMyintU" /> ကိုလိုနီခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ ကာလများတွင် "မြန်မာ" နှင့် "ဗမာ" ကို ဒွန်တွဲသုံးစွဲခဲ့ကြ၍ လူမျိုးစုအမည်နှင့် နိုင်ငံအမည်အကြား ရှုပ်ထွေးမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Silverstein">{{cite book |last1=Silverstein |first1=Josef |title=Burma: Military Rule and the Politics of National Development |publisher=Ayer Company Publishers |year=၁၉၇၇ |pages=၁၂–၁၈}}</ref> ထိုရှုပ်ထွေးမှုကို ရှင်းလင်းရန် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့က ဥပဒေအမှတ် (၁၅/၈၉) "အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ခေါ်ဝေါ်စိုက်ထူခြင်း ဥပဒေ" ကို ပြဋ္ဌာန်း၍ အောက်ပါအတိုင်း တရားဝင် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="Dittmer">{{cite book |last1=Dittmer |first1=Lowell |title=Burma Or Myanmar?: The Struggle for National Identity |publisher=World Scientific |year=၂၀၁၀ |pages=၂–၅}}</ref>မြန်မာ (Myanmar)ဟူသောအမည်အား တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးစလုံးနှင့် နိုင်ငံသား အားလုံးကို ခြုံငုံလွှမ်းခြုံသည့် တရားဝင် နိုင်ငံတော်နှင့် နိုင်ငံသားဆိုင်ရာ အမည်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် "Burma" အစား "Myanmar" ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ဗမာ (Bamar/Burman)သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားများအနက် အဓိက လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်သည့် တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင် ဗမာလူမျိုးတစ်ခုတည်းကိုသာ ရည်ညွှန်းရန် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒနှင့် နိုင်ငံရေးအရ "ဗမာ" သည် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုကိုသာ ဆိုလိုပြီး "မြန်မာ" သည် နိုင်ငံတော်နှင့် တိုင်းရင်းသား နိုင်ငံသားအားလုံးကို လွှမ်းခြုံခေါ်ဆိုသော ဝေါဟာရဖြစ်သည်ဟု ခွဲခြားမှတ်သားနိုင်သည်။<ref name="Dittmer" /> == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == ဗမာလူမျိုးများ သည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားပြောမိသားစု ဝင် တိဗက်-ဗမာနွယ် လူမျိုးနွယ်စုကြီးအနက် လူဦးရေ အများဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ပါမောက္ခ ဒေါက်တာသန်းထွန်း က ဗမာတို့သည် မနုဿဗေဒအရ [[မွန်ဂိုလွိုက်]] (Mongoloid) မျိုးနွယ်ကြီးတွင် ပါဝင်ကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။<ref name="ThanTun1964">Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing.</ref> [[File:Yellowrivermap.jpg|thumb|250px|တိဗက်-တရုတ်နွယ်တို့ မူလစတင်ရာ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသ]] လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇,၀၀၀ မှ ၉,၀၀၀ ခန့်တွင် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်း မြစ်ဝါမြစ် (Yellow River) ဝှမ်းတစ်လျှောက်၌ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွားများ၏ ဘိုးဘေးများ စတင်အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Zhang2019">Zhang, M., et al. (2019). "Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China". ''Nature'', 569, 112–115.</ref> နောက်ပိုင်းတွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အုပ်စုကြီးများ ကွဲထွက်သွားခဲ့ရာ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသွားသော အုပ်စုသည် ဟန်တရုတ်များ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ရှိ ချင်းဟိုင်-ကန်စု (Qinghai-Gansu) ကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော အုပ်စုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg|thumb|250px|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့ ဖြတ်သန်းခဲ့သော ချင်းဟိုင်ကုန်းပြင်မြင့်]] တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများသည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြရာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အဓိက အုပ်စုနှစ်ခုအဖြစ် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ရှေးဦးအုပ်စု (ပျူလူမျိုးများ)သည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ (BC) ကာလများကတည်းက ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြရာ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]] ကို ထူထောင်ခဲ့ကြပြီး နှောင်းပိုင်းအုပ်စု (ဗမာတို့၏ ဘိုးဘေးများ)သည် အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း တရုတ်ပြည် ယူနန်ဒေသရှိ [[နန်ကျောက်]] နိုင်ငံ၏ လက်အောက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ဗမာတို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ကို ကျော်ဖြတ်၍ ဧရာဝတီမြစ်ကွေ့ရှိ [[ပုဂံ]] ဒေသတွင် အခြေစိုက်ကာ ခိုင်မာသော အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဗမာတို့သည် ဒေသခံ ပျူလူမျိုးများနှင့်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်မှ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့်လည်းကောင်း ထိတွေ့ဆက်ဆံရင်း ဗမာလူမျိုးနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ပုံစံကို စတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, V. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context''. Cambridge University Press.</ref> မနုဿသမိုင်းအရ ဗမာတို့သည် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နာဂ၊ သက်၊ ကမ်းယံ နှင့် ပျူတို့၏ နောက်မှ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အေဒီ ၈ ရာစုတွင် နန်ကျောက်တို့ တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခြင်း မပြုမီကပင် ရောက်ရှိနေထိုင်ခဲ့ကြပြီးဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="Luce1985" /> မြန်မာတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်မှစ၍ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ခဲ့ကြပြီး သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အဓိက ပြည်ထောင်စု အင်ပါယာကြီး သုံးခုကို အောင်မြင်စွာ တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ == မြန်မာနိုင်ငံသို့ဝင်ရောက်လာခြင်း == ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘွားများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ကျော်ခန့်ကပင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ [[ကန်းစုပြည်နယ်|ကန်စုဒေသ]]၊ ထောင်မြစ်ဝှမ်း (洮河流域) တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ထိုဒေသတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်ခေတ်နှောင်းပိုင်း အသုံးအဆောင်များသည် ခေတ်ပြိုင်တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရေချိန်ညီသော အဆင့်မြင့်လက်ရာများ ဖြစ်ကြသော်လည်း ယင်းတို့ကို ဗမာတို့၏ ဘိုးဘွားများဟု အတိအကျ သတ်မှတ်ရန် သက်သေအထောက်အထား အကန့်အသတ်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တရုတ်တို့၏ နယ်ပယ်ချဲ့ထွင်လာမှုနှင့် လူမျိုးစုအချင်းအချင်း ပဋိပက္ခများကြောင့် အဆိုပါ လူမျိုးစုများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context''. Cambridge University Press.</ref> ဤသို့ နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ နီးပါးကြာမြင့်သော ရွှေ့ပြောင်းမှုဖြစ်စဉ်အတွင်း မိမိတို့၏ မူလယဉ်ကျေးမှုများ တိမ်ကောခဲ့ရပြီး၊ လွတ်လပ်စွာ အခြေချနိုင်ရေးအတွက် လမ်းခရီးတစ်လျှောက် တွေ့ကြုံရသော အခြားလူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောခဲ့ကြရသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များသည် မူလကပင် မြင်းစီးအတတ်နှင့် တိုက်ခိုက်ရေးအတတ်တို့တွင် ကျွမ်းကျင်လှသည့် စစ်သည်တော်မျိုးရိုးများ ဖြစ်ကြပြီး မျိုးနွယ်တူ [[နန်ကျောက်]] (南诏) အင်ပါယာ၏ အောင်နိုင်ရေးစစ်ပွဲများတွင် အဓိကတိုက်ခိုက်ရေးအင်အားစုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ခေတ်ပြိုင်တရုတ် [[ထန်မင်းဆက်]] မှတ်တမ်းဖြစ်သော မန်ရှူး (Manshu) ကျမ်းတွင် နန်ကျောက်တို့သည် မြောက်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်ရှိ တိုက်ခိုက်ရေးကျွမ်းကျင်သော မျိုးနွယ်စုများကို စစ်ရေးအရ အသုံးချခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားရာ အဆိုပါမှတ်တမ်းများက ရှေ့ပြေးဗမာတို့၏ စစ်ရေးစွမ်းရည်ကို သက်သေခံလျက်ရှိသည်။<ref>Fan Chuo, "Manshu" (Book of the Southern Barbarians), Tang Dynasty.</ref> သို့သော် နန်ကျောက်အင်ပါယာ၏ ရေရှည်စစ်ရေးခိုင်းစေမှုများအပေါ် မကျေနပ်မှုများ ရှိလာခဲ့သည့်အပြင် နဂိုကပင် လွတ်လပ်မှုကို အလေးထားသည့်အလျောက် ခရစ်နှစ် ၉ ရာစုမတိုင်မီတွင် နန်ကျောက်အုပ်ချုပ်ရာ နယ်မြေအတွင်းမှ အုပ်စုလိုက် စတင်ထွက်ခွာလာကြသည်။ ၎င်းတို့သည် နန်ကျောက်တပ်မတော်၏ ရှေ့တန်းကင်းထောက်စစ်သည်များအဖြစ် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်သို့ ရောက်ဖူးပြီး ဖြစ်သဖြင့် မိမိတို့၏ မျိုးနွယ်စုများ ရေရှည်ရှင်သန် အခြေစိုက်နိုင်မည့် ဒေသကို ဗျူဟာမြောက် ရွေးချယ်နိုင်စွမ်း ရှိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် စစ်သည်တော်တို့၏ ကျန်းမာကြံ့ခိုင်မှုကို ထိခိုက်စေနိုင်သည့် ပူပြင်းစိုစွတ်ပြီး [[ငှက်ဖျားရောဂါ]] ကဲ့သို့ ရောဂါဆိုးများရှိရာ ဒေသများကို ရှောင်ရှားကာ၊ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ ပူအိုက်ခြောက်သွေ့သော်လည်း ရောဂါဘယ ကင်းရှင်းပြီး အချက်အချာကျသည့် ဒေသကို ရွေးချယ်အခြေချခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref><ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ဤရွှေ့ပြောင်းလာသူ အုပ်စုများတွင် တိုက်ခိုက်ရေးကျွမ်းကျင်သော စစ်သည်တော် ယောက်ျားသားများ အဓိကပါဝင်ပြီး ဒေသခံ ပျူအမျိုးသမီးများနှင့် အိမ်ထောင်ပြုကာ မျိုးဆက်သစ်များကို ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="ThantMyintU">Thant Myint-U, "The River of Lost Footsteps", Faber & Faber (2006).</ref> ဗမာတို့သည် [[သံလွင်မြစ်]] လမ်းကြောင်းကို စုန်ဆင်းကာ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်းပြီး မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ အရှေ့တောင်ဘက်မှ ဗျူဟာမြောက် ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels''. Cambridge University Press.</ref> ထို့နောက် စစ်ရေးအရ အသာစီးရသူများဖြစ်သည့်အလျောက် စိုက်ပျိုးမြေအချက်အချာကျသည့် [[ကျောက်ဆည်]]နှင့် [[မင်းဘူး]]ဒေသများကို မွန်၊ သက်၊ ပလောင် နှင့် ပျူ တို့ထံမှ ရယူကာ အင်ပါယာထူထောင်ရန် ရိက္ခာအင်အားစုအဖြစ် အသုံးချခဲ့သည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ဆက်သွယ်ရေး၊ ရိက္ခာရရှိနိုင်မှု အကောင်းဆုံး ဗဟိုချက်ဖြစ်သော [[ပုဂံ]]ကို မြို့တော်အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[ပုဂံ]]၌ အခြေချနိုင်ခဲ့သော ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် ထိုခေတ် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ယှဉ်လျှင် ကွာခြားမှုများ ရှိနေခဲ့သော်လည်း၊ အခြေချနေထိုင်ပြီးနောက်တွင် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] နှင့် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများ၊ အိန္ဒိယ ဒေသမှ ဝင်ရောက်လာသော ဘာသာရေးနှင့် ဗိသုကာ ပညာရပ်များကို၊ မိမိတို့၏ မူလဓလေ့များနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ပိုမိုသစ်လွင် ကောင်းမွန်သော "ပုဂံယဉ်ကျေးမှု" ကို တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဇစ်မြစ်ကို လေ့လာရာတွင် တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသော ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များနှင့် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] များ ပေါင်းစပ်မှုကို အခြေခံအကျဆုံး အချက်အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက လက်ခံထားကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့၏ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် မူလယဉ်ကျေးမှုအချို့ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသော်လည်း၊ ရောက်ရာအရပ်ရှိ ဒေသခံယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောရာတွင် အတုယူရုံသက်သက်မဟုတ်ဘဲ မိမိတို့နှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲယူခဲ့ကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် [[ပုဂံ]]တွင် အခြေချသည့် အေဒီ ၁၁ ရာစုက ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် ခေတ်ပြိုင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် များစွာကွာခြားမှု ရှိနေခဲ့သည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> သို့သော်လည်း ဗမာတို့သည် ရောနှောလာသည့် ယဉ်ကျေးမှုများအပေါ်တွင် လူနေမှုစနစ်နှင့် မကိုက်ညီသည်များကို ဖယ်ထုတ်ပြီး လိုအပ်သည်များကို ဖြည့်စွက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့ထံမှ ဆည်မြောင်းစနစ်နှင့် စိုက်ပျိုးရေးပညာ၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့ထံမှ စာပေနှင့် သာသနာရေးဆိုင်ရာ အခြေခံများကို ရယူကာ ပိုမိုခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဤသို့ဖြင့် ဗမာတို့သည် အေဒီ ၁၁ ရာစုအတွင်းမှာပင် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဗိသုကာ၊ စာပေနှင့် အနုပညာရပ်များကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင် ထင်ရှားသော ပုဂံအင်ပါယာကြီးကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။တိုက်ခိုက်ရေးတွင်သာမက နယ်မြေဖော်ထုတ်ရာတွင်လည်း ထက်မြက်သူများဖြစ်၍ တောများကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းကာ [[ရွှေဘို]]၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ပခုက္ကူ]]၊ [[စစ်ကိုင်း]] နှင့် [[မန္တလေး]] ဒေသများတွင် လယ်ယာများ ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ မြေဩဇာ ညံ့ဖျင်းသည့် အရပ်များတွင် [[ကွမ်း]]၊ [[ထန်း]] စသည့် ဥယျာဉ်ခြံများကို လုပ်ကိုင်ပြီး၊ အခြောက်သွေ့ဆုံး အရပ်များတွင် [[ပြောင်း]]၊ [[နှမ်း]] တို့ကို စိုက်ပျိုးခဲ့ကြရာ<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဤသို့ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ခြောက်သွေ့ဒေသကြီးတစ်ခုလုံးကို စုစည်းစိုက်ပျိုးမြေအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ကြီးမားသော အောင်မြင်မှုဖြစ်ပြီး လူဦးရေ အလျင်အမြန် တိုးပွားလာကာ နယ်ပယ်ကျယ်ပြန့်သော အင်ပါယာကြီးအဖြစ်သို့ ဦးတည်စေခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဗမာတို့သည် အေဒီ ၁၁ ရာစုအတွင်းမှာပင် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဗိသုကာ၊ စာပေနှင့် အနုပညာရပ်များကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင် ထင်ရှားသော ပုဂံအင်ပါယာကြီးကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ == ဗမာလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ နှင့် ပတ်သက်၍ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သုတေသီများနှင့် မြန်မာ သုတေသီများ ပူးပေါင်း၍ မိခင်မှဆင်းသက်သော မိုတိုကွန်ဒရီးယား (mtDNA)၊ ဖခင်မှဆင်းသက်သော Y-အမျိုးသားခရိုမိုဆုန်း (Y-DNA) နှင့် ခရိုမိုဆုန်းစုံ (Autosomal DNA) များကို လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Summerer2014">Summerer, M., et al. (2014-01-29). "Large-scale mitochondrial DNA analysis in Southeast Asia reveals evolutionary effects of cultural isolation in the Dispersal of Sino-Tibetan populations". ''BMC Evolutionary Biology'', 14(1), 17. DOI:10.1186/1471-2148-14-17</ref> ၂၀၀၄ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်များတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ဖခင်နွယ် DNA လေ့လာချက်များအရ ဗမာအမျိုးသားများထံ၌ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] လူမျိုးများတွင် အများဆုံးတွေ့ရသည့် Y-DNA Haplogroup O3 (O-M122) မျိုးရိုးဗီဇမှာ အဓိကပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019">Kutanan, W., et al. (2019-09-12). "Paternal and maternal lineages reveal the origins and genetic structure of the Bamar and other ethnic groups in Myanmar". ''Scientific Reports'', 9(1), 13180. DOI:10.1038/s41598-019-49522-8</ref> Haplogroup O-M122 (O3) သည် ဗမာလူမျိုးများ၏ ဖခင်နွယ် မျိုးရိုးဗီဇတွင် အများဆုံး (၄၀% မှ ၅၀% ခန့်) ပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းသည် [[တိဗက်|တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်]] နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ်များ၏ မျိုးရိုးဗီဇ အရင်းအမြစ်ကို ဖော်ပြနေသည်။<ref name="Kutanan2019" /> Haplogroup O1b1a1a (O-M95) ကို ဒုတိယ အများဆုံး (၂၀% မှ ၃၀% ခန့်) တွေ့ရှိရပြီး၊ ဤသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အစောပိုင်းကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] (ဥပမာ - [[မွန်လူမျိုး]]) မျိုးနွယ်စုဝင်များနှင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် ရောနှောခဲ့သည့် အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref name="Mcardle2019">McArdle, A., et al. (2019-05-15). "Genome-wide insights into the population history of Myanmar". ''European Journal of Human Genetics'', 27(9), 1398-1409. DOI:10.1038/s41431-019-0428-2</ref> Haplogroup H နှင့် R1a ဗမာအမျိုးသားများ၏ ၅% မှ ၁၀% ခန့်တွင် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်နွယ်ဝင် Y-DNA များ ပါဝင်နေသည်ကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019" /> ထို့အပြင် ဗမာအမျိုးသားများ၏ Y-DNA တွင် မြောက်အာရှနှင့် [[မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ|မွန်ဂို]] ကုန်းပြင်မြင့်နွယ် လူမျိုးများတွင် အတွေ့များသော Haplogroup C-M217 (C3) ကို ပမာဏအနည်းငယ် (၁% မှ ၃% ဝန်းကျင်) တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019" /><ref name="Li2015">Li, Y. C., et al. (2015-05-19). "Genetic landscape of ethnic populations in Myanmar". ''PLOS ONE'', 10(5), e0127084. DOI:10.1371/journal.pone.0127084</ref> သုတေသီများက ဤ Haplogroup C ပါဝင်မှုကို [[ပုဂံခေတ်]] အနှောင်းပိုင်း [[မွန်ဂို-မြန်မာစစ်ပွဲများ|မွန်ဂိုတို့၏ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့သည့် သမိုင်းဖြစ်စဉ်များ]]၊ မွန်ဂို-ယွမ် မင်းဆက်တပ်များ၏ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စစ်ချီမှုများနှင့် အာလ်တေးယစ်နွယ် တပ်ဖွဲ့များ ရောနှောစိမ့်ဝင်ခဲ့မှုဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇအထောက်အထားအဖြစ် သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Li2015" /> ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် Summerer M. နှင့် အဖွဲ့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ ဗမာလူမျိုးများ အပါအဝင် တိုင်းရင်းသားများ၏ မိခင်နွယ် မိုတိုကွန်ဒရီးယား DNA ကို လေ့လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Summerer2014" /> ဗမာလူမျိုးများ၏ မိခင်နွယ် DNA တွင် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ၌ အတွေ့များသော Haplogroup M (M7, M8, M9)၊ Haplogroup F နှင့် Haplogroup B တို့ အဓိက ပါဝင်ကြသည်။ မိခင်နွယ် မျိုးရိုးဗီဇ ကွဲပြားစုံလင်မှု (Maternal Diversity) သည် ဖခင်နွယ်ထက် ပိုမိုမြင့်မားနေသည်ကို တွေ့ရပြီး၊ ၎င်းမှာ ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် မြန်မာနိုင်ငံနယ်မြေအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပြီးနောက် ဒေသခံ မွန်-ခမာ မိခင်မျိုးရိုးများနှင့် မြင့်မားစွာ သွေးနှောခဲ့ကြခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု သုတေသီများက သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Summerer2014" /> ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် သုတေသီ Liu D. နှင့် အဖွဲ့က ပြုလုပ်ခဲ့သော Genome-wide လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များအရ ဗမာလူမျိုးတို့၏ Genome တည်ဆောက်ပုံသည် [[အရှေ့အာရှ]] နွယ်ဝင် (တရုတ်/တိဗက်) မျိုးရိုးဗီဇနှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နွယ်ဝင် (မွန်/ခမာ) မျိုးရိုးဗီဇတို့ သမိုင်းတစ်လျှောက် အဓိက ရောနှောပေါင်းစပ်ထားသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။<ref name="Liu2021">Liu, D., et al. (2021-03-08). "Genomic insight into the population history of Bamar and other ethno-linguistic groups in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution'', 38(7), 2821-2834. DOI:10.1093/molbev/msab068</ref> === ဒေသအလိုက် ဗမာလူမျိုးများ၏ DNA သုတေသန စိစစ်ချက် === အထက်မြန်မာပြည် (စစ်ကိုင်း၊ မန္တလေး၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးများ) ရှိ ဗမာလူမျိုးများ၏ DNA တွင် တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman / East Asian) ပင်မ DNA လွှမ်းမိုးမှု အမြင့်မားဆုံး ဖြစ်သည်။အညာဒေသ ဗမာအမျိုးသားများထံတွင် တိဗက်-ဗမာနွယ်များ၏ အဓိက လက္ခဏာဖြစ်သော Haplogroup O3 (O-M122) နှင့် O1b2 တို့သည် ၇၅% မှ ၈၅% အထိ ပါဝင်နေသည်။<ref name="Li2015" />စစ်ကိုင်းနှင့် ကလေးချောင်းဝှမ်း ဒေသအချို့ရှိ အညာဗမာများတွင် အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်း (မဏိပူရ်/အာသံ) နှင့် နယ်စပ် ထိစပ်မှု၊ သမိုင်းဝင် ပုဏ္ဏား/မြင်းသည်တော် သုံ့ပန်းများ ရောနှောခဲ့မှုကြောင့် South Asian Haplogroup R1a နှင့် H ရောနှောမှု ၅% မှ ၁၀% ဝန်းကျင်အထိ တွေ့ရသည်။<ref name="Summerer2014" /> အောက်မြန်မာပြည် (ရန်ကုန်၊ ဧရာဝတီ၊ ပဲခူး၊ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးများ) ရှိ ဗမာလူမျိုးများ၏ DNA တွင် တိဗက်-ဗမာနွယ်အပြင် မွန်-ခမာ (Austroasiatic) နှင့် တိုင်-ကဒိုင် (Tai-Kadai) သွေးရောနှောမှုများ ပိုမိုမြင့်မားစွာ ပါဝင်သည်။အောက်ပိုင်း ဗမာများတွင် တိဗက်-ဗမာ Haplogroup O3 အပြင်၊ ရှေးဒေသခံ မွန်လူမျိုးများနှင့် ရောနှောခဲ့မှုကို ပြသသော Haplogroup O1b1a1 (O-M95) (Austroasiatic Marker) ပါဝင်မှု ပိုမိုမြင့်မားသည်။<ref name="Kutanan2018">Kutanan, W., et al. (2018). "Genetic affinity between Austroasiatic-speaking Mon and Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Annals of Human Genetics'', 82(4), 223-239.</ref>ကိုလိုနီခေတ်နှင့် ကိုလိုနီမတိုမီ ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်ရေးကြောင့် အောက်ပိုင်း ဗမာများ၏ Autosomal DNA တွင် တောင်အာရှ (အိန္ဒိယ) နှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းစုနွယ် (Austronesian) မျိုးရိုးဗီဇ ရောနှောမှု ပမာဏသည် အညာဒေသထက် စိမ့်ဝင်မှု ပိုမိုစုံလင်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2018" /> == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ===ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု=== {{main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} {{main|မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု}} ယနေ့ခေတ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဖြစ်သည်။ ဗမာလူဦးရေ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြပြီး၊ ၎င်းတို့၏ နေ့စဉ်လူမှုဘဝ၊ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့များ၊ စာပေနှင့် အနုပညာတို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြား၍မရနိုင်လောက်အောင် နက်ရှိုင်းစွာ ဒွန်တွဲဆက်နွယ်လျက်ရှိသည်။<ref name="Census2014">The Republic of the Union of Myanmar Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population. (2016). ''The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Religion''. Census Report Volume 2-C. Nay Pyi Taw. pp. 11–15.</ref>သို့သော်လည်း မန္တရား၊ အင်းအိုင်၊ လက်ဖွဲ့နှင့် ဓာတ်ရိုက်ဓာတ်ဆင်များဖြင့် အနိစ္စတရားကို လွန်မြောက်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် ထွက်ရပ်ပေါက် ဝိဇ္ဇာယုံကြည်မှု သည်လည်း ဗမာတို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ထူးခြားသည့် ဒေသန္တရ လက္ခဏာတစ်ရပ်အဖြစ် အခိုင်အမာ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။<ref>Ferguson, John P., and E. Michael Mendelson, "A Masters Theory of Theravada Buddhism", ''Monks, Bishops and Deacons'', 1981.</ref> ထို့အပြင်ဗုဒ္ဓဘာသာ မထွန်းကားမီ သမိုင်းမတင်မီ ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုသည်လည်း ဗမာတို့၏ လူမှုယဉ်ကျေးမှုနှင့် နေ့စဉ်ဘဝအတွင်း ယနေ့ထက်တိုင် ဆက်လက်၍ ဒွန်တွဲတည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E., ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes'', University of California Press, 1982.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း ၁၉ ရာစုတွင် အမေရိကန် နှစ်ခြင်း သာသနာပြုဆရာကြီး [[ယုဒသန်|အက်ဒိုနိရမ် ဂျဒ်ဆန်]] (ဆရာယုဒသန် / Adoniram Judson) သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာပြီး၊ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲ မတိုင်မီနှင့် အပြီးတွင် ဗမာဘာသာစကားဖြင့် [[သမ္မာကျမ်းစာ]]ကို ပထမဆုံး ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့ကာ ဗမာလူမျိုး ခရစ်ယာန် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို စတင်ခဲ့သည်။ <ref>Wayland, Francis, ''A Memoir of the Life and Labors of the Rev. Adoniram Judson'', Phillips, Sampson, and Co., 1853.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် နှစ်ခြင်း (Baptist)၊ [[ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်း|ရောမကက်သလစ်]] (Roman Catholic) နှင့် အန်ဂလီကန် (Anglican) အသင်းတော်များ၌ ပါဝင်သော ဗမာခရစ်ယာန်များသည် အဓိကအားဖြင့် ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီးများအတွင်း အစဉ်အဆက် သက်ဝင်ယုံကြည်လျက် ရှိကြသည်။ === မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော် === အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် [[ဗမာလူမျိုး]]တို့၏ ရိုးရာပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာကုန်ဆုံး၍ နှစ်သစ်သို့ ကူးပြောင်းသည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျင်းပသော ပွဲတော်ဖြစ်သည်။ သင်္ကြန်ဟူသော စကားလုံးသည် သက္ကတဘာသာစကား "သင်္ကန္တ" မှ ဆင်းသက်လာပြီး "ကူးပြောင်းခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ နေမင်းကြီးသည် မိဿရာသီသို့ ကူးပြောင်းဝင်ရောက်သည့် အချိန်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် အိန္ဒိယမှ နက္ခတ်ဗေဒ နှင့် မြန်မာယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစပ်ကာ မြန်မာ့မြေပေါ်တွင် ဒေသန္တရဓလေ့များဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="origin">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ <ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> ပုဂံခေတ် ကျောက်စာတချို့တွင် "သင်္ကြန်" ဟူသော စကားလုံးကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြ ထားပြီး နှစ်သစ်ကူးကာလ အလှူအတန်းများနှင့် ပတ်သက်သော အထောက်အထားများ ရှိသည်။<ref name="bagan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ပုဂံခေတ်အပိုင်း။</ref>အင်းဝခေတ်တွင် သင်္ကြန်ပွဲတော်သည် ပိုမိုခိုင်မာသော စာပေအထောက်အထားများ ရှိလာခဲ့သည်ရှင်မဟာရဌသာရ၏ ပျို့ကဗျာများတွင် တန်ခူးလအမွှမ်းတင် ကဗျာများတွင် သင်္ကြန်အခါသမယ၏ သာယာပုံနှင့် ရေသဘင်ပွဲအကြောင်းများကို ထည့်သွင်းစပ်ဆိုခဲ့သည်။ရှင်မဟာသီလဝံသ၏ မှတ်တမ်းများတွင်လည်း သင်္ကြန်ရက်တွင် သက်ကြီးပူဇော်ပွဲနှင့် ဘုရားရေသပ္ပာယ်ပွဲများ ကျင်းပပုံကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="ava">ရှင်မဟာရဌသာရ၊ "တံတားဦးတည် မိန့်တော်ပြန်ပျို့"။</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော် အစည်ကားဆုံးနှင့် အထောက်အထား အများဆုံးခေတ်ဖြစ်သည်။ မန္တလေး နန်းတွင်းနှင့် စေတီပုထိုးများတွင် သင်္ကြန်ရက်၌ ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ရေသပ္ပာယ်ပုံနှင့် အကျဉ်းသားများကို လွှတ်ပေးပုံ (ဇီဝိတဒါနအလှူ) မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သင်္ကြန်ကျရက် တွက်ချက်ပုံ၊ သင်္ကြန်စာ ထုတ်ပြန်ပုံနှင့် နန်းတွင်းရေသဘင်ပွဲ ကျင်းပပုံများကို အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="konbaung">မောင်မောင်တင်၊ "ကုန်းဘောင်ဆက် ရာဇဝင်တော်ကြီး"။</ref> ယခုခေတ်တွင် မဏ္ဍပ်များ၊ တေးဂီတများနှင့်အတူ လူထုပျော်ပွဲရွှင်ပွဲအဖြစ် ကမ္ဘာအနှံ့ သိရှိလာကြသည်။ သင်္ကြန်ကာလတွင် ဗမာလူမျိုးတို့သည် စုပေါင်း၍ မုန့်လုံးရေပေါ် ပြုလုပ်ကာ ကျွေးမွေးကြသည်။ အချို့မုန့်လုံးများထဲတွင် ငရုတ်သီးထည့်၍ နောက်ပြောင်တတ်သော ချစ်စရာ ဓလေ့လည်း ရှိသည်။သင်္ကြန်သီချင်းများနှင့်အတူ ညီညာစွာ ကပြသော သင်္ကြန်ယိမ်းအကသည် ဗမာ့သင်္ကြန်၏ မရှိမဖြစ် အလှတရား ဖြစ်ပြီး ခေတ်ကာလ အခြေအနေများကို ဟာသနှော၍ တိုင်ပင်ညီညာစွာ အော်ဟစ်ကြွေးကြော်သော သံချပ်ထိုးခြင်းသည် ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှု၏ လွတ်လပ်သော အနုပညာပြကွက် ဖြစ်သည်။<ref name="art">မောင်ကြည်သန့်၊ "မြန်မာ့ရိုးရာ ဆယ့်နှစ်လရာသီပွဲတော်များ"၊ ၂၀၀၇။</ref> သင်္ကြန်ကာလတွင် ပိတောက်ပန်းမှာ ဗမာတို့၏ သင်္ကြန်သင်္ကေတများ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် သင်္ကြန်အိုးထဲတွင် အတာပန်း (၇) မျိုး ထည့်၍ သိကြားမင်း လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်သည်ကို ကြိုဆိုကြသည့် ဓလေ့လည်းရှိသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ဗမာလူမျိုး တို့၏ ရိုးရာဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အပူပိုင်းဒေသ ရာသီဥတု၊ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဝင် နန်းတွင်း အစဉ်အလာများအပေါ် မူတည်၍ တီထွင်ဖန်တီးထားသော ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref>Ferrars, Max and Bertha, ''Burma'', Sampson Low, Marston and Company, 1900, pp. 60–65.</ref> ခေတ်သစ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ အမျိုးသား/အမျိုးသမီး ရိုးရာဝတ်စုံ၏ အခြေခံမှာ လုံချည် ဖြစ်သည်။ပုဆိုး သည် ဗမာအမျိုးသားများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်လုံချည် ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် အကွက်၊ အစင်း သို့မဟုတ် ရိုးရိုးခါးဝတ်များကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး၊ မင်္ဂလာဆောင်နှင့် အခမ်းအနားများတွင် မန္တလေးချိတ် သို့မဟုတ် သပွတ်အကွက် ပုဆိုးများကို တိုက်ပုံအင်္ကျီ၊ ခေါင်းပေါင်း တို့နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ <ref>Fraser-Lu, Sylvia, ''Burmese Textiles'', The White Orchid Press, 1988.</ref>ထဘီသည် ဗမာအမျိုးသမီးများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်ဖြစ်သည်။ အောက်နားတွင် အနားသတ် သို့မဟုတ် အနားစပါး ပါရှိလေ့ရှိပြီး၊ ရိုးရာ အချိတ်အဆင် များကို ပွဲလမ်းသဘောတူ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာအင်္ကျီမှာ ရင်ဖုံး သို့မဟုတ် ရင်စိ ရိုးရာအင်္ကျီ ဖြစ်သည်။ <ref>Fraser-Lu, Sylvia, ''Handwoven Textiles of South-East Asia'', Oxford University Press, 1988.</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် နန်းတွင်း ဝတ်စားဆင်ယင်မှု တွင်မူ အလျား ဧက ၁၅ မှ ၂၀ ခန့်ရှည်လျားသော တောင်ရှည်ပုဆိုးကို အမျိုးသားများ ခါးတွင် စည်းနှောင်၍ ပိုလျှံသော အစကို ပခုံးပေါ်တင်ခြင်း သို့မဟုတ် ခါးတွင် ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ <ref>Scott, J. George, ''The Burman: His Life and Notions'', Macmillan and Co., 1882.</ref>ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည် အနောက်သို့ ရှည်လျားစွာ တင်းစွဲသွားသော ပတ်ထဘီနှင့် ရင်ဖုံး အင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။လွန်းတစ်ရာ အချိတ်ကဲ့သို့ မန္တလေးနန်းတွင်း၌ ရက်လုပ်သော ရက်ကန်းစင် မျိုးစုံအချိတ် အဆင်များသည် မင်းစိုးရာဇာနှင့် ကုန်းဘောင်နန်းတွင်း အထက်တန်းလွှာတို့၏ သင်္ကေတ ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>Green, Alexandra, ''Burmese Visual Culture: Charisma and Sacred Fortune'', Hong Kong University Press, 2018.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် ရှေးဟောင်း နန်းတွင်းအဆင် တောင်ရှည်ပုဆိုးနှင့် လွန်းတရာအချိတ် တို့မှသည် ယနေ့ခေတ် လုံချည်၊ တိုက်ပုံနှင့် ရင်ဖုံးအင်္ကျီ အဖြစ် ရိုးရှင်းသေသပ်စွာ ပြောင်းလဲလာခဲ့သော်လည်း၊ မြန်မာ့ရိုးရာ ရက်ကန်းအတတ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု အနှစ်သာရကို မပျောက်ပျက်ဘဲ ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသည့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ပင်ဖြစ်သည်။ == ဘာသာစကားနှင့်စာပေ == ဗမာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]] ကြီး၏ အောက်ရှိ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား]]ခွဲတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ထိုအထဲမှ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ အုပ်စု]]ဝင် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley">Bradley, David. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". ''Papers in Southeast Asian Linguistics''. No. 14. pp. 1–72.</ref> ဗမာစကားသည် စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို အသံနိမ့်အမြင့် ဖြင့် ခွဲခြားသည့် နိမ့်မြင့်သံသုံးဘာသာစကား အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း (မန္တလေး၊ စစ်ကိုင်း၊ မကွေး) နှင့် အောက်ပိုင်း (ရန်ကုန်၊ ပဲခူး၊ ဧရာဝတီ) တို့တွင် ပြောဆိုကြသော ဗမာစကားသည် စံပြဗမာစကား ဖြစ်ပြီး၊ အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း အပြည့်အဝ ရှိသည်။ သို့သော် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကွဲပြားနေသော ဒေသများဖြစ်သည့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]ရှိ ရခိုင်စကား၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ ထားဝယ်စကားနှင့် မြိတ်စကားတို့သည် ဗမာစကား၏ ဒေသန္တရစကားခွဲများ ဖြစ်ကြပြီး၊ ရှေးဟောင်းဗမာစကား၏ လေယူလေသိမ်းနှင့် အသံထွက်ဝိသေသလက္ခဏာများကို ပိုမိုထိန်းသိမ်းထားကြသည်။<ref name="Bradley" /> [[File:Sino-Tibetan Languages Map.png|thumb|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု ပြန့်နှံ့တည်ရှိမှု]] === သမိုင်းကြောင်းနှင့် စာပေပေါ်ပေါက်လာပုံ === {{main|မြန်မာစာပေ}} ဗမာစကားသည် သမိုင်းဦးကာလ မြောက်ဘက်အရပ်မှ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာမှုနှင့်အတူ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ စာရေးသားမှုစနစ်အနေဖြင့် မူလက မိမိကိုယ်ပိုင်အက္ခရာ မရှိသေးသော်လည်း၊ ပုဂံခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ဒေသခံ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]နှင့် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]]တို့ထံမှတစ်ဆင့် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီအက္ခရာ|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]]နွယ်ဝင် ပလ္လဝ (Pallava) အက္ခရာကို အခြေခံကာ ကိုယ်ပိုင် [[မြန်မာအက္ခရာ|မြန်မာစာပေ]]ကို တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma, Early Pagan''. J.J. Augustin. pp. 98–105.</ref> သမိုင်းအရ အစောဆုံးတွေ့ရှိရသည့် ဗမာစာအရေးအသား အထောက်အထားမှာ ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃ ခုနှစ်တွင် ရေးထိုးခဲ့သော [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) ဖြစ်သည်။<ref name="ThanTun">ဒေါက်တာသန်းထွန်း။ (၁၉၆၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ မဟာဒဂုန်စာပေ။ စာ-၄၅–၅၀။</ref> == ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေး အမှတ်အသား == [[မင်းသုဝဏ်]]၏ "ရွှေဥဒေါင်း" ကဗျာတွင် ဗမာလူမျိုးစု၏ ရိုးရာယုံကြည်မှုနှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် သမိုင်းဝင် အမှတ်အသားများကို အောက်ပါအတိုင်း လှပကျစ်လျစ်စွာ ကောက်နုတ်ဖွဲ့ဆိုထားသည်။ <blockquote> "နေမင်းနွယ် ဆွေဘုရားရယ်တို့ ဝေတင့်တယ် အသရေခြားသည်ဟု ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင် နိမိတ်မြင်က မင်္ဂလာရှိ။" </blockquote> <blockquote> "မြန်မာနွယ် ကမ္ဘာဝယ် ထင်အလင်းသာပ ဆင်မြင်းဗိုလ်ပါရံလို့ မြကဒဏ် သီဟာစိုးစဉ်က ဒေါင်းအလံ စိုက်ကာထိုးကြတယ် ဖိုးထိုက်ပါဘိ။" </blockquote> ဤကဗျာအရ ဗမာမင်းများသည် မိမိတို့ကိုယ်ကို နေမင်းအနွယ်စု (သူရိယဝံသ) ဟု ခံယူကာ ဒေါင်းရုပ်ကို မင်္ဂလာနိမိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြကြောင်း၊ ထို့ပြင် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် တရားဝင်အသုံးပြုခဲ့သည့် "ဒေါင်းဒင်္ဂါး" (ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင်) နှင့် ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် စစ်အင်အားတောင့်တင်းခဲ့စဉ်က လွှင့်ထူခဲ့သည့် "ဒေါင်းအလံ" အကြောင်းတို့ကို ဖော်ပြလျက် ဒေါင်းသည် ဗမာနွယ်တို့၏ အမျိုးသားရေးမာန် ဖြစ်ကြောင်း သရုပ်ဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ [[File:National flag of Third Burmese Empire (Konbaung Dynasty).svg|thumb|၂၅၀px|တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် တရားဝင်ပြဋ္ဌာန်းလွှင့်ထူခဲ့သည့် နိုင်ငံတော်အလံ။ အဖြူရောင်နောက်ခံအလယ်တွင် ဗမာမင်းတို့၏ "သူရိယဝံသ" (နေမင်းအနွယ်) ဇာစ်မြစ်နှင့် အမျိုးသားရေးလက္ခဏာကို ဖော်ညွှန်းသည့် ကန္နားစွင့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထင်ရှားစွာ တွေ့ရစဉ်။]] ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်း၍ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအောက် ကျရောက်ခဲ့ရသော်လည်း ဒေါင်းရုပ်သည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ နှလုံးသားထဲမှ ပျောက်ပျက်မသွားခဲ့ပေ။ အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များနှင့် မျိုးချစ်တော်လှန်ရေးသမားများသည် မိမိတို့၏ အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်ကို ပြသရန် ဒေါင်းရုပ်ကို ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ [[File:Flag of Burma (1939–1941, 1945–1948).svg|thumb|၂၅၀px|ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် (၁၉၃၉–၁၉၄၁ နှင့် ၁၉၄၅–၁၉၄၈) ကာလအတွင်း တရားဝင်သုံးစွဲခဲ့သော ဗမာနိုင်ငံတော်အလံ။ ဗြိတိသျှအပြာရောင်အလံ (Blue Ensign) ၏ လက်ယာဘက်စွန်းစက်ဝိုင်းအတွင်း၌ ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေးပြယုဂ်ဖြစ်သော အမြီးဖြန့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထည့်သွင်းပုံဖော်ထားသည်။]] နန်းတွင်းသုံး အမြီးဖြန့်နေသည့် ငြိမ်းချမ်းသော "ကူးဒေါင်း" အစား၊ ဗြိတိသျှအစိုးရကို အရှုံးမပေးဘဲ ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်မည်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် အတောင်ပံဖြန့်ကာ စစ်ဆိုင်နေသည့် "ခွပ်ဒေါင်း" (ကျောင်းသားသမဂ္ဂအလံ) အဖြစ် သမိုင်းဝင် ပြောင်းလဲ တီထွင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Nu">ဦးနု။ (၁၉၆၇)။ ''ငါးနှစ်ရာသီ ဗမာပြည်''။ ရန်ကုန်။</ref> ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဦးဆောင်သော ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (BDA) ၏ သွေးရောင်နောက်ခံ အလံတော်အလယ်တွင်လည်း ဒေါင်းရုပ်ကိုပင် ဗမာ့တော်လှန်ရေးတပ်မတော်၏ ပြယုဂ်အဖြစ် ဆက်လက်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="BaMaw">Ba Maw, Dr. (1968). ''Breakout in Burma: Memoirs of a Revolution, 1939–1946''. Yale University Press.</ref> ယနေ့ထက်တိုင်အောင် "ဒေါင်း" (အထူးသဖြင့် ခွပ်ဒေါင်းနှင့် ကူးဒေါင်း) သည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဗမာလူမျိုးတို့၏ မာန်မာန၊ စည်းလုံးမှု၊ ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုများနှင့် တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်တို့ကို ထင်ဟပ်စေသည့် အရေးအကြီးဆုံးသော ပြည်သူ့အမှတ်အသားအဖြစ် သမိုင်းအဆက်ဆက် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ [[File:ABFSU Flag.svg|thumb|၂၅၀px|ကိုလိုနီခေတ် အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများမှစ၍ အစဉ်အဆက် သုံးစွဲခဲ့သော [[ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများအဖွဲ့ချုပ်]] (ဗကသ) ၏ တရားဝင် "ခွပ်ဒေါင်းအလံတော်"။ ခေါင်းမငုံ့တတ်သော ပြည်သူနှင့်ကျောင်းသားထု၏ တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။]] ==ထင်ရှားသောဗမာလူမျိုးများ== * [[အောင်ဆန်း|အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] *[[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] *[[သန့်၊ ဦး|ဦးသန့်(ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်)]] * [[မှိုင်း၊ ကိုယ်တော်၊ သခင်|မြန်မာစာပေပညာရှင် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[နု၊ ဦး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]] * [[မြ၊ သခင်|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးသခင်မြ]] * [[ဘချို၊ ဦး (ဒီးဒုတ်)|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]] *[[သခင်စိုး]] *[[သခင်သန်းထွန်း]] *[[ဦးကျော်ငြိမ်း]] *[[ဒေါက်တာဘမော်]] *[[ကိုဗဟိန်း]] *[[ဦးဗဆွေ]] *[[ဦးမြင့်သိန်း]] *[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော]] *[[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|ဗိုလ်မှူး စိန်မှန်]] *[[မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်]] *[[သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] * [[အောင်ကြီး၊ ဦး|ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး]] * [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) သူရ ဦးတင်ဦး]] * [[မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဒေါက်တာ မောင်မောင်]] *[[နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနေဝင်း]] *[[စောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]] * [[သန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] * [[သိန်းစိန်၊ ဦး|နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း)]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)|မစိုးရိမ်တိုက်သစ် နာယက ဆရာတော် ဦးဝီရသူ]] *[[လင်းယုန်နီ]] *[[ချစ်ဦးညို]] *[[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ|မောင်စွမ်းရည်]] *[[အောင်သင်း]] *[[ဆရာစံ]] *[[သခင်ဖိုးလှကြီး]] *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] *[[ဗိုလ်စံဖဲ]] ==ဗမာလူမျိုးစု== မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား ဗမာလူမျိုးစု (၉)စု ရှိသည်။ အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စဉ်ထားသည်။ # [[ကတူးလူမျိုး]] # [[ကနန်းလူမျိုး]] # [[ဆလုံလူမျိုး]] # [[ထားဝယ်လူမျိုး]] # [[ဖွန်းလူမျိုး]] # ဗမာလူမျိုး # [[မြိတ်လူမျိုး]] # [[ယဘိန်းလူမျိုး]] # [[ယောလူမျိုး]] ဘာသာဗေဒအရ ဗမာနွယ်အုပ်စုသည် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In: Bradley, D. (ed.), Papers in Southeast Asian Linguistics No.14.</ref> ပါဝင်သော လူမျိုးများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် — #[[ဗမာလူမျိုး]] #[[အင်းသားလူမျိုး]] #[[ဖွန်းလူမျိုး]] #[[တောင်ရိုး]] #[[ရခိုင်]] #[[ဓနု]] #[[မရမာ လူမျိုး|မရမာလူမျိုး]] #[[ယော]]၊[[ထားဝယ်]]၊[[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]] <ref>Okell, John (1969). ''A Reference Grammar of Colloquial Burmese''. Oxford University Press.</ref> == ကျမ်းကိုး == <references/> * မြန်မာသမိုင်းပုံ- [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] {{ မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ဗမာလူမျိုးစု]] o4ebrqlo8b1vd14oj92hk2xvsxi48jl 1046708 1046707 2026-08-06T08:14:47Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်းနှင့် စာပေပေါ်ပေါက်လာပုံ */ 1046708 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}} {{pp-move-indef}} '''ဗမာလူမျိုး''' ({{lang-en|Bamar people}} သို့မဟုတ် ''Burmans''၊ {{IPAc-en|b|ə|ˈ|m|ɑː|r}}) များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်သည်။ဘာသာစကားနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ဆက်နွှယ်မှုများအရ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကြီး]]၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] လူမျိုးအုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၆၈.၇၈% (အကြမ်းဖျင်း ၃၆ သန်းခန့်မျှ) ရှိကြပြီး၊ ဗမာလူမျိုးတို့၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်သော [[မြန်မာဘာသာစကား]]ကို [[ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေ|၂၀၀၈ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]] ပုဒ်မ ၄၅၀ အရ ပြည်ထောင်စု၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။<ref>{{cite book |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေး လုပ်ငန်း |year=2008 |chapter=အခန်း (၁၅) အထွေထွေပြဋ္ဌာန်းချက်များ |pages=စာ-၁၇၁ |quote=ပုဒ်မ ၄၅၀။ မြန်မာဘာသာစကားသည် ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည်။}}</ref> <ref>{{cite web|title=မြန်မာ (ဗမာ)လူမျိုးအကြောင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa|access-date=27 August 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827230329/https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa}}</ref> {{Infobox ethnic group | group = ဗမာလူမျိုး | name = | flag = | flag_caption = | image = Burmese family portrait.JPG | image_caption = အင်္ဂလိပ်အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ၂၀ ရာစုအလှည့်တွင် ဗမာမိသားစုပုံ | image_alt = | image_upright = | total = <!-- total population worldwide --> | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = | total_ref = <!-- references supporting total population --> | genealogy = | regions = {{flag|Myanmar}} ၃၅ သန်းခန့်<hr> {{flatlist| *{{flag|Thailand}} *{{flag|Malaysia}} *{{flag|Singapore}} *{{flag|United States}} *{{flag|China}} *{{flag|Australia}} *{{flag|Japan}} }} | region1 = {{flagcountry|Thailand}} | pop1 = ၂,၃၀၀,၀၀၀<ref>{{cite news | url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/03/30/in-thailand-exiled-burmese-communities-work-to-support-the-revolution-at-home_5979344_4.html | title=In Thailand, exiled Burmese communities work to support the revolution at home | newspaper=Le Monde.fr | date=30 March 2022 }}</ref> | region4 = {{flagcountry|Japan}} | pop4 = ၂၈,၈၆၀<ref>{{cite book |chapter=15 Burmese: Refugees and Little Yangon |first=Kosei |last=Otsuka |title=Language Communities in Japan |doi=10.1093/oso/9780198856610.003.0016 |date=January 2022 |url=https://academic.oup.com/book/38834/chapter/337727805 }}</ref> | region3 = {{flagcountry|Australia}} | pop3 = ၃၂,၆၆၅<ref>[[Census in Australia#2016|2016 Census of Australia]] [https://web.archive.org/web/20140116132606/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/myanmar.htm "Burmese Australians"]</ref> | region2 = {{flagcountry|Singapore}} | pop2 = ၅၀,၀၀၀<ref>{{cite web | url=https://asia.nikkei.com/Politics/Emigrants-in-Singapore-s-little-Myanmar-eye-their-homeland | title=Emigrants in Singapore's 'little Myanmar' eye their homeland }}</ref> | languages = [[ဗမာဘာသာစကား]] | religions = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]]<br/> ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ် အနည်းငယ် | related_groups = {{flatlist| *[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] *[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] *[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] * [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] * [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] *[[မြိတ်လူမျိုး|တနင်္သာရီ(မြိတ်)]] * အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်လူမျိုးများ]]}} | footnotes = }} သမိုင်းဦးကာလက တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး အေဒီ ၉ ရာစုခန့်တွင် [[ပုဂံ]] မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် [[ပုဂံခေတ်|ပုဂံအင်ပါယာ]]၊ [[တောင်ငူခေတ်|တောင်ငူအင်ပါယာ]] နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်|ကုန်းဘောင်အင်ပါယာ]] စသည့် ထင်ရှားသော အင်ပါယာကြီးများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဗမာတို့၏ စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာစက်သည် မြန်မာ့ပထဝီဝင် နယ်နိမိတ်အတွင်းရှိ အခြားသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအပေါ်တွင်သာမက အိမ်နီးချင်း အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသများအထိပါ ခေတ်အဆက်ဆက် ကျယ်ပြန့်စွာ ဩဇာညောင်းခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press.</ref><ref name="Harvey1925">Harvey, G.E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> [[File:Burmese chess players, by Max Ferrars late 1890s.jpg|thumb|ဗမာလူမျိုးအမျိုးသားနှစ်ယောက်]] ဗမာလူမျိုး အများစုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး မိရိုးဖလာ [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု|နတ်ကိုးကွယ်မှု]] နှင့်လည်း ဒွန်တွဲလျက်ရှိသည်။ ဗမာတို့၏ ဗိသုကာအတတ်၊ စာပေ၊ ဂီတ၊ အနုပညာနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများသည် နိုင်ငံအတွင်းရှိ အခြားသော လူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုအပေါ်တွင်လည်း သိသာထင်ရှားစွာ ရောယှက်လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။<ref name="HtinAung1967">Htin Aung, Maung (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ထို့အပြင် သနပ်ခါး လိမ်းခြယ်ခြင်းကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် ကိုယ်ပိုင် လူမှုထုံးတမ်းစဉ်လာများ နှင့် ရိုးရာပွဲတော်များ (ဥပမာ - [[သင်္ကြန်|မဟာသင်္ကြန်ပွဲတော်]]၊ [[သီတင်းကျွတ်ပွဲတော်]]) သည် တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ယနေ့တိုင် အရှိန်အဝါကြီးမားစွာ တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1982">Spiro, Melford E. (1982). ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes''. University of California Press.</ref><ref name="CulturalBurma">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၉)၊ "ဗမာလူမျိုးနှင့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု"။</ref> == အမည်ရင်းမြစ် == "မြန်မာ" နှင့် "ဗမာ" ဟူသော ဝေါဟာရနှစ်ခုသည် အရင်းအမြစ်တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာသော စကားလုံးများ ဖြစ်ကြသော်လည်း အသံထွက်နှင့် အသုံးအနှုန်း ရောထွေးမှုများ သမိုင်းတစ်လျှောက် ရှိခဲ့သည်။<ref name="ThantMyintU">{{cite book |last1=Thant Myint-U |title=The Making of Modern Burma |url=https://archive.org/details/makingofmodernbu0000than |publisher=Cambridge University Press |year=2001 |pages=[https://archive.org/details/makingofmodernbu0000than/page/85 85]–88}}</ref> "မြန်မာ" ဟူသော စကားလုံးကို သမိုင်းတွင် အစောဆုံး ကျောက်စာအထောက်အထားအဖြစ် ၁၂ ရာစု [[ပုဂံခေတ်]] ကျောက်စာများ (ဥပမာ- ခရစ်နှစ် ၁၁၉၀ ပြည့်နှစ်ထိုး ရှင်ဒိသာပါမောက်ကျောက်စာ) တင် "မြမ္မာ" (Mranma) ဟု စတင်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce">{{cite book |last1=Luce |first1=G.H. |title=Old Burma-Early Pagan |publisher=J.J. Augustin |year=1969 |pages=98–102}}</ref> ၎င်း၏ ဆင်းသက်ပုံနှင့် ပတ်သက်၍ အဓိက ယူဆချက် (၂) ခု ရှိသည်။ရာဇဝင်ဆိုင်ရာ ယူဆချက်အရ ရှေးမြန်မာ ရာဇဝင်ဆရာများနှင့် ပါဠိစာပေပညာရှင်များက ကမ္ဘာဦး "ဗြဟ္မာ" (Brahma) လူသားများဟူသော ပုဒ်မှ ရွေ့လျောကာ "ဗြမ္မာ"၊ ထိုမှတစ်ဆင့် "မြမ္မာ" နှင့် "မြန်မာ" ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Hmannan">{{cite book |last1=တွန်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ ဦးထွန်းညို |title=မှန်နန်း မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံ |year=၂၀၀၃ |pages=၃၅–၄၀}}</ref>ခေတ်သစ် သမိုင်းနှင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များကမူ မြန်မာဟူသည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ကိုယ်ပိုင် စကားလုံးဖြစ်သည့် လျင်မြန်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "မြန်" နှင့် သန်မာခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "မာ" တို့ ပေါင်းစပ်ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်ဟု သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="ThanTun">{{cite book |last1=Than Tun |title=Studies in Burmese History, Volume 1 |publisher=Maha Dagon Publishing |year=၁၉၆၄ |pages=၅၂–၆၀}}</ref> "ဗမာ" (Bamar) ဆိုသည်မှာ "မြန်မာ" (Mranma) ဟူသော စကားလုံးကို နှုတ်ကပတ်ပြောဆိုရာ၌ အသံလွယ်ကူအောင် ရွေ့လျောခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည့် စကားပြောအသုံးအနှုန်း (Colloquial form) မျှသာ ဖြစ်သည်။<ref name="Wheatley">{{cite journal |last1=Wheatley |first1=Julian K. |title=Burmese as a Western Tibeto-Burman Language |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=၅ |year=၁၉၈၀ |pages=၄၁–၄၇}}</ref> ဗမာစကားတွင် အက္ခရာ "မြ" (Mr-) သံသည် ကာလကြာသောအခါ အသံပေါ့ပါးသွားပြီး "ဗ" (B-) သံသို့ ပြောင်းလဲသွားလေ့ ရှိသဖြင့် ရေးတော့ "မြန်မာ"၊ ဖတ်တော့ "ဗမာ" ဟု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အနောက်နိုင်ငံသားများ၏ "Burma" နှင့် "Burmese" အမည်များမှာလည်း ဤ "ဗမာ" အသံထွက်ကို အခြေခံ၍ ခေါ်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="ThantMyintU" /> ကိုလိုနီခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ ကာလများတွင် "မြန်မာ" နှင့် "ဗမာ" ကို ဒွန်တွဲသုံးစွဲခဲ့ကြ၍ လူမျိုးစုအမည်နှင့် နိုင်ငံအမည်အကြား ရှုပ်ထွေးမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Silverstein">{{cite book |last1=Silverstein |first1=Josef |title=Burma: Military Rule and the Politics of National Development |publisher=Ayer Company Publishers |year=၁၉၇၇ |pages=၁၂–၁၈}}</ref> ထိုရှုပ်ထွေးမှုကို ရှင်းလင်းရန် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့က ဥပဒေအမှတ် (၁၅/၈၉) "အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ခေါ်ဝေါ်စိုက်ထူခြင်း ဥပဒေ" ကို ပြဋ္ဌာန်း၍ အောက်ပါအတိုင်း တရားဝင် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="Dittmer">{{cite book |last1=Dittmer |first1=Lowell |title=Burma Or Myanmar?: The Struggle for National Identity |publisher=World Scientific |year=၂၀၁၀ |pages=၂–၅}}</ref>မြန်မာ (Myanmar)ဟူသောအမည်အား တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးစလုံးနှင့် နိုင်ငံသား အားလုံးကို ခြုံငုံလွှမ်းခြုံသည့် တရားဝင် နိုင်ငံတော်နှင့် နိုင်ငံသားဆိုင်ရာ အမည်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် "Burma" အစား "Myanmar" ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ဗမာ (Bamar/Burman)သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားများအနက် အဓိက လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်သည့် တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင် ဗမာလူမျိုးတစ်ခုတည်းကိုသာ ရည်ညွှန်းရန် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒနှင့် နိုင်ငံရေးအရ "ဗမာ" သည် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုကိုသာ ဆိုလိုပြီး "မြန်မာ" သည် နိုင်ငံတော်နှင့် တိုင်းရင်းသား နိုင်ငံသားအားလုံးကို လွှမ်းခြုံခေါ်ဆိုသော ဝေါဟာရဖြစ်သည်ဟု ခွဲခြားမှတ်သားနိုင်သည်။<ref name="Dittmer" /> == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == ဗမာလူမျိုးများ သည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားပြောမိသားစု ဝင် တိဗက်-ဗမာနွယ် လူမျိုးနွယ်စုကြီးအနက် လူဦးရေ အများဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ပါမောက္ခ ဒေါက်တာသန်းထွန်း က ဗမာတို့သည် မနုဿဗေဒအရ [[မွန်ဂိုလွိုက်]] (Mongoloid) မျိုးနွယ်ကြီးတွင် ပါဝင်ကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။<ref name="ThanTun1964">Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing.</ref> [[File:Yellowrivermap.jpg|thumb|250px|တိဗက်-တရုတ်နွယ်တို့ မူလစတင်ရာ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသ]] လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇,၀၀၀ မှ ၉,၀၀၀ ခန့်တွင် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်း မြစ်ဝါမြစ် (Yellow River) ဝှမ်းတစ်လျှောက်၌ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွားများ၏ ဘိုးဘေးများ စတင်အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Zhang2019">Zhang, M., et al. (2019). "Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China". ''Nature'', 569, 112–115.</ref> နောက်ပိုင်းတွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အုပ်စုကြီးများ ကွဲထွက်သွားခဲ့ရာ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသွားသော အုပ်စုသည် ဟန်တရုတ်များ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ရှိ ချင်းဟိုင်-ကန်စု (Qinghai-Gansu) ကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော အုပ်စုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg|thumb|250px|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့ ဖြတ်သန်းခဲ့သော ချင်းဟိုင်ကုန်းပြင်မြင့်]] တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများသည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြရာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အဓိက အုပ်စုနှစ်ခုအဖြစ် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ရှေးဦးအုပ်စု (ပျူလူမျိုးများ)သည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ (BC) ကာလများကတည်းက ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြရာ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]] ကို ထူထောင်ခဲ့ကြပြီး နှောင်းပိုင်းအုပ်စု (ဗမာတို့၏ ဘိုးဘေးများ)သည် အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း တရုတ်ပြည် ယူနန်ဒေသရှိ [[နန်ကျောက်]] နိုင်ငံ၏ လက်အောက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ဗမာတို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ကို ကျော်ဖြတ်၍ ဧရာဝတီမြစ်ကွေ့ရှိ [[ပုဂံ]] ဒေသတွင် အခြေစိုက်ကာ ခိုင်မာသော အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဗမာတို့သည် ဒေသခံ ပျူလူမျိုးများနှင့်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်မှ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့်လည်းကောင်း ထိတွေ့ဆက်ဆံရင်း ဗမာလူမျိုးနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ပုံစံကို စတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, V. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context''. Cambridge University Press.</ref> မနုဿသမိုင်းအရ ဗမာတို့သည် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နာဂ၊ သက်၊ ကမ်းယံ နှင့် ပျူတို့၏ နောက်မှ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အေဒီ ၈ ရာစုတွင် နန်ကျောက်တို့ တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခြင်း မပြုမီကပင် ရောက်ရှိနေထိုင်ခဲ့ကြပြီးဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="Luce1985" /> မြန်မာတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်မှစ၍ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ခဲ့ကြပြီး သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အဓိက ပြည်ထောင်စု အင်ပါယာကြီး သုံးခုကို အောင်မြင်စွာ တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ == မြန်မာနိုင်ငံသို့ဝင်ရောက်လာခြင်း == ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘွားများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ကျော်ခန့်ကပင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ [[ကန်းစုပြည်နယ်|ကန်စုဒေသ]]၊ ထောင်မြစ်ဝှမ်း (洮河流域) တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ထိုဒေသတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်ခေတ်နှောင်းပိုင်း အသုံးအဆောင်များသည် ခေတ်ပြိုင်တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရေချိန်ညီသော အဆင့်မြင့်လက်ရာများ ဖြစ်ကြသော်လည်း ယင်းတို့ကို ဗမာတို့၏ ဘိုးဘွားများဟု အတိအကျ သတ်မှတ်ရန် သက်သေအထောက်အထား အကန့်အသတ်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တရုတ်တို့၏ နယ်ပယ်ချဲ့ထွင်လာမှုနှင့် လူမျိုးစုအချင်းအချင်း ပဋိပက္ခများကြောင့် အဆိုပါ လူမျိုးစုများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context''. Cambridge University Press.</ref> ဤသို့ နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ နီးပါးကြာမြင့်သော ရွှေ့ပြောင်းမှုဖြစ်စဉ်အတွင်း မိမိတို့၏ မူလယဉ်ကျေးမှုများ တိမ်ကောခဲ့ရပြီး၊ လွတ်လပ်စွာ အခြေချနိုင်ရေးအတွက် လမ်းခရီးတစ်လျှောက် တွေ့ကြုံရသော အခြားလူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောခဲ့ကြရသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များသည် မူလကပင် မြင်းစီးအတတ်နှင့် တိုက်ခိုက်ရေးအတတ်တို့တွင် ကျွမ်းကျင်လှသည့် စစ်သည်တော်မျိုးရိုးများ ဖြစ်ကြပြီး မျိုးနွယ်တူ [[နန်ကျောက်]] (南诏) အင်ပါယာ၏ အောင်နိုင်ရေးစစ်ပွဲများတွင် အဓိကတိုက်ခိုက်ရေးအင်အားစုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ခေတ်ပြိုင်တရုတ် [[ထန်မင်းဆက်]] မှတ်တမ်းဖြစ်သော မန်ရှူး (Manshu) ကျမ်းတွင် နန်ကျောက်တို့သည် မြောက်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်ရှိ တိုက်ခိုက်ရေးကျွမ်းကျင်သော မျိုးနွယ်စုများကို စစ်ရေးအရ အသုံးချခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားရာ အဆိုပါမှတ်တမ်းများက ရှေ့ပြေးဗမာတို့၏ စစ်ရေးစွမ်းရည်ကို သက်သေခံလျက်ရှိသည်။<ref>Fan Chuo, "Manshu" (Book of the Southern Barbarians), Tang Dynasty.</ref> သို့သော် နန်ကျောက်အင်ပါယာ၏ ရေရှည်စစ်ရေးခိုင်းစေမှုများအပေါ် မကျေနပ်မှုများ ရှိလာခဲ့သည့်အပြင် နဂိုကပင် လွတ်လပ်မှုကို အလေးထားသည့်အလျောက် ခရစ်နှစ် ၉ ရာစုမတိုင်မီတွင် နန်ကျောက်အုပ်ချုပ်ရာ နယ်မြေအတွင်းမှ အုပ်စုလိုက် စတင်ထွက်ခွာလာကြသည်။ ၎င်းတို့သည် နန်ကျောက်တပ်မတော်၏ ရှေ့တန်းကင်းထောက်စစ်သည်များအဖြစ် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်သို့ ရောက်ဖူးပြီး ဖြစ်သဖြင့် မိမိတို့၏ မျိုးနွယ်စုများ ရေရှည်ရှင်သန် အခြေစိုက်နိုင်မည့် ဒေသကို ဗျူဟာမြောက် ရွေးချယ်နိုင်စွမ်း ရှိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် စစ်သည်တော်တို့၏ ကျန်းမာကြံ့ခိုင်မှုကို ထိခိုက်စေနိုင်သည့် ပူပြင်းစိုစွတ်ပြီး [[ငှက်ဖျားရောဂါ]] ကဲ့သို့ ရောဂါဆိုးများရှိရာ ဒေသများကို ရှောင်ရှားကာ၊ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ ပူအိုက်ခြောက်သွေ့သော်လည်း ရောဂါဘယ ကင်းရှင်းပြီး အချက်အချာကျသည့် ဒေသကို ရွေးချယ်အခြေချခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref><ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ဤရွှေ့ပြောင်းလာသူ အုပ်စုများတွင် တိုက်ခိုက်ရေးကျွမ်းကျင်သော စစ်သည်တော် ယောက်ျားသားများ အဓိကပါဝင်ပြီး ဒေသခံ ပျူအမျိုးသမီးများနှင့် အိမ်ထောင်ပြုကာ မျိုးဆက်သစ်များကို ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="ThantMyintU">Thant Myint-U, "The River of Lost Footsteps", Faber & Faber (2006).</ref> ဗမာတို့သည် [[သံလွင်မြစ်]] လမ်းကြောင်းကို စုန်ဆင်းကာ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်းပြီး မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ အရှေ့တောင်ဘက်မှ ဗျူဟာမြောက် ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels''. Cambridge University Press.</ref> ထို့နောက် စစ်ရေးအရ အသာစီးရသူများဖြစ်သည့်အလျောက် စိုက်ပျိုးမြေအချက်အချာကျသည့် [[ကျောက်ဆည်]]နှင့် [[မင်းဘူး]]ဒေသများကို မွန်၊ သက်၊ ပလောင် နှင့် ပျူ တို့ထံမှ ရယူကာ အင်ပါယာထူထောင်ရန် ရိက္ခာအင်အားစုအဖြစ် အသုံးချခဲ့သည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ဆက်သွယ်ရေး၊ ရိက္ခာရရှိနိုင်မှု အကောင်းဆုံး ဗဟိုချက်ဖြစ်သော [[ပုဂံ]]ကို မြို့တော်အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[ပုဂံ]]၌ အခြေချနိုင်ခဲ့သော ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် ထိုခေတ် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ယှဉ်လျှင် ကွာခြားမှုများ ရှိနေခဲ့သော်လည်း၊ အခြေချနေထိုင်ပြီးနောက်တွင် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] နှင့် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများ၊ အိန္ဒိယ ဒေသမှ ဝင်ရောက်လာသော ဘာသာရေးနှင့် ဗိသုကာ ပညာရပ်များကို၊ မိမိတို့၏ မူလဓလေ့များနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ပိုမိုသစ်လွင် ကောင်းမွန်သော "ပုဂံယဉ်ကျေးမှု" ကို တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဇစ်မြစ်ကို လေ့လာရာတွင် တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသော ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များနှင့် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] များ ပေါင်းစပ်မှုကို အခြေခံအကျဆုံး အချက်အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက လက်ခံထားကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့၏ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် မူလယဉ်ကျေးမှုအချို့ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသော်လည်း၊ ရောက်ရာအရပ်ရှိ ဒေသခံယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောရာတွင် အတုယူရုံသက်သက်မဟုတ်ဘဲ မိမိတို့နှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲယူခဲ့ကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် [[ပုဂံ]]တွင် အခြေချသည့် အေဒီ ၁၁ ရာစုက ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် ခေတ်ပြိုင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် များစွာကွာခြားမှု ရှိနေခဲ့သည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> သို့သော်လည်း ဗမာတို့သည် ရောနှောလာသည့် ယဉ်ကျေးမှုများအပေါ်တွင် လူနေမှုစနစ်နှင့် မကိုက်ညီသည်များကို ဖယ်ထုတ်ပြီး လိုအပ်သည်များကို ဖြည့်စွက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့ထံမှ ဆည်မြောင်းစနစ်နှင့် စိုက်ပျိုးရေးပညာ၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့ထံမှ စာပေနှင့် သာသနာရေးဆိုင်ရာ အခြေခံများကို ရယူကာ ပိုမိုခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဤသို့ဖြင့် ဗမာတို့သည် အေဒီ ၁၁ ရာစုအတွင်းမှာပင် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဗိသုကာ၊ စာပေနှင့် အနုပညာရပ်များကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင် ထင်ရှားသော ပုဂံအင်ပါယာကြီးကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။တိုက်ခိုက်ရေးတွင်သာမက နယ်မြေဖော်ထုတ်ရာတွင်လည်း ထက်မြက်သူများဖြစ်၍ တောများကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းကာ [[ရွှေဘို]]၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ပခုက္ကူ]]၊ [[စစ်ကိုင်း]] နှင့် [[မန္တလေး]] ဒေသများတွင် လယ်ယာများ ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ မြေဩဇာ ညံ့ဖျင်းသည့် အရပ်များတွင် [[ကွမ်း]]၊ [[ထန်း]] စသည့် ဥယျာဉ်ခြံများကို လုပ်ကိုင်ပြီး၊ အခြောက်သွေ့ဆုံး အရပ်များတွင် [[ပြောင်း]]၊ [[နှမ်း]] တို့ကို စိုက်ပျိုးခဲ့ကြရာ<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဤသို့ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ခြောက်သွေ့ဒေသကြီးတစ်ခုလုံးကို စုစည်းစိုက်ပျိုးမြေအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ကြီးမားသော အောင်မြင်မှုဖြစ်ပြီး လူဦးရေ အလျင်အမြန် တိုးပွားလာကာ နယ်ပယ်ကျယ်ပြန့်သော အင်ပါယာကြီးအဖြစ်သို့ ဦးတည်စေခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဗမာတို့သည် အေဒီ ၁၁ ရာစုအတွင်းမှာပင် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဗိသုကာ၊ စာပေနှင့် အနုပညာရပ်များကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင် ထင်ရှားသော ပုဂံအင်ပါယာကြီးကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ == ဗမာလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ နှင့် ပတ်သက်၍ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သုတေသီများနှင့် မြန်မာ သုတေသီများ ပူးပေါင်း၍ မိခင်မှဆင်းသက်သော မိုတိုကွန်ဒရီးယား (mtDNA)၊ ဖခင်မှဆင်းသက်သော Y-အမျိုးသားခရိုမိုဆုန်း (Y-DNA) နှင့် ခရိုမိုဆုန်းစုံ (Autosomal DNA) များကို လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Summerer2014">Summerer, M., et al. (2014-01-29). "Large-scale mitochondrial DNA analysis in Southeast Asia reveals evolutionary effects of cultural isolation in the Dispersal of Sino-Tibetan populations". ''BMC Evolutionary Biology'', 14(1), 17. DOI:10.1186/1471-2148-14-17</ref> ၂၀၀၄ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်များတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ဖခင်နွယ် DNA လေ့လာချက်များအရ ဗမာအမျိုးသားများထံ၌ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] လူမျိုးများတွင် အများဆုံးတွေ့ရသည့် Y-DNA Haplogroup O3 (O-M122) မျိုးရိုးဗီဇမှာ အဓိကပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019">Kutanan, W., et al. (2019-09-12). "Paternal and maternal lineages reveal the origins and genetic structure of the Bamar and other ethnic groups in Myanmar". ''Scientific Reports'', 9(1), 13180. DOI:10.1038/s41598-019-49522-8</ref> Haplogroup O-M122 (O3) သည် ဗမာလူမျိုးများ၏ ဖခင်နွယ် မျိုးရိုးဗီဇတွင် အများဆုံး (၄၀% မှ ၅၀% ခန့်) ပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းသည် [[တိဗက်|တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်]] နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ်များ၏ မျိုးရိုးဗီဇ အရင်းအမြစ်ကို ဖော်ပြနေသည်။<ref name="Kutanan2019" /> Haplogroup O1b1a1a (O-M95) ကို ဒုတိယ အများဆုံး (၂၀% မှ ၃၀% ခန့်) တွေ့ရှိရပြီး၊ ဤသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အစောပိုင်းကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] (ဥပမာ - [[မွန်လူမျိုး]]) မျိုးနွယ်စုဝင်များနှင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် ရောနှောခဲ့သည့် အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref name="Mcardle2019">McArdle, A., et al. (2019-05-15). "Genome-wide insights into the population history of Myanmar". ''European Journal of Human Genetics'', 27(9), 1398-1409. DOI:10.1038/s41431-019-0428-2</ref> Haplogroup H နှင့် R1a ဗမာအမျိုးသားများ၏ ၅% မှ ၁၀% ခန့်တွင် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်နွယ်ဝင် Y-DNA များ ပါဝင်နေသည်ကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019" /> ထို့အပြင် ဗမာအမျိုးသားများ၏ Y-DNA တွင် မြောက်အာရှနှင့် [[မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ|မွန်ဂို]] ကုန်းပြင်မြင့်နွယ် လူမျိုးများတွင် အတွေ့များသော Haplogroup C-M217 (C3) ကို ပမာဏအနည်းငယ် (၁% မှ ၃% ဝန်းကျင်) တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019" /><ref name="Li2015">Li, Y. C., et al. (2015-05-19). "Genetic landscape of ethnic populations in Myanmar". ''PLOS ONE'', 10(5), e0127084. DOI:10.1371/journal.pone.0127084</ref> သုတေသီများက ဤ Haplogroup C ပါဝင်မှုကို [[ပုဂံခေတ်]] အနှောင်းပိုင်း [[မွန်ဂို-မြန်မာစစ်ပွဲများ|မွန်ဂိုတို့၏ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့သည့် သမိုင်းဖြစ်စဉ်များ]]၊ မွန်ဂို-ယွမ် မင်းဆက်တပ်များ၏ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စစ်ချီမှုများနှင့် အာလ်တေးယစ်နွယ် တပ်ဖွဲ့များ ရောနှောစိမ့်ဝင်ခဲ့မှုဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇအထောက်အထားအဖြစ် သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Li2015" /> ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် Summerer M. နှင့် အဖွဲ့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ ဗမာလူမျိုးများ အပါအဝင် တိုင်းရင်းသားများ၏ မိခင်နွယ် မိုတိုကွန်ဒရီးယား DNA ကို လေ့လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Summerer2014" /> ဗမာလူမျိုးများ၏ မိခင်နွယ် DNA တွင် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ၌ အတွေ့များသော Haplogroup M (M7, M8, M9)၊ Haplogroup F နှင့် Haplogroup B တို့ အဓိက ပါဝင်ကြသည်။ မိခင်နွယ် မျိုးရိုးဗီဇ ကွဲပြားစုံလင်မှု (Maternal Diversity) သည် ဖခင်နွယ်ထက် ပိုမိုမြင့်မားနေသည်ကို တွေ့ရပြီး၊ ၎င်းမှာ ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် မြန်မာနိုင်ငံနယ်မြေအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပြီးနောက် ဒေသခံ မွန်-ခမာ မိခင်မျိုးရိုးများနှင့် မြင့်မားစွာ သွေးနှောခဲ့ကြခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု သုတေသီများက သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Summerer2014" /> ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် သုတေသီ Liu D. နှင့် အဖွဲ့က ပြုလုပ်ခဲ့သော Genome-wide လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များအရ ဗမာလူမျိုးတို့၏ Genome တည်ဆောက်ပုံသည် [[အရှေ့အာရှ]] နွယ်ဝင် (တရုတ်/တိဗက်) မျိုးရိုးဗီဇနှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နွယ်ဝင် (မွန်/ခမာ) မျိုးရိုးဗီဇတို့ သမိုင်းတစ်လျှောက် အဓိက ရောနှောပေါင်းစပ်ထားသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။<ref name="Liu2021">Liu, D., et al. (2021-03-08). "Genomic insight into the population history of Bamar and other ethno-linguistic groups in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution'', 38(7), 2821-2834. DOI:10.1093/molbev/msab068</ref> === ဒေသအလိုက် ဗမာလူမျိုးများ၏ DNA သုတေသန စိစစ်ချက် === အထက်မြန်မာပြည် (စစ်ကိုင်း၊ မန္တလေး၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးများ) ရှိ ဗမာလူမျိုးများ၏ DNA တွင် တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman / East Asian) ပင်မ DNA လွှမ်းမိုးမှု အမြင့်မားဆုံး ဖြစ်သည်။အညာဒေသ ဗမာအမျိုးသားများထံတွင် တိဗက်-ဗမာနွယ်များ၏ အဓိက လက္ခဏာဖြစ်သော Haplogroup O3 (O-M122) နှင့် O1b2 တို့သည် ၇၅% မှ ၈၅% အထိ ပါဝင်နေသည်။<ref name="Li2015" />စစ်ကိုင်းနှင့် ကလေးချောင်းဝှမ်း ဒေသအချို့ရှိ အညာဗမာများတွင် အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်း (မဏိပူရ်/အာသံ) နှင့် နယ်စပ် ထိစပ်မှု၊ သမိုင်းဝင် ပုဏ္ဏား/မြင်းသည်တော် သုံ့ပန်းများ ရောနှောခဲ့မှုကြောင့် South Asian Haplogroup R1a နှင့် H ရောနှောမှု ၅% မှ ၁၀% ဝန်းကျင်အထိ တွေ့ရသည်။<ref name="Summerer2014" /> အောက်မြန်မာပြည် (ရန်ကုန်၊ ဧရာဝတီ၊ ပဲခူး၊ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးများ) ရှိ ဗမာလူမျိုးများ၏ DNA တွင် တိဗက်-ဗမာနွယ်အပြင် မွန်-ခမာ (Austroasiatic) နှင့် တိုင်-ကဒိုင် (Tai-Kadai) သွေးရောနှောမှုများ ပိုမိုမြင့်မားစွာ ပါဝင်သည်။အောက်ပိုင်း ဗမာများတွင် တိဗက်-ဗမာ Haplogroup O3 အပြင်၊ ရှေးဒေသခံ မွန်လူမျိုးများနှင့် ရောနှောခဲ့မှုကို ပြသသော Haplogroup O1b1a1 (O-M95) (Austroasiatic Marker) ပါဝင်မှု ပိုမိုမြင့်မားသည်။<ref name="Kutanan2018">Kutanan, W., et al. (2018). "Genetic affinity between Austroasiatic-speaking Mon and Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Annals of Human Genetics'', 82(4), 223-239.</ref>ကိုလိုနီခေတ်နှင့် ကိုလိုနီမတိုမီ ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်ရေးကြောင့် အောက်ပိုင်း ဗမာများ၏ Autosomal DNA တွင် တောင်အာရှ (အိန္ဒိယ) နှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းစုနွယ် (Austronesian) မျိုးရိုးဗီဇ ရောနှောမှု ပမာဏသည် အညာဒေသထက် စိမ့်ဝင်မှု ပိုမိုစုံလင်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2018" /> == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ===ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု=== {{main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} {{main|မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု}} ယနေ့ခေတ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဖြစ်သည်။ ဗမာလူဦးရေ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြပြီး၊ ၎င်းတို့၏ နေ့စဉ်လူမှုဘဝ၊ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့များ၊ စာပေနှင့် အနုပညာတို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြား၍မရနိုင်လောက်အောင် နက်ရှိုင်းစွာ ဒွန်တွဲဆက်နွယ်လျက်ရှိသည်။<ref name="Census2014">The Republic of the Union of Myanmar Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population. (2016). ''The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Religion''. Census Report Volume 2-C. Nay Pyi Taw. pp. 11–15.</ref>သို့သော်လည်း မန္တရား၊ အင်းအိုင်၊ လက်ဖွဲ့နှင့် ဓာတ်ရိုက်ဓာတ်ဆင်များဖြင့် အနိစ္စတရားကို လွန်မြောက်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် ထွက်ရပ်ပေါက် ဝိဇ္ဇာယုံကြည်မှု သည်လည်း ဗမာတို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ထူးခြားသည့် ဒေသန္တရ လက္ခဏာတစ်ရပ်အဖြစ် အခိုင်အမာ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။<ref>Ferguson, John P., and E. Michael Mendelson, "A Masters Theory of Theravada Buddhism", ''Monks, Bishops and Deacons'', 1981.</ref> ထို့အပြင်ဗုဒ္ဓဘာသာ မထွန်းကားမီ သမိုင်းမတင်မီ ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုသည်လည်း ဗမာတို့၏ လူမှုယဉ်ကျေးမှုနှင့် နေ့စဉ်ဘဝအတွင်း ယနေ့ထက်တိုင် ဆက်လက်၍ ဒွန်တွဲတည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E., ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes'', University of California Press, 1982.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း ၁၉ ရာစုတွင် အမေရိကန် နှစ်ခြင်း သာသနာပြုဆရာကြီး [[ယုဒသန်|အက်ဒိုနိရမ် ဂျဒ်ဆန်]] (ဆရာယုဒသန် / Adoniram Judson) သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာပြီး၊ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲ မတိုင်မီနှင့် အပြီးတွင် ဗမာဘာသာစကားဖြင့် [[သမ္မာကျမ်းစာ]]ကို ပထမဆုံး ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့ကာ ဗမာလူမျိုး ခရစ်ယာန် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို စတင်ခဲ့သည်။ <ref>Wayland, Francis, ''A Memoir of the Life and Labors of the Rev. Adoniram Judson'', Phillips, Sampson, and Co., 1853.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် နှစ်ခြင်း (Baptist)၊ [[ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်း|ရောမကက်သလစ်]] (Roman Catholic) နှင့် အန်ဂလီကန် (Anglican) အသင်းတော်များ၌ ပါဝင်သော ဗမာခရစ်ယာန်များသည် အဓိကအားဖြင့် ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီးများအတွင်း အစဉ်အဆက် သက်ဝင်ယုံကြည်လျက် ရှိကြသည်။ === မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော် === အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် [[ဗမာလူမျိုး]]တို့၏ ရိုးရာပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာကုန်ဆုံး၍ နှစ်သစ်သို့ ကူးပြောင်းသည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျင်းပသော ပွဲတော်ဖြစ်သည်။ သင်္ကြန်ဟူသော စကားလုံးသည် သက္ကတဘာသာစကား "သင်္ကန္တ" မှ ဆင်းသက်လာပြီး "ကူးပြောင်းခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ နေမင်းကြီးသည် မိဿရာသီသို့ ကူးပြောင်းဝင်ရောက်သည့် အချိန်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် အိန္ဒိယမှ နက္ခတ်ဗေဒ နှင့် မြန်မာယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစပ်ကာ မြန်မာ့မြေပေါ်တွင် ဒေသန္တရဓလေ့များဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="origin">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ <ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> ပုဂံခေတ် ကျောက်စာတချို့တွင် "သင်္ကြန်" ဟူသော စကားလုံးကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြ ထားပြီး နှစ်သစ်ကူးကာလ အလှူအတန်းများနှင့် ပတ်သက်သော အထောက်အထားများ ရှိသည်။<ref name="bagan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ပုဂံခေတ်အပိုင်း။</ref>အင်းဝခေတ်တွင် သင်္ကြန်ပွဲတော်သည် ပိုမိုခိုင်မာသော စာပေအထောက်အထားများ ရှိလာခဲ့သည်ရှင်မဟာရဌသာရ၏ ပျို့ကဗျာများတွင် တန်ခူးလအမွှမ်းတင် ကဗျာများတွင် သင်္ကြန်အခါသမယ၏ သာယာပုံနှင့် ရေသဘင်ပွဲအကြောင်းများကို ထည့်သွင်းစပ်ဆိုခဲ့သည်။ရှင်မဟာသီလဝံသ၏ မှတ်တမ်းများတွင်လည်း သင်္ကြန်ရက်တွင် သက်ကြီးပူဇော်ပွဲနှင့် ဘုရားရေသပ္ပာယ်ပွဲများ ကျင်းပပုံကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="ava">ရှင်မဟာရဌသာရ၊ "တံတားဦးတည် မိန့်တော်ပြန်ပျို့"။</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော် အစည်ကားဆုံးနှင့် အထောက်အထား အများဆုံးခေတ်ဖြစ်သည်။ မန္တလေး နန်းတွင်းနှင့် စေတီပုထိုးများတွင် သင်္ကြန်ရက်၌ ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ရေသပ္ပာယ်ပုံနှင့် အကျဉ်းသားများကို လွှတ်ပေးပုံ (ဇီဝိတဒါနအလှူ) မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သင်္ကြန်ကျရက် တွက်ချက်ပုံ၊ သင်္ကြန်စာ ထုတ်ပြန်ပုံနှင့် နန်းတွင်းရေသဘင်ပွဲ ကျင်းပပုံများကို အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="konbaung">မောင်မောင်တင်၊ "ကုန်းဘောင်ဆက် ရာဇဝင်တော်ကြီး"။</ref> ယခုခေတ်တွင် မဏ္ဍပ်များ၊ တေးဂီတများနှင့်အတူ လူထုပျော်ပွဲရွှင်ပွဲအဖြစ် ကမ္ဘာအနှံ့ သိရှိလာကြသည်။ သင်္ကြန်ကာလတွင် ဗမာလူမျိုးတို့သည် စုပေါင်း၍ မုန့်လုံးရေပေါ် ပြုလုပ်ကာ ကျွေးမွေးကြသည်။ အချို့မုန့်လုံးများထဲတွင် ငရုတ်သီးထည့်၍ နောက်ပြောင်တတ်သော ချစ်စရာ ဓလေ့လည်း ရှိသည်။သင်္ကြန်သီချင်းများနှင့်အတူ ညီညာစွာ ကပြသော သင်္ကြန်ယိမ်းအကသည် ဗမာ့သင်္ကြန်၏ မရှိမဖြစ် အလှတရား ဖြစ်ပြီး ခေတ်ကာလ အခြေအနေများကို ဟာသနှော၍ တိုင်ပင်ညီညာစွာ အော်ဟစ်ကြွေးကြော်သော သံချပ်ထိုးခြင်းသည် ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှု၏ လွတ်လပ်သော အနုပညာပြကွက် ဖြစ်သည်။<ref name="art">မောင်ကြည်သန့်၊ "မြန်မာ့ရိုးရာ ဆယ့်နှစ်လရာသီပွဲတော်များ"၊ ၂၀၀၇။</ref> သင်္ကြန်ကာလတွင် ပိတောက်ပန်းမှာ ဗမာတို့၏ သင်္ကြန်သင်္ကေတများ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် သင်္ကြန်အိုးထဲတွင် အတာပန်း (၇) မျိုး ထည့်၍ သိကြားမင်း လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်သည်ကို ကြိုဆိုကြသည့် ဓလေ့လည်းရှိသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ဗမာလူမျိုး တို့၏ ရိုးရာဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အပူပိုင်းဒေသ ရာသီဥတု၊ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဝင် နန်းတွင်း အစဉ်အလာများအပေါ် မူတည်၍ တီထွင်ဖန်တီးထားသော ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref>Ferrars, Max and Bertha, ''Burma'', Sampson Low, Marston and Company, 1900, pp. 60–65.</ref> ခေတ်သစ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ အမျိုးသား/အမျိုးသမီး ရိုးရာဝတ်စုံ၏ အခြေခံမှာ လုံချည် ဖြစ်သည်။ပုဆိုး သည် ဗမာအမျိုးသားများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်လုံချည် ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် အကွက်၊ အစင်း သို့မဟုတ် ရိုးရိုးခါးဝတ်များကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး၊ မင်္ဂလာဆောင်နှင့် အခမ်းအနားများတွင် မန္တလေးချိတ် သို့မဟုတ် သပွတ်အကွက် ပုဆိုးများကို တိုက်ပုံအင်္ကျီ၊ ခေါင်းပေါင်း တို့နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ <ref>Fraser-Lu, Sylvia, ''Burmese Textiles'', The White Orchid Press, 1988.</ref>ထဘီသည် ဗမာအမျိုးသမီးများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်ဖြစ်သည်။ အောက်နားတွင် အနားသတ် သို့မဟုတ် အနားစပါး ပါရှိလေ့ရှိပြီး၊ ရိုးရာ အချိတ်အဆင် များကို ပွဲလမ်းသဘောတူ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာအင်္ကျီမှာ ရင်ဖုံး သို့မဟုတ် ရင်စိ ရိုးရာအင်္ကျီ ဖြစ်သည်။ <ref>Fraser-Lu, Sylvia, ''Handwoven Textiles of South-East Asia'', Oxford University Press, 1988.</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် နန်းတွင်း ဝတ်စားဆင်ယင်မှု တွင်မူ အလျား ဧက ၁၅ မှ ၂၀ ခန့်ရှည်လျားသော တောင်ရှည်ပုဆိုးကို အမျိုးသားများ ခါးတွင် စည်းနှောင်၍ ပိုလျှံသော အစကို ပခုံးပေါ်တင်ခြင်း သို့မဟုတ် ခါးတွင် ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ <ref>Scott, J. George, ''The Burman: His Life and Notions'', Macmillan and Co., 1882.</ref>ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည် အနောက်သို့ ရှည်လျားစွာ တင်းစွဲသွားသော ပတ်ထဘီနှင့် ရင်ဖုံး အင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။လွန်းတစ်ရာ အချိတ်ကဲ့သို့ မန္တလေးနန်းတွင်း၌ ရက်လုပ်သော ရက်ကန်းစင် မျိုးစုံအချိတ် အဆင်များသည် မင်းစိုးရာဇာနှင့် ကုန်းဘောင်နန်းတွင်း အထက်တန်းလွှာတို့၏ သင်္ကေတ ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>Green, Alexandra, ''Burmese Visual Culture: Charisma and Sacred Fortune'', Hong Kong University Press, 2018.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် ရှေးဟောင်း နန်းတွင်းအဆင် တောင်ရှည်ပုဆိုးနှင့် လွန်းတရာအချိတ် တို့မှသည် ယနေ့ခေတ် လုံချည်၊ တိုက်ပုံနှင့် ရင်ဖုံးအင်္ကျီ အဖြစ် ရိုးရှင်းသေသပ်စွာ ပြောင်းလဲလာခဲ့သော်လည်း၊ မြန်မာ့ရိုးရာ ရက်ကန်းအတတ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု အနှစ်သာရကို မပျောက်ပျက်ဘဲ ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသည့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ပင်ဖြစ်သည်။ == ဘာသာစကားနှင့်စာပေ == ဗမာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]] ကြီး၏ အောက်ရှိ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား]]ခွဲတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ထိုအထဲမှ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ အုပ်စု]]ဝင် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley">Bradley, David. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". ''Papers in Southeast Asian Linguistics''. No. 14. pp. 1–72.</ref> ဗမာစကားသည် စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို အသံနိမ့်အမြင့် ဖြင့် ခွဲခြားသည့် နိမ့်မြင့်သံသုံးဘာသာစကား အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း (မန္တလေး၊ စစ်ကိုင်း၊ မကွေး) နှင့် အောက်ပိုင်း (ရန်ကုန်၊ ပဲခူး၊ ဧရာဝတီ) တို့တွင် ပြောဆိုကြသော ဗမာစကားသည် စံပြဗမာစကား ဖြစ်ပြီး၊ အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း အပြည့်အဝ ရှိသည်။ သို့သော် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကွဲပြားနေသော ဒေသများဖြစ်သည့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]ရှိ ရခိုင်စကား၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ ထားဝယ်စကားနှင့် မြိတ်စကားတို့သည် ဗမာစကား၏ ဒေသန္တရစကားခွဲများ ဖြစ်ကြပြီး၊ ရှေးဟောင်းဗမာစကား၏ လေယူလေသိမ်းနှင့် အသံထွက်ဝိသေသလက္ခဏာများကို ပိုမိုထိန်းသိမ်းထားကြသည်။<ref name="Bradley" /> [[File:Sino-Tibetan Languages Map.png|thumb|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု ပြန့်နှံ့တည်ရှိမှု]] === သမိုင်းကြောင်းနှင့် စာပေပေါ်ပေါက်လာပုံ === {{main|မြန်မာစာပေ}} ဗမာစကားသည် သမိုင်းဦးကာလ မြောက်ဘက်အရပ်မှ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာမှုနှင့်အတူ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ စာရေးသားမှုစနစ်အနေဖြင့် မူလက မိမိကိုယ်ပိုင်အက္ခရာ မရှိသေးသော်လည်း၊ ပုဂံခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ဒေသခံ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]နှင့် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]]တို့ထံမှတစ်ဆင့် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီအက္ခရာ|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]]နွယ်ဝင် ပလ္လဝ (Pallava) အက္ခရာကို အခြေခံကာ ကိုယ်ပိုင် [[မြန်မာအက္ခရာ|မြန်မာစာပေ]]ကို တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma, Early Pagan''. J.J. Augustin. pp. 98–105.</ref> သမိုင်းအရ အစောဆုံးတွေ့ရှိရသည့် ဗမာစာအရေးအသား အထောက်အထားမှာ ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃ ခုနှစ်တွင် ရေးထိုးခဲ့သော [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) ဖြစ်သည်။<ref name="ThanTun" /> == ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေး အမှတ်အသား == [[မင်းသုဝဏ်]]၏ "ရွှေဥဒေါင်း" ကဗျာတွင် ဗမာလူမျိုးစု၏ ရိုးရာယုံကြည်မှုနှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် သမိုင်းဝင် အမှတ်အသားများကို အောက်ပါအတိုင်း လှပကျစ်လျစ်စွာ ကောက်နုတ်ဖွဲ့ဆိုထားသည်။ <blockquote> "နေမင်းနွယ် ဆွေဘုရားရယ်တို့ ဝေတင့်တယ် အသရေခြားသည်ဟု ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင် နိမိတ်မြင်က မင်္ဂလာရှိ။" </blockquote> <blockquote> "မြန်မာနွယ် ကမ္ဘာဝယ် ထင်အလင်းသာပ ဆင်မြင်းဗိုလ်ပါရံလို့ မြကဒဏ် သီဟာစိုးစဉ်က ဒေါင်းအလံ စိုက်ကာထိုးကြတယ် ဖိုးထိုက်ပါဘိ။" </blockquote> ဤကဗျာအရ ဗမာမင်းများသည် မိမိတို့ကိုယ်ကို နေမင်းအနွယ်စု (သူရိယဝံသ) ဟု ခံယူကာ ဒေါင်းရုပ်ကို မင်္ဂလာနိမိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြကြောင်း၊ ထို့ပြင် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် တရားဝင်အသုံးပြုခဲ့သည့် "ဒေါင်းဒင်္ဂါး" (ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင်) နှင့် ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် စစ်အင်အားတောင့်တင်းခဲ့စဉ်က လွှင့်ထူခဲ့သည့် "ဒေါင်းအလံ" အကြောင်းတို့ကို ဖော်ပြလျက် ဒေါင်းသည် ဗမာနွယ်တို့၏ အမျိုးသားရေးမာန် ဖြစ်ကြောင်း သရုပ်ဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ [[File:National flag of Third Burmese Empire (Konbaung Dynasty).svg|thumb|၂၅၀px|တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် တရားဝင်ပြဋ္ဌာန်းလွှင့်ထူခဲ့သည့် နိုင်ငံတော်အလံ။ အဖြူရောင်နောက်ခံအလယ်တွင် ဗမာမင်းတို့၏ "သူရိယဝံသ" (နေမင်းအနွယ်) ဇာစ်မြစ်နှင့် အမျိုးသားရေးလက္ခဏာကို ဖော်ညွှန်းသည့် ကန္နားစွင့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထင်ရှားစွာ တွေ့ရစဉ်။]] ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်း၍ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအောက် ကျရောက်ခဲ့ရသော်လည်း ဒေါင်းရုပ်သည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ နှလုံးသားထဲမှ ပျောက်ပျက်မသွားခဲ့ပေ။ အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များနှင့် မျိုးချစ်တော်လှန်ရေးသမားများသည် မိမိတို့၏ အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်ကို ပြသရန် ဒေါင်းရုပ်ကို ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ [[File:Flag of Burma (1939–1941, 1945–1948).svg|thumb|၂၅၀px|ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် (၁၉၃၉–၁၉၄၁ နှင့် ၁၉၄၅–၁၉၄၈) ကာလအတွင်း တရားဝင်သုံးစွဲခဲ့သော ဗမာနိုင်ငံတော်အလံ။ ဗြိတိသျှအပြာရောင်အလံ (Blue Ensign) ၏ လက်ယာဘက်စွန်းစက်ဝိုင်းအတွင်း၌ ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေးပြယုဂ်ဖြစ်သော အမြီးဖြန့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထည့်သွင်းပုံဖော်ထားသည်။]] နန်းတွင်းသုံး အမြီးဖြန့်နေသည့် ငြိမ်းချမ်းသော "ကူးဒေါင်း" အစား၊ ဗြိတိသျှအစိုးရကို အရှုံးမပေးဘဲ ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်မည်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် အတောင်ပံဖြန့်ကာ စစ်ဆိုင်နေသည့် "ခွပ်ဒေါင်း" (ကျောင်းသားသမဂ္ဂအလံ) အဖြစ် သမိုင်းဝင် ပြောင်းလဲ တီထွင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Nu">ဦးနု။ (၁၉၆၇)။ ''ငါးနှစ်ရာသီ ဗမာပြည်''။ ရန်ကုန်။</ref> ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဦးဆောင်သော ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (BDA) ၏ သွေးရောင်နောက်ခံ အလံတော်အလယ်တွင်လည်း ဒေါင်းရုပ်ကိုပင် ဗမာ့တော်လှန်ရေးတပ်မတော်၏ ပြယုဂ်အဖြစ် ဆက်လက်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="BaMaw">Ba Maw, Dr. (1968). ''Breakout in Burma: Memoirs of a Revolution, 1939–1946''. Yale University Press.</ref> ယနေ့ထက်တိုင်အောင် "ဒေါင်း" (အထူးသဖြင့် ခွပ်ဒေါင်းနှင့် ကူးဒေါင်း) သည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဗမာလူမျိုးတို့၏ မာန်မာန၊ စည်းလုံးမှု၊ ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုများနှင့် တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်တို့ကို ထင်ဟပ်စေသည့် အရေးအကြီးဆုံးသော ပြည်သူ့အမှတ်အသားအဖြစ် သမိုင်းအဆက်ဆက် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ [[File:ABFSU Flag.svg|thumb|၂၅၀px|ကိုလိုနီခေတ် အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများမှစ၍ အစဉ်အဆက် သုံးစွဲခဲ့သော [[ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများအဖွဲ့ချုပ်]] (ဗကသ) ၏ တရားဝင် "ခွပ်ဒေါင်းအလံတော်"။ ခေါင်းမငုံ့တတ်သော ပြည်သူနှင့်ကျောင်းသားထု၏ တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။]] ==ထင်ရှားသောဗမာလူမျိုးများ== * [[အောင်ဆန်း|အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] *[[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] *[[သန့်၊ ဦး|ဦးသန့်(ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်)]] * [[မှိုင်း၊ ကိုယ်တော်၊ သခင်|မြန်မာစာပေပညာရှင် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[နု၊ ဦး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]] * [[မြ၊ သခင်|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးသခင်မြ]] * [[ဘချို၊ ဦး (ဒီးဒုတ်)|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]] *[[သခင်စိုး]] *[[သခင်သန်းထွန်း]] *[[ဦးကျော်ငြိမ်း]] *[[ဒေါက်တာဘမော်]] *[[ကိုဗဟိန်း]] *[[ဦးဗဆွေ]] *[[ဦးမြင့်သိန်း]] *[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော]] *[[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|ဗိုလ်မှူး စိန်မှန်]] *[[မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်]] *[[သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] * [[အောင်ကြီး၊ ဦး|ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး]] * [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) သူရ ဦးတင်ဦး]] * [[မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဒေါက်တာ မောင်မောင်]] *[[နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနေဝင်း]] *[[စောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]] * [[သန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] * [[သိန်းစိန်၊ ဦး|နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း)]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)|မစိုးရိမ်တိုက်သစ် နာယက ဆရာတော် ဦးဝီရသူ]] *[[လင်းယုန်နီ]] *[[ချစ်ဦးညို]] *[[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ|မောင်စွမ်းရည်]] *[[အောင်သင်း]] *[[ဆရာစံ]] *[[သခင်ဖိုးလှကြီး]] *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] *[[ဗိုလ်စံဖဲ]] ==ဗမာလူမျိုးစု== မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား ဗမာလူမျိုးစု (၉)စု ရှိသည်။ အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စဉ်ထားသည်။ # [[ကတူးလူမျိုး]] # [[ကနန်းလူမျိုး]] # [[ဆလုံလူမျိုး]] # [[ထားဝယ်လူမျိုး]] # [[ဖွန်းလူမျိုး]] # ဗမာလူမျိုး # [[မြိတ်လူမျိုး]] # [[ယဘိန်းလူမျိုး]] # [[ယောလူမျိုး]] ဘာသာဗေဒအရ ဗမာနွယ်အုပ်စုသည် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In: Bradley, D. (ed.), Papers in Southeast Asian Linguistics No.14.</ref> ပါဝင်သော လူမျိုးများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် — #[[ဗမာလူမျိုး]] #[[အင်းသားလူမျိုး]] #[[ဖွန်းလူမျိုး]] #[[တောင်ရိုး]] #[[ရခိုင်]] #[[ဓနု]] #[[မရမာ လူမျိုး|မရမာလူမျိုး]] #[[ယော]]၊[[ထားဝယ်]]၊[[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]] <ref>Okell, John (1969). ''A Reference Grammar of Colloquial Burmese''. Oxford University Press.</ref> == ကျမ်းကိုး == <references/> * မြန်မာသမိုင်းပုံ- [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] {{ မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ဗမာလူမျိုးစု]] la35cxwbx18jaxuqvf2gbtevzmss520 1046709 1046708 2026-08-06T08:15:18Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်းနှင့် စာပေပေါ်ပေါက်လာပုံ */ 1046709 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}} {{pp-move-indef}} '''ဗမာလူမျိုး''' ({{lang-en|Bamar people}} သို့မဟုတ် ''Burmans''၊ {{IPAc-en|b|ə|ˈ|m|ɑː|r}}) များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်သည်။ဘာသာစကားနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ဆက်နွှယ်မှုများအရ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကြီး]]၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] လူမျိုးအုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၆၈.၇၈% (အကြမ်းဖျင်း ၃၆ သန်းခန့်မျှ) ရှိကြပြီး၊ ဗမာလူမျိုးတို့၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်သော [[မြန်မာဘာသာစကား]]ကို [[ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေ|၂၀၀၈ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]] ပုဒ်မ ၄၅၀ အရ ပြည်ထောင်စု၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။<ref>{{cite book |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေး လုပ်ငန်း |year=2008 |chapter=အခန်း (၁၅) အထွေထွေပြဋ္ဌာန်းချက်များ |pages=စာ-၁၇၁ |quote=ပုဒ်မ ၄၅၀။ မြန်မာဘာသာစကားသည် ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည်။}}</ref> <ref>{{cite web|title=မြန်မာ (ဗမာ)လူမျိုးအကြောင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa|access-date=27 August 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827230329/https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa}}</ref> {{Infobox ethnic group | group = ဗမာလူမျိုး | name = | flag = | flag_caption = | image = Burmese family portrait.JPG | image_caption = အင်္ဂလိပ်အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ၂၀ ရာစုအလှည့်တွင် ဗမာမိသားစုပုံ | image_alt = | image_upright = | total = <!-- total population worldwide --> | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = | total_ref = <!-- references supporting total population --> | genealogy = | regions = {{flag|Myanmar}} ၃၅ သန်းခန့်<hr> {{flatlist| *{{flag|Thailand}} *{{flag|Malaysia}} *{{flag|Singapore}} *{{flag|United States}} *{{flag|China}} *{{flag|Australia}} *{{flag|Japan}} }} | region1 = {{flagcountry|Thailand}} | pop1 = ၂,၃၀၀,၀၀၀<ref>{{cite news | url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/03/30/in-thailand-exiled-burmese-communities-work-to-support-the-revolution-at-home_5979344_4.html | title=In Thailand, exiled Burmese communities work to support the revolution at home | newspaper=Le Monde.fr | date=30 March 2022 }}</ref> | region4 = {{flagcountry|Japan}} | pop4 = ၂၈,၈၆၀<ref>{{cite book |chapter=15 Burmese: Refugees and Little Yangon |first=Kosei |last=Otsuka |title=Language Communities in Japan |doi=10.1093/oso/9780198856610.003.0016 |date=January 2022 |url=https://academic.oup.com/book/38834/chapter/337727805 }}</ref> | region3 = {{flagcountry|Australia}} | pop3 = ၃၂,၆၆၅<ref>[[Census in Australia#2016|2016 Census of Australia]] [https://web.archive.org/web/20140116132606/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/myanmar.htm "Burmese Australians"]</ref> | region2 = {{flagcountry|Singapore}} | pop2 = ၅၀,၀၀၀<ref>{{cite web | url=https://asia.nikkei.com/Politics/Emigrants-in-Singapore-s-little-Myanmar-eye-their-homeland | title=Emigrants in Singapore's 'little Myanmar' eye their homeland }}</ref> | languages = [[ဗမာဘာသာစကား]] | religions = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]]<br/> ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ် အနည်းငယ် | related_groups = {{flatlist| *[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] *[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] *[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] * [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] * [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] *[[မြိတ်လူမျိုး|တနင်္သာရီ(မြိတ်)]] * အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်လူမျိုးများ]]}} | footnotes = }} သမိုင်းဦးကာလက တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး အေဒီ ၉ ရာစုခန့်တွင် [[ပုဂံ]] မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် [[ပုဂံခေတ်|ပုဂံအင်ပါယာ]]၊ [[တောင်ငူခေတ်|တောင်ငူအင်ပါယာ]] နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်|ကုန်းဘောင်အင်ပါယာ]] စသည့် ထင်ရှားသော အင်ပါယာကြီးများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဗမာတို့၏ စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာစက်သည် မြန်မာ့ပထဝီဝင် နယ်နိမိတ်အတွင်းရှိ အခြားသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအပေါ်တွင်သာမက အိမ်နီးချင်း အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသများအထိပါ ခေတ်အဆက်ဆက် ကျယ်ပြန့်စွာ ဩဇာညောင်းခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press.</ref><ref name="Harvey1925">Harvey, G.E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> [[File:Burmese chess players, by Max Ferrars late 1890s.jpg|thumb|ဗမာလူမျိုးအမျိုးသားနှစ်ယောက်]] ဗမာလူမျိုး အများစုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး မိရိုးဖလာ [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု|နတ်ကိုးကွယ်မှု]] နှင့်လည်း ဒွန်တွဲလျက်ရှိသည်။ ဗမာတို့၏ ဗိသုကာအတတ်၊ စာပေ၊ ဂီတ၊ အနုပညာနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများသည် နိုင်ငံအတွင်းရှိ အခြားသော လူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုအပေါ်တွင်လည်း သိသာထင်ရှားစွာ ရောယှက်လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။<ref name="HtinAung1967">Htin Aung, Maung (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ထို့အပြင် သနပ်ခါး လိမ်းခြယ်ခြင်းကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် ကိုယ်ပိုင် လူမှုထုံးတမ်းစဉ်လာများ နှင့် ရိုးရာပွဲတော်များ (ဥပမာ - [[သင်္ကြန်|မဟာသင်္ကြန်ပွဲတော်]]၊ [[သီတင်းကျွတ်ပွဲတော်]]) သည် တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ယနေ့တိုင် အရှိန်အဝါကြီးမားစွာ တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1982">Spiro, Melford E. (1982). ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes''. University of California Press.</ref><ref name="CulturalBurma">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၉)၊ "ဗမာလူမျိုးနှင့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု"။</ref> == အမည်ရင်းမြစ် == "မြန်မာ" နှင့် "ဗမာ" ဟူသော ဝေါဟာရနှစ်ခုသည် အရင်းအမြစ်တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာသော စကားလုံးများ ဖြစ်ကြသော်လည်း အသံထွက်နှင့် အသုံးအနှုန်း ရောထွေးမှုများ သမိုင်းတစ်လျှောက် ရှိခဲ့သည်။<ref name="ThantMyintU">{{cite book |last1=Thant Myint-U |title=The Making of Modern Burma |url=https://archive.org/details/makingofmodernbu0000than |publisher=Cambridge University Press |year=2001 |pages=[https://archive.org/details/makingofmodernbu0000than/page/85 85]–88}}</ref> "မြန်မာ" ဟူသော စကားလုံးကို သမိုင်းတွင် အစောဆုံး ကျောက်စာအထောက်အထားအဖြစ် ၁၂ ရာစု [[ပုဂံခေတ်]] ကျောက်စာများ (ဥပမာ- ခရစ်နှစ် ၁၁၉၀ ပြည့်နှစ်ထိုး ရှင်ဒိသာပါမောက်ကျောက်စာ) တင် "မြမ္မာ" (Mranma) ဟု စတင်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce">{{cite book |last1=Luce |first1=G.H. |title=Old Burma-Early Pagan |publisher=J.J. Augustin |year=1969 |pages=98–102}}</ref> ၎င်း၏ ဆင်းသက်ပုံနှင့် ပတ်သက်၍ အဓိက ယူဆချက် (၂) ခု ရှိသည်။ရာဇဝင်ဆိုင်ရာ ယူဆချက်အရ ရှေးမြန်မာ ရာဇဝင်ဆရာများနှင့် ပါဠိစာပေပညာရှင်များက ကမ္ဘာဦး "ဗြဟ္မာ" (Brahma) လူသားများဟူသော ပုဒ်မှ ရွေ့လျောကာ "ဗြမ္မာ"၊ ထိုမှတစ်ဆင့် "မြမ္မာ" နှင့် "မြန်မာ" ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Hmannan">{{cite book |last1=တွန်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ ဦးထွန်းညို |title=မှန်နန်း မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံ |year=၂၀၀၃ |pages=၃၅–၄၀}}</ref>ခေတ်သစ် သမိုင်းနှင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များကမူ မြန်မာဟူသည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ကိုယ်ပိုင် စကားလုံးဖြစ်သည့် လျင်မြန်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "မြန်" နှင့် သန်မာခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "မာ" တို့ ပေါင်းစပ်ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်ဟု သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="ThanTun">{{cite book |last1=Than Tun |title=Studies in Burmese History, Volume 1 |publisher=Maha Dagon Publishing |year=၁၉၆၄ |pages=၅၂–၆၀}}</ref> "ဗမာ" (Bamar) ဆိုသည်မှာ "မြန်မာ" (Mranma) ဟူသော စကားလုံးကို နှုတ်ကပတ်ပြောဆိုရာ၌ အသံလွယ်ကူအောင် ရွေ့လျောခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည့် စကားပြောအသုံးအနှုန်း (Colloquial form) မျှသာ ဖြစ်သည်။<ref name="Wheatley">{{cite journal |last1=Wheatley |first1=Julian K. |title=Burmese as a Western Tibeto-Burman Language |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=၅ |year=၁၉၈၀ |pages=၄၁–၄၇}}</ref> ဗမာစကားတွင် အက္ခရာ "မြ" (Mr-) သံသည် ကာလကြာသောအခါ အသံပေါ့ပါးသွားပြီး "ဗ" (B-) သံသို့ ပြောင်းလဲသွားလေ့ ရှိသဖြင့် ရေးတော့ "မြန်မာ"၊ ဖတ်တော့ "ဗမာ" ဟု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အနောက်နိုင်ငံသားများ၏ "Burma" နှင့် "Burmese" အမည်များမှာလည်း ဤ "ဗမာ" အသံထွက်ကို အခြေခံ၍ ခေါ်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="ThantMyintU" /> ကိုလိုနီခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ ကာလများတွင် "မြန်မာ" နှင့် "ဗမာ" ကို ဒွန်တွဲသုံးစွဲခဲ့ကြ၍ လူမျိုးစုအမည်နှင့် နိုင်ငံအမည်အကြား ရှုပ်ထွေးမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Silverstein">{{cite book |last1=Silverstein |first1=Josef |title=Burma: Military Rule and the Politics of National Development |publisher=Ayer Company Publishers |year=၁၉၇၇ |pages=၁၂–၁၈}}</ref> ထိုရှုပ်ထွေးမှုကို ရှင်းလင်းရန် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့က ဥပဒေအမှတ် (၁၅/၈၉) "အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ခေါ်ဝေါ်စိုက်ထူခြင်း ဥပဒေ" ကို ပြဋ္ဌာန်း၍ အောက်ပါအတိုင်း တရားဝင် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="Dittmer">{{cite book |last1=Dittmer |first1=Lowell |title=Burma Or Myanmar?: The Struggle for National Identity |publisher=World Scientific |year=၂၀၁၀ |pages=၂–၅}}</ref>မြန်မာ (Myanmar)ဟူသောအမည်အား တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးစလုံးနှင့် နိုင်ငံသား အားလုံးကို ခြုံငုံလွှမ်းခြုံသည့် တရားဝင် နိုင်ငံတော်နှင့် နိုင်ငံသားဆိုင်ရာ အမည်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် "Burma" အစား "Myanmar" ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ဗမာ (Bamar/Burman)သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားများအနက် အဓိက လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်သည့် တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင် ဗမာလူမျိုးတစ်ခုတည်းကိုသာ ရည်ညွှန်းရန် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒနှင့် နိုင်ငံရေးအရ "ဗမာ" သည် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုကိုသာ ဆိုလိုပြီး "မြန်မာ" သည် နိုင်ငံတော်နှင့် တိုင်းရင်းသား နိုင်ငံသားအားလုံးကို လွှမ်းခြုံခေါ်ဆိုသော ဝေါဟာရဖြစ်သည်ဟု ခွဲခြားမှတ်သားနိုင်သည်။<ref name="Dittmer" /> == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == ဗမာလူမျိုးများ သည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားပြောမိသားစု ဝင် တိဗက်-ဗမာနွယ် လူမျိုးနွယ်စုကြီးအနက် လူဦးရေ အများဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ပါမောက္ခ ဒေါက်တာသန်းထွန်း က ဗမာတို့သည် မနုဿဗေဒအရ [[မွန်ဂိုလွိုက်]] (Mongoloid) မျိုးနွယ်ကြီးတွင် ပါဝင်ကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။<ref name="ThanTun1964">Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing.</ref> [[File:Yellowrivermap.jpg|thumb|250px|တိဗက်-တရုတ်နွယ်တို့ မူလစတင်ရာ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသ]] လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇,၀၀၀ မှ ၉,၀၀၀ ခန့်တွင် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်း မြစ်ဝါမြစ် (Yellow River) ဝှမ်းတစ်လျှောက်၌ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွားများ၏ ဘိုးဘေးများ စတင်အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Zhang2019">Zhang, M., et al. (2019). "Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China". ''Nature'', 569, 112–115.</ref> နောက်ပိုင်းတွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အုပ်စုကြီးများ ကွဲထွက်သွားခဲ့ရာ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသွားသော အုပ်စုသည် ဟန်တရုတ်များ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ရှိ ချင်းဟိုင်-ကန်စု (Qinghai-Gansu) ကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော အုပ်စုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg|thumb|250px|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့ ဖြတ်သန်းခဲ့သော ချင်းဟိုင်ကုန်းပြင်မြင့်]] တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများသည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြရာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အဓိက အုပ်စုနှစ်ခုအဖြစ် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ရှေးဦးအုပ်စု (ပျူလူမျိုးများ)သည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ (BC) ကာလများကတည်းက ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြရာ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]] ကို ထူထောင်ခဲ့ကြပြီး နှောင်းပိုင်းအုပ်စု (ဗမာတို့၏ ဘိုးဘေးများ)သည် အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း တရုတ်ပြည် ယူနန်ဒေသရှိ [[နန်ကျောက်]] နိုင်ငံ၏ လက်အောက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ဗမာတို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ကို ကျော်ဖြတ်၍ ဧရာဝတီမြစ်ကွေ့ရှိ [[ပုဂံ]] ဒေသတွင် အခြေစိုက်ကာ ခိုင်မာသော အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဗမာတို့သည် ဒေသခံ ပျူလူမျိုးများနှင့်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်မှ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့်လည်းကောင်း ထိတွေ့ဆက်ဆံရင်း ဗမာလူမျိုးနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ပုံစံကို စတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, V. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context''. Cambridge University Press.</ref> မနုဿသမိုင်းအရ ဗမာတို့သည် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နာဂ၊ သက်၊ ကမ်းယံ နှင့် ပျူတို့၏ နောက်မှ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အေဒီ ၈ ရာစုတွင် နန်ကျောက်တို့ တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခြင်း မပြုမီကပင် ရောက်ရှိနေထိုင်ခဲ့ကြပြီးဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="Luce1985" /> မြန်မာတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်မှစ၍ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ခဲ့ကြပြီး သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အဓိက ပြည်ထောင်စု အင်ပါယာကြီး သုံးခုကို အောင်မြင်စွာ တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ == မြန်မာနိုင်ငံသို့ဝင်ရောက်လာခြင်း == ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘွားများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ကျော်ခန့်ကပင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ [[ကန်းစုပြည်နယ်|ကန်စုဒေသ]]၊ ထောင်မြစ်ဝှမ်း (洮河流域) တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ထိုဒေသတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်ခေတ်နှောင်းပိုင်း အသုံးအဆောင်များသည် ခေတ်ပြိုင်တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရေချိန်ညီသော အဆင့်မြင့်လက်ရာများ ဖြစ်ကြသော်လည်း ယင်းတို့ကို ဗမာတို့၏ ဘိုးဘွားများဟု အတိအကျ သတ်မှတ်ရန် သက်သေအထောက်အထား အကန့်အသတ်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တရုတ်တို့၏ နယ်ပယ်ချဲ့ထွင်လာမှုနှင့် လူမျိုးစုအချင်းအချင်း ပဋိပက္ခများကြောင့် အဆိုပါ လူမျိုးစုများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context''. Cambridge University Press.</ref> ဤသို့ နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ နီးပါးကြာမြင့်သော ရွှေ့ပြောင်းမှုဖြစ်စဉ်အတွင်း မိမိတို့၏ မူလယဉ်ကျေးမှုများ တိမ်ကောခဲ့ရပြီး၊ လွတ်လပ်စွာ အခြေချနိုင်ရေးအတွက် လမ်းခရီးတစ်လျှောက် တွေ့ကြုံရသော အခြားလူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောခဲ့ကြရသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များသည် မူလကပင် မြင်းစီးအတတ်နှင့် တိုက်ခိုက်ရေးအတတ်တို့တွင် ကျွမ်းကျင်လှသည့် စစ်သည်တော်မျိုးရိုးများ ဖြစ်ကြပြီး မျိုးနွယ်တူ [[နန်ကျောက်]] (南诏) အင်ပါယာ၏ အောင်နိုင်ရေးစစ်ပွဲများတွင် အဓိကတိုက်ခိုက်ရေးအင်အားစုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ခေတ်ပြိုင်တရုတ် [[ထန်မင်းဆက်]] မှတ်တမ်းဖြစ်သော မန်ရှူး (Manshu) ကျမ်းတွင် နန်ကျောက်တို့သည် မြောက်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်ရှိ တိုက်ခိုက်ရေးကျွမ်းကျင်သော မျိုးနွယ်စုများကို စစ်ရေးအရ အသုံးချခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားရာ အဆိုပါမှတ်တမ်းများက ရှေ့ပြေးဗမာတို့၏ စစ်ရေးစွမ်းရည်ကို သက်သေခံလျက်ရှိသည်။<ref>Fan Chuo, "Manshu" (Book of the Southern Barbarians), Tang Dynasty.</ref> သို့သော် နန်ကျောက်အင်ပါယာ၏ ရေရှည်စစ်ရေးခိုင်းစေမှုများအပေါ် မကျေနပ်မှုများ ရှိလာခဲ့သည့်အပြင် နဂိုကပင် လွတ်လပ်မှုကို အလေးထားသည့်အလျောက် ခရစ်နှစ် ၉ ရာစုမတိုင်မီတွင် နန်ကျောက်အုပ်ချုပ်ရာ နယ်မြေအတွင်းမှ အုပ်စုလိုက် စတင်ထွက်ခွာလာကြသည်။ ၎င်းတို့သည် နန်ကျောက်တပ်မတော်၏ ရှေ့တန်းကင်းထောက်စစ်သည်များအဖြစ် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်သို့ ရောက်ဖူးပြီး ဖြစ်သဖြင့် မိမိတို့၏ မျိုးနွယ်စုများ ရေရှည်ရှင်သန် အခြေစိုက်နိုင်မည့် ဒေသကို ဗျူဟာမြောက် ရွေးချယ်နိုင်စွမ်း ရှိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် စစ်သည်တော်တို့၏ ကျန်းမာကြံ့ခိုင်မှုကို ထိခိုက်စေနိုင်သည့် ပူပြင်းစိုစွတ်ပြီး [[ငှက်ဖျားရောဂါ]] ကဲ့သို့ ရောဂါဆိုးများရှိရာ ဒေသများကို ရှောင်ရှားကာ၊ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ ပူအိုက်ခြောက်သွေ့သော်လည်း ရောဂါဘယ ကင်းရှင်းပြီး အချက်အချာကျသည့် ဒေသကို ရွေးချယ်အခြေချခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref><ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ဤရွှေ့ပြောင်းလာသူ အုပ်စုများတွင် တိုက်ခိုက်ရေးကျွမ်းကျင်သော စစ်သည်တော် ယောက်ျားသားများ အဓိကပါဝင်ပြီး ဒေသခံ ပျူအမျိုးသမီးများနှင့် အိမ်ထောင်ပြုကာ မျိုးဆက်သစ်များကို ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="ThantMyintU">Thant Myint-U, "The River of Lost Footsteps", Faber & Faber (2006).</ref> ဗမာတို့သည် [[သံလွင်မြစ်]] လမ်းကြောင်းကို စုန်ဆင်းကာ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်းပြီး မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ အရှေ့တောင်ဘက်မှ ဗျူဟာမြောက် ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels''. Cambridge University Press.</ref> ထို့နောက် စစ်ရေးအရ အသာစီးရသူများဖြစ်သည့်အလျောက် စိုက်ပျိုးမြေအချက်အချာကျသည့် [[ကျောက်ဆည်]]နှင့် [[မင်းဘူး]]ဒေသများကို မွန်၊ သက်၊ ပလောင် နှင့် ပျူ တို့ထံမှ ရယူကာ အင်ပါယာထူထောင်ရန် ရိက္ခာအင်အားစုအဖြစ် အသုံးချခဲ့သည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ဆက်သွယ်ရေး၊ ရိက္ခာရရှိနိုင်မှု အကောင်းဆုံး ဗဟိုချက်ဖြစ်သော [[ပုဂံ]]ကို မြို့တော်အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[ပုဂံ]]၌ အခြေချနိုင်ခဲ့သော ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် ထိုခေတ် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ယှဉ်လျှင် ကွာခြားမှုများ ရှိနေခဲ့သော်လည်း၊ အခြေချနေထိုင်ပြီးနောက်တွင် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] နှင့် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများ၊ အိန္ဒိယ ဒေသမှ ဝင်ရောက်လာသော ဘာသာရေးနှင့် ဗိသုကာ ပညာရပ်များကို၊ မိမိတို့၏ မူလဓလေ့များနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ပိုမိုသစ်လွင် ကောင်းမွန်သော "ပုဂံယဉ်ကျေးမှု" ကို တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဇစ်မြစ်ကို လေ့လာရာတွင် တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသော ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များနှင့် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] များ ပေါင်းစပ်မှုကို အခြေခံအကျဆုံး အချက်အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက လက်ခံထားကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့၏ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် မူလယဉ်ကျေးမှုအချို့ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသော်လည်း၊ ရောက်ရာအရပ်ရှိ ဒေသခံယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောရာတွင် အတုယူရုံသက်သက်မဟုတ်ဘဲ မိမိတို့နှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲယူခဲ့ကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် [[ပုဂံ]]တွင် အခြေချသည့် အေဒီ ၁၁ ရာစုက ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် ခေတ်ပြိုင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် များစွာကွာခြားမှု ရှိနေခဲ့သည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> သို့သော်လည်း ဗမာတို့သည် ရောနှောလာသည့် ယဉ်ကျေးမှုများအပေါ်တွင် လူနေမှုစနစ်နှင့် မကိုက်ညီသည်များကို ဖယ်ထုတ်ပြီး လိုအပ်သည်များကို ဖြည့်စွက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့ထံမှ ဆည်မြောင်းစနစ်နှင့် စိုက်ပျိုးရေးပညာ၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့ထံမှ စာပေနှင့် သာသနာရေးဆိုင်ရာ အခြေခံများကို ရယူကာ ပိုမိုခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဤသို့ဖြင့် ဗမာတို့သည် အေဒီ ၁၁ ရာစုအတွင်းမှာပင် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဗိသုကာ၊ စာပေနှင့် အနုပညာရပ်များကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင် ထင်ရှားသော ပုဂံအင်ပါယာကြီးကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။တိုက်ခိုက်ရေးတွင်သာမက နယ်မြေဖော်ထုတ်ရာတွင်လည်း ထက်မြက်သူများဖြစ်၍ တောများကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းကာ [[ရွှေဘို]]၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ပခုက္ကူ]]၊ [[စစ်ကိုင်း]] နှင့် [[မန္တလေး]] ဒေသများတွင် လယ်ယာများ ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ မြေဩဇာ ညံ့ဖျင်းသည့် အရပ်များတွင် [[ကွမ်း]]၊ [[ထန်း]] စသည့် ဥယျာဉ်ခြံများကို လုပ်ကိုင်ပြီး၊ အခြောက်သွေ့ဆုံး အရပ်များတွင် [[ပြောင်း]]၊ [[နှမ်း]] တို့ကို စိုက်ပျိုးခဲ့ကြရာ<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဤသို့ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ခြောက်သွေ့ဒေသကြီးတစ်ခုလုံးကို စုစည်းစိုက်ပျိုးမြေအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ကြီးမားသော အောင်မြင်မှုဖြစ်ပြီး လူဦးရေ အလျင်အမြန် တိုးပွားလာကာ နယ်ပယ်ကျယ်ပြန့်သော အင်ပါယာကြီးအဖြစ်သို့ ဦးတည်စေခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဗမာတို့သည် အေဒီ ၁၁ ရာစုအတွင်းမှာပင် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဗိသုကာ၊ စာပေနှင့် အနုပညာရပ်များကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင် ထင်ရှားသော ပုဂံအင်ပါယာကြီးကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ == ဗမာလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ နှင့် ပတ်သက်၍ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သုတေသီများနှင့် မြန်မာ သုတေသီများ ပူးပေါင်း၍ မိခင်မှဆင်းသက်သော မိုတိုကွန်ဒရီးယား (mtDNA)၊ ဖခင်မှဆင်းသက်သော Y-အမျိုးသားခရိုမိုဆုန်း (Y-DNA) နှင့် ခရိုမိုဆုန်းစုံ (Autosomal DNA) များကို လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Summerer2014">Summerer, M., et al. (2014-01-29). "Large-scale mitochondrial DNA analysis in Southeast Asia reveals evolutionary effects of cultural isolation in the Dispersal of Sino-Tibetan populations". ''BMC Evolutionary Biology'', 14(1), 17. DOI:10.1186/1471-2148-14-17</ref> ၂၀၀၄ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်များတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ဖခင်နွယ် DNA လေ့လာချက်များအရ ဗမာအမျိုးသားများထံ၌ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] လူမျိုးများတွင် အများဆုံးတွေ့ရသည့် Y-DNA Haplogroup O3 (O-M122) မျိုးရိုးဗီဇမှာ အဓိကပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019">Kutanan, W., et al. (2019-09-12). "Paternal and maternal lineages reveal the origins and genetic structure of the Bamar and other ethnic groups in Myanmar". ''Scientific Reports'', 9(1), 13180. DOI:10.1038/s41598-019-49522-8</ref> Haplogroup O-M122 (O3) သည် ဗမာလူမျိုးများ၏ ဖခင်နွယ် မျိုးရိုးဗီဇတွင် အများဆုံး (၄၀% မှ ၅၀% ခန့်) ပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းသည် [[တိဗက်|တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်]] နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ်များ၏ မျိုးရိုးဗီဇ အရင်းအမြစ်ကို ဖော်ပြနေသည်။<ref name="Kutanan2019" /> Haplogroup O1b1a1a (O-M95) ကို ဒုတိယ အများဆုံး (၂၀% မှ ၃၀% ခန့်) တွေ့ရှိရပြီး၊ ဤသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အစောပိုင်းကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] (ဥပမာ - [[မွန်လူမျိုး]]) မျိုးနွယ်စုဝင်များနှင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် ရောနှောခဲ့သည့် အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref name="Mcardle2019">McArdle, A., et al. (2019-05-15). "Genome-wide insights into the population history of Myanmar". ''European Journal of Human Genetics'', 27(9), 1398-1409. DOI:10.1038/s41431-019-0428-2</ref> Haplogroup H နှင့် R1a ဗမာအမျိုးသားများ၏ ၅% မှ ၁၀% ခန့်တွင် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်နွယ်ဝင် Y-DNA များ ပါဝင်နေသည်ကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019" /> ထို့အပြင် ဗမာအမျိုးသားများ၏ Y-DNA တွင် မြောက်အာရှနှင့် [[မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ|မွန်ဂို]] ကုန်းပြင်မြင့်နွယ် လူမျိုးများတွင် အတွေ့များသော Haplogroup C-M217 (C3) ကို ပမာဏအနည်းငယ် (၁% မှ ၃% ဝန်းကျင်) တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019" /><ref name="Li2015">Li, Y. C., et al. (2015-05-19). "Genetic landscape of ethnic populations in Myanmar". ''PLOS ONE'', 10(5), e0127084. DOI:10.1371/journal.pone.0127084</ref> သုတေသီများက ဤ Haplogroup C ပါဝင်မှုကို [[ပုဂံခေတ်]] အနှောင်းပိုင်း [[မွန်ဂို-မြန်မာစစ်ပွဲများ|မွန်ဂိုတို့၏ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့သည့် သမိုင်းဖြစ်စဉ်များ]]၊ မွန်ဂို-ယွမ် မင်းဆက်တပ်များ၏ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စစ်ချီမှုများနှင့် အာလ်တေးယစ်နွယ် တပ်ဖွဲ့များ ရောနှောစိမ့်ဝင်ခဲ့မှုဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇအထောက်အထားအဖြစ် သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Li2015" /> ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် Summerer M. နှင့် အဖွဲ့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ ဗမာလူမျိုးများ အပါအဝင် တိုင်းရင်းသားများ၏ မိခင်နွယ် မိုတိုကွန်ဒရီးယား DNA ကို လေ့လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Summerer2014" /> ဗမာလူမျိုးများ၏ မိခင်နွယ် DNA တွင် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ၌ အတွေ့များသော Haplogroup M (M7, M8, M9)၊ Haplogroup F နှင့် Haplogroup B တို့ အဓိက ပါဝင်ကြသည်။ မိခင်နွယ် မျိုးရိုးဗီဇ ကွဲပြားစုံလင်မှု (Maternal Diversity) သည် ဖခင်နွယ်ထက် ပိုမိုမြင့်မားနေသည်ကို တွေ့ရပြီး၊ ၎င်းမှာ ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် မြန်မာနိုင်ငံနယ်မြေအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပြီးနောက် ဒေသခံ မွန်-ခမာ မိခင်မျိုးရိုးများနှင့် မြင့်မားစွာ သွေးနှောခဲ့ကြခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု သုတေသီများက သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Summerer2014" /> ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် သုတေသီ Liu D. နှင့် အဖွဲ့က ပြုလုပ်ခဲ့သော Genome-wide လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များအရ ဗမာလူမျိုးတို့၏ Genome တည်ဆောက်ပုံသည် [[အရှေ့အာရှ]] နွယ်ဝင် (တရုတ်/တိဗက်) မျိုးရိုးဗီဇနှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နွယ်ဝင် (မွန်/ခမာ) မျိုးရိုးဗီဇတို့ သမိုင်းတစ်လျှောက် အဓိက ရောနှောပေါင်းစပ်ထားသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။<ref name="Liu2021">Liu, D., et al. (2021-03-08). "Genomic insight into the population history of Bamar and other ethno-linguistic groups in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution'', 38(7), 2821-2834. DOI:10.1093/molbev/msab068</ref> === ဒေသအလိုက် ဗမာလူမျိုးများ၏ DNA သုတေသန စိစစ်ချက် === အထက်မြန်မာပြည် (စစ်ကိုင်း၊ မန္တလေး၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးများ) ရှိ ဗမာလူမျိုးများ၏ DNA တွင် တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman / East Asian) ပင်မ DNA လွှမ်းမိုးမှု အမြင့်မားဆုံး ဖြစ်သည်။အညာဒေသ ဗမာအမျိုးသားများထံတွင် တိဗက်-ဗမာနွယ်များ၏ အဓိက လက္ခဏာဖြစ်သော Haplogroup O3 (O-M122) နှင့် O1b2 တို့သည် ၇၅% မှ ၈၅% အထိ ပါဝင်နေသည်။<ref name="Li2015" />စစ်ကိုင်းနှင့် ကလေးချောင်းဝှမ်း ဒေသအချို့ရှိ အညာဗမာများတွင် အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်း (မဏိပူရ်/အာသံ) နှင့် နယ်စပ် ထိစပ်မှု၊ သမိုင်းဝင် ပုဏ္ဏား/မြင်းသည်တော် သုံ့ပန်းများ ရောနှောခဲ့မှုကြောင့် South Asian Haplogroup R1a နှင့် H ရောနှောမှု ၅% မှ ၁၀% ဝန်းကျင်အထိ တွေ့ရသည်။<ref name="Summerer2014" /> အောက်မြန်မာပြည် (ရန်ကုန်၊ ဧရာဝတီ၊ ပဲခူး၊ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးများ) ရှိ ဗမာလူမျိုးများ၏ DNA တွင် တိဗက်-ဗမာနွယ်အပြင် မွန်-ခမာ (Austroasiatic) နှင့် တိုင်-ကဒိုင် (Tai-Kadai) သွေးရောနှောမှုများ ပိုမိုမြင့်မားစွာ ပါဝင်သည်။အောက်ပိုင်း ဗမာများတွင် တိဗက်-ဗမာ Haplogroup O3 အပြင်၊ ရှေးဒေသခံ မွန်လူမျိုးများနှင့် ရောနှောခဲ့မှုကို ပြသသော Haplogroup O1b1a1 (O-M95) (Austroasiatic Marker) ပါဝင်မှု ပိုမိုမြင့်မားသည်။<ref name="Kutanan2018">Kutanan, W., et al. (2018). "Genetic affinity between Austroasiatic-speaking Mon and Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Annals of Human Genetics'', 82(4), 223-239.</ref>ကိုလိုနီခေတ်နှင့် ကိုလိုနီမတိုမီ ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်ရေးကြောင့် အောက်ပိုင်း ဗမာများ၏ Autosomal DNA တွင် တောင်အာရှ (အိန္ဒိယ) နှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းစုနွယ် (Austronesian) မျိုးရိုးဗီဇ ရောနှောမှု ပမာဏသည် အညာဒေသထက် စိမ့်ဝင်မှု ပိုမိုစုံလင်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2018" /> == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ===ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု=== {{main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} {{main|မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု}} ယနေ့ခေတ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဖြစ်သည်။ ဗမာလူဦးရေ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြပြီး၊ ၎င်းတို့၏ နေ့စဉ်လူမှုဘဝ၊ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့များ၊ စာပေနှင့် အနုပညာတို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြား၍မရနိုင်လောက်အောင် နက်ရှိုင်းစွာ ဒွန်တွဲဆက်နွယ်လျက်ရှိသည်။<ref name="Census2014">The Republic of the Union of Myanmar Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population. (2016). ''The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Religion''. Census Report Volume 2-C. Nay Pyi Taw. pp. 11–15.</ref>သို့သော်လည်း မန္တရား၊ အင်းအိုင်၊ လက်ဖွဲ့နှင့် ဓာတ်ရိုက်ဓာတ်ဆင်များဖြင့် အနိစ္စတရားကို လွန်မြောက်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် ထွက်ရပ်ပေါက် ဝိဇ္ဇာယုံကြည်မှု သည်လည်း ဗမာတို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ထူးခြားသည့် ဒေသန္တရ လက္ခဏာတစ်ရပ်အဖြစ် အခိုင်အမာ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။<ref>Ferguson, John P., and E. Michael Mendelson, "A Masters Theory of Theravada Buddhism", ''Monks, Bishops and Deacons'', 1981.</ref> ထို့အပြင်ဗုဒ္ဓဘာသာ မထွန်းကားမီ သမိုင်းမတင်မီ ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုသည်လည်း ဗမာတို့၏ လူမှုယဉ်ကျေးမှုနှင့် နေ့စဉ်ဘဝအတွင်း ယနေ့ထက်တိုင် ဆက်လက်၍ ဒွန်တွဲတည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E., ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes'', University of California Press, 1982.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း ၁၉ ရာစုတွင် အမေရိကန် နှစ်ခြင်း သာသနာပြုဆရာကြီး [[ယုဒသန်|အက်ဒိုနိရမ် ဂျဒ်ဆန်]] (ဆရာယုဒသန် / Adoniram Judson) သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာပြီး၊ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲ မတိုင်မီနှင့် အပြီးတွင် ဗမာဘာသာစကားဖြင့် [[သမ္မာကျမ်းစာ]]ကို ပထမဆုံး ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့ကာ ဗမာလူမျိုး ခရစ်ယာန် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို စတင်ခဲ့သည်။ <ref>Wayland, Francis, ''A Memoir of the Life and Labors of the Rev. Adoniram Judson'', Phillips, Sampson, and Co., 1853.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် နှစ်ခြင်း (Baptist)၊ [[ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်း|ရောမကက်သလစ်]] (Roman Catholic) နှင့် အန်ဂလီကန် (Anglican) အသင်းတော်များ၌ ပါဝင်သော ဗမာခရစ်ယာန်များသည် အဓိကအားဖြင့် ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီးများအတွင်း အစဉ်အဆက် သက်ဝင်ယုံကြည်လျက် ရှိကြသည်။ === မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော် === အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် [[ဗမာလူမျိုး]]တို့၏ ရိုးရာပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာကုန်ဆုံး၍ နှစ်သစ်သို့ ကူးပြောင်းသည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျင်းပသော ပွဲတော်ဖြစ်သည်။ သင်္ကြန်ဟူသော စကားလုံးသည် သက္ကတဘာသာစကား "သင်္ကန္တ" မှ ဆင်းသက်လာပြီး "ကူးပြောင်းခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ နေမင်းကြီးသည် မိဿရာသီသို့ ကူးပြောင်းဝင်ရောက်သည့် အချိန်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် အိန္ဒိယမှ နက္ခတ်ဗေဒ နှင့် မြန်မာယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစပ်ကာ မြန်မာ့မြေပေါ်တွင် ဒေသန္တရဓလေ့များဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="origin">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ <ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> ပုဂံခေတ် ကျောက်စာတချို့တွင် "သင်္ကြန်" ဟူသော စကားလုံးကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြ ထားပြီး နှစ်သစ်ကူးကာလ အလှူအတန်းများနှင့် ပတ်သက်သော အထောက်အထားများ ရှိသည်။<ref name="bagan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ပုဂံခေတ်အပိုင်း။</ref>အင်းဝခေတ်တွင် သင်္ကြန်ပွဲတော်သည် ပိုမိုခိုင်မာသော စာပေအထောက်အထားများ ရှိလာခဲ့သည်ရှင်မဟာရဌသာရ၏ ပျို့ကဗျာများတွင် တန်ခူးလအမွှမ်းတင် ကဗျာများတွင် သင်္ကြန်အခါသမယ၏ သာယာပုံနှင့် ရေသဘင်ပွဲအကြောင်းများကို ထည့်သွင်းစပ်ဆိုခဲ့သည်။ရှင်မဟာသီလဝံသ၏ မှတ်တမ်းများတွင်လည်း သင်္ကြန်ရက်တွင် သက်ကြီးပူဇော်ပွဲနှင့် ဘုရားရေသပ္ပာယ်ပွဲများ ကျင်းပပုံကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="ava">ရှင်မဟာရဌသာရ၊ "တံတားဦးတည် မိန့်တော်ပြန်ပျို့"။</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော် အစည်ကားဆုံးနှင့် အထောက်အထား အများဆုံးခေတ်ဖြစ်သည်။ မန္တလေး နန်းတွင်းနှင့် စေတီပုထိုးများတွင် သင်္ကြန်ရက်၌ ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ရေသပ္ပာယ်ပုံနှင့် အကျဉ်းသားများကို လွှတ်ပေးပုံ (ဇီဝိတဒါနအလှူ) မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သင်္ကြန်ကျရက် တွက်ချက်ပုံ၊ သင်္ကြန်စာ ထုတ်ပြန်ပုံနှင့် နန်းတွင်းရေသဘင်ပွဲ ကျင်းပပုံများကို အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="konbaung">မောင်မောင်တင်၊ "ကုန်းဘောင်ဆက် ရာဇဝင်တော်ကြီး"။</ref> ယခုခေတ်တွင် မဏ္ဍပ်များ၊ တေးဂီတများနှင့်အတူ လူထုပျော်ပွဲရွှင်ပွဲအဖြစ် ကမ္ဘာအနှံ့ သိရှိလာကြသည်။ သင်္ကြန်ကာလတွင် ဗမာလူမျိုးတို့သည် စုပေါင်း၍ မုန့်လုံးရေပေါ် ပြုလုပ်ကာ ကျွေးမွေးကြသည်။ အချို့မုန့်လုံးများထဲတွင် ငရုတ်သီးထည့်၍ နောက်ပြောင်တတ်သော ချစ်စရာ ဓလေ့လည်း ရှိသည်။သင်္ကြန်သီချင်းများနှင့်အတူ ညီညာစွာ ကပြသော သင်္ကြန်ယိမ်းအကသည် ဗမာ့သင်္ကြန်၏ မရှိမဖြစ် အလှတရား ဖြစ်ပြီး ခေတ်ကာလ အခြေအနေများကို ဟာသနှော၍ တိုင်ပင်ညီညာစွာ အော်ဟစ်ကြွေးကြော်သော သံချပ်ထိုးခြင်းသည် ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှု၏ လွတ်လပ်သော အနုပညာပြကွက် ဖြစ်သည်။<ref name="art">မောင်ကြည်သန့်၊ "မြန်မာ့ရိုးရာ ဆယ့်နှစ်လရာသီပွဲတော်များ"၊ ၂၀၀၇။</ref> သင်္ကြန်ကာလတွင် ပိတောက်ပန်းမှာ ဗမာတို့၏ သင်္ကြန်သင်္ကေတများ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် သင်္ကြန်အိုးထဲတွင် အတာပန်း (၇) မျိုး ထည့်၍ သိကြားမင်း လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်သည်ကို ကြိုဆိုကြသည့် ဓလေ့လည်းရှိသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ဗမာလူမျိုး တို့၏ ရိုးရာဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အပူပိုင်းဒေသ ရာသီဥတု၊ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဝင် နန်းတွင်း အစဉ်အလာများအပေါ် မူတည်၍ တီထွင်ဖန်တီးထားသော ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref>Ferrars, Max and Bertha, ''Burma'', Sampson Low, Marston and Company, 1900, pp. 60–65.</ref> ခေတ်သစ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ အမျိုးသား/အမျိုးသမီး ရိုးရာဝတ်စုံ၏ အခြေခံမှာ လုံချည် ဖြစ်သည်။ပုဆိုး သည် ဗမာအမျိုးသားများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်လုံချည် ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် အကွက်၊ အစင်း သို့မဟုတ် ရိုးရိုးခါးဝတ်များကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး၊ မင်္ဂလာဆောင်နှင့် အခမ်းအနားများတွင် မန္တလေးချိတ် သို့မဟုတ် သပွတ်အကွက် ပုဆိုးများကို တိုက်ပုံအင်္ကျီ၊ ခေါင်းပေါင်း တို့နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ <ref>Fraser-Lu, Sylvia, ''Burmese Textiles'', The White Orchid Press, 1988.</ref>ထဘီသည် ဗမာအမျိုးသမီးများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်ဖြစ်သည်။ အောက်နားတွင် အနားသတ် သို့မဟုတ် အနားစပါး ပါရှိလေ့ရှိပြီး၊ ရိုးရာ အချိတ်အဆင် များကို ပွဲလမ်းသဘောတူ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာအင်္ကျီမှာ ရင်ဖုံး သို့မဟုတ် ရင်စိ ရိုးရာအင်္ကျီ ဖြစ်သည်။ <ref>Fraser-Lu, Sylvia, ''Handwoven Textiles of South-East Asia'', Oxford University Press, 1988.</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် နန်းတွင်း ဝတ်စားဆင်ယင်မှု တွင်မူ အလျား ဧက ၁၅ မှ ၂၀ ခန့်ရှည်လျားသော တောင်ရှည်ပုဆိုးကို အမျိုးသားများ ခါးတွင် စည်းနှောင်၍ ပိုလျှံသော အစကို ပခုံးပေါ်တင်ခြင်း သို့မဟုတ် ခါးတွင် ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ <ref>Scott, J. George, ''The Burman: His Life and Notions'', Macmillan and Co., 1882.</ref>ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည် အနောက်သို့ ရှည်လျားစွာ တင်းစွဲသွားသော ပတ်ထဘီနှင့် ရင်ဖုံး အင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။လွန်းတစ်ရာ အချိတ်ကဲ့သို့ မန္တလေးနန်းတွင်း၌ ရက်လုပ်သော ရက်ကန်းစင် မျိုးစုံအချိတ် အဆင်များသည် မင်းစိုးရာဇာနှင့် ကုန်းဘောင်နန်းတွင်း အထက်တန်းလွှာတို့၏ သင်္ကေတ ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>Green, Alexandra, ''Burmese Visual Culture: Charisma and Sacred Fortune'', Hong Kong University Press, 2018.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် ရှေးဟောင်း နန်းတွင်းအဆင် တောင်ရှည်ပုဆိုးနှင့် လွန်းတရာအချိတ် တို့မှသည် ယနေ့ခေတ် လုံချည်၊ တိုက်ပုံနှင့် ရင်ဖုံးအင်္ကျီ အဖြစ် ရိုးရှင်းသေသပ်စွာ ပြောင်းလဲလာခဲ့သော်လည်း၊ မြန်မာ့ရိုးရာ ရက်ကန်းအတတ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု အနှစ်သာရကို မပျောက်ပျက်ဘဲ ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသည့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ပင်ဖြစ်သည်။ == ဘာသာစကားနှင့်စာပေ == ဗမာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]] ကြီး၏ အောက်ရှိ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား]]ခွဲတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ထိုအထဲမှ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ အုပ်စု]]ဝင် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley">Bradley, David. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". ''Papers in Southeast Asian Linguistics''. No. 14. pp. 1–72.</ref> ဗမာစကားသည် စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို အသံနိမ့်အမြင့် ဖြင့် ခွဲခြားသည့် နိမ့်မြင့်သံသုံးဘာသာစကား အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း (မန္တလေး၊ စစ်ကိုင်း၊ မကွေး) နှင့် အောက်ပိုင်း (ရန်ကုန်၊ ပဲခူး၊ ဧရာဝတီ) တို့တွင် ပြောဆိုကြသော ဗမာစကားသည် စံပြဗမာစကား ဖြစ်ပြီး၊ အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း အပြည့်အဝ ရှိသည်။ သို့သော် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကွဲပြားနေသော ဒေသများဖြစ်သည့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]ရှိ ရခိုင်စကား၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ ထားဝယ်စကားနှင့် မြိတ်စကားတို့သည် ဗမာစကား၏ ဒေသန္တရစကားခွဲများ ဖြစ်ကြပြီး၊ ရှေးဟောင်းဗမာစကား၏ လေယူလေသိမ်းနှင့် အသံထွက်ဝိသေသလက္ခဏာများကို ပိုမိုထိန်းသိမ်းထားကြသည်။<ref name="Bradley" /> [[File:Sino-Tibetan Languages Map.png|thumb|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု ပြန့်နှံ့တည်ရှိမှု]] === သမိုင်းကြောင်းနှင့် စာပေပေါ်ပေါက်လာပုံ === {{main|မြန်မာစာပေ}} ဗမာစကားသည် သမိုင်းဦးကာလ မြောက်ဘက်အရပ်မှ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာမှုနှင့်အတူ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ စာရေးသားမှုစနစ်အနေဖြင့် မူလက မိမိကိုယ်ပိုင်အက္ခရာ မရှိသေးသော်လည်း၊ ပုဂံခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ဒေသခံ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]နှင့် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]]တို့ထံမှတစ်ဆင့် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီအက္ခရာ|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]]နွယ်ဝင် ပလ္လဝ (Pallava) အက္ခရာကို အခြေခံကာ ကိုယ်ပိုင် [[မြန်မာအက္ခရာ|မြန်မာစာပေ]]ကို တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce" />သမိုင်းအရ အစောဆုံးတွေ့ရှိရသည့် ဗမာစာအရေးအသား အထောက်အထားမှာ ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃ ခုနှစ်တွင် ရေးထိုးခဲ့သော [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) ဖြစ်သည်။<ref name="ThanTun" /> == ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေး အမှတ်အသား == [[မင်းသုဝဏ်]]၏ "ရွှေဥဒေါင်း" ကဗျာတွင် ဗမာလူမျိုးစု၏ ရိုးရာယုံကြည်မှုနှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် သမိုင်းဝင် အမှတ်အသားများကို အောက်ပါအတိုင်း လှပကျစ်လျစ်စွာ ကောက်နုတ်ဖွဲ့ဆိုထားသည်။ <blockquote> "နေမင်းနွယ် ဆွေဘုရားရယ်တို့ ဝေတင့်တယ် အသရေခြားသည်ဟု ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင် နိမိတ်မြင်က မင်္ဂလာရှိ။" </blockquote> <blockquote> "မြန်မာနွယ် ကမ္ဘာဝယ် ထင်အလင်းသာပ ဆင်မြင်းဗိုလ်ပါရံလို့ မြကဒဏ် သီဟာစိုးစဉ်က ဒေါင်းအလံ စိုက်ကာထိုးကြတယ် ဖိုးထိုက်ပါဘိ။" </blockquote> ဤကဗျာအရ ဗမာမင်းများသည် မိမိတို့ကိုယ်ကို နေမင်းအနွယ်စု (သူရိယဝံသ) ဟု ခံယူကာ ဒေါင်းရုပ်ကို မင်္ဂလာနိမိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြကြောင်း၊ ထို့ပြင် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် တရားဝင်အသုံးပြုခဲ့သည့် "ဒေါင်းဒင်္ဂါး" (ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင်) နှင့် ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် စစ်အင်အားတောင့်တင်းခဲ့စဉ်က လွှင့်ထူခဲ့သည့် "ဒေါင်းအလံ" အကြောင်းတို့ကို ဖော်ပြလျက် ဒေါင်းသည် ဗမာနွယ်တို့၏ အမျိုးသားရေးမာန် ဖြစ်ကြောင်း သရုပ်ဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ [[File:National flag of Third Burmese Empire (Konbaung Dynasty).svg|thumb|၂၅၀px|တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် တရားဝင်ပြဋ္ဌာန်းလွှင့်ထူခဲ့သည့် နိုင်ငံတော်အလံ။ အဖြူရောင်နောက်ခံအလယ်တွင် ဗမာမင်းတို့၏ "သူရိယဝံသ" (နေမင်းအနွယ်) ဇာစ်မြစ်နှင့် အမျိုးသားရေးလက္ခဏာကို ဖော်ညွှန်းသည့် ကန္နားစွင့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထင်ရှားစွာ တွေ့ရစဉ်။]] ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်း၍ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအောက် ကျရောက်ခဲ့ရသော်လည်း ဒေါင်းရုပ်သည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ နှလုံးသားထဲမှ ပျောက်ပျက်မသွားခဲ့ပေ။ အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များနှင့် မျိုးချစ်တော်လှန်ရေးသမားများသည် မိမိတို့၏ အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်ကို ပြသရန် ဒေါင်းရုပ်ကို ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ [[File:Flag of Burma (1939–1941, 1945–1948).svg|thumb|၂၅၀px|ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် (၁၉၃၉–၁၉၄၁ နှင့် ၁၉၄၅–၁၉၄၈) ကာလအတွင်း တရားဝင်သုံးစွဲခဲ့သော ဗမာနိုင်ငံတော်အလံ။ ဗြိတိသျှအပြာရောင်အလံ (Blue Ensign) ၏ လက်ယာဘက်စွန်းစက်ဝိုင်းအတွင်း၌ ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေးပြယုဂ်ဖြစ်သော အမြီးဖြန့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထည့်သွင်းပုံဖော်ထားသည်။]] နန်းတွင်းသုံး အမြီးဖြန့်နေသည့် ငြိမ်းချမ်းသော "ကူးဒေါင်း" အစား၊ ဗြိတိသျှအစိုးရကို အရှုံးမပေးဘဲ ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်မည်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် အတောင်ပံဖြန့်ကာ စစ်ဆိုင်နေသည့် "ခွပ်ဒေါင်း" (ကျောင်းသားသမဂ္ဂအလံ) အဖြစ် သမိုင်းဝင် ပြောင်းလဲ တီထွင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Nu">ဦးနု။ (၁၉၆၇)။ ''ငါးနှစ်ရာသီ ဗမာပြည်''။ ရန်ကုန်။</ref> ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဦးဆောင်သော ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (BDA) ၏ သွေးရောင်နောက်ခံ အလံတော်အလယ်တွင်လည်း ဒေါင်းရုပ်ကိုပင် ဗမာ့တော်လှန်ရေးတပ်မတော်၏ ပြယုဂ်အဖြစ် ဆက်လက်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="BaMaw">Ba Maw, Dr. (1968). ''Breakout in Burma: Memoirs of a Revolution, 1939–1946''. Yale University Press.</ref> ယနေ့ထက်တိုင်အောင် "ဒေါင်း" (အထူးသဖြင့် ခွပ်ဒေါင်းနှင့် ကူးဒေါင်း) သည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဗမာလူမျိုးတို့၏ မာန်မာန၊ စည်းလုံးမှု၊ ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုများနှင့် တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်တို့ကို ထင်ဟပ်စေသည့် အရေးအကြီးဆုံးသော ပြည်သူ့အမှတ်အသားအဖြစ် သမိုင်းအဆက်ဆက် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ [[File:ABFSU Flag.svg|thumb|၂၅၀px|ကိုလိုနီခေတ် အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများမှစ၍ အစဉ်အဆက် သုံးစွဲခဲ့သော [[ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများအဖွဲ့ချုပ်]] (ဗကသ) ၏ တရားဝင် "ခွပ်ဒေါင်းအလံတော်"။ ခေါင်းမငုံ့တတ်သော ပြည်သူနှင့်ကျောင်းသားထု၏ တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။]] ==ထင်ရှားသောဗမာလူမျိုးများ== * [[အောင်ဆန်း|အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] *[[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] *[[သန့်၊ ဦး|ဦးသန့်(ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်)]] * [[မှိုင်း၊ ကိုယ်တော်၊ သခင်|မြန်မာစာပေပညာရှင် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[နု၊ ဦး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]] * [[မြ၊ သခင်|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးသခင်မြ]] * [[ဘချို၊ ဦး (ဒီးဒုတ်)|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]] *[[သခင်စိုး]] *[[သခင်သန်းထွန်း]] *[[ဦးကျော်ငြိမ်း]] *[[ဒေါက်တာဘမော်]] *[[ကိုဗဟိန်း]] *[[ဦးဗဆွေ]] *[[ဦးမြင့်သိန်း]] *[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော]] *[[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|ဗိုလ်မှူး စိန်မှန်]] *[[မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်]] *[[သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] * [[အောင်ကြီး၊ ဦး|ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး]] * [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) သူရ ဦးတင်ဦး]] * [[မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဒေါက်တာ မောင်မောင်]] *[[နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနေဝင်း]] *[[စောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]] * [[သန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] * [[သိန်းစိန်၊ ဦး|နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း)]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)|မစိုးရိမ်တိုက်သစ် နာယက ဆရာတော် ဦးဝီရသူ]] *[[လင်းယုန်နီ]] *[[ချစ်ဦးညို]] *[[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ|မောင်စွမ်းရည်]] *[[အောင်သင်း]] *[[ဆရာစံ]] *[[သခင်ဖိုးလှကြီး]] *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] *[[ဗိုလ်စံဖဲ]] ==ဗမာလူမျိုးစု== မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား ဗမာလူမျိုးစု (၉)စု ရှိသည်။ အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စဉ်ထားသည်။ # [[ကတူးလူမျိုး]] # [[ကနန်းလူမျိုး]] # [[ဆလုံလူမျိုး]] # [[ထားဝယ်လူမျိုး]] # [[ဖွန်းလူမျိုး]] # ဗမာလူမျိုး # [[မြိတ်လူမျိုး]] # [[ယဘိန်းလူမျိုး]] # [[ယောလူမျိုး]] ဘာသာဗေဒအရ ဗမာနွယ်အုပ်စုသည် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In: Bradley, D. (ed.), Papers in Southeast Asian Linguistics No.14.