ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk 0 2637 1047659 1044775 2026-08-09T13:32:39Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047659 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ကချင်လူမျိုး | native_name = Wunpong (ဝမ်ပေါင်) | image = [[File:Jingpo girl, Lisu girl and Rawang girl.jpg|300px]] | image_caption = ကချင်မျိုးနွယ်စုဝင် အမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာဝတ်စုံ | regions = {{flag|Myanmar}}<br />∟ [[ကချင်ပြည်နယ်]]<br />∟ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (မြောက်ပိုင်း)<br />{{flag|China}} ([[ယူနန်]])<br />{{flag|India}} ([[အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ် ပြည်နယ်]], [[အာသံ]]) | population = ၁.၂ သန်း – ၁.၅ သန်း (ခန့်မှန်း) | langs = [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား|ဂျိန်းဖော]]၊ [[ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား|ဇိုင်ဝါး]]၊ [[လော်ဝေါ်ဘာသာစကား|လော်ဝေါ်]]၊ [[လာချိဒ်ဘာသာစကား|လာချိဒ်]]၊ [[ရဝမ်ဘာသာစကား|ရဝမ်]] နှင့် [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]] | rels = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (အများစု)၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[ယီလူမျိုး]]၊ အခြား [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်စုများ]] }} '''ကချင်လူမျိုး''' ({{lang-en|Kachin People}}) သို့မဟုတ် '''ဝမ်ပေါင်''' (Wunpong) များ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်းနှင့် အိမ်နီးချင်း [[တရုတ်နိုင်ငံ]] ([[ယူနန်ပြည်နယ်]])၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] ([[အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ် ပြည်နယ်|အာရုဏာချယ်ပရာဒေရှ်ပြည်နယ်]]) နယ်စပ်ဒေသများတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုများ ဖြစ်သည်။<ref name="vanDriem2001">van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region''. Brill. ISBN 978-9004120518.</ref> ကချင်လူမျိုးများသည် ၁၉၄၇ ခုနှစ် [[ပင်လုံစာချုပ်]]တွင် အဓိကပါဝင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြပြီး [[ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်]]ကို အခြားတိုင်းရင်းသားများနှင့်အတူ ပူးပေါင်းတည်ထောင်ခဲ့သူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref>Sadan, Mandy (2013). ''Being and Becoming Kachin: Histories Beyond the State in the Borderworlds of Burma''. Oxford University Press. pp. 280–285. ISBN 978-0197265550.</ref> ကချင်မျိုးနွယ်စုများသည် [[တိဗက်|တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]] အရှေ့ဘက်ခြမ်းမှ မြစ်ဖျားခံကာ သမိုင်းဦးကာလကပင် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း မြစ်ဝှမ်းနှင့် တောင်တန်းဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Sadan2013">Sadan, Mandy (2013). ''Being and Becoming Kachin: Histories Beyond the State in the Borderworlds of Burma''. Oxford University Press. ISBN 978-0197265550.</ref> မျိုးနွယ်စုအသီးသီးတွင် ကိုယ်ပိုင် ဘာသာစကားခွဲများနှင့် ထူးခြားသော ဓလေ့ထုံးစံများ ရှိကြသော်လည်း၊ ဘုံသမိုင်းကြောင်း၊ မိရိုးဖလာ လူမှုအဖွဲ့အစည်း ဖွဲ့စည်းပုံများနှင့် အမျိုးသားရေး အမှတ်သင်္ကေတများဖြင့် ခိုင်မာစွာ ချိတ်ဆက်ထားသည်။အဓိက ဘုံယဉ်ကျေးမှု စုစည်းမှုမှာ [[မနောပွဲ]] (Manau) ဖြစ်ပြီး၊ စည်းလုံးညီညွတ်မှု၏ ပြယုဂ်အဖြစ် ကချင်ပြည်နယ်အနှံ့ ကျင်းပကြသည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းမှစ၍ ခရစ်ယာန် သာသနာပြုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် အများစုမှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်လာကြသော်လည်း မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်သူများလည်း ရှိကြသည်။<ref>Hanson, Ola (1913). ''The Kachins: Their Customs and Traditions''. American Baptist Mission Press.</ref> == မျိုးနွယ်စုများ == ကချင်လူမျိုးစုကြီး (သို့မဟုတ် ဝမ်ပေါင်အမျိုးသား) ခေါင်းစဉ်အောက်တွင် အဓိကအားဖြင့် သွေးချင်းမျိုးနွယ်စု (၆) စု ပါဝင်သည်ဟု ဘုံသတ်မှတ်ကြသည်: # [[ဂျိန်းဖော့လူမျိုး|ဂျိန်းဖော]] (Jinghpaw) # [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး|ဇိုင်ဝါး]] (Zaiwa) # [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] (Lhaovo / Maru) # [[လာချိဒ်လူမျိုး|လာချိဒ်]] (Lachik) # [[ရဝမ်လူမျိုး|ရဝမ်]] (Rawang) # [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] (Lisu) ကချင်မျိုးနွယ်စုများသည် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]] အရှေ့ဘက်ခြမ်းမှ မြစ်ဖျားခံကာ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသူများ ဖြစ်ကြပြီး ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကားခွဲများ၊ စာပေနှင့် မိရိုးဖလာ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ထုံးစံများကို အသီးသီး ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။<ref name="vanDriem2001">van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region''. Brill. ISBN 978-9004120518.</ref> ၎င်းတို့၏ ဘုံယဉ်ကျေးမှုစုစည်းမှုမှာ [[မနောပွဲ]] (Manau Festival) ဖြစ်ပြီး ကချင်မျိုးနွယ်စုအားလုံး၏ စည်းလုံးညီညွတ်မှု ပြယုဂ်အဖြစ် ကျင်းပကြသည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းမှစ၍ ခရစ်ယာန်သာသနာပြုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် အများစုမှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်လာကြသော်လည်း မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်သူများလည်း ရှိကြသည်။ == မျိုးရိုးဗီဇနှင့် လူမျိုးစုဆိုင်ရာ နောက်ခံ == မနုဿဗေဒနှင့် မော်လီကျူး ဗီဇဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ ကချင်မျိုးနွယ်စုများသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် မူလဘိုးဘေးများထံမှ ဆင်းသက်လာကြသူများဖြစ်ကြသော်လည်း မျိုးနွယ်စုအလိုက် Y-DNA (ဖခင်လိုင်း) နှင့် mtDNA (မိခင်လိုင်း) အမှတ်အသားများတွင် ကွဲပြားချက်များ ရှိကြသည်။<ref name="Li2015">Li, Ying, et al. (2015). "Genetic Structure of Tibeto-Burman Populations in Southwest China". ''Human Genetics'', 134(11-12), 1277–1285.</ref> === ဂျိန်းဖော့ (Jingpho) === ဂျိန်းဖော့တို့သည် ကချင်မျိုးနွယ်စုများအနက် လူဦးရေအများဆုံး အစုအဖွဲ့ ဖြစ်သည်။ မျိုးရိုးဗီဇအရ တိဗက်-ဗမာနွယ်ရင်းများနှင့် အနီးစပ်ဆုံးတူညီပြီး Haplogroup O2a2b1a1 (M117)၊ D1a1a နှင့် C2b တို့ကို အဓိကတွေ့ရှိရသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် တောင်တန်းဒေသများ၌ "ဒူးဝါး" (Duwa) ဟုခေါ်သော မိရိုးဖလာ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဖြင့် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Wang2014">Wang, C. C., et al. (2014). "Genetic Affinities of the Jingpho, Zaiwa, and Lechi in Yunnan Province". ''American Journal of Physical Anthropology'', 155(4), 495–501.</ref><ref name="Sadan2013">Sadan, Mandy (2013). ''Being and Becoming Kachin: Histories Beyond the State in the Borderworlds of Burma''. Oxford University Press. ISBN 978-0197265550.</ref> === ဇိုင်ဝါး (Zaiwa) === ဇိုင်ဝါးတို့သည် မျိုးရိုးဗီဇအရ Haplogroup O2a2b နှင့် D1a1a တို့ကို ပိုင်ဆိုင်ထားပြီး တရုတ်နိုင်ငံ နယ်စပ်အနီးတွင် နေထိုင်ကြသော ဇိုင်ဝါးမျိုးနွယ်စုအချို့တွင် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်]] မျိုးဗီဇ ရောနှောမှု အနည်းငယ် ရှိသည်။ ကချင်ပြည်နယ်အတွင်း အစောဆုံး အခြေချခဲ့ကြသူများထဲတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="Wang2014" /> === လာချိဒ် (Lachik) === လာချိဒ်တို့သည် မျိုးရိုးဗီဇအရ အခြားကချင်မျိုးနွယ်စုများနှင့် တူညီသော်လည်း [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] ကဲ့သို့သော လိုလို-ဗမာအုပ်စုဝင်များ (Lolo-Burmese) နှင့် မျိုးဗီဇရောနှောမှု ပိုမိုများပြားသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Wang2014" /> === လီဆူ (Lisu) === လီဆူတို့သည် မျိုးရိုးဗီဇအရ Haplogroup D1a1a နှင့် O2a2b1a တို့ကို ပိုင်ဆိုင်ထားပြီး လိုလို-ဗမာအုပ်စုဝင်များ (ဥပမာ - [[အာခါလူမျိုး|အာခါ]]၊ [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]) များနှင့်လည်း မျိုးရိုးဗီဇ ဆက်နွယ်မှု ရှိသည်။ အခြားကချင်မျိုးနွယ်စုများထက် ပိုမိုမြင့်မားသော တောင်တန်းဒေသများတွင် အခြေချလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Li2015" /> === ရဝမ် (Rawang) === ရဝမ်တို့သည် မျိုးရိုးဗီဇအရ Haplogroups D1a1a1 နှင့် O2a2b1a တို့ကို အဓိကတွေ့ရှိရပြီး တိဗက်ပြည်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားရှိ ဒေသခံလူမျိုးစုများနှင့် ပိုမိုဆက်နွှယ်နေသည်။ ဘာသာဗေဒအရ "နူးဂစ်" (Nungish) အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="vanDriem2001" /> === လော်ဝေါ် (Lawngwaw / Maru) === လော်ဝေါ် (မရူ) လူမျိုးများသည် မျိုးရိုးဗီဇအရ ဗမာလူမျိုးများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော O1b1a မျိုးရိုးဗီဇလိုင်းများ ပါဝင်နေသည်။ သမိုင်းဦးကာလက လိုလို-ဗမာနွယ်စုများနှင့် ပိုမိုနီးစပ်ခဲ့သော်လည်း ယနေ့ခေတ်တွင် ကချင်လူမျိုးစုကြီး၏ လူမှုယဉ်ကျေးမှု ဘုံလက္ခဏာများကို အတူတကွ ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။<ref name="Li2015" /><ref name="Sadan2013" /> == လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် အုပ်ချုပ်မှုစနစ် == ဂျိန်းဖောနှင့် ဇိုင်ဝါး အပါအဝင် ကချင်မျိုးနွယ်စုများတွင် မိရိုးဖလာ အစဉ်အလာအရ ထင်ရှားသော မျိုးရိုးအစုအဖွဲ့ကြီး (၅) ခု ရှိပြီး ထိုသူတို့မှာ: * မရစ် (Marip) * လထော် (Lahtaw) * လဖိုင် (Lahpai) * အင်ခွမ် (N'Hkum) * မရန် (Maran) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကျေးရွာအဆင့်တွင် "ဆလန်" (Salang / ပေါမှိုင်း) ဟုခေါ်သော ရွာလူကြီးများက အုပ်ချုပ်ပြီး၊ ကျေးရွာ အများအပြားကို "ဒူးဝါး" (Duwa) ဟုခေါ်သည့် မိရိုးဖလာ စော်ဘွား/အကြီးအကဲများက အုပ်ချုပ်ကြသည်။ == စာပေ၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် တူရိယာများ == ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ခရစ်ယာန် သာသနာပြု ဒေါက်တာ အိုလာ ဟန်းဆန် (Dr. Ola Hanson) အပါအဝင် သာသနာပြုများက လက်တင်အက္ခရာကို အခြေခံ၍ ကချင် (ဂျိန်းဖော) စာပေကို စနစ်တကျ တီထွင်ဖော်ထုတ်ပေးခဲ့သည်။<ref>Hanson, Ola (1906). ''A Grammar of the Kachin Language''. American Baptist Mission Press.</ref> ကချင်မျိုးနွယ်စုတို့သည် ဘုံပွဲတော်များတွင် [[မောင်း (တူရိယာ)|မောင်း]] (Bau)၊ [[လင်းကွင်း]] (Shuksheng)၊ [[ဗုံရှည်]] (Htawng) နှင့် ပလွေအမျိုးမျိုး (Htu Ren, Pilang) တို့ကို အသုံးပြု၍ သီဆိုကခုန်ကြသည်။ ကချင်အမျိုးသားတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုတွင် ရိုးရာဓားနှင့် မောင်းသည် အလွန်အရေးပါသော အိမ်ထောင်ပစ္စည်းနှင့် လက်ထပ်မင်္ဂလာ လက်ဆောင်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref>မင်းသုဝဏ် (၁၉၆၈)။ "နှင်းတောင်ပေါ်က ယဉ်ကျေးမှု"၊ ''ဒို့ကျောင်းသား''၊ အတွဲ ၄၊ အမှတ် ၆။</ref> == ထင်ရှားသော ကချင်လူမျိုးများ == * [[ဆမားဒူးဝါး ဆင်ဝါးနောင်]] - သမိုင်းဝင် [[ပင်လုံစာချုပ်]] လက်မှတ်ရေးထိုးရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သော ကချင်ခေါင်းဆောင်ကြီးနှင့် ဝန်ကြီး။ * [[ဦးဒိန်ရတန်]] - သမိုင်းဝင် ပင်လုံစာချုပ် လက်မှတ်ရေးထိုးရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သော ကချင်ခေါင်းဆောင်ကြီး။ * ဒိုင်ဖာ့ ဒူဝါ ဂမ် (ဗိုလ်နေမျိုးသိန်းပရာဇာ) - စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလနှင့်အတူ အာသံသို့ စစ်ချီခဲ့သည့် ကချင်ခေါင်းဆောင်။ * [[လဖိုင်ဆိုင်းရော်]] - မေတ္တာဖွံ့ဖြိုးရေးဖောင်ဒေးရှင်း တည်ထောင်သူနှင့် [[ရေမွန်မက်ဆေးဆေးဆု]] ရရှိသူ။ * [[အောင်လအန်ဆန်း]] - ONE Championship ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံ MMA စိုက်ပျိုးရေးနှင့် အားကစားသမား။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမျိုးစုများ]] 0y3m6ir2redxdh283f3z5tig17kmu4y 0 2639 1047656 1044888 2026-08-09T13:31:21Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047656 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ကရင်လူမျိုး | flag = [[File:Flag of the Karen National Union.svg|border|200px]] | flag_caption = ကရင် အမျိုးသား အလံတော် | image = A Karen woman.jpg | image_caption = ရိုးရာဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားသော ကရင်အမျိုးသမီးတစ်ဦး | total = ၄,၁၉၁,၀၅၀ | total_ref = | region1 = {{flag|Myanmar}} | pop1 = ၃,၆၀၄,၀၀၀ | ref1 = <ref>{{cite web |title=Largest Ethnic Groups In Myanmar |url=https://www.worldatlas.com/articles/largest-ethnic-groups-in-myanmar-burma.html |website=Worldatlas.com |publisher=Reunion Technology}}</ref> | region2 = {{flag|Thailand}} | pop2 = ၁,၃၅၀,၀၀၀ | ref2 = <ref name="CERD/C/THA/1-3">{{cite book|title=International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination; Reports submitted by States parties under article 9 of the Convention: Thailand|date=28 July 2011|publisher=United Nations Committee on the Elimination of Racial Discrimination|url=http://www.rlpd.go.th/rlpdnew/images/rlpd_1/HRC/CERD%201_3.pdf|access-date=8 October 2016|language=en, th|archive-date=9 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009184727/http://www.rlpd.go.th/rlpdnew/images/rlpd_1/HRC/CERD%201_3.pdf|url-status=dead|page=13}}</ref> | region3 = {{flag|United States}} | pop3 = ၂၁၅,၀၀၀ (၂၀၁၈) | ref3 = <ref>{{cite web|url=https://www.usnews.com/news/best-states/minnesota/articles/2019-08-31/jobs-housing-lure-karen-refugees-to-spread-across-minnesota%3Fcontext%3Damp|title=Jobs and housing lure karen refugees to spread across minnesota|access-date=25 February 2020|archive-date=24 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724063942/https://www.usnews.com/news/best-states/minnesota/articles/2019-08-31/jobs-housing-lure-karen-refugees-to-spread-across-minnesota?context=amp|url-status=dead}}</ref> | region4 = {{flag|Australia}} | pop4 = ၁၁,၀၀၀ | ref4 = <ref>{{cite web |title=Burmese Community Profile |url=https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf |website=dss.gov.au |access-date=28 June 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230905/https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf |archive-date=30 December 2016 |accessdate=16 September 2021 |archivedate=30 December 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161230230905/https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf }}</ref> | region5 = {{flag|Canada}} | pop5 = ၆၀၅၀ | ref5 = <ref name=2016Census>{{citation|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=01&Geo2=PR&Code2=01&Data=Count&SearchText=Canada&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=Ethnic%20origin&TABID=1|title=Census Profile, 2016 Census|publisher=Statistics Canada|date=8 February 2017}}</ref> | region6 = {{flag|India}} ([[ကပ္ပလီကျွန်း|အက်ဒမန်ကျွန်းစု]]) | pop6 = ၂,၅၀၀ | ref6 = <ref name="Maiti">{{cite journal|last1=Maiti|first1=Sameera|title=The Karen – A Lesser Known Community of the Andaman Islands (India)|citeseerx=10.1.1.517.7093}}</ref> | region7 = {{flag|Sweden}} | pop7 =၁,၅၀၀ | ref7 = | rels = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]နှင့် ကရင်ရိုးရာကိုးကွယ်မှု၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] | langs = [[ကရင်ဘာသာစကားများ]]၊ [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]]၊ [[ပိုးကရင်ဘာသာစကားများ|ပိုးကရင်]]၊ [[ကရင်နီဘာသာစကား|ကရင်နီ]]နှင့် [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]] | related = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] | native_name = | native_name_lang = }} '''ကရင်လူမျိုး''' ({{lang-ksw|ကညီ}}၊ [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာ|အင်္ဂလိပ်]]: ''Karen'' သို့မဟုတ် ''Kayin'') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] တွင် အစဉ်အလာအားဖြင့် နေထိုင်လာကြသော အဓိက တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုကြီးများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကရင်လူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့တောင်ပိုင်းရှိ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] နှင့် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] တို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသလို [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်ဘက် နယ်စပ်ဒေသများတွင်လည်း အများအပြား နေထိုင်ကြသည်။<ref name="mrg-karen">{{cite web|url=https://minorityrights.org/minorities/karen/|title=Karen|website=Minority Rights Group|date=19 June 2015|access-date=29 July 2026}}</ref> ကရင်လူမျိုးစုအတွင်း ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများစွာရှိပြီး အဓိကအားဖြင့် တောင်ပေါ်ကရင်နှင့် ကွင်းကရင်ဟူ၍ ခွဲခြားနိုင်ကာ ယင်းတို့အနက် စကောကရင် နှင့် ပိုးကရင် လူမျိုးစုနှစ်ခုမှာ လူဦးရေ အများဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။<ref name="Keyes1979">{{cite book |last=Keyes |first=Charles F. |title=Ethnic Adaptation and Identity: The Karen on the Thai Frontier with Burma |url=https://archive.org/details/ethnicadaptation0000unse |year=1979 |publisher=Institute for the Study of Human Issues |isbn=978-0915980901 |pages=[https://archive.org/details/ethnicadaptation0000unse/page/2 2]–15}}</ref>ကရင်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲနှင့် ကြိုးချည်ပွဲ (လက်ချည်ပွဲ) ဓလေ့တို့သည် လူမျိုးစု၏ စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ပြသသည့် အထင်ကရ ယဉ်ကျေးမှုပွဲတော်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Stern1968">{{cite journal |last=Stern |first=Theodore |title=A People Between: The Karens of Thailand |journal=Journal of Southeast Asian History |volume=9 |issue=2 |year=1968 |pages=300–319}}</ref> [[File:Karen traditional costume.jpg|thumb|ကရင်အမျိုးသား အမျိုးသမီး ရိုးရာဝတ်စုံ]] [[File:Kayin dance(don dance).jpg|thumb|ကရင်ဒုံးအက]] [[File:Karen Elder (Unsplash).jpg|thumb|ကရင်လူမျိုး]] == သမိုင်းကြောင်း == ကရင်ဒဏ္ဍာရီများအရ ကရင်လူမျိုးများသည် ရှေးဦးစွာ '''"ထီးဆဲ့မဲ့ယွား"''' (သို့မဟုတ်) '''"ထီဆေ့မေ့ယွား"''' ဒေသ၌ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုစကားရပ်၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ "သဲစီးသောချောင်း" (သို့မဟုတ်) "ရေထိုးသဲစီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အလွန်ကျယ်ပြန့်သော သဲကန္တာရကြီးအား မြစ်ချောင်းများ ဖြတ်ကျော်စီးဆင်းရာတွင် ရေနှင့်သဲများ ရောပါစီးဆင်းသွားခြင်းကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ကရင်လူမျိုးအများစုသည် ထိုဒေသမှာ [[ဂိုဘီသဲကန္တာရ]] (Gobi Desert) ကို ဆိုလိုသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထီးဆဲ့မဲ့ယွား ဒေသသို့ မရောက်မီ ရှေးဦးစွာ '''"ထီးဆဲ့မဲ့ဘော"''' (ရေထိုးသဲဝါ) ဒေသသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုကြရာ၊ ၎င်းမှာ သဲနုန်းများကြောင့် အဝါရောင်သန်းနေသော [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] မြောက်ဘက်ရှိ [[မြစ်ဝါမြစ်]] ဒေသ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name=":0">ကရင်၊ ကရင်လူမျိုးနှင့်ယင်းတို့၏ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအချက်အလက်များ</ref> ဤဒေသသည် တိဗက်-ဗမာလူမျိုး များ စတင်ရာဒေသလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ === မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာခြင်း === ရှေးလင်္ကာဟောင်းများဖြစ်သော ''"သက်နှင့်ရခိုင်၊ နှိုင်းပြိုင်တောင်သူ၊ ပျူကမ်းယံယော၊ ထားဝယ်နှောက၊ မျိုးသတ္တ"'' ဟူသော စပ်ဆိုချက်အရ ကရင်လူမျိုးသည် ရှေးဟောင်း '''ကမ်းယံလူမျိုး''' များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟုလည်း ယူဆချက်များ ရှိသည်။ [[မှန်နန်း ရာဇဝင်]]အရ ကမ်းယံလူမျိုးများသည် သံတွဲနှင့် ပြည်မြို့ အနောက်ဘက် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းတစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref>မှန်နန်းရာဇဝင်</ref> ကရင်လူမျိုးများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]]များ ဖြစ်ကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အစောဆုံး ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသော လူမျိုးစုများထဲတွင် တစ်စုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ရွှေ့ပြောင်းလာပုံကို အပိုင်း (၃) ပိုင်းဖြင့် လေ့လာနိုင်သည်။ ကရင်လူမျိုးများ၏ ဘိုးဘေးများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာက [[ဂိုဘီသဲကန္တာရ]] (Gobi Desert) အနီးမှ စတင်ကာ တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်ဟု ကရင်ရိုးရာ ဒဏ္ဍာရီများနှင့် သမိုင်းသုတေသီများက ဆိုသည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]ဒေသသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။<ref name="KHC">{{cite book |title=ကရင်ရာဇဝင် |last=ဦးဘထွန်း |year=၁၉၂၄}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ခန့်မှန်းခြေ အေဒီ (၃) ရာစုမှ (၈) ရာစုအတွင်း လမ်းကြောင်းကြီး (၃) ခုဖြင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="Luce">{{cite book |last=Luce |first=G.H. |title=Phases of Pre-Pagan Burma |year=1985}}</ref>သံလွင်မြစ်ကြောင်းဖြစ်သော အရှေ့ဘက်လမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် [[ကယားပြည်နယ်]]နှင့် [[ကရင်ပြည်နယ်]] တောင်တန်းဒေသများသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသကဲ့သို့ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း မြောက်ဘက်မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းဒေသများသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သူများနှင့် စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် နေထိုင်အခြေချသူများလည်းရှိသည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင် ဒေါက်တာလုစ် (G.H. Luce) ၏ အဆိုအရ ကရင်လူမျိုးများသည် [[ပျူ လူမျိုး|ပျူ]] နှင့် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]တို့ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အထွန်းကားဆုံးအချိန်များ၌ပင် အခြေချနေထိုင်ပြီး ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ ၎င်းတို့သည် ဗမာလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ အလုံးအရင်းနှင့် မဝင်ရောက်မီကပင် ရောက်ရှိနေကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref name="Smith">{{cite book |last=Smith |first=Martin |title=Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity |url=https://archive.org/details/burmainsurgencyp0000smit |year=1991}}</ref> ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် ပေါ်ထွက်လာသည့် ပင်းယခေတ်နှင့် [[အင်းဝခေတ်]]များတွင် ကရင်လူမျိုးများသည် အလယ်ပိုင်းမြေပြန့်ဒေသများမှ တောင်ဘက် ပဲခူးရိုးမ၊ စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းနှင့် သံလွင်မြစ်ဝှမ်း (ကရင်ပြည်နယ်နှင့် မွန်ပြည်နယ်စပ်) ဒေသများသို့ ပိုမိုရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။ အင်းဝနှင့် ဟံသာဝတီတို့ နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်စစ် ဖြစ်ပွားနေသည့် ကာလအတွင်း ကရင်ကျေးရွာများသည် တောင်ဘက် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသနှင့် တောင်တန်းဒေသများတွင် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Fernquist2006">Fernquist, Jon (2006). "Crucible of War: Burma and the Ming in the Tai Frontier (1382-1454)". ''SOAS Bulletin of Burma Research''.</ref> === တောင်ငူခေတ် (၁၆ ရာစု) === [[တောင်ငူခေတ်]] (အထူးသဖြင့် မင်းကြီးညိုနှင့် တပင်ရွှေထီးမင်းတို့လက်ထက်) တွင် [[တောင်ငူမြို့]] ပတ်ဝန်းကျင်၌ ကရင်လူမျိုးများသည် အများအပြား အခြေချနေထိုင်လျက်ရှိသည်။ တောင်ငူမင်းဆက်များ၏ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများနှင့် အင်ပါယာတည်ထောင်မှုများတွင် ဒေသခံကရင်တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ကရင်ရဲမက်များအဖြစ် ပါဝင်အမှုထမ်းခဲ့ကြသည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma''. London: Longmans.</ref> တပင်ရွှေထီးနှင့် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးတို့ ဟံသာဝတီပဲခူးကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်တွင်လည်း အောက်မြန်မာပြည်ရှိ ကရင်လူမျိုးများသည် အခွန်အတုတ်ပေးဆောင်ခြင်းနှင့် စစ်မှုထမ်းခြင်းတို့ဖြင့် အင်ပါယာအတွင်း အရေးပါသော လူဦးရေအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003"/> === ညောင်ရမ်းခေတ် (၁၇-၁၈ ရာစု) === ညောင်ရမ်းခေတ် (ဒုတိယ တောင်ငူမင်းဆက်) တွင် တော်ဝင်မှတ်တမ်းများနှင့် "အမိန့်တော်ပြန်တမ်း" များ၌ ကရင်လူမျိုးများ၏ အခန်းကဏ္ဍကို ပိုမိုထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်။ အင်းဝနေပြည်တော်အစိုးရသည် အောက်မြန်မာပြည် ရေမြေကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် ကရင်စော်ကဲ သို့မဟုတ် ကရင်သူကြီးများကို တရားဝင်ခန့်အပ်၍ ဒေသတွင်းကို သွယ်ဝိုက်အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ကရင်လူမျိုးများသည် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် သစ်တောထွက်ပစ္စည်း (ဥပမာ - ဖာလာ၊ ပျားဖယောင်းနှင့် ဆင်စွယ်) များကို အင်းဝဘုရင်ထံ အဓိက အခွန်တော်အဖြစ် ဆက်သခဲ့ကြရသည်။<ref name="Lieberman1984">Lieberman, Victor (1984). ''Burmese Administrative Cycles: An Anarchy and Diaspora, c. 1580-1760''. Princeton University Press.</ref> === ကုန်းဘောင်ခေတ် (၁၈-၁၉ ရာစု) === [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် ကရင်လူမျိုးများနှင့် ပြည်မအစိုးရအကြား ဆက်ဆံရေးမှာ ပိုမိုနီးကပ်လာသလို တင်းမာမှုအချို့လည်း ရှိခဲ့သည်။ အလောင်းမင်းတရား၏ ဟံသာဝတီကို သိမ်းပိုက်သည့် စစ်ပွဲများအတွင်း ကရင်တပ်ဖွဲ့အချို့သည် မွန်တို့ဘက်မှ ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးအောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရား (ဗဒုံမင်း) လက်ထက်တွင် ကရင်လူမျိုးများအပေါ် အခွန်ကောက်ခံမှုစနစ်ကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။<ref name="Cady1958">Cady, John F. (1958). ''A History of Modern Burma''. Cornell University Press.</ref> အင်္ဂလိပ်-မြန်မာပထမစစ်ပွဲ (၁၈၂၄) ပြီးနောက် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီ]]ဒေသကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ ကရင်လူမျိုး အများအပြားမှာ ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရေးအောက်သို့ စတင်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ခရစ်ယာန်သာသနာပြုလုပ်ငန်းများ စတင်ထွန်းကားလာခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာဒုတိယစစ်ပွဲ (၁၈၅၂) တွင် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းတစ်ခုလုံး ဗြိတိသျှလက်အောက်ကျရောက်သွားချိန်တွင်မူ ကရင်လူမျိုးအများစုသည် ကိုလိုနီအစိုးရနှင့် ပိုမိုပူးပေါင်းကာ ပြည်မအုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ကွဲပြားသော နိုင်ငံရေးလမ်းကြောင်းပေါ်သို့ စတင်ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref><ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> === ကိုလိုနီခေတ်နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် === [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဗြိတိသျှ]]တို့ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ကရင်လူမျိုးအများစုမှာ ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ စစ်တပ်နှင့် အရပ်ဘက် ဝန်ထမ်းများအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြပြီး အမေရိကန် နှစ်ခြင်းသာသနာပြုအဖွဲ့ ၏ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကြောင့် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ကိုးကွယ်သူ လျင်မြန်စွာ များပြားလာခဲ့သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref> ဗြိတိသျှတို့၏ "သွေးခွဲအုပ်ချုပ်ရေး" စနစ်နှင့် စစ်တပ်အတွင်း ဗမာလူမျိုးများထက် တိုင်းရင်းသားလူနည်းစုများကို ပိုမိုဦးစားပေး ခေါ်ယူခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကိုလိုနီခေတ်တစ်လျှောက်တွင် ကရင်နှင့် ဗမာလူမျိုးစုအကြား နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုရေး သံသယစိတ်များ တဖြည်းဖြည်း ကြီးထွားလာခဲ့သည်။<ref name="Callahan2003">Callahan, Mary P. (2003). ''Making Enemies: War and State Building in Burma''. Cornell University Press.</ref> [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း ဖက်ဆစ်ဂျပန်တပ်မတော်သည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သော [[ဘီအိုင်အေ]] (Burma Independence Army - BIA) မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်နှင့်အတူ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ မဟာဗျူဟာမြောက် ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ဤအခြေအနေတွင် ဗြိတိသျှအစိုးရအပေါ် သစ္စာစောင့်သိခဲ့သည့် ကရင်တပ်ဖွဲ့ဝင်အချို့နှင့် လွတ်လပ်ရေးအတွက် ဂျပန်နှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည့် ဘီအိုင်အေ တပ်ဖွဲ့ဝင်အချို့အကြား ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း၌ သံသယများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရာမှ သွေးထွက်သံယို အထိကရုဏ်းများအထိ ကူးစက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> အထူးသဖြင့် ၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ မတ်လနှင့် ဧပြီလအတွင်း [[မြောင်းမြမြို့]]၊ [[လပွတ္တာမြို့]]၊ ကန်ကြီးထောင့်နှင့် [[ဝါးခယ်မမြို့]] တစ်ဝိုက်တွင် အဆိုးရွားဆုံးသော ကရင်-ဗမာ အထိကရုဏ်းများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဟောင်း ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင် စောဖေသာနှင့် ၎င်း၏ မိသားစုဝင်များ မြောင်းမြမြို့တွင် သတ်ဖြတ်ခြင်းခံခဲ့ရပြီးနောက် နှစ်ဖက်လူမျိုးစုအကြား ကလဲ့စားချေ တိုက်ခိုက်မှုများ ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ ဤပဋိပက္ခများအတွင်း ကရင်ရွာများနှင့် ဗမာရွာပေါင်းများစွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခြင်း ခံခဲ့ရပြီး လူပေါင်းထောင်ချီ၍ အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။<ref name="Guyot1978">Guyot, Dorothy (1978). "The Karen Historical Narrative". ''In: An Asis of Minorities''. London: Macmillan.</ref><ref name="Cady1958">Cady, John F. (1958). ''A History of Modern Burma''. Cornell University Press.</ref> အခြေအနေများ ပိုမိုဆိုးရွားမလာစေရန်အတွက် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ကိုယ်တိုင် ဘီအိုင်အေ (BIA) တပ်ဖွဲ့များကို စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းကွပ်ကဲခဲ့ပြီး ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ကြသော စောစံစီဖိုး၊ ဆရာသာဒင် တို့နှင့် မြောင်းမြမြို့သို့ ကိုယ်တိုင်သွားရောက်ကာ ကရင်-ဗမာ ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးနှင့် စေ့စပ်ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="MaungMaung1969">Maung Maung, Dr. (1969). ''Burma's Constitution''. The Hague: Martinus Nijhoff.</ref> ၎င်းနောက် ဘီအိုင်အေတပ်ကို ဖျက်သိမ်း၍ ဘီဒီအေ (Burma Defense Army) အဖြစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းသောအခါ ကရင်အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးတပ်ရင်း (Karen Battalion) ကို သီးခြားဖွဲ့စည်းပေးခဲ့ပြီး ကရင်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သူ စောကြာဒိုးကို ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့်ဖြင့် ခန့်အပ်ကာ အပြန်အလှန် ယုံကြည်မှုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။<ref name="Callahan2003"/> စစ်ပွဲနှောင်းပိုင်းကာလ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တို့၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုကို သိရှိလာသောအခါတွင် ကရင်တပ်ဖွဲ့များသည် မဟာမိတ်တပ်များ (အထူးသဖြင့် ဗြိတိသျှ Force 136) နှင့် ကုန်းတွင်းပိုင်းမှ ချိတ်ဆက်၍ ဂျပန်တို့ကို ပြောက်ကျားစနစ်ဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် [[ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး]]ကြီး စတင်သောအခါ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သော ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ချုပ် ([[ဖဆပလ]]) အတွင်းသို့ ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်များလည်း ပူးပေါင်းပါဝင်လာခဲ့ပြီး ကရင်နှင့် ဗမာတပ်ဖွဲ့များ လက်တွဲကာ ဖက်ဆစ်ဂျပန်များကို မြန်မာ့မြေပေါ်မှ အောင်မြင်စွာ မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1991"/><ref name="Nu1954">Nu, Thakin (1954). ''Burma Under the Japanese''. Macmillan.