</ref> ပါဝင်သော လူမျိုးများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် — #[[ဗမာလူမျိုး]] #[[အင်းသားလူမျိုး]] #[[ဖွန်းလူမျိုး]] #[[တောင်ရိုး]] #[[ရခိုင်]] #[[ဓနု]] #[[မရမာ လူမျိုး|မရမာလူမျိုး]] #[[ယော]]၊[[ထားဝယ်]]၊[[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]] <ref>Okell, John (1969). ''A Reference Grammar of Colloquial Burmese''. Oxford University Press.</ref> == ကျမ်းကိုး == <references/> * မြန်မာသမိုင်းပုံ- [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] {{ မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ဗမာလူမျိုးစု]] ogtp287zhh0t6ck8vbwf3hv792lkznh 1046710 1046709 2026-08-06T08:15:52Z Chenzeyan29 141880 /* နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ */ 1046710 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}} {{pp-move-indef}} '''ဗမာလူမျိုး''' ({{lang-en|Bamar people}} သို့မဟုတ် ''Burmans''၊ {{IPAc-en|b|ə|ˈ|m|ɑː|r}}) များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်သည်။ဘာသာစကားနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ဆက်နွှယ်မှုများအရ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကြီး]]၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] လူမျိုးအုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၆၈.၇၈% (အကြမ်းဖျင်း ၃၆ သန်းခန့်မျှ) ရှိကြပြီး၊ ဗမာလူမျိုးတို့၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်သော [[မြန်မာဘာသာစကား]]ကို [[ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေ|၂၀၀၈ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]] ပုဒ်မ ၄၅၀ အရ ပြည်ထောင်စု၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။<ref>{{cite book |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေး လုပ်ငန်း |year=2008 |chapter=အခန်း (၁၅) အထွေထွေပြဋ္ဌာန်းချက်များ |pages=စာ-၁၇၁ |quote=ပုဒ်မ ၄၅၀။ မြန်မာဘာသာစကားသည် ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည်။}}</ref> <ref>{{cite web|title=မြန်မာ (ဗမာ)လူမျိုးအကြောင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa|access-date=27 August 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827230329/https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa}}</ref> {{Infobox ethnic group | group = ဗမာလူမျိုး | name = | flag = | flag_caption = | image = Burmese family portrait.JPG | image_caption = အင်္ဂလိပ်အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ၂၀ ရာစုအလှည့်တွင် ဗမာမိသားစုပုံ | image_alt = | image_upright = | total = <!-- total population worldwide --> | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = | total_ref = <!-- references supporting total population --> | genealogy = | regions = {{flag|Myanmar}} ၃၅ သန်းခန့်<hr> {{flatlist| *{{flag|Thailand}} *{{flag|Malaysia}} *{{flag|Singapore}} *{{flag|United States}} *{{flag|China}} *{{flag|Australia}} *{{flag|Japan}} }} | region1 = {{flagcountry|Thailand}} | pop1 = ၂,၃၀၀,၀၀၀<ref>{{cite news | url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/03/30/in-thailand-exiled-burmese-communities-work-to-support-the-revolution-at-home_5979344_4.html | title=In Thailand, exiled Burmese communities work to support the revolution at home | newspaper=Le Monde.fr | date=30 March 2022 }}</ref> | region4 = {{flagcountry|Japan}} | pop4 = ၂၈,၈၆၀<ref>{{cite book |chapter=15 Burmese: Refugees and Little Yangon |first=Kosei |last=Otsuka |title=Language Communities in Japan |doi=10.1093/oso/9780198856610.003.0016 |date=January 2022 |url=https://academic.oup.com/book/38834/chapter/337727805 }}</ref> | region3 = {{flagcountry|Australia}} | pop3 = ၃၂,၆၆၅<ref>[[Census in Australia#2016|2016 Census of Australia]] [https://web.archive.org/web/20140116132606/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/myanmar.htm "Burmese Australians"]</ref> | region2 = {{flagcountry|Singapore}} | pop2 = ၅၀,၀၀၀<ref>{{cite web | url=https://asia.nikkei.com/Politics/Emigrants-in-Singapore-s-little-Myanmar-eye-their-homeland | title=Emigrants in Singapore's 'little Myanmar' eye their homeland }}</ref> | languages = [[ဗမာဘာသာစကား]] | religions = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]]<br/> ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ် အနည်းငယ် | related_groups = {{flatlist| *[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] *[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] *[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] * [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] * [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] *[[မြိတ်လူမျိုး|တနင်္သာရီ(မြိတ်)]] * အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်လူမျိုးများ]]}} | footnotes = }} သမိုင်းဦးကာလက တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး အေဒီ ၉ ရာစုခန့်တွင် [[ပုဂံ]] မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် [[ပုဂံခေတ်|ပုဂံအင်ပါယာ]]၊ [[တောင်ငူခေတ်|တောင်ငူအင်ပါယာ]] နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်|ကုန်းဘောင်အင်ပါယာ]] စသည့် ထင်ရှားသော အင်ပါယာကြီးများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဗမာတို့၏ စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာစက်သည် မြန်မာ့ပထဝီဝင် နယ်နိမိတ်အတွင်းရှိ အခြားသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအပေါ်တွင်သာမက အိမ်နီးချင်း အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသများအထိပါ ခေတ်အဆက်ဆက် ကျယ်ပြန့်စွာ ဩဇာညောင်းခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press.</ref><ref name="Harvey1925">Harvey, G.E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> [[File:Burmese chess players, by Max Ferrars late 1890s.jpg|thumb|ဗမာလူမျိုးအမျိုးသားနှစ်ယောက်]] ဗမာလူမျိုး အများစုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး မိရိုးဖလာ [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု|နတ်ကိုးကွယ်မှု]] နှင့်လည်း ဒွန်တွဲလျက်ရှိသည်။ ဗမာတို့၏ ဗိသုကာအတတ်၊ စာပေ၊ ဂီတ၊ အနုပညာနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများသည် နိုင်ငံအတွင်းရှိ အခြားသော လူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုအပေါ်တွင်လည်း သိသာထင်ရှားစွာ ရောယှက်လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။<ref name="HtinAung1967">Htin Aung, Maung (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ထို့အပြင် သနပ်ခါး လိမ်းခြယ်ခြင်းကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် ကိုယ်ပိုင် လူမှုထုံးတမ်းစဉ်လာများ နှင့် ရိုးရာပွဲတော်များ (ဥပမာ - [[သင်္ကြန်|မဟာသင်္ကြန်ပွဲတော်]]၊ [[သီတင်းကျွတ်ပွဲတော်]]) သည် တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ယနေ့တိုင် အရှိန်အဝါကြီးမားစွာ တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1982">Spiro, Melford E. (1982). ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes''. University of California Press.</ref><ref name="CulturalBurma">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၉)၊ "ဗမာလူမျိုးနှင့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု"။</ref> == အမည်ရင်းမြစ် == "မြန်မာ" နှင့် "ဗမာ" ဟူသော ဝေါဟာရနှစ်ခုသည် အရင်းအမြစ်တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာသော စကားလုံးများ ဖြစ်ကြသော်လည်း အသံထွက်နှင့် အသုံးအနှုန်း ရောထွေးမှုများ သမိုင်းတစ်လျှောက် ရှိခဲ့သည်။<ref name="ThantMyintU">{{cite book |last1=Thant Myint-U |title=The Making of Modern Burma |url=https://archive.org/details/makingofmodernbu0000than |publisher=Cambridge University Press |year=2001 |pages=[https://archive.org/details/makingofmodernbu0000than/page/85 85]–88}}</ref> "မြန်မာ" ဟူသော စကားလုံးကို သမိုင်းတွင် အစောဆုံး ကျောက်စာအထောက်အထားအဖြစ် ၁၂ ရာစု [[ပုဂံခေတ်]] ကျောက်စာများ (ဥပမာ- ခရစ်နှစ် ၁၁၉၀ ပြည့်နှစ်ထိုး ရှင်ဒိသာပါမောက်ကျောက်စာ) တင် "မြမ္မာ" (Mranma) ဟု စတင်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce">{{cite book |last1=Luce |first1=G.H. |title=Old Burma-Early Pagan |publisher=J.J. Augustin |year=1969 |pages=98–102}}</ref> ၎င်း၏ ဆင်းသက်ပုံနှင့် ပတ်သက်၍ အဓိက ယူဆချက် (၂) ခု ရှိသည်။ရာဇဝင်ဆိုင်ရာ ယူဆချက်အရ ရှေးမြန်မာ ရာဇဝင်ဆရာများနှင့် ပါဠိစာပေပညာရှင်များက ကမ္ဘာဦး "ဗြဟ္မာ" (Brahma) လူသားများဟူသော ပုဒ်မှ ရွေ့လျောကာ "ဗြမ္မာ"၊ ထိုမှတစ်ဆင့် "မြမ္မာ" နှင့် "မြန်မာ" ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Hmannan">{{cite book |last1=တွန်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ ဦးထွန်းညို |title=မှန်နန်း မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံ |year=၂၀၀၃ |pages=၃၅–၄၀}}</ref>ခေတ်သစ် သမိုင်းနှင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များကမူ မြန်မာဟူသည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ကိုယ်ပိုင် စကားလုံးဖြစ်သည့် လျင်မြန်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "မြန်" နှင့် သန်မာခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "မာ" တို့ ပေါင်းစပ်ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်ဟု သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="ThanTun">{{cite book |last1=Than Tun |title=Studies in Burmese History, Volume 1 |publisher=Maha Dagon Publishing |year=၁၉၆၄ |pages=၅၂–၆၀}}</ref> "ဗမာ" (Bamar) ဆိုသည်မှာ "မြန်မာ" (Mranma) ဟူသော စကားလုံးကို နှုတ်ကပတ်ပြောဆိုရာ၌ အသံလွယ်ကူအောင် ရွေ့လျောခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည့် စကားပြောအသုံးအနှုန်း (Colloquial form) မျှသာ ဖြစ်သည်။<ref name="Wheatley">{{cite journal |last1=Wheatley |first1=Julian K. |title=Burmese as a Western Tibeto-Burman Language |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=၅ |year=၁၉၈၀ |pages=၄၁–၄၇}}</ref> ဗမာစကားတွင် အက္ခရာ "မြ" (Mr-) သံသည် ကာလကြာသောအခါ အသံပေါ့ပါးသွားပြီး "ဗ" (B-) သံသို့ ပြောင်းလဲသွားလေ့ ရှိသဖြင့် ရေးတော့ "မြန်မာ"၊ ဖတ်တော့ "ဗမာ" ဟု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အနောက်နိုင်ငံသားများ၏ "Burma" နှင့် "Burmese" အမည်များမှာလည်း ဤ "ဗမာ" အသံထွက်ကို အခြေခံ၍ ခေါ်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="ThantMyintU" /> ကိုလိုနီခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ ကာလများတွင် "မြန်မာ" နှင့် "ဗမာ" ကို ဒွန်တွဲသုံးစွဲခဲ့ကြ၍ လူမျိုးစုအမည်နှင့် နိုင်ငံအမည်အကြား ရှုပ်ထွေးမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Silverstein">{{cite book |last1=Silverstein |first1=Josef |title=Burma: Military Rule and the Politics of National Development |publisher=Ayer Company Publishers |year=၁၉၇၇ |pages=၁၂–၁၈}}</ref> ထိုရှုပ်ထွေးမှုကို ရှင်းလင်းရန် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့က ဥပဒေအမှတ် (၁၅/၈၉) "အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ခေါ်ဝေါ်စိုက်ထူခြင်း ဥပဒေ" ကို ပြဋ္ဌာန်း၍ အောက်ပါအတိုင်း တရားဝင် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="Dittmer">{{cite book |last1=Dittmer |first1=Lowell |title=Burma Or Myanmar?: The Struggle for National Identity |publisher=World Scientific |year=၂၀၁၀ |pages=၂–၅}}</ref>မြန်မာ (Myanmar)ဟူသောအမည်အား တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးစလုံးနှင့် နိုင်ငံသား အားလုံးကို ခြုံငုံလွှမ်းခြုံသည့် တရားဝင် နိုင်ငံတော်နှင့် နိုင်ငံသားဆိုင်ရာ အမည်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် "Burma" အစား "Myanmar" ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ဗမာ (Bamar/Burman)သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားများအနက် အဓိက လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်သည့် တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင် ဗမာလူမျိုးတစ်ခုတည်းကိုသာ ရည်ညွှန်းရန် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒနှင့် နိုင်ငံရေးအရ "ဗမာ" သည် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုကိုသာ ဆိုလိုပြီး "မြန်မာ" သည် နိုင်ငံတော်နှင့် တိုင်းရင်းသား နိုင်ငံသားအားလုံးကို လွှမ်းခြုံခေါ်ဆိုသော ဝေါဟာရဖြစ်သည်ဟု ခွဲခြားမှတ်သားနိုင်သည်။<ref name="Dittmer" /> == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == ဗမာလူမျိုးများ သည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားပြောမိသားစု ဝင် တိဗက်-ဗမာနွယ် လူမျိုးနွယ်စုကြီးအနက် လူဦးရေ အများဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ပါမောက္ခ ဒေါက်တာသန်းထွန်း က ဗမာတို့သည် မနုဿဗေဒအရ [[မွန်ဂိုလွိုက်]] (Mongoloid) မျိုးနွယ်ကြီးတွင် ပါဝင်ကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။<ref name="ThanTun1964">Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing.</ref> [[File:Yellowrivermap.jpg|thumb|250px|တိဗက်-တရုတ်နွယ်တို့ မူလစတင်ရာ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသ]] လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇,၀၀၀ မှ ၉,၀၀၀ ခန့်တွင် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်း မြစ်ဝါမြစ် (Yellow River) ဝှမ်းတစ်လျှောက်၌ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွားများ၏ ဘိုးဘေးများ စတင်အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Zhang2019">Zhang, M., et al. (2019). "Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China". ''Nature'', 569, 112–115.</ref> နောက်ပိုင်းတွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အုပ်စုကြီးများ ကွဲထွက်သွားခဲ့ရာ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသွားသော အုပ်စုသည် ဟန်တရုတ်များ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ရှိ ချင်းဟိုင်-ကန်စု (Qinghai-Gansu) ကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော အုပ်စုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg|thumb|250px|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့ ဖြတ်သန်းခဲ့သော ချင်းဟိုင်ကုန်းပြင်မြင့်]] တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများသည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြရာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အဓိက အုပ်စုနှစ်ခုအဖြစ် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ရှေးဦးအုပ်စု (ပျူလူမျိုးများ)သည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ (BC) ကာလများကတည်းက ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြရာ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]] ကို ထူထောင်ခဲ့ကြပြီး နှောင်းပိုင်းအုပ်စု (ဗမာတို့၏ ဘိုးဘေးများ)သည် အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း တရုတ်ပြည် ယူနန်ဒေသရှိ [[နန်ကျောက်]] နိုင်ငံ၏ လက်အောက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ဗမာတို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ကို ကျော်ဖြတ်၍ ဧရာဝတီမြစ်ကွေ့ရှိ [[ပုဂံ]] ဒေသတွင် အခြေစိုက်ကာ ခိုင်မာသော အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဗမာတို့သည် ဒေသခံ ပျူလူမျိုးများနှင့်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်မှ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့်လည်းကောင်း ထိတွေ့ဆက်ဆံရင်း ဗမာလူမျိုးနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ပုံစံကို စတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Lieberman2003" /> မနုဿသမိုင်းအရ ဗမာတို့သည် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နာဂ၊ သက်၊ ကမ်းယံ နှင့် ပျူတို့၏ နောက်မှ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အေဒီ ၈ ရာစုတွင် နန်ကျောက်တို့ တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခြင်း မပြုမီကပင် ရောက်ရှိနေထိုင်ခဲ့ကြပြီးဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="Luce1985" /> မြန်မာတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်မှစ၍ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ခဲ့ကြပြီး သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အဓိက ပြည်ထောင်စု အင်ပါယာကြီး သုံးခုကို အောင်မြင်စွာ တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ == မြန်မာနိုင်ငံသို့ဝင်ရောက်လာခြင်း == ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘွားများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ကျော်ခန့်ကပင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ [[ကန်းစုပြည်နယ်|ကန်စုဒေသ]]၊ ထောင်မြစ်ဝှမ်း (洮河流域) တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ထိုဒေသတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်ခေတ်နှောင်းပိုင်း အသုံးအဆောင်များသည် ခေတ်ပြိုင်တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရေချိန်ညီသော အဆင့်မြင့်လက်ရာများ ဖြစ်ကြသော်လည်း ယင်းတို့ကို ဗမာတို့၏ ဘိုးဘွားများဟု အတိအကျ သတ်မှတ်ရန် သက်သေအထောက်အထား အကန့်အသတ်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တရုတ်တို့၏ နယ်ပယ်ချဲ့ထွင်လာမှုနှင့် လူမျိုးစုအချင်းအချင်း ပဋိပက္ခများကြောင့် အဆိုပါ လူမျိုးစုများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context''. Cambridge University Press.</ref> ဤသို့ နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ နီးပါးကြာမြင့်သော ရွှေ့ပြောင်းမှုဖြစ်စဉ်အတွင်း မိမိတို့၏ မူလယဉ်ကျေးမှုများ တိမ်ကောခဲ့ရပြီး၊ လွတ်လပ်စွာ အခြေချနိုင်ရေးအတွက် လမ်းခရီးတစ်လျှောက် တွေ့ကြုံရသော အခြားလူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောခဲ့ကြရသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များသည် မူလကပင် မြင်းစီးအတတ်နှင့် တိုက်ခိုက်ရေးအတတ်တို့တွင် ကျွမ်းကျင်လှသည့် စစ်သည်တော်မျိုးရိုးများ ဖြစ်ကြပြီး မျိုးနွယ်တူ [[နန်ကျောက်]] (南诏) အင်ပါယာ၏ အောင်နိုင်ရေးစစ်ပွဲများတွင် အဓိကတိုက်ခိုက်ရေးအင်အားစုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ခေတ်ပြိုင်တရုတ် [[ထန်မင်းဆက်]] မှတ်တမ်းဖြစ်သော မန်ရှူး (Manshu) ကျမ်းတွင် နန်ကျောက်တို့သည် မြောက်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်ရှိ တိုက်ခိုက်ရေးကျွမ်းကျင်သော မျိုးနွယ်စုများကို စစ်ရေးအရ အသုံးချခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားရာ အဆိုပါမှတ်တမ်းများက ရှေ့ပြေးဗမာတို့၏ စစ်ရေးစွမ်းရည်ကို သက်သေခံလျက်ရှိသည်။<ref>Fan Chuo, "Manshu" (Book of the Southern Barbarians), Tang Dynasty.</ref> သို့သော် နန်ကျောက်အင်ပါယာ၏ ရေရှည်စစ်ရေးခိုင်းစေမှုများအပေါ် မကျေနပ်မှုများ ရှိလာခဲ့သည့်အပြင် နဂိုကပင် လွတ်လပ်မှုကို အလေးထားသည့်အလျောက် ခရစ်နှစ် ၉ ရာစုမတိုင်မီတွင် နန်ကျောက်အုပ်ချုပ်ရာ နယ်မြေအတွင်းမှ အုပ်စုလိုက် စတင်ထွက်ခွာလာကြသည်။ ၎င်းတို့သည် နန်ကျောက်တပ်မတော်၏ ရှေ့တန်းကင်းထောက်စစ်သည်များအဖြစ် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်သို့ ရောက်ဖူးပြီး ဖြစ်သဖြင့် မိမိတို့၏ မျိုးနွယ်စုများ ရေရှည်ရှင်သန် အခြေစိုက်နိုင်မည့် ဒေသကို ဗျူဟာမြောက် ရွေးချယ်နိုင်စွမ်း ရှိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် စစ်သည်တော်တို့၏ ကျန်းမာကြံ့ခိုင်မှုကို ထိခိုက်စေနိုင်သည့် ပူပြင်းစိုစွတ်ပြီး [[ငှက်ဖျားရောဂါ]] ကဲ့သို့ ရောဂါဆိုးများရှိရာ ဒေသများကို ရှောင်ရှားကာ၊ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ ပူအိုက်ခြောက်သွေ့သော်လည်း ရောဂါဘယ ကင်းရှင်းပြီး အချက်အချာကျသည့် ဒေသကို ရွေးချယ်အခြေချခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref><ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ဤရွှေ့ပြောင်းလာသူ အုပ်စုများတွင် တိုက်ခိုက်ရေးကျွမ်းကျင်သော စစ်သည်တော် ယောက်ျားသားများ အဓိကပါဝင်ပြီး ဒေသခံ ပျူအမျိုးသမီးများနှင့် အိမ်ထောင်ပြုကာ မျိုးဆက်သစ်များကို ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="ThantMyintU">Thant Myint-U, "The River of Lost Footsteps", Faber & Faber (2006).</ref> ဗမာတို့သည် [[သံလွင်မြစ်]] လမ်းကြောင်းကို စုန်ဆင်းကာ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်းပြီး မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ အရှေ့တောင်ဘက်မှ ဗျူဟာမြောက် ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels''. Cambridge University Press.</ref> ထို့နောက် စစ်ရေးအရ အသာစီးရသူများဖြစ်သည့်အလျောက် စိုက်ပျိုးမြေအချက်အချာကျသည့် [[ကျောက်ဆည်]]နှင့် [[မင်းဘူး]]ဒေသများကို မွန်၊ သက်၊ ပလောင် နှင့် ပျူ တို့ထံမှ ရယူကာ အင်ပါယာထူထောင်ရန် ရိက္ခာအင်အားစုအဖြစ် အသုံးချခဲ့သည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ဆက်သွယ်ရေး၊ ရိက္ခာရရှိနိုင်မှု အကောင်းဆုံး ဗဟိုချက်ဖြစ်သော [[ပုဂံ]]ကို မြို့တော်အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[ပုဂံ]]၌ အခြေချနိုင်ခဲ့သော ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် ထိုခေတ် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ယှဉ်လျှင် ကွာခြားမှုများ ရှိနေခဲ့သော်လည်း၊ အခြေချနေထိုင်ပြီးနောက်တွင် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] နှင့် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများ၊ အိန္ဒိယ ဒေသမှ ဝင်ရောက်လာသော ဘာသာရေးနှင့် ဗိသုကာ ပညာရပ်များကို၊ မိမိတို့၏ မူလဓလေ့များနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ပိုမိုသစ်လွင် ကောင်းမွန်သော "ပုဂံယဉ်ကျေးမှု" ကို တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဇစ်မြစ်ကို လေ့လာရာတွင် တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသော ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များနှင့် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] များ ပေါင်းစပ်မှုကို အခြေခံအကျဆုံး အချက်အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက လက်ခံထားကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့၏ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် မူလယဉ်ကျေးမှုအချို့ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသော်လည်း၊ ရောက်ရာအရပ်ရှိ ဒေသခံယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောရာတွင် အတုယူရုံသက်သက်မဟုတ်ဘဲ မိမိတို့နှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲယူခဲ့ကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် [[ပုဂံ]]တွင် အခြေချသည့် အေဒီ ၁၁ ရာစုက ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် ခေတ်ပြိုင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် များစွာကွာခြားမှု ရှိနေခဲ့သည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> သို့သော်လည်း ဗမာတို့သည် ရောနှောလာသည့် ယဉ်ကျေးမှုများအပေါ်တွင် လူနေမှုစနစ်နှင့် မကိုက်ညီသည်များကို ဖယ်ထုတ်ပြီး လိုအပ်သည်များကို ဖြည့်စွက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့ထံမှ ဆည်မြောင်းစနစ်နှင့် စိုက်ပျိုးရေးပညာ၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့ထံမှ စာပေနှင့် သာသနာရေးဆိုင်ရာ အခြေခံများကို ရယူကာ ပိုမိုခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဤသို့ဖြင့် ဗမာတို့သည် အေဒီ ၁၁ ရာစုအတွင်းမှာပင် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဗိသုကာ၊ စာပေနှင့် အနုပညာရပ်များကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင် ထင်ရှားသော ပုဂံအင်ပါယာကြီးကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။တိုက်ခိုက်ရေးတွင်သာမက နယ်မြေဖော်ထုတ်ရာတွင်လည်း ထက်မြက်သူများဖြစ်၍ တောများကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းကာ [[ရွှေဘို]]၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ပခုက္ကူ]]၊ [[စစ်ကိုင်း]] နှင့် [[မန္တလေး]] ဒေသများတွင် လယ်ယာများ ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ မြေဩဇာ ညံ့ဖျင်းသည့် အရပ်များတွင် [[ကွမ်း]]၊ [[ထန်း]] စသည့် ဥယျာဉ်ခြံများကို လုပ်ကိုင်ပြီး၊ အခြောက်သွေ့ဆုံး အရပ်များတွင် [[ပြောင်း]]၊ [[နှမ်း]] တို့ကို စိုက်ပျိုးခဲ့ကြရာ<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဤသို့ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ခြောက်သွေ့ဒေသကြီးတစ်ခုလုံးကို စုစည်းစိုက်ပျိုးမြေအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ကြီးမားသော အောင်မြင်မှုဖြစ်ပြီး လူဦးရေ အလျင်အမြန် တိုးပွားလာကာ နယ်ပယ်ကျယ်ပြန့်သော အင်ပါယာကြီးအဖြစ်သို့ ဦးတည်စေခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဗမာတို့သည် အေဒီ ၁၁ ရာစုအတွင်းမှာပင် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဗိသုကာ၊ စာပေနှင့် အနုပညာရပ်များကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင် ထင်ရှားသော ပုဂံအင်ပါယာကြီးကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ == ဗမာလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ နှင့် ပတ်သက်၍ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သုတေသီများနှင့် မြန်မာ သုတေသီများ ပူးပေါင်း၍ မိခင်မှဆင်းသက်သော မိုတိုကွန်ဒရီးယား (mtDNA)၊ ဖခင်မှဆင်းသက်သော Y-အမျိုးသားခရိုမိုဆုန်း (Y-DNA) နှင့် ခရိုမိုဆုန်းစုံ (Autosomal DNA) များကို လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Summerer2014">Summerer, M., et al. (2014-01-29). "Large-scale mitochondrial DNA analysis in Southeast Asia reveals evolutionary effects of cultural isolation in the Dispersal of Sino-Tibetan populations". ''BMC Evolutionary Biology'', 14(1), 17. DOI:10.1186/1471-2148-14-17</ref> ၂၀၀၄ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်များတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ဖခင်နွယ် DNA လေ့လာချက်များအရ ဗမာအမျိုးသားများထံ၌ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] လူမျိုးများတွင် အများဆုံးတွေ့ရသည့် Y-DNA Haplogroup O3 (O-M122) မျိုးရိုးဗီဇမှာ အဓိကပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019">Kutanan, W., et al. (2019-09-12). "Paternal and maternal lineages reveal the origins and genetic structure of the Bamar and other ethnic groups in Myanmar". ''Scientific Reports'', 9(1), 13180. DOI:10.1038/s41598-019-49522-8</ref> Haplogroup O-M122 (O3) သည် ဗမာလူမျိုးများ၏ ဖခင်နွယ် မျိုးရိုးဗီဇတွင် အများဆုံး (၄၀% မှ ၅၀% ခန့်) ပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းသည် [[တိဗက်|တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်]] နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ်များ၏ မျိုးရိုးဗီဇ အရင်းအမြစ်ကို ဖော်ပြနေသည်။<ref name="Kutanan2019" /> Haplogroup O1b1a1a (O-M95) ကို ဒုတိယ အများဆုံး (၂၀% မှ ၃၀% ခန့်) တွေ့ရှိရပြီး၊ ဤသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အစောပိုင်းကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] (ဥပမာ - [[မွန်လူမျိုး]]) မျိုးနွယ်စုဝင်များနှင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် ရောနှောခဲ့သည့် အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref name="Mcardle2019">McArdle, A., et al. (2019-05-15). "Genome-wide insights into the population history of Myanmar". ''European Journal of Human Genetics'', 27(9), 1398-1409. DOI:10.1038/s41431-019-0428-2</ref> Haplogroup H နှင့် R1a ဗမာအမျိုးသားများ၏ ၅% မှ ၁၀% ခန့်တွင် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်နွယ်ဝင် Y-DNA များ ပါဝင်နေသည်ကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019" /> ထို့အပြင် ဗမာအမျိုးသားများ၏ Y-DNA တွင် မြောက်အာရှနှင့် [[မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ|မွန်ဂို]] ကုန်းပြင်မြင့်နွယ် လူမျိုးများတွင် အတွေ့များသော Haplogroup C-M217 (C3) ကို ပမာဏအနည်းငယ် (၁% မှ ၃% ဝန်းကျင်) တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019" /><ref name="Li2015">Li, Y. C., et al. (2015-05-19). "Genetic landscape of ethnic populations in Myanmar". ''PLOS ONE'', 10(5), e0127084. DOI:10.1371/journal.pone.0127084</ref> သုတေသီများက ဤ Haplogroup C ပါဝင်မှုကို [[ပုဂံခေတ်]] အနှောင်းပိုင်း [[မွန်ဂို-မြန်မာစစ်ပွဲများ|မွန်ဂိုတို့၏ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့သည့် သမိုင်းဖြစ်စဉ်များ]]၊ မွန်ဂို-ယွမ် မင်းဆက်တပ်များ၏ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စစ်ချီမှုများနှင့် အာလ်တေးယစ်နွယ် တပ်ဖွဲ့များ ရောနှောစိမ့်ဝင်ခဲ့မှုဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇအထောက်အထားအဖြစ် သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Li2015" /> ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် Summerer M. နှင့် အဖွဲ့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ ဗမာလူမျိုးများ အပါအဝင် တိုင်းရင်းသားများ၏ မိခင်နွယ် မိုတိုကွန်ဒရီးယား DNA ကို လေ့လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Summerer2014" /> ဗမာလူမျိုးများ၏ မိခင်နွယ် DNA တွင် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ၌ အတွေ့များသော Haplogroup M (M7, M8, M9)၊ Haplogroup F နှင့် Haplogroup B တို့ အဓိက ပါဝင်ကြသည်။ မိခင်နွယ် မျိုးရိုးဗီဇ ကွဲပြားစုံလင်မှု (Maternal Diversity) သည် ဖခင်နွယ်ထက် ပိုမိုမြင့်မားနေသည်ကို တွေ့ရပြီး၊ ၎င်းမှာ ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် မြန်မာနိုင်ငံနယ်မြေအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပြီးနောက် ဒေသခံ မွန်-ခမာ မိခင်မျိုးရိုးများနှင့် မြင့်မားစွာ သွေးနှောခဲ့ကြခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု သုတေသီများက သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Summerer2014" /> ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် သုတေသီ Liu D. နှင့် အဖွဲ့က ပြုလုပ်ခဲ့သော Genome-wide လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များအရ ဗမာလူမျိုးတို့၏ Genome တည်ဆောက်ပုံသည် [[အရှေ့အာရှ]] နွယ်ဝင် (တရုတ်/တိဗက်) မျိုးရိုးဗီဇနှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နွယ်ဝင် (မွန်/ခမာ) မျိုးရိုးဗီဇတို့ သမိုင်းတစ်လျှောက် အဓိက ရောနှောပေါင်းစပ်ထားသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။<ref name="Liu2021">Liu, D., et al. (2021-03-08). "Genomic insight into the population history of Bamar and other ethno-linguistic groups in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution'', 38(7), 2821-2834. DOI:10.1093/molbev/msab068</ref> === ဒေသအလိုက် ဗမာလူမျိုးများ၏ DNA သုတေသန စိစစ်ချက် === အထက်မြန်မာပြည် (စစ်ကိုင်း၊ မန္တလေး၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးများ) ရှိ ဗမာလူမျိုးများ၏ DNA တွင် တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman / East Asian) ပင်မ DNA လွှမ်းမိုးမှု အမြင့်မားဆုံး ဖြစ်သည်။အညာဒေသ ဗမာအမျိုးသားများထံတွင် တိဗက်-ဗမာနွယ်များ၏ အဓိက လက္ခဏာဖြစ်သော Haplogroup O3 (O-M122) နှင့် O1b2 တို့သည် ၇၅% မှ ၈၅% အထိ ပါဝင်နေသည်။<ref name="Li2015" />စစ်ကိုင်းနှင့် ကလေးချောင်းဝှမ်း ဒေသအချို့ရှိ အညာဗမာများတွင် အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်း (မဏိပူရ်/အာသံ) နှင့် နယ်စပ် ထိစပ်မှု၊ သမိုင်းဝင် ပုဏ္ဏား/မြင်းသည်တော် သုံ့ပန်းများ ရောနှောခဲ့မှုကြောင့် South Asian Haplogroup R1a နှင့် H ရောနှောမှု ၅% မှ ၁၀% ဝန်းကျင်အထိ တွေ့ရသည်။<ref name="Summerer2014" /> အောက်မြန်မာပြည် (ရန်ကုန်၊ ဧရာဝတီ၊ ပဲခူး၊ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးများ) ရှိ ဗမာလူမျိုးများ၏ DNA တွင် တိဗက်-ဗမာနွယ်အပြင် မွန်-ခမာ (Austroasiatic) နှင့် တိုင်-ကဒိုင် (Tai-Kadai) သွေးရောနှောမှုများ ပိုမိုမြင့်မားစွာ ပါဝင်သည်။အောက်ပိုင်း ဗမာများတွင် တိဗက်-ဗမာ Haplogroup O3 အပြင်၊ ရှေးဒေသခံ မွန်လူမျိုးများနှင့် ရောနှောခဲ့မှုကို ပြသသော Haplogroup O1b1a1 (O-M95) (Austroasiatic Marker) ပါဝင်မှု ပိုမိုမြင့်မားသည်။<ref name="Kutanan2018">Kutanan, W., et al. (2018). "Genetic affinity between Austroasiatic-speaking Mon and Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Annals of Human Genetics'', 82(4), 223-239.</ref>ကိုလိုနီခေတ်နှင့် ကိုလိုနီမတိုမီ ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်ရေးကြောင့် အောက်ပိုင်း ဗမာများ၏ Autosomal DNA တွင် တောင်အာရှ (အိန္ဒိယ) နှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းစုနွယ် (Austronesian) မျိုးရိုးဗီဇ ရောနှောမှု ပမာဏသည် အညာဒေသထက် စိမ့်ဝင်မှု ပိုမိုစုံလင်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2018" /> == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ===ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု=== {{main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} {{main|မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု}} ယနေ့ခေတ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဖြစ်သည်။ ဗမာလူဦးရေ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြပြီး၊ ၎င်းတို့၏ နေ့စဉ်လူမှုဘဝ၊ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့များ၊ စာပေနှင့် အနုပညာတို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြား၍မရနိုင်လောက်အောင် နက်ရှိုင်းစွာ ဒွန်တွဲဆက်နွယ်လျက်ရှိသည်။<ref name="Census2014">The Republic of the Union of Myanmar Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population. (2016). ''The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Religion''. Census Report Volume 2-C. Nay Pyi Taw. pp. 11–15.</ref>သို့သော်လည်း မန္တရား၊ အင်းအိုင်၊ လက်ဖွဲ့နှင့် ဓာတ်ရိုက်ဓာတ်ဆင်များဖြင့် အနိစ္စတရားကို လွန်မြောက်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် ထွက်ရပ်ပေါက် ဝိဇ္ဇာယုံကြည်မှု သည်လည်း ဗမာတို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ထူးခြားသည့် ဒေသန္တရ လက္ခဏာတစ်ရပ်အဖြစ် အခိုင်အမာ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။<ref>Ferguson, John P., and E. Michael Mendelson, "A Masters Theory of Theravada Buddhism", ''Monks, Bishops and Deacons'', 1981.</ref> ထို့အပြင်ဗုဒ္ဓဘာသာ မထွန်းကားမီ သမိုင်းမတင်မီ ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုသည်လည်း ဗမာတို့၏ လူမှုယဉ်ကျေးမှုနှင့် နေ့စဉ်ဘဝအတွင်း ယနေ့ထက်တိုင် ဆက်လက်၍ ဒွန်တွဲတည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E., ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes'', University of California Press, 1982.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း ၁၉ ရာစုတွင် အမေရိကန် နှစ်ခြင်း သာသနာပြုဆရာကြီး [[ယုဒသန်|အက်ဒိုနိရမ် ဂျဒ်ဆန်]] (ဆရာယုဒသန် / Adoniram Judson) သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာပြီး၊ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲ မတိုင်မီနှင့် အပြီးတွင် ဗမာဘာသာစကားဖြင့် [[သမ္မာကျမ်းစာ]]ကို ပထမဆုံး ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့ကာ ဗမာလူမျိုး ခရစ်ယာန် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို စတင်ခဲ့သည်။ <ref>Wayland, Francis, ''A Memoir of the Life and Labors of the Rev. Adoniram Judson'', Phillips, Sampson, and Co., 1853.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် နှစ်ခြင်း (Baptist)၊ [[ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်း|ရောမကက်သလစ်]] (Roman Catholic) နှင့် အန်ဂလီကန် (Anglican) အသင်းတော်များ၌ ပါဝင်သော ဗမာခရစ်ယာန်များသည် အဓိကအားဖြင့် ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီးများအတွင်း အစဉ်အဆက် သက်ဝင်ယုံကြည်လျက် ရှိကြသည်။ === မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော် === အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် [[ဗမာလူမျိုး]]တို့၏ ရိုးရာပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာကုန်ဆုံး၍ နှစ်သစ်သို့ ကူးပြောင်းသည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျင်းပသော ပွဲတော်ဖြစ်သည်။ သင်္ကြန်ဟူသော စကားလုံးသည် သက္ကတဘာသာစကား "သင်္ကန္တ" မှ ဆင်းသက်လာပြီး "ကူးပြောင်းခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ နေမင်းကြီးသည် မိဿရာသီသို့ ကူးပြောင်းဝင်ရောက်သည့် အချိန်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် အိန္ဒိယမှ နက္ခတ်ဗေဒ နှင့် မြန်မာယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစပ်ကာ မြန်မာ့မြေပေါ်တွင် ဒေသန္တရဓလေ့များဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="origin">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ <ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> ပုဂံခေတ် ကျောက်စာတချို့တွင် "သင်္ကြန်" ဟူသော စကားလုံးကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြ ထားပြီး နှစ်သစ်ကူးကာလ အလှူအတန်းများနှင့် ပတ်သက်သော အထောက်အထားများ ရှိသည်။<ref name="bagan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ပုဂံခေတ်အပိုင်း။</ref>အင်းဝခေတ်တွင် သင်္ကြန်ပွဲတော်သည် ပိုမိုခိုင်မာသော စာပေအထောက်အထားများ ရှိလာခဲ့သည်ရှင်မဟာရဌသာရ၏ ပျို့ကဗျာများတွင် တန်ခူးလအမွှမ်းတင် ကဗျာများတွင် သင်္ကြန်အခါသမယ၏ သာယာပုံနှင့် ရေသဘင်ပွဲအကြောင်းများကို ထည့်သွင်းစပ်ဆိုခဲ့သည်။ရှင်မဟာသီလဝံသ၏ မှတ်တမ်းများတွင်လည်း သင်္ကြန်ရက်တွင် သက်ကြီးပူဇော်ပွဲနှင့် ဘုရားရေသပ္ပာယ်ပွဲများ ကျင်းပပုံကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="ava">ရှင်မဟာရဌသာရ၊ "တံတားဦးတည် မိန့်တော်ပြန်ပျို့"။</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော် အစည်ကားဆုံးနှင့် အထောက်အထား အများဆုံးခေတ်ဖြစ်သည်။ မန္တလေး နန်းတွင်းနှင့် စေတီပုထိုးများတွင် သင်္ကြန်ရက်၌ ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ရေသပ္ပာယ်ပုံနှင့် အကျဉ်းသားများကို လွှတ်ပေးပုံ (ဇီဝိတဒါနအလှူ) မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သင်္ကြန်ကျရက် တွက်ချက်ပုံ၊ သင်္ကြန်စာ ထုတ်ပြန်ပုံနှင့် နန်းတွင်းရေသဘင်ပွဲ ကျင်းပပုံများကို အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="konbaung">မောင်မောင်တင်၊ "ကုန်းဘောင်ဆက် ရာဇဝင်တော်ကြီး"။</ref> ယခုခေတ်တွင် မဏ္ဍပ်များ၊ တေးဂီတများနှင့်အတူ လူထုပျော်ပွဲရွှင်ပွဲအဖြစ် ကမ္ဘာအနှံ့ သိရှိလာကြသည်။ သင်္ကြန်ကာလတွင် ဗမာလူမျိုးတို့သည် စုပေါင်း၍ မုန့်လုံးရေပေါ် ပြုလုပ်ကာ ကျွေးမွေးကြသည်။ အချို့မုန့်လုံးများထဲတွင် ငရုတ်သီးထည့်၍ နောက်ပြောင်တတ်သော ချစ်စရာ ဓလေ့လည်း ရှိသည်။သင်္ကြန်သီချင်းများနှင့်အတူ ညီညာစွာ ကပြသော သင်္ကြန်ယိမ်းအကသည် ဗမာ့သင်္ကြန်၏ မရှိမဖြစ် အလှတရား ဖြစ်ပြီး ခေတ်ကာလ အခြေအနေများကို ဟာသနှော၍ တိုင်ပင်ညီညာစွာ အော်ဟစ်ကြွေးကြော်သော သံချပ်ထိုးခြင်းသည် ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှု၏ လွတ်လပ်သော အနုပညာပြကွက် ဖြစ်သည်။<ref name="art">မောင်ကြည်သန့်၊ "မြန်မာ့ရိုးရာ ဆယ့်နှစ်လရာသီပွဲတော်များ"၊ ၂၀၀၇။</ref> သင်္ကြန်ကာလတွင် ပိတောက်ပန်းမှာ ဗမာတို့၏ သင်္ကြန်သင်္ကေတများ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် သင်္ကြန်အိုးထဲတွင် အတာပန်း (၇) မျိုး ထည့်၍ သိကြားမင်း လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်သည်ကို ကြိုဆိုကြသည့် ဓလေ့လည်းရှိသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ဗမာလူမျိုး တို့၏ ရိုးရာဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အပူပိုင်းဒေသ ရာသီဥတု၊ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဝင် နန်းတွင်း အစဉ်အလာများအပေါ် မူတည်၍ တီထွင်ဖန်တီးထားသော ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref>Ferrars, Max and Bertha, ''Burma'', Sampson Low, Marston and Company, 1900, pp. 60–65.</ref> ခေတ်သစ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ အမျိုးသား/အမျိုးသမီး ရိုးရာဝတ်စုံ၏ အခြေခံမှာ လုံချည် ဖြစ်သည်။ပုဆိုး သည် ဗမာအမျိုးသားများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်လုံချည် ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် အကွက်၊ အစင်း သို့မဟုတ် ရိုးရိုးခါးဝတ်များကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး၊ မင်္ဂလာဆောင်နှင့် အခမ်းအနားများတွင် မန္တလေးချိတ် သို့မဟုတ် သပွတ်အကွက် ပုဆိုးများကို တိုက်ပုံအင်္ကျီ၊ ခေါင်းပေါင်း တို့နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ <ref>Fraser-Lu, Sylvia, ''Burmese Textiles'', The White Orchid Press, 1988.</ref>ထဘီသည် ဗမာအမျိုးသမီးများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်ဖြစ်သည်။ အောက်နားတွင် အနားသတ် သို့မဟုတ် အနားစပါး ပါရှိလေ့ရှိပြီး၊ ရိုးရာ အချိတ်အဆင် များကို ပွဲလမ်းသဘောတူ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာအင်္ကျီမှာ ရင်ဖုံး သို့မဟုတ် ရင်စိ ရိုးရာအင်္ကျီ ဖြစ်သည်။ <ref>Fraser-Lu, Sylvia, ''Handwoven Textiles of South-East Asia'', Oxford University Press, 1988.</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် နန်းတွင်း ဝတ်စားဆင်ယင်မှု တွင်မူ အလျား ဧက ၁၅ မှ ၂၀ ခန့်ရှည်လျားသော တောင်ရှည်ပုဆိုးကို အမျိုးသားများ ခါးတွင် စည်းနှောင်၍ ပိုလျှံသော အစကို ပခုံးပေါ်တင်ခြင်း သို့မဟုတ် ခါးတွင် ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ <ref>Scott, J. George, ''The Burman: His Life and Notions'', Macmillan and Co., 1882.</ref>ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည် အနောက်သို့ ရှည်လျားစွာ တင်းစွဲသွားသော ပတ်ထဘီနှင့် ရင်ဖုံး အင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။လွန်းတစ်ရာ အချိတ်ကဲ့သို့ မန္တလေးနန်းတွင်း၌ ရက်လုပ်သော ရက်ကန်းစင် မျိုးစုံအချိတ် အဆင်များသည် မင်းစိုးရာဇာနှင့် ကုန်းဘောင်နန်းတွင်း အထက်တန်းလွှာတို့၏ သင်္ကေတ ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>Green, Alexandra, ''Burmese Visual Culture: Charisma and Sacred Fortune'', Hong Kong University Press, 2018.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် ရှေးဟောင်း နန်းတွင်းအဆင် တောင်ရှည်ပုဆိုးနှင့် လွန်းတရာအချိတ် တို့မှသည် ယနေ့ခေတ် လုံချည်၊ တိုက်ပုံနှင့် ရင်ဖုံးအင်္ကျီ အဖြစ် ရိုးရှင်းသေသပ်စွာ ပြောင်းလဲလာခဲ့သော်လည်း၊ မြန်မာ့ရိုးရာ ရက်ကန်းအတတ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု အနှစ်သာရကို မပျောက်ပျက်ဘဲ ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသည့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ပင်ဖြစ်သည်။ == ဘာသာစကားနှင့်စာပေ == ဗမာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]] ကြီး၏ အောက်ရှိ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား]]ခွဲတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ထိုအထဲမှ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ အုပ်စု]]ဝင် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley">Bradley, David. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". ''Papers in Southeast Asian Linguistics''. No. 14. pp. 1–72.</ref> ဗမာစကားသည် စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို အသံနိမ့်အမြင့် ဖြင့် ခွဲခြားသည့် နိမ့်မြင့်သံသုံးဘာသာစကား အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း (မန္တလေး၊ စစ်ကိုင်း၊ မကွေး) နှင့် အောက်ပိုင်း (ရန်ကုန်၊ ပဲခူး၊ ဧရာဝတီ) တို့တွင် ပြောဆိုကြသော ဗမာစကားသည် စံပြဗမာစကား ဖြစ်ပြီး၊ အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း အပြည့်အဝ ရှိသည်။ သို့သော် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကွဲပြားနေသော ဒေသများဖြစ်သည့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]ရှိ ရခိုင်စကား၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ ထားဝယ်စကားနှင့် မြိတ်စကားတို့သည် ဗမာစကား၏ ဒေသန္တရစကားခွဲများ ဖြစ်ကြပြီး၊ ရှေးဟောင်းဗမာစကား၏ လေယူလေသိမ်းနှင့် အသံထွက်ဝိသေသလက္ခဏာများကို ပိုမိုထိန်းသိမ်းထားကြသည်။<ref name="Bradley" /> [[File:Sino-Tibetan Languages Map.png|thumb|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု ပြန့်နှံ့တည်ရှိမှု]] === သမိုင်းကြောင်းနှင့် စာပေပေါ်ပေါက်လာပုံ === {{main|မြန်မာစာပေ}} ဗမာစကားသည် သမိုင်းဦးကာလ မြောက်ဘက်အရပ်မှ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာမှုနှင့်အတူ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ စာရေးသားမှုစနစ်အနေဖြင့် မူလက မိမိကိုယ်ပိုင်အက္ခရာ မရှိသေးသော်လည်း၊ ပုဂံခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ဒေသခံ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]နှင့် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]]တို့ထံမှတစ်ဆင့် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီအက္ခရာ|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]]နွယ်ဝင် ပလ္လဝ (Pallava) အက္ခရာကို အခြေခံကာ ကိုယ်ပိုင် [[မြန်မာအက္ခရာ|မြန်မာစာပေ]]ကို တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce" />သမိုင်းအရ အစောဆုံးတွေ့ရှိရသည့် ဗမာစာအရေးအသား အထောက်အထားမှာ ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃ ခုနှစ်တွင် ရေးထိုးခဲ့သော [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) ဖြစ်သည်။<ref name="ThanTun" /> == ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေး အမှတ်အသား == [[မင်းသုဝဏ်]]၏ "ရွှေဥဒေါင်း" ကဗျာတွင် ဗမာလူမျိုးစု၏ ရိုးရာယုံကြည်မှုနှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် သမိုင်းဝင် အမှတ်အသားများကို အောက်ပါအတိုင်း လှပကျစ်လျစ်စွာ ကောက်နုတ်ဖွဲ့ဆိုထားသည်။ <blockquote> "နေမင်းနွယ် ဆွေဘုရားရယ်တို့ ဝေတင့်တယ် အသရေခြားသည်ဟု ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင် နိမိတ်မြင်က မင်္ဂလာရှိ။" </blockquote> <blockquote> "မြန်မာနွယ် ကမ္ဘာဝယ် ထင်အလင်းသာပ ဆင်မြင်းဗိုလ်ပါရံလို့ မြကဒဏ် သီဟာစိုးစဉ်က ဒေါင်းအလံ စိုက်ကာထိုးကြတယ် ဖိုးထိုက်ပါဘိ။" </blockquote> ဤကဗျာအရ ဗမာမင်းများသည် မိမိတို့ကိုယ်ကို နေမင်းအနွယ်စု (သူရိယဝံသ) ဟု ခံယူကာ ဒေါင်းရုပ်ကို မင်္ဂလာနိမိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြကြောင်း၊ ထို့ပြင် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် တရားဝင်အသုံးပြုခဲ့သည့် "ဒေါင်းဒင်္ဂါး" (ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင်) နှင့် ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် စစ်အင်အားတောင့်တင်းခဲ့စဉ်က လွှင့်ထူခဲ့သည့် "ဒေါင်းအလံ" အကြောင်းတို့ကို ဖော်ပြလျက် ဒေါင်းသည် ဗမာနွယ်တို့၏ အမျိုးသားရေးမာန် ဖြစ်ကြောင်း သရုပ်ဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ [[File:National flag of Third Burmese Empire (Konbaung Dynasty).svg|thumb|၂၅၀px|တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် တရားဝင်ပြဋ္ဌာန်းလွှင့်ထူခဲ့သည့် နိုင်ငံတော်အလံ။ အဖြူရောင်နောက်ခံအလယ်တွင် ဗမာမင်းတို့၏ "သူရိယဝံသ" (နေမင်းအနွယ်) ဇာစ်မြစ်နှင့် အမျိုးသားရေးလက္ခဏာကို ဖော်ညွှန်းသည့် ကန္နားစွင့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထင်ရှားစွာ တွေ့ရစဉ်။]] ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်း၍ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအောက် ကျရောက်ခဲ့ရသော်လည်း ဒေါင်းရုပ်သည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ နှလုံးသားထဲမှ ပျောက်ပျက်မသွားခဲ့ပေ။ အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များနှင့် မျိုးချစ်တော်လှန်ရေးသမားများသည် မိမိတို့၏ အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်ကို ပြသရန် ဒေါင်းရုပ်ကို ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ [[File:Flag of Burma (1939–1941, 1945–1948).svg|thumb|၂၅၀px|ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် (၁၉၃၉–၁၉၄၁ နှင့် ၁၉၄၅–၁၉၄၈) ကာလအတွင်း တရားဝင်သုံးစွဲခဲ့သော ဗမာနိုင်ငံတော်အလံ။ ဗြိတိသျှအပြာရောင်အလံ (Blue Ensign) ၏ လက်ယာဘက်စွန်းစက်ဝိုင်းအတွင်း၌ ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေးပြယုဂ်ဖြစ်သော အမြီးဖြန့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထည့်သွင်းပုံဖော်ထားသည်။]] နန်းတွင်းသုံး အမြီးဖြန့်နေသည့် ငြိမ်းချမ်းသော "ကူးဒေါင်း" အစား၊ ဗြိတိသျှအစိုးရကို အရှုံးမပေးဘဲ ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်မည်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် အတောင်ပံဖြန့်ကာ စစ်ဆိုင်နေသည့် "ခွပ်ဒေါင်း" (ကျောင်းသားသမဂ္ဂအလံ) အဖြစ် သမိုင်းဝင် ပြောင်းလဲ တီထွင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Nu">ဦးနု။ (၁၉၆၇)။ ''ငါးနှစ်ရာသီ ဗမာပြည်''။ ရန်ကုန်။</ref> ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဦးဆောင်သော ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (BDA) ၏ သွေးရောင်နောက်ခံ အလံတော်အလယ်တွင်လည်း ဒေါင်းရုပ်ကိုပင် ဗမာ့တော်လှန်ရေးတပ်မတော်၏ ပြယုဂ်အဖြစ် ဆက်လက်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="BaMaw">Ba Maw, Dr. (1968). ''Breakout in Burma: Memoirs of a Revolution, 1939–1946''. Yale University Press.</ref> ယနေ့ထက်တိုင်အောင် "ဒေါင်း" (အထူးသဖြင့် ခွပ်ဒေါင်းနှင့် ကူးဒေါင်း) သည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဗမာလူမျိုးတို့၏ မာန်မာန၊ စည်းလုံးမှု၊ ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုများနှင့် တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်တို့ကို ထင်ဟပ်စေသည့် အရေးအကြီးဆုံးသော ပြည်သူ့အမှတ်အသားအဖြစ် သမိုင်းအဆက်ဆက် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ [[File:ABFSU Flag.svg|thumb|၂၅၀px|ကိုလိုနီခေတ် အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများမှစ၍ အစဉ်အဆက် သုံးစွဲခဲ့သော [[ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများအဖွဲ့ချုပ်]] (ဗကသ) ၏ တရားဝင် "ခွပ်ဒေါင်းအလံတော်"။ ခေါင်းမငုံ့တတ်သော ပြည်သူနှင့်ကျောင်းသားထု၏ တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။]] ==ထင်ရှားသောဗမာလူမျိုးများ== * [[အောင်ဆန်း|အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] *[[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] *[[သန့်၊ ဦး|ဦးသန့်(ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်)]] * [[မှိုင်း၊ ကိုယ်တော်၊ သခင်|မြန်မာစာပေပညာရှင် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[နု၊ ဦး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]] * [[မြ၊ သခင်|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးသခင်မြ]] * [[ဘချို၊ ဦး (ဒီးဒုတ်)|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]] *[[သခင်စိုး]] *[[သခင်သန်းထွန်း]] *[[ဦးကျော်ငြိမ်း]] *[[ဒေါက်တာဘမော်]] *[[ကိုဗဟိန်း]] *[[ဦးဗဆွေ]] *[[ဦးမြင့်သိန်း]] *[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော]] *[[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|ဗိုလ်မှူး စိန်မှန်]] *[[မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်]] *[[သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] * [[အောင်ကြီး၊ ဦး|ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး]] * [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) သူရ ဦးတင်ဦး]] * [[မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဒေါက်တာ မောင်မောင်]] *[[နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနေဝင်း]] *[[စောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]] * [[သန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] * [[သိန်းစိန်၊ ဦး|နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း)]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)|မစိုးရိမ်တိုက်သစ် နာယက ဆရာတော် ဦးဝီရသူ]] *[[လင်းယုန်နီ]] *[[ချစ်ဦးညို]] *[[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ|မောင်စွမ်းရည်]] *[[အောင်သင်း]] *[[ဆရာစံ]] *[[သခင်ဖိုးလှကြီး]] *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] *[[ဗိုလ်စံဖဲ]] ==ဗမာလူမျိုးစု== မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား ဗမာလူမျိုးစု (၉)စု ရှိသည်။ အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စဉ်ထားသည်။ # [[ကတူးလူမျိုး]] # [[ကနန်းလူမျိုး]] # [[ဆလုံလူမျိုး]] # [[ထားဝယ်လူမျိုး]] # [[ဖွန်းလူမျိုး]] # ဗမာလူမျိုး # [[မြိတ်လူမျိုး]] # [[ယဘိန်းလူမျိုး]] # [[ယောလူမျိုး]] ဘာသာဗေဒအရ ဗမာနွယ်အုပ်စုသည် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In: Bradley, D. (ed.), Papers in Southeast Asian Linguistics No.14.</ref> ပါဝင်သော လူမျိုးများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် — #[[ဗမာလူမျိုး]] #[[အင်းသားလူမျိုး]] #[[ဖွန်းလူမျိုး]] #[[တောင်ရိုး]] #[[ရခိုင်]] #[[ဓနု]] #[[မရမာ လူမျိုး|မရမာလူမျိုး]] #[[ယော]]၊[[ထားဝယ်]]၊[[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]] <ref>Okell, John (1969). ''A Reference Grammar of Colloquial Burmese''. Oxford University Press.</ref> == ကျမ်းကိုး == <references/> * မြန်မာသမိုင်းပုံ- [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] {{ မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ဗမာလူမျိုးစု]] jwpfue70umot49kad8l5gc1sgzuyy4v 1046711 1046710 2026-08-06T08:16:34Z Chenzeyan29 141880 /* မြန်မာနိုင်ငံသို့ဝင်ရောက်လာခြင်း */ 1046711 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}} {{pp-move-indef}} '''ဗမာလူမျိုး''' ({{lang-en|Bamar people}} သို့မဟုတ် ''Burmans''၊ {{IPAc-en|b|ə|ˈ|m|ɑː|r}}) များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်သည်။ဘာသာစကားနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ဆက်နွှယ်မှုများအရ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကြီး]]၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] လူမျိုးအုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၆၈.၇၈% (အကြမ်းဖျင်း ၃၆ သန်းခန့်မျှ) ရှိကြပြီး၊ ဗမာလူမျိုးတို့၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်သော [[မြန်မာဘာသာစကား]]ကို [[ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေ|၂၀၀၈ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]] ပုဒ်မ ၄၅၀ အရ ပြည်ထောင်စု၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။<ref>{{cite book |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေး လုပ်ငန်း |year=2008 |chapter=အခန်း (၁၅) အထွေထွေပြဋ္ဌာန်းချက်များ |pages=စာ-၁၇၁ |quote=ပုဒ်မ ၄၅၀။ မြန်မာဘာသာစကားသည် ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည်။}}</ref> <ref>{{cite web|title=မြန်မာ (ဗမာ)လူမျိုးအကြောင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa|access-date=27 August 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827230329/https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa}}</ref> {{Infobox ethnic group | group = ဗမာလူမျိုး | name = | flag = | flag_caption = | image = Burmese family portrait.JPG | image_caption = အင်္ဂလိပ်အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ၂၀ ရာစုအလှည့်တွင် ဗမာမိသားစုပုံ | image_alt = | image_upright = | total = <!-- total population worldwide --> | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = | total_ref = <!-- references supporting total population --> | genealogy = | regions = {{flag|Myanmar}} ၃၅ သန်းခန့်<hr> {{flatlist| *{{flag|Thailand}} *{{flag|Malaysia}} *{{flag|Singapore}} *{{flag|United States}} *{{flag|China}} *{{flag|Australia}} *{{flag|Japan}} }} | region1 = {{flagcountry|Thailand}} | pop1 = ၂,၃၀၀,၀၀၀<ref>{{cite news | url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/03/30/in-thailand-exiled-burmese-communities-work-to-support-the-revolution-at-home_5979344_4.html | title=In Thailand, exiled Burmese communities work to support the revolution at home | newspaper=Le Monde.fr | date=30 March 2022 }}</ref> | region4 = {{flagcountry|Japan}} | pop4 = ၂၈,၈၆၀<ref>{{cite book |chapter=15 Burmese: Refugees and Little Yangon |first=Kosei |last=Otsuka |title=Language Communities in Japan |doi=10.1093/oso/9780198856610.003.0016 |date=January 2022 |url=https://academic.oup.com/book/38834/chapter/337727805 }}</ref> | region3 = {{flagcountry|Australia}} | pop3 = ၃၂,၆၆၅<ref>[[Census in Australia#2016|2016 Census of Australia]] [https://web.archive.org/web/20140116132606/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/myanmar.htm "Burmese Australians"]</ref> | region2 = {{flagcountry|Singapore}} | pop2 = ၅၀,၀၀၀<ref>{{cite web | url=https://asia.nikkei.com/Politics/Emigrants-in-Singapore-s-little-Myanmar-eye-their-homeland | title=Emigrants in Singapore's 'little Myanmar' eye their homeland }}</ref> | languages = [[ဗမာဘာသာစကား]] | religions = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]]<br/> ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ် အနည်းငယ် | related_groups = {{flatlist| *[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] *[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] *[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] * [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] * [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] *[[မြိတ်လူမျိုး|တနင်္သာရီ(မြိတ်)]] * အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်လူမျိုးများ]]}} | footnotes = }} သမိုင်းဦးကာလက တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး အေဒီ ၉ ရာစုခန့်တွင် [[ပုဂံ]] မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် [[ပုဂံခေတ်|ပုဂံအင်ပါယာ]]၊ [[တောင်ငူခေတ်|တောင်ငူအင်ပါယာ]] နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်|ကုန်းဘောင်အင်ပါယာ]] စသည့် ထင်ရှားသော အင်ပါယာကြီးများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဗမာတို့၏ စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာစက်သည် မြန်မာ့ပထဝီဝင် နယ်နိမိတ်အတွင်းရှိ အခြားသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအပေါ်တွင်သာမက အိမ်နီးချင်း အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသများအထိပါ ခေတ်အဆက်ဆက် ကျယ်ပြန့်စွာ ဩဇာညောင်းခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press.</ref><ref name="Harvey1925">Harvey, G.E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> [[File:Burmese chess players, by Max Ferrars late 1890s.jpg|thumb|ဗမာလူမျိုးအမျိုးသားနှစ်ယောက်]] ဗမာလူမျိုး အများစုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး မိရိုးဖလာ [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု|နတ်ကိုးကွယ်မှု]] နှင့်လည်း ဒွန်တွဲလျက်ရှိသည်။ ဗမာတို့၏ ဗိသုကာအတတ်၊ စာပေ၊ ဂီတ၊ အနုပညာနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများသည် နိုင်ငံအတွင်းရှိ အခြားသော လူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုအပေါ်တွင်လည်း သိသာထင်ရှားစွာ ရောယှက်လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။<ref name="HtinAung1967">Htin Aung, Maung (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ထို့အပြင် သနပ်ခါး လိမ်းခြယ်ခြင်းကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် ကိုယ်ပိုင် လူမှုထုံးတမ်းစဉ်လာများ နှင့် ရိုးရာပွဲတော်များ (ဥပမာ - [[သင်္ကြန်|မဟာသင်္ကြန်ပွဲတော်]]၊ [[သီတင်းကျွတ်ပွဲတော်]]) သည် တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ယနေ့တိုင် အရှိန်အဝါကြီးမားစွာ တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1982">Spiro, Melford E. (1982). ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes''. University of California Press.</ref><ref name="CulturalBurma">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၉)၊ "ဗမာလူမျိုးနှင့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု"။</ref> == အမည်ရင်းမြစ် == "မြန်မာ" နှင့် "ဗမာ" ဟူသော ဝေါဟာရနှစ်ခုသည် အရင်းအမြစ်တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာသော စကားလုံးများ ဖြစ်ကြသော်လည်း အသံထွက်နှင့် အသုံးအနှုန်း ရောထွေးမှုများ သမိုင်းတစ်လျှောက် ရှိခဲ့သည်။<ref name="ThantMyintU">{{cite book |last1=Thant Myint-U |title=The Making of Modern Burma |url=https://archive.org/details/makingofmodernbu0000than |publisher=Cambridge University Press |year=2001 |pages=[https://archive.org/details/makingofmodernbu0000than/page/85 85]–88}}</ref> "မြန်မာ" ဟူသော စကားလုံးကို သမိုင်းတွင် အစောဆုံး ကျောက်စာအထောက်အထားအဖြစ် ၁၂ ရာစု [[ပုဂံခေတ်]] ကျောက်စာများ (ဥပမာ- ခရစ်နှစ် ၁၁၉၀ ပြည့်နှစ်ထိုး ရှင်ဒိသာပါမောက်ကျောက်စာ) တင် "မြမ္မာ" (Mranma) ဟု စတင်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce">{{cite book |last1=Luce |first1=G.H. |title=Old Burma-Early Pagan |publisher=J.J. Augustin |year=1969 |pages=98–102}}</ref> ၎င်း၏ ဆင်းသက်ပုံနှင့် ပတ်သက်၍ အဓိက ယူဆချက် (၂) ခု ရှိသည်။ရာဇဝင်ဆိုင်ရာ ယူဆချက်အရ ရှေးမြန်မာ ရာဇဝင်ဆရာများနှင့် ပါဠိစာပေပညာရှင်များက ကမ္ဘာဦး "ဗြဟ္မာ" (Brahma) လူသားများဟူသော ပုဒ်မှ ရွေ့လျောကာ "ဗြမ္မာ"၊ ထိုမှတစ်ဆင့် "မြမ္မာ" နှင့် "မြန်မာ" ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Hmannan">{{cite book |last1=တွန်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ ဦးထွန်းညို |title=မှန်နန်း မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံ |year=၂၀၀၃ |pages=၃၅–၄၀}}</ref>ခေတ်သစ် သမိုင်းနှင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များကမူ မြန်မာဟူသည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ကိုယ်ပိုင် စကားလုံးဖြစ်သည့် လျင်မြန်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "မြန်" နှင့် သန်မာခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "မာ" တို့ ပေါင်းစပ်ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်ဟု သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="ThanTun">{{cite book |last1=Than Tun |title=Studies in Burmese History, Volume 1 |publisher=Maha Dagon Publishing |year=၁၉၆၄ |pages=၅၂–၆၀}}</ref> "ဗမာ" (Bamar) ဆိုသည်မှာ "မြန်မာ" (Mranma) ဟူသော စကားလုံးကို နှုတ်ကပတ်ပြောဆိုရာ၌ အသံလွယ်ကူအောင် ရွေ့လျောခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည့် စကားပြောအသုံးအနှုန်း (Colloquial form) မျှသာ ဖြစ်သည်။<ref name="Wheatley">{{cite journal |last1=Wheatley |first1=Julian K. |title=Burmese as a Western Tibeto-Burman Language |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=၅ |year=၁၉၈၀ |pages=၄၁–၄၇}}</ref> ဗမာစကားတွင် အက္ခရာ "မြ" (Mr-) သံသည် ကာလကြာသောအခါ အသံပေါ့ပါးသွားပြီး "ဗ" (B-) သံသို့ ပြောင်းလဲသွားလေ့ ရှိသဖြင့် ရေးတော့ "မြန်မာ"၊ ဖတ်တော့ "ဗမာ" ဟု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အနောက်နိုင်ငံသားများ၏ "Burma" နှင့် "Burmese" အမည်များမှာလည်း ဤ "ဗမာ" အသံထွက်ကို အခြေခံ၍ ခေါ်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="ThantMyintU" /> ကိုလိုနီခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ ကာလများတွင် "မြန်မာ" နှင့် "ဗမာ" ကို ဒွန်တွဲသုံးစွဲခဲ့ကြ၍ လူမျိုးစုအမည်နှင့် နိုင်ငံအမည်အကြား ရှုပ်ထွေးမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Silverstein">{{cite book |last1=Silverstein |first1=Josef |title=Burma: Military Rule and the Politics of National Development |publisher=Ayer Company Publishers |year=၁၉၇၇ |pages=၁၂–၁၈}}</ref> ထိုရှုပ်ထွေးမှုကို ရှင်းလင်းရန် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့က ဥပဒေအမှတ် (၁၅/၈၉) "အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ခေါ်ဝေါ်စိုက်ထူခြင်း ဥပဒေ" ကို ပြဋ္ဌာန်း၍ အောက်ပါအတိုင်း တရားဝင် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="Dittmer">{{cite book |last1=Dittmer |first1=Lowell |title=Burma Or Myanmar?: The Struggle for National Identity |publisher=World Scientific |year=၂၀၁၀ |pages=၂–၅}}</ref>မြန်မာ (Myanmar)ဟူသောအမည်အား တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးစလုံးနှင့် နိုင်ငံသား အားလုံးကို ခြုံငုံလွှမ်းခြုံသည့် တရားဝင် နိုင်ငံတော်နှင့် နိုင်ငံသားဆိုင်ရာ အမည်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် "Burma" အစား "Myanmar" ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ဗမာ (Bamar/Burman)သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားများအနက် အဓိက လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်သည့် တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင် ဗမာလူမျိုးတစ်ခုတည်းကိုသာ ရည်ညွှန်းရန် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒနှင့် နိုင်ငံရေးအရ "ဗမာ" သည် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုကိုသာ ဆိုလိုပြီး "မြန်မာ" သည် နိုင်ငံတော်နှင့် တိုင်းရင်းသား နိုင်ငံသားအားလုံးကို လွှမ်းခြုံခေါ်ဆိုသော ဝေါဟာရဖြစ်သည်ဟု ခွဲခြားမှတ်သားနိုင်သည်။<ref name="Dittmer" /> == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == ဗမာလူမျိုးများ သည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားပြောမိသားစု ဝင် တိဗက်-ဗမာနွယ် လူမျိုးနွယ်စုကြီးအနက် လူဦးရေ အများဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ပါမောက္ခ ဒေါက်တာသန်းထွန်း က ဗမာတို့သည် မနုဿဗေဒအရ [[မွန်ဂိုလွိုက်]] (Mongoloid) မျိုးနွယ်ကြီးတွင် ပါဝင်ကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။<ref name="ThanTun1964">Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing.</ref> [[File:Yellowrivermap.jpg|thumb|250px|တိဗက်-တရုတ်နွယ်တို့ မူလစတင်ရာ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသ]] လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇,၀၀၀ မှ ၉,၀၀၀ ခန့်တွင် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်း မြစ်ဝါမြစ် (Yellow River) ဝှမ်းတစ်လျှောက်၌ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွားများ၏ ဘိုးဘေးများ စတင်အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Zhang2019">Zhang, M., et al. (2019). "Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China". ''Nature'', 569, 112–115.</ref> နောက်ပိုင်းတွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အုပ်စုကြီးများ ကွဲထွက်သွားခဲ့ရာ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသွားသော အုပ်စုသည် ဟန်တရုတ်များ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ရှိ ချင်းဟိုင်-ကန်စု (Qinghai-Gansu) ကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော အုပ်စုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg|thumb|250px|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့ ဖြတ်သန်းခဲ့သော ချင်းဟိုင်ကုန်းပြင်မြင့်]] တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများသည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြရာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အဓိက အုပ်စုနှစ်ခုအဖြစ် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ရှေးဦးအုပ်စု (ပျူလူမျိုးများ)သည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ (BC) ကာလများကတည်းက ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြရာ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]] ကို ထူထောင်ခဲ့ကြပြီး နှောင်းပိုင်းအုပ်စု (ဗမာတို့၏ ဘိုးဘေးများ)သည် အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း တရုတ်ပြည် ယူနန်ဒေသရှိ [[နန်ကျောက်]] နိုင်ငံ၏ လက်အောက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ဗမာတို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ကို ကျော်ဖြတ်၍ ဧရာဝတီမြစ်ကွေ့ရှိ [[ပုဂံ]] ဒေသတွင် အခြေစိုက်ကာ ခိုင်မာသော အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဗမာတို့သည် ဒေသခံ ပျူလူမျိုးများနှင့်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်မှ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့်လည်းကောင်း ထိတွေ့ဆက်ဆံရင်း ဗမာလူမျိုးနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ပုံစံကို စတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Lieberman2003" /> မနုဿသမိုင်းအရ ဗမာတို့သည် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နာဂ၊ သက်၊ ကမ်းယံ နှင့် ပျူတို့၏ နောက်မှ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အေဒီ ၈ ရာစုတွင် နန်ကျောက်တို့ တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခြင်း မပြုမီကပင် ရောက်ရှိနေထိုင်ခဲ့ကြပြီးဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="Luce1985" /> မြန်မာတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်မှစ၍ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ခဲ့ကြပြီး သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အဓိက ပြည်ထောင်စု အင်ပါယာကြီး သုံးခုကို အောင်မြင်စွာ တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ == မြန်မာနိုင်ငံသို့ဝင်ရောက်လာခြင်း == ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘွားများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ကျော်ခန့်ကပင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ [[ကန်းစုပြည်နယ်|ကန်စုဒေသ]]၊ ထောင်မြစ်ဝှမ်း (洮河流域) တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ထိုဒေသတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်ခေတ်နှောင်းပိုင်း အသုံးအဆောင်များသည် ခေတ်ပြိုင်တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရေချိန်ညီသော အဆင့်မြင့်လက်ရာများ ဖြစ်ကြသော်လည်း ယင်းတို့ကို ဗမာတို့၏ ဘိုးဘွားများဟု အတိအကျ သတ်မှတ်ရန် သက်သေအထောက်အထား အကန့်အသတ်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တရုတ်တို့၏ နယ်ပယ်ချဲ့ထွင်လာမှုနှင့် လူမျိုးစုအချင်းအချင်း ပဋိပက္ခများကြောင့် အဆိုပါ လူမျိုးစုများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context''. Cambridge University Press.</ref> ဤသို့ နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ နီးပါးကြာမြင့်သော ရွှေ့ပြောင်းမှုဖြစ်စဉ်အတွင်း မိမိတို့၏ မူလယဉ်ကျေးမှုများ တိမ်ကောခဲ့ရပြီး၊ လွတ်လပ်စွာ အခြေချနိုင်ရေးအတွက် လမ်းခရီးတစ်လျှောက် တွေ့ကြုံရသော အခြားလူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောခဲ့ကြရသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များသည် မူလကပင် မြင်းစီးအတတ်နှင့် တိုက်ခိုက်ရေးအတတ်တို့တွင် ကျွမ်းကျင်လှသည့် စစ်သည်တော်မျိုးရိုးများ ဖြစ်ကြပြီး မျိုးနွယ်တူ [[နန်ကျောက်]] (南诏) အင်ပါယာ၏ အောင်နိုင်ရေးစစ်ပွဲများတွင် အဓိကတိုက်ခိုက်ရေးအင်အားစုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ခေတ်ပြိုင်တရုတ် [[ထန်မင်းဆက်]] မှတ်တမ်းဖြစ်သော မန်ရှူး (Manshu) ကျမ်းတွင် နန်ကျောက်တို့သည် မြောက်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်ရှိ တိုက်ခိုက်ရေးကျွမ်းကျင်သော မျိုးနွယ်စုများကို စစ်ရေးအရ အသုံးချခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားရာ အဆိုပါမှတ်တမ်းများက ရှေ့ပြေးဗမာတို့၏ စစ်ရေးစွမ်းရည်ကို သက်သေခံလျက်ရှိသည်။<ref>Fan Chuo, "Manshu" (Book of the Southern Barbarians), Tang Dynasty.</ref> သို့သော် နန်ကျောက်အင်ပါယာ၏ ရေရှည်စစ်ရေးခိုင်းစေမှုများအပေါ် မကျေနပ်မှုများ ရှိလာခဲ့သည့်အပြင် နဂိုကပင် လွတ်လပ်မှုကို အလေးထားသည့်အလျောက် ခရစ်နှစ် ၉ ရာစုမတိုင်မီတွင် နန်ကျောက်အုပ်ချုပ်ရာ နယ်မြေအတွင်းမှ အုပ်စုလိုက် စတင်ထွက်ခွာလာကြသည်။ ၎င်းတို့သည် နန်ကျောက်တပ်မတော်၏ ရှေ့တန်းကင်းထောက်စစ်သည်များအဖြစ် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်သို့ ရောက်ဖူးပြီး ဖြစ်သဖြင့် မိမိတို့၏ မျိုးနွယ်စုများ ရေရှည်ရှင်သန် အခြေစိုက်နိုင်မည့် ဒေသကို ဗျူဟာမြောက် ရွေးချယ်နိုင်စွမ်း ရှိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် စစ်သည်တော်တို့၏ ကျန်းမာကြံ့ခိုင်မှုကို ထိခိုက်စေနိုင်သည့် ပူပြင်းစိုစွတ်ပြီး [[ငှက်ဖျားရောဂါ]] ကဲ့သို့ ရောဂါဆိုးများရှိရာ ဒေသများကို ရှောင်ရှားကာ၊ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ ပူအိုက်ခြောက်သွေ့သော်လည်း ရောဂါဘယ ကင်းရှင်းပြီး အချက်အချာကျသည့် ဒေသကို ရွေးချယ်အခြေချခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref><ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ဤရွှေ့ပြောင်းလာသူ အုပ်စုများတွင် တိုက်ခိုက်ရေးကျွမ်းကျင်သော စစ်သည်တော် ယောက်ျားသားများ အဓိကပါဝင်ပြီး ဒေသခံ ပျူအမျိုးသမီးများနှင့် အိမ်ထောင်ပြုကာ မျိုးဆက်သစ်များကို ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="ThantMyintU" /> ဗမာတို့သည် [[သံလွင်မြစ်]] လမ်းကြောင်းကို စုန်ဆင်းကာ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်းပြီး မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ အရှေ့တောင်ဘက်မှ ဗျူဟာမြောက် ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels''. Cambridge University Press.</ref> ထို့နောက် စစ်ရေးအရ အသာစီးရသူများဖြစ်သည့်အလျောက် စိုက်ပျိုးမြေအချက်အချာကျသည့် [[ကျောက်ဆည်]]နှင့် [[မင်းဘူး]]ဒေသများကို မွန်၊ သက်၊ ပလောင် နှင့် ပျူ တို့ထံမှ ရယူကာ အင်ပါယာထူထောင်ရန် ရိက္ခာအင်အားစုအဖြစ် အသုံးချခဲ့သည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ဆက်သွယ်ရေး၊ ရိက္ခာရရှိနိုင်မှု အကောင်းဆုံး ဗဟိုချက်ဖြစ်သော [[ပုဂံ]]ကို မြို့တော်အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[ပုဂံ]]၌ အခြေချနိုင်ခဲ့သော ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် ထိုခေတ် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ယှဉ်လျှင် ကွာခြားမှုများ ရှိနေခဲ့သော်လည်း၊ အခြေချနေထိုင်ပြီးနောက်တွင် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] နှင့် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများ၊ အိန္ဒိယ ဒေသမှ ဝင်ရောက်လာသော ဘာသာရေးနှင့် ဗိသုကာ ပညာရပ်များကို၊ မိမိတို့၏ မူလဓလေ့များနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ပိုမိုသစ်လွင် ကောင်းမွန်သော "ပုဂံယဉ်ကျေးမှု" ကို တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဇစ်မြစ်ကို လေ့လာရာတွင် တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသော ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များနှင့် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] များ ပေါင်းစပ်မှုကို အခြေခံအကျဆုံး အချက်အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက လက်ခံထားကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့၏ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် မူလယဉ်ကျေးမှုအချို့ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသော်လည်း၊ ရောက်ရာအရပ်ရှိ ဒေသခံယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောရာတွင် အတုယူရုံသက်သက်မဟုတ်ဘဲ မိမိတို့နှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲယူခဲ့ကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် [[ပုဂံ]]တွင် အခြေချသည့် အေဒီ ၁၁ ရာစုက ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် ခေတ်ပြိုင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် များစွာကွာခြားမှု ရှိနေခဲ့သည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> သို့သော်လည်း ဗမာတို့သည် ရောနှောလာသည့် ယဉ်ကျေးမှုများအပေါ်တွင် လူနေမှုစနစ်နှင့် မကိုက်ညီသည်များကို ဖယ်ထုတ်ပြီး လိုအပ်သည်များကို ဖြည့်စွက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့ထံမှ ဆည်မြောင်းစနစ်နှင့် စိုက်ပျိုးရေးပညာ၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့ထံမှ စာပေနှင့် သာသနာရေးဆိုင်ရာ အခြေခံများကို ရယူကာ ပိုမိုခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဤသို့ဖြင့် ဗမာတို့သည် အေဒီ ၁၁ ရာစုအတွင်းမှာပင် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဗိသုကာ၊ စာပေနှင့် အနုပညာရပ်များကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင် ထင်ရှားသော ပုဂံအင်ပါယာကြီးကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။တိုက်ခိုက်ရေးတွင်သာမက နယ်မြေဖော်ထုတ်ရာတွင်လည်း ထက်မြက်သူများဖြစ်၍ တောများကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းကာ [[ရွှေဘို]]၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ပခုက္ကူ]]၊ [[စစ်ကိုင်း]] နှင့် [[မန္တလေး]] ဒေသများတွင် လယ်ယာများ ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ မြေဩဇာ ညံ့ဖျင်းသည့် အရပ်များတွင် [[ကွမ်း]]၊ [[ထန်း]] စသည့် ဥယျာဉ်ခြံများကို လုပ်ကိုင်ပြီး၊ အခြောက်သွေ့ဆုံး အရပ်များတွင် [[ပြောင်း]]၊ [[နှမ်း]] တို့ကို စိုက်ပျိုးခဲ့ကြရာ<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဤသို့ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ခြောက်သွေ့ဒေသကြီးတစ်ခုလုံးကို စုစည်းစိုက်ပျိုးမြေအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ကြီးမားသော အောင်မြင်မှုဖြစ်ပြီး လူဦးရေ အလျင်အမြန် တိုးပွားလာကာ နယ်ပယ်ကျယ်ပြန့်သော အင်ပါယာကြီးအဖြစ်သို့ ဦးတည်စေခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဗမာတို့သည် အေဒီ ၁၁ ရာစုအတွင်းမှာပင် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဗိသုကာ၊ စာပေနှင့် အနုပညာရပ်များကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင် ထင်ရှားသော ပုဂံအင်ပါယာကြီးကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ == ဗမာလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ နှင့် ပတ်သက်၍ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သုတေသီများနှင့် မြန်မာ သုတေသီများ ပူးပေါင်း၍ မိခင်မှဆင်းသက်သော မိုတိုကွန်ဒရီးယား (mtDNA)၊ ဖခင်မှဆင်းသက်သော Y-အမျိုးသားခရိုမိုဆုန်း (Y-DNA) နှင့် ခရိုမိုဆုန်းစုံ (Autosomal DNA) များကို လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Summerer2014">Summerer, M., et al. (2014-01-29). "Large-scale mitochondrial DNA analysis in Southeast Asia reveals evolutionary effects of cultural isolation in the Dispersal of Sino-Tibetan populations". ''BMC Evolutionary Biology'', 14(1), 17. DOI:10.1186/1471-2148-14-17</ref> ၂၀၀၄ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်များတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ဖခင်နွယ် DNA လေ့လာချက်များအရ ဗမာအမျိုးသားများထံ၌ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] လူမျိုးများတွင် အများဆုံးတွေ့ရသည့် Y-DNA Haplogroup O3 (O-M122) မျိုးရိုးဗီဇမှာ အဓိကပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019">Kutanan, W., et al. (2019-09-12). "Paternal and maternal lineages reveal the origins and genetic structure of the Bamar and other ethnic groups in Myanmar". ''Scientific Reports'', 9(1), 13180. DOI:10.1038/s41598-019-49522-8</ref> Haplogroup O-M122 (O3) သည် ဗမာလူမျိုးများ၏ ဖခင်နွယ် မျိုးရိုးဗီဇတွင် အများဆုံး (၄၀% မှ ၅၀% ခန့်) ပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းသည် [[တိဗက်|တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်]] နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ်များ၏ မျိုးရိုးဗီဇ အရင်းအမြစ်ကို ဖော်ပြနေသည်။<ref name="Kutanan2019" /> Haplogroup O1b1a1a (O-M95) ကို ဒုတိယ အများဆုံး (၂၀% မှ ၃၀% ခန့်) တွေ့ရှိရပြီး၊ ဤသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အစောပိုင်းကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] (ဥပမာ - [[မွန်လူမျိုး]]) မျိုးနွယ်စုဝင်များနှင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် ရောနှောခဲ့သည့် အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref name="Mcardle2019">McArdle, A., et al. (2019-05-15). "Genome-wide insights into the population history of Myanmar". ''European Journal of Human Genetics'', 27(9), 1398-1409. DOI:10.1038/s41431-019-0428-2</ref> Haplogroup H နှင့် R1a ဗမာအမျိုးသားများ၏ ၅% မှ ၁၀% ခန့်တွင် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်နွယ်ဝင် Y-DNA များ ပါဝင်နေသည်ကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019" /> ထို့အပြင် ဗမာအမျိုးသားများ၏ Y-DNA တွင် မြောက်အာရှနှင့် [[မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ|မွန်ဂို]] ကုန်းပြင်မြင့်နွယ် လူမျိုးများတွင် အတွေ့များသော Haplogroup C-M217 (C3) ကို ပမာဏအနည်းငယ် (၁% မှ ၃% ဝန်းကျင်) တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019" /><ref name="Li2015">Li, Y. C., et al. (2015-05-19). "Genetic landscape of ethnic populations in Myanmar". ''PLOS ONE'', 10(5), e0127084. DOI:10.1371/journal.pone.0127084</ref> သုတေသီများက ဤ Haplogroup C ပါဝင်မှုကို [[ပုဂံခေတ်]] အနှောင်းပိုင်း [[မွန်ဂို-မြန်မာစစ်ပွဲများ|မွန်ဂိုတို့၏ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့သည့် သမိုင်းဖြစ်စဉ်များ]]၊ မွန်ဂို-ယွမ် မင်းဆက်တပ်များ၏ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စစ်ချီမှုများနှင့် အာလ်တေးယစ်နွယ် တပ်ဖွဲ့များ ရောနှောစိမ့်ဝင်ခဲ့မှုဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇအထောက်အထားအဖြစ် သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Li2015" /> ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် Summerer M. နှင့် အဖွဲ့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ ဗမာလူမျိုးများ အပါအဝင် တိုင်းရင်းသားများ၏ မိခင်နွယ် မိုတိုကွန်ဒရီးယား DNA ကို လေ့လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Summerer2014" /> ဗမာလူမျိုးများ၏ မိခင်နွယ် DNA တွင် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ၌ အတွေ့များသော Haplogroup M (M7, M8, M9)၊ Haplogroup F နှင့် Haplogroup B တို့ အဓိက ပါဝင်ကြသည်။ မိခင်နွယ် မျိုးရိုးဗီဇ ကွဲပြားစုံလင်မှု (Maternal Diversity) သည် ဖခင်နွယ်ထက် ပိုမိုမြင့်မားနေသည်ကို တွေ့ရပြီး၊ ၎င်းမှာ ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် မြန်မာနိုင်ငံနယ်မြေအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပြီးနောက် ဒေသခံ မွန်-ခမာ မိခင်မျိုးရိုးများနှင့် မြင့်မားစွာ သွေးနှောခဲ့ကြခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု သုတေသီများက သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Summerer2014" /> ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် သုတေသီ Liu D. နှင့် အဖွဲ့က ပြုလုပ်ခဲ့သော Genome-wide လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များအရ ဗမာလူမျိုးတို့၏ Genome တည်ဆောက်ပုံသည် [[အရှေ့အာရှ]] နွယ်ဝင် (တရုတ်/တိဗက်) မျိုးရိုးဗီဇနှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နွယ်ဝင် (မွန်/ခမာ) မျိုးရိုးဗီဇတို့ သမိုင်းတစ်လျှောက် အဓိက ရောနှောပေါင်းစပ်ထားသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။<ref name="Liu2021">Liu, D., et al. (2021-03-08). "Genomic insight into the population history of Bamar and other ethno-linguistic groups in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution'', 38(7), 2821-2834. DOI:10.1093/molbev/msab068</ref> === ဒေသအလိုက် ဗမာလူမျိုးများ၏ DNA သုတေသန စိစစ်ချက် === အထက်မြန်မာပြည် (စစ်ကိုင်း၊ မန္တလေး၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးများ) ရှိ ဗမာလူမျိုးများ၏ DNA တွင် တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman / East Asian) ပင်မ DNA လွှမ်းမိုးမှု အမြင့်မားဆုံး ဖြစ်သည်။အညာဒေသ ဗမာအမျိုးသားများထံတွင် တိဗက်-ဗမာနွယ်များ၏ အဓိက လက္ခဏာဖြစ်သော Haplogroup O3 (O-M122) နှင့် O1b2 တို့သည် ၇၅% မှ ၈၅% အထိ ပါဝင်နေသည်။<ref name="Li2015" />စစ်ကိုင်းနှင့် ကလေးချောင်းဝှမ်း ဒေသအချို့ရှိ အညာဗမာများတွင် အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်း (မဏိပူရ်/အာသံ) နှင့် နယ်စပ် ထိစပ်မှု၊ သမိုင်းဝင် ပုဏ္ဏား/မြင်းသည်တော် သုံ့ပန်းများ ရောနှောခဲ့မှုကြောင့် South Asian Haplogroup R1a နှင့် H ရောနှောမှု ၅% မှ ၁၀% ဝန်းကျင်အထိ တွေ့ရသည်။<ref name="Summerer2014" /> အောက်မြန်မာပြည် (ရန်ကုန်၊ ဧရာဝတီ၊ ပဲခူး၊ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးများ) ရှိ ဗမာလူမျိုးများ၏ DNA တွင် တိဗက်-ဗမာနွယ်အပြင် မွန်-ခမာ (Austroasiatic) နှင့် တိုင်-ကဒိုင် (Tai-Kadai) သွေးရောနှောမှုများ ပိုမိုမြင့်မားစွာ ပါဝင်သည်။အောက်ပိုင်း ဗမာများတွင် တိဗက်-ဗမာ Haplogroup O3 အပြင်၊ ရှေးဒေသခံ မွန်လူမျိုးများနှင့် ရောနှောခဲ့မှုကို ပြသသော Haplogroup O1b1a1 (O-M95) (Austroasiatic Marker) ပါဝင်မှု ပိုမိုမြင့်မားသည်။<ref name="Kutanan2018">Kutanan, W., et al. (2018). "Genetic affinity between Austroasiatic-speaking Mon and Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Annals of Human Genetics'', 82(4), 223-239.</ref>ကိုလိုနီခေတ်နှင့် ကိုလိုနီမတိုမီ ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်ရေးကြောင့် အောက်ပိုင်း ဗမာများ၏ Autosomal DNA တွင် တောင်အာရှ (အိန္ဒိယ) နှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းစုနွယ် (Austronesian) မျိုးရိုးဗီဇ ရောနှောမှု ပမာဏသည် အညာဒေသထက် စိမ့်ဝင်မှု ပိုမိုစုံလင်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2018" /> == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ===ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု=== {{main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} {{main|မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု}} ယနေ့ခေတ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဖြစ်သည်။ ဗမာလူဦးရေ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြပြီး၊ ၎င်းတို့၏ နေ့စဉ်လူမှုဘဝ၊ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့များ၊ စာပေနှင့် အနုပညာတို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြား၍မရနိုင်လောက်အောင် နက်ရှိုင်းစွာ ဒွန်တွဲဆက်နွယ်လျက်ရှိသည်။<ref name="Census2014">The Republic of the Union of Myanmar Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population. (2016). ''The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Religion''. Census Report Volume 2-C. Nay Pyi Taw. pp. 11–15.</ref>သို့သော်လည်း မန္တရား၊ အင်းအိုင်၊ လက်ဖွဲ့နှင့် ဓာတ်ရိုက်ဓာတ်ဆင်များဖြင့် အနိစ္စတရားကို လွန်မြောက်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် ထွက်ရပ်ပေါက် ဝိဇ္ဇာယုံကြည်မှု သည်လည်း ဗမာတို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ထူးခြားသည့် ဒေသန္တရ လက္ခဏာတစ်ရပ်အဖြစ် အခိုင်အမာ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။<ref>Ferguson, John P., and E. Michael Mendelson, "A Masters Theory of Theravada Buddhism", ''Monks, Bishops and Deacons'', 1981.</ref> ထို့အပြင်ဗုဒ္ဓဘာသာ မထွန်းကားမီ သမိုင်းမတင်မီ ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုသည်လည်း ဗမာတို့၏ လူမှုယဉ်ကျေးမှုနှင့် နေ့စဉ်ဘဝအတွင်း ယနေ့ထက်တိုင် ဆက်လက်၍ ဒွန်တွဲတည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E., ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes'', University of California Press, 1982.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း ၁၉ ရာစုတွင် အမေရိကန် နှစ်ခြင်း သာသနာပြုဆရာကြီး [[ယုဒသန်|အက်ဒိုနိရမ် ဂျဒ်ဆန်]] (ဆရာယုဒသန် / Adoniram Judson) သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာပြီး၊ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲ မတိုင်မီနှင့် အပြီးတွင် ဗမာဘာသာစကားဖြင့် [[သမ္မာကျမ်းစာ]]ကို ပထမဆုံး ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့ကာ ဗမာလူမျိုး ခရစ်ယာန် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို စတင်ခဲ့သည်။ <ref>Wayland, Francis, ''A Memoir of the Life and Labors of the Rev. Adoniram Judson'', Phillips, Sampson, and Co., 1853.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် နှစ်ခြင်း (Baptist)၊ [[ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်း|ရောမကက်သလစ်]] (Roman Catholic) နှင့် အန်ဂလီကန် (Anglican) အသင်းတော်များ၌ ပါဝင်သော ဗမာခရစ်ယာန်များသည် အဓိကအားဖြင့် ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီးများအတွင်း အစဉ်အဆက် သက်ဝင်ယုံကြည်လျက် ရှိကြသည်။ === မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော် === အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် [[ဗမာလူမျိုး]]တို့၏ ရိုးရာပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာကုန်ဆုံး၍ နှစ်သစ်သို့ ကူးပြောင်းသည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျင်းပသော ပွဲတော်ဖြစ်သည်။ သင်္ကြန်ဟူသော စကားလုံးသည် သက္ကတဘာသာစကား "သင်္ကန္တ" မှ ဆင်းသက်လာပြီး "ကူးပြောင်းခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ နေမင်းကြီးသည် မိဿရာသီသို့ ကူးပြောင်းဝင်ရောက်သည့် အချိန်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် အိန္ဒိယမှ နက္ခတ်ဗေဒ နှင့် မြန်မာယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစပ်ကာ မြန်မာ့မြေပေါ်တွင် ဒေသန္တရဓလေ့များဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="origin">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ <ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> ပုဂံခေတ် ကျောက်စာတချို့တွင် "သင်္ကြန်" ဟူသော စကားလုံးကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြ ထားပြီး နှစ်သစ်ကူးကာလ အလှူအတန်းများနှင့် ပတ်သက်သော အထောက်အထားများ ရှိသည်။<ref name="bagan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ပုဂံခေတ်အပိုင်း။</ref>အင်းဝခေတ်တွင် သင်္ကြန်ပွဲတော်သည် ပိုမိုခိုင်မာသော စာပေအထောက်အထားများ ရှိလာခဲ့သည်ရှင်မဟာရဌသာရ၏ ပျို့ကဗျာများတွင် တန်ခူးလအမွှမ်းတင် ကဗျာများတွင် သင်္ကြန်အခါသမယ၏ သာယာပုံနှင့် ရေသဘင်ပွဲအကြောင်းများကို ထည့်သွင်းစပ်ဆိုခဲ့သည်။ရှင်မဟာသီလဝံသ၏ မှတ်တမ်းများတွင်လည်း သင်္ကြန်ရက်တွင် သက်ကြီးပူဇော်ပွဲနှင့် ဘုရားရေသပ္ပာယ်ပွဲများ ကျင်းပပုံကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="ava">ရှင်မဟာရဌသာရ၊ "တံတားဦးတည် မိန့်တော်ပြန်ပျို့"။</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော် အစည်ကားဆုံးနှင့် အထောက်အထား အများဆုံးခေတ်ဖြစ်သည်။ မန္တလေး နန်းတွင်းနှင့် စေတီပုထိုးများတွင် သင်္ကြန်ရက်၌ ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ရေသပ္ပာယ်ပုံနှင့် အကျဉ်းသားများကို လွှတ်ပေးပုံ (ဇီဝိတဒါနအလှူ) မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သင်္ကြန်ကျရက် တွက်ချက်ပုံ၊ သင်္ကြန်စာ ထုတ်ပြန်ပုံနှင့် နန်းတွင်းရေသဘင်ပွဲ ကျင်းပပုံများကို အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="konbaung">မောင်မောင်တင်၊ "ကုန်းဘောင်ဆက် ရာဇဝင်တော်ကြီး"။</ref> ယခုခေတ်တွင် မဏ္ဍပ်များ၊ တေးဂီတများနှင့်အတူ လူထုပျော်ပွဲရွှင်ပွဲအဖြစ် ကမ္ဘာအနှံ့ သိရှိလာကြသည်။ သင်္ကြန်ကာလတွင် ဗမာလူမျိုးတို့သည် စုပေါင်း၍ မုန့်လုံးရေပေါ် ပြုလုပ်ကာ ကျွေးမွေးကြသည်။ အချို့မုန့်လုံးများထဲတွင် ငရုတ်သီးထည့်၍ နောက်ပြောင်တတ်သော ချစ်စရာ ဓလေ့လည်း ရှိသည်။သင်္ကြန်သီချင်းများနှင့်အတူ ညီညာစွာ ကပြသော သင်္ကြန်ယိမ်းအကသည် ဗမာ့သင်္ကြန်၏ မရှိမဖြစ် အလှတရား ဖြစ်ပြီး ခေတ်ကာလ အခြေအနေများကို ဟာသနှော၍ တိုင်ပင်ညီညာစွာ အော်ဟစ်ကြွေးကြော်သော သံချပ်ထိုးခြင်းသည် ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှု၏ လွတ်လပ်သော အနုပညာပြကွက် ဖြစ်သည်။<ref name="art">မောင်ကြည်သန့်၊ "မြန်မာ့ရိုးရာ ဆယ့်နှစ်လရာသီပွဲတော်များ"၊ ၂၀၀၇။</ref> သင်္ကြန်ကာလတွင် ပိတောက်ပန်းမှာ ဗမာတို့၏ သင်္ကြန်သင်္ကေတများ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် သင်္ကြန်အိုးထဲတွင် အတာပန်း (၇) မျိုး ထည့်၍ သိကြားမင်း လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်သည်ကို ကြိုဆိုကြသည့် ဓလေ့လည်းရှိသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ဗမာလူမျိုး တို့၏ ရိုးရာဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အပူပိုင်းဒေသ ရာသီဥတု၊ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဝင် နန်းတွင်း အစဉ်အလာများအပေါ် မူတည်၍ တီထွင်ဖန်တီးထားသော ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref>Ferrars, Max and Bertha, ''Burma'', Sampson Low, Marston and Company, 1900, pp. 60–65.</ref> ခေတ်သစ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ အမျိုးသား/အမျိုးသမီး ရိုးရာဝတ်စုံ၏ အခြေခံမှာ လုံချည် ဖြစ်သည်။ပုဆိုး သည် ဗမာအမျိုးသားများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်လုံချည် ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် အကွက်၊ အစင်း သို့မဟုတ် ရိုးရိုးခါးဝတ်များကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး၊ မင်္ဂလာဆောင်နှင့် အခမ်းအနားများတွင် မန္တလေးချိတ် သို့မဟုတ် သပွတ်အကွက် ပုဆိုးများကို တိုက်ပုံအင်္ကျီ၊ ခေါင်းပေါင်း တို့နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ <ref>Fraser-Lu, Sylvia, ''Burmese Textiles'', The White Orchid Press, 1988.</ref>ထဘီသည် ဗမာအမျိုးသမီးများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်ဖြစ်သည်။ အောက်နားတွင် အနားသတ် သို့မဟုတ် အနားစပါး ပါရှိလေ့ရှိပြီး၊ ရိုးရာ အချိတ်အဆင် များကို ပွဲလမ်းသဘောတူ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာအင်္ကျီမှာ ရင်ဖုံး သို့မဟုတ် ရင်စိ ရိုးရာအင်္ကျီ ဖြစ်သည်။ <ref>Fraser-Lu, Sylvia, ''Handwoven Textiles of South-East Asia'', Oxford University Press, 1988.</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် နန်းတွင်း ဝတ်စားဆင်ယင်မှု တွင်မူ အလျား ဧက ၁၅ မှ ၂၀ ခန့်ရှည်လျားသော တောင်ရှည်ပုဆိုးကို အမျိုးသားများ ခါးတွင် စည်းနှောင်၍ ပိုလျှံသော အစကို ပခုံးပေါ်တင်ခြင်း သို့မဟုတ် ခါးတွင် ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ <ref>Scott, J. George, ''The Burman: His Life and Notions'', Macmillan and Co., 1882.</ref>ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည် အနောက်သို့ ရှည်လျားစွာ တင်းစွဲသွားသော ပတ်ထဘီနှင့် ရင်ဖုံး အင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။လွန်းတစ်ရာ အချိတ်ကဲ့သို့ မန္တလေးနန်းတွင်း၌ ရက်လုပ်သော ရက်ကန်းစင် မျိုးစုံအချိတ် အဆင်များသည် မင်းစိုးရာဇာနှင့် ကုန်းဘောင်နန်းတွင်း အထက်တန်းလွှာတို့၏ သင်္ကေတ ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>Green, Alexandra, ''Burmese Visual Culture: Charisma and Sacred Fortune'', Hong Kong University Press, 2018.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် ရှေးဟောင်း နန်းတွင်းအဆင် တောင်ရှည်ပုဆိုးနှင့် လွန်းတရာအချိတ် တို့မှသည် ယနေ့ခေတ် လုံချည်၊ တိုက်ပုံနှင့် ရင်ဖုံးအင်္ကျီ အဖြစ် ရိုးရှင်းသေသပ်စွာ ပြောင်းလဲလာခဲ့သော်လည်း၊ မြန်မာ့ရိုးရာ ရက်ကန်းအတတ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု အနှစ်သာရကို မပျောက်ပျက်ဘဲ ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသည့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ပင်ဖြစ်သည်။ == ဘာသာစကားနှင့်စာပေ == ဗမာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]] ကြီး၏ အောက်ရှိ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား]]ခွဲတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ထိုအထဲမှ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ အုပ်စု]]ဝင် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley">Bradley, David. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". ''Papers in Southeast Asian Linguistics''. No. 14. pp. 1–72.</ref> ဗမာစကားသည် စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို အသံနိမ့်အမြင့် ဖြင့် ခွဲခြားသည့် နိမ့်မြင့်သံသုံးဘာသာစကား အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း (မန္တလေး၊ စစ်ကိုင်း၊ မကွေး) နှင့် အောက်ပိုင်း (ရန်ကုန်၊ ပဲခူး၊ ဧရာဝတီ) တို့တွင် ပြောဆိုကြသော ဗမာစကားသည် စံပြဗမာစကား ဖြစ်ပြီး၊ အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း အပြည့်အဝ ရှိသည်။ သို့သော် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကွဲပြားနေသော ဒေသများဖြစ်သည့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]ရှိ ရခိုင်စကား၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ ထားဝယ်စကားနှင့် မြိတ်စကားတို့သည် ဗမာစကား၏ ဒေသန္တရစကားခွဲများ ဖြစ်ကြပြီး၊ ရှေးဟောင်းဗမာစကား၏ လေယူလေသိမ်းနှင့် အသံထွက်ဝိသေသလက္ခဏာများကို ပိုမိုထိန်းသိမ်းထားကြသည်။<ref name="Bradley" /> [[File:Sino-Tibetan Languages Map.png|thumb|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု ပြန့်နှံ့တည်ရှိမှု]] === သမိုင်းကြောင်းနှင့် စာပေပေါ်ပေါက်လာပုံ === {{main|မြန်မာစာပေ}} ဗမာစကားသည် သမိုင်းဦးကာလ မြောက်ဘက်အရပ်မှ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာမှုနှင့်အတူ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ စာရေးသားမှုစနစ်အနေဖြင့် မူလက မိမိကိုယ်ပိုင်အက္ခရာ မရှိသေးသော်လည်း၊ ပုဂံခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ဒေသခံ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]နှင့် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]]တို့ထံမှတစ်ဆင့် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီအက္ခရာ|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]]နွယ်ဝင် ပလ္လဝ (Pallava) အက္ခရာကို အခြေခံကာ ကိုယ်ပိုင် [[မြန်မာအက္ခရာ|မြန်မာစာပေ]]ကို တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce" />သမိုင်းအရ အစောဆုံးတွေ့ရှိရသည့် ဗမာစာအရေးအသား အထောက်အထားမှာ ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃ ခုနှစ်တွင် ရေးထိုးခဲ့သော [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) ဖြစ်သည်။<ref name="ThanTun" /> == ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေး အမှတ်အသား == [[မင်းသုဝဏ်]]၏ "ရွှေဥဒေါင်း" ကဗျာတွင် ဗမာလူမျိုးစု၏ ရိုးရာယုံကြည်မှုနှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် သမိုင်းဝင် အမှတ်အသားများကို အောက်ပါအတိုင်း လှပကျစ်လျစ်စွာ ကောက်နုတ်ဖွဲ့ဆိုထားသည်။ <blockquote> "နေမင်းနွယ် ဆွေဘုရားရယ်တို့ ဝေတင့်တယ် အသရေခြားသည်ဟု ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင် နိမိတ်မြင်က မင်္ဂလာရှိ။" </blockquote> <blockquote> "မြန်မာနွယ် ကမ္ဘာဝယ် ထင်အလင်းသာပ ဆင်မြင်းဗိုလ်ပါရံလို့ မြကဒဏ် သီဟာစိုးစဉ်က ဒေါင်းအလံ စိုက်ကာထိုးကြတယ် ဖိုးထိုက်ပါဘိ။" </blockquote> ဤကဗျာအရ ဗမာမင်းများသည် မိမိတို့ကိုယ်ကို နေမင်းအနွယ်စု (သူရိယဝံသ) ဟု ခံယူကာ ဒေါင်းရုပ်ကို မင်္ဂလာနိမိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြကြောင်း၊ ထို့ပြင် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် တရားဝင်အသုံးပြုခဲ့သည့် "ဒေါင်းဒင်္ဂါး" (ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင်) နှင့် ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် စစ်အင်အားတောင့်တင်းခဲ့စဉ်က လွှင့်ထူခဲ့သည့် "ဒေါင်းအလံ" အကြောင်းတို့ကို ဖော်ပြလျက် ဒေါင်းသည် ဗမာနွယ်တို့၏ အမျိုးသားရေးမာန် ဖြစ်ကြောင်း သရုပ်ဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ [[File:National flag of Third Burmese Empire (Konbaung Dynasty).svg|thumb|၂၅၀px|တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် တရားဝင်ပြဋ္ဌာန်းလွှင့်ထူခဲ့သည့် နိုင်ငံတော်အလံ။ အဖြူရောင်နောက်ခံအလယ်တွင် ဗမာမင်းတို့၏ "သူရိယဝံသ" (နေမင်းအနွယ်) ဇာစ်မြစ်နှင့် အမျိုးသားရေးလက္ခဏာကို ဖော်ညွှန်းသည့် ကန္နားစွင့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထင်ရှားစွာ တွေ့ရစဉ်။]] ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်း၍ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအောက် ကျရောက်ခဲ့ရသော်လည်း ဒေါင်းရုပ်သည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ နှလုံးသားထဲမှ ပျောက်ပျက်မသွားခဲ့ပေ။ အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များနှင့် မျိုးချစ်တော်လှန်ရေးသမားများသည် မိမိတို့၏ အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်ကို ပြသရန် ဒေါင်းရုပ်ကို ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ [[File:Flag of Burma (1939–1941, 1945–1948).svg|thumb|၂၅၀px|ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် (၁၉၃၉–၁၉၄၁ နှင့် ၁၉၄၅–၁၉၄၈) ကာလအတွင်း တရားဝင်သုံးစွဲခဲ့သော ဗမာနိုင်ငံတော်အလံ။ ဗြိတိသျှအပြာရောင်အလံ (Blue Ensign) ၏ လက်ယာဘက်စွန်းစက်ဝိုင်းအတွင်း၌ ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေးပြယုဂ်ဖြစ်သော အမြီးဖြန့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထည့်သွင်းပုံဖော်ထားသည်။]] နန်းတွင်းသုံး အမြီးဖြန့်နေသည့် ငြိမ်းချမ်းသော "ကူးဒေါင်း" အစား၊ ဗြိတိသျှအစိုးရကို အရှုံးမပေးဘဲ ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်မည်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် အတောင်ပံဖြန့်ကာ စစ်ဆိုင်နေသည့် "ခွပ်ဒေါင်း" (ကျောင်းသားသမဂ္ဂအလံ) အဖြစ် သမိုင်းဝင် ပြောင်းလဲ တီထွင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Nu">ဦးနု။ (၁၉၆၇)။ ''ငါးနှစ်ရာသီ ဗမာပြည်''။ ရန်ကုန်။</ref> ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဦးဆောင်သော ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (BDA) ၏ သွေးရောင်နောက်ခံ အလံတော်အလယ်တွင်လည်း ဒေါင်းရုပ်ကိုပင် ဗမာ့တော်လှန်ရေးတပ်မတော်၏ ပြယုဂ်အဖြစ် ဆက်လက်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="BaMaw">Ba Maw, Dr. (1968). ''Breakout in Burma: Memoirs of a Revolution, 1939–1946''. Yale University Press.</ref> ယနေ့ထက်တိုင်အောင် "ဒေါင်း" (အထူးသဖြင့် ခွပ်ဒေါင်းနှင့် ကူးဒေါင်း) သည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဗမာလူမျိုးတို့၏ မာန်မာန၊ စည်းလုံးမှု၊ ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုများနှင့် တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်တို့ကို ထင်ဟပ်စေသည့် အရေးအကြီးဆုံးသော ပြည်သူ့အမှတ်အသားအဖြစ် သမိုင်းအဆက်ဆက် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ [[File:ABFSU Flag.svg|thumb|၂၅၀px|ကိုလိုနီခေတ် အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများမှစ၍ အစဉ်အဆက် သုံးစွဲခဲ့သော [[ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများအဖွဲ့ချုပ်]] (ဗကသ) ၏ တရားဝင် "ခွပ်ဒေါင်းအလံတော်"။ ခေါင်းမငုံ့တတ်သော ပြည်သူနှင့်ကျောင်းသားထု၏ တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။]] ==ထင်ရှားသောဗမာလူမျိုးများ== * [[အောင်ဆန်း|အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] *[[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] *[[သန့်၊ ဦး|ဦးသန့်(ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်)]] * [[မှိုင်း၊ ကိုယ်တော်၊ သခင်|မြန်မာစာပေပညာရှင် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[နု၊ ဦး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]] * [[မြ၊ သခင်|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးသခင်မြ]] * [[ဘချို၊ ဦး (ဒီးဒုတ်)|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]] *[[သခင်စိုး]] *[[သခင်သန်းထွန်း]] *[[ဦးကျော်ငြိမ်း]] *[[ဒေါက်တာဘမော်]] *[[ကိုဗဟိန်း]] *[[ဦးဗဆွေ]] *[[ဦးမြင့်သိန်း]] *[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော]] *[[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|ဗိုလ်မှူး စိန်မှန်]] *[[မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်]] *[[သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] * [[အောင်ကြီး၊ ဦး|ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး]] * [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) သူရ ဦးတင်ဦး]] * [[မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဒေါက်တာ မောင်မောင်]] *[[နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနေဝင်း]] *[[စောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]] * [[သန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] * [[သိန်းစိန်၊ ဦး|နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း)]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)|မစိုးရိမ်တိုက်သစ် နာယက ဆရာတော် ဦးဝီရသူ]] *[[လင်းယုန်နီ]] *[[ချစ်ဦးညို]] *[[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ|မောင်စွမ်းရည်]] *[[အောင်သင်း]] *[[ဆရာစံ]] *[[သခင်ဖိုးလှကြီး]] *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] *[[ဗိုလ်စံဖဲ]] ==ဗမာလူမျိုးစု== မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား ဗမာလူမျိုးစု (၉)စု ရှိသည်။ အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စဉ်ထားသည်။ # [[ကတူးလူမျိုး]] # [[ကနန်းလူမျိုး]] # [[ဆလုံလူမျိုး]] # [[ထားဝယ်လူမျိုး]] # [[ဖွန်းလူမျိုး]] # ဗမာလူမျိုး # [[မြိတ်လူမျိုး]] # [[ယဘိန်းလူမျိုး]] # [[ယောလူမျိုး]] ဘာသာဗေဒအရ ဗမာနွယ်အုပ်စုသည် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In: Bradley, D. (ed.), Papers in Southeast Asian Linguistics No.14.</ref> ပါဝင်သော လူမျိုးများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် — #[[ဗမာလူမျိုး]] #[[အင်းသားလူမျိုး]] #[[ဖွန်းလူမျိုး]] #[[တောင်ရိုး]] #[[ရခိုင်]] #[[ဓနု]] #[[မရမာ လူမျိုး|မရမာလူမျိုး]] #[[ယော]]၊[[ထားဝယ်]]၊[[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]] <ref>Okell, John (1969). ''A Reference Grammar of Colloquial Burmese''. Oxford University Press.</ref> == ကျမ်းကိုး == <references/> * မြန်မာသမိုင်းပုံ- [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] {{ မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ဗမာလူမျိုးစု]] 10fz9fwmj7h1qf9szwqui01il6sm2i5 1046713 1046711 2026-08-06T08:42:23Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1046713 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}} {{pp-move-indef}} '''ဗမာလူမျိုး''' ({{lang-en|Bamar people}} သို့မဟုတ် ''Burmans''၊ {{IPAc-en|b|ə|ˈ|m|ɑː|r}}) များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်သည်။ဘာသာစကားနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ဆက်နွှယ်မှုများအရ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကြီး]]၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] လူမျိုးအုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၆၈.၇၈% (အကြမ်းဖျင်း ၃၆ သန်းခန့်မျှ) ရှိကြပြီး၊ ဗမာလူမျိုးတို့၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်သော [[မြန်မာဘာသာစကား]]ကို [[ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေ|၂၀၀၈ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]] ပုဒ်မ ၄၅၀ အရ ပြည်ထောင်စု၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။<ref>{{cite book |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေး လုပ်ငန်း |year=2008 |chapter=အခန်း (၁၅) အထွေထွေပြဋ္ဌာန်းချက်များ |pages=စာ-၁၇၁ |quote=ပုဒ်မ ၄၅၀။ မြန်မာဘာသာစကားသည် ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည်။}}</ref> <ref>{{cite web|title=မြန်မာ (ဗမာ)လူမျိုးအကြောင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa|access-date=27 August 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827230329/https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa}}</ref> {{Infobox ethnic group | group = ဗမာလူမျိုး | name = | flag = | flag_caption = | image = Burmese family portrait.JPG | image_caption = အင်္ဂလိပ်အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ၂၀ ရာစုအလှည့်တွင် ဗမာမိသားစုပုံ | image_alt = | image_upright = | total = <!-- total population worldwide --> | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = | total_ref = <!-- references supporting total population --> | genealogy = | regions = {{flag|Myanmar}} ၃၅ သန်းခန့်<hr> {{flatlist| *{{flag|Thailand}} *{{flag|Malaysia}} *{{flag|Singapore}} *{{flag|United States}} *{{flag|China}} *{{flag|Australia}} *{{flag|Japan}} }} | region1 = {{flagcountry|Thailand}} | pop1 = ၂,၃၀၀,၀၀၀<ref>{{cite news | url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/03/30/in-thailand-exiled-burmese-communities-work-to-support-the-revolution-at-home_5979344_4.html | title=In Thailand, exiled Burmese communities work to support the revolution at home | newspaper=Le Monde.fr | date=30 March 2022 }}</ref> | region4 = {{flagcountry|Japan}} | pop4 = ၂၈,၈၆၀<ref>{{cite book |chapter=15 Burmese: Refugees and Little Yangon |first=Kosei |last=Otsuka |title=Language Communities in Japan |doi=10.1093/oso/9780198856610.003.0016 |date=January 2022 |url=https://academic.oup.com/book/38834/chapter/337727805 }}</ref> | region3 = {{flagcountry|Australia}} | pop3 = ၃၂,၆၆၅<ref>[[Census in Australia#2016|2016 Census of Australia]] [https://web.archive.org/web/20140116132606/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/myanmar.htm "Burmese Australians"]</ref> | region2 = {{flagcountry|Singapore}} | pop2 = ၅၀,၀၀၀<ref>{{cite web | url=https://asia.nikkei.com/Politics/Emigrants-in-Singapore-s-little-Myanmar-eye-their-homeland | title=Emigrants in Singapore's 'little Myanmar' eye their homeland }}</ref> | languages = [[ဗမာဘာသာစကား]] | religions = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]]<br/> ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ် အနည်းငယ် | related_groups = {{flatlist| *[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] *[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] *[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] * [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] * [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] *[[မြိတ်လူမျိုး|တနင်္သာရီ(မြိတ်)]] * အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်လူမျိုးများ]]}} | footnotes = }} သမိုင်းဦးကာလက တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး အေဒီ ၉ ရာစုခန့်တွင် [[ပုဂံ]] မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် [[ပုဂံခေတ်|ပုဂံအင်ပါယာ]]၊ [[တောင်ငူခေတ်|တောင်ငူအင်ပါယာ]] နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်|ကုန်းဘောင်အင်ပါယာ]] စသည့် ထင်ရှားသော အင်ပါယာကြီးများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဗမာတို့၏ စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာစက်သည် မြန်မာ့ပထဝီဝင် နယ်နိမိတ်အတွင်းရှိ အခြားသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအပေါ်တွင်သာမက အိမ်နီးချင်း အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသများအထိပါ ခေတ်အဆက်ဆက် ကျယ်ပြန့်စွာ ဩဇာညောင်းခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press.</ref><ref name="Harvey1925">Harvey, G.E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> [[File:Burmese chess players, by Max Ferrars late 1890s.jpg|thumb|ဗမာလူမျိုးအမျိုးသားနှစ်ယောက်]] ဗမာလူမျိုး အများစုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး မိရိုးဖလာ [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု|နတ်ကိုးကွယ်မှု]] နှင့်လည်း ဒွန်တွဲလျက်ရှိသည်။ ဗမာတို့၏ ဗိသုကာအတတ်၊ စာပေ၊ ဂီတ၊ အနုပညာနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများသည် နိုင်ငံအတွင်းရှိ အခြားသော လူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုအပေါ်တွင်လည်း သိသာထင်ရှားစွာ ရောယှက်လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။<ref name="HtinAung1967">Htin Aung, Maung (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ထို့အပြင် သနပ်ခါး လိမ်းခြယ်ခြင်းကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် ကိုယ်ပိုင် လူမှုထုံးတမ်းစဉ်လာများ နှင့် ရိုးရာပွဲတော်များ (ဥပမာ - [[သင်္ကြန်|မဟာသင်္ကြန်ပွဲတော်]]၊ [[သီတင်းကျွတ်ပွဲတော်]]) သည် တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ယနေ့တိုင် အရှိန်အဝါကြီးမားစွာ တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1982">Spiro, Melford E. (1982). ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes''. University of California Press.</ref><ref name="CulturalBurma">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၉)၊ "ဗမာလူမျိုးနှင့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု"။</ref> == အမည်ရင်းမြစ် == "မြန်မာ" နှင့် "ဗမာ" ဟူသော ဝေါဟာရနှစ်ခုသည် အရင်းအမြစ်တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာသော စကားလုံးများ ဖြစ်ကြသော်လည်း အသံထွက်နှင့် အသုံးအနှုန်း ရောထွေးမှုများ သမိုင်းတစ်လျှောက် ရှိခဲ့သည်။<ref name="ThantMyintU">{{cite book |last1=Thant Myint-U |title=The Making of Modern Burma |url=https://archive.org/details/makingofmodernbu0000than |publisher=Cambridge University Press |year=2001 |pages=[https://archive.org/details/makingofmodernbu0000than/page/85 85]–88}}</ref> "မြန်မာ" ဟူသော စကားလုံးကို သမိုင်းတွင် အစောဆုံး ကျောက်စာအထောက်အထားအဖြစ် ၁၂ ရာစု [[ပုဂံခေတ်]] ကျောက်စာများ (ဥပမာ- ခရစ်နှစ် ၁၁၉၀ ပြည့်နှစ်ထိုး ရှင်ဒိသာပါမောက်ကျောက်စာ) တင် "မြမ္မာ" (Mranma) ဟု စတင်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce">{{cite book |last1=Luce |first1=G.H. |title=Old Burma-Early Pagan |publisher=J.J. Augustin |year=1969 |pages=98–102}}</ref> ၎င်း၏ ဆင်းသက်ပုံနှင့် ပတ်သက်၍ အဓိက ယူဆချက် (၂) ခု ရှိသည်။ရာဇဝင်ဆိုင်ရာ ယူဆချက်အရ ရှေးမြန်မာ ရာဇဝင်ဆရာများနှင့် ပါဠိစာပေပညာရှင်များက ကမ္ဘာဦး "ဗြဟ္မာ" (Brahma) လူသားများဟူသော ပုဒ်မှ ရွေ့လျောကာ "ဗြမ္မာ"၊ ထိုမှတစ်ဆင့် "မြမ္မာ" နှင့် "မြန်မာ" ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Hmannan">{{cite book |last1=တွန်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ ဦးထွန်းညို |title=မှန်နန်း မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံ |year=၂၀၀၃ |pages=၃၅–၄၀}}</ref>ခေတ်သစ် သမိုင်းနှင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များကမူ မြန်မာဟူသည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ကိုယ်ပိုင် စကားလုံးဖြစ်သည့် လျင်မြန်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "မြန်" နှင့် သန်မာခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "မာ" တို့ ပေါင်းစပ်ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်ဟု သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="ThanTun">{{cite book |last1=Than Tun |title=Studies in Burmese History, Volume 1 |publisher=Maha Dagon Publishing |year=၁၉၆၄ |pages=၅၂–၆၀}}</ref> "ဗမာ" (Bamar) ဆိုသည်မှာ "မြန်မာ" (Mranma) ဟူသော စကားလုံးကို နှုတ်ကပတ်ပြောဆိုရာ၌ အသံလွယ်ကူအောင် ရွေ့လျောခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည့် စကားပြောအသုံးအနှုန်း (Colloquial form) မျှသာ ဖြစ်သည်။<ref name="Wheatley">{{cite journal |last1=Wheatley |first1=Julian K. |title=Burmese as a Western Tibeto-Burman Language |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=၅ |year=၁၉၈၀ |pages=၄၁–၄၇}}</ref> ဗမာစကားတွင် အက္ခရာ "မြ" (Mr-) သံသည် ကာလကြာသောအခါ အသံပေါ့ပါးသွားပြီး "ဗ" (B-) သံသို့ ပြောင်းလဲသွားလေ့ ရှိသဖြင့် ရေးတော့ "မြန်မာ"၊ ဖတ်တော့ "ဗမာ" ဟု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အနောက်နိုင်ငံသားများ၏ "Burma" နှင့် "Burmese" အမည်များမှာလည်း ဤ "ဗမာ" အသံထွက်ကို အခြေခံ၍ ခေါ်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="ThantMyintU" /> ကိုလိုနီခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ ကာလများတွင် "မြန်မာ" နှင့် "ဗမာ" ကို ဒွန်တွဲသုံးစွဲခဲ့ကြ၍ လူမျိုးစုအမည်နှင့် နိုင်ငံအမည်အကြား ရှုပ်ထွေးမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Silverstein">{{cite book |last1=Silverstein |first1=Josef |title=Burma: Military Rule and the Politics of National Development |publisher=Ayer Company Publishers |year=၁၉၇၇ |pages=၁၂–၁၈}}</ref> ထိုရှုပ်ထွေးမှုကို ရှင်းလင်းရန် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့က ဥပဒေအမှတ် (၁၅/၈၉) "အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ခေါ်ဝေါ်စိုက်ထူခြင်း ဥပဒေ" ကို ပြဋ္ဌာန်း၍ အောက်ပါအတိုင်း တရားဝင် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="Dittmer">{{cite book |last1=Dittmer |first1=Lowell |title=Burma Or Myanmar?: The Struggle for National Identity |publisher=World Scientific |year=၂၀၁၀ |pages=၂–၅}}</ref>မြန်မာ (Myanmar)ဟူသောအမည်အား တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးစလုံးနှင့် နိုင်ငံသား အားလုံးကို ခြုံငုံလွှမ်းခြုံသည့် တရားဝင် နိုင်ငံတော်နှင့် နိုင်ငံသားဆိုင်ရာ အမည်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် "Burma" အစား "Myanmar" ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ဗမာ (Bamar/Burman)သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားများအနက် အဓိက လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်သည့် တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင် ဗမာလူမျိုးတစ်ခုတည်းကိုသာ ရည်ညွှန်းရန် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒနှင့် နိုင်ငံရေးအရ "ဗမာ" သည် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုကိုသာ ဆိုလိုပြီး "မြန်မာ" သည် နိုင်ငံတော်နှင့် တိုင်းရင်းသား နိုင်ငံသားအားလုံးကို လွှမ်းခြုံခေါ်ဆိုသော ဝေါဟာရဖြစ်သည်ဟု ခွဲခြားမှတ်သားနိုင်သည်။<ref name="Dittmer" /> == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == ဗမာလူမျိုးများ သည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားပြောမိသားစု ဝင် တိဗက်-ဗမာနွယ် လူမျိုးနွယ်စုကြီးအနက် လူဦးရေ အများဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ပါမောက္ခ ဒေါက်တာသန်းထွန်း က ဗမာတို့သည် မနုဿဗေဒအရ [[မွန်ဂိုလွိုက်]] (Mongoloid) မျိုးနွယ်ကြီးတွင် ပါဝင်ကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။<ref name="ThanTun1964">Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing.</ref> [[File:Yellowrivermap.jpg|thumb|250px|တိဗက်-တရုတ်နွယ်တို့ မူလစတင်ရာ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသ]] လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇,၀၀၀ မှ ၉,၀၀၀ ခန့်တွင် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်း မြစ်ဝါမြစ် (Yellow River) ဝှမ်းတစ်လျှောက်၌ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွားများ၏ ဘိုးဘေးများ စတင်အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Zhang2019">Zhang, M., et al. (2019). "Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China". ''Nature'', 569, 112–115.</ref> နောက်ပိုင်းတွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အုပ်စုကြီးများ ကွဲထွက်သွားခဲ့ရာ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသွားသော အုပ်စုသည် ဟန်တရုတ်များ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ရှိ ချင်းဟိုင်-ကန်စု (Qinghai-Gansu) ကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော အုပ်စုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg|thumb|250px|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့ ဖြတ်သန်းခဲ့သော ချင်းဟိုင်ကုန်းပြင်မြင့်]] တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများသည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြရာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အဓိက အုပ်စုနှစ်ခုအဖြစ် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ရှေးဦးအုပ်စု (ပျူလူမျိုးများ)သည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ (BC) ကာလများကတည်းက ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြရာ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]] ကို ထူထောင်ခဲ့ကြပြီး နှောင်းပိုင်းအုပ်စု (ဗမာတို့၏ ဘိုးဘေးများ)သည် အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း တရုတ်ပြည် ယူနန်ဒေသရှိ [[နန်ကျောက်]] နိုင်ငံ၏ လက်အောက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ဗမာတို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ကို ကျော်ဖြတ်၍ ဧရာဝတီမြစ်ကွေ့ရှိ [[ပုဂံ]] ဒေသတွင် အခြေစိုက်ကာ ခိုင်မာသော အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဗမာတို့သည် ဒေသခံ ပျူလူမျိုးများနှင့်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်မှ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့်လည်းကောင်း ထိတွေ့ဆက်ဆံရင်း ဗမာလူမျိုးနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ပုံစံကို စတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Lieberman2003" /> မနုဿသမိုင်းအရ ဗမာတို့သည် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နာဂ၊ သက်၊ ကမ်းယံ နှင့် ပျူတို့၏ နောက်မှ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အေဒီ ၈ ရာစုတွင် နန်ကျောက်တို့ တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခြင်း မပြုမီကပင် ရောက်ရှိနေထိုင်ခဲ့ကြပြီးဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="Luce1985" /> မြန်မာတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်မှစ၍ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ခဲ့ကြပြီး သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အဓိက ပြည်ထောင်စု အင်ပါယာကြီး သုံးခုကို အောင်မြင်စွာ တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ဗမာလူမျိုးတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်း သမိုင်းဦးကာလကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊မျိုးရိုးဗီဇနှင့် မြောက်ဘက်မှ စုန်ဆင်းလာသော ရှေ့ပြေးဗမာ တို့ ပေါင်းစည်း စိမ့်ဝင်ရာမှ ပေါ်ထွန်းလာသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များဖြစ်ကြသော ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ ဂျီ အိတ်ခ်ျ လူစ့် (G.H. Luce) နှင့် ဗစ်တာ လီဘာမန်း (Victor B. Lieberman) တို့က မနုဿဗေဒနှင့် သမိုင်းဝင် အထောက်အထားများကို အခြေခံ၍ တင်ပြခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830'', Vol. 1. Cambridge University Press, pp. 88–112.</ref><ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press, pp. 1–10.</ref><ref>Than Tun, Dr. (1988). ''Essays on the History and Buddhism of Burma''. Chalermnit, Bangkok, pp. 15–22.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုအစပိုင်း (၈၃၂ ခန့်) တွင် ယူနန်ဒေသမှ [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) တပ်များ၏ ကျူးကျော်မှုကြောင့် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ (အထူးသဖြင့် [[ဟန်လင်း]]) အားနည်းသွားချိန်၌ နန်ကျောက် စစ်တပ်တွင် စစ်သည်တော်များအဖြစ် ပါဝင်လာခဲ့သည့် ရှေ့ပြေးဗမာအုပ်စုများသည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်းသို့ စတင် စိမ့်ဝင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref>Fan Chuo. (c. 863). ''Manshu (Book of the Southern Barbarians)'', translated by Luce, G.H., Cornell University, 1961.</ref> အဆိုပါ ရွှေ့ပြောင်းလာမှုသည် ပျူလူမျိုးများအား ဒေသတွင်း ယဉ်ကျေးမှုနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သွေးနှောပေါင်းစပ်မှု ဖြစ်စဉ်တစ်ရပ်ကို ဦးတည်စေခဲ့သည်။ ရှေ့ပြေးဗမာတို့သည် စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ဦးဆောင်သူဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း ဒေသခံ ပျူတို့ထံမှ ဆည်မြောင်း စိုက်ပျိုးရေးနည်းပညာ၊[[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကိုးကွယ်မှုအခြေခံများ၊ပျူအက္ခရာကို အခြေခံထားသော ရှေးဟောင်း ဗမာစာပေနှင့် ဗိသုကာပညာရပ်များကို ဆက်ခံရယူကာ "ပုဂံယဉ်ကျေးမှု" ကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, Michael. (1985). ''Pagan: The Origins of Modern Burma''. University of Hawaii Press, pp. 25–40.</ref> === ပုဂံခေတ် - ပထမ မြန်မာနိုင်ငံတော် (အေဒီ ၁၀၄၄ – ၁၂၈၇) === အေဒီ ၈၄၉ တွင် ပုဂံမြို့ရိုးကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ အေဒီ ၁၀၄၄ တွင် [[အနော်ရထာမင်း]] နန်းတက်လာခြင်းနှင့်အတူ ပထမ မြန်မာနိုင်ငံတော် ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။ ပုဂံခေတ်သည် ဗမာစာပေ၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ဗိသုကာအတတ်ပညာများ အထိရောက်ဆုံး ထွန်းကားခဲ့သည့် ရွှေခေတ်ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၂၈၇ တွင် [[မွန်ဂို-တရုတ်]] တပ်များ၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် ပဒေသရာဇ် အာဏာပြိုင်ဆိုင်မှုများကြောင့် ပုဂံအင်ပါယာ ပြိုကွဲခဲ့ရသည်။<ref>Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Frank Cass & Co. Ltd., pp. 65–75.</ref> === ပင်းယ၊ စစ်ကိုင်း၊ အင်းဝနှင့် တောင်ငူခေတ် (အေဒီ ၁၂၈၇ – ၁၇၅၂) === ပုဂံပြိုကွဲပြီးနောက် ရှမ်း-ဗမာ သွေးနှောမင်းဆက်များ စိမ့်ဝင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သော်လည်း အင်းဝနှင့် တောင်ငူတို့တွင် ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှု ဗဟိုချက်များ ပြန်လည် စုစည်းခဲ့သည်။အင်းဝခေတ် (၁၃၆၄ – ၁၅၅၅)သည် ဗမာစာပေ ပျို့၊ ကဗျာ၊ လင်္ကာများ အလွန်ထွန်းကားခဲ့ပြီး [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ နှစ်လေးဆယ်စစ်]] ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press, pp. 83–95.</ref>တောင်ငူခေတ် - ဒုတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော် (၁၅၃၁ – ၁၇၅၂)တွင် [[တပင်ရွှေထီး]] နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီးတို့က တောင်ငူမှစတင်ကာ ဒုတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို ထူထောင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ၏ အကြီးမားဆုံး အင်ပါယာတစ်ခုအဖြစ် နယ်ပယ် ချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>Shorto, H. L. (1967). "The 37 Nats". ''Bulletin of the SOAS'', Vol. 30, No. 1, pp. 125–129.</ref> === ကုန်းဘောင်ခေတ် - တတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော် (အေဒီ ၁၇၅၂ – ၁၈၈၅) === [[အလောင်းမင်းတရား]] (ဦးအောင်ဇေယျ) သည် ရွှေဘိုမှစ၍ တတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်မင်းဆက်တွင် ယိုးဒယား၊ မဏိပူရတို့ကို အောင်နိုင်ခဲ့ကာ တရုတ်-ချင်မင်းဆက်၏ ကျူးကျော်မှု စစ်ပွဲ (၄) ကြိမ်ကိုလည်း အောင်မြင်စွာ တုံ့ပြန်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>Myint-U, Thant. (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 15–40.</ref> သို့သော် နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲများ|စစ်ပွဲ (၃) ကြိမ်]] အပြီး ၁၈၈၅ ခုနှစ် [[သီပေါမင်း]] လက်ထက်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်း၍ ဗြိတိသျှ အင်ပါယာအတွင်းသို့ ကျရောက်ခဲ့ရသည်။<ref>Charney, Michael W. (2009). ''A History of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 7–22.</ref> === ကိုလိုနီခေတ်၊ လွတ်လပ်ရေးနှင့် ခေတ်သစ် ကာလ (၁၈၈၅ – ပစ္စုပ္ပန်) === နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုများတွင် ဗမာအမျိုးသားများနှင့် ရဟန်းကျောင်းသားများ ဦးဆောင်ခဲ့ကြပြီး၊ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဦးဆောင်သော [[ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (BIA) နှင့် တိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များ၏ [[ပင်လုံစာချုပ်]] (၁၉၄၇) ကြောင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် စစ်အာဏာသိမ်းမှုများ၊ ပြည်တွင်းစစ်များနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ယနေ့ထက်တိုင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပင်မ လူမျိုးစုအဖြစ် ဆက်လက် ရပ်တည်လျက် ရှိသည်။<ref>Taylor, Robert H. (2009). ''The State in Myanmar''. NUS Press, pp. 280–320.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ == ဗမာလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ နှင့် ပတ်သက်၍ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သုတေသီများနှင့် မြန်မာ သုတေသီများ ပူးပေါင်း၍ မိခင်မှဆင်းသက်သော မိုတိုကွန်ဒရီးယား (mtDNA)၊ ဖခင်မှဆင်းသက်သော Y-အမျိုးသားခရိုမိုဆုန်း (Y-DNA) နှင့် ခရိုမိုဆုန်းစုံ (Autosomal DNA) များကို လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Summerer2014">Summerer, M., et al. (2014-01-29). "Large-scale mitochondrial DNA analysis in Southeast Asia reveals evolutionary effects of cultural isolation in the Dispersal of Sino-Tibetan populations". ''BMC Evolutionary Biology'', 14(1), 17. DOI:10.1186/1471-2148-14-17</ref> ၂၀၀၄ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်များတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ဖခင်နွယ် DNA လေ့လာချက်များအရ ဗမာအမျိုးသားများထံ၌ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] လူမျိုးများတွင် အများဆုံးတွေ့ရသည့် Y-DNA Haplogroup O3 (O-M122) မျိုးရိုးဗီဇမှာ အဓိကပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019">Kutanan, W., et al. (2019-09-12). "Paternal and maternal lineages reveal the origins and genetic structure of the Bamar and other ethnic groups in Myanmar". ''Scientific Reports'', 9(1), 13180. DOI:10.1038/s41598-019-49522-8</ref> Haplogroup O-M122 (O3) သည် ဗမာလူမျိုးများ၏ ဖခင်နွယ် မျိုးရိုးဗီဇတွင် အများဆုံး (၄၀% မှ ၅၀% ခန့်) ပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းသည် [[တိဗက်|တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်]] နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ်များ၏ မျိုးရိုးဗီဇ အရင်းအမြစ်ကို ဖော်ပြနေသည်။<ref name="Kutanan2019" /> Haplogroup O1b1a1a (O-M95) ကို ဒုတိယ အများဆုံး (၂၀% မှ ၃၀% ခန့်) တွေ့ရှိရပြီး၊ ဤသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အစောပိုင်းကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] (ဥပမာ - [[မွန်လူမျိုး]]) မျိုးနွယ်စုဝင်များနှင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် ရောနှောခဲ့သည့် အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref name="Mcardle2019">McArdle, A., et al. (2019-05-15). "Genome-wide insights into the population history of Myanmar". ''European Journal of Human Genetics'', 27(9), 1398-1409. DOI:10.1038/s41431-019-0428-2</ref> Haplogroup H နှင့် R1a ဗမာအမျိုးသားများ၏ ၅% မှ ၁၀% ခန့်တွင် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်နွယ်ဝင် Y-DNA များ ပါဝင်နေသည်ကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019" /> ထို့အပြင် ဗမာအမျိုးသားများ၏ Y-DNA တွင် မြောက်အာရှနှင့် [[မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ|မွန်ဂို]] ကုန်းပြင်မြင့်နွယ် လူမျိုးများတွင် အတွေ့များသော Haplogroup C-M217 (C3) ကို ပမာဏအနည်းငယ် (၁% မှ ၃% ဝန်းကျင်) တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019" /><ref name="Li2015">Li, Y. C., et al. (2015-05-19). "Genetic landscape of ethnic populations in Myanmar". ''PLOS ONE'', 10(5), e0127084. DOI:10.1371/journal.pone.0127084</ref> သုတေသီများက ဤ Haplogroup C ပါဝင်မှုကို [[ပုဂံခေတ်]] အနှောင်းပိုင်း [[မွန်ဂို-မြန်မာစစ်ပွဲများ|မွန်ဂိုတို့၏ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့သည့် သမိုင်းဖြစ်စဉ်များ]]၊ မွန်ဂို-ယွမ် မင်းဆက်တပ်များ၏ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စစ်ချီမှုများနှင့် အာလ်တေးယစ်နွယ် တပ်ဖွဲ့များ ရောနှောစိမ့်ဝင်ခဲ့မှုဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇအထောက်အထားအဖြစ် သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Li2015" /> ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် Summerer M. နှင့် အဖွဲ့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ ဗမာလူမျိုးများ အပါအဝင် တိုင်းရင်းသားများ၏ မိခင်နွယ် မိုတိုကွန်ဒရီးယား DNA ကို လေ့လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Summerer2014" /> ဗမာလူမျိုးများ၏ မိခင်နွယ် DNA တွင် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ၌ အတွေ့များသော Haplogroup M (M7, M8, M9)၊ Haplogroup F နှင့် Haplogroup B တို့ အဓိက ပါဝင်ကြသည်။ မိခင်နွယ် မျိုးရိုးဗီဇ ကွဲပြားစုံလင်မှု (Maternal Diversity) သည် ဖခင်နွယ်ထက် ပိုမိုမြင့်မားနေသည်ကို တွေ့ရပြီး၊ ၎င်းမှာ ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် မြန်မာနိုင်ငံနယ်မြေအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပြီးနောက် ဒေသခံ မွန်-ခမာ မိခင်မျိုးရိုးများနှင့် မြင့်မားစွာ သွေးနှောခဲ့ကြခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု သုတေသီများက သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Summerer2014" /> ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် သုတေသီ Liu D. နှင့် အဖွဲ့က ပြုလုပ်ခဲ့သော Genome-wide လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များအရ ဗမာလူမျိုးတို့၏ Genome တည်ဆောက်ပုံသည် [[အရှေ့အာရှ]] နွယ်ဝင် (တရုတ်/တိဗက်) မျိုးရိုးဗီဇနှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နွယ်ဝင် (မွန်/ခမာ) မျိုးရိုးဗီဇတို့ သမိုင်းတစ်လျှောက် အဓိက ရောနှောပေါင်းစပ်ထားသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။<ref name="Liu2021">Liu, D., et al. (2021-03-08). "Genomic insight into the population history of Bamar and other ethno-linguistic groups in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution'', 38(7), 2821-2834. DOI:10.1093/molbev/msab068</ref> === ဒေသအလိုက် ဗမာလူမျိုးများ၏ DNA သုတေသန စိစစ်ချက် === အထက်မြန်မာပြည် (စစ်ကိုင်း၊ မန္တလေး၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးများ) ရှိ ဗမာလူမျိုးများ၏ DNA တွင် တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman / East Asian) ပင်မ DNA လွှမ်းမိုးမှု အမြင့်မားဆုံး ဖြစ်သည်။အညာဒေသ ဗမာအမျိုးသားများထံတွင် တိဗက်-ဗမာနွယ်များ၏ အဓိက လက္ခဏာဖြစ်သော Haplogroup O3 (O-M122) နှင့် O1b2 တို့သည် ၇၅% မှ ၈၅% အထိ ပါဝင်နေသည်။<ref name="Li2015" />စစ်ကိုင်းနှင့် ကလေးချောင်းဝှမ်း ဒေသအချို့ရှိ အညာဗမာများတွင် အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်း (မဏိပူရ်/အာသံ) နှင့် နယ်စပ် ထိစပ်မှု၊ သမိုင်းဝင် ပုဏ္ဏား/မြင်းသည်တော် သုံ့ပန်းများ ရောနှောခဲ့မှုကြောင့် South Asian Haplogroup R1a နှင့် H ရောနှောမှု ၅% မှ ၁၀% ဝန်းကျင်အထိ တွေ့ရသည်။<ref name="Summerer2014" /> အောက်မြန်မာပြည် (ရန်ကုန်၊ ဧရာဝတီ၊ ပဲခူး၊ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးများ) ရှိ ဗမာလူမျိုးများ၏ DNA တွင် တိဗက်-ဗမာနွယ်အပြင် မွန်-ခမာ (Austroasiatic) နှင့် တိုင်-ကဒိုင် (Tai-Kadai) သွေးရောနှောမှုများ ပိုမိုမြင့်မားစွာ ပါဝင်သည်။အောက်ပိုင်း ဗမာများတွင် တိဗက်-ဗမာ Haplogroup O3 အပြင်၊ ရှေးဒေသခံ မွန်လူမျိုးများနှင့် ရောနှောခဲ့မှုကို ပြသသော Haplogroup O1b1a1 (O-M95) (Austroasiatic Marker) ပါဝင်မှု ပိုမိုမြင့်မားသည်။<ref name="Kutanan2018">Kutanan, W., et al. (2018). "Genetic affinity between Austroasiatic-speaking Mon and Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Annals of Human Genetics'', 82(4), 223-239.</ref>ကိုလိုနီခေတ်နှင့် ကိုလိုနီမတိုမီ ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်ရေးကြောင့် အောက်ပိုင်း ဗမာများ၏ Autosomal DNA တွင် တောင်အာရှ (အိန္ဒိယ) နှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းစုနွယ် (Austronesian) မျိုးရိုးဗီဇ ရောနှောမှု ပမာဏသည် အညာဒေသထက် စိမ့်ဝင်မှု ပိုမိုစုံလင်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2018" /> == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ===ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု=== {{main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} {{main|မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု}} ယနေ့ခေတ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဖြစ်သည်။ ဗမာလူဦးရေ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြပြီး၊ ၎င်းတို့၏ နေ့စဉ်လူမှုဘဝ၊ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့များ၊ စာပေနှင့် အနုပညာတို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြား၍မရနိုင်လောက်အောင် နက်ရှိုင်းစွာ ဒွန်တွဲဆက်နွယ်လျက်ရှိသည်။<ref name="Census2014">The Republic of the Union of Myanmar Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population. (2016). ''The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Religion''. Census Report Volume 2-C. Nay Pyi Taw. pp. 11–15.</ref>သို့သော်လည်း မန္တရား၊ အင်းအိုင်၊ လက်ဖွဲ့နှင့် ဓာတ်ရိုက်ဓာတ်ဆင်များဖြင့် အနိစ္စတရားကို လွန်မြောက်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် ထွက်ရပ်ပေါက် ဝိဇ္ဇာယုံကြည်မှု သည်လည်း ဗမာတို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ထူးခြားသည့် ဒေသန္တရ လက္ခဏာတစ်ရပ်အဖြစ် အခိုင်အမာ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။<ref>Ferguson, John P., and E. Michael Mendelson, "A Masters Theory of Theravada Buddhism", ''Monks, Bishops and Deacons'', 1981.</ref> ထို့အပြင်ဗုဒ္ဓဘာသာ မထွန်းကားမီ သမိုင်းမတင်မီ ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုသည်လည်း ဗမာတို့၏ လူမှုယဉ်ကျေးမှုနှင့် နေ့စဉ်ဘဝအတွင်း ယနေ့ထက်တိုင် ဆက်လက်၍ ဒွန်တွဲတည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E., ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes'', University of California Press, 1982.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း ၁၉ ရာစုတွင် အမေရိကန် နှစ်ခြင်း သာသနာပြုဆရာကြီး [[ယုဒသန်|အက်ဒိုနိရမ် ဂျဒ်ဆန်]] (ဆရာယုဒသန် / Adoniram Judson) သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာပြီး၊ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲ မတိုင်မီနှင့် အပြီးတွင် ဗမာဘာသာစကားဖြင့် [[သမ္မာကျမ်းစာ]]ကို ပထမဆုံး ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့ကာ ဗမာလူမျိုး ခရစ်ယာန် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို စတင်ခဲ့သည်။ <ref>Wayland, Francis, ''A Memoir of the Life and Labors of the Rev. Adoniram Judson'', Phillips, Sampson, and Co., 1853.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် နှစ်ခြင်း (Baptist)၊ [[ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်း|ရောမကက်သလစ်]] (Roman Catholic) နှင့် အန်ဂလီကန် (Anglican) အသင်းတော်များ၌ ပါဝင်သော ဗမာခရစ်ယာန်များသည် အဓိကအားဖြင့် ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီးများအတွင်း အစဉ်အဆက် သက်ဝင်ယုံကြည်လျက် ရှိကြသည်။ === မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော် === အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် [[ဗမာလူမျိုး]]တို့၏ ရိုးရာပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာကုန်ဆုံး၍ နှစ်သစ်သို့ ကူးပြောင်းသည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျင်းပသော ပွဲတော်ဖြစ်သည်။ သင်္ကြန်ဟူသော စကားလုံးသည် သက္ကတဘာသာစကား "သင်္ကန္တ" မှ ဆင်းသက်လာပြီး "ကူးပြောင်းခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ နေမင်းကြီးသည် မိဿရာသီသို့ ကူးပြောင်းဝင်ရောက်သည့် အချိန်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် အိန္ဒိယမှ နက္ခတ်ဗေဒ နှင့် မြန်မာယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစပ်ကာ မြန်မာ့မြေပေါ်တွင် ဒေသန္တရဓလေ့များဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="origin">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ <ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> ပုဂံခေတ် ကျောက်စာတချို့တွင် "သင်္ကြန်" ဟူသော စကားလုံးကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြ ထားပြီး နှစ်သစ်ကူးကာလ အလှူအတန်းများနှင့် ပတ်သက်သော အထောက်အထားများ ရှိသည်။<ref name="bagan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ပုဂံခေတ်အပိုင်း။</ref>အင်းဝခေတ်တွင် သင်္ကြန်ပွဲတော်သည် ပိုမိုခိုင်မာသော စာပေအထောက်အထားများ ရှိလာခဲ့သည်ရှင်မဟာရဌသာရ၏ ပျို့ကဗျာများတွင် တန်ခူးလအမွှမ်းတင် ကဗျာများတွင် သင်္ကြန်အခါသမယ၏ သာယာပုံနှင့် ရေသဘင်ပွဲအကြောင်းများကို ထည့်သွင်းစပ်ဆိုခဲ့သည်။ရှင်မဟာသီလဝံသ၏ မှတ်တမ်းများတွင်လည်း သင်္ကြန်ရက်တွင် သက်ကြီးပူဇော်ပွဲနှင့် ဘုရားရေသပ္ပာယ်ပွဲများ ကျင်းပပုံကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="ava">ရှင်မဟာရဌသာရ၊ "တံတားဦးတည် မိန့်တော်ပြန်ပျို့"။</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော် အစည်ကားဆုံးနှင့် အထောက်အထား အများဆုံးခေတ်ဖြစ်သည်။ မန္တလေး နန်းတွင်းနှင့် စေတီပုထိုးများတွင် သင်္ကြန်ရက်၌ ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ရေသပ္ပာယ်ပုံနှင့် အကျဉ်းသားများကို လွှတ်ပေးပုံ (ဇီဝိတဒါနအလှူ) မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သင်္ကြန်ကျရက် တွက်ချက်ပုံ၊ သင်္ကြန်စာ ထုတ်ပြန်ပုံနှင့် နန်းတွင်းရေသဘင်ပွဲ ကျင်းပပုံများကို အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="konbaung">မောင်မောင်တင်၊ "ကုန်းဘောင်ဆက် ရာဇဝင်တော်ကြီး"။</ref> ယခုခေတ်တွင် မဏ္ဍပ်များ၊ တေးဂီတများနှင့်အတူ လူထုပျော်ပွဲရွှင်ပွဲအဖြစ် ကမ္ဘာအနှံ့ သိရှိလာကြသည်။ သင်္ကြန်ကာလတွင် ဗမာလူမျိုးတို့သည် စုပေါင်း၍ မုန့်လုံးရေပေါ် ပြုလုပ်ကာ ကျွေးမွေးကြသည်။ အချို့မုန့်လုံးများထဲတွင် ငရုတ်သီးထည့်၍ နောက်ပြောင်တတ်သော ချစ်စရာ ဓလေ့လည်း ရှိသည်။သင်္ကြန်သီချင်းများနှင့်အတူ ညီညာစွာ ကပြသော သင်္ကြန်ယိမ်းအကသည် ဗမာ့သင်္ကြန်၏ မရှိမဖြစ် အလှတရား ဖြစ်ပြီး ခေတ်ကာလ အခြေအနေများကို ဟာသနှော၍ တိုင်ပင်ညီညာစွာ အော်ဟစ်ကြွေးကြော်သော သံချပ်ထိုးခြင်းသည် ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှု၏ လွတ်လပ်သော အနုပညာပြကွက် ဖြစ်သည်။<ref name="art">မောင်ကြည်သန့်၊ "မြန်မာ့ရိုးရာ ဆယ့်နှစ်လရာသီပွဲတော်များ"၊ ၂၀၀၇။</ref> သင်္ကြန်ကာလတွင် ပိတောက်ပန်းမှာ ဗမာတို့၏ သင်္ကြန်သင်္ကေတများ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် သင်္ကြန်အိုးထဲတွင် အတာပန်း (၇) မျိုး ထည့်၍ သိကြားမင်း လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်သည်ကို ကြိုဆိုကြသည့် ဓလေ့လည်းရှိသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ဗမာလူမျိုး တို့၏ ရိုးရာဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အပူပိုင်းဒေသ ရာသီဥတု၊ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဝင် နန်းတွင်း အစဉ်အလာများအပေါ် မူတည်၍ တီထွင်ဖန်တီးထားသော ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref>Ferrars, Max and Bertha, ''Burma'', Sampson Low, Marston and Company, 1900, pp. 60–65.</ref> ခေတ်သစ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ အမျိုးသား/အမျိုးသမီး ရိုးရာဝတ်စုံ၏ အခြေခံမှာ လုံချည် ဖြစ်သည်။ပုဆိုး သည် ဗမာအမျိုးသားများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်လုံချည် ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် အကွက်၊ အစင်း သို့မဟုတ် ရိုးရိုးခါးဝတ်များကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး၊ မင်္ဂလာဆောင်နှင့် အခမ်းအနားများတွင် မန္တလေးချိတ် သို့မဟုတ် သပွတ်အကွက် ပုဆိုးများကို တိုက်ပုံအင်္ကျီ၊ ခေါင်းပေါင်း တို့နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ <ref>Fraser-Lu, Sylvia, ''Burmese Textiles'', The White Orchid Press, 1988.</ref>ထဘီသည် ဗမာအမျိုးသမီးများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်ဖြစ်သည်။ အောက်နားတွင် အနားသတ် သို့မဟုတ် အနားစပါး ပါရှိလေ့ရှိပြီး၊ ရိုးရာ အချိတ်အဆင် များကို ပွဲလမ်းသဘောတူ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာအင်္ကျီမှာ ရင်ဖုံး သို့မဟုတ် ရင်စိ ရိုးရာအင်္ကျီ ဖြစ်သည်။ <ref>Fraser-Lu, Sylvia, ''Handwoven Textiles of South-East Asia'', Oxford University Press, 1988.</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် နန်းတွင်း ဝတ်စားဆင်ယင်မှု တွင်မူ အလျား ဧက ၁၅ မှ ၂၀ ခန့်ရှည်လျားသော တောင်ရှည်ပုဆိုးကို အမျိုးသားများ ခါးတွင် စည်းနှောင်၍ ပိုလျှံသော အစကို ပခုံးပေါ်တင်ခြင်း သို့မဟုတ် ခါးတွင် ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ <ref>Scott, J. George, ''The Burman: His Life and Notions'', Macmillan and Co., 1882.</ref>ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည် အနောက်သို့ ရှည်လျားစွာ တင်းစွဲသွားသော ပတ်ထဘီနှင့် ရင်ဖုံး အင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။လွန်းတစ်ရာ အချိတ်ကဲ့သို့ မန္တလေးနန်းတွင်း၌ ရက်လုပ်သော ရက်ကန်းစင် မျိုးစုံအချိတ် အဆင်များသည် မင်းစိုးရာဇာနှင့် ကုန်းဘောင်နန်းတွင်း အထက်တန်းလွှာတို့၏ သင်္ကေတ ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>Green, Alexandra, ''Burmese Visual Culture: Charisma and Sacred Fortune'', Hong Kong University Press, 2018.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် ရှေးဟောင်း နန်းတွင်းအဆင် တောင်ရှည်ပုဆိုးနှင့် လွန်းတရာအချိတ် တို့မှသည် ယနေ့ခေတ် လုံချည်၊ တိုက်ပုံနှင့် ရင်ဖုံးအင်္ကျီ အဖြစ် ရိုးရှင်းသေသပ်စွာ ပြောင်းလဲလာခဲ့သော်လည်း၊ မြန်မာ့ရိုးရာ ရက်ကန်းအတတ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု အနှစ်သာရကို မပျောက်ပျက်ဘဲ ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသည့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ပင်ဖြစ်သည်။ == ဘာသာစကားနှင့်စာပေ == ဗမာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]] ကြီး၏ အောက်ရှိ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား]]ခွဲတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ထိုအထဲမှ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ အုပ်စု]]ဝင် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley">Bradley, David. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". ''Papers in Southeast Asian Linguistics''. No. 14. pp. 1–72.</ref> ဗမာစကားသည် စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို အသံနိမ့်အမြင့် ဖြင့် ခွဲခြားသည့် နိမ့်မြင့်သံသုံးဘာသာစကား အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း (မန္တလေး၊ စစ်ကိုင်း၊ မကွေး) နှင့် အောက်ပိုင်း (ရန်ကုန်၊ ပဲခူး၊ ဧရာဝတီ) တို့တွင် ပြောဆိုကြသော ဗမာစကားသည် စံပြဗမာစကား ဖြစ်ပြီး၊ အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း အပြည့်အဝ ရှိသည်။ သို့သော် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကွဲပြားနေသော ဒေသများဖြစ်သည့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]ရှိ ရခိုင်စကား၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ ထားဝယ်စကားနှင့် မြိတ်စကားတို့သည် ဗမာစကား၏ ဒေသန္တရစကားခွဲများ ဖြစ်ကြပြီး၊ ရှေးဟောင်းဗမာစကား၏ လေယူလေသိမ်းနှင့် အသံထွက်ဝိသေသလက္ခဏာများကို ပိုမိုထိန်းသိမ်းထားကြသည်။<ref name="Bradley" /> [[File:Sino-Tibetan Languages Map.png|thumb|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု ပြန့်နှံ့တည်ရှိမှု]] === သမိုင်းကြောင်းနှင့် စာပေပေါ်ပေါက်လာပုံ === {{main|မြန်မာစာပေ}} ဗမာစကားသည် သမိုင်းဦးကာလ မြောက်ဘက်အရပ်မှ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာမှုနှင့်အတူ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ စာရေးသားမှုစနစ်အနေဖြင့် မူလက မိမိကိုယ်ပိုင်အက္ခရာ မရှိသေးသော်လည်း၊ ပုဂံခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ဒေသခံ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]နှင့် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]]တို့ထံမှတစ်ဆင့် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီအက္ခရာ|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]]နွယ်ဝင် ပလ္လဝ (Pallava) အက္ခရာကို အခြေခံကာ ကိုယ်ပိုင် [[မြန်မာအက္ခရာ|မြန်မာစာပေ]]ကို တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce" />သမိုင်းအရ အစောဆုံးတွေ့ရှိရသည့် ဗမာစာအရေးအသား အထောက်အထားမှာ ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃ ခုနှစ်တွင် ရေးထိုးခဲ့သော [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) ဖြစ်သည်။<ref name="ThanTun" /> == ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေး အမှတ်အသား == [[မင်းသုဝဏ်]]၏ "ရွှေဥဒေါင်း" ကဗျာတွင် ဗမာလူမျိုးစု၏ ရိုးရာယုံကြည်မှုနှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် သမိုင်းဝင် အမှတ်အသားများကို အောက်ပါအတိုင်း လှပကျစ်လျစ်စွာ ကောက်နုတ်ဖွဲ့ဆိုထားသည်။ <blockquote> "နေမင်းနွယ် ဆွေဘုရားရယ်တို့ ဝေတင့်တယ် အသရေခြားသည်ဟု ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင် နိမိတ်မြင်က မင်္ဂလာရှိ။" </blockquote> <blockquote> "မြန်မာနွယ် ကမ္ဘာဝယ် ထင်အလင်းသာပ ဆင်မြင်းဗိုလ်ပါရံလို့ မြကဒဏ် သီဟာစိုးစဉ်က ဒေါင်းအလံ စိုက်ကာထိုးကြတယ် ဖိုးထိုက်ပါဘိ။" </blockquote> ဤကဗျာအရ ဗမာမင်းများသည် မိမိတို့ကိုယ်ကို နေမင်းအနွယ်စု (သူရိယဝံသ) ဟု ခံယူကာ ဒေါင်းရုပ်ကို မင်္ဂလာနိမိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြကြောင်း၊ ထို့ပြင် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် တရားဝင်အသုံးပြုခဲ့သည့် "ဒေါင်းဒင်္ဂါး" (ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင်) နှင့် ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် စစ်အင်အားတောင့်တင်းခဲ့စဉ်က လွှင့်ထူခဲ့သည့် "ဒေါင်းအလံ" အကြောင်းတို့ကို ဖော်ပြလျက် ဒေါင်းသည် ဗမာနွယ်တို့၏ အမျိုးသားရေးမာန် ဖြစ်ကြောင်း သရုပ်ဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ [[File:National flag of Third Burmese Empire (Konbaung Dynasty).svg|thumb|၂၅၀px|တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် တရားဝင်ပြဋ္ဌာန်းလွှင့်ထူခဲ့သည့် နိုင်ငံတော်အလံ။ အဖြူရောင်နောက်ခံအလယ်တွင် ဗမာမင်းတို့၏ "သူရိယဝံသ" (နေမင်းအနွယ်) ဇာစ်မြစ်နှင့် အမျိုးသားရေးလက္ခဏာကို ဖော်ညွှန်းသည့် ကန္နားစွင့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထင်ရှားစွာ တွေ့ရစဉ်။]] ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်း၍ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအောက် ကျရောက်ခဲ့ရသော်လည်း ဒေါင်းရုပ်သည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ နှလုံးသားထဲမှ ပျောက်ပျက်မသွားခဲ့ပေ။ အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များနှင့် မျိုးချစ်တော်လှန်ရေးသမားများသည် မိမိတို့၏ အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်ကို ပြသရန် ဒေါင်းရုပ်ကို ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ [[File:Flag of Burma (1939–1941, 1945–1948).svg|thumb|၂၅၀px|ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် (၁၉၃၉–၁၉၄၁ နှင့် ၁၉၄၅–၁၉၄၈) ကာလအတွင်း တရားဝင်သုံးစွဲခဲ့သော ဗမာနိုင်ငံတော်အလံ။ ဗြိတိသျှအပြာရောင်အလံ (Blue Ensign) ၏ လက်ယာဘက်စွန်းစက်ဝိုင်းအတွင်း၌ ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေးပြယုဂ်ဖြစ်သော အမြီးဖြန့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထည့်သွင်းပုံဖော်ထားသည်။]] နန်းတွင်းသုံး အမြီးဖြန့်နေသည့် ငြိမ်းချမ်းသော "ကူးဒေါင်း" အစား၊ ဗြိတိသျှအစိုးရကို အရှုံးမပေးဘဲ ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်မည်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် အတောင်ပံဖြန့်ကာ စစ်ဆိုင်နေသည့် "ခွပ်ဒေါင်း" (ကျောင်းသားသမဂ္ဂအလံ) အဖြစ် သမိုင်းဝင် ပြောင်းလဲ တီထွင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Nu">ဦးနု။ (၁၉၆၇)။ ''ငါးနှစ်ရာသီ ဗမာပြည်''။ ရန်ကုန်။</ref> ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဦးဆောင်သော ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (BDA) ၏ သွေးရောင်နောက်ခံ အလံတော်အလယ်တွင်လည်း ဒေါင်းရုပ်ကိုပင် ဗမာ့တော်လှန်ရေးတပ်မတော်၏ ပြယုဂ်အဖြစ် ဆက်လက်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="BaMaw">Ba Maw, Dr. (1968). ''Breakout in Burma: Memoirs of a Revolution, 1939–1946''. Yale University Press.</ref> ယနေ့ထက်တိုင်အောင် "ဒေါင်း" (အထူးသဖြင့် ခွပ်ဒေါင်းနှင့် ကူးဒေါင်း) သည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဗမာလူမျိုးတို့၏ မာန်မာန၊ စည်းလုံးမှု၊ ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုများနှင့် တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်တို့ကို ထင်ဟပ်စေသည့် အရေးအကြီးဆုံးသော ပြည်သူ့အမှတ်အသားအဖြစ် သမိုင်းအဆက်ဆက် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ [[File:ABFSU Flag.svg|thumb|၂၅၀px|ကိုလိုနီခေတ် အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများမှစ၍ အစဉ်အဆက် သုံးစွဲခဲ့သော [[ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများအဖွဲ့ချုပ်]] (ဗကသ) ၏ တရားဝင် "ခွပ်ဒေါင်းအလံတော်"။ ခေါင်းမငုံ့တတ်သော ပြည်သူနှင့်ကျောင်းသားထု၏ တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။]] ==ထင်ရှားသောဗမာလူမျိုးများ== * [[အောင်ဆန်း|အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] *[[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] *[[သန့်၊ ဦး|ဦးသန့်(ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်)]] * [[မှိုင်း၊ ကိုယ်တော်၊ သခင်|မြန်မာစာပေပညာရှင် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[နု၊ ဦး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]] * [[မြ၊ သခင်|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးသခင်မြ]] * [[ဘချို၊ ဦး (ဒီးဒုတ်)|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]] *[[သခင်စိုး]] *[[သခင်သန်းထွန်း]] *[[ဦးကျော်ငြိမ်း]] *[[ဒေါက်တာဘမော်]] *[[ကိုဗဟိန်း]] *[[ဦးဗဆွေ]] *[[ဦးမြင့်သိန်း]] *[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော]] *[[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|ဗိုလ်မှူး စိန်မှန်]] *[[မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်]] *[[သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] * [[အောင်ကြီး၊ ဦး|ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး]] * [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) သူရ ဦးတင်ဦး]] * [[မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဒေါက်တာ မောင်မောင်]] *[[နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနေဝင်း]] *[[စောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]] * [[သန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] * [[သိန်းစိန်၊ ဦး|နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း)]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)|မစိုးရိမ်တိုက်သစ် နာယက ဆရာတော် ဦးဝီရသူ]] *[[လင်းယုန်နီ]] *[[ချစ်ဦးညို]] *[[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ|မောင်စွမ်းရည်]] *[[အောင်သင်း]] *[[ဆရာစံ]] *[[သခင်ဖိုးလှကြီး]] *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] *[[ဗိုလ်စံဖဲ]] ==ဗမာလူမျိုးစု== မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား ဗမာလူမျိုးစု (၉)စု ရှိသည်။ အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စဉ်ထားသည်။ # [[ကတူးလူမျိုး]] # [[ကနန်းလူမျိုး]] # [[ဆလုံလူမျိုး]] # [[ထားဝယ်လူမျိုး]] # [[ဖွန်းလူမျိုး]] # ဗမာလူမျိုး # [[မြိတ်လူမျိုး]] # [[ယဘိန်းလူမျိုး]] # [[ယောလူမျိုး]] ဘာသာဗေဒအရ ဗမာနွယ်အုပ်စုသည် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In: Bradley, D. (ed.), Papers in Southeast Asian Linguistics No.14.</ref> ပါဝင်သော လူမျိုးများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် — #[[ဗမာလူမျိုး]] #[[အင်းသားလူမျိုး]] #[[ဖွန်းလူမျိုး]] #[[တောင်ရိုး]] #[[ရခိုင်]] #[[ဓနု]] #[[မရမာ လူမျိုး|မရမာလူမျိုး]] #[[ယော]]၊[[ထားဝယ်]]၊[[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]] <ref>Okell, John (1969). ''A Reference Grammar of Colloquial Burmese''. Oxford University Press.</ref> == ကျမ်းကိုး == <references/> * မြန်မာသမိုင်းပုံ- [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] {{ မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ဗမာလူမျိုးစု]] kd4k5frf7k8q8hhr0g0pih11z0vb7wy 0 3648 1046750 794309 2026-08-06T11:32:52Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:သင်္ချာ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:အက္ခရာသင်္ချာ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046750 wikitext text/x-wiki {{see also|ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ}} '''အက္ခရာသင်္ချာ''' သည် [[သင်္ချာ]]ပညာရပ်၏ အဓိကဝင်ရိုး တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဂဏန်းများ ပေါင်းခြင်း၊ နှုတ်ခြင်း စသည့်အခြေခံများအပြင် အပိုင်းကိန်းများ၊ ဒသမကိန်းများ၊ ပိုလီနိုမီရယ် ကိန်းတန်းများ အစရှိသည့် အခြေခံများကို စာရှုသူများအနေဖြင့် အလယ်တန်းအဆင့်တွင်ပင် သင်ကြားလေ့လာပြီးဖြစ်သည်။ ယင်းတို့ကို အခြေခံအက္ခရာသင်္ချာ (Elementary Algebra) ဟုခေါ်သည်။ အက္ခရာသင်္ချာပညာရပ် သည် အခြေခံအက္ခရာသင်္ချာ ထက်ပိုမိုနက်နဲ သိမ်မွေ့ ကျယ်ပြန့်သည်။ ကိန်းရှင်များ၊ အစုများ၊ အက္ခရာများ ထည့်သွင်းကာ တွက်ချက်ရသည်။ == အက္ခရာသင်္ချာ၏ အမျိုးအစားများ == * '''အခြေခံအက္ခရာသင်္ချာ''' ကိန်းစစ်များ (Real Numbers)၏ ကိန်းရှင်များ၊ ကိန်းသေများ ကို အက္ခရာများ ဖြင့်အစားထိုးကာ ညီမျှခြင်းများတွင် ထည့်သွင်းဖြေရှင်း ကြသည်။ များသောအားဖြင့် တန်းမြင့်များ နှင့် တက္ကသိုလ် အဆင့်တွင် သင်ကြားသည်မှာ အက္ခရာသင်္ချာ များဖြစ်သည်။ * '''[[ခေတ်ပေါ်အက္ခရာသင်္ချာ]]''' (Abstract Algebra) သည် ခေတ်ပေါ်သင်္ချာပညာရပ်များဖြစ်သည့် Axioms, Groups, Rings များနှင့် Field များအသုံးပြကာ ဖြေရှင်းကြသည်။ * '''လီနီယာ အက္ခရာသင်္ချာ''' (Linear Algebra) သည် [[ဗက်တာ]]များ (Vectors)၊ [[မက်ထရစ်]]များ (Matrix) ဖြင့် တွက်ချက်ရသည့် သင်္ချာပညာ ဖြစ်သည်။ * '''ကိန်းစဉ် အက္ခရာသင်္ချာ''' (Numeric Algebra) သည် ကိန်းများသီအိုရီ (Number Theory) အသုံးပြု ကာတွက်ချက်ရသည့် အက္ခရာသင်္ချာ ဖြစ်သည်။ * '''အက္ခရာဂျီဩမေတြီသင်္ချာ''' (Algebraic Geometry) ဂျီဩမေတြီ နှင့် အက္ခရာသင်္ချာ ပေါင်းစပ်ကာ တွက်ချက်ရသည့် ပညာရပ်ဖြစ်သည်။ [[File:Image-Al-Kitāb al-muḫtaṣar fī ḥisāb al-ğabr wa-l-muqābala.jpg|thumb|A page from [[:en:Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi|Al-Khwārizmī]]'s ''[[The Compendious Book on Calculation by Completion and Balancing|al-Kitāb al-muḫtaṣar fī ḥisāb al-ğabr wa-l-muqābala]]'']] == အက္ခရာသင်္ချာ၏ သမိုင်းအကျဉ်း == အက္ခရာသင်္ချာကို [[ဘေဘီလုံ]]လူမျိုးများက စတင်တီထွင် အသုံးပြုကြောင်း အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်။ ယင်းစနစ်ကိုပင် အသုံးပြုကာ ဖော်မြူလာများ၊ ညီမျှခြင်းများကိုအသုံးပြုကာ Linear Equation များ၊ Quadratic Equations များကိုဖြေရှင်းခဲ့ကြသည်။ ထိုနည်းတူစွာ အခြားခေတ်ပြိုင် [[အိန္ဒိယ]]၊ [[ဂရိလူမျိုး|ဂရိ]]၊ [[တရုတ်]] နှင့် [[အီဂျစ်]]လူမျိုး သင်္ချာပညာရှင်များကလည်း ညီမျှခြင်းများကို ဂျီဩမေတြီ ပညာဖြင့် ဖြေရှင်းခဲ့ကြကြောင်းကို Rhind Mathematical Papyrus၊ Sulba Sutras၊ Euclid's Element၊ The Nine Chapters on the Mathematical Art တို့တွင်ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်သည်။ ဂရိလူမျိုးများ၏ ဂျီဩမေတြီသင်္ချာသည် Element များကို typified လုပ်ကာ Specific Problem တစ်ခုကို General System တစ်ခုအနေအဖြစ်ဖြင့် ဖြေရှင်းနည်းဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယလူမျိုး သင်္ချာပညာရှင် Brahmagupta မှပထမဆုံး General System ကိုအသုံးပြုကာ ညီမျှခြင်းများကို ဖြေရှင်းပြခြင်းဖြင့် အိန္ဒိယသင်္ချာ ပညာကိုတစ်ခေတ် ဆန်းစေခဲ့သည်။ Brahmagupta သည် linear indeterminate equations၊ quadratic equations၊ second order indeterminate equations များကို Multiple Variables များဖြင့်ဖြေရှင်းပြသခဲ့သည်။ '''Algebra''' ဟူသော စာလုံးသည် အရဘီဘာသာစာလုံး '''al-jabr''' မှဆင်းသက်လာပြီး ပြန်လည်ပေါင်းစည်းခြင်း (Reunion) ဟု ပါရှန်းလူမျိုး သင်္ချာပညာရှင် Muhammad ibn Mūsā al-khwārizmī မှ အေဒီ ၈၀၀ တွင် al-Kitāb al-muḫtaṣar fī ḥisāb al-ğabr wa-l-muqābala (Summary Concerning Calculating by Transposition and Reduction) စာတမ်းတွင် ဖွင့်ဆိုခဲ့သည်။ အက္ခရာသင်္ချာ ၏ ဖခင်အဖြစ် ထင်ရှားသူ Diophantus ၏ နေရာတွင် Muhammad ibn Mūsā al-khwārizmī က အစားထိုးဝင်ရောက်ဖွယ် ရှိကြောင်း လေ့လာတွေ့ရှိ ရသည်။ ပါရှန်းသင်္ချာပညာရှင် နောက်တစ်ဦးဖြစ်သူ Omar Khayyam သည် Algebraic Geometry ကိုအသုံးပြုကာ Cubic Equation များ၏ General Geometric Solution ကိုဖြေရှင်းပြသခဲ့သည်။ အိန္ဒိယလူမျိုးသင်္ချာပညာရှင် များဖြစ်ကြသော Mahavira နှင့် Bhaskara II တို့သည် cubic နှင့် higher order polynomial equations အများအပြားကို ဖြေရှင်းပြသခဲ့သည်။ ၁၆ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် သုံးထပ်ကိန်း နှင့် နှစ်ထပ်ကိန်းညီမျှခြင်း များ၏ general အက္ခရာသင်္ချာ၏အဖြေများ ထွန်းကားလာခဲ့သည်။ ၁၇ ရာစုတွင် ဂျပန် သင်္ချာပညာရှင် Kowa Seki နှင့် ဂျာမန်သင်္ချာပညာရှင် [[ဂေါ့ဖရိဒ် ဝီလ်ဟမ် လိုက်ဘနစ်|ဂေါ့ဖရိဒ် လိုက်ဘနစ်]] (Gottfried Leibniz) က Determinant ၏သဘောတရားကို တွေ့ရှိကာ Simultaneous Equations များကို မေထရစ်များဖြင့် ဖြေရှင်းပြသခဲ့သည်။ ဆွစ်ပညာရှင် Gabriel Cramer သည်လည်းပဲ Determinant များနှင့် မေထရစ် များကို ၁၈ ရာစုတွင် လေ့လာသုံးသပ် ခဲ့သည်။ === အယ်(လ)ကွာရာဇမီ === ယနေ့ခေတ် သင်္ချာသမားများသုံးစွဲနေသော အက္ခရာသင်္ချာ(Algebra) ကိုစတင်ခဲ့သူမှာ မူဆလင်ပညာရှင် အယ်(လ)ကွာရာဇမီ Al-Khuwarazmi(AD-847) ဖြစ်သည်။ သူရေးသားခဲ့သော ကျမ်းစာအုပ်ဖြစ်သည့် The Book of Summary concerning calculating by transposition and reduction ဆိုသောစာအုပ်မှ Algebra ဆိုသောဝေါဟာရ ကိုရရှိခဲ့သည်။ ယခုကွန်ပျူတာများတွင်သုံးသော အဆင့်ဆင့်တွက်နည်း algorithm ဟူသောနာမည်မှာ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏အမည်မှဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ အယ်(လ)ကွာရာဇမီသည် သင်္ချာညီမျှခြင်းများကို ဖြေရှင်းရာတွင် နည်းနှစ်နည်း သုံး၍တွက်ချက်နိုင်သည်ဟုဆိုသည်။ ပထမနည်းမှာ ညီမျှခြင်းများ၏ ဘယ်နှင့်ညာရှိကိန်းများကို ပို့သောနည်းဖြစ်သည်။ ထိုအခါ အပေါင်းသည် အနှုတ်၊ အနှုတ်သည်အပေါင်း ဖြစ်သွားလေသည်။ ဥပမာ X=40-4x သည် 5x=40 ဖြစ်သွားသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ထိုနည်းကို အယ်(လ)ဂျာဘရာ (Al-jabr) ဟုခေါ်သည်။ ဒုတိယနည်းကို အယ်(လ)မူကာဘာလာ(Al-mauqabala) ဟုခေါ်ပြီး ထိုနည်းမှာ ဘယ်နှင့် ညာ ကို ညီနေအောင် ညှိသောနည်းဖြစ်သည်။ ထိုနည်းတွင် အနှုတ်လက္ခဏာ လုံးဝမရှိအောင် ဟိုဘက်ဒီဘက် ညှိလိုက်ခြင်းကို အဓိကထားသည်။ === အယ်(လ)စာမော်ဝါ(လ) === အယ်(လ)စာမော်ဝါ(လ) Al-Samaw'al (1175 A.D) သည် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အဆိုများကို သင်္ကေတသုံး၍ ပထမဆုံးရေးခဲ့သူဖြစ်သည်။ <ref>ဒေါက်တာခင်မောင်ဝင်း၊ သင်္ချာမိတ်ဆက်၊ မုံရွေးစာအုပ်တိုက်ထုတ်</ref> == အက္ခရာသင်္ချာ၏ ခေတ်အလိုက် ပြောင်းလဲတိုးတက်ခြင်းများ == [[File:Diophantus-cover.jpg|right|thumb|200px|လက်တင်ဘာသာသို့ပြန်ဆိုထားသော ၁၆၂၁ ခုနှစ်ထတ် Diophantus ၏ ''Arithmetica'']] ၁၈၀၀ ဘီစီ - quadratic elliptic equation ၏ ဖြေရှင်းနည်း ကို ရှေးဘေဘီလုံ လူမျိုးများက ရှာဖွေခြင်း။ ၁၆၀၀ [[ဘီစီ]] - ပိုက်သာဂိုရ သီအိုရမ် ကို ဘေဘီလုံ များကအသုံးပြုခဲ့ ကြောင်း [[ကျောက်စာ]]များတွင် တွေ့ရှိရ။ ၈၀၀ ဘီစီ - အိန္ဒိယလူမျိုးသင်္ချာပညာရှင် Baudhayana သည် မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်း နှင့် နှစ်ထပ်ကိန်းညီမျှခြင်း များ၏ ပုံစံဖြစ်သော ax² = c and ax² + bx = c ကို Pythagorean triples သုံးကာ ဂျီဩမေတြီ ပုစာ များကိုရှာဖွေပြသခဲ့သည်။ ၆၀၀ ဘီစီ - အိန္ဒိယလူမျိုး သင်္ချာပညာရှင် Apastamba သည် မသိကိန်း ၅လုံးပါ general linear equation များကို Diophantus ၏ simultaneous Diophantine equations များအသုံးပြုကာ ဖြေရှင်းပြသခဲ့သည်။ ၃၀၀ ဘီစီ - အပေါင်းနှစ်ထပ်ကိန်းရင်းများကို Euclidean tools နှင့် geometric construction အသုံးပြုကာ ဖြေရှင်းနိုင်ကြောင်းကို ဂရိပညာရှင် Euclid သည် သူ၏ Book II of Euclid's Elements တွင်ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၁၀၀ ဘီစီ - Rule of Double False Equations များကိုအသုံးပြုခြင်းဖြင့် Linear Equation များဖြေရှင်းနိုင် ကြောင်းကို တရုတ်သင်္ချာပညာရှင် Jiuzhang suanshu ၏ " The Nine Chapters on the Mathematical Art" တွင်စတင်တွေ့ရှိ ရသည်။ ၁၅၀ [[အေဒီ]] - ဂရိလူမျိုး [[အင်ဂျင်နီယာ]] Heron သည် Algebraic Equations များကို Three Volumes of Mathematics တွင်ထည့်သွင်းပြသခဲ့သည်။ ၂၀၀ အေဒီ - ဂရိလူမျိုးပညာရှင် Diophantus သည် အကရာသချာညီမျှခြင်းများ( Algebraic Equations) များ နှင့် ကိန်းဂဏန်းသီအိုရီ (Number Theory) ဖြေရှင်းပုံကို သူ၏ ဟအာရစ်သ်မတိက Arithmetica စာတမ်းတွင် ရေးသားဖော်ပြခဲ့သည်။ ၄၉၉ အေဒီ - အိန္ဒိယလူမျိုးသင်္ချာပညာရှင် Aryabthata သည် indeterminate linear equation များနှင့် simultaneous indeterminate linear equations များကိုဖြေရှင်းနိုင်သော general integral solution ကိုဖော်ပြခဲ့သည်။ ၆၂၅ အေဒီ - တရုတ်လူမျိုးပညာရှင် Wang Xiaotong သည် cubic equations များ၏ numerical solution များကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၆၂၈ အေဒီ - အိန္ဒိယလူမျိုးသင်္ချာပညာရှင် Brahmagupta သည် quadratic equations များ၊ Pell's equation ကိုဖြေရှင်းနိုင်သော chakravala method ကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ၈၂၀ အေဒီ - ပါရှန်းသင်္ချာပညာရှင် Muhammad ibn Mūsā al-khwārizmī သည် အရဘီဘာသာစာလုံး '''al-jabr''' ဟူသောစာလုံးနှင့်အတူ မျဉ်ဖြောင့်ညီမျှခြင်းများ၊ နှစ်ထပ်ကိန်းညီမျှခြင်းများကို ဖြေရှင်းနိုင်သည့် စနစ်ကျသော ဖြေရှင်းနည်းများ ကို Al-Kitab al-Jabr wa-l-Muqabala စာတမ်းတွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည်။ == ကိုးကား == <references/> [[ကဏ္ဍ:အက္ခရာသင်္ချာ]] ifvehzxr3o2p1cjbkcqxsm7l46x31vr 14 4344 1046725 366225 2026-08-06T11:04:58Z Dr Lotus Black 31011 1046725 wikitext text/x-wiki {{diffusecat}} {{cat main|သင်္ချာ}} {{Commons category|Mathematics}} {{Portal|သင်္ချာ}} [[Category:ပင်မ အကြောင်းအရာ ခွဲခြားရေးများ]] [[ကဏ္ဍ:သတင်းအချက်အလက်]] n1x0eaarkyurwha0ogtpl2wojzg8aan 0 5750 1046595 840244 2026-08-05T14:13:01Z Dr Lotus Black 31011 1046595 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Eminem | image = Eminem 2021 Color Corrected.jpg | image_size = 222px | caption = ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရသော အမ်မီနမ် | birth_name = Marshall Bruce Mathers III | birth_date = {{birth date and age|1972|10|17}} | birth_place = St. Joseph, Missouri, U.S. | occupation = {{flatlist| * Rapper * record producer * songwriter * actor }} | years_active = ၁၉၈၇–လက်ရှိ<!--Do NOT change it to 1995, Foolish Pride was released in the 80s.--> | home_town = Detroit, Michigan. United States | children = ၁ | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = solo_singer | instrument = {{flatlist| * Vocals * [[ကီးဘုတ်]] * sampler * [[ဒရမ်]] }} | genre = [[ဟစ်ဟော့ ဂီတ]]<!--Do not add subgenres to this infobox. Subgenres are not to be found in artist infoboxes.--> | label = {{flatlist| * Aftermath Entertainment * Shady Records * Interscope Records <small>(current)</small><br>Bassmint * Mashin' Duck * Web Entertainment * Game Recordings <small>(former)</small> }} | associated_acts = {{flatlist| * Bad Meets Evil * D12 * [[Dr. Dre]] * 50 Cent * Lloyd Banks * G-Unit * Snoop Dogg * Nate Dogg * Lil Wayne * Obie Trice * Dina Rae<!--Stop! DO NOT remove Dina Rae as she has been featured on "Cum on Everybody", "Drug Ballad", "Superman" from his "The Slim Shady LP", "The Marshall Mathers LP" and "The Eminem Show" all of her appearances were on the track 13 respectively and she had also toured with Eminem on the "Anger Management Tour" in 2003.--> * Rihanna * Royce Da 5'9" * Skylar Grey * Outsidaz <!--Stop! DO NOT remove The Outsidaz as Eminem was a member of the group in the late 90s--> }} | website = {{URL|eminem.com}} }} | alias = {{flatlist| * Double M * M&M * Marshall Mathers }}<!-- THE FIELD IS FOR OFFICIAL STAGE NAMES HE HAS RELEASED MUSIC UNDER. DO NOT REMOVE M&M AND DOUBLE M AS HE WAS CREDITED AS THAT NAME ON THE EARLY BASSMINT PROJECTS SUCH AS "SOUL INTENT". ALSO DO NOT ADD SLIM SHADY AS THAT IS A CHARACTER, AND HE HAS NEVER BEEN BILLED UNDER THE NAME ON HIS RELEASES. --> | spouse = Kimberly Anne Scott ({{abbr|m.|married}} 1999–2001, 2006; divorced) }} '''Eminem''' သည် အမေရိကန် ရပ် အဆိုတော်နှင့် သရုပ်ဆောင်တစ်ယောက်ဖြစ်ပြီး၊ သူ၏ ဂီတပုံစံကြောင့် နာမည်ကြီးသူတစ်ယောက်ဖြစ်သည်။ Eminem ၏ ဒုတိယမြောက် အယ်လဘမ် ''Marshall Mathers LP (2000)'' သည် ထုတ်ဝေသည့် ပထမလမှာပင် ကော်ပီသန်းပေါင်း ၅၀၀ ကျော် ရောင်းချခဲ့ရသည်။<ref name="criminal">"[http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1271224.stm Eminem's criminal record]", ''BBC News'', April 11, 2001. Retrieved July 8, 2008.</ref> မစ်ဆူရီပြည်နယ် စိန့်ဂျိုးဆက်မြို့တွင် သူ့အား မွေးဖွားခဲ့ပြီး ငယ်နာမည်ရင်းမှာ Marshall Bruce Mathers III ဖြစ်သည်။<ref name="allmusicbio">{{cite web|last=Ankeny|first=Jason|author2=Torreano, Bradley|title=Eminem – Biography|url={{Allmusic|class=artist|id=p347307|pure_url=yes}}|publisher=Allmusic|year=2006|accessdate=January 30, 2008}}</ref> Eminem သည် လူငယ်ဘဝတွင် လှောင်ပြောင်ခံရခြင်း နှင့် အခြားသရော်စော်ကားပြုခံရခြင်းများအား ရပ်စာသားများအဖြစ် ထည့်သွင်းသီဆိုခဲ့သည်။ ကိုးတန်းသုံးခါကျပြီးနောက် ၁၉၈၉ တွင် Eminem သည် ကျောင်းမှထွက်ကာ စားသောက်ဆိုင်များတွင် အချက်အပြုတ်လုပ်သူအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့ ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ရင်း အားလပ်သော အချိန်များတွင် ရပ်သီချင်းများစွာကို ရေးသားခဲ့သည်။ အောင်မြင်မှုမရခင်က Eminem သည် မီရှီဂန်ပြည်နယ်၊ ဒတ်ထရွိုက်မြို့မှ အသားကင်ဆိုင်တွင် လုပ်အားခ တစ်နာရီ (၅.၅ ဒေါ်လာ) နှုန်းဖြင့် စားဖိုဆောင်တွင် အလုပ်လုပ်ခဲ့ရသူဖြစ်သည်။ အန္တရာယ်များသည့် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ခက်ခဲစွာရှင်သန်ခဲ့ရသော Eminem သည် သူ၏ ရပ်ပါ နာမည်အား Slim Shady ဟုနာမည်ပေးကာ သူ၏ ဒေါသများအား သရော်သောပုံစံဆန်သည့် ရပ်စာသားများအဖြစ်ပြောင်းခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် လော့အန်ဂျလိမြို့တွင်ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ရပ်အိုလံပစ်ပွဲတော်သို့ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရာ ဒုတိယဆုရရှိခဲ့ပြီး တေးထုတ်လုပ်သူများက Eminem ကိုဂရုပြုမိလာကြသည်။ NWA ဝိုင်းတော်သားဟောင်း လူမည်း rapper နှင့် rap တေးထုတ်လုပ်သူ [[Dr.Dre]] မှ Eminem ကို သဘောကျသွားပြီး ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး အယ်လဘမ် Slim Shady LP (1999) အားထုတ်ဝေပေးခဲ့သည်။ ထိုအယ်လဘမ်မှ သီချင်းစာသားများသည် ကာရံများဆန်းသစ်ခြင်း၊ ကြမ်းတမ်းသော စကားလုံးများ အသုံးပြုခြင်း၊ကိုးရိုးကားယား ပုံရိပ်များနှင့် မိမိကိုယ်ကို သရော်သော ပုံစံများကြောင့် [[ဟစ်ဟော့ ဂီတ]] ပုံစံသစ်တစ်မျိုးအဖြစ် ကိုယ်ပိုင်ဟန်တစ်ခုကို Eminem သည်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအယ်လ်ဘမ်သည် ချပ်ရေသုံးသန်းကျော် ရောင်းချခဲ့ရပြီး အကောင်းဆုံး rap album ဆုနှင့် အကောင်းဆုံး rap solo performance အဖြစ် ''My Name IS'' သီချင်းဖြင့် ဂရမ်မီဆုကို ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့သည်။ Eminem သည် ဒုတိယ အယ်လဘမ် ''Marshall Mathers LP'' တွင် ပိုမိုအောင်မြင်လာသော်လည်း ထိုအယ်လဘမ်အတွင်းရှိ သီချင်းစာသားများသည် အမျိုးသမီးများနှင့် မိန်းမလျာ များအား ပုတ်ခတ်သည့် ပုံစံပေါက်နေသောကြောင့် အမျိုးသမီးအခွင့်အရေး တိုက်ပွဲဝင်သူများနှင့် မိန်းမလျာ အခွင့်အရေး တိုက်ပွဲဝင်သူများ၏ ပြင်းထန်စွာ ဆန္ဒပြမှုများနှင့် ကြုံခဲ့ရသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ Eminem သည် ၂၀၀၁ ခုနှစ် ဂရမ်မီဆုပေးပွဲတွင် မိန်းမလျာတစ်ဦးဟု သူ့ကိုယ်သူ ဝန်ခံထားသော ပေါ့အဆိုတော် Elton John နှင့်အတူတူ ''Stan'' သီချင်းအား သီဆိုဖျော်ဖြေခဲ့သည်။ ထိုဂရမ်မီဆုပေးပွဲတွင် Eminem သည် ဂရမ်မီဆု သုံးဆု ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့သည်။ ==အောင်မြင်မှုများ== Eminem ရဲ့ Billboard Hot 100 - Top Ten list *Love The Way You Lie *Not Afraid *Lose Yourself *Without Me *Berzerk *Cleanin' Out My Closet *The Real Slim Shady *Shake That *Just Lose It *Rap God *When I'm Gone *We Made You <ref name="musicchart">"[http://www.billboard.com/artist/301722/eminem/chart] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160202044854/http://www.billboard.com/artist/301722/eminem/chart |date=2 February 2016 }}", ''Billboard''</ref> ===ရရှိခဲ့သောဆုများ=== *American Music Awards - 8 win (23 Nomi;) *Billboard Music Awards - 17 win (31 Nomi;) *Brit Awards - 4 win (7 Nomi;) *Grammy Awards - 15 win (43 Nomi;) *MTV Europe Music Awards - 15 win (29 Nomi;) *MTV Video Music Awards - 12 win (51 Nomi;) *People's Choice Awards - 7 win (10 Nomi;) *World Music Awards - 10 win (24 Nomi;) *Academy Awards (Oscars) - 1 win (1 Nomi;) *Guinness - 5 win <ref name="Achievements">"[https://en.m.wikipedia.org/wiki/List_of_awards_and_nominations_received_by_Eminem]", ''Wikipedia''</ref> Eminem ရဲ့ အဲလ်ဘမ်ရှစ်ခုအနက် Diamond Single နှစ်ခု, RIAA Diamond Album နှစ်ခု စုစုပေါင်း Diamond လေးဆုရထားပါတယ်။ Eminem သည် သူ့ဘဝဇာတ်ကြောင်းအား အခြေခံကာ ''8mile'' ဆိုသော ရုပ်ရှင်ကားထဲတွင်လည်း ကိုယ်တိုင်ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုဇာတ်ကားမှ ဇာတ်ဝင်သီချင်း ''Lose Yourself'' မှာ တေးဂီတဆုများ ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="British Hit Singles & Albums">{{cite book | first= David | last= Roberts | year= 2006 | title= British Hit Singles & Albums | edition= 19th | publisher= Guinness World Records Limited | location= London | isbn= 1-904994-10-5 | page= 137}}</ref> ၁၈-၁၂-၂၀၀၀ နေ့ထုတ် Time မဂ္ဂဇင်းတွင်လည်း ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်၏ အထူးခြားဆုံးပုဂ္ဂိုလ် (၁၀)ဦး စာရင်းတွင် Eminem အား နံပါတ်(၁) အဖြစ်ရွေးချယ်ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Encarta online encyclopedia မှ |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_701639717/Eminem.html |accessdate=11 August 2009 |archivedate=28 August 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090828230556/http://encarta.msn.com/encyclopedia_701639717/Eminem.html }}</ref> == Eminem ၏အယ်လဘမ်များ == * Infinite (1996) * The Slim Shady LP (1999) * The Marshall Mathers LP (2000) * The Eminem Show (2002) * Encore (2004) * Relapse (2009) * Recovery (2010) * The Marshall Mathers LP2 (2013) * Revival * Kamikaze (2018) * Music To Be Murdered By (2020) * The Death of Slim Shady (Coup de Grace) (2024) == အဲလ်ဘမ်သုံးသပ်ချက်== ဆိုးဝါးသောပတ်ဝန်းကျင်တွင် ခက်ခဲစွာရှင်သန်ခဲ့ရသော Eminem သည် သူ၏နာမည်အား Slim Shady ဟုနာမည်ပေးကာ သူ၏ဒေါသများအား သရော်သောပုံစံဆန်သည့် 'ရပ်' စာသားများအဖြစ်ပြောင်းခဲ့သည်။  ၎င်း၏ ပထမဆုံးအဲလ်ဘမ် Infinite ကို ၁၉၉၆ နိုဝင်ဘာလမှာဖြန့်ချိခဲ့သော်လည်း အောင်မြင်မှုများစွာမရခဲ့ပေ။ NWA ဝိုင်းတော်သားဟောင်း လူမည်း rapper နှင့် rap တေးထုတ်လုပ်သူ Dr.Dre မှ Eminem ကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယမြောက် အယ်လဘမ် Slim Shady LP (1999) အားထုတ်ပေးခဲ့သည်။ ထိုအယ်လ်ဘမ်မှ သီချင်းစာသားများမှာ ကာရံများဆန်းသစ်ခြင်း၊ ကြမ်းတမ်းသော စကားလုံးများ အသုံးပြုခြင်း၊ ကိုးရိုးကားယား ပုံရိပ်များနှင့် မိမိကိုယ်ကို သရော်သော ပုံစံများကြောင့် Hip Hop ဂီတပုံစံသစ်တစ်မျိုးအဖြစ် ကိုယ်ပိုင်ဟန်တစ်ခုကို Eminem သည်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအယ်လ်ဘမ်သည် ချပ်ရေသုံးသန်းကျော် ရောင်းချခဲ့ရပြီး အကောင်းဆုံး rap album ဆုနှင့် အကောင်းဆုံး rap solo performance အဖြစ် My Name IS သီချင်းဖြင့် ဂရမ်မီဆုကို ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့သည်။ Eminem ၏ တတိယမြောက် အယ်လဘမ် Marshall Mathers LP (2000) သည် ထုတ်ဝေသည့် ပထမသုံးရက်၌ပင် ၂.၄ သန်း ကျော် ရောင်းချခဲ့ရသည်။ ထိုအဲလ်ဘမ်သည် [[ဘီလ်ဘော့ဒ်ဇယား|အမေရိကန်ဘီလ်ဘော့ဒ် (၂၀၀)]]တွင် အဆင့်(၁)ဖြင့်ရပ်တည်နိုင်ခဲ့၏။ "The Real Slim Shady", "Stan" တို့ကဲ့သို့သော သီချင်းများကိုလည်း လူကြိုက်များ၏။ Marshall Mathers LP တွင်ပိုမိုအောင်မြင်လာခဲ့သော်လည်း ဤအယ်လ်ဘမ်ထဲက သီချင်းစာသားများသည် အမျိုးသမီးများနှင့် လိင်တူများ ပုတ်ခတ်သည့် ပုံစံပေါက်နေသောကြောင့် Eminemအမျိုးသမီးအခွင့်အရေး တိုက်ပွဲဝင်သူများနှင့် လိင်တူအခွင့်ရေး တိုက်ပွဲဝင်သူများ၏ ပြင်းထန်စွာ ဆန္ဒပြမူ့များနှင့် ကြုံခဲ့ရသည်။ သို့ရာတွင် Eminem သည် ၂၀၀၁ ခုနှစ် ဂရမ်မီဆုပေးပွဲ၌ လိင်တူဟု ဝန်ခံထားသော အဆိုတော် အယ်လ်တန် ဂျွန်(Elton John)နှင့်အတူတူ Stan သီချင်းအား သီဆိုဖျော်ဖြေခဲ့သည်။ ထိုဂရမ်မီဆုပေးပွဲတွင် Eminem သည် ဂရမ်မီဆု သုံးဆု ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့သည်။  ၂၀၀၂ ခုနှစ် မေလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် လေးခုမြောက် The Eminem Show အဲလ်ဘမ်ကိုဖြန့်ချိခဲ့ပြီး ထိုနှစ်၌ပင် (၇.၆) သန်းရောင်းရခဲ့ပါတယ်။ ဤအဲလ်ဘမ်ထဲက တတိယမြောက်အဲလ်ဘမ်ထွက်ရှိခဲ့ပြီးWithout Me, Superman, Sing for the Moment စသောသီချင်းများသည် လူကြိုက်များ ကျော်ကြားခဲ့၏။ [[ဘီလ်ဘော့ဒ်ဇယား|အမေရိကန်ဘီလ်ဘော့ဒ် (၂၀၀)]]တွင် အဆင့်(၁) ရခဲ့သည်။ ငါးခုမြောက် Encore အဲလ်ဘမ်ကိုတော့ ၂၀၀၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၂ ရက်နေ့၌ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး Just Lose It, Like Toy Soldiers, Ass Like That စတဲ့သီချင်းမျာူ နာမည်ကြီးခဲ့သည်။ ပထမရက်သတ္တပတ် (၂)ခုအတွင်း [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တွင် (၁.၅) သန်းရောင်းရခဲ့ပါတယ်။ [[ဘီလ်ဘော့ဒ်ဇယား|အမေရိကန်ဘီလ်ဘော့ဒ် (၂၀၀)]] အဆင့်(၁) ရခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ဇွန်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ခုနှစ်ခုမြောက် အယ်လ်ဘမ်ဖြစ်သော Recovery ထွက်ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒီအဲလ်ဘမ်ထဲက Not Afraid, Love the Way You Lie, No Love, Space Bound သီချင်းများသည် ပြည်ပတွင်သာမက ပြည်တွင်း၌လည်း နာမည်ကြီးခဲ့သည်။ [[ဘီလ်ဘော့ဒ်ဇယား|အမေရိကန်ဘီလ်ဘော့ဒ် (၂၀၀)]] အဆင့်(၁) ထပ်မံရခဲ့၏။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်ကထွက်ခဲ့သော The Marshall Mathers LP ပြီးနောက် ၂၀၁၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၅ ရက်နေ့၌ The Marshall Mathers LP 2 ဆိုပြီး Eminem ရဲ့ ရှစ်ခုမြောက်အဲလ်ဘမ်ကို ဖြန့်ချိခဲ့ပါတယ်။ ဒီအဲလ်ဘမ်ထဲတွင် နာမည်ကြီသီချင်းတွေဖြစ်သော Berzerk, Survival, Rap God, The Monster စသောသီချင်းများ ပါဝင်သည်။ ဒီအဲလ်ဘမ်က [[ဘီလ်ဘော့ဒ်ဇယား|အမေရိကန်ဘီလ်ဘော့ဒ် (၂၀၀)]] အဆင့်(၁) ရခဲ့ပြန်သည်။<ref name="discography">"[https://en.m.wikipedia.org/wiki/Eminem_discography]", ''Wikipedia''</ref> == အကိုးအကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် အမျိုးသား အဆိုတော်များ]] {{Lifetime|၁၉၇၂| |}} gfxuq0e913llcbs2ph6gmuwv5ei0fib 0 6965 1046726 769976 2026-08-06T11:07:07Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:သင်္ချာ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:အခြေခံ ဂျီဩမေတြီ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046726 wikitext text/x-wiki တြီဂိုနိုမေတြီ( ဂရိဘာသာဖြင့် Greek trigōnon "triangle" + metron "measure") သည် [[ထောင့်မှန်တြိဂံ]] နှင့် ၎င်းတို့၏ ထောင့်များ တိုင်းထွာခြင်းကို အထူးပြု လေ့လာသော [[သင်္ချာ]] ဘာသာရပ်ခွဲ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် [[တြိဂံ]]၏ အနားများ၊ ထောင့်များနှင့် တြီဂိုနိုမေတြီ ဖန်ရှင်များ ဆပ်စပ်နေပုံကိုပါ လေ့လာသည်။ တြီဂိုနိုမေတြီသည် သင်္ချာဘာသာရပ် သက်သက်သာမက လက်တွေ့တွင်လည်း အသုံးချနိုင်ခြင်းကြောင့် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ကဏ္ဍများတွင်ပါ ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုကြသည်။ ယျေဘူယျအားဖြင့် အထက်တန်းအဆင့်တွင် သင်္ချာဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခု အဖြစ် စတင်သင်ကြားရလေ့ ရှိပြီး [[ကဲကုလပ်]]အကြို သင်ရိုးတွင် ပါဝင်သည်။ တြီဂိုနိုမေတြီ၏ ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခု ဖြစ်သော စက်လုံးတြီဂိုနိုမေတြီ သည် စက်လုံးမျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ တြိဂံများ အကြောင်းကို လေ့လာပြီး [[နက္ခတ်ဗေဒ]] (astronomy) နှင့် လမ်းရှာမှတ်သားခြင်းပညာ (navigation) တို့တွင် များစွာ အရေးပါသည်။ == သမိုင်း == [[File:Circle-trig6.svg|thumb]] [[File:Table of Trigonometry, Cyclopaedia, Volume 2.jpg|thumb|၁၇၂၈ စွယ်စုံကျမ်းပါ တြီဂိုဇယား]] လူသားတို့သည် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၄ဝဝဝကျော်ကာလကပင် တြီဂိုနိုမေတြီပညာ၏ အခြေခံလမ်းစများတွေ့ရှိ သိနားလည်ခဲ့ကြသည်ဟု မှတ်တမ်းများရှိသည်။ ပင်လယ်ပြင်တွင် ရွက်လွှင့်ရန်၊ လမ်းရှာမှတ်သားရန် နှင့် နက္ခတ်ဗေဒ တို့တွင် အသုံးချရန် အဓိကရည်ရွယ်၍ လေ့လာပြုစုခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ရှေးခတ် အီဂျစ်၊ [[မက်ဆိုပိုတေးမီးယားနယ်|မက်ဆိုပိုတေးမီးယားဒေသ]] နှင့် အိန္ဒိယ အင်ဒပ်စ် တောင်ကြားဒေသတို့သည် တြီဂိုနိုမေတြီ စတင်ရာ မူလနေရာများ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထိုစဉ်က မြင့်မားသော ပိရမစ်စသည့် အဆောက်အဦးတို့၏ အမြင့်ကို ၎င်း၏နေရိပ်အား တိုင်းတာကြည့်ခြင်းဖြင့်သိနိုင်သောနည်းတို့ တတ်ကျွမ်းကြသည်ဟု ယူဆကြသည်။ သို့ရာတွင် ကနဦး၌ သဏန်တူ တြိဂံများအကြောင်းထိ တတ်ကျွမ်းနေသည်ဟု မယူဆပဲ မတ်မတ်စိုက် ထူထားသော တုတ်တစ်ချောင်း၏အမြင့် နှင့်ယင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော အရိပ်၏အလျားတို့ ပမာဏခြင်း တူညီနေခဲ့လျှင် ထိုအချိန်၌ တစ်ပြိုင်နက် တည်းတိုင်းတာရရှိသော ပိရမစ်တစ်ခု၏ အရိပ်၏အလျားသည်လည်း ထိုပိရမစ်၏အမြင့်နှင့် တူနေမည်ဟူသော အသိမျိုးရှိနိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ ဘီစီ၂၇၆ - ဘီစီ ၁၉၄ အတွင်းက [[အဲရတိုစ်သီးနီးစ်]] (Eratosthenes) ဆိုသူတစ်ဦးသည် သူနေ့စဉ်ရေငင်ရသောရေတွင်း၏ နေမွန်းတည့်ချိန်တွင် နေရောင်ကျဆင်း ရောက်ရှိပုံ အပြောင်းအလဲအား သတိပြုစောင့်ကြည့်မိသည်ဆိုသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့်နေရောင်သည် ရေမျက်နှာပြင်အထိ မဆင်းနိုင်ပဲ ရေတွင်းနံရံတစ်ဖက်သို့သာ တိမ်းစောင်းကျရောက်ပြီး တစ်နှစ်တာအတွင်း နှစ်ကြိမ်မျှသာ ရေပြင်တစ်ခုလုံး နေရောင်လွှမ်းစေနိုင်ကြောင်းသတိ ထားမိခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ကြုံကြိုက်သော နေ့ရက်များအား မှတ်သားထားသော အရော့စတီးနီးစ်သည် နှစ်တနှစ်တွင်မူ သူ၏မြို့မှ တောင် မြောက်ခရီးတာ မိုင်၃ဝဝခန့်ကွာဝေးသော ဒေသတစ်ခုတွင် ရောက်ရှိနေသောကြောင့် သူ့မှတ်တမ်းအရ ရေတွင်းနံရံ၌ မွန်းတည့်ချိန် နေရိပ် ပျောက်ရမည့်ရက်တွင် ထိုဒေသရှိရေတွင်းတစ်ခုကို လေ့လာကြည့်ရာ ကွာခြားနေကြောင်း တွေ့ရသည်ဆိုသည်။ ယင်းအဖြစ်များကို ဆက်စပ် တွေးတောကြည့်ရာမှ ထိုဒေသ၏နေရိပ်ပျောက်သောနေ့ကိုစူးစမ်းစောင့်ကြည့်ပြီး သူသည် ကမ္ဘာမြေကြီး၏ အဝန်း နှင့် အချင်း မိုင်ကို တွက်ထုတ်ပြနိုင်ခဲ့လေသည်။ တြီဂိုနိုမေတြီနှင့်ပတ်သက်၍ ပထမဆုံးသော မှတ်တမ်းမှာ ဘီစီ ၁၅ဝခန့်တွင်ဖြစ်သည်။ ဟင်လင်းနစ်ခေတ် သင်္ချာပညာရှင် Hipparchus သည် တြိဂံများကို တွက်ချက် ရန်တြီဂိုနိုမေတြီ ဇယားဆွဲခဲ့ပြီး ဆိုင်း(sine) အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ယင်းနောက် ရောမ သင်္ချာပညာရှင် Ptolemy မှ ထပ်မံချဲ့ထွင် ခဲ့ပြန်သည်။ ရှေးခေတ်သီရိလင်္ကာရှိ အနုရဋ္ဌပူရပြည်တွင် ရေကာတာများ တည်ဆောက်ရာ၌ တီဂိုနိုမေတြီ အသုံးပြု၍ ရေစီးဆင်းရာ မျက်နှာပြင် အတိမ်အနက်ကို တွက်ချက်ခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုသည်။ အေဒီ ၄၉၉ တွင် အိန္ဒိယ သင်္ချာပညာရှင် Aryabhataမှ ဆိုင်း(sine) နှင့် ကိုဆိုင်း (cosine) ဇယားများ တွက်ချက်ပြခဲ့ပြီး ''zya'' အား ဆိုင်း(sine) အဖြစ် လည်ကောင်း ''kotizya'' အား ကိုဆိုင်း(cosine) အဖြစ် လည်ကောင်း ''otkram zya'' အား ပြောင်းပြန်းဆိုင်း (inverse sine) အဖြစ်လည်ကောင်း အသီးသီး တင်ပြခဲ့သည် သာမက ဗာဆိုင်း(versine) ကိုပါ စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ အေဒီ ၆၂၈ အရောက်တွင် အိန္ဒိယတိုင်းသား သင်္ချာပညာရှင်ပင်ဖြစ်သော ဗြဟ္မဂုတ္တ(Brahmagupta) မှ interpolation formula ခေါ် အချက်အလက် သစ်များထည့်သွင်းခြင်းနည်းဖြင့် ဆိုင်း(sine)၏ တန်ဖိုးများ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၁ဝရာစုတွင် ပါရှန်လူမျိုး သင်္ချာနှင့် နက္ခတ်ပညာရှင် အာဘူဝါဖာ(Abul Wáfa)မှ တန်းဂျင့် (tangent) ဖန်ရှင်အား စတင်မိတ်ဆက် ပေးခဲ့ပြီး အခြား တြီဂိုနိုမေတြီ အတွက်အချက်များကိုပါ ပိုမိုကောင်းမွန်လာအောင် ဖန်တီးခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ထောင့်ပေါင်း ထပ်တူညီခြင်းများ (angle addition identities) ဥပမာ-sin (a + b) နှင့် စက်လုံး တြီဂိုနိုမေတြီ၏ ဆိုင်း (sine) ဖန်ရှင် အတွက် ဖော်မြူလာများကိုပါ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ <math>\frac{\sin A}{\sin a} = \frac{\sin B}{\sin b} = \frac{\sin C}{\sin c}</math> ထို့နောက် ၁ဝ ရာစုနှောင်း ၁၁ ရာစု အစောပိုင်းတွင် အီဂျစ် နက္ခတ်သမား Ibn Yunus မှ တွက်ချက်မှုပေါင်း မြောက်မြားစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အောက်ပါ ဖော်မြူလာကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ <math>2cos(a)cos(b) = cos(a+b)+cos(a-b)</math> ၁၃ ရာစုအရောက်တွင် ပါရှန်သင်္ချာပညာရှင် Nasir al-Din Tusiနှင့် အိန္ဒိယသင်္ချာပညာရှင် Bhaskara တို့သည် တြီဂိုနိုမေတြီဘာသာရပ်ကို သင်္ချာ မျိုးကွဲ တစ်မျိုးအဖြစ် ပထမဆုံး အသုံးပြုသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့နောက် ၁၅၉၅ တွင် ဂျာမန် သင်္ချာနှင့် နက္ခတ်ပညာရှင် Bartholemaeus Pitiscus ၏ သင်္ချာပိုင်းဆိုင်ရာ စာအုပ်ရေးသား ထုတ်ဝေမှုတွင် Trigonometry ဟူသော အသုံးအနှုန်း ပါဝင်ပြီး ထိုမှပင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆဖွယ်ရာ ရှိသည်။ {{DEFAULTSORT:တ|တြီဂိုနိုမေတြီ}} [[ကဏ္ဍ:အခြေခံ ဂျီဩမေတြီ]] iot6mnmpdzc3mempsre2xqx3ibv3wt4 0 7277 1046744 829182 2026-08-06T11:25:13Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:သင်္ချာ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ဂျီဩမေတြီ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046744 wikitext text/x-wiki {{cleanup|date=မေ ၂၀၁၇}} [[File:Calabi-Yau.png | thumb | ကလာဘီ ရောင်း အထွေး]] '''ဂျီဩမေတြီ'''({{lang-en|Geometry}}; {{lang-gr|γεωμετρία}}, ''geometria''; geo = ကမ္ဘာ၊ metria = အတိုင်းအတာ) သို့မဟုတ် '''ရေခါဂဏိတ'''({{lang-pi|rekhāgaṇita}})သည် ပမာန၊ ပုံသဏ္ဌာန် နှင့် ပုံတို့၏ နေရာတို့နှင့် ပတ်သက်သော [[သင်္ချာ]]ဘာသာရပ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဂျီဩမေတြီသည် အလွန် ရှေးကျသော [[သိပ္ပံ]]ဘာသာရပ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အစပိုင်းတွင် ဂျီဩမေတြီသည် [[အလျား]]၊ [[ဧရိယာ]]၊ [[ထုထည်]] သာ ပတ်သက်ခဲ့သည်။ ၃ ရာစုနှစ်တွင် [[ယူကလစ်]] (Elucid) က ဂျီဩမေတြီ [[အဆိုပြုချက် သဘော]] (axiomatic form) ဖြင့် စတင်ခဲ့ပြီး ၎င်း တင်ပြချက်ကို [[ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီ]] ဟု နောင်ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာထိ စံအဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ [[နက္ခတ္တ]] ပညာတွင် အထူးသဖြင့် ကြယ်များနှင့် ၎င်းတို့၏ စက်လုံးပုံ ဂြိုဟ်များ၏ နေရာများကို တွက်ချက်ရာတွင် ဂျီဩမေတြီသည် နောက်ထပ် နှစ်ပေါင်း ၁၅၀၀ အထိ တိုင်အောင် အဓိက ဖြေရှင်းပေးလျက်ရှိသည်။ [[ရာနယ် ဒေကာ့]]၏ [[ကိုဩဒီနိတ်]]စနစ် စတင်လိုက်ခြင်းနှင့် တပြိုင်တည်းတိုးတက်လာသော [[အက္ခရာ သင်္ချာ]] တို့သည် ဂျီဩမေတြီ ကို အခြေအနေသစ် တစ်ခုအဖြစ်သို့ တိုးမြင့်လိုက်ပြီး [[မျဉ်းကွေး]] (plane curves) စသည့် ဂျီဩမေတြီ ပုံတို့ကို [[ဖန်ရှင်]]၊ ညီမျှခြင်း စသည့် [[အက္ခရာ]]များဖြင့် ဖော်ပြနိုင်သည်။ ၎င်းသည် ၁၇ ရာစုတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည် [[ကဲကုလပ်]] ကို အခြေခံပေးလေသည်။ ထို့အပြင် [[မြင်ကွင်း သဘော]] (perspective) သီအိုရီ သည် ပုံ၏ အတိုင်းအဆများထက် အခြား အဘောများလည်းပါကြောင်း ပြသသည်။ ဂျီဩမေတြီ ဘာသာကို [[လီယွန်ဟတ် အွိုင်လာ|အူလာ]] (Eular) နှင့် [[ကားလ် ဖရီးဒရစ် ဂေါက်|ဂေါက်]] (Gauss) တို့က ဂျီဩမေတြီပုံတို့၌ တည်ဆောက်ပုံတို့၏ အရင်းစစ် (intrinsic) သဘောများကို ဆက်လက်လေ့လာကြပြီး [[တိုပိုလိုဂျီ]] နှင့် နှိုင်းယှဉ်ခြင်း ဂျီဩမေတြီ (differential geometry) တို့ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှစ်က ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ယူကလစ်-အလွန် ဂျီဩမေတြီ (non-Euclidean geometry) ကြောင့် [[နေရာ]] (space) မှာ အခြေခံမှစ၍ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ခေတ်ပေါ် ဂျီဩမေတြီ သည် [[အထွေး]] (manifold)၊ နေရာ တို့ကို ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီ ထက် အခြေခံကျစွာ စဉ်းစားခဲ့ပြီး ၎င်းတို့မှာ ရိုးရှင်းသော အခြေအနေ တို့မှာသာ တူကြသည်။ ၎င်းနေရာ ဟူသည်တွင် အပို သဏ္ဌာန်များ ပါလာကြပြီး နေရာသည်လည်း အရှည်ပင် ပြောလို့ရလာသည်။ [[ရေမင်နီရမ် ဂျီဩမေတြီ]] (Riemannian geometry) နှင့် [[ယေဘုယျ နိုင်ဆခြင်း]] (general relativity) တိုတွင် ဖော်ပြ သကဲ့သို့ ခေတ်သစ် ဂျီဩမေတြီ သည် [[ရူပဗေဒ]] နှင့် ဆက်စပ်မှုရှိသည်။ ရှူမြင်နိုင်သော အကြောင်းများကြောင့် ဂျီဩမေတြီသည် အစဦးပိုင်းက အခြား [[သင်္ချာဘာသာ]] ရပ်များထက် ပို၍ ပေါက်ရောက်သည်။ သို့သော် ဂျီဩမေတြီ ဘာသာစကားသည် မူလ ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီ ထက် များစွာ ကျယ်ပြန့်ခဲ့ပြီး [[အပိုင်းအစ ဂျီဩမေတြီ]] (fractal geometry)၊ အထူးသဖြင့် [[အက္ခရာ ဂျီဩမေတြီ]] (algebraic geometry) တို့မှာ မူလ ပုံသဘောကိုပင် ပယ်ခဲ့လေသည်။<ref>It is quite common in algebraic geometry to speak about ''geometry of [[Algebraic variety|algebraic varieties]] over [[Finite field|finite fields]]'', possibly [[Singularity theory|singular]]. From a naïve perspective, these objects are just finite sets of points, but by invoking powerful geometric imagery and using well developed geometric techniques, it is possible to find structure and establish properties that make them somewhat analogous to the ordinary [[Sphere|spheres]] or [[Cone (geometry)|cones]].</ref> == သမိုင်း == [[File:Woman_teaching_geometry.jpg | thumb | အမျိုးသမီး ဂျီဩမေတြီ သင်ကြားပုံ။ [[ယူကလစ် ၏ အဲလိမန့်]] ကို ပုံဖော်စဉ် (၁၃၁၀ ခု)]] ၃၀၀၀ BCE လောက် မှ စ၍ ဂျီဩမေတြီ အစ၏ အထောက်အထား များကို [[အီဂျစ်နိုင်ငံ]]၏ [[မေဆိုပိုတမီးယာ]] နှင့် [[အင်းဒက် တောင်ကြား]] (Indus Valley) တို့တွင် တွေ့ရသည်။ အစပိုင်း ဂျီဩမေတြီ မှာ [[အလျား]]၊ [[ဧရိယာ]]၊ [[ထုထည်]] တို့နှင့် ပတ်သက်သော လက်တွေ့ နည်းစဉ် စုစည်းမှု များ ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ကို [[မြေစာရင်း ကောက်ယူခြင်း]]၊ အဆောက်အဦး တည်ဆောက်ခြင်း၊ [[နက္ခတ္တ]] နှင့် ဖန်တီးမှု မျိုးစုံ တို့တွင်သုံးသည်။ == ရှေးဂရိတို့၏ မြေတိုင်းပညာ == ဂျီဩမေတြီပညာကို ကျောင်းသားအများပင် လေ့လာသင်ကြားကြရပေမည်။ သင်္ချာဘာသာတွင် အလွန်အရေးပါသော ပညာတစ်ရပ် ဖြစ်၏။ မြေတိုင်းရာမှစ၍ ဤပညာမှာ တစ်ဆင့် တစ်ဆင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။ ထိုပညာကို စနစ်တကျ ဖြစ်အောင် လေ့လာစီစဉ်ခဲ့သူ ရှေးဂရိပညာရှိကြီး ယူကလစ်ကို အစွဲပြု၍ ရှေးက ထိုပညာကို ယူကလစ်ဟူ၍ပင် ကျွန်ုပ်တို့ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ ကြသေးသည်။ ဂျီဩမေတြီဟူသော ဝေါဟာရသည် ဂရိဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာ၍ မြေကိုတိုင်းသည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ ဂျီဩမေတြီသည် ရှေးဂရိလူမျိုးတို့အဖို့ မြေကြီးတိုင်းတာသော ပညာ ရခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ ဂျီဩမေတြီ၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်၍ လာသည်။ ဂျီဩမေတြီသည် အလွန်ရှေးကျသော ကာလမှစ၍ တည်မြဲလာသည့် ပညာရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုပညာကို ရှေးခေတ်အီဂျစ်လူမျိုးတို့ စတင် အသုံးပြုခဲ့ကြဟန်တူသည်။ အီဂျစ်ပြည်တွင်း နိုင်းမြစ်ရေလျှံမှုကြောင့် မြေယာနယ်နိမိတ်များကို မကြာခဏ ပြန်လည် တိုင်းတာခဲ့ကြရသည်။ ထိုသို့ တိုင်းတာရာတွင် ထောင့်များကို ရေးဆွဲ၍ တိုင်းတာခဲ့ကြသည်။ ဧရိယာများကို တွက်ချက်၍လည်း တိုင်းတာခဲ့ကြသည်။ ပိရမစ်ခေါ် ကမ္ဘာကျော် အဆောက်အအုံကြီးများကို ဆောက်လုပ်ရာတွင် အီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် ဂျီဩမေတြီ၌ ထင်ရှားသော စည်းမျဉ်းများကို ထိရောက်စွာ အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ အီဂျစ်လူမျိုးတို့ အသုံးပြုခဲ့သော ဂျီဩမေတြီ၌ စည်းမျဉ်းဥပဒေ အနည်းငယ်မျှ ပါရှိသည်။ ထိုစည်းမျဉ်းများဖြင့် သူတို့သည် ဂျီဩမေတြီပုံ အမျိုးမျိုးတို့၏ ဧရိယာများကို တိုင်းတာခဲ့ ကြသည်။ အထူးသဖြင့် ထောင့်မှန်များကို စနစ်တကျတိုင်းတာ ဆောက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဂရိလူမျိုးတို့သည် ဂျီဩမေတြီတိုင်းတာ နည်းများကို သိပ္ပံပညာရပ်အခြေသို့ ရောက်အောင် ပြုစု ပျိုးထောင် ပေးခဲ့ကြသည်။ ရှေးဂရိပညာရှိတို့တွင် ယူကလစ်သည် ဂျီဩမေတြီပညာကို စနစ်တကျ ဖြစ်အောင် လေ့လာစီစဉ်ခဲ့သောသူ ဖြစ်သည်။ ယူကလစ် ရေးသားခဲ့သော စာအုပ် ၁၃ အုပ်အနက် ပထမ ၆ အုပ်နှင့် နောက်ဆုံး ၃ အုပ်တွင် ပလိန်း ဂျီဩမေတြီနှင့်ဆော လစ်ဂျီဩမေတြီအကြောင်းအရာများ ပါရှိလေသည်။ ပလိန်းဂျီဩမေတြီဆိုသည်မှာ မျက်နှာပြင်ညီ တစ်ခုတည်း၌ရှိသော ပုံများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ လေ့လာရသော ဂျီဩမေတြီကို ဆိုသည်။ ထိုပုံများသည် စတုရန်း၊ တြိဂံ၊ စက်ဝိုင်း၊ အနားပြိုင်စတုဂံ စသည့် အလျားနှင့် အနံသာရှိသော ပုံများနှင့် ဖြစ်ကြသည်။ ဆောလစ်ဂျီဩမေတြီဆိုသည်မှာ ထုပုံများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ လေ့လာရသော ဂျီဩမေတြီကို ဆိုသည်။ ထုပုံများသည် ကုဗတုံး၊ ဆလင်ဒါ၊ စက်ဝိုင်းလုံး၊ အဝိုင်းထုချွန် စသည့် အလျား၊ အနံ၊ အမြင့်ရှိသော ထုပုံများဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီပညာရပ်များကို ခေတ်နှင့်လျော်အောင် ပြုပြင်၍ ကျောင်းများ၌ သင်ကြားကြ၏။ ဂျီဩမေတြီသင်ကြားရာတွင် ထောင့်များကို နားလည်ရန်မှာ များစွာပင် အရေးကြီးပေသည်။ အကြောင်းမှာမူ ကျွန်ုပ်တို့ သည် ထောင့်များ နေရာတကာတွင် တွေ့ရသောကြောင့် ဖြစ်ပေသည်။ စာအုပ်၌၎င်း၊ အရုပ်ကား၌၎င်း၊ အခန်း၌၎င်း၊ လမ်းဆုံများ၌၎င်း ထောင့်များကို ရှိကြသည်။ ထောင့်မှန်သည် ကျွန်ုပ်တို့ အတွေ့အကြုံ အများဆုံးသော ထောင့်မျိုး ဖြစ်၏။ မျဉ်းဖြောင့် နှစ်ကြောင်းသည် အမှတ်တစ်ခုတွင် တွေ့ဆုံ ဖြတ် သန်းကြသောအခါ ထောင့်များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထောင့်မှန် အပြင် အခြားထောင့်များလည်း ရှိသေးသည်။ မြို့တစ်မြို့၏ မြေပုံကိုကြည့်လျှင် လမ်းများသည် ထောင့်အမျိုးမျိုးဖြစ်အောင် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဖြတ်နေကြသည်ကို တွေ့ရပေလိမ့်မည်။ ထောင့် ဆောင်မျဉ်းဖြောင့်များကို ထောင့်လက်တံများဟု ခေါ်သည်။ မျဉ်း ၂ ကြောင်း တွေ့ဆုံသောနေရာသည် ထောင့်၏ထိပ် ဖြစ်သည်။ ပုံတွင် ကဝနှင့် ခဝတို့သည် ဝ ၌ တွေ့ဆုံကြသဖြင့် ကဝနှင့်ခဝ တို့သည် လက်တံများဖြစ်ကြ၍ ဝ သည် ထိပ် ဖြစ်သည်။ ထောင့်တစ်ခုကို ဖော်ပြလိုသောအခါ ကဝခ ထောင့် ဟူ၍ အက္ခရာသုံးလုံးဖြင့် ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ ထောင့်ကိုတဖန် ဟူသော အမှတ်အသားဖြင့် ဖော်ပြလေ့ရှိရာပုံတွင် ပြထားသော ထောင့်ကို ကဝခ (ကဝခ)သို့မဟုတ်အက္ခရာတစ်လုံး တည်းဖြင့် ဝ (ဝ)ဟု ရေးသား ဖော်ပြလေ့ရှိကြသည်။ သိပ္ပံ အလိုအားဖြင့် မျက်နှာပြင်တစ်ခုပေါ်တွင် မျဉ်းတစ်ကြောင်းသည် အခြားတည်မြဲသော မျဉ်းတစ်ကြောင်းမှ တည်မြဲသော အမှတ်တစ်ခုကို အစွဲပြု၍ လှည့်ပတ်သွားသောအခါ ထောင့်များ ဖြစ်လာကြသည်။ အောက်ပါစက်ဝိုင်းပုံတွင် မြားပြထားသော လက်တံသည် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ တည်မြဲသော မျဉ်းမှစ၍ တည်မြဲသောအမှတ်ကို လှည့်ပတ်သွားနေသည်။ လက်တံရပ်သောအခါ လက်တံနှင့် မျဉ်းတို့သည် ပုံတွင်ပြထားသည့်အတိုင်း ထောင့်မှန်ကျလျက် ရှိသည်။ ထောင့်မှန်စတုဂံတွင် ဤထောင့်မျိုး ရှိသည်။ ထောင့်များတွင် လက်ယာလှည့်ထောင့်နှင့် လက်ဝဲလှည့် ထောင့်ဟု ၂ မျိုး ရှိသည်။ သို့ရာတွင် ဤနေရာ၌ လက်ဝဲလှည့် ထောင့်များကိုသာ စဉ်းစားမည်။ ထောင့်များကို ကြည့်ရှုစစ်ဆေးသောအခါ ကျွန်ုပ်တို့သည်ပထမပုံတွင် လက်တံနှင့် မျဉ်းမြဲတို့ဆောင်သော ထောင့်ငယ် တစ်မျိုးကို တွေ့ကြရ၏။ ဤထောင့်မျိုးကို ထောင့်မှန်ထက် ငယ်သောကြောင့် ထောင့်ကျဉ်းဟု ခေါ်သည်။ ဒုတိယပုံတွင် မျဉ်းမြဲနှင့်လက်တံတို၏အကြားရှိထောင့်သည် ထောင့်မှန်တစ်ခု ထက် ကြီးသော်လည်း ထောင့်မှန် ၂ ခုထက် ငယ်သည်။ ဤထောင့်မျိုးကို ထောင့်ကျယ်ဟု ခေါ်သည်။ မျဉ်းမြဲနှင့် လက်တံတိုသည် တတိယပုံတွင် ဖြောင့်တန်းလျက် ရှိကြ လေသည်။ လက်တံ ၂ ခုတို့ တစ်ဖြောင့်တည်းနေသောကြောင့် ဤထောင့်မျိုးကို ထောင့်ဖြောင့်ဟု ခေါ်သည်။ စတုတ္ထပုံတွင် လက်တံသည် မူလနေရာဖက်သို့ ပြန်သွားသဖြင့် ဤထောင့် မျိုးကို ထောင့်ပြန်ဟု ခေါ်သည်။ဤထောင့်မျိုးသည် ထောင့်မှန် ၂ ခုထက်ကြီး၏။ သို့သော် ထောင့်မှန် ၄ ခုထက် ငယ်သည်။ ပဉ္စမပုံတွင် လက်တံသည် တစ်ပတ်တိတိလည်ပြီး ဖြစ်သည်။ ဤသို့ တစ်ပတ်လည်၍ ဖြစ်လာသောထောင့်ကို တပတ် လည်ထောင့်ဟုခေါ်သည်။ ရှေးခေတ်လူတို့သည် နက္ခတ်တာရာများ လှည့်ပတ်ခြင်းကို လေ့လာခဲ့စဉ်က တစ်ပတ်လည်ထောင့်၌ ၃၆ဝ ဒီဂရီရှိသည်ဟု တန်ဖိုးထားခဲ့ကြသည်။ ထိုအခါမှအစပြု၍ ယခုတိုင်အောင် ဤ တန်ဖိုးသည် တည်မြဲလျက်ရှိသည်။ တစ်ပတ်လည်ထောင့်တွင် ၃၆ဝ ဒီဂရီရှိသောကြောင့် တစ်ပတ်ဝက်ရှိသောထောင့် သို့မဟုတ် ထောင့်ဖြောင့်တွင် ဒီဂရီ ၁၈ဝ ရှိ၍ တစ်ပတ်၏ လေးစိတ်တစ်စိတ် သို့မဟုတ် ထောင့်မှန်တွင် ဒီဂရီ ၉ဝ ရှိသည်။ တစ်ဖန် ၁ ဒီဂရီကို မိနစ် ၆ဝ၊ ၁ မိနစ်ကို စက္ကန့် ၆ဝ ဟူ၍ ခွဲစိတ်ထားကြပြန်သဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် မည်သည့် ထောင့်မျိုးကိုမဆို အလွယ်တကူ တိကျ မှန်ကန်စွာ တိုင်းတာ နိုင်ပေသည်။ == ထောင့်တိုင်းနည်း == ထောင့်များကို တိုင်းရာ၌ ထောင့်တိုင်းကရိယာ (အဂ‡လိပ်လို ပရိုထရက်တာ)ကို အသုံးပြုကြရသည်။ ပုံတွင်ပါသည့် ကဝခ ကို တိုင်းလိုလျှင် ကဝခတွင် ဝက ဝက လက်တံသည် နေရာမြဲ သော ဝအ မျဉ်းမှတည်မြဲသော ဝ အမှတ်ကိုပတ်၍ လှည့်သွား ရာ ဝခ နေရာသို့ ရောက်သွားသည်ဟု ယူဆပါ။ ဤသို့ ယူဆလျှင် ဝကကို အစမျဉ်းဟုခေါ်၍ ဝခ ကို အဆုံးမျဉ်းဟု ခေါ်ပါ။ အထက်ပါ ထောင့်ကို တိုင်းလိုသောအခါ ကဝ ကို ဂ အထိဆွဲ၍ ပရိုထရက်တာ၏ ဗဟိုကို ထောင့်ထိပ်ပေါ်တွင် တည့်တည့်ကျနေအောင် တင်ထားပါ။ ထိုနောက် ပရိုထရက် တာ၏ အနားကို ကဂ မျဉ်းနှင့် တစ်ထပ်တည်းဖြစ်နေအောင် ရွှေ့ပေးပါ။ ထိုအခါ အဆုံးမျဉ်းသည် ပရိုထရက်တာ၏ စက်ဝိုင်းကို မည်သည့်နေရာ၌ ဖြတ်သန်းသည်ကို ကြည့်ပါ။ ဖြတ်သန်းသောနေရာတွင် ရေးမှတ်ထားသော ဒီဂရီသည် ကဝခ ထောင့် မည်မျှကျယ်သည်ကို ပြပေလိမ့်မည်။ ကဝဂ ထောင့် သည် ၁၈ဝ ဒီဂရီ ကျယ်သည်။ အကယ်၍ ကဝခ ထောင့်သည် ၄ဝ ဒီဂရီဖြစ်လျှင် ခဝဂ = ကဝဂ - ကဝခ = ၁၈ဝ - ၄ဝ = ၁၄ဝ ဒီဂရီဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ပရိုထရက်တာတွင် ၄ဝ ဒီဂရီ မှတ်ထားသောနေရာ၌ ၁၄ဝ ဒီဂရီမှတ်ထားသည်ကိုလည်း တွေ့ရပေမည်။ တြိဂံဆိုသည်မှာ မျဉ်းဖြောင့်သုံးကြောင်းတို့က လုံခြုံအောင် ဝန်းရံထားသော မျက်နှာပြင်ညီပုံ ဖြစ်သည်။ မျဉ်းတံ၊ ကွန်ပါ၊ ပရိုထရက်တာခေါ် ထောင့်တိုင်းကိရိယာကို အသုံးပြု၍ ကျွန်ုပ် တို့သည် အောက်ပါ တြိဂံများကို ရေးဆွဲနိုင်သည်။ တြိဂံများကို အမျိုးအစား ခွဲခြားရာ၌ အနားကို အကြောင်း ပြု၍ သုံးနားညီတြိဂံ (တြိရန်း)၊ နှစ်နားညီတြိဂံ၊ အနားမညီ တြိဂံဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အနားမညီသော တြိဂံကို အဂ‡လိပ် လို စကေလင်းတြိဂံဟုခေါ်သည်။ ထောင့်တစ်ခုကို အကြောင်းပြု၍လည်း ထောင့်မှန်တြိဂံ၊ ထောင့်ကျဉ်းတြိဂံ၊ ထောင့်ကျယ်တြိဂံဟု ခေါ်ကြ၏။ အကယ်၍ ဝက မျဉ်းကို ဝ အမှတ်တွင် စွဲမြဲစွာထား၍ တစ်ပတ်အပြည့်လှည့်ပေးလျှင် ဝက တွင် သတ် မှတ်ထားသည့် ပ အမှတ်တစ်ခုသည် မျဉ်းကောက်တစ်ခုကို ထင်ပေါ်လာစေလိမ့်မည်။ ထိုမျဉ်းကောက်ကို စက်ဝိုင်းဟု ခေါ်သည်။ ထို့ကြောင့် စက်ဝိုင်းသည် ပိတ်နေသောမျဉ်းကောက်၏ ပုံဖြစ်၍ ထိုမျဉ်းကောက်ပေါ်ရှိ အမှတ်အားလုံးတို့သည် မျက်နှာပြင် တစ်ခုတည်းပေါ်၌ တည်ရှိလျက် မျဉ်းကောက်အတွင်းရှိ တည်မြဲသော အမှတ်တစ်ခုမှ အကွာအဝေး တူညီကြ၏။ စက်ဝိုင်းဆွဲရန် ကွန်ပါခေါ် ကိရိယာကို အသုံးပြုကြရသည်။ ကွန်ပါ၏ ခြေ ၂ ချောင်းကို အနည်းငယ် ကားထား၍ စက္ကူ တစ်ရွက်ပေါ်ရှိ ဝ အမှတ်တွင် ခြေတစ်ချောင်းကို တည်မြဲအောင် (ရွေ့မသွားအောင်)ထောက်ထားပါ။ ထိုနောက် ခဲတံပါသောခြေကို လှည့်လိုက်လျှင် စက်ဝိုင်းတစ်ခု ရရှိလာမည်။ ဤစက်ဝိုင်းတွင် ဝ အမှတ်ကို ဗဟိုဟုခေါ်၍ စက်ဝိုင်း၏ နယ်နိမိတ်ဖြစ်သော မျဉ်းကောက်ကို စက်ဝန်းဟု ခေါ်သည်။ ဗဟိုနှင့် စက်ဝန်းပေါ်ရှိ အမှတ်တစ်ခုခုကို ဆက်ထားသည့် ဝက ခေါ် မျဉ်းကို အချင်းဝက်ဟုခေါ်သည်။ ခဝဂ မျဉ်းကဲ့သို့ ဗဟိုချက်ကိုဖြတ်၍ စက်ဝန်းပေါ်တွင် အဆုံးသတ်သောမျဉ်းကို အချင်းဟု ခေါ်သည်။ အချင်းသည် စက်ဝိုင်းကို နှစ်ခြမ်း အညီအမျှ ပိုင်းသည်။ စက်ဝိုင်းတစ်ခြမ်းစီကို စက်ဝိုင်းခြမ်းဟု ခေါ်သည်။ စက်ဝန်းပိုင်းတွင် စက်ဝန်း၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည့် အချင်းဝက်နှစ်ခုကြားရှိ စက်ဝိုင်း၏ အစိတ်အပိုင်းကို စက်ဝိုင်းစိတ်ဟု ခေါ်သည်။ စက်ဝန်းပိုင်းကို ဂျီဩမေတြီတွင် အတို နောက်တစ်နည်းဖြင့်ဟူ၍ ရေးသားလေ့ ရှိကြသည်။ ကခ ၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ စက်ဝိုင်းပိုင်း ကခ ဖြစ်၏။ စက်ဝိုင်းတိုင်း၌ စက်ဝိုင်းနှင့် အချင်း၏အချိုးသည်တစ်သမတ်တည်းရှိ၍ ထိုအချိုးကို ပိုင်( )ဟူသောဂရိအမှတ်အသားဖြင့် ရေးသား ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ တန်ဖိုးမှာ ၃ ဒသမ ၁၄၁၆ ခန့် ဖြစ်သည်။ စက်ဝိုင်းတစ်ခုတွင် စက်ဝန်း၏ အရှည် ၂ နှင့် ညီမျှသည် ဟူသော ပုံသေတွက်နည်းဖြင့်၎င်း၊ ဧရိယာသည် မ နှင့် ညီမျှသည်ဟူသော ပုံသေတွက်နည်းဖြင့်၎င်း၊ တွက်ချက် သိရှိနိုင်သည်။ (သည် စက်ဝန်းပိုင်း၏ အချင်းဝက်ဖြစ်၏။) ဖြတ်မျဉ်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ထောင့်များ။။ မျဉ်း ၂ကြောင်းကိုဖြစ်စေ၊ ထိုထက်များသော မျဉ်းတို့ကို ဖြစ်စေ ဖြတ်သန်းသွားသော မျဉ်းဖြောင့်ကို ဖြတ်မျဉ်းဟု ခေါ် သည်။ ပုံတွင် လအ သည် ပဖ နှင့် ဗမ မျဉ်းနှစ်ကြောင်းကို ဖြတ်သွားသည့် ဖြတ်မျဉ်းတစ်ကြောင်း ဖြစ်သည်။ ပဖနှင့် ဗမတို့ အပြင်ဘက်တွင် ကျရောက်နေသည့် ကာ၊ ကဲ၊ ခိ၊ ခု ထောင့်များကို အပြင်ထောင့်များဟုခေါ်၍ အတွင်းဘက်တွင် ကျရောက်နေသည့် ကိ၊ ကု၊ ခါ၊ ခဲ ထောင့်များကို အတွင်း ထောင့်များဟု ခေါ်သည်။ ဖြတ်မျဉ်း၏ တစ်ဖက်တည်းရှိ အပြင်ထောင့် ကဲနှင့် အတွင်းထောင့် ခဲကို သက်ဆိုင်ရာ ထောင့်များဟု ခေါ်သည်။ အခြားသက်ဆိုင်သောထောင့်များမှာ ကာ နှင့် ခါ၊ ခိနှင့် ကိ၊ ခုနှင့် ကုတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကိနှင့် ခဲ၊ ကု နှင့် ခါ ထောင့်များကိုမူကား ဝိသမသတ်ထောင့်များဟု ခေါ်သည်။ အကယ်၍ ပဖနှင့် ဗမသည် မျဉ်းပြိုင်များဖြစ်လျှင် အောက်ပါ အချက်များကို သိရမည်ဖြစ်သည်။ # သက်ဆိုင်ရာထောင့်ချင်း ညီသည်။ # ဝိသမသတ်ထောင့်ချင်း ညီသည်။ # ဖြတ်မျဉ်းတဖက်တည်းရှိ အတွင်းထောင့် ၂ ခုတို့၏ ပေါင်းရကိန်းသည် ထောင့်မှန် ၂ ခုနှင့် ညီသည်။ အပြန်အလှန် ကိုဆိုသော် ပဖနှင့် ဗမတို့ကို ဖြတ်မျဉ်းတစ်ခုဖြတ်၍ သက်ဆိုင်ရာထောင့်များ ညီလျှင်ဖြစ်စေ၊ ဝိသမသတ်ထောင့်များ ညီလျှင် ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် ဖြတ်မျဉ်းတစ်ဖက်တည်းရှိ အတွင်းထောင့် ၂ ခုတို့၏ ပေါင်းရကိန်းသည် ထောင့်မှန်နှစ်ခုနှင့်ညီ လျှင်ဖြစ်စေ၊ ပဖ နှင့် ဗမ တို့သည် မျဉ်းပြိုင်များ ဖြစ်ကြသည်ဟု ဆိုရပေမည်။ == စတုဂံများ == စတုဂံဆိုသည်မှာ အနား ၄ ခုရှိသော ပုံဖြစ်သည်။ အကယ်၍ မျက်နှာချင်းဆိုင် အနားချင်းပြိုင်နေကြလျှင် ထိုပုံကို အနားပြိုင်စတုဂံဟု ခေါ်သည်။ အနားပြိုင်စတုဂံနှင့် စပ်လျဉ်း၍ မှတ်သားရန် အချက်တစ်ခုမှာ မျဉ်းပြိုင်နှစ်စုံသည် တစ်စုံနှင့် တစ်စုံ ဖြတ်သောအခါ အနားပြိုင် စတုဂံတစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်ဟူသော အချက်ပင် ဖြစ်သည်။ အနားပြိုင် စတုဂံတွင် ထောင့်တစ်ခုသည် ထောင့်မှန်ဖြစ်လျှင် ထိုပုံကို ထောင့်မှန် စတုဂံ ဖြစ်သည်။ ရွံးဗတ်သည် ၄ နားညီ အနားပြိုင် စတုဂံ ဖြစ်၏။ ဂျီဩမေတြီတွင် အောက်ပါဝေါဟာရများကို အမြဲလိုပင် တွေ့ကြရသဖြင့် ယင်းတို့၏ အဓိပ္ပာယ်ကို သေချာစွာ သိထားရပေလိမ့်မည်။ == အဆို == အဆိုတွင် အဓိပ္ပာယ် နှစ်မျိုး ရှိသည်။ သီအိုရမ်ကိုသော် ၎င်း၊ ပရော်ဗလမ်(ပြဿနာကို)သော်လည်းကောင်း အဆိုဟု ခေါ်သည်။ == သီအိုရမ် == သီအိုရမ်သည် သက်သေပြန်ရန်လိုသော သစ္စာ(မှန်ကန်ချက်) တစ်ရပ်ဖြစ်၍ ဂျီဩမေတြီတွင် ဤကဲ့သို့သော် သစ္စာအသီးသီး မှန်ကန်ကြောင်းကို သက်သေပြထားသည်။ == ပရော်ဗလမ် == ပရော်ဗလမ်သည် တစ်စုံတစ်ရာ ဆောက်လုပ်ရန် သို့မဟုတ် ရေးဆွဲရန်လိုသော ပြဿနာ ဖြစ်သည်။ ပမာအားဖြင့် ပေးထားသော မျဉ်းရှိ အမှတ်တစ်ခု၌ ပေးထားသောထောင့်နှင့် ညီသည့် ထောင်တစ်ခုကို ရေးဆွဲရန်မှာ ပြဿနာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ == ကော်ရော်လာရီ == အဆိုတစ်ခု၏ မှန်ကန်ချက်မှ ပေါ်ပေါက်လာသော အခြား မှန်ကန်ချက်သည် ကော်ရော်လာရီ ဖြစ်သည်။ ပမာအားဖြင့် တြိဂံတစ်ခု၏ ထောင့်တစ်ခုသည် ထောင့်မှန်ဖြစ်လျှင် ကျန် ထောင့် ၂ ခုတို့၏ ပေါင်းရကိန်းသည် ထောင့်မှန်တစ်ခု ဖြစ်၏ ဟူသော မှန်ကန်ချက်မှာ ကော်ရော်လာရီ ဖြစ်၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုမှန်ကန်ချက်ကား တြိဂံတစ်ခုရှိ ထောင့် ၃ ခုတို့၏ ပေါင်းရကိန်းသည် ထောင့်မှန် ၂ ခုနှင့် ညီသည်ဟူသော အဆိုပေါ်တွင် အမှီပြုသောကြောင့်ပေတည်း။ == ပေးထားချက် == သီအိုရမ်တွင် မှန်ကန်သည်ဟု ယူဆထားသော အချက်များ နှင့် ကြိုတင်တိုင်းတာထားသော အရာများကို ပေးထားချက်များ ဟု ခေါ်သည်။ == သက်သေပြရန်အချက် == သက်သေပြရန် အချက်တိုသည်ကား သက်သေပြရန်လိုသော အချက် ဖြစ်သည်။ == အပြန်အလှန် သီအိုရမ် == သီအိုရမ်တစ်ခု၏ ပေးထားချက်နှင့် သက်သေပြန်ရန်အချက် တို့သည် အခြားသီအိုရမ်တစ်ခု၏ သက်သေပြရန် အချက်တို့သည် ပေးထားချက်အသီးသီးတို့နှင့် အပြန်အလှန် တူညီနေ လျှင် ထိုသီအိုရမ် ၂ ခုကို အပြန်အလှန် သီအိုရမ်ဟု ခေါ် သည်။ ပမာအားဖြင့် တြိဂံတစ်ခု၏ အနား ၂ ဖက်သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ညီကြလျှင် ထိုအနား ၂ ဖက်နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင်သည် ထောင့်များ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ညီမျှကြလျှင် ထိုထောင့်များနှင့် မျက်နှာချင်း ဆိုင်နေသော အနား များသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု တူညီကြသည်ဟူသော သီအိုရမ်တို့သည် အပြန်အလှန် ဖြစ်ကြသည်။ သီအိုရမ်များကို သက်သေပြသော နည်းအမျိုးမျိုး ရှိသည်။ ထိုနည်းများကား တိုက်ရိုက်နည်းဖြင့် သက်သေပြနည်း၊ ပုံထပ်သက်သေပြနည်း၊ ထပ်တူညီမျှသော တြိဂံများဖြင့် သက်သေ ပြနည်း၊ ပယ်နည်းဖြင့် သက်သေပြနည်း၊ သွယ်ဝိုက် နည်းဖြင့် သက်သေပြနည်းနှင့် ပရိစ္ဆေဒနည်း (ဝါ)အနာလစ်စစ်နည်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဂျီဩမေတြီပရော်ဗလမ်များကို ဖြေရှင်းရာ၌ အရေးအကြီးဆုံး အချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ အဆိုများကို ရှေးဦးစွာ နားလည်အောင်၊ မှတ်မိအောင် ဖတ်ထားကျက်ထား ရန် ဖြစ်သည်။ ထိုနောက် ပရော်ဗလမ်၏ သဘောကို နားလည် အောင် ၂ ကြိမ်၊ ၃ ကြိမ်ဖတ်ပါ။ နားလည်သောအခါ ပြတ်သားသောပုံကို ရေးဆွဲပါ။ အကယ်၍ ရေးဆွဲရမည့်ပုံသည် တြိဂံဖြစ်လျှင် ပေးထားချက်မရှိပါက နှစ်နားညီ သို့မဟုတ် သုံးနားညီတြိဂံမျိုးကို မဆွဲဘဲ စကေလင်းခေါ် အနားမညီ တြိဂံမျိုးကိုသာ ရေးဆွဲရမည်။ ပရော်ဗလမ်ကို မတွက်ချက် မဖြေရှင်းမီ ပေးထားချက်နှင့် သက်သေပြရန်အချက်ကို သီးသန့် ရေးသားဖော်ပြရမည်။ တစ်ခါတစ်ရံ သက်သေပြရာ၌ ဆောက်လုပ်ချက်များ ပြုလုပ်ရန် လိုသည်။ ပုံများကိုရေးဆွဲ၍ လိုအပ်သည့် ဆောက်လုပ်ချက်များကို ပြုလုပ်ပြီးစီးသောအခါ မိမိသင်ကြား မှတ်သားထားသော အဆိုစသည့် အချက်အလက်များကို အကိုးအကား ပြုကာ သာဓကပြရသည်။ ဂျီဩမေတြီ ၂ မျိုးရှိသည်။ အထက်တွင် ရေးသားခဲ့သည်များမှာ ပလိန်းဂျီဩမေတြီနှင့်သာ သက်ဆိုင်သည်။ အခြားတစ်မျိုးမှာ ဆောလစ်ဂျီဩမေတြီ ဖြစ်၏။ ဂျီဩမေတြီသဘောအရ အစိုင်အခဲသာလျှင် ထုပုံဖြစ်သည် မဟုတ်။ ကလေးများကစားသော ဆပ်ပြာပူဖောင်းသည်လည်းထုပုံဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော ဟင်းလင်းပြင် (လဟာ ပြင်)တွင် နေရာယူသော မည်သည့်အရာဝတ္ထုကိုမဆို ထုပုံဟုခေါ်သောကြောင့်တည်း။ ထုပုံတစ်ခု၏ မျက်နှာပြင်သည် ထုံပုံနှင့်ပတ်ဝန်းကျင် လဟာပြင်တို့ကို ခြားနားထားသည်။ ထုပုံတစ်ခု၏ အရောင်အဆင်း အလေးချိန်ကို စစ်ဆေးခြင်း သည် ဂျီဩမေတြီ၏ အလုပ်မဟုတ်ချေ။ ဂျီဩမေတြီ၏ အလုပ်ကား ထုံပုံတစ်ခု၏ သဏ္ဌာန်နှင့် ပမာန(ထုထည်)တို့ကို ကြည့်ရှုနှိုင်းယှဉ်သော အလုပ်သာ ဖြစ်သည်။ ပေးထားသည့် ထုပုံ၏ အရွယ်သည် ကုဗလက်မကဲ့သို့သော ပုံစံအတိုင်းအတာ ၏ အဆပေါင်းမည်မျှရှိသည်ကို ရှာဖွေလျှင် ပေးထားသောထုပုံ နှင့် ကုဗလက်မတို့ကို နှိုင်းယှဉ်ရာ ရောက်ပေသည်။ ထိုကြောင့် ပမာဏကို နှိုင်းယှဉ်ခြင်းသည် ပမာဏကိုတိုင်းတာခြင်းနှင့်လည်း အဓိပ္ပာယ်တူပေသည်။ မျက်နှာပြင်ကို တိုင်းတာရာတွင် အလျား၊ အနံကိုသာ တိုင်းတာရန် လိုသည်။ ထုပုံတိုင်းတာရာ၌ မူကား အလျား၊ အနံအပြင် အမြင့်ကိုလည်း တိုင်းတာရန် လိုပေသည်။ ဤ တိုင်းတာမှုကြောင့် ဆောလစ်ဂျီဩမေတြီသည် မင်ဆူရေရှင်းခေါ် ပမာဏသချ‡ာနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်သွယ်လျက် ရှိသည်။ မကြာမကြာ တွေ့မြင်ရသော ထုပုံတို့ကို အထက်တွင် ရေးဆွဲထားသည်။ ဤထုပုံ အသီးသီး၏အဓိပ္ပာယ် သို့မဟုတ် ဂုဏ်ထူးဝိသေသကိုလည်း ရေးသားဖော်ပြထားသည်။ ကုဗတုံး၏ မျက်နှာ ၆ ခုလုံးသည် စတုရန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ မျက်နှာတစ်ခုနှင့် တစ်ခု ဖြတ်သောနေရာသည် ကုဗတုံး၏ အနားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အနား ၃ ခုဆုံရာ အမှတ်သည် ထောင့်စွန်းဖြစ်သည်။ အပြိုင်စတုဂံတုံးမှန်၏ မျက်နှာ ၆ ခုလုံးသည် ထောင့်မှန်စတုဂံများ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုကြောင့် ဤထုပုံ၏ အလျား၊ အနံ၊ အမြင့်တို့သည် တစခုနှင့်တစ်ခု မတူညီကြချေ။ (ကုဗတုံးနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ)။ အပြိုင်စတုဂံတုံးယိုင်၏ မျက်နှာများသည် အနားပြိုင်စတုဂံ များ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုကြောင့် ယင်းကို အရွယ်တူ ထောင့်မှန်စတုဂံတုံးနှင့် ဂျီဩမေတြီနည်းအရ နှိုင်းယှဉ်ပြီးသာလျှင် ယင်း၏ပမာဏကို တိုင်းတာနိုင်သည်။ ဆလင်ဒါ(ဒလိမ့်)။။ ထောင့်မှန်စတုဂံပုံရှိ စက္ကူတစ်ချပ်ကို ကွေးလိုက်လျှင် ဆလင်ဒါတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ အဝိုင်းထုချွန်။။ စက်ဝိုင်းစိတ်တစ်ခုကို ကွေးလိုက်လျှင် ထုချွန်တစ်ခု ဖြစ် လာသည်။ ပိရမစ်(ထုချွန်)။။ စက္ကူတစ်ချပ်ကို ကြယ်ပုံည|ပ်ပြီးနောက် အစွန်းထွက်နေသော တြိဂံများကို အောက်ခံအနားတလျှောက် ချိုးကာ ယင်းတို့၏ ထိပ်များကို စုလိုက်သောအခါ ပိရမစ်ပုံဖြစ်လာသည်။ စက်ဝိုင်းလုံးကို လုပ်ပြရန် ခဲယဉ်းသည်။ သို့သော် စက်ဝိုင်းခြမ်းတစ်ခုကို အချင်းမဏ္ဍိုင်ပြုကာ လှည့်လိုက်လျှင် စက်ဝိုင်း လုံး ပုံတစ်ခု ထွက်ပေါ်လာသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)</ref> = ဂျီဩမေတြီ ဆိုသည်မှာ = [[File:Chinese pythagoras.jpg | thumb | ချူပိုင် ရှူရန် ချင်း တွင် [[ပိုက်သာဂိုရ သီအိုရမ်]] ကို ပုံနှင့် [[သက်သေပြ]] ပုံ၊ ၅၀၀-၂၀၀ ဘီစီ]] မှတ်တမ်းရှိ ဂျီဩမေတြီ တိုးတက်မှုမှာ နှစ်ပေါင်း ၂၀၀၀ ကျော်ခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ ထိုနှစ်များ အတွင်း ဂျီဩမေတြီ ၏ အဓိပ္ပာယ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်မှာ အံ့ဩစရာ မဟုတ်ပေ။ ဂျီဩမေတြီ နည်းစဉ်ကို အောက်ဖော်ပြသည့်အတိုင်း ဂျီဩမေတြီ ဘာသာရပ် အမှန် ခွဲခြားခြင်း မဟုတ်ပဲ ပြခန်းများတင် ပြသလို ပြထားသည်။ == လက်တွေ့ ဂျီဩမေတြီ == ဂျီဩမေတြီကို အရှည်၊ ဧရီယာ၊ ထုထည် တိုင်းတာမှုများ တွင်သုံးသော လက်တွေ့ ကျ သဏ္ဌာန် သိပ္ပံဘာသာရပ် ဖြစ်သည်မှာ သံသယ ဖြစ်ရန် မလိုပေ။ မှတ်သားဖွယ် အောင်မြင်မှုများအနက်မှ [[ပိုက်သာဂိုရ သီအိုရမ်]]၊ [[စက်ဝိုင်း]]၏ အဝန်း နှင့် ဧရိယာ တွက်ချက်ခြင်း၊ တြီဂံ၏ ဧရီယာ၊ ဆလင်ဒါ၊ စက်လုံး နှင့် ပိရမစ် တို့၏ ထုထည် တွက်ချက်ခြင်း စသည့် [[ဖော်မြုလာ]] များ တွေ့နိုင်ပေသည်။ [[နက္ခတ္တ]] တိုးတက်မှုမှသည် [[တြီဂိုနိုမေတြီ]] နှင့် [[စက်လုံး တြီဂိုနိုမေတြီ]] (spherical trigonometry) တို့ မှာ တွက်ချက်ခြင်း နည်းပညာများ၏ ဆက်လက် အောင်မြင်မှုများပင်ဖြစ်သည်။ == အဆိုပြု ဂျီဩမေတြီ == အချို ့သော မပေါက်ရောက်နိုင်သည့် အကွာအဝေးများ တွက်ချက်ရာတွင် ဂျီဩမေတြီ ပုံ တူခြင်း ကို အခြေခံ၍ [[သဲလစ်]] (Thales) တီထွင်ခဲ့သော နည်းစဉ်သည် [[ယူကလစ်]] ၏ [[အဲလီမန့်]] ထက် တာသွားပြီး လွှမ်းမိုးမှု အရှိဆုံး စာအုပ်ဖြစ်သည်။ ယူလလစ်သည် အချို ့သော [[အဆိုပြုချက်]] (axiom) သို့ [[တွေးဆချက်]] (postulate)၊ ပင်ကိုကရှင်းနေသော အမှတ်၊ အတန်း နှင့် အပြား တို့ကို ဖော်ပြခြင်း စတင်ခဲ့သည်။ ယူကလစ်သည် ၎င်းတို့၏ တန်ဖိုး (property) ကို သင်္ချာနည်းကြကြ ဖြေခြင်းချက် ထုတ်ယူနိုင်ရန် စတင်ခဲ့သည်။ ယူကလစ်၏ အဒီက သဘော်မှာ ဂျီဩမေတြီ ကို သင်္ချာနည်းကြကြ ရှိစေခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ၂၀ ရာစုတွင် [[ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ်]] (David Hilbert) သည် ယူကလစ်၏ အဆိုပြုချက် သဘောကို ပြုပြင်ခဲ့ပြီး ခေတ်ပေါ် ဂျီဩမေတြီ ၏ အခြေခံ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ == ဂျီဩမေတြီ ပုံဆွဲခြင်း == ရှေးသိပ္ပံပညာရှင် တို့သည် ဂျီဩမေတြီ ပုံဆွဲခြင်းကို နည်းမျိုးစုံဖြင့် အထူးတလည်း အလေးထား ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဂျီဩမေတြီ တည်ဆောက်ခြင်း ဆိုင်ရာ သမိုင်းဝင် ကရီယာ တို့မှာ [[ထောက်တန်း]] နှင့် မျဉ်းတန်း (straightege) တို့ဖြင့်သည်။ သို့သော် အချို ့သော ပြဿနာတို့မှာ ခက်ခဲပြီး သို့ ၎င်းတို့သာနှင့် ဖြေရှင်းရန် မဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ပါရာဗိုလ်လာ နှင့် အခြား မျဉ်းကွေးများပါ တီထွင်သုံးလာကြသည်။ ဂျီဩမေတြီ ပြဿနာများကို ဂျီဩမေတြီ ကရိယာများဖြင့် ဖြေရှင်းနည်းကို ဖန်တီးမှု ဂျီဩမေတြီ (synthetic geometry) ဟုခေါ်သည်။ == ဂျီဩမေတြီ မှ ကိန်းများ == [[ပိုက်သာဂိုရ]] ခေတ်ကတည်းက ဂျီဩမေတြီတွင် ကိန်းများ၏ ကဏ္ဍကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ သို့သော် [[မတိုင်းတာ နိုင်သော]] (incommensurable) အရှည် အကြောင်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးသောအခါ ဖီလိုဆိုဖီ အမြင်နှင့် သွေဖည်ခဲ့ပြီး ကိန်းများ ကိုစွန့်လွှက်ကာ အလျား၊ အနံ၊ ဧရိယာ စသည့် ဂျီဩမေတြီ အတိုင်းအတာများသည်သာ ပို၍ အခြေခံကျကြောင်း သိမြင်လာကြသည်။ ကိန်းများကို ဂျီဩမေတြီ တွင် [[ဒက်ကာဒ်]] (Descartes) က [[ကိုဩဒီနိတ်]]စနစ် ဖြင့် ပြန်လည် ဆန်းသစ်ခဲ့သည်။ ဒက်ကာဒ် သည် ဂျီဩမေတြီ ပုံများကို လေ့လာရာတွင် အက္ခရာ ညီမျှခြင်းများဖြင့် ဖော်ပြခြင်း၏ အရေးပါမှုကို သိမြင်ခဲ့သည်။ [[အက္ခရာ ဂျီဩမေတြီ]] (analytic geometry) သည် [[အက္ခရာသင်္ချာ]] နည်းစဉ်ကို ဂျီဩမေတြီ ပြဿနာများ ရှင်းလင်းရာတွင် သုံးပြီး တနည်းအားဖြင့် မျဉ်းကွေးများနှင့် အက္ခရာ ညီမျှခြင်း တို့၏ ဆက်စပ်မှုပင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းအတွေးသည် ၁၇ ရာစုတွင် ပေါ်ပေါက်မည့် မျဉ်းကွေးများ၏ အခြား သဘာဝများကို ဖော်ပြနိုင်သော [[ကဲကုလပ်]] ၏ အခြေခံ အုတ်မြစ်ပင် ဖြစ်သည်။ ခေတ်ပေါ် [[အက္ခရာ ဂျီဩမေတြီ]] သည် ၎င်း ညီမျှခြင်း များကို ပိုမို၍ အတွေးအခေါ် ဆန်ဆန် သုံးထားသည်။ = ကိုးကား = {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျီဩမေတြီ]] jm32mezhzquznn7pjt6mgw7g5dytrnm 0 7394 1046603 1042103 2026-08-05T14:35:26Z Sakura emad 102429 Restored revision 753824 by [[Special:Contributions/Kantabon|Kantabon]] ([[en:w:User:BrandonXLF/Restorer|Restorer]]) 1046603 wikitext text/x-wiki [[File:Pythagorean.svg|thumb|ပိုက်သာဂိုရ သီအိုရမ်၊ ဒေါင့်မှန်အနား (c) ၏ ဧရီယာ သည် အခြားအနားနှစ်ခု (a + b) ၏ ဧရီယာ ပေါင်းလပ်နှင့် တူညီသည်။]] '''ပိုက်သာဂိုရ သီအိုရမ်''' သည် [[သင်္ချာ]] ပညာ၏ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခုဖြစ်သော [[ဂျီဩမေတြီ]] နည်းဖြင့် [[ထောင့်မှန်တြိဂံ]] တစ်ခု၏ အနားများနှင့် သက်ဆိုင်သော မှန်ကန်ချက်ကိုဖော်ထုတ်ပြသည့်[[သီအိုရမ်]] တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုသီအိုရမ် ကို [[ဂရိလူမျိုး|ဂရိ]] [[သင်္ချာပညာရှင်များ|သင်္ချာပညာရှင်]] [[ပိုက်သာဂိုးရပ်စ်]] တည်ထောင်သော ဂိုဏ်းသားများက ဖော်ထုတ်သက်သေပြခဲ့ခြင်းကြောင့် ပိုက်သာဂိုရအမည်ဖြင့် ကိုယ်စားပြု၍ မှည့်ခေါ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသီအိုရမ်မှာ ထောင့်မှန်တြိဂံတစ်ခုတွင် ထောင့်မှန်ခံအနားရှိ စတုရန်းသည် ကျန်အနားနှစ်ခုရှိ စတုရန်းများပေါင်းကိန်းနှင့် တူသည်။ အကယ်၍ <math>AC</math> သည် ထောင့်မှန်တြိဂံတစ်ခု၏ ထောင့်မှန်ခံအနားဖြစ်ပြီး၊ <math>AB</math> နှင့် <math>BC</math> သည် ကျန်အနားများဖြစ်ခဲ့သော် -- [[ပိုက်သာဂိုးရပ်စ်]]၏ သီအိုရမ်အရ <math>AC^2 = AB^2 + BC^2</math> ဖြစ်သည်။ == သက်သေပြခြင်း == [[ပိုက်သာဂိုးရပ်စ်]]၏ သီအိုရမ် မှန်ကန်ကြောင်း သက်သေပြရသော် [[File:Pythagoras Converse.jpg|right|thumb]] ထောင့်မှန်တြိဂံ <math>ABC</math> တွင် ထောင့် <math>B</math> မှ မျက်နှာချင်းဆိုင်အနားပေါ်သို့ ထောင့်မှန်မျဉ်းကြောင်းကို တည်ဆောက်ရာ အနား <math>AC</math> ပေါ် <math>D</math> အမှတ်တွင် တွေ့ဆုံစေသည်။ ထိုအခါ အသစ်ဖြစ်ပေါ်လာသော ထောင့်မှန်တြိဂံ <math>BDC</math> သည်လည်း မူလထောင့်မှန်တြိဂံ <math>ABC</math> နှင့် ပုံသဏ္ဌာန်တူလေသည်။ အကြောင်းမှာ တြိဂံနှစ်ခုစလုံးတွင် ထောင့်မှန်ထောင့်တစ်ခုစီရှိသည့်အပြင် ဘုံထောင့် <math>C</math> ဖြင့် ဖွဲ့ စည်းထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့အတူ ထောင့်မှန်တြိဂံ <math>ABC</math> နှင့် <math>BDA</math> တို့ ပုံသဏ္ဌာန်တူလေသည်။ ပုံသဏ္ဌာန်တူသော တြိဂံများ၏ သက်ဆိုင်ရာအနားတို့၏ အချိုးလည်းတူညီကြသည်။ ထိုအခါ ထောင့်မှန်တြိဂံ <math>ABC</math>, <math>BDC</math> နှင့် <math>BDA</math> တို့တွင် :<math> BC=a, AC=b, \text{ and } AB=c, \!</math> ထို့ကြောင့် :<math> \frac{a}{c}=\frac{DB}{a} \mbox{ and } \frac{b}{c}=\frac{AD}{b}.\,</math> ၎င်းကို ဤသို့ ရေးနိုင်သည် :<math>a^2=c\times DB \mbox{ and }b^2=c\times AD. \,</math> ၎င်းနှစ်ခု ပေါင်းလိုက်သော အခါ - :<math>a^2+b^2=c\times DB+c\times AD=c\times(DB+AD)=c^2 .\,\!</math> တနည်းအားဖြင့် ပိုက်သာဂိုရ သီအိုရမ်သည် - :<math>a^2+b^2=c^2.\,\!</math> [[Category:သင်္ချာ]] ae3nmv9w67vwi7sfmm9vd7e4grr7jnm 1046639 1046603 2026-08-05T16:58:13Z Dr Lotus Black 31011 merged 1046639 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ပိုက်သာဂိုရပ်စ် သီအိုရမ်]] 4hv2oqu2qckgjavbqdagrio5n51s5cg 0 10900 1046634 704678 2026-08-05T16:49:55Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:မြန်မာ အစားအသောက်]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046634 wikitext text/x-wiki မုန့်ဟင်းခါးဆိုသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံ တနံတလျားတွင် နယ်တိုင်းနယ်တိုင်း ချက်ပြုတ်စားသောက်ကြသော စားစရာတမျိုးဖြစ်သည်။ ချက်ပြုတ်ပုံမှာလည်း မတိမ်းမယိမ်းပင်ရှိသည်။ သို့ပေမဲ့ '''ထားဝယ်မုန့်ဟင်း'''ခါးမှာ အများနှင့်မတူဘဲ တမူထူခြားလျက်ရှိသည်။ မုန့်ဟင်းခါးကို ထားဝယ်စကားဖြင့် '''(မုက္လွန်းဆီ)''' ဟု ခေါ်သည်၊ ထားဝယ်ရိုးရာ စားစရာများကို ကျွမ်းကျွမ်းကျင်ကျင် ချက်တတ်ဖို့ဆိုသည်မှာ လွယ်ကူသည့်ကိစ္စမဟုတ်ပါ၊ ထားဝယ်မုန့်ဟင်းခါးသည် ဟင်းနှစ်မျိုးနှင့် ရောစပ်ပြီး စားသောက်ရသည်။ ဟင်းရည်နှစ်မျိုးမှာကား မုန့်ဟင်းခါးရည်တမျိုး၊ မုန့်လက်သုပ်ရည်တမျိုးဖြစ်သည်၊ မုန့်လက်သုပ်ရည်သည် ချဉ်ပြုံးပြုံးဖြင့် သောက်လို့ကောင်းလှသည်။ မုန့်တီကိုတော့ ထားဝယ်စကားဖြင့် '''(မုဗန်)''' ဟုခေါ်သည်။ ချက်သည့်အခါတွင် အိုးနှစ်အိုးနှင့် သီးခြားချက်ရသည်။ [[မုန့်ဟင်းခါး ချက်နည်း]]မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ == မုန်ဟင်းခါးရည်ချက်ပုံမှာ == ငှက်ပျောအူ နုနုကလေးများကို နူးအောင် ပြုတ်ထားရသည်။ ([[ရခိုင်ငှက်ပျော]]) ပြုတ်ပြီးသည့်အခါ အရည်ကိုစစ်ထားရသည်။ မုန့်ဟင်းခါးရည် ချက်မည့်အိုးထဲတွင် ဆီထည့်ရသည်၊ ဆီပူလာသည့်အခါ နနွင်းထည့်ရသည်။ အရန်သင့်ထောင်းထားသည့် ကြက်သွန်ဖြူ၊ ဂျင်း(ချင်း)၊ စပါးလင် '''(ဗျစ်သွန်ဗန်)''' များကိုဆီသတ်ပေးရသည်။ ဆီသတ်ပြီးလျှင် [[ငါးပုပ်ခြောက်]] အား ထည့်ရသည်။ သမအောင် ရောမွေပေးရသည်။ ပွက်ပွက်ဆူလာသည့်အခါ ငှက်ပျောဖတ်များကို ထည့်ရသည်။ ဆား၊ ဟင်းချိုမှုန့်တို့ကို လိုအပ်သည်ထက် လျှော့ချပြီးထည့်ပါသည်။ အရသာများ ရလာတဲ့အခါမှာ ကညင်ရွက် '''(လန်ဂေါ်ရွက်)''' ကို ထည့်ရသည်။ တချို့များတွင် ကညင်ရွက် '''(လန်ဂေါ်ရွက်)''' အရင့်အားလည်း နူးအောင်ထည့်ချက်ကြသည်။ နာနာလေး မွေပေးရသည်။ အရည်မှာ ပျစ်နှစ်နေပါတော့သည်။ ပျစ်နှစ်လာပြီဆိုလျှင် မုန့်ဟင်းခါးရည် တမျိုး ရရှိပြီဖြစ်သည်။ == [[မုန့်လက်သုပ်]] ဟင်းရည်ချက်နည်း == ချိုသည့်ပင်လယ်ငါးကို သုံးကြသည်။ [[ငါးကွမ်းညှပ်]]၊ [[ငါးမု]]၊ [[ငါးရွှေ]]၊ [[ငါးမန်း]] စသည့် ပင်လယ်ငါးများကို အသုံးပြုကြသည်။ ချက်ပြုတ်မည့်ငါးကို အတုံးကြီးကြီးတုံးရသည်၊ သန့်စင်အောင် ရေဆေးရမည်၊ ငါးတုံးများကို ဆားနယ်ပြီး အုန်းရည်(ပုန်းရည်) ထားဝယ်စကားဖြင့် (အောင်းရယ်)နှင့် ထည့်ပြုတ်ရသည်။ ကျက်ပြီဆိုလျှင် အအေးခံရသည်၊ ငါးများကိုအရိုးနွှာရသည်။ ကြက်သွန်ဖြူ၊ စပါးလင် ဂျင်းများကို ဆီသတ်ပြီး ပြန်ချက်ရသည်။ ကြက်သွန်နီဥများကို ကြီးလျှင် နှစ်ခြမ်းခွဲကာ သေးလျှင်အလုံးလိုက်ထည့်ပြီး ချက်ရသည်၊ ထို့နောက် ပအုန်းရည်(အောင်းရယ်)အားထည့်ရသည်။ ပွက်ပွက်ဆူလာပြီလျှင် မုန့်လက်သုပ် ဟင်းရည် တစ်မျိုးရရှိပါပြီ။ ဟင်းရည်နှစ်မျိုးတည်းဖြင့် မပြီးသေးပါ၊ အကြော်၊ မကျည်းသီးချဉ်ရည်၊ ငံပြာရည်၊ ငရုတ်သီးမှုန့်၊ ဆီကျက် (ကြက်သွန်ဖြူဥတုံးကလေးများကို ဆီသတ်ထားသည်) ပဲမှုန့် စသည်တို့ဖြင့် ရောစပ်ပြီး ဟင်းရည်နှစ်မျိုးဖြင့် စားရသည်။ တမူထူးခြားနေသည့် ထားဝယ်မုန့်ဟင်းခါးကို ထားဝယ်သို့ရောက်လျှင် မည်သည့်ရပ်ရွာတွင်မဆို ရရှိနိုင်သည်။ [[ထားဝယ်လူမျိုး]]များ၏ ရိုးရာ စားစရာတခုလည်း ဖြစ်သည်။ မုန့်လက်သုပ်ထဲသို့ စာကလေးခွေ ထည့်၍လည်းစားသုံးနိင်ပါသည်။ {{မုန့်ဟင်းခါး အမျိုးမျိုး}} {{မြန်မာအစားအသောက်}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အစားအသောက်]] 3b34eprpphc27iqgpdvp1ed85vo14zy 0 11889 1046746 358565 2026-08-06T11:27:34Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:သင်္ချာ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ဂျီဩမေတြီ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046746 wikitext text/x-wiki ==ကတက်စထြော်ဖီ သီအိုရီ== ကတက်စထြော်ဖီ သီအိုရီသည် ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်ကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော သင်္ချာဘာသာခွဲ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းဘာသာရပ်ကိုတီထွင်သော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ [[ပါရီမြို့|ပဲရစ်မြို့]] ရှိ အထက်တန်း သိပ္ပံလေ့လာရေး တက္ကသိုလ်မှ ပါမောက္ခ[[ရနေး သွမ်း|သွမ်း]]ဖြစ်သည်။ ကတက်စထြော်ဖီကို တိုက်ရိုက် မြန်မာဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုပါက ကပ်ဆိုးဟု ပြန်ရပေမည်။ သို့သော် သင်္ချာတွင် သုံးသော အဓိပ္ပာယ်မှာ အခြေအနေတစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ ရုတ်တရက်ပြောင်းသွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဥပမာ ပြရသည်ရှိသော် လေယာဉ်တစ်စင်း လေထဲ၌ပျံဝဲနေစဉ် ရုတ်တရက် ပေါက်ကွဲသွားခြင်း၊ အလွန်ဆင်းရဲသော လူတယောက်သည် သိန်းထီပေါက်သဖြင့် ချက်ချင်းချမ်းသာသွားခြင်း၊ ရုပ်ရှင်လောကတွင် ဝါဝါဝင်းရွှေသည် ''စိတ်'' ဇာတ်ကားကို ရိုက်ပြီးပြီးချင်း နေ့ချင်းညချင်း ကျော်ကြားသွားခြင်း၊ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်နိုင်ငံ]]တွင် အယ်လဗစ်ပရက်စလေသည် လော်လီကားမောင်းနေရာမှ သီချင်းတစ်ပုဒ် ဆိုလိုက်ရုံဖြင့် ချက်ချင်း ကမ္ဘာကျော် မင်းသား ဖြစ်သွားခြင်း၊ တဖန် အယ်လဗစ် ပရက်စလေ သည်ပင် ရုတ်တရက် သေဆုံးသွားခြင်းဟူသော ဖြစ်ရပ်များသည် ကတက်စထြော်ဖီများပင် ဖြစ်လေသည်။ ယခုအခါ [[သင်္ချာ]]ပညာရှင် အချို့တို့သည် ကတက် စထြော်ဖီ သီအိုရီကို လက်တွေ့ပြဿနာများ ဖြစ်ကြသော [[ငလျင်]]လှုပ်မည့်အချိန်ကို ခန့်မှန်းခြင်း၊ ရုတ်တရက်သေဆုံး သွားနိုင်သော ရောဂါများကြောင့် အသက်ဆုံးရှုံးခြင်းတို့မှ ကာကွယ်နည်းများ ရှာဖွေခြင်းနှင့် အလားတူ ပြဿနာများ ဖြစ်ကြသည့် မမျှော်လင့်သော အကြောင်း တစ်ခုခုကြောင့် ရုတ်တရက် ဆိုက်ရောက်နိုင်သော ဘေးအန္တရာယ်တို့မှ ကာ ကွယ်ခြင်းတို့တွင် အသုံးချရန် ကြိုးစားလျက်ရှိလေသည်။ <ref>မြန်မာစွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁)</ref> == ကိုးကား == <references/> [[ကဏ္ဍ:ဂျီဩမေတြီ]] 66rn31br76s9ep1vtwzvhtj9p9kbflu 1046747 1046746 2026-08-06T11:28:01Z Dr Lotus Black 31011 1046747 wikitext text/x-wiki ကတက်စထြော်ဖီ သီအိုရီသည် ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်ကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော သင်္ချာဘာသာခွဲ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းဘာသာရပ်ကိုတီထွင်သော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ [[ပါရီမြို့|ပဲရစ်မြို့]] ရှိ အထက်တန်း သိပ္ပံလေ့လာရေး တက္ကသိုလ်မှ ပါမောက္ခ[[ရနေး သွမ်း|သွမ်း]]ဖြစ်သည်။ ကတက်စထြော်ဖီကို တိုက်ရိုက် မြန်မာဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုပါက ကပ်ဆိုးဟု ပြန်ရပေမည်။ သို့သော် သင်္ချာတွင် သုံးသော အဓိပ္ပာယ်မှာ အခြေအနေတစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ ရုတ်တရက်ပြောင်းသွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဥပမာ ပြရသည်ရှိသော် လေယာဉ်တစ်စင်း လေထဲ၌ပျံဝဲနေစဉ် ရုတ်တရက် ပေါက်ကွဲသွားခြင်း၊ အလွန်ဆင်းရဲသော လူတယောက်သည် သိန်းထီပေါက်သဖြင့် ချက်ချင်းချမ်းသာသွားခြင်း၊ ရုပ်ရှင်လောကတွင် ဝါဝါဝင်းရွှေသည် ''စိတ်'' ဇာတ်ကားကို ရိုက်ပြီးပြီးချင်း နေ့ချင်းညချင်း ကျော်ကြားသွားခြင်း၊ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်နိုင်ငံ]]တွင် အယ်လဗစ်ပရက်စလေသည် လော်လီကားမောင်းနေရာမှ သီချင်းတစ်ပုဒ် ဆိုလိုက်ရုံဖြင့် ချက်ချင်း ကမ္ဘာကျော် မင်းသား ဖြစ်သွားခြင်း၊ တဖန် အယ်လဗစ် ပရက်စလေ သည်ပင် ရုတ်တရက် သေဆုံးသွားခြင်းဟူသော ဖြစ်ရပ်များသည် ကတက်စထြော်ဖီများပင် ဖြစ်လေသည်။ ယခုအခါ [[သင်္ချာ]]ပညာရှင် အချို့တို့သည် ကတက် စထြော်ဖီ သီအိုရီကို လက်တွေ့ပြဿနာများ ဖြစ်ကြသော [[ငလျင်]]လှုပ်မည့်အချိန်ကို ခန့်မှန်းခြင်း၊ ရုတ်တရက်သေဆုံး သွားနိုင်သော ရောဂါများကြောင့် အသက်ဆုံးရှုံးခြင်းတို့မှ ကာကွယ်နည်းများ ရှာဖွေခြင်းနှင့် အလားတူ ပြဿနာများ ဖြစ်ကြသည့် မမျှော်လင့်သော အကြောင်း တစ်ခုခုကြောင့် ရုတ်တရက် ဆိုက်ရောက်နိုင်သော ဘေးအန္တရာယ်တို့မှ ကာ ကွယ်ခြင်းတို့တွင် အသုံးချရန် ကြိုးစားလျက်ရှိလေသည်။ <ref>မြန်မာစွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁)</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျီဩမေတြီ]] a54eo5u1ai4c9vcyecx61l8z1j1rfmv 0 11948 1046731 705443 2026-08-06T11:12:29Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:သင်္ချာ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ကိန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046731 wikitext text/x-wiki [[Image:Visualisation 1 million.svg|thumb|240px]] မီလီယံ (million) (မီလျံ ဟုလည်း စာလုံးပေါင်းကြ) ဟူသည် ရှေးခေတ် [[အီတလီဘာသာစကား|အီတာလျံစကား]] မီလီယံ (millione) မှဆင်းသက်လာသော အင်္ဂလိပ်စာလုံးဖြစ်သည်။ တစ်ထောင်ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသော mille နှင့် ဆတိုးကိန်း နောက်ဆက်စာလုံး (suffix) ဖြစ်သည့် one တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာလိုအဓိပ္ပာယ်မှာ တစ်သန်း(၁,၀၀၀,၀၀၀) ဖြစ်သည်။ ၁နောက်မှ သုည (၆)လုံးပါရှိသည်။ သင်္ချာသင်္ကေတအားဖြင့် {{val|1|e=6}} သို့မဟုတ် 10⁶ ဟု ရေးသည်။ [[သိပ္ပံ]]ပညာရပ်တွင် တန်ဖိုးများပြားကြီးမားလွန်းသော ကိန်းဂဏန်းများကို ဖော်ပြရာ၌ မီလီယံနှင့် အဓိပ္ပာယ်တူသော ရှေ့ဆက်စာလုံး (prefix) ဖြစ်သည့် မဂ္ဂါ (mega) ကို အသုံးပြုသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ၁,၀၀၀,၀၀၀ ဝပ် ကို ၁မဂ္ဂါဝပ်ဟုဖော်ပြသည်။ ပမာဏ ဝပ်တစ်သန်းရှိသည်။ ၁ သန်း သည် ၁၀၀၀ ၏ [[နှစ်ထပ်ကိန်း]]၊ ၁၀၀ ၏ [[သုံးထပ်ကိန်း]] ဖြစ်သည်။ ==အခြားကြည့်ရန်== * [[ဘီလီယံ]] * [[ထရီလီယံ]] [[ကဏ္ဍ:ကိန်းများ]] on3fkw7dwx4jd8oe7klppv0cqevxxwp 0 11950 1046729 872687 2026-08-06T11:11:38Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:သင်္ချာ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ကိန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046729 wikitext text/x-wiki ဘီလီယံ (billion) (ဘီလျံ ဟုလည်း စာလုံးပေါင်းကြ) တွင် အဓိပ္ပာယ်နှစ်မျိုးရှိသည်။ ပထမတစ်မျိုးမှာ သန်းပေါင်းတစ်ထောင်ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်။ မြန်မာလိုအဓိပ္ပာယ်မှာ သန်းတစ်ထောင်(၁,၀၀၀,၀၀၀,၀၀၀) ဖြစ်သည်။ ၁နောက်မှ သုည (၉)လုံးပါရှိသည်။ သိပ္ပံပညာရပ်တွင် တန်ဖိုးများပြားကြီးမားလွန်းသော ကိန်းဂဏန်းများကို ဖော်ပြရာ၌ ဘီလီယံနှင့် အဓိပ္ပာယ်တူသော ရှေ့ဆက်စာလုံး (prefix) ဖြစ်သည့် ဂစ်ဂါ (giga) ကို အသုံးပြုသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ၁,၀၀၀,၀၀၀,၀၀၀ ဝပ် ကို ၁ဂစ်ဂါဝပ်ဟုဖော်ပြသည်။ ပမာဏ ဝပ်သန်းတစ်ထောင်ရှိသည်။ ဒုတိယအဓိပ္ပာယ်မှာ ဗြိတိသျှ ဓနသဟာယ နိုင်ငံများတွင် အသုံးများပြီး ပထမတစ်မျိုးနှင့် ပမာဏသတ်မှတ်ချက်မတူပေ။ သန်းပေါင်းတစ်သန်း (၁,၀၀၀,၀၀၀,၀၀၀,၀၀၀) ဖြစ်သည်။ ၁ နောက်မှ သုည (၁၂)လုံးရှိသည်။ ==အခြားကြည့်ရန်== * [[မီလီယံ]] * [[ထရီလီယံ]] [[ကဏ္ဍ:ကိန်းများ]] nfx2jb22vmy6f1ugkid15omiaz3kria 0 11951 1046730 705399 2026-08-06T11:12:14Z Dr Lotus Black 31011 1046730 wikitext text/x-wiki ထရီလီယံ (trillion) တွင် အဓိပ္ပာယ်နှစ်မျိုးရှိသည်။ ပထမတစ်မျိုးမှာ သန်းပေါင်းတစ်သန်း ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်။ မြန်မာလိုအဓိပ္ပာယ်မှာ သန်းပေါင်းတစ်သန်း(၁,၀၀၀,၀၀၀,၀၀၀,၀၀၀) ဖြစ်သည်။ ၁နောက်မှ သုည (၁၂)လုံးပါရှိသည်။ သိပ္ပံပညာရပ်တွင် တန်ဖိုးများပြားကြီးမားလွန်းသော ကိန်းဂဏန်းများကို ဖော်ပြရာ၌ ထရီလီယံနှင့် အဓိပ္ပာယ်တူသော ရှေ့ဆက်စာလုံး (prefix) ဖြစ်သည့် တယ်ရာ (tera) ကို အသုံးပြုသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ၁,၀၀၀,၀၀၀,၀၀၀,၀၀၀ ဘိုက် ကို ၁တယ်ရာဘိုက် ဟုဖော်ပြသည်။ ပမာဏ ဘိုက်ပေါင်း သန်းပေါင်းတစ်သန်းရှိသည်။ ဒုတိယအဓိပ္ပာယ်မှာ ဗြိတိသျှ ဓနသဟာယ နိုင်ငံများတွင် အသုံးများပြီး ပထမတစ်မျိုးနှင့် ပမာဏသတ်မှတ်ချက်မတူပေ။ ၁ နောက်မှ သုည (၁၈)လုံးရှိသည်။ ==အခြားကြည့်ရန်== * [[မီလီယံ]] * [[ဘီလီယံ]] [[Category:ကိန်းများ]] 2u1mt2aavjd11rrvzbjijemtumnofux 0 13515 1046649 715675 2026-08-06T02:45:21Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1046649 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Tomato | image = Tomato je.jpg | image_caption = | genus = Solanum | species = lycopersicum | authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|L.]] | synonyms = ''Lycopersicon lycopersicum'' <small>(L.) H. Karst.</small><br /> ''Lycopersicon esculentum ''<small>Mill.</small> | synonyms_ref = <ref name="NHM">{{cite web | quote = Molecular phylogenetic analyses have established that the formerly segregate genera ''Lycopersicon'', ''Cyphomandra'', ''Normania'', and ''Triguera'' are nested within ''Solanum'', and all species of these four genera have been transferred to ''Solanum'' | url = http://solanaceaesource.org/content/phylogeny-0 | title = Phylogeny }}{{Dead link|date=August 2026 }}</ref> }} ခရမ်းချဉ်၏ မူလပေါက်ရောက်ရာဒေသမှ အမေရိကတိုက် ရှိ ပူပြင်းစိုစွတ်သောအပိုင်း ဖြစ်သည်။ ၁၆ ရာစုဆန်းစအချိန် တွင် ဥရောပတိုက်သို့ ခရမ်းချဉ်ပင် ရောက်လာသည်။ ယခု အခါ၌ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပူပိုင်းအရပ်များနှင့် သမပိုင်းအရပ်များ ၌ ခရမ်းချဉ်ပင်ကို ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်အဖြစ်ဖြင့် စိုက်ပျိုး လျက် ရှိကြသည်။ ခရမ်းချဉ်ပင်သည် အသင့်အတင့် ပူနွေးသောရာသီဥတု တွင် ပေါက်ပွားသဖြင့် ရာသီဥတု အေးမြသော ဗြိတိသျှကျွန်း နှင့် ဥရောပတိုက်မြောက်ပိုင်းဒေသများ၌ မှန်အမိုးအကာများ အတွင်းတွင် ထိုခရမ်းချဉ်ပင်ကို အပူငွေ့ပေး၍ စိုက်ပျိုးကြ သည်။ အမေရိကတိုက်တွင်လည်း ဆောင်းရာသီ၌ ခရမ်းချဉ် ပင်ကို မှန်အမိုးအကာများအတွင်းတွင် စိုက်ပျိုးလေ့ရှိသည်။ သို့ရာတွင် အကာအကွယ်တစ်စုံတစ်ရာမရှိဘဲ အပြင်ဘက် မြေယာများ၌ စိုက်ပျိုးနိုင်သော ခရမ်းချဉ်မျိုးလည်း ရှိသေးသည်။ အသီး၏ အရွက်နှင့် ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးကို လိုက်၍ ခရမ်းချဉ်ပင်မှာ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားလျက်ရှိသည်။ အကိုင်းအခက်ပေါများ၍ အသီးများသီးသည့်အခါ အကိုင်းများ မြေသို့ ညွတ်ကျနေတတ် သည်။ ခရမ်းချဉ်ရွက်များတွင် အမွေးအမှင်ကလေးများရှိ၍ အနံ့ဆိုးရွားသည်။ အပွင့်မှာ ဝါသည်။ အသီးများ၏ အတွင်းသားမှာ ပျော့အိအိဖြစ်လျက် အစေ့ဝါကလေးများ ပြည့်နှက် နေသည်။ ခရမ်းချဉ်ပင်သည် အဆိပ်အတောက်ရှိသော အပင်မျိုးနွယ် ထဲမှ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ၁၉ ရာစုမတိုင်မီက လူတို့သည် ခရမ်း ချဉ်သီးများကို မစားသုံးခဲ့ကြချေ။ သို့ရာတွင် ယခုအခါ၌ ခရမ်း ချဉ်သီးကို အသုံးများလာကြသည်။ ခရမ်းချဉ်သီးအမှည့်များကို အစိမ်းလိုက်ဖြစ်စေ၊ ချက်ပြုတ်၍ဖြစ်စေ၊ စားသုံးကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းတွင် ခရမ်းချဉ်ကို အနှံ့အပြား စိုက်ပျိုးကြလေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းတွင် ပုဇွန်ခြောက် ကို ဟင်းခတ်အဖြစ်ဖြင့် အသုံးချသကဲ့သို့ အထက်ပိုင်း၌ ခရမ်း ချဉ်သီးကို ဟင်းခတ်အဖြစ် တွင်တွင်ကြီး အသုံးပြုကြသည်။ အနောက်နိုင်ငံများ၌ ခရမ်းချဉ်သီးမှည့်ကို အလုံးလိုက်သော် လည်းကောင်း၊ အရည်အဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ စည်များ ပုလင်းငယ်များတွင် ထည့်သွင်းရောင်းချကြသည်။ ချဉ်ရည်အမျိုး မျိုးကိုလည်း ခရမ်းချဉ်သီးမှည့်များမှ ပြုလုပ်ကြသည်။ အထူး သဖြင့် ဟင်းရွက်စိမ်းလက်သုတ်တွင် ခရမ်းချဉ်သီးကို အသုံး များကြသည်။ ခရမ်းချဉ်သီးမှည့်များသည် ပုပ်ပျက်ရိယော်လွယ်သဖြင့် ၃ ရက်တစ်ခါ ဖြစ်စေ၊ ၄ ရက်တစ်ခါဖြစ်စေ၊ အသီးမှည့်များကို ဆွတ်ခူးရသည်။ ရပ်ဝေးသို့ တင်ပို့ရောင်းချနိုင်ရန်အတွက် အသီးစိမ်းအရင့်များကိုသာ ဆွတ်ခူးတတ်ကြသည်။ ခရမ်း ချဉ်သီးသည် မြန်မာဟင်းအမျိုးမျိုး ချက်ရာ၌ အသုံးဝင်သဖြင့် 'ဟင်းလိမ်မာသီး' ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ခရမ်းချဉ်သီးကို ရုက္ခဗေဒအရ လိုင်ကိုပါစီကမ် အက် စကျူလင်တမ်ဟု ခေါ်သည်။ ယင်းနှင့် မျိုးချင်းနွယ်သော ဆိုလာနမ် ဖာရောကိုဆင်ခရမ်း၊ ဆိုလာနမ် ထရီလိုဗတမ်ကို မြေပုံခရမ်း၊ ဆိုလာနမ်တော်ဗမ်ကို ခရမ်းချဉ်၊ မြေပစ်ခရမ်း မြပစ်ခရမ်း၊ ဟူ၍ မြန်မာတို့က ခေါ်ကြသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အသီး ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ]] 1336oniogy00blvegxivh4h0fk52oxh 0 14437 1046754 1040134 2026-08-06T11:39:52Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1046754 wikitext text/x-wiki {{Infobox number |number=1 |numeral=[[Unary numeral system|unary]] |factorization=[[Empty product|∅]] |divisor=1 |roman =I, i |greek prefix=[[Wiktionary:mono-|mono-]]/[[Wiktionary:haplo-|haplo-]] |latin prefix=[[Wiktionary:uni-|uni-]] |lang1=ဂရိဂဏန်း |lang1 symbol=α' |lang2=အာရဗီ၊ ကာဒစ်၊ ပါရှန်း၊ စင်ဓီ၊ အူရဒူ |lang2 symbol={{resize|150%|١}} |lang3=အာသံ & ဘင်္ဂါလီ |lang3 symbol={{resize|150%|১}} |lang4=တရုတ်ဂဏန်း |lang4 symbol=一/弌/壹 |lang5=ဒေဝနာဂရီ |lang5 symbol={{resize|150%|१}} |lang6=Ge'ez |lang6 symbol={{resize|150%|፩}} |lang7=ဂျော်ဂျီယန် |lang7 symbol={{resize|130%|Ⴀ/ⴀ/ა}}([[Ani (letter)|Ani]]) |lang8=ဟီဘရူး |lang8 symbol=[[aleph|{{resize|150%|א}}]] |lang9=ဂျပန်ဂဏန်း |lang9 symbol=一/壱 |lang10=ကန်နဒါ |lang10 symbol={{resize|150%|[[೧]]}} |lang11=ခမာ |lang11 symbol={{resize|150%|១}} |lang13=မလေး |lang13 symbol=൧ |lang14=ထိုင်း |lang14 symbol={{resize|150%|๑}} |lang15=တမီးလ် |lang15 symbol={{resize|150%|௧}} |lang16=တယ်လူဂူ |lang16 symbol={{resize|150%|೧}} |lang17=Counting rod |lang17 symbol=𝍠}} [[file:1 number LZNQBD.jpg|50px|right|အင်္ဂလိပ် ထိပ်ချွန်ပါ ၁ ဂဏန်း]] '''၁''' သည် [[မြန်မာဘာသာစကား]]အရ တစ်ဟု ခေါ်သည်။ မျိုးပြပစ္စည်း တခုခုနှင့် တွဲကာ၊ တစ်ခု၊ တစ်ကောင်၊ တစ်ယောက်ဟု ရေတွက်ရသည်။ ၁ ကို ပထမဟုလဲ ခေါ်သည်။ [[သဘာဝကိန်း]] တလုံး ဖြစ်သော ၁ ရှေ့တွင် [[သုည]] အလျင်လာပြီး၊ ၁ နောက်တွင် [[၂]] လိုက်သည်။ သုညကို အပေါင်းလည်းမဟုတ် အနုတ်လည်းမဟုတ် သတ်မှတ်ထားရာ၊ ၁ သည် ပထမဆုံးနှင့် အငယ်ဆုံး အပေါင်းကိန်း ဖြစ်သည်။ အတိုင်းအတာ၊ ယူနစ်တို့ကို တစ်ကစ အခြေခံထား တွက်ချက်ကြသည်။<ref name=":0">{{Cite web|last=Weisstein|first=Eric W.|title=1|url=https://mathworld.wolfram.com/1.html|access-date=2020-08-10|website=mathworld.wolfram.com|language=en}}</ref> တခါတရံ သဘာဝကိန်းများ၏ အနန္တကိန်းစဉ်တန်း၏ အဦးအစ အဖြစ် မှတ်ယူသည်။ အချို့သတ်မှတ်ချက်များတွင် ၁ ကို ဝ နောက်မှ လိုက်သော ဒုတိယ သဘာဝကိန်းဟု ယူဆသည်။ ၁ ၏ အခြေခံကျဆုံး သင်္ချာဂုဏ်သတ္တိမှာ မြှောက်ဂုဏ် ဖြစ်ကာ၊ ၁ ကို မည်သည့်ကိန်းဂဏန်းဖြင့် မြှောက်မြှောက်၊ ထိုကိန်းကို ပြန်ရသည်။ မည်သည့်ဂုဏ်သတ္တိမှမဆို ၁ ကို ဖယ်ရှား၍ မရပေ။ အဆင့်မြင့်သင်္ချာတွင်၊ ကိန်းတခု မဟုတ်လျှင်ပင် မြှောက်ကိန်းကို မကြာခဏ ၁ ထားကြသည်။ ၁ ကို သုဒ္ဓကိန်းတလုံးဟုလည်း မယူဆကြချေ။ ၂၀ ရာစုအလယ် ရောက်သည်ထိ အငြင်းပွားမှုအချို့ ရှိနေသေးသည်။ == ကိန်းဂဏန်းအဖြစ် == တစ်သည် အင်္ဂလိပ်လို တခါတရံ unity ဟု ညွှန်းပြီး၊<ref>Skoog, Douglas. ''Principles of Instrumental Analysis''. Brooks/Cole, 2007, p. 758.</ref><ref name=":0" /> အဦးဆုံး သုညမဟုတ်သော သဘာဝကိန်း ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ [[သုည]]နောက်က လိုက်သော အပေါင်းကိန်း ဖြစ်သည်။ [[သင်္ချာ]]ဝယ် တစ်ကို မည်သည့်[[ဂဏန်း]]ဖြင့် မြှောက်သည်ဖြစ်စေ ထိုဂဏန်း ပြန်ရကြောင်း အများသိပြီး ဖြစ်သည်။ ရလဒ်အဖြစ်၊ ၁ သည် သူ့ကိုယ်သူ [[ဆခွဲကိန်း]] ဖြစ်ကာ၊ သူ့ကိုယ်သူ၏ [[နှစ်ထပ်ကိန်း]]၊ [[နှစ်ထပ်ကိန်းရင်း]] ဖြစ်သည်။ [[သုံးထပ်ကိန်း]] တင်၍ ရသလို၊ [[သုံးထပ်ကိန်းရင်း]] ပြန်ရှာ၍လည်း ရသည်။ ထို့ကြောင့် မည်သည့်ကိန်းဂဏန်းဖြင့် မြှောက်သော်လည်း ထိုကိန်းပင် ပြန်ရသဖြင့် empty product ဖြစ်စေသော ရလဒ် ဖြစ်သည်။ ring theory ဟု သတ်မှတ်သည်။ == ဂဏန်းခြေအဖြစ် == {{main|History of the Hindu–Arabic numeral system}} နံပါတ် ၁ သည် အင်္ဂလိပ်လို 1 ဖြစ်ကာ၊ အနောက်တိုင်းတွင် ယနေ့ အသုံးပြုသော 1 အတွက် ဂလဖ် glyph မှာ ထိပ်တွင် အကောက်ပါပြီး၊ တခါတရံ အောက်ခြေဝယ် အလျားလိုက် မျဉ်းတကြောင်း ပါတတ်သေးသည်။ ထို 1 ရေးထုံးကို ခြေရာ ပြန်လိုက်သော် ရှေးခေတ် [[အိန္ဒိယ]]၏ ဗြဟ္မီ အရေးအသားတွင် ရိုးရိုးရှင်းရှင်း ဒေါင်လိုက်မျဉ်း တကြောင်းတည်းသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ အလယ်ခေတ်တွင် ပညာတတ်များ [[အာရပ်|အာရဗီ]]လို ရေးသားသော အာရဗီ ကိန်းဂဏန်းများမှတဆင့် [[ဥရောပ]]သို့ ပျံ့နှံ့သွားသည်။ အချို့တိုင်းပြည်များတွင် ထိပ်မှ အချွန်သည် မျဉ်းဖြောင့် ပြီး ရှည်ထွက်လာရာ၊ အခြားတိုင်းပြည်များက 7 အတွက် အသုံးပြုသော ခဲစာလုံးနှင့် မှားယွင်း ရှုပ်ထွေးကြသည်။ ထိုအခါ ထိပ်ကို မျဉ်းဖြောင့် ရှည်ထွက်သော စတိုင်ကို အသုံးပြုသော ဖောင့်စာလုံးမျိုးတွင် 7 ကို အလယ်၌ 1 နှင့် ကွဲပြားသွားစေရန် အလျားလိုက် မျဉ်း တကြောင်း ထပ်ထည့်ထားလေသည်။ ထိပ်ရှည် 1 ကို မသုံးသော ဖောင့်စာလုံးတွင် 7 အလယ်၌ မျဉ်း ထည့်လေ့ မရှိချေ။ မြန်မာတွင် ဤ ပြဿနာမျိုး မရှိသော်လည်း၊ ၁ သည် [[၀]] နှင့်လည်း ဆင်တူယိုးမှား ဖြစ်နိုင်သည်။ [[လက်ရေး]]တွင် ၈ ကို မျက်ဆန်ထည့်ရေးတတ်ကြသော်လည်း၊ မျက်ဆန်မထည့်သော ဖောင့်ဝယ် [[၈]] သည် ၁ နှင့်လည်း မှားနိုင်သည်။ ၁ ပုံစံ ခဲစာလုံးသည် အပေါ် ၉၀° လှည့်လိုက်ပါက [[မြန်မာအက္ခရာ]] [[ပ|ပစောက်]]၊ ထိုမှ အနောက် ၉၀ [[ဒီဂရီ]]ထပ်လှည့်လိုက်ပါက [[င]]၊ အောက်သို့ ၉၀ ဒီဂရီ ထပ်လှည့်ပေးလိုက်ပါက [[ဂ|ဂငယ်]] အသီးသီး ရရှိသည်။ တရုတ်လို 一 သည် အင်္ဂလိပ် 1 နှင့် အလဲအထောင် ဆန့်ကျင်လျက် ရှိသည်။ [[File:TextFigs148.svg|alt=Horizontal guidelines with a one fitting within lines, a four extending below guideline, and an eight poking above guideline]] ဤသို့ အက္ခရာများနှင့် မျဉ်းတပြေးအရွယ်အစား ဖြစ်နေလျှင် x-height, x အမြင့်ဟု ခေါ်သည်။ [[File:Clock 24 J.jpg|thumb|alt=Decorative clay/stone circular off-white sundial with bright gold stylized sunburst in center of 24-hour clock face, one through twelve clockwise on right, and one through twelve again clockwise on left, with J shapes where ones' digits would be expected when numbering the clock hours. Shadow suggests 3 PM toward lower left.|ဗင်းနစ်မြို့မှ ၂၄ နာရီလည်ပတ်နေသော နာရီစင်သည် ၁ နေရာအတွက် J ကို သုံးထားပုံ]] ရှေးက လက်နှိပ်စက်ဟောင်း အတော်များများတွင် ''1'' ကိုရိုက်ရန် သင်္ကေတသတ်သတ် မရှိချေ။ ယင်းအစား ''l'' (အယ်လ်အသေး) ကို သုံးသည်။ အလှဆင်သည့်အနေဖြင့် လိုလာသည့်အခါ J အကြီးကို ရိုက်ကြလေသည်။ === အခြေခံတွက်ချက်ဇယား === {|class="wikitable" style="text-align: center; background: white" |- ! style="width:105px;"|[[Multiplication]] !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 ! style="width:5px;"| !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 ! style="width:5px;"| !21 !22 !23 !24 !25 ! style="width:5px;"| !50 !100 !1000 |- |'''1 × ''x''''' |'''1''' |[[2 (number)|2]] |[[3 (number)|3]] |[[4 (number)|4]] |[[5 (number)|5]] |[[6 (number)|6]] |[[7 (number)|7]] |[[8 (number)|8]] |[[9 (number)|9]] |[[10 (number)|10]] ! |[[11 (number)|11]] |[[12 (number)|12]] |[[13 (number)|13]] |[[14 (number)|14]] |[[15 (number)|15]] |[[16 (number)|16]] |[[17 (number)|17]] |[[18 (number)|18]] |[[19 (number)|19]] |[[20 (number)|20]] ! |[[21 (number)|21]] |[[22 (number)|22]] |[[23 (number)|23]] |[[24 (number)|24]] |[[25 (number)|25]] ! |[[50 (number)|50]] |[[100 (number)|100]] |[[1000 (number)|1000]] |} {|class="wikitable" style="text-align: center; background: white" |- ! style="width:105px;"|[[Division (mathematics)|Division]] !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 ! style="width:5px;"| !11 !12 !13 !14 !15 |- |'''1 ÷ ''x''''' |'''1''' |0.5 |0.{{overline|3}} |0.25 |0.2 |0.1{{overline|6}} |0.{{overline|142857}} |0.125 |0.{{overline|1}} |0.1 ! |0.{{overline|09}} |0.08{{overline|3}} |0.{{overline|076923}} |0.0{{overline|714285}} |0.0{{overline|6}} |- |'''''x'' ÷ 1''' |'''1''' |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 |10 ! |11 |12 |13 |14 |15 |} {|class="wikitable" style="text-align: center; background: white" |- ! style="width:105px;"|[[Exponentiation]] !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 ! style="width:5px;"| !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 |- |'''1{{sup|''x''}}''' |'''1''' |'''1''' |'''1''' |'''1''' |'''1''' |'''1''' |'''1''' |'''1''' |'''1''' |'''1''' ! |'''1''' |'''1''' |'''1''' |'''1''' |'''1''' |'''1''' |'''1''' |'''1''' |'''1''' |'''1''' |- |'''''x''{{sup|1}}''' |'''1''' |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 |10 ! |11 |12 |13 |14 |15 |16 |17 |18 |19 |20 |} == နည်းပညာဝယ်== [[File:U+2673 DejaVu Sans.svg|50px|right|alt=အတွင်းတွင် ၁ နှင့်အတူ မြားလိုက်နေသော တြိဂံ|ပြန်လှည့်ပတ်ရာတွင် သုံးသော ရီစင်ညွှန်းကိန်းအဖြစ် ၁]] * Polyethylene terephthalate ကို ခွဲခြားရန် ပြန်လှည့်ပတ်ရာ၌ သုံးသော ရီစင်ညွှန်းကုတ် resin identification code။<ref>{{cite web |url=http://www.americanchemistry.com/s_plastics/bin.asp?CID=1102&DID=4645&DOC=FILE.PDF |title=Plastic Packaging Resins |publisher=American Chemistry Council |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721103005/http://www.americanchemistry.com/s_plastics/bin.asp?CID=1102&DID=4645&DOC=FILE.PDF |archive-date=2011-07-21 |accessdate=30 October 2021 |archivedate=21 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721103005/http://www.americanchemistry.com/s_plastics/bin.asp?CID=1102&DID=4645&DOC=FILE.PDF }}</ref> * မြောက်အမေရိကန် နံပါတ်ပလန်ဒေသအတွက် အမေရိကန်၊ ကနေဒါနှင့် ကရစ်ဘီယံ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်သော ITU နိုင်ငံတကာ ကြိုးမဲ့ဆက်သွယ်ရေးသမဂ္ဂ နိုင်ငံကုတ်။ * ဘိုင်နရီကုတ် binary code ဆိုသည်မှာ မည်သည့် ဒေတာအမျိုးအစားမဆို ကိုယ်စားပြုရန်အတွက် ကွန်ပျူတာများတွင် အသုံးပြုသည့် ၁ နှင့် ၀ အတွဲ ဖြစ်သည်။ * ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်း များစွာမှာ၊ ၁ သည် ဖွင့်သည် '''on''' အတွက် တန်ဖိုး ဖြစ်ကာ၊ လျှပ်စစ် စီးနေသည့် အဓိပ္ပာယ် ဖြစ်သည်။<ref name=Woodford>{{citation |first=Chris |last=Woodford |url=https://books.google.com/books?id=My7Zr0aP2L8C&pg=PA9 |title=Digital Technology |date=2006 |publisher=Evans Brothers |isbn=978-0-237-52725-9 |page=9}}</ref><ref name=Godbole>{{citation |first=Achyut S. |last=Godbole |url=https://books.google.com/books?id=SN_46YHs27MC&pg=PA34 |title=Data Comms & Networks |date=1 September 2002 |publisher=Tata McGraw-Hill Education |isbn=978-1-259-08223-8 |page=34}}</ref> * ပရိုဂရမ် ဘာသာစကားများစွာတွင် Boolean data type ဖြစ်သော true ၏ ကိန်းတန်ဖိုး။ * ၁ သည် ခေါင်းစဉ် အစ Start of Header ၏ ASCII ကုတ်။ == သိပ္ပံဝယ် == * ဒိုင်မင်ရှင်းမဲ့ အရေအတွက်များ Dimensionless quantities ဆိုသည်ကို ဒိုင်မင်ရှင်း ၁ ၏ အရေအတွက်များဟုလည်း သိကြသည်။ * ၁ သည် ဟိုက်ဒရိုဂျင်၏ [[အက်တမ်]]နံပါတ် ဖြစ်သည်။ * +၁ သည် [[ပိုစီထရွန်]]များ (positrons) နှင့် [[ပရိုတွန်]]များ၏ လျှပ်ဆောင် (electric charge) ဖြစ်သည်။ * [[ဒြပ်စင်အလှည့်ကျဇယား|အလှည့်မှန်ဇယား]]၏ အုပ်စု ၁ တွင် အယ်လ်ကာလီ [[သတ္တု]]များ ပါဝင်သည်။ * အလှည့်မှန်ဇယား၏ ပထမအလှည့်တွင် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယမ်]] ဟူသော [[ဒြပ်စင်]] နှစ်မျိုးသာ ပါဝင်သည်။ * စီရက် Ceres [[ဂြိုဟ်ပု]]တွင် ၁ စီရက် ဆိုသော ဂြိုဟ်သိမ်ရှိပြီး၊ ၎င်းမှာ ရှာဖွေတွေ့ရှိသော ပထမဆုံး [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား]] ဖြစ်၍ ဖြစ်သည်။ * ရောမကိန်း I သည် [[ဂြိုဟ်]] သို့မဟုတ် [[ဂြိုဟ်သိမ်]] တလုံး၏ ပထမဆုံး တွေ့ရှိသော [[ဂြိုဟ်ရံလ]]အတွက် မကြာခဏ သတ်မှတ်သည်။ ဥပမာ ''နက်ပကျွန်း ၁''၊ ဆိုလိုသည်မှာ ''ထရိုင်တန်လ'' ဖြစ်သည်။ == ဒဿနိကဗေဒဝယ် == ပလိုတီးနပ် Plotinus အပါအဝင် အခြားသော ဒဿနိကဗေဒပညာရှင်များ အယူတွင်၊ The One သည် သက်ရှိအားလုံး၏ အရင်းမြစ် ဖြစ်ကာ၊ အတုမရှိသော နံပါတ်တစ် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book|title=The Essentials of Christian Thought: Seeing Reality through the Biblical Story|url=https://archive.org/details/essentialsofchri0000olso|last=Olson|first=Roger|year=2017|isbn=9780310521563|location=Zondervan Academic}}</ref> ဖီလို အလက်ဇန္ဒြီးယား(၂၀&nbsp;BC&nbsp;– AD&nbsp;၅၀)က နံပါတ်တစ်ကို ဘုရားသခင်၏ နံပါတ်၊ ကိန်းဂဏန်းအားလုံးအတွက် အခြေခံဟု မှတ်ယူသည်။("De Allegoriis Legum," ii.12 [i.66]) ပိုက်သဂိုးရပ်ဆန်ဆန်တွေးခေါ်ကြသော ဂယ်ရာဆာမှ နီကိုမချပ်ကမူ တစ်သည် ကိန်းမဟုတ်၊ သို့သော် ကိန်း၏ အရင်းမြစ်ဟု အခိုင်အမာ ဆိုသည်။ နံပါတ် ၂ သည်ပင် အခြား၏ အရင်းမြစ် ပါဝင်နေသည်ဟု သူက ယုံကြည်သည်။<ref>{{cite journal|url=https://www.cambridge.org/core/journals/british-journal-for-the-history-of-science/article/abs/from-abacus-to-algorism-theory-and-practice-in-medieval-arithmetic/7DFF144C90C127E715CA40083254E601#access-block|title=From Abacus to Algorism: Theory and Practice in Medieval Arithmetic|journal=The British Journal for the History of Science|volume =10 |issue= 2 |date=July 1, 1977 |page=Abstract|doi=10.1017/S0007087400015375|publisher=Cambridge University PRess|author= British Society for the History of Science|access-date=May 16, 2021}}</ref> == အားကစားဝယ် == * [[ဘေ့စ်ဘော]]အမှတ်ပေးရာတွင်၊ နံပါတ် ၁ ကို ပစ်သူ pitcher သို့ ပေးရသည်။ * [[ဘောလုံး]]အသင်းတွင် ကျောနံပါတ် ၁ ကို [[ဂိုးစောင့်]] ဖြစ်သော [[ဂိုးသမား]]ကိုသာ ပေးလေ့ရှိသည်။ [[file:rugby Union blank line ups.svg|thumb|left]] * ရဂ်ဘီ လိဂ်အသင်းများ ပြိုင်ပွဲအများစုတွင် စပေးသည့် ကျောပြည့် fullback သည် ဂျာစီနံပါတ်&nbsp; ၁ ကို ဝတ်သည်။ [[file:fullback position.png|thumb|left]] * ရဂ်ဘီသမဂ္ဂတွင် စပေးသည့် ခေါင်ထိပ်လူ loosehead prop က ဂျာစီနံပါတ်&nbsp; ၁ ကို ဝတ်ဆင်သည်။ * အမျိုးသား ဟော်ကီလိဂ်အသင်း ကစားသမားများ အသုံးပြုရန် ၁ သည် ခွင့်ပြုထားသော အနိမ့်ဆုံး နံပါတ် ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် [[၀]] နှင့် [[၀၀]] အသုံးပြုခြင်းကို လိဂ်က တားမြစ်သည် (အမြင့်ဆုံးခွင့်ပြုနံပါတ်မှာ [[၉၈]] ထိသာ ဖြစ်သည်)။ * ၁ သည် အမေရိကန် ဘောလုံး၏ အဆင့်အများစုတွက် သုံးရန် ခွင့်ပြုသော အနိမ့်ဆုံးနံပါတ် ဖြစ်သည်။ အမျိုးသားဘောလုံးလိဂ်အသင်း မူဝါဒအရ၊ တိုက်စစ်မျဉ်းစောင့် offensive linemen နှင့် ခံစစ်မျဉ်းစောင့် defensive linemen တို့က အသုံးမပြုရ။ * ဖော်မြူလာဝမ်းတွင်၊ ရှေ့နှစ် ပြိုင်ပွဲ၏ ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံက ထိုနံပါတ်ကို သုံးမည်ဆိုလျှင် ခွင့်ပြုထားသည်။ ==အချိန်ကာလဝယ်== * အနောက်တိုင်း [[ပြက္ခဒိန်]]အရ၊ တနှစ်ကို ၁၂ လဖြင့် ဖွဲ့စည်းသည်။ တလစီ၏ ရက်အရေအတွက် မှာ မတူသော်လည်း၊ ဦးဆုံးရက်အစများသည် တူညီကြသည်။ [[၁ ဇန်နဝါရီ]]၊ [[၁ ဖေဖော်ဝါရီ]]၊ [[၁ မတ်]]၊၊ [[၁ ဧပြီ]]၊ [[၁ မေ]]၊ [[၁ ဇွန်]]၊ [[၁ ဇူလိုင်]]၊ [[၁ ဩဂုတ်]]၊ [[၁ စက်တင်ဘာ]]၊ [[၁ အောက်တိုဘာ]]၊ [[၁ နိုဝင်ဘာ]]၊ [[၁ ဒီဇင်ဘာ]]တို့ ဖြစ်သည်။ * ၁ ပတ်တွင် ၇ ရက် ရှိကာ၊ ၁ ရက်တွင် ၂၄ [[နာရီ]] ရှိသည်။ ၁ ရက်တွင် နေ့ ၁၂ နာရီ၊ ည ၁၂ နာရီ ရှိသည်။ တနေ့နှင့် တညကို တရက်ဟု ခေါ်သည်။ ၁ နာရီမှာ မိနစ် ၆၀၊ ၁ မိနစ်မှာ စက္ကန့် ၆၀ ရှိသည်။ * လူသားများတွင် [[ဘီစီ]] ၁၊ [[အေဒီ]] ၁ နှင့် ဘီစီ ၁ ရာစု၊ အေဒီ ၁ ရာစုများအတွက် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ ==°== ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၁| ]] [[Category:မြန်မာအက္ခရာ]] [[ကဏ္ဍ:ကိန်းပြည့်များ]] {{သင်္ချာ-stub}} fbpx019471csscer1gulq92y7ye7e4y 0 14439 1046652 944966 2026-08-06T03:23:02Z ~2026-43160-33 146584 စာအုပ်ထုတ်ဝေသည့်ခုနှစ်နှင့်ထုတ်ဝေသူ ဖြည့်စွက်ခြင်း 1046652 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = အကြည်တော် | image = | caption = | pseudonym = ကိုကိုကြီး၊အကြည်တော် | birth_name = စောကြည်ဖြူ | birth_date = {{birth date|1972|02|21}} | birth_place = | death_date = {{Death date and age|2022|11|09|1972|02|21}} | death_place = ပင်လုံဆေးရုံ၊ ရန်ကုန်မြို့ | resting_place = | occupation = စာရေးဆရာ | nationality = | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = ဟာသ | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | awards = | signature = | years_active = | website = }} '''အကြည်တော်''' (၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၇၂ - ၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ကရင် လူမျိုး ဟာသစာရေးဆရာ ဖြစ်သည်။ ==ငယ်ဘဝ== အဖ ဦးထွန်းနိုင် ဒေါ်ညွှန့်နွယ်တို့မှ မွေးချင်း (၇) ယောက်အနက် ခြောက်ယောက်မြောက်သား ဖြစ်ပြီး နာမည်ရင်းမှာ စောကြည်ဖြူဖြစ်သည်။ ==စာပေခရီး== ၁၉၉၈ ခုနှစ်မှစ၍ ကိုကိုကြီး ကလောင်အမည်ဖြင့် စာပေလောကသို့ စတင် ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် အကြည်တော် အမည်ဖြင့် လုံးချင်းဝတ္ထုများ စတင်ရေးသားပြီး ကွယ်လွန်ချိန်အထိစုစုပေါင်း စာအုပ်(၁၀၀)ကျော်ရေးသားခဲ့သည်။ == ဘဝနိဂုံ: == စာရေးဆရာအကြည်တော်သည်  အစာရေမျိုပြွန်ကင်ဆာ<ref>https://hellosayarwon.com/cancer/other-cancers/oesophageal-cancer-at-a-glance/</ref> သံသယကြောင့်  ၂၀၂၂ ခုနှစ် ၊ စက်တင်ဘာ နောက်ဆုံးပတ်အတွင်း  ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့သို့  သွားရောက်ဆေးကုသမှုခံယူခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=အောက်တိုဘာ ၁၈ ရက် ထိပ်တန်းသတင်းများ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cevgdn0lx20o |access-date=၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂ |work=BBC News မြန်မာ |date=၁၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၂ |language=my}}</ref> အောက်တိုဘာ ၁၃ရက်နေ့တွင် ထိုင်းမှ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လာခဲ့ပြီးနောက် ရုတ်တရက်ကျန်းမာရေးဆိုးရွားလာသဖြင့် ပင်လုံဆေးရုံသို့ တက်ရောက်ကုသမှုခံယူနေရင်း ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၉ ရက် ည ၈ နာရီ မိနစ်၂၀ ကျော်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ သူမကွယ်လွန်မီ လအနည်းငယ်က ကိုယ်တိုင်ရွတ်ဆိုထားသည့် ကဗျာနှင့်ဂီတ ပေါင်းစပ်ထားသော ကဗျာဂီတအယ်လ်ဘမ်ကိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။ == ရေးသားသော စာအုပ်များ == {| class="wikitable sortable" !ခေါင်းစဉ် !ထုတ်ဝေနှစ် !ထုတ်ဝေသူ !မှတ်ချက် |- |''ကျောက်သင်ပုန်းတွေ မိုးထားတဲ့အိမ်'' | |တော်ဝင်မြို့မ စာအုပ်တိုက် |''ကျောက်သင်ပုန်းတွေ မိုးထားတဲ့အိမ် အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင်ရိုက်'' |- |''ကျွန်တော့်ချစ်သူပြောသော သူ့ချစ်သူအကြောင်း'' |၂၀၀၅ |တော်ဝင်မြို့မ စာအုပ်တိုက် |''ကျွန်တော့်ချစ်သူပြောသော သူ့ချစ်သူအကြောင်း'' ''အမည်ဖြင့်ရုပ်ရှင်ရိုက်'' |- |''ကျွန်တော့်ဘဝလေးမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုသည်'' | | | |- |''ကျွန်တော်ထောင်းခဲ့သော ပေါင်များ'' |၂၀၀၆ |တော်ဝင်မြို့မ စာအုပ်တိုက် | |- |''ကျွန်တော်နှင့် မြို့ပြယဉ်ကျေးမှု'' | | | |- |''ကျွန်မက အင်္ဂလိပ်မမဟုတ်တာ မောင်'' | | | |- |''ကလေးလက်ရေး'' |၂၀၀၉ |စိုးမိုးစာပေ | |- |''ကလေးအို'' | | | |- |''ကဝေပျို၏ နိဒါန်း'' |၂၀၀၃ |တော်ဝင်မြို့မ စာအုပ်တိုက် |''ကဝေပျို၏ နိဒါန်း အမည်ဖြင့်ရုပ်ရှင်ရိုက်'' |- |''ကိုယ်ပိုင်ရောဂါ'' | | | |- |''ခင်မှုန် မင်္ဂလာဆောင်'' | | | |- |''ချစ်ခြင်းကထာ'' | | | |- |''ချစ်လို့စတာ နာတယ်'' |၂၀၀၉ |စိုးမိုးစာပေ | |- |''ချည်ပြီး တုပ်ပြီး'' | | | |- |''ခြူဆီ'' | | |''ခြူဆီ'' အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင်ရိုက် |- |''ခလောက်နီ'' | | | |- |''ငုံး'' | | | |- |''စွယ်စုံလက်ဆောင်'' |၂၀၀၇ |တော်ဝင်မြို့မ စာအုပ်တိုက် | |- |''ဆွေတစ်ရာ မောင်တစ်ကျိပ်'' |၂၀၀၇ |တော်ဝင်မြို့မ စာအုပ်တိုက် |''ဆွေတစ်ရာ မောင်တစ်ကျိပ်'' အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင်ရိုက် |- |''ဇ'' |၂၀၀၅ |တော်ဝင်မြို့မ စာအုပ်တိုက် |''ဇ အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင်ရိုက်'' |- |''ဇော်က ကနေသည်'' | | |''ဇော်က ကနေသည်'' အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင်ရိုက် |- |''ညာတာပါတေး'' |၂၀၀၈ |စိုးမိုး စာပေ | |- |''တစ်ခါက ငယ်ငယ်လေးတွေ'' |၂၀၀၆ |တော်ဝင်မြို့မ စာအုပ်တိုက် | |- |''တစ်ရှက် အရှက်မရှိ'' | | | |- |''တစ်ရှုး'' | | | |- |''တိမ်မင်းသမီ:ရဲ့ မိုနိုပိုလီ'' | | | |- |''တောသာကြီး'' |၂၀၀၇ |တော်ဝင်မြို့မ စာအုပ်တိုက် | |- |''ထီး'' | | | |- |''နတ်ချင်း'' | | | |- |''နတ်နေကိုင်း'' |၂၀၀၄ |တော်ဝင်မြို့မ စာအုပ်တိုက် |ရုပ်ရှင်ရိုက်၊ မူရင်းဝတ္ထုနဲ့ ဇာတ်သိမ်းနည်းနည်းကွဲလွဲ |- |''နတ်ပြည်နံနက်ခင်း'' |၂၀၀၈ |တော်ဝင်မြို့မ စာအုပ်တိုက် | |- |''နေတစ်ခြမ်း လတစ်ခြမ်း'' |၂၀၀၅ |တော်ဝင်မြို့မ စာအုပ်တိုက် |''နေတစ်ခြမ်း လတစ်ခြမ်း'' အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင်ရိုက် |- |''နွယ်ချို'' | | | |- |''ပြတ်ထွက်သွားသော ကျောရိုးဆစ်ကလေးများ'' | |တော်ဝင်မြို့မ စာအုပ်တိုက် | |- |''ပြုံးတော်မူ'' | | | |- |''ပြုံးရွှင်သည် ငိုတတ်သည်'' | | |''ပြုံးရွှင်ရေ ပျော်ရဲ့လား'' အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင်ရိုက် |- |''ပိုးကောင်များ'' |၂၀၀၅ |တော်ဝင်မြို့မ စာအုပ်တိုက် | |- |''ဖရီးဝှီး'' | | | |- |''ဘီလူး'' |၂၀၀၃ |တော်ဝင်မြို့မ စာအုပ်တိုက် |''ဘီလူး'' အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင်ရိုက် |- |''ဘွာတေး ဘွာတေး'' | | | |- |''မျက်နှာပုံပြင်'' | | | |- |''မြစ်ပြင်ပေါ် ထင်ကျန်နေသော ခြွေခြေရာများ'' |၂၀၀၈ |စိုးမိုးစာပေ | |- |''မိချော'' |၂၀၀၉ |စိုးမိုး စာပေ | |- |''မိတ္တဟာဒယ ဟာသတက်ကျမ်း'' |၂၀၀၆ |တော်ဝင်မြို့မ စာအုပ်တိုက် | |- |''မိန်းမဋီကာ'' |၂၀၀၉ |စိုးမိုး စာပေ | |- |''မိုးတိမ်ပုံပြင်'' |၂၀၀၄ |တော်ဝင်မြို့မ စာအုပ်တိုက် | |- |''မောင်စောကြည်ဖြူနှင့် မမြင့်စန်းရီ'' | | |''စောကြည်ဖြူနှင့် မြင့်စန်းရီ'' အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင်ရိုက် |- |ယောက္ခမနှင့် တစ်ထောင့်တစ်ည |၂၀၀၄ |တော်ဝင်မြို့မ စာအုပ်တိုက် |ယောက္ခမနှင့် တစ်ထောင့်တစ်ည အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင်ရိုက် |- |''ရှင့်ကိုမုန်းတာ ၁၂ ခါ'' | | |ရှင့်ကိုမုန်းတာ ၁၂ ခါ အမည်ဖြင့်ရုပ်ရှင်ရိုက် |- |''ရှေ့နေ ဘိုးစံကွားနှင့် အမှုပွေလူ့ဘွေ'' | | | |- |''ရီတန်းအော့ဖ် ဘီလူး'' | |တော်ဝင်မြို့မ စာအုပ်တိုက် | |- |''ရွှေမိုးသည်း'' |၂၀၀၃ |တော်ဝင်မြို့မ စာအုပ်တိုက် |''ရွှေမိုးသည်း'' အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင်ရိုက် |- |''ရွှေရင်ရှုပ်'' | | |ရုပ်ရှင်ရိုက်၊ မူရင်းဝတ္ထုနဲ့ နည်းနည်းကွဲလွဲ |- |''လျှို့ဝှက်သော ကစားပွဲ'' | | | |- |''လှအိုးကွဲ'' | |တော်ဝင်မြို့မ စာအုပ်တိုက် | |- |''လုပ်ချင်တာ လုပ်ခွင့်ရှိသော တိုင်းပြည်'' | | | |- |''လူဆိုး'' | | | |- |''လူပျိုမှိုတက်'' | | | |- |''လူလည်ကြီးများရွာ'' |၂၀၀၇ |တော်ဝင်မြို့မ စာအုပ်တိုက် |''လူလည်ကြီးများရွာ အမည်ဖြင့်ရုပ်ရှင်ရိုက်'' |- |''လေယာဉ်ပျံတစ်စီးနဲ့ ကမ္ဘာ့ရွာကြီး'' | |တော်ဝင်မြို့မ စာအုပ်တိုက် | |- |''ဝါရင့်အရောင်းထိုင်း'' | |တော်ဝင်မြို့မ စာအုပ်တိုက် |ရုပ်ရှင်ရိုက်၊ မူရင်းဝတ္ထုနဲ့ နည်းနည်းကွဲလွဲ |- |''သံသရာအကွေ့တစ်ရာ'' | |တော်ဝင်မြို့မ စာအုပ်တိုက် | |- |''သစ်ရွက်လှေ'' | | | |- |''သားဘီလူး'' |၂၀၀၈ |စိုးမိုး စာပေ |''သားဘီလူး အမည်ဖြင့်ရုပ်ရှင်ရိုက်'' |- |''သုည အတွေးများ'' | | | |- |''သဲလှည်း'' |၂၀၀၆ |တော်ဝင်မြို့မ စာအုပ်တိုက် | |- |''ဟန်းနီးမွန်း'' | | | |- |''အချစ်သာ အမှန်တရားဖြစ်ခဲ့ရင် ကျွန်တော်မှားနေတာ ကြာပြီ'' |၂၀၀၈ |စိုးမိုး စာပေ | |- |''အထုံ'' | | | |- |''အန္တိမ အမ္မ'' | | | |- |''အပျိုလူပျို ဖတ်စာ'' | | | |- |''အပြစ်ကင်းတဲ့ ချစ်ခြင်းလင်္ကာ'' | | | |- |''အမှန်မှား'' | | | |- |''အမှုတွဲ'' | | | |- |''အသည်းကွဲ နှစ်ဆယ့်လေးနာရီ'' |၂၀၀၄ |တော်ဝင်မြို့မ စာအုပ်တိုက် | |- |''အသိုက်ကိုက်'' |၂၀၁၈ |စိုးမိုး စာပေ | |- |''အာဒမ်၏ ဆာတေး'' |၂၀၀၆ |တော်ဝင်မြို့မ စာအုပ်တိုက် | |- |''အိပ်မက် အပိုဒ်ခွဲ (၉)'' |၂၀၀၄ |တော်ဝင်မြို့မ စာအုပ်တိုက် |''အိပ်မက် အပိုဒ်ခွဲ (၉) အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင်ရိုက်'' |- |''အိမ်'' |၂၀၀၆ |တော်ဝင်မြို့မ စာအုပ်တိုက် | |- |''အို ... ဘာတဲ့'' |၂၀၀၉ |စိုးမိုး စာပေ | |- |''အိုင်အိုဒင်း ကိုကိုကြီးနှင့်'' |၂၀၀၅ |တော်ဝင်မြို့မ စာအုပ်တိုက် | |- |''အောင်မြေ'' |၂၀၀၅ |တော်ဝင်မြို့မ စာအုပ်တိုက် | |} == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၂ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၇၂ မွေးဖွားသူများ]] {{Myanmar-bio-stub}} d8h2jj7rh80xtfrmwqhxnpib5gafm13 0 14566 1046737 857930 2026-08-06T11:19:14Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1046737 wikitext text/x-wiki {{copyedit|date=23 Jul 2021}} {{cleanup|date=23 Jul 2021}} {{also|ကိန်းသီအိုရီ}} ကျောင်းသူကျောင်းသား၊ အိမ်ရှင်မများ၊ ကုန်သည်ပွဲစား၊ အလုပ်သမား လယ်သမားများနှင့်သိပ္ပံပညာရှင်များပါမကျန် ကြီးငယ်မဟူ လူတိုင်းတတ်အပ်သည့် ပညာတစ်ရပ်မှာ ဂဏန်းသင်္ချာဖြစ်၏။ လူတို့၏လုပ်ငန်းဆောင်တာ အဝဝတွင် ဂဏန်းသင်္ချာသည် အခြေခံဖြစ်ရကား၊ လူတိုင်းလူတိုင်း ဂဏန်းသင်္ချာ ဗဟုသုတနှင့် ပြည့်ဝရန် လိုအပ်လေသည်။ မည်သည့်နိုင်ငံမဆို စာရေးစာဖတ်အပြင် အတွက်ဟူသော ဂဏန်းသင်္ချာအတတ်ကိုပါ မူလအခြေခံဟု သတ်မှတ်သည်။ သင်္ချာသည် ရေတွက်ခြင်းကိုပြသည်။ ဂဏန်းသင်္ချာသည် ဂဏန်းဖြင့်ရေတွက်ခြင်း ပညာဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ သို့သော်လည်း ဂဏန်းဖြင့် ရေတွက်သည်ထက် များစွာကျယ်ဝန်းလာသော ပညာဖြစ်သည်။ အရေအတွက်တစ်ခုခုကို ကိန်းတစ်ခုအနေ ဂဏန်းခြေဖြင့်ရေးပြပြီးသည့်နောက် ကိန်းချင်းပေါင်းခြင်း၊ နုတ်ခြင်းစသော အမှုကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်ရာ၌ ကိန်းပြဂဏန်းချင်း ပေါင်းခြင်း၊ နုတ်ခြင်းများကို လုပ်ဆောင်ရရာ ယင်းကိုပင် ဂဏန်းတွက်ခြင်းဟုဆိုကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ အတွက်တွက်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ [[ဂဏန်းခြေ]]ခေါင်းစဉ်အောက်တွင် ရောမလူမျိုးတို့၏ ကိန်းရေးကိန်းဖတ်စနစ်ကို ဖော်ပြခဲ့ရာ ယင်းတို့၏အပေါင်းအနုတ်သဘောများ သက်ရောက်နေပြီး ဖြစ်သည်ကို ကြည့်ရခြင်းအားဖြင့် လူများသည် ကိန်းများကို မရေးတတ်မီကပင် ပေါင်းတတ် နုတ်တတ်နေသည်ဟု ယူဆရန်ရှိသည်။ ရောမလူမျိုးတို့၏ သင်္ချာပညာရပ်၌- *တစ်ကို I *ငါးကို V *တစ်ဆယ်ကို X *ငါးဆယ်ကို L *တစ်ရာကို C *တစ်ထောင်ကို M ဟု အမှတ်သညာပြုကြသည်။ ရှစ်ဆယ်ကိုတိုတိုဖြင့် ငါးဆယ်နှင့်သုံးဆယ် နှစ်ခုပေါင်းအနေဖြင့် LXXX ဟုလည်းကောင်း၊ ကိုးရာကို တစ်ထောင်တစ်ရာလျော့အနေဖြင့် CM ဟု ၎င်း ရေးပြခဲ့ကြသည်မှာ အထက်ကဆိုခဲ့သည့်ကိန်းကို မရေးတတ်မီ ပေါင်းတတ်နုတ်တတ်သည်ဟူသောအဆိုကို ထောက်ခံလျက်ရှိ နေသည်။ အပေါင်းအနုတ်သင်စ ကလေးသူငယ်များ သည် လက်ချိုးရေတွက်၍ ပေါင်းခြင်း၊ နုတ်ခြင်းပြုလုပ်သကဲ့သို့ပင် ရှေးအခါက လူများသည်လည်း ထိုကဲ့သို့ပင်လုပ်ခဲ့ကြသည်ဟု အနောက်နိုင်ငံသင်္ချာသမိုင်းများက ဆို၏။ ပေါင်းနုတ်ရန် အကြောင်းပေါ်လာလျှင် လက်တွေ့နည်းဖြင့် လက်ကိုချိုး၍ဖြစ်စေ၊ ရေတွက်ရာ၌ အကူအညီယူခဲ့သည့် ပေသီးခုံကို အသုံးချ၍ဖြစ်စေ၊ အလားတူ အကူအညီ တစ်မျိုးမျိုးဖြင့်ဖြစ်စေ တွက်ချက်၍ အဖြေမျှလောက်ကိုသာ ရေးမှတ်ကြသည်။ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာရှည်မှ ယခုပေါင်းနုတ်နည်းမျိုးကို ရရှိအသုံးပြုခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ အမြှောက်အစားတွက်များကို ထိုထက်များစွာ နောက်ကျ၍ ခရစ် ၁၂ဝဝ ပြည့်နှစ်လောက်ကျမှ ယခုတွက်နည်းမျိုးဖြင့် တွက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုခေတ်မတိုင်မီက အမြှောက်အစားကို တွက်ရန်ရှိလျှင် အဖြေကိုတွေ့သည်တိုင်အောင် ပင်ပန်းကြီးစွာဖြင့် အကြိမ်ကြိမ်ပေါင်းနုတ်၍ တွက်ခဲ့ကြသည်ကို ကြည့်ရသော် လူများသည် အမြှောက်အလီဇယားများကို ကောင်းစွာ မတတ်ကြသေးဟူ၍သော်လည်းကောင်း၊ ကောင်းစွာအသုံးမပြုတတ်ကြသေးဟူ၍ သော်လည်းကောင်း ယူဆရသည်။ ရရှိသောအဖြေကို ကိုးဖြင့်ချေ၍ ချိန်ထိုးနည်းဖြင့်မှန်သည် မမှန်သည်ကို စစ်ဆေးကြည့်ရှုလေ့ရှိကြသည်။ မြန်မာတို့၏ ကိုးကြောင်း တွက်နည်းသည်လည်း ရှေးကျသောနည်း တစ်နည်းဖြစ်သည်။ ၅x ၅ အထိ အလီ ဇယားကို ကျက်မှတ်ထားပြီးသည်နောက်၅x ၅ ဆထက် ၁ဝx ၁ဝ အထိ အမြှောက်များကို တွက်ရာ၌ လက်ချောင်းကလေး များဖြင့် တွက်သောနည်းမှာ ရှေးက အီတလီပြည်တွင် ပေါ် ပေါက်ဖူး၍ မှတ်သားဖွယ်ရာကောင်းသည်။ အမြှောက်ခံရသည့် ကိန်းကို ၅ ဖြစ်ခဲ့လျှင် လက်ငါးချောင်းထောင်၍၎င်း၊ ၆ ဖြစ်ခဲ့လျှင် လက်တစ်ချောင်းချိုး ထား၍၎င်း ၇ ဖြစ်ခဲ့လျှင် လက်နှစ်ချောင်း၊ ၈ ဖြစ်ခဲ့လျှင် သုံးချောင်း၊ ၉ ဖြစ်ခဲ့လျှင် လေးချောင်းချိုးထား၍၎င်း လက်တစ်ဖက်၌ ပြထားသည်။ မြှောက်မည့်ကိန်းကိုမူ အခြားလက်တစ်ဖက်၌ ဤစနစ်အတိုင်း ပြထားပြီးလျှင် ထောင်လျက်နေသော လက်တစ်ဖက်မှ လက်ချောင်းအရေအတွက်၏ဆယ်ဆနှင့်ပေါင်းလိုက်သောအခါ မြှောက်လဒ်ဖြစ်သော အဖြေကို ရရှိသည်။ ပုံစံအားဖြင့် ၇ ထ ၈ ကို တွက်လိုသောအခါ လက်တစ်ဖက်၌ လက် ၂ ချောင်း၊ အခြားတစ်ဖက်၌လက် ၃ ချောင်းကို ချိုးထားခြင်းဖြင့် ၇ နှင့် ၈ တို့ကို ပြလိုက်သည်။ ထိုအခါ တစ်ဖက်၌ ၃ ချောင်းထောင်လျက်ရှိ၍ အခြားတစ်ဖက်၌ ၂ချောင်း ထောင်လျက်ရှိသဖြင့် ၃ x ၂ မှ ၆ ကိုရသည်။ တစ်ဖက်၌ ချိုးထားသော လက် ၂ချောင်းနှင့် အခြားတစ်ဖက်၌ ချိုးထားသော ၃ ချောင်း၊ ပေါင်း လက် ၅ ချောင်းတို့၏ဆယ်ဆဖြစ်သည့် ၅ဝ ကို ၆ နှင့်ပေါင်း၍ အဖြေကို ၅၆ ဟုပေးရသည်။ (၅+က)(၅+ခ)=(၅-က) (၅-ခ)+၁ဝ(က+ခ)ဟူသောထပ်တူညီချက်အရ ဖြစ်သည်မှာ ထင်ရှားသည်။ ရာပုံ၊ ဆယ်ပုံ၊ ခုပုံများခွဲ၍ ရေတွက်ထားသော အရေအတွက် နှစ်ခုတို့ကိုပေါင်း၍ ရေတွက်ရာ၌ ရာပုံချင်း ပေါင်းလျက် သီးခြားရေတွက်ခြင်း၊ ဆယ်ပုံချင်း ပေါင်းလျက် သီးခြား ရေတွက်ခြင်းများ ပြုလုပ်သည့်နည်းတူ ယခုခေတ်အရေအတွက် ပြကိန်းများကို ပေါင်းရာ၌ တန်ဖိုးတူများကို တစ်သန့်စီ ပေါင်းနိုင်စေခြင်းငှာ ခုဂဏန်းများကို တစ်ခုအောက် တစ်ခု ကျနေစေ၍ ဆယ်ဂဏန်းများ၊ ရာဂဏန်းများကိုလည်း ထိုကဲ့သို့ ကျနေစေရန် ကိန်းများကိုတစ်ခုအောက်တစ်ခုစီလျက် ရေးပြီးမှ ပေါင်းကြသည်။ ငွေကြေးမူမမတူနှင့် အခြားမူမတူကိန်းများကိုလည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ပေါင်းကြသည်။ နုတ်သောနည်း၊ လိုသောကိန်းဖြင့် ဖြည့်စွက် ပေါင်းထည့်ပေးသောနည်း စသည် တို့မှ သင့်လျော်ရာ နည်းတစ်နည်းဖြင့် တွက်ကြသည်။ အပေါင်း အနုတ်ကို လျင်မြန်စွာတွက်နိုင်ရန် အပေါင်းအနုတ် ဇယား များကို ကျက်မှတ်ထားရသည်။ အမြှောက်အစားများကို ကောင်းစွာတွက်ချက်နိုင်ရန်လည်း အလီဇယားများကို ၁ဝ x ၁ဝ အထိ ကျေကျေ ကျက်မှတ်ထားရန် လိုအပ်ပေသည်။ ဂဏန်းသင်္ချာတွင် အပိုင်းဂဏန်း၊ ဒသမဂဏန်း၊ မူမတူတွက်၊ ဈေးတွက်မှစ၍ အတိုးတွက်၊ ရာခိုင်နှုန်းတွက်၊ ရောင်းရေးဝယ်ရေးဆိုင်ရာ အတွက် စသည်ဖြင့် အတွက်မျိုး မြောက်မြားစွာ ပါရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:ဂဏန်းသင်္ချာ]] d196evnsm4ntsnbkfsdgju4vmkuc5ri 0 15689 1046755 716929 2026-08-06T11:40:34Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1046755 wikitext text/x-wiki {{Infobox number |number=2 |ordinal=2nd (second / [[wikt:twoth|twoth]]) |numeral=[[binary numeral system|binary]] |gaussian integer factorization = <math>(1 + i)(1 - i)</math> |prime=1st |divisor=1, 2 |roman =II, ii |greek prefix=[[Wiktionary:di-|di-]] |latin prefix=[[Wiktionary:duo-|duo-]] [[Wiktionary:bi-|bi-]] |old english prefix=[[Wiktionary:twi-|twi-]] |lang1=[[Greek numeral]] |lang1 symbol=β' |lang2=[[Eastern Arabic numerals|Arabic]], [[Central Kurdish|Kurdish]], [[Persian language|Persian]], [[Sindhi language|Sindhi]], [[Urdu numerals|Urdu]] |lang2 symbol={{resize|150%|٢}} |lang3=[[Ge'ez alphabet|Ge'ez]] |lang3 symbol=፪ |lang4=[[Bengali numerals|Bengali]] |lang4 symbol={{resize|150%|২}} |lang5=[[Chinese numeral]] |lang5 symbol=二，弍，貳 |lang6=[[Devanāgarī]] |lang6 symbol={{resize|150%|२}} |lang7=[[Indian numerals#Telugu numerals and their names|Telugu]] |lang7 symbol={{resize|150%|౨}} |lang8=[[Tamil numerals|Tamil]] |lang8 symbol={{resize|150%|௨}} |lang9=[[Kannada numerals|Kannada]] |lang9 symbol={{resize|150%|೨}} |lang10=[[Hebrew numerals|Hebrew]] |lang10 symbol={{resize|150%|ב}} |lang12=[[Khmer numerals|Khmer]] |lang12 symbol=២ |lang14=[[Thai numerals|Thai]] |lang14 symbol=๒ |lang15=[[Georgian numerals|Georgian]] |lang15 symbol={{resize|130%| Ⴁ/ⴁ/ბ}}([[Bani (letter)|Bani]])}} ၂ (နှစ်) သည် ကိန်း၊ ဂဏန်း၊ ဂဏန်းခြေ၊ အပေါင်းကိန်း တခု ဖြစ်သည်။ ၁ နှင့် ၃ ကြား နေသော သဘာဝကိန်း ဖြစ်သည်။ တလုံးတည်းသော အငယ်ဆုံး စုံကိန်း သုဒ္ဓကိန်း ဖြစ်သည်။ နှစ်ဖက်သွားဟူသော သဘောသဘာဝကြောင့် ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှု များစွာဝယ် ဘာသာရေးနှင့် ဝိညာဉ်ပိုင်းဆိုင်ရာတွင် အရေးပါသည်။ {{anchor|glyph}} ၂ (အသံထွက်-နှစ်)သည် မြန်မာဘာသာတွင် သင်္ချာဘာသာသင်ကြားရာတွင် အသုံးပြုပြီး တစ်ထက်တစ်ဆပိုသော နှစ်အတွက်အသုံးပြုသော သင်္ချာဂဏန်းအက္ခရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ နှစ်ကို ဒုတိယဟုလဲ ခေါ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် 2 ဟုရေးသားကြသည်။ ==ဆင့်ကဲပြောင်းလဲပုံ== ===အာရဗီ ဂဏန်းခြေ=== [[Image:Evolution2glyph.png|x50px|right]] မျက်မှောက် အနောက်တိုင်းကမ္ဘာတွင် အသုံးပြုသော ဂဏန်းခြေ ၂ ၏ မူလရင်းမြစ် ဖြစ်သော အိန္ဒိယ ဗြဟ္မီ စာသားများသို့ ခြေရာပြန်ကောက်လိုက်သော်၊ ၂ ကို အလျားလိုက် မျဉ်းနှစ်ကြောင်းအဖြစ် ရေးသားထားသည်။ မျက်မှောက် တရုတ်နှင့် ဂျပန်စာရေးသားနည်းတွင် ဤနည်းကို သုံးဆဲ ဖြစ်သည်။ ဂုပ္တ အရေးအသားတွင် မျဉ်းနှစ်ကြောင်းကို ၄၅ ဒီဂရီ စောင်းလိုက်ရာ၊ အစောင်းများ ဖြစ်သွားသည်။ ထိပ်မျဉ်းသည် တခါတရံ တိုတတ်ကာ၊ ၎င်း၏ အောက်စွန်းသည် အောက်ခြေမျဉ်း၏ အလယ်သို့ ကွေးညွတ်သွားသည်။ ဒေဝနဂရီ အရေးအသားတွင် ထိပ်မျဉ်းကို အောက်မျဉ်းနှင့် ထိသွားအောင် ကောက်၍ ရေးသည်။ အာရဗီ ဂူဘာအရေးအသားတွင် အောက်မျဉ်းမှာ လုံးဝ တည့်မတ်နေကာ၊ ဂဏန်းသည် အစက်မပါသော မေးခွန်းမှတ်နှင့် ဆင်တူသည်။ ထိုတည့်နေသော အောက်မျဉ်းကို မူလအတိုင်း အလျားလိုက် ပြန်ထား၍ အပေါ်မျဉ်းကွေးကို အကွေးအတိုင်း ထားလိုက်ပုံက ယနေ့ အသုံးပြုနေသော 2 ပုံစံ ဖြစ်လာသည်။<ref>Georges Ifrah, ''The Universal History of Numbers: From Prehistory to the Invention of the Computer'' transl. David Bellos et al. London: The Harvill Press (1998): 393, Fig. 24.62</ref> အချို့ဖောင့်များတွင်၊ ဂဏန်းခြေ ၂ သည် x-အမြင့်သာ ရှိသည်။ ဥပမာ - [[Image:Text figures 256.svg]] === two ၏ ရင်းမြစ် === [[wikt:နှစ်|နှစ်]] သည် အင်္ဂလိပ်ဟောင်း {{lang|ang|twá}}(ဣတ္ထိလိင်), {{lang|ang|tú}}(နပုလ္လိင်), {{lang|ang|twégen}}(ပုလ္လိင်) မှ ဆင်းသက်လာပြီး၊ ယနေ့အခါ twegen မှနေ၍ [[wikt:twain|twain]] ဟု ကျန်ရစ်သည်။<ref name=OED>{{Cite OED|two, adj., n., and adv.}}</ref> == သင်္ချာဝယ် == ၂ ဖြင့် စား၍ ပြတ်လျှင် ထိုကိန်းသည် စုံကိန်း ဖြစ်သည်။ ကိန်းဂဏန်းအားဖြင့် ကိန်းပြည့်ဖြစ်စေ၊ ဒသမဖြင့် ရေးသည် ဖြစ်စေ၊ ၂ ဖြင့် စား၍ ပြတ်မပြတ်ကို သိလိုမူ ထိုကိန်း၏ နောက်ဆုံးလုံးကိုသာ ကြည့်ရန် လိုသည်။ နောက်ဆုံးကိန်းကို နှစ်ဖြင့် စားပြတ်လျှင် ကိန်းတခုလုံးသည် ၂ ဖြင့် စားပြတ်သည်။ နောက်ဆုံးကိန်းသည် စုံကိန်းဖြစ်လျှင် ကိန်းတခုလုံးသည် စုံကိန်း ဖြစ်သည် ဟူလို။ အထူးအားဖြင့်၊ ၂ အလီအတိုင်း ၀၊ ၂၊ ၄၊ ၆ နှင့် ၈ တို့ဖြင့် ဆုံးသတ်ပေမည်။ နှစ်သည် အငယ်ဆုံး သုဒ္ဓကိန်း ဖြစ်ကာ၊ တခုတည်းသော စုံ သုဒ္ဓကိန်း ဖြစ်သည့်အတွက် ရံခါ အဆန်းဆုံး သုဒ္ဓကိန်း ခေါ်သည်။<ref>John Horton Conway & Richard K. Guy, ''The Book of Numbers''. New York: Springer (1996): 25. {{ISBN|0-387-97993-X}}. "Two is celebrated as the only even prime, which in some sense makes it the oddest prime of all."</ref> နောက် သုဒ္ဓကိန်းမှာ သုံး ဖြစ်သည်။ နှစ်နှင့် သုံးသည် တခုတည်းသော ဆက်တိုက်လာသည့် သုဒ္ဓကိန်း နှစ်လုံး ဖြစ်သည်။ ၂ သည် ပထမဆုံး ဆိုဖီ ဂျာမိန်း သုဒ္ဓကိန်း၊ ပထမဆုံး ဆခွဲနိုင်သော သုဒ္ဓကိန်း၊ ပထမဆုံး လူကပ်စ် သုဒ္ဓကိန်းနှင့် ပထမဆုံး ရာမနူဂျန် သုဒ္ဓကိန်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |url=https://oeis.org/A104272 |title=Sloane's A104272 : Ramanujan primes |website=The On-Line Encyclopedia of Integer Sequences |publisher=OEIS Foundation |access-date=2016-06-01 |archive-date=2011-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110428165633/https://oeis.org/A104272 |url-status=dead }}</ref> နှစ်သည် တတိယ သို့မဟုတ် စတုတ္ထ ဖီဘိုနာစီ ကိန်း ဖြစ်သည်။ နှစ်သည် ဘိုင်နရီစနစ်၏ အခြေ ဖြစ်သည်။ ဤ ဘိုင်နရီ နံပါတ်စနစ်ကို ကွန်ပျူတာတွင် ချဲ့ထွင် သုံးပြုသည်။ ({{math|log₂ ''n'' }} tokens) မည်သည့် ကိန်း အတွက်မဆို ''x'': :''x'' + ''x'' = 2 · ''x'' အပေါင်းမှ အမြှောက်သို့ :''x'' · ''x'' = ''x''² အမြှောက်မှ ထပ်ကိန်းသို့ :''x''^''x'' = ''x''↑↑2 ထပ်ကိန်းမှ tetration သို့ Hyperoperation အမှတ်အသားကို မိတ်ဆက်ခြင်းဖြင့် ဤ ကိန်းစဉ်၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ဤနေရာတွင် "hyper(''a'',''b'',''c'')" ဟု သတ်မှတ်ပြီး၊ ''a'' နှင့် ''c'' သည် ပထမနှင့် ဒုတိယ operand ဖြစ်ကာ၊ ''b'' မှာ အထက်လုပ်ဆောင်ချက် ပုံကြမ်းကိန်းစဉ်တွင် ''level'' ဖြစ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :hyper(''x'',''n'',''x'') = hyper(''x'',(''n'' + 1),2) သို့ဖြစ်၍ နှစ်တွင် အတုမရှိသော ဂုဏ်သတ္တိ ရှိသည်။ {{nowrap|1=2 + 2 = 2 · 2 = 2{{sup|2}} = 2↑↑2 = 2↑↑↑2 = ...}} တွင် Knuth ၏ မြားထောင်မှတ်ဖြင့် မှတ်သားသည်။ ထောင်မြား အရေအတွက်သည် hyperoperation ၏ လယ်ဗယ်ကို ညွှန်းသည်။ နှစ်သည် ပြန်တူနေသော သဘာဝ x ထပ်ကိန်း၏ အပြန်အလှန် ပေါင်းလဒ်ကဲ့သို့သော တခုတည်းသော x ကိန်း ဖြစ်သည်။ သင်္ကေတအားဖြင့် :<math>\sum_{k=0}^{\infin}\frac {1}{2^k}=1+\frac{1}{2}+\frac{1}{4}+\frac{1}{8}+\frac{1}{16}+\cdots=2.</math> ယင်းမှာ :<math>\sum_{k=0}^\infin \frac {1}{n^k}=1+\frac{1}{n-1} \quad\mbox{for all} \quad n\in\mathbb R > 1.</math> ဟူသော အချက်မှ လာသည်။ နှစ်၏ ထပ်ကိန်းများသည် မာဆင်နီ သုဒ္ဓကိန်းများ အယူအဆ၏ အချက်အချာ ဖြစ်ကာ၊ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံအတွက် အရေးပါသည်။ နှစ်သည် ပထမဆုံး မာဆင်နီသုဒ္ဓထပ်ညွှန်း ဖြစ်သည်။ ဂဏန်းတခုကို နှစ်ထပ်ကိန်းရင်း ယူပုံသည် သာမန် သင်္ချာ တွက်ချက်မှု ဖြစ်ကာ၊ နှစ်ထပ်ကိန်းရင်း သင်္ကေတပေါ်ရှိ နေရာတွင် ထပ်ညွှန်းကို သာမန်အားဖြင့် သုံးထပ် သို့ အခြား ထပ်များ ရေးသားလေ့ ရှိပြီး၊ ဘာမှ ရေးမထားလျှင် နှစ်ထပ်ကိန်းရင်းကို ရှာခိုင်းခြင်း ဖြစ်သည်ဟု အလိုလို နားလည်ရပေသည်။ ၂ ၏ နှစ်ထပ်ကိန်းရင်းသည် ပထမဆုံး သိမြင်ရသည့် ရာရှင်နယ်မဟုတ်သော ကိန်း ဖြစ်သည်။ အငယ်ဆုံး field တွင် အစုဝင် element ၂ ခု ရှိသည်။ သဘာဝကိန်းများ ၏ set-theory တည်ဆောက်ပုံတခုတွင်၊ ၂ ကို <nowiki>{{∅},∅}</nowiki> အစုနှင့် ခွဲခြားသည်။ နောက်အစုသည် ကဏ္ဍသီအိုရီတွင် အရေးပါသည်။ ၎င်းသည် အစုများ၏ ကဏ္ဍတွင် subobject classifier တခု ဖြစ်သည်။ နှစ်တွင် အောက်ပါ ထူးခြားချက်လည်း ရှိသည်။ :<math>\sum_{k=0}^{n-1} 2^k = 2^{n} - 1</math> ''a'' သည် သုညနှင့် မညီခြင်းအတွက် :<math>\sum_{k=a}^{n-1} 2^k = 2^n - \sum_{k=0}^{a-1} 2^k - 1</math> မည်သည့် n ဒိုင်မင်ရှင်းတွင် မဆို ထင်ရှားသည့် အမှတ်နှစ်ခုသည် မျဉ်းဖြောင့် ဖြစ်ခြင်းကို ဆုံးဖြတ်ပေးသည်။ စက်လုံးတခုသို့ မည်သည့် မျက်နှာပြင်မဆို ပုံဖော်မှုအတွက်၊ ယူလာ ဂုဏ်သတ္တိ [[Euler characteristic]] မှာ {{nowrap|1=''χ'' = ''V'' − ''E'' + ''F'' = 2}} ဖြစ်၍၊ ''V'' မှာ ဆုံစက်များ အရေအတွက်၊ ''E'' မှာ အနားများ အရေအတွက်နှင့် ''F'' မှာ မျက်နှာပြင်များ အရေအတွက် ဖြစ်သည်။ (Vertices, edges, and faces) ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:မြန်မာအက္ခရာ]] [[ကဏ္ဍ:ကိန်းပြည့်များ] 50xx6ltemozcre7gmn0l1m6qawx6run 1046756 1046755 2026-08-06T11:40:49Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1046756 wikitext text/x-wiki {{Infobox number |number=2 |ordinal=2nd (second / [[wikt:twoth|twoth]]) |numeral=[[binary numeral system|binary]] |gaussian integer factorization = <math>(1 + i)(1 - i)</math> |prime=1st |divisor=1, 2 |roman =II, ii |greek prefix=[[Wiktionary:di-|di-]] |latin prefix=[[Wiktionary:duo-|duo-]] [[Wiktionary:bi-|bi-]] |old english prefix=[[Wiktionary:twi-|twi-]] |lang1=[[Greek numeral]] |lang1 symbol=β' |lang2=[[Eastern Arabic numerals|Arabic]], [[Central Kurdish|Kurdish]], [[Persian language|Persian]], [[Sindhi language|Sindhi]], [[Urdu numerals|Urdu]] |lang2 symbol={{resize|150%|٢}} |lang3=[[Ge'ez alphabet|Ge'ez]] |lang3 symbol=፪ |lang4=[[Bengali numerals|Bengali]] |lang4 symbol={{resize|150%|২}} |lang5=[[Chinese numeral]] |lang5 symbol=二，弍，貳 |lang6=[[Devanāgarī]] |lang6 symbol={{resize|150%|२}} |lang7=[[Indian numerals#Telugu numerals and their names|Telugu]] |lang7 symbol={{resize|150%|౨}} |lang8=[[Tamil numerals|Tamil]] |lang8 symbol={{resize|150%|௨}} |lang9=[[Kannada numerals|Kannada]] |lang9 symbol={{resize|150%|೨}} |lang10=[[Hebrew numerals|Hebrew]] |lang10 symbol={{resize|150%|ב}} |lang12=[[Khmer numerals|Khmer]] |lang12 symbol=២ |lang14=[[Thai numerals|Thai]] |lang14 symbol=๒ |lang15=[[Georgian numerals|Georgian]] |lang15 symbol={{resize|130%| Ⴁ/ⴁ/ბ}}([[Bani (letter)|Bani]])}} ၂ (နှစ်) သည် ကိန်း၊ ဂဏန်း၊ ဂဏန်းခြေ၊ အပေါင်းကိန်း တခု ဖြစ်သည်။ ၁ နှင့် ၃ ကြား နေသော သဘာဝကိန်း ဖြစ်သည်။ တလုံးတည်းသော အငယ်ဆုံး စုံကိန်း သုဒ္ဓကိန်း ဖြစ်သည်။ နှစ်ဖက်သွားဟူသော သဘောသဘာဝကြောင့် ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှု များစွာဝယ် ဘာသာရေးနှင့် ဝိညာဉ်ပိုင်းဆိုင်ရာတွင် အရေးပါသည်။ {{anchor|glyph}} ၂ (အသံထွက်-နှစ်)သည် မြန်မာဘာသာတွင် သင်္ချာဘာသာသင်ကြားရာတွင် အသုံးပြုပြီး တစ်ထက်တစ်ဆပိုသော နှစ်အတွက်အသုံးပြုသော သင်္ချာဂဏန်းအက္ခရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ နှစ်ကို ဒုတိယဟုလဲ ခေါ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် 2 ဟုရေးသားကြသည်။ ==ဆင့်ကဲပြောင်းလဲပုံ== ===အာရဗီ ဂဏန်းခြေ=== [[Image:Evolution2glyph.png|x50px|right]] မျက်မှောက် အနောက်တိုင်းကမ္ဘာတွင် အသုံးပြုသော ဂဏန်းခြေ ၂ ၏ မူလရင်းမြစ် ဖြစ်သော အိန္ဒိယ ဗြဟ္မီ စာသားများသို့ ခြေရာပြန်ကောက်လိုက်သော်၊ ၂ ကို အလျားလိုက် မျဉ်းနှစ်ကြောင်းအဖြစ် ရေးသားထားသည်။ မျက်မှောက် တရုတ်နှင့် ဂျပန်စာရေးသားနည်းတွင် ဤနည်းကို သုံးဆဲ ဖြစ်သည်။ ဂုပ္တ အရေးအသားတွင် မျဉ်းနှစ်ကြောင်းကို ၄၅ ဒီဂရီ စောင်းလိုက်ရာ၊ အစောင်းများ ဖြစ်သွားသည်။ ထိပ်မျဉ်းသည် တခါတရံ တိုတတ်ကာ၊ ၎င်း၏ အောက်စွန်းသည် အောက်ခြေမျဉ်း၏ အလယ်သို့ ကွေးညွတ်သွားသည်။ ဒေဝနဂရီ အရေးအသားတွင် ထိပ်မျဉ်းကို အောက်မျဉ်းနှင့် ထိသွားအောင် ကောက်၍ ရေးသည်။ အာရဗီ ဂူဘာအရေးအသားတွင် အောက်မျဉ်းမှာ လုံးဝ တည့်မတ်နေကာ၊ ဂဏန်းသည် အစက်မပါသော မေးခွန်းမှတ်နှင့် ဆင်တူသည်။ ထိုတည့်နေသော အောက်မျဉ်းကို မူလအတိုင်း အလျားလိုက် ပြန်ထား၍ အပေါ်မျဉ်းကွေးကို အကွေးအတိုင်း ထားလိုက်ပုံက ယနေ့ အသုံးပြုနေသော 2 ပုံစံ ဖြစ်လာသည်။<ref>Georges Ifrah, ''The Universal History of Numbers: From Prehistory to the Invention of the Computer'' transl. David Bellos et al. London: The Harvill Press (1998): 393, Fig. 24.62</ref> အချို့ဖောင့်များတွင်၊ ဂဏန်းခြေ ၂ သည် x-အမြင့်သာ ရှိသည်။ ဥပမာ - [[Image:Text figures 256.svg]] === two ၏ ရင်းမြစ် === [[wikt:နှစ်|နှစ်]] သည် အင်္ဂလိပ်ဟောင်း {{lang|ang|twá}}(ဣတ္ထိလိင်), {{lang|ang|tú}}(နပုလ္လိင်), {{lang|ang|twégen}}(ပုလ္လိင်) မှ ဆင်းသက်လာပြီး၊ ယနေ့အခါ twegen မှနေ၍ [[wikt:twain|twain]] ဟု ကျန်ရစ်သည်။<ref name=OED>{{Cite OED|two, adj., n., and adv.}}</ref> == သင်္ချာဝယ် == ၂ ဖြင့် စား၍ ပြတ်လျှင် ထိုကိန်းသည် စုံကိန်း ဖြစ်သည်။ ကိန်းဂဏန်းအားဖြင့် ကိန်းပြည့်ဖြစ်စေ၊ ဒသမဖြင့် ရေးသည် ဖြစ်စေ၊ ၂ ဖြင့် စား၍ ပြတ်မပြတ်ကို သိလိုမူ ထိုကိန်း၏ နောက်ဆုံးလုံးကိုသာ ကြည့်ရန် လိုသည်။ နောက်ဆုံးကိန်းကို နှစ်ဖြင့် စားပြတ်လျှင် ကိန်းတခုလုံးသည် ၂ ဖြင့် စားပြတ်သည်။ နောက်ဆုံးကိန်းသည် စုံကိန်းဖြစ်လျှင် ကိန်းတခုလုံးသည် စုံကိန်း ဖြစ်သည် ဟူလို။ အထူးအားဖြင့်၊ ၂ အလီအတိုင်း ၀၊ ၂၊ ၄၊ ၆ နှင့် ၈ တို့ဖြင့် ဆုံးသတ်ပေမည်။ နှစ်သည် အငယ်ဆုံး သုဒ္ဓကိန်း ဖြစ်ကာ၊ တခုတည်းသော စုံ သုဒ္ဓကိန်း ဖြစ်သည့်အတွက် ရံခါ အဆန်းဆုံး သုဒ္ဓကိန်း ခေါ်သည်။<ref>John Horton Conway & Richard K. Guy, ''The Book of Numbers''. New York: Springer (1996): 25. {{ISBN|0-387-97993-X}}. "Two is celebrated as the only even prime, which in some sense makes it the oddest prime of all."</ref> နောက် သုဒ္ဓကိန်းမှာ သုံး ဖြစ်သည်။ နှစ်နှင့် သုံးသည် တခုတည်းသော ဆက်တိုက်လာသည့် သုဒ္ဓကိန်း နှစ်လုံး ဖြစ်သည်။ ၂ သည် ပထမဆုံး ဆိုဖီ ဂျာမိန်း သုဒ္ဓကိန်း၊ ပထမဆုံး ဆခွဲနိုင်သော သုဒ္ဓကိန်း၊ ပထမဆုံး လူကပ်စ် သုဒ္ဓကိန်းနှင့် ပထမဆုံး ရာမနူဂျန် သုဒ္ဓကိန်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |url=https://oeis.org/A104272 |title=Sloane's A104272 : Ramanujan primes |website=The On-Line Encyclopedia of Integer Sequences |publisher=OEIS Foundation |access-date=2016-06-01 |archive-date=2011-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110428165633/https://oeis.org/A104272 |url-status=dead }}</ref> နှစ်သည် တတိယ သို့မဟုတ် စတုတ္ထ ဖီဘိုနာစီ ကိန်း ဖြစ်သည်။ နှစ်သည် ဘိုင်နရီစနစ်၏ အခြေ ဖြစ်သည်။ ဤ ဘိုင်နရီ နံပါတ်စနစ်ကို ကွန်ပျူတာတွင် ချဲ့ထွင် သုံးပြုသည်။ ({{math|log₂ ''n'' }} tokens) မည်သည့် ကိန်း အတွက်မဆို ''x'': :''x'' + ''x'' = 2 · ''x'' အပေါင်းမှ အမြှောက်သို့ :''x'' · ''x'' = ''x''² အမြှောက်မှ ထပ်ကိန်းသို့ :''x''^''x'' = ''x''↑↑2 ထပ်ကိန်းမှ tetration သို့ Hyperoperation အမှတ်အသားကို မိတ်ဆက်ခြင်းဖြင့် ဤ ကိန်းစဉ်၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ဤနေရာတွင် "hyper(''a'',''b'',''c'')" ဟု သတ်မှတ်ပြီး၊ ''a'' နှင့် ''c'' သည် ပထမနှင့် ဒုတိယ operand ဖြစ်ကာ၊ ''b'' မှာ အထက်လုပ်ဆောင်ချက် ပုံကြမ်းကိန်းစဉ်တွင် ''level'' ဖြစ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :hyper(''x'',''n'',''x'') = hyper(''x'',(''n'' + 1),2) သို့ဖြစ်၍ နှစ်တွင် အတုမရှိသော ဂုဏ်သတ္တိ ရှိသည်။ {{nowrap|1=2 + 2 = 2 · 2 = 2{{sup|2}} = 2↑↑2 = 2↑↑↑2 = ...}} တွင် Knuth ၏ မြားထောင်မှတ်ဖြင့် မှတ်သားသည်။ ထောင်မြား အရေအတွက်သည် hyperoperation ၏ လယ်ဗယ်ကို ညွှန်းသည်။ နှစ်သည် ပြန်တူနေသော သဘာဝ x ထပ်ကိန်း၏ အပြန်အလှန် ပေါင်းလဒ်ကဲ့သို့သော တခုတည်းသော x ကိန်း ဖြစ်သည်။ သင်္ကေတအားဖြင့် :<math>\sum_{k=0}^{\infin}\frac {1}{2^k}=1+\frac{1}{2}+\frac{1}{4}+\frac{1}{8}+\frac{1}{16}+\cdots=2.</math> ယင်းမှာ :<math>\sum_{k=0}^\infin \frac {1}{n^k}=1+\frac{1}{n-1} \quad\mbox{for all} \quad n\in\mathbb R > 1.</math> ဟူသော အချက်မှ လာသည်။ နှစ်၏ ထပ်ကိန်းများသည် မာဆင်နီ သုဒ္ဓကိန်းများ အယူအဆ၏ အချက်အချာ ဖြစ်ကာ၊ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံအတွက် အရေးပါသည်။ နှစ်သည် ပထမဆုံး မာဆင်နီသုဒ္ဓထပ်ညွှန်း ဖြစ်သည်။ ဂဏန်းတခုကို နှစ်ထပ်ကိန်းရင်း ယူပုံသည် သာမန် သင်္ချာ တွက်ချက်မှု ဖြစ်ကာ၊ နှစ်ထပ်ကိန်းရင်း သင်္ကေတပေါ်ရှိ နေရာတွင် ထပ်ညွှန်းကို သာမန်အားဖြင့် သုံးထပ် သို့ အခြား ထပ်များ ရေးသားလေ့ ရှိပြီး၊ ဘာမှ ရေးမထားလျှင် နှစ်ထပ်ကိန်းရင်းကို ရှာခိုင်းခြင်း ဖြစ်သည်ဟု အလိုလို နားလည်ရပေသည်။ ၂ ၏ နှစ်ထပ်ကိန်းရင်းသည် ပထမဆုံး သိမြင်ရသည့် ရာရှင်နယ်မဟုတ်သော ကိန်း ဖြစ်သည်။ အငယ်ဆုံး field တွင် အစုဝင် element ၂ ခု ရှိသည်။ သဘာဝကိန်းများ ၏ set-theory တည်ဆောက်ပုံတခုတွင်၊ ၂ ကို <nowiki>{{∅},∅}</nowiki> အစုနှင့် ခွဲခြားသည်။ နောက်အစုသည် ကဏ္ဍသီအိုရီတွင် အရေးပါသည်။ ၎င်းသည် အစုများ၏ ကဏ္ဍတွင် subobject classifier တခု ဖြစ်သည်။ နှစ်တွင် အောက်ပါ ထူးခြားချက်လည်း ရှိသည်။ :<math>\sum_{k=0}^{n-1} 2^k = 2^{n} - 1</math> ''a'' သည် သုညနှင့် မညီခြင်းအတွက် :<math>\sum_{k=a}^{n-1} 2^k = 2^n - \sum_{k=0}^{a-1} 2^k - 1</math> မည်သည့် n ဒိုင်မင်ရှင်းတွင် မဆို ထင်ရှားသည့် အမှတ်နှစ်ခုသည် မျဉ်းဖြောင့် ဖြစ်ခြင်းကို ဆုံးဖြတ်ပေးသည်။ စက်လုံးတခုသို့ မည်သည့် မျက်နှာပြင်မဆို ပုံဖော်မှုအတွက်၊ ယူလာ ဂုဏ်သတ္တိ [[Euler characteristic]] မှာ {{nowrap|1=''χ'' = ''V'' − ''E'' + ''F'' = 2}} ဖြစ်၍၊ ''V'' မှာ ဆုံစက်များ အရေအတွက်၊ ''E'' မှာ အနားများ အရေအတွက်နှင့် ''F'' မှာ မျက်နှာပြင်များ အရေအတွက် ဖြစ်သည်။ (Vertices, edges, and faces) ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:မြန်မာအက္ခရာ]] [[ကဏ္ဍ:ကိန်းပြည့်များ]] 9xyejcu0cdm444ykr4iicp6sb4g66mq 0 18845 1046715 1044452 2026-08-06T09:52:50Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1046715 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|ဒေါ်စု (ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းမိခင်)}} {{Infobox person | name = ဒေါ်ဒေါ်စု | image = | image_size = | caption = | birth_date = {{birth date|1879|1|12}} | birth_place = [[လက်ပံတန်းမြို့]] | death_date = {{death date and age|1957|9|2|1879|1|12}} | death_place = [[ရန်ကုန်မြို့]] | resting_place = | occupation = နိုင်ငံရေးသမား၊ ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး၊ လူမှုရေးလှုပ်ရှားသူ | organization = * [[မြန်မာကုမ္မာရီအသင်း]] (ဥက္ကဋ္ဌ) * မြန်မာအမျိုးသမီး သမဝါယမအသင်း (ဥက္ကဋ္ဌ) | spouse = ဘိုးသောင်း (၁၉၀၂ - ၁၉၄၈; ကွယ်လွန်) | parents = ချောင်းလိန် (ဖခင်)<br /> နှင်းဦး (မိခင်) }} '''ဒေါ်ဒေါ်စု''' (၁၂ ဇန်နဝါရီ ၁၈၇၉ - ၂ စက်တင်ဘာလ ၁၉၅၇) သည် [[ကိုလိုနီခေတ်]] တွင် [[မြန်မာကုမ္မာရီအသင်း|မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသမီးသမဂ္ဂ]]ကို ဦးစီးတည်ထောင်၍ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ထမ်းရွက်ခဲ့သူဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ချမ်းသာကြီးတန်ဆောင်းအနီး ဦးဘိုးသောင်း ဒေါ်ဒေါ်စုတန်ဆောင်း |url=https://www.shwedagonpagoda.org.mm/mm/project/%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%94/ |accessdate=၂၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ |publisher=ရွှေတိဂုံစေတီတော် ဘုရားကြီးဂေါပကအဖွဲ့ }}{{Dead link|date=August 2026 }}</ref> == ငယ်ဘဝ == [[မြန်မာ သက္ကရာဇ်|မြန်မာသက္ကရာဇ်]] ၁၂၄၀ ပြည့်နှစ် ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၆ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့ ၊ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၈၇၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့ တွင် [[လက်ပံတန်းမြို့]]၌ အဘ ဦးချောင်းလိန်၊ အမိ ဒေါ်နှင်းဦးတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း ငါးဦးအနက် အကြီးဆုံးသမီးဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က လက်ပံတန်းမြို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး၊ ၁၁ နှစ်သမီးအရွယ်တွင် မိခင်ကွယ်လွန်သဖြင့် စတုတ္ထတန်းအထိ သာ ကျောင်းပညာသင်ကြားခဲ့ရသည်။ ၁၂ နှစ်အရွယ်မှစ၍ ဖခင်နှင့်အတူ မောင်ငယ်ညီမငယ်များကို အမကြီးအမိရာပမာ ဦးစီးအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ == နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုများ == ၁၉၁၈ ခုနှစ်မှစ၍ ဝံသာနုစိတ်ဓာတ်များ နိုးကြားလာကာ မြန်မာအမျိုးသမီးတို့၏ အခွင့်အရေးများကို အစဦးဆုံး တိုက်ယူလှုပ်ရှားပေးခဲ့သော အမျိုးသမီးကြီး အဖြစ် ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်ဒေါ်စု၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သော မြန်မာအမျိုးသမီးသမဂ္ဂ ဖြစ်သည့် [[မြန်မာကုမ္မာရီအသင်း|မြန်မာ ကုမ္မာရီအသင်း]] ၏ စွမ်းဆောင်မှုကြောင့် “ကိုပြူး” ၏ခေါ်ဆောင်ခြင်းကိုခံရပြီး ပလောပီနံ ([[မလေးရှားနိုင်ငံ|မလေး]]) တွင် ဒုက္ခရောက်နေသော မြန်မာဆေးပေါ့လိပ်လိပ်သူများကို ဗြိတိသျှအစိုးရစရိတ်ဖြင့် အမိနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ခေါ်ယူနိုင်ခဲ့သည်။ယင်းအပြင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ အမျိုးသမီးများ ဓာတ်ရထားစီးရာတွင် မန္တလေးမြို့၌ကဲ့သို့ ဣန္ဒြေရရ သီးသန့်စီးနိုင်ရန် ရထားကုမ္ပဏီလူကြီးများဖြင့် ညှိနှိုင်းစီစဉ်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။ထို့နောက် ပြည့်တန်ဆာအမျိုးသမီးများ နစ်နာမှုမရှိစေရန် ဗြိတိသျှအစိုးရအား ပြည့်တန်ဆာအက်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းပေးရန် တောင်းဆိုခြင်းနှင့် သပိတ်မှောက်ကျောင်းများအား ထောက်ပံ့နိုင်ရန် စည်းရုံးလှုပ်ရှားပေးခြင်း စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ဒေါ်ဒေါ်စု သည် ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၂၈ ခုနှစ်အထိ မြန်မာအမျိုးသမီး သမဝါယမအသင်း ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ၁၉၂၃ ခုနှစ်မှစ၍ နှစ်စဉ် ဧပြီလရောက်တိုင်း ကျင်းပလေ့ရှိသော ကလေးပြပြိုင်ပွဲ၊ ကျန်းမာရေးပြပွဲ၊ ကျောင်းအားကစားပြိုင်ပွဲနှင့် ပန်းဥယျာဉ်ပြပွဲများတွင် အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းမှ ဦးဆောင်ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ == ပညာရေးနှင့် စာအုပ်စာပေ == ဒေါ်ဒေါ်စုသည် ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်၌ ရန်ကုန်မြို့ လမ်းမတော်မြို့နယ် ၇ လမ်း၌ အောင်ဇေယျာ မင်္ဂလာကျောင်းကို ပွဲစားကြီး ဦးဖော့နှင့်အတူ တည်ထောင်၍ ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီးအဖြစ် ထမ်းရွက်ခဲ့သည်။ တဖက်မှလည်း အောင်မင်္ဂလာသုခ နှင့် အောင်ဇေယျာမင်္ဂလာ စာပုံနှိပ်တိုက်များကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ == ၁၉၀၂ ခုနှစ်တွင် ဇီးကုန်း တရားမရုံး စာရေးကြီး ဦးဘိုးသောင်းနှင့် အိမ်ထောင်ပြု၍ ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့သည်။ == ဘဝနိဂုံး == ရိက္ခာတော်ရ မြေအရေးပိုင်မင်း ဦးဘိုးသောင်း၏ဇနီး ဒေါ်ဒေါ်စုသည် နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေး လှုပ်ရှားမှုကို စွမ်းစွမ်းတမံ ဆောင်ရွက်ရင်းဖြင့် ၁၉၅၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ဦးဘိုးသောင်းသည် ဒေါ်ဒေါ်စု မကွယ်လွန်မီ ၉ နှစ်ခန့်က ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဧပြီလ ၈ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ == မြန်မာအမျိုးသမီးသမဂ္ဂ == ရှေးဦးတည်ထောင်ဖွဲ့စည်း၍ လှုပ်ရှားခဲ့သော မြန်မာအမျိုးသမီးအသင်းအဖွဲ့များတွင် မြန်မာကုမ္မာရီအသင်း (မြန်မာအမျိုးသမီးသမဂ္ဂ — Burmese Women’s Union)၊ မြန်မာအမျိုးသမီး ဝံသာနုကုမ္မာရီအသင်း (Young Women Buddhist Association – YWBA)၊ ဗြဟ္မာစရိကုမ္မာရီအသင်း၊ မိန်းမကုမ္မာရီအသင်း၊ သုဓမ္မစာရီအသင်း၊ ဓမ္မစာရီအသင်း တို့မှာ ထင်ရှားခဲ့သည်။ ၁၉၁၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် [[မြန်မာကုမ္မာရီအသင်း]] (မြန်မာအမျိုးသမီးသမဂ္ဂ)ကို ဒေါ်ဒေါ်စု၊ ဒေါ်ဖွားသစ်၊ ဒေါ်ခင်စော၊ ဒေါ်လှမေ တို့ ဦးစီး၍ ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည်။ အသင်းတည်ထောင်ရခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ အသင်းဖွဲ့စည်းပုံ မှတ်တမ်းစာအုပ်တွင် ဖော်ပြချက်အရ — “ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာ သတ္တလောကဘုံကြီး၌ မိန်းမတို့သည် ရှေးဦးစွာ ပေါ်ထွန်းရကား လောက၏ အရှင်မိခင်အစစ်ဖြစ်ပေသည်... မိခင်ဖြစ်ကြသူ မိန်းမများအနက် မဟာမဟာဒေဝီမှအစ ယသော်ဓရာ၊ ခေမာ၊ ဥပ္ပလဝဏ်၊ ဧတဂ်ရရဟန္တာ မိန်းမမြတ်တို့အပြင် ဝိသာခါ၊ ခုဇ္ဇုတ္တရာ၊ နန္ဒမာလာ စသော အကျော်ဇေယျ အမျိုးသမီးတို့နှင့် ရာဇဝင်ထင်ရှားခဲ့သည့် မိဘုရားကြီးဖွားစော၊ မွန်ဘုရင်မကြီး ရှင်စောပု စသည်တို့၏ ဂုဏ်အင်များကို အောက်မေ့ကာ ထိုမိန်းမမြတ်များကို စံနမူနာ ဦးထိပ်ထားလျက် ဤရန်ကုန်မြို့တော်တွင် သက္ကရာဇ် ၁၂၈၁ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၀ ရက် (၁၉၁၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ ၁၆ ရက်) တနင်္ဂနွေနေ့တွင် မြန်မာအမျိုးသမီးသမဂ္ဂကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင် အောင်မြင်ပါကြောင်း” — ဟူ၍ ဖော်ပြထားသည်။ မြန်မာအမျိုးသမီးသမဂ္ဂကို ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ရိက္ခာတော်ရ စည်ပင်သာယာမြေ အရေးပိုင် ကတော် ဒေါ်ဒေါ်စု၊ အကျိုးဆောင် အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဒေါ်ဖွားသစ်၊ တွဲဖက်အကျိုးတော်ဆောင်များအဖြစ် ဒေါ်ခင်စောနှင့် ဒေါ်လှမေ (အာဇာနည် ဒီးဒုတ်ဦးဘချို၏ဇနီး)၊ အမှုဆောင်များအဖြစ် တရားလွှတ်တော်ဝန်ကြီး ကတော် ဒေါ်စောတင်၊ ရှူးဖိနပ်ကုမ္ပဏီပိုင်ရှင် ဦးဘကြူး ကတော် ဒေါ်စောခင်၊ မြို့တော်ဝန် ဦးသင်းမောင် ကတော် ဒေါ်တင်၊ ဆရာကြီး ဦးဘသိန်း ကတော် ဒေါ်ဌေး၊ ဒေါ်ငွေရင်၊ ဒေါ်ငွေရှင်နှင့် မော်တင်ဈေးမှ ဒေါ်မြမေ စသည့် အမျိုးသမီးကြီးများက ဦးစီး၍ ကော်မတီဝင် အမှုဆောင် ၂၀ ဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က အသင်းဝင်ဦးရေ ၃၀၀ ခန့်ရှိ၍ အမြို့မြို့အနယ်နယ်၌ အသင်းခွဲများ ဖွဲ့စည်းထားသည်။အသင်းသည် မြန်မာအမျိုးသမီးများ၏အကျိုးကို သယ်ပိုးဆောင်ရွက်ရန်၊ ပညာဗဟုသုတအတွက် အားပေးရန် နှင့် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ ကိစ္စတစုံတရာ ပေါ်ပေါက်လာပါက အသင်းကကူညီအားပေးရန် စသည်ဖြင့် ရည်ရွယ်ချက်များထားရှိထားသည်။ယင်းအပြင် အသင်းဝင်များ ဖတ်ရှုလေ့လာရန် စာကြည့်တိုက်ဖွင့်လှစ်ခြင်း၊ လူမျိုးခြားကို လက်မထက်ဘဲ မြန်မာချင်းသာ လက်ထက်ရန် နှိုးဆော်ခြင်း၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ မြန်မာအချင်းချင်း ကူညီရိုင်းပင်းရန် ဟောပြောခြင်း၊ ဗုဒ္ဓဘာသာစာပေ တိုးတက်အောင်ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ အမျိုးသားပညာရေးကျောင်းများကို ကူညီအားပေးခြင်း၊ ပြည်တွင်းဖြစ် အထည်များကိုသာဝတ်ဆင်ရန် တိုက်တွန်းခြင်း စသဖြင့် ဝံသာနုနှင့် နိုင်ငံရေးစိတ်ဓာတ်များ နှိုးဆွပေးခြင်း၊ ကုသိုလ်ရေးနှင့် ချွေတာရေးတို့ကိုပါ လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ဤအသင်းသည် [[ဂျီစီဘီအေ]] (General Council of Burmese Associations – GCBA) ၏ မူဝါဒလုပ်ငန်းစဉ်အတိုင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ဂျီစီဘီအေ ပြည်လုံးဆိုင်ရာ ကွန်ဖရင့်သို့လည်း မြန်မာအမျိုးသမီးသမဂ္ဂမှ ကိုယ်စားလှယ်များ တက်ရောက်ခွင့်ရကာ အမျိုးသမီးရေးရာ ကိစ္စရပ်များကို အဆိုတင်သွင်းခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် [[ပဲခူးမြို့]]၌ကျင်းပသော ဂျီစီဘီအေ ကွန်ဖရင့်သို့ အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စောတင် တက်ရောက်ပြီး “မြန်မာအမျိုးသမီးများ မြူနီစီပယ်လူကြီး၊ ဥပဒေပြု မင်းတိုင်ပင်အမတ် စသည့်တို့အဖြစ် ပါဝင်သင့်ကြောင်း” အဆိုတင်သွင်းနိုင်ခဲ့ရာ အမျိုးသမီး မြူနီစပါယ်နှင့် ဥပဒေပြုလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲများသို့ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင် အရွေးခံခွင့်များ ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဓာတ်ရထား၊ မီးရထားများ၌ အမျိုးသမီးများ သီးသန့်စီးနိုင်ရန် “မိန်းမတန်း” သပ်သပ်ပေးသည့်အထိ အခွင့်အရေးများ ရရှိခဲ့သည်။မြန်မာအမျိုးသမီးများ ပြည်တွင်းအဝတ်အထည်များကိုသာ ဝတ်ဆင်အားပေးရန် ဤအသင်းကြီးက လှုံ့ဆော်ပေးခဲ့ရုံမျှမက အသင်းဝင်တိုင်း အစည်းအဝေး တက်ရောက်သည့်အခါနှင့် သာရေး နာရေး ကိစ္စကြီးငယ် ပေါ်ပေါက်လာသည့်အခါတိုင်း၌ ပင်နီအင်္ကျီ၊ ယောထမီနှင့် ဒေါင်းပဝါများ လွှမ်းခြုံဝတ်ဆင်လာရန် တွန်းအားပေးခဲ့ကြသည်။ == ရည်ညွန်း == * စောမုံညင်း - မြန်မာအမျိုးသမီး ၊ ပါတောက်လှိုင်စာပေ၊ ပထမကြိမ် ၁၉၇၆ ဧပြီလ။ * တက္ကသိုလ်ကြည်မာ- မြန်မာအမျိုးသမီးလောက၊ ရန်ကုန် စာပေဗိမာန်ပုံတိုက် ၁၉၇၅။ * မြန်မာ့ရက်စဉ်သမိုင်း(ပထမတွဲ)၊ သမိုင်းသုသေသနဦးစီးဋ္ဌာန ၂၀၀၉။ ==ကိုးကား== <references/> [[ကဏ္ဍ:၁၉၅၇ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၈၇၉ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီး နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးမှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] fls5n4hkmfnqfzuqxdj0naet1b04u5e 0 21481 1046671 916657 2026-08-06T04:54:52Z Salai Rungtoi 22844 /* ဖြစ်စဉ်များ */ 1046671 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" | align=right |- | {{ဩဂုတ်လ}} |} [[ဩဂုတ်]]လ၊ (၆)ရက်နေ့ သည် [[ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်]]အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၂၁၈)ရက်မြောက် ([[ရက်ထပ်နှစ်]] ဖြစ်လျှင် (၂၁၉)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၁၄၇) ရက် ကျန်သေးသည်။ == ဖြစ်စဉ်များ == *[[၁၉၄၅]] - [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]: အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ B-29 အမျိုးအစား "အီနိုလာဂေး" (Enola Gay) လေယာဉ်ဖြင့် "လစ်တဲလ်ဘွိုင်း" (Little Boy) အမည်ရှိ [[အဏုမြူ လက်နက်|အဏုမြူဗုံး]]ကို [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟီရိုရှီးမားမြို့]]ပေါ်သို့ ကြဲချခဲ့ရာ မြို့တော်တစ်ခုလုံး ပျက်စီးသွားခဲ့သည်။ ဗုံးပေါက်ကွဲမှုကြောင့် လူပေါင်း ၇၀,၀၀၀ ခန့် ချက်ချင်း သေဆုံးခဲ့ရပြီး၊ နောက်ဆက်တွဲအနေဖြင့် မီးလောင်ဒဏ်ရာများနှင့် ဓာတ်ရောင်ခြည်သင့်မှုများကြောင့် နောက်နှစ်များတွင် ထောင်နှင့်ချီသော လူများ ထပ်မံသေဆုံးခဲ့ရသည်။ *[[၂၀၂၅]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး အမိန့်အမှတ် ၂၃/၂၀၂၅ ဖြင့် ဦး[[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ကျော်ထင်]] အား အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန၊ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73305|title=ဒုတိယဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|publisher=MOI|accessdate=6 August 2025}}</ref> *၂၀၂၆ - ထိုင်းနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် မစ္စတာ [[အာနုထင်း ချာန်ဝီရာကွန်း|အနုထင် ချာဝီရကွန်]]၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ ထိုင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ် (Official Visit) အဖြစ် ဦးမင်းအောင်လှိုင် ရောက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-08-06 |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်အား ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ်က အစိုးရအိမ်တော်၌ နိုင်ငံတော်အဆင့် အခမ်းအနားဖြင့် ဂုဏ်ပြုကြိုဆို |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90-%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA-57/ |access-date=2026-08-06 |website=Popular |language=en-US}}</ref> == မွေးဖွားသူများ == * * * == ကွယ်လွန်သူများ == *[[၂၀၂၅]] - [[မော်သန်း]]၊ [[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်]] (၂၀၁၆-၂၀၂၁) ([[၁၉၃၉]] မွေးဖွား) * * == ပွဲတော်ရက်များ == * ဟီရိုရှီးမား ငြိမ်းချမ်းရေး အောက်မေ့ဖွယ် အခမ်းအနား (ဟီရိုရှီးမားမြို့၊ ဂျပန်နိုင်ငံ) * * == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{လများ}} [[Category:ရက်စွဲများ]][[Category:ဩဂုတ်]] 87r1wvwif0wp345rehuem763p4981ly 0 23455 1046757 867770 2026-08-06T11:41:27Z Dr Lotus Black 31011 /* ပြင်ပလင့်ခ် */ 1046757 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|Ze (Cyrillic){{!