</ref> === အောင်ဆန်း-အက်တလီစာချုပ်နှင့် ကရင်အမျိုးသားတို့၏ သဘောထား === ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့၌ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]နှင့် ဗြိတိသျှဝန်ကြီးချုပ် ကလဲမင့်အက်တလီ (Clement Attlee) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို တစ်နှစ်အတွင်း လွတ်လပ်ရေးပေးရန် "အောင်ဆန်း-အက်တလီ စာချုပ်" ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> သို့သော် အဆိုပါစာချုပ်၌ ကရင်အမျိုးသားများ လိုလားတောင့်တနေသည့် သီးခြား "ကရင်ပြည်နယ်" ထူထောင်ခွင့်နှင့် ပတ်သက်၍ တိကျသေချာသော အာမခံချက်များ ပါဝင်မလာခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် ဗြိတိသျှတို့အနေဖြင့် ကရင်တို့၏ သစ္စာစောင့်သိမှုကို မျက်ကွယ်ပြုကာ ဗမာကိုယ်စားလှယ်များနှင့်သာ အလျင်စလို သဘောတူညီခဲ့သည်ဟု ကရင်ခေါင်းဆောင်များက ယူဆခဲ့ကြသည်။<ref name="Walinsky1962">Walinsky, Louis J. (1962). ''Economic Development in Burma 1951-1960''. New York: Twentieth Century Fund.</ref> ဤစာချုပ်အပေါ် မကျေနပ်မှုကြောင့် ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် (KNA)၊ ဗုဒ္ဓဘာသာကရင်အဖွဲ့ (BKBA)၊ ကရင်ဗဟိုအဖွဲ့ (KCO) နှင့် ကရင်လူငယ်အဖွဲ့ (KYO) တို့ ပူးပေါင်းကာ [[ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး]] (Karen National Union - KNU) ကို မဟာမိတ်အဖွဲ့အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး စောဘဦးကြီးက ပထမဦးဆုံး ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ KNU သည် အောင်ဆန်း-အက်တလီစာချုပ်ကို ကန့်ကွက်သည့်အနေဖြင့် ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ကျင်းပခဲ့သော တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲကို လုံးဝသပိတ်မှောက်ခဲ့သည်။<ref name="Smith1991"/> === ၁၉၄၈ ခုနှစ် ကရင်လူထုအုံကြွမှုကြီး === မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိရန် တစ်လအလို ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် KNU သည် ကရင်အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ (Karen National Defence Organisation - KNDO) ကို အရံလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်နေ့တွင် KNU က ဖဆပလ အစိုးရထံ "ကရင်ပြည် ပြန်ပေးရန်" တရားဝင်စာရေးသား တောင်းဆိုခဲ့ပြီး တစ်လအတွင်း အကြောင်းပြန်ရန် ရာဇသံပေးခဲ့သည်။<ref name="Smith1991"/> [[File:Saw Ba U Gyi.jpg|thumb|right|130px|KNU ဥက္ကဋ္ဌ စောဘဦးကြီး (၁၉၀၅–၁၉၅၀)]] တောင်းဆိုချက်ကို လူထုအင်အားဖြင့် ပြသရန်အတွက် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်တစ်ပြည်လုံးရှိ ကရင်အမျိုးသားများ မြို့ပေါ်တက်၍ ကရင်လူထုဆန္ဒပြပွဲကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ အောက်မြန်မာပြည် ကရင်အများစုရှိရာ ဒေသများတွင်သာမက မြောက်ဘက်မြစ်ကြီးနားမှ တောင်ဘက် မြိတ်မြို့အထိ၊ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် နမ့်ခမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ လားရှိုး၊ တောင်ကြီး၊ ကျိုင်းတုံ၊ မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် မိတ္ထီလာ၊ ချောက်၊ ရေနံချောင်း စသည်ဖြင့် တစ်ပြည်လုံးတွင် ဆန္ဒပြကြသည်။ ဖဆပလမှလည်း ခြိမ်းခြောက်နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်းကို အမျိုးမျိုးပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်း အမျိုးမျိုးကြားမှ ကရင်တစ်မျိုးသားလုံး ၂ ရက်၊ ၃ ရက် ခရီးများချီတက်၍ ဆန္ဒပြရာ ကရင်အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးပေါင်း (၄) သိန်းကျော် အသံတိတ် ဆန္ဒပြ၍ ထိုနေ့ရက်အထိ မြန်မာပြည်သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံး ဆန္ဒပြပွဲဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="MahnLinn2013">မန်းလင်းမြတ်ကျော်။ (၂၀၁၃)။ ''ကရင့်ရိုးရာ သုတပဒေသာ''။ ရန်ကုန်။</ref> ကရင်အမျိုးသားများသည် အောက်ပါ ကြွေးကြော်သံ (၄) ချက်ဖြင့် ချီတက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည် - # ကရင်ပြည်ချက်ချင်းပေး။ # ကရင်တစ်ကျပ် ဗမာတစ်ကျပ် ချက်ချင်းပြ။ # လူမျိုးရေးအဓိကရုဏ်း အလိုမရှိ။ # ပြည်တွင်းစစ် ချက်ချင်းရပ်။<ref name="Smith1991"/> === လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခ စတင်ခြင်း (၁၉၄၉ မှ နှစ်ရှည်စစ်ပွဲများ) === ဖဆပလအစိုးရနှင့် KNU တို့အကြား နိုင်ငံရေးအရ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများ ပျက်ပြားခဲ့ပြီးနောက်၊ ပြည်မတွင် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (ဗကပ) တောခိုမှု၊ အစိုးရဘက်မှ ကရင်သစ္စာတော်ခံတပ်များကို သံသယဝင်မှုများနှင့် ဗမာပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့ (PMP) နှင့် KNDO တို့အကြား ဒေသတွင်း ပွတ်တိုက်မှုများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ခရစ္စမတ်အကြိုညတွင် [[ပုသိမ်မြို့]]၌ ကရင်ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် လူမျိုးရေးတင်းမာမှုသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။<ref name="Callahan2003">Callahan, Mary P. (2003). ''Making Enemies: War and State Building in Burma''. Cornell University Press.</ref> ၁၉၄၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ဖဆပလအစိုးရက KNDO ကို မတရားအသင်းအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး ကရင်သေနတ်ကိုင်တပ်ရင်းများမှ စစ်ဦးစီးချုပ် [[စမစ်ဒွန်း]] (General Smith Dun) ကို ရာထူးမှ အနားပေးခဲ့သည်။ ထိုနေ့မှစ၍ ကရင်အမျိုးသားများ၏ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးသည် တရားဝင် စတင်ခဲ့ပြီး KNDO တပ်ဖွဲ့များသည် [[အင်းစိန်မြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ကာ ရန်ကုန်မြို့အနီးအထိ ချီတက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ရန်ကုန်အစိုးရ သက်တမ်းမှာ ရက်ပိုင်းမျှသာ လိုတော့သည်ဟု ထင်မှတ်ရလောက်အောင် ပြင်းထန်ခဲ့သော်လည်း အစိုးရဘက်မှ ပြန်လည်ခုခံနိုင်ခဲ့သဖြင့် ကရင်တပ်ဖွဲ့များသည် နယ်စပ်တောင်တန်းဒေသများသို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် KNU ဥက္ကဋ္ဌ စောဘဦးကြီးသည် ကော့ကရိတ်မြို့အနီး ထောကော်ကိုးရွာတွင် ကျဆုံးခဲ့ရသည်။<ref name="Smith1991"/> === ခေတ်သစ်ငြိမ်းချမ်းရေး ကြိုးပမ်းမှုများနှင့် လက်ရှိအခြေအနေ === ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ဖဆပလအစိုးရက [[ကရင်ပြည်နယ်]] (ယခု ကရင်ပြည်နယ်) ကို စတင်ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော်လည်း KNU က တောင်းဆိုသည့် နယ်မြေဧရိယာနှင့် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် အပြည့်အဝမရရှိသဖြင့် လက်နက်ကိုင်စစ်ပွဲမှာ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်ခဲ့သော စစ်ပွဲများအတွင်း ကရင်ပြည်သူ ထောင်ပေါင်းများစွာသည် ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ ဒုက္ခသည်စခန်းများသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။<ref name="South2008">South, Ashley (2008). ''Ethnic Politics in Burma: States of Conflict''. London: Routledge.</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် KNU သည် ဦးသိန်းစိန်အစိုးရနှင့် ပဏာမအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး၊ ၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ် ([[NCA]]) တွင် ပါဝင်လက်မှတ်ရေးထိုးကာ နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းဖြင့် ဆွေးနွေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။<ref name="Irrawaddy2015">"Myanmar Signs Historic Ceasefire Deal With Eight Ethnic Armies". (2015). ''The Irrawaddy''.</ref> သို့သော်လည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင် နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှုများ ပျက်ပြားသွားခဲ့ပြီး KNU သည် အာဏာသိမ်းမှုကို ပြင်းထန်စွာ ဆန့်ကျင်ကာ နွေဦးတော်လှန်ရေးမှ [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|PDF]] တပ်ဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် KNU/KNLA ပူးပေါင်းတပ်များသည် ၎င်းတို့၏ ထိန်းချုပ်နယ်မြေဖြစ်သော ကရင်ပြည်နယ်အတွင်း (ဥပမာ- ဖာပွန်၊ ကော့ကရိတ်၊ မြဝတီ တစ်ဝိုက်) နှင့် မွန်ပြည်နယ်၊ ပဲခူးတိုင်း နယ်စပ်များတွင် စစ်ကောင်စီတပ်များနှင့် ပြင်းထန်သော စစ်ပွဲများကို ဆက်လက်ဆင်နွှဲလျက်ရှိပြီး ကရင်အမျိုးသားတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်နှင့် ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ရရှိရေးအတွက် ယနေ့တိုင် တိုက်ပွဲဝင်နေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Janes2024">"Insnsc: Karen National Union operations and political update". (2024). ''Jane's Defence Weekly''.</ref> == ဘာသာရေး == [[ကရင်လူမျိုး]] အများစုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] သို့မဟုတ် ရိုးရာနတ် ကိုးကွယ်မှုကို ယုံကြည်ကြသည်။ [[ပိုးကရင်]] အများစုသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ပိုမို ကိုးကွယ်ကြပြီး [[စကောကရင်]] လူမျိုးများတွင်မူ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ရိုးရာနတ် ကိုးကွယ်မှုအပြင် ခရစ်ယာန်ဘာသာ ကိုးကွယ်သူများကိုပါ အများအပြား တွေ့ရှိရသည်။ ကရင်လူမျိုး စုစုပေါင်း၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ ထို့ပြင် [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] ကိုးကွယ်သည့် ကရင်မွတ်စလင် (အများအားဖြင့် ကရင်အမျိုးသမီးများနှင့် အိန္ဒိယနွယ်ဖွား မွတ်စလင်များ ထိမ်းမြားလက်ထပ်ရာမှ ဆင်းသက်လာသူများ) အနည်းငယ်လည်း ရှိကြသည်။<ref name="kbddf">{{cite web|title=The Karen People|website=Karen Culture and Social Support Foundation|url=https://kcssf.org.au/about-us/the-karen-people/|access-date=28 November 2018|date=20 December 2015|archive-date=13 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240313005747/https://kcssf.org.au/about-us/the-karen-people/}}</ref><ref name="Keenan">{{cite journal|last=Keenan|first=Paul|url=http://burmalibrary.org/docskaren/Karen%20Heritage%20Web/pdf/Faith.pdf |title=Faith at a Crossroads; Religions and Beliefs of the Karen People of Burma|journal=Karen Heritage|volume= 1|issue=1}}</ref><ref name="auto">{{Cite web|url=https://minorityrights.org/minorities/karen/|title=Karen|date=19 June 2015|website=Minority Rights Group}}</ref><ref>{{Cite web |title=Religion |url=https://mnkaren.org/history-culture/karen-culture/religion/ |access-date=2026-02-08 |website=Karen Organization of Minnesota |language=en}}</ref> == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == === ဘာသာစကား === [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] ဘာသာစကားများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]] ၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] တွင် ပါဝင်သော သီးခြား ကရင်နွယ်ဝင် ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="manson2003">Manson, Ken (2003). "Karenic Language Relationships". ''Linguistics of the Tibeto-Burman Area'', 26(1), 69-72.</ref> ကရင်ဘာသာစကား၏ ထူးခြားချက်မှာ အခြား တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား အများစုကဲ့သို့ "ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ" (SOV) ပုံစံမဟုတ်ဘဲ "ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ" (SVO) ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ စနစ်ကို အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းမှာ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|တိုင်-ကဒိုင်]] ဘာသာစကားများနှင့် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Matisoff1991">Matisoff, James A. (1991). "Sino-Tibetan Linguistics: Present State and Future Prospects". ''Annual Review of Anthropology'', 20, 469-498.</ref> ကရင်နွယ်ဝင် ဘာသာစကားခွဲပေါင်း အများအပြား ရှိသည့်အနက် အဓိက ပြောဆိုသူ အများဆုံး ဘာသာစကား (၂) မျိုးရှိသည်။[[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]] (S'gaw Karen)ကို မြန်မာနိုင်ငံ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ ပဲခူးတောင်ငူနှင့် ကရင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းတို့တွင် အဓိက ပြောဆိုကြပြီး [[ပိုးကရင်ဘာသာစကား|ပိုးကရင်]](Pwo Karen)ကို အရှေ့ပိုးကရင် နှင့် အနောက်ပိုးကရင် ဟူ၍ ကွဲပြားပြီး ကရင်ပြည်နယ်၊ မွန်ပြည်နယ်နှင့် ဧရာဝတီတိုင်းတို့တွင် ပြောဆိုကြသည်။ထို့ပြင် [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား (ကရင်နီ)]]၊ [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း (ပဒေါင်)]] နှင့် ကယော ဘာသာစကားတို့သည်လည်း ဘာသာဗေဒအရ ကရင်နွယ်ဝင် ဘာသာစကားများအဖြစ် ပါဝင်ကြသည်။<ref name="ethnologue-karenic">{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/subgroups/karenic/|title=Karenic Language Family|website=Ethnologue|access-date=29 July 2026}}</ref> === စာပေ === ကရင်လူမျိုးများတွင် မတူညီသော ခေတ်ကာလနှင့် ဘာသာရေး၊ လူမှုအဖွဲ့အစည်းအလိုက် သုံးစွဲခဲ့ကြသော စာပေနှင့် အက္ခရာစနစ် အများအပြား ရှိသည်။ ==== ၁။ ဗမာ-ကရင် အက္ခရာစနစ် (ခရစ်ယာန် စာပေ) ==== ၁၈၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အမေရိကန် နှစ်ခြင်း ခရစ်ယာန် သာသနာပြု [[ဂျွန်နသန် ဝေဒ]] (Jonathan Wade) နှင့် အဖွဲ့သည် ကရင်ခေါင်းဆောင် [[စောသာဖြူ]] တို့၏ ကူညီမှုဖြင့် [[မြန်မာအက္ခရာ]] ကို အခြေခံ၍ စကောကရင် နှင့် ပိုးကရင် စာပေကို စနစ်တကျ တီထွင်ဖန်တီးခဲ့သည်။<ref name="wade1849">Wade, Jonathan (1849). ''A Vocabulary of the Sgau Karen Language''. Baptist Mission Press.</ref> ဤစာပေစနစ်တွင် ဗမာအက္ခရာ အများစုကို အသုံးပြုထားသော်လည်း ကရင်ဘာသာစကား၏ သီးခြား အသံနိမ့်မြင့်များ (Tones) ကို ဖော်ပြရန်အတွက် သင်္ကေတ အသစ်များကို ထည့်သွင်း တီထွင်ထားသည်။ ==== ၂။ ကြက်ယက်စာပေ (မွန်-ကရင် အက္ခရာ) ==== ကြက်ယက်စာပေ (သို့မဟုတ်) ရိုးရာမွန်နွယ် ကရင်စာပေသည် ၁၈ ရာစုနှင့် ၁၉ ရာစုများကတည်းက ပိုးကရင် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များအကြား ထွန်းကားခဲ့သော စာပေစနစ် ဖြစ်သည်။ [[မွန်အက္ခရာ]] ကို အခြေခံ၍ ရေးသားထားပြီး ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် ပေစာများဖြင့် ရေးကူးကာ ဘာသာရေး၊ ဆေးကျမ်းနှင့် ရိုးရာ နှုတ်ရာဇဝင်များကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="cheesman2002">Cheesman, Ashley (2002). "Seeing Karen Languages in Writing". ''SOAS Bulletin of Burma Research'', 1(1), 12-25.</ref> ==== ၃။ လိက်ဆန်ကၠိ (လဲ့ဆန်းကြဲ) စာပေ ==== "လိက်ဆန်ကၠိ" (သို့မဟုတ်) "လဲ့ဆန်းကြဲ" သည် ၁၉ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ဘုန်းတော်ကြီး ကျောင်းသုံး ပိုးကရင် ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေ ဖြစ်သည်။ မွန်-မြန်မာ အက္ခရာများထက် ဝိုင်းစက်သော ပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ စာပေများကို သင်ကြားရန်အတွက် အဓိက သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ==== ၄။ လဲ့ကဲ စာပေ ==== လဲ့ကဲ (Leke) စာပေသည် ၁၈၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော လဲ့ကဲ ဘာသာရေးဂိုဏ်းဝင်များ (တွဲဒူး/ပိုးကရင်များ) အဓိက အသုံးပြုသည့် သီးခြား စာပေစနစ် ဖြစ်သည်။ ယင်းစာပေသည် ဗမာ သို့မဟုတ် မွန် အက္ခရာများနှင့် မတူဘဲ သီးသန့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော သင်္ကေတများဖြင့် တီထွင်ထားခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ကရင်ရိုးရာ ယုံကြည်မှုနှင့် ကဗျာလင်္ကာများကို မှတ်တမ်းတင်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။<ref name="stern1968">Stern, Theodore (1968). "A Karen Christian Culture Medium". ''Southwestern Journal of Anthropology'', 24(4), 346-370.</ref> == လူမျိုးစုများ == ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသော ကရင်လူမျိုး (၁၁) မျိုးရှိသည်။<ref name="pyithu">{{Cite web |title=တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးနှင့်ပတ်သက်၍ မည်သည့်အစိုးရလက်ထက်တွင် စာရင်းပြုစုပြီး ရရှိလာခဲ့သည်နှင့် စပ်လျဉ်းသည့်မေးခွန်း |url=https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 |accessdate=3 February 2020 |archivedate=3 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200203155307/https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 }}</ref><ref>{{cite news|last=Gamanii|title=135: Counting Races in Burma|url=http://www.shanland.org/index.php?option=com_content&view=article&id=4965:135-counting-races-in-burma&catid=115:opinions&Itemid=308|accessdate=26 August 2013|newspaper=Shan Herald|date=25 September 2012|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20140509103524/http://www.shanland.org/index.php?option=com_content&view=article&id=4965:135-counting-races-in-burma&catid=115:opinions&Itemid=308|archivedate=9 May 2014|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite web |title=Composition of the Different Ethnic Groups |url=http://www.embassyofmyanmar.be/ABOUT/ethnicgroups.htm |accessdate=3 February 2020 |archivedate=10 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200410075744/https://www.embassyofmyanmar.be/ABOUT/ethnicgroups.htm }}</ref> :၁။ [[ကရင်လူမျိုး]] :၂။ [[စကောကရင်လူမျိုး]] :၃။ [[ပိုးကရင်လူမျိုး]] :၄။ [[ပလေကီးလူမျိုး]] (ပလေချီး) :၅။ [[ဘွဲလူမျိုး]] :၆။ [[တလှေပွာလူမျိုး]] (တလှေပွား) :၇။ [[မောနေပွားလူမျိုး]] :၈။ [[မိုးပွလူမျိုး]] (မိုးပွား) :၉။ [[ပကူးလူမျိုး]] :၁၀။[[ကရင်ဖြူလူမျိုး]] (ဂေဘားကရင်) :၁၁။[[မွန်ကရင်လူမျိုး]] (စာဖြူ) ကရင်လူမျိုးတွင် စကောကရင် နှင့် ပိုးကရင် ဟူ၍ အဓိကလူမျိုးစုကြီး ၂ စုရှိသည်။ ထိုလူမျိုးစုကြီး ၂ စုမှာ ဓလေ့စရိုက် နှင့် အသုံးပြုသော ဘာသာစကားတွင် ကွဲပြားခြားနားမှုများရှိသည်။ ကရင်မျိုးနွယ်စုတွင် အဓိကမျိုးနွယ်စုဖြစ်သော ပိုးကရင် (အရှေ့ပိုး နှင့် အနောက်ပိုးကရင်) နှင့် စကောကရင်သာမက ပကူးကရင်၊ ဘွဲကရင်၊ ဂေခိုကရင်၊ ဂေဘားကရင်၊ မောနေပွားကရင်၊ ကရင်ဖြူ၊ ထူးကလိဘောင်ကရင်၊ တလှေပွာကရင်၊ ပလေကီးကရင် စသည့်မျိုးနွယ်စုများသည်လည်း ကရင်လူမျိုးစုအုပ်စုဝင်ထဲတွင်ပါဝင်သည်။ စကောကရင်လူမျိုးများသည် ယောက်ျားလေးများ၏ အမည်ရှေ့တွင် "စော" တပ်၍ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြပြီး မိန်းကလေးအမည်ရှေ့တွင် "နော်" တပ်၍ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြသည်။ ပိုးကရင်လူမျိုးအနက် အရှေ့ပိုးကရင်များ၏ အမည်ရှေ့တွင် အမျိုးသားဆိုပါက "စော" နှင့် "မန်း" ထည့်၍ အမျိုးသမီး အမည်ရှေ့တွင် "နန်း" တပ်၍ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြသည်။ အနောက်ပိုးကရင်များ၏ အမည်ရှေ့တွင်မူ အသက်အလိုက် အမျိုးသားဆိုပါက "စ" နှင့် "မန်း" ထည့်၍ ခေါ်ပြီး အမျိုးသမီး အမည်ရှေ့တွင် "နန့်" တပ်၍ ခေါ်‌လေ့ရှိကြသည်။ == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ== ကရင်လူမျိုးများ ၏ မျိုးရိုးဗီဇ နှင့် ပတ်သက်၍ အရှေ့တောင်အာရှနှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနပညာရှင်များက မိခင်မှဆင်းသက်သော မျိုးရိုးဗီဇ (mtDNA) နှင့် ဖခင်မှဆင်းသက်သော မျိုးရိုးဗီဇ (Y-chromosome DNA) များကို လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Kutanan2020">Kutanan, W., et al. (2020). "Genetic structure of Karenic-speaking populations in Thailand". ''Human Biology'', 92(3), 145-162.</ref> မိခင်မှဆင်းသက်သော မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာချက်များအရ ကရင်လူမျိုးများထံတွင် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ မြောက်ပိုင်းတွင် အဓိကတွေ့ရလေ့ရှိသော Haplogroups များ (ဥပမာ- A, B, F, M7, D4) ပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Kloss2014">Kloss-Brandstätter, A., et al. (2014). "Mitochondrial DNA diversity of Northeast Asian and Southeast Asian populations". ''Annals of Human Genetics'', 78(2), 115-128.</ref> ၎င်းအချက်သည် သမိုင်းပညာရှင်များ ပြောဆိုသည့် ကရင်လူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် [[တိဗက်]] သို့မဟုတ် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် တောင်ဘက် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] နယ်စပ်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်ဆိုသည့် အယူအဆကို မျိုးရိုးဗီဇအရ ထောက်ခံလျက်ရှိသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်စပ်ရှိ ကရင်လူမျိုးစုများကို လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့သည် အနီးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|တိုင်-ကဒိုင်]] ပြောဆိုသည့် လူမျိုးများ (ဥပမာ - ထိုင်း၊ ရှမ်း) သို့မဟုတ် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] ပြောဆိုသည့် လူမျိုးများနှင့် ယှဉ်လျှင် သီးခြားနီးပါး မျိုးရိုးဗီဇ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရသည်။<ref name="Lissett2018">Lissett, L., et al. (2018). "High genetic differentiation among Karen populations in Northern Thailand". ''Journal of Human Genetics'', 63(7), 811-820.</ref> ကရင်လူမျိုးများသည် တောင်ကုန်းတောင်တန်း ထူထပ်သော ဒေသများတွင် သီးခြားနေထိုင်ခဲ့ကြခြင်းနှင့် လူမျိုးစုအတွင်း၌သာ အိမ်ထောင်ပြုလေ့ရှိသည့် အလေ့အထ တို့ကြောင့် မျိုးရိုးဗီဇ ကွဲပြားမှု မြင့်မားစွာ ကျန်ရှိနေခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ Y-Chromosome (ဖခင်နွယ်) လေ့လာချက်များတွင် ကရင်အမျိုးသားများထံမှ [[အရှေ့အာရှ]] နွယ်ဝင် Haplogroup O (အထူးသဖြင့် O2a2b နှင့် O1b1a1) များကို အများဆုံး တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] နွယ်ဝင် လူမျိုးများ၏ ဖခင်နွယ် မျိုးရိုးဗီဇနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။<ref name="Brunelli2017">Brunelli, A., et al. (2017). "Y-chromosomal diversity in Sino-Tibetan populations of Mainland Southeast Asia". ''Gene'', 628, 201-210.</ref> သို့သော်လည်း ဒေသအလိုက် ကရင်လူမျိုးစုအသီးသီးအကြား မိခင်နွယ် (mtDNA) စုံလင်မှုသည် ဖခင်နွယ်ထက် ပိုမိုမြင့်မားသည်ကို တွေ့ရပြီး၊ ၎င်းမှာ သမိုင်းတစ်လျှောက် ဒေသခံ မွန်-ခမာ မျိုးနွယ်စုဝင် အမျိုးသမီးများနှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်မှုများ အနည်းငယ် ရှိခဲ့သည်ကို ညွှန်းဆိုနေသည်။ [[စကောကရင်]] နှင့် [[ပိုးကရင်]] မျိုးနွယ်စုကြီး (၂) ခုအကြား မျိုးရိုးဗီဇ နှိုင်းယှဉ်ချက်များအရ ၎င်းတို့နှစ်ခုလုံးသည် တူညီသော ဘိုးဘေး အရင်းအမြစ်မှ ဆင်းသက်လာကြသော်လည်း၊ ပိုးကရင်များသည် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] နှင့် [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]] လူမျိုးများနှင့် ပထဝီဝင်အရ ထိစပ်မှုပိုများခဲ့သဖြင့် မွန်-ခမာ မျိုးရိုးဗီဇ အနည်းငယ် ပိုမိုရောနှောပါဝင်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2020" /> == ယဉ်ကျေးမှု == {{main|ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့}} "ဒေါကလု" ခေါ် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (Karen National Association - KNA) သည် မြန်မာနိုင်ငံရေး အစည်းအရုံးများ မပေါ်ပေါက်မီ ၁၈၈၁ ခုနှစ်ကစ၍ [[သံပြာ၊ တီ၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာတီသံပြာ]]၊ ဦးလူနီ (ဆစ်ဒနီလူနီ၏ဖခင်)၊ ဒေါက်တာမြတ်စံ၊ ဦးစံလုံးနှင့် အခြားသော ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီးများက တည်ထောင်ခဲ့သော အစည်းအရုံးကြီးဖြစ်သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref> ဒေါက်တာတီသံပြာ (M.A.D.D.) သည် "ဒေါကလု" ၏ ပထမဦးဆုံး ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်၍ စောဘမောင် (Bar-at-Law) သည် အင်္ဂလိပ်များ မြန်မာပြည်မှ ဆုတ်ခွာသွားသည်အထိ နောက်ဆုံး ဥက္ကဋ္ဌတစ်ဦး ဖြစ်၏။<ref name="SanCrombie1919">San C. Po, Dr. (1919). ''Burma and the Karens''. London: Elliott Stock.</ref> ==== ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့ ပေါ်ပေါက်လာပုံ ==== ကရင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီးများသည် ကရင်အမျိုးသားနေ့ကို တင်သွင်းတောင်းဆိုရာ အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီအစိုးရက လက်ခံခွင့်ပြုခြင်းမရှိဘဲ အဆိုပါနေ့အစား အခြားနေ့တစ်နေ့ကို ဆက်လက်ထပ်မံတင်သွင်းပါရန် ပြန်လည်အဆိုပြုခဲ့သည်။ ကရင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီးများက သမိုင်းဝင်နေ့အတွက် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခဲ့ကြရာတွင် "ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့" ကို တောင်းဆိုတင်သွင်းရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။<ref name="Khrueathong2021">Khrueathong, S. (2021). "The Invention of Karen New Year and National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies'', 52(2), 210–228.</ref> ထိုအချိန်၌ ကရင်အမျိုးသားတို့သည် နှစ်သစ်ကူးနှင့်ပတ်သက်၍ ကျင်းပခဲ့ကြသောနေ့၊ ရက်၊ လများသည် ဒေသတစ်ခုနှင့်တစ်ခု တူညီမှုမရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် နေထိုင်သော ကရင်အမျိုးသားအချို့သည် တောင်ယာလုပ်ငန်း ပြီးဆုံးလျှင် ရိုးရာအရိုးကောက်ပွဲများ ကျင်းပပြုလုပ်ကြ၏။ ၎င်းနောက်တွင် ဆက်လက်၍ နှစ်သစ်ကူးပွဲကို ကျင်းပကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ကရင်လူမျိုးတို့မှာ ဗမာယဉ်ကျေးမှုလွှမ်းမိုးမှုနှင့်အတူ သင်္ကြန်ကျပြီးနောက် နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့ကို နှစ်သစ်ကူးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ လဲကယ်ဘာသာဝင် ကရင်တို့မှာမူ သီတင်းကျွတ်လအတွင်း စနေနေ့ တစ်ရက်ရက်တွင်လည်းကောင်း၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် ကရင်များက ကမ္ဘာ့နှစ်ဆန်းတစ်ရက်ဖြစ်သော ဇန်နဝါရီလ တစ်ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း၊ မေတ္တာဗြဟ္မစိုရ်အသင်းဝင်ကရင်များနှင့် ယိုးဒယားနိုင်ငံရှိ အချို့သောကရင်များသည် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို တပို့တွဲလဆန်း တစ်ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ကရင်များနှင့် ယိုးဒယားနိုင်ငံဘက်မှ နေထိုင်သော ကရင်အချို့တို့သည်လည်း ပြာသိုလဆန်း တစ်ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ကို အသီးသီးကျင်းပကြသည်။<ref name="MahnLinn2013">မန်းလင်းမြတ်ကျော်။ (၂၀၁၃)။ ''ကရင့်ရိုးရာ သုတပဒေသာ''။ ရန်ကုန်။</ref> ထို့ကြောင့်ပင် သမိုင်းဝင်နေ့တစ်နေ့ရရှိရန် ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့အဖြစ် တင်သွင်းရာ၌ ပထမဦးစွာ အောက်လွှတ်တော်မှ စတင်တင်သွင်းရမည်ဖြစ်၍ ကရင်အမတ် ၁၅ ဦး၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သော စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်းသည် နေ့ရက်သတ်မှတ်ရေးအတွက် တာဝန်ယူရ၏။ ထိုအခါ စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်းသည် တောင်ငူမြို့ရှိ ကရင်သက်ကြီး ဝါရင့်သူအချို့ကို ခေါ်ယူဆွေးနွေးခဲ့ပြီး သရာမိုးလိုအား ဆက်လက်တာဝန် လွှဲအပ်ခဲ့ကြသည်။ သရာမိုးလိုသည် ကရင်အမျိုးသားတို့၏ ခုနှစ် သက္ကရာဇ်သည် နှစ်ပေါင်းမည်မျှရှိကြောင်းနှင့် ကရင်အမျိုးသားတို့၏ နှစ်သစ်ကူးနေ့သည် မည်သည့်နေ့၊ လတွင် ဖြစ်ကြောင်းဟူသော အချက်နှစ်ချက်အပေါ် မူတည်၍ ရှာဖွေသုတေသန လုပ်ခဲ့ပြီးနောက် ပြန်လည်တင်ပြခဲ့သည်။<ref name="MahnLinn2013"/> ==== ကရင်သက္ကရာဇ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု ==== အရှေ့တိုင်းသမိုင်းသုတေသီကြီးနှစ်ဦးဖြစ်သော ဂျီ၊အိပ်ခ်ျ၊လုစ် (G.H.Luce) နှင့် ဂျီ၊အီး၊ဟာဗီ (G.E.Harvey) တို့၏ မှတ်တမ်းပြုချက်များအရ လည်းကောင်း၊ အမျိုးသားပညာဝန် ဦးဖိုးကျား ရေးသားသော မြန်မာရာဇဝင်အရ လည်းကောင်း၊ ကရင်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်မှာ [[ဘီစီ]] ၇၃၉ ခုနှစ်ကဖြစ်ကြောင်း သိရှိရပေသည်။ သို့ဖြစ်၍ သရာမိုးလိုက ကရင်သက္ကရာဇ်ကို ကရင်လူမျိုးတို့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည့် ထိုခုနှစ်မှအစပြု၍ ရေတွက်ရန် အဆိုပြုခဲ့၏။ ယင်းအဆိုပြုချက်ကို [[အေဒီ]] ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် တင်သွင်းခဲ့ရာ ကရင်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည့် ဘီစီ ၇၃၉ ခုနှစ်မှစ၍ ရေတွက်သော် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင့်ခြောက်ရာကျော်ရှိခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။<ref name="Luce1959">Luce, G. H. (1959). "Old Kyaukse and the Coming of the Burmans". ''Journal of the Burma Research Society''.</ref><ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma''. London: Longmans.</ref> တောင်ငူမြို့ရှိ သက်ကြီးဝါကြီးသူများ၏ သဘောတူညီ သတ်မှတ်လိုက်သည့် နေ့ရက် "သလေး လဆန်း ၁ ရက်" (ပြာသိုလဆန်း ၁ ရက်) ကို ဥပဒေပြုအောက်လွှတ်တော်တွင် တင်သွင်းသည့်အဆို (Bill) ကို စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်း လက်မှတ်ရေးထိုးကာ အောက်လွှတ်တော်အစည်းအဝေးတွင် တင်သွင်းခဲ့၏။ ၁၉ court ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သော ဥပဒေပြုအောက်လွှတ်တော် အစည်းအဝေး မှတ်တမ်းတင်ချက်အရ (Presented) ဟူ၍ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="BurmaAssembly1937">''Proceedings of the Burma Legislative Council''. (1937). Vol. I, Rangoon: Government Printing.</ref> ယင်းကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ ဒေါကလုဥက္ကဋ္ဌ အထက်လွှတ်တော်အမတ် ဆရာစံဘော်က ဆက်လက်ဦးဆောင်၍ ဝန်ကြီးစောဖေသာနှင့် ညှိနှိုင်းပြီး ဒေါက်တာဘမော် အစိုးရအဖွဲ့သို့တင်ပြ၍ အစိုးရအဖွဲ့၏ သဘောတူညီချက်အရ (Cabinet Executive Power) ဖြင့် ဘုရင်ခံထံသို့ တင်ပြနိုင်၍ ဘုရင်ခံ၏ သဘောတူညီချက်ကြောင့် အစိုးရရုံးများနှင့် လွှဲပြောင်းနိုင်သည့် စာချုပ်စာတမ်း အက်ဥပဒေ (Negotiable Instruments Act) အရ အစိုးရအသိအမှတ်ပြု ရုံးပိတ်ရက်အဖြစ် ရရှိခဲ့သည်။<ref name="BurmaAssembly1937"/> အစိုးရ၏ ပထမဦးဆုံး အသိအမှတ်ပြု ရုံးပိတ်ရက်မှာ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက် (၁၂၉၉ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလဆန်း ၁ ရက်) နေ့ဖြစ်ပြီး ၎င်းနေ့တွင် ဝတ်လုံတော်ရ ဆစ်ဒနီလူနီက အသံလွှင့်မိန့်ခွန်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ပေါ်ထွက်လာသည့် "သာ့ပွာဖိုးလင်းတေး" ပြုစုရေးဆွဲသည့် ကရင်အမျိုးသားပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်ပြည့်မြောက်၍ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သည့် ကရင်နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်တွင် ကရင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီး ၅ ဦး ဖြစ်ကြသော စောစံစီဖိုး၊ မန်းရွှေဘ၊ မန်းလှဖေ၊ စောဆစ်ဒနီလူနီနှင့် စောဖေသာတို့က ဩဝါဒသဝဏ်လွှာ ပေးပို့ခဲ့သည်။<ref name="MahnLinn2013"/> === ကရင်အမျိုးသားနေ့ === ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၃) ရက်နေ့တွင် KNU ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ဖဆပလ အစိုးရထံ ကရင်ပြည်ပြန်ပေးဖို့ရန် စာရေးတောင်းဆိုခဲ့သည်။ စာကို တစ်လအတွင်း ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃) ရက်နေ့နောက်ဆုံးထားပြီး ဖဆပလ အစိုးရမှ KNU ထံ အကြောင်းပြန်ရန်၊ ပြန်စာမရရှိပါက (သို့မဟုတ်) ကရင်ပြည်ပြန်ပေးဖို့ရန် ငြင်းဆိုပါက ကရင်အမျိုးသားများ ခြေတစ်လှမ်း တက်လှမ်းမည်ဟု ပါရှိသည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> ကရင်ပြည်တောင်းဆိုစာ ပိုမိုလေးနက်စေရန် ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၁) ရက်နေ့၌ မြန်မာတစ်ပြည်လုံးရှိ ကရင်အမျိုးသားများအားလုံး ကရင်ပြည်လိုလားကြောင်း မြို့ပေါ်တက်၍ ကရင်လူထုဆန္ဒပြပွဲ ကျင်းပရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းဆုံးဖြတ်ချက်အတိုင်း ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၁) ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်တစ်ပြည်လုံးရှိ ကရင်အမျိုးသားများ မြို့ပေါ်တက်၍ ကရင်ပြည်လိုလားကြောင်း ကရင်လူထုဆန္ဒပြပွဲ ကျင်းပလေသည်။ အောက်မြန်မာပြည် ကရင်အများစုရှိရာ ဒေသများတွင်သာမက မြောက်ဘက်မြစ်ကြီးနားမှ တောင်ဘက် မြိတ်မြို့အထိ၊ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် နမ့်ခမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ လားရှိုး၊ တောင်ကြီး၊ ကျိုင်းတုံ၊ မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် မိထ္ထီလာ၊ ချောက်၊ ရေနံချောင်း စသည်ဖြင့် တစ်ပြည်လုံးတွင် ဆန္ဒပြကြသည်။ ဖဆပလ မှလည်း ခြိမ်းခြောက်နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်းကို အမျိုးမျိုးပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်း အမျိုးမျိုးကြားမှ ကရင်တစ်မျိုးသားလုံး ၂ ရက်၊ ၃ ရက် ခရီးများချီတက်၍ ဆန္ဒပြရာ ကရင်အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးပေါင်း (၄) သိန်းကျော် အသံတိတ် ဆန္ဒပြ၍ ထိုနေ့ရက်အထိ မြန်မာပြည်သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံး ဆန္ဒပြပွဲဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="Smith1991"/><ref name="MahnLinn2013"/> ကရင်အမျိုးသားများသည် ကြွေးကြော်သံ (၄) ချက်ဖြင့် ချီတက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ === ကရင်အမျိုးသားအလံတော် === {{main|ကရင်အမျိုးသားအလံတော်}} [[File:Karen National Union Flag.png|thumb|ကရင်အမျိုးသားအလံတော်]] ၁၉၃၆ ခုနှစ် [[ဒေါက်တာဘမော်]]၏ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရလက်ထက်တွင် ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ကြီး၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ လွှတ်တော်အတွင်းရှိ ကရင်အမတ်များသည် # ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့ # ကရင်အမျိုးသားသီချင်း # ကရင်အမျိုးသားအလံတော် စသည်တို့ကို တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name="Callahan2003">Callahan, Mary P. (2003). ''Making Enemies: War and State Building in Burma''. Cornell University Press.