}}З (ze)|Ezh{{!}}Ʒ (ezh)|Yogh{{!}}Ȝ (yogh)|ayin{{!}}ع (ʿayn)}} {{technical reasons|:3|ကီးဘုတ်သင်္ကေတများ|List of emoticons}} {{Infobox number |number=3 |numeral=သုံးလုံးစနစ် (Ternary numeral system) |factorization=မူလအချက် (prime number) |prime=၂ ခုမြောက် |divisor=၁၊ ၃ |roman=III, iii |latin prefix=tre- (wikt:tre-)/ter- (wikt:ter-) |lang1=အာရဗီ (Eastern Arabic numerals)၊ ကာ့ဒ် (Central Kurdish)၊ ပါရှန် (Persian language)၊ ဆင်ဒီ (Sindhi language)၊ အူရဒူ (Urdu numerals) |lang1 symbol={{resize|150%|٣}} |lang2=ဘင်္ဂါလီ (Bengali language)၊ အာသံ (Assamese language) |lang2 symbol={{resize|150%|৩}} |lang3=တရုတ် (Chinese numeral) |lang3 symbol=三，弎，叄 |lang4=ဒေဝနာဂရီ (Devanāgarī) |lang4 symbol={{resize|150%|३}} |lang5=ဆန်တာလီ (Santali language) |lang5 symbol={{resize|150%|᱓}} |lang6=ဂီးဇ် (Ge'ez alphabet) |lang6 symbol=፫ |lang7=ဂရိ (Greek numerals) |lang7 symbol=γ (သို့မဟုတ် Γ) |lang8=ဟီဘရူး (Hebrew numerals) |lang8 symbol={{resize|150%|ג}} |lang9=ဂျပန် (Japanese numerals) |lang9 symbol=三/参 |lang10=ခေမာ (Khmer numerals) |lang10 symbol={{resize|150%|៣}} |lang11=အာမေးနီးယန်း (Armenian numerals)|lang11 symbol=Գ|lang12=မလေယာလမ် (Malayalam language) |lang12 symbol={{resize|150%|൩}} |lang13=တမီလ် (Tamil language) |lang13 symbol={{resize|150%|௩}} |lang14=တယ်လူဂူ (Telugu language) |lang14 symbol={{resize|150%|౩}} |lang15=ကန်နာဒါ (Kannada numerals) |lang15 symbol={{resize|150%|೩}} |lang16=ထိုင်း (Thai numerals) |lang16 symbol={{resize|150%|๓}} |lang17=အင်ကို (N'Ko script) |lang17 symbol={{resize|150%|߃}} |lang18=လာအို (Lao numerals) |lang18 symbol={{resize|150%|໓}} |lang19=ဂျော်ဂျီယန် (Georgian numerals) |lang19 symbol={{resize|130%|Ⴂ/ⴂ/გ}} (Gani (letter)) |lang20=ဘေဘီလုံး စာလုံးပုံစံနံပါတ် (Babylonian cuneiform numerals)|lang20 symbol=𒐗|lang21=မာယာ (Maya numerals)|lang21 symbol=•••|lang22=မို့စ် ကုဒ် (Morse code)|lang22 symbol={{resize|150%|... _ _}}}} ၃ (အသံထွက်-သုံး)သည် မြန်မာဘာသာတွင် သင်္ချာဘာသာသင်ကြားရာတွင် အသုံးပြုပြီး သင်္ချာဂဏန်းအက္ခရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ တတိယဟုလည်း ခေါ်သည်။ '''၃''' ('''သုံး''') သည် အရေအတွက် (number)၊ ဂဏန်း (numeral (linguistics)) နှင့် ကိန်း (numerical digit) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[၂]] နောက်မှ လိုက်ကာ [[၄]] ရှေ့တွင် ရှိသော သဘာဝကိန်း (natural number) ဖြစ်ပြီး (၂ နှင့် ၄ ကြားရှိ ကိန်းဖြစ်ပြီး)၊ အနည်းဆုံး မညီမညာ သုဒ္ဓကိန်း (prime number) နှင့် စတုရန်းကိန်းတစ်ခု၏ ရှေ့တွင် ရှိသည့် တစ်ခုတည်းသော သုဒ္ဓကိန်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လူ့အဖွဲ့အစည်းများစွာတွင် ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အရေးပါမှု ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=Merriam-Webster Dictionary |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/three |access-date=ဒီဇင်ဘာ ၅၊ ၂၀၂၄ |website=Merriam-webster.com}}</ref> == အာရဗီဂဏန်း၏ ဆင့်ကဲဖြစ်ပေါ်မှု == [[File:Evolution3glyph.png|x50px|left]] ၃ ကို မျဉ်းသုံးကြောင်းဖြင့် ဖော်ပြခြင်းသည် ယနေ့တိုင် အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်သော ရောမနှင့် တရုတ်ဂဏန်း (Chinese numerals) အပါအဝင် စာရေးစနစ်များစွာတွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဗြဟ္မဂဏန်း (Brahmic numerals) (အိန္ဒိယ) ဂဏန်းသင်္ကေတတွင် မူလက ဒေါင်လိုက်အနေဖြင့် စီစဉ်ထားသော ၃ ၏ အစောဆုံး ပုံစံလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="Smith Karpinski 1911">{{cite book |last1=Smith |first1=David Eugene |last2=Karpinski |first2=Louis Charles |author1-link=David Eugene Smith |author2-link=Louis Charles Karpinski |title=The Hindu-Arabic numerals |date=1911 |publisher=Ginn and Company |location=Boston; London |pages=27–29, 40–41 |url=https://archive.org/details/hinduarabicnumer00smitrich/}}</ref> သို့သော် ဂုပတ အင်ပါယာ (Gupta Empire) ကာလတွင် မျဉ်းတစ်ခုစီတွင် မျဉ်းကွေး ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ပုံစံပြောင်းလဲခဲ့သည်။ နာဂရီစာလုံး (Nāgarī script) တွင် မျဉ်းများကို နာရီလက်တံအတိုင်း လှည့်ကာ အလျားလိုက် ဖြစ်စေပြီး၊ မျဉ်းတစ်ခုစီ၏ ညာဘက်တွင် တိုတောင်းသော အောက်သို့ လှည့်ကွေးမှု ထည့်ခဲ့သည်။ လက်ရေးစာလုံးတွင် မျဉ်းသုံးကြောင်းကို နောက်ဆုံးတွင် ဆက်စပ်လိုက်ပြီး အောက်တွင် ထပ်ဆောင်းမျဉ်း ထည့်ကာ {{angbr|3}} နှင့် ဆင်တူသော သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်လာသည်- '''३'''။ အိန္ဒိယဂဏန်းများသည် ၉ ရာစုတွင် ကာလီဖိတ် (Caliphate) သို့ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ ၁၀ ရာစုဝန်းကျင်တွင် မဂ္ဂရက်ဘ် (Maghreb) နှင့် အယ်လ်-အန်ဒလပ်စ် (Al-Andalus) ကဲ့သို့သော ကာလီဖိတ်၏ အနောက်ပိုင်းဒေသများတွင် အောက်မျဉ်းကို ဖယ်ထုတ်ခဲ့ပြီး၊ ခေတ်မီအနောက်ဂဏန်း ၃ အပါအဝင် "အနောက်အာရဗီ" (Western Arabic) ဂဏန်းသင်္ကေတ၏ ထူးခြားသော ပုံစံတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့်၊ အရှေ့အာရဗီများက ထိုမျဉ်းကို ထိန်းသိမ်းထားပြီး ချဲ့ထွင်ကာ ဂဏန်းကို နောက်ထပ်တစ်ကြိမ် လှည့်ပြီး ခေတ်မီ "အရှေ့အာရဗီ" (Eastern Arabic) ဂဏန်း "'''٣'''" ကို ရရှိခဲ့သည်။<ref>Georges Ifrah, ''The Universal History of Numbers: From Prehistory to the Invention of the Computer'' transl. David Bellos et al. London: The Harvill Press (1998): 393, Fig. 24.63</ref> ခေတ်မီအနောက်ဖောင့်ပုံစံ (typeface) အများစုတွင်၊ ဂဏန်း ၃ သည် အခြားဆယ်ဂဏန်း (decimal digit) များကဲ့သို့ စာလုံးကြီး (capital letter) အမြင့်ရှိပြီး အခြေမျဉ်း (baseline (typography)) ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ သို့သော် စာသားဂဏန်း (text figures) ပါသော ဖောင့်ပုံစံများတွင်၊ သင်္ကေတသည် များသောအားဖြင့် စာလုံးသေး "x" ၏ အမြင့်နှင့် အောက်သို့ဆင်းသော မျဉ်း (descender) ပါရှိသည်- "[[File:Text figures 036.svg|50px]]"။ အချို့ ပြင်သစ်ဘာသာ (French language) စာသားဂဏန်းဖောင့်ပုံစံများတွင်မူ၊ ၎င်းတွင် အောက်သို့ဆင်းသော မျဉ်းအစား အပေါ်သို့တက်သော မျဉ်း (ascender (typography)) ပါရှိသည်။ {{anchor|Flat-topped 3}} ဂဏန်း ၃ ၏ သာမန်ပုံစံဗီဇ (graphic variant) တစ်ခုမှာ အပေါ်ပိုင်းပြားချပ်သော ပုံစံဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် Ʒ (ezh) စာလုံးနှင့် ဆင်တူသည်။ ဤပုံစံကို တစ်ခါတစ်ရံ "ဘဏ်လုပ်ငန်းသုံး ၃" (banker's 3) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး၊ အတုလုပ်သူများက ၃ ကို ၈ အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်းမှ ကာကွယ်နိုင်သည်။ ၎င်းကို UPC-A ဘားကုဒ် (Universal Product Code) နှင့် စံ ၅၂ ကတ်ပုံး (standard 52-card deck) များတွင် တွေ့ရသည်။{{citation needed|date=ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅}} == သင်္ချာ == === စားနိုင်စည်းမျဉ်း === သဘာဝကိန်းတလုံးသည် ဂဏန်းများကို ပြန်ပေါင်း၍ ရသော တလုံးတည်းပေါင်းလဒ် (digital root) သည် အခြေ ၁၀ (base 10) တွင် ၃ ဖြင့် စားပြတ်ပါက၊ ထိုပင်မကိန်းကို ၃ ဖြင့် စားနိုင်သည်။ (ဥပမာ- ၂၁ → ၂ + ၁ = ၃၊ ထို့ကြောင့် ၃ × ၇ = ၂၁) ၎င်းကို ၃ ၏ စားနိုင်စည်းမျဉ်း (divisibility rule) ဟု သိကြသည်။ ထို့ကြောင့်၊ ၃ ဖြင့် စားနိုင်သော မည်သည့်ကိန်းကိုမဆို ၎င်း၏ ပြောင်းပြန် (သို့မဟုတ် ၎င်း၏ ဂဏန်းများ၏ မည်သည့် အစီအစဉ်ပြောင်းလဲမှု (permutation)) ကိုမဆို ၃ ဖြင့် စား၍ပြတ်သည်။ ဥပမာ ၁၈ ကို ၃ ဖြင့် စား၍ ပြတ်သည် ဖြစ်ရာ၊ ၁၈ ၏ ပြောင်းပြန်ကိန်း ၈၁ ကိုလည်း (စဉ်းစားစရာမလို) ၃ ဖြင့် စား၍ ပြတ်မည်။ ဤစားနိုင်စည်းမျဉ်းသည် အခြေ (radix) ကို ၃ ဖြင့် ပိုင်းသောအခါ အကြွင်း ၁ ကျန်သော မည်သည့် အနေအထား ဂဏန်းစနစ် (positional numeral system) (ဥပမာ- အခြေ ၄၊ ၇၊ ၁၀ စသည်) တွင်မဆို အလုပ်လုပ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Divisibility Rules |url=https://www.mathsisfun.com/divisibility-rules.html |access-date=၂၀၂၅-၀၄-၀၃ |website=Math is Fun}}</ref> === ဂုဏ်သတ္တိများ === ၃ သည် ဒုတိယအသေးဆုံး သုဒ္ဓကိန်း (prime number) နှင့် ပထမဆုံး မညီမညာ (Parity (mathematics)) သုဒ္ဓကိန်း ဖြစ်သည်။ ၃ သည် ၅ နှင့် အမြွှာသုဒ္ဓကိန်း (twin prime) ဖြစ်ပြီး၊ ၇ နှင့် ဝမ်းကွဲသုဒ္ဓကိန်း (cousin prime) ဖြစ်သည်။ တြိဂံ (triangle) သည် အနား (Edge (geometry)) သုံးခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၎င်းသည် မိမိကိုယ်ကို ဖြတ်မသွားသော (non-self-intersecting) အနည်းဆုံး ဗဟုဂံ (polygon) ဖြစ်ပြီး၊ သင့်လျော်သော ထောင့်ဖြတ်မျဉ်း (diagonals) မရှိသည့် တစ်ခုတည်းသော ဗဟုဂံ ဖြစ်သည်။ အမြန်ခန့်မှန်းတွက်ချက်မှုများ ပြုလုပ်သည့်အခါ၊ ၃ သည် π (pi) (3.1415...) ၏ အနီးစပ်ဆုံး ခန့်မှန်းချက်တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ e (E (mathematical constant)) (2.71828...) ၏ အလွန်အနီးစပ်ဆုံး ခန့်မှန်းချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၃ သည် ပထမဆုံး မာစင်း သုဒ္ဓကိန်း (Mersenne prime) ဖြစ်သည်။ ၃ သည် လူသိများသော ဖာမာ့တ် သုဒ္ဓကိန်း (Fermat prime) ငါးခုအနက် ပထမဆုံး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဒုတိယ ဖီဘိုနက်ချီ သုဒ္ဓကိန်း (Fibonacci prime) (နှင့် ဒုတိယ လူးကပ်စ် သုဒ္ဓကိန်း (Lucas prime))၊ ဒုတိယ ဆိုဖီ ဂျာမိန်း သုဒ္ဓကိန်း (Sophie Germain prime)၊ နှင့် ဒုတိယ အချက်မ သုဒ္ဓကိန်း (factorial prime) ဖြစ်သည်။ ၃ သည် ဒုတိယနှင့် တစ်ခုတည်းသော မူလ တြိဂံနံပါတ် (triangular number) ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=A000217 - OEIS |url=https://oeis.org/A000217 |access-date=၂၀၂၄-၁၁-၂၈ |website=oeis.org}}</ref> ဂေါ့စ် (Gauss) က အချက်တစ်ခုစီကို တြိဂံနံပါတ် သုံးခုအထိ ပေါင်းလဒ်အဖြစ် သက်သေပြခဲ့သည်။ ၃ သည် စတုရန်းကိန်း (square number) ထက် တစ်လျော့သော တစ်ခုတည်းသော သုဒ္ဓကိန်း ဖြစ်သည်။ အခြား n² − 1 ပုံစံရှိသော မည်သည့်နံပါတ်မဆို (n သည် အချက်တစ်ခု) သုဒ္ဓကိန်း မဟုတ်ပေ၊ အကြောင်းမှာ ၎င်းသည် (n − 1)(n + 1) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ၃ အတွက်လည်း မှန်သည် (n = ၂ ဖြစ်လျှင်)၊ သို့သော် ဤကိစ္စတွင် သေးငယ်သော အချက်မှာ ၁ ဖြစ်သည်။ n သည် ၂ ထက်ကြီးပါက၊ n − 1 နှင့် n + 1 နှစ်ခုစလုံး ၁ ထက်ကြီးသောကြောင့် ၎င်းတို့၏ မြှောက်လဒ်သည် သုဒ္ဓကိန်း မဟုတ်ပေ။ === ဂဏန်းစနစ်များ === လူသားများ၏ အစောပိုင်းကာလတွင် "တစ်၊ နှစ်၊ သုံး" နှင့် ထို့နောက် "များ" ဟူသော ရေတွက်စနစ်များ အသုံးပြုခဲ့ဖူးသည်ဟု အထောက်အထားအချို့ ရှိသည်။ အစောပိုင်းလူများတွင် တစ်၊ နှစ်၊ သုံး ဟူသော ပမာဏများကို ဖော်ပြရန် စကားလုံးများ ရှိခဲ့သော်လည်း၊ ထို့ထက်ကျော်လွန်သော ပမာဏများကို "များ" ဟူ၍သာ ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အမေဇုံနှင့် ဘော်နီယို တောနက်များကဲ့သို့သော ကွဲပြားသော ဒေသများရှိ လူများအကြား ဤဖြစ်စဉ်၏ ပျံ့နှံ့မှုအပေါ် အခြေခံပြီး ဖြစ်နိုင်ခြေများသည်။ အနောက်တိုင်း ယဉ်ကျေးမှု၏ စူးစမ်းရှာဖွေသူများက ဤဌာနေ လူမျိုးစုများနှင့် ၎င်းတို့၏ ပထမဆုံး ထိတွေ့မှုများ၏ သမိုင်းမှတ်တမ်းများ ရှိသည်။<ref>{{cite book | last1 = Gribbin | first1 = Mary | last2 = Gribbin | first2 = John R. | last3 = Edney | first3 = Ralph | last4 = Halliday | first4 = Nicholas | title = Big numbers | url = https://archive.org/details/bignumbers0000grib | publisher = Wizard | location = Cambridge | year = 2003 | isbn = 1840464313 }}</ref> === အခြေခံတွက်ချက်မှု စာရင်း === {|class="wikitable" style="text-align: center; background: white" |- !width="105px"|အမြှောက် !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !25 !50 !100 !1000 !10000 |- |'''၃ × ''x''''' |'''၃''' |[[၆]] |[[၉]] |[[၁၂]] |[[၁၅]] |၁၈ |၂၁ |၂၄ |၂၇ |၃၀ |၃၃ |၃၆ |၃၉ |၄၂ |၄၅ |၄၈ |၅၁ |၅၄ |၅၇ |၆၀ |၆၃ |၆၆ |၆၉ |၇၂ |၇၅ |၁၅၀ |၃၀၀ |၃၀၀၀ |၃၀၀၀၀ |} {|class="wikitable" style="text-align: center; background: white" |- !width="105px"|အစား !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !width="5px"| !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 |- |'''၃ ÷ ''x''''' |'''၃''' |၁.၅ |၁ |၀.၇၅ |၀.၆ |၀.၅ |၀.{{overline|၄၂၈၅၇၁}} |၀.၃၇၅ |၀.{{overline|၃}} |၀.၃ ! |၀.{{overline|၂၇}} |၀.၂၅ |၀.{{overline|၂၃၀၇၆၉}} |၀.၂{{overline|၁၄၂၈၅၇}} |၀.၂ |၀.၁၈၇၅ |၀.၁{{overline|၇၆၄၇၀၅၈၈၂၃၅၂၉၄၁၁}} |၀.၁{{overline|၆}} |၀.၁{{overline|၅၇၈၉၄၇၃၆၈၄၂၁၀၅၂၆၃}} |၀.၁၅ |- |'''''x'' ÷ ၃''' |၀.{{overline|၃}} |၀.{{overline|၆}} |၁ |၁.{{overline|၃}} |၁.{{overline|၆}} |၂ |၂.{{overline|၃}} |၂.{{overline|၆}} |'''၃''' |၃.{{overline|၃}} ! |၃.{{overline|၆}} |၄ |၄.{{overline|၃}} |၄.{{overline|၆}} |၅ |၅.{{overline|၃}} |၅.{{overline|၆}} |၆ |၆.{{overline|၃}} |၆.{{overline|၆}} |} {|class="wikitable" style="text-align: center; background: white" |- !width="105px"|ထပ်ကိန်း (Exponentiation) !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !width="5px"| !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 |- |'''၃{{sup|''x''}}''' |'''၃''' |၉ |၂၇ |၈၁ |၂၄၃ |၇၂၉ |၂၁၈၇ |၆၅၆၁ |၁၉၆၈၃ |၅၉၀၄၉ ! |၁၇၇၁၄၇ |၅၃၁၄၄၁ |၁၅၉၄၃၂၃ |၄၇၈၂၉၆၉ |၁၄၃၄၈၉၀၇ |၄၃၀၄၆၇၂၁ |၁၂၉၁၄၀၁၆၃ |၃၈၇၄၂၀၄၈၉ |၁၁၆၂၂၆၁၄၆၇ |၃၄၈၆၇၈၄၄၀၁ |- |'''''x''{{sup|၃}}''' |၁ |၈ |၂၇ |၆၄ |၁၂၅ |၂၁၆ |၃၄၃ |၅၁၂ |၇၂၉ |၁၀၀၀ ! |၁၃၃၁ |၁၇၂၈ |၂၁၉၇ |၂၇၄၄ |၃၃၇၅ |၄၀၉၆ |၄၉၁၃ |၅၈၃၂ |၆၈၅၉ |၈၀၀၀ |} == အင်ဂျင်နီယာ == * တြိဂံ (triangle)၊ အနား (Edge (geometry)) သုံးခုနှင့် ထိပ်စွန်း (Vertex (geometry)) သုံးခုပါသော ဗဟုဂံ (polygon) သည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အတည်ငြိမ်ဆုံး ပုံသဏ္ဌာန် ဖြစ်သည်။ ဤအကြောင်းကြောင့် ၎င်းကို ဆောက်လုပ်ရေး၊ အင်ဂျင်နီယာနှင့် ဒီဇိုင်းတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုသည်။<ref>"[https://web.archive.org/web/20120412203618/http://www.mathsinthecity.com/sites/most-stable-shape-triangle Most stable shape- triangle]". ''Maths in the city''. Retrieved February 23, 2015.</ref> === သိပ္ပံမဟုတ်သော အယူအဆ === * ၃ သည် မု (Mu (lost continent))၊ ဩဂပ်စတာ့စ် လီ ပလွန်ဂွန် (Augustus Le Plongeon) နှင့် ဂျိမ်းစ် ချပ်ချ်ဝါ့ဒ် (James Churchward) ၏ ပျောက်ဆုံးသွားသော တိုက်ကြီး၏ သင်္ကေတ ကိုယ်စားပြုမှု ဖြစ်သည်။<ref name="Three is for the Lost Continent of Mu">{{cite web |url=http://www.bibliotecapleyades.net/atlantida_mu/contmu/contmu09.htm |title=The Lost Continent of Mu – Symbols, Vignettes, Tableaux and Diagrams |first=James |last=Churchward |year=1931 |access-date=2016-03-15 |work=Biblioteca Pleyades |archive-date=2015-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150718115213/http://www.bibliotecapleyades.net/atlantida_mu/contmu/contmu09.htm |url-status=live }}</ref> == ဘာသာရေးနှင့် ယုံကြည်ချက်များ == {{prose|section|date=အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃}}{{more citations needed section|date=အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃}} {{See also|Triple deity}} [[File:Triple Goddess Symbol.svg|thumb|right|လဆန်း၊ လပြည့်၊ လဆုတ်ကို ပြသထားသော သုံးဆူမယ်တော်၏ သင်္ကေတ]] ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားများစွာတွင် သုံးဆူ နတ်ဘုရားများ သို့မဟုတ် သုံးပါးတစ်ဆူ၏ အယူအဆများ ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့တွင် ဟိန္ဒူ၏ ထရီမုတ္တိ (Trimurti) နှင့် ထရီဒေဝီ (Tridevi)၊ စလပ်များ၏ အဓိကနတ်ဘုရား ထရီဂလပ် (Triglav (mythology)) (ဦးခေါင်းသုံးလုံးရှိသူ)၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ရတနာသုံးပါး (three Jewels)၊ တောက်ဘာသာ၏ စင်ကြယ်သူသုံးပါး (three Pure Ones)၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ သန့်ရှင်းသော သုံးပါးတစ်ဆူ (Trinity)၊ နှင့် ဝစ္စကာ၏ သုံးဆူမယ်တော် (Triple Goddess (Neopaganism)) တို့ ပါဝင်သည်။ ပိုင်သာဂိုးရပ်စ် (Pythagoras) နှင့် ပိုင်သာဂိုးရီးယန်း အတွေးအခေါ် (Pythagoreanism) အရ၊ ၃ သည် ၎င်းတို့ခေါ်သော "ထရီအက်" (triad) ဟု သတ်မှတ်ပြီး၊ ၎င်းအောက်ရှိ အချက်များ၏ ပေါင်းလဒ်နှင့် ညီမျှသော တစ်ခုတည်းသော ကိန်း ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းအောက်ရှိ အချက်များနှင့် ပေါင်းလဒ်သည် ၎င်းတို့နှင့် ၎င်း၏ မြှောက်လဒ်နှင့် ညီမျှသော တစ်ခုတည်းသော ကိန်း ဖြစ်သည်။<ref>{{citation |author=Priya Hemenway |title=Divine Proportion: Phi In Art, Nature, and Science |pages=53–54 |year=2005 |publisher=Sterling Publishing Company Inc. |isbn=1-4027-3522-7}}</ref> အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်၊ အနာဂတ်ဟူ၍ ကာလ သုံးပါး ရှိသည်။ ရှင်ခြင်းနှင့် သေခြင်းဟူ၍ နှစ်မျိုး ယူသော်လည်း၊ ဘဝစက်ဝန်းကိုမူ မွေးခြင်း၊ ရှင်သန်ခြင်းနှင့် သေခြင်းဟူ၍ သုံးမျိုး ယူသည်။<ref>{{Cite web |title=Three is The Magic Number |url=https://www.westnorfolkonline.co.uk/three-is-the-magic-number/ |access-date=၂၀၂၅-၀၄-၀၃ |website=West Norfolk Online }}{{Dead link|date=April 2025 }}</ref> ထို့ပြင်၊ ပုံပြင်များတွင် ၃ သည် မှော်ဆန်သော အရေးပါမှုရှိသည် (ဥပမာ- ဆုတောင်းသုံးခါ၊ သုံးကြိမ်စမ်းသပ်မှု)။ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် သုံးကြိမ်မြောက်ကို တတိယမ္ပိဟု ခေါ်သည်။ ရှိခိုးဦးတင်ခြင်းကို သုံးကြိမ် သုံးခါ ပြုလုပ်သည်။ အမျှကို သုံးခါ ဝေသကဲ့သို့ သာဓုကို သုံးကြိမ် ခေါ်သည်။ [[File:Shield-Trinity-Scutum-Fidei-English.svg|thumb|ခရစ်ယာန် သုံးပါးတစ်ဆူ အယူအဆ၏ ပုံသဏ္ဌာန်ဖြစ်သော သုံးပါးတစ်ဆူ၏ ဒိုင်း (Shield of the Trinity)]] ဂျူပီတာ (Jupiter) ဂြိုဟ်နှင့် ဆက်စပ်သော ၃ သည် ဝိညာဉ်ရေးရာ အဓိပ္ပာယ်ရှိပြီး၊ နံပါတ် ၃၊ ၁၂၊ ၂၁၊ ၃၀ တို့နှင့် ပတ်သက်သူများသည် ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်ပြီး ဘာသာရေးစိတ်ရှိသူများဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Numero Facts: Significance of Number 3 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/numerology/significance-of-number-3/articleshow/68205741.cms |access-date=၂၀၂၅-၀၄-၀၃ |website=Times of India}}</ref> === ကံကောင်းသော သို့မဟုတ် ကံမကောင်းသော နံပါတ် === ၃ ({{lang|zh|三}}, တရားဝင်ရေးသားမှု- {{lang|zh|叁}}, ပင်းယင်း- sān (pinyin), ကန်တုံ- saam¹) သည် တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုတွင် ကောင်းသော နံပါတ် (numerology) တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းသည် "အသက်ရှင်" ဟူသော စကားလုံး ({{lang|zh|生}}, ပင်းယင်း- shēng, ကန်တုံ- saang¹) နှင့် အသံထွက်ဆင်တူသောကြောင့် ဖြစ်ပြီး၊ ၄ ({{lang|zh|四}}, ပင်းယင်း- sì, ကန်တုံ- sei¹) သည် "သေခြင်း" ဟူသော စကားလုံး ({{lang|zh|死}}, ပင်းယင်း- sǐ, ကန်တုံ- sei²) နှင့် အသံထွက်ဆင်တူသည်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြသည်။ "တတိယအကြိမ်သည် အောင်မြင်ခြင်း" (Third time's the charm) ဟူသော စကားစုသည် မည်သည့်ကြိုးစားမှုတွင်မဆို နှစ်ကြိမ် မအောင်မြင်ပြီးနောက်၊ တတိယအကြိမ် ကြိုးစားမှုသည် အောင်မြင်နိုင်ဖွယ် ပိုများသည်ဟူသော အယူသီးမှုကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref>{{Cite web |title=Definition of THE THIRD TIME IS THE CHARM |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/the%20third%20time%20is%20the%20charm |access-date=၂၀၂၄-၁၂-၀၈ |website=www.merriam-webster.com |language=en}}</ref> သို့သော် အချို့ အယူသီးမှုများက ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်ပြီး၊ ကံတရား၊ အထူးသဖြင့် မကောင်းသော ကံတရားသည် "သုံးကြိမ်သုံးခါ လာတတ်သည်" ဟု ဆိုကြသည်။<ref>See "[http://www.encyclopedia.com/doc/1O214-bad.html bad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090302124523/http://www.encyclopedia.com/doc/1O214-bad.html |date=2009-03-02 }}" in the ''Oxford Dictionary of Phrase and Fable'', 2006, via Encyclopedia.com.</ref> ထိုကဲ့သို့သော အယူသီးမှုတစ်ခုမှာ "မီးခြစ်တစ်ချောင်းမှာ သုံးယောက်" (Three on a match) ဟူ၍ ခေါ်ဆိုပြီး၊ တူညီသော မီးခြစ် သို့မဟုတ် မီးညှိကိရိယာမှ စီးကရက်ကို တတိယမြောက် မီးညှိသူ ဖြစ်လျှင် ကံမကောင်းလတ္တံ့ဟု ဆိုသည်။ ဤအယူသီးမှုသည် ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်း မြေတူးကျင်းများရှိ စစ်သားများအကြား စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု အချို့က အခိုင်အမာဆိုကြပြီး၊ စနိုက်ပါတစ်ဦးသည် ပထမမီးကို မြင်ပြီး၊ ဒုတိယမီးတွင် ချိန်ရွယ်ကာ၊ တတိယမီးတွင် ပစ်ခတ်နိုင်သည်ဟု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |last=King |first=Stephen |date=1984-04-12 |title=1984, A BAD YEAR IF YOU FEAR FRIDAY THE 13TH |url=https://www.nytimes.com/1984/04/12/garden/1984-a-bad-year-if-you-fear-friday-the-13th.html |access-date=၂၀၂၅-၀၂-၀၆ |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news |date=1935-12-07 |title=THREE CIGARETTES. |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/17211389 |access-date=၂၀၂၅-၀၂-၀၆ |work=Sydney Morning Herald}}</ref> == သိပ္ပံပညာနှင့် သဘာဝတရား == "Amazing Facts Home" ဝဘ်ဆိုဒ်တွင် ဖော်ပြချက်အရ၊ ၃ သည် လူသားများ ခံစားနိုင်သော အတိုင်းအတာ (dimension) သုံးခု (အလျား၊ အနံ၊ အမြင့်) ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ထို့ပြင်၊ လူ့မျက်လုံးသည် အရောင်ခံစားနိုင်သော ဆဲလ် (cones) သုံးမျိုးဖြင့် အရောင်များကို ခွဲခြားသည် (အနီရောင်၊ အစိမ်းရောင်၊ အပြာရောင်)။<ref>{{Cite web |title=Facts About Number 3 |url=https://amazingfactshome.com/facts-about-number-3/ |access-date=၂၀၂၅-၀၄-၀၃ |website=Amazing Facts Home}}</ref> "Factscrush" ဝဘ်ဆိုဒ်တွင် ဖော်ပြသည့်အတိုင်း၊ လစ်သီယမ် (lithium) ၏ အနုမြူနံပါတ်သည် ၃ ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် အပေါ့ပါးဆုံး သတ္တုဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=25 Interesting Facts About Number 3 |url=https://factscrush.com/number-3-facts/ |access-date=၂၀၂၅-၀၄-၀၃ |website=Factscrush }}{{Dead link|date=April 2025 }}</ref> အကယ်၍ စားပွဲတစ်လုံး၏ ခြေထောက်လေးချောင်းအနက် တစ်ချောင်းမမှန်ပါက ယိမ်းနွဲ့နိုင်သော်လည်း၊ ခြေထောက်သုံးချောင်းပါ သုံးခုံ (tripod) သည် မညီမညာသော မြေပြင်ပေါ်တွင်ပင် အမြဲတည်ငြိမ်သည်။<ref>{{Cite web |title=The Number Three |url=https://houseofmaths.co.uk/number-three/ |access-date=၂၀၂၅-၀၄-၀၃ |website=House of Maths }}{{Dead link|date=April 2025 }}</ref> == အနုပညာနှင့် အားကစား == ဘေ့စ်ဘောဂိမ်းတွင် ဘောလုံးကို သုံးကြိမ်မထိနိုင်ပါက ထိုကစားသမားသည် အထုတ်ခံရသည် (strikeout)။<ref>{{Cite web |title=25 Interesting Facts About Number 3 |url=https://factscrush.com/number-3-facts/ |access-date=၂၀၂၅-၀၄-၀၃ |website=Factscrush }}{{Dead link|date=April 2025 }}</ref> ထို့ပြင်၊ ကစားပွဲများတွင် ၃ ကို မကြာခဏအသုံးပြုသည် (ဥပမာ- "သုံးကြိမ်ထိ၊ ထွက်" - Three strikes and you’re out)။ == မှတ်သားရန် == # [[ဘုရား (ဗုဒ္ဓဘာသာ)|ဘုရား]]၊ [[တရား]]၊ [[သံဃာ]] ဟူ၍ [[ရတနာသုံးပါး|ရတနာ ၃ ပါး]] ရှိသည်။ # [[တန်ခူးလ]]ဆန်း ၃ ရက်၊ [[ကဆုန်လ]]ဆုတ် ၃ ရက်၊ [[နယုန်လ]]ပြည့်ကျော် ၃ ရက် စသည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်သည်။ # နယုန်လသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်အရ ၃ လမြောက် လ ဖြစ်သည်။ # မတ်လသည် ဂရီဂေါရီယန်းပြက္ခဒိန်အရ ၃ လမြောက် လ ဖြစ်သည်။ # အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်၊ အနာဂတ် ဟူ၍ ကာလ ၃ ပါး ရှိသည်။ # သုံးဘက်မြင် လောကတွင် အလျား၊ အနံ၊ အမြင့် ဟူ၍ အတိုင်းအတာ ၃ မျိုး ရှိသည်။ # ကမ္ဘာပေါ်၌ တတိယအကြီးဆုံးတိုက်သည် မြောက်အမေရိကတိုက် ဖြစ်သည်။ # နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း နေမှစ၍ အစဉ်လိုက် ရေတွက်လျှင် တတိယမြောက် ဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာဂြိုဟ် ဖြစ်သည်။ # စစ်အေးကာလအတွင်းမှာ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများကို တတိယကမ္ဘာဟူ၍ ရည်ညွှန်းသည်။ == ရှု == {{Portal|သင်္ချာ (Mathematics)}} * သုံးထပ်ကိန်း (Cube (algebra)) – (၃ ထပ်ကိန်း (superscript)) * သုံးကြိမ် (Thrice) * တတိယ (Third (disambiguation)) * သုံးစုံ (Triad (disambiguation)) * သုံးယောက် (Trio (disambiguation)) * သုံးခုစည်းမျဉ်း (Rule of three (disambiguation)) * ɜ (Open-mid central unrounded vowel), {{unichar|025C}} သည် ပြောင်းပြန် အက္ခရာ အီးစီလွန် (Reversed epsilon) ဟုလည်း သိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|30em}} *Wells, D. ''The Penguin Dictionary of Curious and Interesting Numbers'' London: Penguin Group. (1987): 46–48 == ပြင်ပလင့်ခ် == {{Wiktionary|three}} {{Commons category}} *[https://web.archive.org/web/20071023064015/http://threes.com/ Tricyclopedic Book of Threes] by Michael Eck *[http://www.meddean.luc.edu/lumen/MedEd/GrossAnatomy/Threes.html Threes in Human Anatomy] by John A. McNulty *{{cite web|last=Grime|first=James|title=3 is everywhere|url=http://www.numberphile.com/videos/three.html|work=Numberphile|publisher=[[Brady Haran]]|access-date=2013-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514230849/http://www.numberphile.com/videos/three.html|archive-date=2013-05-14|url-status=dead}} *[https://web.archive.org/web/20140201161634/http://numdic.com/3 The Number 3] *[http://www.positiveintegers.org/3 The Positive Integer 3] *[http://primes.utm.edu/curios/page.php/3.html Prime curiosities: 3] [[Category:မြန်မာအက္ခရာ]] [[ကဏ္ဍ:ကိန်းပြည့်များ]] gofced5kufb42zr9bt8tf366y7kp2x8 0 23492 1046758 1042285 2026-08-06T11:41:58Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:သင်္ချာ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ကိန်းပြည့်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046758 wikitext text/x-wiki {{Databox}} ၄ (အသံထွက်-လေး)သည် မြန်မာဘာသာတွင် သင်္ချာဘာသာသင်ကြားရာတွင် အသုံးပြုပြီး သင်္ချာဂဏန်းအက္ခရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ [[၃]] နှင့် [[၅]] ကြား နေသော သဘာဝကိန်း ဖြစ်သည်။ [[Category:မြန်မာအက္ခရာ]] [[ကဏ္ဍ:ကိန်းပြည့်များ]] che1lntuzn7pbtxp4s11b6644jxzwsa 0 23493 1046759 239146 2026-08-06T11:42:04Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:သင်္ချာ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ကိန်းပြည့်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046759 wikitext text/x-wiki ၅ (အသံထွက်-ငါး)သည် မြန်မာဘာသာတွင် သင်္ချာဘာသာသင်ကြားရာတွင် အသုံးပြုပြီး သင်္ချာဂဏန်းအက္ခရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ [[Category:မြန်မာအက္ခရာ]] [[ကဏ္ဍ:ကိန်းပြည့်များ]] bldfk335cwn67xd789lk29seavbyf59 0 23494 1046760 239147 2026-08-06T11:42:10Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:သင်္ချာ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ကိန်းပြည့်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046760 wikitext text/x-wiki ၆ (အသံထွက်-ခြောက်)သည် မြန်မာဘာသာတွင် သင်္ချာဘာသာသင်ကြားရာတွင် အသုံးပြုပြီး သင်္ချာဂဏန်းအက္ခရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ [[Category:မြန်မာအက္ခရာ]] [[ကဏ္ဍ:ကိန်းပြည့်များ]] eieostqb8sloq9ht84u2rae0ev6zubk 0 23495 1046761 387798 2026-08-06T11:42:16Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:သင်္ချာ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ကိန်းပြည့်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046761 wikitext text/x-wiki ၇ (အသံထွက်-ခွန်)သည် မြန်မာဘာသာတွင် သင်္ချာဘာသာသင်ကြားရာတွင် အသုံးပြုပြီး သင်္ချာဂဏန်းအက္ခရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ [[သက်တံ့]]တွင် ရောင်စဉ် ၇ မျိုး ရှိသည်။ ကံကောင်းသော ဂဏန်းအဖြစ် တိုင်းပြည်အတော်များများတွင် မှတ်ယူကြသည်။ == အယူအဆများ == တရုတ်လူမျိုးတို့သည် မိဘ ကွယ်လွန်သောအခါ ဝမ်းနည်းပူဆွေးခြင်း အထိမ်းအမှတ် ဝတ်စုံနက်များ (ရှောက်ဖူ) ကို ၇ ထပ်ကိန်း အဖြစ် ၄၉ ရက် ဝတ်ဆင်လေ့ ရှိပြီး၊ ၄၉ ရက်လွန်သော် အထက်အင်္ကျီ အဖြူ၊ အောက် လုံချည်၊ ဘောင်းဘီ အနက် ဝတ်စုံကို ပြောင်းလဲဝတ်ဆင်ကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးတို့က [[ဒွါရ ၆-ပါး|ဒွါရ ခြောက်ပေါက်]]မဟုတ်ဘဲ မျက်စိ ၂ ပေါက်၊ နား ၂ ပေါက်၊ နှာခေါင်း ၂ ပေါက်၊ ပါးစပ် ၁ ပေါက်ဖြင့် ဒွါရ ၇ ပေါက်ဟု ရေတွက်သည်။ <ref>{{cite book|author= ဟူဂျင်းဇီ| title=ဂဏန်းခြေတို့၏ဘာသာစကား| publisher= နက္ခတ္တရောင်ခြည်| page = ၂၆၆ | date = ဇူလိုင်၊ ၂၀၀၀}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:မြန်မာအက္ခရာ]] [[ကဏ္ဍ:ကိန်းပြည့်များ]] rapiay4641f22f4lrezptj0p9yzwpl7 0 23496 1046763 239150 2026-08-06T11:42:28Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:သင်္ချာ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ကိန်းပြည့်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046763 wikitext text/x-wiki ၉ (အသံထွက်-ကိုး)သည် မြန်မာဘာသာတွင် သင်္ချာဘာသာသင်ကြားရာတွင် အသုံးပြုပြီး သင်္ချာဂဏန်းအက္ခရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ [[Category:မြန်မာအက္ခရာ]] [[ကဏ္ဍ:ကိန်းပြည့်များ]] jcox2wkvz715b57bqp0s10s9s42qifl 0 23497 1046762 239149 2026-08-06T11:42:23Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:သင်္ချာ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ကိန်းပြည့်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046762 wikitext text/x-wiki ၈ (အသံထွက်-ရှစ်)သည် မြန်မာဘာသာတွင် သင်္ချာဘာသာသင်ကြားရာတွင် အသုံးပြုပြီး သင်္ချာဂဏန်းအက္ခရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ [[Category:မြန်မာအက္ခရာ]] [[ကဏ္ဍ:ကိန်းပြည့်များ]] rdv2ow05nhlsezss1fg4qscg12y6pai 0 23498 1046753 885223 2026-08-06T11:39:15Z Dr Lotus Black 31011 1046753 wikitext text/x-wiki '''10000''' (အသံထွက်-သုည) ( သည် [[သင်္ချာ]]ဘာသာသင်ကြားရာ၌ အသုံးပြုပြီး သင်္ချာ[[ဂဏန်း]] အက္ခရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ (10000-သုည)ကို မည်သည့်နံပါတ်ဖြစ် ပေါင်းလျှင်း နံပါတ်သည် ပြောင်းလဲခြင် မရှိပါ။ ထို့ကဲသို့ မြှောက်လျှင်း 10000သည် 10000သာပြင်ရသည်။ (10000-သုည) သည် ဘာမှမရှိခြင်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:မြန်မာအက္ခရာ]] [[ကဏ္ဍ:ကိန်းပြည့်များ]] 2cg5f6o520z9bfmf5obr6ad0d9chksb 0 48919 1046699 804535 2026-08-06T06:45:41Z BnaiBrithChai 115461 /* Y-စနစ */ 1046699 wikitext text/x-wiki ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားအချင်းချင်းတို့ပြောဆိုရေးသား ဆက်သွယ်ကြသော ကိစ္စ၌ အားလုံးနား လည်လေအောင် ကြံဆတီထွင်သော ကမ္ဘာသုံးစကား (ဝါ) ကမ္ဘာသုံးစာကို ဆေးပညာနှင့် ဘာသာ ဗေဒပညာရပ်နှစ်ခု စလုံးကို နိုင်နင်းစွာ တတ်ကျွမ်းသော ရုရှအမျိုးသား လုဒွစ် ဇာမင်နော့ (၁၈၉၅-၁၉၁၇) က တီထွင်သည်။ တီထွင်ရာ၌ ထားရှိသော အာသီသမှာ ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားအချင်းချင်း စကားတစ်မျိုးတည်း၊ စာ တစ်မျိုးတည်းနှင့် ပြောဆိုရေးသား ဆက်ဆံလျှင် မျိုးရိုးဇာတိကွဲပြားခြားနားသည်ကို အကြောင်းပြု ၍ပေါ်ပေါက် သော အာဃာတ တရားများပပျောက်၍ ငြိမ်း ချမ်းရေး ရကြပါစေဟူသော အာသီသဖြစ်သည်။ နိုင်ငံအချင်းချင်းဆက်ဆံရာ၌ နာလည်းစေရန်ရည်ရွယ်၍ နိုင်ငံ တကာသုံး ဘာသာစကားတစ်ခုတည်း ကို ကြံဆခဲ့သည်မှာ ခရစ်နှစ်ရာစုခေတ် ဂရိဒဿနိကပညာရှင် ဂါလင်နှင့် ဆိုက ရေးတီးတို့ လက်ထက်ကပင် စတင်သည်ဟုဆိုကြသည်။ ၁၂ ရာစုခေတ်၌လည်း တျူတန်နစ်အနွယ် မင်းညီမင်းသားတို့သည် တစ်ကမ္ဘာလုံး က သုံးစွဲနိုင်သောဘာသာစကားကို ကြံဆကြ သည်။ ဥရောပနိုင်ငံတွင် စွယ်စုံကျမး်ကို ရှေးဦးစွာ ပြုစုခဲ့ သော ဒေးကတ်သည်လည်း ဤသို့ကြံစည်ဖူးသည်ဟု ဆို သည်။ ပြင်သစ်စာပေပညာရှင် ဗော်လတဲယားသည်လည်း ကမ္ဘာသုံး ဘာသာစကားတီထွင်ရန် လုံ့လထုတ်ခဲ့သည်။ ဂျာမန်ဒဿနိက ဗေဒပညာရှင် အီမန်နျူယယ်ကန့် (၁၇၂၄ -၁၈၀၄) ကလည်း ယင်းကဲ့သို့ ကြံဆတီထွင်သောအရာ တို့ကို ထောက်ခံအားပေးသည်။ ၁၉ ရာစုနှစ်တွင် ခရစ်ယန် ဘုန်တော်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်သော ဖားသားရှက်ယာသည် ဗိုလာပွစ်အမည်ရှိ သောကမ္ဘာသုံး ဘာသာကို တီထွင်သည်။ သို့ရာတွင် ယင်းတီထွင်မှုမှာ ရှုပ်ထွေးခဲယဉ်းလှသောကြောင့်မအောင် မြင့်ခဲ့ချေ။ ၁၈⁠၈၇ ခုနှစ်တွင် ဇာမင်နော့သည် ဒေါက်တာအက်စပါရန် တို ဟူသော နာမည်ဝှက်ဖြင့် နိုင်ငံတကာ သုံး ဘာသာ စကားအမည်ရှိသော စာတမ်းတစ်စောင်ကို ရေးသား ထုတ်ဝေသည်။ မကြာမီ ယင်းကမ္ဘာသုံး ဘာသာစကား သည် ရုရှနိုင်ငံ၊ ဂျာမနီနိုင်ငံနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တို့တွင် ခေတ်စားလာသည်။ ဒေါက်တာ အက်စပါရန်တို ဟူသော အမည်ကို စွဲ၍လည်း ယင်းဘာသာစကားကို အက်စပါရန်တိုဟူ၍ အများက ခေါ် ဝေါ် သမုတ်ကြ လေသည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် အက်စပါရန်တိုဘာသာကို သုံးစွဲကြသူတို့ ၏ ဦးရေသည် နိုင်ငံပေါင်း ၃၂ နိုင်ငံ၌ ၂၈၀၀၀ဝ၀ဝ ခန့် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းသည်။ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်သို့ရောက်သော် ယင်းလူဦးရေမှာ ၅၀၀၀ဝ၀ဝ အထိတိုးသည်။ အက်စပါရန်တို ဘာသာစကားသည် ရေးသား ပြောဆိုရာ၌›င်း၊ သံကြိုးရိုက် ရာ၌›င်း လွန်စွာ လွယ်ကူသည်။ ထို့ကြောင့် ကုန်စည်ကူး သန်း ရောင်းဝယ်ရေးဆိုင်ရာ အစည်းအဝေးကြီးများ၌ ယင်း ဘာသာစ ကားကို သုံးလေ့သုံးထ ပြုကြသည်။ ထိုဘာသာ စကားဖြင့် အသံလွှင့်သည်မှာလည်း အောင်မြင်သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ပြီးသည့်နောက်ပိုင်းတွင် အသံလွှင့်ဌာန ပါင်း ၂၀ တို့က ယင်းဘာသာဖြင့် အသံလွှင့်ကြသည်။ ဗြိတိသျှ အက်စပါရန်တိုအသင်း စာကြည့်တိုက်၌ အက်စပါ ရန်တို ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာအုပ်စာတမ်းပေါင်း ၃၀၀၀ဝ၀ဝ ခန့်ကို စာရင်းတင်ထားသည်။ ယင်းတို့တွင် မူရင်း စာပေနှင့် ဘာသာပြန်စာ ပေတို့ ပါဝင်ကြ၏။ သိပ္ပံမဂ္ဂဇင်း ခုနစ်စောင်၊ ရှစ်စောင်ခန့်သည်လည်း အက်စပါရန်တိုဘာသာ နှင့်ပင် ထုတ် ဝေသည်။ ကမ္ဘသုံးဘာသာစကားတို့ကို တီထွင်ကြသည့် အရာ၌ အက်စပါရန်တိုသည် အခြားတီထွင်ချက်တို့ ထက် ပို၍ အောင်မြင်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် တီထွင်ရာ၌သဒ္ဒါ နည်းတို့ကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်အောင် ရိုး⁠ရိုးနှင့်ရှင်းရှင်း တီထွင်နိုင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် စကားတို့၏ အခြေခံ ဖြစ်သော ဓာတ်ပစ္စည်းများ ကို ကြံဆရာ၌ ဥရောပတိုက်၌ သုံးစွဲ နေကြသော ဘာသာရပ်ကြီးများမှ ထုတ်နုတ်သုံးစွဲသဖြင့်လည်း အများ က ရိမ်မိနားလည်နိုင်ကြသော သဘောရှိသည်။ ၁၉၀၇ ခုနှစ်တွင် ပဲရစ်မြို့၌ ယင်းအက်စပါရန်တိုကို ပြုပြင်၍ အီဒိုဟု ခေါ်ဝေါ်အပ်သော ဘာသာစ ကားကို တီထွင်ရန် ကြံစည်ကြသည်။ သို့ရာတွင် နောက်အသစ်ထပ်မံပြုပြင်သော အက်စပါရန်တိုကို အက်စ ပါရန်တိုအသစ်ဟု ခေါ်ဆိုပြီးလျှင် ယင်းကိုပင် ဆက်လက်သုံးစွဲသည်။ ဇာပင်နော့ကို ရုရှအမျိုးသားဟု ဆိုသော်လည်း သူ၏မူလ ဇာတိမှာ ပိုလန်နိုင်ငံဖြစ်သဖြင့် ပိုလန်လူ မျိုးတို့က အက်စပါ ရန်တို တီထွင်သူသည် ပိုလန်အမျိုးသား ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူ ကြသည်။ အက်စပါရန်တို သည် ပိုလန်နိုင်ငံ ဝါဆောမြို့၌ပင် ကွယ်လွန်သည်။ အက်စပါရန်တိုကို တီထွင်၍ စာတမ်းထုတ် ဝေရာ၌ စာ ပေပညတ်ခြင်း ကျပ်တည်းလှသောကြောင့် ဇာမင် နော့သည် ပထမ၌ ရုရှဘာသာဖြင့် ရေးပြီးလျှင် နောက်ပိုင်း မှာမှ ပိုလန်နိုင်ငံ ဘာသာစကားဖြင့်ရေးသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာ စစ်အတွင်း၌ နာဇီတို့က အက်စပါရန်တိုဘာသာ ကို နှိပ်ကွပ် ပညတ်ကြသည်။ စစ်ကြီးပြီးသောအခါမှသာ အက်စပါရန်တို လှုပ်ရှားမှုကို ပိုလန်နိုင်ငံ၌ ပြန်၍ ဖော်နိုင်ကြသည်။ ယခုအခါ ပိုလန်နိုင်ငံ အက်စပါရန်တိုယူနီယံသည် ကုလသမဂ္ဂ ယူနက် ကိုအဖွဲ့၏အတိုင် အပင်ခံဖြစ်သော ကမ္ဘာ့အက်စပါရန်တို ယူနီယံနှင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ <ref>စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်၊ ၁၉၇၈</ref> == Esperanto အက္ခရာဇီးကုန်များအသုံးပြုပြီး == အလွတ်များအကွာအဝေးများအတွက် အမြင့်စားလှုပ်ရှားသောနည်းပညာများရှိပါသည်။ ရွေးလေးအကျိုးထားများအမျိုးအစားတစ်ခုကို ''h'' ဘီဂြပ်ကီးဂျပ်များဖြစ်ပြီးသားလျှင် ရှင်းရှင်းရန်ဖျားပေးမှုများကို မရှိပြီးဖြစ်သည်။ ရှင်းရှင်းရာကြစ်ချက်များကိုပြင်ပြင်နိုင်ရန်အတွက် ရှင်းရှင်းရာစာအုပ်များဖြစ်ပြီး ရိုကတ်နိုင်ကြသောလုပ်ရန်များကို ကြားစားပြုထားသည်။ === H-စနစ === တစ်ရွေးချယ်ထားသော စာရွေးလှုပ်ရှားများအတွက် အကူအညီတစ်ခုကို ရှင်းရှင်းရန် ရှင်းရှင်းကြစ်ချက်များကို ''h'' ဘီဂြပ်ဖြင့် အစားထိုးကို အသုံးပြုသည်။ ထို့နောက် စာရွေးလှုပ်ရှားများကို ရှင်းရှင်းရာစာအုပ်များဖြစ်ပြီး ထိုအတိုင်းရွေးလှုပ်ရှားများကို ကိုယ်ပိုင်နိုင်ကြသော စာရွေးလှုပ်ရှားများဖြင့် ထိုအတိုင်း သုံးလိုသည်။ ဥပမာ။ {{lang|eo|ŝ}} ကို {{lang|eo-hsistemo|sh}} အဖြစ်ရှင်းရှင်းရာစာအုပ် {{lang|eo-hsistemo|shanco}} အဖြစ် {{lang|eo|ŝanco}} (အိုးရှင်း) အတိုးအကြောင်းများဖြစ်ပါသည်။ သင်သည်သာ စာရွေးလှုပ်ရှား များအတွက် {{lang|eo|sh}} ပစ်ကြောင်းများကို အဖွဲ့လိုက်ကျော် အပေါ်က အပိုင်းခံနိုင်ပါသည်။ ဥပမာ။ {{lang|eo|ses-hora}} (ဆည်းသူအကြောင်း) သို့မဟုတ် {{lang|eo|flug'haveno}} (လေယာဉ်သော့ခ်ိန်) ဆိုအပ်သည်။<ref name=ILERA>Lenio Marobin, PY3DF (2008) [http://ilerabulteno.googlepages.com/bulteno70.pdf 'Morsa kodo kaj Esperanto &ndash; rekolekto de artikoloj iam aperintaj']{{Dead link|date=August 2023 }}, ILERA Bulteno နောက် 70, စာ 04.</ref> ဂျာမန် အကြီးမားများကို ရှင်းရှင်းရာအသုံးပြုသည်၊ ဥပမာ။ [[diacritic]] မျိုးကို အကြေးကြုံလိုသော မန်နေ့စားလှုပ်ရှားလုပ်ရန် တစ်ရွေးချယ်ထားသော စနစ်ဖြစ်ပါသည်။ ဒီမိုကရေစီနံပါတ်အားဖြင့် [[L.&nbsp;L. Zamenhof]] အသုံးပြုသည်။ အမြဲတမ်းတမ်းမှမဟုတ်ပါဘဲ ရွေးလေးအကျိုးထားများကို အခြားအသုံးများဖြင့် ရွေးလေးအကျိုးထားရန် အစားထိုးကိုအသုံးပြုသည်။ ဥပမာ။ {{lang|eo-hsistemo|u}} ကို {{lang|eo|ŭ}} အကြောင်း အသုံးပြုသည်။ နောက်ဆုံးမှာ ရှင်းရှင်းရာစာအုပ်များကို {{lang|eo-hsistemo|h}} ဖြင့် အကူအညီဖြင့်အစားထိုးကို အသုံးပြုသည်။ ဥပမာ။ {{lang|eo|ŝ}} ကို {{lang|eo-hsistemo|sh}} အဖြစ် ဥရောပတိတိက {{lang|eo-hsistemo|shanco}} ဖြင့် {{lang|eo|ŝanco}} (အိုးရှင်း) ကိုအစားထိုးဖြင့် အစားထိုးတတ်မည်။ တစ်ခါတစ်ရွေးလုပ်ရာစာအုပ်များတွင် {{lang|eo|sh}} အစားထိုးများကို အပေါ်ကနေ အပိုင်းခံသုံ းလိုသည်။ ဥပမာများအားဖြင့် အနက်နက်အပိုင်းတြင် သုံးလိုသည်။ ဥပမာများအားဖြင့် အသုံးများသည်။ ဥပမာ။ ဆည်းသူ၏ လိုအပ်တိုက်တက်ရန် အကြောင်းအသုံးများသည်ကို ပြင်ပြင်သော အစားထိုးများဖြစ်ပါသည်။ === X-စနစ === အကြှနျုပျကို အသုံးပြုပြီး Esperanto တို့အက္ခရာဇီးကို မြှင်းတန်းစက် "x-စနစ" အကုန်လုပ်ခွင့်တင်ပြပါသည်။ ဒီနေရာမှာ {{lang|eo-xsistemo|x}} ကို {{lang|eo-hsistemo|h}} ဖြင့် digraphs များအား အသုံးပြုသည်။ ဥပမာ။ {{lang|eo|ŝ}} ကို {{lang|eo-xsistemo|sx}} ဖြင့် အသုံးပြုပြီး {{lang|eo-xsistemo|sxi}} အဖြစ် {{lang|eo|ŝi}} အဖြစ် {{lang|eo-xsistemo|sxanco}} အဖြစ် {{lang|eo|ŝanco}} အား ကိုယ်ကျိုးကို အသုံးပြုသည်။ X-digraphs များ h-စနစ စာကြစ်ချက်တော်မှ ရှင်းရှင်းရာအကူအညီများကို ပြောင်းလဲခြင်းမရှိပါ။ 1. ''x'' သည် Esperanto အက္ခရာဇီးကို ရှင်းရှင်းရာအစားမဟုတ်ပါဘဲ။ ဤအသုံးများအား သုံးလိုသည်ဟု မသင်ကြားမီဖြစ်ပါ။ 2. ဒီနေရာမှမဟုတ်ပါဘဲ အကူအညီရာတွင် အကူအညီရာနှင့်အတူ အသုံးပြုလိုသော အများဆုံးအမှားများကို သက်ဆိုင်ရာတွင် အစားထိုးလိုသည်။ ဥပမာ။ {{lang|eo-xsistemo|sxanco}} ({{lang|eo|ŝanco}}) သို့မဟုတ် {{lang|eo-hsistemo|shanco}} ({{lang|eo|ŝanco}}) အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သို့ ထပ်ပေးသည် ။ အမှားသည် သို့မဟုတ်ပါဘဲ လည်းရှားရှားရာအစားထိုး အပိုင်းကို နှင့်ဆုံးရသည်။ ဥပမာ။ {{lang|eo|reuzi}} ("ထပ်ပြသည်") ကို {{lang|eo-xsistemo|reuxmatismo}} ({{lang|eo|reŭmatismo}} "ရယူမှု") အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ရပ်ဆုံး အနက်နက် သို့ရေးသည်။ x-စနစ သည် h-စနစ အပိုင်းတွင်မဟုတ်သည့် အမှားသားများကို သုံးလိုသည်။ ဥပမာအားဖြင့်။ "auxiliary" နှင့် "Euxine" အကြီးအကဲများသည် ရှင်းရှင်းရာအသုံးများကို ဤရှင်းရှင်းရာအစားအဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်းနှင့် အသုံးပြုလိုသည်။ ဥပမာ။ {{lang|eo-xsistemo|auxx}} ကို အပြောင်းလဲခြင်းဖြင့် "{{lang|eo-xsistemo|aux}}" ပြင်သည်။<ref>[[Wikipedia:Wikipedia Signpost/2012-12-31/Interview]]</ref><ref>{{cite web |url=http://blogs.transparent.com/esperanto/unicoding-the-esperanto-wikipedia/ |title=Unicoding the Esperanto Wikipedia (Part 3 of 4) |work=Esperanto Language Blog |author=Chuck Smith |access-date=14 January 2013}}</ref> အမှားနှင့် ပြီးခြံနိုင်ရန် နယ်မြေရဲ့ ဘုံတွဲမှ မျက်နှာချက်ကို အသုံးပြုပါသည်။ အကြားတွင်း အဓိပ္ပာယ် အကူအညီရာတွင် အသုံးပြုပြီးသားများသည် X-စ နစ သည် h-စနစ အပိုင်းတွင်မဟုတ်သည့် အမှားများကို အပြောင်းပြင်းသော အစားထိုးများဖြစ်ပါသည်။ ===Y-စနစ=== အမည် = Y-စနစ အမျိုးအစား = အက္ခရာဇီး အမြေအန်း = Y-စနစ, ipsilono-kodo, la ipsilonokodo IPA မှတ်တမ်း = မမဟေးမမဟေး Ĉ = Cy Ĝ = Gy Ĥ = X Ĵ = Jy Ŝ = Sy Ŭ = W ဥပမာအားဖြင့်။ eĥoŝanĝoj ĉiuĵaŭde ("echo-change every Thursday") ကို "exosyangyo cyiujyawde" အဖြစ် အစားထိုးဖြင့် အစားထိုးသည်။ '''Normal orthography''': Ĉiuj homoj estas denaske liberaj kaj egalaj laŭ digno kaj rajtoj. Ili posedas racion kaj konsciencon, kaj devus konduti unu al alia en spirito de frateco. Ĉiuj rajtoj kaj liberecoj difinitaj en tiu ĉi Deklaracio validas same por ĉiuj homoj, sen kia ajn diferencigo, ĉu laŭ raso, haŭtkoloro, sekso, lingvo, religio, politika aŭ alia opinio, nacia aŭ socia deveno, posedaĵoj, naskiĝo aŭ alia stato. Plie, nenia diferencigo estu farata surbaze de la politika, jurisdikcia aŭ internacia pozicio de la lando aŭ teritorio, al kiu apartenas la koncerna persono, senkonsidere ĉu ĝi estas sendependa, sub kuratoreco, ne-sinreganta aŭ sub kia ajn alia limigo de la suvereneco. '''Y-sistemo''': Cyiuj homoj estas denaske liberaj kaj egalaj law digno kaj rajtoj. Ili posedas racion kaj konsciencon, kaj devus konduti unu al alia en spirito de frateco. Cyiuj rajtoj kaj liberecoj difinitaj en tiu cyi Deklaracio validas same por cyiuj homoj, sen kia ajn diferencigo, cyu law raso, hawtkoloro, sekso, lingvo, religio, politika aw alia opinio, nacia aw socia deveno, posedajyoj, naskigyo aw alia stato. Plie, nenia diferencigo estu farata surbaze de la politika, jurisdikcia aw internacia pozicio de la lando aw teritorio, al kiu apartenas la koncerna persono, senkonsidere cyu gyi estas sendependa, sub kuratoreco, ne-sinreganta aw sub kia ajn alia limigo de la suvereneco. ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:အက်စပါရန်တိုဘာသာစကား]] {{Esperanto-stub}} 59tptlkfdyfsj6cgkgb0mddqlduntdp 1046703 1046699 2026-08-06T07:26:34Z BnaiBrithChai 115461 /* Y-စနစ */ 1046703 wikitext text/x-wiki ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားအချင်းချင်းတို့ပြောဆိုရေးသား ဆက်သွယ်ကြသော ကိစ္စ၌ အားလုံးနား လည်လေအောင် ကြံဆတီထွင်သော ကမ္ဘာသုံးစကား (ဝါ) ကမ္ဘာသုံးစာကို ဆေးပညာနှင့် ဘာသာ ဗေဒပညာရပ်နှစ်ခု စလုံးကို နိုင်နင်းစွာ တတ်ကျွမ်းသော ရုရှအမျိုးသား လုဒွစ် ဇာမင်နော့ (၁၈၉၅-၁၉၁၇) က တီထွင်သည်။ တီထွင်ရာ၌ ထားရှိသော အာသီသမှာ ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားအချင်းချင်း စကားတစ်မျိုးတည်း၊ စာ တစ်မျိုးတည်းနှင့် ပြောဆိုရေးသား ဆက်ဆံလျှင် မျိုးရိုးဇာတိကွဲပြားခြားနားသည်ကို အကြောင်းပြု ၍ပေါ်ပေါက် သော အာဃာတ တရားများပပျောက်၍ ငြိမ်း ချမ်းရေး ရကြပါစေဟူသော အာသီသဖြစ်သည်။ နိုင်ငံအချင်းချင်းဆက်ဆံရာ၌ နာလည်းစေရန်ရည်ရွယ်၍ နိုင်ငံ တကာသုံး ဘာသာစကားတစ်ခုတည်း ကို ကြံဆခဲ့သည်မှာ ခရစ်နှစ်ရာစုခေတ် ဂရိဒဿနိကပညာရှင် ဂါလင်နှင့် ဆိုက ရေးတီးတို့ လက်ထက်ကပင် စတင်သည်ဟုဆိုကြသည်။ ၁၂ ရာစုခေတ်၌လည်း တျူတန်နစ်အနွယ် မင်းညီမင်းသားတို့သည် တစ်ကမ္ဘာလုံး က သုံးစွဲနိုင်သောဘာသာစကားကို ကြံဆကြ သည်။ ဥရောပနိုင်ငံတွင် စွယ်စုံကျမး်ကို ရှေးဦးစွာ ပြုစုခဲ့ သော ဒေးကတ်သည်လည်း ဤသို့ကြံစည်ဖူးသည်ဟု ဆို သည်။ ပြင်သစ်စာပေပညာရှင် ဗော်လတဲယားသည်လည်း ကမ္ဘာသုံး ဘာသာစကားတီထွင်ရန် လုံ့လထုတ်ခဲ့သည်။ ဂျာမန်ဒဿနိက ဗေဒပညာရှင် အီမန်နျူယယ်ကန့် (၁၇၂၄ -၁၈၀၄) ကလည်း ယင်းကဲ့သို့ ကြံဆတီထွင်သောအရာ တို့ကို ထောက်ခံအားပေးသည်။ ၁၉ ရာစုနှစ်တွင် ခရစ်ယန် ဘုန်တော်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်သော ဖားသားရှက်ယာသည် ဗိုလာပွစ်အမည်ရှိ သောကမ္ဘာသုံး ဘာသာကို တီထွင်သည်။ သို့ရာတွင် ယင်းတီထွင်မှုမှာ ရှုပ်ထွေးခဲယဉ်းလှသောကြောင့်မအောင် မြင့်ခဲ့ချေ။ ၁၈⁠၈၇ ခုနှစ်တွင် ဇာမင်နော့သည် ဒေါက်တာအက်စပါရန် တို ဟူသော နာမည်ဝှက်ဖြင့် နိုင်ငံတကာ သုံး ဘာသာ စကားအမည်ရှိသော စာတမ်းတစ်စောင်ကို ရေးသား ထုတ်ဝေသည်။ မကြာမီ ယင်းကမ္ဘာသုံး ဘာသာစကား သည် ရုရှနိုင်ငံ၊ ဂျာမနီနိုင်ငံနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တို့တွင် ခေတ်စားလာသည်။ ဒေါက်တာ အက်စပါရန်တို ဟူသော အမည်ကို စွဲ၍လည်း ယင်းဘာသာစကားကို အက်စပါရန်တိုဟူ၍ အများက ခေါ် ဝေါ် သမုတ်ကြ လေသည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် အက်စပါရန်တိုဘာသာကို သုံးစွဲကြသူတို့ ၏ ဦးရေသည် နိုင်ငံပေါင်း ၃၂ နိုင်ငံ၌ ၂၈၀၀၀ဝ၀ဝ ခန့် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းသည်။ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်သို့ရောက်သော် ယင်းလူဦးရေမှာ ၅၀၀၀ဝ၀ဝ အထိတိုးသည်။ အက်စပါရန်တို ဘာသာစကားသည် ရေးသား ပြောဆိုရာ၌›င်း၊ သံကြိုးရိုက် ရာ၌›င်း လွန်စွာ လွယ်ကူသည်။ ထို့ကြောင့် ကုန်စည်ကူး သန်း ရောင်းဝယ်ရေးဆိုင်ရာ အစည်းအဝေးကြီးများ၌ ယင်း ဘာသာစ ကားကို သုံးလေ့သုံးထ ပြုကြသည်။ ထိုဘာသာ စကားဖြင့် အသံလွှင့်သည်မှာလည်း အောင်မြင်သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ပြီးသည့်နောက်ပိုင်းတွင် အသံလွှင့်ဌာန ပါင်း ၂၀ တို့က ယင်းဘာသာဖြင့် အသံလွှင့်ကြသည်။ ဗြိတိသျှ အက်စပါရန်တိုအသင်း စာကြည့်တိုက်၌ အက်စပါ ရန်တို ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာအုပ်စာတမ်းပေါင်း ၃၀၀၀ဝ၀ဝ ခန့်ကို စာရင်းတင်ထားသည်။ ယင်းတို့တွင် မူရင်း စာပေနှင့် ဘာသာပြန်စာ ပေတို့ ပါဝင်ကြ၏။ သိပ္ပံမဂ္ဂဇင်း ခုနစ်စောင်၊ ရှစ်စောင်ခန့်သည်လည်း အက်စပါရန်တိုဘာသာ နှင့်ပင် ထုတ် ဝေသည်။ ကမ္ဘသုံးဘာသာစကားတို့ကို တီထွင်ကြသည့် အရာ၌ အက်စပါရန်တိုသည် အခြားတီထွင်ချက်တို့ ထက် ပို၍ အောင်မြင်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် တီထွင်ရာ၌သဒ္ဒါ နည်းတို့ကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်အောင် ရိုး⁠ရိုးနှင့်ရှင်းရှင်း တီထွင်နိုင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် စကားတို့၏ အခြေခံ ဖြစ်သော ဓာတ်ပစ္စည်းများ ကို ကြံဆရာ၌ ဥရောပတိုက်၌ သုံးစွဲ နေကြသော ဘာသာရပ်ကြီးများမှ ထုတ်နုတ်သုံးစွဲသဖြင့်လည်း အများ က ရိမ်မိနားလည်နိုင်ကြသော သဘောရှိသည်။ ၁၉၀၇ ခုနှစ်တွင် ပဲရစ်မြို့၌ ယင်းအက်စပါရန်တိုကို ပြုပြင်၍ အီဒိုဟု ခေါ်ဝေါ်အပ်သော ဘာသာစ ကားကို တီထွင်ရန် ကြံစည်ကြသည်။ သို့ရာတွင် နောက်အသစ်ထပ်မံပြုပြင်သော အက်စပါရန်တိုကို အက်စ ပါရန်တိုအသစ်ဟု ခေါ်ဆိုပြီးလျှင် ယင်းကိုပင် ဆက်လက်သုံးစွဲသည်။ ဇာပင်နော့ကို ရုရှအမျိုးသားဟု ဆိုသော်လည်း သူ၏မူလ ဇာတိမှာ ပိုလန်နိုင်ငံဖြစ်သဖြင့် ပိုလန်လူ မျိုးတို့က အက်စပါ ရန်တို တီထွင်သူသည် ပိုလန်အမျိုးသား ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူ ကြသည်။ အက်စပါရန်တို သည် ပိုလန်နိုင်ငံ ဝါဆောမြို့၌ပင် ကွယ်လွန်သည်။ အက်စပါရန်တိုကို တီထွင်၍ စာတမ်းထုတ် ဝေရာ၌ စာ ပေပညတ်ခြင်း ကျပ်တည်းလှသောကြောင့် ဇာမင် နော့သည် ပထမ၌ ရုရှဘာသာဖြင့် ရေးပြီးလျှင် နောက်ပိုင်း မှာမှ ပိုလန်နိုင်ငံ ဘာသာစကားဖြင့်ရေးသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာ စစ်အတွင်း၌ နာဇီတို့က အက်စပါရန်တိုဘာသာ ကို နှိပ်ကွပ် ပညတ်ကြသည်။ စစ်ကြီးပြီးသောအခါမှသာ အက်စပါရန်တို လှုပ်ရှားမှုကို ပိုလန်နိုင်ငံ၌ ပြန်၍ ဖော်နိုင်ကြသည်။ ယခုအခါ ပိုလန်နိုင်ငံ အက်စပါရန်တိုယူနီယံသည် ကုလသမဂ္ဂ ယူနက် ကိုအဖွဲ့၏အတိုင် အပင်ခံဖြစ်သော ကမ္ဘာ့အက်စပါရန်တို ယူနီယံနှင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ <ref>စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်၊ ၁၉၇၈</ref> == Esperanto အက္ခရာဇီးကုန်များအသုံးပြုပြီး == အလွတ်များအကွာအဝေးများအတွက် အမြင့်စားလှုပ်ရှားသောနည်းပညာများရှိပါသည်။ ရွေးလေးအကျိုးထားများအမျိုးအစားတစ်ခုကို ''h'' ဘီဂြပ်ကီးဂျပ်များဖြစ်ပြီးသားလျှင် ရှင်းရှင်းရန်ဖျားပေးမှုများကို မရှိပြီးဖြစ်သည်။ ရှင်းရှင်းရာကြစ်ချက်များကိုပြင်ပြင်နိုင်ရန်အတွက် ရှင်းရှင်းရာစာအုပ်များဖြစ်ပြီး ရိုကတ်နိုင်ကြသောလုပ်ရန်များကို ကြားစားပြုထားသည်။ === H-စနစ === တစ်ရွေးချယ်ထားသော စာရွေးလှုပ်ရှားများအတွက် အကူအညီတစ်ခုကို ရှင်းရှင်းရန် ရှင်းရှင်းကြစ်ချက်များကို ''h'' ဘီဂြပ်ဖြင့် အစားထိုးကို အသုံးပြုသည်။ ထို့နောက် စာရွေးလှုပ်ရှားများကို ရှင်းရှင်းရာစာအုပ်များဖြစ်ပြီး ထိုအတိုင်းရွေးလှုပ်ရှားများကို ကိုယ်ပိုင်နိုင်ကြသော စာရွေးလှုပ်ရှားများဖြင့် ထိုအတိုင်း သုံးလိုသည်။ ဥပမာ။ {{lang|eo|ŝ}} ကို {{lang|eo-hsistemo|sh}} အဖြစ်ရှင်းရှင်းရာစာအုပ် {{lang|eo-hsistemo|shanco}} အဖြစ် {{lang|eo|ŝanco}} (အိုးရှင်း) အတိုးအကြောင်းများဖြစ်ပါသည်။ သင်သည်သာ စာရွေးလှုပ်ရှား များအတွက် {{lang|eo|sh}} ပစ်ကြောင်းများကို အဖွဲ့လိုက်ကျော် အပေါ်က အပိုင်းခံနိုင်ပါသည်။ ဥပမာ။ {{lang|eo|ses-hora}} (ဆည်းသူအကြောင်း) သို့မဟုတ် {{lang|eo|flug'haveno}} (လေယာဉ်သော့ခ်ိန်) ဆိုအပ်သည်။<ref name=ILERA>Lenio Marobin, PY3DF (2008) [http://ilerabulteno.googlepages.com/bulteno70.pdf 'Morsa kodo kaj Esperanto &ndash; rekolekto de artikoloj iam aperintaj']{{Dead link|date=August 2023 }}, ILERA Bulteno နောက် 70, စာ 04.</ref> ဂျာမန် အကြီးမားများကို ရှင်းရှင်းရာအသုံးပြုသည်၊ ဥပမာ။ [[diacritic]] မျိုးကို အကြေးကြုံလိုသော မန်နေ့စားလှုပ်ရှားလုပ်ရန် တစ်ရွေးချယ်ထားသော စနစ်ဖြစ်ပါသည်။ ဒီမိုကရေစီနံပါတ်အားဖြင့် [[L.&nbsp;L. Zamenhof]] အသုံးပြုသည်။ အမြဲတမ်းတမ်းမှမဟုတ်ပါဘဲ ရွေးလေးအကျိုးထားများကို အခြားအသုံးများဖြင့် ရွေးလေးအကျိုးထားရန် အစားထိုးကိုအသုံးပြုသည်။ ဥပမာ။ {{lang|eo-hsistemo|u}} ကို {{lang|eo|ŭ}} အကြောင်း အသုံးပြုသည်။ နောက်ဆုံးမှာ ရှင်းရှင်းရာစာအုပ်များကို {{lang|eo-hsistemo|h}} ဖြင့် အကူအညီဖြင့်အစားထိုးကို အသုံးပြုသည်။ ဥပမာ။ {{lang|eo|ŝ}} ကို {{lang|eo-hsistemo|sh}} အဖြစ် ဥရောပတိတိက {{lang|eo-hsistemo|shanco}} ဖြင့် {{lang|eo|ŝanco}} (အိုးရှင်း) ကိုအစားထိုးဖြင့် အစားထိုးတတ်မည်။ တစ်ခါတစ်ရွေးလုပ်ရာစာအုပ်များတွင် {{lang|eo|sh}} အစားထိုးများကို အပေါ်ကနေ အပိုင်းခံသုံ းလိုသည်။ ဥပမာများအားဖြင့် အနက်နက်အပိုင်းတြင် သုံးလိုသည်။ ဥပမာများအားဖြင့် အသုံးများသည်။ ဥပမာ။ ဆည်းသူ၏ လိုအပ်တိုက်တက်ရန် အကြောင်းအသုံးများသည်ကို ပြင်ပြင်သော အစားထိုးများဖြစ်ပါသည်။ === X-စနစ === အကြှနျုပျကို အသုံးပြုပြီး Esperanto တို့အက္ခရာဇီးကို မြှင်းတန်းစက် "x-စနစ" အကုန်လုပ်ခွင့်တင်ပြပါသည်။ ဒီနေရာမှာ {{lang|eo-xsistemo|x}} ကို {{lang|eo-hsistemo|h}} ဖြင့် digraphs များအား အသုံးပြုသည်။ ဥပမာ။ {{lang|eo|ŝ}} ကို {{lang|eo-xsistemo|sx}} ဖြင့် အသုံးပြုပြီး {{lang|eo-xsistemo|sxi}} အဖြစ် {{lang|eo|ŝi}} အဖြစ် {{lang|eo-xsistemo|sxanco}} အဖြစ် {{lang|eo|ŝanco}} အား ကိုယ်ကျိုးကို အသုံးပြုသည်။ X-digraphs များ h-စနစ စာကြစ်ချက်တော်မှ ရှင်းရှင်းရာအကူအညီများကို ပြောင်းလဲခြင်းမရှိပါ။ 1. ''x'' သည် Esperanto အက္ခရာဇီးကို ရှင်းရှင်းရာအစားမဟုတ်ပါဘဲ။ ဤအသုံးများအား သုံးလိုသည်ဟု မသင်ကြားမီဖြစ်ပါ။ 2. ဒီနေရာမှမဟုတ်ပါဘဲ အကူအညီရာတွင် အကူအညီရာနှင့်အတူ အသုံးပြုလိုသော အများဆုံးအမှားများကို သက်ဆိုင်ရာတွင် အစားထိုးလိုသည်။ ဥပမာ။ {{lang|eo-xsistemo|sxanco}} ({{lang|eo|ŝanco}}) သို့မဟုတ် {{lang|eo-hsistemo|shanco}} ({{lang|eo|ŝanco}}) အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သို့ ထပ်ပေးသည် ။ အမှားသည် သို့မဟုတ်ပါဘဲ လည်းရှားရှားရာအစားထိုး အပိုင်းကို နှင့်ဆုံးရသည်။ ဥပမာ။ {{lang|eo|reuzi}} ("ထပ်ပြသည်") ကို {{lang|eo-xsistemo|reuxmatismo}} ({{lang|eo|reŭmatismo}} "ရယူမှု") အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ရပ်ဆုံး အနက်နက် သို့ရေးသည်။ x-စနစ သည် h-စနစ အပိုင်းတွင်မဟုတ်သည့် အမှားသားများကို သုံးလိုသည်။ ဥပမာအားဖြင့်။ "auxiliary" နှင့် "Euxine" အကြီးအကဲများသည် ရှင်းရှင်းရာအသုံးများကို ဤရှင်းရှင်းရာအစားအဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်းနှင့် အသုံးပြုလိုသည်။ ဥပမာ။ {{lang|eo-xsistemo|auxx}} ကို အပြောင်းလဲခြင်းဖြင့် "{{lang|eo-xsistemo|aux}}" ပြင်သည်။<ref>[[Wikipedia:Wikipedia Signpost/2012-12-31/Interview]]</ref><ref>{{cite web |url=http://blogs.transparent.com/esperanto/unicoding-the-esperanto-wikipedia/ |title=Unicoding the Esperanto Wikipedia (Part 3 of 4) |work=Esperanto Language Blog |author=Chuck Smith |access-date=14 January 2013}}</ref> အမှားနှင့် ပြီးခြံနိုင်ရန် နယ်မြေရဲ့ ဘုံတွဲမှ မျက်နှာချက်ကို အသုံးပြုပါသည်။ အကြားတွင်း အဓိပ္ပာယ် အကူအညီရာတွင် အသုံးပြုပြီးသားများသည် X-စ နစ သည် h-စနစ အပိုင်းတွင်မဟုတ်သည့် အမှားများကို အပြောင်းပြင်းသော အစားထိုးများဖြစ်ပါသည်။ ===Y-စနစ=== အမည် = Y-စနစ အမျိုးအစား = အက္ခရာဇီး အမြေအန်း = Y-စနစ, ipsilono-kodo, la ipsilonokodo IPA မှတ်တမ်း = မမဟေးမမဟေး Ĉ = Cy Ĝ = Gy Ĥ = X Ĵ = Jy Ŝ = Sy Ŭ = W ဥပမာအားဖြင့်။ eĥoŝanĝo ĉiuĵaŭde ("echo-change every Thursday") ကို "exosyangyo cyiujyawde" အဖြစ် အစားထိုးဖြင့် အစားထိုးသည်။ '''Normal orthography''': Ĉiuj homoj estas denaske liberaj kaj egalaj laŭ digno kaj rajtoj. Ili posedas racion kaj konsciencon, kaj devus konduti unu al alia en spirito de frateco. Ĉiuj rajtoj kaj liberecoj difinitaj en tiu ĉi Deklaracio validas same por ĉiuj homoj, sen kia ajn diferencigo, ĉu laŭ raso, haŭtkoloro, sekso, lingvo, religio, politika aŭ alia opinio, nacia aŭ socia deveno, posedaĵoj, naskiĝo aŭ alia stato. Plie, nenia diferencigo estu farata surbaze de la politika, jurisdikcia aŭ internacia pozicio de la lando aŭ teritorio, al kiu apartenas la koncerna persono, senkonsidere ĉu ĝi estas sendependa, sub kuratoreco, ne-sinreganta aŭ sub kia ajn alia limigo de la suvereneco. '''Y-sistemo''': Cyiuj homoj estas denaske liberaj kaj egalaj law digno kaj rajtoj. Ili posedas racion kaj konsciencon, kaj devus konduti unu al alia en spirito de frateco. Cyiuj rajtoj kaj liberecoj difinitaj en tiu cyi Deklaracio validas same por cyiuj homoj, sen kia ajn diferencigo, cyu law raso, hawtkoloro, sekso, lingvo, religio, politika aw alia opinio, nacia aw socia deveno, posedajyoj, naskigyo aw alia stato. Plie, nenia diferencigo estu farata surbaze de la politika, jurisdikcia aw internacia pozicio de la lando aw teritorio, al kiu apartenas la koncerna persono, senkonsidere cyu gyi estas sendependa, sub kuratoreco, ne-sinreganta aw sub kia ajn alia limigo de la suvereneco. ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:အက်စပါရန်တိုဘာသာစကား]] {{Esperanto-stub}} fv9mqzfuqk5tljhsdrjzridhejd5su7 0 49722 1046706 357850 2026-08-06T07:56:51Z ~2026-43334-42 146593 ၁၉၅၄ ဇွန်လ ၂၉ ရက် 1046706 wikitext text/x-wiki ငြိမ်းချမ်းစွာအတူယှဉ်တွဲနေထိုင်ရေး အခြခံမူ(၅)ချက် ငြိမ်းချမ်းရေးစွာအတူယှဉ်တွဲအနထိုင်ရေး အခြေခံမူ ငါးချက်၏သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဘန်ဒေါင်းမူငါးရပ်ဟု လူသိများသည်။ ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီခေတ် ဦးနု ဝန်ကြီးချုပ်တာဝန်ယူစဉ်ကာလတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော သဘောတူညီမှုဖြစ်သည်။ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ [[ဘန်ဒေါင်းမြို့]]ညီလာခံတွင် ၁၉၅၄ ဇွန်လ၂၉ ရက်နေ့တွင် သဘောတူ စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အာရှ၊ အာဖရိက နိုင်ငံပေါင်း ၂၉ နိုင်ငံက အတည်ပြုခဲ့ကြသည်။ #နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ပိုင်နက်နယ်ပယ် တည်တံ့ရေးနှင့် အချုပ်အခြာအာဏာကို အခြားတစ်နိုင်ငံက လေးစားရန်၊ #တစ်နိုင်ငံနှင့် တစ်နိုင်ငံ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခြင်း မပြုရန်၊ #တစ်နိုင်ငံနှင့် တစ်နိုင်ငံ ပြည်တွင်းရေးကိစ္စများတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းမပြု #တစ်နိုင်ငံနှင့် တစ်နိုင်ငံ အဆင့်အတန်းချင်း တူညီမှုရရှိရန်နှင့် နှစ်ဦးနှစ်ဝ အကျိုးဖြစ်ထွန်းရန်၊ #နိုင်ငံရေးဝါဒအချင်းချင်း ကွဲလွဲစေကာမူ တစ်နိုင်ငံနှင့် တစ်နိုင်ငံ ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူတကွ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံနိုင်စေရန်၊ ဆိုသည့် အခြေခံမူငါးချက်ကို သဘောတူခဲ့ကြသည်။ {{Myanmar-stub}} 3c4lzh5pnhz529foqdko61b8frlw5ht 0 51562 1046727 368875 2026-08-06T11:08:24Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:သင်္ချာ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:အခြေခံ ဂျီဩမေတြီ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046727 wikitext text/x-wiki ဤစာမျက်နှာသည် [[သင်္ချာ]] ပညာမှ ထောင့်မှန်တြိဂံအကြောင်းဖြစ်သည်။ [[ကဏ္ဍ:အခြေခံ ဂျီဩမေတြီ]] {{ဂျီဩမေတြီ-ဆောင်းပါးတို}} fh2f8o1jz1nqemzjh9j834xvc1fa6p5 1046728 1046727 2026-08-06T11:08:55Z Dr Lotus Black 31011 1046728 wikitext text/x-wiki ဤစာမျက်နှာသည် [[သင်္ချာ]] ပညာမှ ထောင့်မှန်တြိဂံအကြောင်းဖြစ်သည်။ [[File:Rtriangle.svg|right|thumb|upright=1.25|A right triangle {{math|△''ABC''}} with its right angle at {{mvar|C}}, hypotenuse {{mvar|c}}, and legs {{mvar|a}} and {{mvar|b}},]] [[ကဏ္ဍ:အခြေခံ ဂျီဩမေတြီ]] {{ဂျီဩမေတြီ-ဆောင်းပါးတို}} 0go5okev7cqjmvahq71jcyswv5odtj4 0 52429 1046741 283393 2026-08-06T11:23:14Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:သင်္ချာ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:အစုသီအိုရီ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046741 wikitext text/x-wiki [[Image:Venn A intersect B.svg|thumb|right|အစုနှစ်ခုတွင် ဘုံပါဝင်သည့် အပိုင်းကို [[:en:Venn diagram|ဗန်းပုံ (Venn diagram)]] သုံး၍ ဖော်ပြထားပုံ]] '''အစု သီအိုရီ''' (set theory) ကို [[သင်္ချာယုတ္တိဗေဒ|သင်္ချာဆိုင်ရာ ယုတ္တိဗေဒ]]၏ ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်နိုင်ပြီး၊ အရာဝတ္ထုများကို စုဝေးထားသော ''အစု'' (set) ဟု ခေါ်ဆိုသည့် အစုအဝေးများကို လေ့လာသည့် ဘာသာရပ်ဖြစ်သည်။ မည်သည့် အရာဝတ္ထုမျိုးကိုမဆို အစုသီအိုရီမှ အစုများဖွဲ့၍ လေ့လာနိုင်သော်လည်း အစုသီအိုရီကို သင်္ချာဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများကို လေ့လာရာတွင် အဓိက အသုံးပြုသည်။ သင်္ချာဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုတိုင်းနီးပါးကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရာတွင် အစုသီအိုရီအကို အသုံးပြု၍ ရေးသားနိုင်သည်။ ဘာသာရပ်များတွင် သီအိုရီတစ်ခုကို အစပျိုးသူ ပညာရှင် အများအပြား ရှိလေ့ရှိသော်လည်း ခေတ်ပေါ်အစုသီအိုရီကို ဂျာမန်သင်္ချာပညာရှင် [[ဂျော့ ကန်တာ|ဂျော့ ကန်တာ (George Cantor)]] တစ်ဦးတည်းက အဓိက အစပျိုးခဲ့သည်ဟု ဆိုလေ့ရှိသည်။{{sfn|Ferreirós|2007|p=xv}} နှစ်ဆယ်ရာစုဦးပိုင်း၌ အစုသီအိုရီဆိုင်ရာ paradox ခေါ် အဓိပ္ပာယ်မဲ့ယောင် သဟဇာတ မကိုက်ညီမှုများ မတွေ့ရှိခင်အထိ [[ရိုးရိုးအစုသီအိုရီ|ရိုးရိုးအစု သီအိုရီ (naive set theory)]] ဖြင့်သာ လုံလောက်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်း သဟဇာတ မကိုက်ညီမှု ပြဿနာများကြောင့် နောက်ပိုင်းတွင် အက်ဆီယမ်ကျကျ အစုသီအိုရီ (axiomatic set theory) လိုအပ်လာသည်။ ၎င်း အက်ဆီယမ်စနစ်များအနက် ဇာမလို-ဖရန်ကယ် အက်ဆီယမ်များ (Zermelo–Fraenkel axioms) နှင့် ရွေးချယ်နိုင်စွမ်း အက်ဆီယမ် (axiom of choice) ကို ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားသည့် '''ZFC''' ဟု အတိုကောက်ခေါ်သည့် စနစ်မှာ အသုံးအများဆုံး ဖြစ်သည်။ ==အညွှန်း== {{reflist}} ==ကိုးကား== {{refbegin}} * {{Citation | last1 = Ferreirós | first1 = José | title = Labyrinth of Thought: A History of Set Theory and Its Role in Modern Mathematics | publisher = Birkhäuser Verlag AG | place = Basel, Switzerland | edition = 2nd | year = 2007 | isbn = 978-3-7643-8349-7 }} {{refend}} [[ကဏ္ဍ:အစုသီအိုရီ]] {{သင်္ချာ-stub}} j7izvwr4mcbnx2h1esu730rqiljct5j 0 52478 1046740 226026 2026-08-06T11:22:56Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:သင်္ချာ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:အစုသီအိုရီ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046740 wikitext text/x-wiki '''ရိုးရိုး အစုသီအိုရီ''' (naive set theory) ဆိုသည်မှာ (သင်္ချာပညာတွင် အဓိက အသုံးပြုသည့်) အစု (set) များကို ပုံစံတကျ ဖြစ်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် ကနဦး သီအိုရီ ဖြစ်သည်။ သင်္ချာပညာ၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ကို သင်္ချာယုတ္တိဗေဒနှင့် အစုသီအိုရီကို အသုံးပြု၍ ရှင်းလင်းခြင်း (reduction) ကို [[ရစ်ချတ် ဒီဒီကင်|ဒီဒီကင် (Dedekind)]]၊ [[ဂေါ့လုပ် ဖရီဂယ်|ဖရီဂယ် (Frege)]] နှင့် [[ဂျော့ ကန်တာ|ကန်တာ (Cantor)]] တို့ ဦးဆောင်၍ ၁၈၇၀ နှင် ၁၈၉၅ ကြားတွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့ရာ ဤ ရိုးရိုး အစုသီအိုရီ ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။{{sfn|Weyl|1946|p=2}} သို့သော် ဤသီအိုရီ အစပျိုးပြီး မကြာမီပင် [[ဘာထရန် ရပ်ဆဲလ်|ရပ်ဆဲလ် (Russell)]] အစရှိသူတို့က ၎င်းသီအိုရီတွင်း ရှေ့နောက်မညီမှု (paradox) များကို တွေ့ရှိလာရာ ဤသီအိုရီအစား ပိုမိုတိကျ စူးစိုက်သည့် [[အက်ဆီယမ်ကျကျအစုသီအိုရီ|အက်ဆီယမ်ကျကျ အစုသီအိုရီ]] (axiomatic set theory) များကို ထုတ်ဖော်သုံးစွဲလာရသည်။{{sfn|Naive Set Theory (Math World)}} ဤသို့ ပိုမိုတိကျသည့် အစုသီအိုရီများ ရှိသော်လည်း (သင်္ချာအုတ်မြစ် သုတေသီမဟုတ်သည့်) သင်္ချာပညာရှင် အများစုအတွက် နေ့စဉ် သုတေသန လုပ်ငန်များတွင် ရိုးရိုး အစုသီအိုရီကိုသာ အသုံးပြု စဉ်းစားနိုင်ပြီး၊ လိုအပ်ပါက မိမိတို့၏ သုတေသန လုပ်ငန်များတွင် ပိုမိုတိကျသည့် အစုသီအိုရီ သုံးနိုင်ကြောင်း သိထားလျှင်ပင် လုံလောက်သည်။ ဤရှုထောင့်မှ ကြည့်မြင်လျှင် ရိုးရိုး အစုသီအိုရီ ဆိုသည်မှာ အက်ဆီယမ်ကျကျ အစုသီအိုရီ၏ အများသုံး နိစ္စဓူဝမူကွဲ (version) ဖြစ်သည်။ ==အညွှန်း== {{reflist}} ==ကိုးကား== {{refbegin}} * {{citation | last = Weisstein | first = Eric W. | contribution = Naive Set Theory | title = Math World -- A Wolfram Web Resource | publisher = Wolfram Research, Inc. | contribution-url = http://mathworld.wolfram.com/NaiveSetTheory.html | access-date = February 1, 2015 | ref = CITEREFNaive Set Theory (Math World) }} * {{Citation | last = Weyl | first = Hermann | title = Mathematics and Logic | journal = The American Mathematical Monthly | volume = 53 | issue = No. 1 | year = 1946 | pages = 2–13 | url = http://www.jstor.org/stable/2306078 }} {{refend}} [[ကဏ္ဍ:အစုသီအိုရီ]] {{သင်္ချာ-stub}} hsrw1559ay3k50xpp6o9u0jpy5a04qj 0 52480 1046765 1041025 2026-08-06T11:48:08Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1046765 wikitext text/x-wiki {{ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ}} [[File:Trasformazione_naturale_kf.png|right|thumb|250px|အရာဝတ္ထု <math>X</math> မှ <math>Y</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင် <math>f</math> တစ်ခုအတွက် ဖန်တာ <math>F</math> မှ <math>G</math> သို့သွားသော '''သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း (natural transformation)''' <math>\alpha</math> ၏ သဘာဝကျခြင်းအခြေအနေကို ဖော်ပြထားသော '''ဖလှယ်ရ ပုံကြမ်း (commutative diagram)''']] '''ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ''' (category theory) သည် သင်္ချာတည်ဆောက်ပုံများကို ခြုံငုံလေ့လာသည့် ယေဘုယျ သင်္ချာသီအိုရီတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤသီအိုရီသည် သင်္ချာဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများစွာကို မြားပုံကြမ်းများ (diagrams of arrows) အမျိုးမျိုး အသုံးပြု၍ ဖော်ပြနိုင်သည်ဟူသော အယူအဆအပေါ် အခြေခံသည်။ ဤသို့ အလွန်ယေဘုယျကျသော အခြေအနေတွင် လေ့လာခြင်းကြောင့် သင်္ချာပညာရပ်ရှိ ဘုံတူသော တည်ဆောက်ပုံများနှင့် ပုံစံများကို ပိုမိုနားလည်သဘောပေါက်စေသည်။ သို့ကြောင့် ကွဲပြားခြားနားသော သင်္ချာတည်ဆောက်ပုံများအကြားရှိ ဆင်တူသော သဘောတရားများကို စုစည်းလေ့လာနိုင်စေသည်။ အစောပိုင်း ထင်ရှားသော ဥပမာတစ်ခုမှာ [[အုပ်စု ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (group cohomology)၊ [[လီအက္ခရာသင်္ချာ ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (Lie algebra cohomology) နှင့် [[ဖက်စပ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (associative algebra cohomology) တို့အား သင့်လျော်သော [[မော်ဂျူး]] ကတ်တဂိုရီ (suitable module category) တစ်ခုတွင် [[ဆင်းသက်ဖန်တာ|ဆင်းသက်ဖန်တာများ]] (derived functors) အဖြစ် ပြန်လည်ပုံဖော်ခဲ့နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။{{sfn|Cartan|Eilenberg|1956}} [[File:Saunders MacLane.jpg|right|thumb|250px|'''ဆောင်းဒါးစ် မက်လိန်း''' (Saunders Mac Lane) သည် အမေရိကန် သင်္ချာပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဆင်မြူရယ် အိုင်လန်ဘာ့ဂ် (Samuel Eilenberg) နှင့်အတူ ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ (category theory) ကို ပူးတွဲတည်ဆောက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူသည် ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှု သီအိုရမ်များ (coherence theorems) နှင့်ပတ်သက်သော လုပ်ဆောင်ချက်များကြောင့် အထူးထင်ရှားသည်။]] [[File:Samuel Eilenberg MFO.jpeg|right|thumb|250px|'''ဆင်မြူရယ် အိုင်လန်ဘာ့ဂ်''' (Samuel Eilenberg) သည် ပိုလန်ဖွား အမေရိကန် သင်္ချာပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး သူ၏ အဓိကလုပ်ဆောင်ချက်များသည် အက္ခရာသင်္ချာသုံး တိုပေါ်လော်ဂျီ (algebraic topology) နယ်ပယ်တွင် ဖြစ်သည်။ သူသည် နော်မန် စတင်းရော့ဒ် (Norman Steenrod) နှင့်အတူ [[ဟိုမိုလော်ဂျီ သီအိုရီ]] (homology theory) အား နဂိုမှန်အဆိုများဖြင့် တည်ဆောက်ခြင်းကို လည်းကောင်း ဆောင်းဒါးစ် မက်လိန်း (Saunders Mac Lane) နှင့်အတူ ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာ (homological algebra) ကို လည်းကောင်း ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။]] ကတ်တဂိုရီများ၊ [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ]]နှင့် [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း|သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ]] ဟူသော သုံးခုတွဲကို ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဆင်မြူရယ် အိုင်လန်ဘာ့ဂ် (Samuel Eilenberg) နှင့် ဆောင်းဒါးစ် မက်လိန်း (Saunders Mac Lane) တို့က စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့ကြပြီး၊ ၁၉၄၅ ခုနှစ် စာတမ်းတွင် သီးခြားလွတ်လပ်သော [[အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံ|အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ]] (Algebraic structures) အဖြစ် ပုံစံတကျ ထပ်မံဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Citation |last=MacLane |first=Saunders |title=Categories for the Working Mathematician |chapter=§I.8 |date=1997 |orig-year=1971 |edition=2nd |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=5 |publisher=Springer |doi=10.1007/978-1-4757-4721-8 |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-1-4757-4721-8}}</ref> ၎င်းတို့၏ ကနဦး အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ အက္ခရာသင်္ချာအသစ်တစ်ခု တီထွင်ရန်မဟုတ်ဘဲ၊ ထိုခေတ်အခါက [[ချက် ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (Čech cohomology) ရှိ [[စကြဝဠာ မြှောက်ဖော်ကိန်း သီအိုရမ်|စကြဝဠာ မြှောက်ဖော်ကိန်း သီအိုရမ်များ]] (Universal coefficient theorems) လိုအပ်သော စုဆုံမှတ်များကို လေ့လာရန်နှင့်၊ အထူးသဖြင့် [[အက္ခရာသင်္ချာသုံး တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Algebraic topology) ရှိ စာတမ်းများစွာတွင် အလွတ်သဘော အသုံးပြုနေကြသော '''သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း''' (natural transformation) ဟူသည့် သဘောတရားကို ပုံစံတကျ သတ်မှတ်ပေးရန်ဖြစ်သည်။ ဤအခြေခံကျသော စာတမ်းများတွင် ဖလှယ်ရ ပုံကြမ်းများကို ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ပုံနှိပ်ဖော်ပြခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ မက်လိန်း၏ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုတစ်ခုဖြစ်သော <math>Ext(\mathbb{Z}[\frac{1}{p}]/\mathbb{Z},\mathbb{Z})\cong\mathbb{Z}_{p}</math> သည် တိကျသော တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းတစ်ခု၏ ဟိုမိုလော်ဂျီ နှင့် ကိုက်ညီနေကြောင်းကို အိုင်လန်ဘာ့ဂ်က သတိပြုမိရာမှ ဤသီအိုရီ စတင်မွေးဖွားလာခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ [[ဆင်းသက်ဖန်တာ]] (derived functor) <math>\text{Ext}</math> သည် ပုံစံတကျ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခံရသော အစောဆုံး ဖန်တာများထဲတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ ရပ်ဝန်းမှာ <math>p</math>-အခြေခံကိန်း ဆော်လီနွိုက်၏ 3-စက်လုံးမျက်နှာပြင် ဖြည့်စွက်စု ဖြစ်သည်။ ဤဆက်စပ်မှုကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာလေ့လာခြင်းသည် ရပ်ဝန်းတစ်ခု၏ ဟိုမိုလော်ဂျီ နှင့် ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ အုပ်စုများကို ဆက်စပ်ပေးသော စကြဝဠာ မြှောက်ဖော်ကိန်း သီအိုရမ်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိစေခဲ့သည်။ တိုက်ရိုက် သို့မဟုတ် ပြောင်းပြန် စုဆုံမှတ်များမှတစ်ဆင့် တည်ဆောက်ထားသော ရပ်ဝန်းများဆီသို့ ဤသီအိုရမ်ကို ယေဘုယျပြုချဲ့ထွင်ရန်အတွက် အိုင်လန်ဘာ့ဂ် နှင့် မက်လိန်း တို့သည် စကြဝဠာ မြှောက်ဖော်ကိန်း သီအိုရမ်၏ တိကျသော ကိန်းစဉ်တန်းရှိ [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]]များမှာ သဘာဝကျကြောင်း သက်သေပြရန် လိုအပ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က သဘာဝကျခြင်း ဆိုသည်မှာ အလိုရှိသလို ရွေးချယ်မှုများ မပါဝင်ဘဲ သတ်မှတ်ထားသော သင်္ချာတည်ဆောက်ပုံများကို ခေါ်ဆိုသည့် အရပ်သုံးစကားတစ်ရပ်မျှသာ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] နှင့် ၎င်း၏ ဒွန်တွဲနှစ်ထပ် တို့ကြားရှိ ပုံမှန်[[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]]သည် မည်သည့် အခြေအစုကိုမျှ ရွေးချယ်ရန် မလိုအပ်ခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ရလဒ်များကို ခိုင်လုံစွာ သက်သေပြနိုင်ရန်အတွက် ဤပင်ကိုသိစိတ်ကို ပုံစံတကျ ဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ကိုဩဒိနိတ် ကင်းစင်သော ဆက်သွယ်ချက်များကို ပုံစံတကျဖြစ်စေရန် သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများကို ဦးစွာ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းတစ်ခု၏ အရင်းအမြစ်နှင့် ပစ်မှတ်တို့ကို သတ်မှတ်ဖော်ပြနိုင်ရန် ဖန်တာများကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဖန်တာများ အလုပ်လုပ်ဆောင်မည့် ပတ်ဝန်းကျင်ကို သတ်မှတ်ပေးနိုင်ရန် ကတ်တဂိုရီများကို နောက်ဆုံးတွင် တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဤသီအိုရီသည် သူ့သဘောသူဆောင်၍ တစတစ ကျယ်ပြန့်လာရာ ယခုအခါတွင် မျက်မှောက်ခေတ် သင်္ချာနှင့် [[သဘောတရားရေးရာ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ]]တို့တွင် ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီသည် အဓိကကျသည့် အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လာပြီး၊ ၎င်းကို သဘောတရားရေးရာ ရူပဗေဒတွင်လည်း အသုံးပြုလာကြသည်။ သိပ္ပံဘာသာရပ် အသီးသီးရှိ တည်ဆောက်ပုံအမျိုးမျိုး၏ ဘုံတူညီမှုများကို ဖော်ပြသည့် ဘာသာစကားအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၎င်း ဘုံတည်ဆောက်မှုများကို ပုံစံတကျ (formal) ဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ရာတွင် လည်းကောင်း အသုံးပြုလာကြသည်။{{sfn|Spivak|2013}} '''ပိုမိုမြင့်မားသော ကတ်တဂိုရီများ (Higher categories)''' ၏ ဥပမာတစ်ခုဖြစ်သည့် '''2-ကတ်တဂိုရီ (2-category)''' အကြောင်းကို [[2-ကတ်တဂိုရီ]] တွင် ဖတ်ရှုနိုင်ပါသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဒဿနဆိုင်ရာ မှတ်စုများ (Historical and Philosophical Notes) <ref>{{Citation |last=MacLane |first=Saunders |title=Categories for the Working Mathematician |chapter=§I.8 |date=1997 |orig-year=1971 |edition=2nd |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=5 |publisher=Springer |doi=10.1007/978-1-4757-4721-8 |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-1-4757-4721-8}}</ref> == ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီသည် အလိုအလျောက် ပေါ်ပေါက်လာခြင်း မဟုတ်ပေ။ ယင်းသည် ၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းရှိ အက္ခရာသင်္ချာသုံး တိုပေါ်လော်ဂျီ၏ တိကျသော သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းနှင့် သဘောတရားရေးရာ လိုအပ်ချက်များကြောင့် တွန်းအားပေး ပေါ်ထွက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ === မြားသင်္ကေတ၏ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာမှု (The Evolution of the Arrow) === ဖန်ရှင်တစ်ခုကို တိကျသော မြားသင်္ကေတ <math>f: X \rightarrow Y</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည့် အခြေခံအယူအဆသည် ၁၉၄၀ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ဤတီထွင်မှုသည် နှိုင်းရ ဟိုမိုတိုပီ အုပ်စုများ (relative homotopy groups) နှင့် ပတ်သက်သော ဟူးရီဗစ်ဇ် (Hurewicz) ၏ ဟောပြောပို့ချချက်များနှင့် စာတမ်းများမှ အဓိက ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤပြေပြစ်သော သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းသည် ဖောက်စ် (Fox) နှင့် စတင်းရော့ဒ် (Steenrod) ကဲ့သို့သော သင်္ချာပညာရှင်များ၏ အာရုံစိုက်မှုကို လျင်မြန်စွာ ရရှိခဲ့သည်။ မြားသင်္ကေတသည် ရှေးကျ၍ အဓိပ္ပာယ်မကွဲပြားသော <math>f(X) \subset Y</math> သင်္ကေတနေရာတွင် အလျင်အမြန် အစားထိုးဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ထိုရှေးကျသော သင်္ကေတသည် ဖန်ရှင် <math>f</math> အောက်ရှိ <math>X</math> ၏ ပုံရိပ်သည် <math>Y</math> ၏ အစုပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်းကိုသာ ရိုးရှင်းစွာ ညွှန်ပြခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မြားသင်္ကေတသည် တိုပေါ်လော်ဂျီ၏ ဗဟိုအချက်အချာဖြစ်သော သတ်မှတ်ထားသည့် အရင်းအမြစ်မှ သတ်မှတ်ထားသည့် ပစ်မှတ်ဆီသို့သွားသော အဆက်မပြတ် ပုံဖော်မှုကို တိကျစွာ ဖမ်းဆုပ်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် ထူးခြားစွာ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ရိုးရှင်းသော သင်္ကေတပြောင်းလဲမှုတစ်ခုက နက်နဲသော သင်္ချာသဘောတရားသစ် (ကတ်တဂိုရီ) တစ်ခုကို ပုံစံတကျဖြစ်စေရန် မည်သို့ တိုက်ရိုက် လှုံ့ဆော်ပေးနိုင်ကြောင်း ပြသသည့် အဓိက သမိုင်းဝင် ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟူးရီဗစ်ဇ်သည် ဤမြားပုံဖော်မှုများကို အမြင်အာရုံဖြင့် ခြေရာခံနိုင်ရန်အတွက် ဖလှယ်ရ ပုံကြမ်းများကို စတင်အသုံးပြုခဲ့သူအဖြစ်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ === ဒဿနဆိုင်ရာ ဝေါဟာရများ (Philosophical Terminology)=== ဤနယ်ပယ်၏ ဝေါဟာရများသည် ယုတ္တိဗေဒ ဒဿနိကဗေဒမှ အများအပြား ရယူထားပြီး ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ သရုပ်မဲ့ပြုလုပ်ထားခြင်းကို ထင်ဟပ်နေသည်။ ကတ်တဂိုရီ (Category) ဟူသော ဝေါဟာရကို အရစ္စတိုတယ် (Aristotle) နှင့် ကန့်တ် (Kant) တို့၏ ဒဿနဆိုင်ရာ ခွဲခြားသတ်မှတ်မှုများမှ ရယူသုံးစွဲခဲ့သည်။ ဖန်တာ (Functor) ဟူသော ဝေါဟာရကို ရူးဒေါ့ဖ် ကာနပ် (Rudolf Carnap) ၏ Logische Syntax der Sprache စာအုပ်မှ ယူငင်သုံးစွဲခဲ့သည်။ သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း ဟူသော ဝေါဟာရကို ထိုခေတ်အခါက အလွတ်သဘော သုံးနှုန်းနေကြသော သင်္ချာဝေါဟာရမှနေ၍ တိကျခိုင်မာသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်တစ်ခုအဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ === အမ်မီ နိုသာ၏ အမွေအနှစ် (The Legacy of Emmy Noether) === ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီသည် သင်္ချာတည်ဆောက်ပုံတိုင်းအတွက် မော်ဖစ်ဇင်များသည်ဘာလဲ ဟူသော မေးခွန်းကို မဖြစ်မနေ မေးမြန်းရန် တောင်းဆိုထားသည်။ ၎င်းသီအိုရီက သင်္ချာဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများနှင့် ၎င်းတို့ကြားရှိ ပုံဖော်မှုများကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း သတ်မှတ်၍ လေ့လာရန် အခိုင်အမာ တိုက်တွန်းထားသည်။ အစုဝင်များထက် [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]]များအပေါ် ဤသို့ နက်နက်နဲနဲ အလေးပေးမှုသည် အမ်မီ နိုသာ (Emmy Noether) ၏ အမွေအနှစ် တစ်စိတ်ပိုင်း ဖြစ်သည်။ သူမသည် အုပ်စုများနှင့် ကွင်းများကို လေ့လာရာတွင် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များကို ဖွဲ့စည်းပုံအရ အသုံးပြုခြင်းအား ရှေ့ဆောင်လမ်းပြခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ကတ်တဂိုရီ ပညာရှင်အများစုသည် ကြီးမားသော ကတ်တဂိုရီများကို ၎င်းတို့၏ အရာဝတ္ထုများကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးလေ့ရှိကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>\mathbf{Set}</math> နှင့် <math>\mathbf{Cat}</math> ကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် မြားများအပေါ် အလေးပေးမှုသည် အလွန်အရေးပါလှသောကြောင့် အချို့သော ပညာရှင်အုပ်စုများသည် ကတ်တဂိုရီများကို ၎င်းတို့၏ မြားများဖြင့်သာ အမည်ပေးကြသည်။ အထူးသဖြင့် ချားလ်စ် အဲရက်စမန်း (Charles Ehresmann) ၏ ကျောင်းသည် ထင်ရှားပြီး ၎င်းတို့က <math>\mathbf{Cat}</math> ကို ဖန်တာများ၏ ကတ်တဂိုရီအဖြစ် တင်းကျပ်စွာ ရည်ညွှန်းကြသည်။ [[File:Emmy Noether.jpg|right|thumb|250px| အာမာလီယာ အမ်မီ နိုသာ (Amalie Emmy Noether) သည် ဘာဗေးရီးယန်း လူမျိုး ဂျာမန် သင်္ချာပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူမကို ဘာဗေးရီးယား ဘုရင်နိုင်ငံ၊ အာလန်ဂန် (Erlangen) မြို့တွင် ၁၈၈၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး ပင်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ်၊ ဘရင်မော (Bryn Mawr) မြို့တွင် ၁၉၃၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၄ ရက်နေ့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူမသည် ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ (abstract algebra) နှင့် သဘောတရားရေးရာ ရူပဗေဒ (theoretical physics) တို့အတွက် အခြေခံကျသော ပံ့ပိုးကူညီမှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် သူမသည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)| ကွင်း]]များ (rings)၊[[ဖီးလ်ဒ်]]များ (fields) နှင့် အက္ခရာသင်္ချာများ (algebras) ဆိုင်ရာ သီအိုရီကို တော်လှန်ပြောင်းလဲနိုင်ခဲ့သည်။ သူမ ဖော်ထုတ်ခဲ့သော နိုသာ သီအိုရမ် (Noether's theorem) သည် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ သဘာဝနိယာမများ၏ အချိုးညီမှုများ (symmetries) ကို ၎င်းတို့နှင့် ဆက်စပ်နေသော တည်မြဲပမာဏများ (conservation quantities) တည်ရှိမှုနှင့် ပေါင်းစပ်ဖော်ပြထားသည်။]] ==အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်== '''ကတ်တဂိုရီ (category)''' တစ်ခုတွင် အောက်ပါ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ * '''အရာဝတ္ထုများ (Objects):''' <math>X, Y, Z, \dots</math> စသည့် အရာဝတ္ထုများ စုစည်းမှုတစ်ခု။ * '''မော်ဖစ်ဇင်များ (Morphisms):''' <math>f, g, h, \dots</math> စသည့် မော်ဖစ်ဇင်များ စုစည်းမှုတစ်ခု။ မော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုစီတိုင်းတွင် '''အရင်းအမြစ် (domain)''' နှင့် '''ပစ်မှတ် (codomain)''' အရာဝတ္ထုများ သတ်သတ်မှတ်မှတ်ပါရှိသည်။ သင်္ကေတအရ <math>f:X\rightarrow Y</math> တွင် <math>f</math> သည် အရင်းအမြစ် <math>X</math> နှင့် ပစ်မှတ် <math>Y</math> တို့၏ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုအဖြစ် ကိုယ်စားပြုသည်။ အရာဝတ္ထု <math>X</math> တစ်ခုစီတိုင်းတွင် '''ထပ်တူရ မော်ဖစ်ဇင် (identity morphism) '''<math>1_{X}:X\rightarrow X</math> တစ်ခုစီ အသီးသီး သတ်သတ်မှတ်မှတ်ရှိသည်။ <math>f</math> ၏ ပစ်မှတ်နှင့် <math>g</math> ၏ အရင်းအမြစ်တို့ ထပ်တူညီပြီး ပေါင်းစပ်၍ရသော မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင်တွဲ <math>f</math> နှင့် <math>g</math> အတွက်မဆို <math>gf</math> ဟုခေါ်သော '''ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင် (composite morphism)''' တစ်ခု ရှိသည်။ ထို <math>gf</math> ၏ အရင်းအမြစ်သည် <math>f</math> ၏ အရင်းအမြစ်နှင့် တူညီပြီး ၎င်း၏ ပစ်မှတ်သည် <math>g</math> ၏ ပစ်မှတ်နှင့် တူညီသည်။ (မှတ်ချက်။ ဤတွင် "domain" နှင့် "codomain" တို့ကို ဘာသာပြန်ဆိုရာ၌ "အရင်းအမြစ်စု" နှင့် "ပစ်မှတ်စု" အစား "စု" (set) နောက်ဆက်တွဲကို ချန်၍ "အရင်းအမြစ်" နှင့် "ပစ်မှတ်" ဟုသာ အသုံးပြုထားသည်။ ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီရှိ အရာဝတ္ထု (object) များသည် အစုများသာ ဖြစ်ရန်မလိုအပ်ဘဲ အခြားသော သင်္ချာတည်ဆောက်ပုံများလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ "စု" ဟု ထည့်သွင်းခေါ်ဆိုခြင်းသည် အစုသီအိုရီ (set theory) ဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်များကို သွယ်ဝိုက်သက်ရောက်စေနိုင်သောကြောင့် ဤသို့ ချန်လှပ်အသုံးပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။) === နဂိုမှန်အဆိုများ (Axioms) === အထက်ပါအချက်အလက်များသည် အောက်ဖော်ပြပါ နဂိုမှန်အဆို နှစ်ခုကို မဖြစ်မနေ လိုက်နာရမည်- * မည်သည့် <math>f:X\rightarrow Y</math> အတွက်မဆို ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်သော <math>1_{Y}f</math> နှင့် <math>f1_{X}</math> တို့ နှစ်ခုလုံးသည် <math>f</math> နှင့် ညီမျှသည်။ * ပေါင်းစပ်၍ရသော မော်ဖစ်ဇင်သုံးခု <math>f, g, h</math> တိုင်းအတွက် ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်သည့် <math>h(gf)</math> နှင့် <math>(hg)f</math> တို့သည် တူညီပြီး ၎င်းတို့ကို <math>hgf</math> ဟု တူတူသတ်မှတ်သည်။ ပေါင်းစပ်ခြင်းနိယာမသည် '''ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ (associativity)''' နှင့် '''ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိ (unital)''' တို့နှင့် ပြည့်စုံသည်။ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများနှင့် မော်ဖစ်ဇင်များသည် '''ကွီဗာ''' (quiver) ခေါ် လားရာပြဂရပ် (directed graph) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းကြသည် ။ ၎င်းတွင် မျဉ်းပြိုင်မြားများ (parallel arrows) နှင့် ကွင်းပိတ်များ (loops) ပါဝင်နိုင်သည် ။ == ကတ်တဂိုရီ ဥပမာများ == *'''Quiver''': ကွီဗာများကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ အရင်းအမြစ်နှင့် ပစ်မှတ်များကို မပြောင်းလဲစေသော ကွီဗာ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ (quiver homomorphisms) ကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ *[[အစုများ ကတ်တဂိုရီ]] (<math>Set</math>) *[[တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (<math>Top</math>) *'''Man''': ချောမွေ့သော မန်နီဖိုးများကို (smooth manifolds) အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ ချောမွေ့သော ပုံဖော်မှုများကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ *'''Meas''': အတိုင်းအတာ ရပ်ဝန်းများကို (measurable spaces) အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ အတိုင်းအတာ ဖန်ရှင်များကို (measurable functions) မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ *'''Poset''': တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အစဉ်ကျသောအစုများကို (partially-ordered sets) အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ အစီအစဉ်ကို မပြောင်းလဲစေသော ဖန်ရှင်များ (order-preserving functions) ကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ *'''<math>\textbf{hTop}</math>''': [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] ရပ်ဝန်းများ(topological spaces) ကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) သည် ဟွမ်း-အစုများ (Hom sets) အဖြစ် <math>\text{Hom}(X, Y) = [X, Y]</math> သတ်မှတ်သည်။ [[ဟိုမိုတိုပီ]] အတန်းအစား (homotopy class) များအားလုံး ပါဝင်သည့် မိသားစုကို <math>[X, Y]</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ *'''<math>Set_{*}</math> နှင့် <math>Top_{*}</math>''': အခြေခံအမှတ် (basepoint) သတ်မှတ်ထားသော အစုများ သို့မဟုတ် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] ရပ်ဝန်းများကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ အခြေခံအမှတ်ကို မပြောင်းလဲစေသော (အဆက်မပြတ်) ဖန်ရှင်များ (basepoint-preserving (continuous) functions) ကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ * [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (<math>Grp</math>) * [[အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (<math>Ab</math>) * [[ကွင်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (<math>Ring</math>) *'''Field''': [[ဖီးလ်ဒ်]]များ (fields) ကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ ဖီးလ်ဒ် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များကို (field homomorphisms) မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ *'''<math>Mod_{R}</math>''': ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ ကွင်း (unital ring) <math>R</math> တစ်ခုအတွက် ဘယ် <math>R</math>-[[မော်ဂျူး]]များကို (left R-modules) အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ <math>R</math>-မော်ဂျူး ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ *'''<math>Ch_{R}</math>''': <math>R</math>-မော်ဂျူးများ၏ ချိတ်တန်း ကွန်ပလက်စ်များ (chain complexes) ကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ ချိတ်တန်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ *'''<math>Mat_{R}</math>''': ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ ကွင်း (unital ring) <math>R</math> တစ်ခုအတွက် <math>Mat_{R}</math> သည် အပေါင်းကိန်းပြည့်များကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော ကတ်တဂိုရီဖြစ်သည်။ <math>n</math> မှ <math>m</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုသည် <math>R</math> မှ တန်ဖိုးများပါရှိသော <math>m \times n</math> ကိန်းအုံ (matrix) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ပေါင်းစပ်ခြင်းကို မက်ထရစ်မြှောက်ခြင်းဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး ထပ်တူရကိန်းအုံများသည် ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ *'''BG''' (ကတ်တဂိုရီဖြစ် အုပ်စု): အုပ်စု <math>G</math> သို့မဟုတ် ယေဘုယျအားဖြင့် [[မိုနွိုက်]] (monoid) တစ်ခုကို အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီ '''BG''' အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ အုပ်စု <math>G</math> ၏ အစုဝင်များသည် ကတ်တဂိုရီ <math>BG</math> ၏ မော်ဖစ်ဇင်များ ဖြစ်ကြပြီး ပေါင်းစပ်ခြင်းကို အစုဝင်များ မြှောက်ခြင်းဖြင့် ပြုလုပ်သည်။ *'''Graph''': ရိုးရှင်းသော ဂရပ်များကို (simple graphs) အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ ဂရပ် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ *'''တစ်ပိုင်းတစ်စ ကတ်တဂိုရီ''' (Discrete category): အစုတစ်ခုကို ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအဖြစ် မှတ်ယူနိုင်သည် ။ ၎င်းတွင် အစုဝင်များကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်များသာ ပါဝင်သည် ။ မော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်နေသော ကတ်တဂိုရီကို တစ်ပိုင်းတစ်စ ကတ်တဂိုရီဟု ခေါ်သည် ။ === ခိုင်မာသော ကတ်တဂိုရီများ နှင့် သရုပ်မဲ့ ကတ်တဂိုရီများ (Concrete and Abstract Categories) === အထက်ပါ ဥပမာအများစုသည်''' ခိုင်မာသော ကတ်တဂိုရီများ (concrete categories)''' ဖြစ်ကြသည် ။ ၎င်းကတ်တဂိုရီများရှိ အရာဝတ္ထုများတွင် အခြေခံအစုများ (underlying sets) ပါရှိကြသည် ။ ၎င်းတို့၏ မော်ဖစ်ဇင်များသည် အဆိုပါ အခြေခံအစုများကြားရှိ ဖန်ရှင်များ ဖြစ်ကြသည် ။ သို့သော် ကတ်တဂိုရီတိုင်းသည် ဤကဲ့သို့ ဖန်ရှင်များကိုသာ အခြေခံထားခြင်း မဟုတ်ပေ ။ မော်ဖစ်ဇင်များသည် ဖန်ရှင်များ မဟုတ်သော '''သရုပ်မဲ့ ကတ်တဂိုရီများ (abstract categories)''' လည်း များစွာတည်ရှိသည် ။ ဥပမာအားဖြင့် <math>Mat_{R}</math> ကတ်တဂိုရီတွင် အပေါင်းကိန်းပြည့်များကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး ကိန်းအုံများကို (matrices) မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ ထို့အတူ အုပ်စုတစ်ခုကို အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီအဖြစ် သတ်မှတ်ပါက ထိုအုပ်စု၏ အစုဝင်များသည် မော်ဖစ်ဇင်များ ဖြစ်လာကြသည် ။ ဤသည်မှာ မော်ဖစ်ဇင်ဆိုသည်မှာ ဖန်ရှင်များသာ ဖြစ်ရမည်ဟူသော ကန့်သတ်ချက်မရှိကြောင်း ပြသနေသည် ။ == မော်ဖစ်ဇင် အမျိုးအစားများ (Types of Morphisms) == *'''မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် (Monomorphism):''' ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>f: x\rightarrow y</math> တစ်ခုအတွက် မည်သည့် မျဉ်းပြိုင် မော်ဖစ်ဇင်များ (parallel morphisms) <math>h,k: w\rightrightarrows x</math> အတွက်မဆို <math>fh=fk</math> ဖြစ်လျှင် <math>h=k</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်ပါက ထို <math>f</math> ကို မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်ဟု ခေါ်သည်။ *'''အပီမော်ဖစ်ဇင် (Epimorphism):''' ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>f: x\rightarrow y</math> တစ်ခုအတွက် မည်သည့် မျဉ်းပြိုင် မော်ဖစ်ဇင်များ <math>h,k: y\rightrightarrows z</math> အတွက်မဆို <math>hf=kf</math> ဖြစ်လျှင် <math>h=k</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်ပါက ထို <math>f</math> ကို အပီမော်ဖစ်ဇင်ဟု ခေါ်သည်။ *'''အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (Isomorphism):''' ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>f:X\rightarrow Y</math> အတွက် <math>gf=1_X</math> နှင့် <math>fg=1_Y</math> ဖြစ်စေမည့် မော်ဖစ်ဇင် <math>g: Y\rightarrow X</math> တစ်ခု တည်ရှိပါက ထို <math>f</math> ကို [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]]ဟု ခေါ်သည်။ အရာဝတ္ထု <math>X</math> နှင့် <math>Y</math> တို့ကြားတွင် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]]တစ်ခု ရှိပါက ၎င်းတို့ကို '''အိုင်ဆိုမောဖစ်ဖြစ်သော အရာဝတ္ထုများ (isomorphic objects)''' ဟု သတ်မှတ်ပြီး သင်္ကေတအားဖြင့် <math>X \cong Y</math> ဟု ရေးသားသည်။ *'''အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင် (Endomorphism):''' အရင်းအမြစ် နှင့် ပစ်မှတ် တူညီသော မော်ဖစ်ဇင်ကို [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်]]ဟု ခေါ်သည်။ *'''အော်တိုမော်ဖစ်ဇင် (Automorphism):''' [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]]လည်းဖြစ်သော [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်]]ကို [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်]]ဟု ခေါ်သည်။ *'''အပိုင်း နှင့် ရုပ်သိမ်းခြင်း (Section and Retraction):''' <math> x\overset{s}{\longrightarrow} y \overset{r}{\longrightarrow} x</math> တို့သည် မော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်ပြီး <math>rs=1_{x}</math> ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ဤတွင် <math>s</math> ကို '''အပိုင်း (section)''' သို့မဟုတ် <math>r</math> ၏ ညာပြောင်းပြန် (right inverse) ဟုခေါ်ပြီး <math>r</math> ကို '''ရုပ်သိမ်းခြင်း (retraction)''' သို့မဟုတ် <math>s</math> ၏ ဘယ်ပြောင်းပြန် (left inverse) ဟု ခေါ်သည်။ ဤအခြေအနေတွင် <math>s</math> သည် အမြဲတမ်း မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဒွန်တွဲစွာဖြင့် <math>r</math> သည် အမြဲတမ်း အပီမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤ တစ်ဖက်သတ် ပြောင်းပြန်များ (one-sided inverses) ရှိနေခြင်းကို အသိအမှတ်ပြုသောအားဖြင့် <math>s</math> ကို ခွဲထွက် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် (split monomorphism) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး <math>r</math> ကို ခွဲထွက် အပီမော်ဖစ်ဇင် (split epimorphism) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ [[အစုများ ကတ်တဂိုရီ|Set ကတ်တဂိုရီ]]အတွင်း၌ မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များသည် '''[[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်များ]]''' (injective functions) နှင့် ထပ်တူညီသည် ။ ထို့အတူပင် [[အစုများ ကတ်တဂိုရီ|Set ကတ်တဂိုရီ]]အတွင်းရှိ အပီမော်ဖစ်ဇင်များသည် '''[[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်များ]]''' (surjective functions) နှင့် ထပ်တူညီသည် ။ ထို့ကြောင့် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များ နှင့် အပီမော်ဖစ်ဇင်များကို [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်]]နှင့် [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်]] [[ဖန်ရှင်]] သဘောတရားများ၏ ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ နှိုင်းယှဉ်ချက်များအဖြစ် ရှုမြင်သင့်သည်။ လက်တွေ့တွင် <math>C</math> သည် အရာဝတ္ထုများ၌ အခြေခံ[[အစု|အစုများ]] (underlying sets) ပါရှိသော ကတ်တဂိုရီတစ်ခုဖြစ်ပါက ၎င်းတို့ကြားရှိ အင်ဂျက်တစ် သို့မဟုတ် ဆာဂျက်တစ် [[ဖန်ရှင်]]ကို သက်ရောက်ဖြစ်ပေါ်စေသည့် မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင် မဆိုသည် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် သို့မဟုတ် အပီမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ထိုသို့သော ကတ်တဂိုရီများ၌ပင်လျှင် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်နှင့် အပီမော်ဖစ်ဇင် သဘောတရားများသည် ပိုမို၍ ယေဘုယျကျနိုင်သည်။ အခြေခံ[[ဖန်ရှင်]]သည် အင်ဂျက်တစ် မဖြစ်သော မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ပါဝင်သည့် ခိုင်မာသော ကတ်တဂိုရီများ (concrete categories) ရှိသည်။ ထို့အတူ ၎င်း၏ အခြေခံ[[ဖန်ရှင်]]သည် ဆာဂျက်တစ် မဖြစ်သော အပီမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ပါဝင်သည့် ခိုင်မာသော ကတ်တဂိုရီများ လည်း ရှိသည်။ '''ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို''' (axiom of choice) ကို ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းများဖြင့် တိကျစွာ ဖော်ပြနိုင်သည်။ ''[[အစုများ ကတ်တဂိုရီ|Set ကတ်တဂိုရီ]]အတွင်းရှိ မည်သည့် အပီမော်ဖစ်ဇင်မဆိုသည် ခွဲထွက် အပီမော်ဖစ်ဇင် (split epimorphism) ဖြစ်သည်'' ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ === မော်ဖစ်ဇင်များ၏ ဂုဏ်သတ္တိများ နှင့် ဒွန်တွဲမှု (Properties and Duality) === *ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုသည် အပီမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) သည် ပြောင်းပြန် ကတ်တဂိုရီ <math>C^{op}</math> တွင် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်သည်။ *<math>f:x\rightarrow y</math> နှင့် <math>g:y\rightarrow z</math> တို့သည် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်ပါက ၎င်းတို့၏ ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင် <math>gf:x\rightarrow z</math> သည်လည်း မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်သည်။ ဒွန်တွဲစွာဖြင့် (by duality) <math>f:x\rightarrow y</math> နှင့် <math>g:y\rightarrow z</math> တို့သည် အပီမော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်ပါက ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင် <math>gf:x\rightarrow z</math> သည်လည်း အပီမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်သည်။ *<math>f:x\rightarrow y</math> နှင့် <math>g:y\rightarrow z</math> တို့သည် ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင် <math>gf</math> အား မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်စေသော မော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်ပါက <math>f</math> သည် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် (သို့မဟုတ် monic) ဖြစ်သည်။ ဒွန်တွဲစွာဖြင့် <math>gf</math> သည် အပီမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်ပါက <math>g</math> သည် အပီမော်ဖစ်ဇင် (သို့မဟုတ် epic) ဖြစ်သည်။ *မည်သည့်ကတ်တဂိုရီတွင်မဆို မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များသည် ကတ်တဂိုရီပိုင်း (subcategory) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ဒွန်တွဲစွာဖြင့် <math>C</math> အတွင်းရှိ အပီမော်ဖစ်ဇင်များသည် <math>C^{op}</math> အတွင်းရှိ မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များနှင့် တိုက်ရိုက် သက်ဆိုင်သောကြောင့် အပီမော်ဖစ်ဇင်များသည်လည်း ကတ်တဂိုရီပိုင်း တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ *[[ဖီးလ်ဒ်]] (Field) ကတ်တဂိုရီအတွင်းရှိ မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင်မဆိုသည် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သည်။ *ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]] (unital rings) ၏ ကတ်တဂိုရီဖြစ်သော [[ကွင်းများ ကတ်တဂိုရီ|Ring]] တွင် ပါဝင်မှု ပုံဖော်ခြင်း (inclusion map) <math>i: \mathbb{Z} \hookrightarrow \mathbb{Q}</math> သည် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်ရော အပီမော်ဖစ်ဇင်ပါ ဖြစ်သော်လည်း ၎င်းသည် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) မဟုတ်ပေ။ === အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် ထပ်တူညီမှုများ (Isomorphism Equivalences) === အောက်ဖော်ပြပါ အဆိုများသည် အချင်းချင်း ထပ်တူညီသည် (equivalent) *(i) <math>f:x\rightarrow y</math> သည် <math>C</math> အတွင်းရှိ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုဖြစ်သည်။ *(ii) မည်သည့် အရာဝတ္ထု <math>c\in C</math> တိုင်းအတွက်မဆို <math>f</math> ဖြင့် နောက်ဆက်တွဲ ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် (postcomposition) [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်ရှင်း]] (bijection) <math>f_{*}:C(c,x)\rightarrow C(c,y)</math> တစ်ခုကို ရသည်။ *(iii) မည်သည့် အရာဝတ္ထု <math>c\in C</math> တိုင်းအတွက်မဆို <math>f</math> ဖြင့် ရှေ့ဆက်တွဲ ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် (precomposition) [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်ရှင်း]] <math>f^{*}:C(y,c)\rightarrow C(x,c)</math> တစ်ခုကို ရသည်။ ဤအခြေအနေတွင် "ဘိုင်ဂျက်ရှင်း" နှင့် "အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်" ဟူသော ဝေါဟာရများသည် သင်္ချာသဘောတရားအရ အဓိပ္ပာယ်တူညီကြသည်။ [[အစုများ ကတ်တဂိုရီ|Set ကတ်တဂိုရီ]]အတွင်းရှိ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ]]သည် [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်ရှင်းများ]]ပင် ဖြစ်သည်။ <math>C(c,x)</math> နှင့် <math>C(c,y)</math> တို့သည် ဟွမ်း-အစုများ (hom-sets) ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့သည် သတ်မှတ်ထားသော အရာဝတ္ထုနှစ်ခုကြားရှိ မော်ဖစ်ဇင်များ ပါဝင်သည့် [[အစု|အစုများ]]ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဥပမာအားဖြင့် ပုံဖော်မှု <math>f_{*}</math> သည် [[အစု]]တစ်ခုမှ အခြား[[အစု]]တစ်ခုသို့ ပို့ဆောင်ပေးသော [[ဖန်ရှင်]]တစ်ခုဖြစ်သည်။ == အခြေခံ ကတ်တဂိုရီ တည်ဆောက်ပုံများ (Basic Category Constructions) == === သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (Small Category) နှင့် ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (Locally Small Category) === ကတ်တဂိုရီတစ်ခုရှိ မော်ဖစ်ဇင်များအားလုံး စုစည်းမှုသည် အစု (set) တစ်ခုမျှသာ ဖြစ်ပါက ၎င်းကို '''သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (small category)''' ဟု ခေါ်သည်။ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ မည်သည့် အရာဝတ္ထု <math>x, y</math> တိုင်းအတွက်မဆို ၎င်းတို့ကြားရှိ မော်ဖစ်ဇင်များ စုစည်းမှုသည် အစုတစ်ခုမျှသာ ဖြစ်ပါက ၎င်းကို '''ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (locally small category)''' ဟု ခေါ်သည်။ ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု <math>X</math> မှ <math>Y</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်များ စုစည်းမှုကို သင်္ကေတအားဖြင့် <math>C(X, Y)</math> သို့မဟုတ် <math>\text{Hom}(X, Y)</math> ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည် ။ ဤစုစည်းမှုကို '''ဟွမ်း-အစု''' (hom-set) ဟု ခေါ်ဆိုသည် ။ ဤသင်္ကေတအသုံးအနှုန်းသည် အလွန်အသုံးဝင်သောကြောင့် ဒေသအလိုက် သေးငယ်သည်ဖြစ်စေ မသေးငယ်သည်ဖြစ်စေ မည်သည့် ကတ်တဂိုရီရှိ မော်ဖစ်ဇင်များ စုစည်းမှုအတွက်မဆို ယေဘုယျအားဖြင့် အသုံးပြုကြသည် ။ ကတ်တဂိုရီများကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရာတွင် အစု (set) ဟူသော စကားလုံးအစား စုစည်းမှု (collection) ဟူသော စကားလုံးကို သတိပြု၍ အသုံးပြုထားသည် ။ ရပ်ဆဲလ်၏ ဝိရောဓိ (Russell's paradox) အရ အစုများအားလုံး ပါဝင်သော အစုဟူ၍ မရှိနိုင်ပေ ။ ထို့ကြောင့် ဥပမာအားဖြင့် အစုများအားလုံးပါဝင်သော Set ကတ်တဂိုရီ၏ အရာဝတ္ထုများ စုစည်းမှုသည် အစုတစ်ခု မဖြစ်နိုင်ပေ ။ ဤကဲ့သို့ အစုသီအိုရီဆိုင်ရာ ရှုပ်ထွေးမှုများကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် ကတ်တဂိုရီများ၏ အရွယ်အစားကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် လိုအပ်လာသည် ။ === ဂရုပွိုက် (Groupoid) === '''ဂရုပွိုက် (groupoid)''' ဆိုသည်မှာ မော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (isomorphism) ဖြစ်သော ကတ်တဂိုရီတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အုပ်စု (group) သည် အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သော ဂရုပွိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မည်သည့် ရပ်ဝန်း <math>X</math> အတွက်မဆို ၎င်း၏ '''အခြေခံ ဂရုပွိုက် (fundamental groupoid)''' <math> \Pi_{1}X</math> သည် <math>X</math> ၏ အမှတ်များကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော ကတ်တဂိုရီတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ မော်ဖစ်ဇင်များသည် '''အစွန်းမှတ်များကို မပြောင်းလဲစေသော လမ်းကြောင်းများ၏ [[ဟိုမိုတိုပီ]] အတန်းအစားများ (endpoint-preserving homotopy classes of paths)''' ဖြစ်သည်။ မည်သည့် ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> တွင်မဆို '''အကြီးဆုံး ဂရုပွိုက် (maximal groupoid)''' တစ်ခု ပါဝင်သည်။ ၎င်းသည် <math>C</math> ၏ အရာဝတ္ထုများအားလုံး ပါဝင်ပြီး အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သည့် မော်ဖစ်ဇင်များသာ ပါဝင်သော '''ကတ်တဂိုရီပိုင်း (subcategory)''' တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အဆုံးရှိအစုများ (finite sets) နှင့် ဘိုင်ဂျက်ရှင်းများ ပါဝင်သည့် ကတ်တဂိုရီ <math>Fin_{iso}</math> သည် အဆုံးရှိအစုများနှင့် ဖန်ရှင်များအားလုံး ပါဝင်သည့် ကတ်တဂိုရီ <math>Fin</math> ၏ '''အကြီးဆုံး ဂရုပွိုက်ပိုင်း (maximal subgroupoid)''' ဖြစ်သည်။ ဤဂရုပွိုက်ကို သဘာဝကိန်းများ၏ '''ကတ်တဂိုရီအသွင်ပြောင်းခြင်း (categorification)''' တစ်ခုအဖြစ် မှတ်ယူနိုင်သည်။ === ကတ်တဂိုရီပိုင်း (Subcategory) === ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> ၏ '''ကတ်တဂိုရီပိုင်း (subcategory)''' <math>D</math> တစ်ခုကို <math>C</math> အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများ စုစည်းမှုအစိတ်အပိုင်း (subcollection of objects) နှင့် မော်ဖစ်ဇင်များ စုစည်းမှုအစိတ်အပိုင်း (subcollection of morphisms) တို့ကို ကန့်သတ်ယူဆောင်၍ သတ်မှတ်သည်။ သို့ရာတွင် ၎င်းသည် အောက်ဖော်ပြပါ အချက်အလက်များကို မဖြစ်မနေ လိုက်နာရမည်- * <math>D</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင်၏ အရင်းအမြစ်နှင့် ပစ်မှတ် မဆိုသည် <math>D</math> တွင် ပါဝင်ရမည်။ * <math>D</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် အရာဝတ္ထု၏ ထပ်တူရ မော်ဖစ်ဇင် မဆိုသည် <math>D</math> တွင် ပါဝင်ရမည်။ * <math>D</math> အတွင်းရှိ ပေါင်းစပ်၍ရသော မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင်စုံတွဲ၏ ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင် မဆိုသည် <math>D</math> တွင် ပါဝင်ရမည်။ === ကတ်တဂိုရီ မြှောက်လဒ် (Product Category) === မည်သည့် ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> နှင့် <math>D</math> အတွက်မဆို ၎င်းတို့၏ '''မြှောက်လဒ် ကတ်တဂိုရီ (product category)''' <math>C \times D</math> တစ်ခု ရှိသည်။ *၎င်း၏ အရာဝတ္ထုများသည် အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) <math>(c, d)</math> များဖြစ်ကြသည်။ ဤတွင် <math>c</math> သည် <math>C</math> ၏ အရာဝတ္ထုတစ်ခုဖြစ်ကာ <math>d</math> သည် <math>D</math> ၏ အရာဝတ္ထုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ *မော်ဖစ်ဇင်များသည် အစီအစဉ်ကျအတွဲ <math>(f, g): (c, d) \rightarrow (c^{\prime}, d^{\prime})</math> များဖြစ်ကြသည်။ ဤတွင် <math>f: c \rightarrow c^{\prime} \in C</math> နှင့် <math>g: d \rightarrow d^{\prime} \in D</math> တို့ဖြစ်ကြသည်။ ပေါင်းစပ်ခြင်း နှင့် ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်များကို ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများအလိုက် (componentwise) အသီးသီး သတ်မှတ်သည်။ === ပြောင်းပြန် ကတ်တဂိုရီ (Opposite Category) === မည်သည့် ကတ်တဂိုရီ <math>\text{C}</math> အတွက်မဆို ၎င်း၏ '''ပြောင်းပြန် ကတ်တဂိုရီ (opposite category)''' <math>\text{C}^{\text{op}}</math> တစ်ခုတွင် အောက်ပါ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ *'''အရာဝတ္ထုများ (Objects):''' <math>\text{C}</math> တွင်ရှိသော အရာဝတ္ထုများအတိုင်း တူညီစွာ ပါဝင်သည်။ *'''မော်ဖစ်ဇင်များ (Morphisms):''' <math>\text{C}</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>f</math> တစ်ခုစီတိုင်းအတွက် <math>\text{C}^{\text{op}}</math> တွင် မော်ဖစ်ဇင် <math>f^{\text{op}}</math> တစ်ခုစီ ရှိသည်။ <math>f^{\text{op}}</math> ၏ အရင်းအမြစ် သည် <math>f</math> ၏ ပစ်မှတ် အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး <math>f^{\text{op}}</math> ၏ ပစ်မှတ်သည် <math>f</math> ၏ အရင်းအမြစ် အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် <math>f^{\text{op}}: X \rightarrow Y \in \text{C}^{\text{op}} \Leftrightarrow f: Y \rightarrow X \in \text{C}</math> ဖြစ်သည်။ <math>\text{C}^{\text{op}}</math> ၏ ကျန်ရှိသော ဖွဲ့စည်းပုံများကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။ *<math>\text{C}^{\text{op}}</math> တွင် အရာဝတ္ထု <math>X</math> တစ်ခုစီတိုင်းအတွက် <math>1_{X}^{\text{op}}</math> သည် ထပ်တူရ မော်ဖစ်ဇင် <math>1_{X}^{\text{op}}:X\rightarrow X</math> ဖြစ်သည်။ *'''ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition)''' ကို သတ်မှတ်ရာတွင် <math>\text{C}</math> အတွင်းရှိ <math>g, f</math> တွဲ ပေါင်းစပ်နိုင်မှသာ <math>\text{C}^{\text{op}}</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်တွဲ <math>f^{\text{op}}, g^{\text{op}}</math> ကို ပေါင်းစပ်နိုင်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>g</math> ၏ ပစ်မှတ်သည် <math>f</math> ၏ အရင်းအမြစ်နှင့် တူညီမှသာ ပေါင်းစပ်နိုင်သည်။ ၎င်းတို့၏ ပေါင်းစပ်ခြင်းကို <math>g^{\text{op}} f^{\text{op}} := (fg)^{\text{op}}</math> အဖြစ် ရေးသည်။ :<math>\begin{array}{ccc} f^{\text{op}}: X \rightarrow Y, g^{\text{op}}: Y \rightarrow Z \in \text{C}^{\text{op}} & \rightsquigarrow & g^{\text{op}}f^{\text{op}} := (fg)^{\text{op}}: X \rightarrow Z \in \text{C}^{\text{op}} \\ \Updownarrow & & \Updownarrow \\ g: Z \rightarrow Y, f: Y \rightarrow X \in \text{C} & \rightsquigarrow & fg: Z \rightarrow X \in \text{C} \end{array}</math> ဖြစ်သည်။ ဆောင်းဒါးစ် မက်လိန်း ရေးသားခဲ့ဖူးသည်မှာ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွက် မည်သည့် နဂိုမှန်အဆို၏ ဒွန်တွဲမှု (duality) မဆိုသည်လည်း နဂိုမှန်အဆိုတစ်ခု ဖြစ်သည် ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုနှင့်ပတ်သက်သော မည်သည့်အဆိုကိုမဆို ၎င်းကတ်တဂိုရီ၏ နဂိုမှန်အဆိုများမှ ကောက်ချက်ချနိုင်ပါက ၎င်း၏ ဒွန်တွဲအဆိုကိုလည်း ကောက်ချက်ချနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ === အလွှာလိုက် ကတ်တဂိုရီများ (Slice Categories) === အလွှာလိုက် ကတ်တဂိုရီများ (slice categories) ကို <math>c/C</math> နှင့် <math>C/c</math> အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ *ကတ်တဂိုရီ <math>c/C</math> တွင် အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် <math>C</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>f: c \rightarrow x</math> တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>f: c \rightarrow x</math> မှ <math>g: c \rightarrow y</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုသည် <math>g = hf</math> ဖြစ်စေမည့် <math>C</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>h: x \rightarrow y</math> တစ်ခုဖြစ်သည်။ *ကတ်တဂိုရီ <math>C/c</math> တွင် အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် <math>C</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>f: x \rightarrow c</math> တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>f: x \rightarrow c</math> မှ <math>g: y \rightarrow c</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုသည် <math>f = gh</math> ဖြစ်စေမည့် <math>C</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>h: x \rightarrow y</math> တစ်ခုဖြစ်သည်။ <math>c/C</math> သည် ကတ်တဂိုရီတစ်ခုဖြစ်သည်ဟူသော အချက်မှနေ၍ <math>C/c := (c/(C^{op}))^{op}</math> ဟူသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် <math>C/c</math> သည်လည်း ကတ်တဂိုရီတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ကောက်ချက်ချနိုင်သည်။ == ဖန်တာ (Functor) == '''{{main| ဖန်တာ}}''' ကတ်တဂိုရီသီအိုရီတွင် '''ဖန်တာ''' (functor) ဆိုသည်မှာ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုမှ အခြားကတ်တဂိုရီတစ်ခုသို့ သွားသော ပုံဖော်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> နှင့် <math>D</math> ကြားရှိ ဖန်တာ <math>F: C \rightarrow D</math> တစ်ခုသည် <math>C</math> ရှိ အရာဝတ္ထုများကို <math>D</math> ရှိ အရာဝတ္ထုများဆီသို့ လည်းကောင်း၊ <math>C</math> ရှိ မော်ဖစ်ဇင်များကို <math>D</math> ရှိ မော်ဖစ်ဇင်များဆီသို့ လည်းကောင်း အသီးသီး ချိတ်ဆက်ပို့ဆောင်ပေးသည်။ ထိုသို့ ပုံဖော်ရာတွင် မူလကတ်တဂိုရီ <math>C</math> ၏ ပေါင်းစပ်ခြင်း ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်များကို မပြောင်းလဲစေဘဲ တိကျစွာ ထိန်းသိမ်းပေးထားသည်။ မော်ဖစ်ဇင်များ၏ လားရာကို မပြောင်းလဲစေသော ဖန်တာကို [[ဖန်တာ#လားရာတူ ဖန်တာ (covariant functor)|လားရာတူ ဖန်တာ (covariant functor)]] ဟုခေါ်ဆိုပြီး လားရာကို ပြောင်းပြန်လှန်ပစ်သော ဖန်တာကို [[ဖန်တာ#ဆန့်ကျင်ဘက် ဖန်တာ (contravariant functor)|ဆန့်ကျင်ဘက် ဖန်တာ (contravariant functor)]] ဟု ခွဲခြားသတ်မှတ်သည်။ === ဖန်တာကို အသုံးပြုသော တည်ဆောက်ပုံများ (Functor-based Constructions) === ==== ကော်မာ ကတ်တဂိုရီ (Comma category) ==== ဖန်တာ <math>F \colon \mathsf{D} \to \mathsf{C}</math> နှင့် <math>G \colon \mathsf{E} \to \mathsf{C}</math> တို့ ပေးထားသော '''ကော်မာ ကတ်တဂိုရီ''' <math>F \downarrow G</math> တွင် အောက်ပါ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ *အရာဝတ္ထုများအနေဖြင့် <math>(d \in \mathsf{D}, e \in \mathsf{E}, f \colon Fd \to Ge \in \mathsf{C})</math> ဟူသော သုံးခုတွဲ (triples) များ။ *<math>(d, e, f)</math> မှ <math>(d', e', f')</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်များအနေဖြင့် <math>\mathsf{C}</math> အတွင်း ဖလှယ်ရ ဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံစေမည့် <math>f' \cdot Fh = Gk \cdot f</math> ဖြစ်စေမည့် မော်ဖစ်ဇင်တွဲများ <math>(h \colon d \to d', k \colon e \to e')</math> ==== အစုဝင်များ၏ ကတ်တဂိုရီ (Category of elements) ==== လားရာတူ ဖန်တာ (covariant functor) <math>F \colon \mathsf{C} \to \mathsf{Set}</math> ၏ '''အစုဝင်များ၏ ကတ်တဂိုရီ''' <math>\int F</math> တွင် အောက်ပါ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ *အရာဝတ္ထုများအနေဖြင့် <math>F</math> ၏ အစုဝင်များ <math>c \in \mathsf{C}</math> နှင့် <math>x \in Fc</math> ဖြစ်သော <math>(c, x)</math> တွဲများ *<math>(c, x)</math> မှ <math>(c', x')</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်များအနေဖြင့် <math>Ff(x) = x'</math> ဖြစ်စေမည့် <math>\mathsf{C}</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်များ <math>f \colon c \to c'</math> အဆိုပါ အစုဝင်များ၏ ကတ်တဂိုရီတွင် ထင်ရှားသော မေ့လျော့ဖန်တာ (forgetful functor) <math>\Pi \colon \int F \to \mathsf{C}</math> တစ်ခု ရှိသည်။ ဤမေ့လျော့ဖန်တာသည် ကတ်တဂိုရီ <math>\int F</math> မှ အရာဝတ္ထု <math>(c, x)</math> ကို ကတ်တဂိုရီ <math>\mathsf{C}</math> ရှိ အရာဝတ္ထု <math>c</math> သို့ လည်းကောင်း မော်ဖစ်ဇင် <math>f</math> ကို မော်ဖစ်ဇင် <math>f</math> သို့ လည်းကောင်း တိုက်ရိုက် ပုံဖော်ပေးသည်။ ==== ဆန့်ကျင်ဘက်ဖန်တာ၏ အစုဝင်များ၏ ကတ်တဂိုရီ (Category of elements of a contravariant functor) ==== ဆန့်ကျင်ဘက် ဖန်တာ (contravariant functor) <math>F \colon \mathsf{C}^{\mathrm{op}} \to \mathsf{Set}</math> ၏ '''အစုဝင်များ၏ ကတ်တဂိုရီ''' <math>\int F</math> တွင် အောက်ပါ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ *အရာဝတ္ထုများအနေဖြင့် <math>F</math> ၏ အစုဝင်များ <math>c \in \mathsf{C}</math> နှင့် <math>x \in Fc</math> ဖြစ်သော <math>(c, x)</math> တွဲများ *<math>(c, x)</math> မှ <math>(c', x')</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်များအနေဖြင့် <math>Ff(x') = x</math> ဖြစ်စေမည့် <math>\mathsf{C}</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်များ <math>f \colon c \to c'</math> အဆိုပါ အစုဝင်များ၏ ကတ်တဂိုရီတွင်လည်း ထင်ရှားသော မေ့လျော့ဖန်တာ <math>\Pi \colon \int F \to \mathsf{C}</math> တစ်ခု ရှိပြီး ၎င်းသည် အရာဝတ္ထု <math>(c, x)</math> အား <math>c</math> သို့ လည်းကောင်း မော်ဖစ်ဇင် <math>f</math> အား <math>f</math> သို့ လည်းကောင်း ပုံဖော်ပေးသည်။ == သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း (Natural Transformation) == '''{{main| သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း}}''' ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီတွင် ဖန်တာ (functor) များကို လေ့လာပြီးနောက် ထိုဖန်တာများအချင်းချင်းကြားရှိ ဆက်သွယ်ချက်များကို ဆက်လက်လေ့လာရန် လိုအပ်လာသည်။ ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> နှင့် <math>D</math> တို့ကြားရှိ မျဉ်းပြိုင် ဖန်တာများ (parallel functors) ဖြစ်သော <math>F</math> နှင့် <math>G</math> တို့ကြားတွင် တည်ရှိသော ဆက်သွယ်မှု ပုံဖော်ခြင်းကို '''သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း''' (natural transformation) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ၎င်းသည် ဖန်တာတစ်ခုမှ အခြားဖန်တာတစ်ခုသို့ ကူးပြောင်းရာတွင် မူလကတ်တဂိုရီများ၏ အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံများကို မပြောင်းလဲစေဘဲ တိကျစွာ ထိန်းသိမ်းပေးထားသော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည်။ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းသည် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ ဖြစ်နေသော သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းကို သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (natural isomorphism) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ === ကတ်တဂိုရီများ၏ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (Isomorphism of Categories) === သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီများကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ်နှင့် ၎င်းတို့ကြားရှိ ဖန်တာများကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့် ကတ်တဂိုရီကို <math>\text{Cat}</math> ဟု သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်သည်။ ဤကတ်တဂိုရီသည် ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော်လည်း သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ မဟုတ်ပေ။ ကြီးမားသော ကတ်တဂိုရီများ (large categories) နှင့် ၎င်းတို့ကြားရှိ ဖန်တာများကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့် ကတ်တဂိုရီကို <math>\text{CAT}</math> ဟု သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်သည်။ ရပ်ဆဲလ်၏ ဝိရောဓိ (Russell's paradox) အရ <math>\text{CAT}</math> သည် ၎င်းကိုယ်တိုင် ပါဝင်နေလောက်အောင် ကြီးမားနေခြင်းမျိုး မဖြစ်သင့်သဖြင့် <math>\text{CAT}</math> ရှိ အရာဝတ္ထုများသည် ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီများဖြစ်ရန် လိုအပ်သည်။ <math>\text{CAT}</math> ကတ်တဂိုရီသည် ဒေသအလိုက် သေးငယ်ခြင်းမရှိသောကြောင့် ဤနည်းအားဖြင့် ၎င်းကိုယ်တိုင် ပါဝင်မှုမှ ချန်လှပ်ထားခံရသည်။ ပါဝင်မှု ဖန်တာ <math>\text{Cat} \hookrightarrow \text{CAT}</math> တစ်ခု တစ်ဖက်တွင် ရှိသော်လည်း အခြားတစ်ဖက်သို့ ပြန်သွားသည့် ဖန်တာ မရှိပါ။ <math>\text{Cat}</math> သို့မဟုတ် <math>\text{CAT}</math> တွင် '''ကတ်တဂိုရီများ၏ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (isomorphism of categories)''' သဘောတရားကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုနိုင်သည်။ ၎င်းကို ပြောင်းပြန် ဖန်တာ (inverse functors) အတွဲ <math>F: C \rightarrow D</math> နှင့် <math>G: D \rightarrow C</math> တို့ဖြင့် သတ်မှတ်ပြီး ၎င်းတို့၏ ပေါင်းစပ်ခြင်းများဖြစ်သော <math>GF</math> နှင့် <math>FG</math> တို့သည် <math>C</math> နှင့် <math>D</math> အပေါ်ရှိ ထပ်တူရဖန်တာများ နှင့် အသီးသီး ညီမျှရမည်။ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်သည် <math>C</math> ၏ အရာဝတ္ထုများနှင့် <math>D</math> ၏ အရာဝတ္ထုများကြား ဘိုင်ဂျက်ရှင်း (bijection) ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထိုနည်းတူစွာ ၎င်းတို့၏ မော်ဖစ်ဇင်များကြားတွင် ဘိုင်ဂျက်ရှင်း ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ === ကတ်တဂိုရီများ၏ ထပ်တူညီမှု (Equivalence of Categories) === လက်တွေ့တွင် ကတ်တဂိုရီနှစ်ခု အတိအကျ တူညီသည် (အိုင်ဆိုမောဖစ် ဖြစ်သည်) ဟု ဆိုရန်မှာ အလွန်ခက်ခဲတင်းကျပ်လွန်းသော သတ်မှတ်ချက်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီတွင် '''ကတ်တဂိုရီများ၏ ထပ်တူညီမှု''' (equivalence of categories) ဟူသော သဘောတရားကို ပိုမိုအသုံးပြုကြသည်။ ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> နှင့် <math>D</math> တို့ကြားတွင် ထပ်တူညီမှု ရှိသည်ဆိုသည်မှာ ဖန်တာများဖြစ်သော <math>F: C \rightarrow D</math> နှင့် <math>G: D \rightarrow C</math> တို့အပြင် သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်သော <math>\eta: 1_C \cong GF</math> နှင့် <math>\epsilon: FG \cong 1_D</math> တို့ တည်ရှိနေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် ကဲ့သို့ <math>GF = 1_C</math> ဟု တိကျစွာ ညီမျှရန် မလိုအပ်ဘဲ သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် ညီမျှနေခြင်းက လုံလောက်ပါသည်။ ဤအခြေအနေတွင် ဖန်တာ <math>F</math> ကို ထပ်တူညီမှု (equivalence) တစ်ခုဟု ခေါ်ဆိုပြီး ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> နှင့် <math>D</math> တို့ကို ထပ်တူညီသော ကတ်တဂိုရီများ (equivalent categories) ဟု သတ်မှတ်ကာ <math>C \simeq D</math> ဟု ရေးသားသည်။ ဖန်တာတစ်ခုသည် ကတ်တဂိုရီများကို ထပ်တူညီစေခြင်း ရှိ မရှိကို အောက်ပါ သီအိုရမ်ဖြင့် အလွယ်တကူ စစ်ဆေးနိုင်သည်။ ဖန်တာ <math>F: C \rightarrow D</math> တစ်ခုသည် ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ (fully faithful functor) လည်းဖြစ်၍ အရာဝတ္ထုများအပေါ် အခြေခံအားဖြင့် ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်ဖန်တာ (essentially surjective functor on objects) လည်းဖြစ်ပါက ၎င်းဖန်တာသည် ကတ်တဂိုရီများ၏ ထပ်တူညီမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အလားတူပင် ထပ်တူညီမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသော မည်သည့် ဖန်တာမဆိုသည် ပြည့်ဝသစ္စာရှိပြီး အခြေခံအားဖြင့် ဆာဂျက်တစ် ဖြစ်ရမည်။ ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆိုအရ ဤအချက်နှစ်ခုသည် အပြန်အလှန် မှန်ကန်သည်။ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများသည် အချင်းချင်း အိုင်ဆိုမောဖစ် မဖြစ်ပါက ထိုအရာဝတ္ထုများသာ ပါဝင်သော ပြည့်ဝသည့် ကတ်တဂိုရီပိုင်း (full subcategory) ကို မူလကတ်တဂိုရီ၏ '''အရိုးစု''' (skeleton) ဟု ခေါ်သည်။ အရိုးစု ကတ်တဂိုရီတစ်ခုတွင် အရာဝတ္ထုနှစ်ခု အိုင်ဆိုမောဖစ် ဖြစ်နေပါက ၎င်းတို့သည် အတိအကျ တူညီသော အရာဝတ္ထုများ ဖြစ်ရမည်။ အရေးပါသော သီအိုရမ်တစ်ခုမှာ မည်သည့် ကတ်တဂိုရီမဆိုသည် ၎င်း၏ အရိုးစုနှင့် အမြဲတမ်း ထပ်တူညီသည် (equivalent) ဟူသောအချက် ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အဆုံးရှိအစုများအားလုံး ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီ <math>FinSet</math> သည် ၎င်း၏ အရိုးစုဖြစ်သော <math>\{1, 2, \dots, n\}</math> ပုံစံရှိ အစုများသာ ပါဝင်သည့် ကတ်တဂိုရီနှင့် ထပ်တူညီသည်။ == ကိုယ်စားပြုနိုင်သော ဖန်တာများ (Representable Functors) == သင်္ချာဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို ၎င်းပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီအတွင်းရှိ အခြားအရာဝတ္ထုများနှင့် ဆက်သွယ်မှုများကို လေ့လာခြင်းဖြင့် အကောင်းဆုံး နားလည်နိုင်သည်။ ဤသို့သော ဆက်သွယ်မှုများကို ဖန်တာများ အသုံးပြု၍ ပုံစံတကျ ဖော်ပြနိုင်သည်။ === အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် === <math>F</math> သည် ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (locally small category) <math>C</math> မှ <math>Set</math> သို့သွားသော လားရာတူ သို့မဟုတ် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖန်တာတစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ *ဖန်တာ <math>F</math> အတွက် '''ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု''' (representation) ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထု <math>c \in C</math> နှင့် သတ်မှတ်ထားသော သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (natural isomorphism) တစ်ခုတို့ ပေါင်းစပ်ပါဝင်ခြင်းဖြစ်သည်။ <math>F</math> သည် လားရာတူ ဖန်တာဖြစ်ပါက ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု<math>c \in C</math> နှင့် သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် <math>\alpha: C(c,-) \cong F</math> ဖြစ်ပြီး <math>F</math> သည် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖန်တာဖြစ်ပါက သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် <math>\alpha: C(-,c) \cong F</math> ဖြစ်သည်။ ဤအခြေအနေတွင် အရာဝတ္ထု <math>c</math> သည် ဖန်တာ <math>F</math> ကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ဆိုပြီး ဖန်တာ <math>F</math> ကို '''ကိုယ်စားပြုနိုင်သော ဖန်တာ''' (representable functor) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ လားရာတူ ဖန်တာကို ကိုယ်စားပြုခြင်းသည် <math>c</math> မှနေ၍ အခြားအရာဝတ္ထုများဆီသို့ သွားသော မြားများကို သတ်မှတ်ပေးသည့်အတွက် ယင်းကို အပြင်သို့ စကြဝဠာ ဂုဏ်သတ္တိ ပုံဖော်ခြင်း (mapping out universal property) ဟု မှတ်ယူနိုင်သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖန်တာကို ကိုယ်စားပြုခြင်းသည် အခြားအရာဝတ္ထုများမှနေ၍ <math>c</math> ဆီသို့ လာသော မြားများကို သတ်မှတ်ပေးသည့်အတွက် ယင်းကို အတွင်းသို့ စကြဝဠာ ဂုဏ်သတ္တိ ပုံဖော်ခြင်း (mapping in universal property) ဟု မှတ်ယူနိုင်သည်။ === ကိုယ်စားပြုနိုင်သော ဖန်တာ ဥပမာများ (Examples of Representable Functors) === *'''သဘာဝကိန်းများ၏ စကြဝဠာ ဂုဏ်သတ္တိ''' (Universal property of the natural numbers) တွင်အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင် (endomorphism) <math>f: X \rightarrow X</math> နှင့် ထူးခြားသော အစုဝင် <math>x_0</math> တစ်ခု ပါဝင်သည့် အစု <math>X</math> ကို '''တစ်ပိုင်းတစ်စ ဒိုင်းနမစ်စနစ်''' (discrete dynamical system) ဟု ခေါ်သည်။ သဘာဝကိန်းများ (natural numbers) <math>\mathbb{N}</math>၊ နောက်ဆက်တွဲ ဖန်ရှင် (successor function) <math>s: \mathbb{N} \rightarrow \mathbb{N}</math> နှင့် အစုဝင် <math>0 \in \mathbb{N}</math> တို့သည် စကြဝဠာ တစ်ပိုင်းတစ်စ ဒိုင်းနမစ်စနစ် အဖြစ် တည်ရှိကြသည်။ ၎င်းအချက်မှာ <math>r(0) = x_0</math> နှင့် ပေါင်းစပ်ဖန်ရှင်များဖြစ်သော <math>r \circ s = f \circ r</math> ဟူသည့် ဖလှယ်ရ ဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံစေသော ဆက်သွယ်ချက်များကို ပြည့်စုံစေမည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော ဖန်ရှင် <math>r: \mathbb{N} \rightarrow X</math> တစ်ခု အမြဲတမ်း တည်ရှိနေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ *'''ထပ်တူရ ဖန်တာ''' (Identity functor) တွင် <math>I_{Set}: Set \rightarrow Set</math> ကို အစုဝင်တစ်ခုတည်းပါဝင်သောအစု (singleton set) <math>\{*\}</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည် ။ မည်သည့်အစု <math>X</math> အတွက်မဆို သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် <math>\text{Set}(*, X) \cong X</math> တစ်ခု ရှိသည် ။ ယင်းက အစုဝင် <math>x \in X</math> များနှင့် အစုဝင်တစ်ခုတည်းပါဝင်သောအစုမှ အစုဝင်ကို <math>x</math> ဆီသို့ ပို့ဆောင်ပေးသော ဖန်ရှင် <math>x: * \rightarrow X</math> များကြားရှိ ဘိုင်ဂျက်တစ် ကိုက်ညီမှု (bijective correspondence) ကို သတ်မှတ်ပေးသည် ။ *'''မေ့လျော့ ဖန်တာ''' (Forgetful functor) တွင် <math>U: Group \rightarrow Set</math> ကို အုပ်စု <math>\mathbb{Z}</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည် ။ မည်သည့်အုပ်စု <math>G</math> အတွက်မဆို သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် <math>Group(\mathbb{Z},G) \cong UG</math> တစ်ခု ရှိသည် ။ ထိုအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်သည် အစုဝင် <math>g \in UG</math> တိုင်းအတွက် ကိန်းပြည့် <math>1</math> ကို <math>g</math> ဆီသို့ ပို့ဆောင်ပေးသည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (group homomorphism) <math>g: \mathbb{Z} \rightarrow G</math> ကို ဆက်စပ်ပေးသည် ။ *'''မေ့လျော့ ဖန်တာ''' <math>U: Ring \rightarrow Set</math> ကို ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ ကွင်း (unital ring) <math>\mathbb{Z}[x]</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည် ။ ၎င်းကွင်းသည် ကိန်းရှင်တစ်ခုနှင့် ကိန်းပြည့် မြှောက်ဖော်ကိန်း (integer coefficient) များ ပါဝင်သော ပိုလီနိုမီရယ် ကွင်း (polynomial ring) ဖြစ်သည် ။ ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (unital ring homomorphism) <math>\phi: \mathbb{Z}[x] \rightarrow R</math> တစ်ခုကို <math>x</math> ၏ ပုံရိပ်အားဖြင့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်အောင် သတ်မှတ်နိုင်သည် ။ *'''ဆန့်ကျင်ဘက် ပါဝါအစု ဖန်တာ''' (Contravariant power set functor) တွင် <math>P: Set^{op} \rightarrow Set</math> ကို အစုဝင်နှစ်ခုပါဝင်သော အစု <math>\Omega = \{\top, \bot\}</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည် ။ သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် <math>Set(A,\Omega) \cong PA</math> သည် အစုပိုင်း (subset) <math>A^{\prime} \subset A</math> တစ်ခုကို ၎င်း၏ ခွဲခြားခြင်း ဖန်ရှင် (classifying function) <math>\chi_{A^{\prime}}: A \rightarrow \Omega</math> ဖြင့် သတ်မှတ်ပေးသည် ။ ဤဖန်ရှင်သည် <math>A^{\prime}</math> ၏ အစုဝင်များကိုသာ <math>\top</math> ဆီသို့ တိကျစွာ ပို့ဆောင်ပေးသည်။ *ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ၎င်း၏ အဖွင့်စုပိုင်းများ (open subsets) ပါဝင်သော အစုဆီသို့ ပို့ဆောင်ပေးသည့် ဖန်တာ <math>O: Top^{op} \rightarrow Set</math> ကို ချဲ့ပင်းစကီး ရပ်ဝန်း (Sierpinski space) <math>S</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည် ။ ချဲ့ပင်းစကီး ရပ်ဝန်း ဆိုသည်မှာ အပိတ်မှတ်တစ်ခုနှင့် အဖွင့်မှတ်တစ်ခု ပါဝင်သော တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း (topological space) ဖြစ်သည် ။ သဘာဝ ဘိုင်ဂျက်ရှင်း (natural bijection) <math>Top(X,S) \cong O(X)</math> သည် အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင် (continuous function) <math>f: X \rightarrow S</math> တစ်ခုကို အဖွင့်မှတ်၏ မူလပုံရိပ် (preimage) နှင့် ဆက်စပ်ပေးသည် ။ == ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ် (The Yoneda Lemma) == ကိုယ်စားပြု ဖန်တာ (represented functor) <math>C(c,-)</math> မှနေ၍ အခြား ဖန်တာ <math>F</math> ဆီသို့ သွားသော သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း (natural transformation) တစ်ခုကို သတ်မှတ်ရန် မည်သည့် အချက်အလက်များ လိုအပ်မည်မေးခွန်းကို ဖြေဆိုရာတွင် ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ၏ အခြေခံအကျဆုံး သီအိုရမ်တစ်ခုဖြစ်သည့် ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ် (Yoneda lemma) သည် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (locally small category) <math>C</math> မှ <math>\text{Set}</math> သို့သွားသော မည်သည့် ဖန်တာ <math>F: C \rightarrow \text{Set}</math> နှင့်မဆို <math>C</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် အရာဝတ္ထု <math>c \in C</math> အတွက်မဆို အောက်ပါ ဘိုင်ဂျက်ရှင်း တစ်ခု တည်ရှိသည်။ *<math>ev_{1_c}: \text{Hom}(C(c, -), F) \cong Fc</math> ဤဘိုင်ဂျက်ရှင်းသည် သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း <math>\alpha</math> ကို အစုဝင် <math>\alpha_c(1_c)</math> ဆီသို့ ပုံဖော်ပေးသည်။ ဤကိုက်ညီမှုသည် <math>c</math> နှင့် <math>F</math> နှစ်ခုလုံးအတွက် သဘာဝကျခြင်း (natural) ရှိသည်။ မှတ်ချက်။ <math>C</math> သည် ကြီးမားသော ကတ်တဂိုရီတစ်ခု ဖြစ်နေနိုင်သော်လည်း သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ စုစည်းမှုဖြစ်သော <math>\text{Hom}(C(c, -), F)</math> သည် အစု (set) တစ်ခုသာ ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည်။ '''ဘိုင်ဂျက်ရှင်း ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြချက် (Proof of the Bijection)''': *အစုဝင် <math>x \in Fc</math> တစ်ခုမှနေ၍ သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်ပေးမည့် ပြောင်းပြန် ဖန်ရှင် (inverse function) <math>\Psi: Fc \rightarrow \text{Hom}(C(c, -), F)</math> ကို ဦးစွာ သတ်မှတ်မည်။ *<math>1_c \in C(c,c)</math> မှ <math>Fd</math> သို့ မော်ဖစ်ဇင် <math>f: c \rightarrow d</math> တစ်လျှောက် ပုံဖော်ရာတွင် သဘာဝကျခြင်းဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်များကို ပြည့်စုံစေရန်အတွက် ၎င်း၏ အစိတ်အပိုင်းများကို <math>\Psi(x)_d(f) := Ff(x)</math> အဖြစ် မဖြစ်မနေ သတ်မှတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ဖလှယ်ရ ပုံကြမ်း (commutative square) ၏ လိုအပ်ချက်မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ *ယေဘုယျ မော်ဖစ်ဇင် <math>g: d \rightarrow e</math> တစ်ခုအတွက် <math>\Psi(x)</math> သည် သဘာဝကျကြောင်းကို စစ်ဆေးနိုင်သည်။ <math>F</math> ၏ ဖန်တာဖြစ်တည်မှု (functoriality) ဂုဏ်သတ္တိကို အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် <math>F(gf)(x) = Fg(Ff(x))</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည်။ *၎င်းကို တန်ဖိုးရှာ တွက်ချက်ကြည့်ပါက <math>ev_{1_c}(\Psi(x)) = \Psi(x)_c(1_c) = F(1_c)(x) = 1_{Fc}(x) = x</math> ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် ညာပြောင်းပြန် (right inverse) ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်သည်။ *အခြားတစ်ဖက်တွင် သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း၏ ဂုဏ်သတ္တိအရ <math>\alpha_d(f) = Ff(\alpha_c(1_c))</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည့် ဖလှယ်ရ ပုံကြမ်းတစ်ခု ရှိသည်။ ဤအချက်က <math>\Psi(ev_{1_c}(\alpha))_d = \alpha_d</math> ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုပေးသဖြင့် <math>\Psi</math> သည် ဘယ်ပြောင်းပြန် (left inverse) လည်း ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြပြီးဖြစ်သည်။ *ဘယ်နှင့် ညာ ပြောင်းပြန် နှစ်ခုလုံးဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းသည် ဘိုင်ဂျက်ရှင်း ဖြစ်သည်။ <math>\blacksquare</math> '''သဘာဝကျခြင်း သက်သေပြချက် (Proof of Naturality)''': *'''ဖန်တာအတွင်း သဘာဝကျခြင်း (Naturality in the Functor):''' သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း <math>\beta: F \Rightarrow G</math> တစ်ခု ပေးထားသည်ဟု ဆိုပါစို့။ ဤတွင် <math>1_c</math> နေရာ၌ တန်ဖိုးရှာခြင်းသည် <math>\beta</math> သက်ရောက်ခြင်းနှင့် ဖလှယ်ရ ဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံစေကြောင်း ပြသမည်ဖြစ်သည်။ *သက်သေပြချက်မှာ <math>ev_{1_c}^G(\beta \cdot \alpha) = (\beta \cdot \alpha)_c(1_c) = \beta_c(\alpha_c(1_c)) = \beta_c(ev_{1_c}^F(\alpha))</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် <math>\text{Hom}(C(c,-), F)</math> မှ <math>Gc</math> ဆီသို့ ပုံဖော်ရာတွင် သဘာဝကျကြောင်း ပြသခြင်းဖြစ်သည်။ *'''အရာဝတ္ထုအတွင်း သဘာဝကျခြင်း (Naturality in the Object):''' မော်ဖစ်ဇင် <math>f: c \rightarrow d</math> တစ်ခု ပေးထားသည်ဟု ဆိုပါစို့။ ဤတွင် <math>1_d</math> နေရာ၌ တန်ဖိုးရှာခြင်းသည် <math>f^{*}</math> ဖြင့် ရှေ့ဆက်တွဲ ပေါင်းစပ်ခြင်း (precomposition) အပြင် <math>Ff</math> မှတစ်ဆင့် ပုံဖော်ခြင်းတို့နှင့် ဖလှယ်ရ ဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံစေကြောင်း ပြသမည်ဖြစ်သည်။ *သက်သေပြချက်မှာ အထက်တွင် သက်သေပြခဲ့သည့် <math>\alpha_d(f) = Ff(\alpha_c(1_c))</math> ကို အသုံးပြု၍ <math>(\alpha \cdot f^{*})_d(1_d) = \alpha_d(f) = Ff(\alpha_c(1_c))</math> ဖြစ်ကြောင်း ရရှိသည်။ === ယိုးနေဒါ ထည့်သွင်းခြင်း (The Yoneda Embedding) === ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ်၏ အလွန်အရေးပါသော အကျိုးဆက်တစ်ခုမှာ ယိုးနေဒါ ထည့်သွင်းခြင်း (Yoneda embedding) ပင်ဖြစ်သည်။ အရာဝတ္ထု <math>c</math> ကို ၎င်း၏ ကိုယ်စားပြု ဖန်တာများဖြစ်သော <math>C(c,-)</math> သို့မဟုတ် <math>C(-,c)</math> ဆီသို့ အသီးသီး ပုံဖော်ပေးခြင်းသည် မူလကတ်တဂိုရီ <math>C</math> မှ ဖန်တာ ကတ်တဂိုရီများ (functor categories) ဖြစ်သော <math>Set^{C^{op}}</math> သို့မဟုတ် <math>Set^C</math> ဆီသို့ သွားသည့် ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ (full and faithful functor) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဤအချက်၏ အလွန်စွမ်းအားကြီးမားသော သက်ရောက်မှုမှာ ကိုယ်စားပြု ဖန်တာများကြားရှိ သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများသည် ၎င်းတို့ကို ကိုယ်စားပြုသော အရာဝတ္ထုများကြားရှိ မော်ဖစ်ဇင် (morphism) များနှင့် အတိအကျ ကိုက်ညီနေခြင်းဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် ကိုယ်စားပြု ဖန်တာများ၏ ဆက်သွယ်ချက်များကို လေ့လာခြင်းဖြင့် မူလ အရာဝတ္ထုများ၏ ဆက်သွယ်ချက်များကို အပြည့်အဝ နားလည်သဘောပေါက်နိုင်သည်။ === ယိုးနေဒါ ထည့်သွင်းခြင်း၏ အသုံးချမှုများ (Applications of the Yoneda Embedding) === ယိုးနေဒါ ထည့်သွင်းခြင်း၏ အသုံးချမှုတစ်ခုမှာ ကေးလီ၏ သီအိုရမ် (Cayley's theorem) ကို သက်သေပြခြင်းဖြစ်သည်။ ဤသီအိုရမ်အရ မည်သည့် သရုပ်မဲ့ အုပ်စု (abstract group) မဆိုသည် ပါမြူတေးရှင်း အုပ်စု (permutation group) တစ်ခု၏ အုပ်စုပိုင်း (subgroup) တစ်ခုနှင့် အိုင်ဆိုမောဖစ် (isomorphic) ဖြစ်သည်။ အုပ်စု <math>G</math> ကို အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီ <math>BG</math> အဖြစ် မှတ်ယူနိုင်သည်။ ထိုအခါ လားရာတူ ယိုးနေဒါ ထည့်သွင်းခြင်းက ၎င်းကို ညာ <math>G</math>-အစု (right G-set) တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပေးသည်။ ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ်အရ ဤအစု၏ <math>G</math>-အချိုးညီ အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များ (G-equivariant endomorphisms) အားလုံးသည် ဘယ်ဘက်မှ မြှောက်ခြင်းဖြင့်သာ သတ်မှတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ (automorphisms) သာ ဖြစ်ကြသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အုပ်စု <math>G</math> သည် အစု <math>G</math> ၏ အော်တိုမော်ဖစ်ဇင် အုပ်စုပိုင်းတစ်ခုနှင့် အိုင်ဆိုမောဖစ် ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည်။ == စုဆုံမှတ်များ နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်များ (Limits and Colimits) == '''{{main| စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်}}''' ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများကို ၎င်းတို့၏ အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံထက် အခြားအရာဝတ္ထုများနှင့် မည်သို့ ဆက်သွယ်ပြုမူသနည်းဟူသော စကြဝဠာ ဂုဏ်သတ္တိများ (universal properties) ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်လေ့ရှိသည်။ ပုံကြမ်းတစ်ခုအထက်ရှိ အဆုံးသတ် ကတော့ပုံကို [[စုဆုံမှတ်_နှင့်_ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်#စုဆုံမှတ်(Limit)|စုဆုံမှတ်(Limit)]] ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ပုံကြမ်းအောက်ရှိ အစ ကတော့ပုံကို [[စုဆုံမှတ်_နှင့်_ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်#ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်(Coimit)|ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်(Coimit)]]ဟု သတ်မှတ်သည်။ [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အစနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထုများ]]၊ ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ မြှောက်လဒ်များ၊ ပူးလ်ဘက် (pullback) များနှင့် ပွတ်ရှ်အောက် (pushout) များသည် စုဆုံမှတ်နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်များ၏ ထင်ရှားသော ဥပမာများ ဖြစ်ကြသည်။ == တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း (Adjunction) == '''{{main|တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း}}''' '''တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း''' (adjunction) သည် ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီတွင် အလွန်အရေးပါသော သဘောတရားတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဆန့်ကျင်ဘက် ဖန်တာအတွဲများကြားရှိ သဘာဝကျသော ဆက်သွယ်မှုကို ဖော်ပြသည်။ ဖန်တာနှစ်ခုကြားတွင် ဘယ်တွဲဖက် (left adjoint) နှင့် ညာတွဲဖက် (right adjoint) ဟူသော ဆက်သွယ်ချက် ရှိနေပါက ယင်းကို တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်းဟု ခေါ်ဆိုသည်။ သင်္ချာတည်ဆောက်ပုံများစွာရှိ လွတ်လပ်သော ဖန်တာ (free functor) နှင့် မေ့လျော့ ဖန်တာ (forgetful functor) တို့၏ ဆက်သွယ်ချက်များသည် တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း၏ ထင်ရှားသော ဥပမာများ ဖြစ်ကြသည်။ ==အညွှန်း== {{reflist}} ==ကိုးကား== *{{citation |last = Riehl |first = Emily |title = Category Theory in Context |date = 2016 |publisher = Dover |url = https://books.google.com/books?id=6B9MDgAAQBAJ |isbn = 9780486809038 }} * {{citation | last1 = Eilenberg | first1 = S. | last2 = Mac Lane | first2 = S. | title = General theory of natural equivalences | journal = Transactions of the American Mathematical Society | volume = 58 | pages = 231–294 | year = 1945 }} * {{citation | last1 = Cartan | first1 = H. | last2 = Eilenberg | first2 = S. | title = Homological Algebra | publisher = Princeton University Press | place = Princeton | year = 1956 }} * {{Citation | last = Spivak | first = David | title = 18.S996 Category Theory for Scientists, Spring 2013 | date = 2013 | work = MIT OpenCourseWare | access-date = February 2, 2015 | url = http://ocw.mit.edu/courses/mathematics/18-s996-category-theory-for-scientists-spring-2013/# }} {{refend}} [[ကဏ္ဍ:ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] 1ju29fc3spqlez45qenowgmo7yrvwwb 0 72460 1046739 837747 2026-08-06T11:21:24Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:သင်္ချာ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ကိန်းသီအိုရီ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046739 wikitext text/x-wiki '''ကိန်းသီအိုရီ'''ကို ရှေးခေတ်က [[ဂဏန်းသင်္ချာ]]ဟုခေါ်သည်။ သို့သော် ယခုခေတ်အခါတွင် ကိန်းသီအိုရီဆိုသည်မှာ [[ကိန်း]]ဂဏန်းများကို သာမန် အပေါင်း၊ အနုတ်၊ အမြောက်၊ အစားလုပ်သည်ထက် များစွာနက်ရှိုင်းကျယ်ပြန့်လာသည်။ ထို့ကြောင့် ကိန်းသီအိုရီကို အဆင့်မြင့် ဂဏန်းသင်္ချာဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ အကျဉ်းအားဖြင့် ဆိုရသော် ကိန်းသီအိုရီဆိုသည်မှာ ကိန်းပြည့်များ (integers) ကို အဓိကထား၍ လေ့လာသည့် [[သင်္ချာသန့်သန့်]] (pure mathematics) ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကိန်းသီအိုရီ ပညာရှင်များသည် ကိန်းပြည့်များထဲတွင် [[သုဒ္ဓကိန်း]]များကိုလည်းကောင်း၊ ကိန်းပြည့်များနှင့် ၎င်းတို့၏ဂုဏ်သတ္တိများကို အသုံးပြုတည်ဆောက်ထားသည့် သင်္ချာဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများ (ဥပမာ၊ [[ရာရှင်နယ်ကိန်း]]များ) ကိုလည်းကောင်း၊ ကိန်းပြည့်များ၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို ခြုံငုံ၍ ယေဘုယျပြုထားသည့် ကိန်းများ (ဥပမာ၊ [[ကိန်းရင်း]]များ) ကိုလည်းကောင်း၊ အဆိုပါ ကိန်းပြည့်များနှင့် ဆက်စပ်၍ စားကိန်းဖန်ရှင် ([[:en:divisor function|divisor function]])၊ [[ဘန်းဟတ် ရီးမန်|ရီးမန်]] ဇေတာဖန်ရှင် ([[:en:Riemann zeta function|Riemann zeta function]])၊ [[လီယွန်ဟတ် အွိုင်လာ|အွိုင်လာ]]၏ တိုးရှန့်ဖန်ရှင် ([[:en:Euler's totient function|totient function]]) အစရှိသည့် ဖန်ရှင်များကိုလည်းကောင်း၊ နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း လေ့လာလေ့ရှိသည်။{{sfn|Weisstein}} ကိန်းသီအိုရီကို သင်္ချာပညာတွင် အခြေခံကျကျ နက်ရှိုင်းသော ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခုအဖြစ် သင်္ချာသမားအများစုက ရှုမြင်လေ့ရှိသည်။ "သင်္ချာမင်းသားကြီး"{{sfn|Shuey|2007}} ဟု အမွှန်းတင်ခံရလေ့ရှိသည့် ဂျာမန်သင်္ချာပညာရှင် [[ကားလ် ဖရီးဒရစ် ဂေါက်|ဂေါက်]]က "သင်္ချာသည် [[သိပ္ပံ]]ပညာရပ်များ၏ ဘုရင်မ"{{sfn|Beiler|1964|p=1}} ဖြစ်ပြီး၊ "ကိန်းသီအိုရီသည် သင်္ချာပညာရပ်များ၏ ဘုရင်မ"{{sfn|Beiler|1964|p=1}} ဖြစ်သည်ဟု တင်စားပြောဆိုခဲ့သည်။{{sfn|Weisstein}} == အညွှန်း == {{reflist}} == ကိုးကား == {{refbegin}} * {{citation | last = Beiler | first = Albert H. | title = Recreations in the Theory of Numbers (Dover Recreational Math) | publisher = Dover Publications | place = Mineola, NY | edition = 2nd | year = 1964 | isbn = 978-0486210964 }} *{{Citation | last = Shuey | first = Linda Y. | contribution = The Prince of Mathematics: Carl Friedrich Gauss | title = Convergence | publisher = MAA | publication-date = 2007 | contribution-url = http://www.maa.org/press/periodicals/convergence/the-prince-of-mathematics-carl-friedrich-gauss | access-date = February 26, 2017 | edition = July 2007 | archive-date = 25 April 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170425115859/http://www.maa.org/press/periodicals/convergence/the-prince-of-mathematics-carl-friedrich-gauss | url-status = dead }} * {{Citation | last = Weisstein | first = Eric W. | title = Number Theory | work = MathWorld--A Wolfram Web Resource | access-date = February 26, 2017 | url = http://mathworld.wolfram.com/NumberTheory.html }} {{refend}} [[ကဏ္ဍ:ကိန်းသီအိုရီ]] {{သင်္ချာ-stub}} rozdlprnlkgu7985w96rjk1kcuhzq1d 0 72510 1046732 355766 2026-08-06T11:13:46Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:သင်္ချာ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046732 wikitext text/x-wiki {{Translation incomplete|en|homological algebra}} '''ဟိုမိုလော်ဂျစ်ကယ် အက္ခရာသင်္ချာ''' (homological algebra) ဆိုသည်မှာ [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ တိုပေါ်လော်ဂျီ]] ဘာသာရပ်ရှိ ဟိုမော်လော်ဂျီ ([[:en:homology|homology]]){{efn|တိုပေါ်လော်ဂျီဘာသာရပ်ရှိ ပုံသဏ္ဌာန် အရာဝတ္ထုတချို့တွင် ပါရှိသည့် အပေါက်များကို အတန်းအစား သတ်မှတ်ခွဲခြား လေ့လာနိုင်ရန်အတွက် ဟိုမော်လော်ဂျီ တည်ဆောက်ပုံကို စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။}} ခေါ် သင်္ချာတည်ဆောက်ပုံကို ပိုမို၍ ယေဘုယျကျသည့် [[ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ|အက္ခရာသင်္ချာ]]ဘာသာရပ်ခွဲအဖြစ် အသေးစိတ် သီးခြားကျယ်ပြန့်စွာ လေ့လာခြင်းဖြစ်သည်။ == မှတ်စု == {{notelist}} [[ကဏ္ဍ:ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာ]] {{သင်္ချာ-stub}} 0ol89nrfcffxrigc1qt7s5hzrt7zyys 0 73281 1046745 944561 2026-08-06T11:26:58Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:သင်္ချာ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ဂျီဩမေတြီ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046745 wikitext text/x-wiki [[File:Hyperbolic triangle.svg|thumb|235px|right|[[:en:hyperbolic paraboloid|Hyperbolic paraboloid]] ခေါ် မြင်းကုန်းနှီးပုံ မျက်နှာပြင်ညီ တစ်ခုပေါ်တွင် ရေးဆွဲထားသည့် တြိဂံတစ်ခုနှင့် ပြန်မဆုံ မျဉ်းပြိုင်တစ်စုံ။]] '''ဒစ်ဖရန်ရှယ်ဂျီဩမေတြီ''' (differential geometry) ဘာသာရပ်သည် [[:en:Riemannian manifolds|'''Riemannian manifolds''']] ခေါ် '''ရီးမန်မျက်နှာပြင်ရပ်ဝန်းများ'''ကို လေ့လာသည့် [[သင်္ချာ]]ဘာသာရပ်ခွဲဟု အကြမ်းအားဖြင့် ဆိုနိုင်သည်။ ဒစ်ဖရန်ရှယ်ဂျီဩမေတြီ ဘာသာရပ်တွင် အဆိုပါ ရီးမန်မျက်နှာပြင်ရပ်ဝန်းများ၏ (အကွာအဝေး) အတိုင်းအတာ မက်ထရစ် ([[:en:Metric (mathematics)|metric]]) များနှင့် ပတ်သက်သည့် ကိစ္စရပ်များကို လေ့လာ၍ [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (differential topology) ဘာသာရပ်တွင် ၎င်းမျက်နှာပြင်ရပ်ဝန်းများ၏ အတိုင်းအတာ မက်ထရစ်များနှင့် မပတ်သက်သည့် (ဥပမာ၊ ၎င်းမျက်နှာပြင်ရပ်ဝန်းများ၏ ခြုံငုံတည်ဆောက်ပုံ စသည့်) ကိစ္စရပ်များကို လေ့လာသည်။{{sfn|Weisstein}} ဒစ်ဖရန်ရှယ်ဂျီဩမေတြီ ဘာသာရပ်တွင် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများ၊ အဓိကအားဖြင့် မျဉ်းကွေးများ၊ မျက်နှာပြင်များကို တစ်ခုလုံးလွှမ်းခြုံလေ့လာခြင်း မဟုတ်ဘဲ ၎င်းအရာဝတ္ထုများ၏ အသေးစိတ် အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုချင်းစီကို [[ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]]သုံး၍ လေ့လာခြင်းဖြစ်သည်။{{sfn|Pogorelov|2012}} == အညွှန်း == {{reflist}} == ကိုးကား == {{refbegin}} * {{Citation | last = Pogorelov | first = A. V. | editor-last = The European Mathematical Society | year = 2012 | title = Differential geometry | encyclopedia = Encyclopedia of Mathematics | publisher = Springer | url = http://www.encyclopediaofmath.org/index.php?title=Differential_geometry&oldid=28178 | access-date = March 20, 2017 | archive-date = 7 March 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210307030647/https://encyclopediaofmath.org/index.php?title=Differential_geometry&oldid=28178 | url-status = dead }} * {{Citation | last = Weisstein | first = Eric W. | title = Differential Geometry | encyclopedia = MathWorld--A Wolfram Web Resource | publisher = Wolfram Research, Inc. | url = http://mathworld.wolfram.com/DifferentialGeometry.html | access-date = March 20, 2017 }} {{refend}} [[ကဏ္ဍ:ဂျီဩမေတြီ]] {{သင်္ချာ-stub}} cip6cl2y7wc8jcbbgcsifmetfmwdfke 14 76753 1046743 369021 2026-08-06T11:24:57Z Dr Lotus Black 31011 1046743 wikitext text/x-wiki {{diffusecat}} {{Commons category|Geometry|ဂျီဩမေတြီ}} {{Cat main|ဂျီဩမေတြီ}} [[Category:သင်္ချာပညာရပ်များ]] [[Category:အာကာသ]] abr4it4tg3o2apimsxgttqidzelzii3 0 83767 1046733 954702 2026-08-06T11:14:35Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1046733 wikitext text/x-wiki {{Infobox အစိုးရအဖွဲ့အစည်း |nativename= |seal=File:Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg |formed=၁၇ မေ ၂၀၁၆ |dissolved= ၁၉ ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |headquarters=ရုံးအမှတ် (၂၀)<ref>{{cite web|url=https://myanmar.gov.mm/en/ministry-of-state-counsellor-office|title=Ministry of the Office of the State Counsellor|accessdate=11 July 2021|archivedate=2 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210202135753/https://myanmar.gov.mm/en/ministry-of-state-counsellor-office}}</ref>၊[[နေပြည်တော်]] |minister1_name= |picture= |picture_caption= |chief1_name= |website= |preceding2= |coordinates= |chief1_position=[[နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်]] |chief2_name= |chief2_position= ပြည်​ထောင်စုဝန်ကြီး }} '''နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံရုံး ဝန်ကြီးဌာန''' ({{lang-en|Ministry of State Counsellor’s Office}}) သည် မြန်မာနိုင်ငံ [[နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်|နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်]]၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို တာဝန်ခံသော [[ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း|ဝန်ကြီးဌာန]] ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=cabinet/union-government|title=List of Union Government|accessdate=24 August 2021|archivedate=3 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210603041038/https://www.president-office.gov.mm/?q=cabinet%2Funion-government}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/orders/2016/05/18/id-10310|title=Union Minister|accessdate=27 August 2021|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201121055/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F05%2F18%2Fid-10310}}</ref>၂၀၂၁ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဝန်ကြီး [[ကျော်တင့်ဆွေ၊ ဦး|ဦးကျော်တင့်ဆွေ]]ပါ ထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-regime-detains-members-ousted-govt-late-night-raids.html|title=Myanmar Military Regime Detains More Members of Ousted Govt in Late Night Raidst|accessdate=16 April 2021|archivedate=16 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210416043428/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-regime-detains-members-ousted-govt-late-night-raids.html}}</ref>ထို့နောက် ၂၀၂၁ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၂ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|အာဏာသိမ်းစစ်ကောင်စီ]]မှ ဝန်ကြီးဌာနနှင့် ရုံးအားဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://news.cgtn.com/news/2021-02-24/Myanmar-s-Ministry-of-State-Counsellor-Office-revoked-Y8CZlBXtny/index.html|title=Myanmar's Ministry of State Counsellor Office revoked|accessdate=16 April 2021|archivedate=26 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210226192942/https://news.cgtn.com/news/2021-02-24/Myanmar-s-Ministry-of-State-Counsellor-Office-revoked-Y8CZlBXtny/index.html}}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ၂၀၁၆ခုနှစ်တွင် အစိုးရအသစ် တက်လာပြီးနောက် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မှာ နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်အား တာဝန်ခံရသည့် နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံရုံးကို ဝန်ကြီးဌာနအဆင့် ဖြင့် ဖွဲ့စည်းရန် သမ္မတဦးထင်ကျော်က လွှတ်တော်သို့ သဝဏ်လွှာ ပေးပို့ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အစိုးရအသစ်က ဖော်ဆောင်မည့် အမျိုးသားရင်ကြားစေ့ရေး၊ ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေး၊ နိုင်ငံတော်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး စသည့်ကဏ်ဍများအား လုပ်ဆောင်ရာတွင် ထိရောက်အောင်မြင်နိုင်ရန် လုပ်ငန်းတာဝန်များအား ဆက်စပ်ဆောင်ရွက်ပေးမည့် ဝန်ကြီးဌာနတစ်ခု လိုအပ်သောကြောင့် ဖွဲ့စည်းပေးနိုင်ပါရန် တင်ပြခဲ့သည်။<ref name="new">{{cite news|url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/news/state-counselor-ministry-05052016075417.