</ref> ဤတောင်းဆိုချက်များရရှိသောအခါ ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ကြီးသည် ကရင်ခေါင်းဆောင်များနှင့် ကရင်အမျိုးသားများထံ “ကရင်အမျိုးသားအလံ” ပုံစံများရေးဆွဲ၍ တင်ပို့ကြရန် မေတ္တာရပ်ခံခဲ့သည်။ ရောက်ရှိလာသော ကရင်အလံပုံစံ တစ်ရာအနက်မှ မန်းဘခင် (ဝန်ကြီးဟောင်း) ရေးဆွဲသောအလံပုံစံကို အတည်ပြု ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ အနီရောင်၊ အဖြူရောင်၊ အပြာရောင် သုံးရောင်ခြယ်ပေါ်တွင် တက်သစ်စနေဝန်းနှင့် ဖားစည်ပါရှိသော အလံသည် ကရင်အမျိုးသားအလံပင် ဖြစ်သည်။ ကရင်အမျိုးသားများသည် [[ကရင်အမျိုးသားအလံတော်]]ကို လူထုအစည်းအဝေးပွဲများနှင့် ကရင်အမျိုးသားနှစ်သစ်ကူးနေ့ အခမ်းအနားများတွင် ပြည်ထောင်စုအလံတော်နှင့် ယှဉ်တွဲ၍ စိုက်ထူကြသည်။<ref name="MahnLinn2013"/> === ကရင်အမျိုးသားသီချင်း === ကရင်အမျိုးသားသီချင်းကို စောစံဘ နှင့် စောသာအေးကြီးတို့က ရေးသားတင်ပြရာ ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်မှ အတည်ပြုလက်ခံသဖြင့် ကရင်အမျိုးသားသီချင်းဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာ၏။ သီချင်းကို ကရင်အမျိုးသားဆိုင်ရာအခမ်းအနားများ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဓလေ့ထုံးစံပွဲ အခမ်းအနားများတွင် အဖွင့်သီချင်းနှင့် အမျိုးသားအလံတော်အလေးပြုရန် အမြတ်တနိုး တန်ဖိုးထား သီဆိုလေ့ရှိသည်။<ref name="MahnLinn2013"/> === စာပေနှင့် ဘာသာစကား === ရှေးယခင်က လိတ်ဆန်ဝှေ့ (ကြက်ယက်စာ) များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါ ထိုစာများကို တတ်မြောက်သူများ မရှိတော့ပေ။ မှတ်တမ်းများအရသာ သိရှိနိုင်တော့သည်။ အချို့ကို ပေစာများအဖြစ် စာကြည့်တိုက်အချို့တို့တွင် အလွန်နည်းပါးသော အရေအတွက်ဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ယခုအခါတွင် အသုံးပြုနေသော စာ‌ပေများမှာ [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်စာပေ]] (ဒေါက်တာဝိတ် - ၁၈၃၀ တွင် တီထွင်ခဲ့သည်။)၊ [[အနောက်ပိုးကရင်ဘာသာစကား|အနောက်ပိုးကရင်စာပေ]] (ဖူဆရာဘရိတ်တန် - ၁၈၄၀ လောက်တွင် တီထွင်ခဲ့သည်။)၊ [[အရှေ့ပိုးကရင်ဘာသာစကား|အရှေ့ပိုးကရင်စာပေ]] တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သုံးနှုန်းသော ဘာသာစကားများသည် နေရာဒေသကိုလိုက်၍ ခြားနားမှုရှိသည်။<ref name="EncyBurma">''မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း''။ (၁၉၅၄)။ အတွဲ-၁၊ စာ-၉၆။ ရန်ကုန်: စာပေဗိမာန်။</ref> == နေထိုင်ရာ ဒေသများနှင့် လူဦးရေ ပြန့်နှံ့မှု == ကရင်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့ဘက် တောင်တန်းဒေသများမှသည် အောက်မြန်မာပြည် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသအထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ နေထိုင်ရာ ပထဝီဝင်ဒေသများကို အဓိက ပိုင်းခြားနိုင်သည်။<ref name="Marshall1922">Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma: A Study in Anthropology and Ethnology''. Ohio State University.</ref> [[ကရင်ပြည်နယ်]] (ယခင် သံလွင်ခရိုင်) သည် ကရင်လူမျိုးများ၏ အဓိက ဇာတိချက်ကြွေ ရိုးရာအခြေစိုက်ရာ ဒေသဖြစ်သည်။ [[ဘားအံမြို့]]၊ [[ကော့ကရိတ်မြို့]]၊ [[မြဝတီမြို့]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့]]၊ [[ဖာပွန်မြို့]]၊ [[သံတောင်ကြီးမြို့]] နှင့် [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့]] စသည့် မြို့နယ်များတွင် စကောကရင်၊ အရှေ့ပိုးကရင် နှင့် ဘွဲ၊ ပလေချီ စသည့် ကရင်မျိုးနွယ်စုများ ထူထပ်စွာ နေထိုင်ကြသည်။<ref name="Smith1991">Smith, Martin (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကရင်လူဦးရေ အများဆုံး ပျံ့နှံ့နေထိုင်သည့် ဒေသတစ်ခုမှာ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် [[ပုသိမ်မြို့|ပုသိမ်]]၊ [[မြောင်းမြမြို့|မြောင်းမြ]]၊ [[အိမ်မဲမြို့|အိမ်မဲ]]၊ [[ဝါးခယ်မမြို့|ဝါးခယ်မ]]၊ [[ဖျာပုံမြို့|ဖျာပုံ]]၊ [[မအူပင်မြို့|မအူပင်]]၊ [[ကျုံပျော်မြို့|ကျုံပျော်]]၊ [[ဟင်္သာတမြို့|ဟင်္သာတ]] နှင့် [[ဓနုဖြူမြို့|ဓနုဖြူ]] စသည့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ် မြို့နယ်များတွင် "အနောက်ပိုးကရင်" နှင့် "စကောကရင်" လူမျိုးများသည် ဗမာလူမျိုးများနှင့်အတူ ရောနှော၍ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ကာ အကြီးအကျယ် အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။<ref name="EncyBurma">''မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း''။ (၁၉၅၄)။ အတွဲ-၁၊ စာ-၉၆။ ရန်ကုန်: စာပေဗိမာန်။</ref> [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] အတွင်းရှိ ပဲခူးရိုးမ တောင်ခြေတစ်လျှောက်နှင့် စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်း ဒေသများတွင်လည်း ကရင်လူမျိုးများစွာ နေထိုင်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် [[တောင်ငူမြို့|တောင်ငူ]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့|ရေတာရှည်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့|ကျောက်ကြီး]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့|ညောင်လေးပင်]]၊ [[ရွှေကျင်မြို့|ရွှေကျင်]]၊ [[ထန်းတပင်မြို့ (တောင်ငူ)|ထန်းတပင်]] နှင့် ပြည်၊ သာယာဝတီ စသည့် မြို့နယ်များ၏ ကျေးလက်ဒေသများတွင် ကရင်ရွာများစွာ ရှိသည်။ တောင်ငူတောင်တန်းဒေသတွင် ပကူးကရင်၊ ကရင်ဖြူ (ဂေဘား) စသည့် မျိုးနွယ်စုများ အခြေစိုက်သည်။<ref name="Marshall1922"/> မြန်မာနိုင်ငံ တောင်ဘက်ပိုင်း ကမ်းရိုးတန်းဒေသများဖြစ်ကြသော။[[မွန်ပြည်နယ်]]တွင် [[သထုံမြို့|သထုံ]]၊ [[ဘီလင်းမြို့|ဘီလင်း]]၊ [[ကျိုက်ထိုမြို့|ကျိုက်ထို]]၊ [[မုဒုံမြို့|မုဒုံ]]နှင့် [[ရေးမြို့|ရေးမြို့နယ်]]များတွင် မွန်လူမျိုးများနှင့်အတူ ပိုးကရင် (အရှေ့ပိုး) နှင့် စကောကရင်များ နေထိုင်ကြသည်။ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]တွင် [[ထားဝယ်မြို့|ထားဝယ်]]၊ [[မြိတ်မြို့|မြိတ်]]၊ [[ဘုတ်ပြင်းမြို့|ဘုတ်ပြင်း]] နှင့် [[ကော့သောင်းမြို့|ကော့သောင်း]] ခရိုင်များ၏ တောင်တန်းလျှိုမြောင်များနှင့် မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် စကောကရင်မျိုးနွယ်စုများ ရှေးယခင်ကတည်းက ရွာတည်၍ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="SanCrombie1919">San C. Po, Dr. (1919). ''Burma and the Karens''. London: Elliott Stock.</ref> [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] အတွင်းရှိ [[အင်းစိန်မြို့နယ်|အင်းစိန်]]၊ [[မှော်ဘီမြို့နယ်|မှော်ဘီ]]၊ [[တိုက်ကြီးမြို့နယ်|တိုက်ကြီး]]၊ [[လှည်းကူးမြို့နယ်|လှည်းကူး]]၊ [[သန်လျင်မြို့နယ်|သန်လျင်]] နှင့် [[ကွမ်းခြံကုန်းမြို့နယ်|ကွမ်းခြံကုန်း]] စသည့် မြို့နယ်များတွင် ကရင်လူဦးရေ ထိုက်ထိုက်တန်တန် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ ထို့ပြင် [[ကယားပြည်နယ်]] (ကရင်နီဒေသ) နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း (ဖယ်ခုံနှင့် လွိုင်လင်ခရိုင်အချို့) တွင်လည်း ကရင်နွယ်ဝင် ကယား၊ ပဒေါင် (ကယန်း)၊ ပအိုဝ်း စသည့် ဆွေးမျိုးနွယ်စုများ ကပ်လျက် တည်ရှိနေထိုင်ကြသည်။<ref name="Smith1991"/> သမိုင်းကြောင်းအရ လည်းကောင်း၊ စစ်မက်ဘေးဒဏ်များကြောင့် လည်းကောင်း ကရင်လူမျိုး အများအပြားသည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] အနောက်ဘက် နယ်စပ်ဒေသများဖြစ်သည့် ချင်းမိုင် (Chiang Mai)၊ မဲဟောင်ဆောင် (Mae Hong Son)၊ တာ့ခ် (Tak) နှင့် ကန်ချနဘူရီ (Kanchanaburi) ခရိုင်များတွင် ရာစုနှစ်ချီ၍ အခြေချ နေထိုင်လျက်ရှိကြသည်။ ထို့ပြင် ဒုက္ခသည်အဖြစ်မှတစ်ဆင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၊ [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]] နှင့် [[ကနေဒါနိုင်ငံ]] စသည့် ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ တတိယနိုင်ငံအဖြစ် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချသွားကြသည့် ကရင်လူဦးရေလည်း သောင်းနှင့်ချီ၍ ရှိနေပြီဖြစ်သည်။<ref name="Khrueathong2021">Khrueathong, S. (2021). "The Karen Diaspora and Transnational Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies'', 52(2), 210–228.</ref> === ကပ္ပလီကျွန်း(အက်ဒမန်)ရှိကရင်လူမျိုး === <references group=" Maiti, Sameera. &quot;The Karen – A Lesser Known Community of the Andaman Islands (India)&quot;. CiteSeerX 10.1.1.517.7093." /> အိန္ဒိယပိုင်နက် ကပ္ပလီကျွန်း(အက်ဒမန်)တွင် ကရင်လူဦးရေ ၂,၅၀၀ ဦးရှိသည်။ မြန်မာ့ပင်လယ်ပိုင်နက် ကိုကိုးကျွန်းစုများအနီးရှိ ကရင်လူမျိုးအများစုမှာ အိန္ဒိယပိုင်နက် ကပ္ပလီကျွန်း(အက်ဒမန်ကျွန်း)နှင့် နီကိုဘာကျွန်းစုများ၏ ပြည်ထောင်စုပိုင်နက်အတွင်း မြောက်ပိုင်း ကပ္ပလီ ကျွန်းများ၏ မာယာဘွန်ဒါ တယ်ဆီးလ် တွင် ကန့်သတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့အားလုံးနီးပါးသည် နှစ်ခြင်းပရိုတက်စတင့်ခရစ်ယာန်များဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း ဆက်သွယ်ပြောဆိုရန်အတွက် ၎င်းတို့၏ဘာသာစကားကို ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း ကရင်မဟုတ်သော အိမ်နီးချင်းများနှင့် ဆက်သွယ်ရန်အတွက် ဒုတိယဘာသာစကားအဖြစ် ဟိန္ဒီဘာသာစကားကို အသုံးပြုကြသည်။ ==ထင်ရှားသော ကရင်လူမျိုးများ== *[[ဘခိုင်၊ မန်း|မန်းဘခိုင်]] - အာဇာနည် ခေါင်းဆောင်ကြီး ဝန်ကြီး *[[မန်းဝင်းမောင် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|မန်းဝင်းမောင်]] - ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက်သမ္မတ *[[စမစ်ဒွန်း]] - မြန်မာ့[[တပ်မတော်]] ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် * [[စောဘဦးကြီး]] - ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး ၏ ပထမဆုံး ခေါင်းဆောင် *[[ဘိုမြ၊ စော|ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစောဘိုမြ]] *[[နော်လွီဇာ ဘင်ဆင်]] - မယ်ဗမာ ၂ထပ်ကွမ်း *[[အောင်ဆန်းသူရိယ စောဘရီ]] *[[စောမြင့်၊ (အောင်ဆန်းသူရိယ)|အောင်ဆန်းသူရိယ စောမြင့်]] *မြန်မာ့ဂီတသမိုင်းတွင် ရောင်းအားအကောင်းဆုံး စံချိန်တင်ခဲ့သူအဆိုတော် [[ဗဒင်]] *အိုင်းရင်းခရော့စ် ([[Iron Cross|Iron Cross)]] တီးဝိုင်း ကိုတည်ထောင်သူ [[စောဘွဲ့မှူး]] *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] ဝန်ကြီးချုပ် [[မန်းဂျော်နီ]] *[[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နာယက]] [[မန်းဝင်းခိုင်သန်း]] *ဒေါက်တာ [[စင်သီယာမောင်]] - လူမှုကူညီရေးများအတွက် နိုင်ငံတကာမှ ဆုပေါင်း ၁၈ ခုတိုင်အောင် ချီးမြှင့်ခံရသူ *[[စိုးမြတ်မင်း (ဘောလုံးသမား)|စိုးမြတ်မင်း]] - မြန်မာ့လက်ရွေးစင်ဘောလုံးအသင်းခေါင်းဆောင် *[[ချစ်စမ်းမောင်]] - ဂစ်တာပညာရှင် *[[မန်းဘခင်]] *[[စောစံဘ]] *[[စောသာအေးကြီး]] == ကိုးကား == <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:ကရင်လူမျိုးစု]] gijg0nzickfn18o3tewy3k7ssldobjw 0 2641 1047655 1047596 2026-08-09T13:28:41Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047655 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group= Mon |native_name = {{native name|mnw|ဂကူမန်(ဂကူမည်)}}<br>{{native name|my|မွန်လူမျိုး}} |native_name_lang = mnw။ | image = 20200206 150859 Mon Girls in Mawlamyaing Myanmar anagoria.JPG | image_caption = Mon girls wearing traditional dress in [[Mawlamyine]] | flag = Flag of Mon State (2018).svg | flag_caption = မွန်ပြည်နယ်အလံ |pop = ခန့်မှန်း ၂.၅ – ၃ သန်း |region1 = {{flag|Myanmar}} |pop1 = ခန့်မှန်း ၂ သန်းခန့် |region2 = {{flag|Thailand}} |pop2 = ခန့်မှန်း ၁သန်းခန့် | region3 = {{flag|Laos}} | pop3 = 9000{{efn|name=burmese}} | region4 = {{flag|United States}} | pop4 = 8000{{efn|name=burmese}} | region5 = {{flag|Canada}} | pop5 = 650{{efn|name=burmese}} |rels= အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] |langs=[[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] |related=[[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] နှင့် အခြား [[ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဘာသာစကားပြောဆိုသူများ |image caption=ရိုးရာအဝတ်အစားနှင့် မွန်မိန်းကလေး (မော်လမြိုင်) }} '''မွန်လူမျိုး''' ({{lang-mnw|ဂကူမန်}}၊ {{lang-en|Mon people}}) သည် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဘာသာစကားနွယ်ဝင် [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] အုပ်စုတွင် ပါဝင်သော လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိက တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ မွန်လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းဒေသသို့ အစောဆုံး ဝင်ရောက်အခြေချနေထိုင်သူများထဲမှ တစ်စုဖြစ်ကြပြီး အနည်းဆုံး အေဒီ ၆ ရာစုမတိုင်မီကတည်းက ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း (ရာမညဒေသ) နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင် မြို့ပြနိုင်ငံတော်များဖြင့် ထူထောင်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="britannica">{{cite web |title=Mon |url=https://www.britannica.com/topic/Mon-people |publisher=Encyclopaedia Britannica}}</ref><ref name="Coedes">Coedès, George (1968). ''The Indianized States of Southeast Asia''. University of Hawaii Press. pp. 76–77.</ref> သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မွန်လူမျိုးများသည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းမှ ရွှေ့ပြောင်းလာစဉ်ကတည်းက စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ရေကြောင်းကုန်သွယ်မှုကို အခြေခံ၍ [[သထုံပြည်|သထုံ]] (သုဝဏ္ဏဘူမိ)၊ [[ဒွါရဝတီ|ဒွါရာဝတီ]] နှင့် [[ဟံသာဝတီ]]ကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် အင်ပါယာနှင့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။မွန်တို့သည် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ပါဠိစာပေ၊ အိန္ဒိယမှဆင်းသက် အက္ခရာများနှင့် ဗိသုကာယဉ်ကျေးမှုများ ပြန့်ပွားရာတွင် အရေးကြီးဆုံးသော ပေါင်းကူးတံတားအဖြစ် အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="britannica" /><ref name="Southworth">Southworth, William A. (2018). "The Mon-Khmer Contribution to Southeast Asian Civilisation". ''Journal of Southeast Asian Studies'', 49(2), 210–215.</ref> ၁၄ ရာစုမှ ၁၆ ရာစုအတွင်း တည်ထောင်ခဲ့သော ဟံသာဝတီပဲခူးနိုင်ငံတော်သည် မွန်တို့၏ နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေး အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည့် ရွှေခေတ်ဖြစ်ပြီး ရာဇာဓိရာဇ်၊ ရှင်စောပု၊ ဓမ္မစေတီတို့ကဲ့သို့သော ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် မင်းမြတ်များ အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Luce |first=G.H. |title=Old Burma – Early Pagan |year=1969 |publisher=J.J. Augustin}}</ref><ref>Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press. pp. 130–135.</ref> သို့သော် ၁၈ ရာစုတွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်သူ အလောင်းဘုရား၏ စစ်ပွဲအောင်မြင်မှုများကြောင့် မွန်တို့၏ ဟံသာဝတီနောက်ဆုံးနိုင်ငံတော် ပျက်စီးသွားခဲ့ရပြီးနောက်၊ မွန်လူမျိုး အမြောက်အမြားသည် ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ အစုအဝေးလိုက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="britannica" /><ref name="Hall">Hall, D.G.E. (1981). ''A History of South-East Asia''. Macmillan. pp. 462–465.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် မွန်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]တို့တွင် အဓိကပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြပြီး မိမိတို့၏ ထူးခြားလှပသော ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၊ ဘာသာစကားနှင့် စာပေတို့ကို စနစ်တကျ ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းလျက်ရှိသည်။ == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ == မွန်လူမျိုးများ သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] ကုန်းမကြီး ၌ သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ရှေးအကျဆုံး အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒအရ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရို-အာရှ]] ဘာသာစကားမိသားစုတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗေဒ သုတေသနများအရ မွန်လူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ဖွဲ့စည်းပုံသည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ သမိုင်းမတိုင်မီခေတ် လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။<ref name="Kutanan2018">Kutanan, W., et al. (2018). "Phylogeography and Linguistic Coevolution of Austroasiatic Speakers in Mainland Southeast Asia". ''Molecular Biology and Evolution'', 35(8), pp. 1970–1985.</ref> မွန်လူမျိုးများ၏ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Mitochondrial DNA / mtDNA) နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Y-Chromosome) တို့ကို သုတေသနပြုချက်များအရ မွန်အမျိုးသားများတွင် O-M95 (O1b1a1a) ဟုခေါ်သော Y-chromosome Haplogroup ကို မြင့်မားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဤ Haplogroup သည် ဩစထရို-အာရှ ဘာသာစကား ပြောဆိုကြသည့် [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]] နှင့် [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]] တို့တွင်လည်း အဓိက တွေ့ရှိရသည့် သီးသန့် မျိုးရိုးဗီဇ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Zhang2014">Zhang, X., et al. (2014). "Y-chromosome diversity in Austroasiatic-speaking populations reveals genetic continuity". ''Journal of Human Genetics'', 59(4), pp. 201–209.</ref>မိခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များတွင် B4, F1, M7 နှင့် R9 စသည့် Haplogroups များကို အဓိက တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းရှိ ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်နွှယ်နေသည်။<ref name="Kutanan2018" /> မျိုးရိုးတစ်ခုလုံးဆိုင်ရာ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များ (Genome-wide Association Studies) အရ မွန်လူမျိုးများသည် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]ရှိ [[ခမာလူမျိုး]]များနှင့်လည်းကောင်း၊ ထိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အခြား ဩစထရို-အာရှနွယ်ဖွားများနှင့်လည်းကောင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အနီးကပ်ဆုံး တူညီကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းတို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာကတည်းက တူညီသော ရှေးဦး ဘိုးဘေးများမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Lipson2018">Lipson, M., et al. (2018). "Ancient West-to-East genomic transformation in Eurasia and early Southeast Asian population history". ''Science'', 361(6400), pp. 92–95.</ref> ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဒေသတွင်း အတူတကွ ယှဉ်တွဲနေထိုင်ခဲ့ကြခြင်းကြောင့် မွန်လူမျိုးများ၏ အတွင်း၌ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]) နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်နွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]) ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ကူးလူးဆက်ဆံထားသည့် အထောက်အထားများကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော်လည်း မွန်လူမျိုးများ၏ ပင်မ မျိုးရိုးဗီဇ အောက်ခံ (Genetic Substrate) မှာမူ ဩစထရို-အာရှနွယ် ပင်မ DNA အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ကျန်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Srithawong2015">Srithawong, S., et al. (2015). "Genetic history of Isan people in northeastern Thailand". ''Annals of Human Genetics'', 79(4), pp. 260–272.</ref> အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသတွင်း တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့သည့် သမိုင်းမတိုင်မီ ကျောက်ချောခေတ်နှင့် ကြေးခေတ် ရှေးဟောင်း အရိုးစုများမှ ထုတ်ယူရရှိသော Ancient DNA (aDNA) ကို ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများ၏ ဒီအန်အေနှင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့ရာလွန်ခဲ့သော နှစ် ၄,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းမှ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စိုက်ပျိုးရေး အတတ်ပညာနှင့်အတူ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သော ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေးသမားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများတွင် အဓိက ပါဝင်နေကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="McColl2018">McColl, H., et al. (2018). "The prehistoric prehistoric human genomic history of Southeast Asia". ''Science'', 361(6400), pp. 88–92.</ref> မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသန လေ့လာချက်များအရ မွန်လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းတွင် ရှေးအကျဆုံး အခြေချခဲ့သည့် ဩစထရို-အာရှ မျိုးရိုးဗီဇ ပင်မအဆက်အနွယ်များဖြစ်ကြပြီး၊ Y-chromosome O-M95 Haplogroup ကို အခြေခံကာ အိမ်နီးချင်း တိဗက်-ဗမာနှင့် ထိုင်း-တိုင် မျိုးနွယ်စုများနှင့်လည်း သမိုင်းအစဉ်အဆက် မျိုးရိုးဗီဇ ကူးလူးဆက်ဆံမှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ == သမိုင်း == ခေတ်ဦးကာလတွင် မွန်တို့သည် အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ် မဲနမ်မြစ်ဝှမ်း (ယနေ့ ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း) တွင် အခြေချလျက် ၆ ရာစုမှ ၁၁ ရာစုအထိ ဒွါရဝတီ (Dvaravati) နိုင်ငံတော်နှင့် ၇ ရာစုမှ ၁၃ ရာစုအထိ ဟရိပုဉ္စယ (Haripunjaya/Haribhunchai) နိုင်ငံတော်တို့ကို ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံကာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ၊ အနုပညာဗိသုကာနှင့် ပလ္လဝအက္ခရာကို အခြေခံသည့် ကိုယ်ပိုင်စာပေတို့ကို အစောဆုံး လက်ခံကျင့်သုံး ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။ ၉ ရာစုခန့်တွင် မွန်တို့သည် မဲနမ်မြစ်ဝှမ်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ စစ်တောင်းနှင့် တနင်္သာရီဒေသများသို့ ပြန့်နှံ့ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး အိန္ဒိယနှင့် ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်မှုကို အခြေခံသည့် သထုံနိုင်ငံတော် (သုဝဏ္ဏဘူမိ) နှင့် ဥဿာပဲခူး (ခေတ်ဦးပဲခူး) နိုင်ငံတို့ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအထဲမှ သထုံနိုင်ငံတော်သည် ၁၀၅၇ ခုနှစ်တွင် ပုဂံပြည့်ရှင် [[အနော်ရထာမင်း]]၏ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီးနောက် မွန်တို့၏ သာသနာတော်၊ စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များသည် ပုဂံနေပြည်တော်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ အလုံးအရင်းဖြင့် စီးဆင်းပျော်ဝင်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်း မွန်နိုင်ငံများ ပုဂံအောက် ကျရောက်သွားချိန်တွင် မြောက်ပိုင်းရှိ မွန်တို့၏ ဟရိပုဉ္စယနိုင်ငံတော်သည် တောင်ဘက်မှ တန်ခိုးထွားလာသော ခမာအင်ပါယာ၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် အနောက်ဘက်မှ ပုဂံအင်ပါယာ၏ စစ်ရေးရည်မှန်းချက်များကြား ညှပ်ကာ ထူးခြားသော ဒေသတွင်း ပထဝီဝင်နိုင်ငံရေး ကစားကွက်များကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ပုဂံခေတ် [[အလောင်းစည်သူ|အလောင်းစည်သူမင်း]] လက်ထက်တွင် ပုဂံတပ်မတော်သည် ဟရိပုဉ္စယနယ်စပ်အထိ စစ်ချီလာခဲ့သဖြင့် ဟရိပုဉ္စယမွန်တို့သည် မိမိတို့ အချုပ်အခြာအာဏာ တည်မြဲရေးအတွက် မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသမှ တဖြည်းဖြည်း အင်အားကောင်းလာသော ရှမ်း-ထိုင်း အနွယ်စုများနှင့် စစ်ရေးအရ မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်း၊ အပေးအယူလုပ်ခြင်းများဖြင့် ပုဂံ၏ရန်ကို တန်ပြန်ခုခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း ၁၃ ရာစုနှောင်းပိုင်း ပုဂံအင်ပါယာ မွန်ဂိုကျူးကျော်မှုကြောင့် အားနည်းသွားချိန်တွင် ပထဝီနိုင်ငံရေးအခြေအနေ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ မွန်ဂိုရန်ကြောင့် တောင်ဘက်သို့ အလုံးအရင်း ရွှေ့ပြောင်းလာသော လာအို-ထိုင်းနွယ်ဖွား လန်နား (Lanna) ဘုရင် မန်ရိုင်း (King Mangrai) သည် ၁၂၉၂ ခုနှစ်တွင် လျှို့ဝှက်သူလျှိုဗျူဟာကို အသုံးပြုကာ ဟရိပုဉ္စယမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မွန်တို့၏ မြောက်ပိုင်းအင်ပါယာကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဟရိပုဉ္စယမှ ကွဲလွင့်သွားသော မွန်ပညာရှင်များနှင့် ဗိသုကာပညာရှင်များသည် ထိုင်းတို့၏ လန်နားနှင့် ဇင်းမယ် နိုင်ငံတော်သစ်များတွင် ပေါင်းစည်းအမှုထမ်းခဲ့ကြပြီး ယနေ့ထိုင်းယဉ်ကျေးမှုနှင့် စာပေအုတ်မြစ် ဖြစ်လာမည့် မွန်-ထိုင်း ယဉ်ကျေးမှုစပ်ကို ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းတွင်မူ ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်စီးသွားပြီးနောက် ၁၂၈၇ ခုနှစ်တွင် မွန်တို့သည် တစ်ကျော့ပြန် လွတ်လပ်ရေးကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့ကာ ကာလရှည်ကြာဆုံးနှင့် အင်အားအကြီးဆုံးသော "ဒုတိယ ဟံသာဝတီခေတ်" (ဝါရီရူမင်းဆက် သို့မဟုတ် မဂဒူးမင်းဆက်) ကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ မုတ္တမမြို့တွင် အခြေပြု၍ မွန်နိုင်ငံတော်ကို ပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့သူ ဝါရီရူမင်းသည် အိမ်နီးနားချင်း ထိုင်းတို့၏ သုခေါဒယ (ဆူကိုထိုင်း) နိုင်ငံတော်နှင့် မဟာမိတ်ပြုကာ အပြန်အလှန် နိုင်ငံရေးအရ အသိအမှတ်ပြုမှု ရယူခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ ဥပဒေလောကတွင် ထင်ရှားသည့် "ဝါရီရူဓမ္မသတ်" ကျမ်းကို ပြုစုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဆင်ဖြူရှင်ဗညားဦး (၁၃၄၈–၁၃၈၄) လက်ထက်တွင် မြို့တော်ကို ဟံသာဝတီ (ပဲခူး) သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ပဲခူးမြို့ကို မွန်တို့၏ ရွှေခေတ်ဗဟိုချက် ဖြစ်လာစေရန် အုတ်မြစ်ချခဲ့သည်။ ၎င်း၏သားတော် အာဇာနည်ဘုရင် [[ရာဇာဓိရာဇ်]] (၁၃၈၄–၁၄၂၁) လက်ထက်တွင် မွန်သုံးရပ် (ပုသိမ်၊ မြောင်းမြ၊ ဟံသာဝတီ) ကို အောင်မြင်စွာ စည်းလုံးသိမ်းသွင်းနိုင်ခဲ့ပြီး အင်းဝမင်းဆက်နှင့် နာမည်ကျော် [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်|နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်စစ်]]ကို အကြိတ်အနယ် ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ရာဇာဓိရာဇ်လွန်ပြီးနောက် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထူးခြားထင်ရှားသည့် မွန်ဘုရင်မကြီး [[ရှင်စောပု]] (၁၄၅၃–၁၄၇၂) ပေါ်ထွန်းခဲ့ပြီး ၎င်း၏လက်ထက်တွင် တိုင်းပြည်အေးချမ်းသာယာခဲ့သည်။ ရှင်စောပု၏ သားမက်တော် ဓမ္မစေတီမင်း (၁၄၇၂–၁၄၉၂) လက်ထက်တွင်မူ သီဟိုဠ် (သီရိလင်္ကာ) သို့ ရဟန်းတော်များ စေလွှတ်၍ ကလျာဏီသိမ်တော်ကို သမုတ်စေကာ သာသနာသန့်ရှင်းရေးနှင့် စီးပွားရေးကို အထူးပြုပြင်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ၎င်း၏ "ကလျာဏီကျောက်စာများ" မှာ ယနေ့တိုင် အရေးပါသော သမိုင်းအထောက်အထားများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မဂဒူးမင်းဆက်သည် နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်သော သုရှင်တကာရွတ်ပိလက်ထက် ၁၅၃၉ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူမင်းဆက် [[တပင်ရွှေထီး]]နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]]တို့၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့ရသည်။ ညောင်ရမ်းမင်းဆက် (တောင်ငူမင်းဆက်နှောင်းပိုင်း) အားနည်းလာချိန်တွင် မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ၁၇၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပဲခူးကို ဗဟိုပြု၍ ဟံသာဝတီနေပြည်တော်သစ် (တတိယ ဟံသာဝတီခေတ်) ကို ပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ မွန်တို့သည် အထက်မြန်မာပြည်သို့ စစ်ချီတက်ခဲ့ပြီး ၁၇၅၂ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အင်းဝမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ကာ ညောင်ရမ်းမင်းဆက်ကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ အင်းဝကျဆုံးပြီးနောက် မြန်မာပြည်တစ်ဝန်းလုံး ဟံသာဝတီမွန်တို့၏ အာဏာစက်အောက်သို့ ကျရောက်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အင်းဝမြောက်ဘက် မုဆိုးဖိုရွာ (ယနေ့ ရွှေဘိုမြို့) မှ ရွာသူကြီး [[အလောင်းမင်းတရား|ဦးအောင်ဇေယျ]] သည် မွန်တို့၏ သစ္စာခံရန် တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းပယ်ပြီး "အလောင်းမင်းတရား" ဘွဲ့ဖြင့် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ကာ ဟံသာဝတီမွန်တပ်များကို တော်လှန်တိုက်ခိုက်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့ရာမှ [[ကုန်းဘောင်- ဟံသာဝတီစစ်ပွဲများ|ကုန်းဘောင်–ဟံသာဝတီ စစ်ပွဲ]]ကြီး စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။၁၇၅၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကုန်းဘောင်တပ်များသည် မွန်တို့လက်အောက်ခံ အင်းဝမြို့တော်ကြီးကိုပြန်လှယ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၇၅၇ ခုနှစ်၊ မေလတွင် ပဲခူးမြို့တံခါးကို ဖောက်ဖျက်ကာ မြို့တော်ကြီးကို အပြီးသတ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဟံသာဝတီမင်း ဗညားဒလနှင့် မှူးမတ်များ ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရကာ မွန်တို့၏ လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် သမိုင်းဝင်မင်းဆက် ခေတ်တစ်ခုလုံး နိဋ္ဌိတံခဲ့ရသည်။မွန်လူမျိုးများသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ကိုယ်ပိုင်ဗိသုကာအတတ်ပညာ၊ သက္ကတနှင့် ပါဠိစာပေတို့ကို ထိန်းသိမ်းကာ (၉) ရာစုမှ (၁၁) ရာစု၊ (၁၃) ရာစုမှ (၁၆) ရာစုနှင့် (၁၈) ရာစုအတွင်း မြင့်မားသော ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသဖြင့် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ယနေ့တိုင် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ == ရိုးရာဝတ်စုံ == ရှေးဟောင်း မွန်နိုင်ငံတော်များဖြစ်သည့် [[သထုံပြည်|သထုံ]]နှင့် [[ဟံသာဝတီ]]ခေတ်များတွင် မွန်တို့သည် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သထုံခေတ်တွင် အမျိုးသားများသည် ခါးတောင်းကျိုက် ဝတ်ဆင်၍ ကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် ပခုံးစောင်းတဘက်များ အသုံးပြုကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို မြင့်မားစွာထုံးဖွဲ့ပြီး နားတောင်းကြီးများ ပန်ဆင်လေ့ရှိကာ ရင်စည်း နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref>ဦးချစ်သိန်း၊ "မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ်"၊ ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန။</ref>ဟံသာဝတီခေတ်အောက်မြန်မာပြည်၏ ရာသီဥတုနှင့်အညီ ပါးလွှာသော ချည်ထည်များကို အဓိက သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်နှင့် အရာရှိကြီးများသည် ပိုးထည်များကို ခန့်ညားစွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး ပခုံးစောင်းတဘက် (ဆဘိုင်) မှာ အဆင့်အတန်း၏ ပြယုဂ်ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Bauer |first=Christian |title=The Mon Language and Culture |year=1982}}</ref> ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် မွန်လူကြီး၊လူငယ်များ၊ ရဟန်းတော်များ၊ ဆရာ၊ဆရာမများ စုပေါင်း၍ ကော်မတီဖွဲ့စည်းကာ ရှေးခေတ်အဝတ်အစားများ/ အထောက်အထားများကို ပြန်လည်ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် မွန်ဒေသအစုံသို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။ ရရှိလာသော အထောက်အထားများပေါ်တွင် မူတည်၍ အားလုံးစုပေါင်းကာ မွန်ရိုးရာဝတ်စုံ၏ ပုံပန်းသဏ္ဏာန် နှင့် အရောင်ကို အတည်ပြု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Mon Traditional Dress |url=https://www.weavingecologies.com/patterns-link/mon-traditional-dress |access-date=2026-04-22 |website=Weaving Ecologies |language=en-US}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံကို အခါအားလျော်စွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်ကို အဓိကထား အသုံးပြုကြသည်။အမျိုးသားဝတ်စုံတွင် အဖြူရောင် ရင်စေ့ (သို့မဟုတ်) တိုက်ပုံအင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်၍ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်အဆင်းကြောင်းပါသော မွန်ရိုးရာကွက်ကျားလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်သည်။ ပခုံးတွင် မွန်ရိုးရာတဘက် ကို တင်လေ့ရှိသည်။အမျိုးသမီးဝတ်စုံတွင် အနီရောင် (သို့မဟုတ်) အဖြူရောင် ရင်စေ့အင်္ကျီ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်ကာ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်အခြေခံသော မွန်ရိုးရာ အပေါင်းလက္ခာပုံ လုံချည် သို့မဟုတ် ရက်ကန်းလုံချည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref>မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့၊ "မွန်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ" (၂၀၁၈)။</ref> အနီရောင် တဘက်ကို ပခုံးတွင် စနစ်တကျ ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။<ref>နိုင်ဘရှင်၊ "မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု"၊ မွန်စာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှု စာစောင်။</ref> == ဘာသာစကား နှင့် စာပေ == မွန်ဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော မွန်လူမျိုးတို့အသုံးပြုသည့် အရှေ့တောင်အာရှသုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မွန်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘောဒီးယား ဘာသာစကားနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပါသည် ယနေ့ မွန်ဘာသာစကားကို လူဦးရေ နှစ်သန်းကျော်သောသူများက ပြောဆိုလျက်ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွန်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအများစုသည် မွန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် တို့တွင်လည်း မွန်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။ မွန်လူမျိုး ကို [[မွန်ဘာသာ]]ဖြင့် ဂကူမည်(မန်) ဟုရေးသားသည်။ မွန်စာပေတွင် [[ဗျည်း]] (၃၅) လုံးရှိပြီး၊ [[သရ]] (၁၂) လုံး ရှိသည်။ မွန်စာပေသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အဟောင်းဆုံးစာပေစနစ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အော်စ်ထရိုအာရှာတစ် (Austroasiatic) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် မွန်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ မွန်စာပေ၏အစပြုကာလကို ခရစ်နှစ် ၆ ရာစုမှ ၁၀ ရာစုအတွင်းတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>Shorto, H. L. (1971). ''A Dictionary of the Mon Inscriptions from the Sixth to the Sixteenth Centuries''. Oxford University Press.