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=From%20%251%24s&aoh=16485438496293&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fnews%2Fstate-counselor-ministry-05052016075417.html|title=နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံရုံး ဝန်ကြီးဌာနထားရှိဖို့ သမ္မတ သဝဏ်လွှာပို့}}{{Dead link|date=July 2025 }}</ref><ref>{{cite news|url=https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/myanmar-presidents-proposal-for-state-consellor-ministry-/3319139.html?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=From%20%251%24s&aoh=16485438496293&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Fmyanmar-presidents-proposal-for-state-consellor-ministry-%2F3319139.html|title=နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံရုံး ဝန်ကြီးဌာနအပေါ် အမြင်တချို့}}</ref> ထို့နောက် လွှတ်တော်က သဘောတူခဲ့သဖြင့် ၂၀၁၆ခုနှစ် ​မေလ ၁၇ရက်​နေ့တွင် ဝန်ကြီးဌာနကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကာ ဦးကျော်တင့်ဆွေအား ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ == ဖျက်သိမ်းခြင်း == စစ်အာဏာသိမ်းမှုအပြီးတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ် ၇၄/၂၀၂၁ ဖြင့် ဝန်ကြီးဌာနကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2021-05/Vol-74%2CNo-12.pdf|title=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း|date=၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၉ ရက်နေ့|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=15 August 2025}}</ref> ==ဦးစီးဌာနများ== *ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံး *ပြည်ထောင်စုငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်ရေးဦးစီးဌာန *မူဝါဒရေးရာဦးစီးဌာန ==အကြီးအကဲများ== === ဝန်ကြီးများစာရင်း === {|class="wikitable" style="text-align:center; border:1px #AAAAFF solid;" |- !rowspan=2 | {{Abbr|No.|Number}} !width=80 rowspan=2 | ပုံ !rowspan=2 | အမည်<br>{{small|(မွေးဖွား–ကွယ်လွန်)}} !colspan=3 | ရာထူးသက်တမ်း !rowspan=2 | နိုင်ငံရေးပါတီ ! rowspan="2" | အစိုးရအဖွဲ့ |- !ရာထူးစတင် !ရာထူးပြီးဆုံး !တာဝန်သက်တမ်း |- style="background:#EEEEEE" ! rowspan="2" style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၁''' | rowspan="2" align=center |[[File:Secretary Pompeo Meets With Burmese Minister Kyaw Tint Swe (30021077357) (cropped).jpg|150px]] | rowspan="2" align=center | '''[[ကျော်တင့်ဆွေ၊ ဦး|ဦးကျော်တင့်ဆွေ]]''' | align=center | ၁၇ မေ ၂၀၁၆ | align=center | ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in years and days|2016|5|17}} | align=center |ပြင်ပ | *[[ဦးထင်ကျော်အစိုးရ]] *[[ဦးဝင်းမြင့်အစိုးရ]] |- |} ===ဒုတိယဝန်ကြီးများစာရင်း=== {| class="wikitable collapsible collapsed sortable" style="border:0;" |- ! စဉ် ! အမည် ! တာဝန်စတင် ! တာဝန်ပြီးဆုံး ! ရက်ပေါင်း ! ဝန်ကြီး |- |၁ |ဦးခင်​မောင်တင် |၄ ဇူလိုင် ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁<ref name="dismiss">{{cite news|url=https://news-eleven.com/article/203727|title=ဒုတိယဝန်ကြီး ၂၄ ဦးအား တာဝန်မှရပ်စဲကြောင်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး ထုတ်ပြန်}}</ref> |{{age in days|2016|7|4|2021|2|1}} |rowspan=2| ဦး​ကျော်တင့်​ဆွေ |- |၂ |ဦးမင်းလွင်<ref name="scmolip">{{cite news|url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/politics-law-military/%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA-%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%81-17/|title=နိုင်ငံတော် အတိုင်ပင်ခံရုံးနှင့် အလုပ်သမား၊ လူဝန်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန ဒုဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်|archive-date=9 September 2021|access-date=29 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210909163032/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/politics-law-military/%e1%80%94%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%84%e1%80%b6%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba-%e1%80%a1%e1%80%90%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%95%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%81-17/|url-status=dead}}</ref> |၄ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁<ref name="dismiss"/> |{{age in days|2020|2|4|2021|2|1}} |} == ကိုးကား == <references /> [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ယခင် ဝန်ကြီးဌာနများ]] 6oiyf1r2ki42522kxnn1300iu2viazy 14 93062 1046629 414119 2026-08-05T16:36:11Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046629 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Buddhism in India}} [[Category:နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] 2jlmabe9148pbnpuoxpxnrnqfcp020j 0 101144 1046684 1046016 2026-08-06T05:35:00Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1046684 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = ကျွဲကူးဆိပ် |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = ကျွဲကူးဆိပ် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။ |pushpin_mapsize = 300 |subdivision_type = နိုင်ငံ |subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းဒေသကြီးများ|တိုင်းဒေသကြီး]] |subdivision_name1 = {{flag|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ရန်ကုန်မြောက်ပိုင်းခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[လှည်းကူးမြို့နယ်]] |subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] |subdivision_name4 =Dar Pein (North)<ref>GAD, Feb 2011.</ref> |latNS = N |latd = 17.03717 |longEW = E |longd = 96.38790 |P-code = 151369 }} '''ကျွဲကူးဆိပ်ရွာ''' သည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ လှည်းကူးမြို့နယ်ရှိ ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်သည်။ [[ဒါးပိန်မြို့]] နှင့် နီးကပ်စွာ တည်ရှိသည်။ [[သပြုရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|သပြုရွာ]]နှင့် [[ပဲခူးမြစ်]]ခြားလျက် တည်ရှိသည်။ ==ကိုးကား== <references/> {{ရန်ကုန်တိုင်း}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} {{Yangon-geo-stub}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]] [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးရှိ ရွာများ]] [[Category:BotUpload]] [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးရှိ ရွာများ]] 2xrr0cmti6nbcy8mxtd7daz65asf9g9 0 105460 1046626 1043752 2026-08-05T16:29:29Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှု]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046626 wikitext text/x-wiki == ကဗျာလွတ်အက == [[File:Khinwinnwe.jpg|thumb|ကဗျာလွတ် အက ကိုကပြနေသော ခင်ဝင်းနွယ်]] [[File:Khinwinnwe136.jpg|thumb|ကဗျာလွတ် အက ကိုကပြနေသော ခင်ဝင်းနွယ်]] ကဗျာလွတ်အက ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့အမျိုးသမီးအကပညာရပ်၏ အခြေခံအုတ်မြစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မန္တလေးပန်တျာနှင့် အနုပညာသင်ကျောင်းမှ အကနည်းပြဆရာမကြီး ဒေါ်ဩဘာသောင်းသည် နန်းတွင်းအစဉ်အဆက် အကပညာကို ကျွမ်းကျင်သူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက်၊ မြန်မာ့အမျိုးသမီးအကများကို စနစ်တကျရှိစေရန်နှင့် မည်သည့်ဂီတစည်းဝါးနှင့်မဆို ကပြနိုင်စွမ်းရှိစေရန် ရည်ရွယ်၍ ဤအကသင်ရိုးကို တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် တီထွင်ဖန်တီးမှု == ၁၉၅၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် မန္တလေးပန်တျာနှင့် အနုပညာသင်ကျောင်းကို စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ကျောင်း၏ စတင်တည်ထောင်မှုတွင် ပညာရှိကြီး ရွှေပြည်ဦးဘတင်၊ ဦးခင်မောင်ဒွေး (ယောမင်းကြီး ဦးဘိုးလှိုင်၏မြေး)၊ စည်သူမောင်မောင်ကျော်နှင့် ဦးကိုလေး (မန္တလေးတက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ်ကြီး) တို့က ဦးဆောင်ခဲ့ကြသည်။ အဆိုပါကျောင်းအတွက် အမျိုးသမီးအကနည်းပြဆရာမ ရွေးချယ်ရာတွင် နန်းတွင်းအကပညာရှင် ဒေါ်ထွေးလေး၏ တပည့်ဖြစ်သူ၊ အီနောင်မင်းသား ကိုစံတုတ်ထံတွင် နန်းတွင်းအကများကို သင်ကြားခဲ့ဖူးသည့် ဒေါ်ဩဘာသောင်းကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ်က အကသင်တန်းအတွက် တိကျသော သင်ရိုးမရှိသေးသဖြင့်၊ ဆရာမကြီးသည် ရွာစားစိန်လှမောင်၏ ဗုံလေးလုံးသံစဉ်နှင့် ဒိုးချက်၊ ဒိုးကွက်များကို အခြေခံကာ အကကွက်များကို စနစ်တကျ တီထွင်ခဲ့သည်။ ဤသင်ရိုးကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီး ဗိုလ်ခင်မောင်ကလေးက "ကဗျာလွတ်အက" ဟု အမည်ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ == သင်ရိုးညွှန်းတမ်းနှင့် အဆင့်ဆင့် သင်ကြားမှု == ကဗျာလွတ်အကတွင် ကကွက်ပေါင်း ၁၂၅ ကွက် ရှိသည်။ ဆရာမကြီးသည် ၎င်းတို့ကို ခက်ခဲနက်နဲမှုအပေါ် မူတည်၍ အဆင့် ၅ ဆင့် ခွဲခြားထားခဲ့သည်။ ပထမအဆင့် (၂၅ ကွက်): အခြေခံစည်းဝါးများနှင့် ကပြနိုင်သော အခြေခံသင်ရိုး။ ဒုတိယအဆင့် (၂၅ ကွက်): အရုပ်ကြိုးအကများအပါအဝင် အဆင့်။ တတိယအဆင့် (၂၅ ကွက်): အငြိမ့်ကကြိုးများပါဝင်သော အဆင့်။ စတုတ္ထနှင့် ပဉ္စမအဆင့် (၅၀ ကွက်): အဆင့်မြင့် (တက္ကသိုလ်အဆင့်) အတွက် တီထွင်ခဲ့သော ကကွက်များ။ ဤ ၁၂၅ ကွက်ကို ပိုင်နိုင်စွာ တတ်မြောက်ပါက မည်သည့်မြန်မာသီချင်းစည်းဝါးနှင့်မဆို ပိုင်နိုင်စွာ ကပြနိုင်မည်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ == မှတ်တမ်းတင်ခြင်းနှင့် ဖြစ်စဉ်များ == ၁၉၆၇ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်တွင် ရန်ကုန်အိမ်တော်ဝင်းအတွင်း တောင်သူလယ်သမားနေ့ ဂုဏ်ပြုညစာစားပွဲ၌ မန္တလေးပန်တျာမှ ဒေါ်ဩဘာသောင်း၏တပည့် မခင်ဝင်းနွယ်က ကပြခဲ့ရာတွင် တော်လှန်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌကြီးက အလွန်စိတ်ဝင်စားသဖြင့် အကသင်ရိုးများအဖြစ် ပြဋ္ဌာန်းနိုင်ရေး မှတ်တမ်းတင်ရန် နှုတ်မိန့်ပေးခဲ့သည်။ == မှတ်တမ်းတင်ခြင်း == ၁၉၆၇ ခုနှစ် ဧပြီလမှစ၍ ပန်းချီကောက်ကြောင်း ၁၆၁၇ ပုံ၊ ဓာတ်ပုံ ၄၀၀၀ ကျော်နှင့် ဗဟိုရုပ်ရှင်မှ ရုပ်ရှင်ဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ == ရပ်ဆိုင်းခြင်း == သို့သော်လည်း ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် အကြောင်းပြချက်အမျိုးမျိုးဖြင့် လုပ်ငန်းစဉ် ရပ်ဆိုင်းသွားခဲ့ပြီး၊ ဆရာမကြီး ဒေါ်ဩဘာသောင်းမှာလည်း စိတ်မကောင်းခြင်းကြီးစွာဖြင့် ၁၉၇၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ရသည်။ == ကဗျာလွတ် အရှုပ်တော်ပုံ == ဤဖြစ်စဉ်သည် နှစ်ပေါင်း ၅၀ ကျော်ကြာသည်အထိ အရှုပ်တော်ပုံအဖြစ် ရှိနေခဲ့သည်။ == ဖိအားပေးမှုများ == ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ဇော်ပုလဲ-ခင်ဝင်းနွယ်တို့က စာအုပ်ထုတ်ဝေရန် ကြိုးပမ်းသောအခါ ဝန်ကြီးဌာနက ခြိမ်းခြောက် ဖိအားပေးခြင်း၊ စာမူခွင့်ပြုချက် မပေးခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ == စာမူကို ဝယ်ယူခြင်း == ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးဌာနက စာမူကို တစ်သောင်းကျပ်ဖြင့် ဝယ်ယူခဲ့သော်လည်း "ပြုစုသူအမည် မဖော်ပြရ၊ နောက်ထပ် မပြုစုရ" ဟူသော ဖိအားပေးစာချုပ်ဖြင့် ချုပ်နှောင်ခဲ့သည်။ == မှားယွင်းသော သင်ရိုးများ == ဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ဝေလိုက်သော စာအုပ်များတွင် မှတ်တမ်းအချက်အလက်များနှင့် ပုံကြမ်းများမှာ များစွာမှားယွင်းနေသဖြင့် ပညာရှင်များက ကန့်ကွက်ခဲ့ရသည်။ == ၂၀၀၉-၂၀၁၀ ပြန်လည်ကြိုးပမ်းမှု == မန္တလေးအနှစ် ၁၅၀ ပြည့်တွင် ခင်ဝင်းနွယ်က ဗီစီဒီရိုက်ကူးတင်ပြရာတွင်လည်း ဆင်ဆာအဖွဲ့က "အသက်ကြီးလွန်း၍ မူလကကွက်မဟုတ်၊ တီးလုံးမှားသည်" စသည့် အကြောင်းပြချက်များဖြင့် ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဝန်ကြီးဌာနနှင့် အကြိမ်ကြိမ် ညှိနှိုင်းပြီးနောက် "ဒေါ်ဩဘာသောင်း၏ အခြေခံအမျိုးသမီးကကွက်များ" ဟု အမည်ပြောင်းလဲမှသာ ခွင့်ပြုချက်ရခဲ့သည်။ == နိဂုံးချုပ် == ဒေါ်ဩဘာသောင်း၏ ကဗျာလွတ်အကသည် မြန်မာ့အမျိုးသမီးအကပညာအတွက် တန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်သော အမွေအနှစ်ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ပုဂ္ဂိုလ်စွဲ၊ ဒေသစွဲ၊ ဝန်ကြီးဌာန၏ အုပ်ချုပ်ရေးအမှားများနှင့် အာဏာဖြင့် ဖိအားပေးမှုများကြောင့် ဤပညာရပ်ကို မူလအနှစ်သာရအတိုင်း ထိန်းသိမ်းရန်မှာ ယနေ့တိုင် ခက်ခဲနေဆဲဖြစ်သည်။ ဆရာမကြီး၏ တပည့် ခင်ဝင်းနွယ်အနေဖြင့် ဤပညာရပ်ကို ယဉ်ကျေးမှုမျက်နှာစာတွင် တင်ကျန်ရှိစေရေး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း အာဏာပိုင်များ၏ ပိတ်ပင်တားဆီးမှုကြောင့် စိတ်အနာကြီးနာခဲ့ရသည့် သမိုင်းဖြစ်စဉ်တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == * ရင်းမြစ် - ( စာရေးဆရာ ဆင်ဖြူကျွန်းအောင်သိန်း ရေးသားသော မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်ပညာရှင် များစာအုပ်မှ ဖော်ပြသည်။ ) [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှု]] ed9wsl34ywj30hrso1mxnksfr86a89p 0 117919 1046612 950353 2026-08-05T15:00:58Z ~2026-43221-02 146571 1046612 wikitext text/x-wiki '''အင်စတာဂရမ်''' (အိုင်ဂျီ IG ဟုလည်း သိကြသည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/newsround/41426106|title=Do YOU know what social media rules you've signed up to? - CBBC Newsround|access-date=September 1, 2018}}</ref>) သည် ဖေ့ဘွတ်မှ ပိုင်ဆိုင်သည့် ရုပ်ပုံနှင့် ဗီဒီယိုများ မျှဝေသည့် ကွန်ယက်ဝန်ဆောင်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို Kevin Systrom နှင့် Mike Krieger တို့သည် ၂၀၁၀ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် iOS တစ်ခုတည်း၌သာ စတင်ခဲ့သည်။ အန်ဒရွိုက်အတွက်ကိုမူ နှစ်ဝက်ခန့်ကြာမြင့်ပြီးသည့် ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ထုတ်ဝေခဲ့ သည်။ ထို့နောက်တွင် feature – limited ဝဘ်ဆိုက်တစ်ခုကို ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် ဝင်းဒိုး 10 မိုဘိုင်းနှင့် ဝင်းဒိုး 10 တို့အတွက် ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလနှင့် ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် အသီးသီး ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ အင်စတာဂရမ်တွင် အသုံးပြုသူအား ရုပ်ပုံများနှင့် ဗီဒီယိုများကို upload တင်ခြင်းကို ခွင့်ပြုထားသည်။ ထိုတင်မည့် ရုပ်ပုံနှင့် ဗီဒီယိုများကို filter အသုံးပြုကာ ပြင်ဆင်ခြင်း၊ tag ဖြင့် ထိန်းသိမ်းစုစည်းခြင်း နှင့် တည်နေရာ အချက်အလက်များ ပြုပြင်ခြင်း စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် iOS အတွက် အင်စတာဂရမ် app ကို App Store မှ တရားဝင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃ ရက်နေ့တွင် အင်စတာဂရမ် သည် အန်းဒရွိုက်အတွက် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထိုအပ်ပလီကေးရှင်းအား တစ်ရက်တည်းတွင်ပင် ဒေါင်းလုပ်ပြုလုပ်မှုအရေအတွက်သည် တစ်သန်းကျော် ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် ဝေါစထရိ (Wall Street) ဂျာနယ်သည် အင်စတရာဂရမ်၏ ငွေကြေးသည် ဒေါ်လာသန်း ၅၀၀ အထိ မြင့်တက်လာသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.socialmediatoday.com/news/instagram-stories-is-now-being-used-by-500-million-people-daily/547270/|title=Instagram Stories is Now Being Used by 500 Million People Daily|website=Social Media Today|access-date=2019-04-16}}</ref> ထိုလတွင်ပင် အင်စတာဂရမ်အား ဖေ့ဘွတ်သည့် ဒေါ်လာ ၁ ဘီလီယံဖြင့် ဝယ်ယူခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:လူမှုရေး မီဒီယာ]] [[Category:ဗီဒီယို ဆော့ဝဲလ်]] oiwnd2f7ek7mvt9ltb8q3zazmv1ylie 1046615 1046612 2026-08-05T15:58:13Z Dr Lotus Black 31011 [[Special:Contributions/~2026-43221-02|~2026-43221-02]] ([[User talk:~2026-43221-02|ဆွေးနွေး]]) ၏ ပြင်ဆင်မှုကို [[User:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ၏ နောက်ဆုံးတည်းဖြတ်မူသို့ နောက်ပြန် ပြန်ပြင်ခဲ့သည် 950353 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | name = Instagram | logo = [[File:instagram logo 2016.svg|100px]]<br />[[File:Instagram logo.svg|150px]] | author = [[Kevin Systrom]], [[Mike Krieger]] (Burbn, Inc.) | developer = [[Facebook]] | released = {{Start date and age|2010|10|6}} | ver layout = stacked | operating system = [[iOS]], [[Android (operating system)|Android]], [[Windows 10|Windows]] | size = ~109.7 [[Megabyte|MB]] ([[iOS]])<br/> ~36.79 [[Megabyte|MB]] ([[Android (operating system)|Android]]) | language = 36 languages (Android), 29 languages (iOS) <ref>{{cite web |title=How do I change my language settings? |url=https://help.instagram.com/111923612310997 |publisher=Instagram |accessdate=December 6, 2018}}</ref> | license = [[Freeware]] | alexa = {{Decrease}} 24 {{nowrap|(Global, {{as of|2019|10|01|alt=October 2019}})}}<ref>{{cite web|url=https://www.alexa.com/siteinfo/instagram.com|title=Alexa - Instagram Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic|website=www.alexa.com|access-date=2019-10-01|accessdate=12 October 2019|archivedate=10 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220210111602/https://www.alexa.com/siteinfo/instagram.com}}</ref> | website = {{URL|https://www.instagram.com|Instagram.com}} }} '''အင်စတာဂရမ်''' (အိုင်ဂျီ IG ဟုလည်း သိကြသည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/newsround/41426106|title=Do YOU know what social media rules you've signed up to? - CBBC Newsround|access-date=September 1, 2018}}</ref>) သည် ဖေ့ဘွတ်မှ ပိုင်ဆိုင်သည့် ရုပ်ပုံနှင့် ဗီဒီယိုများ မျှဝေသည့် ကွန်ယက်ဝန်ဆောင်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို Kevin Systrom နှင့် Mike Krieger တို့သည် ၂၀၁၀ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် iOS တစ်ခုတည်း၌သာ စတင်ခဲ့သည်။ အန်ဒရွိုက်အတွက်ကိုမူ နှစ်ဝက်ခန့်ကြာမြင့်ပြီးသည့် ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ထုတ်ဝေခဲ့ သည်။ ထို့နောက်တွင် feature – limited ဝဘ်ဆိုက်တစ်ခုကို ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် ဝင်းဒိုး 10 မိုဘိုင်းနှင့် ဝင်းဒိုး 10 တို့အတွက် ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလနှင့် ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် အသီးသီး ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ အင်စတာဂရမ်တွင် အသုံးပြုသူအား ရုပ်ပုံများနှင့် ဗီဒီယိုများကို upload တင်ခြင်းကို ခွင့်ပြုထားသည်။ ထိုတင်မည့် ရုပ်ပုံနှင့် ဗီဒီယိုများကို filter အသုံးပြုကာ ပြင်ဆင်ခြင်း၊ tag ဖြင့် ထိန်းသိမ်းစုစည်းခြင်း နှင့် တည်နေရာ အချက်အလက်များ ပြုပြင်ခြင်း စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် iOS အတွက် အင်စတာဂရမ် app ကို App Store မှ တရားဝင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃ ရက်နေ့တွင် အင်စတာဂရမ် သည် အန်းဒရွိုက်အတွက် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထိုအပ်ပလီကေးရှင်းအား တစ်ရက်တည်းတွင်ပင် ဒေါင်းလုပ်ပြုလုပ်မှုအရေအတွက်သည် တစ်သန်းကျော် ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် ဝေါစထရိ (Wall Street) ဂျာနယ်သည် အင်စတရာဂရမ်၏ ငွေကြေးသည် ဒေါ်လာသန်း ၅၀၀ အထိ မြင့်တက်လာသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.socialmediatoday.com/news/instagram-stories-is-now-being-used-by-500-million-people-daily/547270/|title=Instagram Stories is Now Being Used by 500 Million People Daily|website=Social Media Today|access-date=2019-04-16}}</ref> ထိုလတွင်ပင် အင်စတာဂရမ်အား ဖေ့ဘွတ်သည့် ဒေါ်လာ ၁ ဘီလီယံဖြင့် ဝယ်ယူခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:လူမှုရေး မီဒီယာ]] [[Category:ဗီဒီယို ဆော့ဝဲလ်]] 25t40jro5kmho8jkuc88laf8mbx9e80 0 117963 1046751 482807 2026-08-06T11:35:44Z Dr Lotus Black 31011 1046751 wikitext text/x-wiki [[:en:Complex_number|ကိန်းထွေ]] (complex numbers) များ [[:en:Coefficient|မြှောက်ဖော်ကိန်း]] (coefficients) ဖြစ်နေသော [[:en:Polynomial|ပိုလီနိုမီရယ်ကိန်စဉ်တန်း]] တစ်ခုတွင် အနည်းဆုံး ကိန်းထွေတစ်ခု သည် [[:en:Root_of_a_function|အဖြေ]] (root) အဖြစ်ရှိသည်ဟု '''အက္ခရာသင်္ချာ၏ အခြေခံသီအိုရမ်''' (Fundamental theorem of algebra) က ဖော်ပြသည်။ ဥပမာ <math>ix^2 +2x - i </math> တွင် အဖြေ သို့မဟုတ် သုညဖြစ်စေသော <math>x</math> တန်ဖိုးတစ်ခုသည် <math>i</math> ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:စက်ကွင်း သီအိုရီ]] {{သင်္ချာ-stub}} 2zkcp6u4d5ewxml855tdp10z53s7bvw 0 130240 1046734 779315 2026-08-06T11:15:54Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:သင်္ချာ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ဂျီဩမေတြီ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046734 wikitext text/x-wiki [[File:Asymmetric (PSF).svg|right|150px|upright=0.8|Symmetry (left) and [[asymmetry]] (right)]] [[File:Sphere symmetry group o.svg| right|150px |upright=0.8|A spherical [[symmetry group]] with [[octahedral symmetry]]. The yellow region shows the [[fundamental domain]].]] [[File:Studio del Corpo Umano - Leonardo da Vinci.png|right| right|150px|upright=0.8|[[Leonardo da Vinci]]'s '[[Vitruvian Man]]' (ca. 1487) is often used as a representation of symmetry in the human body and, by extension, the natural universe.]] [[File:BigPlatoBig.png| right|100px|upright=0.8|A [[fractal]]-like shape that has [[reflectional symmetry]], [[rotational symmetry]] and [[self-similarity]], three forms of symmetry. This shape is obtained by a [[finite subdivision rule]].]] [[File:Great Mosque of Kairouan, west portico of the courtyard.jpg|right| right|150px|upright=0.8|Symmetric arcades of a portico in the [[Mosque of Uqba|Great Mosque of Kairouan]] also called the Mosque of Uqba, in [[Tunisia]].]] '''ခေါက်ချိုးညီခြင်း ({{lang-en|symmetry}}, {{lang-gr|συμμετρία}})''' သည် ရှေးဂရိဘာသာတွင် သင့်တော်မှန်ကန်သည့် အချိုးအဆ၊ အစီအစဉ်၊ အတိုင်းအတာ ကိုက်ညီမှုဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref>{{cite dictionary |title=symmetry |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=symmetry |dictionary=Online Etymology Dictionary}}</ref> နေ့စဉ်သုံးစွဲသော ဘာသာစကားအနေဖြင့် လှပ၍ ညီညာသော အချိုးအဆနှင့် ဟန်ချက်ညီမျှမှု ဟုရည်ညွှန်းနိုင်သည်။<ref>{{cite book |last = Zee |first = A. |title = Fearful Symmetry |url = https://archive.org/details/fearfulsymmetrys0000zeea_c2f3 |publisher = Princeton University Press |location = Princeton, N.J. |year = 2007 |isbn = 978-0-691-13482-6}}</ref><ref>''Symmetry and the Beautiful Universe,''Christopher T. Hill and Leon M. Lederman, Prometheus Books (2005)</ref>{{efn|For example, [[Aristotle]] ascribed spherical shape to the heavenly bodies, attributing this formally defined geometric measure of symmetry to the natural order and perfection of the cosmos.}} သင်္ချာဘာသာရပ်၌ ခေါက်ချိုးညီခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ပို၍တိကျသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ရှိ၍ များသောအားဖြင့် ပြောင်းလဲခြင်းလုပ်ဆောင်ချက်တချို့ (Transformation function)အောက်၌ မပြောင်းလဲ အမြဲတစ်သမတ်တည်းရှိသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုကို ကိုယ်စားပြု ရည်ညွှန်းရာ၌ သုံးစွဲသည်။ ပြောင်းလဲခြင်းလုပ်ဆောင်ချက်တချို့မှာ အရာဝတ္ထု၏ အနေအထားမပြောင်းဘဲ ရွေ့ရှားခြင်း([[:en:Translation (geometry)|translation]])၊ အချိုးညီ ရောင်ပြန်ထင်ဟပ်မှု([[:en:Reflection (mathematics)|reflection]])၊ ဗဟိုချက်တစ်ခု၌ အရာဝတ္ထုလည်ခြင်း([[:en:Rotation (mathematics)|rotation]])၊ အရာဝတ္ထုအချိုးအဆပြောင်းလဲခြင်း([[:en:Scaling (geometry)|scaling]])များဖြစ်သည်။<ref name=":0">{{Cite web|url=https://mathvault.ca/math-glossary/#invariance|title=The Definitive Glossary of Higher Mathematical Jargon — Invariance|last=|first=|date=2019-08-01|website=Math Vault|language=en-US|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2019-11-12}}</ref> ဤ နေ့စဉ်သုံးနှင့် သင်္ချာဆိုင်ရာ ရည်ညွှန်းအဓိပ္ပာယ်များမှာ ရံခါ၌ ခွဲခြားပြောဆိုနိုင်သော်လည်း အနုစိတ်သဘောအားဖြင့် ဆက်စပ်ပတ်သက်သည်။ သင်္ချာဆိုင်ရာ ခေါက်ချိုးညီခြင်းကို အချိန်ဖြတ်သန်းကုန်ဆုံးမှုနှင့်ပတ်သက်ပြီး စူးစမ်းလေ့လာနိုင်သည်။ ခေါက်ချိုးညီခြင်းကို နေရာအနေအထားဆက်သွယ်ချက်သဘောတရား([[:en:space|spatial relationship]])အနေဖြင့်လေ့လာခြင်း၊ ဂျီဩမေထြီပြောင်းလဲခြင်း([[:en:geometric transformation|geometric transformation]])ဖြစ်စဉ်မှ တစ်ဆင့်သော်လည်းကောင်း လုပ်ဆောင်ချက်ဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲခြင်းမှ တစ်ဆင့်​သော်လည်းကောင်း လေ့လာစူးစမ်းနိုင်သည်။ ထို့ပြင် သီအိုရီပုံစံငယ်များ၊ ဘာသာစကား၊ ဂီတ တို့ပါဝင်သော စိတ္တဇနယ်ပယ်(စိတ်ကူး) အရာဝတ္ထုများ၏ ရှုထောင့်သွင်ပြင်မှလည်း လေ့လာစူးစမ်းနိုင်သည်။<ref name="Mainzer000">{{cite book |title = Symmetry And Complexity: The Spirit and Beauty of Nonlinear Science |first = Klaus |last = Mainzer |publisher = World Scientific |year = 2005 |isbn = 981-256-192-7}}</ref>{{efn|Symmetric objects can be material, such as a person, crystal, quilt, floor tiles, or molecule, or it can be an abstract object structure such as a mathematical equation or a series of tones (music).}} ခေါက်ချိုးညီခြင်းသဘောကို မလိုက်နာသော (သို့) ပျက်ကွက်သော စနစ်ကို ခေါက်ချိုးမညီခြင်း(asymmetry) ဟုလည်းသုံးစွဲသည်။ မှန်ရိပ်ခေါက်ချိုးညီ၊ ပတ်လည်ခေါက်ချိုးညီ၊ ပုံရိပ်ပွားတူညီ စသဖြင့် အမျိုးအစားအလိုက် အမည်ကွဲများရှိသည်။ ==မှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကား== <references /> {{stub}} [[ကဏ္ဍ:ဂျီဩမေတြီ]] erjvpfg0huwfq9ls96qu6n1451575pi 1046735 1046734 2026-08-06T11:16:10Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:သီအိုရီဆိုင်ရာ ရူပဗေဒ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046735 wikitext text/x-wiki [[File:Asymmetric (PSF).svg|right|150px|upright=0.8|Symmetry (left) and [[asymmetry]] (right)]] [[File:Sphere symmetry group o.svg| right|150px |upright=0.8|A spherical [[symmetry group]] with [[octahedral symmetry]]. The yellow region shows the [[fundamental domain]].]] [[File:Studio del Corpo Umano - Leonardo da Vinci.png|right| right|150px|upright=0.8|[[Leonardo da Vinci]]'s '[[Vitruvian Man]]' (ca. 1487) is often used as a representation of symmetry in the human body and, by extension, the natural universe.]] [[File:BigPlatoBig.png| right|100px|upright=0.8|A [[fractal]]-like shape that has [[reflectional symmetry]], [[rotational symmetry]] and [[self-similarity]], three forms of symmetry. This shape is obtained by a [[finite subdivision rule]].]] [[File:Great Mosque of Kairouan, west portico of the courtyard.jpg|right| right|150px|upright=0.8|Symmetric arcades of a portico in the [[Mosque of Uqba|Great Mosque of Kairouan]] also called the Mosque of Uqba, in [[Tunisia]].]] '''ခေါက်ချိုးညီခြင်း ({{lang-en|symmetry}}, {{lang-gr|συμμετρία}})''' သည် ရှေးဂရိဘာသာတွင် သင့်တော်မှန်ကန်သည့် အချိုးအဆ၊ အစီအစဉ်၊ အတိုင်းအတာ ကိုက်ညီမှုဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref>{{cite dictionary |title=symmetry |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=symmetry |dictionary=Online Etymology Dictionary}}</ref> နေ့စဉ်သုံးစွဲသော ဘာသာစကားအနေဖြင့် လှပ၍ ညီညာသော အချိုးအဆနှင့် ဟန်ချက်ညီမျှမှု ဟုရည်ညွှန်းနိုင်သည်။<ref>{{cite book |last = Zee |first = A. |title = Fearful Symmetry |url = https://archive.org/details/fearfulsymmetrys0000zeea_c2f3 |publisher = Princeton University Press |location = Princeton, N.J. |year = 2007 |isbn = 978-0-691-13482-6}}</ref><ref>''Symmetry and the Beautiful Universe,''Christopher T. Hill and Leon M. Lederman, Prometheus Books (2005)</ref>{{efn|For example, [[Aristotle]] ascribed spherical shape to the heavenly bodies, attributing this formally defined geometric measure of symmetry to the natural order and perfection of the cosmos.}} သင်္ချာဘာသာရပ်၌ ခေါက်ချိုးညီခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ပို၍တိကျသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ရှိ၍ များသောအားဖြင့် ပြောင်းလဲခြင်းလုပ်ဆောင်ချက်တချို့ (Transformation function)အောက်၌ မပြောင်းလဲ အမြဲတစ်သမတ်တည်းရှိသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုကို ကိုယ်စားပြု ရည်ညွှန်းရာ၌ သုံးစွဲသည်။ ပြောင်းလဲခြင်းလုပ်ဆောင်ချက်တချို့မှာ အရာဝတ္ထု၏ အနေအထားမပြောင်းဘဲ ရွေ့ရှားခြင်း([[:en:Translation (geometry)|translation]])၊ အချိုးညီ ရောင်ပြန်ထင်ဟပ်မှု([[:en:Reflection (mathematics)|reflection]])၊ ဗဟိုချက်တစ်ခု၌ အရာဝတ္ထုလည်ခြင်း([[:en:Rotation (mathematics)|rotation]])၊ အရာဝတ္ထုအချိုးအဆပြောင်းလဲခြင်း([[:en:Scaling (geometry)|scaling]])များဖြစ်သည်။<ref name=":0">{{Cite web|url=https://mathvault.ca/math-glossary/#invariance|title=The Definitive Glossary of Higher Mathematical Jargon — Invariance|last=|first=|date=2019-08-01|website=Math Vault|language=en-US|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2019-11-12}}</ref> ဤ နေ့စဉ်သုံးနှင့် သင်္ချာဆိုင်ရာ ရည်ညွှန်းအဓိပ္ပာယ်များမှာ ရံခါ၌ ခွဲခြားပြောဆိုနိုင်သော်လည်း အနုစိတ်သဘောအားဖြင့် ဆက်စပ်ပတ်သက်သည်။ သင်္ချာဆိုင်ရာ ခေါက်ချိုးညီခြင်းကို အချိန်ဖြတ်သန်းကုန်ဆုံးမှုနှင့်ပတ်သက်ပြီး စူးစမ်းလေ့လာနိုင်သည်။ ခေါက်ချိုးညီခြင်းကို နေရာအနေအထားဆက်သွယ်ချက်သဘောတရား([[:en:space|spatial relationship]])အနေဖြင့်လေ့လာခြင်း၊ ဂျီဩမေထြီပြောင်းလဲခြင်း([[:en:geometric transformation|geometric transformation]])ဖြစ်စဉ်မှ တစ်ဆင့်သော်လည်းကောင်း လုပ်ဆောင်ချက်ဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲခြင်းမှ တစ်ဆင့်​သော်လည်းကောင်း လေ့လာစူးစမ်းနိုင်သည်။ ထို့ပြင် သီအိုရီပုံစံငယ်များ၊ ဘာသာစကား၊ ဂီတ တို့ပါဝင်သော စိတ္တဇနယ်ပယ်(စိတ်ကူး) အရာဝတ္ထုများ၏ ရှုထောင့်သွင်ပြင်မှလည်း လေ့လာစူးစမ်းနိုင်သည်။<ref name="Mainzer000">{{cite book |title = Symmetry And Complexity: The Spirit and Beauty of Nonlinear Science |first = Klaus |last = Mainzer |publisher = World Scientific |year = 2005 |isbn = 981-256-192-7}}</ref>{{efn|Symmetric objects can be material, such as a person, crystal, quilt, floor tiles, or molecule, or it can be an abstract object structure such as a mathematical equation or a series of tones (music).}} ခေါက်ချိုးညီခြင်းသဘောကို မလိုက်နာသော (သို့) ပျက်ကွက်သော စနစ်ကို ခေါက်ချိုးမညီခြင်း(asymmetry) ဟုလည်းသုံးစွဲသည်။ မှန်ရိပ်ခေါက်ချိုးညီ၊ ပတ်လည်ခေါက်ချိုးညီ၊ ပုံရိပ်ပွားတူညီ စသဖြင့် အမျိုးအစားအလိုက် အမည်ကွဲများရှိသည်။ ==မှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကား== <references /> {{stub}} [[ကဏ္ဍ:ဂျီဩမေတြီ]] [[ကဏ္ဍ:သီအိုရီဆိုင်ရာ ရူပဗေဒ]] fcjanp0l560eponfa82of4a1771btb3 1046736 1046735 2026-08-06T11:17:07Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1046736 wikitext text/x-wiki [[File:Asymmetric (PSF).svg|right|150px|upright=0.8|Symmetry (left) and [[asymmetry]] (right)]] [[File:Sphere symmetry group o.svg| right|150px |upright=0.8|A spherical [[symmetry group]] with [[octahedral symmetry]]. The yellow region shows the [[fundamental domain]].]] [[File:Studio del Corpo Umano - Leonardo da Vinci.png|right| right|150px|upright=0.8|[[Leonardo da Vinci]]'s '[[Vitruvian Man]]' (ca. 1487) is often used as a representation of symmetry in the human body and, by extension, the natural universe.]] [[File:BigPlatoBig.png| right|100px|upright=0.8|A [[fractal]]-like shape that has [[reflectional symmetry]], [[rotational symmetry]] and [[self-similarity]], three forms of symmetry. This shape is obtained by a [[finite subdivision rule]].]] [[File:Great Mosque of Kairouan, west portico of the courtyard.jpg|right| right|150px|upright=0.8|Symmetric arcades of a portico in the [[Mosque of Uqba|Great Mosque of Kairouan]] also called the Mosque of Uqba, in [[Tunisia]].]] '''ခေါက်ချိုးညီခြင်း ({{lang-en|symmetry}}, {{lang-gr|συμμετρία}})''' သည် ရှေးဂရိဘာသာတွင် သင့်တော်မှန်ကန်သည့် အချိုးအဆ၊ အစီအစဉ်၊ အတိုင်းအတာ ကိုက်ညီမှုဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref>{{cite dictionary |title=symmetry |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=symmetry |dictionary=Online Etymology Dictionary}}</ref> နေ့စဉ်သုံးစွဲသော ဘာသာစကားအနေဖြင့် လှပ၍ ညီညာသော အချိုးအဆနှင့် ဟန်ချက်ညီမျှမှု ဟုရည်ညွှန်းနိုင်သည်။<ref>{{cite book |last = Zee |first = A. |title = Fearful Symmetry |url = https://archive.org/details/fearfulsymmetrys0000zeea_c2f3 |publisher = Princeton University Press |location = Princeton, N.J. |year = 2007 |isbn = 978-0-691-13482-6}}</ref><ref>''Symmetry and the Beautiful Universe,''Christopher T. Hill and Leon M. Lederman, Prometheus Books (2005)</ref>{{efn|For example, [[Aristotle]] ascribed spherical shape to the heavenly bodies, attributing this formally defined geometric measure of symmetry to the natural order and perfection of the cosmos.}} သင်္ချာဘာသာရပ်၌ ခေါက်ချိုးညီခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ပို၍တိကျသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ရှိ၍ များသောအားဖြင့် ပြောင်းလဲခြင်းလုပ်ဆောင်ချက်တချို့ (Transformation function)အောက်၌ မပြောင်းလဲ အမြဲတစ်သမတ်တည်းရှိသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုကို ကိုယ်စားပြု ရည်ညွှန်းရာ၌ သုံးစွဲသည်။ ပြောင်းလဲခြင်းလုပ်ဆောင်ချက်တချို့မှာ အရာဝတ္ထု၏ အနေအထားမပြောင်းဘဲ ရွေ့ရှားခြင်း([[:en:Translation (geometry)|translation]])၊ အချိုးညီ ရောင်ပြန်ထင်ဟပ်မှု([[:en:Reflection (mathematics)|reflection]])၊ ဗဟိုချက်တစ်ခု၌ အရာဝတ္ထုလည်ခြင်း([[:en:Rotation (mathematics)|rotation]])၊ အရာဝတ္ထုအချိုးအဆပြောင်းလဲခြင်း([[:en:Scaling (geometry)|scaling]])များဖြစ်သည်။<ref name=":0">{{Cite web|url=https://mathvault.ca/math-glossary/#invariance|title=The Definitive Glossary of Higher Mathematical Jargon — Invariance|last=|first=|date=2019-08-01|website=Math Vault|language=en-US|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2019-11-12}}</ref> ဤ နေ့စဉ်သုံးနှင့် သင်္ချာဆိုင်ရာ ရည်ညွှန်းအဓိပ္ပာယ်များမှာ ရံခါ၌ ခွဲခြားပြောဆိုနိုင်သော်လည်း အနုစိတ်သဘောအားဖြင့် ဆက်စပ်ပတ်သက်သည်။ သင်္ချာဆိုင်ရာ ခေါက်ချိုးညီခြင်းကို အချိန်ဖြတ်သန်းကုန်ဆုံးမှုနှင့်ပတ်သက်ပြီး စူးစမ်းလေ့လာနိုင်သည်။ ခေါက်ချိုးညီခြင်းကို နေရာအနေအထားဆက်သွယ်ချက်သဘောတရား([[:en:space|spatial relationship]])အနေဖြင့်လေ့လာခြင်း၊ ဂျီဩမေထြီပြောင်းလဲခြင်း([[:en:geometric transformation|geometric transformation]])ဖြစ်စဉ်မှ တစ်ဆင့်သော်လည်းကောင်း လုပ်ဆောင်ချက်ဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲခြင်းမှ တစ်ဆင့်​သော်လည်းကောင်း လေ့လာစူးစမ်းနိုင်သည်။ ထို့ပြင် သီအိုရီပုံစံငယ်များ၊ ဘာသာစကား၊ ဂီတ တို့ပါဝင်သော စိတ္တဇနယ်ပယ်(စိတ်ကူး) အရာဝတ္ထုများ၏ ရှုထောင့်သွင်ပြင်မှလည်း လေ့လာစူးစမ်းနိုင်သည်။<ref name="Mainzer000">{{cite book |title = Symmetry And Complexity: The Spirit and Beauty of Nonlinear Science |first = Klaus |last = Mainzer |publisher = World Scientific |year = 2005 |isbn = 981-256-192-7}}</ref>{{efn|Symmetric objects can be material, such as a person, crystal, quilt, floor tiles, or molecule, or it can be an abstract object structure such as a mathematical equation or a series of tones (music).}} ခေါက်ချိုးညီခြင်းသဘောကို မလိုက်နာသော (သို့) ပျက်ကွက်သော စနစ်ကို ခေါက်ချိုးမညီခြင်း(asymmetry) ဟုလည်းသုံးစွဲသည်။ မှန်ရိပ်ခေါက်ချိုးညီ၊ ပတ်လည်ခေါက်ချိုးညီ၊ ပုံရိပ်ပွားတူညီ စသဖြင့် အမျိုးအစားအလိုက် အမည်ကွဲများရှိသည်။ ==မှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျီဩမေတြီ]] [[ကဏ္ဍ:သီအိုရီဆိုင်ရာ ရူပဗေဒ]] {{geometry-stub}} eaawekthzmtzsgvqabw4e5svj668tm1 0 187790 1046702 1044956 2026-08-06T07:16:38Z ~2026-42047-83 146235 /* */ 1046702 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ချောင်းဆုံ (တောင်) | official_name = ချောင်းဆုံ (တောင်)ရွာ | native_name = | other_name = | postal_code = 222203 | postal_code_type = Postal codes | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ | pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ | image_skyline = | image_map = | map_caption = | settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွာများ|ရွာ]] | subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]] | subdivision_name1 = {{flag|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး}} | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = [[ရွှေဘိုခရိုင်]] | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name3 = [[တန့်ဆည်မြို့နယ်]] | subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] | subdivision_name4 = ချောင်းဆုံ (တောင်) | unit_pref = imperial | area_total_km2 = | population = | population_as_of = | population_density_km2 = auto | coordinates_display = | coordinates_region = MM | coordinates = {{Coord|22.9940395355225|95.3815231323242|region:MM|format=dms|display=inline,title}} | elevation_ft = | elevation_m = | timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset = +6.30 | website = }} '''ချောင်းဆုံ(တောင်)ရွာ''' ({{Lang-en|Chaung Sone(South)}})သည် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရွှေဘိုခရိုင်]]၊ [[တန့်ဆည်မြို့နယ်]]၊ [[ချောင်းဆုံ (တောင်)ကျေးရွာအုပ်စု]]၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ MMR005011004 ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|access-date=21 December 2020|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes|url-status=dead}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = ချောင်းဆုံ (တောင်) |North = - |Northeast = - |East = - |Southeast = - |South = - |Southwest = - |West = - |Northwest = - }} {{တန့်ဆည်မြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:တန့်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ]] {{Sagaing-geo-stub}} fqhtl3xz8pcb5tff265wmp5xlkjgt0g 0 202836 1046701 1041883 2026-08-06T07:09:42Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1046701 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = တင်အောင်စန်း | image = Admiral Tin Aung San (cropped).jpg | image_upright = | alt = | caption = | office1 = [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]]<br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး | term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |appointer1 = [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] |president1= [[မင်းအောင်လှိုင်]] | predecessor1 = ''ကိုယ်တိုင်'' |successor1 = |deputy1= [[ထင်ကျော်သူ]] |office2 = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency2 = [[ဥတ္တရသီရိမြို့နယ်]] |term_start2 = ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ |term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |majority2 = ခိုင်လုံမဲ ၂၄၇၇၀ <br>{{small|(၆၁.၀၉ရာခိုင်နှုန်း)}} |predecessor2 = ကျော်မင်းလှိုင် <br>{{small|([[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|NLD]])}} <br>{{small|([[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]])}} |successor2 = ''လစ်လပ်'' |office3 = [[အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် |အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာအကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] |term_start3 = ၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end3= |predecessor3 = ကိုယ်တိုင် |successor3 = |appointer3= မင်းအောင်လှိုင် |term_start4 = ၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ |term_end4= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor4 = [[မိုးအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုးအောင်]] |successor4 = ကိုယ်တိုင် |appointer4= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |office5 = [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန (၁)]]<br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |appointer5=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ | 1blankname5 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata5 = ညိုစော |alongside5= [[ကိုကိုလှိုင်]]၊ [[မောင်မောင်တင့်|မောင်မောင်တင့်၊]] [[ထွန်းအုံ]] တို့နှင့်အတူ |term_start5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end5 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor5 = [[အောင်ဆန်းစုကြည်]] <br><small>(ယခင်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးအဖြစ်)</small> |successor5 = | office6 = နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရုံး ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |appointer6=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ | 1blankname6 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata6 = မင်းအောင်လှိုင် | term_start6 = ၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ |term_end6 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | predecessor6 = ''ရာထူးစတင်'' | successor6 = [[ညိုစော]]<br>{{small|(ဝန်ကြီးချုပ်တာဝန်နှင့်အတူ)}} | office7 = [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |appointer7=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ | 1blankname7 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata7 = မင်းအောင်လှိုင် | term_start7 = ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ | term_end7 = ၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ | predecessor7 = [[မြထွန်းဦး]] |successor7 = [[မောင်မောင်အေး]] |office8 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ ဝန်ကြီးချုပ်| ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်]] |appointer8=[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] | 1blankname8 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata8 = မင်းအောင်လှိုင် |alongside8 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]]၊ [[မြထွန်းဦး|မြထွန်းဦး]]၊ [[မောင်မောင်အေး|မောင်မောင်အေး]] ၊ [[သန်းဆွေ (ဝန်ကြီး)|သန်းဆွေ]] ၊ [[ဝင်းရှိန်]] တို့နှင့်အတူ | term_start8 = ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |term_end8 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | predecessor8 = |office9 = [[ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |appointer9=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ |term_start9 = ၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |term_end9 = ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |predecessor9 = [[သန့်စင်မောင်]] |successor9 = [[မြထွန်းဦး]] | 1blankname9 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata9 = မင်းအောင်လှိုင် |office10 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] အဖွဲ့ဝင် |appointer10=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၁ |term_start10= ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/burmese/live/burma-55882493/page/8|title=နိုင်ငံတော် စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို ဖွဲ့စည်း|accessdate=2 February 2023|archivedate=1 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230201170748/https://www.bbc.com/burmese/live/burma-55882493/page/8}}</ref> |term_end10 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |predecessor10 = ''ကောင်စီစတင်'' |successor10 = ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' | 1blankname10 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata10 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |office11 = [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] |term_start11 = ၁၁ ဩဂုတ် ၂၀၁၅ |term_end11 = ၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |predecessor11 = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သူရ သက်ဆွေ |successor11 = [[မိုးအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုးအောင်]] | birth_name = | other_name = | nickname = | birth_date = {{birth date and age|1960|10|16}} | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} death date first, then birth date --> | death_place = | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = {{Navy|မြန်မာနိုင်ငံ}} | serviceyears = | serviceyears_label = | rank = [[ဖိုင်:Vice Senior General Tatmadaw Navy.gif|12px|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] ဗိုလ်ချုပ်ကြီး | rank_label = | servicenumber = | unit = ကက(ရေ) | commands = | battles_label = | battles = | awards =[[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] <br> [[စည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၁) <br> [[သရေစည်သူ]] (၂၀၂၆) | memorials = | parents = | father = | mother = | spouse = ဒေါ်သန်းသန်းအေး | children = မယဉ်မင်းသူ | relations = | laterwork = | signature = | signature_size = | signature_alt = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | module = |honorific prefix=[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] (ငြိမ်း) <br> [[သရေစည်သူ]]၊ [[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့|ဇေယျကျော်ထင်]]၊ ဦး |military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ် |military_data1=ရေ/ ၁၂၈၂ |party=[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]}} '''ဦးတင်အောင်စန်း''' (၁၆ အောက်တိုဘာ ၁၉၆၀ ဖွား)<ref>{{cite web |title=Issuance of Executive Order "Blocking Property With Respect To The Situation In Burma;" Burma-related Designations and Designations Updates {{!}} U.S. Department of the Treasury |url=https://home.treasury.gov/policy-issues/financial-sanctions/recent-actions/20210211 |website=home.treasury.gov |access-date=၁၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားနှင့် တပ်မတော်အရာရှိဟောင်းတစ်ဦးဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် သမ္မတ[[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]အဖွဲ့၌ [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအပြင် [[အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] အဖြစ် ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသူ ဖြစ်သည်။ သူသည် [[ဥတ္တရသီရိမြို့နယ်|ဥတ္တရသီရိမဲဆန္ဒနယ်]] [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်းမှ ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရအဖွဲ့ဝင်ဝန်ကြီး ဖြစ်လာသူဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ အစိုးရသစ်၌ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန ၃၁ ခု ဖြင့် ဆောင်ရွက်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် အတည်ပြု |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-264720/ |access-date=2026-04-08 |language=en-US |archive-date=17 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260417034729/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-264720/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>ယင်းမတိုင်ခင် [[ဦးညိုစောအစိုးရ]]၏ [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန (၁)]] ၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအပြင်၊ [[အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] အဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့တပ်မတော်တွင် [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] အဆင့်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ရေ)]] အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သူ ဦးတင်အောင်စန်းသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] အဖွဲ့ဝင်၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ ဝန်ကြီးချုပ်|ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်]]၊ [[ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး]]<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/42345|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်၊ ၆၁ / ၂၀၂၃ ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဒုတိယဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၂ ရက် (၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၃ ရက်) ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၃ ဩဂုတ်၂၀၂၃|date=၃ ဩဂုတ်၂၀၂၃}}</ref>၊ [[ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး]] နှင့် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးဝန်ကြီး စသည့် အရေးပါသော ရာထူးများကို အဆင့်ဆင့် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် စတင်ကျင်းပသည့် တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်သို့ နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ၊ ဥတ္တရသီရိမဲဆန္ဒနယ်မှ ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81557 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ငယ်ဘဝနှင့်ပညာရေး == အဖ ဦးလှအောင်၊အမိ ဒေါ်သီသီ တို့မှ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်၊အောက်တိုဘာ ၁၆ ရက် တွင် ရန်ကုန်မြို့ ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူ တပ်မတော်သား တာဝန်ကျရာနေရာများသို့ ပြောင်းရွှေ့ လိုက်ပါရင်း၊ အမက(၁) ပဲနွယ်ကုန်း၊အမက (၄)အင်းစိန်၊အထက(၁)မေမြို့၊အထက(၉)မန္တလေး နှင့် အထက(၁)ရန်ကင်း တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၇၆ ခုနှစ် တွင် အထက(၁) ရန်ကင်း မှ ဆယ်တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။၁၉၇၈ ခုနှစ် တွင် စစ်တက္ကသိုလ် ဗိုလ်လောင်းသင်တန်းအမှတ်စဉ် (၂၃)သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။၎င်းသည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) [[ညိုစော]] နှင့် တစ်ပတ်စဉ်ထဲ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၂ ခုနှစ် တွင် စစ်တက္ကသိုလ် မှ အောင်စစ်သည်ဆု၊ လေ့ကျင့်ရေးထူးချွန်ဆု တို့ဖြင့် သင်တန်းဆင်းခဲ့သည်။ယင်းနောက် တပ်မတော်(ရေ) စီမံခန့်ခွဲရေးအရာရှိငဘ်သင်တန်း(၁/၈၂)ကို တက်ရောက်ခဲ့ပြီး အကောင်းဆုံးကျောင်းသားဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ == စစ်မှုထမ်းခြင်း == သူသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]]၊​ အပတ်စဉ် (၂၃) ကျောင်းဆင်းဖြစ်ပြီး၊ ကိုယ်ပိုင်အမှတ်မှာ ရေ/၁၂၈၇ ဖြစ်သည်။အမေရိကန်နိုင်ငံ တွင် ဖွင့်လှစ်သည့် အမေရိကန်နေဗီဆီးလ်သင်တန်းဆင်း တစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး၊ထိုသင်တန်းကို ၁၉၈၅ ခုနှစ်၊မေလ ၂၀ ရက် မှ ၁၉၈၆ ခုနှစ်၊ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက် အထိ တက်ရောက်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် စစ်သင်တန်း တက်ရောက်အောင်မြင်ခဲ့သူ ရှားရှားပါးပါး ဗိုလ်ချုပ်တစ်ဦးအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခံရသည် ။<ref>{{cite news|title=စစ်ကောင်စီတွင် တာဝန်အရှိဆုံး စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ|url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/6697|work=[[Myanmar Now]]|date=6 May 2021}}</ref>အဆိုပါသင်တန်း၌ နိုင်ငံပေါင်းစုံမှ အရာရှိသင်တန်းသား (၁၂၇)ဦး တက်ရောက်ခဲ့ပြီး၊ခက်ခဲပင်ပန်းကြမ်းတမ်းသည့် သင်ခန်းစာနှင့်လေ့ကျင့်ခန်းများကြောင့် မြန်မာ ၂ ဦးအပါအဝင် ၂၉ ဦးသာ သင်တန်းဆင်းနိုင်ခဲ့သည်။ထိုထဲ ၎င်းပါဝင်ခဲ့သည်။ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သူရ သက်ဆွေ အငြိမ်းစားယူပြီးနောက် စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ)အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသော ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး တင်အောင်စန်းအား ၂၀၁၅ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၀ရက် တွင် ရာထူးတိုးမြှင့်ပြီး ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ) အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=တပ်မတော်ထိပ်တန်းရာထူးများအပြောင်းအလဲပြုလုပ် |url=https://7day.news/%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%91%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%B2%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA-----43952 |website=7Day News - ၇ ရက်နေ့စဉ် သတင်း |access-date=၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |language=en |accessdate=2 February 2021 |archivedate=7 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210207111508/https://7day.news/%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%91%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%B2%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA-----43952 }}</ref><ref>{{cite web |title=ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ အပါအဝင် အရာရှိကြီး ၄၅ ဦး ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီသို့ ကူးပြောင်း |url=https://burma.irrawaddy.com/election/news/%E1%80%92%E1%80%AF-%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%B9%E1%80%81%E1%80%BA%E1%80%B3%E1%80%95%E1%80%B9%E1%82%80%E1%80%80%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%95 |website=ဧရာဝတီ |access-date=၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> == ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း တာဝန်များ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်မှ [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်းယူမှု]] ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် တပ်ရာထူးမှ လျှော့ကျကာ အသစ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ နစက အမိန့်အမှတ် ၁၅/၂၀၂၁ အားဖြင့် [[ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]က ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/burmese/live/burma-55882493/page/8|title=အစိုးရသစ်က ပြည်ထောင်စု ဝန်ကြီးတွေရဲ့ အမည်စာရင်း ထုတ်ပြန်|accessdate=2 February 2023|archivedate=1 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230201170748/https://www.bbc.com/burmese/live/burma-55882493/page/8}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ (၁)ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ကို ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းရာ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။ အစိုးရအဖွဲ့တွင် ၎င်းအပါအဝင် ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် (၅)ဦးရှိလာခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://www.cincds.gov.mm/node/20927|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်၊ ၆ / ၂၀၂၃ ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလဆန်း ၁၂ ရက် (၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်) ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း}}</ref> ယင်းနောက် ၂၀၂၃ ဩဂုတ် ၃ ရက်တွင် ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး အဖြစ်မှ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၈ ရက် တွင် နစက အမိန့်အမှတ် ၅၂/၂၀၂၄ အားဖြင့် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးအဖြစ်မှ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရုံး ဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲခန့်အပ်ခံရသည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၃၁ ရက်တွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့၌ [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၁)၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန် ပေးအပ်ခံရသည်။ ထိုသို့ တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည့်နေ့မှာပင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာထူးမှတစ်ပါးတည်း အနားပေးခံရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73050|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|accessdate=31 July 2025|publisher=Ministry of Information}}</ref> == အရပ်သားဘဝ == ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၅ ရက် တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ် ၆ /၂၀၂၅ ဖြင့် ၎င်းအား အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/73259|title=အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် ခန့်အပ်ခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ }}</ref> [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] တွင် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] ကိုယ်စားပြုပြီး ဥတ္တရသီရိမြို့နယ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။အဆိုပါမဲဆန္ဒနယ်တွင် [[ပြည်သူ့ပါတီ]]၊[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]]၊[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]]၊[[မြန်မာနိုင်ငံတောင်သူလယ်သမားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ|မြန်မာနိုင်ငံ တောင်သူလယ်သမားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] နှင့်[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]]တို့လည်း ဝင်ပြိုင်ခဲ့ကြသည်။ဦးတင်အောင်စန်းသည် ဥတ္တရသီရိမြို့နယ်အတွင်း မဲပေးကြသူများ၏ ခိုင်လုံမဲ စုစုပေါင်း ၄၀၅၄၅ မဲ ရှိရာတွင် ၂၄၇၇၀မဲ ဖြင့် (မဲပေးကြသူများ၏ ရာခိုင်နှုန်း ၆၁.၀၉ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့်)အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] တွင် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=5_1_2026_Pyithu__20_.pdf&type=page_multiple_photo&code=215&sno=9907&token=518695cc971338d8ed724c620153e8b637a15056abad5d0a0e048fa99805c5e70d56206024bd98588a3ab05b90746f962a43561fd2537fd7bbcf56a8e40877c0|title=၂၀၂၅ ပါတီစုံအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၊ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ|work=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်|access-date=၂၁ မတ် ၂၀၂၆|date=}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> ထို့နောက် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]အဖွဲ့ဝင် သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အဖြစ်တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူ အဆိုပြုတင်ပြသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး၏ အမည်စာရင်းအား လွှတ်တော်သို့တင်သွင်း |url=https://news-eleven.com/article/311089 |access-date=2026-04-08 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref>၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်က နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးတို့အား အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များကို ဘက်ပေါင်းစုံမှ လေ့လာသုံးသပ်အကြံပြုနိုင်ရန်အတွက် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦးတင်အောင်စန်းအား အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ် တာဝန်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်ခန့်အပ်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81981 |access-date=2026-04-22 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ == ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်သန်းသန်းအေးနှင့် အိမ်ထောင်ကျကာ ယဉ်မင်းသူ ခေါ် သမီးတစ်ဦးရှိသည်။<ref>{{Cite web|title=Myanmar military SAC members, their businesses and associates that require targeted sanctions|url=https://justiceformyanmar.github.io/justiceformyanmar.org/stories/myanmar-military-sac-members-their-businesses-and-associates-that-require-targeted-sanctions.html|access-date=2021-02-11|website=Justice For Myanmar}}</ref> ယဉ်မင်းသူသည် Global Icon General Trading Company Limited ဒါရိုက်တာတစ်ဦးဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|title=GLOBAL ICON GENERAL TRADING COMPANY LIMITED|url=https://www.myco.dica.gov.mm/Corp/EntityProfile.aspx?id=2b51512a-15f9-41f1-87a1-3288e687833b|access-date=2021-02-11|website=www.myco.dica.gov.mm}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ (၄) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်မြင့်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]]ဖြစ်သော [[စည်သူဘွဲ့]]ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref name=":0">{{Cite journal|author=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ၊နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2021-02/Vol-74,No-5.pdf|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက် နေ့စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂/၂၀၂၁)|pages=၂၅၉|language=မြန်မာဘာသာ|accessdate=၂၀၂၁-၀၉-၂၉|publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်|date=၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်|format=PDF|journal=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြန်တမ်းစာစောင်|volume=အတွဲ(၇၄)|issue=အမှတ်(၅၁)}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂) ရက်နေ့တွင် အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၄၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]]ဖြစ်သော [[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]]ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80484|access-date=2026-03-02|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{s-start}} {{s-mil}} {{s-bef | before=ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သူရ သက်ဆွေ }} {{s-ttl | title=[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] | years=၂၀၁၅ – ၂၀၂၁ }} {{S-aft | after=[[မိုးအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုးအောင်]] }} {{s-end}} {{နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} [[Category:၁၉၆၀ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ရေ) များ]] [[Category:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီဝင်များ]] gr8l8l6d0awt95wy4iiio8dcns39p5b 14 217236 1046720 707575 2026-08-06T10:54:53Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဒိုင်မင်းရှင်း]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046720 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Spacetime}} {{Cat main}} [[ကဏ္ဍ:နှိုင်းရသီအိုရီ]] [[ကဏ္ဍ:စကြဝဠာ]] [[ကဏ္ဍ:ဒိုင်မင်းရှင်း]] d7rdxdvfwp455eppoblr2qaxxampcse 0 247539 1046767 837502 2026-08-06T11:51:51Z Dr Lotus Black 31011 1046767 wikitext text/x-wiki {{About|{{lang-en|coordinate}} ခေါ် ကိုဩဒီးနိတ်(ချအမှတ်) တစ်ခုချင်းစီတို့| ဤ"[[:en:coordinate]] (ကိုဩဒီးနိတ် ခေါ် ချအမှတ်) တစ်ခုချင်းစီ" နှင့် မတူဘဲ [[:en:Coordinate System]] နှင့် သဘောချင်းတူသော '''ကိုဩဒီးနိတ်အိမ်''' ခေါ် '''အမှတ်ချအိမ်''' များ|အမှတ်ချအိမ်}} '''ကိုဩဒိနိတ်များ''' ({{lang-en|coordinates}}) ဆိုသည်မှာ ဆိုင်ရာ [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်]] (Coordinate System) အတွင်း၌ [[တည်နေရာ]]၊ [[အမှတ်]] အသီးသီးကို ဖော်ပြကိုယ်စားပြုနေသည့် စုံလိုက်စုံလိုက် [[ကိန်းစစ်|ကိန်းလုံး]]တို့ ဖြစ်ပြီး၊ ကွင်းခတ်၍ ရေးလေ့ရှိ၏။ သာဓကအားဖြင့် {{math|X, Y, Z}} [[စံတိုင်|စံတိုင်(ဝင်ရိုး)]] ၃ခုဖြင့် စုဖွဲ့သည့် [[တိုင်းကြောင်း]]၃ခုပါ [[ကာတက်စီးယန်း ကိုဩဒိနိတ်စနစ်]]တွင် {{math|(x, y, z)}} ဟု ကွင်းအတွင်း၌ အကန့်ခွဲကာ အစဉ်လိုက် ရေးကြ၏။ အစဉ်လိုက်ဖြစ်မှုမှာ သတိပြု ရေးဖွယ်၊ ဖတ်ဖွယ် ဖြစ်သည်။ ဤသာဓကအတိုင်းလျှင် <math>x</math> ကို ပထမထား၊ <math>y</math> ကို ဒုတိယထား၊ <math>z</math> ကို တတိယထား ရေးကြရိုး ဖြစ်၏။<br> == တိုင်းဖွယ် အမျိုးအစားများ == [[အာကာသ|နေရာရပ်ဝန်း]]သဘော သီးသန့်နှင့် [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်]]များ အဖို့၊ ချအမှတ် (ကိုဩဒီးနိတ်)ပါ ကိန်းဂဏန်းများ၏ ဆိုင်ရာယူနစ်မှာ - * အကွာအဝေးသဘော ဖြစ်သည့် (လက်မ၊ ပေ၊ စင်တီမီတာ၊ မီတာ စသည့်) [[အလျား]] ယူနစ်၊ * သို့တည်းမဟုတ် ဦးတည်ချက်သဘော ဖြစ်သည့် (ဒီဂရီ၊ ရေဒီယန် ကဲ့သို့) [[ထောင့်]] ယူနစ် ဖြစ်နေမည်။<br> [[အချိန်|အချိန်ကုန်ဆုံးမှု]] တိုင်းကြောင်း (temperal dimension) ကိုပါ (အမှတ်ချအိမ် အတွင်း) [[စံတိုင်|စံတိုင် (axis)]] တစ်ခုအဖြစ် ထပ်ပေါင်းထည့်သော် - * [[နျူတန်ပျိုး ရူပဗေဒ]]အရမူ၊ အချိန်ဆိုင်ရာ ချအမှတ်အပိုင်းအစက (စက္ကန့်၊ မိနစ် စသည့်) [[အချိန်]]ယူနစ် ဖြစ်မည်၊ * သို့သော် [[နှိုင်းရ ရူပဗေဒ]]၌၊ အချိန်ဆိုင်ရာ တာစာ (temporal component) ကို အလျားသဘော အလိုအလျောက် ပြောင်းထားသည့် စနစ်လည်း အသုံးပြုကြသဖြင့် ထိုအခါမျိုးတွင် ကြာချိန်ကို ညွှန်းသည့် ယူနစ်ကလည်း အလျားယူနစ်နှင့် ဖြစ်နေတတ်သည်။<ref>A First Course in General Relativity by ''Bernard Schutz''</ref> == အကိုးအကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကိုဩဒိနိတ် စနစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျီဩမေတြီ]] {{သံတူကြောင်းကွဲ}} 3tg33ju02cjclluuic5ikel5lv9wccf 0 249622 1046647 1025771 2026-08-06T02:30:39Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1046647 wikitext text/x-wiki {{Infobox minister |honorific-prefix = ဗိုလ်မှူး (ငြိမ်း)<br>[[စည်သူဘွဲ့|စည်သူ]]၊ ဦး |name =ခင်မောင်ရီ |honorific-suffix = |image = |alt = |caption = | office= [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]<br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး | term_start= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end = |appointer = [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] |president= [[မင်းအောင်လှိုင်]] | predecessor = ''ရာထူးစတင်'' |successor = |deputy= ခင်လတ် |office1 = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency1 = [[မင်းဘူး(စကု)မြို့နယ်|မင်းဘူးမြို့နယ်]] |term_start1 = ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ |term_end1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |majority1 = ခိုင်လုံမဲ ၃၅၄၂၇ <br>{{small|(၄၉.၅၅ရာခိုင်နှုန်း)}} |predecessor1 = ဝင်းဝင်း <br>{{small|([[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|NLD]])}} <br>{{small|([[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]])}} |successor1 = ''လစ်လပ်'' |office2 =[[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |term_start2 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end2= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | predecessor2 = ''ကိုယ်တိုင်'' |successor2 = [[ဆန်းဦး]] |appointer2= အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ |president2= မင်းအောင်လှိုင် {{small|(ယာယီသမ္မတ)}} | 1blankname2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata2 = [[ညိုစော]] |deputy2= ဦးမင်းသူ |office3 = |term_start3 = ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |term_end3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |president3 = မြင့်ဆွေ (ယာယီ)<br> မင်းအောင်လှိုင် (ယာယီတာဝန်) |appointer3=[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] | 1blankname3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata3 = မင်းအောင်လှိုင် |deputy3= ဦးမင်းမင်းဦး (၂၀၂၁-၂၂) <br> ဦးထွန်းအုံ (၂၀၂၂-၂-၂၃) <br> ဦးမင်းသူ | predecessor3=[[အုန်းဝင်း|အုန်းဝင်း]] |successor3 = ''ကိုယ်တိုင်'' | party = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | birth_date = {{b-da|15 February 1965}} | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = မြန်မာ | ethnicity = | other_names = | known_for = | occupation = | spouse = | children = | alma_mater = | allegiance = {{flag|Myanmar}} | branch = {{army|Myanmar}} | rank = ဗိုလ်မှူး | serviceyears = ၁၉၈၉ -၂၀၀၃ | unit = | commands = | battles = | awards = [[သီရိပျံချီဘွဲ့]] (၂၀၂၂) <br> စည်သူဘွဲ့ (၂၀၂၆) }} '''ဦးခင်မောင်ရီ''' (၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၅ ဖွား) သည် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]က စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော သမ္မတရုံး ၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဖြစ်သည်။ [[မင်းဘူး(စကု)မြို့နယ်|မင်းဘူးမြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ်မှ ထိုရာထူး အဆိုပြုခန့်အပ်ခံရသူဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ အစိုးရသစ်၌ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန ၃၁ ခု ဖြင့် ဆောင်ရွက်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် အတည်ပြု |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-264720/ |access-date=2026-04-08 |language=en-US |archive-date=17 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260417034729/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-264720/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-07 |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ရဲ့ အမည်စာရင်းတွေကို လွှတ်တော်မှာတင် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cz901nyjqk2o |access-date=2026-04-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> သူသည် [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] နှင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]လက်ထက် ၂ခုစလုံးတွင် [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/npe/pnnytheaangcuwnkii-uukhngmeaangrii-ruraa-mnmaa-khcknnyrenng-puupeng-cheaangrkreasngukktttth|title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်ရီ ရုရှား-မြန်မာ ချစ်ကြည်ရေးနှင့် ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ရေးအသင်းဥက္ကဋ္ဌ ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကို လက်ခံတွေ့ဆုံ|work=သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း|access-date=၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|date=၂၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ }}</ref> [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]]က ထိုရာထူးကို ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂ရက်နေ့တွင် ခန့်အပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အဆိုပါရာထူးတွင် ခန့်အပ်မခံရမီက ဦးခင်မောင်ရီသည် ယင်းဝန်ကြီးဌာနတွင် အမြဲတမ်းအတွင်းဝန်(ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့်သစ်တောရေးရာ) အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/203046|title=အနာဂတ်အတွက် အရန်သတ္တုသိုက်ဧက ၁ သန်းကျော်ချန်ထားဟု အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် ဆို|work=DVB|access-date=၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|date=၂၆ ဧပြီ ၂၀၁၇}}{{Dead link|date=June 2024 }}</ref> == စစ်မှုထမ်းဘဝ == ဦးခင်မောင်ရီသည် ၁၉၈၆ တွင် ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်းသို့ တက်ရောက်ကာ ၂၀ဝ၃ ခုနှစ် မတိုင်ခင်အထိ စစ်မှုထမ်းသည်။ ယင်းနောက် [[သစ်တောရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] သို့ အရပ်သား အရာရှိဘဝ ဖြင့် ကူးပြောင်းလာသည်။ထိုမှ တဆင့် ရာထူးအဆင့်ဆင့်တိုးပြီး [[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|သမ္မတဦးသိန်းစိန်အစိုးရအဖွဲ့]] လက်ထက် တွင် [[မြန်မာ့သစ်လုပ်ငန်း]] ၏ အကြီးအကဲ ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူးဖြစ်လာသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.forestdepartment.gov.mm/news/9869|title=ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် သစ်တောရေးရာဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦးဝင်းထွန်းအား အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်မှ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ညွှန်ကြားရေးမှူးဖြစ်သူ Mr. Winfried F. Wicklein ဦးဆောင်သည့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့မှ လာရောက်တွေ့ဆုံဆွေးနွေး (၂၁-၁-၂၀၁၅)|work=သစ်တောဦးစီးဌာန|access-date=၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|date=၂၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၅|archive-date=4 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004163717/https://www.forestdepartment.gov.mm/news/9869}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://eia-international.org/news/myanmar-juntas-environment-minister-is-hit-with-tough-new-sanctions-by-the-us-treasury/|title=မြန်မာစစ်အစိုးရ၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဝန်ကြီးကို အမေရိကန်က ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့|work=EIA|access-date=၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|date=၁၈ မေ ၂၀၂၁ }}</ref> သူသည် [[ထင်ကျော် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|သမ္မတဦးထင်ကျော်]] လက်ထက်၊ [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်]] လက်ထက် တို့တွင် သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန ၏ အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။ == ဝန်ကြီးဘဝ == သူ့ကို စစ်ကောင်စီက စစ်အာဏာသိမ်းပြီး ၁ရက်အကြာ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂ရက်နေ့တွင် သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန အမြဲတမ်းအတွင်းဝန်ရာထူးမှ နေ၍ ယင်းဝန်ကြီးဌာန ၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အဖြစ်ခန့်အပ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.myanmaritv.com/news/union-minister-appointment-state-administration-council-issues-order-no-92021|title=UNION MINISTER APPOINTMENT: STATE ADMINISTRATION COUNCIL ISSUES ORDER NO (9/2021)|work=mitv|access-date=2 October 2023|date=3 February 2021 }}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၃၁ ရက်တွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့၌ [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီး]] အဖြစ် ဆက်လက် ခန့်အပ်ခံရသည်။ == နိုင်ငံရေးဖြတ်သန်းမှု == [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] တွင် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] ကိုယ်စားပြုပြီး မင်းဘူးမဲဆန္ဒနယ်မှနေ၍ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဥ်ပြိုင်ခဲ့သည်။အဆိုပါမဲဆန္ဒနယ်တွင် [[ပြည်သူ့ပါတီ]]၊[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]]၊[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]]၊ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ၊တောင်သူလယ်သမားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီတို့ပါ ဝင်ပြိုင်ခဲ့ကြသည်။ဦးခင်မောင်ရီသည် မင်းဘူးမြို့နယ်အတွင်း မဲပေးကြသူများ၏ ခိုင်လုံမဲ စုစုပေါင်း ၇၁၅၀၁ မဲ ရှိရာတွင် ၃၅၄၂၇မဲ ဖြင့် (မဲပေးကြသူများ၏ ရာခိုင်နှုန်း ၄၉.၅၅ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့်)အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ဤသို့ဖြင့် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] တွင် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=4-1-2026_Anut_5_26_Pyithu_56%20.pdf&type=page_multiple_photo&code=215&sno=4917&token=7b57ef01d2f81f58b68f21687870d0b4f218e9bd82fdef468143971b5f76a9eb1af533c588043cdabd75c7f7454ada6beeaa98bc685af1cfe3c7b6874327215ctitle=၂၀၂၅ ပါတီစုံအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၁)၊ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ|work=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်|access-date=၁၉ မတ် ၂၀၂၆|date=}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> ထို့နောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၇ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နာယကထံ တင်ပြခဲ့သည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး အမည်စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အဆိုပါ တင်ပြချက်ကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ဧပြီလ ၉ ရက်နေ့တွင် သဘောတူညီခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုကာ စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81557 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ == [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ|ဩစတြေးလျ]]နိုင်ငံ [[ဆစ်ဒနီမြို့|ဆစ်ဒနီ]]မြို့တွင် နေထိုင်နေသည့် ယွန်းနဒီ မှာ ဦးခင်မောင်ရီ ၏ သမီးဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://nwayoomyanmar.com/%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%AE/|title=ဦးခင်မောင်ရီ|work=nwayoomyanmar|access-date=၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|date=၄ မတ် ၂၀၂၁|archive-date=4 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004163707/https://nwayoomyanmar.com/%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%AE/}}</ref> == အရေးယူပိတ်ဆို့ခံရမှု == ၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ နိုင်ငံခြားသားပိုင် ပိုင်ဆိုင်မှုများ ထိန်းချုပ်ရေးဌာနက ဦးခင်မောင်ရီကို စီးပွားရေး ပိတ်ဆို့ခံ လူပုဂ္ဂိုလ် အထူးစာရင်းထဲ ထည့်သွင်းသည်။ အလားတူ ဥရောပသမဂ္ဂ အဖွဲ့ကလည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇွန် ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဦးခင်မောင်ရီ ကို အရေးယူပိတ်ဆို့ ကြောင်း ကြေညာသည်။<ref>{{cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:32021R0998|title=implementing Regulation (EU) No 401/2013 concerning restrictive measures in view of the situation in Myanmar/Burma|work=THE COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION|access-date=2 October 2023|date=21 June 2021 }}</ref> ထို့အပြင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁ရက်နေ့တွင် ဆွစ်ဇာလန် အစိုးရက ဒဏ်ခတ်အရေးယူသည်။ <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/07/03/243759.html|title=စစ်ခေါင်းဆောင် မိသားစုဝင်နှင့် ဆက်စပ်လုပ်ငန်းများကို အမေရိကန် ထပ်တိုးအရေးယူ|work=ဧရာဝတီသတင်း|access-date=၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၁ }}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == သူ့ကို နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက ၂၀၂၂ ခုနှစ် ၊ မတ်လ ၂၇ ရက် တွင် [[သီရိပျံချီဘွဲ့]] အပ်နှင်းသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/npe/gunnthuucheaangbhaimaa-gunnthuucheaangttnchipmaa-khiimngapnng|title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း|work=သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း|access-date=၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|date=၂၇ မတ် ၂၀၂၂ }}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂) ရက်နေ့တွင် အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၄၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]]ဖြစ်သော [[စည်သူဘွဲ့]]ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80484|access-date=2026-03-02|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ကိုးကား == [[Category:၁၉၆၅ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] <references /> {{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} 2f592mbdg8794tlv9k4i1tdzxezfi8m 0 257642 1046670 1045468 2026-08-06T04:54:03Z Salai Rungtoi 22844 /* အဓိက ဖြစ်ရပ်များ */ 1046670 wikitext text/x-wiki {{more citations needed}} {{Infobox bilateral relations | title = မြန်မာ-ထိုင်း ဆက်ဆံရေး | party1 = မြန်မာနိုင်ငံ | party2 = ထိုင်းနိုင်ငံ | map = Myanmar Thailand Locator.svg | filetype = | size = | mission1 = | mission2 = | envoytitle1 = | envoy1 = | envoytitle2 = | envoy2 = }} [[File:สถานทูตพม่า ถนนสาทร Burmese Embassy, Bangkok, Sathon Rd.jpg|thumb|[[ဘန်ကောက်မြို့]]ရှိ ထိုင်းနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံရုံး]] '''မြန်မာ-ထိုင်း ဆက်ဆံရေး''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] နှစ်နိုင်ငံအကြား သမိုင်းတလျောက်နှင့် လတ်တလော ဆက်ဆံရေးများကို ရည်ညွှန်းသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ထိုင်းနိုင်ငံ [[ဘန်ကောက်မြို့]]တွင် သံရုံးဖွင့်လှစ်ထားပြီး ထိုင်းနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံ [[ရန်ကုန်မြို့]]တွင် သံရုံး ဖွင့်လှစ်ထားသည်။<ref>[http://www.mofa.gov.mm/myanmarmissions/thailand.html Burmese embassy in Bangkok] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110101234400/http://www.mofa.gov.mm/myanmarmissions/thailand.html |date=2011-01-01 }}</ref><ref>[http://www.mfa.go.th/web/1324.php?depid=225 Thai embassy in Burma] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928133418/http://www.mfa.go.th/web/1324.php?depid=225 |date=2011-09-28 }}</ref> မြန်မာနှင့် ထိုင်း ဆက်ဆံရေးသည် စီးပွားရေးနှင့် ကုန်သွယ်ရေးများတွင် အဓိကဖြစ်သည်။ == နိုင်ငံ နှိုင်းယှဉ်ချက် == {| class="wikitable" |+ !တရားဝင် အမည် !'''ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်''' !'''ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ''' |- !ယေဘုယျအမည် ![[မြန်မာနိုင်ငံ]] ![[ထိုင်းနိုင်ငံ]] |- ! style="text-align:left" |အလံ | style="text-align:center" |{{Flagicon|Myanmar|size=175px}} | style="text-align:center" |{{Flagicon|Thailand|size=175px}} |- ! style="text-align:left" |နိုင်ငံတော် တံဆိပ် | style="text-align:center" |[[File:Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg|190x190px]] | style="text-align:center" |[[File:Emblem of Thailand.svg|150x150px]] |- ! {{left|[[နိုင်ငံတော်သီချင်း]]}} |''[[ကမ္ဘာမကျေ]]'' |''[[ဖလင်း ချတ်]]'' |- ! style="text-align:left" |[[လူဦးရေအလိုက် နိုင်ငံနှင့် နယ်မြေဒေသများ စာရင်း|လူဦးရေ]] |၅၄,၂၀၅,၀၀၀ |၇၀,၁၇၁,၀၀၀ |- ! style="text-align:left" |[[ဧရိယာအလိုက် နိုင်ငံနှင့် နယ်မြေဒေသများ စာရင်း|ဧရိယာ]] |{{convert|676578|km2|sqmi}} |{{convert|513115|km2|sqmi}} |- ! style="text-align:left" |[[လူဦးရေ သိပ်သည်းမှုအလိုက် နိုင်ငံနှင့် နယ်မြေဒေသများ စာရင်း|လူဦးရေ သိပ်သည်းမှု]] |81/km² (365.2/sq mi) |126/km² (261.6/sq mi) |- ! style="text-align:left" |[[နိုင်ငံအလိုက် အချိန်ဇုန်များ စာရင်း|အချိန်ဇုန်များ]] |၆ |၇ |- ! style="text-align:left" |မြို့တော် '''နှင့် အကြီးဆုံးမြို့''' |[[နေပြည်တော်မြို့]] – 723,000 (1,160,242 Metro) |[[ဘန်ကောက်မြို့]] – 8,305,218 (10,696,258 Metro) |- ! style="text-align:left" |အစိုးရ |[[တစ်ပြည်ထောင်နိုင်ငံ|တစ်ပြည်ထောင်]] [[ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ စနစ်|ပါလီမန်]] [[သမ္မတစနစ်]] |[[တစ်ပြည်ထောင်နိုင်ငံ|တစ်ပြည်ထောင်]] [[ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ စနစ်|ပါလီမန်]] [[စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်]] |- ! style="text-align:left" |ပထမဆုံးခေါင်းဆောင် |[[စဝ်ရွှေသိုက်]] |[[:en:Phraya Manopakorn Nitithada|Phraya Manopakorn Nititada]] |- ! style="text-align:left" |လက်ရှိ ခေါင်းဆောင် |[[မင်းအောင်လှိုင်]] |[[အာနုထင်း ချာန်ဝီရာကွန်း]] |- ! style="text-align:left" |[[ရုံးသုံးဘာသာစကား]] |[[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] |[[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] |- ! style="text-align:left" |အဓိက ကိုးကွယ်မှု |{{ublist|item_style=white-space:nowrap;| ၈၇.၉% [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓ]]<ref>{{cite web|title=Myanmar's Constitution of 2008|url=https://constituteproject.org/constitution/Myanmar_2008.pdf?lang=en|website=constituteproject.org|access-date=29 October 2017}}</ref> | ၆.၂% [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]] | ၄.၃% [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစ္စလာမ်ဘာသာ|အစ္စလာမ်]] | ၁.၆% [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု|အခြား]]<ref>{{cite web |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census- The Union Report: Religion |url=https://myanmar.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/UNION_2-C_religion_EN_0.pdf |website=myanmar.unfpa.org |publisher=Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population MYANMAR |access-date=3 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180329011235/http://myanmar.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/UNION_2-C_religion_EN_0.pdf |archive-date=29 March 2018 |url-status=dead }}</ref>}} |{{ublist|item_style=white-space:nowrap;|၉၀% [[ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓ]]|၅% [[ထိုင်းနိုင်ငံရှိ အစ္စလာမ်ဘာသာ|အစ္စလာမ်]]|၂% [[ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]]|၁% ဘာသာမဲ့|၁% မသိရှိရ}} |- ! style="text-align:left" |တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ | * ၆၈% [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] * ၉% [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] * ၇% [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] * ၄% [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] * ၃% [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်]] * ၂% [[ဗမာအိန္ဒိယလူမျိုး|အိန္ဒိယ]] * ၂% [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] * ၅% [[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|အခြား]] | * ၈၀% [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]] **၃၇% ထိုင်း (အလယ်ထိုင်း) **၂၅% [[အီသန် လူမျိုး|ထိုင်းလာအို (အရှေ့မြောက်ပိုင်းထိုင်း)]] **၈% [[ယွမ်လူမျိုး|လန်န (မြောက်ပိုင်းထိုင်း)]] **၈% [[တောင်ပိုင်းထိုင်းဘာသာစကား|ဒန်ဘရို (တောင်ပိုင်းထိုင်း)]] **၂% (အနောက်ပိုင်းထိုင်း) * ၁၂% [[ထိုင်းတရုတ်လူမျိုး]] * ၄% [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] * ၄% [[ထိုင်းမလေးလူမျိုး|မလေး]] |- ! colspan="3" style="text-align:left" |[[စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန်|ဂျီဒီပီ]] {{nobold|(nominal, ၂၀၂၃ ခန့်မှန်း)}} |- ! style="text-align:left" | * {{nobold|''[[:en:List of countries by GDP (nominal)|စုစုပေါင်း]]''}} |$74.861 billion |$548.890 billion |- ! style="text-align:left" | * {{nobold|''[[:en:List of countries by GDP (nominal) per capita|per capita]]''}} |$၁,၃၈၁ |$၇,၈၁၂ |- ! colspan="3" style="text-align:left" |[[စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန်|ဂျီဒီပီ]] {{nobold|([[ဝယ်ယူနိုင်စွမ်းအား ကွာခြားမှုနှုန်း|PPP, ၂၀၂၃ ခန့်မှန်း]])}} |- ! style="text-align:left" | * {{nobold|''[[:en:List of countries by GDP (PPP)|စုစုပေါင်း]]''}} |$277.767 billion |$1.644 trillion |- ! style="text-align:left" | * {{nobold|''[[:en:List of countries by GDP (PPP) per capita|per capita]]''}} |$၅,၁၂၄ |$၂၃,၄၀၁ |- ! style="text-align:left" |[[:en:List of countries by HDI|HDI]] {{nobold|(၂၀၂၃)}} | style="background:#00cc00;" |၀.၅၈၅ | style="background:#00cc00;" |၀.၈၀၀ |- ! style="text-align:left" |[[:en:List of countries by Gini coefficient|Gini]] {{nobold|(၂၀၂၃)}} | style="background:#ffcc00;" |၃၀.၇ | style="background:#ffcc00;" |၃၅.၀ |} ==စစ်ရေးသမိုင်းကြောင်း== {{main|မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲများ}} ===မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲ (၁၅၄၇-၁၅၄၉)=== {{main|မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ် (၁၅၄၇-၄၉)}} ၁၅၄၈ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖြစ်ပွားသော မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်သည် မြန်မာ ပဲခူးဘုရင်နှင့် ယိုးဒယား အယုဒ္ဓယ တို့အကြား နှစ်ရှည်စစ်ပွဲများစွာ၏ ပထမဆုံး စစ်ပွဲ ဖြစ်သည်။ တောင်ငူဘုရင် [[တပင်ရွှေထီး]]သည် ဘုရားသုံးဆူကို ဖြတ်၍ ယိုးဒယားနိုင်ငံကို ကျူးကျော်ရာမှ စစ်စတင်ဖြစ်ပွားသည်။ စစ်ပွဲတွင် ပေါ်တူဂီ ကြေးစားစစ်သားများ ပါဝင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ထင်ရှားသည်။ မိဖုရား သူရိယောဒယ သည် တိုက်ဆင်ပေါ်တွင် ကျဆုံးခဲ့ခြင်းကြောင့်လည်း [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]]တွင် အထင်ရှားဆုံး စစ်ပွဲလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |url=http://www1.american.edu/ted/ice/amphetamine.htm |title=Amphetamine Trade Between Burma and Thailand |access-date=2011-01-05 |archive-date=2017-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170316200016/http://www1.american.edu/ted/ice/amphetamine.htm |url-status=dead }}</ref> ===မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲ (၁၅၉၄-၁၆၀၅)=== {{main|မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ် (၁၅၉၄-၁၆၀၅)}} မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲ (၁၅၉၄-၁၆၀၅) သည် ယိုးဒယားတို့ မြန်မာအား သိမ်းပိုက်လက်စားချေရန် ကြိုးပမ်းရာမှ စတင်ဖြစ်ပွားသည်။ ယိုးဒယား ဘုရင် [[နရဲစွမ်]] သည် မြန်မာအား သိမ်းပိုက်ရန် စီစဉ်ခဲ့ပြီး [[တနင်္သာရီမြို့|တနင်္သာရီ]]နှင့် [[မြိတ်မြို့|မြိတ်]]တို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ကာ [[တောင်ငူမြို့|တောင်ငူ]]သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲ (ကုန်းဘာင်မင်းဆက်ခေတ်) ။[[၁၇၅၂]] ခုနှစ်တွင် [[အလောင်းဘုရား]]သည် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို ထူထောင်ပြီး [[ကုန်းဘောင်ခေတ်|တတိယမြန်မာအင်ပါယာ]]ကြီးကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၇၆၇ ခုနှစ်တွင် [[မြေဒူးမင်း]]တရားကြီးက [[အယုဒ္ဓယ|အယုဓျာ]]နိုင်ငံအား သိမ်းပိုက်အောင်မြင်ခဲ့ပြီး မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုက [[ထိုင်းယဉ်ကျေးမှု]]အပေါ်အတော်လွှမ်းမိုးစေခဲ့သည်။ ==ခေတ်ပေါ် နိုင်ငံရေးသမိုင်းကြောင်း== ===လက်ရှိ နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေး=== ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် ထိုင်းနိုင်ငံ ဘုရင် [[မဟာဝဇိရာလင်္ကရဏ]]၏ အဆိုပြုချက်ဖြင့် [[ဆင်ဖြူတော်ဝင်သူရဲကောင်းဘွဲ့တံဆိပ်]]ကို လက်ခံရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/myanmar-army-chief-honoured-by-thailand-despite-rohingya-crisis-9966212 |work=Channel NewsAsia |title=Myanmar army chief honoured by Thailand despite Rohingya crisis |date=16 February 2018 |agency=Agence France-Presse. |access-date=16 February 2018 |archive-date=16 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180216130402/https://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/myanmar-army-chief-honoured-by-thailand-despite-rohingya-crisis-9966212 |url-status=live |accessdate=11 May 2024 |archivedate=16 February 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180216130402/https://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/myanmar-army-chief-honoured-by-thailand-despite-rohingya-crisis-9966212 }}</ref> ===ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ ၂၀၂၁ ဆူပူအုံကြွမှု=== ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ နှစ်နိုင်ငံလုံးတွင် စစ်အာဏာသိမ်းမှုများကြောင့် [[၂၀၂၀-၂၁ ထိုင်းနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ]]နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ]] ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web| url = https://abcnews.go.com/International/wireStory/thai-marchers-link-democracy-myanmar-protests-76166002| title = Thai marchers link their democracy cause to Myanmar protests - ABC News| website = [[ABC News]]| access-date = 2021-07-22| archive-date = 2021-07-22| archive-url = https://web.archive.org/web/20210722054422/https://abcnews.go.com/International/wireStory/thai-marchers-link-democracy-myanmar-protests-76166002| url-status = live}}</ref> သို့သော် ထိုင်းဆန္ဒပြသူများအနေဖြင့် ငြိမ်းချမ်းစွာ ပြသနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ မြန်မာဆန္ဒပြသူများသည် ဖိနှိပ်နှိမ်နင်းမှုများ တွေ့ကြုံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite news|url = https://www.bbc.com/news/world-asia-54217284|title = Thailand protests: Thousands join huge rally demanding reforms|work = BBC News|date = 19 September 2020|access-date = 22 July 2021|archive-date = 19 September 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20200919183532/https://www.bbc.com/news/world-asia-54217284|url-status = live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/2021/07/19/asia/thailand-protests-covid-intl-hnk/index.html|title=Thai protesters clash with police as Covid-19 cases continue to surge|access-date=2021-07-22|archive-date=2021-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210722054425/https://edition.cnn.com/2021/07/19/asia/thailand-protests-covid-intl-hnk/index.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url = https://www.bbc.com/news/world-asia-56547381|title = Myanmar coup: Generals celebrated amid global fury over massacre|work = BBC News|date = 28 March 2021|access-date = 22 July 2021|archive-date = 22 July 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210722060349/https://www.bbc.com/news/world-asia-56547381|url-status = live}}</ref><ref>{{Cite news|url = https://www.nytimes.com/2021/03/14/world/asia/myanmar-protests-killings.html|title = Days of Killings and Defiance in Myanmar, with Neither Side Relenting|newspaper = The New York Times|date = 14 March 2021|last1 = Paddock|first1 = Richard C.|access-date = 22 July 2021|archive-date = 22 July 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210722054425/https://www.nytimes.com/2021/03/14/world/asia/myanmar-protests-killings.html|url-status = live}}</ref> ထိုင်းဗိုလ်ချုပ်ကြီးဟောင်း ဦးဆောင်သော ထိုင်းအစိုးရသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်း [[တပ်မတော်]]က အာဏာထိန်းသိမ်းနိုင်ရန် ကူညီပေးခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲပြောဆိုခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite news|url = https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2088007/prayut-denies-helping-tatmadaw|title = Prayut denies helping Tatmadaw|newspaper = Bangkok Post|access-date = 2021-07-22|archive-date = 2022-03-27|archive-url = https://web.archive.org/web/20220327200301/https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2088007/prayut-denies-helping-tatmadaw|url-status = live}}</ref> တချိန်တည်းမှာပင် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထိုင်းနိုင်ငံတွင်းသို့ ထွက်ပြေးခိုလှုံမှုများစွာ ရှိခဲ့ကာ နယ်စပ်ပြဿနာများနှင့် ကိုဗစ်-၁၉ ဖြစ်ပွားမှုအတွက် ပူပန်မှုများ ရှိခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/respect-03292021175747.html|title=Thai PM Promises to Respect Human Rights of People Fleeing Myanmar Violence|access-date=2021-07-22|archive-date=2021-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210722054425/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/respect-03292021175747.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url = https://www.theguardian.com/world/2021/apr/03/desperate-burmese-refugees-flee-to-thailand-and-india-to-escape-crisis|title = Desperate Burmese refugees flee to Thailand and India to escape crisis|website = [[TheGuardian.com]]|date = 3 April 2021|access-date = 22 July 2021|archive-date = 22 July 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210722054425/https://www.theguardian.com/world/2021/apr/03/desperate-burmese-refugees-flee-to-thailand-and-india-to-escape-crisis|url-status = live}}</ref><ref>{{Cite news|url = https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-karen-idUSKBN2BL1JY|title = Thailand denies forcing back Myanmar refugees blocked at border|newspaper = Reuters|date = 29 March 2021|access-date = 22 July 2021|archive-date = 22 July 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210722054425/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-karen-idUSKBN2BL1JY|url-status = live}}</ref> အထူးသဖြင့် [[အာဆီယံ]]နှင့် ပတ်သက်သည့် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ သံတမန်ရေးရာ ရွေးချယ်မှုများတွင် ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း [[ပရာယွတ်ချန်အိုချာ]]သည် စစ်အစိုးရ၏ အဓိကမဟာမိတ်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=Thai PM and Myanmar junta chief stay engaged via back channels |url=https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Crisis/Thai-PM-and-Myanmar-junta-chief-stay-engaged-via-back-channels |work=Nikkei Asia |last=Macan-Markar |first=Marwaan |date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chau |first=Thompson |title=Myanmar's democratic struggle at stake in Thailand's election |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/3/21/myanmars-democratic-struggle-at-stake-in-thailands-election |access-date=2023-03-26 |website=Al Jazeera |language=en |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326071248/https://www.aljazeera.com/news/2023/3/21/myanmars-democratic-struggle-at-stake-in-thailands-election |url-status=live }}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် မြန်မာလေတပ်သည် ထိုင်းလေပိုင်နက်ကို ကျူးကျော်သည်ဟု စွပ်စွဲခံရသောအခါ ထိုင်းကာကွယ်ရေးသံမှူးကို ခေါ်ယူခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပရာယွတ်က ယင်းဖြစ်ရပ်သည် ကြီးကြီးမားမားကိစ္စမဟုတ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Thailand scrambles fighters after Myanmar jet airspace breach |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thailand-scrambles-fighters-after-myanmar-jet-airspace-breach-2022-07-01/ |date=1 July 2022 |work=Reuters |language=en}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ထိုင်းအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲအပြီးတွင် ဝန်ကြီးချုပ်သစ် [[ဆေထာ ထဝီဆင်]] သည် တပ်မတော်၏ [[တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်]]ကို ထောက်ခံကြောင်း ပြသခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစုအဖွဲ့များအားလုံးကို တည်ငြိမ်အေးချမ်းရေးအတွက် ငြိမ်းချမ်းရေး လမ်းကြောင်းပေါ်၌ ဆက်လက်ရှိနေစေရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Thailand pledges support of National Ceasefire Agreement in Myanmar |url=https://www.thaipbsworld.com/thailand-pledges-support-of-national-ceasefire-agreement-in-myanmar/ |work=Thai PBS World |date=16 October 2023 |language=en}}</ref> == အဓိက ဖြစ်ရပ်များ == * ၂၀၂၅ ဩဂုတ် ၂၆ ရက်နေ့တွင် ထိုင်းနိုင်ငံသည် နယ်စပ်ရှိ ဒုက္ခသည်စခန်းများတွင် နေထိုင်နေကြသော မြန်မာဒုက္ခသည်များကို တရားဝင်အလုပ်လုပ်ခွင့်များ ပေးအပ်တော့မည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2025/08/26/404987.html|title=မြန်မာဒုက္ခသည်တွေ ထိုင်းအစိုးရ တရားဝင် အလုပ်လုပ်ခွင့် ပြု|publisher=The Irrawaddy|accessdate=27 August 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/68ad8865ffdcb3b2de018400|title=ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ မြန်မာဒုက္ခသည် ၄၂၀၀၀ ကို တရားဝင်အလုပ်လုပ်ခွင့်ပေးရန် ထိုင်းအစိုးရ စီစဉ်နေ|publisher=Narinjara|accessdate=27 August 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kicnews.org/2025/08/%E1%80%92%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%81%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%90%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA/|title=ဒုက္ခသည်များကို တရားဝင် အလုပ်လုပ်ခွင့်ပြုမည်ဟု ထိုင်းအစိုးရအစည်းအဝေး၌ အတည်ပြု|publisher=Karen Information Center|accessdate=27 August 2025}}</ref>ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နှစ်ရှည်လများ နေထိုင်နေကြသော မြန်မာစစ်ဘေးဒုက္ခသည်များကို တရားဝင်အလုပ်လုပ်ကိုင်ခွင့်ပြုမည့် ထိုင်းအစိုးရ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်သစ်ကို ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာအေဂျင်စီ (UNHCR) က ၂၀၂၅ ဩဂုတ် ၂၆ ရက်နေ့တွင် ကြိုဆိုကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/721444|title=မြန်မာဒုက္ခသည်များကို ထိုင်းအစိုးရက အလုပ်လုပ်ခွင့်ပြုသည့်အပေါ် ကုလကြိုဆို|publisher=DVB|accessdate=22 August 2025}}</ref> * ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်အား နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည့်အတွက် ထိုင်းနိုင်ငံ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး Sihasak Phuangketkeow ထံမှ ဝမ်းမြောက်ကြောင်း ၃ ဧပြီလ ၂၀၂၆ ရက်စွဲဖြင့် သဝဏ်လွှာပေးပို့ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ယာယီသမ္မတ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်အား နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည့်အတွက် ထိုင်းနိုင်ငံ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး Sihasak Phuangketkeow ထံမှ ဝမ်းမြောက်ကြောင်း သဝဏ်လွှာပေးပို့ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81444 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး Sihasak Phuangketkeow သည် နေပြည်တော်သို့ ဧပြီ ၂၁-၂၂ အလုပ်ခရီးသွားရောက်ပြီး၊ သမ္မတဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81980 |access-date=2026-04-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ပြည်ထောင်စုအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ၊ ကောင်စီဝင် ဦးသန်းဆွေ (ယခင်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး) တို့နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ၊ ကောင်စီဝင် ဦးသန်းဆွေ ထိုင်းနိုင်ငံ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးအား လက်ခံတွေ့ဆုံ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81988 |access-date=2026-04-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * ၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၆ - ထိုင်းနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် မစ္စတာ [[အာနုထင်း ချာန်ဝီရာကွန်း|အနုထင် ချာဝီရကွန်]]၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ ထိုင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ် (Official Visit) အဖြစ် ဦးမင်းအောင်လှိုင် ရောက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-08-06 |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်အား ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ်က အစိုးရအိမ်တော်၌ နိုင်ငံတော်အဆင့် အခမ်းအနားဖြင့် ဂုဏ်ပြုကြိုဆို |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90-%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA-57/ |access-date=2026-08-06 |website=Popular |language=en-US}}</ref> == နှစ်နိုင်ငံကြား သံတမန် အဆက်အသွယ် == {| class="wikitable" |+ထိုင်းနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးများ ! !သံအမတ်ကြီး !တာဝန်ထမ်းဆောင်သည့်ကာလ !ရက်ပေါင်း !ခန့်အပ်သူ !ရင်းမြစ် |- |၁။ |ဦး[[ချစ်ဆွေ (သံအမတ်ကြီး)|ချစ်ဆွေ]] |၁၈ ဇွန် ၂၀၂၂ - ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2022|6|18|2025|1|31}} | rowspan="2" |ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် | |- |၂။ |ဦး[[ဇော်ဇော်စိုး]] |၂၅ မတ် ၂၀၂၅ - လက်ရှိ |{{Age in years and days|2025|3|25}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/68755|title=ဦးဇော်ဇော်စိုးအား ထိုင်းနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်|publisher=Ministry of Information|accessdate=2025-6-8|date=2025-3-25|year=2025|month=3}}</ref> |} ==ကိုးကား== {{Reflist}} ==ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်== * {{cite web |url=https://www.thefreelibrary.com/Thai-Myanmar+relations+returning+to+normal%2c+Thaksin+says.-a076143572 |title=Thai-Myanmar relations returning to normal, Thaksin says |author=<!-- Staff writer --> |date=20 June 2001 |publisher=[[Kyodo News International]] |via=[[The Free Library]]}} * [https://fall.law.fsu.edu/collection/LimitsinSeas/IBS063.pdf International Boundary Study No. 63 – February 1, 1966 Burma – Thailand Boundary] {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး}} [[Category:မြန်မာ-ထိုင်း ဆက်ဆံရေး | ]] [[Category: မြန်မာနိုင်ငံ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး|ထိုင်း]] [[Category:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး|မြန်မာ]] 1835jrd8wjm8z0kjvrbbfs2erh45jx7 0 258155 1046766 837503 2026-08-06T11:48:52Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:သင်္ချာ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည် 1046766 wikitext text/x-wiki [[File:Cartesian-coordinate-system.svg|thumb|right|250px|''၂-တိုင်ကြောင်းပါ '''ကာတက်စီးယန်း ကိုဩဒိနိတ်စနစ်''' (2-Dimesioanl '''Cartesiant Coordiante System''')'' ပုံ။ ဤ ကိုဩဒိနိတ်စနစ် (Coordinate System) အတွင်း၌ {{nowrap|(0, 0)}} ဟူသကဲ့သို့ ကိုဩဒိနိတ် (coordinate) ၏ ပါဝင်[[စကေလာ|ကိန်းလုံး]]များက သုညချည်း ဖြစ်နေလျှင် ၎င်း ညွှန်းဆိုသည့် နေရာသည် '''တာရင်းအမှတ် (origin)''' ဖြစ်ပြီး ဤတွင် ခရမ်းရောင်အစက်၊ {{nowrap|(2, 3)}} ဟူသော ကိုဩဒိနိတ်က ညွှန်းဆိုသည့် နေရာသည် အစိမ်းရောင်အမှတ်၊ {{nowrap|(−3, 1)}} ဟူသော ကိုဩဒိနိတ်က ညွှန်းဆိုသည့် နေရာသည် အနီရောင်အမှတ်၊ {{nowrap|(−1.5, −2.5)}} ဟူသော ကိုဩဒိနိတ်က ညွှန်းဆိုသည့် နေရာသည် အနီရောင်အမှတ်။]] [[ဂျီဩမေတြီ|ဂျီဩမေတြီ (Geometry)]]သုံး [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်]] အမျိုးမျိုး အနက်မှ '''ကာတက်စီးယန်း ကိုဩဒိနိတ်စနစ်''' ({{lang-en|Cartesian Coordinate System}}) ဆိုသည်မှာ - [[ယူကလစ်ဒ် စပေ့စ်|သမားရိုးကျ ရပ်ဝန်းသေဘာ]]အတွင်း အချင်းချင်း ထောင့်မတ်ကျနေသည့် [[မျဉ်း|မျဉ်းဖြောင့်]] [[စံတိုင်|ဝင်ရိုး (ခေါ်) စံတိုင်]] များကို (ကျောင်းသားအများ ရင်းနှီးသည့်အတိုင်းလျှင် <math>X</math>-စံတိုင်၊ <math>Y</math>-စံတိုင် စသည်တို့) တည်နေရာပြ စံမျဉ်းပေတံများနှယ် အသုံးပြု၍ ကိုဩဒိနိတ်များကို ဖော်ပြသည့် စနစ်မျိုး ဖြစ်တော့သည်။ [[တာရင်းအမှတ်|တာရင်းအမှတ် (origin)]] ဆိုသည်ကမူ ပါဝင်ကိန်းများ သုညချည်း ဖြစ်နေသော ကိုဩဒိနိတ်စနစ်ကို ညွှန်းဆိုသည်၊ ဥပမာအားဖြင့် [[တိုင်းကြောင်း]] ၂ခု (2 dimensions) အဖို့လျှင် {{math|(0, 0)}} က တာရင်းအမှတ် ဖြစ်မည်။ == စံတိုင်နှင့် စံအလွှားစိပ်များ == [[ယူကလစ်ဒ် စပေ့စ်|ယူကလစ်ဒ်ရပ်ဝန်းတွင်း (မြားသဖွယ်)]] [[ဗှတ္တာ]] တခုခုကို [[ကိန်းအုံ|ထောင်လိုက်ကိန်းအုံ (column matrix)]] နှင့် ဖော်ပြလျှင် ၎င်းဗှတ္တာ၏ ပမာဏသရုပ် လက်တွေ့(physically) ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းငှာ ထိုကိန်းအုံ၏ မြှောက်ဖော်ကိန်း ဖြစ်ရမည့် [[အလွှားစိပ်|စံအလွှားစိပ်]] [[ကိန်းအုံ|အလှဲကိန်းအုံ (row matrix)]] မှာ ဤသို့ ဖြစ်မည်။ :<math>\mathbf{e}_i = \begin{bmatrix} \mathbf{e}_1 & \mathbf{e}_2 & \mathbf{e}_3 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} \hat{\mathbf{e}_x} & \hat{\mathbf{e}_y} & \hat{\mathbf{e}_z} \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} \mathbf{\hat{i}} & \mathbf{\hat{j}} & \mathbf{\hat{k}} \end{bmatrix}</math><br> <br> [[တာအုံ ကဲလ်ကူးလပ်စ်]]တွင်၊ [[ဗှတ္တာ|ဗှတ္တာဟူသော တာအုံ]] <math>A^i</math> နှင့် '''(စံ)အလွှားစိပ်အုံ''' <math>\mathbf{e}_i</math> တို့၏ မြှောက်လဒ်သဘောမှာ ဗှတ္တာ၏ လက်တွေ့သရုပ် <math display=inline>\mathbf{A}</math> ဖြစ်၏။<ref>"A First Course in General Relativity" by ''Bernard F. Schutz''</ref><br> <math display="block">\mathbf{A} = A^i \mathbf{e}_i = A^1 \mathbf{e}_1 + A^2 \mathbf{e}_2 + A^3 \mathbf{e}_3 = A^x \mathbf{\hat{i}} + A^y \mathbf{\hat{j}} + A^z \mathbf{\hat{k}}</math><br> [[File:Coord system CA 0.svg|thumb|240px|''၃-တိုင်ကြောင်းပါ ကာတက်စီးယန်း ကိုဩဒိနိတ်စနစ် (3-Dimesioanl '''Cartesiant Coordiante System''')'' ပုံ၊ ''O'' က တာရင်းအမှတ်(origin)၊ ''X'', ''Y'', ''Z'' တို့က စံတိုင်(axis)များ။ စံတိုင်(ဝင်ရိုး)များ တလျှောက် အစိပ်အကျဲညီညီ ထစ်ရာထားသော အကွက်စိပ်တခုချင်းစီမှာ အလျား တစ်ယူနစ်စာ သဘော။ အမည်းစက်ကလေး၏ တည်နေရာကို စံတိုင်များအလျောက် တိုင်းတာသော်၊ တိုင်းကြောင်း၃ခု အဖို့ {{math|1=''x'' = 2}}, {{math|1=''y'' = 3}}, {{math|1=''z'' = 4}} ကိုယ်စီ ရရှိပြီး၊ ထိုတန်ဖိုး ကိန်းစစ်များကို <math>x, y, z</math> အစဉ်လိုက် ထုံးစံအတိုင် စီရေးလျှင် {{math|(2, 3, 4)}} ဟူသော ထိုနေရာပြ ကိုဩဒိနိတ်စနစ်ကို ရရှိ။]] တိုင်းကြောင်း ၃ခုအဖို့ သင်္ကေတပြုရိုးအားဖြင့် - # <math>\mathbf{e}_1 = \mathbf{\hat{i}}</math> ဟူသည့် အလျား ၁ယူနစ်ရှိ [[တပြန့်ညီမှု|အဖြောင့်]] စံဗှတ္တာ အလွှားစိပ်ကလေးက <math>X</math>-[[စံတိုင်]]တလျှောက်သဘော တည်ရှိလျက် (<math>X</math>-စံတိုင်ကို ကိုယ်စားပြုလျက်) ရှိ၏။ # <math>\mathbf{e}_2 = \mathbf{\hat{j}}</math> ဟူသည့် အလျား ၁ယူနစ်ရှိ အဖြောင့် စံဗှတ္တာ အလွှားစိပ်ကလေးက <math>Y</math>-စံတိုင်တလျှောက်သဘော တည်ရှိလျက် (<math>Y</math>-စံတိုင်ကို ကိုယ်စားပြုလျက်) ရှိ၏။ # <math>\mathbf{e}_3 = \mathbf{\hat{k}}</math> ဟူသည့် အလျား ၁ယူနစ်ရှိ အဖြောင့် စံဗှတ္တာ အလွှားစိပ်ကလေးက <math>Z</math>-စံတိုင်တလျှောက်သဘော တည်ရှိလျက် (<math>Z</math>-စံတိုင်ကို ကိုယ်စားပြုလျက်) ရှိ၏။<br> <br> ဤ ကာတက်စီးယန်း ကိုဩဒိနိတ်စနစ် ၌ -<br> * ၎င်း <math>\mathbf{\hat{i}}, \mathbf{\hat{j}}, \mathbf{\hat{k}}</math> တို့၏ မတူသည့်အချင်းချင်း [[အစက်ချမြှောက်လဒ်]]တို့က <math>0</math> များ ဖြစ်နေ၏ (အရပ်စကားဖြင့်လျှင် ၎င်းတို့က အပြန်အလှန် ထောင့်မှန်ကျ၊ ထောင့်မတ်ကျနေ၏)။ သို့ဖြင့် ၎င်းတို့အနက် တစ်ခု၏ အပြောင်းအလဲအတိုးအရိုးသည် အခြားတခုအပေါ် တိုက်ရိုက်မသပ်ရောက်အောင် ထောင့်မတ်လျက် သီးသန့်ဖြစ်နေ၏။ ထို့ကြောင့် ကာတက်စီးယန်း ကိုဩဒိနိတ်စနစ်ကို [[ထောင့်သန့်|ထောင့်သန့် (orthogonal)]] ခေါ်၏။ * ၎င်း <math>\mathbf{\hat{i}}, \mathbf{\hat{j}}, \mathbf{\hat{k}}</math> တို့၏ [[ကိုယ်ပြန်မြှောက်လဒ်]]များသည် <math>1</math> တို့ချည်း အသီးသီး ဖြစ်၏ (အရပ်စကားဖြင့်လျှင် တစ်ယူနစ်စာ စံအလွှားများ သတ်မှတ်ဖြစ်ပေါ်နေခြင်း၏ သင်္ချာအဓိပ္ပာယ်မှာ ဤအချက် ဖြစ်သည်)။ ထို့ကြောင့် ကာတက်စီးယန်း ကိုဩဒိနိတ်စနစ်ကို [[နှိုင်းပုံကျ ဗှတ္တာ|နှိုင်းပုံကျ (normal)]] ခေါ်၏။ သို့ဖြင့် ကာတက်စီးယန်း ကိုဩဒိနိတ်စနစ်၏ [[အလွှားစိပ်|အလွှားစိပ်(basis)]] သဘော၊ စံတိုင်(axis) သဘောတို့သည် ထောင့်သန့်၍ အစိပ်ညီသဖြင့် [[ထောင့်သန့် နှိုင်းပုံကျ|ထောင့်သန့် နှိုင်းပုံကျ (orthonormal)]] ဟုလည်း ခြုံငုံ ဆိုနိုင်၏။ == အကိုးအကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကိုဩဒိနိတ် စနစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျီဩမေတြီ]] efyxksg0srnz872oj5nw6icgs4aaao1 0 258156 1046749 836220 2026-08-06T11:30:46Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:သင်္ချာ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည် 1046749 wikitext text/x-wiki [[သင်္ချာ]]၊ [[ရူပဗေဒ]]နှင့် စာရင်းအင်းနယ်ပယ်များ၌ တွေ့ရတတ်သော '''ဝင်ရိုး''' (သို့) '''စံတိုင်''' ({{lang-en|'''axis'''}}; အများကိန်း = '''''axes''''') ဆိုသည်မှာ - [[File:Coord system CA 0.svg|thumb|240px|၃-တိုင်ကြောင်းပါ [[ကာတက်စီးယန်း အမှတ်ချအိမ်]]၌ ''X'', ''Y'', ''Z'' တို့က စံတိုင်၃ကြောင်း (3 axes) ဖြစ်နေပုံ။]] * [[အမှတ်ချအိမ်|ကိုဩဒီးနိတ်အိမ် (ခေါ်) အမှတ်ချအိမ်]] တခုခုတွင် ၎င်း၏ အမှတ်နေရာချရေး၊ [[ကိုဩဒိနိတ်|ချအမှတ် (coordinate)]] တို့ [[ကိန်းစစ်|ကိန်းဂဏန်း]] ထွက်ပေါ်ရေးအတွက်၊ '''စံပေတံထား တိုင်းတာဖွယ် မျဉ်းတိုင်များ'''လည်း ဖြစ်တတ်၏၊ စံတိုင်(axis) တစ်ခုစီက [[တိုင်းကြောင်း|တိုင်းကြောင်း(dimension)]] တစ်ခုစီကို ကိုယ်စားပြုလျက်။ * ဂရပ်ဖ်ပုံများ(graphs) တို့ဖြင့် တိုင်းဖွယ်အခြင်းအရာ အချင်းချင်းကြား [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင် (မှီတည်ဆက်နွယ်မှု)]] ကို ပြရာတွင်လည်း၊ ထို[[တိုင်းဖွယ်|တိုင်းဖွယ်အခြင်းအရာ (quantity)]] တစ်ခုစီကို ကိုယ်စားပြုသည့် စံပေတံမျဉ်းတိုင်များ ဖြစ်တတ်သည်။ [[File:Rotating Sphere.gif|right|thumb|'''အနီရောင်မျဉ်း'''သည် ဤစက်လုံး လည်ပတ်နေမှု၏ '''အလည်ဘက်လှည့် စံတိုင် (rotational axis)''' ဖြစ်၏။]] အခြားသော ရူပဗေဒ ကိစ္စရပ်များနှင့် ''ဘဝသုံး [[ဂျီဩမေတြီ]] (Applied Geometry)'' တို့တွင်လည်း - * [[လှည့်လည်မှု|လည်ပတ်ခြင်း (rotations)]] တို့၌ [[ဒြပ်ထု]] သို့မဟုတ် ဂျီဩမေတြီဝတ္ထု တခုခု တို့၏ စက်ဝိုင်းပုံရွေ့လျားမှု ပြင်သား (plane) ကို အနေအထား မြင်ယောင်ကြည့်လျှင် ၎င်း '''''လည်ပတ်ပြင် (roational plane) ပေါ်သို့ ထောင့်မတ်ကျနေသည့်'' စံပြုစိတ်ကူး မျဉ်းဖြောင့်''' သည် '''လည်ပတ်မှု ဝင်ရိုး''' (သို့) '''လည်ပတ်မှု စံတိုင်''' (သို့) '''အလည်ဘက်လှည့် စံတိုင်''' ({{lang-en|roational axis}}) အဖြစ်၊ [[Image:Symmetry.png|thumb|250px|right|ဤပုံထဲရှိ [[ခေါက်ချိုးညီမှု|ခေါက်ချိုးညီမှု (symmetry)]] ရှိသော ဂျီဩမေတြီ ပုံသဏ္ဌာန်တို့၌ '''အစက်ချဆွဲသား'''ပြထားသော '''ခေါက်ချိုးညီ စံတိုင် (symmetrical axis)''' များကို တွေ့ရမည်၊ ခေါက်ချိုး မညီသည့် သဏ္ဌာန်၌ ထိုသို့မျဉ်း ပါရှိမနေ။]] * [[ခေါက်ချိုးညီမှု|ခေါက်ချိုးညီမှု (symmetry)]] ရှိသော ဂျီဩမေတြီ ပုံသဏ္ဌာန်တို့၌ ၎င်းပုံဝတ္ထု၏ ပြန်လှန်ညီနေသည့် ၂ပိုင်းကို ဖြတ်ပိုင်းထားမည့် စံပြုစိတ်ကူး မျဉ်းဖြောင့်သည် ခေါက်ချိုးညီ စံမျဉ်း (သို့) ခေါက်ချိုးညီ စံတိုင် (symmetrical axis) အဖြစ်၊ စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုး ရှိတတ်သေးလေ၏။ [[ကဏ္ဍ:ကိုဩဒိနိတ် စနစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျီဩမေတြီ]] i3dzk7g3r31a2b7mucre6isoegdxk5a 0 258160 1046748 874030 2026-08-06T11:30:01Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:သင်္ချာ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ကိုဩဒိနိတ် စနစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046748 wikitext text/x-wiki [[Image:Examples of Polar Coordinates.svg|thumb|250px|'''''O''''' က ''တိုင်မအမှတ်(pole)'' ၊ '''''L''''' က ''ဘက်လှည့်စံတိုင် (polar axis)'' ဖြစ်လျက်သော ဝိုင်းလှည့် အမှတ်ချအိမ် တစ်ခု အတွင်းရှိ အမှတ်များ။ အစိမ်းနှင့် တည်နေရာချိန်ပြထားသော အနီစက်၏ တည်နေရာအဖို့ အဖြောင့်ကွာမျဉ်း <math>r=3</math> နှင့် ဘက်လှည့်စံတိုင်မှ သွေလှည့်ထောင့် <math>\theta=</math>60° ဖြစ်၍၊ သူ့ ဝိုင်းလှည့်ချအမှတ်မှာ (3, 60°) ဖြစ်၏။ ထိုနည်းတူ၊ အပြာနှင့် တည်နေရာချိန်ပြထားသော အနီစက်အဖို့ ဝိုင်းလှည့်ချအမှတ်မှာ (4,{{nbsp}}210°) ဖြစ်၏။]] [[သင်္ချာ]]သုံး '''ဗဟိုဖြာတိုင်းပြ အမှတ်ချအိမ်''' (သို့) '''ဝိုင်းလှည့် အမှတ်ချအိမ်''' ({{lang-en|Polar Coordinate System}}) ဆိုသည်မှာ - [[ဧရိယာ|ပြင်(plane)]] [[အာကာသ|ရပ်ဝန်းတခုခု]] အတွင်းရှိ [[အမှတ်|တည်နေရာအမှတ်]]တို့ကို ကိန်း၂လုံးစုံနည်းဖြင့် ဖော်ပြရာ၌ * ''ပေတံ့သုညသဘော အမှတ်နေရာ'' မှ [[အကွာအဝေး]]က [[အလျား]]သဘော [[ကိန်းစစ်|ကိန်းလုံး]] <math>r</math> အဖြစ် ပါဝင်လျက်၊ * "မည်သည့်ဘက်သို့ ထိုအကွားအဝေး"ဟု ဖော်ပြသော ဦးတည်ချက်က စက်ဝိုင်းခြမ်းသုညသဘော ''ဘက်လှည့်စံတိုင် (polar axis)'' မှ [[ထောင့်|ထောင့်အကျယ်]]သဘော ကိန်းလုံး <math>\theta</math> အဖြစ် ပါဝင်လျက်၊ <math>(r, \theta)</math> ပုံစံဝင် [[ကိုဩဒိနိတ်|ချအမှတ်(ကိုဩဒီးနိတ်)များ]] နှင့် ဖော်ပြသည့် ''[[တိုင်းကြောင်း]]-၂ခုပါ အမှတ်ချအိမ် (2-dimensional Coordinate System) တမျိုး'' ဖြစ်လေ၏။<br> [[ကာတက်စီးယန်း အမှတ်ချအိမ်]]အတွင်း၌ ''ပေတံ့သုညသဘော အမှတ်နေရာ'' က ''တာရင်းအမှတ် (origin)'' ဖြစ်သည့်နည်းတူ ဖြစ်သော၊ ဤ '''ဝိုင်းလှည့်အမှတ်ချအိမ် (Polar Coordinate System)''' အတွင်းရှိ ဗဟိုဖြာအကွာအဝေး (radial distance; <math>r</math>) အတွက် ''ပေတံ့သုညသဘော အမှတ်နေရာ'' သဘော တာရင်းအမှတ်ကို ''"တိုင်မအမှတ် (pole)"'' ဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်။ ဦးတည်ချက်ကို ညွှန်းဖော်ဆိုသည့် ထောင့်ပြကိန်းလုံး <math>\theta</math> ကမူ ''ဘက်လှည့်စံတိုင် (polar axis)'' မှ နာရီလက်တံနှင့်ပြောင်းပြန် (လက်ဝဲရစ်) လှည့်တိုင်းသမျှ ထောင့်အကျယ်ကို အပေါင်းကိန်းဖြင့် ပြဆိုနေပေမည်၊ နာရီလက်တံအတိုင်း (လက်ယာရစ်) ဟု ဆိုလိုလျှင် အနုတ်ကိန်း ဖြစ်နေမည်။ == အကိုးအကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အမှတ်ချအိမ်]] [[ကဏ္ဍ:ဂျီဩမေတြီ]] [[ကဏ္ဍ:ကိုဩဒိနိတ် စနစ်များ]] r5cd7jf2l3sloerqfixibqi3nmx3tod 0 258590 1046598 880117 2026-08-05T14:25:11Z Dr Lotus Black 31011 1046598 wikitext text/x-wiki နာမည်အပြည့်အစုံမှာ '''ရှမ်းတောင်တန်းကော်ဖီစိုက်ပျိုးရေးခြံ''' (Shan Mountain Coffee Estate) ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဦးဆုံး ကော်ဖီစိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှုလုပ်ငန်းဖြစ်သည်။ ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် စကော့တလန်မှ စကော့လူမျိုး ဂျော့သျှန်း (Mr. George Shand) မှတည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြေဧက ၇၀၀ အနက် ဧက ၄၀၀ ပေါ်တွင် အာရေဘီးကားကော်ဖီကို စတင်စိုက်ပျိုးခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ တွင် ထိုကော်ဖီခြံကို [[ဘီတီဘရားသား]]ဦးဘတူမှ ဝယ်ယူခဲ့ပြီးနောက် ချောင်းကွေ့ ကော်ဖီခြံဟု ထင်ရှားခဲ့သည်။ ဦးဘတူသည် [[ချောင်းကွေ့ရွာ၊ တောင်ကြီးမြို့နယ်|ချောင်းကွေ့]]ကော်ဖီခြံကို အခြေခံ၍ ကော်ဖီမှုန့် ထုတ်လုပ်သည့်လုပ်ငန်းကို တိုးချဲ့နိုင်ခဲ့သည်။<ref>မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ။ ၉/၁/၂၀၀၅။ နှာ ၁၀။</ref> ==အကိုးအကား== {{Reflist}} [[Category:ကော်ဖီ ထုတ်လုပ်ခြင်း]] c0ay7zg97h78a94m50d2q16j6s8je33 0 271043 1046700 877469 2026-08-06T06:45:42Z Dr Lotus Black 31011 infobox++ 1046700 wikitext text/x-wiki {{Retaining title}} {{Infobox company | name = Leadtek Research, Inc. | logo = Leadtek logo.svg | type = [[:en:Public company|Public]] ([[:en:Taiwan Stock Exchange Corporation|TSEC]]: '''T2465''') | founded = {{Start date and age|1986|10|24|df=y}} | hq_location = New Taipei, Taiwan | key_people = K.S. Lu (President and Chairman) | industry = Computer hardware | products = WinFast series of video cards <br /> WinFast series of [[:en:TV tuner card|TV tuners for PC]]s <br/> NSC 3600 series of video surveillance equipment | revenue = $169.9 million USD (2003) | num_employees = over 498 | website = {{URL|https://www.leadtek.com/eng}} }} '''Leadtek Research, Inc.''' ( {{Lang-zh}} ) သည် 1986 ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ထိုင်ဝမ်ကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဂရပ်ဖစ်ကတ်များ ဒီဇိုင်းနှင့် ထုတ်လုပ်ရေးတွင် အထူးပြုထားသည့် သုတေသနနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု <ref>{{Cite web|url=https://noteboox.de/Leadtek-Research-Inc_1|title=Leadtek Research Inc|access-date=10 June 2025|archive-date=10 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710010656/https://noteboox.de/Leadtek-Research-Inc_1}}</ref> ကို အဓိကထား လုပ်ဆောင်သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံရှိ အီလက်ထရွန်းနစ် ကုမ္ပဏီများ]] mow3rqpwgt39f4b5i1v0wndm70f741x 0 271228 1046618 879254 2026-08-05T16:07:44Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန် နတ်ဘုရားများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046618 wikitext text/x-wiki ဆုမိရောရှိနတ်သုံးပါး (住吉三神) [ရှင်တိုဘာသာ|ရှင်တို]နတ်ဘုရားသုံးပါးဖြစ်သော Sokotsutsu no O no Mikoto (底筒男命), Nakatsutsu no O no Mikoto (中筒男命), and Uwatsutsu no O no Mikoto (表筒男命) တို့အားစုပေါင်း၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်ပြီး ပင်ဘယ်နှင့် ရေလမ်းခရီး နတ်ဘုရားများ ဖြစ်သည်။ တစ်ခါတရံတွင် ဆုမိရောရှိဒိုက်ဂျင်း(住吉大神) ဟူ၍လည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ [[ကဏ္ဍ:ဂျပန် နတ်ဘုရားများ]] 5vdcywc95c8q1ps65u68k90hixlwe1u 0 271621 1046586 880366 2026-08-05T12:31:46Z Dr Lotus Black 31011 1046586 wikitext text/x-wiki ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာခေါင်းစဉ် တစ်ခု၏ဖွဲ့စည်းပုံတွင် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြေးနန်းဆက်သွယ်ရေးသမဂ္ဂ|ITU-T]] လျှောက်လွှာများ တရားဝင်သတ်မှတ်ထားပြီး [Http://www.itu.int/rec/T-REC-Q.713/en/my ITU-T ထောက်ခံချက် ( Q.713 )] နှင့် နံပါတ်အစီအစဉ် ပံ့ပိုးကူညီမူ စံနူန်းများကို ထပ်မံတိုးချဲ့ခဲ့သည်။ အခြားအမျိုးသားရေးမူကွဲများ အချက်ပြချိတ်ဆက်မှု ထိန်းချုပ်ရေးအပိုင်း (SCCP) ကဲ့သို့သော အမေရိကန် အမျိုးသား စံချိန်စံညွှန်းဌာန တွင်ဖော်ပြထားသော မူကွဲ (<code>'''ANSI T1.112/2000'''</code>)၌ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ခေါင်းစဉ် အတွက် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ပုံစံကို သတ်မှတ်ပါ။ <code>ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ခေါင်းစဉ်တစ်ခု၏ တန်ဖိုးသည် လိပ်စာတန်ဖိုးကို ပြုပြင်မွမ်းမံသည့် ရည်ညွှန်းချက်များ၏ အတွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။</code> အနှစ်ချုပ်ရန်- === ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ခေါင်းစဉ်ဖော်မတ် === ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာခေါင်းစဉ် တစ်ခုသည် ဖော်မတ်အမျိုးမျိုးရှိနိုင်ပြီး အများစုမှာ တစ်ခုစီကို သီးခြားစံနှုန်းများဖြင့် သတ်မှတ်ထားသည်။ဖော်မတ်ပါရာမီတာ သည် မည်သည့်ဖော်မတ်များကို အသုံးပြုနေကြောင်း ဖော်ပြသည်။ဖော်မတ် တစ်ခုစီတွင် နောက်ဆက်တွဲ ကန့်သတ်ချက်များ ပါဝင်နိုင်သည်။ === နံပါတ်စဉ်အစီအစဉ် အညွှန်း === ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာခေါင်းစဉ် တွင် ကိန်းဂဏန်းအစီအစဉ်အညွှန်း(NPI), သည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ခေါင်းစဉ်အတွက် မည်သည့် နံပါတ် အစီအစဉ်ကို အသုံးပြုမည်ကို ဖော်ပြသည်။ ရွေးချယ်ထားသော နံပါတ်စဉ်အစီအစဉ်သည် မက်ဆေ့ချ်ကို ညွှန်ကြားရန် မှန်ကန်သော ကွန်ရက်စနစ်အား ဆုံးဖြတ်ရာတွင် လမ်းကြောင်းပြစနစ်အား ကူညီပေးပါမည်။ === '''နံပါတ်အမျိုးအစား''' === နံပါတ်အမျိုးအစား (<code>'''TON'''</code>) သို့မဟုတ် သက်ဆိုင်မှုရှိသော လိပ်စာအညွှန်းကိန်းဘောင်(<code>'''NAI'''</code>) E.164 ဥပမာ (ပုံမှန် တယ်လီဖုန်း) နံပါတ်များသည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နံပါတ်လား ကဲ့သို့သော လိပ်စာတန်ဖိုး၏ နယ်ပယ်ကို ညွှန်ပြသည်။ (E.164 နိုင်ငံကုဒ်) ဆိုလိုသည်မှာ "အမျိုးသား" သို့မဟုတ် ပြည်တွင်းနံပါတ် ([[နိုင်ငံကုဒ်]]) မပါဘဲ နှင့် "ဒေသခံ" ဖော်မတ်ကဲ့သို့သော အခြားဖော်မတ်များ ( ဥပမာ-မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံကုဒ် <code>ISO 3162-2.MM</code><ref>[[မြန်မာနိုင်ငံ|ISO 31622-2.MM]]</ref> ) === ဘာသာပြန်အမျိုးအစား === ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ခေါင်းစဉ်ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု၏ ဦးစားပေးနည်းလမ်းကို ညွှန်ပြရန်အတွက် ဘာသာပြန်အမျိုးအစား (<code>'''TT'''</code>)ကို ကန့်သတ်ဘောင် ကွန်ရက်တစ်ခုတွင် အသုံးပြုသည်။ (အောက်တွင်ကြည့်ပါ) ပုံမှန်အားဖြင့် ဥရောပကွန်ရက်များတွင် ဤကန့်သတ်ချက်ကို (ပုံသေတန်ဖိုး-0)အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ မြောက်အမေရိက၌ မိုဘိုင်းကွန်ရက်များ၊ မတူညီသော ဘာသာပြန်အမျိုးအစားများကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရန်အတွက် အသုံးပြုပါသည်။ ( [[International mobile subscriber identity|IMSI]]) တယ်လီဖုန်းစနစ်များအကြား မက်ဆေ့ချ်များ။ အခြေအနေပေါ်မူတည်၍ တူညီသောနံပါတ်ကို ကွဲပြားစွာ ဖြတ်သန်းရမည်ဖြစ်ပြီး ရှုပ်ထွေးသောလမ်းကြောင်းပြပြဿနာများတွင် ဤကန့်သတ်ချက်အဖိုးတန်ပါသည်။ ဥပမာ( အရေအတွက် သယ်ဆောင်ရလွယ်ကူခြင်း ) ကဲ့သို့ပြတ်သားသော မိတ်ဆက်မူ ကိုပေးသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဆက်သွယ်ရေး]] 314pgzvh01ase0ji66hp7zidgvpt96r 0 272106 1046688 881853 2026-08-06T06:18:34Z Dr Lotus Black 31011 1046688 wikitext text/x-wiki ဤသည်မှာ [[ISO 639-1|ISO 639]] '''ကုဒ်များ၏စရင်းဖြစ်သည်'''-စရင်းများတွင် * [[ISO 3166-2:MM|ISO ကုဒ် 1-639 စာရင်း]] * [[မြန်မာဘာသာစကား|ISO 2-639]] ကုဒ်များစာရင်း * [[ISO 639-1|ISO 3-639]] ကုဒ်များစာရင်း * [[ISO 3166-1:MM|ISO-3-639]] အဓိကဘာသာစကားများစာရင်း * [[ISO 3166-1:MM|ISO-5-639]] ကုဒ်များစာရင်း [[Category:ဘာသာစကား စာရင်းများ၏ စာရင်း]] gwznw7j34zatwwmza6i0jbenhhv13uj 0 272716 1046651 1026170 2026-08-06T03:18:07Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1046651 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific-prefix= ဒေါက်တာ |name= ချောချောစိန် |native_name= |office=[[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေးဝန်ကြီး]] |term_start = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end = |appointer = [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] |president= [[မင်းအောင်လှိုင်]] |predecessor= ''ကိုယ်တိုင်'' |successor = |deputy= ဇော်မြင့် <br> နေမျိုးလှိုင် |termstart1= ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |termend1= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer1=[[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] | 1blankname1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata1 = [[ညိုစော]] |predecessor1= [[ညွန့်ဖေ|ဒေါက်တာ ညွန့်ဖေ]] |successor1= ''ကိုယ်တိုင်'' |office2= လေ့လာဆန်းစစ်အကဲဖြတ်ရေးဦးစီးဌာန<br/> ညွှန်ကြား​ရေးမှူးချုပ် |termend2=၁၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၄ |termstart2=​ ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |office3= [[နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်)]]<br/> ဒုတိယပါ​မောက္ခချုပ် |termstart3= ၂၀၂၀ |termend3= ၂၀၂၄ |birth_date= {{birth date and age|1968|9|11|df=y}} |birth_place= |nationality= မြန်မာ |alma_mater= [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] |cabinet= * [[ဦးညိုစောအစိုးရ|ညိုစောအစိုးရ]] * [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] }} '''ဒေါက်တာ ချောချောစိန်''' (၁၁ စက်တင်ဘာ ၁၉၆၈ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံ [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] ၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73057|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖြည့်စွက်ဖွဲ့စည်းခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ }}</ref> သူသည် ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လေ့လာဆန်းစစ်အကဲဖြတ်ရေးဦးစီးဌာန ညွှန်ကြာရေးမှူးချုပ် အဖြစ်မှ ပညာရေးဝန်ကြီး ဖြစ်လာသူဖြစ်သည်။ ယင်းမတိုင်မီက [[နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်)|ရန်ကုန်နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်]] ၏ ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် တာဝန်ကိုလည်း ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/304915|title=ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ဒေါက်တာချောချောစိန်အား ခန့်အပ်|work=Eleven Media|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ }}</ref> == ပညာရေးဖြတ်သန်းမှုများ == ၁၉၈၄ ခုနှစ် တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ၌ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးဘာသာရပ် အထူးပြုဖြင့် စတင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။၁၉၉၆ ခုနှစ် တွင် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးမဟာဘွဲ့ နှင့် ၂၀၀၄ ခုနှစ် တွင် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးဘာသာရပ်အထူးပြုဖြင့် ဒေါက်တာဘွဲ့ ကို ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မှ ရရှိခဲ့သည်။ == ဝန်ထမ်းဘဝဖြတ်သန်းမှု == ၁၉၉၃ ခုနှစ် တွင် သူသည် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးပညာဌာန တွင် သင်တန်းနည်းပြ အဖြစ် စတင် အမှုထမ်းသည်။ယင်းနောက် ရာထူးအဆင့်ဆင့်တိုးကာ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ကစပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးပညာဌာန ၏ ပါမောက္ခ (ဌာနမှူး) ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmyanmar.net/my/dataset/3c036690-47e1-44bb-9618-cf8ca9ba45c1/resource/f22412be-d903-4fb3-b4cb-bb727871eb63/download/69-51.pdf|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်(ပင်မ)ပြုပြင်မွမ်းမံခြင်း နှင့် အဆင့်မြှင့်တင်ရေးအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|work=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၇၃/၂၀၁၆|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၆ }}</ref> ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် တွင် ရန်ကုန်နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ် ၏ ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် အဖြစ် ရာထူးတိုးမြှင့် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.yufl.edu.mm/dr-chaw-chaw-sein/|title=Dr. Chaw Chaw Sein|work=YUFL|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=|archive-date=14 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250514201042/https://www.yufl.edu.mm/dr-chaw-chaw-sein/}}</ref> == ဝန်ထမ်းဘဝ == ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၁၃ ရက် တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]သည် သူ့အား ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ အဆင့်မြင့်ပညာဦးစီးဌာန၊ ရန်ကုန်နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ် ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် အဖြစ်မှ လေ့လာဆန်းစစ်အကဲဖြတ်ရေးဦးစီးဌာန ၏ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့၍ ဒေါက်တာ ချောချောစိန်သည် ယင်းဦးစီးဌာန၏ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ထိုတာဝန်ကို ၁နှစ် နီးပါးခန့် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2580%259D%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2591%25E1%2580%2599%25E1%2580%25BA%25E1%2580%25B8%25E1%2580%25A1%25E1%2580%2596%25E1%2580%25BD%25E1%2580%25B2%25E1%2580%25B7%25E1%2580%25A1%25E1%2580%2585%25E1%2580%258A%25E1%2580%25BA%25E-116?_com_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_idasset354_redirect=https%3A%2F%2Fmyanmar.gov.mm%2Fhome%3Fp_p_id%3Dcom_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_bGKbAOPbVS3E%26p_p_lifecycle%3D0%26p_p_state%3Dnormal%26p_p_mode%3Dview%26_com_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_bGKbAOPbVS3E_cur%3D0%26p_r_p_resetCur%3Dfalse%26_com_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_bGKbAOPbVS3E_assetEntryId%3D361840286%26p_p_auth%3DpV0iptPB&p_p_auth=pV0iptPB|title=ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်းအကြီးအမှူး ခန့်ထားခြင်း|work=MYANMAR NATIONAL PORTAL|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၁၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၄ }}</ref> == ဝန်ကြီးဘဝ == ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၃၁ ရက် တွင် ဝန်ကြီးချုပ် [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] ဦးဆောင်သည် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ တွင် ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ဆက်၍ [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]ကလည်း မူလရာထူးအတိုင်းပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ အစိုးရသစ်၌ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန ၃၁ ခု ဖြင့် ဆောင်ရွက်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် အတည်ပြု |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-264720/ |access-date=2026-04-08 |language=en-US |archive-date=17 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260417034729/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-264720/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူ အဆိုပြုတင်ပြသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး၏ အမည်စာရင်းအား လွှတ်တော်သို့တင်သွင်း |url=https://news-eleven.com/article/311089 |access-date=2026-04-08 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ (၄) ရက်နေ့တွင် စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ဖြစ်သည့် [[သီရိပျံချီဘွဲ့]]ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/announcements/78728 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၆၈| |}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေးဝန်ကြီးများ]] [[Category:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ အမျိုးသမီး ဝန်ကြီးများ]] qup3bzi1p7uaj6aousno6fb9gh4bpzm 0 273283 1046632 947656 2026-08-05T16:45:33Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သမိုင်း]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046632 wikitext text/x-wiki [[File:Dogu_Miyagi_1000_BCE_400_BCE.jpg|thumb|1000 မှ 400 BC နှောင်းပိုင်း ဂျိုမွန်ခေတ်မှ ဂျိုမွန်ဒေါဂု မြေအိုးပုံ။]] [[File:Sannai_IMG_20161009_143947.jpg|thumb|Sannai-Maruyama ပြတိုက်ရှိ ဂျိုမွန်တို့၏ ၏ Diorama]] '''ဂျိုမွန် သို့မဟုတ် ဂျိုးမွန်း (縄文)''' သည် ဂျပန်ကျွန်းစုတွင် ဘီစီ ၁၄၀၀၀ နှင့် ၃၀၀ ခန့်ကြားတွင် မှီတင်းနေထိုင်ခဲ့သော သမိုင်းမတင်မီခေတ် မုဆိုးစုဆောင်းသည့် ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုဖြစ်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အရှေ့အာရှမှ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချသူများဖြင့် ရောနှောနေထိုင်လာကြသည်။ဂျိုမွန်လူမျိုးများသည် အမဲလိုက်စုဆောင်းသူများအဖြစ်နေထိုင်ကြပြီး၊ စိုက်ပျိုးခြင်း၊ ငါးဖမ်းခြင်းနှင့် အမဲလိုက်ခြင်း၊ တိရိစ္ဆာန်မွေးမြူခြင်းများလုပ်ကိုင်ကြသည်၊ ကျောက်တုံးကိရိယာများနှင့် မြေအိုးများပြုလုပ်ခြင်း တို့သည် ဂျိုမွန် တို့၏ယဉ်ကျေးမှုကို နာမည်ပေးသည့် နောက်ပိုင်းတွင် ထူးခြားသောအမှတ်အသားများဖြစ်သည် <ref>Imamura, Keiji. (1996). ''Prehistoric Japan: New Perspectives on Insular East Asia''. University of Hawaii Press.</ref>။ {{circa|900|BCE}} နောက်ပိုင်းတွင် အာရှတိုက်မကြီး မှ ယာယိုအီ လူမျိုးများရောက်ရှိလာခြင်းကြောင့်၊ ဂျိုမွန် ယဉ်ကျေးမှုသည် ဗီဇနှင့်ယဉ်ကျေးမှုတွင် တဖြည်းဖြည်းချင်း ယှဉ်တွဲသွားပြီး ယနေ့ဂျပန်လူမျိုးအခြေခံမျိုးရိုးဗီဇ ၂ မျိုး — ဂျိုမွန် နှင့် ယာယိုအီ — ပေါင်းစပ်မှုဖြစ်လာခဲ့သည်<ref>Jinam, T.A., et al. (2012). "The history of human populations in the Japanese Archipelago inferred from genome-wide SNP data with a special reference to the Ainu and the Ryukyuan populations". ''Journal of Human Genetics''. 57: 787–795.</ref>။ဂျိုမွန်မျိုးရိုးသည် ခေတ်သစ် ဂျပန်လူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇတွင် အနည်းငယ်ကျန်ရှိနေစဲဖြစ်ပြီး၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ ဌာနေ အီနူး လူမျိုးများတွင် အများဆုံးတွေ့ရသည်။ ယမန်ခေတ်တွင် ဂျပန်ကျွန်းစုအနှံ့ နေထိုင်ခဲ့သော အရင်းခံလူမျိုးစုဖြစ်ပြီး၊ မျိုးရိုးဗီဇပိုင်းမှာ ယနေ့ဂျပန်လူမျိုးများ၏ ဗီဇအခြေခံတစ်ခုအနေနဲ့ အရေးကြီးသောအခန်းကဏ္ဍ ရှိသည်။ Jōmon လူမျိုးများသည် ခန့်မှန်းအားဖြင့် {{circa|14,000|BCE}} မှ {{circa|300|BCE}} အတွင်း သီးသန့်ယဉ်ကျေးမှု (Jōmon culture) ကို ဖွံ့ဖြိုးစေခဲ့ကြသည်။ == မျိုးရိုးဗီဇ == ယခင်နှစ်များကနေပြီး တိကျသော မျိုးရိုးဗီဇသုတေသနများအရ Jōmon လူမျိုးများတွင် Y-DNA haplogroups D1b (D-M55) <ref>Hammer, M.F., et al. (2006). "Dual origins of the Japanese: Common ground for hunter-gatherer and farmer Y chromosomes". ''Journal of Human Genetics''. 51(1):47–58. doi:10.1007/s10038-005-0322-0.</ref> နှင့် C1a1 (C-M8) အများစုတွေ့ရှိရပြီး၊ mtDNA တွင် haplogroups N9b, M7a, G1b စသဖြင့် သီးသန့်အာရှအရှေ့ဘက်ကျွန်းစုတွင်သာ တွေ့ရသော လက္ခဏာများရှိသည်<ref>Adachi, N., et al. (2011). "Mitochondrial DNA analysis of Jomon skeletons from the Funadomari site, Hokkaido, and its implication for the origins of Native American". ''American Journal of Physical Anthropology''. 144(3): 504–514.</ref>။ ဤဗီဇလက္ခဏာများသည် Jōmon လူမျိုးများ၏ နွယ်ဖွားမှုကို သမိုင်းဝင် အာရှတိုက်မကြီး မှ ယခင်ထဲက ခွဲထွက်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ==အရင်းမြစ်== <references /> [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] 9o907wmi6x3rq1ewbev0hd3e101sge5 0 276684 1046690 952389 2026-08-06T06:24:58Z Dr Lotus Black 31011 [[Māui လင်းပိုင်]] မှ [[မားဝီ လင်းပိုင်]] သို့ စာမျက်နှာကို ပြန်ညွှန်းချန်မထားဘဲ Dr Lotus Black က ရွှေ့ခဲ့သည်: appropriate myanmar title 952389 wikitext text/x-wiki '''Māui လင်းပိုင်''' ၊ '''Maui ၏ လင်းပိုင်''' ၊ သို့မဟုတ် '''''Popoto''''' ( '''''Cephalorhynchus hectori maui''''' ) သည် Hector's လင်းပိုင် ( ''Cephalorhynchus hectori'' )—နယူးဇီလန် ၏ တစ်ခုတည်းသော [[စီတက်ဆီယာ|မျိုး]] နွယ်စု မျိုးနွယ်စု တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှားပါးဆုံးနှင့် အသေးဆုံး လင်းပိုင်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="docmaui">{{Cite web|title=Māui dolphin|url=https://www.doc.govt.nz/nature/native-animals/marine-mammals/dolphins/maui-dolphin/|access-date=10 April 2025}}</ref> Māui လင်းပိုင်များကို [[နယူးဇီလန်နိုင်ငံ]] မြောက်ကျွန်း ၏ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင်သာ တွေ့ရှိရပြီး ယခုအခါ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှားပါးဆုံးနှင့် အသေးငယ်ဆုံး လင်းပိုင်မျိုးစိတ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ နယူးဇီလန်အစိုးရမှ ထုတ်ပြန်သော 2021 ခုနှစ် အစီရင်ခံစာတွင် အကောင်ရေ ၅၄ကောင်သာ ကျန်ရှိကြောင်း အကြံပြုထားသော်လည်း မကြာသေးမီက သေဆုံးမှုများကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်ပါက အကောင်ရ ၄၀ ထက်နည်းနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။ <ref>{{Cite web|date=2021-08-31|title=New Report Shows Substantial Decline in the Critically Endangered Māui Dolphin Population|url=https://seashepherd.org/2021/08/31/new-report-shows-substantial-decline-in-the-critically-endangered-maui-dolphin-population/|access-date=2021-09-18|publisher=Sea Shepherd Conservation Society|language=en-US}}</ref> Māui လင်းပိုင်နှင့် South Island Hector's လင်းပိုင် နှစ်ခုစလုံးသည် ပိုက်ကွန်နှင့် တွားသွားခြင်း၊ အပန်းဖြေစရာ ပိုက်ကွန်နှင့် toxoplasmosis နှင့် brucellosis အပါအဝင် စီးပွားဖြစ်ငါးဖမ်းခြင်းများကြောင့် ခြိမ်းခြောက်ခံနေရသည်။<ref name="docmaui" /> [[ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု|ရာသီဥတုဖောက်ပြန်မှုကို]] ခံနိုင်ရည်ရှိစေမည့် Māui လင်းပိုင်များအတွက် အစားအစာရရှိနိုင်မှု နည်းပါးခြင်းသည်လည်း ပြဿနာတစ်ခုဖြစ်နိုင်သည်။ b0xlhp8ndx0y3gjb4uzpe52qx4jwprz 1046691 1046690 2026-08-06T06:28:15Z Dr Lotus Black 31011 infobox++ 1046691 wikitext text/x-wiki {{subspeciesbox | name = Māui dolphin | image = Two Maui's dolphins.jpg | status = CR | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>Reeves, R.R., Dawson, S.M., Jefferson, T.A., Karczmarski, L., Laidre, K., O'Corry-Crowe, G., Rojas-Bracho, L., Secchi, E.R., Slooten, E., Smith, B.D., Wang, J.Y. & Zhou, K. 2013. Cephalorhynchus hectori ssp. maui. The IUCN Red List of Threatened Species 2013: e.T39427A44200192. https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2013-1.RLTS.T39427A44200192.en. Accessed on 11 November 2022.</ref> | status2 = CITES_A2 | status2_system = CITES | status2_ref = <ref>{{Cite web|title=Appendices {{!}} CITES|url=https://cites.org/eng/app/appendices.php|access-date=2022-01-14|website=cites.org}}</ref> | genus = Cephalorhynchus | species = hectori | species_link = Hector's dolphin | subspecies = maui | authority = Baker ''et al.'', 2002 }} '''မားဝီ လင်းပိုင်''' ၊ '''မားဝီ ၏ လင်းပိုင်''' ၊ သို့မဟုတ် '''''Popoto''''' ( '''''Cephalorhynchus hectori maui''''' ) သည် Hector's လင်းပိုင် ( ''Cephalorhynchus hectori'' )—နယူးဇီလန် ၏ တစ်ခုတည်းသော [[စီတက်ဆီယာ|မျိုး]] နွယ်စု မျိုးနွယ်စု တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှားပါးဆုံးနှင့် အသေးဆုံး လင်းပိုင်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="docmaui">{{Cite web|title=Māui dolphin|url=https://www.doc.govt.nz/nature/native-animals/marine-mammals/dolphins/maui-dolphin/|access-date=10 April 2025}}</ref> Māui လင်းပိုင်များကို [[နယူးဇီလန်နိုင်ငံ]] မြောက်ကျွန်း ၏ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင်သာ တွေ့ရှိရပြီး ယခုအခါ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှားပါးဆုံးနှင့် အသေးငယ်ဆုံး လင်းပိုင်မျိုးစိတ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ နယူးဇီလန်အစိုးရမှ ထုတ်ပြန်သော 2021 ခုနှစ် အစီရင်ခံစာတွင် အကောင်ရေ ၅၄ကောင်သာ ကျန်ရှိကြောင်း အကြံပြုထားသော်လည်း မကြာသေးမီက သေဆုံးမှုများကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်ပါက အကောင်ရ ၄၀ ထက်နည်းနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။ <ref>{{Cite web|date=2021-08-31|title=New Report Shows Substantial Decline in the Critically Endangered Māui Dolphin Population|url=https://seashepherd.org/2021/08/31/new-report-shows-substantial-decline-in-the-critically-endangered-maui-dolphin-population/|access-date=2021-09-18|publisher=Sea Shepherd Conservation Society|language=en-US}}</ref> Māui လင်းပိုင်နှင့် South Island Hector's လင်းပိုင် နှစ်ခုစလုံးသည် ပိုက်ကွန်နှင့် တွားသွားခြင်း၊ အပန်းဖြေစရာ ပိုက်ကွန်နှင့် toxoplasmosis နှင့် brucellosis အပါအဝင် စီးပွားဖြစ်ငါးဖမ်းခြင်းများကြောင့် ခြိမ်းခြောက်ခံနေရသည်။<ref name="docmaui" /> [[ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု|ရာသီဥတုဖောက်ပြန်မှုကို]] ခံနိုင်ရည်ရှိစေမည့် Māui လင်းပိုင်များအတွက် အစားအစာရရှိနိုင်မှု နည်းပါးခြင်းသည်လည်း ပြဿနာတစ်ခုဖြစ်နိုင်သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:နယူးနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ]] num584k6z615rzh3u8sen9gygw6ax6l 1046692 1046691 2026-08-06T06:28:40Z Dr Lotus Black 31011 1046692 wikitext text/x-wiki {{subspeciesbox | name = Māui dolphin | image = Two Maui's dolphins.jpg | status = CR | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>Reeves, R.R., Dawson, S.M., Jefferson, T.A., Karczmarski, L., Laidre, K., O'Corry-Crowe, G., Rojas-Bracho, L., Secchi, E.R., Slooten, E., Smith, B.D., Wang, J.Y. & Zhou, K. 2013. Cephalorhynchus hectori ssp. maui. The IUCN Red List of Threatened Species 2013: e.T39427A44200192. https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2013-1.RLTS.T39427A44200192.en. Accessed on 11 November 2022.</ref> | status2 = CITES_A2 | status2_system = CITES | status2_ref = <ref>{{Cite web|title=Appendices {{!}} CITES|url=https://cites.org/eng/app/appendices.php|access-date=2022-01-14|website=cites.org}}</ref> | genus = Cephalorhynchus | species = hectori | species_link = Hector's dolphin | subspecies = maui | authority = Baker ''et al.'', 2002 }} '''မားဝီ လင်းပိုင်''' ၊ '''မားဝီ ၏ လင်းပိုင်''' ၊ သို့မဟုတ် '''''Popoto''''' ( '''''Cephalorhynchus hectori maui''''' ) သည် Hector's လင်းပိုင် ( ''Cephalorhynchus hectori'' )—နယူးဇီလန် ၏ တစ်ခုတည်းသော [[စီတက်ဆီယာ|မျိုး]] နွယ်စု မျိုးနွယ်စု တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှားပါးဆုံးနှင့် အသေးဆုံး လင်းပိုင်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="docmaui">{{Cite web|title=Māui dolphin|url=https://www.doc.govt.nz/nature/native-animals/marine-mammals/dolphins/maui-dolphin/|access-date=10 April 2025}}</ref> Māui လင်းပိုင်များကို [[နယူးဇီလန်နိုင်ငံ]] မြောက်ကျွန်း ၏ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင်သာ တွေ့ရှိရပြီး ယခုအခါ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှားပါးဆုံးနှင့် အသေးငယ်ဆုံး လင်းပိုင်မျိုးစိတ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ နယူးဇီလန်အစိုးရမှ ထုတ်ပြန်သော 2021 ခုနှစ် အစီရင်ခံစာတွင် အကောင်ရေ ၅၄ကောင်သာ ကျန်ရှိကြောင်း အကြံပြုထားသော်လည်း မကြာသေးမီက သေဆုံးမှုများကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်ပါက အကောင်ရ ၄၀ ထက်နည်းနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။ <ref>{{Cite web|date=2021-08-31|title=New Report Shows Substantial Decline in the Critically Endangered Māui Dolphin Population|url=https://seashepherd.org/2021/08/31/new-report-shows-substantial-decline-in-the-critically-endangered-maui-dolphin-population/|access-date=2021-09-18|publisher=Sea Shepherd Conservation Society|language=en-US}}</ref> Māui လင်းပိုင်နှင့် South Island Hector's လင်းပိုင် နှစ်ခုစလုံးသည် ပိုက်ကွန်နှင့် တွားသွားခြင်း၊ အပန်းဖြေစရာ ပိုက်ကွန်နှင့် toxoplasmosis နှင့် brucellosis အပါအဝင် စီးပွားဖြစ်ငါးဖမ်းခြင်းများကြောင့် ခြိမ်းခြောက်ခံနေရသည်။<ref name="docmaui" /> [[ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု|ရာသီဥတုဖောက်ပြန်မှုကို]] ခံနိုင်ရည်ရှိစေမည့် Māui လင်းပိုင်များအတွက် အစားအစာရရှိနိုင်မှု နည်းပါးခြင်းသည်လည်း ပြဿနာတစ်ခုဖြစ်နိုင်သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:နယူးဇီလန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ]] qlpoi5xx05olxwgr0t53gy8cqc58iix 0 276731 1046712 1020801 2026-08-06T08:24:01Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1046712 wikitext text/x-wiki {{Cleanup}} တူတရာသည်{{IPA|en|tuːəˈtɑːɹə|pron}}{{IPA|en|tuːəˈtɑːɹə|pron}}, {{IPA|mi|ˈtʉ.a.ta.ɾa|lang}}; '''''Sphenodon punctatus''''') is a species of [[တွားသွားသတ္တဝါ|reptile]] endemic to [[နယူးဇီလန်နိုင်ငံ|New Zealand]]. အိမ်မြှောင်များ နှင့် နီးကပ်စွာ ဆင်တူနေသော်လည်း၊ ၎င်းသည် ကွဲပြားသော မျိုးရိုးတစ်ခု၏ တစ်ခုတည်းသော ကျန်ရှိနေသေးသော အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ပြီး ယခင်က အလွန်ကွဲပြားသော အစီအစဉ် Rhynchocephalia ဖြစ်သည်။ <ref name="TerraNature">{{Cite web|publisher=TerraNature Trust|title=Tuatara|year=2004|url=http://www.terranature.org/tuatara.htm|access-date=10 November 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20170503163100/http://www.terranature.org/tuatara.htm|archive-date=3 May 2017}}</ref> နာမည်က {{Lang|mi|tuatara}} Māori ဘာသာစကား မှ ဆင်းသက်လာပြီး "နောက်ကျောပေါ်ရှိ တောင်များ" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ <ref name="KCC">{{Cite web|title=The Tuatara|year=2009|url=http://www.kcc.org.nz/tuatara|access-date=13 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016044037/http://www.kcc.org.nz/tuatara|archive-date=16 October 2015}}</ref> Tuatara {{Efn|A second species, the Brothers Island tuatara ''S.&nbsp;guntheri'' {{small|([[Walter Buller|Buller]], 1877)}}, was recognised in 1989,<ref name="san diego" /> but since 2009 it has been reclassified as a subspecies'', S.&nbsp;p.&nbsp;guntheri''.<ref>{{cite book |author=Cree, A. |title=Tuatara: Biology and conservation of a venerable survivor |publisher=Canterbury University Press |year=2014 |isbn=978-1-927145-44-9}}</ref><ref name="Hay">{{cite journal |vauthors=Hay JM, Sarre SD, Lambert DM, Allendorf FW, Daugherty CH |year=2010 |title=Genetic diversity and taxonomy: a reassessment of species designation in tuatara (''Sphenodon'': Reptilia) |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s10592-009-9952-7 |journal=Conservation Genetics |volume=11 |pages=1063–1081 |bibcode=2010ConG...11.1063H |doi=10.1007/s10592-009-9952-7 |s2cid=24965201 |hdl-access=free |number=3 |hdl=10072/30480|url-access=subscription }}</ref>}} ၏ တစ်ခုတည်းသော [[မျိုးစိတ်|မျိုးစိတ်များ]] သည် [[သက်လယ်ကပ်|Mesozoic]] ခေတ်တွင် အလွန်ကွဲပြားသည့် ၎င်း၏အစီအစဉ်တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သော တစ်ခုတည်းသောအဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည်။ <ref name="Herrera-Flores 2017">{{Cite journal|doi=10.1111/pala.12284|title=Macroevolutionary patterns in Rhynchocephalia: is the tuatara (Sphenodon punctatus) a living fossil?|journal=Palaeontology|volume=60|issue=3|pages=319–328|year=2017|bibcode=2017Palgy..60..319H|archive-url=free}}</ref> Rhynchocephalians များသည် လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း 244-241.5 သန်းဝန်းကျင်ခန့်၊ Middle Triassic ကာလအတွင်း ရုပ်ကြွင်းမှတ်တမ်းတွင် ပထမဆုံးတွေ့ရှိခဲ့ပြီး [[ဂျူရာယုဂ်|Jurassic]] ကာလအတွင်း ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ဖြန့်ကျက်ခြင်းနှင့် ကွဲပြားမှုအထွတ်အထိပ်သို့ <ref name="Agriodontosaurus">{{Cite journal|date=September 10, 2025|title=The oldest known lepidosaur and origins of lepidosaur feeding adaptations|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|language=en|doi=10.1038/s41586-025-09496-9|issn=0028-0836|archive-url=free}}</ref> Rhynchocephalians များသည် Cretaceous ကာလအတွင်း တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းလာကြပြီး၊ ၎င်းတို့၏ အသက်အရွယ်အနည်းဆုံး (နောက်ဆုံး) မှတ်တမ်းများကိုလည်း အဲဒီကာလတွင်တွေ့ရသည်။ ၎င်းတို့၏ အနီးစပ်ဆုံးသော ဆွေမျိုးများ မှာ စတုမမိတ်များ (အိမ်မြှောင် နှင့် [[မြွေ|မြွေများ]] ) ဖြစ်သည်။ Tuatara သည်တွားသွားသတ္တဝါများ၏ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်ကိုလေ့လာရန်စိတ်ဝင်စားသည်။ Tuatara သည် စိမ်းညိုညိုနှင့် မီးခိုးရောင်ဖြစ်ပြီး အတိုင်းအတာ {{Convert|80|cm|in}} အထိရှိသည်။&nbsp;<span data-ve-ignore="">စင်တီမီတာ (၃၁</span>&nbsp;<span data-ve-ignore="">in)</span> ဦးခေါင်းမှ အမြီးဖျားအထိ အလေးချိန် {{Convert|1.3|kg}} အထိရှိသည်။&nbsp;<span data-ve-ignore="">ကီလိုဂရမ် (၂.၉)</span>&nbsp;<span data-ve-ignore="">lb)</span> <ref name="san diego">{{Cite web|title=Reptiles:Tuatara|year=2007|url=http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-tuatara.html|archivedate=1 June 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20121130133444/http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-tuatara.html|archive-date=30 November 2012|access-date=21 October 2025}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. </cite></ref> နောက်ကျောတလျှောက် ကျောရိုးအမောက်ရှိပြီး အထူးသဖြင့် အမျိုးသားများတွင် အသံထွက်သည်။ ၎င်းတို့တွင် သက်ရှိမျိုးစိတ်များကြားတွင် ထူးခြားသည့် မေးရိုးအောက်မေးရိုးပေါ်တွင် အတန်းတစ်တန်း ထပ်နေသော သွားနှစ်တန်းရှိသည်။ ၎င်းတို့သည် ပြင်ပနားမရှိသော်လည်း ၎င်းတို့၏အရိုးစုတွင် ထူးခြားသောအင်္ဂါရပ်များရှိသည်။ Tuatara ကို တစ်ခါတစ်ရံ " သက်ရှိရုပ်ကြွင်းများ " ဟုခေါ်သည်။ <ref name="TerraNature"/> ဤအသုံးအနှုန်းကို ဇီဝဗေဒပညာရှင်နှင့် ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်ဆိုင်ရာ ဇီဝဗေဒပညာရှင်များကြားတွင် လောလောဆယ် ငြင်းပယ်ထားသည် ။ tuatara သည် ၎င်းတို့၏ Mesozoic ဘိုးဘေးများ (240-230) ၏ ပုံသဏ္ဌာန်လက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း၊&nbsp;လွန်ခဲ့သောနှစ်သန်းပေါင်းများစွာ)၊ ထိုအချိန်မှစပြီး မျိုးစိတ်မပြောင်းလဲဘဲ ဆက်လက်ရှင်သန်နေတယ်ဆိုတဲ့ အယူအဆကို ထောက်ကူဖို့ စဉ်ဆက်မပြတ် ရုပ်ကြွင်းမှတ်တမ်းတစ်ခုရဲ့ သက်သေအထောက်အထားမရှိပါဘူး။ <ref name="MeloroJones2012">{{Cite journal|title=Tooth and cranial disparity in the fossil relatives of Sphenodon (Rhynchocephalia) dispute the persistent 'living fossil' label|journal=Journal of Evolutionary Biology|volume=25|issue=11|pages=2194–209|date=November 2012|pmid=22905810|doi=10.1111/j.1420-9101.2012.02595.x|archive-url=}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMeloro,_C.Jones,_M.E.2012">Meloro, C., Jones, M.E. (November 2012). </cite></ref> <ref name="Herrera-Flores 2017"/> မျိုးစိတ်များတွင် အခြေခံ DNA အတွဲပေါင်း ငါးထောင်မှ ခြောက်ဘီလီယံကြားရှိပြီး လူသားများထက် နှစ်ဆနီးပါးရှိသည်။ <ref>{{Cite web|date=26 November 2012|url=http://www.odt.co.nz/campus/university-otago/236527/tuatara-genome-mapping|title=Tuatara genome mapping|access-date=10 June 2018|archive-date=24 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230224115529/https://www.odt.co.nz/campus/university-otago/236527/tuatara-genome-mapping|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFElder,_V.2012">Elder, V. (26 November 2012). </cite></ref> Tuatara ကို 1895 ခုနှစ်ကတည်းက ဥပဒေဖြင့် ကာကွယ်ထားသည်။ <ref>{{Harvnb|Newman|1987}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Tuatara Recovery Plan|year=1993|url=http://www.doc.govt.nz/upload/documents/science-and-technical/TSRP09.pdf|access-date=2 June 2007|archive-date=30 September 2012}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFCree,_A.Butler,_D.1993">Cree, A., Butler, D. (1993). </cite></ref> New Zealand ၏ ဇာတိ တိရစ္ဆာန် အများအပြားကဲ့သို့ တူတာရာ သည် ပိုလီနီးရှား ကြွက် ''( Rattus exulans )'' ကဲ့သို့သော သားကောင်များ နှင့် သားကောင်များ ၏ အသိုက်အဝန်း ဆုံးရှုံးခြင်း ကြောင့် ခြိမ်းခြောက်ခံနေရသည်။ တူတာရာသည် ပြည်မကြီးတွင် မျိုးသုဉ်းသွားခဲ့ပြီး ကျန်အ‌‌ေကာင်ရေမှာ ၃၂ ကောင်သာ ကန့်သတ်ထားသည်။&nbsp;ကမ်းလွန်ကျွန်းများ ၊ <ref name="DoC">{{Cite web|title=Tuatara|url=http://www.doc.govt.nz/conservation/native-animals/reptiles-and-frogs/tuatara/|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131210804/http://www.doc.govt.nz/conservation/native-animals/reptiles-and-frogs/tuatara/|archive-date=31 January 2011|access-date=3 February 2013|publisher=Threatened Species Unit, Department of Conservation, Government of New Zealand}}</ref> <ref name="karori">{{Cite web|title=Tuatara factsheet (''Sphenodon punctatus'')|publisher=Karori Sanctuary Wildlife Trust|url=http://sanctuary.org.nz/restoration/forest/tuatara/tuatara-facts.html|access-date=28 June 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20071021215944/http://sanctuary.org.nz/restoration/forest/tuatara/tuatara-facts.html|archive-date=21 October 2007}}</ref> ပထမဆုံး မြောက်ကျွန်းကို ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် အပြင်းအထန် ကာရိုရီ တောရိုင်းတိရိစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော (ယခု "ဇီလန်ဒီယာ" ဟု အမည်ပေးထားသည့်) တွင် ခြံစည်းရိုးခတ်ပြီး စောင့်ကြည့်မှုသို့ လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ 2008 ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် ဇီးနီးယာတွင် ပုံမှန်ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းခြင်းလုပ်ငန်းတွင် <ref name=":0">{{Cite press release|url=http://www.visitzealandia.com/news-item/found-mainland-nzs-first-tuatara-nest-in-hundreds-of-years/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130227083004/http://www.visitzealandia.com/news-item/found-mainland-nzs-first-tuatara-nest-in-hundreds-of-years/|archive-date=27 February 2013|title=New Zealand's 'living fossil' confirmed as nesting on the mainland for the first time in 200&nbsp;years!|date=31 October 2008|access-date=21 October 2025|url-status=bot: unknown}}<cite class="citation pressrelease cs1" data-ve-ignore=""> (Press release). </cite></ref> အသိုက်ကို ဖော်ထုတ်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး အောက်ပါဆောင်းဦးရာသီတွင် သားပေါက်ကလေးများကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite press release|url=http://www.visitzealandia.com/Site/Zealandia_Home/Inside/News/Media_Releases_2009/Tuatara_baby.aspx|title=Our first baby tuatara!|date=18 March 2009|archivedate=25 July 2009|archive-date=24 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230224115529/http://www.visitzealandia.com/Site/Zealandia_Home/Inside/News/Media_Releases_2009/Tuatara_baby.aspx|access-date=21 October 2025|url-status=dead}}<cite class="citation pressrelease cs1" data-ve-ignore=""> (Press release). </cite></ref> ၎င်းသည် 200 ကျော်တွင် နယူးဇီလန်နိုင်ငံ မြောက်ကျွန်းတွင် တောရိုင်းတောထဲတွင် တာအိုတာရာ အောင်မြင်စွာ ပေါက်ဖွားလာမှုဟု ယူဆရသည်။&nbsp;နှစ်များ။ <ref name=":0" /> ==မှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကား== {{Reflist}} srfrkka023jxeh1dlonlsaid38gml13 1 278849 1046590 957534 2026-08-05T13:56:06Z কল্কি 139538 /* exact copy of wikisource:ကျစွာမင်းမိထွေးတော် ကျောက်စာ */ အပိုင်းသစ် 1046590 wikitext text/x-wiki == ကျစွာမင်း​၏မွန်မြတ်သောစိတ်ထား == စကားပြေ [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&#126;2025-40195-39|&#126;2025-40195-39]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&#126;2025-40195-39|talk]]) ၀၄:၃၂၊ ၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == exact copy of [[:wikisource:ကျစွာမင်းမိထွေးတော် ကျောက်စာ]] == wikisource link: https://my.wikisource.org/wiki/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%85%E1%80%BD%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%91%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA_%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%AC [[အသုံးပြုသူ:কল্কি|কল্কি]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:কল্কি|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၅၆၊ ၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) tk2uz4m2puyi20x3uu0168tmw4lhogs 0 280044 1046666 1046125 2026-08-06T04:49:15Z Salai Rungtoi 22844 /* ကွယ်လွန်သူများ */ 1046666 wikitext text/x-wiki {{Events by month|၂၀၂၆|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}}{{Year nav|2026}} {{Year article header|2026}} == ဖြစ်ပွားဆဲ ဖြစ်ရပ်များ == * [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] * [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]] * [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]] * [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]သက်တမ်း * [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]သက်တမ်း == အဓိက ဖြစ်ရပ်များ == === ဇန်နဝါရီ === * [[၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ]]သည် [[ယူရို|ယူရိုငွေကြေး]]ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ယူရိုဇုန်၏ ၂၁ ခုမြောက် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite press release|title=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps|date=July 8, 2025|publisher=Council of the European Union|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/}}</ref> * [[၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[ကော်သူးလေတပ်မတော် (KTLA)]]က မြန်မာနိုင်ငံက ခွဲထွက်ပြီး ကော်သူးလေသမ္မတနိုင်ငံ တည်ထောင်လိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ကော်သူးလေနိုင်ငံသစ် ကြေညာ၊ သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်စောနယ်ဒါးမြ တာဝန်ယူ |url=https://burmese.dvb.no/post/740655 |access-date=8 Jan 2026 |website=DVB}}</ref> * [[၉ ဇန်နဝါရီ]] - မြန်မာနိုင်ငံနှင့် [[ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ]]တို့သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၉ ရက်မှစတင်၍ နှစ်နိုင်ငံအကြား သံအမတ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်ကြသည်။ ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ် သမ္မတနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ (၁၂၇) နိုင်ငံမြောက် သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင်သည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်နှင့် ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံတို့အကြား သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင် |url=https://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaanng-chiumaaliiyaaphkdrysmmttniungngnttiuakaa |url-status=live |access-date=၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |website=Myanmar Digital News}}</ref> * [[၁၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၂) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၁၀၀ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ကျင်းပပြီးစီး |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |access-date=2026-02-28 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=■ ရွေးကောက်ပွဲအပိုင်း(၂)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များ၌ မဲပေးမှုများ ပြီးဆုံး၍ မဲရုံများစတင်ပိတ်သိမ်း |url=https://news-eleven.com/article/309049 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၄ ဇန်နဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-amiusaakaakyrennglunkhunrekeaangcii |access-date=2026-03-13 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref>               * [[၂၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၃) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၆၁ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်(တနဂ်​နွေ​နေ့)တွင် ကျင်းပမည့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲအပိုင်း(၃)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ် ၆၁ မြို့နယ် |url=https://news-eleven.com/article/309419 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၇ ဇန်နဝါရီ]] - ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းထွန်းနောင်]]အား စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မူလတာဝန်များသို့ ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]]ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်ထားသဖြင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကောင်မရှင်]]အဖွဲ့ဝင်သစ် ဖြစ်လာသည်။ <ref>{{Cite web|title=ပြည်ထဲ​ရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်း​နောင်အား စစ်ဘက်မူလတာဝန် ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေပြီး ၎င်း၏​နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဖုန်းမြတ်အား ခန့်အပ်|url=https://news-eleven.com/article/309488|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-06|language=my}}</ref> * [[၂၉ ဇန်နဝါရီ]] - ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ် အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ​ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​ကြောင်း အမိန့်များကို ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်ဆက်လက်ထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/76504 |access-date=2026-02-27 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​​ကြောင်းကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/309542 |access-date=2026-02-27 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> === ဖေဖော်ဝါရီ === * [[၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[ပြည်ထောင်စုအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]]ကို [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ * [[၇ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် [[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]] ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခြင်းအခမ်းအနားကို နေပြည်တော်ရှိ  MICC -1 ခန်းမတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ အကောင်းဆုံးရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဆုကို "''[[ပန်းမြိုင်လယ်မှ ဥယျာဉ်မှူး]]''"ဇာတ်ကားက ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုများ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ပွဲ ပြုလုပ် |url=https://news-eleven.com/article/309744 |access-date=2026-02-22 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ]] - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ သံရုံး ယာယီတာဝန်ခံကို မြန်မာနိုင်ငံကနေ ထွက်ခွာရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ * [[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြန်မာ့တော်ဝင်နဂါးတပ်တော်|ဗမာအမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]၏ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်နဂါး]]သည် မြန်မာ့တပ်မတော်ထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။ * [[၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]မှ ထွက်ခွာရန် ပြင်ဆင်နေသည့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်းလိုင်း]] ၏ ATR-72-600 အမျိုးအစား ခရီးသည်တင်လေယာဉ်ကို FPV Suicide Drone များဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လေယာဉ်၏ ခေါင်းပိုင်း၊ ကိုယ်ထည်အလယ်ပိုင်းနှင့် နောက်မီးပိုင်းတို့တွင် ဗုံးစထိမှန်၍ အနည်းငယ်ပျက်စီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ် တိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် လေယာဉ်ခရီးစဉ်များ ဖျက်သိမ်းထား |url=https://npnewsmm.com/news/699966621a20c677ac351113 |url-status=live |website=NP News}}</ref><ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-02-21 |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်မှာ ခရီးသည်တင်လေယာဉ် တိုက်ခိုက်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/02/21/mna-airline-rebel-drone-burma-junta/ |access-date=2026-02-22 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> * [[၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - တတိယအကြိမ်မြောက် လွှတ်တော်အသီးသီး၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လအတွင်း ကျင်းပသွားမည်ဖြစ်ရာ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]ကို (၁၆) ရက်နေ့၊ [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]ကို (၁၈) ရက်နေ့နှင့် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်လွှတ်တော်များကို (၂၀) ရက်နေ့တို့တွင် အသီးသီးစတင်ကျင်းပရန် ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80312 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80315 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80316 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ရန်ကုန်မြို့ရှိ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ [[ဖင်လန်နိုင်ငံ]]သံရုံးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၈) ရက်နေ့၌ ပိတ်သိမ်းမည်ဟု တရားဝင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=■ ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဖင်လန်နိုင်ငံသံရုံး ပိတ်သိမ်းမည် |url=https://news-eleven.com/article/310071 |access-date=2026-02-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80422|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-02-27|language=en}}</ref> * [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]နှင့် [[အစ္စရေးနိုင်ငံ|အစ္စရေး]]နိုင်ငံတို့သည် [[အီရန်နိုင်ငံ]]အတွင်း တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ နိုင်ငံတော်ခေါင်းဆောင်ကြီး အလီ ခါမေနီ အပါအဝင် အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီး အများအပြား သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |publisher=BBC News}}</ref> ယင်းကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အီရန်က ပင်လယ်ကွေ့ဒေသရှိ အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကို လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel attack Iran as Trump says ‘major combat operations’ under way – live |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/feb/28/israel-attacks-iran-as-blasts-heard-in-tehran-live-updates?page=with:block-69a2c4c98f08e575db5bd4de#block-69a2c4c98f08e575db5bd4de |access-date=28 February 2026 |publisher=The Guardian}}</ref> === မတ် === * [[၁ မတ်]] - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မင်းတုန်းမြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက် ရှစ်မိုင်ခန့်အကွာ ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ပြောင်းရွာဝန်းကျင်ကို လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ သေဆုံးသူ ၂၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=ခင်ရီရီဇော် |date=2026-03-02 |title=မင်းတုန်းမြို့အနောက်ဘက် ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ကုန်တင်ကားရပ်နားစခန်းကို ဗုံးကြဲ၊ ၂၅ ဦးသေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73008/ |access-date=2026-03-02 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=မင်းတုန်းမြို့နယ်၌ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကုန်သည်နှင့် ကားသမား ၂၅ ဦး သေဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/748482 |access-date=2026-03-02 |website=မကွေးတိုင်း၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ ပြောင်းကျေးရွာအနားရှိ ကုန်ကားတွေ ရပ်နားထားတဲ့ နေရာကို စစ်ကောင်စီတပ်က လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခဲ့တာကြောင့် ရခိုင်ကုန်သည်နဲ့ ကားသမား အပါအဝင် ၂၅ ယောက် သေဆုံးပြီး ပြင်းထန… |language=en}}</ref> * [[၂ မတ်]] - [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]သည် [[တောင်သူလယ်သမားနေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အမိန့်အမှတ် ၆/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ (၂၈၂၅) ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80494 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၇/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား/သူ (၁၀) ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80496 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀(ည) နှင့်  ၅၂(က) အရ ပြစ်မှုကျခံနေရသည့် ၇,၃၃၇ ဦး တို့အား လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80498 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊​ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် အဆိုပါ အဆိုပါပုဒ်မများအရ တရားစွဲဆိုခံထားရကာ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေသူ ၁၂,၄၈၇ ဦး နှင့် သက်ဆိုင်သည့် အမှုပေါင်း ၉,၅၃၂ မှုကို ပိတ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅ဝ(ည)၊ ၅၂(က) ဖြင့် ကြားနာစစ်ဆေးဆဲအမှုများကိုပိတ်သိမ်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80500 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၃ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသအတွင်း၌ စစ်ရေး ပဋိပက္ခများကြောင့်]] လောင်စာဆီတင်သွင်းသည့်သင်္ဘောများဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရာ ရေလမ်းကြောင်း တစ်လျှောက်တွင် အတားအဆီး၊ အဟန့်အတားပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၇ ရက်မှစတင်၍ ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ယာဉ်များ လစဉ် စုံရက်များတွင် စုံအက္ခရာနှင့် မ ရက်များတွင် မ အက္ခရာ နံပါတ်ပါယာဉ်များ ​မောင်းနှင်အသုံးပြုရန် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] သတင်းထုတ်ပြန်​ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80530 |access-date=2026-03-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၄ မတ်]] - ** သင်ကြားရေးဗီဇာ (Study Visa) ဖြင့် ဝင်ရောက်လာပြီး နိုင်ငံရေးခိုလှုံခွင့် လျှောက်ထားသူများ တိုးလာနေမှုကြောင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အပါအဝင် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ|အာဖဂန်နစ္စတန်]]၊ [[ဆူဒန်နိုင်ငံ|ဆူဒန်]] နှင့် [[ကင်မရွန်းနိုင်ငံ|ကင်မရွန်း]] စုစုပေါင်း နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံမှ လျှောက်ထားသူများအတွက် ဗီဇာ ထုတ်ပေးမှုကို ရပ်ဆိုင်းထားကြောင်း [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံအစိုးရ]] က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာအပါအဝင် နိုင်ငံလေးနိုင်ငံမှ ကျောင်းသားများကို ကျောင်းသားဗီဇာထုတ်ပေးမှု ရပ်ဆိုင်းလိုက်သည်ဟု ဗြိတိန်ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/310263 |access-date=2026-03-04 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]သည် [[စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့|စရဖ အရာရှိချုပ်]]အဖြစ်မှ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] အဖြစ်သို့ ရာထူးအဆင့် တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၀/၂၀၂၆)<ref>{{Cite web |title=နေပြည်တော်ကောင်စီဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80569 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> နှင့် [[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၂၆) တို့ကို အသစ်ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80571 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ပုလဲမြို့နယ်]]၊ မရိုးတုန်းကျေးရွာကို ပါရာမော်တာ နှစ်စီးဖြင့် ဗုံးကြဲခဲ့ရာ ကလေးငယ်တဦးအပါအဝင် ဒေသခံ ငါးဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-03-05 |title=စစ်ရေးပြင်းထန်နေသည့် ပုလဲမြို့နယ်တွင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ၇ ဦးသေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73154/ |access-date=2026-03-07 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |title=ပုလဲမြို့နယ်ကို စစ်တပ်က ဗုံးကြဲ၊ ပြည်သူ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၇ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749049 |access-date=2026-03-07 |website=စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ မရိုးတုံးရွာကို မတ် ၄ ရက် ည ၉ နာရီကျော်နဲ့ မတ် ၅ ရက် မနက် ၁၀ နာရီကျော်မှာ စစ်တပ်က စက်တပ်လေထီးနဲ့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် အရပ်သား ၄ ယောက် နေရာမှာတင် သေဆုံးခဲ့ပြီး … |language=en}}</ref> *[[၅ မတ်]] - [[ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်]]: ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ပထမပတ်မှစတင်၍ မိုဘိုင်းလက်ကိုင်ဖုန်းအသုံးပြုသူများသည် စံချိန်စံညွှန်းနှင့် ကိုက်ညီပြီး နိုင်ငံတော်သို့ သတ်မှတ်ထားသော အခွန်များ ပေးဆောင်ထားသည့် ဖုန်းများကို အသုံးပြုနိုင်စေရန်အတွက် ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) ကို စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း CEIR နှင့် EIR စနစ် စီမံကိန်းဦးစီးကော်မတီမှ သတင်းထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=မတ်လ ပထမပတ်မှစ၍ ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်းသက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်(CEIR) အား စတင်အသုံးပြုမည် |url=https://news-eleven.com/article/310289 |access-date=2026-03-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်မည့် အစီအစဉ်ကို ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80618 |access-date=2026-03-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၆ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ]]တွင် လတ်တလောဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့် တိုက်ခိုက်မှုများအတွက် မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် လွန်စွာစိုးရိမ်ပူပန်လျက်ရှိကြောင်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင်းဆိုင်ရာ သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80643 |access-date=2026-03-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၇ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80673 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ယစ်မျိုးခွန်|ယစ်မျိုး]]ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=ယစ်မျိုးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80674 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၄/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မျိုးစေ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=မျိုးစေ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80675 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၅/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြေဩဇာ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း<ref>{{Cite web |title=မြေဩဇာဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80676 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> အသီးသီး ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ * [[၈ မတ်]] ** - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၏ သား၊ [[မိုဂျ်တာဘာ ခါမေနီ|မိုဂျလ်တာဘာ ခါမေနီ]]ကို တတိယမြောက် [[အီရန်နိုင်ငံ]]၏ [[အီရန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်|အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်]] အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည်။ <ref>{{Cite web |title=အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်နေရာကို အယာတိုလာ ခါမေနီ၏သားဖြစ်သူ မိုဂျ်တာဘာအား ရွေးချယ် |url=https://news-eleven.com/article/310269 |access-date=2026-03-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** [[အမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒလက်ချောင်းဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု]] ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း (၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး (၃၂) ဦး ဒဏ်ရာရရှိပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်း အချို့လည်း သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=■အမ်းမြို့နယ် ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက် ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း(၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်းအချို့ သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်မှု သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310463 |access-date=2026-03-13 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=အမ်းမြို့နယ်က စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ၁၂၀ နီးပါးသေဆုံး၊ ၃၀ ကျော် ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749879 |access-date=2026-03-13 |website=ရခိုင်ပြည်နယ်၊ အမ်းမြို့နယ်၊ ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းတခုကို စစ်ကောင်စီက မတ် ၈ ရက်မှာ လေကြောင်းကနေ ၃ နာရီခွဲခန့်ကြာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် စစ်သုံ့ပန်းနဲ့ အရပ်သား အကျဉ်းသား ၁၁၆… |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=ထွန်းအောင် |first=ဖဒူ |date=2026-03-11 |title=အမ်းမြို့နယ်ဗုံးကြဲမှု အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်မှ သုံ့ပန်းအများစု သေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73267/ |access-date=2026-03-13 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> * [[၉ မတ်]] - ** ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း (၁) နှင့် (၂) အတွက် တင်သွင်းလာသည့် ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို စတင်ကြားနာစစ်ဆေးခဲ့ပြီး၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) က အမှုအမှတ် (၁/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဒေါက်တာကောင်းထက်ခိုင် (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးပေါင်ဇလန်း (ZNP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) က အမှုအမှတ် (၂/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဦးဝင်းကြူ (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးခိုင်ဦး (PP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း အသီးသီးစတင်စစ်ဆေးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၊ ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) နှင့် ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) တို့ဖြင့် စတင်ကြားနာစစ်ဆေး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80710 |access-date=2026-03-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** ပဲခူးတိုင်း၊ [[ညောင်လေးပင်ခရိုင်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[ရေတွင်းကုန်းကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်|ရေတွင်းကုန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုမှာ လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် အသက် ၆ နှစ်ကျော် ကလေးငယ်အပါအဝင် လူအယောက် ၃၀ နီးပါးသေဆုံးခဲ့ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU)က ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမှာ စစ်တပ်ဗုံးကြဲလို့ လူ ၂၅ ဦးခန့်သေဆုံး၊ ၅ ဦး အသတ်ခံရတယ်လို့ KNU ပြော - ၂၀၂၆ မတ်လ ၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgqgpqwww5xt |access-date=2026-03-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |first=လွတ်လပ်သော |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမြို့နယ်တွင် စစ်တပ် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် အရပ်သား ၃၀ သေဆုံး - လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ သတင်း - |url=https://burmese.monnews.org/2026/03/09/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-10 |website=လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |language=en-US}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[ပုလောမြို့နယ်]]၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နှင့် လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယောက် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ပုလောမြို့နယ်၌ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်နေရာကို စစ်တပ်ဗုံးကြဲ၊ ကလေးအပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး|url=https://burmese.dvb.no/post/749677|website=တနင်္သာရီတိုင်း ပုလောမြို့နယ်၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့အတွက် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နဲ့ လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယ…|access-date=2026-03-10|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ယင်းမာပင်ခရိုင်ထဲက NUG တပ်စခန်း ၂ ခု မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4gwek9gq7t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-10|access-date=2026-03-10|language=my}}</ref> * [[၁၀ မတ်]] - ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာလင်းအောင် အား ကျန်းမာရေးအရ အနာယူးခွင့်ပြုပြီး၊ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒေါက်တာစန္ဒာဦးအား အစားထိုး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80726|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80725|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၀/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ် ဦး[[နေစိုး]]အား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုလိုက်ပြီး၊<ref>{{Cite web |title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80727|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> အမိန့်အမှတ် ၁၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ဦးမြတ်စံဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်ခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web |title=ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80728|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီး ဦးကျော်သောင်းအောင် နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ် ဦးအောင်မော်တို့ကို အသီးသီး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80729 |access-date=2026-03-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** မန္တလေးတိုင်းအတွင်း တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ နောက်ဆုံးထိန်းချုပ်ထားသည့် [[တကောင်း|တကောင်းမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်မှစတင်ကာ တစ်လကျော်ကြာ အင်အားသုံးထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အလုံးစုံ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကျပြီး မန္တလေးတိုင်းတစ်ခုလုံးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ်|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73241/|website=Myanmar Now|date=2026-03-10|access-date=2026-03-12|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web|title=မန္တလေးတိုင်း NUG နောက်ဆုံးလက်ကျန် တကောင်းမြို့ကို စစ်ကော်မရှင်သိမ်းယူ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/03/11/myanmar-burma-conflict-tagaung-nug/|website=မြန်မာဌာန|date=2026-03-11|access-date=2026-03-12|language=my|first=R. F. A.|last=Burmese}}</ref><ref>{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်ကော်မရှင်ထုတ်ပြန်လာ|url=https://myaelattathan.com/news/22992/|website=Myaelatt Athan|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=MLAT}}</ref> * [[၁၁ မတ်]] - ** ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် [[တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ|တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ]]: ၂၀၂၅- ၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲသို့ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရန် စာရင်းပေးသွင်းထားသူ နှစ်သိန်းခြောက်သောင်းကျော်ရှိပြီး၊ မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့မှ စတင်ဖြေဆိုလျက်ရှိပြီး မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့အထိ ဖြေဆိုကြရမည်ဖြစ်ပြီး မတ် ၁၅ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့အား ပိတ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။​<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ် စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80766 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေးတက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲများ စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80772 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ်ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားကျောင်းသူပေါင်း နှစ်သိန်းခွဲကျော်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310445 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ငွေမည်းခဝါချခြင်း|ငွေကြေးခဝါချမှု]]တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ငွေကြေးခဝါချမှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ (ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၁၄)ကို ဤဥပဒေဖြင့် ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-12 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ငွေကြေးခဝါချမှုတို-က်ဖျ-က်ရေးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%86-%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA-%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%9D%E1%80%AB%E1%80%81%E1%80%BB/ |access-date=2026-03-12 |website=Popular |language=en-US}}</ref> ** [[ဒီမိုကရက်တစ် ကရင်အကျိုးပြုတပ်မတော်|ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော်]] (D.K.B.A) မှ အမှတ်(၁) စစ်ကွပ်ကဲရေးလက်အောက်ခံ အမှတ်(၉၁၅) တပ်ရင်းတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် အရာရှိ ၂ ဦးအား ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တွေထံ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုကြောင့် တပ်ဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ အပြီးအပိုင် ထုတ်ပယ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}</ref> ** စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံသစ်အဖြစ် စက်သုံးဆီ ပြတ်လပ်မှုနှင့် ဆီဆိုင်များတွင် အကြိမ်ကြိမ် တန်းစီဝယ်ယူမှုများကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် နေပြည်တော်၊ ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် တောင်ကြီးမြို့တို့ရှိ စက်သုံးဆီအရောင်းဆိုင်များတွင် တယ်လီဖုန်း Application အသုံးပြု၍ အလိုအလျောက် စိစစ်ရောင်းချသည့်စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့မှစတင်ကာ စမ်းသပ်အသုံးပြုမည်ဟု စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာနက ကြေညာထားသည်။<ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံ အသိပေးထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80768 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရန်ကုန်မြို့ရှိ စက်သုံးဆီဆိုင်များတွင် မော်တော်ယာဉ်များကို QR Code ဖြင့် စက်သုံးဆီ စမ်းသပ်ရောင်းချ |url=https://news-eleven.com/article/310451 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[သရက်ချောင်းမြို့နယ်]]၊ [[မင်းဒပ်ရွာ၊ သရက်ချောင်းမြို့နယ်|မင်းဒပ်ကျေးရွာ]]ရှိ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် အခြေချခဲ့သည့် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဝင်းဝတပ်စခန်းကို KNLA နှင့် PDF တော်လှန်ရေး ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=သရက်ချောင်းနှင့် ပလောက်မြို့ကြား တစ်ခုတည်းသော စစ်ကော်မရှင်စခန်းကို သိမ်းယူ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73294/|website=Myanmar Now|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=သူရအောင်}}</ref> * [[၁၃ မတ်]] - [[ရန်ကုန်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း|ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်း]]၏ ကစားသမားဖြစ်သူ [[မောင်မောင်လွင် (ဘောလုံးသမား)|မောင်မောင်လွင်]]သည် ပွဲကြည့်စင်ရှိ အမျိုးသမီးပရိသတ်တစ်ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက် ကျူးလွန်ခဲ့သည့်အတွက် ၎င်းအား ၆ လ ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ်နှင့် ဒဏ်ကြေးငွေ ကျပ်သိန်း ၃၀ ပေးဆောင်ရန် [[မြန်မာ နေရှင်နယ် လိဂ်|မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်]] (MNL) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ် ၁ ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက်ကျူးမှုဖြင့် မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ကစားခွင့်ပိတ်|url=https://burmese.dvb.no/post/750191|website=အမျိုးသမီး ပရိသတ်တယောက်အပေါ် ပွဲကြည့်စဉ်မှာ ကိုယ်ထိလက် ရောက်ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်းရဲ့ ကစားသမား မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ပွဲပယ်နဲ့ ဒဏ်ကြေး‌ ငွေ ကျပ် သိန်း ၃၀ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်လိုက်တယ်လို့ မြန်…|access-date=2026-03-13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ်ကို ကိုယ်ထိလက်ရောက်တွန်းထိုးခဲ့သည့် မောင်မောင်လွင်ကို ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ် ခြောက်လနှင့် ဒဏ်ငွေကျပ်သိန်း ၃၀ ချမှတ်|url=https://news-eleven.com/article/310472|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-13|language=my}}</ref> * [[၁၄ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၇/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အာကာသသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်]]ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=အာကာသသိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်ဥပဒေပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80825 |access-date=2026-03-15 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၁၅ မတ်]] ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၈/၂၀၂၆ ဖြင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ [[အခွန်အခ|အခွန်အကောက်]] ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်အကျိုးသက်ရောက်မည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ အခွန်အကောက်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80851 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၂၇၂၃၈ ဗိုလ်မှူးကြီး မင်းသူကျော် အစား ကြည်း ၃၂၈၃၅ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမိုးဝင်း ဖြင့်လည်းကောင်း၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့၊]] လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၃၀၁၀၇ ဗိုလ်မှူးကြီး ခန့်မွန်ဆွေ အစား ကြည်း ၃၀၃၃၉ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမင်းဦး ဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်သည်။ <ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးများ အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80839 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၁၆ မတ်]] **[[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|တတိယအကြိမ် ပြည့်သူလွှတ်တော်]]ကို ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပပြီး၊ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[ခင်ရီ]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦး[[မောင်မောင်အုန်း]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=■တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများ စတင်ကျင်းပ|url=https://news-eleven.com/article/310534|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-16|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ပြည်သူ့လွှတ်တော်စတင်ကျင်းပ၊ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးခင်ရီ ရေပန်းစားနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/ckg352l0jz6t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-16|access-date=2026-03-16|language=my}}</ref> ** ကွတ်ခိုင်မြို့ ထိန်းချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ကိုးကန့်တပ် (MNDAA) နှင့် တအာင်းတပ် (TNLA) တို့အကြား နှစ်ဖက်တင်းမာမှုများ နှစ်ရက်ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီးနောက် [[ကွတ်ခိုင်မြို့]]အား MNDAA က အပြီးအပိုင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-17 |title=ရှမ်းမြောက်အရေး MNDAA နဲ့ TNLA ခေါင်းဆောင်တွေ လောက်ကိုင်မှာ တွေ့ဆုံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvgk20p4k6pt |access-date=2026-03-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဖလံပင်ရွာမရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ဖလံပင်ကျေးရွာမှ]] စစ်တပ် စစ်ကြောင်းက ပစ်ခတ်ခဲ့တာကြောင့် ပြည်သူ ၃ ဦး သေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းဆီးခံထားရသည်။<ref>{{Cite web |last=ကျော်ကြီး |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းမှာ စစ်တပ်ကပစ်ခတ်လို့ ပြည်သူ ၃ ဦးသေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းခံရ |url=https://myaelattathan.com/news/23027/ |access-date=2026-03-19 |website=Myaelatt Athan |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=mmblogmaster |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းတွင် အကြမ်းဖက်စစ်တပ်စစ်ကြောင်းက ပြည်သူ ၃ ဦးကို သတ်ဖြတ်ကာ နေအိမ် ၁၆၀ ကျော်ကို မီးရှို့ |url=https://maun-mm.com/2026/03/17/nattalin-3/ |access-date=2026-03-19 |website=Maun |language=en-US}}</ref>ဖလံပင်ရွာက နေအိမ် ၁၅၀ လုံးနှင့် [[ရှားစီးဘို (အထက်စု)ရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ရှားစီးဘို]]ရွာက နေအိမ် ၁၅ လုံးတို့ကို မီးရှို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-19 |title=ရန်ကုန် - ပြည်လမ်းပေါ် က နတ်တလင်းမြို့စစ်ရေး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cvglee9j7xzo |access-date=2026-03-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၇ မတ်]] ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်|မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်]]ဆိုင်ရာဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်ဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/mnmaaniungngnkuulkmttchiungraaupde-ptttthaan |access-date=2026-03-18 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> ** "သမီးလှကျွန်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော" အား [[သမီးလှကျွန်းအဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်|သမီးလှကျွန်း အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်]] သို့ ဧရိယာတိုးချဲ့ပြင်ဆင်၍ အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင် သတ်မှတ်ခဲ့။ * [[၁၈ မတ်]] ** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပခဲ့ရာ ဦး[[အောင်လင်းဒွေး]]အား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဦး [[Jeng Phang နော်တောင်]]အား ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း အသီးသီး ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကာလုံအမှုဆောင်ချုပ် ဦးအောင်လင်းဒွေး အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ရွေးချယ်ခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clygyzg0396t |access-date=2026-03-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၂၀/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။​<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80929 |access-date=2026-03-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၁၉ မတ်]] - [[၂၀၂၆ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား အကျပ်အတည်း]]: လေယာဉ်ဆီအကန့်အသတ်ဖြစ်မှုကြောင့် ခရီးသည်တစ်ဦးကို ၁၀ ကီလိုသာ ထပ်တိုးသယ်ယူခွင့်ပြုမည်ဟု [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်းလိုင်း]] (MAI)နှင့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသာလေကြောင်းလိုင်း]] (MNA) တို့က အသီးသီးကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}</ref> * [[၂၀ မတ်]] - ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပသည်။ ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်နိုင်ရန်အတွက် သက်ဆိုင်ရာ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အလိုက် အစည်းအဝေးများကို မတ်လ ၂၃ ရက်တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်ပြီး၊ ဒုသမ္မတသုံးယောက်ကို မတ်လ ၂၅ ရက်မှာ စိစစ်မှာဖြစ်ပြီး မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့မှာ ရွေးချယ်တင်မြှောက်မှုပြုလုပ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=ဒုတိယသမ္မတလောင်းများအမည်စာရင်း မတ် ၃၀ ရက် တင်သွင်းမည်|url=https://burmese.dvb.no/post/261196|website=DVB Burmese|access-date=2026-03-20|language=en}}</ref> ** တတိယအကြိမ် [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်များ]] အသီးသီးကျင်းပပြီး၊ တိုင်းဒသေကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်အကြီးအကဲများကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။​ **[[၂၀၂၆ ကွတ်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲ]]: လောက်ကိုင်မြို့၌ [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) ပါဝင်သော တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုတစ်ရပ် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ သဘောတူညီချက်များအရ ကွတ်ခိုင်မြို့ကို MNDAA က ဆက်လက်ထိန်းချုပ်သွားမည်ဖြစ်ပြီး [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်မဟာမိတ်]]များအဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည်ရေး၊ နယ်မြေသတ်မှတ်မှု ထားရှိရေးနှင့် ဖမ်းဆီးထားသူများကို ပြန်လည်လွှတ်ပေးရေးတို့ ပါဝင်ကြောင်း TNLA ပြန်ကြားရေးတာဝန်ရှိသူ လွေးယေဦးက ပြောကြားခဲ့ရာ၊ MNDAA က ဖမ်းဆီးထားသည့် TNLA တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀၀ ခန့်အား ပြန်လည်လွှတ်ပေးရန် စီစဉ်သည်။<ref>{{Cite web|title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-21|access-date=2026-03-21|language=my}}</ref> **[[၂၀၂၆ ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် တိုက်ခိုက်ခံရမှု]]: ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးမြို့၌ ကျင်းပနေသည့် တတိယအကြိမ် ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (ဟားခါး)(CDF-Hakha)က ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> **စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကသာမြို့]]မှာ တိုက်လေယာဉ်နှင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် မဟာလေးထပ်ဘုန်းကြီးကျောင်းက သံဃာအပါအဝင် စစ်ဘေးရှောင်နှင့် ဒေသခံများ လူအယောက် ၅၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-22 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=KNG |date=2026-03-20 |title=ကသာမြို့လယ်ခေါင် ဗုံးကြဲခံရ၊ သေဆုံးဒဏ်ရာရသူတွေများနိုင်တယ်လို့ဆို |url=https://burmese.kachinnews.com/2026/03/20/am1-388/ |access-date=2026-03-22 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကသာမြို့တွင် စစ်ရှောင်များနေသည့်ဘုန်းကြီးကျောင်း ဗုံးကြဲခံရ၍ ၆၀ ထက်မနည်းသေဆုံး |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/69be6b725ec101b7a780ccc4 |access-date=2026-03-22 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=ludunwayoo |date=2026-03-21 |title=စစ်တပ်လွှတ်​တော်​ငါးရက်​မြောက်​နေ့မှာ ကသာမြို့ကစစ်ဘေးရှောင်​တွေခိုလှုံတဲ့ဘုန်းကြီးကျောင်းကို စစ်​ကောင်စီ ဗုံးကြဲ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2026/03/22/151892/ |access-date=2026-03-22 |website=LuduNwayOo |language=my-MM }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-03-21 |title=ကသာနဲ့ မြောင်မှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရပြီး သေဆုံးသူအများပြားနဲ့ ဒဏ်ရာရသူတွေရှိခဲ့ |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/03/21/%e1%80%80%e1%80%9e%e1%80%ac%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7-%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84/ |access-date=2026-03-22 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref> **၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ချင်းတော်လှန်ရေးနေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတရပ်လုံး အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းပါဝင်ကြရန် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]]က တိုက်တွန်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|title=ချင်းလူငယ်များ အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းရန် CNF တိုက်တွန်းနေ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73449/|website=Myanmar Now|date=2026-03-20|access-date=2026-03-22|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}</ref> * [[၂၂ မတ်]] - ** အရှေ့အလယ်ပိုင်း ပဋိပက္ခကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စက်သုံးဆီပြတ်လပ်မှုကို ကြိုတင်ကာကွယ်သည့်အနေဖြင့် အစိုးရရုံးများမှ ဝန်ထမ်းများသည် ရုံးသို့လာရောက်ခြင်းမပြုဘဲ မိမိတို့၏နေအိမ် သို့မဟုတ် အဆောင်များတွင်သာ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ရန် သတ်မှတ်လိုက်ကြောင်း အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၊ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်သည်။ ယင်းသို့ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်း (work from home) စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်မှစတင်၍ အပတ်စဉ် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တိုင်း ဆောင်ရွက်သွားရမည်ဖြစ်ပြီး ပုဂ္ဂလိကအလုပ်ဌာနများအနေဖြင့်လည်း အလားတူ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်းစနစ်ကို အတတ်နိုင်ဆုံး လိုက်နာဆောင်ရွက်သွားရန် ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=အပတ်စဉ်ဗုဒ္ဓဟူးနေ့အား အစိုးရရုံးဌာနများ၏ ရုံးလုပ်ငန်းများကို နေအိမ်မှသာဆောင်ရွက်ကြရန် သတ်မှတ်ကြေညာ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81059 |access-date=2026-03-23 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၂၃ မတ်]] - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာ ခံစားခဲ့ရသဖြင့် ၂ နာရီကြာ ခွဲစိတ်မှုအောင်မြင်ကြောင်း စစ်ကော်မရှင်က ထုတ်ပြန်။<ref>{{Cite web |title=သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81078 |access-date=2026-03-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၂၈ မတ်]] - ၂၀၂၅ မြန်မာနိုင်ငံငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁) နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကို နေပြည်တော်၌ ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ငလျင်ကြီးကြောင့် နေပြည်တော်အပါအဝင် တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ် (၁၀) ခု၌ သေဆုံးသူ ၃၈၁၈ ဦး၊ ပျောက်ဆုံးသူ ငါးဦး၊ ဒဏ်ရာရသူ ၅၁၀၄ ဦး၊ ဘေးသင့်အိမ်ထောင်စု ၁၆၂၅၆၃ စု၊ ဘေးသင့်လူဦးရေ ၄၂၄၀၆၃ ဦးနှင့် ယာယီရွှေ့ပြောင်း လူဦးရေ ၂၇၉၁၁၁ ဦးရှိခဲ့ကြောင်း၊ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအနေဖြင့် စုစုပေါင်း တန်ဖိုးကျပ် ၇၉၇၉ ဘီလီယံကျော်ရှိကြောင်း နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌက ပြောကြားသည်။ <ref>{{Cite web |title=မန္တလေးငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁)နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81220 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၃၀ မတ်]] - **[[၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ]] *** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး|ရဲဝင်ဦး]]သည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာပြီး၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]]သည် [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ် ၃၀ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ပြည်သူ့လွှတ်တော်က စစ်ခေါင်းဆောင်ကို ဒုသမ္မတ အမည်စာရင်းတင်သွင်း|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx290r3lvm0t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-30|access-date=2026-03-30|language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနား ကျင်းပပြုလုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81247 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် တင်သွင်းခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=ပြည်သူ့လွှတ်တော်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒေါက်တာ ကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်း အမည်စာရင်း တင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%80-%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}</ref>၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာတူးဂျာနှင့် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီကိုယ်စားပြု ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် [[နန်းနီနီအေး]] အား ရွေးချယ်တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်မှ ဒေါက်တာ တူးဂျာနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE-%E1%80%92%E1%80%B1/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}</ref> *** ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီက ဦး[[ဌေးငွေ]] အား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ ပြည်ထဲရေးနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ *** KIO ၊ KNU ၊ CNF ၊ KSIEC၊ CRPH နှင့် NUG တို့ပါဝင်သော [[ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ|ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။ * ၃၁ မတ် ** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်းအဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]]ကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြပြီး၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ကမူ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <br /> === ဧပြီ === * [[၂ ဧပြီ]] - ** ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် ကော့ကရိတ်-မြဝတီ အာရှလမ်းမကြီးကို တိုက်ပွဲများကြောင့် ပိတ်ထားရာမှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-02 |title=လကမ္ဘာဆီသွားမယ့် Artemis II ယာဉ် ကမ္ဘာပတ်လမ်းပေါ်ရောက်ပြီ - ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3ex5eq4nypt |access-date=2026-04-02 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-02 |title=မြဝတီ-ကော့ကရိတ် အာရှလမ်း ပြန်ဖွင့် - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%9d%e1%80%90%e1%80%ae-%e1%80%80%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%b7%e1%80%80%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90%e1%80%ba-%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%9b%e1%80%be%e1%80%9c%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8/ |access-date=2026-04-02 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကုန်သွယ်မှုပမာဏအများဆုံးစီးဆင်းရာ ဘားအံ-ကော့ကရိတ်-မြဝတီ (အာရှလမ်းပိုင်း) ပြန်လည်ဖွင့်လှစ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81336 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၅၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ|ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ]]ကိုပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81337 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> * [[၃ ဧပြီ]] ** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ပြီး၊ ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် ဦး[[ညိုစော]]၊ ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-03|access-date=2026-04-03|language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ငွေချေးသက်သေခံလက်မှတ်များ လဲလှယ်ရောင်းဝယ်ရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်အရ (၁-၁-၂၀၂၁) မှ (၃၁-၃-၂၀၂၅) ရက်နေ့အထိ ကာလအတွင်း ပို့ကုန်များ တင်ပို့ပြီးဖြစ်သော်လည်း ပို့ကုန်ရငွေ ပြန်လည်မဝင်ရောက်သေးသည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း (၂၈၇) ခုသည် နိုင်ငံခြားသုံးငွေ စီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းများနှင့် အမိန့်ကြော်ငြာစာများပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို လိုက်နာခြင်းမရှိသောကြောင့် အဆိုပါကုမ္ပဏီများနှင့် ၎င်းတို့၏ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်ပျက်စာရင်းသွင်းလိုက်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{Cite web|title=ပို့ကုန်ရငွေပြန်လည်ဝင်ရောက်ရန် ကျန်ရှိသည့်ကုမ္ပဏီ (၂၈၇) ခု၏ ကုမ္ပဏီနှင့်ကုမ္ပဏီ၏ ဒါရို-က်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်မည်းစာရင်း ထည့်သွင်းကြောင်း ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်|url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA-2/|website=Popular|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04|language=en-US|first=Popular|last=Journal}}</ref> * [[၄ ဧပြီ]] - ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက်မှစတင်၍ ရပ်နားထားခဲ့ရာမှ ဧပြီ ၄ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]၌ ခရီးသည်တင်လေကြောင်းလိုင်းများ စတင်၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲနေပြီဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်၌ လေကြောင်းလိုင်းများဆင်းသက်မှု ရက်ပေါင်း ၄၀ ကျော် ရပ်နားထားခဲ့ပြီး ယနေ့မှစ၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81429 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၆ ဧပြီ]] - ** ရိုဟင်ဂျာများအား လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟူသော စွဲဆိုချက်နှင့် အဆိုပါအခင်းအဖြစ်အပျက်ဖြစ်ပွားစဉ်က [[တပ်မတော်]]၏ ရာထူးအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]အပေါ် အရေးယူရန် တိုင်တန်းချက်ကို [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]တရားစီရင်ရေး အာဏာပိုင်များက တရားဝင် လက်ခံလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ယူကေအခြေစိုက် တာဝန်ခံမှုရှိစေရေး-မြန်မာ (MAP) အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်သူ ခရစ္စ ဂန်းနက်စ်က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** မကွေးတိုင်း၊ ဆောမြို့တွင် ပြီးခဲ့သောနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် သက်ငယ်မုဒိမ်းမှုနှင့် လူသတ်ကာ အလောင်းဖျောက်မှုကျူးလွန်သူအား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ ဆောမြို့နယ်တရားရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့က သေဒဏ်ချမှတ်လိုက်ကြောင်း မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလင်းထက်က ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":0" /> ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့တွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများအရ ခန့်အပ်မည့် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရာထူးများအတွက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြချက်များကို ဖတ်ကြားခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> *[[၇ ဧပြီ]] **တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးစတုတ္ထနေ့တွင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[သာဌေး]]အပါအဝင် တရားသူကြီး ၉ ဦးပါ ဖွဲ့စည်းမှုကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန်းစိုးအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးအား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ရန် လွှတ်တော်က သဘောတူသည်။ [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]] (အသစ်) ဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၉ ဦးကို အတည်ပြုသည်။ ဝန်ကြီးများနှင့် ကျန်တရားသူကြီးများ အမည်စာရင်းများကို ဖတ်ကြားတင်ပြခဲ့ပြီး ဧပြီ ၉ ရက် အစည်းအဝေးတွင် ကန့်ကွက်မှုများ လက်ခံမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> **[[၂၀၂၆ ပန်ဆန်း ပေါက်ကွဲမှု]] * [[၈ ဧပြီ]] ** အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရတ်ချီ (Abbas Araghchi) က အီရန်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့အကြား [[ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား]] ကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရန် အပါအဝင် နှစ်ပတ်ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီမှုကို အတည်ပြုပြောကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အီရန်အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်ကောင်စီ (Supreme National Security Council) က အတည်ပြုချက်ပေးထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Iran agrees to ceasefire, offers conditional Hormuz passage |url=https://shafaq.com/en/Middle-East/Iran-agrees-to-ceasefire-offers-conditional-Hormuz-passage |access-date=2026-04-09 |website=Shafaq News |language=en}}</ref> ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-08 |title=ပြည်သူကိုကိုယ်စားပြုရေး ဆောင်ရွက်ရန် ပြည်သူ့ |url=https://onenewstvchannel.com/politic/people-hluttaw/%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%b0%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%af%e1%80%9b%e1%80%b1/ |access-date=2026-04-09 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81524 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81525 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> * [[၉ ဧပြီ]] ** ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးများအဖြစ် ဦးသောင်းနိုင်၊ ဦးသိန်းကိုကို၊ ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့၊ ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး၊ ဒေါက်တာကိုကိုနိုင်၊ ဦးဝင်းမြင့်၊ ဒေါ်စိုးခက်ခက်၊ ဒေါ်သင်းသင်းချိုတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးရှစ်ဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု|url=https://news-eleven.com/article/311163|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-04-09|language=my}}</ref> ** [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးကျော်ဝင်းသိန်း၊ ဒုတိယရဲဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဝင်းဇော်မိုး၊ ဒေါက်တာထွန်းထွန်းဦး၊ ဦးလွန်းဘော်၊ ဦးကျော်စိုးညွန့်၊ ဦးတိုးရီ၊ ဦးတင်အောင်ဝင်း၊ ဦးမင်းဟန်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311162 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311161 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦး၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများအဖြစ် ဦးဇော်မြင့်နိုင်၊ ဦးသက်ထွန်းအောင်၊ ဒေါက်တာစန္ဒာဦးနှင့် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ်  ဒေါက်တာရီရီအး၊ ဦးတင်မြင့်၊ ဒေါက်တာလှညွန့်၊ ဒေါက်တာဇော်ဦး၊ ဒေါက်တာဖြူဖြူအိတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးနှင့် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311160 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့အား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311159 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[အောင်ဇော်သိန်း]]အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးဉာဏ်ထွန်း၊ ဦးမျိုးတင့်၊  ဦးကျော်ဆန်း၊ ဦးတူးမော်၊ ဒေါ်စုစုဝင်း၊ ဒေါ်ဥမ္မာအေး၊ ဦးတင့်ဝေ၊ ဒေါက်တာမာလာမော်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက တင်ပြထားသည့် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌဦးအောင်ဇော်သိန်း အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်အတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311158 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှု တစ်မျိုးဖြစ်သည့် [[ဧရာဝတီဘဏ်]] Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှု သုံးစွဲသူ အများအပြား ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=■ AYA Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှုများ ဖြစ်ပွား |url=https://news-eleven.com/article/311181 |access-date=2026-04-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၁၀ ဧပြီ]] ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ကြေညာချက်အမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ကြေညာချက်တွင် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ပုဂ္ဂိုလ်များအား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် ကတိသစ္စာပြုပြီး သည့်အချိန်မှစ၍ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၂၇ အရ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီက ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည့် ဥပဒေပြုရေး၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေး အာဏာများကို လွှဲပြောင်းပေးအပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ကြေညာချက်အမှတ် ၃ / ၂၀၂၆ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81654 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒုတိယသမ္မတများဖြစ်ကြသည့် ဦးညိုစော၊ ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့သည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြုပြီး ကတိသစ္စာပြုလွှာပေါ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-04-10 |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်သမ္မတသစ်နှင့် ဒု-သမ္မတများ ကတိသစ္စာပြု |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90-3/ |access-date=2026-04-10 |website=Popular |language=en-US}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်မည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** တော်လှန်ရေးကာလ ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး [[ကော်သူးလေအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]] (KCC) နဲ့ [[ကော်သူးလေအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (KGC) ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web |last=DVB TV News |date=2026-04-11 |title=ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို KNU ဖွဲ့စည်း- DVB News |url=https://www.youtube.com/watch?v=CZEAY59xewI |access-date=2026-04-12}}</ref><ref>{{Cite web |title=KNU က ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုပြီး ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဖွဲ့စည်း |url=https://bur.mizzima.com/2026/04/10/87297 |url-status=live |access-date=၁၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ |website=Mizzima}}</ref><br /> * [[၁၂ ဧပြီ|၁၂]] - မကွေးတိုင်း၊ [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]၊ ပန်းတိုင်းခြုံကျေးရွာအုပ်စု၊ မြောက်လူးကံရွာကို စစ်တပ်က မီးရှို့တဲ့အတွက် အိမ် ၄၀၀ ကျော်မီးလောင်ကျွမ်းပြာကျသွားကြောင်း ဒေသခံတွေကပြောသည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese|first=R. F. A.|date=2026-04-13|title=ပခုက္ကူလေဆိပ်နားက မြောက်လူးကံရွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/04/13/myauklukan-village-burnt-down/|access-date=2026-04-14|website=မြန်မာဌာန|language=my}}</ref> * ၁၃ ဧပြီ - [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]]ရှိ မြိုင်ကြီးငူ-မဲသဝေါဒေသအတွင်းတည်ရှိသော စစ်တပ်၏ ကြယ်ပြောင်ကုန်း တပ်စခန်းအား [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KNLA) နှင့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း မြေပြင်သတင်းရင်းမြစ်အချို့က အတည်ပြုပြောကြားသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-13 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မြန်မာလူထုနဲ့ အတူရှိနေကြောင်း အမေရိကန်နဲ့ ယူကေက သင်္ကြန်ဆုတောင်းပေးပို့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2dg3z017mt |access-date=2026-04-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၄ ဧပြီ]] - ချင်းပြည် (Chinland) ကောင်စီနှင့် [[ချင်းပြည်အစိုးရ]]အဖွဲ့၏ လက်အောက်ရှိ ချင်းပြည်ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ တည်ထောင်သည့် Chinland Jordan School of Medicine ဆေးတက္ကသိုလ်အား ချင်းပြည်နယ်၊ ချင်းလုံမြို့၌ ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၅ ရက် - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရမှု ရက်ပေါင်း ၁,၉၀၀ ရှိလာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mkk7p1j5jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-15|access-date=2026-04-15|language=my}}</ref> * ၁၆ ဧပြီ - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ၏ လွှမ်းမိုးမှုများကြောင့် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား ညီညွတ်ရေးတွင် အတားအဆီးများ ရှိနေသည်ဟု [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၏ ယာယီသမ္မတ [[ဒူဝါလရှီးလ]]က အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ ငါးနှစ်ပြည့် မိန့်ခွန်းတွင် ပြောကြားလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-16 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ညီညွတ်ရေးမှာ အတားအဆီးရှိနေတယ်လို့ NUG ၅ နှစ်ပြည့်မှာ ယာယီသမ္မတ ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2d1vrj7jmt |access-date=2026-04-16 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၇ ဧပြီ - ** နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၄၀/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ ၄,၃၃၅ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်လိုက်ပြီး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81788 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၄၁/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသူ/သား ၁၇၉ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု၍ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81789 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *** အဂတိလိုက်စားမှုဆိုင်ရာ ပုဒ်မများနှင့် ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၁၃၀ (က) တို့ဖြင့် စွဲဆိုတရားစွဲခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၉ နှစ်နှင့် ၆ လ ချမှတ်ကာ အကျဉ်းချခဲ့ရသည့် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]အား တောင်ငူအကျဉ်းထောင်မှ မိသားစုထံသို့ ပြန်လည်စေလွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် -ဒေါ်‌အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ပြောင်းရွှေ့မယ်လို့ သတင်းထွက်ပေါ် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c8r488z2lm3t |access-date=2026-04-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၈ ဧပြီ]] - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မင်းကွန်းဒေသရှိ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရလက်အောက်ခံ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့ (ပလဖ) မှ ဒုတိယတာဝန်ခံအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးတို့သည် စစ်ကောင်စီထံ လက်နက်စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-19 |title=ဧပြီ ၁၉ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - မင်းကွန်းတိုက်နယ် ပလဖ ဒုတာဝန်ခံအပါ ၁၅ ဦး စစ်တပ်ထံ လက်နက်ချ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cg543ry1ggdo |access-date=2026-04-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><br /> * [[၂၀ ဧပြီ|ဧပြီ ၂၀]] - ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ပြေးလမ်းပေါ်ထွက်ခွာနေချိန် ဘရိတ်စနစ်ချို့ယွင်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့းပြီး ရပ်နားထားသည့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာ့လေကြောင်း]] (MAI) ၏ Airbus A319 လေယာဉ် အမြီးပိုင်းကို ဝင်တိုက်မိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ဘရိတ်ချို့ယွင်းပြီး MAI Airbus A319 ကို ဝင်တိုက်မှုဖြစ် - New Day Myanmar|url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9b%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%86%e1%80%ad%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-mna-atr-72-%e1%80%98%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90/|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|language=en-US}}</ref> * [[၂၁ ဧပြီ]] - စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းဝင်း]] သည် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-21 |title=အေအေ ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင်နဲ့ ချင်း CPU ခေါင်းဆောင်တွေ ရခိုင်မှာတွေ့ဆုံ -၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်း တိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clyxrv7g29gt |access-date=2026-04-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၂၅ ဧပြီ - ချင်းညီနောင် (CB) အဖွဲ့က တစ်နှစ်ကျော်ကြာ သိမ်းပိုက်ထားရှိသည့် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့ပေါ်ရှိ နေရာအချို့ကို စစ်တပ်က ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ဧပြီ ၂၅ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - နေပြည်တော်မှာငလျင်လှုပ်|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn8d05qq6edo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-25|access-date=2026-04-25|language=my}}</ref> * ၂၇ ဧပြီ - အမျိုးသားစာပေဆုရှင် ဦး[[တင်ညွန့်]]နှင့် သားဖြစ်သူအပါအဝင် ၃ ဦးအား ဖမ်းဆီးခံထားရသည်။ * [[၃၀ ဧပြီ]] - ** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82285|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82287|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ အကျဉ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဉ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဉ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး|url=https://news-eleven.com/article/311564|access-date=2026-04-30|website=Eleven Media Group Co., Ltd|language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82283|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> *** [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]အား ကျန်ရှိနေသေးသည့် ပြစ်ဒဏ်များကို သတ်မှတ်ထားသည့် နေအိမ်တွင်သာ ဆက်လက်ကျခံစေရန် အကျဉ်းထောင်မှ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ပြောင်းရွှေ့၊ ဓားစာခံအဖြစ် ဖမ်းဆီးထားဆဲဟု ကိုထိန်လင်းပြော |url=https://burmese.dvb.no/post/542191 |access-date=2026-05-01 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref><br /> === မေ === * ၁ မေ - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်အနီး [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ ဟွာလ်းငိုးရမ်းဒေသ၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ ခေါ်ပွီချစ်ပ် (Khawpuichhip) ကျေးရွာကို စစ်လေတပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ၁၀ နှစ်အောက် ကလေး ငါးဦးနှင့် လူကြီး တဦး စုစုပေါင်း ခြောက်ဦး သေဆုံးပြီး၊ ကိုးဦး ဒဏ်ရာရရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု ၊ ကလေး ၅ ဦး အပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး |url=https://bur.mizzima.com/2026/05/01/89167 |url-status=live |access-date=3 May 2026 |website=Mizzima}}</ref> * ၄ - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]အား စစ်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများဖြင့် စွဲဆိုထားသည့် အမှုအတွက် [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ တရားရုံးသို့ တရားဝင် အမှုတင်သွင်းလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း တရားစွဲဆိုသည့် အဖွဲ့အစည်းများက မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင်မင်းအောင်လှိုင်ကို စစ်ရာဇဝတ်မှုဖြင့် တရားစွဲသည့်အမှု တီမောတရားရုံးသို့ တင်သွင်း |url=https://burmese.dvb.no/post/204215 |access-date=2026-05-04 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> * ၅ - တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှ စတင်ကာ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သော အင်းတော်မြို့၏ မြို့နယ်ခွဲဖြစ်သည့် [[မော်လူးမြို့]]ကို မြန်မာစစ်တပ်က မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-05 |title=၂၀၂၆ မေ ၅ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်မှာ လက်နက်ကိုင်တပ်တွေ မရှိရေး နေပြည်တော်နဲ့ ဒေလီဆွေးနွေး |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2p15nvdm6t |access-date=2026-05-05 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၆ မေ - မတ္တရာ၊ သပိတ်ကျင်း၊ တကောင်း၊ ထီးချိုင့်၊ ကသာ၊ အင်းတော်နှင့် မော်လူးတို့ကို စစ်တပ်က ပြီးခဲ့သည့် လများအတွင်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မန္တလေး-မတ္တရာ-သပိတ်ကျင်း-တကောင်း-ထီးချိုင့်-ကသာ-အင်းတော်-မော်လူး-နန့်စီးအောင်-မိုးညှင်း-မိုးကောင်း-မြစ်ကြီးနား လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်အား အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး၊ ဖွင့်လှစ်လိုက်ကြောင်း နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများမှ ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မေ၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား ကားလမ်းတစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်တပ်ကြေညာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3r2n458gw2t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-07|access-date=2026-05-07|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများ ယာယီစိုးမိုးထားသည့် နေရာများအား ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး မန္တလေး - မတ္တရာ - သပိတ်ကျင်း-တကောင်း- ထီးချိုင့် - ကသာ - အင်းတော် - မော်လူး - နန့်စီးအောင် - မိုးညှင်း - မိုးကောင်း - မြစ်ကြီးနား ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းအား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးနိုင်ခဲ့ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82465|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-07|language=en}}</ref> * [[၇ မေ]] - မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မိုးကုတ်မြို့နယ်|မိုးကုတ်]]ရတနာမြေမှ အလေးချိန် ၂,၂၀၀ ဂရမ် (၁၁,၀၀၀ ကရက်) အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ပတ္တမြားတစ်ပွင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် မိုးကုတ်ရတနာမြေမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိသည့် ထူးခြားလှပပြီး အရွယ်အစားကြီးမားသော ပတ္တမြားကြီးအား ကြည့်ရှု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82498 |access-date=2026-05-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * ၉ မေ - UFC 328 ၏ Co-Main Event ပွဲဖြစ်သည့် ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံရှစ်ပွဲတွင် လက်ရှိချန်ပီယံ မြန်မာ MMA ကစားသမား [[ဂျော့ရှုအာဗန်|ဂျိုရှူအာဗန်]]က ပြိုင်ဘက် ဂျပန်ကစားသမား တက်ဆူရို တိုင်ရာအား အလဲထိုးနည်းဖြင့် အနိုင်ရရှိကာ ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံခါးပတ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ဂျိုရှူအာဗန် တက်ဆူရိုတိုင်ရာကို ငါးချီမြောက်တွင် အနိုင်ရပြီး ဖလိုင်းဝိတ်ချန်ပီယံကာကွယ် |url=https://news-eleven.com/article/311821 |access-date=2026-05-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * ၁၁ မေ - ဦးရဲသွင်ဟိန်း၏ [[မြေလတ်အသံ]](Myaelatt Athan)၊ ဦးဝင်းဇော်နိုင်၏ Red News Agency နှင့် ဦးဇင်မင်းထက်၏ Asia Citizens (အာရှနိုင်ငံသားများ) သတင်းအေဂျင်စီ ၃ ခုကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့မှစ၍ ပိတ်သိမ်းလိုက်ကြောင်း ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web|title=သတင်းအေဂျင်စီလုပ်ငန်း ပိတ်သိမ်းကြောင်း အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82656|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=သတင်းဌာန ၃ ခုကို စစ်အာဏာရှင်က ထပ်မံပိတ်သိမ်း|url=https://burmese.dvb.no/post/566989|website=DVB Burmese|access-date=2026-05-12|language=en}}</ref> * ၁၄ မေ - အမေရိကန်သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်|ဒေါ်နယ်ထရမ့်]] (Donald Trump) သည် တရုတ်ခေါင်းဆောင် [[ရှီကျင့်ဖျင်]] (Xi Jinping) နှင့် တွေ့ဆုံရန်အတွက် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိလာသည်။<ref>{{Cite web |title=■ အမေရိကန်သမ္မတထရန့်နှင့် တရုတ်သမ္မတရှီတို့ တွေ့ဆုံ |url=https://news-eleven.com/article/311904 |access-date=2026-05-14 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * ၁၈ မေ - [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး|ရန်ကုန်တိုင်း]]၊ [[ကျောက်တန်းမြို့]]အနီး မြန်မာ့ကမ်းရိုးတန်းကို ဗဟိုပြုပြီး မနက် ၈ နာရီ ၃၅ မိနစ်ဝန်းကျင်က အင်အားရစ်ချ်တာစကေး ၅ ဒသမ ၂ အဆင့်ရှိတဲ့ အင်အားအတော်အသင့်ပြင်းထန်တဲ့ မြေငလျင်တခု လှုပ်ခတ်သွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ကျောက်တန်းမြို့အနီး ဗဟိုပြုပြီး အင်အား ၅ ဒသမ ၃ ရှိ ငလျင်လှုပ် |url=https://burmese.dvb.no/post/359449 |access-date=2026-05-18 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]ရှိ မုံရွာ-ရေဦး အဝေးပြေးလမ်းမကြီးဘေးတွင် တည်ရှိသော [[စိုင်ပြင်မြို့]]ကို "Operation OTT" စစ်ဆင်ရေးအဖြစ် တိုက်ခိုက်သိမ်းယူခဲ့ကြောင်း [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF)၊ အမှတ် (၁) ရွှေဘိုခရိုင် စစ်ဌာနက သတင်းထုတ်ပြန်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေ ၁၉ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - လွတ်လပ်ရေးနှစ် ၂၅၀ ပြည့် အိမ်ဖြူတော် UFC ပွဲမှာ မြန်မာဖိုက်တာ ဗန် ပါဝင်|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgrp1972qent|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-19|access-date=2026-05-19|language=my}}</ref> *၁၉ မေ - ၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်တွင် KNU၊ KNLA နှင့် PDF တို့က သိမ်းပိုက်ထားသည့် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊]] [[မြိတ်ခရိုင်]]၊ [[တနင်္သာရီမြို့နယ်]]၊ [[မောတောင်မြို့]]ကို စစ်အုပ်စုက ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်မှစတင်သည့် စစ်ကြောင်းဖြင့် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက KNU၊ KNLA နှင့် PDF အမည်ခံ ကိုယ်ကျိုးရှာအကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူ ပူးပေါင်းအဖွဲ့များ ယာယီစိုးမိုးထားသော မောတောင်မြို့အား အလုံးစုံပြန်လည်သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82973 |access-date=2026-05-20 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *မေ ၂၆ - [[၂၀၂၆ ကျောင်းသားတော်လှန်ရေးတပ်တော် အဖွဲ့ဝင်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု]] *၂၈ မေ - ကိုးလကြာ ပိတ်ထားခဲ့သော [[ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်]] ကုန်သွယ်ရေးတွင် အရေးပါသည့် မြဝတီ-မဲဆောက် [[မြန်မာ - ထိုင်း အမှတ် (၁) ချစ်ကြည်ရေးတံတား|အမှတ် ၂ ချစ်ကြည်ရေးတံတား]]အား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်လိုက်ပြီဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-05-28 |title=၂၀၂၆ခုနှစ် မေ ၂၈-ဘန်ကောက်မှာ ကလေးငယ်တွေကို ညှဉ်းပန်းပြီး ပန်းရောင်းခိုင်းတဲ့မြန်မာ ၃ ဦးကို ရဲဖမ်း |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4pw09y4yvt |access-date=2026-05-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *၂၀၂၅ ခုနှစ်  အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် ရွေးကောက်ပွဲကုန်ကျစရိတ်စာရင်းအား သတ်မှတ်ရက်အတွင်း တင်သွင်းခြင်းမရှိသည့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ကြေညာချက်အမှတ် (၄၇/၂၀၂၆)ဖြင့် ၂ဝ၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၃ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်ထားကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် UEC ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/312227 |access-date=2026-05-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> *၃၀ မေ - သမ္မတဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]သို့ တရားဝင်ချစ်ကြည်ရေး ခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/6a1a7327acbcdc59760091ee |access-date=2026-05-30 |website=www.npnewsmm.com}}</ref> *[[၃၁ မေ]] - [[၂၀၂၆ နမ့်ခမ်း ပေါက်ကွဲမှု]] === ဇွန် === *၆ ဇွန် - မြန်မာနှင့် ရုရှားတို့သည် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်း]]၊ [[ထားဝယ်မြို့]]ရှိ ရေနက်ဆိပ်ကမ်းစီမံကိန်းအတွက် ၆၆၀ မဂ္ဂါဝပ် [[ကျောက်မီးသွေး]]သုံး [[ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ]] တည်ဆောက်ရေး နားလည်မှုစာချွန်လွှာကို [[စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့]]၌ ကျင်းပသည့် စီးပွားရေးဖိုရမ်အတွင်း လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-06-10 |title=၂၀၂၆ ဇွန်လ ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - တရားမဝင် ရွှေတူးဖော်မှုတွေ နှိမ်နင်းမယ်လို့ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/czx5r48ynzgt |access-date=2026-06-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *၁၁ ဇွန် - ၁၉ ဇူလိုင် - [[၂၀၂၆ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]] *၁၅ ဇွန် - သမ္မတ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]] သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]သို့ နိုင်ငံတော်အဆင့် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့ပြီး၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦး​ဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်နိုင်ငံ ​​​​ပေကျင်းမြို့သို့​ရောက်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/312702 |access-date=2026-06-15 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> *၂၁ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]၏ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးအဖြစ် ဗိုလ်မှူးကြီး သိန်းဇော်မြင့် အစား ဗိုလ်မှူးကြီး ရန်ကြီးအောင် အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84248 |access-date=2026-06-22 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၅ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ဒေါ်[[အေးအေးသန်း]]ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84447 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး အဖြစ် ဒေါ်ထွေးထွေးအား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84450 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> === ဇူလိုင် === * ၁၂ ဇူလိုင် - [[ဘန်ကောက်ဆွေးနွေးပွဲ (၂၀၂၆)]]: မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းနှင့် ပတ်သက်၍ အာဆီယံ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ၊ အဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦး[[တင်မောင်ဆွေ]] တို့အကြား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့၌ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-13 |title=ဘန်ကောက်က ဘီယာဘားဆိုင် မီးလောင်မှု သေဆုံးသူ ၂၈ ဦးအထိရှိ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cy8w6vlglp5t |access-date=2026-07-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၅ ဇူလိုင် - သံအမတ်ကြီး ဦး[[မင်းသိမ်း]]အား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးမင်းသိမ်းအား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/85218 |access-date=2026-07-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * [[၁၆ ဇူလိုင်]]- [[ထန်တလန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] - တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက [[ထန်တလန်မြို့]]နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား အပြည့်အဝ ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက ထန်တလန်မြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက် |url=http://www.moi.gov.mm/news/85333 |access-date=2026-07-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၁၉ ဇူလိုင် - [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းတပ်]] (TNLA) ၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၁) တားဂျုတ်ဂျား ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့် ဦးဆောင်သည့် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုကော်မတီ (NSPNC) အဖွဲ့နှင့် နေပြည်တော်၌ တွေ့ဆုံခဲ့ရာ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ ရက် (၁၀၀) ငြိမ်းချမ်းရေးအစီအစဉ်တွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအပါအဝင် အချက် (၆) ချက်ပါဝင်သည့် ဆွေးနွေးချက်များကို နေပြည်တော်နှင့် TNLA တို့က လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-20 |title=အင်ဒီဘာနမ် ယူကေဝန်ကြီးချုပ်သစ်ဖြစ်လာ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၂၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cjej0nw0wl1t |access-date=2026-07-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၃၀ ဇူလိုင် - ** တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ၂၃ ရက်မြောက်နေ့ ရပ်နားပြီး၊​ တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးစီးသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86030 |access-date=2026-07-31 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ၃၂ ရက်မြောက်နေ့ကို ရပ်နားပြီး၊ တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးစီးသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86029 |access-date=2026-07-31 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၃၁ ဇူလိုင် - အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/86064 |access-date=2026-08-02 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> === ဩဂုတ် === * ၃ ဩဂုတ် - ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]]ကို [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီ ကော်မတီ|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ]] (ICRC) မှ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ Mr. Arnaude de Baqque က လာရောက် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ (ICRC) မှ မြန်မာ နိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ လာရောက် တွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86157 |access-date=2026-08-03 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၆ ဩဂုတ် - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်အဖြစ် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-08-06 |title=၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကြို့ပင်ကောက်မှာ စစ်တပ်လေကြောင်းဗုံးကြဲလို့ ၆ ဦး ဒဏ်ရာရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw20jkkz3y81t |access-date=2026-08-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ကွယ်လွန်သူများ == * <!--Do not add people without Wikipedia articles to this list Do not trust "this year in history" websites for accurate date information Do not link multiple occurrences of the same year, just link the first occurrence. No red links, please.-->[[၂၆ ဇန်နဝါရီ]] - [[မြင့်ထွေး]]၊ [[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာနဝန်ကြီးဟောင်း]] ([[၁၉၄၈]] ဖွား) * [[၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[စိန်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ|စိန်ဝင်း]]၊ နိုင်ငံရေးသမားနှင့် [[ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ|ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] ([[၁၉၄၄]] မွေးဖွား) * [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၊ အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတဟောင်းနှင့် နိုင်ငံ့အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင် ([[၁၉၃၉]] မွေးဖွား) * [[၂ ဇွန်]] - [[မင်းထင်ကိုကိုကြီး]]၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာနှင့် ကဗျာဆရာ (၁၉၆၁ ဝန်းကျင်မွေးဖွား) * [[၁၁ ဇွန်]] - [[ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ]]၊ ထိုင်းတော်ဝင်မင်းသမီး ([[၁၉၇၈]] မွေးဖွား) * [[၁၈ ဇွန်]] - [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)|တင်မောင်မြင့်]]၊ [[အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]]ရ ဆရာကြီး (၁၉၃၆ မွေးဖွား) == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] ekcfqf1joz28j1617uxcr583gy9ntal 3 281324 1046636 963749 2026-08-05T16:54:47Z Aqurs1 71739 [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:露西有夠派]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:肇筑]] သို့ Aqurs1က ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ "[[Special:CentralAuth/露西有夠派|露西有夠派]]" ကို "[[Special:CentralAuth/肇筑|肇筑]]" သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း 963749 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် 露西有夠派 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၅၉၊ ၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) mnslql23w926pd1nzvv1zbwaxtejqed 0 282833 1046721 1019562 2026-08-06T10:58:14Z Dr Lotus Black 31011 1046721 wikitext text/x-wiki <nowiki>'''ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (sequence space)'''</nowiki> ဆိုသည်မှာ ကိန်းစဉ်များ (sequences) အစုဝင်များအဖြစ် ပါဝင်သော ဗက်တာရပ်ဝန်း (vector space) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (functional analysis) တွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော ဗက်တာရပ်ဝန်းများစွာသည် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ အကန့်အသတ်ရှိသော (bounded) ကိန်းစဉ်များအားလုံး ပါဝင်သည့် <math>\ell^\infty</math> သို့မဟုတ် <math>0</math> သို့ စုဆုံသော ကိန်းစဉ်များ(convergent sequences) အားလုံး ပါဝင်သည့် <math>c_0</math> ကဲ့သို့သော ရပ်ဝန်းများသည် အရေးပါသော ဥပမာများဖြစ်သည်။ [[Category:အကာသ (သင်္ချာ)]] {{Stub}} 8ol0nhw0w9j7o542t18o21eeemihols 1046722 1046721 2026-08-06T10:58:39Z Dr Lotus Black 31011 [[ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (sequence space)]] မှ [[ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း]] သို့ စာမျက်နှာကို ပြန်ညွှန်းချန်မထားဘဲ Dr Lotus Black က ရွှေ့ခဲ့သည် 1046721 wikitext text/x-wiki <nowiki>'''ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (sequence space)'''</nowiki> ဆိုသည်မှာ ကိန်းစဉ်များ (sequences) အစုဝင်များအဖြစ် ပါဝင်သော ဗက်တာရပ်ဝန်း (vector space) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (functional analysis) တွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော ဗက်တာရပ်ဝန်းများစွာသည် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ အကန့်အသတ်ရှိသော (bounded) ကိန်းစဉ်များအားလုံး ပါဝင်သည့် <math>\ell^\infty</math> သို့မဟုတ် <math>0</math> သို့ စုဆုံသော ကိန်းစဉ်များ(convergent sequences) အားလုံး ပါဝင်သည့် <math>c_0</math> ကဲ့သို့သော ရပ်ဝန်းများသည် အရေးပါသော ဥပမာများဖြစ်သည်။ [[Category:အကာသ (သင်္ချာ)]] {{Stub}} 8ol0nhw0w9j7o542t18o21eeemihols 0 286440 1046638 1042102 2026-08-05T16:57:27Z Dr Lotus Black 31011 1046638 wikitext text/x-wiki [[File:Pythagorean.svg|thumb|ပိုက်သာဂိုရပ်စ် သီအိုရမ်၊ ဒေါင့်မှန်အနား (c) ၏ ဧရီယာ သည် အခြားအနားနှစ်ခု (a + b) ၏ ဧရီယာ ပေါင်းလပ်နှင့် တူညီသည်။]] '''ပိုက်သာဂိုရပ်စ် သီအိုရမ်''' သည် [[သင်္ချာ]] ပညာ၏ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခုဖြစ်သော [[ဂျီဩမေတြီ]] နည်းဖြင့် [[ထောင့်မှန်တြိဂံ]] တစ်ခု၏ အနားများနှင့် သက်ဆိုင်သော မှန်ကန်ချက်ကိုဖော်ထုတ်ပြသည့်[[သီအိုရမ်]] တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုသီအိုရမ် ကို [[ဂရိလူမျိုး|ဂရိ]] [[သင်္ချာပညာရှင်များ|သင်္ချာပညာရှင်]] [[ပိုက်သာဂိုးရပ်စ်|ပိုက်သာဂိုရပ်စ်]] တည်ထောင်သော ဂိုဏ်းသားများက ဖော်ထုတ်သက်သေပြခဲ့ခြင်းကြောင့် ပိုက်သာဂိုရအမည်ဖြင့် ကိုယ်စားပြု၍ မှည့်ခေါ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသီအိုရမ်မှာ ထောင့်မှန်တြိဂံတစ်ခုတွင် ထောင့်မှန်ခံအနားရှိ စတုရန်းသည် ကျန်အနားနှစ်ခုရှိ စတုရန်းများပေါင်းကိန်းနှင့် တူသည်။ အကယ်၍ <math>AC</math> သည် ထောင့်မှန်တြိဂံတစ်ခု၏ ထောင့်မှန်ခံအနားဖြစ်ပြီး၊ <math>AB</math> နှင့် <math>BC</math> သည် ကျန်အနားများဖြစ်ခဲ့သော် -- [[ပိုက်သာဂိုးရပ်စ်|ပိုက်သာဂိုရပ်စ်]]၏ သီအိုရမ်အရ <math>AC^2 = AB^2 + BC^2</math> ဖြစ်သည်။ == သက်သေပြခြင်း == [[ပိုက်သာဂိုးရပ်စ်|ပိုက်သာဂိုရပ်စ်]]၏ သီအိုရမ် မှန်ကန်ကြောင်း သက်သေပြရသော် [[File:Pythagoras Converse.jpg|right|thumb]] ထောင့်မှန်တြိဂံ <math>ABC</math> တွင် ထောင့် <math>B</math> မှ မျက်နှာချင်းဆိုင်အနားပေါ်သို့ ထောင့်မှန်မျဉ်းကြောင်းကို တည်ဆောက်ရာ အနား <math>AC</math> ပေါ် <math>D</math> အမှတ်တွင် တွေ့ဆုံစေသည်။ ထိုအခါ အသစ်ဖြစ်ပေါ်လာသော ထောင့်မှန်တြိဂံ <math>BDC</math> သည်လည်း မူလထောင့်မှန်တြိဂံ <math>ABC</math> နှင့် ပုံသဏ္ဌာန်တူလေသည်။ အကြောင်းမှာ တြိဂံနှစ်ခုစလုံးတွင် ထောင့်မှန်ထောင့်တစ်ခုစီရှိသည့်အပြင် ဘုံထောင့် <math>C</math> ဖြင့် ဖွဲ့ စည်းထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့အတူ ထောင့်မှန်တြိဂံ <math>ABC</math> နှင့် <math>BDA</math> တို့ ပုံသဏ္ဌာန်တူလေသည်။ ပုံသဏ္ဌာန်တူသော တြိဂံများ၏ သက်ဆိုင်ရာအနားတို့၏ အချိုးလည်းတူညီကြသည်။ ထိုအခါ ထောင့်မှန်တြိဂံ <math>ABC</math>, <math>BDC</math> နှင့် <math>BDA</math> တို့တွင် :<math> BC=a, AC=b, \text{ and } AB=c, \!</math> ထို့ကြောင့် :<math> \frac{a}{c}=\frac{DB}{a} \mbox{ and } \frac{b}{c}=\frac{AD}{b}.\,</math> ၎င်းကို ဤသို့ ရေးနိုင်သည် :<math>a^2=c\times DB \mbox{ and }b^2=c\times AD. \,</math> ၎င်းနှစ်ခု ပေါင်းလိုက်သော အခါ - :<math>a^2+b^2=c\times DB+c\times AD=c\times(DB+AD)=c^2 .\,\!</math> တနည်းအားဖြင့် ပိုက်သာဂိုရပ်စ် သီအိုရမ်သည် - :<math>a^2+b^2=c^2.\,\!</math> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ညီမျှခြင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ထောင့်]] [[ကဏ္ဍ:ဧရိယာ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျီဩမေတြီ သမိုင်း]] t2otpt8q99yvnqhow6m0emtzns3radn 0 286944 1046635 1038175 2026-08-05T16:52:27Z Dr Lotus Black 31011 1046635 wikitext text/x-wiki {{အကိုးအကားမဲ့}} '''နာဂလိုဏ်ဂူကလေးဝတောရကျောင်းတိုက်''' (သို့မဟုတ် နာဂလိုဏ်ဂူပရိယတ္တိစာသင်တိုက်) သည် ရန်ကုန်မြို့ မရမ်းကုန်းမြို့နယ် တွင် တည်ရှိပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများ၊ လိုဏ်ဂူပုံစံဗိသုကာလက်ရာများနှင့် ဆွမ်းခံသံဃာအပါး ရာချီရှိသော စာသင်တိုက်အဖြစ် လူသိများထင်ရှားသည့် သာသနိကနယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ တည်နေရာနှင့် လမ်းညွှန်လိပ်စာ - ရန်ကုန်မြို့၊ မရမ်းကုန်းမြို့နယ်၊ အမှတ် (၅) ရပ်ကွက်၊ စွယ်တော်မြတ်စေတီအနီး ကလေးဝတောရကျောင်းဝင်းအတွင်း။ထူးခြားချက် - ကုန်းမြင့်ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး စွယ်တော်မြတ်စေတီတော်သို့ သွားရောက်ဖူးမြော်ရင်း တစ်ပါတည်း ဝင်ရောက်ဖူးမြော်နိုင်ပါသည်။ အဓိကထူးခြားချက်များနှင့် လေ့လာနိုင်သည့်နေရာများနာဂလိုဏ်ဂူဘုရား - နဂါးတို့ပျော်စံရာ လိုဏ်ဂူတော်ပုံစံ ထုဆစ်ပူဇော်ထားပြီး ဂူအတွင်းပိုင်းတွင် စိတ်အေးချမ်းသာစွာ တရားဘာဝနာပွားများနိုင်ပါသည်။အဘိုးကလေးဝဆရာတော် - ကျောင်းတိုက်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ထူးခြားဆန်းကြယ်သည့် သမိုင်းကြောင်းများဖြင့် သက်တော်ရှည် သာသနာပြုခဲ့သော ဆရာတော်ကြီး ဖြစ်သည်။ပရိယတ္တိစာသင်တိုက် - သံဃာတော်များနှင့် ကိုရင်ငယ်အပါး ရာပေါင်းများစွာ သီတင်းသုံးကာ ဗုဒ္ဓစာပေများ သင်ကြားရာ ထင်ရှားသော စာသင်တိုက်ကြီး ဖြစ်သည်။ဆွမ်းဆန်စိမ်းလောင်းလှူခြင်း - နေ့စဉ်နံနက်ပိုင်းတွင် ကျောင်းတိုက်အတွင်းရှိ သံဃာတော်များ အစဉ်လိုက် ဆွမ်းခံကြွလေ့ရှိသဖြင့် အလှူရှင်များ စုပေါင်းဆွမ်းလောင်းလှူခြင်း ကုသိုလ်ယူနိုင်ပါသည်။ သွားရောက်ရန် အကြံပြုချက် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု - သာသနာ့နယ်မြေဖြစ်၍ မြန်မာ့ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့်ညီညွတ်သော ရိုးရာဝတ်စုံ သို့မဟုတ် လုံခြုံသော အဝတ်အစားများ ဝတ်ဆင်ရပါမည်။ အလှူအတန်း - ကျောင်းတိုက်ရှိ သံဃာတော်များအတွက် ဆွမ်းပဒေသာပင် လှူဒါန်းခြင်း သို့မဟုတ် နဝကမ္မအလှူငွေများကို ကျောင်းဝေယျာဝစ္စအဖွဲ့ထံ တိုက်ရိုက်လှူဒါန်းနိုင်သလို တစ်ပါးခြင်းစီ ကိုယ်တိုင်ကိုကျ လှူဒါန်းနိုင်ပါသည်။ ဤကျောင်းသည် - စား, ဝတ်, နေ, ကျန်းမာ, ပညာ စသည် တာဝန်(၅)ရပ်ကို အခကြေးငွေ တစ်စုံတရာပေးစရာမလိုပဲ တက်ရောက်သင်ယူ သင်ကြားနိုင်သော မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ညွှန်ကြားကြီးကြပ်မှုဖြင့် အခမဲ့ တက်ရောက်နိုင်သော အစိုးရစာသင်ကျောင်းတစ်ကျောင်းဖြစ်သည်။ စတင်ဖွင့်လှစ်ခြင်း - ကလေးဝ ဟု ညွှန်းဆိုသလို ဝ အက္ခရာ ဝ ၊ ပထမကလေးဝဆရာတော် ကလေးဝအဘိုးဆရာတော်ဘုရားသည် နာဂလိုဏ်ဂူဘုရားကုန်းတော်ပေါ်သို့ စတင်ရောက်ရှိစဉ် [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းများ]] hllztbw7xoxg7m49lpytal9ntcrr5d9 0 287211 1046617 1035826 2026-08-05T16:05:56Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဗန်းစကား]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046617 wikitext text/x-wiki '''ဆလန်တိုက်သည်''' သည် မြန်မာဗန်းစကား ဖြစ်သည်။<ref name="hlathamein">{{cite book |title= ဘန်းစကား |author= လှသမိန် |publisher= |location= |date= |pages= }}</ref> ==အသုံးပြုပုံ== "အလေးပြုသည်၊ အလျှော့ပေးသည်" ဟူသည့် အဓိပ္ပါယ်ဖြင့် အသုံးပြုသည်။ အခြားသော "ဆလံတင်သည်၊ ဆလံပေးသည်၊ ဆလံသသည်" စသဖြင့်လည်း အပြုအမူကိုလိုက်၍ အမျိုးမျိုး ပြောကြသည်။<ref name="hlathamein"/> ==ရှင်းလင်းချက်== အူရဒူဘာသာစကားတွင် "အလေးပြု ဦးတိုက်သည်" ဟူသည့် အဓိပ္ပါယ်သည် "ဆလံ" ဖြစ်သည်။ မြန်မာတို့သည် ထိုစကားကို ယူငင်သုံးစွဲကာ တစ်စုံတစ်ရာကို အရှုံးပေးခြင်း၊ အလေးပြုခြင်း စသည့်အဓိပ္ပါယ်များဖြင့် အသုံးပြုသည်။ ထို့အပြင် မလိုလားသဖြင့် တားမြစ်လိုသည့်အခါတွင်လည်း အသုံးပြုကြသည်။<ref name="hlathamein"/> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဗန်းစကား]] l3312cscjqzkpr9tjd5jzuv5n5utz3x 0 287219 1046631 1035839 2026-08-05T16:38:55Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဗန်းစကား]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046631 wikitext text/x-wiki '''ဆိတ်ဝှေးစေ့''' သည် မြန်မာဗန်းစကား ဖြစ်သည်။ အသံထွက်အားဖြင့် "ဆိတ်လစေ့" ဟု ထွက်သည်။<ref name="hlathamein">{{cite book |title= ဘန်းစကား |author= လှသမိန် |publisher= |location= |date= |pages= }}</ref> ==အသုံးပြုပုံ== စိတ်တည်ငြိမ်မှုမရှိသူ၊ သာရာဘက်သို့ ပေါင်းတတ်သူ၊ ဖောက်လွဲဖောက်ပြန်ဖြစ်တတ်သူများကို "ဆိတ်ဝှေးစေ့" ဟု ပြောဆိုသုံးနှုန်းသည်။<ref name="hlathamein"/> ==ရှင်းလင်းချက်== ဆိတ်၏ ဝှေးစေ့သည် လမ်းလျှောက်သည့်အခါ တည်ငြိမ်မှုမရှိဘဲ ခြေလှမ်သည့်အခါတိုင်း ယိမ်းကာ ဘယ်ပေါင်ညာပေါင်သို့ ထိကာလှုပ်ရှား၏။ ထိုသို့သော သဘောကို ဥပမာပြု၍ လူတို့တွင်လည်း စိတ်တည်ငြိမ်မှုမရှိသူ၊ အခွင့်အရေးသာရာသို့ လိုက်ပါတတ်သူ၊ ဖောက်လွဲဖောက်ပြန်ပြုတတ်သူများကို ပြောဆိုရာတွင် သုံးနှုန်းသည်။<ref name="hlathamein"/> ==အခြားသောအသုံးများ== မြန်မာစကားတွင် "ဆိတ်ဝှေးစေ့" နှင့် အဓိပ္ပါယ်တူ အခြားအသုံးများလည်း ရှိသေးသည်။ ၎င်းတို့မှာ ပန်းပြားပင်၊ ဆောင်းလေ၊ ခွတုတ်တို့ ဖြစ်သည်။<ref name="hlathamein"/> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဗန်းစကား]] lgwh2cb4l1e01jxhpijefbmao302iwg 0 287227 1046716 1038111 2026-08-06T10:47:50Z Dr Lotus Black 31011 [[The Backrooms (အဝါရောင် ဝင်္ကပါခန်း)]] မှ [[အဝါရောင် ဝင်္ကပါခန်း]] သို့ စာမျက်နှာကို ပြန်ညွှန်းချန်မထားဘဲ Dr Lotus Black က ရွှေ့ခဲ့သည် 1038111 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = HobbyTown USA Oshkosh interior under construction 2002 (The Backrooms).jpg | caption = 4chan ဝဘ်ဆိုက်ပေါ်မှ "The Backrooms" မူရင်းပုံ | genre = * အင်နာလော့ဂ် * အင်တာနက် မြို့ပြဒဏ္ဍာရီ * ပြိုင်ဘက်စကြဝဠာ * ကြားခံနေရာလွတ် | creator = Backrooms, internet users | based_on = 4chan creepypasta }} '''The Backrooms''' ဆိုသည်မှာ [[အင်တာနက်]] ပေါ်မှ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော အဆုံးအစ မရှိသည့် စိတ်ကူးယဉ်ကြောက်စရာ ကောင်းသော အဝါရောင်ဝင်္ကပါ အခန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို ပုံ သည် ၂၀၁၉ ခုနစ်တွင် [https://4chan.org/ 4chan] ဟုခေါ်သော imageboard [[ဝက်ဘ်ဆိုဒ်|ဝက်ဘ်ဆိုက်]]တစ်ခုမှ စတင်လူသိများလာခဲ့သည်။ 4chan အသုံးပြုသူတစ်ဦးသည် အဆိုပါ အဝါရောင် နံရံကပ်စက္ကူများ၊ ဟောင်းနွမ်းသော [[ကော်ဇော|ကော်ဇောခင်း]]များ၊ [[အဝါရောင်]] မီးချောင်းအလင်းရောင်များဖြင့် ပြည့်နက်နေသော လူသူမရှိသည့် အခန်းပုံတစ်ပုံကို တင်ခဲ့ရာမှ '''The Backrooms''' ဆိုသည့် အယူအဆ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထို အရာသည် ပုံမှန်အားဖြင့် လက်ရှိကမ္ဘာမြေမှ မမျှော်လင့်ဘဲ မတော်တဆ နံရံတစ်ခုထဲကို မှားယွင်းစွာ ဝင်ရောက်သွားနိုင် ပြီး အရှိတရားထဲမှ ပျောက်ကွယ်သွား ကာ ရောက်ရှိသွားနိုင်သောထူးဆန်းသည့်နေရာတစ်ခုအဖြစ် စိတ်ကူးယဉ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုနေရာသည် သာမန်အခန်းများလို မြင်ရသော်လည်း အဆုံးမရှိသလို ကျယ်ပြန့်လှပြီး အခန်းတစ်ခန်းမှ နောက်တစ်ခန်းသို့ ဆက်တိုက်ဖြတ်သန်းသွားနေရသည့်အဆုံးမရှိသော ဝင်္ကပါ ပုံစံ ဖြစ်သည်။ အခန်းများသည် တစ်ပုံစံတည်း ထပ်ခါထပ်ခါ ဖြစ်နေသလို ခံစားရစေပြီးထွက်ပေါက်ကိုလည်း အလွယ်တကူမတွေ့နိုင်သောကြောင့် စိတ် ကိုမသက်မသာ ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ထိုနေရာတွင် အန္တရာယ်ရှိသော သတ္တဝါများရှိနိုင်သည်ဟု ဇာတ်လမ်းများအဖြစ်လည်းဖော်ပြလေ့ရှိကြသည်။ '''The Backrooms''' ကို လူအများ စိတ်ဝင်စားရသည့် အကြောင်းအရင်းမှာ '''liminal space''' ဟုခေါ်သော ခံစားမှုမျိုးကို ပေးစွမ်းနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ '''Liminal space''' ဆိုသည်မှာ သာမန်အားဖြင့် လူအများ ခဏတပြုတ် ဖြတ်သန်း သွားလာလေ့ရှိသည့် နေရာ၊ ပတ်ဝန်းကျင် မျိုးကို ဆိုသည်။ ကျောင်းများ၊ ရုံးများ၊ ကုန်တိုက်များ သည် အများပြည်သူများအတွက် ဘေးကင်း လုံခြုံသည့် ဟု ထင်ရပြီး သို့ပေမဲ့ ဘေးကင်းသည့်ဟုထင်ရသော အဆောက်အအုံအတွင်းပိုင်းကြီးက "ကိုယ့်ကို ပြန်ပြီး ထောင်ချောက်ဆင် ပိတ်လှောင်ထားသလို" ခံစားရစေတာကပင် '''Backrooms''' ၏ ဆွဲဆောင်မှု ဖြစ်သည်။ '''The Backrooms''' သည် ရိုးရိုး သရဲဇာတ်လမ်းများလို ကြောက်စရာကောင်းတာထက် ပိုပြီး စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိတ်လန့်မှုကို အဓိကထားသည့် အင်တာနက် ပေါ်တွင်ပေါ်ပေါက်လာ စိတ်ကူးယဉ်ကမ္ဘာတစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။ '''The Backrooms''' ကို အခန်းအဆင့်များ၊ ထူးဆန်းသော သတ္တဝါများ၊ ထွက်ပေါက်ရှာဖွေမှုများ၊ အဆုံးမရှိသောလမ်းကြောင်းများ စသဖြင့် ထပ်မံချဲ့ထွင်ပြီး ဇာတ်လမ်းများ၊ ဗီဒီယိုများ၊ ဂိမ်းများအဖြစ် ဖန်တီးလာကြသည်။ == မူလ ကြောက်မက်ဖွယ်ရာပုံပြင် == ၂၀၁၁ နှင့် ၂၀၁၈ ခုနှစ်ကြားတွင် ဝါဖျော့ဖျော့နံရံများ၊ ဖလူအိုရီဆင် '''(fluorescent)''' မီးချောင်းများနှင့် ကော်ဇောခင်းထားသော အခန်းကျယ်ကြီးတစ်ခု၏ ဓာတ်ပုံသည် အင်တာနက် မက်ဆေ့ခ်ျဘုတ် အမျိုးမျိုးတွင် ပျံ့နှံ့နေခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် မေလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အမည်မဖော်လိုသူ အသုံးပြုသူတစ်ဦးက '''4chan''' ၏ သဘာဝလွန်ဖြစ်ရပ်များဆိုင်ရာ ကဏ္ဍ တွင် '''"စိတ်မသက်မသာရစေမည့် ပုံတွေကို တင်ပေးကြပါ'''" ဟုဆိုကာအဆိုပါဓာတ်ပုံနှင့်အတူ ဆွေးနွေးပွဲ '''(Thread)''' တစ်ခု စတင်ခဲ့သည်။ အခြားအသုံးပြုသူတစ်ဦးက ထို '''Post''' ကို ပြန်လည်တုံ့ပြန်ရာတွင် အဆိုပါပုံရိပ်ကို '''"The Backrooms"''' ဟု အမည်ပေးခဲ့ပြီး ပထမဆုံးသော ဖော်ပြချက်ကို အောက်ပါ အတိုင်း ရေးသားခဲ့သည်။ "မင်းသာ သတိမထားလို့ တစ်နေရာရာမှာ လက်ရှိအရှိတရားထဲကနေ ကျွံထွက်သွားခဲ့ရင် '''Backrooms''' ထဲကို ရောက်သွားလိမ့်မယ်။ အဲဒီနေရာမှာ စိုစွတ်ပုပ်သိုးနေတဲ့ ကော်ဇောဟောင်းနံ့တွေ ပျင်းရိငြီးငွေ့စရာ ဝါကျင့်ကျင့် အရောင်တွေနဲ့ ဖလူအိုရီဆင် မီးချောင်းတွေရဲ့အဆက်မပြတ် တဝီဝီမြည်သံတွေပဲ ရှိတယ်။ ပြီးတော့ မင်းပိတ်မိနေဖို့အတွက် ကျပန်းဖွဲ့စည်းထားတဲ့ စတုရန်းမိုင် သန်းခြောက်ရာလောက် ကျယ်တဲ့ အခန်းလွတ်တွေပဲ ရှိတာ။ အကယ်၍ မင်းအနီးအနားမှာ တစ်ခုခု လျှောက်သွားနေတဲ့ အသံကို ကြားရရင်တော့ ဘုရားသခင်သာ မင်းကို ကယ်ပါစေတော့။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ အဲဒီအရာကလည်း မင်းရှိနေမှန်း အသေအချာ ကြားသွားခဲ့ပြီမို့လို့ပဲ။ - အမည်မဖော်လိုသူ၊ 4chan (မေ ၁၂၊ ၂၀၁၉) == ကျယ်ပြန့်လာမှု နှင့် ပရိသတ်ထုများ == [[ဖိုင်:Backrooms Levels (1-2).png|thumb|298x298px|Backrooms ၏ နောက်ဆက်တွဲ များတွင် 'Levels' (အဆင့်များ) နေရာအသစ်များ ထည့်လာကြသည်။ အဆိုပါပုံတွင် ကားပါကင်ပုံစံ Level 1 နဲ့ ဥမင်လိုဏ်ခေါင်းပုံစံ Level 2 တို့ ဖြစ်ကြသည်။]] မူလဇာတ်လမ်း ထွက်ပေါ်လာပြီး ရက်ပိုင်းအကြာတွင် အင်တာနက် အသုံးပြုသူများသည် '''r/creepypasta''' နှင့် နောက်ပိုင်းတွင် '''r/backrooms''' ကဲ့သို့သော '''Reddit''' ကဏ္ဍများတွင် '''Backrooms''' နှင့်ပတ်သက်သည့်အကြောင်းအရာများကို စတင်မျှဝေခဲ့ကြသည်။ r/Backrooms တွင် ဖန်တီးသူများသည် ထပ်တိုးအလွှာများ သို့မဟုတ် "အဆင့်များ" '''(levels)''' နှင့် ထိုနေရာတွင် နေထိုင်သည့် "သက်ရှိများ" '''(entities)''' ကို ဖန်တီးကာ မူလဇာတ်လမ်းကို ပိုမိုချဲ့ထွင်လာကြသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် မတ်လတွင် '''r/backrooms''' ၌ အဖွဲ့ဝင်ပေါင်း '''၁၅၇,၀၀၀''' ကျော် ရှိလာခဲ့သည်။ ပရိသတ်ထုများသည် '''YouTube၊ Twitter''' နှင့် '''TikTok''' ကဲ့သို့သော '''Internet platforms''' များတွင် ဗီဒီယိုများတင်ခြင်းဖြင့် အခြားလူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာများသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြန့်နှံ့လာခဲ့သည်။ '''Severance''' (၂၀၂၂) ရုပ်သံစီးရီးကို ဖန်တီးသူ '''Dan Erickson''' က လည်း သူ၏ စီးရီးကို လုပ်ဆောင်နေစဉ်အတွင်း '''Lumon''' ရုံးခန်းဒီဇိုင်းအတွက် '''Backrooms''' ပုံစံကို အခြေခံထားသည်ဟုဆိုသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် '''TikTok''' ပေါ်၌ '''Google''' '''Earth''' ကို ချဲ့ကြည့်ရာမှ '''Backrooms''' ၏ အဝင်ဝကို ရှာဖွေတွေ့ရှိသည့်ဗီဒီယိုလှုပ်ရှားမှု '''(trend)''' တစ်ခု လည်းပေါ်ပေါက်ခဲ့သေးသည်။ ထို့အပြင်၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် ရက်ပ်ပါ '''Juice Wrld''' သည် သူ၏ '''The Party Never Ends''' အယ်လ်ဘမ်အတွက် '''Backrooms''' ကို အခြေခံထားသော တေးဂီတဗီဒီယို '''(Music Video)''' တစ်ခုကို ထည့်သွင်းရိုက်ကူးခဲ့သည်။ == ဓာတ်ပုံ၏ မူလအစ == [[ဖိုင်:Dsc00159.jpg Bức ảnh thứ 2 trong 2 bức ảnh nguồn gốc của The Backrooms.jpg|thumb|298x298px|ပရိဘောဂဆိုင်ဟောင်း ပြုပြင်မွမ်းမံနေစဉ်အတွင်း ရိုက်ကူးထားသောပုံ]] ၂၀၂၄ ခုနှစ်အထိ မူလ '''Backrooms''' ဓာတ်ပုံ၏ နောက်ခံသမိုင်းကို လူသိနည်းခဲ့သည်။၂၀၂၄ ခုနှစ် မေလတွင် '''Backrooms''' ဆိုင်ရာ '''Discord''' အဖွဲ့တစ်ခုက '''Wayback Machine''' ကို အသုံးပြု၍ ၂၀၀၃ ခုနှစ် မတ်လမှ သိမ်းဆည်းထားသော ဝက်ဘ်စာမျက်နှာဟောင်းတစ်ခု မှ ဓာတ်ပုံ၏ မူလအစကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုဓာတ်ပုံကို ဝစ္စကွန်ဆင် '''(Wisconsin)''' ပြည်နယ်ရှိ "နံရံအတုများနှင့် အခန်းကန့်များစွာရှိသော ပရိဘောဂဆိုင်ဟောင်း" တစ်ခုကို ပြုပြင်မွမ်းမံစဉ်အတွင်း ရိုက်ကူးခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိရှိခဲ့ရသည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ပြုပြင်မွမ်းမံမှုများကို '''Sony Cyber-shot''' ကင်မရာဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် အတွင်းပိုင်းမြင်ကွင်းများကို '''Oshkosh''' ဆိုင်ခွဲ၏ ပြုပြင်မွမ်းမံမှု မှတ်တမ်း ဓာတ်ပုံ အဖြစ် '''(Renovation Weblog)''' ပေါ်တွင် တင်ခဲ့သည်။ ထိုဓာတ်ပုံများထဲမှ '''"Dsc00161.jpg"''' ဟု အမည်ပေးထားသော ဝါကျင်ကျင်နောက်ခံနှင့် ဖလူအိုရီဆင်မီးများပါသော ကော်ဇောခင်းအခန်းကျယ်ကြီး၏ ဓာတ်ပုံသည် '''Backrooms''' ဟုသောအယူအဆကို ဖြစ်လာစေခြင်းဖြစ်သည်။ == ရုပ်ရှင်နှင့် အနုပညာဖန်တီးမှုများ == [[ဖိုင်:Async Logo.png|thumb|295x295px|Async Logo]] ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် '''"The Backrooms (Found Footage)"''' အမည်ရှိ သည်းထိတ်ရင်ဖို ရုပ်ရှင်တိုတစ်ကားသည် '''YouTube''' ပေါ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ဖန်တီးသူမှာအသက် ၁၆ နှစ်သာရှိသေးသော[[ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်|မြောက်ကယ်လီဖိုးနီးယား]] မှ '''Kane Parsons''' (အွန်လိုင်းအမည် '''Kane Pixels''') ဖန်တီးခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဇာတ်လမ်းမှာ ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များက ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးသူတစ်ဦးသည် '''Backrooms''' ထဲသို့မတော်တဆ ရောက်ရှိသွားကာအမည်မသိ သတ္တဝါတစ်ကောင် ၏လိုက်လံဖမ်းဆီးခြင်းကို ခံရသည့်အကြောင်းကို '''VHS''' တိပ်ခွေမှတ်တမ်းပုံစံဖြင့် တင်ဆက်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ '''Backrooms''' ပုံစံကို ဖန်တီးရန် '''Blender''' နှင့် '''Adobe After Effects''' ဆော့ဖ်ဝဲလ်များကို အသုံးပြုခဲ့ပြီး ပြီးမြောက်ရန် တစ်လခန့်အချိန်ယူခဲ့ရသည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုဗီဒီယိုသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလအထိကြည့်ရှုသူ ၇၈ သန်းကျော် ရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါရုပ်ရှင်တို သည် ပရိသတ်များ၏ ချီးကျူးမှုများကို ရရှိခဲ့ပြီး ဝေဖန်ရေးသမားများထံမှလည်း အကြိုက်တွေ့စေခဲ့သည်။ '''Parsons''' သည် ဗီဒီယိုများကို ဇာတ်လမ်းတိုစီးရီးအဖြစ်ချဲ့ထွင်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် '''Backrooms''' ထဲသို့ ဝင်ပေါက်တစ်ခုဖွင့်ကာ သုတေသနပြုလုပ်ခဲ့သည့် '''Async''' အဖွဲ့အစည်းကဲ့သို့သော ဇာတ်ကွက်များကို ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ စီးရီးသည် စုစုပေါင်းကြည့်ရှုသူ ၁၉၇ သန်းကျော်အထိရှိခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင် '''A24''' ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေးက '''Parsons''' ၏ ဗီဒီယိုများကို အခြေခံ၍ '''Backrooms''' ရုပ်ရှင်ကားကြီးတစ်ကားကို ထုတ်လုပ်မည်ဖြစ်ပြီး '''Parsons''' ကိုယ်တိုင် ဒါရိုက်တာအဖြစ် ရိုက်ကူးမည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ဇာတ်ညွှန်းကို '''Will Soodik''' က ရေးသားခဲ့ပြီး ရုပ်ရှင်ကားကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင်၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၂၉ ရက်နေ့၌ ရုံတင်ပြခဲ့သည်။ c2lgddtdjwz5ovkcxz3yjm27dfrmf3n 1046717 1046716 2026-08-06T10:50:22Z Dr Lotus Black 31011 1046717 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = HobbyTown USA Oshkosh interior under construction 2002 (The Backrooms).jpg | caption = 4chan ဝဘ်ဆိုက်ပေါ်မှ "The Backrooms" မူရင်းပုံ | genre = * အင်နာလော့ဂ် * အင်တာနက် မြို့ပြဒဏ္ဍာရီ * ပြိုင်ဘက်စကြဝဠာ * ကြားခံနေရာလွတ် | creator = Backrooms, internet users | based_on = 4chan creepypasta }} '''The Backrooms''' ဆိုသည်မှာ [[အင်တာနက်]] ပေါ်မှ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော အဆုံးအစ မရှိသည့် စိတ်ကူးယဉ်ကြောက်စရာ ကောင်းသော အဝါရောင်ဝင်္ကပါ အခန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို ပုံ သည် ၂၀၁၉ ခုနစ်တွင် [https://4chan.org/ 4chan] ဟုခေါ်သော imageboard [[ဝက်ဘ်ဆိုဒ်|ဝက်ဘ်ဆိုက်]]တစ်ခုမှ စတင်လူသိများလာခဲ့သည်။ 4chan အသုံးပြုသူတစ်ဦးသည် အဆိုပါ အဝါရောင် နံရံကပ်စက္ကူများ၊ ဟောင်းနွမ်းသော [[ကော်ဇော|ကော်ဇောခင်း]]များ၊ [[အဝါရောင်]] မီးချောင်းအလင်းရောင်များဖြင့် ပြည့်နက်နေသော လူသူမရှိသည့် အခန်းပုံတစ်ပုံကို တင်ခဲ့ရာမှ '''The Backrooms''' ဆိုသည့် အယူအဆ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထို အရာသည် ပုံမှန်အားဖြင့် လက်ရှိကမ္ဘာမြေမှ မမျှော်လင့်ဘဲ မတော်တဆ နံရံတစ်ခုထဲကို မှားယွင်းစွာ ဝင်ရောက်သွားနိုင် ပြီး အရှိတရားထဲမှ ပျောက်ကွယ်သွား ကာ ရောက်ရှိသွားနိုင်သောထူးဆန်းသည့်နေရာတစ်ခုအဖြစ် စိတ်ကူးယဉ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုနေရာသည် သာမန်အခန်းများလို မြင်ရသော်လည်း အဆုံးမရှိသလို ကျယ်ပြန့်လှပြီး အခန်းတစ်ခန်းမှ နောက်တစ်ခန်းသို့ ဆက်တိုက်ဖြတ်သန်းသွားနေရသည့်အဆုံးမရှိသော ဝင်္ကပါ ပုံစံ ဖြစ်သည်။ အခန်းများသည် တစ်ပုံစံတည်း ထပ်ခါထပ်ခါ ဖြစ်နေသလို ခံစားရစေပြီးထွက်ပေါက်ကိုလည်း အလွယ်တကူမတွေ့နိုင်သောကြောင့် စိတ် ကိုမသက်မသာ ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ထိုနေရာတွင် အန္တရာယ်ရှိသော သတ္တဝါများရှိနိုင်သည်ဟု ဇာတ်လမ်းများအဖြစ်လည်းဖော်ပြလေ့ရှိကြသည်။ '''The Backrooms''' ကို လူအများ စိတ်ဝင်စားရသည့် အကြောင်းအရင်းမှာ '''liminal space''' ဟုခေါ်သော ခံစားမှုမျိုးကို ပေးစွမ်းနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ '''Liminal space''' ဆိုသည်မှာ သာမန်အားဖြင့် လူအများ ခဏတပြုတ် ဖြတ်သန်း သွားလာလေ့ရှိသည့် နေရာ၊ ပတ်ဝန်းကျင် မျိုးကို ဆိုသည်။ ကျောင်းများ၊ ရုံးများ၊ ကုန်တိုက်များ သည် အများပြည်သူများအတွက် ဘေးကင်း လုံခြုံသည့် ဟု ထင်ရပြီး သို့ပေမဲ့ ဘေးကင်းသည့်ဟုထင်ရသော အဆောက်အအုံအတွင်းပိုင်းကြီးက "ကိုယ့်ကို ပြန်ပြီး ထောင်ချောက်ဆင် ပိတ်လှောင်ထားသလို" ခံစားရစေတာကပင် '''Backrooms''' ၏ ဆွဲဆောင်မှု ဖြစ်သည်။ '''The Backrooms''' သည် ရိုးရိုး သရဲဇာတ်လမ်းများလို ကြောက်စရာကောင်းတာထက် ပိုပြီး စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိတ်လန့်မှုကို အဓိကထားသည့် အင်တာနက် ပေါ်တွင်ပေါ်ပေါက်လာ စိတ်ကူးယဉ်ကမ္ဘာတစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။ '''The Backrooms''' ကို အခန်းအဆင့်များ၊ ထူးဆန်းသော သတ္တဝါများ၊ ထွက်ပေါက်ရှာဖွေမှုများ၊ အဆုံးမရှိသောလမ်းကြောင်းများ စသဖြင့် ထပ်မံချဲ့ထွင်ပြီး ဇာတ်လမ်းများ၊ ဗီဒီယိုများ၊ ဂိမ်းများအဖြစ် ဖန်တီးလာကြသည်။ == မူလ ကြောက်မက်ဖွယ်ရာပုံပြင် == ၂၀၁၁ နှင့် ၂၀၁၈ ခုနှစ်ကြားတွင် ဝါဖျော့ဖျော့နံရံများ၊ ဖလူအိုရီဆင် '''(fluorescent)''' မီးချောင်းများနှင့် ကော်ဇောခင်းထားသော အခန်းကျယ်ကြီးတစ်ခု၏ ဓာတ်ပုံသည် အင်တာနက် မက်ဆေ့ခ်ျဘုတ် အမျိုးမျိုးတွင် ပျံ့နှံ့နေခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် မေလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အမည်မဖော်လိုသူ အသုံးပြုသူတစ်ဦးက '''4chan''' ၏ သဘာဝလွန်ဖြစ်ရပ်များဆိုင်ရာ ကဏ္ဍ တွင် '''"စိတ်မသက်မသာရစေမည့် ပုံတွေကို တင်ပေးကြပါ'''" ဟုဆိုကာအဆိုပါဓာတ်ပုံနှင့်အတူ ဆွေးနွေးပွဲ '''(Thread)''' တစ်ခု စတင်ခဲ့သည်။ အခြားအသုံးပြုသူတစ်ဦးက ထို '''Post''' ကို ပြန်လည်တုံ့ပြန်ရာတွင် အဆိုပါပုံရိပ်ကို '''"The Backrooms"''' ဟု အမည်ပေးခဲ့ပြီး ပထမဆုံးသော ဖော်ပြချက်ကို အောက်ပါ အတိုင်း ရေးသားခဲ့သည်။ "မင်းသာ သတိမထားလို့ တစ်နေရာရာမှာ လက်ရှိအရှိတရားထဲကနေ ကျွံထွက်သွားခဲ့ရင် '''Backrooms''' ထဲကို ရောက်သွားလိမ့်မယ်။ အဲဒီနေရာမှာ စိုစွတ်ပုပ်သိုးနေတဲ့ ကော်ဇောဟောင်းနံ့တွေ ပျင်းရိငြီးငွေ့စရာ ဝါကျင့်ကျင့် အရောင်တွေနဲ့ ဖလူအိုရီဆင် မီးချောင်းတွေရဲ့အဆက်မပြတ် တဝီဝီမြည်သံတွေပဲ ရှိတယ်။ ပြီးတော့ မင်းပိတ်မိနေဖို့အတွက် ကျပန်းဖွဲ့စည်းထားတဲ့ စတုရန်းမိုင် သန်းခြောက်ရာလောက် ကျယ်တဲ့ အခန်းလွတ်တွေပဲ ရှိတာ။ အကယ်၍ မင်းအနီးအနားမှာ တစ်ခုခု လျှောက်သွားနေတဲ့ အသံကို ကြားရရင်တော့ ဘုရားသခင်သာ မင်းကို ကယ်ပါစေတော့။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ အဲဒီအရာကလည်း မင်းရှိနေမှန်း အသေအချာ ကြားသွားခဲ့ပြီမို့လို့ပဲ။ - အမည်မဖော်လိုသူ၊ 4chan (မေ ၁၂၊ ၂၀၁၉) == ကျယ်ပြန့်လာမှု နှင့် ပရိသတ်ထုများ == [[ဖိုင်:Backrooms Levels (1-2).png|thumb|298x298px|Backrooms ၏ နောက်ဆက်တွဲ များတွင် 'Levels' (အဆင့်များ) နေရာအသစ်များ ထည့်လာကြသည်။ အဆိုပါပုံတွင် ကားပါကင်ပုံစံ Level 1 နဲ့ ဥမင်လိုဏ်ခေါင်းပုံစံ Level 2 တို့ ဖြစ်ကြသည်။]] မူလဇာတ်လမ်း ထွက်ပေါ်လာပြီး ရက်ပိုင်းအကြာတွင် အင်တာနက် အသုံးပြုသူများသည် '''r/creepypasta''' နှင့် နောက်ပိုင်းတွင် '''r/backrooms''' ကဲ့သို့သော '''Reddit''' ကဏ္ဍများတွင် '''Backrooms''' နှင့်ပတ်သက်သည့်အကြောင်းအရာများကို စတင်မျှဝေခဲ့ကြသည်။ r/Backrooms တွင် ဖန်တီးသူများသည် ထပ်တိုးအလွှာများ သို့မဟုတ် "အဆင့်များ" '''(levels)''' နှင့် ထိုနေရာတွင် နေထိုင်သည့် "သက်ရှိများ" '''(entities)''' ကို ဖန်တီးကာ မူလဇာတ်လမ်းကို ပိုမိုချဲ့ထွင်လာကြသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် မတ်လတွင် '''r/backrooms''' ၌ အဖွဲ့ဝင်ပေါင်း '''၁၅၇,၀၀၀''' ကျော် ရှိလာခဲ့သည်။ ပရိသတ်ထုများသည် '''YouTube၊ Twitter''' နှင့် '''TikTok''' ကဲ့သို့သော '''Internet platforms''' များတွင် ဗီဒီယိုများတင်ခြင်းဖြင့် အခြားလူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာများသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြန့်နှံ့လာခဲ့သည်။ '''Severance''' (၂၀၂၂) ရုပ်သံစီးရီးကို ဖန်တီးသူ '''Dan Erickson''' က လည်း သူ၏ စီးရီးကို လုပ်ဆောင်နေစဉ်အတွင်း '''Lumon''' ရုံးခန်းဒီဇိုင်းအတွက် '''Backrooms''' ပုံစံကို အခြေခံထားသည်ဟုဆိုသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် '''TikTok''' ပေါ်၌ '''Google''' '''Earth''' ကို ချဲ့ကြည့်ရာမှ '''Backrooms''' ၏ အဝင်ဝကို ရှာဖွေတွေ့ရှိသည့်ဗီဒီယိုလှုပ်ရှားမှု '''(trend)''' တစ်ခု လည်းပေါ်ပေါက်ခဲ့သေးသည်။ ထို့အပြင်၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် ရက်ပ်ပါ '''Juice Wrld''' သည် သူ၏ '''The Party Never Ends''' အယ်လ်ဘမ်အတွက် '''Backrooms''' ကို အခြေခံထားသော တေးဂီတဗီဒီယို '''(Music Video)''' တစ်ခုကို ထည့်သွင်းရိုက်ကူးခဲ့သည်။ == ဓာတ်ပုံ၏ မူလအစ == [[ဖိုင်:Dsc00159.jpg Bức ảnh thứ 2 trong 2 bức ảnh nguồn gốc của The Backrooms.jpg|thumb|298x298px|ပရိဘောဂဆိုင်ဟောင်း ပြုပြင်မွမ်းမံနေစဉ်အတွင်း ရိုက်ကူးထားသောပုံ]] ၂၀၂၄ ခုနှစ်အထိ မူလ '''Backrooms''' ဓာတ်ပုံ၏ နောက်ခံသမိုင်းကို လူသိနည်းခဲ့သည်။၂၀၂၄ ခုနှစ် မေလတွင် '''Backrooms''' ဆိုင်ရာ '''Discord''' အဖွဲ့တစ်ခုက '''Wayback Machine''' ကို အသုံးပြု၍ ၂၀၀၃ ခုနှစ် မတ်လမှ သိမ်းဆည်းထားသော ဝက်ဘ်စာမျက်နှာဟောင်းတစ်ခု မှ ဓာတ်ပုံ၏ မူလအစကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုဓာတ်ပုံကို ဝစ္စကွန်ဆင် '''(Wisconsin)''' ပြည်နယ်ရှိ "နံရံအတုများနှင့် အခန်းကန့်များစွာရှိသော ပရိဘောဂဆိုင်ဟောင်း" တစ်ခုကို ပြုပြင်မွမ်းမံစဉ်အတွင်း ရိုက်ကူးခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိရှိခဲ့ရသည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ပြုပြင်မွမ်းမံမှုများကို '''Sony Cyber-shot''' ကင်မရာဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် အတွင်းပိုင်းမြင်ကွင်းများကို '''Oshkosh''' ဆိုင်ခွဲ၏ ပြုပြင်မွမ်းမံမှု မှတ်တမ်း ဓာတ်ပုံ အဖြစ် '''(Renovation Weblog)''' ပေါ်တွင် တင်ခဲ့သည်။ ထိုဓာတ်ပုံများထဲမှ '''"Dsc00161.jpg"''' ဟု အမည်ပေးထားသော ဝါကျင်ကျင်နောက်ခံနှင့် ဖလူအိုရီဆင်မီးများပါသော ကော်ဇောခင်းအခန်းကျယ်ကြီး၏ ဓာတ်ပုံသည် '''Backrooms''' ဟုသောအယူအဆကို ဖြစ်လာစေခြင်းဖြစ်သည်။ == ရုပ်ရှင်နှင့် အနုပညာဖန်တီးမှုများ == [[ဖိုင်:Async Logo.png|thumb|295x295px|Async Logo]] ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် '''"The Backrooms (Found Footage)"''' အမည်ရှိ သည်းထိတ်ရင်ဖို ရုပ်ရှင်တိုတစ်ကားသည် '''YouTube''' ပေါ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ဖန်တီးသူမှာအသက် ၁၆ နှစ်သာရှိသေးသော[[ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်|မြောက်ကယ်လီဖိုးနီးယား]] မှ '''Kane Parsons''' (အွန်လိုင်းအမည် '''Kane Pixels''') ဖန်တီးခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဇာတ်လမ်းမှာ ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များက ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးသူတစ်ဦးသည် '''Backrooms''' ထဲသို့မတော်တဆ ရောက်ရှိသွားကာအမည်မသိ သတ္တဝါတစ်ကောင် ၏လိုက်လံဖမ်းဆီးခြင်းကို ခံရသည့်အကြောင်းကို '''VHS''' တိပ်ခွေမှတ်တမ်းပုံစံဖြင့် တင်ဆက်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ '''Backrooms''' ပုံစံကို ဖန်တီးရန် '''Blender''' နှင့် '''Adobe After Effects''' ဆော့ဖ်ဝဲလ်များကို အသုံးပြုခဲ့ပြီး ပြီးမြောက်ရန် တစ်လခန့်အချိန်ယူခဲ့ရသည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုဗီဒီယိုသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလအထိကြည့်ရှုသူ ၇၈ သန်းကျော် ရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါရုပ်ရှင်တို သည် ပရိသတ်များ၏ ချီးကျူးမှုများကို ရရှိခဲ့ပြီး ဝေဖန်ရေးသမားများထံမှလည်း အကြိုက်တွေ့စေခဲ့သည်။ '''Parsons''' သည် ဗီဒီယိုများကို ဇာတ်လမ်းတိုစီးရီးအဖြစ်ချဲ့ထွင်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် '''Backrooms''' ထဲသို့ ဝင်ပေါက်တစ်ခုဖွင့်ကာ သုတေသနပြုလုပ်ခဲ့သည့် '''Async''' အဖွဲ့အစည်းကဲ့သို့သော ဇာတ်ကွက်များကို ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ စီးရီးသည် စုစုပေါင်းကြည့်ရှုသူ ၁၉၇ သန်းကျော်အထိရှိခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင် '''A24''' ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေးက '''Parsons''' ၏ ဗီဒီယိုများကို အခြေခံ၍ '''Backrooms''' ရုပ်ရှင်ကားကြီးတစ်ကားကို ထုတ်လုပ်မည်ဖြစ်ပြီး '''Parsons''' ကိုယ်တိုင် ဒါရိုက်တာအဖြစ် ရိုက်ကူးမည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ဇာတ်ညွှန်းကို '''Will Soodik''' က ရေးသားခဲ့ပြီး ရုပ်ရှင်ကားကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင်၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၂၉ ရက်နေ့၌ ရုံတင်ပြခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:စိတ်ကူးယဉ် ဒိုင်မင်းရှင်းများ]] otyza6cnfqr80olyzml3u4gh2siy1xx 0 287244 1046616 1035893 2026-08-05T16:05:34Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဗန်းစကား]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046616 wikitext text/x-wiki '''ဇက်ဆွဲသည်''' သည် မြန်မာဗန်းစကား ဖြစ်သည်။<ref name="hlathamein">{{cite book |title= ဘန်းစကား |author= လှသမိန် |publisher= |location= |date= |pages= }}</ref> ==အသုံးပြုပုံ== "နှေးဖင့်အောင်လုပ်သည်၊ ထိန်းချုပ်သည်" ဟူသည့် အဓိပ္ပါယ်ဖြင့် သုံးကြသည်။<ref name="hlathamein"/> ==ရှင်းလင်းချက်== မြင်းပွဲများကို မြင်းများကို ရပ်တန့်စေခြင်း၊ အရှိန်ထိန်းချင်သည့်အခါမျိုးတွင် ဇက်ကြိုးကို ဆွဲကာ ထိန်းချုပ်ကြသည်။ ထိုသဘောကို ပမာပြု၍ တစ်စုံတရာကို နှေးဖင့်အောင်ပြုလုပ်ရာတွင်ဖြစ်စေ ထိန်းချုပ်ရာတွင်ဖြစ်စေ "ဇက်ဆွဲသည်" ဟု သုံးကြသည်။<ref name="hlathamein"/> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဗန်းစကား]] n791qi9b7h40j9ddm9is8jwktai3i9g 0 288196 1046623 1039338 2026-08-05T16:23:23Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တောင်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046623 wikitext text/x-wiki = ဆင်နှာမောင်းတောင် = '''ဆင်နှာမောင်းတောင်''' သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်အတွင်း တည်ရှိသော တောင်တစ်လုံးဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် အမြင့် ၂,၆၉၃ ပေ (၈၂၁ မီတာ) ခန့် ရှိသည်။ တောင်၏ အမည်မှာ တောင်ထိပ်အနီးရှိ ကျောက်ဆောင်တစ်ခု၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဆင်၏ နှာမောင်းနှင့် ဆင်တူသောကြောင့် ခေါ်တွင်လာခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဒေသခံများက ယူဆကြသည်။ == တည်နေရာ == ဆင်နှာမောင်းတောင်သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အနောက်ပိုင်းရှိ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်အတွင်း တည်ရှိပြီး ပဲခူးရိုးမတောင်တန်းဒေသနှင့် ဆက်စပ်လျက် ရှိသည်။ တောင်ပေါ်မှ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ သစ်တောများ၊ တောင်တန်းများနှင့် လွင်ပြင်ဒေသများကို ကျယ်ပြန့်စွာ မြင်တွေ့နိုင်သည်။ == သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် == တောင်ပတ်ဝန်းကျင်တွင် သဘာဝတောအုပ်များ တည်ရှိပြီး ဒေသခံ အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ်များကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ မိုးရာသီနှင့် ဆောင်းရာသီကာလများတွင် တောင်ထိပ်မှ တိမ်ပင်လယ်မြင်ကွင်းများ ပေါ်ပေါက်တတ်သည်။ == ခရီးသွားလုပ်ငန်း == ဆင်နှာမောင်းတောင်သည် Hiking၊ Trekking နှင့် Camping လုပ်ငန်းများအတွက် လူသိများလာသော သဘာဝခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ နေထွက်ချိန်နှင့် နေဝင်ချိန် ရှုခင်းများကြောင့် ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးသူများနှင့် သဘာဝချစ်သူများ လာရောက်လည်ပတ်လေ့ရှိကြသည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == "ဆင်နှာမောင်းတောင်" ဟူသော အမည်သည် တောင်ထိပ်အနီးရှိ ကျောက်ဆောင်၏ ထူးခြားသော ပုံသဏ္ဌာန်မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ယင်းကျောက်ဆောင်သည် ဆင်၏ နှာမောင်းကဲ့သို့ ရှေ့သို့ ထိုးထွက်နေသည့် အသွင်အပြင် ရှိသည်။ == ကြည့်ရှုနိုင်သည့်နေရာများ == * ဆင်နှာမောင်းကျောက်ဆောင် View Point * နေထွက်ကြည့်ရှုရာ နေရာ * တောင်ထိပ်စခန်း (Camp Site) * ပဲခူးရိုးမတောင်တန်း ရှုခင်းကြည့်ရာ နေရာများ == ကိုးကား == ဤဆောင်းပါးတွင် အသုံးပြုထားသော အချက်အလက်များကို ဒေသဆိုင်ရာ စစ်တမ်းများ၊ ခရီးသွားမှတ်တမ်းများနှင့် ယုံကြည်စိတ်ချရသော အရင်းအမြစ်များဖြင့် ထပ်မံစိစစ်ရန် လိုအပ်သည်။ [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တောင်များ]] 9hvtpohf1qru565h0cf01x8r581tv44 1046624 1046623 2026-08-05T16:26:21Z Dr Lotus Black 31011 1046624 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = ဆင်နှာမောင်းတောင်<ref>{{cite web |url=https://www.mofa.go.jp/mofaj/gaiko/oda/files/000385983.pdf|title=ကန့်ဘလူတောင်. Mt.Kantbalu (2633 ft) သာယာဝတီTharyarwaddy (タヤワディ ဥက္ကံ Oakkan " ပဲခူးမြစ် Bago river. Modyingyi WR.