</ref> မွန်စာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး၊ ဘရာဟ္မီ စာလုံးပုံစံသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာစာနှင့် ထိုင်း၊ ခမာ စာလုံးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာရာတွင် အရေးပါသော အခြေခံတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>Daniels, Peter T. & Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.</ref>ယနေ့ခေတ်တွင် မွန်စာပေသည် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပြီး၊ မွန်လူမျိုးတို့၏ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အရေးပါနေဆဲဖြစ်သည်။ === တူရိယာ === မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တူရိယာမှာ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] ဖြစ်သည်။ ==ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ== *ရှၚ်[[ဗုဒ္ဓဃောသ]](ရာမညပုတ္တော ဗုဒ္ဓဃောသော) - ပိဋကတ်သုံးပုံကို သီဟိုဠ်ဘာသာမှ ပါဠိသို့ဘာသာပြန်သူ *[[ရှင်အရဟံ]] - ဗုဒ္ဓသာသနာသန့်ရှင်း ထွန်းလင်းစေသူ *[[မနုဟာမင်း|မနူဟာမင်း]] (ခေါ်) မကုဋ- သုဝဏ္ဏဘူမိ သထုံမွန်မင်းဆက်၏ ၂၅ဆက်မြောက်မင်း *[[ရာဇာဓိရာဇ်]] (ခေါ်) ဗညားနွဲ့ - [[ဟံသာဝတီ]]မွန်မင်းဆက်၏ ၉ဆက်မြောက်မင်း၊ [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်]]၏ အထင်ကရစစ်ဘုရင် *[[အမတ်ဒိန်]] - ရာဇာဓိရာဇ်ဘုရင်၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်ကြီး *[[လဂွန်းအိန်၊ မဟာစော|လဂွန်းအိန်]] (မဟာစော) - ဟံသာဝတီဘုရင့်တပ်တော်၏ ရှေ့ဖျားချီစစ်မှူး ၊ အနှစ်လေးဆယ်စစ်၏ထင်ရှားသော မွန်သူရဲကောင်း * [[ရှင်စောပု]] - မွန်ဘုရင်မကြီး <ref>{{Cite web |title=Kaowao Burmese Version<!-- Bot generated title --> |url=http://www.kaowao.org/b/art08-24.php |accessdate=18 August 2013 |archivedate=22 June 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090622045437/http://www.kaowao.org/b/art08-24.php }}</ref> * [[ဓမ္မစေတီ|ဓမ္မစေတီမင်း]] (ခေါ်) ရာမာဓိပတိ- ဗုဒ္ဓဘာသာသာသနာတော် အတွက်ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် ထင်ရှားသော မွန်ဘုရင် * [[သမိန်ဗရမ်း]] - မွန်သူရဲကောင်း * အမတ်ကြီး [[ဗညားဒလ (ဝန်ကြီး)|ဗညားဒလ]] - ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်တည်ထောင်သူဘုရင့်နောင်၏ အတိုင်ပင်ခံဝန်ကြီးချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာသေနာပတိ *[[မဟာရဋ္ဌသာရ၊ သျှင်|ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ]] - အင်းဝခေတ်စာဆိုတော်ရဟန်း *[[:en:Rama_I|ဗုဒ္ဓ ယော့ဖာ စုဠာလောက]] (ရာမ၁) ''-'' ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူဘုရင်<ref>{{Cite web |date=2019-04-18 |title=ထိုင်းနိုင်ငံကို ကျွန်မဖြစ်အောင် ကာကွယ်ပေးတဲ့ ရာမမင်းဆက် |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-47977744 |access-date=2026-02-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *[[:en:Amarindra|အမရိန္ဒြာ]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူ ရာမ(၁)ဘုရင်၏ [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မိဖုရားခေါင်များ|မိဖုရားခေါင်]]ကြီး၊ ရာမ(၂)ဘုရင်၏ မယ်​တော် *[[ဗညားဒလ]] - ဒုတိယဟံသာဝတီမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံး ဘုရင် *မိတလထော - ဟံသာဝတီ တိဿရာဇာမင်းမိဖုရား *[[မကုဋ]] (ခေါ်) [[:en:Mongkut|မောင်းကွတ်]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ ချက္ကရီမင်းဆက်၏ ၄ဆက်မြောက်မင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံကိုခေတ်မှီအောင်အစပြုခဲ့သူ *[[မောင်ထော်လေး၊ စစ်ကဲ|မောင်ထော်လေး]] - စစ်ကဲ *ဦး[[နာအောက်၊ ဦး|နာအောက်]] - ကိုလိုနီခေတ် မီးသင်္ဘောသူဋ္ဌေး *[[သွင်၊ ဦး ဆာ|ဆာဦးသွင်]] - ကိုလိုနီခေတ် သူဌေးကြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံ [[ကုန်သည်များနှင့် စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းရှင်များအသင်း]]ကို စတင်တည်ထောင်သူ *[[မောင်ကြီး၊ ဆာ ဂျေအေ|ဆာဂျေအေမောင်ကြီး]] - ကိုလိုနီခေတ် မြန်မာလူမျိုး ပထမဆုံး ဘုရင်ခံ *[[မြန်မာ့ ပထမဆုံးများ|မြန်မာ့ ပထမဆုံး]] အနောက်တိုင်းဆရာဝန် [[ရှောလူး၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာရှောလူး]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ကာယဗလလေ့ကျင့်သူ ဒေါက်တာ[[ချစ်ထွန်း၊ ဦး (ဝေါ်လတာ)|ဝေါ်လတာချစ်ထွန်း]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ပါရဂူ [[ဘဟန်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာဘဟန်]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး နိုင်ငံတော်အဓိပတိ [[ဒေါက်တာဘမော်]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အမျိုးသမီး မင်းတိုင်ပင်အမတ် [[နှင်းမြ၊ ဒေါ်|ဒေါ်နှင်းမြ]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အသည်းအစားထိုးကုဆရာဝန်ကြီး [[နော်မန်လှ၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာနော်မန်လှ]] * ခေတ်စမ်းစာပေကို ဦးဆောင်ခဲ့သူ [[မင်းသုဝဏ်]] ( [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] ဦး[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ထင်ကျော်]]၏ ဖခင်) * [[:en:Apasra_Hongsakula|အပါစရာ ဟံသာကုလ]] - [[မယ်စကြဝဠာ]] ၁၉၆၅ *[[ဇာဂနာ(ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင်)|ဇာဂနာ]] - ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင် *[[ထူးအိမ်သင်]] - တေးရေးတေးဆို *[[ထုံချိုင်း မက်အင်တိုင်ယာ]] - ထိုင်း အဆိုတော် နှင့် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် *[[ကေအေတီ]] - တေးရေးဆရာ *[[မျိုးကျော့မြိုင်]] - တေးရေးတေးဆို၊ မြန်မာ့ ဟစ်ဟော့လောကကို စတင်ခဲ့သူ *ဗညားနိုင် - အိုင်းရင်းခရော့စ် ([[Iron Cross|Iron Cross)]] တီးဝိုင်းအဖွဲ့ဝင် *[[မင်းကိုနိုင်]] - ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် *ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] - ဒုတိယ သမ္မတ *[[:en:Anand_Panyarachun|အာနန်ပန်ယာချွန်]] - ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ် *[[နန္ဒာလှိုင်]] - မြန်မာရုပ်ရှင်မင်းသမီး *[[:en:Natapohn_Tameeruks|နက်သာပွန်တီမီရက်]] - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ Taew ဟု နိုင်ငံတကာတွင်ကျော်ကြားသူ *[[အိချောပို]] - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *ပပဝင်းခင် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *သင်ဇာဝင့်ကျော် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *[[အာဘွိုင်း]] - ဟစ်ဟော့အဆိုတော် *မိစန္ဒီ - အမျိုးသမီးဟစ်ဟော့အဆိုတော်<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.mmload.com/news/64534 |accessdate=12 November 2020 |archivedate=19 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210419064932/https://www.mmload.com/news/64534 }}</ref> *ထွန်းမင်းနိုင် - ဝမ်းချန်ပီယံရှစ်လက်ဝှေ့ချန်ပီယံ *ခိုင်သဇင်ငုဝါ - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *ဗညာဘုန်းပြည့်-သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *Lily Pantila Win - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ မော်ဒယ် == မွန်အလံများ == ({{mnw|အလာံဂကူမန်}}) <gallery> ဖိုင်:Flag of the Mon people.png|မြန်မာနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ ဖိုင်:Mon Thai Flag.jpg|ထိုင်းနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ ဖိုင်:The flag of the Mon people Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ အေဒီ၂၄၁-၂၁၈ ဖိုင်:Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ ဖိုင်:Swan-shaped national flag.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ- အေဒီ ၁၁၁၆ ဖိုင်:Flag of Mon State (2018).svg|[[မွန်ပြည်နယ်]]အလံ </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} <references/> 3drbb2gpiur1lcvbx5rgqn99pkz1rm1 0 2642 1047662 1041649 2026-08-09T13:35:39Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047662 wikitext text/x-wiki {{Infobox Ethnic group |group = ရခိုင်လူမျိုး <br/> (Rakhine people) |image = Flag of Rakhine.svg |image_caption = ရခိုင်အမျိုးသားအလံ |poptime = ၄,၁၀၀,၀၀၀ ခန့် |region1 = {{flag|Myanmar}} |pop1 = ၃,၁၀၀,၀၀၀ |ref1 = <ref>{{cite web|url= https://www.idea.int |title="Overviews of Myanmar's diversity"}}</ref> |region2 = {{flag|India}} |pop2 = ၅၀,၀၀၀ |ref2 = {{Cn}} |region3 = {{flag|Bangladesh}} |pop3 = ၁၁,၁၉၅ |ref3 = <ref>{{cite web|url=https://www.ucanews.com/news/last-of-bangladeshs-buddhist-rakhines-wage-a-losing-war/101748|title=Last of Bangladesh's Buddhist Rakhines wage a losing war}}</ref> |region4 = {{flag|Malaysia}} |pop4 = ၁၀,၀၀၀ |ref4 = <ref>{{Cite web |last=CNI |title=Rakhine and Chin refugees enter Malaysia more than before |url=https://cnimyanmar.com/index.php/english-edition/22925-rakhine-and-chin-refugees-enter-malaysia-more-than-before |access-date=2025-04-18 |website=cnimyanmar.com}}</ref> |region5 = {{Flag|United States}} |pop5 = ၂,၃၀၀ |ref5 = <ref>{{Cite web |date=2023-08-04 |title=Burmese Population in the USA |url=https://thebaci.org/2023/08/04/burmese-population-in-the-usa/ |access-date=2025-04-18 |website=The official website of Burmese American Community Institute}}</ref> |rels = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (အများစု) |langs = [[ရခိုင်ဘာသာစကား|ရခိုင်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] |related = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[မရမာကြီး လူမျိုး|မရမာကြီး]] နှင့် အခြား[[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာမျိုးနွယ်စု]]များ }} '''ရခိုင်လူမျိုး''' (သို့မဟုတ်) '''ရက္ခိုင်လူမျိုး''' ({{lang-en|Rakhine people / Arakanese}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွင် အဓိက အခြေစိုက်နေထိုင်ကြသော၊ သမိုင်းအစဉ်အလာနှင့် ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှု ထည်ဝါခိုင်ခံ့သည့် ဌာနေတိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၄% ခန့် ရှိသည်။ ရခိုင်လူမျိုးများသည် ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း၊ ကိုယ်ပိုင်အချုပ်အခြာအာဏာဖြင့် ဓညဝတီ၊ ဝေသာလီ၊ လေးမြို့ နှင့် မြောက်ဦး ဟူ၍ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ခေတ်ကြီးလေးခေတ်ကို တည်ထောင်ကာ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ထွန်းကားခဲ့သည့် သမိုင်းကြောင်းရှိသည်။<ref>တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ ရခိုင် (၁၉၇၆) စာမျက်နှာ ၁၄၁-၁၄၇</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |title=Burma - The World Factbook |publisher=CIA |access-date=12 October 2023 |archive-date=10 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210210200835/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |url-status=dead }}</ref> [[မနုဿဗေဒ]]နှင့် [[ဘာသာဗေဒ]] သမိုင်းကြောင်းအရ အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသသို့ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်]] များ ဖြစ်ကြပြီး၊ ထိုဒေသတွင် ရှိနှင့်ပြီးသားဖြစ်သော ရှေးဦးအခြေစိုက် လူ့အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ကာလရှည်ကြာစွာ ထိတွေ့နှီးနွှာကာ ရခိုင်ဟူသော ကိုယ်ပိုင်အမှတ်လက္ခဏာကို ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma: Languages and History''. Oxford University Press. pp. 78–82.</ref><ref>Charney, Michael W. (2005). ''Where Crowds of Ships Meet: A History of Arakanese Cultural Integration''. IIAS. pp. 12–15.</ref> ရခိုင်ဒေသသည် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် ကမ်းခြေနှင့် ထိစပ်နေသဖြင့် ရှေးယခင်ကပင် နိုင်ငံခြား တိုင်းပြည်များနှင့် ပင်လယ်ရေကြောင်း ဆက်သွယ်ရေး၊ ကုန်သွယ်ရေး လွယ်ကူခဲ့ပြီး အနောက်ဘက် ကမ္ဘာနှင့် အရှေ့တောင်အာရှကို ချိတ်ဆက်ပေးရာ ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းကူးတံတားကြီးအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ == နေထိုင်သည့် နေရာ == ရခိုင်လူမျိုးသည် ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် အများစု နေထိုင် ကြပြီး။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသ အနှံအပြားတွင် အနည်းနည်း နေထိုင်ကြသည်။ အထူးသဖြင့်ချင်း ပြည်နယ် ပလက်ဝခရိုင်နှင့် ရန်ကုန်မြို့ ဖြစ်သည်။ ရခိုင်ပြည်နယ် စစ်တွေခရိုင်၊ မြောက်ဦးခရိုင်၊အမ်းခရိုင်၊ပေါက်တောခရိုင်၊သံတွဲခရိုင်၊ တောင်ကုတ်ခရိုင်၊ ကျောက်ဖြူခရိုင်တွင် အများဆုံး နေထိုင် သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၃,၁၀၇,၀၀၀ လူဦရေး ၄% နေထိုင်သည်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ ဖလောင်းချိန်းမြို့ ရခိုင်လူမျိုး အနည်းနည်းနေထိုင်သည်။ စုစုပေါင်း လူဦရေး ၂၀၀၀၀ ကျော် နေထိုင်သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ တြိပူရပြည်နယ်တွင် အများဆုံးနေထိုင်ကြပြီး စုစုပေါင်း လူဦရေး ၃၂,၀၀၀ ကျော် နေထိုင်သည်။ == အခေါ်အဝေါ် == ရခိုင်လူမျိုးများအား ရခိုင်၊ ရက္ခိုင်၊ အာရကန်၊ မောဂ် စသဖြင့်ခေါ်ဝေါ်မှုများလည်းရှိကြသည်။ ရခိုင် ဆိုသောစကားသည် ပါဠိ စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်။ ရက္ခိတ (အမျိုးကို စောင့်ရှောက်သူ)ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ရခိုင်လူမျိုးအချိုသည့် ရက္ခိုင် ဟု ခေါ်ဆိုသည့်ကို နှစ်သက်ကြသည်။ ရခိုင်=ရက္ခိုင် အသံထွက် တူသည့် အဓိပ္ပာယ်အရလည်းတူသည်။ အာရကန် ဆိုသောစကားသည် ပါဠိ စကား အာရက္ခမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး မိမိကိုယ်ကိုလည်းကောင်း ပတ်ဝန်းကျင်နိုင်ငံများကိုလည်းကောင်း စောင့်ရှောက်ခြင်း စောင့်ရှောက်သည့်လူမျိုးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အထူးသဖြင့် အနောက်တိုင်း စာပေများတွင် အသုံးများသည်ကို တွေ့ရသည်။ မောဂ်ဟူသော အခေါ်အဝေါ်မှာ ဘင်္ဂလီစာပေများတွင် ရခိုင်လူမျိုးများအား ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲသော စကားလုံးဖြစ်သည်။ ရခိုင်တို့သည် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားရှင် ပွင့်တော်မူရာ အိန္ဒိယပြည်မြောက်ပိုင်းမှ မဂဓတိုင်းသားများဖြစ်ကြသည်။ ယင်းမှ ဆင်းသက်လာသော အနွယ်တော်များ ဖြစ်သောကြောင့် မဂဓတိုင်းသားများ မောဂ် ဟုခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ == ပေါ်ပေါက်လာပုံ == ရခိုင်လူမျိုးတို့၏ မူလဇာစ်မြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား အယူအဆ အမျိုးမျိုး ရှိသော်လည်း အခြေခံအားဖြင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] မျိုးနွယ်စုများ အနောက်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုမှ မြစ်ဖျားခံသည်ဟု လက်ခံထားကြသည်။ ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း ကျောက်လက်နက်ကိရိယာများ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုအရ ဤဒေသတွင် ကျောက်ခေတ်ဦးကာလကတည်းက လူသားများ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသော်လည်း ထိုမူလနေထိုင်သူများမှာ မည်သည့်လူမျိုးဖြစ်သည်ကိုမူ တိကျစွာ အတည်မပြုနိုင်သေးပေ။<ref name="Cultural1976">တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ (ရခိုင်)၊ ၁၉၇၆၊ စာမျက်နှာ ၃၃-၃၆။</ref> ဘာသာဗေဒနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အထောက်အထားများအရ ရခိုင်လူမျိုးသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ရခိုင်ဘာသာစကားသည် တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]] (Lolo-Burmese) ထဲတွင် ပါဝင်ပြီး [[မြန်မာဘာသာစကား]]နှင့် အလွန်နီးကပ်သော ဆက်စပ်မှုရှိသည်။ ရခိုင်လူမျိုးတို့သည် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ရုပ်သွင်ပြင်ဆိုင်ရာ လက္ခဏာများ ဖြစ်သော မျက်နှာပုံစံ၊ ခန္ဓာကိုယ်ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် အသားအရေတို့တွင် တူညီမှုရှိကြပြီး၊ အေဒီ ၉ ရာစုမတိုင်မီကပင် ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းကို ဖြတ်ကျော်၍ ကမ်းရိုးတန်းဒေသသို့ ဝင်ရောက်အခြေချခဲ့သော ရှေးဦးဗမာနွယ်ဝင်များ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Charney2005">Charney, Michael W. (2005). ''History of Modern Burma''. Cambridge University Press.</ref> ရခိုင်ပြည်နယ်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းနှင့် နီးကပ်စွာ တည်ရှိနေသဖြင့် ရှေးယခင်ကတည်းက အိန္ဒိယနွယ်ဝင် [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန်]] များ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများအတွက် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ဓညဝတီနှင့် ဝေသာလီခေတ် ကျောက်စာများနှင့် အနုပညာလက်ရာများတွင် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးမှုကို အထင်အရှား တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ရခိုင်လူမျိုးတို့သည် အနောက်ဘက်မှ ဝင်ရောက်လာသော အာရီယန် (Aryan) နွယ်ဝင်များနှင့် သွေးချင်းနှောမှု ရှိနိုင်သော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အဓိကအားဖြင့် တိဗက်-ဗမာနွယ် များသာ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). ''Le Royaume d'Arakan, Birmanie''. École française d'Extrême-Orient.</ref> ==မျိုးရိုးဗီဇ== ရခိုင်လူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် တိဗက်-ဗမာမျိုးရိုးအုပ်စုနှင့် [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန် အုပ်စု]]များမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု သုတေသနများအများစုက ဆိုကြသည်။ သုတေသနများအရ ရခိုင်တို့တွင် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]]တွင် တွေ့ရသော အဖမျိုးရိုး Y-DNA haplogroups ဖြစ်သည့် O-M122 နှင့် D-M174 တို့ အများအပြားပါဝင်နေပြီး၊ အိန္ဒိယတိုက်ငယ်မှ အိန္ဒို-အာရိယန်နွယ် Haplogroup R1a နှင့် H-M69 တို့ကိုလည်း အချို့တွင် တွေ့ရသည်။ ဤအချက်အလက်များသည် ရခိုင်တို့သည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တောင်အာရှ တစ်လျှောက်ရှိ လူမျိုးအုပ်စုများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရသက်ဆိုင်မှုရှိကြောင်း ပြသနေသည်။<ref>Kayser, M. et al. (2006). "The Genetic Legacy of the Austronesian Expansion". ''American Journal of Human Genetics'' 79(3): 581–593.</ref><ref>Thangaraj, K. et al. (2005). "Reconstructing the Origin of Andaman Islanders". ''Science'' 308(5724): 996.</ref><ref>van Driem, George (2014). ''The Tale of Two Rakhines: Genetic and Linguistic Perspectives on the Peoples of Western Burma''. Leiden University Press.</ref> == သမိုင်းကြောင်း == === ဓညဝတီခေတ် === ရခိုင်ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌ ရေးသားဖော်ပြချက်အရ ရခိုင်ပြည်သည် ခေတ်ကြီးလေးခေတ်ဖြင့် ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း တည်ရှိခဲ့သည်။ ပထမဓညဝတီ (ဘီစီ ၃၃၂၅-၁၅၀၇) ကို [[မာရယု]]မင်းက တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်ရှေးဟောင်းသုတေသနအမြင်အရ ဤကာလသည် ကျောက်ခေတ်နှောင်းပိုင်းသာ ဖြစ်သဖြင့် မြို့ပြနိုင်ငံအဆင့် တည်ရှိရန် ခိုင်မာသော သက်သေမတွေ့ရသေးပေ။ ဒုတိယဓညဝတီ (ဘီစီ ၁၅၀၇-၅၈၀) ကို သာကီနွယ်ဖြစ်သော ကံရာဇာကြီးက တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသော်လည်း၊ သမိုင်းအချက်အလက်အရ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာသည် ဘီစီ ၆ ရာစုခန့်မှသာ ပွင့်တော်မူခဲ့သဖြင့် ဗုဒ္ဓမပွင့်မီ နှစ်ပေါင်း ၁၀၀၀ ကျော်စော၍ သာကီနွယ်များ ရောက်ရှိလာသည်ဆိုခြင်းမှာ အချိန်ကာလ လွဲချော်မှု (Anachronism) ရှိနေသည်။ တတိယဓညဝတီ (ဘီစီ ၅၈၀-၃၂၇) တွင် စန္ဒသူရိယမင်း စိုးစံခဲ့ပြီး ဗုဒ္ဓနှင့် ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်ကာ [[မဟာမုနိရုပ်ပွားတော်]]ကို သွန်းလုပ်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ရာဇဝင်၌ မဂဓလူမျိုးများနှင့် သာကီအနွယ်များ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြခြင်းမှာ ရှေးဦးရခိုင်ဒေသနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုအကြား အဆက်အသွယ်ရှိမှုကို ဖော်ပြလိုခြင်းဖြစ်နိုင်သော်လည်း၊ မနုဿဗေဒနှင့် DNA အထောက်အထားများအရ ရခိုင်ဒေသကို မူလအခြေချသူများသည် တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင်များသာ ဖြစ်ကြသည်။ === ဝေသာလီခေတ် === {{seealso|ဝေသာလီခေတ်}} ဝေသာလီခေတ် (အေဒီ ၃၂၇-၈၁၈) ကို မင်းဆက် ၁၂ ဆက် စိုးစံခဲ့သည်။ ဤခေတ်သည် ဒင်္ဂါးပြားများနှင့် [[အာနန္ဒစန္ဒြကျောက်စာ]] (အေဒီ ၈ ရာစု) ကဲ့သို့သော ခိုင်မာသည့် သမိုင်းအထောက်အထားများ စတင်တွေ့ရှိရသည့် ခေတ်ဖြစ်သည်။ ဝေသာလီခေတ်တွင် သင်္သကရိုက်ဘာသာနှင့် ပျူစာပေများ ထွန်းကားခဲ့ပြီး၊ ဘာသာရေးအရ မဟာယာနနှင့် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာတို့ ရောနှောထွန်းကားခဲ့ကြောင်း တွေ့ရသည်။<ref>တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ ရခိုင် ၁၉၇၆ စာမျက်နှာ ၁၄၃-၁၄၄</ref> === လေးမြို့ခေတ် === လေးမြို့ခေတ် (အေဒီ ၈၁၈-၁၄၃၀) တွင် ပဉ္စာ၊ ပရိန်၊ လောင်းကြက် စသည့် မြို့တော်များကို အခြေပြု၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဤခေတ်သည် ဗဟိုအာရှနှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်မှ ဆင်းသက်လာသော တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် ဗမာစုများ (Burmish groups) ရခိုင်ဒေသသို့ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာပြီး ဒေသခံမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ယနေ့ခေတ် "ရခိုင်လူမျိုး" အသွင်စတင်ပေါ်ပေါက်လာသည့် ကာလဖြစ်သည်။ ပထမပရိန်ခေတ်တွင် ပုဂံအင်ပါယာ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ခံခဲ့ရသော်လည်း၊ ရခိုင်တောင်ပိုင်းဒေသများသည် ၁၃ ရာစုအထိ သီးခြားလွတ်လပ်စွာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရသည်။<ref>တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ ရခိုင် ၁၉၇၆ စာမျက်နှာ ၁၄၄-၁၄၅</ref> === မြောက်ဦးခေတ် === {{seealso|မြောက်ဦးနေပြည်တော်}} မြောက်ဦးခေတ် (အေဒီ ၁၄၃၀-၁၇၈၄) ကို မင်းစောမွန်က တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဤခေတ်သည် ရခိုင်သမိုင်းတွင် စီးပွားရေး၊ စစ်ရေးနှင့် အနုပညာ အထွန်းတောက်ဆုံး ရွှေခေတ်ဖြစ်သည်။ ရခိုင်ဘုရင်များသည် အစ္စလာမ်ဘွဲ့အမည်များကိုပါ အသုံးပြု၍ ဘင်္ဂလားအကူအညီဖြင့် နိုင်ငံတော်ကို အင်အားတောင့်တင်းအောင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မြောက်ဦးခေတ်သည် နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်မှုနှင့် ဆက်ဆံရေး အားကောင်းခဲ့ပြီး၊ အေဒီ ၁၇၈၄ ခုနှစ်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်၏ သိမ်းပိုက်ခြင်းကို ခံရသည်အထိ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော် ကြာမြင့်ခဲ့သည်။<ref>တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ ရခိုင် ၁၉၇၆ စာမျက်နှာ ၁၄၆-၁၄၇</ref> === ကုန်းဘောင်ခေတ် === မဟာသမ္မတရာဇာ ရခိုင်ဘုရင် လက်ထက် ၁၇၈၆ ခုနှစ်တွင် မြောက်ဦး‌‌နေပြည်တော် (ရခိုင်ပြည်၊ရခိုင်နိုင်ငံ)ကို ဘိုးတော်ဘုရားမှ လွှတ်သည် သတိုးမင်းစော ဦးဆောင်သော တပ်များမှ တိုက်ခိုင်ခြင်ကြောင်း ရခိုင်နိုင်ငံ ပြိုကွဲခဲသည်။ ကုန်းဘောင်ဧကရာဇ်နိုင်ငံတော် သည် ရခိုင်ပြည်ကို ၁၈၂၆ ခုနှစ်အထိ နှစ်ပေါင်း ၄၀ အုပ်ချုပ်ခဲသည်။<ref>https://my.m.wikipedia.org/wiki/%E1%80%9B%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%B1%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8</ref> === ဗြိတိသျှခေတ် === ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ် ၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် ရန္တပိုစာချုပ်အရ ဗြိတိသျှ လက်အောက်သို့ ရခိုင်ပြည်ကြရောက်သွားသည်။ ဗြတိသျှသည့် ရခိုင်ပြည်ကို [[ရခိုင်တိုင်း]] အဖြစ် အုပ်ချုပ် ခဲသည်။ [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]] ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ပြည်သည် ဂျပန်တို့ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် မဟာမိတ်တပ်များ အကူအညီဖြင့် ဗြိတိသျှတပ်များ ရခိုင်ပြည်ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဗြိတိသျှတို့ထံမှ လွတ်လပ်ရေးရပြီးသည့်နောက် ရခိုင်ပြည်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒေသ အဖြစ် တည်ရှိခဲသည်။<ref>https://my.m.wikipedia.org/wiki/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8</ref> === မြန်မာနိုင်ငံ === ရခိုင်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ လွှတ်လပ်ရေးအတွက် စွမ်းစွမ်းတမန် ဆောက်ရွက် ပေခဲသည်။ ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များမှ ဆရာတော် ဦးဥတ္တမနှင့် ဦးအောင်ဇံဝေ၊ ဦးမေအောင် တိုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရသည် ရခိုင်လူမျိုးကို လူမျိုးစုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုသည်။<ref name="pyithu"/> သိုပေမယ့် ရခိုင်ပြည်နယ်မရရှိပေ ၁၉၇၄ ခုနှစ် ဦနေဝင်း မြန်မာဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ လက်ထက်မှ အခြေခံဥပဒေအရ ဒီဇင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်တိုင်းမှ ရခိုင်ပြည်နယ်အဖြစ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ရခိုင်လူမျိုးအများစု‌ နေထိုင်သည် ရခိုင်ပြည်တွင် ခွဲထွက်ရေးလှုပ်ရှားမှုများကို ၁၉၆၇ ခုနှစ်မှစ၍ ယခုအထိ တွေရသည်။<ref>https://www.dmgburmese.com/%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%B8/47-rke-day.html</ref> == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ရခိုင်လူမျိုးများသည် တိဗက်-ဗမာအုပ်စုအောက်ရှိ လိုလို-ဗမာအုပ်စု တွင်ပါဝင်ပြီး၊ ဗမာ၊ အင်းသား နှင့် တောင်ရိုး တို့နှင့် မျိုးရိုးစပ်ဆိုင်မှုရှိကြသည်။ သို့သော် ရခိုင်တို့၏ ဘာသာစကားနှင့်ယဉ်ကျေးမှုသည် ပင်မဗမာအုပ်စုများထက် အင်ဒို-အာရိယန် လွှမ်းမိုးမှုများ ရှိနေသည်ဟု သုတေသနများက ဖော်ပြထားသည်။ ရခိုင်ဘာသာသည် ဗမာဘာသာနှင့်အတူ လိုလို-ဗမာအုပ်စုမှ ဗမာနွယ်ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သော်လည်း၊ အသံအနေအထားနှင့် အချို့သော ဝေါဟာရများအပေါ်တွင် ပင်မဗမာဘာသာထက် ပိုမိုဟောင်းသော လက္ခဏာများ ထိန်းသိမ်းထားစဲဖြစ်သည့်အပြင်<ref>Okell, John (1995). ''Three Lectures on Burmese Speech, Grammar and Writing''. SOAS University of London.</ref><ref>Bradley, David (2007). ''Language Endangerment and Language Maintenance in the Tibeto-Burman Languages''. Pacific Linguistics.</ref><ref>van Driem, George (2014). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook''. Brill.</ref>တခြားဗမာနွယ်များဖြစ်သည့် အင်းသားနှင့် ဓနုတို့မှာ ဗမာအင်ပါယာများနှင့် ပိုဆက်နွယ် သဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ ဗမာနှင့်ပိုမိုဆင်တူသော်လည်း၊ ရခိုင်တို့တွင် တောင်အာရှနှင့် အိန္ဒိယသက်ရောက်မှုများ ပိုမိုသိသာသည်။ ထို့ကြောင့် ရခိုင်တို့ကို လိုလို-ဗမာအုပ်စုအတွင်းရှိ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်သည့် ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုခွဲအနေနဲ့ သတ်မှတ်နိုင်သည်။<ref>Lieberman, Victor (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c.800–1830''. Cambridge University Press.</ref> '''ဘာသာစကား'''{{see also|ရခိုင်ဘာသာစကား}} ဘာသန္တရ သုတေသနနည်းအရ ရခိုင်စကားသည် မြန်မာနွယ်ဖွား စကားစုများတွင် ပါဝင်ပြီး [[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] စသည့် ဒေသသုံးစကားကွဲများနှင့် နီးစပ်မှုရှိသည်။ရခိုင်လူမျိုးတို့ သည် ရခိုင်ဘာသာစကားနှင့် မြန်မာဘာသာစကားကို အများဆုံး ပြောဆိုကြသည်။ ရခိုင်ဘာသာစကားနှင့် မြန်မာဘာသာစကားသည် အတော်များများတူပြီး ရသံ /r/ နှင့် ဂျသံ /j/ ထွက်ကွာသည်။ ဒေသအလိုက် ရခိုင်ဘာသာစကား အနည်းငယ် ကွဲသည်။<ref>တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ ရခိုင် ၁၉၇၆ စာမျက်နှာ ၂၈နှင့် ၃၆</ref> ===စာပေ=== ရခိုင်စာပေသည် ဓည၀တီခေတ် (အေဒီ တစ်ရာစု) ခန့်က စတင် ထွန်းကားခဲ့ကြောင်းအထောက်အထား တွေ့ရသည်။ ဓညဝတီ မြို့ဟောင်းအနီးမှ တောင်ပေါက်ကြီးကျောက်စာတွင် အသောကခေတ်က အသုံးပြုခဲ့သော ဗြဟ္မီအရေးအသားဖြင့် ရေးထိုးထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ဝေသာလီခေတ် (အေဒီ လေးရာစုမှ ဆယ်ရာစု) တွင် ရခိုင်စာပေ ထွန်းကားမှုသည် ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ အေဒီ ခြောက်ရာစု ဂုပ္ပတ အက္ခရာ ဖြင့် ရေးထိုးထားသော ယေဓမ္မာ ရခိုင်ကျောက်စာများစွာကို တွေ့ရသည်။ ဝေသာလီခေတ်တွင် ကျောက်စာသာမက မော်ကွန်းလင်္ကာ၊ သျွှန်းလိုက်ရတု၊ စသည့် ရတုကဗျာများ ထွန်းကားခဲ့သည်။လေးမြို့ခေတ် (အေဒီ ၁၁ ရာစု ၁၅ ရာစု) တွင် ကျောက်စာအရေးအသားများနှင့် အတူ ကဗျာစာပေများလည်း ထွန်းကားသည်။ ဗျည်း ၃၃ လုံးလင်္ကာမှာ လေးမြို့ခေတ်တွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ရခိုင်လူမျိုးများ၏ စာပေမှာ သင်္သက္ကရိုက် စာပေဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ [[File:ArakanLiterature46thA.D.jpg|thumb|right|300px|[[အေဒီ]] ၄ ရာစုမှ ၆ ရာစုအထိ အသုံးပြုခဲ့သော ရခိုင်ပြည်သုံး အက္ခရာ<ref>[http://rakhinesthought.blogspot.com/2009/02/arakanese-font-launched.html ရခိုင့္အေတြးအေခၚ: Arakanese Font launched<!