|publisher=Ministry of Foreign Affairs of Japan|accessdate=၂၀၂၆-၀၈-၀၅}}</ref> | other_name = | native_name = | image = | map = | map_caption = | label_position = | elevation_m = 821 | prominence_m = 821 | prominence_ref = | listing = | coordinates = | coordinates_ref = | location = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်]] | range = [[ပဲခူးရိုးမ]] | range_coordinates = | first_ascent = | easiest_route = Hiking }} '''ဆင်နှာမောင်းတောင်''' သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်အတွင်း တည်ရှိသော တောင်တစ်လုံးဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် အမြင့် ၂,၆၉၃ ပေ (၈၂၁ မီတာ) ခန့် ရှိသည်။ တောင်၏ အမည်မှာ တောင်ထိပ်အနီးရှိ ကျောက်ဆောင်တစ်ခု၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဆင်၏ နှာမောင်းနှင့် ဆင်တူသောကြောင့် ခေါ်တွင်လာခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဒေသခံများက ယူဆကြသည်။ == တည်နေရာ == ဆင်နှာမောင်းတောင်သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အနောက်ပိုင်းရှိ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်အတွင်း တည်ရှိပြီး ပဲခူးရိုးမတောင်တန်းဒေသနှင့် ဆက်စပ်လျက် ရှိသည်။ တောင်ပေါ်မှ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ သစ်တောများ၊ တောင်တန်းများနှင့် လွင်ပြင်ဒေသများကို ကျယ်ပြန့်စွာ မြင်တွေ့နိုင်သည်။ == သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် == တောင်ပတ်ဝန်းကျင်တွင် သဘာဝတောအုပ်များ တည်ရှိပြီး ဒေသခံ အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ်များကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ မိုးရာသီနှင့် ဆောင်းရာသီကာလများတွင် တောင်ထိပ်မှ တိမ်ပင်လယ်မြင်ကွင်းများ ပေါ်ပေါက်တတ်သည်။ == ခရီးသွားလုပ်ငန်း == ဆင်နှာမောင်းတောင်သည် Hiking၊ Trekking နှင့် Camping လုပ်ငန်းများအတွက် လူသိများလာသော သဘာဝခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ နေထွက်ချိန်နှင့် နေဝင်ချိန် ရှုခင်းများကြောင့် ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးသူများနှင့် သဘာဝချစ်သူများ လာရောက်လည်ပတ်လေ့ရှိကြသည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == "ဆင်နှာမောင်းတောင်" ဟူသော အမည်သည် တောင်ထိပ်အနီးရှိ ကျောက်ဆောင်၏ ထူးခြားသော ပုံသဏ္ဌာန်မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ယင်းကျောက်ဆောင်သည် ဆင်၏ နှာမောင်းကဲ့သို့ ရှေ့သို့ ထိုးထွက်နေသည့် အသွင်အပြင် ရှိသည်။ == ကြည့်ရှုနိုင်သည့်နေရာများ == * ဆင်နှာမောင်းကျောက်ဆောင် View Point * နေထွက်ကြည့်ရှုရာ နေရာ * တောင်ထိပ်စခန်း (Camp Site) * ပဲခူးရိုးမတောင်တန်း ရှုခင်းကြည့်ရာ နေရာများ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တောင်များ]] ihu9dmzm2c781tic12tjxwuslsf3l37 0 288197 1046582 1039339 2026-08-05T11:59:54Z Dr Lotus Black 31011 1046582 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = ကန့်ဘလူတောင်<ref>https://www.mofa.go.jp/mofaj/gaiko/oda/files/000385983.pdf</ref> | other_name = | native_name = | image = | map = | map_caption = | label_position = | elevation_m = 802 | prominence_m = 802 | prominence_ref = | listing = | coordinates = | coordinates_ref = | location = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သာယာဝတီမြို့နယ်]] | range = [[ပဲခူးရိုးမ]] | range_coordinates = | first_ascent = | easiest_route = Hiking }} '''ကန့်ဘလူတောင်''' သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သာယာဝတီမြို့နယ်]]အတွင်း တည်ရှိသော တောင်တစ်လုံးဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် အမြင့် ၂,၆၃၃ ပေ (၈၀၂ မီတာခန့်) ရှိသည်။ ကန့်ဘလူတောင်သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အနောက်ပိုင်းဒေသရှိ သာယာဝတီမြို့နယ်အတွင်း တည်ရှိပြီး [[ပဲခူးရိုးမ]]တောင်တန်းဒေသနှင့် ဆက်စပ်သော တောင်တစ်လုံးဖြစ်သည်။ တောင်ပတ်ဝန်းကျင်တွင် သစ်တောများနှင့် သဘာဝတောင်တန်းရှုခင်းများ ရှိသည်။ တောင်ဒေသသည် သဘာဝတောအုပ်များ၊ တောင်စောင်းများနှင့် မြေမျက်နှာသွင်ပြင် အမျိုးမျိုး ပါဝင်သော ဒေသဖြစ်သည်။ ရာသီအလိုက် သဘာဝရှုခင်းများ ပြောင်းလဲမှုကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ကန့်ဘလူတောင်သည် တောင်တက်ခြင်း (Hiking) နှင့် သဘာဝလေ့လာခြင်းများအတွက် စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ တောင်ထိပ်မှ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ တောင်တန်းနှင့် သဘာဝရှုခင်းများကို ကြည့်ရှုနိုင်သည်။ "ကန့်ဘလူတောင်" ဟူသော အမည်၏ မူလအကြောင်းအရင်းနှင့် သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို ဒေသခံမှတ်တမ်းများနှင့် ထပ်မံလေ့လာရန် လိုအပ်သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တောင်များ]] tmrkeeskg4ykhpwq6lcj7dcjmrwjex0 1046583 1046582 2026-08-05T12:07:46Z Dr Lotus Black 31011 1046583 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = ကန့်ဘလူတောင်<ref>{{cite web |url=https://www.mofa.go.jp/mofaj/gaiko/oda/files/000385983.pdf|title=ကန့်ဘလူတောင်. Mt.Kantbalu (2633 ft) သာယာဝတီTharyarwaddy (タヤワディ ဥက္ကံ Oakkan " ပဲခူးမြစ် Bago river. Modyingyi WR.|publisher=Ministry of Foreign Affairs of Japan}}</ref> | other_name = | native_name = | image = | map = | map_caption = | label_position = | elevation_m = 802 | prominence_m = 802 | prominence_ref = | listing = | coordinates = | coordinates_ref = | location = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သာယာဝတီမြို့နယ်]] | range = [[ပဲခူးရိုးမ]] | range_coordinates = | first_ascent = | easiest_route = Hiking }} '''ကန့်ဘလူတောင်''' သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သာယာဝတီမြို့နယ်]]အတွင်း တည်ရှိသော တောင်တစ်လုံးဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် အမြင့် ၂,၆၃၃ ပေ (၈၀၂ မီတာခန့်) ရှိသည်။ ကန့်ဘလူတောင်သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အနောက်ပိုင်းဒေသရှိ သာယာဝတီမြို့နယ်အတွင်း တည်ရှိပြီး [[ပဲခူးရိုးမ]]တောင်တန်းဒေသနှင့် ဆက်စပ်သော တောင်တစ်လုံးဖြစ်သည်။ တောင်ပတ်ဝန်းကျင်တွင် သစ်တောများနှင့် သဘာဝတောင်တန်းရှုခင်းများ ရှိသည်။ တောင်ဒေသသည် သဘာဝတောအုပ်များ၊ တောင်စောင်းများနှင့် မြေမျက်နှာသွင်ပြင် အမျိုးမျိုး ပါဝင်သော ဒေသဖြစ်သည်။ ရာသီအလိုက် သဘာဝရှုခင်းများ ပြောင်းလဲမှုကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ကန့်ဘလူတောင်သည် တောင်တက်ခြင်း (Hiking) နှင့် သဘာဝလေ့လာခြင်းများအတွက် စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ တောင်ထိပ်မှ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ တောင်တန်းနှင့် သဘာဝရှုခင်းများကို ကြည့်ရှုနိုင်သည်။ "ကန့်ဘလူတောင်" ဟူသော အမည်၏ မူလအကြောင်းအရင်းနှင့် သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို ဒေသခံမှတ်တမ်းများနှင့် ထပ်မံလေ့လာရန် လိုအပ်သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တောင်များ]] 5hxjyk5xsgfktvip3ppfvhbiakrogo8 1046584 1046583 2026-08-05T12:09:13Z Dr Lotus Black 31011 1046584 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = ကန့်ဘလူတောင်<ref>{{cite web |url=https://www.mofa.go.jp/mofaj/gaiko/oda/files/000385983.pdf|title=ကန့်ဘလူတောင်. Mt.Kantbalu (2633 ft) သာယာဝတီTharyarwaddy (タヤワディ ဥက္ကံ Oakkan " ပဲခူးမြစ် Bago river. Modyingyi WR.|publisher=Ministry of Foreign Affairs of Japan|accessdate=၂၀၂၆-၀၈-၀၅}}</ref> | other_name = | native_name = | image = | map = | map_caption = | label_position = | elevation_m = 802 | prominence_m = 802 | prominence_ref = | listing = | coordinates = | coordinates_ref = | location = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သာယာဝတီမြို့နယ်]] | range = [[ပဲခူးရိုးမ]] | range_coordinates = | first_ascent = | easiest_route = Hiking }} '''ကန့်ဘလူတောင်''' သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သာယာဝတီမြို့နယ်]]အတွင်း တည်ရှိသော တောင်တစ်လုံးဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် အမြင့် ၂,၆၃၃ ပေ (၈၀၂ မီတာခန့်) ရှိသည်။ ကန့်ဘလူတောင်သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အနောက်ပိုင်းဒေသရှိ သာယာဝတီမြို့နယ်အတွင်း တည်ရှိပြီး [[ပဲခူးရိုးမ]]တောင်တန်းဒေသနှင့် ဆက်စပ်သော တောင်တစ်လုံးဖြစ်သည်။ တောင်ပတ်ဝန်းကျင်တွင် သစ်တောများနှင့် သဘာဝတောင်တန်းရှုခင်းများ ရှိသည်။ တောင်ဒေသသည် သဘာဝတောအုပ်များ၊ တောင်စောင်းများနှင့် မြေမျက်နှာသွင်ပြင် အမျိုးမျိုး ပါဝင်သော ဒေသဖြစ်သည်။ ရာသီအလိုက် သဘာဝရှုခင်းများ ပြောင်းလဲမှုကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ကန့်ဘလူတောင်သည် တောင်တက်ခြင်း (Hiking) နှင့် သဘာဝလေ့လာခြင်းများအတွက် စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ တောင်ထိပ်မှ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ တောင်တန်းနှင့် သဘာဝရှုခင်းများကို ကြည့်ရှုနိုင်သည်။ "ကန့်ဘလူတောင်" ဟူသော အမည်၏ မူလအကြောင်းအရင်းနှင့် သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို ဒေသခံမှတ်တမ်းများနှင့် ထပ်မံလေ့လာရန် လိုအပ်သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တောင်များ]] 7q19ga5irny8u0dhfkzho7y0rktf24m 0 288234 1046587 1039447 2026-08-05T12:36:26Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046587 wikitext text/x-wiki ခိဘိရှိမမြစ် (亀尾島川) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဂိဖုခရိုင်၊ ဂိဖုမြို့ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ မြစ်သည် ခိုရှိမိတောင်တန်းမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်စီးဆင်းလာသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] in46oqbzxztqluww97hmtgzjrg32989 0 288372 1046633 1039909 2026-08-05T16:46:25Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046633 wikitext text/x-wiki '''ဆန်းဒိုင်းမြစ်''' (千代川, Sendai-gawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တော့တိုရိခရိုင်]]အရှေ့ဘက်ပိုင်းရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] 0tyxfnhwidestsgrwdx10m9zxfuxjbp 0 288598 1046625 1041914 2026-08-05T16:28:21Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:မြန်မာ သဘင်ပညာရှင်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046625 wikitext text/x-wiki == မိန်းမမင်းသား ကုလားမညွန့်စိန် (အောင်ညွန့်စိန်) == {| class="infobox" style="width:25em; text-align:left; font-size:90%;" |+ style="font-size:large; font-weight:bold;" | ကုလားမညွန့်စိန် |- ! colspan="2" style="text-align:center;" | {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image=|size=200px|alt=}} |- ! မွေးဖွားနာမည် | မညွန့်စိန် |- ! အခြားအမည် | အောင်ညွန့်စိန် |- ! မွေးဖွားရာဒေသ | မော်လမြိုင်ကျွန်း |- ! မိဘများ | ဦးဖိုးမြိုင်၊ ဒေါ်စောမြိုင် |- ! အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း | သဘင်မင်းသား (မိန်းမမင်းသား) |- ! ထင်ရှားသောဇာတ်ထုပ်များ | ရွှေလူဝံ၊ ပဲခူးသမိုင်း၊ ရေငန်ပိုင်ဦးရှင်ကြီး |- ! ခင်ပွန်း | ဦးသူတော် (နှဲဆရာ) |- ! ဆရာများ | ဆီကျော်စိန်တင်၊ ဦးစော်ဘွား၊ မင်းသားတောကျော် |} မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်သမိုင်းတွင် မိန်းမသားဖြစ်လျက်နှင့် မင်းသားနေရာမှ အောင်မြင်စွာ ကပြနိုင်ခဲ့သည့် ထင်ရှားသောပုဂ္ဂိုလ်မှာ "ကုလားမညွန့်စိန်" ဖြစ်သည်။ သူမသည် အရပ်အမောင်း၊ အသံနှင့် အကအခုန်တို့တွင် ထူးချွန်ပြီး ပရိသတ်တို့၏ အားပေးမှုကို အထူးရရှိခဲ့သော မင်းသားတစ်လက်ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == မော်လမြိုင်ကျွန်းဇာတိဖြစ်သော မညွန့်စိန်ကို ဖခင် ဦးဖိုးမြိုင်နှင့် မိခင် ဒေါ်စောမြိုင်တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူမသည် မွေးချင်းနှစ်ဦးတွင် အစ်မအကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ သူမ၏မောင်ငယ်မှာလည်း အငြိမ့်လောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် လူရွှင်တော် "ဥဩ" အဖြစ် ထင်ရှားခဲ့ကာ အသက် ၄၀ အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ == အနုပညာလမ်းကြောင်းပေါ်သို့ စတင်ခြင်း == မညွန့်စိန်သည် ငယ်စဉ်က ကျောင်းစာပေထက် အကအခုန်၊ အတီးအမှုတ်ကိုသာ ပိုမိုစိတ်ဝင်စားခဲ့သည်။ ပညာရေးအပိုင်းတွင် ရေးတတ်ဖတ်တတ်ရုံမျှသာ သင်ကြားခဲ့ပြီး အနုပညာလောကသို့ စတင်ခြေချသည့်အနေဖြင့် ရှေ့နေ ဦးဘသော် တည်ထောင်သော "မဟာဒုတ်အသင်း" တွင် ယိမ်းမင်းသမီးအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် "သုံးပန်လှ ထိပ်တင်ညွန့်" ဟု အမည်ရသည့် ကလေးဇာတ်အဖွဲ့တွင် မင်းသမီး၊ အပျိုတော်၊ မိန်းမကြမ်း စသည့် ဇာတ်ရုပ်မျိုးစုံကို သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ == ဆရာသမားများနှင့် အနုပညာသင်ယူမှု == မညွန့်စိန်သည် အနုပညာပညာရပ်များကို ဆရာအဆင့်ဆင့်ထံတွင် သင်ယူခဲ့သည် - ဆီကျော်စိန်တင်: ဂရိတ်ဦးဖိုးစိန်ဇာတ်အဖွဲ့မှ မင်းသမီးဖြစ်ပြီး မညွန့်စိန်၏ လက်ဦးဆရာဖြစ်သည်။ ရေကျော်ရပ်မှ မင်းသမီးတစ်ဦးကို အကြောင်းပြု၍ နာမည်မှည့်ခေါ်ရာမှ "ဆီကျော်စိန်တင်" ဟု ထင်ရှားလာခြင်းဖြစ်သည်။ မင်းသားကြီး ဦးစော်ဘွား: ဆီကျော်စိန်တင်ထံတွင် ပညာယူပြီးနောက် မင်းသားကြီး ဦးစော်ဘွားထံသို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ မင်းသားတောကျော်: ဗန္ဓုလကျော်စိန်ဇာတ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဇာတ်မင်းသမီးတို့၏ အဓိကကျသော အဆို၊ အငို၊ အပြောပညာရပ်များကို မင်းသားတောကျော်ထံမှ စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့သည်။ == မင်းသမီးဘဝမှ မင်းသားဘဝသို့ ပြောင်းလဲခြင်း == မညွန့်စိန်သည် အသက် ၂၃ နှစ်အရွယ် (ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၁၉၂၀ ဝန်းကျင်) အထိ မင်းသမီးအဖြစ်သာ ကပြခဲ့သည်။ သို့သော် သူမနှင့် တွဲဖက်ကပြနေသည့် "ဒေါင်းဖို" အမည်ရှိ မင်းသားကို ပရိသတ်က “မင်းသမီးကို တို့ပါ၊ ဆိတ်ပါ” ဟု ပွဲတောင်းကြသည့်အတွက် သူမအလွန်ရှက်ရွံ့မိသည်။ ထိုအချိန်က ဟီရိဩတ္တပ္ပတရားကို အလေးထားသည့်ခေတ်ဖြစ်ရာ မင်းသမီးအဖြစ် ဆက်လက်မကတော့ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ မိန်းမသားဖြစ်သော်လည်း သူမ၏ အရပ်အမောင်း၊ အသံဟန်ပန်နှင့် အကအခုန်တို့က မင်းသားနေရာအတွက် အထူးသင့်လျော်နေသဖြင့် ပရိသတ်၏ အားပေးမှုနှင့်အတူ "အောင်ညွန့်စိန်" ဟူသော အမည်ဖြင့် မင်းသားစတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့မှ အပျိုကြီးညီအစ်မနှစ်ဦးဖြစ်သော ဒေါ်ညိုနှင့် ဒေါ်လှတို့က သူမ၏ ဇာတ်ပိုင်ရှင်များ ဖြစ်ကြသည်။ မင်းသားအမည်မှာ "အောင်ညွန့်စိန်" ဖြစ်သော်လည်း ပရိသတ်ကမူ "ကုလားမညွန့်စိန်" ဟုသာ ရင်းနှီးစွာ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ == ထင်ရှားသော ဇာတ်ထုပ်များ == ကုလားမညွန့်စိန်သည် အောက်ပါဇာတ်ထုပ်များကို အနိုင်နင်းဆုံး ကပြနိုင်ခဲ့သည် - ရွှေလူဝံ (ဆရာတောကျော်ပင် ချီးကျူးရသည်အထိ နိုင်နင်းခဲ့သည်) ပဲခူးသမိုင်း ရေငန်ပိုင်ဦးရှင်ကြီး ရှင်သီဝလိ ငွေကုမ္ဘာန်ဘီလူး ပဒုမ ပုဖွယက္ခ မိတ္ထီလာကန်တော်သမိုင်း ဇီဝိတသာမဏေ ထို့အပြင် သူမသည် မင်းသား၊ မင်းသမီးအများစု မတတ်ကျွမ်းကြသည့် “ဧယဉ်ကျူး” သည့်အလုပ်တွင်လည်း အလွန်ကျွမ်းကျင်သူဖြစ်သည်။ == ဘဝနှောင်းပိုင်းနှင့် ကိုယ်ပိုင်သီချင်း == အသက် ၅၀ အရွယ်တွင် မင်းသားအလုပ်မှ အနားယူခဲ့သည်။ သူမ၏ ခင်ပွန်းမှာ နှဲဆရာ ဦးသူတော်ဖြစ်သည်။ သူမသည် မင်းသားအောင်ညွန့်စိန်အမည်ဖြင့် ပွဲဦးထွက်တွင် ပရိသတ်ကို မေတ္တာပို့လေ့ရှိသော ထင်ရှားသည့် မေတ္တာပို့တေးမှာ - “သဗ္ဗေသတ္တာ ဝေနေယျာအများတို့ × × စိတ်သွားတိုင်း ကိုယ်ပါ စေ × × လိုရာဆန္ဒ သဗ္ဗစိတ္တ ပြည့်စုံတော်မူကြပါစေ × × လက်ယာအောင်သပြေ × × မပျက်ပါ ညောင်ရေ × × ဘေး အပေါင်းရန်ကွာ × ကျန်းမာကြစေ (မာရဲ့လားလေ × × သာ ရဲ့လားလေ) သဘောစိတ်မှာ × အနောဒိသာ × ဩဒိဿ မေတ္တာရေ × × အောင်ပါစေယခု × × ဇေယျတုဖြာဝေ × တင် ပဏ္ဏာခြွေ × × ဆင်ကာရဝေ × × ကြွလာကြတဲ့ မိဘများကို မေးပါရတော့ × × အောင်ညွန့်စိန်ကလေ × × မာကြရဲ့လား ဗျာ × × ကျန်းမာပါစေ × × စကားလက်ဆောင်ဝေ” ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ကုလားမညွန့်စိန်သည် အသားမည်းသော်လည်း မီးရောင်အောက်တွင် အလွန်လှပသူဖြစ်ပြီး၊ သူမ၏ အနုပညာစွမ်းရည်ဖြင့် မြန်မာ့သဘင်သမိုင်းတွင် မိန်းမမင်းသားအဖြစ် ထူးခြားစွာ မှတ်တမ်းဝင်ခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == * ရင်းမြစ် - ( စာရေးဆရာ ဆင်ဖြူကျွန်းအောင်သိန်း ရေးသားသော မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်ပညာရှင် များစာအုပ်မှ ဖော်ပြသည်။ ) [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ သဘင်ပညာရှင်များ]] jx6zess9feessaav1e96vqsz2terxpb 0 288869 1046696 1041692 2026-08-06T06:37:58Z Dr Lotus Black 31011 [[Murad Hasan]] မှ [[မူရတ် ဟာဆန်]] သို့ စာမျက်နှာကို ပြန်ညွှန်းချန်မထားဘဲ Dr Lotus Black က ရွှေ့ခဲ့သည် 1041692 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=မူရတ် ဟာဆန်|native_name=মুরাদ হাসান|native_name_lang=bn|image=Murad Hasan 2020.jpg|caption=၂၀၂၀ ခုနှစ်က ဟာဆန်|office=[[Ministry of Information (Bangladesh)|Minister of State for Information and Broadcasting]]|term_start=၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၉|term_end=၂၀၂၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက်|predecessor=[[Zunaid Ahmed Palak]]<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/politics/those-who-are-new-state-ministers-in-bangladesh-1683751|title=Those who are new state ministers|date=2019-01-06|work=The Daily Star|language=en|access-date=2020-03-28}}</ref>|successor=[[Mohammad A. Arafat]]|constituency_MP1=[[Jamalpur-4]]|term_start1=30 January 2019|term_end1=29 January 2024|predecessor1=[[Md. Mamunoor Rashid]]|successor1=[[Abdur Rashid (Jamalpur politician)|Abdur Rashid]]|term_start2=၂၀၀၉ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၅|term_end2=၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၄ ရက်|predecessor2=[[Anwarul Kabir Talukdar]]|office3=[[Ministry of Health and Family Welfare (Bangladesh)|Minister of State for Health and Family Welfare]]|term_start3=7 January 2019|term_end3=19 May 2019|predecessor3=[[Zahid Maleque]]|successor3=Zahid Maleque|birth_date={{birth date and age|1974|10|10|df=y}}|birth_place=[[Jamalpur Sadar Upazila|Jamalpur]], [[Dhaka Division|ဒါကာ]], ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်|party=[[Awami League]]|alma_mater={{ubl|[[Jamalpur Zilla School]]|[[Notre Dame College, Dhaka|Notre Dame College]]|[[Mymensingh Medical College]]}}}} <references /> '''မူရတ် ဟာဆန်''' (၁၉၇၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွား) <ref name="bss" /> သည် အာဝါမီလိဂ် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဂျမာပူ-၄ မဲဆန္ဒနယ်မှ ဂျာတီယာ ဆန်ဆတ် အဖွဲ့ဝင်ဟောင်းတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၂၀၁၉ မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အတွင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော ပြည်နယ် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဟောင်းတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ <ref name="bss">{{Cite news |title=Profile of the State Minister |url=http://www.bssnews.net/?page_id=289387 |access-date=2020-01-23 |work=Bangladesh Sangbad Sangstha}}</ref> t8qe2fcjl7mjgtognvwn95v53jcrgp6 1046697 1046696 2026-08-06T06:39:19Z Dr Lotus Black 31011 1046697 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=မူရတ် ဟာဆန်|native_name=মুরাদ হাসান|native_name_lang=bn|image=Murad Hasan 2020.jpg|caption=၂၀၂၀ ခုနှစ်က ဟာဆန်|office=[[Ministry of Information (Bangladesh)|Minister of State for Information and Broadcasting]]|term_start=၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၉|term_end=၂၀၂၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက်|predecessor=[[Zunaid Ahmed Palak]]<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/politics/those-who-are-new-state-ministers-in-bangladesh-1683751|title=Those who are new state ministers|date=2019-01-06|work=The Daily Star|language=en|access-date=2020-03-28}}</ref>|successor=[[Mohammad A. Arafat]]|constituency_MP1=[[Jamalpur-4]]|term_start1=30 January 2019|term_end1=29 January 2024|predecessor1=[[Md. Mamunoor Rashid]]|successor1=[[Abdur Rashid (Jamalpur politician)|Abdur Rashid]]|term_start2=၂၀၀၉ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၅|term_end2=၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၄ ရက်|predecessor2=[[Anwarul Kabir Talukdar]]|office3=[[Ministry of Health and Family Welfare (Bangladesh)|Minister of State for Health and Family Welfare]]|term_start3=7 January 2019|term_end3=19 May 2019|predecessor3=[[Zahid Maleque]]|successor3=Zahid Maleque|birth_date={{birth date and age|1974|10|10|df=y}}|birth_place=[[Jamalpur Sadar Upazila|Jamalpur]], [[Dhaka Division|ဒါကာ]], ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်|party=[[Awami League]]|alma_mater={{ubl|[[Jamalpur Zilla School]]|[[Notre Dame College, Dhaka|Notre Dame College]]|[[Mymensingh Medical College]]}}}} <references /> '''မူရတ် ဟာဆန်''' (၁၉၇၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွား) <ref name="bss" /> သည် အာဝါမီလိဂ် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဂျမာပူ-၄ မဲဆန္ဒနယ်မှ ဂျာတီယာ ဆန်ဆတ် အဖွဲ့ဝင်ဟောင်းတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၂၀၁၉ မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အတွင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော ပြည်နယ် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဟောင်းတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ <ref name="bss">{{Cite news |title=Profile of the State Minister |url=http://www.bssnews.net/?page_id=289387 |access-date=2020-01-23 |work=Bangladesh Sangbad Sangstha}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{Lifetime|၁၉၇၄|}} 9mywc6mbcai3q6mp6jp871w9bijrm90 1046698 1046697 2026-08-06T06:42:14Z Dr Lotus Black 31011 1046698 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Murad Hasan | native_name = মুরাদ হাসান | native_name_lang = bn | image = Murad Hasan 2020.jpg | caption = Hasan in 2020 | office = [[:en:Ministry of Information (Bangladesh)|Minister of State for Information and Broadcasting]] | prime_minister = [[Sheikh Hasina]] | term_start = 19 May 2019 | term_end = 7 December 2021 | predecessor = [[Zunaid Ahmed Palak]]<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/politics/those-who-are-new-state-ministers-in-bangladesh-1683751|title=Those who are new state ministers|date=2019-01-06|work=The Daily Star|language=en|access-date=2020-03-28}}</ref> | successor = [[Mohammad A. Arafat]] | constituency_MP1 = [[Jamalpur-4]] | term_start1 = 30 January 2019 | term_end1 = 29 January 2024 | predecessor1 = [[Md. Mamunoor Rashid]] | successor1 = [[:en:Abdur Rashid (Jamalpur politician)|Abdur Rashid]] | term_start2 = 25 January 2009 | term_end2 = 24 January 2014 | predecessor2 = [[Anwarul Kabir Talukdar]] | office3 = [[:en:Ministry of Health and Family Welfare (Bangladesh)|Minister of State for Health and Family Welfare]] | term_start3 = 7 January 2019 | term_end3 = 19 May 2019 | predecessor3 = [[Zahid Maleque]] | successor3 = Zahid Maleque | birth_date = {{birth date and age|1974|10|10|df=y}} | birth_place = [[:en:Jamalpur Sadar Upazila|Jamalpur]], [[:en:Dhaka Division|Dhaka]], Bangladesh | party = [[Awami League]] | alma_mater = {{ubl|[[Jamalpur Zilla School]]|[[:en:Notre Dame College, Dhaka|Notre Dame College]]|[[Mymensingh Medical College]]}} }} '''မူရတ် ဟာဆန်''' (၁၉၇၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွား) <ref name="bss" /> သည် အာဝါမီလိဂ် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဂျမာပူ-၄ မဲဆန္ဒနယ်မှ ဂျာတီယာ ဆန်ဆတ် အဖွဲ့ဝင်ဟောင်းတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၂၀၁၉ မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အတွင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော ပြည်နယ် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဟောင်းတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ <ref name="bss">{{Cite news |title=Profile of the State Minister |url=http://www.bssnews.net/?page_id=289387 |access-date=2020-01-23 |work=Bangladesh Sangbad Sangstha}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{Lifetime|၁၉၇၄|}} {{Bio-stub}} 20ynzf1lo61ff2s8arjeafl9ouijo0j 0 288923 1046627 1041987 2026-08-05T16:33:50Z Dr Lotus Black 31011 1046627 wikitext text/x-wiki ကာနာတာကာပြည်နယ်ရှိ ဘာသာတရားများကို လေ့လာကြည့်ရာ၌ အိန္ဒိယနိုင်ငံတဝန်းလုံးတွင် တွေ့ရသော ဘာသာတရားအားလုံးနီးပါးပါဝင်သည်ကို တွေ့ရသည်။။ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၏ ဘာသာရေးသည် ကျယ်ပြောများပြားစုံလင်သော ဘာသာရေးသမုဒ္ဒရာတစ်ခုပင်ဖြစ်နေပါသည်။။ ဘာသာရေးအတွေးအခေါ် ရေစီးကြောင်းများသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်၊ တောင်ဘက်၊ အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်မှ မတူညီသောအရပ်များမှ ဤသမုဒ္ဒရာထဲသို့ စီးဆင်းလာခဲ့သည်။ [[Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] adovpob08ysyu747e7w3wo29bvkrnvx 0 288927 1046630 1041999 2026-08-05T16:38:05Z Dr Lotus Black 31011 1046630 wikitext text/x-wiki '''ကုဍိယတ္တမ်အာဉ္ဇနေယျဆွာမိဘုရားကျောင်း'''သည်[[တမီးလ်နာဒူပြည်နယ်|တမီးလ်နာဒူးပြည်နယ်]] ဗေလိုရ် (ခရိုင်)တွင် တည်ရှိပါသည်။ == သမိုင်း == ဤဘုရားကျောင်းသည် တတိယရာစုကတည်းက ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်ပါသည်။ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ဝီကီပီးဒီးယား:ကိုးကားချက် လိုအပ်သည်|<span title="This claim needs references to reliable sources.">ကိုးကားချက် လိုအပ်သည်</span>]]'' &#x5D;</sup> == ဘုရားကျောင်းဖွဲ့စည်းပုံ == ထိုဘုရားကျောင်းကို အဓိကဘုရားကျောင်းအဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားထားပြီး ဟိန္ဒူဘဏ္ဍာရေးဌာန၏ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင်ရှိပါသည်။ ၎င်းကို မျိုးရိုးမလိုက်သော ဂေါပကအဖွဲ့မှ စီမံခန့်ခွဲသည်။ <ref name="form2">{{Cite web |title=தமிழகத் திருக்கோவில்கள் தரவுத் தொகுதி 2 |url=http://www.tamilvu.org/library/thirukkovil/Coimbatore/Form2.html |access-date=பெப்ரவரி 19, 2017 |publisher=[[தமிழ் இணையக் கல்விக்கழகம்]]}}</ref> == ပူဇာများ == ဤဘုရားကျောင်းတွင် အထူးပူဇော်ပွဲတစ်ခု ကျင်းပသည်။ သီရိရာမ နဝမိလတွင် အဓိကပွဲတော်တစ်ခု ကျင်းပသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ဘုရားကျောင်းများ]] bdzzzbflg9eizc4jeyfocpq8f7w9s7u 0 288956 1046621 1042109 2026-08-05T16:20:58Z Dr Lotus Black 31011 1046621 wikitext text/x-wiki '''ဆီလာပါဒီ ဂိုပီနာသဝါမီဘုရားကျောင်း'''သည် [[တမီးလ်နာဒူပြည်နယ်|တမီးလ်နာဒူးပြည်နယ်]] ၊ ဒင်ဒီဂူးခရိုင်၊ ဆီလာပါဒီတွင်တည်ရှိသော ပေရူမယ်ဘုရားကျောင်းတစ်ခုဖြစ်သည် ။ == သမိုင်း == ဤဘုရားကျောင်းက ၁၉ ရာစုကတည်းက ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ဝီကီပီးဒီးယား:ကိုးကားချက် လိုအပ်သည်|<span title="This claim needs references to reliable sources.">ကိုးကားချက် လိုအပ်သည်</span>]]'' &#x5D;</sup> == ဘုရားကျောင်းဖွဲ့စည်းပုံ == ဘုရားကျောင်းတွင် ဂိုပီနတ်၏ ဘုရားကျောင်း တည်ရှိသည်။ ဘုရားကျောင်းကို အဓိကဘုရားကျောင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး ဟိန္ဒူရန်ပုံငွေဌာန၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင်ရှိသည်။ ၎င်းကို မျိုးရိုးမလိုက်သော ဂေါပကအဖွဲ့မှ စီမံခန့်ခွဲသည်။ <ref name="form2">{{Cite web |title=தமிழகத் திருக்கோவில்கள் தரவுத் தொகுதி 2 |url=http://www.tamilvu.org/library/thirukkovil/Coimbatore/Form2.html |access-date=பெப்ரவரி 19, 2017 |publisher=[[தமிழ் இணையக் கல்விக்கழகம்]]}}</ref> == ပူဇာများ == ဤဘုရားကျောင်းတွင် ရာသီအလိုက် ပူဇော်ပွဲတစ်ခု ကျင်းပသည်။ == ကိုးကားချက်များ ==  {{Reflist}} [[Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ဘုရားကျောင်းများ]] 0mo6mdum30b8zhkzz6iqi58s2rzdp1y 0 288968 1046585 1042156 2026-08-05T12:27:07Z Dr Lotus Black 31011 1046585 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infobox book|name=ကွိ|author=[[ဟန်နရီဆဒ္ဒနာဟာရီဆန်]]|language=အင်္ဂလိပ်|country=အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|genre=|publisher=[[Houghton Mifflin Harcourt|Houghton Mifflin Company]]||image=Queed cover.jpg|pub_date=မေလ၊ ၁၉၉၁ခုနှစ်|english_pub_date=|pages=430}}ကွိ သည် အမေရိကန်စာရေးဆရာ ဟန်နရီဆဒ္ဒနာဟာရီဆန်ရေးသားသော ၁၉၁၁ ခုနှစ်ထုတ် ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်ဖြစ်ပြီး ၁၉၁၁ ခုနှစ်အတွက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် စတုတ္ထမြောက် အရောင်းရဆုံးစာအုပ် ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၁၃ ခုနှစ်ထုတ် ''VV's Eyes'' နှင့်အတူ [[Henry Sydnor Harrison|ဟာရီဆန်]] ၏ အကောင်းဆုံးဝတ္ထုများထဲမှ တစ်အုပ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသည်။ ၁၉၇၅ခုနှစ်၌ စာရေးဆရာ ဝင်းတင်က မြန်မာဘာသာသို့ပြန်ဆိုခဲ့သည်။ [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန်ဝတ္ထုများ]] gxitx4y3007vfqa8mhr9adicww9cafc 0 289976 1046656 1046551 2026-08-06T04:38:52Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ခရီးသွားလုပ်ငန်း */ 1046656 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = ယမနရှိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|山梨県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|山梨県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Yamanashi-ken}} | image_skyline = Lake Kawaguchiko Sakura Mount Fuji 3.JPG | image_caption = [[Lake Kawaguchi]], one of the [[Fuji Five Lakes]] in Yamanashi Prefecture, at the foot of [[Mount Fuji]] | image_flag = Flag of Yamanashi Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Symbol of Yamanashi Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | image_map = Map of Japan with highlight on 19 Yamanashi prefecture.svg | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]] ([[Kōshin'etsu region|Kōshin'etsu]]) ([[Tōkai region|Tōkai]]) | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name2 = [[Honshu]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Kōfu]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 27 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Kotaro Nagasaki]] (from February 2019) | area_total_km2 = 4,465.27 | area_water_percent = 1.3 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|32nd]] | elevation_max_m = 3778 | elevation_max_point = [[Mount Fuji]] | population_footnotes = | population_total = 787,592 | population_as_of = February 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|41st]] | population_density_km2 = 176 | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 3,715 billion<br />[[US$]] 27.4 billion (2022) | iso_code = JP-19 | website = {{URL|http://www.pref.yamanashi.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Japan | bird = Uguisu ([[Japanese bush warbler|bush warbler]]) | fish = | flower = Fujizakura ([[Prunus incisa|Fuji cherry]]) | tree = Kaede ([[Japanese maple]]) }} | population_blank1_title = Dialects | population_blank1 = Gun'nai・Koshu・[[Narada dialect|Narada]] | anthem = [[:ja:山梨県の歌|Yamanashi-ken no uta]] }} '''ယမနရှိခရိုင်''' (山梨県, Yamanashi-ken<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref>) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]တွင်ရှိသည့် ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် လူဦးရေ ၇၈၇,၅၉၂ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၄၄၆၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။<ref>Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Yamanashi-ken" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 1044|page=1044}}; "Chūbu" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|p. 126|page=126}}</ref> ယမနရှိခရိုင်သည် အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[နဂနိုခရိုင်]]၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[တိုကျိုမြို့]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ခိုးဖုမြို့သည် ခရိုင်မြို့တော်နှင့် ခရိုင်၏ အကြီးဆုံးမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ ခိုင်းမြို့၊ မိနမိအရုပုဆုမြို့နှင့် ဖုအဲဖုခိမြို့တို့ ဖြစ်သည်။<ref>[http://www.city.kofu.yamanashi.jp/contents/ 甲府市]; [http://www.city.kofu.yamanashi.jp/english/intro/intro.htm Introduction of Kofu City] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120327154242/http://www.city.kofu.yamanashi.jp/english/intro/intro.htm |date=2012-03-27 }}; retrieved 2011-07-13</ref> ယမနရှိခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကုန်းတွင်းပိတ်ခရိုင်ရှစ်ခုအနက်မှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ ပင်မလူဦးရေသည် ခိုးဖုမြစ်ဝှမ်းအလယ်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ထိုဒေသသည် အခအိရှိတောင်တန်းများဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်မြေဧရိယာ၏ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းကို သဘာဝဥယျာဉ်နယ်မြေများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ယမနရှိခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်တန်းများရှိရာဒေသလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲတွင်ပါဝင်သည့် ဖူဂျီတောင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ နိုင်ငံ၏ ပြယုဂ်သင်္ကေတလည်း ဖြစ်သည်။ ဖူဂျီတောင်သည် ယမနရှိခရိုင်နှင့် ရှိဇုအိုခခရိုင်တို့၏ နယ်နိမိတ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ [[File:Mt.Fuji from misaka pass 4.jpg|thumb|360px|ယမနရှိခရိုင်၊ မိဆခတောင်တက်လမ်းမှ မြင်ရသည့် [[ဖူဂျီတောင်]]]] ==ပထဝီသွင်ပြင်== ယမနရှိခရိုင်၏ ဝန်းကျင်ပတ်လည်တွင် [[တိုကျိုမြို့]]၊ [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]နှင့် [[နဂနိုခရိုင်]]တို့ ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်သည် ကုန်းတွင်းပိတ်ဒေသဖြစ်ပြီး မြင့်မားသည့် တောင်တန်းများသည် ခိုးဖုမြစ်ဝှမ်းကို ဝန်းရံထားသည်။ [[ဖူဂျီတောင်]]နှင့် [[ဖူဂျီရေကန်ငါးကန်]]သည် ခရိုင်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းနှင့် ရှိဇုအိုခရိုင်တို့တွင် တည်ရှိသည်။ ဖူဂျီတောင်တည်ရှိသဖြင့် မိုးရွာသွန်းမှု ရလဒ်ကို ခရိုင်အတွင်း ရရှိကာ နှစ်ပတ်လည် မိုးရေချိန်သည် ၈၁၈ မီလီမီတာခန့် ရရှိသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်နယ်မြေများ ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့ထဲတွင် ချိချိဘုတမခိုင်း၊ ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုနှင့် မိနမိတောင်တန်းများသဘာဝဥယျာဉ်၊ ယဆွတ်ဂတခဲ - ချူးရှင်းခိုးဂန်းသဘာဝဥယျာဉ်၊ မိနမိတေ ယမနရှိခရိုင်၏ မြေဧရိယာ ၇၈ ရာခိုင်နှုန်းသည် သစ်တောများ ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် သစ်ပင်ထူထပ်မှုအများဆုံး ခရိုင်ဖြစ်သည်။ သီးနှံစိုက်ပျိုးရေးအတွက် မြေယာရှင်းလင်းမှုများကို ခိုးဖုမြစ်ဝှမ်း၏ အနိမ့်ပိုင်းဒေသများတွင် အဓိကကန့်သတ်ထားသည်။ ===မြို့များ=== {{See also|ယမနရှိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} ယမနရှိခရိုင်တွင် မြို့ ၁၃ ခု တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Chuo Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Chūō, Yamanashi|Chūō]] |中央市 |31.69 |30,835 |[[File:Chuo in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fuefuki, Yamanashi (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Fuefuki]] |笛吹市 |201.92 |69,463 |[[File:Fuefuki in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fujiyoshida, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Fujiyoshida]] |富士吉田市 |121.74 |48,782 |[[File:Fujiyoshida in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Hokuto, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Hokuto, Yamanashi|Hokuto]] |北杜市 |602.48 |46,888 |[[File:Hokuto in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Kai, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kai, Yamanashi|Kai]] |甲斐市 |71.95 |75,706 |[[File:Kai in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Kofu, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kōfu]] (capital) |甲府市 |212.47 |187,985 |[[File:Kofu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Koshu, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kōshū, Yamanashi|Kōshū]] |甲州市 |264.11 |31,526 |[[File:Koshu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Minami-Alps, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Minami-Alps, Yamanashi|Minami-Alps]] |南アルプス市 |264.14 |71,618 |[[File:Minami-alps in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Nirasaki, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Nirasaki, Yamanashi|Nirasaki]] |韮崎市 |143.69 |29,483 |[[File:Nirasaki in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Otsuki, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōtsuki, Yamanashi|Ōtsuki]] |大月市 |280.25 |23,976 |[[File:Otsuki in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Tsuru, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Tsuru, Yamanashi|Tsuru]] |都留市 |161.63 |30,311 |[[File:Tsuru in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Uenohara, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Uenohara]] |上野原市 |170.57 |23,158 |[[File:Uenohara in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Yamanashi, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Yamanashi, Yamanashi|Yamanashi]] |山梨市 |289.8 |34,738 |[[File:Yamanashi in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |} ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== ခရိုင်အတွင်းရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်များနှင့် ရွာများလည်း တည်ရှိသည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |အမျိုးအစား ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Doshi, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Dōshi]] |道志村 |79.57 |1,676 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Doshi in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fujikawa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Fujikawa, Yamanashi|Fujikawa]] |富士川町 |111.98 |15,125 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Fujikawa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fujikawaguchiko, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Fujikawaguchiko]] |富士河口湖町 |158.4 |26,540 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Town |[[File:Fujikawaguchiko in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|56x56px]] |- |[[File:Flag of Hayakawa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Hayakawa, Yamanashi|Hayakawa]] |早川町 |369.86 |994 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Hayakawa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Ichikawamisato, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Ichikawamisato]] |市川三郷町 |75.18 |15,799 |[[Nishiyatsushiro District, Yamanashi|Nishiyatsushiro District]] |Town |[[File:Ichikawamisato in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Kosuge, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kosuge]] |小菅村 |52.78 |701 |[[Kitatsuru District, Yamanashi|Kitatsuru District]] |Village |[[File:Kosuge in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Minobu, Yananashi.svg|frameless|25x25px]] [[Minobu, Yamanashi|Minobu]] |身延町 |302 |11,674 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Minobu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Nanbu, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Nanbu, Yamanashi|Nanbu]] |南部町 |200.63 |7,222 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Nanbu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Narusawa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Narusawa, Yamanashi|Narusawa]] |鳴沢村 |89.58 |3,152 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Narusawa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Nishikatsura, Yamanashi (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Nishikatsura]] |西桂町 |15.22 |4,298 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Town |[[File:Nishikatsura in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Oshino, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Oshino, Yamanashi|Oshino]] |忍野村 |25.05 |9,710 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Oshino in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Showa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Shōwa, Yamanashi|Shōwa]] |昭和町 |9.08 |20,338 |[[Nakakoma District, Yamanashi|Nakakoma District]] |Town |[[File:Showa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Tabayama, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Tabayama]] |丹波山村 |101.3 |529 |[[Kitatsuru District, Yamanashi|Kitatsuru District]] |Village |[[File:Tabayama in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Yamanakako Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Yamanakako]] |山中湖村 |52.81 |5,826 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Yamanakako in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှု=== {{main|ယမနရှိခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==စီးပွားရေး== ခိုးဖုမြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ကြီးမားသည့် စက်မှုလုပ်ငန်းများ တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့ထဲတွင် လက်ဝတ်ရတနာ၊ စက်ရုပ်လုပ်ငန်းတို့လည်း ပါဝင်သည်။ စက်မှုလုပ်ငန်းသုံးအလိုအလျောက်စနစ်များကို ထုတ်လုပ်သည့် FANUC သည်လည်း ခရိုင်တောင်ဘက်ရှိ အိုရှိနိုမြို့တွင် ရုံးစိုက်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.fanuc.eu/en/about-us/history |title=FANUC History |publisher=FANUC Europe Corporation |access-date=March 19, 2014 |archive-date=March 16, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316050904/http://www.fanuc.eu/en/about-us/history |url-status=dead }}</ref> ခရိုင်တွင် များစွာသော သစ်သီးခြံများနှင့် စပျစ်ခြံများ တည်ရှိသည်။ ယမနရှိခရိုင်သည် ဂျပန်၏ အဓိကသစ်သီးထွက်ရှိရာဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပြည်တွင်းထုတ် ထိပ်တန်း စပျစ်သီး၊ မက်မွန်သီးနှင့် တရုတ်ဆီးသီးတို့သည် ယမနရှိခရိုင်မှ ထွက်သည်။ ထို့အပြင် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ သတ္ထုဓာတ်ပါင်သည့် ရေသန့်ဘူး ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် ယမနရှိခရိုင်မှ ထွက်ရှိသည်။ အကြောင်းရင်းမှာ ခရိုင်တွင် တောင်ပိုင်းတောင်တန်းများ၊ ဖူဂျီတောင်နှင့် မိဆွတိုးဂဲဧရိယာ စသည်တို့ ရှိသည့်အတွက် ဖြစ်သည်။ ==လူဦးရေ== [[File:Yamanashi prefecture population pyramid in 2020.svg|thumb|ယမနရှိခရိုင်၏ လူဦးရေပိရမစ်၊ ၂၀၂၀ ခုနှစ်]] {{historical populations|19=1920|20=583,453|21=1925|22=600,675|23=1930|24=631,042|25=1935|26=646,727|27=1940|28=663,026|29=1945|30=839,057|31=1950|32=811,369|33=1955|34=807,044|35=1960|36=782,062|37=1965|38=763,194|39=1970|40=762,029|41=1975|42=783,050|43=1980|44=804,256|45=1985|46=832,832|47=1990|48=852,966|49=1995|50=881,996|51=2000|52=888,172|53=2005|54=884,515|55=2010|56=863,075|57=2015|58=834,930|59=2020|60=809,974|percentages=pagr|source=Censuses<ref>{{Cite web|url=https://www.stat.go.jp/english/index.html|title=Statistics Bureau Home Page|website=www.stat.go.jp}}</ref>}} ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေစာရင်းအချက်အလက်အရ ၁၉၅၀ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၀ အထိနှင့် ၂၁ ရာစုကာလတို့တွင် လူဦးရေသည် ကျဆင်းလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ လူဦးရေသည် အကြမ်းဖျင်း ၈၉၀,၀၀၀ ဦးဖြင့် တစ်သန်းနီးပါးဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။ ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== ခရိုင်တွင် သဘာဝရှုခင်းများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာနေရာများသည် ပြည်တွင်းပြည်ပခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည့် ခရီးသွားနေရာများ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ကျိုတိုမြို့ပြဒေသနှင့် ဒေသချင်းဖြန့်ဝေတည်ရှိနေပြီး ရထားလမ်း၊ ကားလမ်းတို့ဖြင့် လွယ်ကူစွာသွားလာနိုင်သဖြင့်လည်း ခရီးသွားရန်အတွက် ထင်ရှားသည်။ ဖူဂျီတောင်၊ ဖူဂျီကန်ငါးကန်ဒေသ၊ ခိယောဆတိုကုန်းမြင့်အပန်းဖြေနေရာ၊ ခိုးဖုမြို့၊ ဆန်းဂရေတံခွန်၊ ခိုရှုစပျစ်စိုက်ခင်းများ၊ ခိုရှုမြို့ရှိ အဲရင်းဂျိကျောင်းတော်၊ မိနိုဘုမြို့ရှိ ခုအွန်းဂျိကောင်းတော်တို့သည် ထင်ရှားသည်။ ဖုဂျိယောရှိဒမြို့တွင်ရှိသည့် ဖုဂျိ - Q ကုန်းမြင့်အပန်းဖြေပန်းခြံသည် နေ့ချင်းပြန်ခရီးသွားလာနိုင်သည့် ထင်ရှားသည့်နေရာဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် အဲဂျနိုင်းခ (Eejanaika) နှင့် တခဘိရှ (Takabisha) စသည့် ရိုလာကိုစတာများ ရှိသည်။ တခဘိရှသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမြင့်ဆုံး ရိုလာကိုစတာလည်း ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ သဘာဝသွင်ပြင်အနေအထားကြောင့် တောင်တက်ခြင်းသည် အထူးထင်ရှားသည်။ တောင်တက်သူများသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး တောင်တက်ကြသည်။ ဖူဂျီတောင်သည် အမြင့် ၃၇၇၆ မီတာ (၁၂,၃၈၈ ပေ) ရှိပြီး ဂျပန်တွင် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ဒုတိယအမြင့်ဆုံးတောင်ဖြစ်သည့် ခိတတောင်သည်လည်း ယမနရှိခရိုင်တွင်ရှိကာ အမြင့် ၃၁၉၃ မီတာ (၁၀,၄၇၆ ပေ) ရှိသည်။ ဖူဂျီတောင်၏ နွေရာသီတောင်တက်ကာလသည် ဇူလိုင်လနှင့် ဩဂုတ်လဖြစ်သည်။ ထောင်ပေါင်းများစွာသော တောင်တက်သမားများသည် ညနေစောင်းတွင် ငါးခုမြောက်စခန်းမှ စတင်ကာ တောင်စတက်ကြပြီး ညလုံးပေါက် တက်ကြသည်။ ထို့နောက် မနက်ခင်းတွင် တောင်ထိပ်တွင် မြင်တွေ့ရသည့် နေထွက်ချိန်ကို ကြည့်ရှုခံစားကြသည်။ မြင့်မားမှု မရှိသော်လည်း မိနိုဘုတောင်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာလာနေရာများဖြင့် ထင်ရှားသည်။ တောင်ထိပ်မှနေ၍ လှပသည့် မြင်ကွင်းကို ကြည့်ရှုခံစားနိုင်သည်။ ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇု အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ချိချိဘု - တမ - ခိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ မိနမိတောင်တန်းများအမျိုးသားဥယျာဉ်တို့သည် ယမနရှိခရိုင်အတွင်း တည်ရှိကြသည်။ ခရိုင်၏ မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုရှိရာ ဧရိယာသည် ရေပူစမ်းများ (အွန်းဆန်း) များပြားစွာ ရှိသည်။ ထိုအွန်းဆန်းများထဲမှ ရှိမိုဘဲအွန်းဆန်း၊ အိဆဝအွန်းဆန်းနှင့် ယမနမိအွန်းဆန်းတို့သည် ထင်ရှားသည်။ ဟိရှိမရု (菱丸) သည် ခရိုင်၏ လာဘ်ကောင် ဖြစ်သည်။ ဟိရှိမရုသည် ခိုင်းခန်းခွေးအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons and category|Yamanashi prefecture}} {{Wikivoyage|Yamanashi}} * {{official|http://www.pref.yamanashi.jp/foreign/index.html}} (in [http://www.pref.yamanashi.jp/ Japanese]) ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] 2w6goug06wyvd7egdja0ky5k405poda 1046657 1046656 2026-08-06T04:40:37Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ခရီးသွားလုပ်ငန်း */ 1046657 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = ယမနရှိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|山梨県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|山梨県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Yamanashi-ken}} | image_skyline = Lake Kawaguchiko Sakura Mount Fuji 3.JPG | image_caption = [[Lake Kawaguchi]], one of the [[Fuji Five Lakes]] in Yamanashi Prefecture, at the foot of [[Mount Fuji]] | image_flag = Flag of Yamanashi Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Symbol of Yamanashi Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | image_map = Map of Japan with highlight on 19 Yamanashi prefecture.svg | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]] ([[Kōshin'etsu region|Kōshin'etsu]]) ([[Tōkai region|Tōkai]]) | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name2 = [[Honshu]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Kōfu]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 27 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Kotaro Nagasaki]] (from February 2019) | area_total_km2 = 4,465.27 | area_water_percent = 1.3 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|32nd]] | elevation_max_m = 3778 | elevation_max_point = [[Mount Fuji]] | population_footnotes = | population_total = 787,592 | population_as_of = February 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|41st]] | population_density_km2 = 176 | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 3,715 billion<br />[[US$]] 27.4 billion (2022) | iso_code = JP-19 | website = {{URL|http://www.pref.yamanashi.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Japan | bird = Uguisu ([[Japanese bush warbler|bush warbler]]) | fish = | flower = Fujizakura ([[Prunus incisa|Fuji cherry]]) | tree = Kaede ([[Japanese maple]]) }} | population_blank1_title = Dialects | population_blank1 = Gun'nai・Koshu・[[Narada dialect|Narada]] | anthem = [[:ja:山梨県の歌|Yamanashi-ken no uta]] }} '''ယမနရှိခရိုင်''' (山梨県, Yamanashi-ken<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref>) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]တွင်ရှိသည့် ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် လူဦးရေ ၇၈၇,၅၉၂ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၄၄၆၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။<ref>Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Yamanashi-ken" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 1044|page=1044}}; "Chūbu" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|p. 126|page=126}}</ref> ယမနရှိခရိုင်သည် အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[နဂနိုခရိုင်]]၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[တိုကျိုမြို့]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ခိုးဖုမြို့သည် ခရိုင်မြို့တော်နှင့် ခရိုင်၏ အကြီးဆုံးမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ ခိုင်းမြို့၊ မိနမိအရုပုဆုမြို့နှင့် ဖုအဲဖုခိမြို့တို့ ဖြစ်သည်။<ref>[http://www.city.kofu.yamanashi.jp/contents/ 甲府市]; [http://www.city.kofu.yamanashi.jp/english/intro/intro.htm Introduction of Kofu City] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120327154242/http://www.city.kofu.yamanashi.jp/english/intro/intro.htm |date=2012-03-27 }}; retrieved 2011-07-13</ref> ယမနရှိခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကုန်းတွင်းပိတ်ခရိုင်ရှစ်ခုအနက်မှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ ပင်မလူဦးရေသည် ခိုးဖုမြစ်ဝှမ်းအလယ်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ထိုဒေသသည် အခအိရှိတောင်တန်းများဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်မြေဧရိယာ၏ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းကို သဘာဝဥယျာဉ်နယ်မြေများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ယမနရှိခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်တန်းများရှိရာဒေသလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲတွင်ပါဝင်သည့် ဖူဂျီတောင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ နိုင်ငံ၏ ပြယုဂ်သင်္ကေတလည်း ဖြစ်သည်။ ဖူဂျီတောင်သည် ယမနရှိခရိုင်နှင့် ရှိဇုအိုခခရိုင်တို့၏ နယ်နိမိတ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ [[File:Mt.Fuji from misaka pass 4.jpg|thumb|360px|ယမနရှိခရိုင်၊ မိဆခတောင်တက်လမ်းမှ မြင်ရသည့် [[ဖူဂျီတောင်]]]] ==ပထဝီသွင်ပြင်== ယမနရှိခရိုင်၏ ဝန်းကျင်ပတ်လည်တွင် [[တိုကျိုမြို့]]၊ [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]နှင့် [[နဂနိုခရိုင်]]တို့ ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်သည် ကုန်းတွင်းပိတ်ဒေသဖြစ်ပြီး မြင့်မားသည့် တောင်တန်းများသည် ခိုးဖုမြစ်ဝှမ်းကို ဝန်းရံထားသည်။ [[ဖူဂျီတောင်]]နှင့် [[ဖူဂျီရေကန်ငါးကန်]]သည် ခရိုင်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းနှင့် ရှိဇုအိုခရိုင်တို့တွင် တည်ရှိသည်။ ဖူဂျီတောင်တည်ရှိသဖြင့် မိုးရွာသွန်းမှု ရလဒ်ကို ခရိုင်အတွင်း ရရှိကာ နှစ်ပတ်လည် မိုးရေချိန်သည် ၈၁၈ မီလီမီတာခန့် ရရှိသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်နယ်မြေများ ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့ထဲတွင် ချိချိဘုတမခိုင်း၊ ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုနှင့် မိနမိတောင်တန်းများသဘာဝဥယျာဉ်၊ ယဆွတ်ဂတခဲ - ချူးရှင်းခိုးဂန်းသဘာဝဥယျာဉ်၊ မိနမိတေ ယမနရှိခရိုင်၏ မြေဧရိယာ ၇၈ ရာခိုင်နှုန်းသည် သစ်တောများ ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် သစ်ပင်ထူထပ်မှုအများဆုံး ခရိုင်ဖြစ်သည်။ သီးနှံစိုက်ပျိုးရေးအတွက် မြေယာရှင်းလင်းမှုများကို ခိုးဖုမြစ်ဝှမ်း၏ အနိမ့်ပိုင်းဒေသများတွင် အဓိကကန့်သတ်ထားသည်။ ===မြို့များ=== {{See also|ယမနရှိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} ယမနရှိခရိုင်တွင် မြို့ ၁၃ ခု တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Chuo Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Chūō, Yamanashi|Chūō]] |中央市 |31.69 |30,835 |[[File:Chuo in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fuefuki, Yamanashi (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Fuefuki]] |笛吹市 |201.92 |69,463 |[[File:Fuefuki in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fujiyoshida, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Fujiyoshida]] |富士吉田市 |121.74 |48,782 |[[File:Fujiyoshida in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Hokuto, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Hokuto, Yamanashi|Hokuto]] |北杜市 |602.48 |46,888 |[[File:Hokuto in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Kai, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kai, Yamanashi|Kai]] |甲斐市 |71.95 |75,706 |[[File:Kai in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Kofu, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kōfu]] (capital) |甲府市 |212.47 |187,985 |[[File:Kofu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Koshu, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kōshū, Yamanashi|Kōshū]] |甲州市 |264.11 |31,526 |[[File:Koshu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Minami-Alps, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Minami-Alps, Yamanashi|Minami-Alps]] |南アルプス市 |264.14 |71,618 |[[File:Minami-alps in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Nirasaki, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Nirasaki, Yamanashi|Nirasaki]] |韮崎市 |143.69 |29,483 |[[File:Nirasaki in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Otsuki, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōtsuki, Yamanashi|Ōtsuki]] |大月市 |280.25 |23,976 |[[File:Otsuki in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Tsuru, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Tsuru, Yamanashi|Tsuru]] |都留市 |161.63 |30,311 |[[File:Tsuru in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Uenohara, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Uenohara]] |上野原市 |170.57 |23,158 |[[File:Uenohara in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Yamanashi, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Yamanashi, Yamanashi|Yamanashi]] |山梨市 |289.8 |34,738 |[[File:Yamanashi in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |} ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== ခရိုင်အတွင်းရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်များနှင့် ရွာများလည်း တည်ရှိသည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |အမျိုးအစား ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Doshi, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Dōshi]] |道志村 |79.57 |1,676 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Doshi in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fujikawa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Fujikawa, Yamanashi|Fujikawa]] |富士川町 |111.98 |15,125 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Fujikawa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fujikawaguchiko, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Fujikawaguchiko]] |富士河口湖町 |158.4 |26,540 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Town |[[File:Fujikawaguchiko in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|56x56px]] |- |[[File:Flag of Hayakawa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Hayakawa, Yamanashi|Hayakawa]] |早川町 |369.86 |994 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Hayakawa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Ichikawamisato, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Ichikawamisato]] |市川三郷町 |75.18 |15,799 |[[Nishiyatsushiro District, Yamanashi|Nishiyatsushiro District]] |Town |[[File:Ichikawamisato in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Kosuge, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kosuge]] |小菅村 |52.78 |701 |[[Kitatsuru District, Yamanashi|Kitatsuru District]] |Village |[[File:Kosuge in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Minobu, Yananashi.svg|frameless|25x25px]] [[Minobu, Yamanashi|Minobu]] |身延町 |302 |11,674 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Minobu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Nanbu, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Nanbu, Yamanashi|Nanbu]] |南部町 |200.63 |7,222 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Nanbu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Narusawa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Narusawa, Yamanashi|Narusawa]] |鳴沢村 |89.58 |3,152 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Narusawa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Nishikatsura, Yamanashi (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Nishikatsura]] |西桂町 |15.22 |4,298 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Town |[[File:Nishikatsura in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Oshino, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Oshino, Yamanashi|Oshino]] |忍野村 |25.05 |9,710 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Oshino in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Showa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Shōwa, Yamanashi|Shōwa]] |昭和町 |9.08 |20,338 |[[Nakakoma District, Yamanashi|Nakakoma District]] |Town |[[File:Showa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Tabayama, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Tabayama]] |丹波山村 |101.3 |529 |[[Kitatsuru District, Yamanashi|Kitatsuru District]] |Village |[[File:Tabayama in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Yamanakako Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Yamanakako]] |山中湖村 |52.81 |5,826 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Yamanakako in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှု=== {{main|ယမနရှိခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==စီးပွားရေး== ခိုးဖုမြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ကြီးမားသည့် စက်မှုလုပ်ငန်းများ တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့ထဲတွင် လက်ဝတ်ရတနာ၊ စက်ရုပ်လုပ်ငန်းတို့လည်း ပါဝင်သည်။ စက်မှုလုပ်ငန်းသုံးအလိုအလျောက်စနစ်များကို ထုတ်လုပ်သည့် FANUC သည်လည်း ခရိုင်တောင်ဘက်ရှိ အိုရှိနိုမြို့တွင် ရုံးစိုက်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.fanuc.eu/en/about-us/history |title=FANUC History |publisher=FANUC Europe Corporation |access-date=March 19, 2014 |archive-date=March 16, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316050904/http://www.fanuc.eu/en/about-us/history |url-status=dead }}</ref> ခရိုင်တွင် များစွာသော သစ်သီးခြံများနှင့် စပျစ်ခြံများ တည်ရှိသည်။ ယမနရှိခရိုင်သည် ဂျပန်၏ အဓိကသစ်သီးထွက်ရှိရာဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပြည်တွင်းထုတ် ထိပ်တန်း စပျစ်သီး၊ မက်မွန်သီးနှင့် တရုတ်ဆီးသီးတို့သည် ယမနရှိခရိုင်မှ ထွက်သည်။ ထို့အပြင် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ သတ္ထုဓာတ်ပါင်သည့် ရေသန့်ဘူး ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် ယမနရှိခရိုင်မှ ထွက်ရှိသည်။ အကြောင်းရင်းမှာ ခရိုင်တွင် တောင်ပိုင်းတောင်တန်းများ၊ ဖူဂျီတောင်နှင့် မိဆွတိုးဂဲဧရိယာ စသည်တို့ ရှိသည့်အတွက် ဖြစ်သည်။ ==လူဦးရေ== [[File:Yamanashi prefecture population pyramid in 2020.svg|thumb|ယမနရှိခရိုင်၏ လူဦးရေပိရမစ်၊ ၂၀၂၀ ခုနှစ်]] {{historical populations|19=1920|20=583,453|21=1925|22=600,675|23=1930|24=631,042|25=1935|26=646,727|27=1940|28=663,026|29=1945|30=839,057|31=1950|32=811,369|33=1955|34=807,044|35=1960|36=782,062|37=1965|38=763,194|39=1970|40=762,029|41=1975|42=783,050|43=1980|44=804,256|45=1985|46=832,832|47=1990|48=852,966|49=1995|50=881,996|51=2000|52=888,172|53=2005|54=884,515|55=2010|56=863,075|57=2015|58=834,930|59=2020|60=809,974|percentages=pagr|source=Censuses<ref>{{Cite web|url=https://www.stat.go.jp/english/index.html|title=Statistics Bureau Home Page|website=www.stat.go.jp}}</ref>}} ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေစာရင်းအချက်အလက်အရ ၁၉၅၀ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၀ အထိနှင့် ၂၁ ရာစုကာလတို့တွင် လူဦးရေသည် ကျဆင်းလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ လူဦးရေသည် အကြမ်းဖျင်း ၈၉၀,၀၀၀ ဦးဖြင့် တစ်သန်းနီးပါးဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။ ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== [[File:Nishizawa-Valley.jpg|thumb|Nishizawa Waterfall on the Fuefuki River, Chichibu-Tama-Kai National Park, Yamanashi]] [[File:Fuji Five Lakes and Mount Fuji.jpg|thumb|Mount Fuji, [[Fuji Five Lakes]] region, Yamanashi]] ခရိုင်တွင် သဘာဝရှုခင်းများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာနေရာများသည် ပြည်တွင်းပြည်ပခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည့် ခရီးသွားနေရာများ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ကျိုတိုမြို့ပြဒေသနှင့် ဒေသချင်းဖြန့်ဝေတည်ရှိနေပြီး ရထားလမ်း၊ ကားလမ်းတို့ဖြင့် လွယ်ကူစွာသွားလာနိုင်သဖြင့်လည်း ခရီးသွားရန်အတွက် ထင်ရှားသည်။ [[ဖူဂျီတောင်]]၊ ဖူဂျီကန်ငါးကန်ဒေသ၊ ခိယောဆတိုကုန်းမြင့်အပန်းဖြေနေရာ၊ ခိုးဖုမြို့၊ ဆန်းဂရေတံခွန်၊ ခိုရှုစပျစ်စိုက်ခင်းများ၊ ခိုရှုမြို့ရှိ အဲရင်းဂျိကျောင်းတော်၊ မိနိုဘုမြို့ရှိ ခုအွန်းဂျိကောင်းတော်တို့သည် ထင်ရှားသည်။ ဖုဂျိယောရှိဒမြို့တွင်ရှိသည့် ဖုဂျိ - Q ကုန်းမြင့်အပန်းဖြေပန်းခြံသည် နေ့ချင်းပြန်ခရီးသွားလာနိုင်သည့် ထင်ရှားသည့်နေရာဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် အဲဂျနိုင်းခ (Eejanaika) နှင့် တခဘိရှ (Takabisha) စသည့် ရိုလာကိုစတာများ ရှိသည်။ တခဘိရှသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမြင့်ဆုံး ရိုလာကိုစတာလည်း ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ သဘာဝသွင်ပြင်အနေအထားကြောင့် တောင်တက်ခြင်းသည် အထူးထင်ရှားသည်။ တောင်တက်သူများသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး တောင်တက်ကြသည်။ ဖူဂျီတောင်သည် အမြင့် ၃၇၇၆ မီတာ (၁၂,၃၈၈ ပေ) ရှိပြီး ဂျပန်တွင် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ဒုတိယအမြင့်ဆုံးတောင်ဖြစ်သည့် [[ခိတတောင်]]သည်လည်း ယမနရှိခရိုင်တွင်ရှိကာ အမြင့် ၃၁၉၃ မီတာ (၁၀,၄၇၆ ပေ) ရှိသည်။ ဖူဂျီတောင်၏ နွေရာသီတောင်တက်ကာလသည် ဇူလိုင်လနှင့် ဩဂုတ်လဖြစ်သည်။ ထောင်ပေါင်းများစွာသော တောင်တက်သမားများသည် ညနေစောင်းတွင် ငါးခုမြောက်စခန်းမှ စတင်ကာ တောင်စတက်ကြပြီး ညလုံးပေါက် တက်ကြသည်။ ထို့နောက် မနက်ခင်းတွင် တောင်ထိပ်တွင် မြင်တွေ့ရသည့် နေထွက်ချိန်ကို ကြည့်ရှုခံစားကြသည်။ မြင့်မားမှု မရှိသော်လည်း မိနိုဘုတောင်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာလာနေရာများဖြင့် ထင်ရှားသည်။ တောင်ထိပ်မှနေ၍ လှပသည့် မြင်ကွင်းကို ကြည့်ရှုခံစားနိုင်သည်။ ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇု အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ချိချိဘု - တမ - ခိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ မိနမိတောင်တန်းများအမျိုးသားဥယျာဉ်တို့သည် ယမနရှိခရိုင်အတွင်း တည်ရှိကြသည်။ ခရိုင်၏ မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုရှိရာ ဧရိယာသည် ရေပူစမ်းများ (အွန်းဆန်း) များပြားစွာ ရှိသည်။ ထိုအွန်းဆန်းများထဲမှ ရှိမိုဘဲအွန်းဆန်း၊ အိဆဝအွန်းဆန်းနှင့် ယမနမိအွန်းဆန်းတို့သည် ထင်ရှားသည်။ ဟိရှိမရု (菱丸) သည် ခရိုင်၏ လာဘ်ကောင် ဖြစ်သည်။ ဟိရှိမရုသည် ခိုင်းခန်းခွေးအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Yamanashi Prefecture |url=https://www.nippon.com/en/guide-to-japan/pref19/ |access-date=2023-05-16 |website=nippon.com |language=en}}</ref> ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons and category|Yamanashi prefecture}} {{Wikivoyage|Yamanashi}} * {{official|http://www.pref.yamanashi.jp/foreign/index.html}} (in [http://www.pref.yamanashi.jp/ Japanese]) ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] l0fkfdmk7vougbawtcpyr55u7h9sl0h 1046658 1046657 2026-08-06T04:42:02Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ခရီးသွားလုပ်ငန်း */ 1046658 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = ယမနရှိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|山梨県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|山梨県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Yamanashi-ken}} | image_skyline = Lake Kawaguchiko Sakura Mount Fuji 3.JPG | image_caption = [[Lake Kawaguchi]], one of the [[Fuji Five Lakes]] in Yamanashi Prefecture, at the foot of [[Mount Fuji]] | image_flag = Flag of Yamanashi Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Symbol of Yamanashi Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | image_map = Map of Japan with highlight on 19 Yamanashi prefecture.svg | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]] ([[Kōshin'etsu region|Kōshin'etsu]]) ([[Tōkai region|Tōkai]]) | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name2 = [[Honshu]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Kōfu]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 27 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Kotaro Nagasaki]] (from February 2019) | area_total_km2 = 4,465.27 | area_water_percent = 1.3 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|32nd]] | elevation_max_m = 3778 | elevation_max_point = [[Mount Fuji]] | population_footnotes = | population_total = 787,592 | population_as_of = February 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|41st]] | population_density_km2 = 176 | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 3,715 billion<br />[[US$]] 27.4 billion (2022) | iso_code = JP-19 | website = {{URL|http://www.pref.yamanashi.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Japan | bird = Uguisu ([[Japanese bush warbler|bush warbler]]) | fish = | flower = Fujizakura ([[Prunus incisa|Fuji cherry]]) | tree = Kaede ([[Japanese maple]]) }} | population_blank1_title = Dialects | population_blank1 = Gun'nai・Koshu・[[Narada dialect|Narada]] | anthem = [[:ja:山梨県の歌|Yamanashi-ken no uta]] }} '''ယမနရှိခရိုင်''' (山梨県, Yamanashi-ken<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref>) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]တွင်ရှိသည့် ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် လူဦးရေ ၇၈၇,၅၉၂ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၄၄၆၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။<ref>Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Yamanashi-ken" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 1044|page=1044}}; "Chūbu" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|p. 126|page=126}}</ref> ယမနရှိခရိုင်သည် အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[နဂနိုခရိုင်]]၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[တိုကျိုမြို့]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ခိုးဖုမြို့သည် ခရိုင်မြို့တော်နှင့် ခရိုင်၏ အကြီးဆုံးမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ ခိုင်းမြို့၊ မိနမိအရုပုဆုမြို့နှင့် ဖုအဲဖုခိမြို့တို့ ဖြစ်သည်။<ref>[http://www.city.kofu.yamanashi.jp/contents/ 甲府市]; [http://www.city.kofu.yamanashi.jp/english/intro/intro.htm Introduction of Kofu City] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120327154242/http://www.city.kofu.yamanashi.jp/english/intro/intro.htm |date=2012-03-27 }}; retrieved 2011-07-13</ref> ယမနရှိခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကုန်းတွင်းပိတ်ခရိုင်ရှစ်ခုအနက်မှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ ပင်မလူဦးရေသည် ခိုးဖုမြစ်ဝှမ်းအလယ်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ထိုဒေသသည် အခအိရှိတောင်တန်းများဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်မြေဧရိယာ၏ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းကို သဘာဝဥယျာဉ်နယ်မြေများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ယမနရှိခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်တန်းများရှိရာဒေသလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲတွင်ပါဝင်သည့် ဖူဂျီတောင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ နိုင်ငံ၏ ပြယုဂ်သင်္ကေတလည်း ဖြစ်သည်။ ဖူဂျီတောင်သည် ယမနရှိခရိုင်နှင့် ရှိဇုအိုခခရိုင်တို့၏ နယ်နိမိတ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ [[File:Mt.Fuji from misaka pass 4.jpg|thumb|360px|ယမနရှိခရိုင်၊ မိဆခတောင်တက်လမ်းမှ မြင်ရသည့် [[ဖူဂျီတောင်]]]] ==ပထဝီသွင်ပြင်== ယမနရှိခရိုင်၏ ဝန်းကျင်ပတ်လည်တွင် [[တိုကျိုမြို့]]၊ [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]နှင့် [[နဂနိုခရိုင်]]တို့ ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်သည် ကုန်းတွင်းပိတ်ဒေသဖြစ်ပြီး မြင့်မားသည့် တောင်တန်းများသည် ခိုးဖုမြစ်ဝှမ်းကို ဝန်းရံထားသည်။ [[ဖူဂျီတောင်]]နှင့် [[ဖူဂျီရေကန်ငါးကန်]]သည် ခရိုင်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းနှင့် ရှိဇုအိုခရိုင်တို့တွင် တည်ရှိသည်။ ဖူဂျီတောင်တည်ရှိသဖြင့် မိုးရွာသွန်းမှု ရလဒ်ကို ခရိုင်အတွင်း ရရှိကာ နှစ်ပတ်လည် မိုးရေချိန်သည် ၈၁၈ မီလီမီတာခန့် ရရှိသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်နယ်မြေများ ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့ထဲတွင် ချိချိဘုတမခိုင်း၊ ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုနှင့် မိနမိတောင်တန်းများသဘာဝဥယျာဉ်၊ ယဆွတ်ဂတခဲ - ချူးရှင်းခိုးဂန်းသဘာဝဥယျာဉ်၊ မိနမိတေ ယမနရှိခရိုင်၏ မြေဧရိယာ ၇၈ ရာခိုင်နှုန်းသည် သစ်တောများ ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် သစ်ပင်ထူထပ်မှုအများဆုံး ခရိုင်ဖြစ်သည်။ သီးနှံစိုက်ပျိုးရေးအတွက် မြေယာရှင်းလင်းမှုများကို ခိုးဖုမြစ်ဝှမ်း၏ အနိမ့်ပိုင်းဒေသများတွင် အဓိကကန့်သတ်ထားသည်။ ===မြို့များ=== {{See also|ယမနရှိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} ယမနရှိခရိုင်တွင် မြို့ ၁၃ ခု တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Chuo Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Chūō, Yamanashi|Chūō]] |中央市 |31.69 |30,835 |[[File:Chuo in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fuefuki, Yamanashi (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Fuefuki]] |笛吹市 |201.92 |69,463 |[[File:Fuefuki in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fujiyoshida, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Fujiyoshida]] |富士吉田市 |121.74 |48,782 |[[File:Fujiyoshida in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Hokuto, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Hokuto, Yamanashi|Hokuto]] |北杜市 |602.48 |46,888 |[[File:Hokuto in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Kai, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kai, Yamanashi|Kai]] |甲斐市 |71.95 |75,706 |[[File:Kai in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Kofu, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kōfu]] (capital) |甲府市 |212.47 |187,985 |[[File:Kofu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Koshu, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kōshū, Yamanashi|Kōshū]] |甲州市 |264.11 |31,526 |[[File:Koshu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Minami-Alps, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Minami-Alps, Yamanashi|Minami-Alps]] |南アルプス市 |264.14 |71,618 |[[File:Minami-alps in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Nirasaki, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Nirasaki, Yamanashi|Nirasaki]] |韮崎市 |143.69 |29,483 |[[File:Nirasaki in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Otsuki, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōtsuki, Yamanashi|Ōtsuki]] |大月市 |280.25 |23,976 |[[File:Otsuki in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Tsuru, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Tsuru, Yamanashi|Tsuru]] |都留市 |161.63 |30,311 |[[File:Tsuru in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Uenohara, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Uenohara]] |上野原市 |170.57 |23,158 |[[File:Uenohara in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Yamanashi, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Yamanashi, Yamanashi|Yamanashi]] |山梨市 |289.8 |34,738 |[[File:Yamanashi in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |} ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== ခရိုင်အတွင်းရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်များနှင့် ရွာများလည်း တည်ရှိသည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |အမျိုးအစား ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Doshi, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Dōshi]] |道志村 |79.57 |1,676 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Doshi in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fujikawa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Fujikawa, Yamanashi|Fujikawa]] |富士川町 |111.98 |15,125 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Fujikawa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fujikawaguchiko, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Fujikawaguchiko]] |富士河口湖町 |158.4 |26,540 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Town |[[File:Fujikawaguchiko in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|56x56px]] |- |[[File:Flag of Hayakawa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Hayakawa, Yamanashi|Hayakawa]] |早川町 |369.86 |994 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Hayakawa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Ichikawamisato, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Ichikawamisato]] |市川三郷町 |75.18 |15,799 |[[Nishiyatsushiro District, Yamanashi|Nishiyatsushiro District]] |Town |[[File:Ichikawamisato in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Kosuge, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kosuge]] |小菅村 |52.78 |701 |[[Kitatsuru District, Yamanashi|Kitatsuru District]] |Village |[[File:Kosuge in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Minobu, Yananashi.svg|frameless|25x25px]] [[Minobu, Yamanashi|Minobu]] |身延町 |302 |11,674 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Minobu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Nanbu, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Nanbu, Yamanashi|Nanbu]] |南部町 |200.63 |7,222 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Nanbu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Narusawa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Narusawa, Yamanashi|Narusawa]] |鳴沢村 |89.58 |3,152 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Narusawa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Nishikatsura, Yamanashi (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Nishikatsura]] |西桂町 |15.22 |4,298 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Town |[[File:Nishikatsura in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Oshino, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Oshino, Yamanashi|Oshino]] |忍野村 |25.05 |9,710 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Oshino in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Showa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Shōwa, Yamanashi|Shōwa]] |昭和町 |9.08 |20,338 |[[Nakakoma District, Yamanashi|Nakakoma District]] |Town |[[File:Showa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Tabayama, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Tabayama]] |丹波山村 |101.3 |529 |[[Kitatsuru District, Yamanashi|Kitatsuru District]] |Village |[[File:Tabayama in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Yamanakako Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Yamanakako]] |山中湖村 |52.81 |5,826 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Yamanakako in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှု=== {{main|ယမနရှိခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==စီးပွားရေး== ခိုးဖုမြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ကြီးမားသည့် စက်မှုလုပ်ငန်းများ တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့ထဲတွင် လက်ဝတ်ရတနာ၊ စက်ရုပ်လုပ်ငန်းတို့လည်း ပါဝင်သည်။ စက်မှုလုပ်ငန်းသုံးအလိုအလျောက်စနစ်များကို ထုတ်လုပ်သည့် FANUC သည်လည်း ခရိုင်တောင်ဘက်ရှိ အိုရှိနိုမြို့တွင် ရုံးစိုက်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.fanuc.eu/en/about-us/history |title=FANUC History |publisher=FANUC Europe Corporation |access-date=March 19, 2014 |archive-date=March 16, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316050904/http://www.fanuc.eu/en/about-us/history |url-status=dead }}</ref> ခရိုင်တွင် များစွာသော သစ်သီးခြံများနှင့် စပျစ်ခြံများ တည်ရှိသည်။ ယမနရှိခရိုင်သည် ဂျပန်၏ အဓိကသစ်သီးထွက်ရှိရာဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပြည်တွင်းထုတ် ထိပ်တန်း စပျစ်သီး၊ မက်မွန်သီးနှင့် တရုတ်ဆီးသီးတို့သည် ယမနရှိခရိုင်မှ ထွက်သည်။ ထို့အပြင် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ သတ္ထုဓာတ်ပါင်သည့် ရေသန့်ဘူး ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် ယမနရှိခရိုင်မှ ထွက်ရှိသည်။ အကြောင်းရင်းမှာ ခရိုင်တွင် တောင်ပိုင်းတောင်တန်းများ၊ ဖူဂျီတောင်နှင့် မိဆွတိုးဂဲဧရိယာ စသည်တို့ ရှိသည့်အတွက် ဖြစ်သည်။ ==လူဦးရေ== [[File:Yamanashi prefecture population pyramid in 2020.svg|thumb|ယမနရှိခရိုင်၏ လူဦးရေပိရမစ်၊ ၂၀၂၀ ခုနှစ်]] {{historical populations|19=1920|20=583,453|21=1925|22=600,675|23=1930|24=631,042|25=1935|26=646,727|27=1940|28=663,026|29=1945|30=839,057|31=1950|32=811,369|33=1955|34=807,044|35=1960|36=782,062|37=1965|38=763,194|39=1970|40=762,029|41=1975|42=783,050|43=1980|44=804,256|45=1985|46=832,832|47=1990|48=852,966|49=1995|50=881,996|51=2000|52=888,172|53=2005|54=884,515|55=2010|56=863,075|57=2015|58=834,930|59=2020|60=809,974|percentages=pagr|source=Censuses<ref>{{Cite web|url=https://www.stat.go.jp/english/index.html|title=Statistics Bureau Home Page|website=www.stat.go.jp}}</ref>}} ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေစာရင်းအချက်အလက်အရ ၁၉၅၀ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၀ အထိနှင့် ၂၁ ရာစုကာလတို့တွင် လူဦးရေသည် ကျဆင်းလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ လူဦးရေသည် အကြမ်းဖျင်း ၈၉၀,၀၀၀ ဦးဖြင့် တစ်သန်းနီးပါးဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။ ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== [[File:Nishizawa-Valley.jpg|thumb|ယမနရှိခရိုင်၊ ချိချိဘု - တမ - ခိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ဖုအဲဖုခိမြစ်ရှိ နိရှိဇဝရေတံခွန်]] [[File:Fuji Five Lakes and Mount Fuji.jpg|thumb|ဖူဂျီတောင်၊ ဖူဂျီကန်ငါးကန်ဒေသ၊ ယမနရှိခရိုင်]] ခရိုင်တွင် သဘာဝရှုခင်းများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာနေရာများသည် ပြည်တွင်းပြည်ပခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည့် ခရီးသွားနေရာများ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ကျိုတိုမြို့ပြဒေသနှင့် ဒေသချင်းဖြန့်ဝေတည်ရှိနေပြီး ရထားလမ်း၊ ကားလမ်းတို့ဖြင့် လွယ်ကူစွာသွားလာနိုင်သဖြင့်လည်း ခရီးသွားရန်အတွက် ထင်ရှားသည်။ [[ဖူဂျီတောင်]]၊ ဖူဂျီကန်ငါးကန်ဒေသ၊ ခိယောဆတိုကုန်းမြင့်အပန်းဖြေနေရာ၊ ခိုးဖုမြို့၊ ဆန်းဂရေတံခွန်၊ ခိုရှုစပျစ်စိုက်ခင်းများ၊ ခိုရှုမြို့ရှိ အဲရင်းဂျိကျောင်းတော်၊ မိနိုဘုမြို့ရှိ ခုအွန်းဂျိကောင်းတော်တို့သည် ထင်ရှားသည်။ ဖုဂျိယောရှိဒမြို့တွင်ရှိသည့် ဖုဂျိ - Q ကုန်းမြင့်အပန်းဖြေပန်းခြံသည် နေ့ချင်းပြန်ခရီးသွားလာနိုင်သည့် ထင်ရှားသည့်နေရာဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် အဲဂျနိုင်းခ (Eejanaika) နှင့် တခဘိရှ (Takabisha) စသည့် ရိုလာကိုစတာများ ရှိသည်။ တခဘိရှသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမြင့်ဆုံး ရိုလာကိုစတာလည်း ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ သဘာဝသွင်ပြင်အနေအထားကြောင့် တောင်တက်ခြင်းသည် အထူးထင်ရှားသည်။ တောင်တက်သူများသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး တောင်တက်ကြသည်။ ဖူဂျီတောင်သည် အမြင့် ၃၇၇၆ မီတာ (၁၂,၃၈၈ ပေ) ရှိပြီး ဂျပန်တွင် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ဒုတိယအမြင့်ဆုံးတောင်ဖြစ်သည့် [[ခိတတောင်]]သည်လည်း ယမနရှိခရိုင်တွင်ရှိကာ အမြင့် ၃၁၉၃ မီတာ (၁၀,၄၇၆ ပေ) ရှိသည်။ ဖူဂျီတောင်၏ နွေရာသီတောင်တက်ကာလသည် ဇူလိုင်လနှင့် ဩဂုတ်လဖြစ်သည်။ ထောင်ပေါင်းများစွာသော တောင်တက်သမားများသည် ညနေစောင်းတွင် ငါးခုမြောက်စခန်းမှ စတင်ကာ တောင်စတက်ကြပြီး ညလုံးပေါက် တက်ကြသည်။ ထို့နောက် မနက်ခင်းတွင် တောင်ထိပ်တွင် မြင်တွေ့ရသည့် နေထွက်ချိန်ကို ကြည့်ရှုခံစားကြသည်။ မြင့်မားမှု မရှိသော်လည်း မိနိုဘုတောင်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာလာနေရာများဖြင့် ထင်ရှားသည်။ တောင်ထိပ်မှနေ၍ လှပသည့် မြင်ကွင်းကို ကြည့်ရှုခံစားနိုင်သည်။ ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇု အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ချိချိဘု - တမ - ခိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ မိနမိတောင်တန်းများအမျိုးသားဥယျာဉ်တို့သည် ယမနရှိခရိုင်အတွင်း တည်ရှိကြသည်။ ခရိုင်၏ မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုရှိရာ ဧရိယာသည် ရေပူစမ်းများ (အွန်းဆန်း) များပြားစွာ ရှိသည်။ ထိုအွန်းဆန်းများထဲမှ ရှိမိုဘဲအွန်းဆန်း၊ အိဆဝအွန်းဆန်းနှင့် ယမနမိအွန်းဆန်းတို့သည် ထင်ရှားသည်။ ဟိရှိမရု (菱丸) သည် ခရိုင်၏ လာဘ်ကောင် ဖြစ်သည်။ ဟိရှိမရုသည် ခိုင်းခန်းခွေးအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Yamanashi Prefecture |url=https://www.nippon.com/en/guide-to-japan/pref19/ |access-date=2023-05-16 |website=nippon.com |language=en}}</ref> ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons and category|Yamanashi prefecture}} {{Wikivoyage|Yamanashi}} * {{official|http://www.pref.yamanashi.jp/foreign/index.html}} (in [http://www.pref.yamanashi.jp/ Japanese]) ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] jjztu9d5hkuh8789ptinabwklmekkz3 1046659 1046658 2026-08-06T04:42:49Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1046659 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = ယမနရှိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|山梨県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|山梨県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Yamanashi-ken}} | image_skyline = Lake Kawaguchiko Sakura Mount Fuji 3.JPG | image_caption = [[Lake Kawaguchi]], one of the [[Fuji Five Lakes]] in Yamanashi Prefecture, at the foot of [[Mount Fuji]] | image_flag = Flag of Yamanashi Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Symbol of Yamanashi Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | image_map = Map of Japan with highlight on 19 Yamanashi prefecture.svg | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]] ([[Kōshin'etsu region|Kōshin'etsu]]) ([[Tōkai region|Tōkai]]) | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name2 = [[Honshu]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Kōfu]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 27 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Kotaro Nagasaki]] (from February 2019) | area_total_km2 = 4,465.27 | area_water_percent = 1.3 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|32nd]] | elevation_max_m = 3778 | elevation_max_point = [[Mount Fuji]] | population_footnotes = | population_total = 787,592 | population_as_of = February 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|41st]] | population_density_km2 = 176 | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 3,715 billion<br />[[US$]] 27.4 billion (2022) | iso_code = JP-19 | website = {{URL|http://www.pref.yamanashi.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Japan | bird = Uguisu ([[Japanese bush warbler|bush warbler]]) | fish = | flower = Fujizakura ([[Prunus incisa|Fuji cherry]]) | tree = Kaede ([[Japanese maple]]) }} | population_blank1_title = Dialects | population_blank1 = Gun'nai・Koshu・[[Narada dialect|Narada]] | anthem = [[:ja:山梨県の歌|Yamanashi-ken no uta]] }} '''ယမနရှိခရိုင်''' (山梨県, Yamanashi-ken<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref>) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]တွင်ရှိသည့် ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် လူဦးရေ ၇၈၇,၅၉၂ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၄၄၆၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။<ref>Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Yamanashi-ken" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 1044|page=1044}}; "Chūbu" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|p. 126|page=126}}</ref> ယမနရှိခရိုင်သည် အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[နဂနိုခရိုင်]]၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[တိုကျိုမြို့]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ခိုးဖုမြို့သည် ခရိုင်မြို့တော်နှင့် ခရိုင်၏ အကြီးဆုံးမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ ခိုင်းမြို့၊ မိနမိအရုပုဆုမြို့နှင့် ဖုအဲဖုခိမြို့တို့ ဖြစ်သည်။<ref>[http://www.city.kofu.yamanashi.jp/contents/ 甲府市]; [http://www.city.kofu.yamanashi.jp/english/intro/intro.htm Introduction of Kofu City] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120327154242/http://www.city.kofu.yamanashi.jp/english/intro/intro.htm |date=2012-03-27 }}; retrieved 2011-07-13</ref> ယမနရှိခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကုန်းတွင်းပိတ်ခရိုင်ရှစ်ခုအနက်မှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ ပင်မလူဦးရေသည် ခိုးဖုမြစ်ဝှမ်းအလယ်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ထိုဒေသသည် အခအိရှိတောင်တန်းများဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်မြေဧရိယာ၏ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းကို သဘာဝဥယျာဉ်နယ်မြေများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ယမနရှိခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်တန်းများရှိရာဒေသလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲတွင်ပါဝင်သည့် ဖူဂျီတောင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ နိုင်ငံ၏ ပြယုဂ်သင်္ကေတလည်း ဖြစ်သည်။ ဖူဂျီတောင်သည် ယမနရှိခရိုင်နှင့် ရှိဇုအိုခခရိုင်တို့၏ နယ်နိမိတ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ [[File:Mt.Fuji from misaka pass 4.jpg|thumb|360px|ယမနရှိခရိုင်၊ မိဆခတောင်တက်လမ်းမှ မြင်ရသည့် [[ဖူဂျီတောင်]]]] ==ပထဝီသွင်ပြင်== ယမနရှိခရိုင်၏ ဝန်းကျင်ပတ်လည်တွင် [[တိုကျိုမြို့]]၊ [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]နှင့် [[နဂနိုခရိုင်]]တို့ ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်သည် ကုန်းတွင်းပိတ်ဒေသဖြစ်ပြီး မြင့်မားသည့် တောင်တန်းများသည် ခိုးဖုမြစ်ဝှမ်းကို ဝန်းရံထားသည်။ [[ဖူဂျီတောင်]]နှင့် [[ဖူဂျီရေကန်ငါးကန်]]သည် ခရိုင်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းနှင့် ရှိဇုအိုခရိုင်တို့တွင် တည်ရှိသည်။ ဖူဂျီတောင်တည်ရှိသဖြင့် မိုးရွာသွန်းမှု ရလဒ်ကို ခရိုင်အတွင်း ရရှိကာ နှစ်ပတ်လည် မိုးရေချိန်သည် ၈၁၈ မီလီမီတာခန့် ရရှိသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်နယ်မြေများ ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့ထဲတွင် ချိချိဘုတမခိုင်း၊ ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုနှင့် မိနမိတောင်တန်းများသဘာဝဥယျာဉ်၊ ယဆွတ်ဂတခဲ - ချူးရှင်းခိုးဂန်းသဘာဝဥယျာဉ်၊ မိနမိတေ ယမနရှိခရိုင်၏ မြေဧရိယာ ၇၈ ရာခိုင်နှုန်းသည် သစ်တောများ ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် သစ်ပင်ထူထပ်မှုအများဆုံး ခရိုင်ဖြစ်သည်။ သီးနှံစိုက်ပျိုးရေးအတွက် မြေယာရှင်းလင်းမှုများကို ခိုးဖုမြစ်ဝှမ်း၏ အနိမ့်ပိုင်းဒေသများတွင် အဓိကကန့်သတ်ထားသည်။ ===မြို့များ=== {{See also|ယမနရှိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} ယမနရှိခရိုင်တွင် မြို့ ၁၃ ခု တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Chuo Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Chūō, Yamanashi|Chūō]] |中央市 |31.69 |30,835 |[[File:Chuo in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fuefuki, Yamanashi (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Fuefuki]] |笛吹市 |201.92 |69,463 |[[File:Fuefuki in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fujiyoshida, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Fujiyoshida]] |富士吉田市 |121.74 |48,782 |[[File:Fujiyoshida in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Hokuto, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Hokuto, Yamanashi|Hokuto]] |北杜市 |602.48 |46,888 |[[File:Hokuto in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Kai, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kai, Yamanashi|Kai]] |甲斐市 |71.95 |75,706 |[[File:Kai in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Kofu, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kōfu]] (capital) |甲府市 |212.47 |187,985 |[[File:Kofu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Koshu, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kōshū, Yamanashi|Kōshū]] |甲州市 |264.11 |31,526 |[[File:Koshu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Minami-Alps, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Minami-Alps, Yamanashi|Minami-Alps]] |南アルプス市 |264.14 |71,618 |[[File:Minami-alps in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Nirasaki, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Nirasaki, Yamanashi|Nirasaki]] |韮崎市 |143.69 |29,483 |[[File:Nirasaki in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Otsuki, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōtsuki, Yamanashi|Ōtsuki]] |大月市 |280.25 |23,976 |[[File:Otsuki in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Tsuru, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Tsuru, Yamanashi|Tsuru]] |都留市 |161.63 |30,311 |[[File:Tsuru in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Uenohara, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Uenohara]] |上野原市 |170.57 |23,158 |[[File:Uenohara in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Yamanashi, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Yamanashi, Yamanashi|Yamanashi]] |山梨市 |289.8 |34,738 |[[File:Yamanashi in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |} ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== ခရိုင်အတွင်းရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်များနှင့် ရွာများလည်း တည်ရှိသည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |အမျိုးအစား ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Doshi, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Dōshi]] |道志村 |79.57 |1,676 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Doshi in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fujikawa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Fujikawa, Yamanashi|Fujikawa]] |富士川町 |111.98 |15,125 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Fujikawa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fujikawaguchiko, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Fujikawaguchiko]] |富士河口湖町 |158.4 |26,540 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Town |[[File:Fujikawaguchiko in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|56x56px]] |- |[[File:Flag of Hayakawa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Hayakawa, Yamanashi|Hayakawa]] |早川町 |369.86 |994 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Hayakawa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Ichikawamisato, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Ichikawamisato]] |市川三郷町 |75.18 |15,799 |[[Nishiyatsushiro District, Yamanashi|Nishiyatsushiro District]] |Town |[[File:Ichikawamisato in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Kosuge, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kosuge]] |小菅村 |52.78 |701 |[[Kitatsuru District, Yamanashi|Kitatsuru District]] |Village |[[File:Kosuge in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Minobu, Yananashi.svg|frameless|25x25px]] [[Minobu, Yamanashi|Minobu]] |身延町 |302 |11,674 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Minobu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Nanbu, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Nanbu, Yamanashi|Nanbu]] |南部町 |200.63 |7,222 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Nanbu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Narusawa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Narusawa, Yamanashi|Narusawa]] |鳴沢村 |89.58 |3,152 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Narusawa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Nishikatsura, Yamanashi (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Nishikatsura]] |西桂町 |15.22 |4,298 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Town |[[File:Nishikatsura in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Oshino, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Oshino, Yamanashi|Oshino]] |忍野村 |25.05 |9,710 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Oshino in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Showa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Shōwa, Yamanashi|Shōwa]] |昭和町 |9.08 |20,338 |[[Nakakoma District, Yamanashi|Nakakoma District]] |Town |[[File:Showa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Tabayama, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Tabayama]] |丹波山村 |101.3 |529 |[[Kitatsuru District, Yamanashi|Kitatsuru District]] |Village |[[File:Tabayama in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Yamanakako Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Yamanakako]] |山中湖村 |52.81 |5,826 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Yamanakako in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှု=== {{main|ယမနရှိခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==စီးပွားရေး== ခိုးဖုမြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ကြီးမားသည့် စက်မှုလုပ်ငန်းများ တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့ထဲတွင် လက်ဝတ်ရတနာ၊ စက်ရုပ်လုပ်ငန်းတို့လည်း ပါဝင်သည်။ စက်မှုလုပ်ငန်းသုံးအလိုအလျောက်စနစ်များကို ထုတ်လုပ်သည့် FANUC သည်လည်း ခရိုင်တောင်ဘက်ရှိ အိုရှိနိုမြို့တွင် ရုံးစိုက်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.fanuc.eu/en/about-us/history |title=FANUC History |publisher=FANUC Europe Corporation |access-date=March 19, 2014 |archive-date=March 16, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316050904/http://www.fanuc.eu/en/about-us/history |url-status=dead }}</ref> ခရိုင်တွင် များစွာသော သစ်သီးခြံများနှင့် စပျစ်ခြံများ တည်ရှိသည်။ ယမနရှိခရိုင်သည် ဂျပန်၏ အဓိကသစ်သီးထွက်ရှိရာဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပြည်တွင်းထုတ် ထိပ်တန်း စပျစ်သီး၊ မက်မွန်သီးနှင့် တရုတ်ဆီးသီးတို့သည် ယမနရှိခရိုင်မှ ထွက်သည်။ ထို့အပြင် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ သတ္ထုဓာတ်ပါင်သည့် ရေသန့်ဘူး ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် ယမနရှိခရိုင်မှ ထွက်ရှိသည်။ အကြောင်းရင်းမှာ ခရိုင်တွင် တောင်ပိုင်းတောင်တန်းများ၊ ဖူဂျီတောင်နှင့် မိဆွတိုးဂဲဧရိယာ စသည်တို့ ရှိသည့်အတွက် ဖြစ်သည်။ ==လူဦးရေ== [[File:Yamanashi prefecture population pyramid in 2020.svg|thumb|ယမနရှိခရိုင်၏ လူဦးရေပိရမစ်၊ ၂၀၂၀ ခုနှစ်]] {{historical populations|19=1920|20=583,453|21=1925|22=600,675|23=1930|24=631,042|25=1935|26=646,727|27=1940|28=663,026|29=1945|30=839,057|31=1950|32=811,369|33=1955|34=807,044|35=1960|36=782,062|37=1965|38=763,194|39=1970|40=762,029|41=1975|42=783,050|43=1980|44=804,256|45=1985|46=832,832|47=1990|48=852,966|49=1995|50=881,996|51=2000|52=888,172|53=2005|54=884,515|55=2010|56=863,075|57=2015|58=834,930|59=2020|60=809,974|percentages=pagr|source=Censuses<ref>{{Cite web|url=https://www.stat.go.jp/english/index.html|title=Statistics Bureau Home Page|website=www.stat.go.jp}}</ref>}} ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေစာရင်းအချက်အလက်အရ ၁၉၅၀ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၀ အထိနှင့် ၂၁ ရာစုကာလတို့တွင် လူဦးရေသည် ကျဆင်းလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ လူဦးရေသည် အကြမ်းဖျင်း ၈၉၀,၀၀၀ ဦးဖြင့် တစ်သန်းနီးပါးဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။ ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== [[File:Nishizawa-Valley.jpg|thumb|ယမနရှိခရိုင်၊ ချိချိဘု - တမ - ခိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ဖုအဲဖုခိမြစ်ရှိ နိရှိဇဝရေတံခွန်]] [[File:Fuji Five Lakes and Mount Fuji.jpg|thumb|ဖူဂျီတောင်၊ ဖူဂျီကန်ငါးကန်ဒေသ၊ ယမနရှိခရိုင်]] ခရိုင်တွင် သဘာဝရှုခင်းများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာနေရာများသည် ပြည်တွင်းပြည်ပခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည့် ခရီးသွားနေရာများ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ကျိုတိုမြို့ပြဒေသနှင့် ဒေသချင်းဖြန့်ဝေတည်ရှိနေပြီး ရထားလမ်း၊ ကားလမ်းတို့ဖြင့် လွယ်ကူစွာသွားလာနိုင်သဖြင့်လည်း ခရီးသွားရန်အတွက် ထင်ရှားသည်။ [[ဖူဂျီတောင်]]၊ ဖူဂျီကန်ငါးကန်ဒေသ၊ ခိယောဆတိုကုန်းမြင့်အပန်းဖြေနေရာ၊ ခိုးဖုမြို့၊ ဆန်းဂရေတံခွန်၊ ခိုရှုစပျစ်စိုက်ခင်းများ၊ ခိုရှုမြို့ရှိ အဲရင်းဂျိကျောင်းတော်၊ မိနိုဘုမြို့ရှိ ခုအွန်းဂျိကောင်းတော်တို့သည် ထင်ရှားသည်။ ဖုဂျိယောရှိဒမြို့တွင်ရှိသည့် ဖုဂျိ - Q ကုန်းမြင့်အပန်းဖြေပန်းခြံသည် နေ့ချင်းပြန်ခရီးသွားလာနိုင်သည့် ထင်ရှားသည့်နေရာဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် အဲဂျနိုင်းခ (Eejanaika) နှင့် တခဘိရှ (Takabisha) စသည့် ရိုလာကိုစတာများ ရှိသည်။ တခဘိရှသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမြင့်ဆုံး ရိုလာကိုစတာလည်း ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ သဘာဝသွင်ပြင်အနေအထားကြောင့် တောင်တက်ခြင်းသည် အထူးထင်ရှားသည်။ တောင်တက်သူများသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး တောင်တက်ကြသည်။ ဖူဂျီတောင်သည် အမြင့် ၃၇၇၆ မီတာ (၁၂,၃၈၈ ပေ) ရှိပြီး ဂျပန်တွင် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ဒုတိယအမြင့်ဆုံးတောင်ဖြစ်သည့် [[ခိတတောင်]]သည်လည်း ယမနရှိခရိုင်တွင်ရှိကာ အမြင့် ၃၁၉၃ မီတာ (၁၀,၄၇၆ ပေ) ရှိသည်။ ဖူဂျီတောင်၏ နွေရာသီတောင်တက်ကာလသည် ဇူလိုင်လနှင့် ဩဂုတ်လဖြစ်သည်။ ထောင်ပေါင်းများစွာသော တောင်တက်သမားများသည် ညနေစောင်းတွင် ငါးခုမြောက်စခန်းမှ စတင်ကာ တောင်စတက်ကြပြီး ညလုံးပေါက် တက်ကြသည်။ ထို့နောက် မနက်ခင်းတွင် တောင်ထိပ်တွင် မြင်တွေ့ရသည့် နေထွက်ချိန်ကို ကြည့်ရှုခံစားကြသည်။ မြင့်မားမှု မရှိသော်လည်း မိနိုဘုတောင်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာလာနေရာများဖြင့် ထင်ရှားသည်။ တောင်ထိပ်မှနေ၍ လှပသည့် မြင်ကွင်းကို ကြည့်ရှုခံစားနိုင်သည်။ ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇု အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ချိချိဘု - တမ - ခိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ မိနမိတောင်တန်းများအမျိုးသားဥယျာဉ်တို့သည် ယမနရှိခရိုင်အတွင်း တည်ရှိကြသည်။ ခရိုင်၏ မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုရှိရာ ဧရိယာသည် ရေပူစမ်းများ (အွန်းဆန်း) များပြားစွာ ရှိသည်။ ထိုအွန်းဆန်းများထဲမှ ရှိမိုဘဲအွန်းဆန်း၊ အိဆဝအွန်းဆန်းနှင့် ယမနမိအွန်းဆန်းတို့သည် ထင်ရှားသည်။ ဟိရှိမရု (菱丸) သည် ခရိုင်၏ လာဘ်ကောင် ဖြစ်သည်။ ဟိရှိမရုသည် ခိုင်းခန်းခွေးအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Yamanashi Prefecture |url=https://www.nippon.com/en/guide-to-japan/pref19/ |access-date=2023-05-16 |website=nippon.com |language=en}}</ref> ==တက္ကသိုလ်များ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons and category|Yamanashi prefecture}} {{Wikivoyage|Yamanashi}} * {{official|http://www.pref.yamanashi.jp/foreign/index.html}} (in [http://www.pref.yamanashi.jp/ Japanese]) ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] cmfh8tb0o6qpclmpmq82e8uodggm4tm 1046660 1046659 2026-08-06T04:42:59Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* တက္ကသိုလ်များ */ 1046660 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = ယမနရှိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|山梨県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|山梨県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Yamanashi-ken}} | image_skyline = Lake Kawaguchiko Sakura Mount Fuji 3.JPG | image_caption = [[Lake Kawaguchi]], one of the [[Fuji Five Lakes]] in Yamanashi Prefecture, at the foot of [[Mount Fuji]] | image_flag = Flag of Yamanashi Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Symbol of Yamanashi Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | image_map = Map of Japan with highlight on 19 Yamanashi prefecture.svg | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]] ([[Kōshin'etsu region|Kōshin'etsu]]) ([[Tōkai region|Tōkai]]) | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name2 = [[Honshu]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Kōfu]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 27 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Kotaro Nagasaki]] (from February 2019) | area_total_km2 = 4,465.27 | area_water_percent = 1.3 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|32nd]] | elevation_max_m = 3778 | elevation_max_point = [[Mount Fuji]] | population_footnotes = | population_total = 787,592 | population_as_of = February 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|41st]] | population_density_km2 = 176 | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 3,715 billion<br />[[US$]] 27.4 billion (2022) | iso_code = JP-19 | website = {{URL|http://www.pref.yamanashi.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Japan | bird = Uguisu ([[Japanese bush warbler|bush warbler]]) | fish = | flower = Fujizakura ([[Prunus incisa|Fuji cherry]]) | tree = Kaede ([[Japanese maple]]) }} | population_blank1_title = Dialects | population_blank1 = Gun'nai・Koshu・[[Narada dialect|Narada]] | anthem = [[:ja:山梨県の歌|Yamanashi-ken no uta]] }} '''ယမနရှိခရိုင်''' (山梨県, Yamanashi-ken<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref>) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]တွင်ရှိသည့် ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် လူဦးရေ ၇၈၇,၅၉၂ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၄၄၆၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။<ref>Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Yamanashi-ken" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 1044|page=1044}}; "Chūbu" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|p. 126|page=126}}</ref> ယမနရှိခရိုင်သည် အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[နဂနိုခရိုင်]]၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[တိုကျိုမြို့]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ခိုးဖုမြို့သည် ခရိုင်မြို့တော်နှင့် ခရိုင်၏ အကြီးဆုံးမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ ခိုင်းမြို့၊ မိနမိအရုပုဆုမြို့နှင့် ဖုအဲဖုခိမြို့တို့ ဖြစ်သည်။<ref>[http://www.city.kofu.yamanashi.jp/contents/ 甲府市]; [http://www.city.kofu.yamanashi.jp/english/intro/intro.htm Introduction of Kofu City] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120327154242/http://www.city.kofu.yamanashi.jp/english/intro/intro.htm |date=2012-03-27 }}; retrieved 2011-07-13</ref> ယမနရှိခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကုန်းတွင်းပိတ်ခရိုင်ရှစ်ခုအနက်မှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ ပင်မလူဦးရေသည် ခိုးဖုမြစ်ဝှမ်းအလယ်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ထိုဒေသသည် အခအိရှိတောင်တန်းများဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်မြေဧရိယာ၏ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းကို သဘာဝဥယျာဉ်နယ်မြေများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ယမနရှိခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်တန်းများရှိရာဒေသလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲတွင်ပါဝင်သည့် ဖူဂျီတောင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ နိုင်ငံ၏ ပြယုဂ်သင်္ကေတလည်း ဖြစ်သည်။ ဖူဂျီတောင်သည် ယမနရှိခရိုင်နှင့် ရှိဇုအိုခခရိုင်တို့၏ နယ်နိမိတ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ [[File:Mt.Fuji from misaka pass 4.jpg|thumb|360px|ယမနရှိခရိုင်၊ မိဆခတောင်တက်လမ်းမှ မြင်ရသည့် [[ဖူဂျီတောင်]]]] ==ပထဝီသွင်ပြင်== ယမနရှိခရိုင်၏ ဝန်းကျင်ပတ်လည်တွင် [[တိုကျိုမြို့]]၊ [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]နှင့် [[နဂနိုခရိုင်]]တို့ ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်သည် ကုန်းတွင်းပိတ်ဒေသဖြစ်ပြီး မြင့်မားသည့် တောင်တန်းများသည် ခိုးဖုမြစ်ဝှမ်းကို ဝန်းရံထားသည်။ [[ဖူဂျီတောင်]]နှင့် [[ဖူဂျီရေကန်ငါးကန်]]သည် ခရိုင်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းနှင့် ရှိဇုအိုခရိုင်တို့တွင် တည်ရှိသည်။ ဖူဂျီတောင်တည်ရှိသဖြင့် မိုးရွာသွန်းမှု ရလဒ်ကို ခရိုင်အတွင်း ရရှိကာ နှစ်ပတ်လည် မိုးရေချိန်သည် ၈၁၈ မီလီမီတာခန့် ရရှိသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်နယ်မြေများ ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့ထဲတွင် ချိချိဘုတမခိုင်း၊ ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုနှင့် မိနမိတောင်တန်းများသဘာဝဥယျာဉ်၊ ယဆွတ်ဂတခဲ - ချူးရှင်းခိုးဂန်းသဘာဝဥယျာဉ်၊ မိနမိတေ ယမနရှိခရိုင်၏ မြေဧရိယာ ၇၈ ရာခိုင်နှုန်းသည် သစ်တောများ ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် သစ်ပင်ထူထပ်မှုအများဆုံး ခရိုင်ဖြစ်သည်။ သီးနှံစိုက်ပျိုးရေးအတွက် မြေယာရှင်းလင်းမှုများကို ခိုးဖုမြစ်ဝှမ်း၏ အနိမ့်ပိုင်းဒေသများတွင် အဓိကကန့်သတ်ထားသည်။ ===မြို့များ=== {{See also|ယမနရှိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} ယမနရှိခရိုင်တွင် မြို့ ၁၃ ခု တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Chuo Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Chūō, Yamanashi|Chūō]] |中央市 |31.69 |30,835 |[[File:Chuo in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fuefuki, Yamanashi (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Fuefuki]] |笛吹市 |201.92 |69,463 |[[File:Fuefuki in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fujiyoshida, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Fujiyoshida]] |富士吉田市 |121.74 |48,782 |[[File:Fujiyoshida in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Hokuto, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Hokuto, Yamanashi|Hokuto]] |北杜市 |602.48 |46,888 |[[File:Hokuto in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Kai, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kai, Yamanashi|Kai]] |甲斐市 |71.95 |75,706 |[[File:Kai in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Kofu, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kōfu]] (capital) |甲府市 |212.47 |187,985 |[[File:Kofu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Koshu, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kōshū, Yamanashi|Kōshū]] |甲州市 |264.11 |31,526 |[[File:Koshu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Minami-Alps, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Minami-Alps, Yamanashi|Minami-Alps]] |南アルプス市 |264.14 |71,618 |[[File:Minami-alps in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Nirasaki, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Nirasaki, Yamanashi|Nirasaki]] |韮崎市 |143.69 |29,483 |[[File:Nirasaki in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Otsuki, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōtsuki, Yamanashi|Ōtsuki]] |大月市 |280.25 |23,976 |[[File:Otsuki in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Tsuru, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Tsuru, Yamanashi|Tsuru]] |都留市 |161.63 |30,311 |[[File:Tsuru in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Uenohara, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Uenohara]] |上野原市 |170.57 |23,158 |[[File:Uenohara in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Yamanashi, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Yamanashi, Yamanashi|Yamanashi]] |山梨市 |289.8 |34,738 |[[File:Yamanashi in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |} ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== ခရိုင်အတွင်းရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်များနှင့် ရွာများလည်း တည်ရှိသည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |အမျိုးအစား ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Doshi, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Dōshi]] |道志村 |79.57 |1,676 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Doshi in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fujikawa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Fujikawa, Yamanashi|Fujikawa]] |富士川町 |111.98 |15,125 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Fujikawa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fujikawaguchiko, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Fujikawaguchiko]] |富士河口湖町 |158.4 |26,540 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Town |[[File:Fujikawaguchiko in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|56x56px]] |- |[[File:Flag of Hayakawa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Hayakawa, Yamanashi|Hayakawa]] |早川町 |369.86 |994 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Hayakawa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Ichikawamisato, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Ichikawamisato]] |市川三郷町 |75.18 |15,799 |[[Nishiyatsushiro District, Yamanashi|Nishiyatsushiro District]] |Town |[[File:Ichikawamisato in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Kosuge, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kosuge]] |小菅村 |52.78 |701 |[[Kitatsuru District, Yamanashi|Kitatsuru District]] |Village |[[File:Kosuge in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Minobu, Yananashi.svg|frameless|25x25px]] [[Minobu, Yamanashi|Minobu]] |身延町 |302 |11,674 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Minobu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Nanbu, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Nanbu, Yamanashi|Nanbu]] |南部町 |200.63 |7,222 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Nanbu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Narusawa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Narusawa, Yamanashi|Narusawa]] |鳴沢村 |89.58 |3,152 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Narusawa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Nishikatsura, Yamanashi (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Nishikatsura]] |西桂町 |15.22 |4,298 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Town |[[File:Nishikatsura in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Oshino, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Oshino, Yamanashi|Oshino]] |忍野村 |25.05 |9,710 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Oshino in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Showa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Shōwa, Yamanashi|Shōwa]] |昭和町 |9.08 |20,338 |[[Nakakoma District, Yamanashi|Nakakoma District]] |Town |[[File:Showa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Tabayama, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Tabayama]] |丹波山村 |101.3 |529 |[[Kitatsuru District, Yamanashi|Kitatsuru District]] |Village |[[File:Tabayama in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Yamanakako Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Yamanakako]] |山中湖村 |52.81 |5,826 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Yamanakako in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှု=== {{main|ယမနရှိခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==စီးပွားရေး== ခိုးဖုမြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ကြီးမားသည့် စက်မှုလုပ်ငန်းများ တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့ထဲတွင် လက်ဝတ်ရတနာ၊ စက်ရုပ်လုပ်ငန်းတို့လည်း ပါဝင်သည်။ စက်မှုလုပ်ငန်းသုံးအလိုအလျောက်စနစ်များကို ထုတ်လုပ်သည့် FANUC သည်လည်း ခရိုင်တောင်ဘက်ရှိ အိုရှိနိုမြို့တွင် ရုံးစိုက်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.fanuc.eu/en/about-us/history |title=FANUC History |publisher=FANUC Europe Corporation |access-date=March 19, 2014 |archive-date=March 16, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316050904/http://www.fanuc.eu/en/about-us/history |url-status=dead }}</ref> ခရိုင်တွင် များစွာသော သစ်သီးခြံများနှင့် စပျစ်ခြံများ တည်ရှိသည်။ ယမနရှိခရိုင်သည် ဂျပန်၏ အဓိကသစ်သီးထွက်ရှိရာဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပြည်တွင်းထုတ် ထိပ်တန်း စပျစ်သီး၊ မက်မွန်သီးနှင့် တရုတ်ဆီးသီးတို့သည် ယမနရှိခရိုင်မှ ထွက်သည်။ ထို့အပြင် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ သတ္ထုဓာတ်ပါင်သည့် ရေသန့်ဘူး ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် ယမနရှိခရိုင်မှ ထွက်ရှိသည်။ အကြောင်းရင်းမှာ ခရိုင်တွင် တောင်ပိုင်းတောင်တန်းများ၊ ဖူဂျီတောင်နှင့် မိဆွတိုးဂဲဧရိယာ စသည်တို့ ရှိသည့်အတွက် ဖြစ်သည်။ ==လူဦးရေ== [[File:Yamanashi prefecture population pyramid in 2020.svg|thumb|ယမနရှိခရိုင်၏ လူဦးရေပိရမစ်၊ ၂၀၂၀ ခုနှစ်]] {{historical populations|19=1920|20=583,453|21=1925|22=600,675|23=1930|24=631,042|25=1935|26=646,727|27=1940|28=663,026|29=1945|30=839,057|31=1950|32=811,369|33=1955|34=807,044|35=1960|36=782,062|37=1965|38=763,194|39=1970|40=762,029|41=1975|42=783,050|43=1980|44=804,256|45=1985|46=832,832|47=1990|48=852,966|49=1995|50=881,996|51=2000|52=888,172|53=2005|54=884,515|55=2010|56=863,075|57=2015|58=834,930|59=2020|60=809,974|percentages=pagr|source=Censuses<ref>{{Cite web|url=https://www.stat.go.jp/english/index.html|title=Statistics Bureau Home Page|website=www.stat.go.jp}}</ref>}} ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေစာရင်းအချက်အလက်အရ ၁၉၅၀ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၀ အထိနှင့် ၂၁ ရာစုကာလတို့တွင် လူဦးရေသည် ကျဆင်းလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ လူဦးရေသည် အကြမ်းဖျင်း ၈၉၀,၀၀၀ ဦးဖြင့် တစ်သန်းနီးပါးဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။ ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== [[File:Nishizawa-Valley.jpg|thumb|ယမနရှိခရိုင်၊ ချိချိဘု - တမ - ခိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ဖုအဲဖုခိမြစ်ရှိ နိရှိဇဝရေတံခွန်]] [[File:Fuji Five Lakes and Mount Fuji.jpg|thumb|ဖူဂျီတောင်၊ ဖူဂျီကန်ငါးကန်ဒေသ၊ ယမနရှိခရိုင်]] ခရိုင်တွင် သဘာဝရှုခင်းများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာနေရာများသည် ပြည်တွင်းပြည်ပခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည့် ခရီးသွားနေရာများ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ကျိုတိုမြို့ပြဒေသနှင့် ဒေသချင်းဖြန့်ဝေတည်ရှိနေပြီး ရထားလမ်း၊ ကားလမ်းတို့ဖြင့် လွယ်ကူစွာသွားလာနိုင်သဖြင့်လည်း ခရီးသွားရန်အတွက် ထင်ရှားသည်။ [[ဖူဂျီတောင်]]၊ ဖူဂျီကန်ငါးကန်ဒေသ၊ ခိယောဆတိုကုန်းမြင့်အပန်းဖြေနေရာ၊ ခိုးဖုမြို့၊ ဆန်းဂရေတံခွန်၊ ခိုရှုစပျစ်စိုက်ခင်းများ၊ ခိုရှုမြို့ရှိ အဲရင်းဂျိကျောင်းတော်၊ မိနိုဘုမြို့ရှိ ခုအွန်းဂျိကောင်းတော်တို့သည် ထင်ရှားသည်။ ဖုဂျိယောရှိဒမြို့တွင်ရှိသည့် ဖုဂျိ - Q ကုန်းမြင့်အပန်းဖြေပန်းခြံသည် နေ့ချင်းပြန်ခရီးသွားလာနိုင်သည့် ထင်ရှားသည့်နေရာဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် အဲဂျနိုင်းခ (Eejanaika) နှင့် တခဘိရှ (Takabisha) စသည့် ရိုလာကိုစတာများ ရှိသည်။ တခဘိရှသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမြင့်ဆုံး ရိုလာကိုစတာလည်း ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ သဘာဝသွင်ပြင်အနေအထားကြောင့် တောင်တက်ခြင်းသည် အထူးထင်ရှားသည်။ တောင်တက်သူများသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး တောင်တက်ကြသည်။ ဖူဂျီတောင်သည် အမြင့် ၃၇၇၆ မီတာ (၁၂,၃၈၈ ပေ) ရှိပြီး ဂျပန်တွင် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ဒုတိယအမြင့်ဆုံးတောင်ဖြစ်သည့် [[ခိတတောင်]]သည်လည်း ယမနရှိခရိုင်တွင်ရှိကာ အမြင့် ၃၁၉၃ မီတာ (၁၀,၄၇၆ ပေ) ရှိသည်။ ဖူဂျီတောင်၏ နွေရာသီတောင်တက်ကာလသည် ဇူလိုင်လနှင့် ဩဂုတ်လဖြစ်သည်။ ထောင်ပေါင်းများစွာသော တောင်တက်သမားများသည် ညနေစောင်းတွင် ငါးခုမြောက်စခန်းမှ စတင်ကာ တောင်စတက်ကြပြီး ညလုံးပေါက် တက်ကြသည်။ ထို့နောက် မနက်ခင်းတွင် တောင်ထိပ်တွင် မြင်တွေ့ရသည့် နေထွက်ချိန်ကို ကြည့်ရှုခံစားကြသည်။ မြင့်မားမှု မရှိသော်လည်း မိနိုဘုတောင်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာလာနေရာများဖြင့် ထင်ရှားသည်။ တောင်ထိပ်မှနေ၍ လှပသည့် မြင်ကွင်းကို ကြည့်ရှုခံစားနိုင်သည်။ ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇု အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ချိချိဘု - တမ - ခိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ မိနမိတောင်တန်းများအမျိုးသားဥယျာဉ်တို့သည် ယမနရှိခရိုင်အတွင်း တည်ရှိကြသည်။ ခရိုင်၏ မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုရှိရာ ဧရိယာသည် ရေပူစမ်းများ (အွန်းဆန်း) များပြားစွာ ရှိသည်။ ထိုအွန်းဆန်းများထဲမှ ရှိမိုဘဲအွန်းဆန်း၊ အိဆဝအွန်းဆန်းနှင့် ယမနမိအွန်းဆန်းတို့သည် ထင်ရှားသည်။ ဟိရှိမရု (菱丸) သည် ခရိုင်၏ လာဘ်ကောင် ဖြစ်သည်။ ဟိရှိမရုသည် ခိုင်းခန်းခွေးအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Yamanashi Prefecture |url=https://www.nippon.com/en/guide-to-japan/pref19/ |access-date=2023-05-16 |website=nippon.com |language=en}}</ref> ==တက္ကသိုလ်များ== * [[Tsuru University]] * [[University of Yamanashi]] * [[Yamanashi Eiwa College]] * [[Yamanashi Gakuin University]] * [[Yamanashi Prefectural University]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons and category|Yamanashi prefecture}} {{Wikivoyage|Yamanashi}} * {{official|http://www.pref.yamanashi.jp/foreign/index.html}} (in [http://www.pref.yamanashi.jp/ Japanese]) ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] jd84j189tt20ocqk6m0n1fswk083kkk 1046661 1046660 2026-08-06T04:43:43Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1046661 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = ယမနရှိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|山梨県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|山梨県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Yamanashi-ken}} | image_skyline = Lake Kawaguchiko Sakura Mount Fuji 3.JPG | image_caption = [[Lake Kawaguchi]], one of the [[Fuji Five Lakes]] in Yamanashi Prefecture, at the foot of [[Mount Fuji]] | image_flag = Flag of Yamanashi Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Symbol of Yamanashi Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | image_map = Map of Japan with highlight on 19 Yamanashi prefecture.svg | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]] ([[Kōshin'etsu region|Kōshin'etsu]]) ([[Tōkai region|Tōkai]]) | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name2 = [[Honshu]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Kōfu]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 27 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Kotaro Nagasaki]] (from February 2019) | area_total_km2 = 4,465.27 | area_water_percent = 1.3 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|32nd]] | elevation_max_m = 3778 | elevation_max_point = [[Mount Fuji]] | population_footnotes = | population_total = 787,592 | population_as_of = February 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|41st]] | population_density_km2 = 176 | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 3,715 billion<br />[[US$]] 27.4 billion (2022) | iso_code = JP-19 | website = {{URL|http://www.pref.yamanashi.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Japan | bird = Uguisu ([[Japanese bush warbler|bush warbler]]) | fish = | flower = Fujizakura ([[Prunus incisa|Fuji cherry]]) | tree = Kaede ([[Japanese maple]]) }} | population_blank1_title = Dialects | population_blank1 = Gun'nai・Koshu・[[Narada dialect|Narada]] | anthem = [[:ja:山梨県の歌|Yamanashi-ken no uta]] }} '''ယမနရှိခရိုင်''' (山梨県, Yamanashi-ken<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref>) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]တွင်ရှိသည့် ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် လူဦးရေ ၇၈၇,၅၉၂ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၄၄၆၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။<ref>Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Yamanashi-ken" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 1044|page=1044}}; "Chūbu" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|p. 126|page=126}}</ref> ယမနရှိခရိုင်သည် အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[နဂနိုခရိုင်]]၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[တိုကျိုမြို့]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ခိုးဖုမြို့သည် ခရိုင်မြို့တော်နှင့် ခရိုင်၏ အကြီးဆုံးမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ ခိုင်းမြို့၊ မိနမိအရုပုဆုမြို့နှင့် ဖုအဲဖုခိမြို့တို့ ဖြစ်သည်။<ref>[http://www.city.kofu.yamanashi.jp/contents/ 甲府市]; [http://www.city.kofu.yamanashi.jp/english/intro/intro.htm Introduction of Kofu City] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120327154242/http://www.city.kofu.yamanashi.jp/english/intro/intro.htm |date=2012-03-27 }}; retrieved 2011-07-13</ref> ယမနရှိခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကုန်းတွင်းပိတ်ခရိုင်ရှစ်ခုအနက်မှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ ပင်မလူဦးရေသည် ခိုးဖုမြစ်ဝှမ်းအလယ်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ထိုဒေသသည် အခအိရှိတောင်တန်းများဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်မြေဧရိယာ၏ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းကို သဘာဝဥယျာဉ်နယ်မြေများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ယမနရှိခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်တန်းများရှိရာဒေသလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲတွင်ပါဝင်သည့် ဖူဂျီတောင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ နိုင်ငံ၏ ပြယုဂ်သင်္ကေတလည်း ဖြစ်သည်။ ဖူဂျီတောင်သည် ယမနရှိခရိုင်နှင့် ရှိဇုအိုခခရိုင်တို့၏ နယ်နိမိတ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ [[File:Mt.Fuji from misaka pass 4.jpg|thumb|360px|ယမနရှိခရိုင်၊ မိဆခတောင်တက်လမ်းမှ မြင်ရသည့် [[ဖူဂျီတောင်]]]] ==ပထဝီသွင်ပြင်== ယမနရှိခရိုင်၏ ဝန်းကျင်ပတ်လည်တွင် [[တိုကျိုမြို့]]၊ [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]နှင့် [[နဂနိုခရိုင်]]တို့ ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်သည် ကုန်းတွင်းပိတ်ဒေသဖြစ်ပြီး မြင့်မားသည့် တောင်တန်းများသည် ခိုးဖုမြစ်ဝှမ်းကို ဝန်းရံထားသည်။ [[ဖူဂျီတောင်]]နှင့် [[ဖူဂျီရေကန်ငါးကန်]]သည် ခရိုင်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းနှင့် ရှိဇုအိုခရိုင်တို့တွင် တည်ရှိသည်။ ဖူဂျီတောင်တည်ရှိသဖြင့် မိုးရွာသွန်းမှု ရလဒ်ကို ခရိုင်အတွင်း ရရှိကာ နှစ်ပတ်လည် မိုးရေချိန်သည် ၈၁၈ မီလီမီတာခန့် ရရှိသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်နယ်မြေများ ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့ထဲတွင် ချိချိဘုတမခိုင်း၊ ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုနှင့် မိနမိတောင်တန်းများသဘာဝဥယျာဉ်၊ ယဆွတ်ဂတခဲ - ချူးရှင်းခိုးဂန်းသဘာဝဥယျာဉ်၊ မိနမိတေ ယမနရှိခရိုင်၏ မြေဧရိယာ ၇၈ ရာခိုင်နှုန်းသည် သစ်တောများ ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် သစ်ပင်ထူထပ်မှုအများဆုံး ခရိုင်ဖြစ်သည်။ သီးနှံစိုက်ပျိုးရေးအတွက် မြေယာရှင်းလင်းမှုများကို ခိုးဖုမြစ်ဝှမ်း၏ အနိမ့်ပိုင်းဒေသများတွင် အဓိကကန့်သတ်ထားသည်။ ===မြို့များ=== {{See also|ယမနရှိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} ယမနရှိခရိုင်တွင် မြို့ ၁၃ ခု တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Chuo Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Chūō, Yamanashi|Chūō]] |中央市 |31.69 |30,835 |[[File:Chuo in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fuefuki, Yamanashi (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Fuefuki]] |笛吹市 |201.92 |69,463 |[[File:Fuefuki in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fujiyoshida, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Fujiyoshida]] |富士吉田市 |121.74 |48,782 |[[File:Fujiyoshida in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Hokuto, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Hokuto, Yamanashi|Hokuto]] |北杜市 |602.48 |46,888 |[[File:Hokuto in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Kai, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kai, Yamanashi|Kai]] |甲斐市 |71.95 |75,706 |[[File:Kai in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Kofu, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kōfu]] (capital) |甲府市 |212.47 |187,985 |[[File:Kofu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Koshu, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kōshū, Yamanashi|Kōshū]] |甲州市 |264.11 |31,526 |[[File:Koshu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Minami-Alps, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Minami-Alps, Yamanashi|Minami-Alps]] |南アルプス市 |264.14 |71,618 |[[File:Minami-alps in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Nirasaki, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Nirasaki, Yamanashi|Nirasaki]] |韮崎市 |143.69 |29,483 |[[File:Nirasaki in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Otsuki, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōtsuki, Yamanashi|Ōtsuki]] |大月市 |280.25 |23,976 |[[File:Otsuki in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Tsuru, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Tsuru, Yamanashi|Tsuru]] |都留市 |161.63 |30,311 |[[File:Tsuru in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Uenohara, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Uenohara]] |上野原市 |170.57 |23,158 |[[File:Uenohara in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Yamanashi, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Yamanashi, Yamanashi|Yamanashi]] |山梨市 |289.8 |34,738 |[[File:Yamanashi in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |} ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== ခရိုင်အတွင်းရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်များနှင့် ရွာများလည်း တည်ရှိသည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |အမျိုးအစား ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Doshi, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Dōshi]] |道志村 |79.57 |1,676 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Doshi in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fujikawa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Fujikawa, Yamanashi|Fujikawa]] |富士川町 |111.98 |15,125 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Fujikawa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fujikawaguchiko, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Fujikawaguchiko]] |富士河口湖町 |158.4 |26,540 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Town |[[File:Fujikawaguchiko in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|56x56px]] |- |[[File:Flag of Hayakawa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Hayakawa, Yamanashi|Hayakawa]] |早川町 |369.86 |994 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Hayakawa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Ichikawamisato, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Ichikawamisato]] |市川三郷町 |75.18 |15,799 |[[Nishiyatsushiro District, Yamanashi|Nishiyatsushiro District]] |Town |[[File:Ichikawamisato in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Kosuge, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kosuge]] |小菅村 |52.78 |701 |[[Kitatsuru District, Yamanashi|Kitatsuru District]] |Village |[[File:Kosuge in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Minobu, Yananashi.svg|frameless|25x25px]] [[Minobu, Yamanashi|Minobu]] |身延町 |302 |11,674 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Minobu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Nanbu, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Nanbu, Yamanashi|Nanbu]] |南部町 |200.63 |7,222 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Nanbu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Narusawa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Narusawa, Yamanashi|Narusawa]] |鳴沢村 |89.58 |3,152 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Narusawa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Nishikatsura, Yamanashi (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Nishikatsura]] |西桂町 |15.22 |4,298 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Town |[[File:Nishikatsura in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Oshino, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Oshino, Yamanashi|Oshino]] |忍野村 |25.05 |9,710 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Oshino in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Showa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Shōwa, Yamanashi|Shōwa]] |昭和町 |9.08 |20,338 |[[Nakakoma District, Yamanashi|Nakakoma District]] |Town |[[File:Showa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Tabayama, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Tabayama]] |丹波山村 |101.3 |529 |[[Kitatsuru District, Yamanashi|Kitatsuru District]] |Village |[[File:Tabayama in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Yamanakako Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Yamanakako]] |山中湖村 |52.81 |5,826 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Yamanakako in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှု=== {{main|ယမနရှိခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==စီးပွားရေး== ခိုးဖုမြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ကြီးမားသည့် စက်မှုလုပ်ငန်းများ တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့ထဲတွင် လက်ဝတ်ရတနာ၊ စက်ရုပ်လုပ်ငန်းတို့လည်း ပါဝင်သည်။ စက်မှုလုပ်ငန်းသုံးအလိုအလျောက်စနစ်များကို ထုတ်လုပ်သည့် FANUC သည်လည်း ခရိုင်တောင်ဘက်ရှိ အိုရှိနိုမြို့တွင် ရုံးစိုက်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.fanuc.eu/en/about-us/history |title=FANUC History |publisher=FANUC Europe Corporation |access-date=March 19, 2014 |archive-date=March 16, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316050904/http://www.fanuc.eu/en/about-us/history |url-status=dead }}</ref> ခရိုင်တွင် များစွာသော သစ်သီးခြံများနှင့် စပျစ်ခြံများ တည်ရှိသည်။ ယမနရှိခရိုင်သည် ဂျပန်၏ အဓိကသစ်သီးထွက်ရှိရာဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပြည်တွင်းထုတ် ထိပ်တန်း စပျစ်သီး၊ မက်မွန်သီးနှင့် တရုတ်ဆီးသီးတို့သည် ယမနရှိခရိုင်မှ ထွက်သည်။ ထို့အပြင် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ သတ္ထုဓာတ်ပါင်သည့် ရေသန့်ဘူး ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် ယမနရှိခရိုင်မှ ထွက်ရှိသည်။ အကြောင်းရင်းမှာ ခရိုင်တွင် တောင်ပိုင်းတောင်တန်းများ၊ ဖူဂျီတောင်နှင့် မိဆွတိုးဂဲဧရိယာ စသည်တို့ ရှိသည့်အတွက် ဖြစ်သည်။ ==လူဦးရေ== [[File:Yamanashi prefecture population pyramid in 2020.svg|thumb|ယမနရှိခရိုင်၏ လူဦးရေပိရမစ်၊ ၂၀၂၀ ခုနှစ်]] {{historical populations|19=1920|20=583,453|21=1925|22=600,675|23=1930|24=631,042|25=1935|26=646,727|27=1940|28=663,026|29=1945|30=839,057|31=1950|32=811,369|33=1955|34=807,044|35=1960|36=782,062|37=1965|38=763,194|39=1970|40=762,029|41=1975|42=783,050|43=1980|44=804,256|45=1985|46=832,832|47=1990|48=852,966|49=1995|50=881,996|51=2000|52=888,172|53=2005|54=884,515|55=2010|56=863,075|57=2015|58=834,930|59=2020|60=809,974|percentages=pagr|source=Censuses<ref>{{Cite web|url=https://www.stat.go.jp/english/index.html|title=Statistics Bureau Home Page|website=www.stat.go.jp}}</ref>}} ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေစာရင်းအချက်အလက်အရ ၁၉၅၀ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၀ အထိနှင့် ၂၁ ရာစုကာလတို့တွင် လူဦးရေသည် ကျဆင်းလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ လူဦးရေသည် အကြမ်းဖျင်း ၈၉၀,၀၀၀ ဦးဖြင့် တစ်သန်းနီးပါးဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။ ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== [[File:Nishizawa-Valley.jpg|thumb|ယမနရှိခရိုင်၊ ချိချိဘု - တမ - ခိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ဖုအဲဖုခိမြစ်ရှိ နိရှိဇဝရေတံခွန်]] [[File:Fuji Five Lakes and Mount Fuji.jpg|thumb|ဖူဂျီတောင်၊ ဖူဂျီကန်ငါးကန်ဒေသ၊ ယမနရှိခရိုင်]] ခရိုင်တွင် သဘာဝရှုခင်းများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာနေရာများသည် ပြည်တွင်းပြည်ပခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည့် ခရီးသွားနေရာများ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ကျိုတိုမြို့ပြဒေသနှင့် ဒေသချင်းဖြန့်ဝေတည်ရှိနေပြီး ရထားလမ်း၊ ကားလမ်းတို့ဖြင့် လွယ်ကူစွာသွားလာနိုင်သဖြင့်လည်း ခရီးသွားရန်အတွက် ထင်ရှားသည်။ [[ဖူဂျီတောင်]]၊ ဖူဂျီကန်ငါးကန်ဒေသ၊ ခိယောဆတိုကုန်းမြင့်အပန်းဖြေနေရာ၊ ခိုးဖုမြို့၊ ဆန်းဂရေတံခွန်၊ ခိုရှုစပျစ်စိုက်ခင်းများ၊ ခိုရှုမြို့ရှိ အဲရင်းဂျိကျောင်းတော်၊ မိနိုဘုမြို့ရှိ ခုအွန်းဂျိကောင်းတော်တို့သည် ထင်ရှားသည်။ ဖုဂျိယောရှိဒမြို့တွင်ရှိသည့် ဖုဂျိ - Q ကုန်းမြင့်အပန်းဖြေပန်းခြံသည် နေ့ချင်းပြန်ခရီးသွားလာနိုင်သည့် ထင်ရှားသည့်နေရာဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် အဲဂျနိုင်းခ (Eejanaika) နှင့် တခဘိရှ (Takabisha) စသည့် ရိုလာကိုစတာများ ရှိသည်။ တခဘိရှသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမြင့်ဆုံး ရိုလာကိုစတာလည်း ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ သဘာဝသွင်ပြင်အနေအထားကြောင့် တောင်တက်ခြင်းသည် အထူးထင်ရှားသည်။ တောင်တက်သူများသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး တောင်တက်ကြသည်။ ဖူဂျီတောင်သည် အမြင့် ၃၇၇၆ မီတာ (၁၂,၃၈၈ ပေ) ရှိပြီး ဂျပန်တွင် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ဒုတိယအမြင့်ဆုံးတောင်ဖြစ်သည့် [[ခိတတောင်]]သည်လည်း ယမနရှိခရိုင်တွင်ရှိကာ အမြင့် ၃၁၉၃ မီတာ (၁၀,၄၇၆ ပေ) ရှိသည်။ ဖူဂျီတောင်၏ နွေရာသီတောင်တက်ကာလသည် ဇူလိုင်လနှင့် ဩဂုတ်လဖြစ်သည်။ ထောင်ပေါင်းများစွာသော တောင်တက်သမားများသည် ညနေစောင်းတွင် ငါးခုမြောက်စခန်းမှ စတင်ကာ တောင်စတက်ကြပြီး ညလုံးပေါက် တက်ကြသည်။ ထို့နောက် မနက်ခင်းတွင် တောင်ထိပ်တွင် မြင်တွေ့ရသည့် နေထွက်ချိန်ကို ကြည့်ရှုခံစားကြသည်။ မြင့်မားမှု မရှိသော်လည်း မိနိုဘုတောင်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာလာနေရာများဖြင့် ထင်ရှားသည်။ တောင်ထိပ်မှနေ၍ လှပသည့် မြင်ကွင်းကို ကြည့်ရှုခံစားနိုင်သည်။ ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇု အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ချိချိဘု - တမ - ခိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ မိနမိတောင်တန်းများအမျိုးသားဥယျာဉ်တို့သည် ယမနရှိခရိုင်အတွင်း တည်ရှိကြသည်။ ခရိုင်၏ မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုရှိရာ ဧရိယာသည် ရေပူစမ်းများ (အွန်းဆန်း) များပြားစွာ ရှိသည်။ ထိုအွန်းဆန်းများထဲမှ ရှိမိုဘဲအွန်းဆန်း၊ အိဆဝအွန်းဆန်းနှင့် ယမနမိအွန်းဆန်းတို့သည် ထင်ရှားသည်။ ဟိရှိမရု (菱丸) သည် ခရိုင်၏ လာဘ်ကောင် ဖြစ်သည်။ ဟိရှိမရုသည် ခိုင်းခန်းခွေးအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Yamanashi Prefecture |url=https://www.nippon.com/en/guide-to-japan/pref19/ |access-date=2023-05-16 |website=nippon.com |language=en}}</ref> ==တက္ကသိုလ်များ== * [[Tsuru University]] * [[University of Yamanashi]] * [[Yamanashi Eiwa College]] * [[Yamanashi Gakuin University]] * [[Yamanashi Prefectural University]] ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== [[File:Chuo Main Line SuperAzusa Yatsugatake.jpg|thumb|JR Chuo Main Line [[Azusa (train)|Super Azusa]] passing Yatsugatake, near Hokuto, Yamanashi]] [[File:Futaba-BusStop.jpg|thumb|Chuo Expressway, near Kai, Yamanashi]] === Railway lines === *[[Central Japan Railway Company]] **[[Minobu Line]] *[[Chūō Shinkansen]](Under construction) *[[East Japan Railway Company]] **[[Chūō Main Line]] **[[Koumi Line]] *[[Fuji Kyuko]] **[[Fujikyuko Line]] === Road === ==== Expressways ==== * [[Chūbu-Ōdan Expressway]] (under construction) * [[Chuo Expressway]] * [[Higashifuji-goko Road]] * Kōfu Yamanashi Road ==== National highways ==== {{div col|colwidth=20em}} * Route 20 * Route 52 * Route 137 * Route 138 * Route 139 * [[Japan National Route 140|Route 140]] * Route 141 * Route 411 * Route 413 * Route 469 {{div col end}} ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons and category|Yamanashi prefecture}} {{Wikivoyage|Yamanashi}} * {{official|http://www.pref.yamanashi.jp/foreign/index.html}} (in [http://www.pref.yamanashi.jp/ Japanese]) ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] pawsuwndaq11h85ahqk19rgbjf5i129 1046662 1046661 2026-08-06T04:44:53Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* တက္ကသိုလ်များ */ 1046662 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = ယမနရှိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|山梨県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|山梨県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Yamanashi-ken}} | image_skyline = Lake Kawaguchiko Sakura Mount Fuji 3.JPG | image_caption = [[Lake Kawaguchi]], one of the [[Fuji Five Lakes]] in Yamanashi Prefecture, at the foot of [[Mount Fuji]] | image_flag = Flag of Yamanashi Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Symbol of Yamanashi Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | image_map = Map of Japan with highlight on 19 Yamanashi prefecture.svg | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]] ([[Kōshin'etsu region|Kōshin'etsu]]) ([[Tōkai region|Tōkai]]) | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name2 = [[Honshu]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Kōfu]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 27 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Kotaro Nagasaki]] (from February 2019) | area_total_km2 = 4,465.27 | area_water_percent = 1.3 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|32nd]] | elevation_max_m = 3778 | elevation_max_point = [[Mount Fuji]] | population_footnotes = | population_total = 787,592 | population_as_of = February 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|41st]] | population_density_km2 = 176 | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 3,715 billion<br />[[US$]] 27.4 billion (2022) | iso_code = JP-19 | website = {{URL|http://www.pref.yamanashi.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Japan | bird = Uguisu ([[Japanese bush warbler|bush warbler]]) | fish = | flower = Fujizakura ([[Prunus incisa|Fuji cherry]]) | tree = Kaede ([[Japanese maple]]) }} | population_blank1_title = Dialects | population_blank1 = Gun'nai・Koshu・[[Narada dialect|Narada]] | anthem = [[:ja:山梨県の歌|Yamanashi-ken no uta]] }} '''ယမနရှိခရိုင်''' (山梨県, Yamanashi-ken<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref>) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]တွင်ရှိသည့် ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် လူဦးရေ ၇၈၇,၅၉၂ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၄၄၆၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။<ref>Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Yamanashi-ken" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 1044|page=1044}}; "Chūbu" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|p. 126|page=126}}</ref> ယမနရှိခရိုင်သည် အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[နဂနိုခရိုင်]]၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[တိုကျိုမြို့]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ခိုးဖုမြို့သည် ခရိုင်မြို့တော်နှင့် ခရိုင်၏ အကြီးဆုံးမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ ခိုင်းမြို့၊ မိနမိအရုပုဆုမြို့နှင့် ဖုအဲဖုခိမြို့တို့ ဖြစ်သည်။<ref>[http://www.city.kofu.yamanashi.jp/contents/ 甲府市]; [http://www.city.kofu.yamanashi.jp/english/intro/intro.htm Introduction of Kofu City] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120327154242/http://www.city.kofu.yamanashi.jp/english/intro/intro.htm |date=2012-03-27 }}; retrieved 2011-07-13</ref> ယမနရှိခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကုန်းတွင်းပိတ်ခရိုင်ရှစ်ခုအနက်မှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ ပင်မလူဦးရေသည် ခိုးဖုမြစ်ဝှမ်းအလယ်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ထိုဒေသသည် အခအိရှိတောင်တန်းများဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်မြေဧရိယာ၏ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းကို သဘာဝဥယျာဉ်နယ်မြေများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ယမနရှိခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်တန်းများရှိရာဒေသလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲတွင်ပါဝင်သည့် ဖူဂျီတောင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ နိုင်ငံ၏ ပြယုဂ်သင်္ကေတလည်း ဖြစ်သည်။ ဖူဂျီတောင်သည် ယမနရှိခရိုင်နှင့် ရှိဇုအိုခခရိုင်တို့၏ နယ်နိမိတ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ [[File:Mt.Fuji from misaka pass 4.jpg|thumb|360px|ယမနရှိခရိုင်၊ မိဆခတောင်တက်လမ်းမှ မြင်ရသည့် [[ဖူဂျီတောင်]]]] ==ပထဝီသွင်ပြင်== ယမနရှိခရိုင်၏ ဝန်းကျင်ပတ်လည်တွင် [[တိုကျိုမြို့]]၊ [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]နှင့် [[နဂနိုခရိုင်]]တို့ ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်သည် ကုန်းတွင်းပိတ်ဒေသဖြစ်ပြီး မြင့်မားသည့် တောင်တန်းများသည် ခိုးဖုမြစ်ဝှမ်းကို ဝန်းရံထားသည်။ [[ဖူဂျီတောင်]]နှင့် [[ဖူဂျီရေကန်ငါးကန်]]သည် ခရိုင်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းနှင့် ရှိဇုအိုခရိုင်တို့တွင် တည်ရှိသည်။ ဖူဂျီတောင်တည်ရှိသဖြင့် မိုးရွာသွန်းမှု ရလဒ်ကို ခရိုင်အတွင်း ရရှိကာ နှစ်ပတ်လည် မိုးရေချိန်သည် ၈၁၈ မီလီမီတာခန့် ရရှိသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်နယ်မြေများ ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့ထဲတွင် ချိချိဘုတမခိုင်း၊ ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုနှင့် မိနမိတောင်တန်းများသဘာဝဥယျာဉ်၊ ယဆွတ်ဂတခဲ - ချူးရှင်းခိုးဂန်းသဘာဝဥယျာဉ်၊ မိနမိတေ ယမနရှိခရိုင်၏ မြေဧရိယာ ၇၈ ရာခိုင်နှုန်းသည် သစ်တောများ ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် သစ်ပင်ထူထပ်မှုအများဆုံး ခရိုင်ဖြစ်သည်။ သီးနှံစိုက်ပျိုးရေးအတွက် မြေယာရှင်းလင်းမှုများကို ခိုးဖုမြစ်ဝှမ်း၏ အနိမ့်ပိုင်းဒေသများတွင် အဓိကကန့်သတ်ထားသည်။ ===မြို့များ=== {{See also|ယမနရှိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} ယမနရှိခရိုင်တွင် မြို့ ၁၃ ခု တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Chuo Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Chūō, Yamanashi|Chūō]] |中央市 |31.69 |30,835 |[[File:Chuo in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fuefuki, Yamanashi (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Fuefuki]] |笛吹市 |201.92 |69,463 |[[File:Fuefuki in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fujiyoshida, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Fujiyoshida]] |富士吉田市 |121.74 |48,782 |[[File:Fujiyoshida in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Hokuto, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Hokuto, Yamanashi|Hokuto]] |北杜市 |602.48 |46,888 |[[File:Hokuto in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Kai, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kai, Yamanashi|Kai]] |甲斐市 |71.95 |75,706 |[[File:Kai in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Kofu, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kōfu]] (capital) |甲府市 |212.47 |187,985 |[[File:Kofu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Koshu, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kōshū, Yamanashi|Kōshū]] |甲州市 |264.11 |31,526 |[[File:Koshu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Minami-Alps, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Minami-Alps, Yamanashi|Minami-Alps]] |南アルプス市 |264.14 |71,618 |[[File:Minami-alps in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Nirasaki, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Nirasaki, Yamanashi|Nirasaki]] |韮崎市 |143.69 |29,483 |[[File:Nirasaki in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Otsuki, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōtsuki, Yamanashi|Ōtsuki]] |大月市 |280.25 |23,976 |[[File:Otsuki in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Tsuru, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Tsuru, Yamanashi|Tsuru]] |都留市 |161.63 |30,311 |[[File:Tsuru in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Uenohara, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Uenohara]] |上野原市 |170.57 |23,158 |[[File:Uenohara in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Yamanashi, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Yamanashi, Yamanashi|Yamanashi]] |山梨市 |289.8 |34,738 |[[File:Yamanashi in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |} ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== ခရိုင်အတွင်းရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်များနှင့် ရွာများလည်း တည်ရှိသည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |အမျိုးအစား ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Doshi, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Dōshi]] |道志村 |79.57 |1,676 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Doshi in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fujikawa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Fujikawa, Yamanashi|Fujikawa]] |富士川町 |111.98 |15,125 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Fujikawa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fujikawaguchiko, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Fujikawaguchiko]] |富士河口湖町 |158.4 |26,540 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Town |[[File:Fujikawaguchiko in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|56x56px]] |- |[[File:Flag of Hayakawa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Hayakawa, Yamanashi|Hayakawa]] |早川町 |369.86 |994 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Hayakawa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Ichikawamisato, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Ichikawamisato]] |市川三郷町 |75.18 |15,799 |[[Nishiyatsushiro District, Yamanashi|Nishiyatsushiro District]] |Town |[[File:Ichikawamisato in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Kosuge, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kosuge]] |小菅村 |52.78 |701 |[[Kitatsuru District, Yamanashi|Kitatsuru District]] |Village |[[File:Kosuge in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Minobu, Yananashi.svg|frameless|25x25px]] [[Minobu, Yamanashi|Minobu]] |身延町 |302 |11,674 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Minobu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Nanbu, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Nanbu, Yamanashi|Nanbu]] |南部町 |200.63 |7,222 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Nanbu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Narusawa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Narusawa, Yamanashi|Narusawa]] |鳴沢村 |89.58 |3,152 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Narusawa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Nishikatsura, Yamanashi (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Nishikatsura]] |西桂町 |15.22 |4,298 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Town |[[File:Nishikatsura in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Oshino, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Oshino, Yamanashi|Oshino]] |忍野村 |25.05 |9,710 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Oshino in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Showa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Shōwa, Yamanashi|Shōwa]] |昭和町 |9.08 |20,338 |[[Nakakoma District, Yamanashi|Nakakoma District]] |Town |[[File:Showa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Tabayama, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Tabayama]] |丹波山村 |101.3 |529 |[[Kitatsuru District, Yamanashi|Kitatsuru District]] |Village |[[File:Tabayama in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Yamanakako Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Yamanakako]] |山中湖村 |52.81 |5,826 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Yamanakako in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှု=== {{main|ယမနရှိခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==စီးပွားရေး== ခိုးဖုမြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ကြီးမားသည့် စက်မှုလုပ်ငန်းများ တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့ထဲတွင် လက်ဝတ်ရတနာ၊ စက်ရုပ်လုပ်ငန်းတို့လည်း ပါဝင်သည်။ စက်မှုလုပ်ငန်းသုံးအလိုအလျောက်စနစ်များကို ထုတ်လုပ်သည့် FANUC သည်လည်း ခရိုင်တောင်ဘက်ရှိ အိုရှိနိုမြို့တွင် ရုံးစိုက်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.fanuc.eu/en/about-us/history |title=FANUC History |publisher=FANUC Europe Corporation |access-date=March 19, 2014 |archive-date=March 16, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316050904/http://www.fanuc.eu/en/about-us/history |url-status=dead }}</ref> ခရိုင်တွင် များစွာသော သစ်သီးခြံများနှင့် စပျစ်ခြံများ တည်ရှိသည်။ ယမနရှိခရိုင်သည် ဂျပန်၏ အဓိကသစ်သီးထွက်ရှိရာဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပြည်တွင်းထုတ် ထိပ်တန်း စပျစ်သီး၊ မက်မွန်သီးနှင့် တရုတ်ဆီးသီးတို့သည် ယမနရှိခရိုင်မှ ထွက်သည်။ ထို့အပြင် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ သတ္ထုဓာတ်ပါင်သည့် ရေသန့်ဘူး ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် ယမနရှိခရိုင်မှ ထွက်ရှိသည်။ အကြောင်းရင်းမှာ ခရိုင်တွင် တောင်ပိုင်းတောင်တန်းများ၊ ဖူဂျီတောင်နှင့် မိဆွတိုးဂဲဧရိယာ စသည်တို့ ရှိသည့်အတွက် ဖြစ်သည်။ ==လူဦးရေ== [[File:Yamanashi prefecture population pyramid in 2020.svg|thumb|ယမနရှိခရိုင်၏ လူဦးရေပိရမစ်၊ ၂၀၂၀ ခုနှစ်]] {{historical populations|19=1920|20=583,453|21=1925|22=600,675|23=1930|24=631,042|25=1935|26=646,727|27=1940|28=663,026|29=1945|30=839,057|31=1950|32=811,369|33=1955|34=807,044|35=1960|36=782,062|37=1965|38=763,194|39=1970|40=762,029|41=1975|42=783,050|43=1980|44=804,256|45=1985|46=832,832|47=1990|48=852,966|49=1995|50=881,996|51=2000|52=888,172|53=2005|54=884,515|55=2010|56=863,075|57=2015|58=834,930|59=2020|60=809,974|percentages=pagr|source=Censuses<ref>{{Cite web|url=https://www.stat.go.jp/english/index.html|title=Statistics Bureau Home Page|website=www.stat.go.jp}}</ref>}} ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေစာရင်းအချက်အလက်အရ ၁၉၅၀ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၀ အထိနှင့် ၂၁ ရာစုကာလတို့တွင် လူဦးရေသည် ကျဆင်းလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ လူဦးရေသည် အကြမ်းဖျင်း ၈၉၀,၀၀၀ ဦးဖြင့် တစ်သန်းနီးပါးဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။ ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== [[File:Nishizawa-Valley.jpg|thumb|ယမနရှိခရိုင်၊ ချိချိဘု - တမ - ခိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ဖုအဲဖုခိမြစ်ရှိ နိရှိဇဝရေတံခွန်]] [[File:Fuji Five Lakes and Mount Fuji.jpg|thumb|ဖူဂျီတောင်၊ ဖူဂျီကန်ငါးကန်ဒေသ၊ ယမနရှိခရိုင်]] ခရိုင်တွင် သဘာဝရှုခင်းများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာနေရာများသည် ပြည်တွင်းပြည်ပခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည့် ခရီးသွားနေရာများ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ကျိုတိုမြို့ပြဒေသနှင့် ဒေသချင်းဖြန့်ဝေတည်ရှိနေပြီး ရထားလမ်း၊ ကားလမ်းတို့ဖြင့် လွယ်ကူစွာသွားလာနိုင်သဖြင့်လည်း ခရီးသွားရန်အတွက် ထင်ရှားသည်။ [[ဖူဂျီတောင်]]၊ ဖူဂျီကန်ငါးကန်ဒေသ၊ ခိယောဆတိုကုန်းမြင့်အပန်းဖြေနေရာ၊ ခိုးဖုမြို့၊ ဆန်းဂရေတံခွန်၊ ခိုရှုစပျစ်စိုက်ခင်းများ၊ ခိုရှုမြို့ရှိ အဲရင်းဂျိကျောင်းတော်၊ မိနိုဘုမြို့ရှိ ခုအွန်းဂျိကောင်းတော်တို့သည် ထင်ရှားသည်။ ဖုဂျိယောရှိဒမြို့တွင်ရှိသည့် ဖုဂျိ - Q ကုန်းမြင့်အပန်းဖြေပန်းခြံသည် နေ့ချင်းပြန်ခရီးသွားလာနိုင်သည့် ထင်ရှားသည့်နေရာဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် အဲဂျနိုင်းခ (Eejanaika) နှင့် တခဘိရှ (Takabisha) စသည့် ရိုလာကိုစတာများ ရှိသည်။ တခဘိရှသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမြင့်ဆုံး ရိုလာကိုစတာလည်း ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ သဘာဝသွင်ပြင်အနေအထားကြောင့် တောင်တက်ခြင်းသည် အထူးထင်ရှားသည်။ တောင်တက်သူများသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး တောင်တက်ကြသည်။ ဖူဂျီတောင်သည် အမြင့် ၃၇၇၆ မီတာ (၁၂,၃၈၈ ပေ) ရှိပြီး ဂျပန်တွင် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ဒုတိယအမြင့်ဆုံးတောင်ဖြစ်သည့် [[ခိတတောင်]]သည်လည်း ယမနရှိခရိုင်တွင်ရှိကာ အမြင့် ၃၁၉၃ မီတာ (၁၀,၄၇၆ ပေ) ရှိသည်။ ဖူဂျီတောင်၏ နွေရာသီတောင်တက်ကာလသည် ဇူလိုင်လနှင့် ဩဂုတ်လဖြစ်သည်။ ထောင်ပေါင်းများစွာသော တောင်တက်သမားများသည် ညနေစောင်းတွင် ငါးခုမြောက်စခန်းမှ စတင်ကာ တောင်စတက်ကြပြီး ညလုံးပေါက် တက်ကြသည်။ ထို့နောက် မနက်ခင်းတွင် တောင်ထိပ်တွင် မြင်တွေ့ရသည့် နေထွက်ချိန်ကို ကြည့်ရှုခံစားကြသည်။ မြင့်မားမှု မရှိသော်လည်း မိနိုဘုတောင်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာလာနေရာများဖြင့် ထင်ရှားသည်။ တောင်ထိပ်မှနေ၍ လှပသည့် မြင်ကွင်းကို ကြည့်ရှုခံစားနိုင်သည်။ ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇု အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ချိချိဘု - တမ - ခိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ မိနမိတောင်တန်းများအမျိုးသားဥယျာဉ်တို့သည် ယမနရှိခရိုင်အတွင်း တည်ရှိကြသည်။ ခရိုင်၏ မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုရှိရာ ဧရိယာသည် ရေပူစမ်းများ (အွန်းဆန်း) များပြားစွာ ရှိသည်။ ထိုအွန်းဆန်းများထဲမှ ရှိမိုဘဲအွန်းဆန်း၊ အိဆဝအွန်းဆန်းနှင့် ယမနမိအွန်းဆန်းတို့သည် ထင်ရှားသည်။ ဟိရှိမရု (菱丸) သည် ခရိုင်၏ လာဘ်ကောင် ဖြစ်သည်။ ဟိရှိမရုသည် ခိုင်းခန်းခွေးအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Yamanashi Prefecture |url=https://www.nippon.com/en/guide-to-japan/pref19/ |access-date=2023-05-16 |website=nippon.com |language=en}}</ref> ==တက္ကသိုလ်များ== * [[ဆွတ်ရုတက္ကသိုလ်]] * [[ယမနရှိတက္ကသိုလ်]] * [[ယမနရှိအဲအိဝတက္ကသိုလ်]] * [[ယမနရှိဂခုအင်းတက္ကသိုလ်]] * [[ယမနရှိခရိုင်တက္ကသိုလ်]] ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== [[File:Chuo Main Line SuperAzusa Yatsugatake.jpg|thumb|JR Chuo Main Line [[Azusa (train)|Super Azusa]] passing Yatsugatake, near Hokuto, Yamanashi]] [[File:Futaba-BusStop.jpg|thumb|Chuo Expressway, near Kai, Yamanashi]] === Railway lines === *[[Central Japan Railway Company]] **[[Minobu Line]] *[[Chūō Shinkansen]](Under construction) *[[East Japan Railway Company]] **[[Chūō Main Line]] **[[Koumi Line]] *[[Fuji Kyuko]] **[[Fujikyuko Line]] === Road === ==== Expressways ==== * [[Chūbu-Ōdan Expressway]] (under construction) * [[Chuo Expressway]] * [[Higashifuji-goko Road]] * Kōfu Yamanashi Road ==== National highways ==== {{div col|colwidth=20em}} * Route 20 * Route 52 * Route 137 * Route 138 * Route 139 * [[Japan National Route 140|Route 140]] * Route 141 * Route 411 * Route 413 * Route 469 {{div col end}} ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons and category|Yamanashi prefecture}} {{Wikivoyage|Yamanashi}} * {{official|http://www.pref.yamanashi.jp/foreign/index.html}} (in [http://www.pref.yamanashi.jp/ Japanese]) ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] f3gr9ikjr4xkepgjpqtjgxpiypw4i0f 1046663 1046662 2026-08-06T04:45:08Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* Railway lines */ 1046663 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = ယမနရှိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|山梨県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|山梨県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Yamanashi-ken}} | image_skyline = Lake Kawaguchiko Sakura Mount Fuji 3.JPG | image_caption = [[Lake Kawaguchi]], one of the [[Fuji Five Lakes]] in Yamanashi Prefecture, at the foot of [[Mount Fuji]] | image_flag = Flag of Yamanashi Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Symbol of Yamanashi Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | image_map = Map of Japan with highlight on 19 Yamanashi prefecture.svg | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]] ([[Kōshin'etsu region|Kōshin'etsu]]) ([[Tōkai region|Tōkai]]) | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name2 = [[Honshu]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Kōfu]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 27 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Kotaro Nagasaki]] (from February 2019) | area_total_km2 = 4,465.27 | area_water_percent = 1.3 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|32nd]] | elevation_max_m = 3778 | elevation_max_point = [[Mount Fuji]] | population_footnotes = | population_total = 787,592 | population_as_of = February 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|41st]] | population_density_km2 = 176 | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 3,715 billion<br />[[US$]] 27.4 billion (2022) | iso_code = JP-19 | website = {{URL|http://www.pref.yamanashi.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Japan | bird = Uguisu ([[Japanese bush warbler|bush warbler]]) | fish = | flower = Fujizakura ([[Prunus incisa|Fuji cherry]]) | tree = Kaede ([[Japanese maple]]) }} | population_blank1_title = Dialects | population_blank1 = Gun'nai・Koshu・[[Narada dialect|Narada]] | anthem = [[:ja:山梨県の歌|Yamanashi-ken no uta]] }} '''ယမနရှိခရိုင်''' (山梨県, Yamanashi-ken<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref>) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]တွင်ရှိသည့် ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် လူဦးရေ ၇၈၇,၅၉၂ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၄၄၆၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။<ref>Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Yamanashi-ken" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 1044|page=1044}}; "Chūbu" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|p. 126|page=126}}</ref> ယမနရှိခရိုင်သည် အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[နဂနိုခရိုင်]]၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[တိုကျိုမြို့]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ခိုးဖုမြို့သည် ခရိုင်မြို့တော်နှင့် ခရိုင်၏ အကြီးဆုံးမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ ခိုင်းမြို့၊ မိနမိအရုပုဆုမြို့နှင့် ဖုအဲဖုခိမြို့တို့ ဖြစ်သည်။<ref>[http://www.city.kofu.yamanashi.jp/contents/ 甲府市]; [http://www.city.kofu.yamanashi.jp/english/intro/intro.htm Introduction of Kofu City] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120327154242/http://www.city.kofu.yamanashi.jp/english/intro/intro.htm |date=2012-03-27 }}; retrieved 2011-07-13</ref> ယမနရှိခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကုန်းတွင်းပိတ်ခရိုင်ရှစ်ခုအနက်မှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ ပင်မလူဦးရေသည် ခိုးဖုမြစ်ဝှမ်းအလယ်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ထိုဒေသသည် အခအိရှိတောင်တန်းများဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်မြေဧရိယာ၏ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းကို သဘာဝဥယျာဉ်နယ်မြေများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ယမနရှိခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်တန်းများရှိရာဒေသလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲတွင်ပါဝင်သည့် ဖူဂျီတောင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ နိုင်ငံ၏ ပြယုဂ်သင်္ကေတလည်း ဖြစ်သည်။ ဖူဂျီတောင်သည် ယမနရှိခရိုင်နှင့် ရှိဇုအိုခခရိုင်တို့၏ နယ်နိမိတ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ [[File:Mt.Fuji from misaka pass 4.jpg|thumb|360px|ယမနရှိခရိုင်၊ မိဆခတောင်တက်လမ်းမှ မြင်ရသည့် [[ဖူဂျီတောင်]]]] ==ပထဝီသွင်ပြင်== ယမနရှိခရိုင်၏ ဝန်းကျင်ပတ်လည်တွင် [[တိုကျိုမြို့]]၊ [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]နှင့် [[နဂနိုခရိုင်]]တို့ ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်သည် ကုန်းတွင်းပိတ်ဒေသဖြစ်ပြီး မြင့်မားသည့် တောင်တန်းများသည် ခိုးဖုမြစ်ဝှမ်းကို ဝန်းရံထားသည်။ [[ဖူဂျီတောင်]]နှင့် [[ဖူဂျီရေကန်ငါးကန်]]သည် ခရိုင်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းနှင့် ရှိဇုအိုခရိုင်တို့တွင် တည်ရှိသည်။ ဖူဂျီတောင်တည်ရှိသဖြင့် မိုးရွာသွန်းမှု ရလဒ်ကို ခရိုင်အတွင်း ရရှိကာ နှစ်ပတ်လည် မိုးရေချိန်သည် ၈၁၈ မီလီမီတာခန့် ရရှိသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်နယ်မြေများ ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့ထဲတွင် ချိချိဘုတမခိုင်း၊ ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုနှင့် မိနမိတောင်တန်းများသဘာဝဥယျာဉ်၊ ယဆွတ်ဂတခဲ - ချူးရှင်းခိုးဂန်းသဘာဝဥယျာဉ်၊ မိနမိတေ ယမနရှိခရိုင်၏ မြေဧရိယာ ၇၈ ရာခိုင်နှုန်းသည် သစ်တောများ ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် သစ်ပင်ထူထပ်မှုအများဆုံး ခရိုင်ဖြစ်သည်။ သီးနှံစိုက်ပျိုးရေးအတွက် မြေယာရှင်းလင်းမှုများကို ခိုးဖုမြစ်ဝှမ်း၏ အနိမ့်ပိုင်းဒေသများတွင် အဓိကကန့်သတ်ထားသည်။ ===မြို့များ=== {{See also|ယမနရှိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} ယမနရှိခရိုင်တွင် မြို့ ၁၃ ခု တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Chuo Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Chūō, Yamanashi|Chūō]] |中央市 |31.69 |30,835 |[[File:Chuo in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fuefuki, Yamanashi (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Fuefuki]] |笛吹市 |201.92 |69,463 |[[File:Fuefuki in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fujiyoshida, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Fujiyoshida]] |富士吉田市 |121.74 |48,782 |[[File:Fujiyoshida in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Hokuto, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Hokuto, Yamanashi|Hokuto]] |北杜市 |602.48 |46,888 |[[File:Hokuto in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Kai, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kai, Yamanashi|Kai]] |甲斐市 |71.95 |75,706 |[[File:Kai in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Kofu, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kōfu]] (capital) |甲府市 |212.47 |187,985 |[[File:Kofu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Koshu, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kōshū, Yamanashi|Kōshū]] |甲州市 |264.11 |31,526 |[[File:Koshu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Minami-Alps, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Minami-Alps, Yamanashi|Minami-Alps]] |南アルプス市 |264.14 |71,618 |[[File:Minami-alps in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Nirasaki, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Nirasaki, Yamanashi|Nirasaki]] |韮崎市 |143.69 |29,483 |[[File:Nirasaki in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Otsuki, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōtsuki, Yamanashi|Ōtsuki]] |大月市 |280.25 |23,976 |[[File:Otsuki in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Tsuru, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Tsuru, Yamanashi|Tsuru]] |都留市 |161.63 |30,311 |[[File:Tsuru in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Uenohara, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Uenohara]] |上野原市 |170.57 |23,158 |[[File:Uenohara in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Yamanashi, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Yamanashi, Yamanashi|Yamanashi]] |山梨市 |289.8 |34,738 |[[File:Yamanashi in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |} ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== ခရိုင်အတွင်းရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်များနှင့် ရွာများလည်း တည်ရှိသည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |အမျိုးအစား ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Doshi, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Dōshi]] |道志村 |79.57 |1,676 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Doshi in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fujikawa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Fujikawa, Yamanashi|Fujikawa]] |富士川町 |111.98 |15,125 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Fujikawa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fujikawaguchiko, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Fujikawaguchiko]] |富士河口湖町 |158.4 |26,540 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Town |[[File:Fujikawaguchiko in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|56x56px]] |- |[[File:Flag of Hayakawa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Hayakawa, Yamanashi|Hayakawa]] |早川町 |369.86 |994 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Hayakawa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Ichikawamisato, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Ichikawamisato]] |市川三郷町 |75.18 |15,799 |[[Nishiyatsushiro District, Yamanashi|Nishiyatsushiro District]] |Town |[[File:Ichikawamisato in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Kosuge, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kosuge]] |小菅村 |52.78 |701 |[[Kitatsuru District, Yamanashi|Kitatsuru District]] |Village |[[File:Kosuge in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Minobu, Yananashi.svg|frameless|25x25px]] [[Minobu, Yamanashi|Minobu]] |身延町 |302 |11,674 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Minobu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Nanbu, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Nanbu, Yamanashi|Nanbu]] |南部町 |200.63 |7,222 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Nanbu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Narusawa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Narusawa, Yamanashi|Narusawa]] |鳴沢村 |89.58 |3,152 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Narusawa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Nishikatsura, Yamanashi (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Nishikatsura]] |西桂町 |15.22 |4,298 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Town |[[File:Nishikatsura in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Oshino, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Oshino, Yamanashi|Oshino]] |忍野村 |25.05 |9,710 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Oshino in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Showa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Shōwa, Yamanashi|Shōwa]] |昭和町 |9.08 |20,338 |[[Nakakoma District, Yamanashi|Nakakoma District]] |Town |[[File:Showa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Tabayama, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Tabayama]] |丹波山村 |101.3 |529 |[[Kitatsuru District, Yamanashi|Kitatsuru District]] |Village |[[File:Tabayama in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Yamanakako Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Yamanakako]] |山中湖村 |52.81 |5,826 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Yamanakako in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှု=== {{main|ယမနရှိခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==စီးပွားရေး== ခိုးဖုမြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ကြီးမားသည့် စက်မှုလုပ်ငန်းများ တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့ထဲတွင် လက်ဝတ်ရတနာ၊ စက်ရုပ်လုပ်ငန်းတို့လည်း ပါဝင်သည်။ စက်မှုလုပ်ငန်းသုံးအလိုအလျောက်စနစ်များကို ထုတ်လုပ်သည့် FANUC သည်လည်း ခရိုင်တောင်ဘက်ရှိ အိုရှိနိုမြို့တွင် ရုံးစိုက်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.fanuc.eu/en/about-us/history |title=FANUC History |publisher=FANUC Europe Corporation |access-date=March 19, 2014 |archive-date=March 16, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316050904/http://www.fanuc.eu/en/about-us/history |url-status=dead }}</ref> ခရိုင်တွင် များစွာသော သစ်သီးခြံများနှင့် စပျစ်ခြံများ တည်ရှိသည်။ ယမနရှိခရိုင်သည် ဂျပန်၏ အဓိကသစ်သီးထွက်ရှိရာဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပြည်တွင်းထုတ် ထိပ်တန်း စပျစ်သီး၊ မက်မွန်သီးနှင့် တရုတ်ဆီးသီးတို့သည် ယမနရှိခရိုင်မှ ထွက်သည်။ ထို့အပြင် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ သတ္ထုဓာတ်ပါင်သည့် ရေသန့်ဘူး ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် ယမနရှိခရိုင်မှ ထွက်ရှိသည်။ အကြောင်းရင်းမှာ ခရိုင်တွင် တောင်ပိုင်းတောင်တန်းများ၊ ဖူဂျီတောင်နှင့် မိဆွတိုးဂဲဧရိယာ စသည်တို့ ရှိသည့်အတွက် ဖြစ်သည်။ ==လူဦးရေ== [[File:Yamanashi prefecture population pyramid in 2020.svg|thumb|ယမနရှိခရိုင်၏ လူဦးရေပိရမစ်၊ ၂၀၂၀ ခုနှစ်]] {{historical populations|19=1920|20=583,453|21=1925|22=600,675|23=1930|24=631,042|25=1935|26=646,727|27=1940|28=663,026|29=1945|30=839,057|31=1950|32=811,369|33=1955|34=807,044|35=1960|36=782,062|37=1965|38=763,194|39=1970|40=762,029|41=1975|42=783,050|43=1980|44=804,256|45=1985|46=832,832|47=1990|48=852,966|49=1995|50=881,996|51=2000|52=888,172|53=2005|54=884,515|55=2010|56=863,075|57=2015|58=834,930|59=2020|60=809,974|percentages=pagr|source=Censuses<ref>{{Cite web|url=https://www.stat.go.jp/english/index.html|title=Statistics Bureau Home Page|website=www.stat.go.jp}}</ref>}} ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေစာရင်းအချက်အလက်အရ ၁၉၅၀ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၀ အထိနှင့် ၂၁ ရာစုကာလတို့တွင် လူဦးရေသည် ကျဆင်းလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ လူဦးရေသည် အကြမ်းဖျင်း ၈၉၀,၀၀၀ ဦးဖြင့် တစ်သန်းနီးပါးဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။ ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== [[File:Nishizawa-Valley.jpg|thumb|ယမနရှိခရိုင်၊ ချိချိဘု - တမ - ခိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ဖုအဲဖုခိမြစ်ရှိ နိရှိဇဝရေတံခွန်]] [[File:Fuji Five Lakes and Mount Fuji.jpg|thumb|ဖူဂျီတောင်၊ ဖူဂျီကန်ငါးကန်ဒေသ၊ ယမနရှိခရိုင်]] ခရိုင်တွင် သဘာဝရှုခင်းများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာနေရာများသည် ပြည်တွင်းပြည်ပခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည့် ခရီးသွားနေရာများ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ကျိုတိုမြို့ပြဒေသနှင့် ဒေသချင်းဖြန့်ဝေတည်ရှိနေပြီး ရထားလမ်း၊ ကားလမ်းတို့ဖြင့် လွယ်ကူစွာသွားလာနိုင်သဖြင့်လည်း ခရီးသွားရန်အတွက် ထင်ရှားသည်။ [[ဖူဂျီတောင်]]၊ ဖူဂျီကန်ငါးကန်ဒေသ၊ ခိယောဆတိုကုန်းမြင့်အပန်းဖြေနေရာ၊ ခိုးဖုမြို့၊ ဆန်းဂရေတံခွန်၊ ခိုရှုစပျစ်စိုက်ခင်းများ၊ ခိုရှုမြို့ရှိ အဲရင်းဂျိကျောင်းတော်၊ မိနိုဘုမြို့ရှိ ခုအွန်းဂျိကောင်းတော်တို့သည် ထင်ရှားသည်။ ဖုဂျိယောရှိဒမြို့တွင်ရှိသည့် ဖုဂျိ - Q ကုန်းမြင့်အပန်းဖြေပန်းခြံသည် နေ့ချင်းပြန်ခရီးသွားလာနိုင်သည့် ထင်ရှားသည့်နေရာဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် အဲဂျနိုင်းခ (Eejanaika) နှင့် တခဘိရှ (Takabisha) စသည့် ရိုလာကိုစတာများ ရှိသည်။ တခဘိရှသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမြင့်ဆုံး ရိုလာကိုစတာလည်း ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ သဘာဝသွင်ပြင်အနေအထားကြောင့် တောင်တက်ခြင်းသည် အထူးထင်ရှားသည်။ တောင်တက်သူများသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး တောင်တက်ကြသည်။ ဖူဂျီတောင်သည် အမြင့် ၃၇၇၆ မီတာ (၁၂,၃၈၈ ပေ) ရှိပြီး ဂျပန်တွင် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ဒုတိယအမြင့်ဆုံးတောင်ဖြစ်သည့် [[ခိတတောင်]]သည်လည်း ယမနရှိခရိုင်တွင်ရှိကာ အမြင့် ၃၁၉၃ မီတာ (၁၀,၄၇၆ ပေ) ရှိသည်။ ဖူဂျီတောင်၏ နွေရာသီတောင်တက်ကာလသည် ဇူလိုင်လနှင့် ဩဂုတ်လဖြစ်သည်။ ထောင်ပေါင်းများစွာသော တောင်တက်သမားများသည် ညနေစောင်းတွင် ငါးခုမြောက်စခန်းမှ စတင်ကာ တောင်စတက်ကြပြီး ညလုံးပေါက် တက်ကြသည်။ ထို့နောက် မနက်ခင်းတွင် တောင်ထိပ်တွင် မြင်တွေ့ရသည့် နေထွက်ချိန်ကို ကြည့်ရှုခံစားကြသည်။ မြင့်မားမှု မရှိသော်လည်း မိနိုဘုတောင်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာလာနေရာများဖြင့် ထင်ရှားသည်။ တောင်ထိပ်မှနေ၍ လှပသည့် မြင်ကွင်းကို ကြည့်ရှုခံစားနိုင်သည်။ ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇု အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ချိချိဘု - တမ - ခိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ မိနမိတောင်တန်းများအမျိုးသားဥယျာဉ်တို့သည် ယမနရှိခရိုင်အတွင်း တည်ရှိကြသည်။ ခရိုင်၏ မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုရှိရာ ဧရိယာသည် ရေပူစမ်းများ (အွန်းဆန်း) များပြားစွာ ရှိသည်။ ထိုအွန်းဆန်းများထဲမှ ရှိမိုဘဲအွန်းဆန်း၊ အိဆဝအွန်းဆန်းနှင့် ယမနမိအွန်းဆန်းတို့သည် ထင်ရှားသည်။ ဟိရှိမရု (菱丸) သည် ခရိုင်၏ လာဘ်ကောင် ဖြစ်သည်။ ဟိရှိမရုသည် ခိုင်းခန်းခွေးအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Yamanashi Prefecture |url=https://www.nippon.com/en/guide-to-japan/pref19/ |access-date=2023-05-16 |website=nippon.com |language=en}}</ref> ==တက္ကသိုလ်များ== * [[ဆွတ်ရုတက္ကသိုလ်]] * [[ယမနရှိတက္ကသိုလ်]] * [[ယမနရှိအဲအိဝတက္ကသိုလ်]] * [[ယမနရှိဂခုအင်းတက္ကသိုလ်]] * [[ယမနရှိခရိုင်တက္ကသိုလ်]] ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== [[File:Chuo Main Line SuperAzusa Yatsugatake.jpg|thumb|JR Chuo Main Line [[Azusa (train)|Super Azusa]] passing Yatsugatake, near Hokuto, Yamanashi]] [[File:Futaba-BusStop.jpg|thumb|Chuo Expressway, near Kai, Yamanashi]] === ရထားလမ်းများ === *[[Central Japan Railway Company]] **[[Minobu Line]] *[[Chūō Shinkansen]](Under construction) *[[East Japan Railway Company]] **[[Chūō Main Line]] **[[Koumi Line]] *[[Fuji Kyuko]] **[[Fujikyuko Line]] === Road === ==== Expressways ==== * [[Chūbu-Ōdan Expressway]] (under construction) * [[Chuo Expressway]] * [[Higashifuji-goko Road]] * Kōfu Yamanashi Road ==== National highways ==== {{div col|colwidth=20em}} * Route 20 * Route 52 * Route 137 * Route 138 * Route 139 * [[Japan National Route 140|Route 140]] * Route 141 * Route 411 * Route 413 * Route 469 {{div col end}} ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons and category|Yamanashi prefecture}} {{Wikivoyage|Yamanashi}} * {{official|http://www.pref.yamanashi.jp/foreign/index.html}} (in [http://www.pref.yamanashi.jp/ Japanese]) ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] fka5mid8ro3vutgczz6wwhy0cem8m6m 1046664 1046663 2026-08-06T04:45:35Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* Road */ 1046664 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = ယမနရှိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|山梨県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|山梨県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Yamanashi-ken}} | image_skyline = Lake Kawaguchiko Sakura Mount Fuji 3.JPG | image_caption = [[Lake Kawaguchi]], one of the [[Fuji Five Lakes]] in Yamanashi Prefecture, at the foot of [[Mount Fuji]] | image_flag = Flag of Yamanashi Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Symbol of Yamanashi Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | image_map = Map of Japan with highlight on 19 Yamanashi prefecture.svg | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]] ([[Kōshin'etsu region|Kōshin'etsu]]) ([[Tōkai region|Tōkai]]) | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name2 = [[Honshu]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Kōfu]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 27 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Kotaro Nagasaki]] (from February 2019) | area_total_km2 = 4,465.27 | area_water_percent = 1.3 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|32nd]] | elevation_max_m = 3778 | elevation_max_point = [[Mount Fuji]] | population_footnotes = | population_total = 787,592 | population_as_of = February 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|41st]] | population_density_km2 = 176 | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 3,715 billion<br />[[US$]] 27.4 billion (2022) | iso_code = JP-19 | website = {{URL|http://www.pref.yamanashi.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Japan | bird = Uguisu ([[Japanese bush warbler|bush warbler]]) | fish = | flower = Fujizakura ([[Prunus incisa|Fuji cherry]]) | tree = Kaede ([[Japanese maple]]) }} | population_blank1_title = Dialects | population_blank1 = Gun'nai・Koshu・[[Narada dialect|Narada]] | anthem = [[:ja:山梨県の歌|Yamanashi-ken no uta]] }} '''ယမနရှိခရိုင်''' (山梨県, Yamanashi-ken<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref>) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]တွင်ရှိသည့် ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် လူဦးရေ ၇၈၇,၅၉၂ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၄၄၆၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။<ref>Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Yamanashi-ken" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 1044|page=1044}}; "Chūbu" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|p. 126|page=126}}</ref> ယမနရှိခရိုင်သည် အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[နဂနိုခရိုင်]]၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[တိုကျိုမြို့]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ခိုးဖုမြို့သည် ခရိုင်မြို့တော်နှင့် ခရိုင်၏ အကြီးဆုံးမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ ခိုင်းမြို့၊ မိနမိအရုပုဆုမြို့နှင့် ဖုအဲဖုခိမြို့တို့ ဖြစ်သည်။<ref>[http://www.city.kofu.yamanashi.jp/contents/ 甲府市]; [http://www.city.kofu.yamanashi.jp/english/intro/intro.htm Introduction of Kofu City] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120327154242/http://www.city.kofu.yamanashi.jp/english/intro/intro.htm |date=2012-03-27 }}; retrieved 2011-07-13</ref> ယမနရှိခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကုန်းတွင်းပိတ်ခရိုင်ရှစ်ခုအနက်မှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ ပင်မလူဦးရေသည် ခိုးဖုမြစ်ဝှမ်းအလယ်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ထိုဒေသသည် အခအိရှိတောင်တန်းများဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်မြေဧရိယာ၏ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းကို သဘာဝဥယျာဉ်နယ်မြေများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ယမနရှိခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်တန်းများရှိရာဒေသလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲတွင်ပါဝင်သည့် ဖူဂျီတောင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ နိုင်ငံ၏ ပြယုဂ်သင်္ကေတလည်း ဖြစ်သည်။ ဖူဂျီတောင်သည် ယမနရှိခရိုင်နှင့် ရှိဇုအိုခခရိုင်တို့၏ နယ်နိမိတ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ [[File:Mt.Fuji from misaka pass 4.jpg|thumb|360px|ယမနရှိခရိုင်၊ မိဆခတောင်တက်လမ်းမှ မြင်ရသည့် [[ဖူဂျီတောင်]]]] ==ပထဝီသွင်ပြင်== ယမနရှိခရိုင်၏ ဝန်းကျင်ပတ်လည်တွင် [[တိုကျိုမြို့]]၊ [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]နှင့် [[နဂနိုခရိုင်]]တို့ ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်သည် ကုန်းတွင်းပိတ်ဒေသဖြစ်ပြီး မြင့်မားသည့် တောင်တန်းများသည် ခိုးဖုမြစ်ဝှမ်းကို ဝန်းရံထားသည်။ [[ဖူဂျီတောင်]]နှင့် [[ဖူဂျီရေကန်ငါးကန်]]သည် ခရိုင်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းနှင့် ရှိဇုအိုခရိုင်တို့တွင် တည်ရှိသည်။ ဖူဂျီတောင်တည်ရှိသဖြင့် မိုးရွာသွန်းမှု ရလဒ်ကို ခရိုင်အတွင်း ရရှိကာ နှစ်ပတ်လည် မိုးရေချိန်သည် ၈၁၈ မီလီမီတာခန့် ရရှိသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်နယ်မြေများ ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့ထဲတွင် ချိချိဘုတမခိုင်း၊ ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုနှင့် မိနမိတောင်တန်းများသဘာဝဥယျာဉ်၊ ယဆွတ်ဂတခဲ - ချူးရှင်းခိုးဂန်းသဘာဝဥယျာဉ်၊ မိနမိတေ ယမနရှိခရိုင်၏ မြေဧရိယာ ၇၈ ရာခိုင်နှုန်းသည် သစ်တောများ ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် သစ်ပင်ထူထပ်မှုအများဆုံး ခရိုင်ဖြစ်သည်။ သီးနှံစိုက်ပျိုးရေးအတွက် မြေယာရှင်းလင်းမှုများကို ခိုးဖုမြစ်ဝှမ်း၏ အနိမ့်ပိုင်းဒေသများတွင် အဓိကကန့်သတ်ထားသည်။ ===မြို့များ=== {{See also|ယမနရှိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} ယမနရှိခရိုင်တွင် မြို့ ၁၃ ခု တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Chuo Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Chūō, Yamanashi|Chūō]] |中央市 |31.69 |30,835 |[[File:Chuo in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fuefuki, Yamanashi (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Fuefuki]] |笛吹市 |201.92 |69,463 |[[File:Fuefuki in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fujiyoshida, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Fujiyoshida]] |富士吉田市 |121.74 |48,782 |[[File:Fujiyoshida in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Hokuto, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Hokuto, Yamanashi|Hokuto]] |北杜市 |602.48 |46,888 |[[File:Hokuto in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Kai, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kai, Yamanashi|Kai]] |甲斐市 |71.95 |75,706 |[[File:Kai in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Kofu, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kōfu]] (capital) |甲府市 |212.47 |187,985 |[[File:Kofu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Koshu, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kōshū, Yamanashi|Kōshū]] |甲州市 |264.11 |31,526 |[[File:Koshu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Minami-Alps, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Minami-Alps, Yamanashi|Minami-Alps]] |南アルプス市 |264.14 |71,618 |[[File:Minami-alps in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Nirasaki, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Nirasaki, Yamanashi|Nirasaki]] |韮崎市 |143.69 |29,483 |[[File:Nirasaki in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Otsuki, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōtsuki, Yamanashi|Ōtsuki]] |大月市 |280.25 |23,976 |[[File:Otsuki in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Tsuru, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Tsuru, Yamanashi|Tsuru]] |都留市 |161.63 |30,311 |[[File:Tsuru in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Uenohara, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Uenohara]] |上野原市 |170.57 |23,158 |[[File:Uenohara in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Yamanashi, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Yamanashi, Yamanashi|Yamanashi]] |山梨市 |289.8 |34,738 |[[File:Yamanashi in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |} ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== ခရိုင်အတွင်းရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်များနှင့် ရွာများလည်း တည်ရှိသည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |အမျိုးအစား ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Doshi, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Dōshi]] |道志村 |79.57 |1,676 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Doshi in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fujikawa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Fujikawa, Yamanashi|Fujikawa]] |富士川町 |111.98 |15,125 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Fujikawa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Fujikawaguchiko, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Fujikawaguchiko]] |富士河口湖町 |158.4 |26,540 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Town |[[File:Fujikawaguchiko in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|56x56px]] |- |[[File:Flag of Hayakawa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Hayakawa, Yamanashi|Hayakawa]] |早川町 |369.86 |994 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Hayakawa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Ichikawamisato, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Ichikawamisato]] |市川三郷町 |75.18 |15,799 |[[Nishiyatsushiro District, Yamanashi|Nishiyatsushiro District]] |Town |[[File:Ichikawamisato in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Kosuge, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Kosuge]] |小菅村 |52.78 |701 |[[Kitatsuru District, Yamanashi|Kitatsuru District]] |Village |[[File:Kosuge in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Minobu, Yananashi.svg|frameless|25x25px]] [[Minobu, Yamanashi|Minobu]] |身延町 |302 |11,674 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Minobu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Nanbu, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Nanbu, Yamanashi|Nanbu]] |南部町 |200.63 |7,222 |[[Minamikoma District, Yamanashi|Minamikoma District]] |Town |[[File:Nanbu in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Narusawa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Narusawa, Yamanashi|Narusawa]] |鳴沢村 |89.58 |3,152 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Narusawa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Nishikatsura, Yamanashi (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Nishikatsura]] |西桂町 |15.22 |4,298 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Town |[[File:Nishikatsura in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Oshino, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Oshino, Yamanashi|Oshino]] |忍野村 |25.05 |9,710 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Oshino in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Showa, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Shōwa, Yamanashi|Shōwa]] |昭和町 |9.08 |20,338 |[[Nakakoma District, Yamanashi|Nakakoma District]] |Town |[[File:Showa in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Tabayama, Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Tabayama]] |丹波山村 |101.3 |529 |[[Kitatsuru District, Yamanashi|Kitatsuru District]] |Village |[[File:Tabayama in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |- |[[File:Flag of Yamanakako Yamanashi.svg|frameless|25x25px]] [[Yamanakako]] |山中湖村 |52.81 |5,826 |[[Minamitsuru District, Yamanashi|Minamitsuru District]] |Village |[[File:Yamanakako in Yamanashi Prefecture Ja.svg|frameless|52x52px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှု=== {{main|ယမနရှိခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==စီးပွားရေး== ခိုးဖုမြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ကြီးမားသည့် စက်မှုလုပ်ငန်းများ တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့ထဲတွင် လက်ဝတ်ရတနာ၊ စက်ရုပ်လုပ်ငန်းတို့လည်း ပါဝင်သည်။ စက်မှုလုပ်ငန်းသုံးအလိုအလျောက်စနစ်များကို ထုတ်လုပ်သည့် FANUC သည်လည်း ခရိုင်တောင်ဘက်ရှိ အိုရှိနိုမြို့တွင် ရုံးစိုက်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.fanuc.eu/en/about-us/history |title=FANUC History |publisher=FANUC Europe Corporation |access-date=March 19, 2014 |archive-date=March 16, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316050904/http://www.fanuc.eu/en/about-us/history |url-status=dead }}</ref> ခရိုင်တွင် များစွာသော သစ်သီးခြံများနှင့် စပျစ်ခြံများ တည်ရှိသည်။ ယမနရှိခရိုင်သည် ဂျပန်၏ အဓိကသစ်သီးထွက်ရှိရာဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပြည်တွင်းထုတ် ထိပ်တန်း စပျစ်သီး၊ မက်မွန်သီးနှင့် တရုတ်ဆီးသီးတို့သည် ယမနရှိခရိုင်မှ ထွက်သည်။ ထို့အပြင် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ သတ္ထုဓာတ်ပါင်သည့် ရေသန့်ဘူး ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် ယမနရှိခရိုင်မှ ထွက်ရှိသည်။ အကြောင်းရင်းမှာ ခရိုင်တွင် တောင်ပိုင်းတောင်တန်းများ၊ ဖူဂျီတောင်နှင့် မိဆွတိုးဂဲဧရိယာ စသည်တို့ ရှိသည့်အတွက် ဖြစ်သည်။ ==လူဦးရေ== [[File:Yamanashi prefecture population pyramid in 2020.svg|thumb|ယမနရှိခရိုင်၏ လူဦးရေပိရမစ်၊ ၂၀၂၀ ခုနှစ်]] {{historical populations|19=1920|20=583,453|21=1925|22=600,675|23=1930|24=631,042|25=1935|26=646,727|27=1940|28=663,026|29=1945|30=839,057|31=1950|32=811,369|33=1955|34=807,044|35=1960|36=782,062|37=1965|38=763,194|39=1970|40=762,029|41=1975|42=783,050|43=1980|44=804,256|45=1985|46=832,832|47=1990|48=852,966|49=1995|50=881,996|51=2000|52=888,172|53=2005|54=884,515|55=2010|56=863,075|57=2015|58=834,930|59=2020|60=809,974|percentages=pagr|source=Censuses<ref>{{Cite web|url=https://www.stat.go.jp/english/index.html|title=Statistics Bureau Home Page|website=www.stat.go.jp}}</ref>}} ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေစာရင်းအချက်အလက်အရ ၁၉၅၀ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၀ အထိနှင့် ၂၁ ရာစုကာလတို့တွင် လူဦးရေသည် ကျဆင်းလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ လူဦးရေသည် အကြမ်းဖျင်း ၈၉၀,၀၀၀ ဦးဖြင့် တစ်သန်းနီးပါးဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။ ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== [[File:Nishizawa-Valley.jpg|thumb|ယမနရှိခရိုင်၊ ချိချိဘု - တမ - ခိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ဖုအဲဖုခိမြစ်ရှိ နိရှိဇဝရေတံခွန်]] [[File:Fuji Five Lakes and Mount Fuji.jpg|thumb|ဖူဂျီတောင်၊ ဖူဂျီကန်ငါးကန်ဒေသ၊ ယမနရှိခရိုင်]] ခရိုင်တွင် သဘာဝရှုခင်းများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာနေရာများသည် ပြည်တွင်းပြည်ပခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည့် ခရီးသွားနေရာများ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ကျိုတိုမြို့ပြဒေသနှင့် ဒေသချင်းဖြန့်ဝေတည်ရှိနေပြီး ရထားလမ်း၊ ကားလမ်းတို့ဖြင့် လွယ်ကူစွာသွားလာနိုင်သဖြင့်လည်း ခရီးသွားရန်အတွက် ထင်ရှားသည်။ [[ဖူဂျီတောင်]]၊ ဖူဂျီကန်ငါးကန်ဒေသ၊ ခိယောဆတိုကုန်းမြင့်အပန်းဖြေနေရာ၊ ခိုးဖုမြို့၊ ဆန်းဂရေတံခွန်၊ ခိုရှုစပျစ်စိုက်ခင်းများ၊ ခိုရှုမြို့ရှိ အဲရင်းဂျိကျောင်းတော်၊ မိနိုဘုမြို့ရှိ ခုအွန်းဂျိကောင်းတော်တို့သည် ထင်ရှားသည်။ ဖုဂျိယောရှိဒမြို့တွင်ရှိသည့် ဖုဂျိ - Q ကုန်းမြင့်အပန်းဖြေပန်းခြံသည် နေ့ချင်းပြန်ခရီးသွားလာနိုင်သည့် ထင်ရှားသည့်နေရာဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် အဲဂျနိုင်းခ (Eejanaika) နှင့် တခဘိရှ (Takabisha) စသည့် ရိုလာကိုစတာများ ရှိသည်။ တခဘိရှသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမြင့်ဆုံး ရိုလာကိုစတာလည်း ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ သဘာဝသွင်ပြင်အနေအထားကြောင့် တောင်တက်ခြင်းသည် အထူးထင်ရှားသည်။ တောင်တက်သူများသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး တောင်တက်ကြသည်။ ဖူဂျီတောင်သည် အမြင့် ၃၇၇၆ မီတာ (၁၂,၃၈၈ ပေ) ရှိပြီး ဂျပန်တွင် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ဒုတိယအမြင့်ဆုံးတောင်ဖြစ်သည့် [[ခိတတောင်]]သည်လည်း ယမနရှိခရိုင်တွင်ရှိကာ အမြင့် ၃၁၉၃ မီတာ (၁၀,၄၇၆ ပေ) ရှိသည်။ ဖူဂျီတောင်၏ နွေရာသီတောင်တက်ကာလသည် ဇူလိုင်လနှင့် ဩဂုတ်လဖြစ်သည်။ ထောင်ပေါင်းများစွာသော တောင်တက်သမားများသည် ညနေစောင်းတွင် ငါးခုမြောက်စခန်းမှ စတင်ကာ တောင်စတက်ကြပြီး ညလုံးပေါက် တက်ကြသည်။ ထို့နောက် မနက်ခင်းတွင် တောင်ထိပ်တွင် မြင်တွေ့ရသည့် နေထွက်ချိန်ကို ကြည့်ရှုခံစားကြသည်။ မြင့်မားမှု မရှိသော်လည်း မိနိုဘုတောင်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာလာနေရာများဖြင့် ထင်ရှားသည်။ တောင်ထိပ်မှနေ၍ လှပသည့် မြင်ကွင်းကို ကြည့်ရှုခံစားနိုင်သည်။ ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇု အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ချိချိဘု - တမ - ခိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ မိနမိတောင်တန်းများအမျိုးသားဥယျာဉ်တို့သည် ယမနရှိခရိုင်အတွင်း တည်ရှိကြသည်။ ခရိုင်၏ မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုရှိရာ ဧရိယာသည် ရေပူစမ်းများ (အွန်းဆန်း) များပြားစွာ ရှိသည်။ ထိုအွန်းဆန်းများထဲမှ ရှိမိုဘဲအွန်းဆန်း၊ အိဆဝအွန်းဆန်းနှင့် ယမနမိအွန်းဆန်းတို့သည် ထင်ရှားသည်။ ဟိရှိမရု (菱丸) သည် ခရိုင်၏ လာဘ်ကောင် ဖြစ်သည်။ ဟိရှိမရုသည် ခိုင်းခန်းခွေးအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Yamanashi Prefecture |url=https://www.nippon.com/en/guide-to-japan/pref19/ |access-date=2023-05-16 |website=nippon.com |language=en}}</ref> ==တက္ကသိုလ်များ== * [[ဆွတ်ရုတက္ကသိုလ်]] * [[ယမနရှိတက္ကသိုလ်]] * [[ယမနရှိအဲအိဝတက္ကသိုလ်]] * [[ယမနရှိဂခုအင်းတက္ကသိုလ်]] * [[ယမနရှိခရိုင်တက္ကသိုလ်]] ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== [[File:Chuo Main Line SuperAzusa Yatsugatake.jpg|thumb|JR Chuo Main Line [[Azusa (train)|Super Azusa]] passing Yatsugatake, near Hokuto, Yamanashi]] [[File:Futaba-BusStop.jpg|thumb|Chuo Expressway, near Kai, Yamanashi]] === ရထားလမ်းများ === *[[Central Japan Railway Company]] **[[Minobu Line]] *[[Chūō Shinkansen]](Under construction) *[[East Japan Railway Company]] **[[Chūō Main Line]] **[[Koumi Line]] *[[Fuji Kyuko]] **[[Fujikyuko Line]] === ကားလမ်း === ==== အဝေးပြေးလမ်း==== * [[Chūbu-Ōdan Expressway]] (under construction) * [[Chuo Expressway]] * [[Higashifuji-goko Road]] * Kōfu Yamanashi Road ==== နိုင်ငံအဆင့် အဝေးပြေးလမ်းများ ==== {{div col|colwidth=20em}} * Route 20 * Route 52 * Route 137 * Route 138 * Route 139 * [[Japan National Route 140|Route 140]] * Route 141 * Route 411 * Route 413 * Route 469 {{div col end}} ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons and category|Yamanashi prefecture}} {{Wikivoyage|Yamanashi}} * {{official|http://www.pref.yamanashi.jp/foreign/index.html}} (in [http://www.pref.yamanashi.jp/ Japanese]) ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] murba7qfr2in0suieti3gp6h716mq67 0 290012 1046643 1046508 2026-08-05T17:24:39Z Naingli 144794 1046643 wikitext text/x-wiki '''ဒေါ်ဒေလီညွန့်''' (၁၂၅၃ - ခန့်မှန်း ၁၉၆၀ လွန်နှစ်များ) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သော သဘင်ပညာရှင်၊ အငြိမ့်မင်းသမီးကြီးနှင့် [[မန္တလေးပန်တျာကျောင်း]]၏ အဆိုနည်းပြဆရာမကြီး တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ငယ်မည်မှာ '''မသန့်စင်''' ဖြစ်ပြီး [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ [[ဒေလီ]]မြို့တော်သို့ သွားရောက်ကပြဖျော်ဖြေခဲ့ရာမှ [[ဒေလီညွန့်]]ဟူသော အမည်ကို ခံယူခဲ့သည်။ <div style="max-width: 100%; overflow-x: auto; margin: 1em 0;"> <table class="wikitable" style="width: 100%; border-collapse: collapse; text-align: left; font-family: sans-serif; box-shadow: 0 4px 12px rgba(0,0,0,0.15); border-radius: 8px; overflow: hidden;"> <caption> <span style="font-size: 1.2em; font-weight: bold; color: #ff007f; text-shadow: 0 1px 2px rgba(0,0,0,0.1);"> ✨ ဒေါ်ဒေလီညွန့် ၏ အနုပညာနှင့် ကိုယ်ရေးအကျဉ်း အချက်အလက်များ ✨ </span> </caption> <thead> <tr style="background: linear-gradient(135deg, #ff007f 0%, #7928ca 100%); color: #ffffff; text-align: center; font-size: 1.05em;"> <th style="padding: 14px; border: none; width: 25%;">ကဏ္ဍ</th> <th style="padding: 14px; border: none; width: 75%;">အသေးစိတ် အချက်အလက်များ</th> </tr> </thead> <tbody> <tr style="background-color: #fff0f5; transition: background 0.3s;"> <td style="padding: 12px 15px; border-bottom: 1px solid #ffd1dc; font-weight: bold; color: #c71585;"> 🌟 အမည်ရင်းနှင့် အမည်သစ် </td> <td style="padding: 12px 15px; border-bottom: 1px solid #ffd1dc; color: #333333;"> ငယ်မည် <b>မသန့်စင်</b> (ခေါ်) ရွှေခြေကျင်းမသန့်စင်၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဒေလီမြို့တော်မှအပြန် <b>ဒေလီညွန့်</b> အမည်ခံယူ </td> </tr> <tr style="background-color: #ffffff; transition: background 0.3s;"> <td style="padding: 12px 15px; border-bottom: 1px solid #e0e0e0; font-weight: bold; color: #ff4500;"> 📅 မွေးဖွားရာ ဇာတိနှင့် ခုနှစ် </td> <td style="padding: 12px 15px; border-bottom: 1px solid #e0e0e0; color: #333333;"> ၁၂၅၃ ခုနှစ် တန်ခူးလ၊ [[တွံတေးမြို့နယ်]] ကျိုက်သလဲရွာ (အဖ ဦးဖိုးမှတ်၊ အမိ ဒေါ်သင့် - သမီး ၇ ယောက်အနက် အကြီးဆုံး) </td> </tr> <tr style="background-color: #f0f8ff; transition: background 0.3s;"> <td style="padding: 12px 15px; border-bottom: 1px solid #b0e0e6; font-weight: bold; color: #0000cd;"> 🎭 ထင်ရှားသော အနုပညာအဖွဲ့ </td> <td style="padding: 12px 15px; border-bottom: 1px solid #b0e0e6; color: #333333;"> <b>ဒေလီညွန့်အငြိမ့်အဖွဲ့</b> (ဦးစီးခေါင်းဆောင်များ - လူရွှင်တော် ကိုသင်္ခါ၊ ကိုဓာတ်ခိုး၊ ပတ္တလျား ဆရာဘကလေး (အလင်္ကာကျော်စွာ)၊ ကြေးဝိုင်း ဦးခန့်) </td> </tr> <tr style="background-color: #ffffff; transition: background 0.3s;"> <td style="padding: 12px 15px; border-bottom: 1px solid #e0e0e0; font-weight: bold; color: #008080;"> 👑 စော်ဘွားများ၏ ချီးမြှင့်ခံရမှု </td> <td style="padding: 12px 15px; border-bottom: 1px solid #e0e0e0; color: #333333;"> ရှမ်းပြည် [[သီပေါအုန်းဘောင်စော်ဘွား]] ဟော်နန်းတွင် ကပြဖျော်ဖြေရာမှ ငွေ ၅၀၀ ကျပ်၊ စိန်နားကပ်၊ စိန်ဆံထိုးနှင့် ၇ ကျပ်သားခန့်ရှိ ရွှေတံဆိပ် ချီးမြှင့်ခံရ </td> </tr> <tr style="background-color: #f5fffa; transition: background 0.3s;"> <td style="padding: 12px 15px; border-bottom: 1px solid #afeeee; font-weight: bold; color: #2e8b57;"> 🏛️ ဌာနဆိုင်ရာ တာဝန်နှင့် ကျင့်ဝတ် </td> <td style="padding: 12px 15px; border-bottom: 1px solid #afeeee; color: #333333;"> [[မန္တလေးပန်တျာကျောင်း]] အဆိုနည်းပြဆရာမကြီး၊ မင်းသမီးများလိုက်နာရမည့် အချက် ၇ ချက် <b>(ပိုး၊ မွေး၊ ခေါ်၊ မြှော်၊ ဇော်၊ ပို့၊ တား)</b> ပြသသူ </td> </tr> <tr style="background-color: #ffffff; transition: background 0.3s;"> <td style="padding: 12px 15px; border-bottom: none; font-weight: bold; color: #800080;"> 📚 ကိုးကားရင်းမြစ် </td> <td style="padding: 12px 15px; border-bottom: none; color: #333333;"> မြဝတီမဂ္ဂဇင်း (၁၉၆၀-ခုနှစ်၊ မတ်လ၊ အတွဲ ၈၊ အမှတ် ၅၊ နှာ-၁၇၄-၁၇၉) </td> </tr> </tbody> </table> </div> == ငယ်ဘဝနှင့် အနုပညာသက်တမ်းအစ == [[တွံတေးမြို့နယ်]] ကျိုက်သလဲရွာတွင် အဖ ဦးဖိုးမှတ်၊ အမိ ဒေါ်သင့်တို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့ပြီး သမီး ၇ ယောက်အနက် အကြီးဆုံးသမီး ဖြစ်သည်။ ၁၂၅၃ ခုနှစ် တန်ခူးလတွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ငယ်စဉ်ကတည်းက အရွယ်နှင့်မလိုက်အောင် ဂီတဘက်တွင် ဝါသနာအထုံကြီးလှသဖြင့် အသက် ၉ နှစ်အရွယ်တွင် ဇာတ်ထဲသို့ လိုက်ပါခဲ့သည်။ [[ရွှေခြေကျင်းမသန့်စင်]] အမည်ဖြင့် စတင်ကပြခဲ့ရာ နာမည်ကျော်ကြားခဲ့ပြီး အသက် ၁၅ အရွယ်တွင် မင်းသားလူပြက် [[ဦးဇာကျယ်ကြီး]]နှင့် တွဲဖက်ကပြခဲ့ရသည်။ လူချစ်လူခင်ပေါများခဲ့သော ရွှေခြေကျင်းမသန့်စင်သည် မြေဝိုင်းခေတ် မကုန်သေးမီက [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] နယူး[[ဒေလီ]]မြို့တော်သို့ မြန်မာ့ဇာတ်ကပြရန် ရှားပါးစွာ သွားရောက်ခဲ့ရသည်။ ဒေလီမြို့မှ ပြန်ရောက်လာသောအခါ ရွှေခြေကျင်းမသန့်စင်အမည်ကို ဖျောက်၍ ဒေလီညွန့်အမည်ဖြင့် ဇာတ်ကခဲ့သည်။ == အငြိမ့်ခေတ်နှင့် ကျော်ကြားမှု == [[မုံရွာမြို့]] [[လယ်တီဆရာတော်]]ဘုရားကြီး၏ မွေးနေ့ပွဲတော်တွင် ဒေါ်ဒေလီညွန့်အငြိမ့်အဖွဲ့ ဝင်ရောက်ကူညီ အကဖြင့် ကန်တော့ခဲ့ပြီး “ထီသီချင်း” ကို ဆိုကခဲ့ရာ လူထု၏ တခဲနက် သြဘာပေးမှုနှင့် လေချွန်သံ၊ လက်ခေါက်မှုတ်သံများဖြင့် အဆက်မပြတ် နှစ်သက်ကြောင်း ပြသခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထိုစဉ်က အသက် ၂၀ ရွယ်သာ ရှိသေးပြီး တေးသွား၏ အညုအခရာများသည် ကာလသားတစ်သိုက်၏ ဘဝင်ကို ရွှင်စေကာ အသံရစ်ပတ်ဆွဲဆောင်မှုနှင့် ရုပ်လှပမှုတို့ကြောင့် နှုတ်ဖျားတွင် ဒေလီညွန့်ဟူ၍ အာဂုံဆောင် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အငြိမ့်အဖွဲ့တွင် ဦးစီးခေါင်းဆောင်များအဖြစ် အနုပညာဂုဏ်မြောက်ကာ တတ်ကျွမ်းသော ပုဂ္ဂိုလ်များ ပါဝင်ကြရာ လူရွှင်တော် [[ကိုသင်္ခါ]]၊ [[ကိုဓာတ်ခိုး]]၊ ပတ္တလျားတီးသူ [[ဆရာဘကလေး]] ([[အလင်္ကာကျော်စွာ]] - ယခု မန္တလေးပန်တျာကျောင်း ပတ္တလျားနည်းပြဆရာကြီး) နှင့် ကြေးဝိုင်းတီးသူ [[ဦးခန့်]] (မင်းသမီးကြီး [[လှလေးစိန်]]၏ ဖခင်) တို့ ပါဝင်ကြသည်။ လူရွှင်တော် ဓာတ်ခိုးသည် ခေသူမဟုတ်ဘဲ ယခုခေတ် သီချင်းရေးဆရာများထက်ပင် စာသား စကားလုံး စည်းဒုန်းကိုက်လှအောင် ရေးနိုင်သူ ဖြစ်သည်။ မန္တလေးတောင်ခြေ [[ကုသိုလ်တော်ဘုရား]]ပွဲတွင် ကစဉ်က မန္တလေးမြို့ရှိ ကျောင်းသားများအကြား ကျောင်းနာမည်ထည့်ဆိုရေးနှင့်ပတ်သက်၍ စကားအချေအတင်ဖြစ်ရာမှ ပျက်လုနီးပါး ကျောင်းသားရိုက်ပွဲပင် ဖြစ်ပွားခဲ့ဖူးသည်။ နောင်တွင် နိုင်ငံရေးအဓိပတိဝန်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်လာသူက ထိုစဉ်က ကောက်ကောက်ပါ လိုက်ကြည့်ပြီး ပိုးပန်းကြေး ဆုငွေချခဲ့သူဖြစ်ကြောင်း နှုတ်ဆက်ပြောပြဖူးသည်။ ထို့အပြင် မဟာမြတ်မုနိအနီး ကျောက်ဆစ်တန်း မီးထွန်းပွဲတွင် လူပျိုတစ်သင်းက ဒေလီညွန့်အငြိမ့်နှင့် အပျိုတစ်သိုက်က [[ဒေါ်သြဘာ]]အငြိမ့်တို့ကို အပြိုင်သွင်းကပြစေခဲ့ရာမှ [[ဒေလီညွန့်အငြိမ့်]]၏ အငြိမ့်ကြေးမှာ ၂၅ ကျပ်မှ ၅၀ ကျပ်အထိ တိုးတက်နာမည်ရလာခဲ့သည်။ အောက်ပြည်တွင် ပညာသည်နည်းပါးသဖြင့် မန္တလေးသို့တက်ကာ ပညာဆည်းပူးရင်း အငြိမ့်ကခဲ့ပြီး [[အဝေးရောက်မင်းဦးအောင်ကြီး]]၊ စောင်းမိကျောင်းဆရာ [[ဦးအုံးပွင့်]]၊ [[ဒေဝဣန္ဒာဆရာဘုန်းတော်ကြီး]]၊ စန္ဒယားဆရာ [[မောင်လေး]]၊ ဦးကြီးဆင်ဆရာ [[တာ]]၊ [[ဆရာလွှာ]] စသည့် နန်းတော်ထွက် ဆရာကြီးများထံမှ ဂီတသီချင်းကြီးပညာရပ်များကို သင်ယူခဲ့သည်။ အသက် ၂၈ အရွယ်တွင် ရှမ်းပြည် [[သီပေါအုန်းဘောင်စော်ဘွား]]၏ ဟော်နန်းသို့ အငြိမ့်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် [[ဆရာသင်]]နှင့်အတူ တက်ရောက်ကပြခဲ့ရာ စော်ဘွားက “ထောင်ရောင်နေသာ” သီချင်းခံကို သဘောကျသဖြင့် ခမည်းတော်ရေးသားခဲ့သော “မိန်ရာသီပတ်ပျိုး” နှင့် “သဟဿံပတ်ပျိုး” တို့ကို ညချင်းအပြီးတက်၍ ဆိုပြနိုင်သဖြင့် ငွေ ၅၀၀၊ စိန်နားကပ်၊ စိန်ဆံထိုးများအပြင် ၇ ကျပ်သားခန့်ရှိသော ရွှေတံဆိပ်နှင့် နာမည်ကောင်းလက်မှတ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ == အနုပညာသဘောတရားနှင့် ဇာတ်မင်းသမီးကျင့်ဝတ် == အနုပညာလောကတွင် သတ္တလောက၊ သင်္ခါရလောက၊ သြကာသလောက တည်းဟူသော လောက ၃ ပါးကို နားလည်ပြီး သီချင်းခံ၊ ပတ်ပျိုး၊ ယိုးဒယား၊ တေးထပ်၊ ဘောလယ်၊ ရတု စသည်တို့ကို ရသမြောက်အောင် ဖန်တီးရမည်ကို ဒေါ်ဒေလီညွန့် ကောင်းစွာ သိရှိလေးစားကာ နေ့စဉ် အသံပြေပြစ်ခြင်း (Rhythm)၊ လေယူလေသိမ်း၊ အနိမ့်အမြင့်များကို လေ့ကျင့်ခဲ့သည်။ ခေတ်ဟောင်းအနုပညာသည်များသည် ဆရာပေးသမျှကို စာရွက်ရင်ဝယ်ပိုက်ကာ ကျက်မှတ်ပြီး ပြန်ပေးရသည့်စနစ်ဖြင့် ခြေဆုံးခေါင်းဆုံး အနစ်နာခံ သင်ယူခဲ့ကြသည်။ ရှေးခေတ်ဇာတ်မင်းသမီးများ လိုက်နာရမည့် အချက် ၇ ချက်ကို '''(ပိုး၊ မွေး၊ ခေါ်၊ မြှော်၊ ဇော်၊ ပို့၊ တား)''' ဟု အတိုကောက်လင်္ကာသဖွယ် သတ်မှတ်ထားသည်။ * '''ပိုး''' - နောက်ပိုးတတ်ရခြင်း * '''မွေး''' - ကလေးမွေးတတ်ရခြင်း (ဇာတ်စင်ပေါ်တွင် အပျိုဖြစ်လျက်နှင့် အအိုသားအမေကဲ့သို့ ကလေးချော့တေးများကို စည်းဝါးကျကျ ဆိုပြနိုင်ရခြင်း) * '''ခေါ်''' - လင်ခေါ်သားခေါ် တတ်မြောက်ရခြင်း * '''မြှော်''' - လင်မြှော်သားမြှော် တတ်ရခြင်း (တိုင်းတစ်ပါးရောက် ချစ်သူကို အလွမ်းဘွဲ့ဖြင့် မြှော်ချက်များပြသခြင်း) * '''ဇော်''' - ဇော်ဂျီဖြစ်တတ်ပြီး ဇော်ဂျီဟန်ဖြင့် ကတတ်ရခြင်း * '''ပို့''' - စစ်တပ်ထွက်ချိန်တွင် လင်ယောက်ျားအား လိုက်ပို့တတ်ရခြင်း * '''တား''' - စစ်တိုက်ထွက်မည့်လင်ကို တားမြစ်တတ်ရခြင်း == ပန်တျာကျောင်းနှင့် နိုင်ငံတော် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း == ၁၉၅၈ ခုနှစ် မတ်လ ၁၃ ရက် ကြာသပတေးနေ့ နံနက် ၉ နာရီတွင် ပန်တျာကျောင်း အကစာမေးပွဲကို ဆရာမကြီး ဒေါ်ဒေလီညွန့်၊ [[ယုဝတီမခင်ညွန့်]]နှင့် မင်းသား [[ကျော်မြသောင်း]]တို့က စစ်ဆေးခဲ့သည်။ နောက်တစ်နေ့ သောကြာနေ့ စန္ဒယားသင်တန်း စာမေးပွဲကို [[မြန်မာညွန့်ဦးချစ်မောင်]]၊ စန္ဒယားဆရာ [[မြိုင်]]နှင့် ဒေါ်ဒေလီညွန့်တို့က စစ်ဆေးခဲ့ပြီး စန္ဒယားတီးသူများအနေဖြင့် အဆိုကိုပါ သိရှိနားလည်ရမည့် အကြောင်းများကို တပည့်များကို သွန်သင်ပြသခဲ့သည်။ အသက်အရွယ်ကြီးရင့်လာသောအခါ [[မန္တလေးပန်တျာကျောင်း]]တွင် အကပညာကို အနားယူကာ အဆိုပညာဖြင့် တိုင်းပြည်တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဆရာမကြီး၏ ဖြူစင်သောစိတ်ထားနှင့် ဝါကြွားမှုမရှိသော အသိဉာဏ်တို့သည် ယခုခေတ်အတွက် စံပြဖြစ်ပေသည်။ == ကိုးကား == * ရင်းမြစ် - မြဝတီမဂ္ဂဇင်း၊ ၁၉၆၀-ခုနှစ်၊ မတ်လ၊ အတွဲ ၈၊ အမှတ် ၅၊ နှာ-၁၇၄-၁၇၉။ [[Category:မြန်မာ အငြိမ့်မင်းသမီးများ]] [[Category:မြန်မာ့ သဘင်ပညာရှင်များ]] [[Category:မန္တလေးမြို့ရှိ ပုဂ္ဂိုလ်များ]] 26zhzj68jqy9gz4ws12se6a8u6sgtcv 100 290019 1046646 1046540 2026-08-06T02:29:59Z Salai Rungtoi 22844 1046646 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=08|day=5|content= <!-- All news items below this line --> '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *[[တာချီလိတ်မြို့နယ်]] [[ဝမ်ပုံရွာ၊ တာချီလိတ်မြို့နယ်|ဝမ်ပုံ]]ကျေးရွာ၏ တောင်ဘက် မီတာ ၄၆၀၀ အကွာတွင် တရုတ်နိုင်ငံသား ၂၀ ဦးနှင့် အရှေ့မြောက်ဘက် မီတာ ၂၀၀၀ အကွာတွင် တရုတ်နိုင်ငံသား ၁၉ ဦးတို့ကို ထပ်မံဖမ်းဆီးရမိခဲ့ရာ စုစုပေါင်း တရုတ်နိုင်ငံသား ၄၁ ဦး (အမျိုးသား ၄၀ နှင့် အမျိုးသမီးတစ်ဦး) အား ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ [https://www.moi.gov.mm/news/86275 (MOI)] <!-- All news items above this line -->}} hdd419wataa9argrhrrhx13bksp105j 0 290027 1046650 1046572 2026-08-06T03:03:41Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1046650 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ဒေါက်တာချစ်ဆွေ | image = | caption = | birth_date = ၂၅ မေ ၁၉၃၁ | birth_place = အေလာမြို့၊ [[လယ်ဝေးမြို့နယ်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | death_date = {{death date and age|2019|11|25|1931|5|25}} | death_place = [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]] | occupation = သင်္ချာပါမောက္ခ၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ် | alma_mater = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] <br> Imperial College London <br> လစ်ဗာပူး တက္ကသိုလ် | known_for = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ပါမောက္ခချုပ်၊ တက္ကသိုလ်များ ကွန်ပျူတာဌာနကို စတင်တည်ထောင်သူ | parents = ဟန်တင် (ဖခင်) <br> ဒေါ်သန်း (မိခင်) }} ပါမောက္ခချုပ် '''ဒေါက်တာ ချစ်ဆွေ''' (၂၅ မေ ၁၉၃၁ – ၂၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉) သည် မြန်မာလူမျိုး သင်္ချာပါမောက္ခတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၏ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကွန်ပျူတာပညာရပ် ထွန်းကားပြန့်ပွားရေးအတွက် စတင်ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး တက္ကသိုလ်များ ကွန်ပျူတာဌာန၏ ပထမဆုံး ညွှန်ကြားရေးမှူးအဖြစ်လည်း တာဝန်ယူခဲ့သူ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=အမှတ်တရဖြစ်နေရသော ဆရာကြီး ဆရာမကြီးများ |url=http://www.moi.gov.mm/news/7319 |access-date=2026-08-05 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == ဒေါက်တာချစ်ဆွေကို ၁၉၃၁ ခုနှစ် မေလ ၂၅ ရက် (တနင်္လာနေ့) တွင် [[လယ်ဝေးမြို့နယ်]]၊ အေလာမြို့၌ ဖခင် ဦးဟန်တင်၊ မိခင် ဒေါ်သန်းတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၉၄၆-၁၉၄၇ ပညာသင်နှစ်တွင် ၁၀ တန်း အောင်မြင်ခဲ့ပြီး မန္တလေး ယူနီဗာစီတီကောလိပ်နှင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တို့တွင် ဆက်လက် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် သိပ္ပံဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၅ ခုနှစ်အထိ ဗြိတိန်နိုင်ငံ လန်ဒန်မြို့ရှိ Imperial College, Royal College of Science တွင် တက်ရောက်ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး အထူးပြုသိပ္ပံတွဲဖြင့် ARCS ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ မန္တလေးတက္ကသိုလ်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် ဗြိတိသျှအစိုးရစရိတ်ဖြင့် ဗြိတိန်နိုင်ငံ လစ်ဗာပူး တက္ကသိုလ် (Liverpool University) သို့ သွားရောက်သင်ကြားခဲ့ပြီး သင်္ချာဆိုင်ရာ စာရင်းအင်းပညာရပ် (Mathematical Statistics / Decision Theory) ဖြင့် ပါရဂူဘွဲ့ (Ph.D.) ရရှိခဲ့သည်။၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ သင်္ချာပါရဂူဘွဲ့ ရရှိသူ နှစ်ဦးသာ ရှိသေးသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဒေါက်တာ ချစ်ဆွေနှင့် ဒေါက်တာဘကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဒေါက်တာ ဘကြည် သည် မန္တလေးတက္ကသိုလ်၊ သင်္ချာပါမောက္ခ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒေါက်တာခင်မောင်ဝင်း (သင်္ချာ) - ကျွန်တော့်အား ပညာပေးခဲ့သော ဆရာများ (ဒေါက်တာချစ်ဆွေ) |url=https://www.moemaka.com/2019/11/blog-post_652.html |access-date=2026-08-05 |website=MoeMaKa Media}}</ref> == အလုပ်အကိုင်နှင့် တာဝန်များ == ဒေါက်တာချစ်ဆွေသည် ၁၉၅၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၂ ခုနှစ်အထိ မန္တလေး ယူနီဗာစီတီကောလိပ် သင်္ချာဌာန၌ နည်းပြအဖြစ် စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်]] သင်္ချာဌာနတွင် ၁၉၅၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၇ ခုနှစ်အထိ လက်ထောက်ကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၄ ခုနှစ်အထိ ကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၇ ခုနှစ်အထိ [[ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်]] သင်္ချာဌာန ဌာနမှူးအဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၆ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံတက္ကသိုလ် သင်္ချာဌာန ပါမောက္ခအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ကျွန်တော့်ဆရာများ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/rnkunttkksiulm-kntteaachraamaa |access-date=2026-08-05 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> ပါမောက္ခအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၇၆ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်များ ကွန်ပျူတာဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူး (နောင်တွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်) တာဝန်ကို ပူးတွဲတာဝန်ယူခဲ့သည်။ ထို့ပြင် တပ်မတော်က ခန့်အပ်သည့် [[တက္ကသိုလ်လေ့ကျင့်ရေးတပ်|တက္ကသိုလ်များ အရန်တပ်ရင်း]]၏ တပ်ရင်းမှူး တာဝန်ကိုလည်း ထမ်းဆောင်ခဲ့ရာ နွေရာသီ စခန်းချလေ့ကျင့်ရေးများသို့ လိုက်ပါဆောင်ရွက်စဉ် ဗိုလ်မှူးအဆင့် စစ်ဝတ်စုံ ဝတ်ဆင်ရပြီး ဗိုလ်မှူးလစာ ခံစားခွင့် ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |title=ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိန်ဝင်း ရေးသားသော 'ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကျောင်းတော်သား ကျွန်တော်' မှ အဆက် |url=https://myanmar.gov.mm/blogs/-/asset_publisher/m9WiUYPkhQIm/content/%25E1%2580%2580%25E1%2580%25AC%25E1%2580%2580%25E1%2580%25BD%25E1%2580%259A%25E1%2580%25BA%25E1%2580%259B%25E1%2580%25B1%25E1%2580%25B8%25E1%2580%259D%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2580%25E1%2580%25BC%25E1%2580%25AE%25E1%2580%25B8%25E1%2580?_com_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_m9WiUYPkhQIm_redirect=https%3A%2F%2Fmyanmar.gov.mm%2Fblogs%3Fp_p_id%3Dcom_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_m9WiUYPkhQIm%26p_p_lifecycle%3D0%26p_p_state%3Dnormal%26p_p_mode%3Dview%26_com_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_m9WiUYPkhQIm_cur%3D0%26p_r_p_resetCur%3Dfalse%26_com_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_m9WiUYPkhQIm_assetEntryId%3D76289079 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613141303/https://myanmar.gov.mm/blogs/-/asset_publisher/m9WiUYPkhQIm/content/%25E1%2580%2580%25E1%2580%25AC%25E1%2580%2580%25E1%2580%25BD%25E1%2580%259A%25E1%2580%25BA%25E1%2580%259B%25E1%2580%25B1%25E1%2580%25B8%25E1%2580%259D%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2580%25E1%2580%25BC%25E1%2580%25AE%25E1%2580%25B8%25E1%2580?_com_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_m9WiUYPkhQIm_redirect=https%3A%2F%2Fmyanmar.gov.mm%2Fblogs%3Fp_p_id%3Dcom_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_m9WiUYPkhQIm%26p_p_lifecycle%3D0%26p_p_state%3Dnormal%26p_p_mode%3Dview%26_com_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_m9WiUYPkhQIm_cur%3D0%26p_r_p_resetCur%3Dfalse%26_com_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_m9WiUYPkhQIm_assetEntryId%3D76289079 |archive-date=13 June 2021 |access-date=2026-08-05 |language=my-MM |url-status=live }}</ref> ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရပြီး ထိုရာထူးဖြင့်ပင် ၁၉၈၉ ခုနှစ် တွင် အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မန္တလေးတက္ကသိုလ် ရာပြည့်သဘင်ပွဲ တို့ဆင်နွှဲမည် . . . |url=http://www.moi.gov.mm/article/75095 |access-date=2026-08-05 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == ကွန်ပျူတာပညာရပ် ကြိုးပမ်းမှုနှင့် ပြည်ပခရီးစဉ်များ == ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် သင်္ချာပါမောက္ခအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ကွန်ပျူတာပညာရပ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန် စတင်ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် တက္ကသိုလ်များ ကွန်ပျူတာဌာနကို စတင်အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ မှ ၁၉၇၆ ခုနှစ်အတွင်း UNDP နှင့် UNESCO အစီအစဉ်များဖြင့် ဗြိတိန်၊ ပြင်သစ်၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနှင့် အမေရိကန်နိုင်ငံတို့သို့ ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် ထူထောင်ရေးနှင့် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ လေ့လာရေးခရီးစဉ်များ သွားရောက်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် ရုရှားနိုင်ငံသို့ နှစ်နိုင်ငံ ချစ်ကြည်ရေးခရီး သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၌ ကျင်းပသော သင်္ချာကွန်ဂရက်သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ == လူမှုရေးနှင့် သာသနာရေး ဆောင်ရွက်ချက်များ == ဒေါက်တာချစ်ဆွေသည် တက္ကသိုလ်များ ဗုဒ္ဓဘာသာအသင်း ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူ၍ တက္ကသိုလ်ဓမ္မာရုံကြီး အကြီးစား ပြုပြင်မွမ်းမံရေးကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မြန်မာနိုင်ငံ ဂျူဒိုအဖွဲ့ချုပ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ၊ တက္ကသိုလ်များ အရန်တပ်ရင်း၏ တပ်ရင်းမှူး စသည့် တာဝန်များကိုလည်း ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၅ ခုနှစ်မှစ၍ မရမ်းကုန်းမြို့နယ်ရှိ ကျောင်းထိုင်ဘုန်းတော်ကြီး သင်တန်းကျောင်း၌ နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့တက္ကသိုလ် ဆရာဖြစ်သင်တန်းမှ သင်တန်းသား သံဃာတော်များနှင့် လူပုဂ္ဂိုလ်များကို စီမံခန့်ခွဲမှုပညာရပ် (Management) သင်ကြားပို့ချပေးခဲ့သည်။ == ဘဝနိဂုံး == အငြိမ်းစားယူပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၌ ဇနီး၊ သားသမီးများနှင့်အတူ နေထိုင်ခဲ့သည်။ ဒေါက်တာချစ်ဆွေသည် ၂၀၁၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၅ ရက် (တနင်္လာနေ့) တွင် အသက် ၈၉ နှစ်အရွယ်၌ ဩစတြေးလျနိုင်ငံတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == <references /> [[ကဏ္ဍ:၁၉၃၁ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၁၉ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ သင်္ချာပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားဟောင်းများ]] e5yvcro1ym9dupqlbtbgz7zha3qik30 0 290028 1046588 2026-08-05T13:30:14Z Myanmar Wik 103978 "ကြိုးဆွဲချခြင်း (သို့မဟုတ်) ဆွဲကြိုးချခြင်း (Hanging) ဆိုသည်မှာ လည်ပင်းတွင် ကြိုးကွင်း သို့မဟုတ် အခြားသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုခုကို စွပ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1046588 wikitext text/x-wiki ကြိုးဆွဲချခြင်း (သို့မဟုတ်) ဆွဲကြိုးချခြင်း (Hanging) ဆိုသည်မှာ လည်ပင်းတွင် ကြိုးကွင်း သို့မဟုတ် အခြားသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုခုကို စွပ်၍ ခန္ဓာကိုယ်အား အထက်မှ တွဲလောင်းချထားခြင်းဖြင့် အသက်ရှူလမ်းကြောင်း သို့မဟုတ် ဦးနှောက်သို့ သွေးစီးဆင်းမှုကို ရပ်တန့်စေသော လုပ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ဤနည်းလမ်းကို သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် တရားဝင် သေဒဏ်ပေးခြင်း၊ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် မိမိကိုယ်ကို အဆုံးစီရင်ခြင်းများတွင် အများဆုံး အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ လူသားတို့၏ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ကြိုးဆွဲချခြင်းသည် အထင်ရှားဆုံးနှင့် အသုံးအများဆုံးသော သေဒဏ်ပေးသည့် နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ao95redwikpqwmejkxabhqcvv75usts 1046589 1046588 2026-08-05T13:52:41Z Myanmar Wik 103978 တည်းဖြတ် 1046589 wikitext text/x-wiki [[File:Eli Cohen.jpg|thumb|upright|၁၉၆၅ ခုနှစ် မေလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ဆီးရီးယားနိုင်ငံက လူပုံလယ်၌ ကြိုးပေးကွပ်မျက်ခဲ့သော အီလိုင် ကိုဟင်]] ကြိုးဆွဲချခြင်း (သို့မဟုတ်) ဆွဲကြိုးချခြင်း (Hanging) ဆိုသည်မှာ လည်ပင်းတွင် ကြိုးကွင်း သို့မဟုတ် အခြားသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုခုကို စွပ်၍ ခန္ဓာကိုယ်အား အထက်မှ တွဲလောင်းချထားခြင်းဖြင့် အသက်ရှူလမ်းကြောင်း သို့မဟုတ် ဦးနှောက်သို့ သွေးစီးဆင်းမှုကို ရပ်တန့်စေကာ သေဆုံးခြင်းဖြစ်သည်။ ဤနည်းလမ်းကို သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် တရားဝင် သေဒဏ်ပေးခြင်း၊ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် မိမိကိုယ်ကို အဆုံးစီရင်ခြင်းများတွင် အများဆုံး အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ လူသားတို့၏ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ကြိုးဆွဲချခြင်းသည် အထင်ရှားဆုံးနှင့် အသုံးအများဆုံးသော သေဒဏ်ပေးသည့် နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ==သမိုင်းကြောင်းနှင့် အသုံးပြုခြင်း== သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ကြိုးဆွဲချ၍ သေဒဏ်ပေးခြင်းကို ရှေးခေတ်ကာလများမှစ၍ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးတွင် တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး အထူးသဖြင့် အလယ်ခေတ် ဥရောပနိုင်ငံများတွင် တရားခံများကို လူပုံလယ်တွင် ကြိုးပေးကွပ်မျက်ခြင်းမှာ အလွန်ထင်ရှားခဲ့သည်။ ထိုသို့ သေဒဏ်ပေးရာတွင် အမြင့်တစ်နေရာမှနေ၍ ခန္ဓာကိုယ်ကို အောက်သို့ ရုတ်တရက် ပြုတ်ကျစေသည့် သာမန်ပြုတ်ကျစေခြင်းစနစ်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြသလို၊ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းရောက်သောအခါ လူ၏ ကိုယ်အလေးချိန်နှင့် အရပ်အမောင်းကို တိကျစွာ တွက်ချက်ကာ အမြင့်မှ ပြုတ်ကျစေသည့် စနစ်ကိုလည်း သိပ္ပံနည်းကျ စတင်အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်။ ယင်းစနစ်သည် လည်ပင်းရိုးကို ချက်ချင်းကျိုးစေကာ နာကျင်မှုကင်းစွာနှင့် လျင်မြန်စွာ သေဆုံးစေရန် ရည်ရွယ်ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite encyclopedia |title=Gallows |encyclopedia=Encyclopædia Britannica, Eleventh Edition |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Gallows }}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Hanging |encyclopedia=Encyclopædia Britannica, Eleventh Edition |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Hanging }}</ref> [[File:WWII Krakow - 04.jpg|thumb|၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန်တို့ သိမ်းပိုက်ထားသော [[ကရာကော့ဗ်မြို့|ကရာကော့ဗ်]] ၌ [[နာဇီ ဂျာမနီ|နာဇီဂျာမန်တို့]]က ပိုလန်အရပ်သားများကို [[လူပုံလယ်တွင် ကွပ်မျက်ခြင်း|လူပုံလယ်၌ ကွပ်မျက်နေစဉ်]]]] [[File:Bundesarchiv Bild 101I-031-2436-03A, Russland, Hinrichtung von Partisanen.jpg|thumb|၁၉၄၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် နာဇီတို့ ကြိုးပေးကွပ်မျက်ခဲ့သည့် ဆိုဗီယက် ပြောက်ကျားများဟု ယူဆရသူများ]] ==ဆေးပညာရှုထောင့်နှင့် သေဆုံးရခြင်း အကြောင်းရင်း== ကြိုးဆွဲချခံရသည့်အခါ ခန္ဓာကိုယ်တွင် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး သေဆုံးရခြင်း၏ အဓိက ဆေးပညာဆိုင်ရာ အကြောင်းရင်းများစွာ ရှိပါသည်။ လည်ပင်းရှိ သွေးကြောများ ဖိသိပ်ခံရခြင်းကြောင့် ဦးနှောက်သို့ သွေးစီးဆင်းမှု ပြတ်တောက်သွားကာ သတိလစ်သွားခြင်း၊ လေပြွန်ဖိသိပ်ခံရသဖြင့် အောက်ဆီဂျင် ပြတ်တောက်သွားခြင်းတို့ကြောင့် အသက်ဆုံးရှုံးနိုင်ပါသည်။ ထို့အပြင် အမြင့်မှ ပြုတ်ကျစေသော နည်းလမ်းကို အသုံးပြုသောအခါ လည်ပင်းဆစ်ရိုးများ ကျိုးသွားခြင်း သို့မဟုတ် နေရာလွဲသွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ကာ အာရုံကြောမကြီးကို ထိခိုက်မိပြီး ချက်ချင်း သေဆုံးစေတတ်ပါသည်။<ref>{{cite journal |last1=Terazawa |first1=K. |last2=Wu |first2=B. |last3=Takatori |first3=T. |title=A bibliographic discussion on the obstruction of arteries and the air passage in hanging |journal=Nihon Hoigaku Zasshi |volume=45 |issue=4 |pages=311–317 |pmid=1766145 }}</ref> ==သဘာဝလွန် ယုံကြည်မှုများ== မြန်မာအပါအဝင် အာရှယဉ်ကျေးမှု အတော်များများတွင် မိမိကိုယ်ကို ကြိုးဆွဲချ၍ အဆုံးစီရင်သူများနှင့် ပတ်သက်သော ရိုးရာယုံကြည်မှုများစွာလည်း ခိုင်မာစွာ တည်ရှိနေပါသည်။ ထိုသို့ သေဆုံးသူများ၏ ဝိညာဉ်များသည် အလွယ်တကူ ကျွတ်လွတ်ခြင်းမရှိဘဲ သေဆုံးခဲ့သည့် သစ်ပင် သို့မဟုတ် အိမ်ရာ စသည့် နေရာဝန်းကျင်များတွင် ကျန်ရစ်ကာ ခြောက်လှန့်တတ်သည်ဟူသော မြို့ပြဒဏ္ဍာရီများမှာ ယနေ့တိုင် တွင်ကျယ်စွာ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ မကောင်းသော သေခြင်းဖြင့် သေဆုံးရသည့်အတွက် ကြိုးဆွဲချခြင်းသည် မြန်မာ့သဘာဝလွန် ဇာတ်လမ်းများ၊ သရဲတစ္ဆေ ပုံပြင်များနှင့် ရုပ်ရှင်များတွင် အဓိက ဇာတ်အိမ်တည်ရာ အကြောင်းအရာတစ်ခုအဖြစ် အမြဲလိုလို ပါဝင်လေ့ရှိပါသည်။ ==ကိုးကား== 4xkabber8i6frzqubztlps8bshbcy0m 1046591 1046589 2026-08-05T14:07:19Z Myanmar Wik 103978 [[ကြိုးဆွဲချခြင်း]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ:ကြိုးဆွဲချသေဆုံးခြင်း]] သို့ Myanmar Wikက ရွှေ့ခဲ့သည်: သဒ္ဒါပြင်ခြင်း 1046589 wikitext text/x-wiki [[File:Eli Cohen.jpg|thumb|upright|၁၉၆၅ ခုနှစ် မေလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ဆီးရီးယားနိုင်ငံက လူပုံလယ်၌ ကြိုးပေးကွပ်မျက်ခဲ့သော အီလိုင် ကိုဟင်]] ကြိုးဆွဲချခြင်း (သို့မဟုတ်) ဆွဲကြိုးချခြင်း (Hanging) ဆိုသည်မှာ လည်ပင်းတွင် ကြိုးကွင်း သို့မဟုတ် အခြားသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုခုကို စွပ်၍ ခန္ဓာကိုယ်အား အထက်မှ တွဲလောင်းချထားခြင်းဖြင့် အသက်ရှူလမ်းကြောင်း သို့မဟုတ် ဦးနှောက်သို့ သွေးစီးဆင်းမှုကို ရပ်တန့်စေကာ သေဆုံးခြင်းဖြစ်သည်။ ဤနည်းလမ်းကို သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် တရားဝင် သေဒဏ်ပေးခြင်း၊ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် မိမိကိုယ်ကို အဆုံးစီရင်ခြင်းများတွင် အများဆုံး အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ လူသားတို့၏ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ကြိုးဆွဲချခြင်းသည် အထင်ရှားဆုံးနှင့် အသုံးအများဆုံးသော သေဒဏ်ပေးသည့် နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ==သမိုင်းကြောင်းနှင့် အသုံးပြုခြင်း== သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ကြိုးဆွဲချ၍ သေဒဏ်ပေးခြင်းကို ရှေးခေတ်ကာလများမှစ၍ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးတွင် တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး အထူးသဖြင့် အလယ်ခေတ် ဥရောပနိုင်ငံများတွင် တရားခံများကို လူပုံလယ်တွင် ကြိုးပေးကွပ်မျက်ခြင်းမှာ အလွန်ထင်ရှားခဲ့သည်။ ထိုသို့ သေဒဏ်ပေးရာတွင် အမြင့်တစ်နေရာမှနေ၍ ခန္ဓာကိုယ်ကို အောက်သို့ ရုတ်တရက် ပြုတ်ကျစေသည့် သာမန်ပြုတ်ကျစေခြင်းစနစ်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြသလို၊ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းရောက်သောအခါ လူ၏ ကိုယ်အလေးချိန်နှင့် အရပ်အမောင်းကို တိကျစွာ တွက်ချက်ကာ အမြင့်မှ ပြုတ်ကျစေသည့် စနစ်ကိုလည်း သိပ္ပံနည်းကျ စတင်အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်။ ယင်းစနစ်သည် လည်ပင်းရိုးကို ချက်ချင်းကျိုးစေကာ နာကျင်မှုကင်းစွာနှင့် လျင်မြန်စွာ သေဆုံးစေရန် ရည်ရွယ်ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite encyclopedia |title=Gallows |encyclopedia=Encyclopædia Britannica, Eleventh Edition |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Gallows }}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Hanging |encyclopedia=Encyclopædia Britannica, Eleventh Edition |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Hanging }}</ref> [[File:WWII Krakow - 04.jpg|thumb|၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန်တို့ သိမ်းပိုက်ထားသော [[ကရာကော့ဗ်မြို့|ကရာကော့ဗ်]] ၌ [[နာဇီ ဂျာမနီ|နာဇီဂျာမန်တို့]]က ပိုလန်အရပ်သားများကို [[လူပုံလယ်တွင် ကွပ်မျက်ခြင်း|လူပုံလယ်၌ ကွပ်မျက်နေစဉ်]]]] [[File:Bundesarchiv Bild 101I-031-2436-03A, Russland, Hinrichtung von Partisanen.jpg|thumb|၁၉၄၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် နာဇီတို့ ကြိုးပေးကွပ်မျက်ခဲ့သည့် ဆိုဗီယက် ပြောက်ကျားများဟု ယူဆရသူများ]] ==ဆေးပညာရှုထောင့်နှင့် သေဆုံးရခြင်း အကြောင်းရင်း== ကြိုးဆွဲချခံရသည့်အခါ ခန္ဓာကိုယ်တွင် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး သေဆုံးရခြင်း၏ အဓိက ဆေးပညာဆိုင်ရာ အကြောင်းရင်းများစွာ ရှိပါသည်။ လည်ပင်းရှိ သွေးကြောများ ဖိသိပ်ခံရခြင်းကြောင့် ဦးနှောက်သို့ သွေးစီးဆင်းမှု ပြတ်တောက်သွားကာ သတိလစ်သွားခြင်း၊ လေပြွန်ဖိသိပ်ခံရသဖြင့် အောက်ဆီဂျင် ပြတ်တောက်သွားခြင်းတို့ကြောင့် အသက်ဆုံးရှုံးနိုင်ပါသည်။ ထို့အပြင် အမြင့်မှ ပြုတ်ကျစေသော နည်းလမ်းကို အသုံးပြုသောအခါ လည်ပင်းဆစ်ရိုးများ ကျိုးသွားခြင်း သို့မဟုတ် နေရာလွဲသွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ကာ အာရုံကြောမကြီးကို ထိခိုက်မိပြီး ချက်ချင်း သေဆုံးစေတတ်ပါသည်။<ref>{{cite journal |last1=Terazawa |first1=K. |last2=Wu |first2=B. |last3=Takatori |first3=T. |title=A bibliographic discussion on the obstruction of arteries and the air passage in hanging |journal=Nihon Hoigaku Zasshi |volume=45 |issue=4 |pages=311–317 |pmid=1766145 }}</ref> ==သဘာဝလွန် ယုံကြည်မှုများ== မြန်မာအပါအဝင် အာရှယဉ်ကျေးမှု အတော်များများတွင် မိမိကိုယ်ကို ကြိုးဆွဲချ၍ အဆုံးစီရင်သူများနှင့် ပတ်သက်သော ရိုးရာယုံကြည်မှုများစွာလည်း ခိုင်မာစွာ တည်ရှိနေပါသည်။ ထိုသို့ သေဆုံးသူများ၏ ဝိညာဉ်များသည် အလွယ်တကူ ကျွတ်လွတ်ခြင်းမရှိဘဲ သေဆုံးခဲ့သည့် သစ်ပင် သို့မဟုတ် အိမ်ရာ စသည့် နေရာဝန်းကျင်များတွင် ကျန်ရစ်ကာ ခြောက်လှန့်တတ်သည်ဟူသော မြို့ပြဒဏ္ဍာရီများမှာ ယနေ့တိုင် တွင်ကျယ်စွာ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ မကောင်းသော သေခြင်းဖြင့် သေဆုံးရသည့်အတွက် ကြိုးဆွဲချခြင်းသည် မြန်မာ့သဘာဝလွန် ဇာတ်လမ်းများ၊ သရဲတစ္ဆေ ပုံပြင်များနှင့် ရုပ်ရှင်များတွင် အဓိက ဇာတ်အိမ်တည်ရာ အကြောင်းအရာတစ်ခုအဖြစ် အမြဲလိုလို ပါဝင်လေ့ရှိပါသည်။ ==ကိုးကား== 4xkabber8i6frzqubztlps8bshbcy0m 1046601 1046591 2026-08-05T14:34:21Z Dr Lotus Black 31011 [[အသုံးပြုသူ:ကြိုးဆွဲချသေဆုံးခြင်း]] မှ [[ကြိုးဆွဲချသေဆုံးခြင်း]] သို့ စာမျက်နှာကို ပြန်ညွှန်းချန်မထားဘဲ Dr Lotus Black က ရွှေ့ခဲ့သည်: main namespace 1046589 wikitext text/x-wiki [[File:Eli Cohen.jpg|thumb|upright|၁၉၆၅ ခုနှစ် မေလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ဆီးရီးယားနိုင်ငံက လူပုံလယ်၌ ကြိုးပေးကွပ်မျက်ခဲ့သော အီလိုင် ကိုဟင်]] ကြိုးဆွဲချခြင်း (သို့မဟုတ်) ဆွဲကြိုးချခြင်း (Hanging) ဆိုသည်မှာ လည်ပင်းတွင် ကြိုးကွင်း သို့မဟုတ် အခြားသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုခုကို စွပ်၍ ခန္ဓာကိုယ်အား အထက်မှ တွဲလောင်းချထားခြင်းဖြင့် အသက်ရှူလမ်းကြောင်း သို့မဟုတ် ဦးနှောက်သို့ သွေးစီးဆင်းမှုကို ရပ်တန့်စေကာ သေဆုံးခြင်းဖြစ်သည်။ ဤနည်းလမ်းကို သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် တရားဝင် သေဒဏ်ပေးခြင်း၊ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် မိမိကိုယ်ကို အဆုံးစီရင်ခြင်းများတွင် အများဆုံး အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ လူသားတို့၏ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ကြိုးဆွဲချခြင်းသည် အထင်ရှားဆုံးနှင့် အသုံးအများဆုံးသော သေဒဏ်ပေးသည့် နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ==သမိုင်းကြောင်းနှင့် အသုံးပြုခြင်း== သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ကြိုးဆွဲချ၍ သေဒဏ်ပေးခြင်းကို ရှေးခေတ်ကာလများမှစ၍ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးတွင် တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး အထူးသဖြင့် အလယ်ခေတ် ဥရောပနိုင်ငံများတွင် တရားခံများကို လူပုံလယ်တွင် ကြိုးပေးကွပ်မျက်ခြင်းမှာ အလွန်ထင်ရှားခဲ့သည်။ ထိုသို့ သေဒဏ်ပေးရာတွင် အမြင့်တစ်နေရာမှနေ၍ ခန္ဓာကိုယ်ကို အောက်သို့ ရုတ်တရက် ပြုတ်ကျစေသည့် သာမန်ပြုတ်ကျစေခြင်းစနစ်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြသလို၊ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းရောက်သောအခါ လူ၏ ကိုယ်အလေးချိန်နှင့် အရပ်အမောင်းကို တိကျစွာ တွက်ချက်ကာ အမြင့်မှ ပြုတ်ကျစေသည့် စနစ်ကိုလည်း သိပ္ပံနည်းကျ စတင်အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်။ ယင်းစနစ်သည် လည်ပင်းရိုးကို ချက်ချင်းကျိုးစေကာ နာကျင်မှုကင်းစွာနှင့် လျင်မြန်စွာ သေဆုံးစေရန် ရည်ရွယ်ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite encyclopedia |title=Gallows |encyclopedia=Encyclopædia Britannica, Eleventh Edition |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Gallows }}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Hanging |encyclopedia=Encyclopædia Britannica, Eleventh Edition |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Hanging }}</ref> [[File:WWII Krakow - 04.jpg|thumb|၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန်တို့ သိမ်းပိုက်ထားသော [[ကရာကော့ဗ်မြို့|ကရာကော့ဗ်]] ၌ [[နာဇီ ဂျာမနီ|နာဇီဂျာမန်တို့]]က ပိုလန်အရပ်သားများကို [[လူပုံလယ်တွင် ကွပ်မျက်ခြင်း|လူပုံလယ်၌ ကွပ်မျက်နေစဉ်]]]] [[File:Bundesarchiv Bild 101I-031-2436-03A, Russland, Hinrichtung von Partisanen.jpg|thumb|၁၉၄၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် နာဇီတို့ ကြိုးပေးကွပ်မျက်ခဲ့သည့် ဆိုဗီယက် ပြောက်ကျားများဟု ယူဆရသူများ]] ==ဆေးပညာရှုထောင့်နှင့် သေဆုံးရခြင်း အကြောင်းရင်း== ကြိုးဆွဲချခံရသည့်အခါ ခန္ဓာကိုယ်တွင် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး သေဆုံးရခြင်း၏ အဓိက ဆေးပညာဆိုင်ရာ အကြောင်းရင်းများစွာ ရှိပါသည်။ လည်ပင်းရှိ သွေးကြောများ ဖိသိပ်ခံရခြင်းကြောင့် ဦးနှောက်သို့ သွေးစီးဆင်းမှု ပြတ်တောက်သွားကာ သတိလစ်သွားခြင်း၊ လေပြွန်ဖိသိပ်ခံရသဖြင့် အောက်ဆီဂျင် ပြတ်တောက်သွားခြင်းတို့ကြောင့် အသက်ဆုံးရှုံးနိုင်ပါသည်။ ထို့အပြင် အမြင့်မှ ပြုတ်ကျစေသော နည်းလမ်းကို အသုံးပြုသောအခါ လည်ပင်းဆစ်ရိုးများ ကျိုးသွားခြင်း သို့မဟုတ် နေရာလွဲသွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ကာ အာရုံကြောမကြီးကို ထိခိုက်မိပြီး ချက်ချင်း သေဆုံးစေတတ်ပါသည်။<ref>{{cite journal |last1=Terazawa |first1=K. |last2=Wu |first2=B. |last3=Takatori |first3=T. |title=A bibliographic discussion on the obstruction of arteries and the air passage in hanging |journal=Nihon Hoigaku Zasshi |volume=45 |issue=4 |pages=311–317 |pmid=1766145 }}</ref> ==သဘာဝလွန် ယုံကြည်မှုများ== မြန်မာအပါအဝင် အာရှယဉ်ကျေးမှု အတော်များများတွင် မိမိကိုယ်ကို ကြိုးဆွဲချ၍ အဆုံးစီရင်သူများနှင့် ပတ်သက်သော ရိုးရာယုံကြည်မှုများစွာလည်း ခိုင်မာစွာ တည်ရှိနေပါသည်။ ထိုသို့ သေဆုံးသူများ၏ ဝိညာဉ်များသည် အလွယ်တကူ ကျွတ်လွတ်ခြင်းမရှိဘဲ သေဆုံးခဲ့သည့် သစ်ပင် သို့မဟုတ် အိမ်ရာ စသည့် နေရာဝန်းကျင်များတွင် ကျန်ရစ်ကာ ခြောက်လှန့်တတ်သည်ဟူသော မြို့ပြဒဏ္ဍာရီများမှာ ယနေ့တိုင် တွင်ကျယ်စွာ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ မကောင်းသော သေခြင်းဖြင့် သေဆုံးရသည့်အတွက် ကြိုးဆွဲချခြင်းသည် မြန်မာ့သဘာဝလွန် ဇာတ်လမ်းများ၊ သရဲတစ္ဆေ ပုံပြင်များနှင့် ရုပ်ရှင်များတွင် အဓိက ဇာတ်အိမ်တည်ရာ အကြောင်းအရာတစ်ခုအဖြစ် အမြဲလိုလို ပါဝင်လေ့ရှိပါသည်။ ==ကိုးကား== 4xkabber8i6frzqubztlps8bshbcy0m 1046606 1046601 2026-08-05T14:36:43Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ကြိုးမိန့်ပေး နည်းလမ်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046606 wikitext text/x-wiki [[File:Eli Cohen.jpg|thumb|upright|၁၉၆၅ ခုနှစ် မေလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ဆီးရီးယားနိုင်ငံက လူပုံလယ်၌ ကြိုးပေးကွပ်မျက်ခဲ့သော အီလိုင် ကိုဟင်]] ကြိုးဆွဲချခြင်း (သို့မဟုတ်) ဆွဲကြိုးချခြင်း (Hanging) ဆိုသည်မှာ လည်ပင်းတွင် ကြိုးကွင်း သို့မဟုတ် အခြားသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုခုကို စွပ်၍ ခန္ဓာကိုယ်အား အထက်မှ တွဲလောင်းချထားခြင်းဖြင့် အသက်ရှူလမ်းကြောင်း သို့မဟုတ် ဦးနှောက်သို့ သွေးစီးဆင်းမှုကို ရပ်တန့်စေကာ သေဆုံးခြင်းဖြစ်သည်။ ဤနည်းလမ်းကို သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် တရားဝင် သေဒဏ်ပေးခြင်း၊ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် မိမိကိုယ်ကို အဆုံးစီရင်ခြင်းများတွင် အများဆုံး အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ လူသားတို့၏ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ကြိုးဆွဲချခြင်းသည် အထင်ရှားဆုံးနှင့် အသုံးအများဆုံးသော သေဒဏ်ပေးသည့် နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ==သမိုင်းကြောင်းနှင့် အသုံးပြုခြင်း== သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ကြိုးဆွဲချ၍ သေဒဏ်ပေးခြင်းကို ရှေးခေတ်ကာလများမှစ၍ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးတွင် တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး အထူးသဖြင့် အလယ်ခေတ် ဥရောပနိုင်ငံများတွင် တရားခံများကို လူပုံလယ်တွင် ကြိုးပေးကွပ်မျက်ခြင်းမှာ အလွန်ထင်ရှားခဲ့သည်။ ထိုသို့ သေဒဏ်ပေးရာတွင် အမြင့်တစ်နေရာမှနေ၍ ခန္ဓာကိုယ်ကို အောက်သို့ ရုတ်တရက် ပြုတ်ကျစေသည့် သာမန်ပြုတ်ကျစေခြင်းစနစ်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြသလို၊ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းရောက်သောအခါ လူ၏ ကိုယ်အလေးချိန်နှင့် အရပ်အမောင်းကို တိကျစွာ တွက်ချက်ကာ အမြင့်မှ ပြုတ်ကျစေသည့် စနစ်ကိုလည်း သိပ္ပံနည်းကျ စတင်အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်။ ယင်းစနစ်သည် လည်ပင်းရိုးကို ချက်ချင်းကျိုးစေကာ နာကျင်မှုကင်းစွာနှင့် လျင်မြန်စွာ သေဆုံးစေရန် ရည်ရွယ်ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite encyclopedia |title=Gallows |encyclopedia=Encyclopædia Britannica, Eleventh Edition |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Gallows }}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Hanging |encyclopedia=Encyclopædia Britannica, Eleventh Edition |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Hanging }}</ref> [[File:WWII Krakow - 04.jpg|thumb|၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန်တို့ သိမ်းပိုက်ထားသော [[ကရာကော့ဗ်မြို့|ကရာကော့ဗ်]] ၌ [[နာဇီ ဂျာမနီ|နာဇီဂျာမန်တို့]]က ပိုလန်အရပ်သားများကို [[လူပုံလယ်တွင် ကွပ်မျက်ခြင်း|လူပုံလယ်၌ ကွပ်မျက်နေစဉ်]]]] [[File:Bundesarchiv Bild 101I-031-2436-03A, Russland, Hinrichtung von Partisanen.jpg|thumb|၁၉၄၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် နာဇီတို့ ကြိုးပေးကွပ်မျက်ခဲ့သည့် ဆိုဗီယက် ပြောက်ကျားများဟု ယူဆရသူများ]] ==ဆေးပညာရှုထောင့်နှင့် သေဆုံးရခြင်း အကြောင်းရင်း== ကြိုးဆွဲချခံရသည့်အခါ ခန္ဓာကိုယ်တွင် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး သေဆုံးရခြင်း၏ အဓိက ဆေးပညာဆိုင်ရာ အကြောင်းရင်းများစွာ ရှိပါသည်။ လည်ပင်းရှိ သွေးကြောများ ဖိသိပ်ခံရခြင်းကြောင့် ဦးနှောက်သို့ သွေးစီးဆင်းမှု ပြတ်တောက်သွားကာ သတိလစ်သွားခြင်း၊ လေပြွန်ဖိသိပ်ခံရသဖြင့် အောက်ဆီဂျင် ပြတ်တောက်သွားခြင်းတို့ကြောင့် အသက်ဆုံးရှုံးနိုင်ပါသည်။ ထို့အပြင် အမြင့်မှ ပြုတ်ကျစေသော နည်းလမ်းကို အသုံးပြုသောအခါ လည်ပင်းဆစ်ရိုးများ ကျိုးသွားခြင်း သို့မဟုတ် နေရာလွဲသွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ကာ အာရုံကြောမကြီးကို ထိခိုက်မိပြီး ချက်ချင်း သေဆုံးစေတတ်ပါသည်။<ref>{{cite journal |last1=Terazawa |first1=K. |last2=Wu |first2=B. |last3=Takatori |first3=T. |title=A bibliographic discussion on the obstruction of arteries and the air passage in hanging |journal=Nihon Hoigaku Zasshi |volume=45 |issue=4 |pages=311–317 |pmid=1766145 }}</ref> ==သဘာဝလွန် ယုံကြည်မှုများ== မြန်မာအပါအဝင် အာရှယဉ်ကျေးမှု အတော်များများတွင် မိမိကိုယ်ကို ကြိုးဆွဲချ၍ အဆုံးစီရင်သူများနှင့် ပတ်သက်သော ရိုးရာယုံကြည်မှုများစွာလည်း ခိုင်မာစွာ တည်ရှိနေပါသည်။ ထိုသို့ သေဆုံးသူများ၏ ဝိညာဉ်များသည် အလွယ်တကူ ကျွတ်လွတ်ခြင်းမရှိဘဲ သေဆုံးခဲ့သည့် သစ်ပင် သို့မဟုတ် အိမ်ရာ စသည့် နေရာဝန်းကျင်များတွင် ကျန်ရစ်ကာ ခြောက်လှန့်တတ်သည်ဟူသော မြို့ပြဒဏ္ဍာရီများမှာ ယနေ့တိုင် တွင်ကျယ်စွာ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ မကောင်းသော သေခြင်းဖြင့် သေဆုံးရသည့်အတွက် ကြိုးဆွဲချခြင်းသည် မြန်မာ့သဘာဝလွန် ဇာတ်လမ်းများ၊ သရဲတစ္ဆေ ပုံပြင်များနှင့် ရုပ်ရှင်များတွင် အဓိက ဇာတ်အိမ်တည်ရာ အကြောင်းအရာတစ်ခုအဖြစ် အမြဲလိုလို ပါဝင်လေ့ရှိပါသည်။ ==ကိုးကား== [[ကဏ္ဍ:ကြိုးမိန့်ပေး နည်းလမ်းများ]] ok7mqap9yuwkezlv27tdfw38j9hnrfx 0 290030 1046594 2026-08-05T14:09:17Z Myanmar Wik 103978 [[ကြိုးဆွဲချခြင်း]] စာမျက်နှာကို [[ကြိုးဆွဲချသေဆုံးခြင်း]] သို့ Myanmar Wikက ရွှေ့ခဲ့သည်: သဒ္ဒါပြင်ခြင်း 1046594 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ကြိုးဆွဲချသေဆုံးခြင်း]] f2mtnzj45mgotu78w8jhzxqmn1xw21n 1046596 1046594 2026-08-05T14:16:03Z Myanmar Wik 103978 [[ကြိုးဆွဲချခြင်း]] စာမျက်နှာကို [[ဆွဲကြိုးချသေဆုံးခြင်း]] သို့ Myanmar Wikက ရွှေ့ခဲ့သည်: သဒ္ဒါပြင်ခြင်း 1046594 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ကြိုးဆွဲချသေဆုံးခြင်း]] f2mtnzj45mgotu78w8jhzxqmn1xw21n 0 290031 1046597 2026-08-05T14:16:03Z Myanmar Wik 103978 [[ကြိုးဆွဲချခြင်း]] စာမျက်နှာကို [[ဆွဲကြိုးချသေဆုံးခြင်း]] သို့ Myanmar Wikက ရွှေ့ခဲ့သည်: သဒ္ဒါပြင်ခြင်း 1046597 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဆွဲကြိုးချသေဆုံးခြင်း]] d8az7vg924zqg0ursmpcwjet7dhpr53 1046602 1046597 2026-08-05T14:35:17Z Dr Lotus Black 31011 ပြန်ညွှန်းကို [[ဆွဲကြိုးချသေဆုံးခြင်း]] မှ [[ကြိုးဆွဲချသေဆုံးခြင်း]] သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည် 1046602 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ကြိုးဆွဲချသေဆုံးခြင်း]] f2mtnzj45mgotu78w8jhzxqmn1xw21n 14 290032 1046599 2026-08-05T14:26:23Z Dr Lotus Black 31011 "{{Commons category|Manufacture of coffee|Coffee production}} [[Category:ကော်ဖီလုပ်ငန်း]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1046599 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Manufacture of coffee|Coffee production}} [[Category:ကော်ဖီလုပ်ငန်း]] ht1sk4lzqpgkqrj1yic8wjeu0am9tk4 14 290033 1046600 2026-08-05T14:27:38Z Dr Lotus Black 31011 " {{Commons category|Coffee industry}} [[ကဏ္ဍ:အစားအသောက်လုပ်ငန်း]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1046600 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Coffee industry}} [[ကဏ္ဍ:အစားအသောက်လုပ်ငန်း]] 36nr0m2wt4c583601po3tp1eg6gd077 1 290034 1046611 2026-08-05T14:54:59Z Myanmar Wik 103978 /* Wikidata (Q175111) ချိတ်ဆက်အကူညီတောင်း */ အပိုင်းသစ် 1046611 wikitext text/x-wiki == Wikidata (Q175111) ချိတ်ဆက်အကူညီတောင်း == ဆရာ [[အသုံးပြုသူ:Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] 'ကြိုးဆွဲချသေဆုံးခြင်း' ဆောင်းပါးကို Wikidata (Q175111) မှာ ချိတ်ချင်တာ Page က လော့ချထားလို့ ဝင်ချိတ်ပေးပါဦးခင်ဗျ။ ☺️ [[အသုံးပြုသူ:Myanmar Wik|Myanmar Wik]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Myanmar Wik|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၅၄၊ ၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) s21wuspgr3eyqy9v9qz1vy08eqcjp5q 1046614 1046611 2026-08-05T15:55:17Z Dr Lotus Black 31011 /* Wikidata (Q175111) ချိတ်ဆက်အကူညီတောင်း */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1046614 wikitext text/x-wiki == Wikidata (Q175111) ချိတ်ဆက်အကူညီတောင်း == ဆရာ [[အသုံးပြုသူ:Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] 'ကြိုးဆွဲချသေဆုံးခြင်း' ဆောင်းပါးကို Wikidata (Q175111) မှာ ချိတ်ချင်တာ Page က လော့ချထားလို့ ဝင်ချိတ်ပေးပါဦးခင်ဗျ။ ☺️ [[အသုံးပြုသူ:Myanmar Wik|Myanmar Wik]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Myanmar Wik|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၅၄၊ ၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) :ချိတ်ပြီးပါပြီဗျ [[အသုံးပြုသူ:Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Dr Lotus Black|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၅၅၊ ၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) a2koewsxnndrtmqkviwfw4qnumcj5h5 3 290035 1046613 2026-08-05T15:44:41Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1046613 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-43221-02 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၄၄၊ ၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) ngu5gf6ds6tg5yvhq8op7cfj93dz7ms 14 290036 1046619 2026-08-05T16:12:10Z Dr Lotus Black 31011 " {{Commonscat|Japanese gods}} [[Category:အာရှ နတ်ဘုရားများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1046619 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Japanese gods}} [[Category:အာရှ နတ်ဘုရားများ]] 378uc2g65dpbj1bt8y7oyvn65wyk67h 14 290037 1046620 2026-08-05T16:14:34Z Dr Lotus Black 31011 "{{Commons category|Asian gods}} [[ကဏ္ဍ:နတ်ဘုရားများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1046620 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Asian gods}} [[ကဏ္ဍ:နတ်ဘုရားများ]] j6wnu06mzww5sg5fdksozah823kdmrw 14 290038 1046622 2026-08-05T16:21:53Z Dr Lotus Black 31011 " {{container}} {{Commons category|Temples in India}} [[Category:နိုင်ငံအလိုက် ဘုရားကျောင်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1046622 wikitext text/x-wiki {{container}} {{Commons category|Temples in India}} [[Category:နိုင်ငံအလိုက် ဘုရားကျောင်းများ]] 8xx8wugrug1huozosgplpye89xs21zu 14 290039 1046628 2026-08-05T16:35:03Z Dr Lotus Black 31011 " {{Commons category|Religion in India}} [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယ ယဉ်ကျေးမှု]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1046628 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Religion in India}} [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယ ယဉ်ကျေးမှု]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] 5tt4h7p4ggcz6w8hnwb70c4eqi08kuc 3 290040 1046637 2026-08-05T16:54:47Z Aqurs1 71739 [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:露西有夠派]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:肇筑]] သို့ Aqurs1က ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ "[[Special:CentralAuth/露西有夠派|露西有夠派]]" ကို "[[Special:CentralAuth/肇筑|肇筑]]" သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း 1046637 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:肇筑]] esh8n3vzq6bkhcukdqixcrux3igd4q6 0 290041 1046640 2026-08-05T17:02:58Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (၄) သာကေတ''' သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သာကေတမြို့နယ်]]၊ (၈) ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1046640 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (၄) သာကေတ''' သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သာကေတမြို့နယ်]]၊ (၈) ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၁၇၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thaketa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|16.80818382284339| 96.21506951398497|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} af4i07xm597t2ilzhn4jbxf2zvy5dwf 0 290042 1046641 2026-08-05T17:06:19Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (၅) သာကေတ''' သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သာကေတမြို့နယ်]]၊ အနော်မာရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1046641 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (၅) သာကေတ''' သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သာကေတမြို့နယ်]]၊ အနော်မာရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၃၃၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thaketa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|16.798885632899395| 96.19727109550855|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} fohjqjnhy8qgoeucb85smtjbggcx7oh 0 290043 1046642 2026-08-05T17:09:11Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (၆) သာကေတ''' သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သာကေတမြို့နယ်]]၊ ၁၀/တောင်ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1046642 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (၆) သာကေတ''' သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သာကေတမြို့နယ်]]၊ ၁၀/တောင်ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၂၅၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thaketa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 1ma16dgsska8wc6m4cfylbzk6vzghb5 100 290044 1046648 2026-08-06T02:32:10Z Salai Rungtoi 22844 "{{Current events|year=2026|month=08|day=6|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1046648 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=08|day=6|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}} 80weg3b0utbslrdz9a5k2q51vlwgl3v 1046665 1046648 2026-08-06T04:47:52Z Salai Rungtoi 22844 1046665 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=08|day=6|content= <!-- All news items below this line --> *[[မြန်မာ-ထိုင်း ဆက်ဆံရေး]] **ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်အဖြစ် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cw20jkkz3y81t (BBC)] <!-- All news items above this line -->}} td1xida6lr1avb2ds8hfh0f1trxju16 3 290046 1046655 2026-08-06T03:46:12Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1046655 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-43160-33 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၄၆၊ ၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) luti2bqbk6fatjl7j1tkuy53m1byitu 0 290047 1046667 2026-08-06T04:50:12Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " '''ချိဘခရိုင်''' (千葉県, Chiba-ken) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ခန်းတိုးဒေသ]]ရှိ ကုန်းတွင်းပိတ်ခရိုင်တစ်ခု ဖြ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1046667 wikitext text/x-wiki '''ချိဘခရိုင်''' (千葉県, Chiba-ken) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ခန်းတိုးဒေသ]]ရှိ ကုန်းတွင်းပိတ်ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်လူဦးရေသည် ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ၆,၂၇၈,၀၆၀ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၅,၁၅၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၉၉၁ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ချိဘခရိုင်သည် မြောက်ဘက်တွင် [[အိဘရခိခရိုင်]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]နှင့် အနောက်ဘက်တွင် [[တိုကျိုမြို့]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} 1c4f87eixgoqiv1kr4dcmlyhs6r5rat 1046668 1046667 2026-08-06T04:52:00Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1046668 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ချိဘခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|千葉県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|千葉県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Chiba-ken}} | image_skyline = {{multiple image | total_width = 280 | border = infobox | perrow = 1/2/2/2 | caption_align = center | image1 = Sunrise in Inubosaki (9027196940).jpg | alt1 = Cape of Inubo | caption1 = [[Cape Inubō]] | image2 = Nippon Steel Kimitsu Works.jpg | alt2 = Keiyō Industrial Zone | caption2 = [[Keiyō Industrial Zone]] | image3 = Boso 20160811154156 (31381689373).jpg | alt3 = Kujūkuri Beach | caption3 = [[Kujūkuri Beach]] | image4 = Narita International Air Port (cropped).jpg | alt4 = Narita International Airport | caption4 = [[Narita International Airport]] | image5 = 九十九谷 - panoramio.jpg | alt5 = Minami Bōsō Quasi-National Park | caption5 = [[Minami Bōsō Quasi-National Park]] | image6 = Tokyo Disneyland (53442121414).jpg | alt6 = Tokyo Disneyland | caption6 = [[Tokyo Disneyland]] | image7 = 南総 2013122110350000.jpg | alt7 = Kamogawa Seaworld | caption7 = [[Kamogawa Sea World]] }} | image_caption = | image_flag = Flag of Chiba Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Chiba prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | image_map = Map of Japan with highlight on 12 Chiba prefecture.svg | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Japan]] | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Kantō region|Kantō]] | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name2 = [[Honshu]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Chiba, Chiba|Chiba]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 6 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 54 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[:ja:熊谷俊人|Toshihito Kumagai]] (from April 2021) | area_total_km2 = 5157.61 | area_water_percent = 0.8 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|28th]] | population_footnotes = | population_total = 6278017 | population_as_of = July 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|6th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 21,414 billion<br />[[US$]] 158.1 billion (2022) | iso_code = JP-12 | website = {{URL|https://www.pref.chiba.lg.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Japan | bird = [[Meadow bunting]] | fish = [[Sparidae|Seabream]] | flower = [[Oilseed rape|Seiyō aburana blossom]] | tree = [[Kusamaki]] }} | anthem = [[:ja:千葉県民歌|Chiba kenminka]] }} [[File:Bōsō Peninsula by Sentinel-2, 2018-10-30.jpg|thumb|[[Bōsō Peninsula|Boso Peninsula]]]] [[File:Mt. Fuji and Keiyo petrochemical complex.JPG|thumb|right|The [[Keiyō Industrial Zone]], one of Japan's largest industrial complexes that spans the eight cities of Chiba Prefecture, and [[Mount Fuji]] on the horizon]] '''ချိဘခရိုင်''' (千葉県, Chiba-ken) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ခန်းတိုးဒေသ]]ရှိ ကုန်းတွင်းပိတ်ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်လူဦးရေသည် ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ၆,၂၇၈,၀၆၀ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၅,၁၅၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၉၉၁ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ချိဘခရိုင်သည် မြောက်ဘက်တွင် [[အိဘရခိခရိုင်]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]နှင့် အနောက်ဘက်တွင် [[တိုကျိုမြို့]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} suepoah9o26u2mx0tkc9d1iirbh0m8w 1046669 1046668 2026-08-06T04:52:58Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1046669 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ချိဘခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|千葉県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|千葉県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Chiba-ken}} | image_skyline = {{multiple image | total_width = 280 | border = infobox | perrow = 1/2/2/2 | caption_align = center | image1 = Sunrise in Inubosaki (9027196940).jpg | alt1 = Cape of Inubo | caption1 = [[Cape Inubō]] | image2 = Nippon Steel Kimitsu Works.jpg | alt2 = Keiyō Industrial Zone | caption2 = [[Keiyō Industrial Zone]] | image3 = Boso 20160811154156 (31381689373).jpg | alt3 = Kujūkuri Beach | caption3 = [[Kujūkuri Beach]] | image4 = Narita International Air Port (cropped).jpg | alt4 = Narita International Airport | caption4 = [[Narita International Airport]] | image5 = 九十九谷 - panoramio.jpg | alt5 = Minami Bōsō Quasi-National Park | caption5 = [[Minami Bōsō Quasi-National Park]] | image6 = Tokyo Disneyland (53442121414).jpg | alt6 = Tokyo Disneyland | caption6 = [[Tokyo Disneyland]] | image7 = 南総 2013122110350000.jpg | alt7 = Kamogawa Seaworld | caption7 = [[Kamogawa Sea World]] }} | image_caption = | image_flag = Flag of Chiba Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Chiba prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | image_map = Map of Japan with highlight on 12 Chiba prefecture.svg | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Japan]] | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Kantō region|Kantō]] | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name2 = [[Honshu]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Chiba, Chiba|Chiba]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 6 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 54 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[:ja:熊谷俊人|Toshihito Kumagai]] (from April 2021) | area_total_km2 = 5157.61 | area_water_percent = 0.8 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|28th]] | population_footnotes = | population_total = 6278017 | population_as_of = July 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|6th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 21,414 billion<br />[[US$]] 158.1 billion (2022) | iso_code = JP-12 | website = {{URL|https://www.pref.chiba.lg.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Japan | bird = [[Meadow bunting]] | fish = [[Sparidae|Seabream]] | flower = [[Oilseed rape|Seiyō aburana blossom]] | tree = [[Kusamaki]] }} | anthem = [[:ja:千葉県民歌|Chiba kenminka]] }} [[File:Bōsō Peninsula by Sentinel-2, 2018-10-30.jpg|thumb|[[Bōsō Peninsula|Boso Peninsula]]]] [[File:Mt. Fuji and Keiyo petrochemical complex.JPG|thumb|right|The [[Keiyō Industrial Zone]], one of Japan's largest industrial complexes that spans the eight cities of Chiba Prefecture, and [[Mount Fuji]] on the horizon]] '''ချိဘခရိုင်''' (千葉県, Chiba-ken) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ခန်းတိုးဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်လူဦးရေသည် ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ၆,၂၇၈,၀၆၀ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၅,၁၅၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၉၉၁ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ချိဘခရိုင်သည် မြောက်ဘက်တွင် [[အိဘရခိခရိုင်]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]နှင့် အနောက်ဘက်တွင် [[တိုကျိုမြို့]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} sxkaiq4wmwn79v3a4o6fzu96uzpi168 1046687 1046669 2026-08-06T06:11:15Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ခရိုင်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1046687 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ချိဘခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|千葉県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|千葉県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Chiba-ken}} | image_skyline = {{multiple image | total_width = 280 | border = infobox | perrow = 1/2/2/2 | caption_align = center | image1 = Sunrise in Inubosaki (9027196940).jpg | alt1 = Cape of Inubo | caption1 = [[Cape Inubō]] | image2 = Nippon Steel Kimitsu Works.jpg | alt2 = Keiyō Industrial Zone | caption2 = [[Keiyō Industrial Zone]] | image3 = Boso 20160811154156 (31381689373).jpg | alt3 = Kujūkuri Beach | caption3 = [[Kujūkuri Beach]] | image4 = Narita International Air Port (cropped).jpg | alt4 = Narita International Airport | caption4 = [[Narita International Airport]] | image5 = 九十九谷 - panoramio.jpg | alt5 = Minami Bōsō Quasi-National Park | caption5 = [[Minami Bōsō Quasi-National Park]] | image6 = Tokyo Disneyland (53442121414).jpg | alt6 = Tokyo Disneyland | caption6 = [[Tokyo Disneyland]] | image7 = 南総 2013122110350000.jpg | alt7 = Kamogawa Seaworld | caption7 = [[Kamogawa Sea World]] }} | image_caption = | image_flag = Flag of Chiba Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Chiba prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | image_map = Map of Japan with highlight on 12 Chiba prefecture.svg | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Japan]] | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Kantō region|Kantō]] | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name2 = [[Honshu]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Chiba, Chiba|Chiba]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 6 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 54 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[:ja:熊谷俊人|Toshihito Kumagai]] (from April 2021) | area_total_km2 = 5157.61 | area_water_percent = 0.8 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|28th]] | population_footnotes = | population_total = 6278017 | population_as_of = July 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|6th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 21,414 billion<br />[[US$]] 158.1 billion (2022) | iso_code = JP-12 | website = {{URL|https://www.pref.chiba.lg.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Japan | bird = [[Meadow bunting]] | fish = [[Sparidae|Seabream]] | flower = [[Oilseed rape|Seiyō aburana blossom]] | tree = [[Kusamaki]] }} | anthem = [[:ja:千葉県民歌|Chiba kenminka]] }} [[File:Bōsō Peninsula by Sentinel-2, 2018-10-30.jpg|thumb|[[Bōsō Peninsula|Boso Peninsula]]]] [[File:Mt. Fuji and Keiyo petrochemical complex.JPG|thumb|right|The [[Keiyō Industrial Zone]], one of Japan's largest industrial complexes that spans the eight cities of Chiba Prefecture, and [[Mount Fuji]] on the horizon]] '''ချိဘခရိုင်''' (千葉県, Chiba-ken) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ခန်းတိုးဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်လူဦးရေသည် ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ၆,၂၇၈,၀၆၀ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၅,၁၅၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၉၉၁ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ချိဘခရိုင်သည် မြောက်ဘက်တွင် [[အိဘရခိခရိုင်]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]နှင့် အနောက်ဘက်တွင် [[တိုကျိုမြို့]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ခရိုင်များ]] 8gr6seefrkk0aevyfpehzp3hpa5k7dl 0 290048 1046672 2026-08-06T04:55:09Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) လ (၇)''' သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သာကေတမြို့နယ်]]၊ ၁၀/တောင်ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1046672 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) လ (၇)''' သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သာကေတမြို့နယ်]]၊ ၁၀/တောင်ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၀၅၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thaketa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 56kwkvpe9cherw8sxqudtmnq07912s6 1046673 1046672 2026-08-06T04:55:33Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1046673 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) လ (၇)''' သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သာကေတမြို့နယ်]]၊ ၁၀/တောင်ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၀၅၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thaketa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} h7eq97l599evkvubotblgun5ybl4nl6 0 290049 1046674 2026-08-06T04:57:03Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (၂) သာကေတ''' သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သာကေတမြို့နယ်]]၊ xxxx ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1046674 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (၂) သာကေတ''' သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သာကေတမြို့နယ်]]၊ xxxx ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၁၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thaketa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} fuq5wcrgrp8cl9axagheahkc1vpjewz 1046675 1046674 2026-08-06T04:57:25Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1046675 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (၂) သာကေတ''' သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သာကေတမြို့နယ်]]၊ (၅) ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၁၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thaketa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} noc6spawi1j2y1ij9nql1ar2fnjvpc3 0 290050 1046676 2026-08-06T04:58:21Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (၃) သာကေတ''' သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သာကေတမြို့နယ်]]၊ ၉ ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1046676 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (၃) သာကေတ''' သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သာကေတမြို့နယ်]]၊ ၉ ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၂၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thaketa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 2etrgz0pdbj7543fxpglnq4od96yxet 0 290051 1046677 2026-08-06T05:25:54Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (၄) သာကေတ''' သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သာကေတမြို့နယ်]]၊ ၄/တောင်ရပ်ကွက် ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1046677 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (၄) သာကေတ''' သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သာကေတမြို့နယ်]]၊ ၄/တောင်ရပ်ကွက် ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၆၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thaketa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} fg6hvu0rgt0utpnzw538abbt2nftfq8 0 290052 1046678 2026-08-06T05:26:40Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (၅) သာကေတ''' သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သာကေတမြို့နယ်]]၊ ၇/အရှေ့ရပ်ကွက် ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1046678 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (၅) သာကေတ''' သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သာကေတမြို့နယ်]]၊ ၇/အရှေ့ရပ်ကွက် ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၇၁ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thaketa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} papo9zl1cn0lh2cdabws8f4nvf7702d 0 290053 1046679 2026-08-06T05:28:08Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (၆) သာကေတ''' သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သာကေတမြို့နယ်]]၊ ၃/ရန်ပြေရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1046679 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (၆) သာကေတ''' သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သာကေတမြို့နယ်]]၊ ၃/ရန်ပြေရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၀၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thaketa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} ct7hvq1tz7itngrpca1lol1u5iqve6m 0 290054 1046680 2026-08-06T05:28:54Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (၈) သာကေတ''' သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သာကေတမြို့နယ်]]၊ ၂/တောင်ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1046680 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (၈) သာကေတ''' သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သာကေတမြို့နယ်]]၊ ၂/တောင်ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၆၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thaketa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} == ခေါင်းစဉ် စာသား == kc1qp8z9jz3ae1ij65n7d51uzs2f8le 3 290055 1046681 2026-08-06T05:30:40Z MaiMk Ta'ang 146588 /* hi MaiMk Ta'ang */ အပိုင်းသစ် 1046681 wikitext text/x-wiki == hi MaiMk Ta'ang == hi [[အသုံးပြုသူ:MaiMk Ta&#39;ang|MaiMk Ta&#39;ang]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:MaiMk Ta&#39;ang|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၃၀၊ ၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) a6nnzk7vifkbwtz0zfbe12km0troint 0 290056 1046682 2026-08-06T05:34:08Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) မ (၁၈)''' သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သာကေတမြို့နယ်]]၊ ၁၀/မြောက်ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။<ref name="g..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1046682 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) မ (၁၈)''' သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သာကေတမြို့နယ်]]၊ ၁၀/မြောက်ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thaketa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|xxxxxxx|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} scymyibrkyv1v271j27j7mq24lveh1t 1046683 1046682 2026-08-06T05:34:17Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1046683 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) မ (၁၈)''' သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သာကေတမြို့နယ်]]၊ ၁၀/မြောက်ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thaketa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} fil5z8nsulcny0objrl9jgg0svqjeae 0 290057 1046685 2026-08-06T05:41:25Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က - ကျောက်ကြီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့]] ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1046685 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - ကျောက်ကြီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့]] ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၅၉၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။https://myanmargeographicalsociety.org/kyaukkyi-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.327685248906608| 96.776694310961|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 09iqo25n3clol2vb3gxdph6es94rov6 1046686 1046685 2026-08-06T05:42:04Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1046686 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - ကျောက်ကြီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့]] ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၅၉၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kyaukkyi-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.327685248906608| 96.776694310961|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} j1yu7kwuuat3b8xo68dyl2n1b6em0rv 14 290058 1046689 2026-08-06T06:19:09Z Dr Lotus Black 31011 " [[Category:စာရင်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1046689 wikitext text/x-wiki [[Category:စာရင်းများ]] 9mnq8avtldf26l186yt7msxcs0u081e 14 290059 1046693 2026-08-06T06:29:00Z Dr Lotus Black 31011 " [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် တွေ့ရှိရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1046693 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် တွေ့ရှိရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ]] pdm9fbmjh27865dyyiutpqzfphn6eqf 10 290060 1046694 2026-08-06T06:30:36Z Dr Lotus Black 31011 "{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Cephalorhynchus |parent=Lissodelphininae |extinct=<!--leave blank for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1046694 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Cephalorhynchus |parent=Lissodelphininae |extinct=<!--leave blank for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} spflnr9b8h2liixaihoed8bzim8d3mx 10 290061 1046695 2026-08-06T06:34:41Z Dr Lotus Black 31011 "{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=subfamilia |link=သမုဒ္ဒရာ လင်းပိုင်|Lissodelphininae |parent=Delphinidae |extinct=<!--leave blank for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1046695 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=subfamilia |link=သမုဒ္ဒရာ လင်းပိုင်|Lissodelphininae |parent=Delphinidae |extinct=<!--leave blank for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} nclvmodwzkdykja71xamvx61kc0peaw 1 290062 1046704 2026-08-06T07:32:49Z ~2026-43366-85 146591 /* ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ် နှင့် သဗ္ဗုညုတ ဉာဏ်အကြောင်းရှင်းပြပေးပါ */ အပိုင်းသစ် 1046704 wikitext text/x-wiki == ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ် နှင့် သဗ္ဗုညုတ ဉာဏ်အကြောင်းရှင်းပြပေးပါ == ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ် နှင့် သဗ္ဗုညုတ ဉာဏ်အကြောင်းရှင်းပြပေးပါ [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&#126;2026-43366-85|&#126;2026-43366-85]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&#126;2026-43366-85|talk]]) ၀၇:၃၂၊ ၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) 86vkzk0er9rvt1eb8r3lzq3qld71rir 3 290063 1046705 2026-08-06T07:46:36Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1046705 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-43366-85 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၄၆၊ ၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) myt7f0wznjda7tqae1uoem0eobiukyx 3 290064 1046714 2026-08-06T08:46:52Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1046714 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-43334-42 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၄၆၊ ၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) apwkz6mv42wl6mfm7xr9ei9oho7fha7 14 290065 1046718 2026-08-06T10:51:32Z Dr Lotus Black 31011 " [[ကဏ္ဍ:ဒိုင်မင်းရှင်း]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1046718 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ဒိုင်မင်းရှင်း]] p2o1bqkhinnrwsazo3fndit077htyug 14 290066 1046719 2026-08-06T10:53:58Z Dr Lotus Black 31011 "{{Commonscat|Dimensions}} {{Cat main}} [[ကဏ္ဍ:နှိုင်းရသီအိုရီ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျီဩမတ်ထရစ် အတိုင်းအတာ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1046719 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Dimensions}} {{Cat main}} [[ကဏ္ဍ:နှိုင်းရသီအိုရီ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျီဩမတ်ထရစ် အတိုင်းအတာ]] 4c5vpef8jhnyayssvevu2mocqds3r75 14 290067 1046723 2026-08-06T10:59:54Z Dr Lotus Black 31011 " [[Category:သင်္ချာဆိုင်ရာ အယူအဆများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1046723 wikitext text/x-wiki [[Category:သင်္ချာဆိုင်ရာ အယူအဆများ]] 6sci5ldjpfepe04n7p0723jenhln123 14 290068 1046724 2026-08-06T11:01:14Z Dr Lotus Black 31011 "{{Commons|Mathematical concepts}} [[Category:သင်္ချာ|]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1046724 wikitext text/x-wiki {{Commons|Mathematical concepts}} [[Category:သင်္ချာ|သင်္ချာ]] 0bf41b6pn4t9r29cjs6vjl8lsy2udip 14 290069 1046738 2026-08-06T11:20:34Z Dr Lotus Black 31011 "{{Commons cat|Arithmetic}} [[ကဏ္ဍ:သင်္ချာပညာရပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ကိန်းသီအိုရီ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1046738 wikitext text/x-wiki {{Commons cat|Arithmetic}} [[ကဏ္ဍ:သင်္ချာပညာရပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ကိန်းသီအိုရီ]] g8xfxyzjkyzi2e5eovdgbgf7ddlt1cw 15 290070 1046742 2026-08-06T11:23:14Z ~2026-43301-66 146599 "Snow" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1046742 wikitext text/x-wiki Snow ia5f4aqsu8np8rgx1cpzhpx4wo3pzlk 14 290071 1046752 2026-08-06T11:36:44Z Dr Lotus Black 31011 "{{Commonscat|Field theory (mathematics)}} [[ကဏ္ဍ:ကွင်းသီအိုရီ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1046752 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Field theory (mathematics)}} [[ကဏ္ဍ:ကွင်းသီအိုရီ]] hhprmztk8c8f93xj9vwvoo26vyudbwh 3 290072 1046764 2026-08-06T11:47:12Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1046764 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-43301-66 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၄၇၊ ၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) g8ke9pz0iunwi3wbggf1k9roxsqyrgk