-- Bot generated title -->]</ref>]] ==ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ရခိုင်လူမျိုးတို့သည် များသောအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ အခြေခံထား၍ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ရခိုင်လူမျိုးတို့၏ စာပေ၊ ဂီတ နှင့် အနုသုခုမပညာရပ်တို့သည် ဘာသာရေးကို အခြေခံပြီး တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ရခိုင်လူမျိုးတို့၏ ကျင်ကိုင်ခြင်းအားကစားနှင့် ဆီမီးခွက်အကတို့သည် ထင်ရှားသည်။ === ရခိုင်အမျိုးသားသင်္ကေတ === ရခိုင်လူမျိုးများ လက်ခံသော အမျိုးသားသင်္ကေတ ၃ သင်္ကေတ ရှိသည်။ ထို့သင်္ကေတများမှ အောက်ပါအတိုင် ဖော်ပြထားသည်။ * နဝရူပ ဗျာလ သတ္တဝါ ၉ မျိုး၏ ရုပ်အဆင်းရှိသော ဒဏ္ဍာရီဆန်‌သော သတ္တဝါ ဖြစ်သည်။ ဗျာလသည် နဝရူပ ရုပ်တုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဗျာလရုပ်တုများကို ဝေသာလီခေတ် သာသနိက အဆောက်အအုံများတွင် စတင်တွေ့ ရှိရသည်။<ref>https://my.m.wikipedia.org/wiki/%E1%80%94%E1%80%9D%E1%80%9B%E1%80%B0%E1%80%95</ref> [[File:Bya La statue in Sittwe.jpg | thumb | နဝရူပ ဗျာလ စစ်တွေမြို့ ဗျူးပွိုင့်]] * ရခိုင်အမျိုးသားအလံတော် (ရခိုင်ပြည်နယ်အလံတော်) (ခ)အောက်အလံကို ရခိုင်ပြည်နယ်အစိုးရနှင့် ရခိုင်လူမျိုးများ အသုံပြုကြသည်။ အပေါ်ပိုင်းအဖြူရောင် အောက်ပိုင်း အနီရောင် အလယ်တွင် ဝေသာလီခေတ် ရခိုင်ဒင်္ဂါး၏ ပန်းဖက်ပုံအဖြူ‌ရောင်ကို အပြာရောင်ဝိုင်ထား သည်။ {{Infobox flag | Name = ရခိုင်ပြည်နယ်အလံတော် | Image = Flag of Rakhine.svg }} * ရခိုင်အမျိုးသား တံဆိပ် (ရခိုင်ပြည်နယ် တံဆိပ်)သည် ဝေသာလီခေတ် ရခိုင်ဒင်္ဂါး၏ ပန်းဖက်ပုံ ဖြစ်သည်။ ရခိုင်အမျိုးသားအလံတော် (ရခိုင်ပြည်နယ်အလံ) အလယ်တွင်လည် တွေရသည်။<ref>https://my.m.wikipedia.org/wiki/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA_%E1%80%90%E1%80%B6%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA_%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%B6</ref> [[File:Rakhinelogo.jpg|250px|thumb|ရခိုင်ပြည်နယ်တံဆိပ်]] === ဘာသာရေး === {{see also|ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ}} ရှေးဦးပိုင်းတွင် ရခိုင်လူမျိုးတို့သည် [[ဟိန္ဒူဘာသာ|ဟိန္ဒူအယူဝါဒ]]ကိုလက်ခံကိုးကွယ်ကြပြီး နောက်ပိုင်းတွင်မူ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကိုးကွယ်သူများဖြစ်လာကြသည်။ ရှေးအစဉ်အဆက်ကတည်းက ဘာသာရေးကိုရိုသေကိုင်းရှိုင်းကြသည်။ ရခိုင်လူမျိုးတို့သည် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကိုအများစုကိုးကွယ်ကြသည်။ ရခိုင်လူမျိုးသည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ ပထမဦးဆုံးသော ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်သည့် လူမျိုး ဖြစ်ကြသည်။<ref>https://joshuaproject.net/people_groups/13207</ref> === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ယခင်က အိန္ဒိယတို့နှင့် ဆင်တူသော ဝတ်စားဆင်ယင်မှုမျိုးရှိခဲ့သည်။ သို့သော် [[မြောက်ဦးနေပြည်တော်|မြောက်ဦးခေတ်]] ကုန်ဆုံးချိန်မှ စ၍ ရခိုင်တို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုများ၊ ယဉ်ကျေးမှုများ မှေးမှိန်လာပြီး [[ဗမာလူမျိုး]] တို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံများ လွှမ်းမိုး လာခဲ့သည်။ ယနေ့အချိန်အခါတွင် ရခိုင်အမျိုးသားများသည် ပုဝါစကို နဖူးတွင် စည်းနှောင်ထားပြီး ရင်ဖုံး တိုက်ပုံကို ရိုးရာပုဆိုးနှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ဇာပုဝါကို ရင်စလွယ်သိုင်းပြီး ကော်လာမဲ့ ရင်စေ့လက်ရှည်အင်္ကျီကို လုံချည်နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်သည်။ ၁၇ ရာစု ရခိုင်မင်းဆက်များ၏ ဗိသုကာ လက်ရာများနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် သက်ဆိုင်သော အဆောက်အဦးများကို [[မြောက်ဦးမြို့]]တွင်လေ့လာ နိုင်သည်။ ===အားကစား=== ရခိုင်ရိုးရာအားကစားမှ [[ကျင်]] ဖြစ်ပြီး နပန်းနှင်တူညီမှုရှိသည်။ ကျင် ဆိုသည်မှာ ကျား နှင့် ယင် ဆိုသော စကားနှစ်လုံး ပေါင်းစပ်ရာမှ ကျင်ဟူ၍ ဖြစ်လာသည်။ [[ကျင်]] အားကစားမှ ဘီစီ ၆၀၀ ကျော်လောက်ခန့် တွင်အစောဆုံ တွေရှိရသည်။<ref>တောင်ကျောင်းဆရာတော်၏ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်း</ref> === နေထိုင်မှုနှင့် လူမှုဘဝ === {{see also|အိမ်ကြီးရခိုင်}} ရှေးရခိုင်လူမျိုးများ အိမ်ကို ကြီးကျယ်စွာ တည်ဆောက်မှုကြောင့် အိမ်ကြီးရခိုင်ဟု ခေါ်ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ရှေးအခါက အိမ်ကြီးများကို အိမ်ခွန်ကောက်ခဲ့ရာ နန်းတော်က ဆောက်ခွင့်ရမှ ဆောက်ရသည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.mdn.gov.mm/my/aimkiirkhiung |access-date=24 September 2023 |archive-date=30 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230730061014/https://www.mdn.gov.mm/my/aimkiirkhiung }}</ref> {{seealso| ရခိုင်သမက်တက်}} ရခိုင်ရိုးရာ မင်္ဂလာဆောင်သည် သမီးရှင် (သတို့သမီး) နှင့် သမက်ရှင် (သတို့သား) လက်ထက်ထိမ်းမြားသောမင်္ဂလာဆောင်ပွဲကို ရခိုင်စကားတွင် “သမက်တက်ပွဲ” ဟုခေါ်သည်။ ယောက္ခမအိမ်သို့ သမက်ကိုတင်ပို့ရသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ လက်ထပ်ရန်သွားရသောကြောင့်လည်းကောင်း “သမက်တက်” ဟုခေါ်ရခြင်းဖြစ်သည်။ [[မယိမ်တက်]]အခမ်းအနားသည် ရခိုင်ရိုးရာ လက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်း ဓလေ့ထုံးတမ်း၏ အစိတ်အပိုင်း တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ သံတွဲမြို့နယ်တွင် ရှေးနှစ်ပေါင်း များစွာကပင် ပြုလုပ်ခဲသည်။ === ရိုးရာအစားအစာများ === # [[ရခိုင်မုန့်တီ]] # ငါးပိထောင်း # ခရမ်းသီးငါးခြောက်ချက် #ငရုပ်သီးကြိတ် #ပက်ကျိသုတ် #ပင်လယ်အစားအစာများ ==အနုပညာ ယဉ်ကျေးမှု== === တူရိယာ === တူရိယာပစ္စည်းတို့ကို ကြေး၊ ကြိုး၊ သရေ၊ လေ၊ လက်ခုပ် ဟူ၍ တူရိယာပစ္စည်း အမျိုးအစားတို့ကို စာလုံးအတိုကောက်ဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့ကြသည်။ ကြေး ဆိုသည်မှာ ကြေးဖြင့်ပြုလုပ်သော ကြေးစည်၊ မောင်း၊ ပတ္တလား၊ ခွက်ခွင်း၊ စည်းခတ် စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ ကြိုး ဆိုသည်မှာ ကြိုးကိုအသုံးပြု၍ ပြုလုပ်ထားသော တယော၊ စောင်း၊ စောင်းကောက်၊ ဒူးလောင်း၊ မိကျောင်းတို့ ဖြစ်သည်။ သားရေ ဆိုသည်မှာ သားရေကို အသုံးချ၍ ပြုလုပ်ထားသော သားရေနှင့်ကြက်၍ တီးခတ်ရသော မြောက်စည်(ဗဟိုရ်စည်)၊ စည်ပန်းတောင်း၊ ခတ်စည်၊ စည်ရှည်၊ စည်အိုင့်(အိုးစည်)၊ ဒုပ္ပါ၊ ဒုံမင်း၊ ပတ်မ၊ တစ်ဖက်ပိတ်စည်၊ နှစ်ဖက်ပိတ်စည်၊ သံလွင်စည်၊ စည်ပုတ်၊ စည်ကြီး(ရွန်းစည်)၊ မုရိုးစည်၊ စည်ဝန်း၊ တဘက်စည်၊ ပတ်သာ၊ ပန်းတျား စသည့် တူရိယာပစ္စည်းမျိုး ဖြစ်သည်။ လေ ဆိုသည်မှာ လေနှင့်မှုတ်ရသော တူရိယာပစ္စည်းများမှာ လက်တံတို၊ လက်တံရှည်၊ ကော၊ ညှင်း၊ ချည်ခေါင်း၊ခရာကောက်၊ ခရြွာမာ၊ ဖက်လိပ်၊ နှဲ၊ ခရုသင်းနှင့် ပလွေ(ပြွီ) အမျိုးမျိုးတို့ ဖြစ်သည်။ လက်ခုပ် ဆိုသည်မှာ လက်ဖြင့် လက်ခုပ်တီးခြင်း၊ ဝါးလက်ခုပ်၊ သစ်လက်ခုပ်၊ လက်ကြားလက်ခုပ်၊ လက်ဖြောက်လက်ခုပ်၊ ကျောက်လက်ခုပ် စသည်တို့ဖြစ်သည်။ [[ရခိုင်ရိုးရာစည်တော်]]သည် ထင်ရှာသည့် ရခိုင်ရိုးရာတူရိယာ ပစ္စည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/saaseaangsaayaapnlngnesnny-rkhiungpii-khe-ple |access-date=3 August 2023 |archive-date=3 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230803152415/https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/saaseaangsaayaapnlngnesnny-rkhiungpii-khe-ple }}</ref> [[File:Rakhine drummers at Thingyan, New York City.jpg | thumb | အမေရိကန်နိုင်ငံ နယူရောက်မြို့၌ ရခိုင်ရိုးရာသင်္ကြန်တွင် တွေရသည် ရခိုင်ရိုးရာစည်တော်]] === ရခိုင်ရိုးရာအကများ === # ဗုဒ္ဓပူဇနိယအက ([[ဆီမီးခွက်အက]]) # ငစွေအက # သျှင်ဒိုင်အက # ပိုးဝါမင်းသမီးအက # ယိမ်းအက # ရထားပန်းယိုင်အက # ပင့်ကူအက == ရခိုင်ခေတ်များ == * [[ပထမဓညဝတီခေတ်|ပထမဓညဝတီခေတ်]] သက္ကရာဇ် ၃၃၂၅ မှ ၁၅၀၇ BC အထိ၊ * [[ဒုတိယဓညဝတီခေတ်]] သက္ကရာဇ် ၁၅၀၇ မှ ၅၈၀ BC အထိ၊ * [[တတိယဓညဝတီခေတ်]] သက္ကရာဇ် ၅၈၀ မှ ၃၂၇ BC အထိ၊ * [[ဝေသာလီခေတ်]] သက္ကရာဇ် ၃၂၇ မှ ၈၁၈ AD အထိ၊ * [[လေးမြို့ခေတ်]] သက္ကရာဇ် ၈၁၈ မှ ၁၄၀၆ AD အထိ၊<ref>ရခိုင် ရာဇဝင်ဟောင်း</ref> * [[မြောက်ဦးနေပြည်တော်|မြောက်ဦးခေတ်]] သက္ကရာဇ် ၁၄၂၉ မှ ၁၇၈၅ AD အထိ၊<ref>တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ ရခိုင် ၁၉၇၆ စာမျက်နှာ ၁၄၁-၁၄၇</ref><ref>ရခိုင် ရာဇဝင်ဟောင်း</ref> == ရခိုင်(၇)မျိုး == # [[ရခိုင်]] # [[ကမန်လူမျိုး|ကမန်]] #[[ခမီလူမျိုး|ခမီ]] # [[ဒိုင်းနက်လူမျိုး|ဒိုင်းနက်]] # [[မရမာကြီး လူမျိုး|မရမာကြီး]] #[[မြိုလူမျိုး]] # [[သက်လူမျိုး|သက်]]<ref name="pyithu"/> == ထပ်မံကြည့်ရှုစရာ == [[ရခိုင်မင်းဆက်]]<br /> [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]<br /> [[ရခိုင်ပြည်နယ်အလံ]] ==ထင်ရှားသော ရခိုင်လူမျိုးများ== {{columns-list|width=30em| {{See also|ကဏ္ဍ:ရခိုင် တိုင်းရင်းသားများ}} * ဆရာတော် [[ဦးဥတ္တမ]] * ဗိုလ်ချုပ်[[ထွန်းမြတ်နိုင်]] - ရက္ခိုင့်တပ်တော်စစ်ဦးစီးချုပ် * ဒုဗိုလ်ချုပ်[[ညိုထွန်းအောင်]] – ရက္ခိုင့်တပ်တော် ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် * [[ဦးသာထွန်း၊ ဦး|ဦးဦးသာထွန်း]] - ရခိုင်-မြန်မာ ပဏ္ဍိတ် သမိုင်းပညာရှင် <ref>[http://alpbranchmalaysia.blogspot.com/2011/05/blog-post_4191.html Blogger<!-- Bot generated title -->]</ref> *[[မေအောင်၊ ဦး (စွယ်စုံပညာရှင်)|ဦးမေအောင်]] - ကိုလိုနီခေတ်ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီး *[[ရဲကျော်သူ|ဦးရဲကျော်သူ]] - မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဘဏ်လုပ်ငန်းကို ပထမဆုံးစတင်ခဲ့သူ ကိုလိုနီခေတ်သူဋ္ဌေးကြီး *[[ရွှေဇံအောင်၊ ဦး|ဆရာကြီး ဦးရွေဇံအောင်]] - ပထမဆုံး ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ဆိုသူ *[[စံရွှေ၊ ဦး|ဦးစံရွှေ]] - သက်ကြီးတက္ကသိုလ် ကျောင်းအုပ်ကြီးဆရာကြီး *[[အောင်ဇံဝေ၊ ဦး|ဦးအောင်ဇံဝေ]] - ၁၉၄၇ ခုနှစ် ပင်လုံညီလာခံ ဖြစ်မြောက်ရေး အကြံပေးအဖွဲ့ဝင်၊ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမဆင့်)ရ ဝန်ကြီး * [[ချန်ထွန်း၊ ဦး(ရခိုင်)|ဦးချန်ထွန်း]] - ဥပဒေပါရဂူ * [[အေးမောင် (လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်)|ဒေါက်တာအေးမောင်]] - [[ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ]] လွတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် * [[ဦးအေးသာအောင်]] - [[ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်]] ဒုဥက္ကဋ္ဌ * [[အေးကျော် (သမိုင်းပညာရှင်)|ဒေါက်တာ အေးကျော်]] - သမိုင်းပညာရှင် * [[မင်းထီး]] - [[ရခိုင်မင်းဆက်|ရခိုင်ဘုရင်]] * [[မင်းစောမွန်]] - [[ရခိုင်မင်းဆက်|ရခိုင်ဘုရင်]] *[[မင်းရာဇာကြီး]] - [[ရခိုင်မင်းဆက်|ရခိုင်ဘုရင်]] * [[မင်းဗာကြီး]] - [[ရခိုင်မင်းဆက်|ရခိုင်ဘုရင်]] * [[မဟာသမ္မတ]] - နောက်ဆုံး [[ရခိုင်မင်းဆက်|ရခိုင်ဘုရင်]] *[[ဒေါက်တာအေးချမ်း|ဒေါက်တာအေးချမ်း]] - သမိုင်းပညာရှင် * [[ကိုင်ဇာ]] - အဆိုတော် *[[Adjustor]] - အဆိုတော် * [[နေထက်လင်း]] - ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် *[[ဖော်ကာ]] - အဆိုတော် * [[နေတိုး]] - (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်) * [[အောင်လွင်]] - ရုပ်ရုင်သရုပ်ဆောင်၊ ဒါရိုက်တာ * [[ရတနာမိုင်]] - အဆိုတော် * [[ခြူးလေး]] - ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် * [[ဇွန်သံစဉ်]] - Miss Myanmar ပြိုင်ပွဲဝင် * [[ညီမင်းခိုင်]] - အဆိုတော်၊ တေးရေးဆရာ * [[မင်းသွေး]] - ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် * [[သားငယ်]] - Myanmar Idol သရုပ်ဆောင် * [[ခန့်စည်သူ]] - ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် * ဦး[[ဖေမြင့်]] - စာရေးဆရာ၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး * ဦး[[ညီပု (ဝန်ကြီးချုပ်)|ညီပု]] - ရခိုင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် *[[ခိုင်ရာဇာ]] - ရခိုင်တော်လှန်ရေးခေါင်းဆောင် == ကိုးကား == {{Reflist| <ref>ရခိုင်ရာဇဝင် ။ အောင်သာဦး</ref> <ref>စန္ဒမာလာလင်္ကာရ။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ် ရခိုင်သမိုင်း၊ ၁၅၊ ၁၈ ရာစု</ref> <ref>အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅</ref> <ref>မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅)</ref> <ref>မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်း ဂျာနယ်။</ref> <ref>[http://www.arakanmusic.com/UNI/message.asp?id3=817 ရခိုင်ဂီတ ဒေါ့ကွန် ]</ref> }} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်လူမျိုးစု|*]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်]] 1q5afysy2phn3kgt482r2lmit38mwx2 0 3521 1047716 852284 2026-08-09T14:05:05Z ~2026-43669-98 146721 /* အလုပ်အကိုင် */ စာလုံးပေါင်း ပြင်ခဲ့သည် 1047716 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer|name=ရွှေဥဒေါင်း|native_name=ဦးဖေသိန်း|birth_date={{birth date|1889|10|24|df=y}}|birth_place=[[ဧချိုင့် (ဝါးတန်း)]] [[မန္တလေးမြို့]]|occupation=စာရေးဆရာ|notableworks=ကမ္ဘာကျော်ဝတ္တုကြီးများ ဘာသာပြန်ခြင်း၊ မြန်မာမှုပြုခြင်း၊ အတွေးအခေါ်နှင့် ဘာသာရေး စာပေများ ရေးသားမှု ကျော်ကြားခြင်း၊ စံထားလောက်ဖွယ် စာရေးဟန်သည် ရှင်းလင်းပြေပြစ်ခြင်း|nationality=မြန်မာ|death_date={{birth date|1973|8|10|df=y}}|signature=Shwe Oo Daung.jpg|image=shweoodawng.jpg|relatives=အဖ - ဦးဧရာ ၊ အမိ ဒေါ်ရွှေ}} '''ရွှေဥဒေါင်း''' (၁၈၈၉- ၁၉၇၃) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာ ဖြစ်ပြီး ကျောင်းဆရာ၊ သစ်တောစာရေး၊ တောလိုက်စာရေး၊ မဂ္ဂဇင်းအယ်ဒီတာ၊ သတင်းစာအယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ် ကျင်လည်ခဲ့သည်။ ပင်ကိုရေး၊ အမှီးနှင့် ဘာသာပြန်ဝတ္ထုတိုရှည်များ၊ [[ဗုဒ္ဓဝါဒ]]၊ တွေးခေါ်မြော်မြင်ရေး၊ အတ္ထုပ္ပတ္တိစာအုပ်များ ရေးသားခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် စုံထောင်မောင်စံရှား အမှီးဝတ္ထုများ၊ တစ်သက်တာမှတ်တမ်းနှင့် အတွေးအခေါ်များ၊ ဒိဋ္ဌေဒိဋ္ဌမတ္တံ လက်တွေ့ကျင့်စဉ် စာအုပ်များမှာ ထင်ရှားသည်။ မြန်မာစာပေနယ်တွင် အမှီးဝတ္ထုပုံစံကို ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ တိုးချဲ့ဆန်းသစ်ခဲ့သည်။ ရရှိခဲ့သည့် [[စာပေဗိမာန်]]ဆုများမှာ [[မျှော်တလင့်လင့်]]ဖြင့် ၁၉၅၂ ခု ဘာသာပြန်ဆု၊ [[သွေးစုပ်မြေ]]ဖြင့် ၁၉၅၅ခု ဘာသာပြန်ဆု၊ [[တစ်သက်တာမှတ်တမ်းနှင့် အတွေးအခေါ်များ]]ဖြင့် ၁၉၆၁ ခုနစ်တွင် သုတပဒေသာဆုများ ရရှိခဲ့သည်။<ref>၂၀ ရာစု မြန်မာဝတ္ထုတို ၁၀၀ စာရေးဆရာ ၁၀၀၊ သီဟရတနာအုပ် ၁ဝဝပြည့် အထူးထုတ်</ref> == ငယ်ဘဝ == ဆရာကြီး ရွှေဥဒေါင်းသည် ၁၂၅၁ ခု၊ တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၂ ရက် (ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၈၈၉ ခု၊ အောက်တိုဘာ ၂၄ ရက်) ကြာသပတေးနေ့တွင် ဖွားမြင်သူ ဖြစ်သည်။ မန္တလေးမြို့ ဧချိုင့် (ဝါးတန်း) ရပ်ကွက်တွင် ဖွားမြင်၍ မိဘနှစ်ပါးမှာ ဦးဧရာနှင့် ဒေါ်ရွှေတို့ဖြစ်သည်။ ဆရာကြီး၏ အမည်ရင်းမှာ ဦးဖေသိန်း ဖြစ်သည်။<ref>ပဉ္စမအကြိမ် ၁၊ ဩဂုတ်၊ ၂ဝဝ၂၊ ရာပြည့် စာအုပ်တိုက်ထုတ် 'စာဆိုတော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိ' က ရွှေဥဒေါင်း (၁၂၅၁ - ၁၃၃၅) အကြောင်း - မောင်သုတ အမည်ခံ ဗိုလ်မှူး ဘသောင်း (မဟာ ဝိဇ္ဇာ၊ ရွှေတံဆိပ်ရ)</ref> ဖခင် ဦးဧရာသည် သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် လွှတ်တော်စာရေးအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့ဖူးသည်။ ကိုလိုနီခေတ်တွင် ဖိနပ်ထောင်ဆရာအဖြစ် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပြုသည်။ မိခင် ဒေါ်ရွှေသည်လည်း သီပေါမင်း လက်ထက်တွင် စာတော်ဖတ်အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့ဖူး၍ တနင်္ကသီ ရွာစားဘွဲ့ပင် ရခဲ့ဖူးသည်။ သီပေါမင်း ပါတော်မူပြီးနောက် ဦးဧရာနှင့် ဒေါ်ရွှေတို့ ဖူးစာဆုံပြီး ဆရာကြီးကို ဖွားမြင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ == ပညာရေး == ဆရာကြီးသည် မန္တလေးမြို့ ဗုဒ္ဓဘာသာသီလရှင်ကျောင်းတွင် စတင်ပညာသင်ကြားသည်။ ထို့နောက် လူကျောင်း၊ မန္တလေးမြို့ ဒက္ခိဏဝံတိုက် ဘုန်းကြီးကျောင်း၊ အေဘီအမ်ကျောင်းတို့သို့ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းရွှေ့ ပညာသင်သည်။ ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၉ဝ၈ ခုတွင် ကာလကတ္တား တက္ကသိုလ် အသိအမှတ်ပြု တက္ကသိုလ်ဝင်ခွင့် စာမေးပွဲကို အောင်မြင်သည်။ ထို့နောက် မန္တလေး ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းနှင့် အေဘီအမ်ကျောင်းတို့တွင် ကျောင်းဆရာ လုပ်သည်။ ထို့နောက် ရွှေဘိုအရေးပိုင်ရုံး၊ သစ်တောရုံး တို့၌ စာရေးလုပ်သည်။ ထို့နောက် မန္တလေးမြို့ လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းနှင့် သမဝါယမမင်းကြီးရုံး၌ တောလိုက်စာရေး ဝင်လုပ်ပြန်သည်။ တောလိုက်စာရေးဘဝ အသက် ၂၁ နှစ်တွင် ပထမအကြိမ် အိမ်ထောင်ကျသည်။ ၃ နှစ်ခန့် ပေါင်းသင်းပြီးနောက် အိမ်ထောင်နှင့်ကွဲသည်။ ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် အလုပ်မှနုတ်ထွက်ပြီးနောက် ဒုတိယအိမ်ထောင်နှင့် ဖူးစာဆုံသည်။ ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဒုတိယ အိမ်ထောင်နှင့် ကွဲပြန်သည်။ ထို့နောက် ကသာခရိုင် မြတောင်ရွာရှိ မိတ်ဆွေတဦးထံ အလည်အပတ်သွားရောက်ရာမှ မြတောင်သူ ဒေါ်စိုးနှင့် တွေ့ကာ တတိယအကြိမ် အိမ်ထောင် ကျသည်။ ဆရာကြီးမှာ ဒေါ်စိုးနှင့်ကျမှ အိမ်ထောင်ရေးဘဝ စွဲမြဲတည်ငြိမ် သွားလေတော့သည်။ ဆရာကြီးသည် အေဘီအမ်ကျောင်းတွင် ပညာဆည်းပူးနေစဉ် ၈ တန်းတွင် စာဖတ်ဝါသနာ မျိုးစေ့ကိုရခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့ဂန္ထဝင်မြောက် အင်္ဂလိပ်ဝတ္ထုကြီးများကို ဖတ်ရှုနိုင်သည့် အခြေသို့ရောက်ခဲ့သည်။ စွဲစွဲမြဲမြဲလည်း ဖတ်ရှု ခဲ့သည်။ စာဖတ်သက် ရင့်ကျက်လာသည်နှင့်အမျှ ဘဝအတွေ့အကြုံလည်း များလာပြီ ဖြစ်သော ဆရာကြီးသည် ဝတ္ထုရေးလိုစိတ် ထက်သန်လာသည့် အလျောက် ၁၉၁၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့ညတွင် ‘ရန်ကြီးအောင်’ ဝတ္ထုကို စတင်ရေးသားသည်။ ရန်ကြီးအောင်မှာ ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်ဖြင့် ရေးသောဝတ္ထု ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဇာတ်လိုက် မနှင်းမြိုင်အား ကာလသား ၄ ယောက် အလောင်းအစားပြုကာ လူပျိုလှည့်သည့် အခန်းကိုမူ ရေးနိုး (Raynolds)၏ ‘လန်ဒန်မြို့ အရှုပ်တော်ပုံ’ (The Mysteries of London) ဝတ္ထုမှ ယူခြင်း ဖြစ်သည်။ ရန်ကြီးအောင်ဝတ္ထုကို သူရိယသတင်းစာတိုက်က ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရန် ရွေးချယ်ပြီး ဉာဏ်ပူဇော်ခ ငွေတရာပေးသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဆရာကြီးသည် စာရေးဆရာ ဖြစ်လာတော့သည်။ ထို့နောက် သူရိယဦးဘဘေ၏ တိုက်တွန်းချက်အရ မစ္စက် ဟင်နရီဝု (Mrs. Henry Wood) ၏ ‘အိစလင်း’ (East Lynne) ဝတ္ထုကို မှီငြမ်းပြုကာ ‘ရတနာပုံ’ ဝတ္ထုကို ရေးသားသည်။ ထိုဝတ္ထု နှစ်ပုဒ်ကို အကြောင်းပြု၍ ဆရာကြီးကို သူရိယမဂ္ဂဇင်းတွင် အယ်ဒီတာခန့်လိုက်သည့်အတွက် စာပေလောကထဲသို့ ဝင်ရောက်ကျင်လည် ရတော့သည်။ ဆရာကြီးကို စာပေလောကထဲသို့ ပို့ဆောင်ပေးခဲ့သော ‘သူရိယ’ (နေ) ၏ အထိမ်းအမှတ်ဖြစ်သော ‘ဒေါင်း’ ကို အစွဲပြု၍ ‘ရွှေဥဒေါင်း’ ဟူသော ကလောင်အမည်ကို ခံယူသည်။ == အလုပ်အကိုင် == ဆရာကြီးသည် သူရိယမဂ္ဂဇင်းတွင် အယ်ဒီတာလုပ်နေစဉ် မြန်မာဂျာနယ်သမိုင်းတွင် ပထမဆုံးဂျာနယ် ဖြစ်သော ‘မြန်မာ့ဗျူဟာဂျာနယ်’ ကို မိတ်ဆွေတဦးနှင့်ပေါင်း၍ ထုတ်ဝေခဲ့သေးသည်။ ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဆရာကြီးသည် သူရိယနှင့် မသင့်မတင့်ဖြစ်ကာ အလုပ်မှ နုတ်ပယ်ခံရသည်။ ဒေါ်စိုးနှင့် ဖူးစာဆုံပြီးနောက် ထီးချိုင့်မြို့နယ်၊ ကမ်းနီရွာ တွင် အင်္ဂလိပ်ကျောင်းဆရာအလုပ်ကို ၂ နှစ်မျှ လုပ်သေးသည်။ တရားအားထုတ်ရင်း အသက် ၃၆ နှစ်တွင် ရဟန်းဘောင်သို့ ဝင်သည်။ ရဟန်းအဖြစ် အရိုးထုတ်ရန် ကြံရွယ်သော်လည်း ငှက်ဖျားမိကာ အသည်းအသန် နာမကျန်း ဖြစ်သည့်အတွက် လူဝတ်လဲရသည်။ ဆရာကြီးသည် စာရေးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုရင်း လခစားအလုပ်ကို ကြိုကြားကြိုကြား လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၆ ခုတွင် နယူးဘားမားသတင်းစာတိုက်တွင် စက္ကရီထေရီအဖြစ် ခေတ္တဆောင်ရွက်သည်။ ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပဲခူးမြို့ ခရစ်ယာန်စာပေအသင်း၌ ဘာသာပြန်ဆရာအဖြစ် ၃ နှစ်မျှ ဝင်လုပ်ကာ စာအုပ်ပေါင်း ၂ဝ ကျော်ခန့် ဘာသာပြန်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ ခုတွင် သူရိယက ပြန်ခေါ်ပြီး ဆရာကြီးကို သူရိယသတင်းစာတွင် အယ်ဒီတာခန့်သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင် ဆရာကြီးသည် ဆင်းရဲပင်ပန်းစွာ လှုပ်ရှားရုန်းကန်ရသည်။ စစ်ပြီးခေတ်တွင် ဆရာကြီး၏ဘဝသည် အထူးပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ဆရာကြီးသည် ဗုဒ္ဓ၏ စိတ္တာဝိပဿနာကို ကျနစွာ ကျင့်သုံးသည်။ လက်ဝဲစာပေ အမြောက်အမြားကိုလည်း ဖတ်ရှုသည်။ မန္တလေးရှိ လူထုသတင်းစာတိုက်တွင် အယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်စဉ် ၅ လ နီးပါးခန့် ဖဆပလအစိုးရ၏ အကျဉ်းချခြင်းကို ခံရသည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ် နောက်ပိုင်း တော်လှန်ရေးအစိုးရလက်ထက်တွင် ဆရာကြီးသည် ‘လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာ’ အယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပြီးနောက် ၁၉၆၈ ခုတွင် အငြိမ်းစားယူသည်။ ဆရာကြီးသည် အနောက်တိုင်းဝတ္ထုများကို ဆီလျော်အောင် မှီငြမ်း ပြုခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ တိုက်ရိုက် ဘာသာပြန်ခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း မြန်မာစာပေ နယ်ပယ်ထဲသို့ ပို့ဆောင်ပေးသူ ဖြစ်သည်။ ရိုက်ဒါဟက်ဂတ် (Rider Haggard) ၏ ရှီ (She) ကို မှီငြမ်း ပြုသော ရူပနန္ဒီဝတ္ထု၊ ကိုနင်ဒွိုင်း (Conan Doyle) ၏ ရှားလော့ဟုမ်း (Sherlock Holmes) ကို မှီငြမ်း ပြုသော စုံထောက်မောင်စံရှားဝတ္ထုတို့သည် အထူး ထင်ရှားပြီး မှီငြမ်းပြုပုံ မြန်မာဆန်သည့်အတွက် အများနှစ်သက်ကြသည်။ အချို့ဆိုလျှင် မှီငြမ်းပြုမှန်းပင် မသိကြပေ။ ‘ဝင်္ကန္တ၊ ရတနာပူရ၊ ခင်စက်မေ၊ ပြည်ပေါက္ကံ၊ ဂျမဒါကိုကိုကြီး၊ ရူပကလျာဏီ၊ ပထမံဆရာသိန်း၊ ဇော်ဟိတ်’ စသည်တို့မှာ ဆရာကြီး၏ ထင်ရှားသော မှီငြမ်းပြု ဝတ္ထုများ ဖြစ်သည်။ ‘ရတနာသိုက်၊ ဗတ်စကာဗျီခွေးကြီး၊ သူရဲကောင်းသုံးယောက်၊ အန္နာကရီနီနာ၊ မျှော်တလင့်လင့်၊ ကိုယ်ရံတော်၊ စိတ်ထားဝတိံ၊ သွေးစုပ်မြေ’ စသည်တို့မှာ ဆရာကြီး၏ ထင်ရှားသော တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ဝတ္ထုများ ဖြစ်သည်။ ‘မြတ်သက်မော်’ နှင့် ‘ဆုကြီးပန်’ တို့မှာမူ ဆရာကြီး၏ ပင်ကိုရေးဝတ္ထုများ ဖြစ်သည်။ ဆရာကြီးသည် ဝတ္ထုရှည် ၅ဝ ကျော်၊ ဝတ္ထုတို ၃ဝဝ ကျော်ကို မှီငြမ်းပြု၍လည်းကောင်း၊ တိုက်ရိုက် မြန်မာပြန်၍လည်းကောင်း ရေးသားခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ‘အာဟာရဖြင့်ကျန်းမာနည်း’၊ ‘အကြံဉာဏ်ဖြင့် ကြီးပွားရေး’ တို့ကိုလည်း မြန်မာ ပြန်ခဲ့သည်။ ‘ကိုယ်တွေ့တရုတ်ပြည်သစ်’ အမည်ဖြင့် ခရီးသွားမှတ်တမ်း၊ ‘တသက်တာမှတ်တမ်းနှင့် အတွေးအခေါ်များ’ အမည်ဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိ တို့ကို ရေးသားခဲ့သည်။ သတင်းစာခေါင်းကြီးများ၊ ဆွေးနွေးခန်းဆောင်းပါးများ၊ ဒိဋ္ဌေဒိဋ္ဌမတ္တံ အပါအဝင် လောကုတ္တရာဆောင်းပါးများ၊ စာပေ၊ လူမှုရေးနှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အထွေထွေဆောင်းပါးများကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်။ ဆရာကြီးသည် ချားလ်ဒစ်ကင်း (Charles Dickens) ၏ Great Expectations ကို မြန်မာပြန်သော မျှော်တလင့်လင့်ဝတ္ထုဖြင့် ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် စာပေဗိမာန်ဘာသာပြန်ဆုကိုလည်းကောင်း၊ အပ္ပတန် ဆင်ကလဲယား (Upton Sinclair) ၏ The Jungle ဝတ္ထုကို မြန်မာပြန်သော သွေးစုပ်မြေဝတ္ထုဖြင့် ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် စာပေဗိမာန်ဘာသာပြန်ဆုကို လည်းကောင်း၊ တသက်တာမှတ်တမ်းနှင့် အတွေးအခေါ်များ စာအုပ်ဖြင့် ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် စာပေဗိမာန် သုတပဒေသာဆုကိုလည်းကောင်း ရရှိခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေး ကွန်ဂရက် (မြန်မာနိုင်ငံ) ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံ၊ ဆိုဗီယက်ဆိုရှယ်လစ် ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံတို့သို့ သွားရောက်ခဲ့ဖူးသည်။ (လုပ်သားသတင်းစာအယ်ဒီတာကို ဗန်းမော်တင်အောင်နှင့် ဗိုလ်သခင်ဆရာ တားသည့်ကြားလုပ်ခဲ့`ဗိုလ်သ္ခင်ဆရာ31st Jan2009။ `ဆရာကြီးကဒါမျိုးလုပ်ချင်တာတဲ့´ဆရာသော်တာဆွေ) == ဘဝနိဂုံး == ဆရာကြီးသည် ၁၃၃၅ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း ၁၂ ရက် (ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၉၇၃ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၁ဝ ရက်) သောကြာနေ့တွင် ကွယ်လွန် အနိစ္စ ရောက်သည်။ ။ <ref>တိုက်စိုးနှင့် မင်းယုဝေ။ စာဆိုနှင့် သုတေသီ။ စာ ၁၇၇ - ၂ဝ၂</ref> <ref>မလိခ။ မြန်မာဝတ္ထု အညွှန်း ၂။ စာ ၁၃ - ၁၇။</ref> <ref>ဒဂုန် ရွှေမျှား။ မြန်မာနိုင်ငံ စာပေဆုများ။ စာ ၄၁ - ၄၂။</ref> <ref>ရွှေဥဒေါင်း။ တသက်တာ မှတ်တမ်းနှင့် အတွေးအခေါ်များ။</ref> <ref>လုပ်သားပြည်သူ့ နေ့စဉ် သတင်းစာ။ ၆ - ၈ - ၇၃။ ။</ref> == ရွှေဥဒေါင်း ရေးသား ထုတ်ဝေ ခဲ့သော စာအုပ်များ စာရင်း == {| class="wikitable sortable" |- ! စဉ် !! အမည် !! ထုတ်ဝေနှစ် !! မှတ်ချက် |- | ၁||[[ပထမံဆရာသိန်း (စာအုပ်)|ပထမံဆရာသိန်း]]||၁၉၄၉|| |- | ၂||[[ကိုယ်ရံတော် (စာအုပ်)|ကိုယ်ရံတော် ]]||၁၉၅ဝ||(ဘာသာပြန်) |- | ၃||[[အိုင်ဗိုရီချိုင်း (စာအုပ်)|အိုင်ဗိုရီချိုင်း]]||၁၉၅၂|| |- | ၄||[[ရွှေဥဒေါင်း (စာအုပ်)|ရွှေဥဒေါင်း]]||၁၉၅၃|| |- | ၅||[[ရတနာပုံဝတ္ထု (စာအုပ်)|ရတနာပုံဝတ္ထု]]||၁၉၅၃|| |- | ၆||[[သွေးစုပ်မြေ (စာအုပ်)|သွေးစုပ်မြေ]]||၁၉၅၅|| |- | ၇||[[စန္ဒာဒေဝီ (စာအုပ်)|စန္ဒာဒေဝီ]]||၁၉၆ဝ|| |- | ၈||[[ဒိဋ္ဌေဒိဋ္ဌမတ္တံလက်တွေ့ကျင့်စဉ် (စာအုပ်)|ဒိဋ္ဌေဒိဋ္ဌမတ္တံလက်တွေ့ကျင့်စဉ်]]||၁၉၆ဝ|| |- | ၉||[[စွန့်ဝံ့သူ့ (စာအုပ်)|စွန့်ဝံ့သူ့]]||၁၉၆၁|| |- | ၁၀||[[ရူပနန္ဒီ (စာအုပ်)|ရူပနန္ဒီ]]||၁၉၆၁|| |- | ၁၁||[[ရန်ကြီးအောင် (စာအုပ်)|ရန်ကြီးအေင်]]||၁၉၆၁|| |- | ၁၂||[[တသက်တာမှတ်တမ်းနှင့် အတွေးအခေါ်များ (စာအုပ်)|တသက်တာမှတ်တမ်းနှင့် အတွေးအခေါ်များ]]||၁၉၆၁|| |- | ၁၃||[[စုံထောက်မောင်စံရှား (စာအုပ်)|စုံထောက်မောင်စံရှား]]||၁၉၆၁|| |- | ၁၄||[[ဂမုန်းနက် (စာအုပ်)|ဂမုန်းနက် ]]||၁၉၆၁||(ဘာသာပြန်) |- | ၁၅||[[စစ်ရှုံးသူ (စာအုပ်)|စစ်ရှုံးသူ]]||၁၉၆၁|| |- | ၁၆||[[ရူပကလျာဏီ (စာအုပ်)|ရူပကလျာဏီ]]||၁၉၆၁|| |- | ၁၇||[[ဂျမဒါကိုကိုကြီး (စာအုပ်)|ဂျမဒါကိုကိုကြီး]]||၁၉၆၂|| |- | ၁၈||[[ဆွေးနွေးခန်း (စာအုပ်)|ဆွေးနွေးခန်း]]||၁၉၆၂|| |- | ၁၉||[[ဒဂုန်တင့် (စာအုပ်)|ဒဂုန်တင့်]]||၁၉၆၂|| |- | ၂၀||[[မြန်မာ့စွမ်းရည် (စာအုပ်)|မြန်မာ့စွမ်းရည်]]||၁၉၆၂|| |- | ၂၁||[[ဒေါက်တာသောင်းထိုက် (စာအုပ်)|ဒေါက်တာသောင်းထိုက်]]||၁၉၆၂|| |- | ၂၂||[[အကြံဉာဏ်ဖြင့် ကြီးပွားရေး (စာအုပ်)|အကြံဉာဏ်ဖြင့် ကြီးပွားရေး]]||၁၉၆၂|| |- | ၂၃||[[ဘာစကာဗျိစ်ခွေးကြီး (စာအုပ်)|ဘာစကာဗျိစ်ခွေးကြီး ]]||၁၉၆၂||(ဘာသာပြန်) |- | ၂၄||[[စာပဒေသာ (စာအုပ်)|စာပဒေသာ]]|||| |- | ၂၅||[[ကိုယ်တွေ့ တရုတ်ပြည်သစ် (စာအုပ်)|ကိုယ်တွေ့ တရုတ်ပြည်သစ်]]|||| |- | ၂၆||[[ကိုယ်တွေ့ အာဟာရနှင့် ကျန်းမာရေး (စာအုပ်)|ကိုယ်တွေ့ အာဟာရနှင့် ကျန်းမာရေး]]||၁၉၆၃|| |- | ၂၇||[[ဂဠုန်နက်ဂိုဏ်း (စာအုပ်)|ဂဠုန်နက်ဂိုဏ်း]]||၁၉၆၃|| |- | ၂၈||[[သိန်းထိုက် (စာအုပ်)|သိန်းထိုက်]]||၁၉၆၄|| |- | ၂၉||[[ဝသုံးလုံး (စာအုပ်)|ဝသုံးလုံး]]||၁၉၆၄|| |- | ၃၀||[[ဝင်္ကန္တ (စာအုပ်)|ဝင်္ကန္တ]]||၁၉၆၄|| |- | ၃၁||[[ရတနာသိုက် (စာအုပ်)|ရတနာသိုက် ]]||၁၉၆၄||(ဘာသာပြန်) |- | ၃၂||[[လူစွန့်စား (စာအုပ်)|လူစွန့်စား]]||၁၉၆၅|| |- | ၃၃||[[သူတော်စိန် (စာအုပ်)|သူတော်စိန်]]||၁၉၆၅|| |- | ၃၄||[[ဆုကြီးပန်နှင့် အခြားဝတ္ထုတိုများ (စာအုပ်)|ဆုကြီးပန်နှင့် အခြားဝတ္ထုတိုများ]]||၁၉၆၅|| |- | ၃၅||[[စော်လမွန်သိုက် (စာအုပ်)|စော်လမွန်သိုက်]]||၁၉၆၅|| |- | ၃၆||[[ကလယန္တရား (စာအုပ်)|ကလယန္တရား]]||၁၉၆၅|| |- | ၃၇||[[ချစ်ပန်းပွင့် (စာအုပ်)|ချစ်ပန်းပွင့်]]||၁၉၆၅|| |- | ၃၈||[[စေတလုံးပိုင်ရှင်နှင့် အခြားဝတ္ထုများ (စာအုပ်)|စေတလုံးပိုင်ရှင်နှင့် အခြားဝတ္ထုများ]]||၁၉၆၅|| |- | ၃၉||[[ဇော်ဟိတ် (စာအုပ်)|ဇော်ဟိတ်]]||၁၉၆၅|| |- | ၄၀||[[ဘာသာရေး ခံယူချက် (စာအုပ်)|ဘာသာရေး ခံယူချက်]]||၁၉၆၅|| |- | ၄၁||[[ထိပ်ထိပ်ကြဲ လျှို့ဝှက်သည်းဖို ဝတ္ထုများ (စာအုပ်)|ထိပ်ထိပ်ကြဲ လျှို့ဝှက်သည်းဖို ဝတ္ထုများ]]||၁၉၆၆|| |- | ၄၂||[[ဒေါင်ဒေါင်မြည် လျှို့ဝှက်သည်းဖို ဝတ္ထုတိုများ (စာအုပ်)|ဒေါင်ဒေါင်မြည် လျှို့ဝှက်သည်းဖို ဝတ္ထုတိုများ]]||၁၉၆၆|| |- | ၄၃||[[ဇတ်ဇတ်ကြဲဂိုဏ်း (စာအုပ်)|ဇတ်ဇတ်ကြဲဂိုဏ်း]]||၁၉၆၆|| |- | ၄၄||[[ဟစ်တလာ လုပ်ခဲ့သမျှ (စာအုပ်)|ဟစ်တလာ လုပ်ခဲ့သမျှ ]]||၁၉၆၈||(ဘာသာပြန်) |- | ၄၅||[[မျှော်တလင့်လင့် (စာအုပ်)|မျှော်တလင့်လင့် ]]||၁၉၆၉||(ဘာသာပြန်) |- | ၄၆||[[စာရေးနည်း လမ်းညွှန် (စာအုပ်)|စာရေးနည်း လမ်းညွှန်]]||၁၉ရဝ|| |- | ၄၇||[[လွမ်းအောင်ဖန် (စာအုပ်)|လွမ်းအောင်ဖန်]]||၁၉ရဝ|| |- | ၄၈||[[စိတ်ထားဝတိံနှင့် မြန်မာ့စွမ်းရည် (စာအုပ်)|စိတ်ထားဝတိံနှင့် မြန်မာ့စွမ်းရည်]]||၁၉၇၅|| |- | ၄၉||[[စုံထောက် ဦးစံရှား ပေါင်းချုပ် (စာအုပ်)|က် ဦးစံရှား ပေါင်းချုပ်]]||၁၉၇၇|| |- | ၅၀||[[စိတ်ထားတော် (စာအုပ်)|စိတ်ထားတော် ]]||||(ဘာသာပြန်) |- | ၅၁||[[ဗုဒ္ဓဝါဒနှင့် အယူအဆရေးရာများ (စာအုပ်)|ဗုဒ္ဓဝါဒနှင့် အယူအဆရေးရာများ]]|||| |- | ၅၂||[[မြသက်မော် (စာအုပ်)|မြသက်မော်]]||၁၉၅၁|| |- | ၅၃||[[ရှိတ်စပီးယား ပြဇာတ် ဝတ္ထုများ (စာအုပ်)|ရှိတ်စပီးယား ပြဇာတ် ဝတ္ထုများ ]]||||(ဘာသာပြန်) |- | ၅၄||[[လောကုတ္တရားရာ ဆွေးနွေးခန်းများ (စာအုပ်)|လောကုတ္တရားရာ ဆွေးနွေးခန်းများ]]||၁၉၆၉|| |- | ၅၅||[[လက်တွေ့လျှိုစစ် (စာအုပ်)|လက်တွေ့လျှိုစစ်]]||၁၉၆၅|| |- | ၅၆||[[လက်ထက်တော်ကြီး (စာအုပ်)|လက်ထက်တော်ကြီး]]|||| |- | ၅၇||[[လင်ကွန်း (စာအုပ်)|လင်ကွန်း]]|||| |- | ၅၈||[[လျှမ်းလျှမ်းတောက် လျှို့ဝှက်သည်းဖို ဝတ္ထုများ (စာအုပ်)|လျှမ်းလျှမ်းတောက် လျှို့ဝှက်သည်းဖို ဝတ္ထုများ]]|||| |- | ၅၉||[[သူရဲကောင်း သုံးယောက် (စာအုပ်)|သူရဲကောင်း သုံးယောက် ]]||||(ဘာသာပြန်) |- | ၆၀||[[အတွေးအခေါ် ဟင်းလေးအိုးကြီး (စာအုပ်)|အတွေးအခေါ် ဟင်းလေးအိုးကြီး]]|||| == '''ရွှေဥဒေါင်း ရေးသား ထုတ်ဝေ ခဲ့သော စာအုပ်များ စာရင်း (မူကွဲ''' == {| class="wikitable sortable" |- ! စဉ် !! အမည် !! ထုတ်ဝေနှစ် !! မှတ်ချက် |- | ၁||ရတနာပုံဝတ္ထု |၁၉၁၇ |သူရိယသတင်းစာတိုက် |- | ၂||ရူပနန္ဒီ |၁၉၁၉ |သူရိယသတင်းစာတိုက် |- | ၃||ရန်ကြီးအောင် |၁၉၅၂||သူရိယသတင်းစာတိုက် |- |၄ |ဝင်္ကန္တဝတ္ထု |၁၉၂၆ |သူရိယသတင်းစာတိုက် |- |၅ |သိန်းထိုက်ဝတ္ထု |၁၉၂၆ |သူရိယသတင်းစာပုံနှိပ်တိုက် |- |၆ |ဂျမဒါကိုကိုကြီး ပထမတွဲ |၁၉၃၈ |ဒေါ်အုန်းသင်နှင့်သားများ |- |၇ |ရူပကလျာဏီ |၁၉၃၈ |လောကံာကုမ္ပဏီလီမီတက် |- |၈ |အဘရဟမ်လင်းကွန်း |၁၉၃၉ |နဂါးနီ |- |၉ |ဝသုံးလုံး |(၁၉၃၉-၄၀) |ကြီးပွားရေး |- |၁၀ |ဟစ်တလာလုပ်ခဲ့သမျှ |(၁၉၃၉-၄၀) |နဂါးနီစာအုပ်တိုက် |- |၁၁ |ရန်ကုန်မင်္ဂလာနှင့် သူတော်ကောင်းကြီး |၁၉၄၁ |ဂျာနယ်ကျော် |- |၁၂ |စွန့်ဝံ့သူ (ပထမပိုင်း) |၁၉၄၅ |ကြီးပွားရေး |- |၁၃ |အာဟာရဖြင့် ကျန်းမာနည်း ကုသနည်းများ |၁၉၄၉ |ကြီးပွားရေး |- |၁၄ |မြတ်သက်မော် |၁၉၅၁ |သွေးသောက်တိုက် |- |၁၅ |ကိုယ်တွေ့ တရုတ်ပြည်သစ် |၁၉၅၃ |မန္တလေးကြီးပွားရေး |- |၁၆ |ဒိဋ္ဌေဒိဋ္ဌမတ္တံ လက်တွေ့ကျင့်စဉ် ပ-နှိပ် |၁၉၆၀ |ရှုမဝတိုက် |- |၁၇ |ရွှေဥဒေါင်း |၁၉၅၃ |ကြီးပွားရေး |- |၁၈ |စစ်ရှုံးသူ |၁၉၆၁ |မာလာမြိုင်ပုံနိုပ်တိုက် |- |၁၉ |တစ်သက်တာမှတ်တမ်းနှင့် အတွေးအခေါ်များ ပထမတွဲ |၁၉၆၁ |ကြီးပွားရေး |- |၂၀ |တစ်သက်တာမှတ်တမ်းနှင့် အတွေးအခေါ်များ ဒုတိယတွဲ |၁၉၆၁ |ကြီးပွားရေး |- |၂၁ |တစ်သက်တာမှတ်တမ်းနှင့် အတွေးအခေါ်များ တတိယတွဲ |၁၉၆၁ |ကြီးပွားရေး |- |၂၂ |တစ်သက်တာမှတ်တမ်းနှင့် အတွေးအခေါ်များ စတုထ္ထယတွဲ |၁၉၆၂ |ကြီးပွားရေး |- |၂၃ |ဆွေးနွေးခန်း |၁၉၆၂ |မိုးဦးပန်းစာပေ |- |၂၄ |ဒဂုံတင့် သော်တာစာပေ |၁၉၆၂ | |- |၂၅ |၂၅။ မြန်မာ့စွမ်းရည် မြန်မာပြည် |၁၉၆၂ | |- |၂၆ |ဗုဒ္ဓဝါဒနှင့် အယူအဆရေးရာများ ထပ်မံတင်ပြချက် ချိုးဖြူစာပေ |၁၉၆၃ | |- |၂၇ |၂၇။ ကာလယန္တရား အလိမ္မာစာပေ ၂၈။ ချစ်ပန်းပွင့် အလိမ္မာစာပေ ၁၉၆၅ ၂၉။ စေတလုံးပိုင်ရှင်နှင့် အခြားဝတ္ထုများ အလိမ္မာစာပေ ၁၉၆၅ ၃၀။ ဆုကြီးပန်း အလိမ္မာစာပေ ၁၉၆၅ ၃၁။ ဇော်ဟိတ် နှလုံးလှစာပေ ၁၉၆၅ ၃၂။ ဘာသာရေး ခံယူချက် ပုဂံစာအုပ်တိုက် ၁၉၆၅ ၃၃။ လူစွန့်စား အောင်မြင့်စာပေ ၁၉၆၅ ၃၄။ သူတော်စိန် နှလုံးလှစာပေ ၁၉၆၅ ၃၅။ ဇာတ်ဇာတ်ကြဲဂိုဏ်း ရန်အောင်မင်္ဂလာ အလိမ္မာစာပေ ၁၉၆၆ ၃၆။ လောကုတ္တရာရေးရာဆွေးနွေးခန်းများ (ဘာသာရေးခံယူချက်ကို ဒုကြိမ်ရိုက်) ပင်းယစာပေတိုက် ၁၉၆၇ ၃၇။ စာပဒေသာ ခြင်္သေ့စာပေ ၁၉၆၇ ၃၈။ ရူပနန္ဒီ-ရူပကလျာဏီ အလိမ္မာစာပေ ၁၉၆၉ ၃၉။ စာရေးနည်းလမ်းညွန် စာနိုင်ငံစာပေတိုက် ၁၉၇၀ ၄၀။ ဇာတ်ဇာတ်ကြဲဂိုဏ်း ဒု-နိုပ် မိုးစပယ်စာပေ ၁၉၇၀ ၄၁။ လွမ်းအောင်ဖန် ဒု-နိုပ် စိမ်းမြအနုပညာစာပေ ၁၉၇၀ ၄၂။ စိတ်ထားဝတိံနှင့် မြန်မာ့စွမ်းရည်( တ-နှိပ် ) ပန်းချီစာပေ ၁၉၇၅ ၄၃။ သုံးပေါက်ချွန်းနှင့် ဝတ္ထုတိုများ ရာပြည့်စာအုပ်တိုက် ၂၀၀၂ ၄၄။ ယောက်ျားဘသား ဖူးပွင့်ဝေဝေ ၂၀၀၃ ၄၅။ အတွေးအမြင်နှင့် ရှုထောင့် စိတ်ကူးချိုချို ၂၀၀၄ ၄၆။ ကြမ်းလိုက်တဲ့တောနှင့် အခြားတစ္တေပုံပြင်များ ခွန်းနှင့်ရွှန်း စာပေ ၂၀၀၅ ၄၇။ လူဖြစ်ရကျိုးနပ်ပါစေနှင့် အခြား အတွေးအမြင်ဆောင်းပါးများ စိတ်ကူးချိုး ၂၀၀၅ ၄၈။ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် ပထမတွဲ စိတ်ကူးချိုချို ၂၀၀၆ ၄၉။ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် ဒုတိယတွဲ စိတ်ကူးချိုချို ၂၀၀၆ ၅၀။ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် တတိယတွဲ စိတ်ကူးချိုချို ၂၀၀၆ ၅၁။ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် စတုတ္ထတွဲ စိတ်ကူးချိုချို ၂၀၀၆ ၅၂။ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် ပဥ္စမတွဲ စိတ်ကူးချိုချို ၂၀၀၆ ၅၃။ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် ဆဋ္ဌမတွဲ စိတ်ကူးချိုချို ၂၀၀၆ ၅၄။ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် သတ္တမတွဲ စိတ်ကူးချိုချို ၂၀၀၇ ၅၅။ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် အဋ္ဌမတွဲ စိတ်ကူးချိုချို ၂၀၀၇ ၅၆။ စစ်ကိုယ်တွေ့ အတွေ့အကြုံနှင့် အတွေးအခေါ်ဆောင်းပါးများ စိတ်ကူးချိုချို ၂၀၀၈ ၅၇။ ဖူးစာနှစ်ခိုင်၊ အသစ်စုံထောက်၊ စွန့်ဝံ့သူ၊ စန္ဒာဒေဝီ စိတ်ကူးချိုချို ၂၀၀၈ ၅၈။ ကျွန်ုပ်တွေ့သော စိတ်သဘာဝ စိတ်ကူးချိုချို ၂၀၀၈ ၅၉။ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် နဝမတွဲ စိတ်ကူးချိုချို ၂၀၀၉ ၆၀။ ဂြိုဟ်မွှေးတဲ့ငွေ မြန်မာ့ရုပ်ရှင်စာပုံနှိပ်တိုက်(နေ့စွဲမပါ) ၆၁။ ဗုဒ္ဓဝါဒနှင့် တွေးခေါ်မြော်မြင်ရေး ချိုးဖြူစာပေ (နေ့စွဲမပါ) ၆၂။ ဗုဒ္ဓဝါဒနှင့် အယူအဆရေးရာများ ဂျိုးဖြူစာပေ (နေ့စွဲမပါ) ၆၃။ ပထမံ- ဆရာသိန်း (ပ-တွဲ) ကြီးပွားရေး (နေ့စွဲမပါ)၁၉၄၀? ၆၄။ ပထမံ- ဆရာသိန်း (ဒု-တွဲ) ကြီးပွားရေး (နေ့စွဲမပါ)၁၉၄၁? ၆၅။ အတွေးအခေါ်ဟင်းလေးအိုးကြီး နေပြည်တော် (ခုနှစ်မပါ) ၆၆။ လမ်းနှစ်သွယ် ၆၇။ ခင်စက်မေ ၆၈။ စန္ဒာဒေဝီ ၆၉။ ရတနာပူရ ၇၀။ ရူပနန္ဒီနှင့် ဘိုးဘိုးအောင် |၁၉၆၅ | |- |၂၈ | | | |- |၂၉ | | | |- |၃၀ | | | |- |၃၁ | | |(ဘာသာပြန်) |- |၃၂ | | | |- |၃၃ | | | |- |၃၄ | | | |- |၃၅ | | | |- |၃၆ | | | |- |၃၇ | | | |- |၃၈ | | | |- |၃၉ | | | |- |၄၀ | | | |- |၄၁ | | | |- |၄၂ | | | |- |၄၃ | | | |- |၄၄ | | |(ဘာသာပြန်) |- |၄၅ | | |(ဘာသာပြန်) |- |၄၆ | | | |- |၄၇ | | | |- |၄၈ | | | |- |၄၉ | | | |- |၅၀ | | |(ဘာသာပြန်) |- |၅၁ | | | |- |၅၂ | | | |- |၅၃ | | |(ဘာသာပြန်) |- |၅၄ | | | |- |၅၅ | | | |- |၅၆ | | | |- |၅၇ | | | |- |၅၈ | | | |- |၅၉ | | |(ဘာသာပြန်) |- |၆၀ | | | |} == '''ဘာသာပြန်စာအုပ်များ''' == {| class="wikitable sortable" !စဉ် !အမည် !ထုတ်ဝေနှစ် !မှတ်ချက် |- |၁ |၁။ စုံထောက်မောင်စံရှား ဒုတိယအုပ် ဒေါ်အုန်းသင်နှင့်သားများ ၁၉၃၉ ၂။ စုံထောက်မောင်စံရှား တတိယအုပ် ဒေါ်အုန်းသင်နှင့်သားများ ၁၉၄၀ ၃။ ဒေါက်တာသောင်းထိုက် နဂါးနီ ၁၉၄၀ ၄။ ရတနာသိုက် ပထမတွဲ ဒဂုန်ခင်ခင်လေး ၁၉၄၀ ၅။ ရတနာသိုက် ဒုတိယတွဲ ဒဂုန်ခင်ခင်လေး ၁၉၄၀ ၆။ စုံထောက်မောင်စံရှား စတုတ္ထအုပ် ဒေါ်အုန်းသင်နှင့်သားများ ၁၉၄၁ ၇။ စောလမုန်သိုက် တိုင်းပြည်ပြုပုံနှိပ်တိုက် ၁၉၄၁ ၈။ အကြံဉာဏ်ဖြင့် ကြီးပွားရေး ပထမပိုင်း ကြီးပွားရေး ၁၉၄၅ ၉။ ဂမုန်းနက် ကြီးပွားရေး စာအုပ်တိုက် ၁၉၄၇ ၁၀။ ဘတ်စကာဗျီလ်ခွေးကြီး ကြီးပွားရေး ၁၉၄၇ ၁၁။ ဂဠုန်နက်ဂိုဏ်း ရှုမဝတိုက် (ခုနှစ်မပါ) ၁၂။ သူရဲကောင်းသုံးယောက် ဒုတိယတွဲ ကြီးပွားရေး ၁၉၄၈ ၁၃။ ကိုယ်ရံတော် ပြည်သူ့အလင်းစာပေ ၁၉၅၀ ၁၄။ မြှော်တလင့်လင့် ရှုမဝ ၁၉၅၀ ၁၅။ စိတ်ထားဝတိံ ကြီးပွားရေး ၁၉၅၁ ၁၆။ အိုင်ဗိုရီချိုင်းလ် ထွန်းရင်ပုံနှိပ်အလုပ်ဌာန ၁၉၅၂ ၁၇။ သွေးစုတ်မြေ ရှုမဝစာအုပ်တိုက် ၁၉၅၅ ၁၈။ အိုင်ဗင်ဟို ဟံသာဝတီပုံနှိပ်တိုက် ၁၉၅၅ ၁၉။ ဆင်စွယ်မင်းသမီး ဒု-နှိပ် မြန်မာပြည်ပုံနှိပ်တိုက် ၁၉၆၂ ၂၀။ စုံထောက်မောင်စံရှား ပထမအုပ် ဒု-နှိပ် မြန်မာပြည် ၁၉၆၀ ၂၁။ စုံထောက်မောင်စံရှား ပဥ္စမအုပ် ဒု-နှိပ် မြန်မာပြည် ၁၉၆၀ ၂၂။ လက်ထက်တော်ကြီး ရဲရင့်စာပေ ၁၉၆၀ ၂၃။ စုံထောက်မောင်စံရှား ဆဋ္ဌမအုပ် မြန်မာပြည် ၁၉၆၁ ၂၄။ စုံထောက်မောင်စံရှား သတ္တမအုပ် မြန်မာပြည် ၁၉၆၁ ၂၅။ စုံထောက်မောင်စံရှား အဋ္ဌမအုပ် မြန်မာပြည် ၁၉၆၁ ၂၆။ စုံထောက်မောင်စံရှား ဒဿမအုပ် မြန်မာပြည် ၁၉၆၁ ၂၇။ စုံထောက်မောင်စံရှား ဧကာဒဿမအုပ် မြန်မာပြည် ၁၉၆၁ ၂၈။ စုံထောက်မောင်စံရှား ဒွါဒဿမအုပ် မြန်မာပြည် ၁၉၆၁ ၂၉။ စုံထောက်ဦးစံရှား ပထမအုပ် အလိမ္မာစာပေ ၁၉၆၆ ၃၀။ စုံထောက်ဦးစံရှား ဒုတိယအုပ် နှလုံးလှစာပေ ၁၉၆၆ ၃၁။ စုံထောက်ဦးစံရှား တတိယအုပ် အလိမ္မာစာပေ ၁၉၆၇ ၃၂။ စုံထောက်ဦးစံရှား စတုတ္ထအုပ် သစ္စာမွန်စာပေ ၁၉၆၇ ၃၃။ စုံထောက်ဦးစံရှား ပဥ္စမအုပ် သစ္စာမွန်စာပေ ၁၉၆၇ ၃၄။ စုံထောက်ဦးစံရှား ဆဋ္ဌမအုပ် သစ္စာမွန်စာပေ ၁၉၆၈ ၃၅။ စုံထောက်ဦးစံရှားပေါင်းချုပ် ပုဂံစာအုပ်တိုက် ၁၉၇၄ ၃၆။ စုံထောက်မောင်စံရှား ပေါင်းချုပ် ယနေ့မန္တလေးစာအုပ်တိုက် ၂၀၀၀ ၃၇။ ဦးစံရှား ဖြေရှင်းခဲ့သော ဒိတ်ဒိတ်ကြဲ မှုခင်းကြီးများ ဖူလုံးစာပေ ၂၀၀၅ ၃၈။ စုံထောက်မောင်စံရှား- ရန်ကိုရန်ချင်း မြန်မာ့ရှပ်ရှင်ဝတ္ထုတိုက် (နေ့စွဲမပါ) ၃၉။ ရှိုတ်စပီးယား၏ ပြဇာတ်ဝတ္ထုများ သွေးသောက်တိုက် (နေ့စွဲမပါ) ၄၀။ စုံထောက်မောင်စံရှား ပွေလီအင်းခွေးကြီးအမှု ၄၁။ စုံထောက်မောင်စံရှား-ဘောင်ဒရီလမ်းလူသတ်မှု | | |- |၂ | | | |- |၃ | | | |} == ရွှေဥဒေါင်းစာမူကိစ္စ == ဆရာကြီး၏ ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်စိုး မသေခင် ရွှေဥဒေါင်းစာမူကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ သေတမ်းစာရေးခဲ့သည်။ သေတမ်းစာအရ စာမူများအတွက် ရသောငွေများကို- # ဒါရိုက်တာ[[ဦးသုခ]] # [[လူထုဦးလှ]] # စာရေးဆရာ [[သော်တာဆွေ]] # [[ဝင်းတင်၊ ဦး|ဟံသာဝတီ ဦးဝင်းတင်]] တို့လေးဦး တိုင်ပင်ပြီး သင့်တော်သည့် လူငယ်စာရေးဆရာများအား သင့်တော်သလို စဉ်းစားပြီး သင့်တော်သည့် စာပေဆုများပေးဖို့ ကျွန်မက တာဝန်လွှဲအပ်ခဲ့သည်။ * (ဒေါ်ကြီးစိုး၊ ကမ်းနီရွာ၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ်၊ ကသာခရိုင်) <ref>သော်တာဆွေ၏ ကျွန်တော့်ဘဝဇာတ်ကြောင်း(၄)မှ</ref> == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> Image:ShweUDaung Mhaine Hla at Beijing PeaceConfrence 1952.jpg| ၁၉၅၂ ခုနှစ် က တရုတ်နိုင်ငံ ပီကင်း ပစိဖိတ်ဒေသ ငြိမ်းချမ်းရေးကွန်ဖရင့် သို့ ရွှေဥဒေါင်း၊ [[သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]]၊ [[လူထုဦးလှ]] တို့ အတူ တက်ရောက်ခဲ့စဉ် </gallery> == ကျမ်းကိုး == <References /> {{Lifetime|၁၂၅၁|၁၃၃၅|}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] fjfa5ap84z4b3oa1rfrbf3di22n0sev 0 3594 1047721 1047434 2026-08-09T15:59:26Z ~2026-43717-45 146641 င် ထည့်ပေးသည်။ 1047721 wikitext text/x-wiki {{ပိဋကတ်သုံးပုံ}} [[File:Shin Pin Nan Kine Pagoda, Sagaing.JPG|thumb|300px|စစ်ကိုင်း ရှင်ပင်နံကိုင်းစေတီတော်၊ "ပဋ္ဌာန်းအစ နံကိုင်းက" ဟူ​သောအဆိုမှာ စစ်ကိုင်း​တောင်၌ ပဋ္ဌာန်းရွတ်ဖတ်ပူ​ဇော်ပွဲများြပဳလုပ်​လေ့ရိှပြီး ပဋ္ဌာန်းရွတ်ဖတ်ပူ​ဇော်ပွဲကို ၁၃၃၉ ခုနှစ်တွင် ဇဗ္ဗူမဂ်လာ​ချောင်ဆရာ​တော်ဘုရားကြီးက စတင်ကျင်းပခဲ့သည်ကို မှတ်သား၍ ​ပေါ်​ပေါက်လာသည်ဟုဆိုကြသည်။]] '''ပဋ္ဌာန်း''' သည် [[အဘိဓမ္မာ]]တရားတော် ၇ ကျမ်းတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ မြတ်စွာဘုရားအလောင်းတော်သည် [[မဟာသက္ကရာဇ်]] ၁၀၃ ခု၊ ကဆုန်လပြည့်နေ့၌ သဗ္ဗညု မြတ်စွာဘုရား အဖြစ် ရောက်ရှိခဲ့ပြီးနောက် ဗောဓိပင်၏ အနောက်မြောက် ၁၀-လံ အကွာတွင် နတ်များဖန်ဆင်းပူဇော်သော ရတနာရွှေအိမ်ထက်၌ နယုန်လဆန်း ၆ ရက်နေ့မှ ၁၃ ရက်အထိ အဘိဓမ္မာတရားတော်ကို ဆင်ခြင်နေတော်မူသည်။ အဘိဓမ္မာ ရှေးဦး ၆ ကျမ်းကို ဆင်ခြင်ရာတွင် ရောင်ခြည်တော် ကွန့်မြူးခြင်း မရှိသေးပဲ နောက်ဆုံး ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော်ကြီးကို ဆင်ခြင်သုံးသပ်တော်မူသောအခါမှသာ ရောင်ခြည်တော်ခြောက်သွယ် ကွန့်မြူးကာ နတ်၊ ဗြဟ္မာတို့သည်လည်း ခြေတော်ရင်းမှာ ဦးခိုက်ကြကုန်လေသည်။ ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော်ကို နာကြားပြီးချိန်တွင် နတ်၊ ဗြဟ္မာ ကုဋေ ၈၀,၀၀၀ ကျွတ်တမ်းဝင်ပြီး၊ လူ့ပြည်မှ ရဟန်း ၅၀၀ ရဟန္တာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ == အမည်ရှင်းလင်းချက် == '''ပဋ္ဌာန်း''' ဟူသည်မှာ '''ပ''' နှင့် '''ဋ္ဌာန''' နှစ်ခုပေါင်းဖြစ်ကာ ပ ဆိုသည်မှာ ''အမျိုးမျိုးအစားစား များပြားသော''၊ ဌာန ဆိုသည်မှာ ''အကြောင်း'' ဟု အသီးသီး အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အခြားအမည်တစ်မျိုးမှာ '''အနန္တနယ သမန္တ ပဋ္ဌာန်းကျမ်း''' ဖြစ်ကာ အနန္တနယ (အဆုံးမရှိသောကျမ်း) နှင့် သမန္တ (ထက်ဝန်းကျင် အဆုံးမရှိသောနည်းလမ်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်သော ထက်ဝန်းကျင်ပြည့်စုံသော ကျမ်း) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပဋ္ဌာန်း ဟူသည်မှာ အမျိုးမျိုးအစားစား များပြားသော အကြောင်း တရားများကို လေ့လာဟောကြားသော တရားတော်ဖြစ်သည်။ == အပိုင်းအခြား == လေးနက်ကျယ်ပြန့်မှု အရ ပဋ္ဌာန်းကျမ်းကို ၃ မျိုးခွဲခြားကြသည်။ #အတိဝိတ္ထာရ ဒေသနာ #အတိ သင်္ခေပဒေသနာ #နာတိ ဝိတ္ထာရ နာတိသင်္ခေပ ဒေသနာ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ *'''အတိဝိတ္ထာရ ဒေသနာ''' သည် မြတ်စွာဘုရား တာ၀တိံသာနတ်ပြည်၌ ဟောကြားသော အပြည့်အစုံပဋ္ဌာန်း ဖြစ်သည်။ *'''အတိ သင်္ခေပဒေသနာ''' သည် နတ်ပြည်တွင် အသံမစဲ တရားဟောနေစဉ် နိမ္မိတရုပ်ပွားတော်ကို တရားဆက်ဟောနေစေပြီး ခန္ဓာစင်စစ်ဘုရားရှင်သည် ခန္ဓာဝန်ဆောင်ဖို့ လူပြည်သို့ဆင်းကာ ဝတ်ပြုလာသော အရှင်သာရိပုတ္တရာကို ဟောကြားသည့် ဒေသနာတော် ဖြစ်သည်။ အလွန်အတိုချုပ်ဟောသော်လည်း အရှင်သာရိပုတ္တရာက နည်းပေါင်းများစွာနှင့် တန်ဆာဆင်ပြီး အကျယ်သိနိုင်သည်။ *'''နာတိ ဝိတ္ထာရ နာတိသင်္ခေပ ဒေသနာ''' သည် မကျဉ်းလွန်း၊ မကျယ်လွန်းသော တရားတော်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အရှင်သာရိပုတ္တရာက မိမိတပည့် ရဟန်း ၅၀၀ ကို ပြန်ဟောသော တရားဖြစ်သည်။ လက်ရှိ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် သင်ကြားဟောပြောနေသော ပဋ္ဌာန်းတရားတော် ဖြစ်သည်။ ဘုရားရှင် ပဋ္ဌာန်းကို ဟောကြားရာတွင် ပုစ္ဆာဝါရ (အမေး)၊ ဝိသဇ္ဖနာဝါရ (အဖြေ) နှင့် သင်္ချာဝါရ (သရုပ်ခွဲ) ဟူ၍ သုံးမျိုးဟောကြားတော်မူသည်။ အမေးပုစ္ဆာပေါင်း ၄၀၄,၉၄၈,၅၃၃,၂၄၈ ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ ယင်းအတွက်ကြောင့် ပဋ္ဌာန်းကို မဟာ ပကရဏကျမ်း (ကြီးကျယ်ခမ်းနားသောကျမ်း) ဟူ၍လည်းခေါ်သည်။ ပဋ္ဌာန်းကို ၃ မျိုးအားဖြင့် ခွဲခြားဝေဖန်ကြသည်။ *ပစ္စယုဒ္ဒေသ = ပစ္စယ + ဥဒေသ = ပစ္စည်း + အကျဉ်းဝေဖန်ခြင်း *ပစ္စယနိဒ္ဒေသ = ပစ္စယ + နိဒ္ဒေသ = ပစ္စည်း + အကျယ်ဝေဖန်ခြင်း *ပရိနိဒ္ဒေသ = ပဋ္ဌာန်းကို အကျယ် ဝေဖန်ခြင်း။ ချုံ့ထားသည့် ပဋ္ဌာန်းမှာ ၅ ကျမ်းဖြစ်သည်။ စာမျက်နှာ ၂၆၄၀ ရှိပြီး ရွတ်ဖတ်ချိန် ၁၃၂ ခန့်ကြာမြင့်သည်။ ကျမ်းကြီးအနေဖြင့် ပဋ္ဌာန်းကျမ်းကြီး ၄ မျိုး ရှိသည်။ #ဓမ္မာနုလောမ ပဋ္ဌာန်း - အကျဉ်း ၆ ကျမ်း #ဓမ္မပစ္စနီယပဋ္ဌာန်း - အကျဉ်း ၆ ကျမ်း #ဓမ္မာနုလောမ ပစ္စနီယပဋ္ဌာန်း - အကျဉ်း ၆ကျမ်း #ဓမ္မပစ္စနီယာနုလောမ ပဋ္ဌာန်း - အကျဉ်း ၆ ကျမ်း ဟူ၍ ဟောပုံဟောနည်းအရ ကျမ်း ၄ မျိုးရှိသည်။ စုစုပေါင်း ၂၄ ကျမ်းဖြစ်သည်။ ဓမ္မာနုလောမ ပဋ္ဌာန်း - အကျဉ်း ၆ ကျမ်း ကို အကျယ်အားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်းပြန်ခွဲသည်။ #ဓမ္မာနုလောမ တိက ၂၂ ကျမ်း၊ #ဓမ္မာနုလောမ ဒုက ၁၀၀ ကျမ်း၊ #ဓမ္မာနုလောမ ဒုက တိက ၆,၆၀၀ ကျမ်း၊ #ဓမ္မာနုလောမ တိက ဒုက ၄,၄၀၀ ကျမ်း၊ #ဓမ္မာနုလောမ တိကတိက ၁,၃၈၆ ကျမ်း၊ #ဒုက ဒုက ၁၉,၈၀၀ ကျမ်း ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အကျယ်တွင် ဓမ္မာနုလောမ ပဋ္ဌာန်းအတွက် ၃၂၃၀၈ ကျမ်း ဖြစ်သည်။ သို့အတွက် စုစုပေါင်း ၁၂၉,၂၃၂ ကျမ်းဖြစ်သည်။ ပဋ္ဌာန်းကို နက်နဲမှုအရ ၄ မျိုးခွဲနိုင်သည်။ ဂမ္ဘီရ ၄ မျိုးဟုလည်း ခေါ်သည်။ #ဓမ္မ ဂမ္ဘီရ = ဝေါဟာရ စကားလုံးနက်နဲခြင်း #အတ္ထ ဂမ္ဘီရ = အနက်အဓိပ္ပာယ် နက်နဲခြင်း #ဒေသနာ ဂမ္ဘီရ = ဟောပုံဟောနည်း နက်နဲခြင်း #ပဋိဝေဒ ဂမ္ဘီရ = ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်မှု နက်နဲခြင်း တို့ ဖြစ်သည်။ == ပစ္စယုဒ္ဒေသပါဠိ== #[[ဟေတုပစ္စည်း|ဟေတုပစ္စယော]] #[[အာရမ္မဏပစ္စည်း|အာရမ္မဏပစ္စယော]] #[[အဓိပတိပစ္စည်း|အဓိပတိပစ္စယော]] #[[အနန္တရပစ္စည်း|အနန္တရပစ္စယော]] #[[သမနန္တရပစ္စည်း|သမနန္တရပစ္စယော]] #[[သဟဇာတပစ္စည်း|သဟဇာတပစ္စယော]] #[[အညမညပစ္စည်း|အညမညပစ္စယော]] #[[နိဿယပစ္စည်း|နိဿယပစ္စယော]] #[[ဥပနိဿယပစ္စည်း|ဥပနိဿယပစ္စယော]] #[[ပုရေဇာတပစ္စည်း|ပုရေဇာတပစ္စယော]] #[[ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်း|ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော]] #[[အာသေဝနပစ္စည်း|အာသေဝနပစ္စယော]] #[[ကမ္မပစ္စည်း|ကမ္မပစ္စယော]] #[[ဝိပါကပစ္စည်း|ဝိပါကပစ္စယော]] #[[အာဟာရပစ္စည်း|အာဟာရပစ္စယော]] #[[ဣန္ဒြိယပစ္စည်း|ဣန္ဒြိယပစ္စယော]] #[[ဈာနပစ္စည်း|ဈာနပစ္စယော]] #[[မဂ္ဂပစ္စည်း|မဂ္ဂပစ္စယော]] #[[သမ္ပယုတ္တပစ္စည်း|သမ္ပယုတ္တပစ္စယော]] #[[ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်း|ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယော]] #[[အတ္ထိပစ္စည်း|အတ္ထိပစ္စယော]] #[[နတ္ထိပစ္စည်း|နတ္ထိပစ္စယော]] #[[ဝိဂတပစ္စည်း|ဝိဂတပစ္စယော]] #[[အဝိဂတပစ္စည်း|အဝိဂတပစ္စယောတိ]] == အဓိပ္ပာယ်များ == === မြန်မာပြန် အကျဉ်း=== #[[ဟေတုပစ္စည်း|ဟေတုပစ္စယော]]- အရင်းခံအကြောင်းဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား (လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ၊ အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟ) #[[အာရမ္မဏပစ္စည်း|အာရမ္မဏပစ္စယော]]- အာရုံဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား (ရူပါရုံ၊ သဒ္ဒါရုံ၊ ဂန္ဓာရုံ၊ ရသာရုံ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ၊ ဓမ္မာရုံ) #[[အဓိပတိပစ္စည်း|အဓိပတိပစ္စယော]]- အကြီးအမှူးခေါင်းဆောင်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား (ဆန္ဒ၊ ဝီရိယ၊ စိတ္တ၊ ဝီမံသ(ပညာ)) #[[အနန္တရပစ္စည်း|အနန္တရပစ္စယော]]- အခြားမဲ့ဆက်တိုက်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[သမနန္တရပစ္စည်း|သမနန္တရပစ္စယော]]- ကောင်းစွာအခြားမဲ့ဆက်တိုက်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[သဟဇာတပစ္စည်း|သဟဇာတပစ္စယော]]- အတူတကွဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[အညမညပစ္စည်း|အညမညပစ္စယော]]- အချင်းချင်း အပြန်အလှန် ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[နိဿယပစ္စည်း|နိဿယပစ္စယော]]- မှီရာဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[ဥပနိဿယပစ္စည်း|ဥပနိဿယပစ္စယော]]- အားကြီးသော မှီရာဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[ပုရေဇာတပစ္စည်း|ပုရေဇာတပစ္စယော]]- ရှေ့မှဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်း|ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော]]- နောက်မှဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[အာသေဝနပစ္စည်း|အာသေဝနပစ္စယော]]- မှီဝဲထုံရာဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[ကမ္မပစ္စည်း|ကမ္မပစ္စယော]]- ကုသိုလ်ကံ၊ အကုသိုလ်ကံ စေတနာဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[ဝိပါကပစ္စည်း|ဝိပါကပစ္စယော]]- အကျိုးဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[အာဟာရပစ္စည်း|အာဟာရပစ္စယော]]- ရုပ်နာမ်အာဟာရအဖြစ် ထောက်ပံ့၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[ဣန္ဒြိယပစ္စည်း|ဣန္ဒြိယပစ္စယော]]- ဆိုင်ရာကိစ္စများ၌ အစိုးရခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[ဈာနပစ္စည်း|ဈာနပစ္စယော]]- စူးစူးစိုက်စိုက်နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ကို ဖျက်ဆီး၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[မဂ္ဂပစ္စည်း|မဂ္ဂပစ္စယော]]- လမ်းဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[သမ္ပယုတ္တပစ္စည်း|သမ္ပယုတ္တပစ္စယော]]- တသားတည်း ယှဉ်ဘက်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်း|ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယော]]- မယှဉ်ဘဲ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[အတ္ထိပစ္စည်း|အတ္ထိပစ္စယော]]- ရှိပြီးဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[နတ္ထိပစ္စည်း|နတ္ထိပစ္စယော]]- မရှိဘဲ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[ဝိဂတပစ္စည်း|ဝိဂတပစ္စယော]]- ကင်း၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[အဝိဂတပစ္စည်း|အဝိဂတပစ္စယောတိ]]- မကင်းဘဲ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား === မြန်မာပြန် အကျယ် === ====ဟေတုပစ္စယော==== ဟိတ်ခြောက်ပါးဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ ညောင်ပင်မြစ်သည် ညောင်ပင်အားမြဲမြံခိုင်ခံ့စွာ တည်စေခြင်းငှာ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့ လောကီအာရုံ ကာမဂုဏ်တို့၌ လိုချင်မှုရှိသော လောဘ၊ ကြမ်းတမ်းသောခက်ထန်ခြင်း အမျက်ထွက်ခြင်းရှိသော ဒေါသ၊ မကောင်းသော အယူဝါဒကို မစွန့်ဘဲ ငိုက်မြည်းတွေဝေ ခြင်းရှိသော မောဟ၊ လောကီအာရုံ ကာမဂုဏ်တို့၌ လိုချင်မှုမရှိသော အလောဘ၊ နူးညံ့စွာ ယဉ်ကျေးလိမ္မာ၍ ကြမ်းတမ်းခက်ထန်မှုမရှိခြင်း၊ အမျက်ထွက်ခြင်းမရှိသော အဒေါသ၊ ကောင်းသောအယူဝါဒကို လက်ကိုင်ထားပြီးယုံမှားသံသယများဖြင့် ငိုက်မြည်းတွေဝေခြင်း မရှိသော အမောဟတရားတို့သည် စိတ်၊ စေတသိတ်တရားတို့အား အလိုသို့လိုက်၍ဖြစ်စေခြင်းဖြင် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ ဟေတုပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====အာရမ္မဏပစ္စယော==== အာရုံခြောက်ပါးဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ တောင်ဝှေးသည် မသန်မစွမ်းသူတို့အားအလိုရှိရာသို့ ရောက်စေ၍အထောက်အကူပေးသကဲ့သို့ အဆင်း(ရူပါရုံ)၊ အသံ(သဒ္ဓါရုံ)၊ အနံ့(ဂန္ဓာရုံ)၊အရသာ(ရသာရုံ)၊ အတွေ့အထိ(ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ)၊ စိတ်ခံစားမှု(ဓမ္မာရုံ) ဟူသောအာရုံခြောက်ပါးတို့သည် ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်တရားတို့ကို အကျိုးအကြောင်းများဖြင့် မိမိစိတ်ကို အထောက်အကူပြုပေးသကဲ့သို့ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ အာရမ္မဏပစ္စည်း တရားကိုဟောတော်မူသည်။ ====အဓိပတိပစ္စယော==== အကြီးအမှူးဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား။ စကြဝတေးမင်းသည် ပြိုင်ရဲသူပြိုင်သူမရှိလောက်အောင် ဇွဲ၊ လုံ့လအပြည့်ဖြင့် အုပ်ချုပ်သကဲ့သို့ အလိုဆန္ဒအလွန်ပြင်းပြခြင်းဟူသော ဆန္ဓာဓိပတိ၊ အားထုတ်ခြင်းလုံ့လဟူသော ဝီရိယာဓိပတိ၊ လွန်စွာညွတ်ခြင်း ကိုင်းရှိုင်းခြင်း စိတ်ဓာတ်ပြင်းထန်ခြင်းဟူသော စိတ္တာဓိပတိ၊ အသိဉာဏ်ပညာဖြင့် အသင့်ဆင်ခြင်ခြင်းဟူသော ဝီမံသာဓိပတိဟူသော အဓိပတိ တရားများသည် အားကောင်းရာသို့လိုက်၍ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ အဓိပတိပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====အနန္တရပစ္စယော==== အခြားမဲ့တဆက်တည်းအကြားမရှိဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ စကြာဝတေးမင်းနတ်ရွာစံခြင်း(သေခြင်း)သည် အကြီးဆုံးသား ရတနာအား အလိုလို မင်း(ဘုရင်)ဖြစ်စေခြင်းငှာ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့ရုပ်ဝတ္ထုကို မြင်သည်နှင့် အသိစိတ်သည် အာရုံတွင် တဆက်တည်းဖြစ်ခြင်း၊ နောက်နောက် စိတ်အစဉ်တွေ ဆက်တိုက်ဖြစ်ရန်အတွက် ရှေ့ရှေ့စိတ် အစဉ်တွေပျက်ပျက်ပေး၍ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ အနန္တရပစ္စည်းတရားကိုဟောတော်မူသည်။ ====သမနန္တရပစ္စယော==== ကောင်းစွာ(အခြားမဲ့)တဆက်တည်း အကြားမရှိ အတားအဆီးမရှိ၍ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ စကြာဝတေးမင်းတောထွက်၍ ရဟန်းပြုခြင်းသည် အကြီးဆုံးသော သားရတနာအား တဆက်တည်းအကြားမရှိကောင်းစွာ မင်း(ဘုရင်)ဖြစ်စေခြင်းငှာ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့ မြင်စိတ် သိစိတ် ကောင်းလျှင်ကောင်းသည်ဟုဝန်ခံခြင်း၊ မကောင်းလျှင် မကောင်းဟု ဝန်ခံခြင်းတို့သည် စိတ်များ ဆက်ကာဆက်ကာ ဖြစ်ပေါ်လာအောင် အခြားမရှိ ဆက်၍ဖြစ်ခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ သမနန္တရ ပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====သဟဇာတပစ္စယော==== တပြိုင်နက် အတူတကွဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ ဆီမီးသည် ညှိထွန်းသည်နှင့် တပြိုင်နက် အလင်းရောင်နှင့်အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်စေသကဲ့သို့ ခံစားမှုဝေဒနာ ဖြစ်သည်နှင့်တပြိုင်နက် မှတ်သားမှုသညာ၊ ပြုပြင်ခြင်းသင်္ခါရ၊ အသိရှိမှု ဝိဉာဏ်ဟူသော နာမ်ခန္ဓာလေးပါးတို့ကို တပေါင်းတည်းအတူတကွ ဖြစ်စေခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ သဟဇာတ ပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====အညမညပစ္စယော==== အချင်းချင်းအပြန်အလှန်မှီ၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ သစ်သားသုံးချောင်းသည် မလဲမပြိုရအောင် ခိုင်မြဲစွာ တစ်ချောင်းနှင့်တစ်ချောင်း အမှီပြုသကဲ့သို့သိမှု၊ ခံစားမှုဟူသော ရုပ်တရား၊ နာမ်တရားတို့သည်လည်း အချင်းချင်း အပြန်အလှန်ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ အညမညပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====နိဿယပစ္စယော==== မှီရာတည်ရာဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ နောက်ဖြစ်ပေါ်လာသော သစ်ပင်စသည်တို့ကိုမှီ၍ ဖြစ်ထွန်းရန်အတွက် မြေကြီးသည် ပထမဆုံးအရင် ထောက်ပံ့ပေး၍ ရပ်တည်ရာဖြစ်စေသကဲ့သို့ ရုပ်တရားသည် အာဟာရကိုမှီ၍ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ နိဿယပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====ဥပနိဿယပစ္စယော==== အားကြီးသော မှီရာအကြောင်းဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ မိုးတွင်းအခါရွာသောမိုးကြီးသည် ထိုမိုးကို အမှီပြုကုန်သော သစ်ပင် သတ္တဝါ၊ လယ်ယာမြေ၊ တော၊ တောင်အစရှိသည်တို့ အားကောင်းလာအောင် ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ သဒ္ဓါတရားကို အခြေခံ၍ အမှီပြုကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဥပုသ်သီလစောင့်ထိန်းခြင်း၊ သမထ၊ ဝိပဿနာ၊ ဘာဝနာများ အားထုတ်ခြင်းကြောင့် မဂ်တရား၊ ဖိုလ်တရားများနှင့် နိဗ္ဗာန်ရောက်အောင် ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရဟူသော အကြောင်းတရားတို့သည် အားကြီးသော မှီရာဖြစ်၍ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါတို့အား ချမ်းသာစေခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ ဥပနိဿယပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====ပုရေဇာတပစ္စယော==== ရှေ့၌ဖြစ်နှင့်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား။ ကမ္ဘာဦး၌ပထမဆုံး အရင်ဖြစ်နှင့်သော နေ၊ လတို့သည် နောက်မှဖြစ်သည့် သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား အလင်းရောင်ပေး၍ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ မိဘတိုင်းသည် သားသမီးများထက် အရင်ဖြစ်နှင့်၍ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ရှေ့မှဖြစ်နှင့်သော လျှာသည် အရသာအား နောက်မှဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ ပုရေဇာတပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော==== နောက်မှဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ သားကောင်း၊ သမီးကောင်းများသည် ဥစ္စာပညာပြည့်စုံ၍ မိဘတို့အား နောက်မှပြန်၍ လုပ်ကျွေးစောင့်ရှောက်ခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ အရှင်ဗာကုလ ရဟန္တာမထေရ် အလောင်းတော်သည် မွေးပြီးစ နို့စို့အရွယ်တွင် သမုဒ္ဒရာအလယ်၌ ရေထဲသို့ ကျသွားရာ ရေနစ်၍ မသေခဲ့ပါ။ ထို့သို့မသေခြင်းသည် နောင်အခါ ရဟန္တာဖြစ်မည့်သတ္တိက အရှင်ဗာကုလမထေရ်အားမသေစေရန် အကျိုးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ရုပ်တရားတွေ လန်းဆန်းတည်တံ့နေအောင် စိတ်တရားများက ထက်သန်မှုအပြည့်ဖြင့် နောက်မှနေ၍ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====အာသေဝနပစ္စယော==== အဖန်တလဲလဲ မှီဝဲအပ် ထုံမွှမ်းအပ်သည့်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ ရှေးရှေး၌ပန်းပေါင်းစုံတို့ဖြင့် စီမံရောပြွမ်းထားသော နံ့သာအား အမွှေးနံ့ အလွန်တိုးပွား ခိုင်မြဲစေခြင်းငှာ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ရှေးရှေးက သင်ယူတတ်မြောက်ထားခဲ့သည့် စာပေကျမ်းဂန်များသည် နောက်နောင်မှ သင်ယူရသည့် စာပေးကျမ်းဂန်တို့ကို လေ့လာမှတ်သားခြင်းငှာ ထောက်ပံ့ကာ အခြေခံအတွက်အားကောင်း၍ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ရှေးရှေးက အဖန်ဖန်ပြုလုပ်ခဲ့သောကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်တရားများသည် နောက်နောင်မှ ပြုလုပ်သည့် ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်တရားများအတွက် ကောင်းကျိုး၊ မကောင်းကျိုးတို့ကို တိုးပွားစေ၍ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ အာသေဝနပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====ကမ္မပစ္စယော==== ပြုလုပ်စီရင်ခြင်းဖြင့် ဗီဇမျိုးစေ့ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ သစ်ပင်အပေါင်းတို့သည် ကောင်းစွာပြုပြင်စီမံအပ်သော မျိုးစေ့၊ အညွန့်၊ အညှောက်၏အမူအရာသို့လိုက်၍ ကောင်းမကောင်း ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ကောင်းသောအမှုကိစ္စကို ပြုလုပ်ဆောင်ရွက်သူအား ထိုအတိုင်းပင် ကောင်းကျိုးချမ်းသာများကို ရရှိခံစားပြီး မကောင်းသော အမှုကိစ္စကို ပြုလုပ်ဆောင်ရွက်သူအား မကောင်းသော ဒုက္ခ၏ဆိုးကျိုးများကို ရရှိခံစားရမှာ ဖြစ်စေသကဲ့သို့ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ ကမ္မပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====ဝိပါကပစ္စယော==== အကျိုးရလဒ်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ တိုက်ခတ်လာသော လေပြေ၊ လေညှင်း၊ လေနုအေးသည် သစ်ပင်ကြီးများ၏အရိပ်အောက်၌ နေသောသူအား ကိုယ်ရောစိတ်ပါ ချမ်းသာစေခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ကုသိုလ်ကံတရားကြောင့် ကုသိုလ်၏အကျိုးကို ဖြစ်စေတတ်သော လူဘုံ၊ နတ်ဘုံတို့၌ခံစားရမည်။ အကုသိုလ်ကံတရားကြောင့် အကုသိုလ်၏အကျိုးကို ဖြစ်စေတတ်သော ငရဲဘုံ၊ တိရစ္ဆာန်ဘုံတို့၌ ခံစားစေသကဲ့သို့ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ ဝိပါကပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====အာဟာရပစ္စယော==== ထောက်ပံ့ခိုင်ခံ့စေတတ်သည်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ ထောက်ကန်ထားသော အကူဒေါက်တိုင်သစ်သားသည် အိမ်အို၊ အိမ်ဟောင်းအား လေဒဏ်၊ မိုးဒဏ်ကြောင့် မလဲမပြိုစေရန် မြဲမြဲခိုင်ခံ့စေခြင်းငှာ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့ ထို့အတူပင် သုံးဆယ့်တစ်ဘုံ၌ရှိသော သတ္တဝါအားလုံးမှာ အသက်ဆက်၍ ရှင်သန်နိုင်ရန်အတွက် ရုပ်အာဟာရ၊ နာမ်အာဟာရနှစ်ပါးက ပံ့ပိုးထောက်ကူပေးခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ အာဟာရပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====ဣန္ဒြိယပစ္စယော==== အစိုးရသည်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ တိုင်းပြည်တစ်ပြည်အတွင်း၌ အသီးသီး ဆိုင်ရာကိစ္စ တာဝန်များကို ပေးအပ်ခြင်းခံရသော မင်း၊ မှူးမတ်တို့သည် မိမိ၏တာဝန်များကို အသီးသီးခွဲဝေ၍ ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် ဆောင်ရွက်သကဲ့သို့ ဣန္ဒြေ(၂၂)ပါးရှိရာတွင် စက္ခုဣန္ဒြေဟူသော မြင်သိစိတ်သည် မြင်သိစိတ်အားသာ၊ သောတိန္ဒြေဟူသော ကြားသိစိတ်သည် ကြားသိစိတ်အားသာ အစိုးရခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ ဣန္ဒြိယပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====ဈာနပစ္စယော==== ကပ်၍စူးစူးစိုက်စိုက် ရှု့တတ်သည်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ တောင်ထိပ်ဖျား၊ သစ်ပင်ဖျားသို့ တက်၍ကြည့်သောသူသည် အနီးအဝေး အရပ်မျက်နှာတို့ကို ထင်ရှားတပ်အပ်မြင်ခြင်း၊ ထိုမြင်ခြင်း၌ အလိုရှိသောသူအား ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ဈာန်ငါးပါး၊ ကုသိုလ်ဈာန်စသည်တို့ကို စူးစူးစိုက်စိုက်အာရုံပြုလျှင် အမြင်မှန်တရားများရကာ နောက်ဆုံးနိဗ္ဗာန်ရောက်သည်အထိ အကျိုးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ အဖန်ဖန်သုံးသပ်ခြင်းစသော တရားတို့သည် အတူဖြစ်ဖက် စိတ်တရား၊ ရုပ်တရားတို့အား ထင်ရှားစွာ အောင်မြင်မှုကို ဖြစ်စေခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ ဈာနပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====မဂ္ဂပစ္စယော==== ကျွတ်လွတ်ထွက်မြောက်သော နည်းလမ်းဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ ဤမှာဖက်ကမ်းစပ်မှ ဟိုမှာကမ်းစပ်သို့ ကူးပြောင်းသွားသော ဖောင်၊ ကူးတို့သမားသည် ဤမှာဘက်ကမ်းစပ်မှ လွတ်မြောက်သွားသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ(ကောင်းစွာသိမြင်ခြင်း)။ သမ္မာသင်္ကပ္ပ(ကောင်းစွာကြံခြင်း)၊ သမ္မာဝါစာ(ကောင်းစွာပြောဆိုခြင်း)၊ သမ္မာကမ္မန္တ(ကောင်းစွာလုပ်ဆောင်ခြင်း)၊ သမ္မာအာဇီဝ(ကောင်းစွာအသက်မွေးခြင်း)၊ သမ္မဝါယမ(ကောင်းစွာအားထုတ်ခြင်း)၊ သမ္မာသတိ(ကောင်းစွာအောက်မေ့သတိရှိခြင်း)၊ သမ္မာသမာဓိ (ကောင်းစွာတည်ကြည်ခြင်း)ဟူသော ကုသိုလ်မဂ္ဂင်တရား(၈)ပါးတို့သည် ကောင်းသည့်အရာဝတ္ထုမှန်သမျှကို သယ်ယူပို့ဆောင် ခေါ်ငင်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ကုသိုလ်တရားများဖြစ်ပွားပြီး သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဟိုမှာဘက်ကမ်းရှိ ချမ်းသာစစ်ချမ်းသာမှန် လှမ်းရောက်နိုင်သကဲ့သို့ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ မဂ္ဂပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====သမ္ပယုတ္တပစ္စယော==== အတူတကွယှဉ်ပြီး ရောစပ်နေသည်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ နှမ်းဆီ၊ ထောပတ်၊ ပျားရည်၊ သကာရည်၊ (နို့ရည်)ဟူသော စတုမဓူသည် အရသာလေးမျိုးကို တစ်ခုစီခွဲခြား၍မရအောင် ရောစပ်ခြင်းဖြင့် စိတ်၊ ဖဿ၊ ဝေဒနာ၊ သညာ ဟူသောခံစားမှု၊ မှတ်သားမှုစသော နာမ်တရားများသည် အာရုံတစ်ခုကို ခံစားလျှင် အတူတူယှဉ်ပြီး တပြိုင်နက်တည်းဖြစ်ကြကာ တစ်ခုစီခွဲခြား၍မရနိုင်အောင် ရောနှောပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ သမ္ပယုတ္တပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====ဝိပယုတ္တပစ္စယော==== အတူတကွ မရောစပ် မယှဉ်စပ်သည်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ ချို၊ ချဉ်၊ ငံ၊ စပ်၊ ဖန်၊ ခါးဟူသော ခြောက်ပါးသော အရသာသည် ရောထားသော်လည်း အချင်းချင်းမနှီးမနှော မရောမပြွမ်းသောအားဖြင့် ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ နေမင်းသည် သမုဒ္ဒရာနှင့်မရောမစပ်သော်လည်း မိုးရွာခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့ မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ နှလုံးအိမ်ဟူသော ရုပ်တရားတို့သည် နာမ်တရားများနှင့် မရောစပ်ဘဲ တစ်မျိုးစီသာ အာရုံပြုခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====အတ္ထိပစ္စယော==== ပစ္စုပ္ပန်၌ထင်ရှားစွာရှိဆဲဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ မြင်းမိုရ်တောင်မင်းသည် မိမိထင်ရှားရှိခိုက် မိမိကို အမှီပြုနေသော မြက်၊ သစ်ပင်စသည်တို့အား ပြန့်ပွားစေခြင်းငှာ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ အစားအသောက်အာဟာရကို ဗိုက်ပြည့်ဝအောင်သုံးဆောင်ခြင်းသည် လောလောလတ်လတ် ထင်ရှားရှိဆဲ ခန္ဓာကိုယ်ကို တည်တံ့တိုးပွားအောင် အကျိုးပြုစေသကဲ့သို့ မြေ၊ ရေ၊ မီး၊ လေ ဟူသော မဟာဘုတ်တရားတို့သည် ထိုတရားကို ခြယ်လှယ်သော ရုပ်တရားတို့အား ထင်ရှားရှိခိုက် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ အတ္ထိပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====နတ္ထိပစ္စယော==== မရှိသည်ဖြစ်၍ မရှိမှ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ ဆီမီးငြိမ်းသွားခြင်းသည် အမိုက်အမှောင်ကိုရခြင်းငှာ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ညအခါကုန်လွန်သွားခြင်းသည် နေ့အခါ ရောက်ဖို့ရန် ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ရှေးရှေးစိတ်တို့ ချုပ်ငြိမ်း၍မရှိခြင်းသည် နောက်နောက်စိတ်ဖြစ်ဖို့ရန်အတွက် မရှိသောအဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ နတ္ထိပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====ဝိဂတပစ္စယော==== ကင်းမဲ့ချုပ်ပျောက်သည်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ နေမင်းအရောင် ကွယ်ပျောက်သွားခြင်းသည် လမင်း၏ အရောင်ကို ထွန်းလင်းစေသကဲ့သို့ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတရားများ ကင်းပျောက်သွားလျှင် အမှားနှင့်အမှန်ကို ခွဲခြားသိစေခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ ဝိဂတပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====အဝိဂတပစ္စယော==== မကင်းသည်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ မဟာသမုဒ္ဒရာရေသည် မိမိကိုမှီကုန်သောငါး၊ လိပ်တို့နှင့်မကင်း၊ မကွာခင် ချမ်းသာစေခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့ အာဟာရသည် ဥပါဒ်၊ဌီ၊ဘင်ဟူသော လက္ခဏာငယ်သုံးချက် ချုပ်ပျောက်ခါနီးထိ အသက်ရှင်စဉ် ကာလ၌သာ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ အဝိဂတပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ <ref>ဒေါက်တာအရှင်ကောဝိဒစာရ(ပဋ္ဌာန်းစာအုပ်)မှ ကောက်နှုတ်ရေးသားခြင်းဖြစ်သည်။ အရှင်ဝိမလဝံသ(နာလန္ဒာတက္ကသိုလ် အိန္ဒိယနိုင်ငံ)</ref> ==ပစ္စယနိဒ္ဒေသပါဠိ== ===၁။ ဟေတုပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973">စာ-၁၈-၃၁၊ အရှင်ဇနကာဘိဝံသ (၁၉၇၃)။ အခြေပြုပဋ္ဌာန်းတရားတော်။ http://www.buddhanet.net/pdf_file/patthana.pdf</ref>-=== <poem> ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၂။ အာရမ္မဏပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။ သဒ္ဒါယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဂန္ဓာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရသာယတနံ ဇိဝှာဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရူပါယတနံ သဒ္ဒါယတနံ ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။ ယံ ယံ ဓမ္မံ အာရဗ္ဘ ယေ ယေ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ၊ တေ တေ ဓမ္မာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၃။ အဓိပတိပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> ဆန္ဒာဓိပတိ ဆန္ဒသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဝီရိယာဓိပတိ ဝီရိယသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော။ စိတ္တာဓိပတိ စိတ္တသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဝီမံသာဓိပတိ ဝီမံသသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ယံယံ ဓမ္မံ ဂရုံ ကတွာ ယေယေ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စိတ္တ စေတသိကာ ဓမ္မာ၊ တေတေ ဓမ္မာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ အဓိပတိ ပစ္စယေန ပစ္စယော။</poem> ===၄။ အနန္တရပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> စက္ခုဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ သောတဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဃာနဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ကာယဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ယေသံ ယေသံ ဓမ္မာနံ အနန္တရာ ယေ ယေ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စိတ္တစေတသိ ကာ ဓမ္မာ၊ တေ တေ ဓမ္မာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၅။ သမနန္တရပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> စက္ခုဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ သောတဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဃာနဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ကာယဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ယေသံ ယေသံ ဓမ္မာနံ သမနန္တရာ ယေ ယေ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ၊ တေ တေ ဓမ္မာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၆။ သဟဇာတပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ စတ္တာရော မဟာဘူတာ အညမညံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဩက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ အညမညံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ မဟာဘူတာ ဥပါဒါရူပါနံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရူပိနော ဓမ္မာ အရူပီနံ ဓမ္မာနံ ကိဉ္စိကာလေ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော၊ ကိဉ္စိကာလေ န သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၇။ အညမညပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညပစ္စယေန ပစ္စယော။ စတ္တာရော မဟာဘူတာ အညမညပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဩက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ အညမညပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၈။ နိဿယပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ စတ္တာရော မဟာဘူတာ အညမညံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဩက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ အညမညံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ မဟာဘူတာ ဥပါဒါရူပါနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ စက္ခာယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ သောတယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဃာနာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဇိဝှါယတနံ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ကာယာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ၊ တံ ရူပံ မနောဓာတုယာ စ မနောဝိညာဏဓာတုယာ စ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၉။ ဥပနိဿယပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ကေသဉ္စိ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ကေသဉ္စိ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဥတု ဘောဇနမ္ပိ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုဂ္ဂလောပိ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ သေနာသနမ္ပိ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၁၀။ ပုရေဇာတပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> စက္ခာယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ သောတာယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဃာနာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဇိဝှါယတနံ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ကာယာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ သဒ္ဒါယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဂန္ဓာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရသာယတနံ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရူပါယတနံ သဒ္ဒါယတနံ ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ၊ တံ ရူပံ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ကိဉ္စိကာလေ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော၊ ကိဉ္စိကာလေ န ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၁၁။ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> ပစ္ဆာဇာတာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ပုရေဇာတဿ ဣမဿ ကာယဿ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၁၂။ အာသေဝနပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အာသေဝနပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အာသေဝနပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ ကြိယာဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကြိယာဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ အာသေဝနပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၁၃။ ကမ္မပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> ကုသလာကုသလံ ကမ္မံ ဝိပါကာနံ ခန္ဓာနံ ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော။ စေတနာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၁၄။ ဝိပါကပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> ဝိပါကာစတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ ဝိပါကပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၁၅။ အာဟာရပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဣမဿ ကာယဿ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော။ အရူပိနော အာဟာရာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၁၆။ ဣန္ဒြိယပစ္စယောတိ<ref name="MinRelAff-2008">စာ-၅၈၊ သာသနာရေးဦးစီးဌာန(၂၀၀၈)။ ဝတ်ရွတ်စဉ်။</ref>-=== <poem> စက္ခုန္ဒြိယံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။ သောတိန္ဒြိယံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဃာနိန္ဒြိယံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဇိဝှိန္ဒြိယံ ဇိဝှာဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ကာယိန္ဒြိယံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ ကဋတ္တာရူပါနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။ အရူပိနော ဣန္ဒြိယာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၁၇။ ဈာနပစ္စယောတိ<ref name="MinRelAff-2008"/>-=== <poem> ဈာနင်္ဂါနိ ဈာနသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဈာနပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၁၈။ မဂ္ဂပစ္စယောတိ<ref name="MinRelAff-2008"/>-=== <poem> မဂ္ဂင်္ဂါနိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ မဂ္ဂပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၁၉။ သမ္ပယုတ္တပစ္စယောတိ<ref name="MinRelAff-2008"/>-=== <poem> စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ သမ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၂၀။ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယောတိ<ref name="MinRelAff-2008"/>-=== <poem> ရူပိနော ဓမ္မာ အရူပီနံ ဓမ္မာနံ ဝိပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော။ အရူပိနော ဓမ္မာ ရူပီနံ ဓမ္မာနံ ဝိပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၂၁။ အတ္ထိပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ စတ္တာရော မဟာဘူတာ အညမညံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဩက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ အညမညံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ မဟာဘူတာ ဥပါဒါရူပါနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ စက္ခာယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ သောတာယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဃာနာယတနံ ဃာနဝိညာဏ ဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဇိဝှါယတနံ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ကာယာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ သဒ္ဒါယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဂန္ဓာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရသာယတနံ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရူပါယတနံ သဒ္ဒါယတနံ ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ မနောဓာတုယာ တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ၊ တံ ရူပံ မနောဓာတုယာ စ မနောဝိညာဏ ဓာတုယာ စ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၂၂။ နတ္တိပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> သမနန္တရနိရုဒ္ဓါ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ပဋုပ္ပန္နာနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ နတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၂၃။ ဝိဂတပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> သမနန္တရဝိဂတာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ပဋုပ္ပန္နာနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ ဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၂၄။ အဝိဂတပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ စတ္တာရော မဟာဘူတာ အညမညံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဩက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ အညမညံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ မဟာဘူတာ ဥပါဒါရူပါနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ စက္ခာယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ သောတာယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဃာနာယတနံ ဃာနဝိညာဏ ဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဇိဝှါယတနံ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ကာယာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ သဒ္ဒါယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဂန္ဓာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရသာယတနံ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရူပါယတနံ သဒ္ဒါယတနံ ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ မနောဓာတုယာ တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ၊ တံ ရူပံ မနောဓာတုယာ စ မနောဝိညာဏ ဓာတုယာ စ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပစ္စယ နိတ္တေတော နိတ္တိတော </poem> == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == *[https://www.youtube.com/watch?v=wXPR8k6yExY ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော် - တိပိဋကဓရ မင်းကွန်းဆရာတော်ဘုရားကြီး ဦးဝိစိတ္တသာရာဘိဝံသ] *[http://www.dhammaransi.net/Audio/AshinThuMingala/UThuMingala-PahtanTayardaw-Part1.mp3 ဦးသုမင်္ဂလ ရွတ်ဖတ်တော်မူသော ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော် အသံဖိုင်]{{Dead link|date=April 2021 }} *[http://depenyin.blogspot.com/2012/04/blog-post_660 ပဌာန်း(၂၄)ပစ္စည်းအကျယ် တရားတော်များ]{{Dead link|date=January 2021 }} *[http://www.dhammadownload.com/PaHtan-in-picture.htm ပဌာန်း ၂၄ ပစ္စည်း သရုပ်ဖော်ပုံပြ] *[http://www.dhammadownload.com/PaHtan-in-picture-2.htm ၂၄ ပစ္စည်း ရုပ်စုံရှင်းလင်းချက်များ] [[Category:အဘိဓမ္မာပိဋကတ်]] 94yp9loffgsu1x92hs5mhgaug35e9tz 1047725 1047721 2026-08-09T16:05:52Z ~2026-43717-45 146641 ပ စာလုံးပေါင်းပြင်သည်။ 1047725 wikitext text/x-wiki {{ပိဋကတ်သုံးပုံ}} [[File:Shin Pin Nan Kine Pagoda, Sagaing.JPG|thumb|300px|စစ်ကိုင်း ရှင်ပင်နံကိုင်းစေတီတော်၊ "ပဋ္ဌာန်းအစ နံကိုင်းက" ဟူ​သောအဆိုမှာ စစ်ကိုင်း​တောင်၌ ပဋ္ဌာန်းရွတ်ဖတ်ပူ​ဇော်ပွဲများြပဳလုပ်​လေ့ရိှပြီး ပဋ္ဌာန်းရွတ်ဖတ်ပူ​ဇော်ပွဲကို ၁၃၃၉ ခုနှစ်တွင် ဇဗ္ဗူမဂ်လာ​ချောင်ဆရာ​တော်ဘုရားကြီးက စတင်ကျင်းပခဲ့သည်ကို မှတ်သား၍ ​ပေါ်​ပေါက်လာသည်ဟုဆိုကြသည်။]] '''ပဋ္ဌာန်း''' သည် [[အဘိဓမ္မာ]]တရားတော် ၇ ကျမ်းတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ မြတ်စွာဘုရားအလောင်းတော်သည် [[မဟာသက္ကရာဇ်]] ၁၀၃ ခု၊ ကဆုန်လပြည့်နေ့၌ သဗ္ဗညု မြတ်စွာဘုရား အဖြစ် ရောက်ရှိခဲ့ပြီးနောက် ဗောဓိပင်၏ အနောက်မြောက် ၁၀-လံ အကွာတွင် နတ်များဖန်ဆင်းပူဇော်သော ရတနာရွှေအိမ်ထက်၌ နယုန်လဆန်း ၆ ရက်နေ့မှ ၁၃ ရက်အထိ အဘိဓမ္မာတရားတော်ကို ဆင်ခြင်နေတော်မူသည်။ အဘိဓမ္မာ ရှေးဦး ၆ ကျမ်းကို ဆင်ခြင်ရာတွင် ရောင်ခြည်တော် ကွန့်မြူးခြင်း မရှိသေးပဲ နောက်ဆုံး ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော်ကြီးကို ဆင်ခြင်သုံးသပ်တော်မူသောအခါမှသာ ရောင်ခြည်တော်ခြောက်သွယ် ကွန့်မြူးကာ နတ်၊ ဗြဟ္မာတို့သည်လည်း ခြေတော်ရင်းမှာ ဦးခိုက်ကြကုန်လေသည်။ ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော်ကို နာကြားပြီးချိန်တွင် နတ်၊ ဗြဟ္မာ ကုဋေ ၈၀,၀၀၀ ကျွတ်တမ်းဝင်ပြီး၊ လူ့ပြည်မှ ရဟန်း ၅၀၀ ရဟန္တာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ == အမည်ရှင်းလင်းချက် == '''ပဋ္ဌာန်း''' ဟူသည်မှာ '''ပ''' နှင့် '''ဋ္ဌာန''' နှစ်ခုပေါင်းဖြစ်ကာ ပ ဆိုသည်မှာ ''အမျိုးမျိုးအစားစား များပြားသော''၊ ဌာန ဆိုသည်မှာ ''အကြောင်း'' ဟု အသီးသီး အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အခြားအမည်တစ်မျိုးမှာ '''အနန္တနယ သမန္တ ပဋ္ဌာန်းကျမ်း''' ဖြစ်ကာ အနန္တနယ (အဆုံးမရှိသောကျမ်း) နှင့် သမန္တ (ထက်ဝန်းကျင် အဆုံးမရှိသောနည်းလမ်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်သော ထက်ဝန်းကျင်ပြည့်စုံသော ကျမ်း) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပဋ္ဌာန်း ဟူသည်မှာ အမျိုးမျိုးအစားစား များပြားသော အကြောင်း တရားများကို လေ့လာဟောကြားသော တရားတော်ဖြစ်သည်။ == အပိုင်းအခြား == လေးနက်ကျယ်ပြန့်မှု အရ ပဋ္ဌာန်းကျမ်းကို ၃ မျိုးခွဲခြားကြသည်။ #အတိဝိတ္ထာရ ဒေသနာ #အတိ သင်္ခေပဒေသနာ #နာတိ ဝိတ္ထာရ နာတိသင်္ခေပ ဒေသနာ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ *'''အတိဝိတ္ထာရ ဒေသနာ''' သည် မြတ်စွာဘုရား တာ၀တိံသာနတ်ပြည်၌ ဟောကြားသော အပြည့်အစုံပဋ္ဌာန်း ဖြစ်သည်။ *'''အတိ သင်္ခေပဒေသနာ''' သည် နတ်ပြည်တွင် အသံမစဲ တရားဟောနေစဉ် နိမ္မိတရုပ်ပွားတော်ကို တရားဆက်ဟောနေစေပြီး ခန္ဓာစင်စစ်ဘုရားရှင်သည် ခန္ဓာဝန်ဆောင်ဖို့ လူပြည်သို့ဆင်းကာ ဝတ်ပြုလာသော အရှင်သာရိပုတ္တရာကို ဟောကြားသည့် ဒေသနာတော် ဖြစ်သည်။ အလွန်အတိုချုပ်ဟောသော်လည်း အရှင်သာရိပုတ္တရာက နည်းပေါင်းများစွာနှင့် တန်ဆာဆင်ပြီး အကျယ်သိနိုင်သည်။ *'''နာတိ ဝိတ္ထာရ နာတိသင်္ခေပ ဒေသနာ''' သည် မကျဉ်းလွန်း၊ မကျယ်လွန်းသော တရားတော်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အရှင်သာရိပုတ္တရာက မိမိတပည့် ရဟန်း ၅၀၀ ကို ပြန်ဟောသော တရားဖြစ်သည်။ လက်ရှိ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် သင်ကြားဟောပြောနေသော ပဋ္ဌာန်းတရားတော် ဖြစ်သည်။ ဘုရားရှင် ပဋ္ဌာန်းကို ဟောကြားရာတွင် ပုစ္ဆာဝါရ (အမေး)၊ ဝိသဇ္ဖနာဝါရ (အဖြေ) နှင့် သင်္ချာဝါရ (သရုပ်ခွဲ) ဟူ၍ သုံးမျိုးဟောကြားတော်မူသည်။ အမေးပုစ္ဆာပေါင်း ၄၀၄,၉၄၈,၅၃၃,၂၄၈ ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ ယင်းအတွက်ကြောင့် ပဋ္ဌာန်းကို မဟာ ပကရဏကျမ်း (ကြီးကျယ်ခမ်းနားသောကျမ်း) ဟူ၍လည်းခေါ်သည်။ ပဋ္ဌာန်းကို ၃ မျိုးအားဖြင့် ခွဲခြားဝေဖန်ကြသည်။ *ပစ္စယုဒ္ဒေသ = ပစ္စယ + ဥဒေသ = ပစ္စည်း + အကျဉ်းဝေဖန်ခြင်း *ပစ္စယနိဒ္ဒေသ = ပစ္စယ + နိဒ္ဒေသ = ပစ္စည်း + အကျယ်ဝေဖန်ခြင်း *ပရိနိဒ္ဒေသ = ပဋ္ဌာန်းကို အကျယ် ဝေဖန်ခြင်း။ ချုံ့ထားသည့် ပဋ္ဌာန်းမှာ ၅ ကျမ်းဖြစ်သည်။ စာမျက်နှာ ၂၆၄၀ ရှိပြီး ရွတ်ဖတ်ချိန် ၁၃၂ ခန့်ကြာမြင့်သည်။ ကျမ်းကြီးအနေဖြင့် ပဋ္ဌာန်းကျမ်းကြီး ၄ မျိုး ရှိသည်။ #ဓမ္မာနုလောမ ပဋ္ဌာန်း - အကျဉ်း ၆ ကျမ်း #ဓမ္မပစ္စနီယပဋ္ဌာန်း - အကျဉ်း ၆ ကျမ်း #ဓမ္မာနုလောမ ပစ္စနီယပဋ္ဌာန်း - အကျဉ်း ၆ကျမ်း #ဓမ္မပစ္စနီယာနုလောမ ပဋ္ဌာန်း - အကျဉ်း ၆ ကျမ်း ဟူ၍ ဟောပုံဟောနည်းအရ ကျမ်း ၄ မျိုးရှိသည်။ စုစုပေါင်း ၂၄ ကျမ်းဖြစ်သည်။ ဓမ္မာနုလောမ ပဋ္ဌာန်း - အကျဉ်း ၆ ကျမ်း ကို အကျယ်အားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်းပြန်ခွဲသည်။ #ဓမ္မာနုလောမ တိက ၂၂ ကျမ်း၊ #ဓမ္မာနုလောမ ဒုက ၁၀၀ ကျမ်း၊ #ဓမ္မာနုလောမ ဒုက တိက ၆,၆၀၀ ကျမ်း၊ #ဓမ္မာနုလောမ တိက ဒုက ၄,၄၀၀ ကျမ်း၊ #ဓမ္မာနုလောမ တိကတိက ၁,၃၈၆ ကျမ်း၊ #ဒုက ဒုက ၁၉,၈၀၀ ကျမ်း ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အကျယ်တွင် ဓမ္မာနုလောမ ပဋ္ဌာန်းအတွက် ၃၂၃၀၈ ကျမ်း ဖြစ်သည်။ သို့အတွက် စုစုပေါင်း ၁၂၉,၂၃၂ ကျမ်းဖြစ်သည်။ ပဋ္ဌာန်းကို နက်နဲမှုအရ ၄ မျိုးခွဲနိုင်သည်။ ဂမ္ဘီရ ၄ မျိုးဟုလည်း ခေါ်သည်။ #ဓမ္မ ဂမ္ဘီရ = ဝေါဟာရ စကားလုံးနက်နဲခြင်း #အတ္ထ ဂမ္ဘီရ = အနက်အဓိပ္ပာယ် နက်နဲခြင်း #ဒေသနာ ဂမ္ဘီရ = ဟောပုံဟောနည်း နက်နဲခြင်း #ပဋိဝေဒ ဂမ္ဘီရ = ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်မှု နက်နဲခြင်း တို့ ဖြစ်သည်။ == ပစ္စယုဒ္ဒေသပါဠိ== #[[ဟေတုပစ္စည်း|ဟေတုပစ္စယော]] #[[အာရမ္မဏပစ္စည်း|အာရမ္မဏပစ္စယော]] #[[အဓိပတိပစ္စည်း|အဓိပတိပစ္စယော]] #[[အနန္တရပစ္စည်း|အနန္တရပစ္စယော]] #[[သမနန္တရပစ္စည်း|သမနန္တရပစ္စယော]] #[[သဟဇာတပစ္စည်း|သဟဇာတပစ္စယော]] #[[အညမညပစ္စည်း|အညမညပစ္စယော]] #[[နိဿယပစ္စည်း|နိဿယပစ္စယော]] #[[ဥပနိဿယပစ္စည်း|ဥပနိဿယပစ္စယော]] #[[ပုရေဇာတပစ္စည်း|ပုရေဇာတပစ္စယော]] #[[ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်း|ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော]] #[[အာသေဝနပစ္စည်း|အာသေဝနပစ္စယော]] #[[ကမ္မပစ္စည်း|ကမ္မပစ္စယော]] #[[ဝိပါကပစ္စည်း|ဝိပါကပစ္စယော]] #[[အာဟာရပစ္စည်း|အာဟာရပစ္စယော]] #[[ဣန္ဒြိယပစ္စည်း|ဣန္ဒြိယပစ္စယော]] #[[ဈာနပစ္စည်း|ဈာနပစ္စယော]] #[[မဂ္ဂပစ္စည်း|မဂ္ဂပစ္စယော]] #[[သမ္ပယုတ္တပစ္စည်း|သမ္ပယုတ္တပစ္စယော]] #[[ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်း|ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယော]] #[[အတ္ထိပစ္စည်း|အတ္ထိပစ္စယော]] #[[နတ္ထိပစ္စည်း|နတ္ထိပစ္စယော]] #[[ဝိဂတပစ္စည်း|ဝိဂတပစ္စယော]] #[[အဝိဂတပစ္စည်း|အဝိဂတပစ္စယောတိ]] == အဓိပ္ပာယ်များ == === မြန်မာပြန် အကျဉ်း=== #[[ဟေတုပစ္စည်း|ဟေတုပစ္စယော]]- အရင်းခံအကြောင်းဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား (လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ၊ အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟ) #[[အာရမ္မဏပစ္စည်း|အာရမ္မဏပစ္စယော]]- အာရုံဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား (ရူပါရုံ၊ သဒ္ဒါရုံ၊ ဂန္ဓာရုံ၊ ရသာရုံ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ၊ ဓမ္မာရုံ) #[[အဓိပတိပစ္စည်း|အဓိပတိပစ္စယော]]- အကြီးအမှူးခေါင်းဆောင်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား (ဆန္ဒ၊ ဝီရိယ၊ စိတ္တ၊ ဝီမံသ(ပညာ)) #[[အနန္တရပစ္စည်း|အနန္တရပစ္စယော]]- အခြားမဲ့ဆက်တိုက်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[သမနန္တရပစ္စည်း|သမနန္တရပစ္စယော]]- ကောင်းစွာအခြားမဲ့ဆက်တိုက်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[သဟဇာတပစ္စည်း|သဟဇာတပစ္စယော]]- အတူတကွဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[အညမညပစ္စည်း|အညမညပစ္စယော]]- အချင်းချင်း အပြန်အလှန် ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[နိဿယပစ္စည်း|နိဿယပစ္စယော]]- မှီရာဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[ဥပနိဿယပစ္စည်း|ဥပနိဿယပစ္စယော]]- အားကြီးသော မှီရာဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[ပုရေဇာတပစ္စည်း|ပုရေဇာတပစ္စယော]]- ရှေ့မှဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်း|ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော]]- နောက်မှဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[အာသေဝနပစ္စည်း|အာသေဝနပစ္စယော]]- မှီဝဲထုံရာဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[ကမ္မပစ္စည်း|ကမ္မပစ္စယော]]- ကုသိုလ်ကံ၊ အကုသိုလ်ကံ စေတနာဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[ဝိပါကပစ္စည်း|ဝိပါကပစ္စယော]]- အကျိုးဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[အာဟာရပစ္စည်း|အာဟာရပစ္စယော]]- ရုပ်နာမ်အာဟာရအဖြစ် ထောက်ပံ့၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[ဣန္ဒြိယပစ္စည်း|ဣန္ဒြိယပစ္စယော]]- ဆိုင်ရာကိစ္စများ၌ အစိုးရခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[ဈာနပစ္စည်း|ဈာနပစ္စယော]]- စူးစူးစိုက်စိုက်နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ကို ဖျက်ဆီး၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[မဂ္ဂပစ္စည်း|မဂ္ဂပစ္စယော]]- လမ်းဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[သမ္ပယုတ္တပစ္စည်း|သမ္ပယုတ္တပစ္စယော]]- တသားတည်း ယှဉ်ဘက်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်း|ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယော]]- မယှဉ်ဘဲ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[အတ္ထိပစ္စည်း|အတ္ထိပစ္စယော]]- ရှိပြီးဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[နတ္ထိပစ္စည်း|နတ္ထိပစ္စယော]]- မရှိဘဲ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[ဝိဂတပစ္စည်း|ဝိဂတပစ္စယော]]- ကင်း၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[အဝိဂတပစ္စည်း|အဝိဂတပစ္စယောတိ]]- မကင်းဘဲ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား === မြန်မာပြန် အကျယ် === ====ဟေတုပစ္စယော==== ဟိတ်ခြောက်ပါးဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ ညောင်ပင်မြစ်သည် ညောင်ပင်အားမြဲမြံခိုင်ခံ့စွာ တည်စေခြင်းငှာ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့ လောကီအာရုံ ကာမဂုဏ်တို့၌ လိုချင်မှုရှိသော လောဘ၊ ကြမ်းတမ်းသောခက်ထန်ခြင်း အမျက်ထွက်ခြင်းရှိသော ဒေါသ၊ မကောင်းသော အယူဝါဒကို မစွန့်ဘဲ ငိုက်မြည်းတွေဝေ ခြင်းရှိသော မောဟ၊ လောကီအာရုံ ကာမဂုဏ်တို့၌ လိုချင်မှုမရှိသော အလောဘ၊ နူးညံ့စွာ ယဉ်ကျေးလိမ္မာ၍ ကြမ်းတမ်းခက်ထန်မှုမရှိခြင်း၊ အမျက်ထွက်ခြင်းမရှိသော အဒေါသ၊ ကောင်းသောအယူဝါဒကို လက်ကိုင်ထားပြီးယုံမှားသံသယများဖြင့် ငိုက်မြည်းတွေဝေခြင်း မရှိသော အမောဟတရားတို့သည် စိတ်၊ စေတသိတ်တရားတို့အား အလိုသို့လိုက်၍ဖြစ်စေခြင်းဖြင် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ ဟေတုပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====အာရမ္မဏပစ္စယော==== အာရုံခြောက်ပါးဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ တောင်ဝှေးသည် မသန်မစွမ်းသူတို့အားအလိုရှိရာသို့ ရောက်စေ၍အထောက်အကူပေးသကဲ့သို့ အဆင်း(ရူပါရုံ)၊ အသံ(သဒ္ဓါရုံ)၊ အနံ့(ဂန္ဓာရုံ)၊အရသာ(ရသာရုံ)၊ အတွေ့အထိ(ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ)၊ စိတ်ခံစားမှု(ဓမ္မာရုံ) ဟူသောအာရုံခြောက်ပါးတို့သည် ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်တရားတို့ကို အကျိုးအကြောင်းများဖြင့် မိမိစိတ်ကို အထောက်အကူပြုပေးသကဲ့သို့ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ အာရမ္မဏပစ္စည်း တရားကိုဟောတော်မူသည်။ ====အဓိပတိပစ္စယော==== အကြီးအမှူးဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား။ စကြဝတေးမင်းသည် ပြိုင်ရဲသူပြိုင်သူမရှိလောက်အောင် ဇွဲ၊ လုံ့လအပြည့်ဖြင့် အုပ်ချုပ်သကဲ့သို့ အလိုဆန္ဒအလွန်ပြင်းပြခြင်းဟူသော ဆန္ဓာဓိပတိ၊ အားထုတ်ခြင်းလုံ့လဟူသော ဝီရိယာဓိပတိ၊ လွန်စွာညွတ်ခြင်း ကိုင်းရှိုင်းခြင်း စိတ်ဓာတ်ပြင်းထန်ခြင်းဟူသော စိတ္တာဓိပတိ၊ အသိဉာဏ်ပညာဖြင့် အသင့်ဆင်ခြင်ခြင်းဟူသော ဝီမံသာဓိပတိဟူသော အဓိပတိ တရားများသည် အားကောင်းရာသို့လိုက်၍ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ အဓိပတိပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====အနန္တရပစ္စယော==== အခြားမဲ့တဆက်တည်းအကြားမရှိဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ စကြာဝတေးမင်းနတ်ရွာစံခြင်း(သေခြင်း)သည် အကြီးဆုံးသား ရတနာအား အလိုလို မင်း(ဘုရင်)ဖြစ်စေခြင်းငှာ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့ရုပ်ဝတ္ထုကို မြင်သည်နှင့် အသိစိတ်သည် အာရုံတွင် တဆက်တည်းဖြစ်ခြင်း၊ နောက်နောက် စိတ်အစဉ်တွေ ဆက်တိုက်ဖြစ်ရန်အတွက် ရှေ့ရှေ့စိတ် အစဉ်တွေပျက်ပျက်ပေး၍ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ အနန္တရပစ္စည်းတရားကိုဟောတော်မူသည်။ ====သမနန္တရပစ္စယော==== ကောင်းစွာ(အခြားမဲ့)တဆက်တည်း အကြားမရှိ အတားအဆီးမရှိ၍ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ စကြာဝတေးမင်းတောထွက်၍ ရဟန်းပြုခြင်းသည် အကြီးဆုံးသော သားရတနာအား တဆက်တည်းအကြားမရှိကောင်းစွာ မင်း(ဘုရင်)ဖြစ်စေခြင်းငှာ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့ မြင်စိတ် သိစိတ် ကောင်းလျှင်ကောင်းသည်ဟုဝန်ခံခြင်း၊ မကောင်းလျှင် မကောင်းဟု ဝန်ခံခြင်းတို့သည် စိတ်များ ဆက်ကာဆက်ကာ ဖြစ်ပေါ်လာအောင် အခြားမရှိ ဆက်၍ဖြစ်ခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ သမနန္တရ ပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====သဟဇာတပစ္စယော==== တပြိုင်နက် အတူတကွဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ ဆီမီးသည် ညှိထွန်းသည်နှင့် တပြိုင်နက် အလင်းရောင်နှင့်အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်စေသကဲ့သို့ ခံစားမှုဝေဒနာ ဖြစ်သည်နှင့်တပြိုင်နက် မှတ်သားမှုသညာ၊ ပြုပြင်ခြင်းသင်္ခါရ၊ အသိရှိမှု ဝိဉာဏ်ဟူသော နာမ်ခန္ဓာလေးပါးတို့ကို တပေါင်းတည်းအတူတကွ ဖြစ်စေခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ သဟဇာတ ပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====အညမညပစ္စယော==== အချင်းချင်းအပြန်အလှန်မှီ၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ သစ်သားသုံးချောင်းသည် မလဲမပြိုရအောင် ခိုင်မြဲစွာ တစ်ချောင်းနှင့်တစ်ချောင်း အမှီပြုသကဲ့သို့သိမှု၊ ခံစားမှုဟူသော ရုပ်တရား၊ နာမ်တရားတို့သည်လည်း အချင်းချင်း အပြန်အလှန်ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ အညမညပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====နိဿယပစ္စယော==== မှီရာတည်ရာဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ နောက်ဖြစ်ပေါ်လာသော သစ်ပင်စသည်တို့ကိုမှီ၍ ဖြစ်ထွန်းရန်အတွက် မြေကြီးသည် ပထမဆုံးအရင် ထောက်ပံ့ပေး၍ ရပ်တည်ရာဖြစ်စေသကဲ့သို့ ရုပ်တရားသည် အာဟာရကိုမှီ၍ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ နိဿယပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====ဥပနိဿယပစ္စယော==== အားကြီးသော မှီရာအကြောင်းဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ မိုးတွင်းအခါရွာသောမိုးကြီးသည် ထိုမိုးကို အမှီပြုကုန်သော သစ်ပင် သတ္တဝါ၊ လယ်ယာမြေ၊ တော၊ တောင်အစရှိသည်တို့ အားကောင်းလာအောင် ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ သဒ္ဓါတရားကို အခြေခံ၍ အမှီပြုကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဥပုသ်သီလစောင့်ထိန်းခြင်း၊ သမထ၊ ဝိပဿနာ၊ ဘာဝနာများ အားထုတ်ခြင်းကြောင့် မဂ်တရား၊ ဖိုလ်တရားများနှင့် နိဗ္ဗာန်ရောက်အောင် ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရဟူသော အကြောင်းတရားတို့သည် အားကြီးသော မှီရာဖြစ်၍ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါတို့အား ချမ်းသာစေခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ ဥပနိဿယပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====ပုရေဇာတပစ္စယော==== ရှေ့၌ဖြစ်နှင့်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား။ ကမ္ဘာဦး၌ပထမဆုံး အရင်ဖြစ်နှင့်သော နေ၊ လတို့သည် နောက်မှဖြစ်သည့် သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား အလင်းရောင်ပေး၍ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ မိဘတိုင်းသည် သားသမီးများထက် အရင်ဖြစ်နှင့်၍ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ရှေ့မှဖြစ်နှင့်သော လျှာသည် အရသာအား နောက်မှဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ ပုရေဇာတပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော==== နောက်မှဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ သားကောင်း၊ သမီးကောင်းများသည် ဥစ္စာပညာပြည့်စုံ၍ မိဘတို့အား နောက်မှပြန်၍ လုပ်ကျွေးစောင့်ရှောက်ခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ အရှင်ဗာကုလ ရဟန္တာမထေရ် အလောင်းတော်သည် မွေးပြီးစ နို့စို့အရွယ်တွင် သမုဒ္ဒရာအလယ်၌ ရေထဲသို့ ကျသွားရာ ရေနစ်၍ မသေခဲ့ပါ။ ထို့သို့မသေခြင်းသည် နောင်အခါ ရဟန္တာဖြစ်မည့်သတ္တိက အရှင်ဗာကုလမထေရ်အားမသေစေရန် အကျိုးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ရုပ်တရားတွေ လန်းဆန်းတည်တံ့နေအောင် စိတ်တရားများက ထက်သန်မှုအပြည့်ဖြင့် နောက်မှနေ၍ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====အာသေဝနပစ္စယော==== အဖန်တလဲလဲ မှီဝဲအပ် ထုံမွှမ်းအပ်သည့်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ ရှေးရှေး၌ပန်းပေါင်းစုံတို့ဖြင့် စီမံရောပြွမ်းထားသော နံ့သာအား အမွှေးနံ့ အလွန်တိုးပွား ခိုင်မြဲစေခြင်းငှာ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ရှေးရှေးက သင်ယူတတ်မြောက်ထားခဲ့သည့် စာပေကျမ်းဂန်များသည် နောက်နောင်မှ သင်ယူရသည့် စာပေးကျမ်းဂန်တို့ကို လေ့လာမှတ်သားခြင်းငှာ ထောက်ပံ့ကာ အခြေခံအတွက်အားကောင်း၍ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ရှေးရှေးက အဖန်ဖန်ပြုလုပ်ခဲ့သောကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်တရားများသည် နောက်နောင်မှ ပြုလုပ်သည့် ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်တရားများအတွက် ကောင်းကျိုး၊ မကောင်းကျိုးတို့ကို တိုးပွားစေ၍ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ အာသေဝနပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====ကမ္မပစ္စယော==== ပြုလုပ်စီရင်ခြင်းဖြင့် ဗီဇမျိုးစေ့ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ သစ်ပင်အပေါင်းတို့သည် ကောင်းစွာပြုပြင်စီမံအပ်သော မျိုးစေ့၊ အညွန့်၊ အညှောက်၏အမူအရာသို့လိုက်၍ ကောင်းမကောင်း ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ကောင်းသောအမှုကိစ္စကို ပြုလုပ်ဆောင်ရွက်သူအား ထိုအတိုင်းပင် ကောင်းကျိုးချမ်းသာများကို ရရှိခံစားပြီး မကောင်းသော အမှုကိစ္စကို ပြုလုပ်ဆောင်ရွက်သူအား မကောင်းသော ဒုက္ခ၏ဆိုးကျိုးများကို ရရှိခံစားရမှာ ဖြစ်စေသကဲ့သို့ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ ကမ္မပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====ဝိပါကပစ္စယော==== အကျိုးရလဒ်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ တိုက်ခတ်လာသော လေပြေ၊ လေညှင်း၊ လေနုအေးသည် သစ်ပင်ကြီးများ၏အရိပ်အောက်၌ နေသောသူအား ကိုယ်ရောစိတ်ပါ ချမ်းသာစေခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ကုသိုလ်ကံတရားကြောင့် ကုသိုလ်၏အကျိုးကို ဖြစ်စေတတ်သော လူဘုံ၊ နတ်ဘုံတို့၌ခံစားရမည်။ အကုသိုလ်ကံတရားကြောင့် အကုသိုလ်၏အကျိုးကို ဖြစ်စေတတ်သော ငရဲဘုံ၊ တိရစ္ဆာန်ဘုံတို့၌ ခံစားစေသကဲ့သို့ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ ဝိပါကပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====အာဟာရပစ္စယော==== ထောက်ပံ့ခိုင်ခံ့စေတတ်သည်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ ထောက်ကန်ထားသော အကူဒေါက်တိုင်သစ်သားသည် အိမ်အို၊ အိမ်ဟောင်းအား လေဒဏ်၊ မိုးဒဏ်ကြောင့် မလဲမပြိုစေရန် မြဲမြဲခိုင်ခံ့စေခြင်းငှာ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့ ထို့အတူပင် သုံးဆယ့်တစ်ဘုံ၌ရှိသော သတ္တဝါအားလုံးမှာ အသက်ဆက်၍ ရှင်သန်နိုင်ရန်အတွက် ရုပ်အာဟာရ၊ နာမ်အာဟာရနှစ်ပါးက ပံ့ပိုးထောက်ကူပေးခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ အာဟာရပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====ဣန္ဒြိယပစ္စယော==== အစိုးရသည်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ တိုင်းပြည်တစ်ပြည်အတွင်း၌ အသီးသီး ဆိုင်ရာကိစ္စ တာဝန်များကို ပေးအပ်ခြင်းခံရသော မင်း၊ မှူးမတ်တို့သည် မိမိ၏တာဝန်များကို အသီးသီးခွဲဝေ၍ ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် ဆောင်ရွက်သကဲ့သို့ ဣန္ဒြေ(၂၂)ပါးရှိရာတွင် စက္ခုဣန္ဒြေဟူသော မြင်သိစိတ်သည် မြင်သိစိတ်အားသာ၊ သောတိန္ဒြေဟူသော ကြားသိစိတ်သည် ကြားသိစိတ်အားသာ အစိုးရခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ ဣန္ဒြိယပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====ဈာနပစ္စယော==== ကပ်၍စူးစူးစိုက်စိုက် ရှု့တတ်သည်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ တောင်ထိပ်ဖျား၊ သစ်ပင်ဖျားသို့ တက်၍ကြည့်သောသူသည် အနီးအဝေး အရပ်မျက်နှာတို့ကို ထင်ရှားတပ်အပ်မြင်ခြင်း၊ ထိုမြင်ခြင်း၌ အလိုရှိသောသူအား ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ဈာန်ငါးပါး၊ ကုသိုလ်ဈာန်စသည်တို့ကို စူးစူးစိုက်စိုက်အာရုံပြုလျှင် အမြင်မှန်တရားများရကာ နောက်ဆုံးနိဗ္ဗာန်ရောက်သည်အထိ အကျိုးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ အဖန်ဖန်သုံးသပ်ခြင်းစသော တရားတို့သည် အတူဖြစ်ဖက် စိတ်တရား၊ ရုပ်တရားတို့အား ထင်ရှားစွာ အောင်မြင်မှုကို ဖြစ်စေခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ ဈာနပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====မဂ္ဂပစ္စယော==== ကျွတ်လွတ်ထွက်မြောက်သော နည်းလမ်းဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ ဤမှာဖက်ကမ်းစပ်မှ ဟိုမှာကမ်းစပ်သို့ ကူးပြောင်းသွားသော ဖောင်၊ ကူးတို့သမားသည် ဤမှာဘက်ကမ်းစပ်မှ လွတ်မြောက်သွားသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ(ကောင်းစွာသိမြင်ခြင်း)။ သမ္မာသင်္ကပ္ပ (ကောင်းစွာကြံခြင်း)၊ သမ္မာဝါစာ(ကောင်းစွာပြောဆိုခြင်း)၊ သမ္မာကမ္မန္တ(ကောင်းစွာလုပ်ဆောင်ခြင်း)၊ သမ္မာအာဇီဝ(ကောင်းစွာအသက်မွေးခြင်း)၊ သမ္မဝါယမ(ကောင်းစွာအားထုတ်ခြင်း)၊ သမ္မာသတိ(ကောင်းစွာအောက်မေ့သတိရှိခြင်း)၊ သမ္မာသမာဓိ (ကောင်းစွာတည်ကြည်ခြင်း)ဟူသော ကုသိုလ်မဂ္ဂင်တရား(၈)ပါးတို့သည် ကောင်းသည့်အရာဝတ္ထုမှန်သမျှကို သယ်ယူပို့ဆောင် ခေါ်ငင်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ကုသိုလ်တရားများဖြစ်ပွားပြီး သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဟိုမှာဘက်ကမ်းရှိ ချမ်းသာစစ်ချမ်းသာမှန် လှမ်းရောက်နိုင်သကဲ့သို့ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ မဂ္ဂပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====သမ္ပယုတ္တပစ္စယော==== အတူတကွယှဉ်ပြီး ရောစပ်နေသည်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ နှမ်းဆီ၊ ထောပတ်၊ ပျားရည်၊ သကာရည်၊ (နို့ရည်)ဟူသော စတုမဓူသည် အရသာလေးမျိုးကို တစ်ခုစီခွဲခြား၍မရအောင် ရောစပ်ခြင်းဖြင့် စိတ်၊ ဖဿ၊ ဝေဒနာ၊ သညာ ဟူသောခံစားမှု၊ မှတ်သားမှုစသော နာမ်တရားများသည် အာရုံတစ်ခုကို ခံစားလျှင် အတူတူယှဉ်ပြီး တပြိုင်နက်တည်းဖြစ်ကြကာ တစ်ခုစီခွဲခြား၍မရနိုင်အောင် ရောနှောပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ သမ္ပယုတ္တပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====ဝိပယုတ္တပစ္စယော==== အတူတကွ မရောစပ် မယှဉ်စပ်သည်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ ချို၊ ချဉ်၊ ငံ၊ စပ်၊ ဖန်၊ ခါးဟူသော ခြောက်ပါးသော အရသာသည် ရောထားသော်လည်း အချင်းချင်းမနှီးမနှော မရောမပြွမ်းသောအားဖြင့် ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ နေမင်းသည် သမုဒ္ဒရာနှင့်မရောမစပ်သော်လည်း မိုးရွာခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့ မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ နှလုံးအိမ်ဟူသော ရုပ်တရားတို့သည် နာမ်တရားများနှင့် မရောစပ်ဘဲ တစ်မျိုးစီသာ အာရုံပြုခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====အတ္ထိပစ္စယော==== ပစ္စုပ္ပန်၌ထင်ရှားစွာရှိဆဲဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ မြင်းမိုရ်တောင်မင်းသည် မိမိထင်ရှားရှိခိုက် မိမိကို အမှီပြုနေသော မြက်၊ သစ်ပင်စသည်တို့အား ပြန့်ပွားစေခြင်းငှာ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ အစားအသောက်အာဟာရကို ဗိုက်ပြည့်ဝအောင်သုံးဆောင်ခြင်းသည် လောလောလတ်လတ် ထင်ရှားရှိဆဲ ခန္ဓာကိုယ်ကို တည်တံ့တိုးပွားအောင် အကျိုးပြုစေသကဲ့သို့ မြေ၊ ရေ၊ မီး၊ လေ ဟူသော မဟာဘုတ်တရားတို့သည် ထိုတရားကို ခြယ်လှယ်သော ရုပ်တရားတို့အား ထင်ရှားရှိခိုက် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ အတ္ထိပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====နတ္ထိပစ္စယော==== မရှိသည်ဖြစ်၍ မရှိမှ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ ဆီမီးငြိမ်းသွားခြင်းသည် အမိုက်အမှောင်ကိုရခြင်းငှာ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ညအခါကုန်လွန်သွားခြင်းသည် နေ့အခါ ရောက်ဖို့ရန် ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ရှေးရှေးစိတ်တို့ ချုပ်ငြိမ်း၍မရှိခြင်းသည် နောက်နောက်စိတ်ဖြစ်ဖို့ရန်အတွက် မရှိသောအဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ နတ္ထိပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====ဝိဂတပစ္စယော==== ကင်းမဲ့ချုပ်ပျောက်သည်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ နေမင်းအရောင် ကွယ်ပျောက်သွားခြင်းသည် လမင်း၏ အရောင်ကို ထွန်းလင်းစေသကဲ့သို့ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတရားများ ကင်းပျောက်သွားလျှင် အမှားနှင့်အမှန်ကို ခွဲခြားသိစေခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ ဝိဂတပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====အဝိဂတပစ္စယော==== မကင်းသည်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ မဟာသမုဒ္ဒရာရေသည် မိမိကိုမှီကုန်သောငါး၊ လိပ်တို့နှင့်မကင်း၊ မကွာခင် ချမ်းသာစေခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့ အာဟာရသည် ဥပါဒ်၊ဌီ၊ဘင်ဟူသော လက္ခဏာငယ်သုံးချက် ချုပ်ပျောက်ခါနီးထိ အသက်ရှင်စဉ် ကာလ၌သာ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ အဝိဂတပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ <ref>ဒေါက်တာအရှင်ကောဝိဒစာရ(ပဋ္ဌာန်းစာအုပ်)မှ ကောက်နှုတ်ရေးသားခြင်းဖြစ်သည်။ အရှင်ဝိမလဝံသ(နာလန္ဒာတက္ကသိုလ် အိန္ဒိယနိုင်ငံ)</ref> ==ပစ္စယနိဒ္ဒေသပါဠိ== ===၁။ ဟေတုပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973">စာ-၁၈-၃၁၊ အရှင်ဇနကာဘိဝံသ (၁၉၇၃)။ အခြေပြုပဋ္ဌာန်းတရားတော်။ http://www.buddhanet.net/pdf_file/patthana.pdf</ref>-=== <poem> ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၂။ အာရမ္မဏပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။ သဒ္ဒါယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဂန္ဓာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရသာယတနံ ဇိဝှာဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရူပါယတနံ သဒ္ဒါယတနံ ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။ ယံ ယံ ဓမ္မံ အာရဗ္ဘ ယေ ယေ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ၊ တေ တေ ဓမ္မာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၃။ အဓိပတိပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> ဆန္ဒာဓိပတိ ဆန္ဒသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဝီရိယာဓိပတိ ဝီရိယသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော။ စိတ္တာဓိပတိ စိတ္တသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဝီမံသာဓိပတိ ဝီမံသသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ယံယံ ဓမ္မံ ဂရုံ ကတွာ ယေယေ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စိတ္တ စေတသိကာ ဓမ္မာ၊ တေတေ ဓမ္မာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ အဓိပတိ ပစ္စယေန ပစ္စယော။</poem> ===၄။ အနန္တရပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> စက္ခုဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ သောတဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဃာနဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ကာယဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ယေသံ ယေသံ ဓမ္မာနံ အနန္တရာ ယေ ယေ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စိတ္တစေတသိ ကာ ဓမ္မာ၊ တေ တေ ဓမ္မာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၅။ သမနန္တရပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> စက္ခုဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ သောတဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဃာနဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ကာယဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ယေသံ ယေသံ ဓမ္မာနံ သမနန္တရာ ယေ ယေ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ၊ တေ တေ ဓမ္မာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၆။ သဟဇာတပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ စတ္တာရော မဟာဘူတာ အညမညံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဩက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ အညမညံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ မဟာဘူတာ ဥပါဒါရူပါနံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရူပိနော ဓမ္မာ အရူပီနံ ဓမ္မာနံ ကိဉ္စိကာလေ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော၊ ကိဉ္စိကာလေ န သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၇။ အညမညပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညပစ္စယေန ပစ္စယော။ စတ္တာရော မဟာဘူတာ အညမညပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဩက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ အညမညပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၈။ နိဿယပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ စတ္တာရော မဟာဘူတာ အညမညံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဩက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ အညမညံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ မဟာဘူတာ ဥပါဒါရူပါနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ စက္ခာယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ သောတယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဃာနာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဇိဝှါယတနံ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ကာယာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ၊ တံ ရူပံ မနောဓာတုယာ စ မနောဝိညာဏဓာတုယာ စ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၉။ ဥပနိဿယပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ကေသဉ္စိ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ကေသဉ္စိ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဥတု ဘောဇနမ္ပိ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုဂ္ဂလောပိ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ သေနာသနမ္ပိ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၁၀။ ပုရေဇာတပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> စက္ခာယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ သောတာယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဃာနာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဇိဝှါယတနံ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ကာယာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ သဒ္ဒါယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဂန္ဓာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရသာယတနံ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရူပါယတနံ သဒ္ဒါယတနံ ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ၊ တံ ရူပံ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ကိဉ္စိကာလေ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော၊ ကိဉ္စိကာလေ န ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၁၁။ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> ပစ္ဆာဇာတာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ပုရေဇာတဿ ဣမဿ ကာယဿ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၁၂။ အာသေဝနပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အာသေဝနပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အာသေဝနပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ ကြိယာဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကြိယာဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ အာသေဝနပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၁၃။ ကမ္မပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> ကုသလာကုသလံ ကမ္မံ ဝိပါကာနံ ခန္ဓာနံ ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော။ စေတနာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၁၄။ ဝိပါကပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> ဝိပါကာစတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ ဝိပါကပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၁၅။ အာဟာရပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဣမဿ ကာယဿ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော။ အရူပိနော အာဟာရာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၁၆။ ဣန္ဒြိယပစ္စယောတိ<ref name="MinRelAff-2008">စာ-၅၈၊ သာသနာရေးဦးစီးဌာန(၂၀၀၈)။ ဝတ်ရွတ်စဉ်။</ref>-=== <poem> စက္ခုန္ဒြိယံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။ သောတိန္ဒြိယံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဃာနိန္ဒြိယံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဇိဝှိန္ဒြိယံ ဇိဝှာဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ကာယိန္ဒြိယံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ ကဋတ္တာရူပါနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။ အရူပိနော ဣန္ဒြိယာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၁၇။ ဈာနပစ္စယောတိ<ref name="MinRelAff-2008"/>-=== <poem> ဈာနင်္ဂါနိ ဈာနသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဈာနပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၁၈။ မဂ္ဂပစ္စယောတိ<ref name="MinRelAff-2008"/>-=== <poem> မဂ္ဂင်္ဂါနိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ မဂ္ဂပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၁၉။ သမ္ပယုတ္တပစ္စယောတိ<ref name="MinRelAff-2008"/>-=== <poem> စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ သမ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၂၀။ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယောတိ<ref name="MinRelAff-2008"/>-=== <poem> ရူပိနော ဓမ္မာ အရူပီနံ ဓမ္မာနံ ဝိပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော။ အရူပိနော ဓမ္မာ ရူပီနံ ဓမ္မာနံ ဝိပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၂၁။ အတ္ထိပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ စတ္တာရော မဟာဘူတာ အညမညံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဩက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ အညမညံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ မဟာဘူတာ ဥပါဒါရူပါနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ စက္ခာယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ သောတာယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဃာနာယတနံ ဃာနဝိညာဏ ဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဇိဝှါယတနံ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ကာယာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ သဒ္ဒါယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဂန္ဓာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရသာယတနံ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရူပါယတနံ သဒ္ဒါယတနံ ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ မနောဓာတုယာ တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ၊ တံ ရူပံ မနောဓာတုယာ စ မနောဝိညာဏ ဓာတုယာ စ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၂၂။ နတ္တိပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> သမနန္တရနိရုဒ္ဓါ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ပဋုပ္ပန္နာနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ နတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၂၃။ ဝိဂတပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> သမနန္တရဝိဂတာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ပဋုပ္ပန္နာနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ ဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၂၄။ အဝိဂတပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ စတ္တာရော မဟာဘူတာ အညမညံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဩက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ အညမညံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ မဟာဘူတာ ဥပါဒါရူပါနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ စက္ခာယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ သောတာယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဃာနာယတနံ ဃာနဝိညာဏ ဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဇိဝှါယတနံ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ကာယာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ သဒ္ဒါယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဂန္ဓာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရသာယတနံ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရူပါယတနံ သဒ္ဒါယတနံ ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ မနောဓာတုယာ တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ၊ တံ ရူပံ မနောဓာတုယာ စ မနောဝိညာဏ ဓာတုယာ စ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပစ္စယ နိတ္တေတော နိတ္တိတော </poem> == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == *[https://www.youtube.com/watch?v=wXPR8k6yExY ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော် - တိပိဋကဓရ မင်းကွန်းဆရာတော်ဘုရားကြီး ဦးဝိစိတ္တသာရာဘိဝံသ] *[http://www.dhammaransi.net/Audio/AshinThuMingala/UThuMingala-PahtanTayardaw-Part1.mp3 ဦးသုမင်္ဂလ ရွတ်ဖတ်တော်မူသော ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော် အသံဖိုင်]{{Dead link|date=April 2021 }} *[http://depenyin.blogspot.com/2012/04/blog-post_660 ပဌာန်း(၂၄)ပစ္စည်းအကျယ် တရားတော်များ]{{Dead link|date=January 2021 }} *[http://www.dhammadownload.com/PaHtan-in-picture.htm ပဌာန်း ၂၄ ပစ္စည်း သရုပ်ဖော်ပုံပြ] *[http://www.dhammadownload.com/PaHtan-in-picture-2.htm ၂၄ ပစ္စည်း ရုပ်စုံရှင်းလင်းချက်များ] [[Category:အဘိဓမ္မာပိဋကတ်]] s4q53tmprf8o1sba4nwvhyz12987odu 1047809 1047725 2026-08-10T10:04:24Z ~2026-43987-69 146751 /* ၂၄။ အဝိဂတပစ္စယောတိ[၂]- */ 1047809 wikitext text/x-wiki {{ပိဋကတ်သုံးပုံ}} [[File:Shin Pin Nan Kine Pagoda, Sagaing.JPG|thumb|300px|စစ်ကိုင်း ရှင်ပင်နံကိုင်းစေတီတော်၊ "ပဋ္ဌာန်းအစ နံကိုင်းက" ဟူ​သောအဆိုမှာ စစ်ကိုင်း​တောင်၌ ပဋ္ဌာန်းရွတ်ဖတ်ပူ​ဇော်ပွဲများြပဳလုပ်​လေ့ရိှပြီး ပဋ္ဌာန်းရွတ်ဖတ်ပူ​ဇော်ပွဲကို ၁၃၃၉ ခုနှစ်တွင် ဇဗ္ဗူမဂ်လာ​ချောင်ဆရာ​တော်ဘုရားကြီးက စတင်ကျင်းပခဲ့သည်ကို မှတ်သား၍ ​ပေါ်​ပေါက်လာသည်ဟုဆိုကြသည်။]] '''ပဋ္ဌာန်း''' သည် [[အဘိဓမ္မာ]]တရားတော် ၇ ကျမ်းတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ မြတ်စွာဘုရားအလောင်းတော်သည် [[မဟာသက္ကရာဇ်]] ၁၀၃ ခု၊ ကဆုန်လပြည့်နေ့၌ သဗ္ဗညု မြတ်စွာဘုရား အဖြစ် ရောက်ရှိခဲ့ပြီးနောက် ဗောဓိပင်၏ အနောက်မြောက် ၁၀-လံ အကွာတွင် နတ်များဖန်ဆင်းပူဇော်သော ရတနာရွှေအိမ်ထက်၌ နယုန်လဆန်း ၆ ရက်နေ့မှ ၁၃ ရက်အထိ အဘိဓမ္မာတရားတော်ကို ဆင်ခြင်နေတော်မူသည်။ အဘိဓမ္မာ ရှေးဦး ၆ ကျမ်းကို ဆင်ခြင်ရာတွင် ရောင်ခြည်တော် ကွန့်မြူးခြင်း မရှိသေးပဲ နောက်ဆုံး ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော်ကြီးကို ဆင်ခြင်သုံးသပ်တော်မူသောအခါမှသာ ရောင်ခြည်တော်ခြောက်သွယ် ကွန့်မြူးကာ နတ်၊ ဗြဟ္မာတို့သည်လည်း ခြေတော်ရင်းမှာ ဦးခိုက်ကြကုန်လေသည်။ ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော်ကို နာကြားပြီးချိန်တွင် နတ်၊ ဗြဟ္မာ ကုဋေ ၈၀,၀၀၀ ကျွတ်တမ်းဝင်ပြီး၊ လူ့ပြည်မှ ရဟန်း ၅၀၀ ရဟန္တာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ == အမည်ရှင်းလင်းချက် == '''ပဋ္ဌာန်း''' ဟူသည်မှာ '''ပ''' နှင့် '''ဋ္ဌာန''' နှစ်ခုပေါင်းဖြစ်ကာ ပ ဆိုသည်မှာ ''အမျိုးမျိုးအစားစား များပြားသော''၊ ဌာန ဆိုသည်မှာ ''အကြောင်း'' ဟု အသီးသီး အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အခြားအမည်တစ်မျိုးမှာ '''အနန္တနယ သမန္တ ပဋ္ဌာန်းကျမ်း''' ဖြစ်ကာ အနန္တနယ (အဆုံးမရှိသောကျမ်း) နှင့် သမန္တ (ထက်ဝန်းကျင် အဆုံးမရှိသောနည်းလမ်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်သော ထက်ဝန်းကျင်ပြည့်စုံသော ကျမ်း) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပဋ္ဌာန်း ဟူသည်မှာ အမျိုးမျိုးအစားစား များပြားသော အကြောင်း တရားများကို လေ့လာဟောကြားသော တရားတော်ဖြစ်သည်။ == အပိုင်းအခြား == လေးနက်ကျယ်ပြန့်မှု အရ ပဋ္ဌာန်းကျမ်းကို ၃ မျိုးခွဲခြားကြသည်။ #အတိဝိတ္ထာရ ဒေသနာ #အတိ သင်္ခေပဒေသနာ #နာတိ ဝိတ္ထာရ နာတိသင်္ခေပ ဒေသနာ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ *'''အတိဝိတ္ထာရ ဒေသနာ''' သည် မြတ်စွာဘုရား တာ၀တိံသာနတ်ပြည်၌ ဟောကြားသော အပြည့်အစုံပဋ္ဌာန်း ဖြစ်သည်။ *'''အတိ သင်္ခေပဒေသနာ''' သည် နတ်ပြည်တွင် အသံမစဲ တရားဟောနေစဉ် နိမ္မိတရုပ်ပွားတော်ကို တရားဆက်ဟောနေစေပြီး ခန္ဓာစင်စစ်ဘုရားရှင်သည် ခန္ဓာဝန်ဆောင်ဖို့ လူပြည်သို့ဆင်းကာ ဝတ်ပြုလာသော အရှင်သာရိပုတ္တရာကို ဟောကြားသည့် ဒေသနာတော် ဖြစ်သည်။ အလွန်အတိုချုပ်ဟောသော်လည်း အရှင်သာရိပုတ္တရာက နည်းပေါင်းများစွာနှင့် တန်ဆာဆင်ပြီး အကျယ်သိနိုင်သည်။ *'''နာတိ ဝိတ္ထာရ နာတိသင်္ခေပ ဒေသနာ''' သည် မကျဉ်းလွန်း၊ မကျယ်လွန်းသော တရားတော်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အရှင်သာရိပုတ္တရာက မိမိတပည့် ရဟန်း ၅၀၀ ကို ပြန်ဟောသော တရားဖြစ်သည်။ လက်ရှိ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် သင်ကြားဟောပြောနေသော ပဋ္ဌာန်းတရားတော် ဖြစ်သည်။ ဘုရားရှင် ပဋ္ဌာန်းကို ဟောကြားရာတွင် ပုစ္ဆာဝါရ (အမေး)၊ ဝိသဇ္ဖနာဝါရ (အဖြေ) နှင့် သင်္ချာဝါရ (သရုပ်ခွဲ) ဟူ၍ သုံးမျိုးဟောကြားတော်မူသည်။ အမေးပုစ္ဆာပေါင်း ၄၀၄,၉၄၈,၅၃၃,၂၄၈ ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ ယင်းအတွက်ကြောင့် ပဋ္ဌာန်းကို မဟာ ပကရဏကျမ်း (ကြီးကျယ်ခမ်းနားသောကျမ်း) ဟူ၍လည်းခေါ်သည်။ ပဋ္ဌာန်းကို ၃ မျိုးအားဖြင့် ခွဲခြားဝေဖန်ကြသည်။ *ပစ္စယုဒ္ဒေသ = ပစ္စယ + ဥဒေသ = ပစ္စည်း + အကျဉ်းဝေဖန်ခြင်း *ပစ္စယနိဒ္ဒေသ = ပစ္စယ + နိဒ္ဒေသ = ပစ္စည်း + အကျယ်ဝေဖန်ခြင်း *ပရိနိဒ္ဒေသ = ပဋ္ဌာန်းကို အကျယ် ဝေဖန်ခြင်း။ ချုံ့ထားသည့် ပဋ္ဌာန်းမှာ ၅ ကျမ်းဖြစ်သည်။ စာမျက်နှာ ၂၆၄၀ ရှိပြီး ရွတ်ဖတ်ချိန် ၁၃၂ ခန့်ကြာမြင့်သည်။ ကျမ်းကြီးအနေဖြင့် ပဋ္ဌာန်းကျမ်းကြီး ၄ မျိုး ရှိသည်။ #ဓမ္မာနုလောမ ပဋ္ဌာန်း - အကျဉ်း ၆ ကျမ်း #ဓမ္မပစ္စနီယပဋ္ဌာန်း - အကျဉ်း ၆ ကျမ်း #ဓမ္မာနုလောမ ပစ္စနီယပဋ္ဌာန်း - အကျဉ်း ၆ကျမ်း #ဓမ္မပစ္စနီယာနုလောမ ပဋ္ဌာန်း - အကျဉ်း ၆ ကျမ်း ဟူ၍ ဟောပုံဟောနည်းအရ ကျမ်း ၄ မျိုးရှိသည်။ စုစုပေါင်း ၂၄ ကျမ်းဖြစ်သည်။ ဓမ္မာနုလောမ ပဋ္ဌာန်း - အကျဉ်း ၆ ကျမ်း ကို အကျယ်အားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်းပြန်ခွဲသည်။ #ဓမ္မာနုလောမ တိက ၂၂ ကျမ်း၊ #ဓမ္မာနုလောမ ဒုက ၁၀၀ ကျမ်း၊ #ဓမ္မာနုလောမ ဒုက တိက ၆,၆၀၀ ကျမ်း၊ #ဓမ္မာနုလောမ တိက ဒုက ၄,၄၀၀ ကျမ်း၊ #ဓမ္မာနုလောမ တိကတိက ၁,၃၈၆ ကျမ်း၊ #ဒုက ဒုက ၁၉,၈၀၀ ကျမ်း ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အကျယ်တွင် ဓမ္မာနုလောမ ပဋ္ဌာန်းအတွက် ၃၂၃၀၈ ကျမ်း ဖြစ်သည်။ သို့အတွက် စုစုပေါင်း ၁၂၉,၂၃၂ ကျမ်းဖြစ်သည်။ ပဋ္ဌာန်းကို နက်နဲမှုအရ ၄ မျိုးခွဲနိုင်သည်။ ဂမ္ဘီရ ၄ မျိုးဟုလည်း ခေါ်သည်။ #ဓမ္မ ဂမ္ဘီရ = ဝေါဟာရ စကားလုံးနက်နဲခြင်း #အတ္ထ ဂမ္ဘီရ = အနက်အဓိပ္ပာယ် နက်နဲခြင်း #ဒေသနာ ဂမ္ဘီရ = ဟောပုံဟောနည်း နက်နဲခြင်း #ပဋိဝေဒ ဂမ္ဘီရ = ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်မှု နက်နဲခြင်း တို့ ဖြစ်သည်။ == ပစ္စယုဒ္ဒေသပါဠိ== #[[ဟေတုပစ္စည်း|ဟေတုပစ္စယော]] #[[အာရမ္မဏပစ္စည်း|အာရမ္မဏပစ္စယော]] #[[အဓိပတိပစ္စည်း|အဓိပတိပစ္စယော]] #[[အနန္တရပစ္စည်း|အနန္တရပစ္စယော]] #[[သမနန္တရပစ္စည်း|သမနန္တရပစ္စယော]] #[[သဟဇာတပစ္စည်း|သဟဇာတပစ္စယော]] #[[အညမညပစ္စည်း|အညမညပစ္စယော]] #[[နိဿယပစ္စည်း|နိဿယပစ္စယော]] #[[ဥပနိဿယပစ္စည်း|ဥပနိဿယပစ္စယော]] #[[ပုရေဇာတပစ္စည်း|ပုရေဇာတပစ္စယော]] #[[ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်း|ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော]] #[[အာသေဝနပစ္စည်း|အာသေဝနပစ္စယော]] #[[ကမ္မပစ္စည်း|ကမ္မပစ္စယော]] #[[ဝိပါကပစ္စည်း|ဝိပါကပစ္စယော]] #[[အာဟာရပစ္စည်း|အာဟာရပစ္စယော]] #[[ဣန္ဒြိယပစ္စည်း|ဣန္ဒြိယပစ္စယော]] #[[ဈာနပစ္စည်း|ဈာနပစ္စယော]] #[[မဂ္ဂပစ္စည်း|မဂ္ဂပစ္စယော]] #[[သမ္ပယုတ္တပစ္စည်း|သမ္ပယုတ္တပစ္စယော]] #[[ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်း|ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယော]] #[[အတ္ထိပစ္စည်း|အတ္ထိပစ္စယော]] #[[နတ္ထိပစ္စည်း|နတ္ထိပစ္စယော]] #[[ဝိဂတပစ္စည်း|ဝိဂတပစ္စယော]] #[[အဝိဂတပစ္စည်း|အဝိဂတပစ္စယောတိ]] == အဓိပ္ပာယ်များ == === မြန်မာပြန် အကျဉ်း=== #[[ဟေတုပစ္စည်း|ဟေတုပစ္စယော]]- အရင်းခံအကြောင်းဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား (လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ၊ အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟ) #[[အာရမ္မဏပစ္စည်း|အာရမ္မဏပစ္စယော]]- အာရုံဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား (ရူပါရုံ၊ သဒ္ဒါရုံ၊ ဂန္ဓာရုံ၊ ရသာရုံ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ၊ ဓမ္မာရုံ) #[[အဓိပတိပစ္စည်း|အဓိပတိပစ္စယော]]- အကြီးအမှူးခေါင်းဆောင်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား (ဆန္ဒ၊ ဝီရိယ၊ စိတ္တ၊ ဝီမံသ(ပညာ)) #[[အနန္တရပစ္စည်း|အနန္တရပစ္စယော]]- အခြားမဲ့ဆက်တိုက်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[သမနန္တရပစ္စည်း|သမနန္တရပစ္စယော]]- ကောင်းစွာအခြားမဲ့ဆက်တိုက်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[သဟဇာတပစ္စည်း|သဟဇာတပစ္စယော]]- အတူတကွဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[အညမညပစ္စည်း|အညမညပစ္စယော]]- အချင်းချင်း အပြန်အလှန် ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[နိဿယပစ္စည်း|နိဿယပစ္စယော]]- မှီရာဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[ဥပနိဿယပစ္စည်း|ဥပနိဿယပစ္စယော]]- အားကြီးသော မှီရာဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[ပုရေဇာတပစ္စည်း|ပုရေဇာတပစ္စယော]]- ရှေ့မှဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်း|ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော]]- နောက်မှဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[အာသေဝနပစ္စည်း|အာသေဝနပစ္စယော]]- မှီဝဲထုံရာဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[ကမ္မပစ္စည်း|ကမ္မပစ္စယော]]- ကုသိုလ်ကံ၊ အကုသိုလ်ကံ စေတနာဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[ဝိပါကပစ္စည်း|ဝိပါကပစ္စယော]]- အကျိုးဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[အာဟာရပစ္စည်း|အာဟာရပစ္စယော]]- ရုပ်နာမ်အာဟာရအဖြစ် ထောက်ပံ့၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[ဣန္ဒြိယပစ္စည်း|ဣန္ဒြိယပစ္စယော]]- ဆိုင်ရာကိစ္စများ၌ အစိုးရခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[ဈာနပစ္စည်း|ဈာနပစ္စယော]]- စူးစူးစိုက်စိုက်နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ကို ဖျက်ဆီး၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[မဂ္ဂပစ္စည်း|မဂ္ဂပစ္စယော]]- လမ်းဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[သမ္ပယုတ္တပစ္စည်း|သမ္ပယုတ္တပစ္စယော]]- တသားတည်း ယှဉ်ဘက်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်း|ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယော]]- မယှဉ်ဘဲ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[အတ္ထိပစ္စည်း|အတ္ထိပစ္စယော]]- ရှိပြီးဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[နတ္ထိပစ္စည်း|နတ္ထိပစ္စယော]]- မရှိဘဲ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[ဝိဂတပစ္စည်း|ဝိဂတပစ္စယော]]- ကင်း၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား #[[အဝိဂတပစ္စည်း|အဝိဂတပစ္စယောတိ]]- မကင်းဘဲ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား === မြန်မာပြန် အကျယ် === ====ဟေတုပစ္စယော==== ဟိတ်ခြောက်ပါးဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ ညောင်ပင်မြစ်သည် ညောင်ပင်အားမြဲမြံခိုင်ခံ့စွာ တည်စေခြင်းငှာ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့ လောကီအာရုံ ကာမဂုဏ်တို့၌ လိုချင်မှုရှိသော လောဘ၊ ကြမ်းတမ်းသောခက်ထန်ခြင်း အမျက်ထွက်ခြင်းရှိသော ဒေါသ၊ မကောင်းသော အယူဝါဒကို မစွန့်ဘဲ ငိုက်မြည်းတွေဝေ ခြင်းရှိသော မောဟ၊ လောကီအာရုံ ကာမဂုဏ်တို့၌ လိုချင်မှုမရှိသော အလောဘ၊ နူးညံ့စွာ ယဉ်ကျေးလိမ္မာ၍ ကြမ်းတမ်းခက်ထန်မှုမရှိခြင်း၊ အမျက်ထွက်ခြင်းမရှိသော အဒေါသ၊ ကောင်းသောအယူဝါဒကို လက်ကိုင်ထားပြီးယုံမှားသံသယများဖြင့် ငိုက်မြည်းတွေဝေခြင်း မရှိသော အမောဟတရားတို့သည် စိတ်၊ စေတသိတ်တရားတို့အား အလိုသို့လိုက်၍ဖြစ်စေခြင်းဖြင် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ ဟေတုပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====အာရမ္မဏပစ္စယော==== အာရုံခြောက်ပါးဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ တောင်ဝှေးသည် မသန်မစွမ်းသူတို့အားအလိုရှိရာသို့ ရောက်စေ၍အထောက်အကူပေးသကဲ့သို့ အဆင်း(ရူပါရုံ)၊ အသံ(သဒ္ဓါရုံ)၊ အနံ့(ဂန္ဓာရုံ)၊အရသာ(ရသာရုံ)၊ အတွေ့အထိ(ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ)၊ စိတ်ခံစားမှု(ဓမ္မာရုံ) ဟူသောအာရုံခြောက်ပါးတို့သည် ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်တရားတို့ကို အကျိုးအကြောင်းများဖြင့် မိမိစိတ်ကို အထောက်အကူပြုပေးသကဲ့သို့ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ အာရမ္မဏပစ္စည်း တရားကိုဟောတော်မူသည်။ ====အဓိပတိပစ္စယော==== အကြီးအမှူးဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား။ စကြဝတေးမင်းသည် ပြိုင်ရဲသူပြိုင်သူမရှိလောက်အောင် ဇွဲ၊ လုံ့လအပြည့်ဖြင့် အုပ်ချုပ်သကဲ့သို့ အလိုဆန္ဒအလွန်ပြင်းပြခြင်းဟူသော ဆန္ဓာဓိပတိ၊ အားထုတ်ခြင်းလုံ့လဟူသော ဝီရိယာဓိပတိ၊ လွန်စွာညွတ်ခြင်း ကိုင်းရှိုင်းခြင်း စိတ်ဓာတ်ပြင်းထန်ခြင်းဟူသော စိတ္တာဓိပတိ၊ အသိဉာဏ်ပညာဖြင့် အသင့်ဆင်ခြင်ခြင်းဟူသော ဝီမံသာဓိပတိဟူသော အဓိပတိ တရားများသည် အားကောင်းရာသို့လိုက်၍ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ အဓိပတိပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====အနန္တရပစ္စယော==== အခြားမဲ့တဆက်တည်းအကြားမရှိဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ စကြာဝတေးမင်းနတ်ရွာစံခြင်း(သေခြင်း)သည် အကြီးဆုံးသား ရတနာအား အလိုလို မင်း(ဘုရင်)ဖြစ်စေခြင်းငှာ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့ရုပ်ဝတ္ထုကို မြင်သည်နှင့် အသိစိတ်သည် အာရုံတွင် တဆက်တည်းဖြစ်ခြင်း၊ နောက်နောက် စိတ်အစဉ်တွေ ဆက်တိုက်ဖြစ်ရန်အတွက် ရှေ့ရှေ့စိတ် အစဉ်တွေပျက်ပျက်ပေး၍ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ အနန္တရပစ္စည်းတရားကိုဟောတော်မူသည်။ ====သမနန္တရပစ္စယော==== ကောင်းစွာ(အခြားမဲ့)တဆက်တည်း အကြားမရှိ အတားအဆီးမရှိ၍ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ စကြာဝတေးမင်းတောထွက်၍ ရဟန်းပြုခြင်းသည် အကြီးဆုံးသော သားရတနာအား တဆက်တည်းအကြားမရှိကောင်းစွာ မင်း(ဘုရင်)ဖြစ်စေခြင်းငှာ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့ မြင်စိတ် သိစိတ် ကောင်းလျှင်ကောင်းသည်ဟုဝန်ခံခြင်း၊ မကောင်းလျှင် မကောင်းဟု ဝန်ခံခြင်းတို့သည် စိတ်များ ဆက်ကာဆက်ကာ ဖြစ်ပေါ်လာအောင် အခြားမရှိ ဆက်၍ဖြစ်ခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ သမနန္တရ ပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====သဟဇာတပစ္စယော==== တပြိုင်နက် အတူတကွဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ ဆီမီးသည် ညှိထွန်းသည်နှင့် တပြိုင်နက် အလင်းရောင်နှင့်အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်စေသကဲ့သို့ ခံစားမှုဝေဒနာ ဖြစ်သည်နှင့်တပြိုင်နက် မှတ်သားမှုသညာ၊ ပြုပြင်ခြင်းသင်္ခါရ၊ အသိရှိမှု ဝိဉာဏ်ဟူသော နာမ်ခန္ဓာလေးပါးတို့ကို တပေါင်းတည်းအတူတကွ ဖြစ်စေခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ သဟဇာတ ပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====အညမညပစ္စယော==== အချင်းချင်းအပြန်အလှန်မှီ၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ သစ်သားသုံးချောင်းသည် မလဲမပြိုရအောင် ခိုင်မြဲစွာ တစ်ချောင်းနှင့်တစ်ချောင်း အမှီပြုသကဲ့သို့သိမှု၊ ခံစားမှုဟူသော ရုပ်တရား၊ နာမ်တရားတို့သည်လည်း အချင်းချင်း အပြန်အလှန်ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ အညမညပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====နိဿယပစ္စယော==== မှီရာတည်ရာဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ နောက်ဖြစ်ပေါ်လာသော သစ်ပင်စသည်တို့ကိုမှီ၍ ဖြစ်ထွန်းရန်အတွက် မြေကြီးသည် ပထမဆုံးအရင် ထောက်ပံ့ပေး၍ ရပ်တည်ရာဖြစ်စေသကဲ့သို့ ရုပ်တရားသည် အာဟာရကိုမှီ၍ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ နိဿယပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====ဥပနိဿယပစ္စယော==== အားကြီးသော မှီရာအကြောင်းဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ မိုးတွင်းအခါရွာသောမိုးကြီးသည် ထိုမိုးကို အမှီပြုကုန်သော သစ်ပင် သတ္တဝါ၊ လယ်ယာမြေ၊ တော၊ တောင်အစရှိသည်တို့ အားကောင်းလာအောင် ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ သဒ္ဓါတရားကို အခြေခံ၍ အမှီပြုကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဥပုသ်သီလစောင့်ထိန်းခြင်း၊ သမထ၊ ဝိပဿနာ၊ ဘာဝနာများ အားထုတ်ခြင်းကြောင့် မဂ်တရား၊ ဖိုလ်တရားများနှင့် နိဗ္ဗာန်ရောက်အောင် ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရဟူသော အကြောင်းတရားတို့သည် အားကြီးသော မှီရာဖြစ်၍ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါတို့အား ချမ်းသာစေခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ ဥပနိဿယပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====ပုရေဇာတပစ္စယော==== ရှေ့၌ဖြစ်နှင့်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား။ ကမ္ဘာဦး၌ပထမဆုံး အရင်ဖြစ်နှင့်သော နေ၊ လတို့သည် နောက်မှဖြစ်သည့် သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား အလင်းရောင်ပေး၍ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ မိဘတိုင်းသည် သားသမီးများထက် အရင်ဖြစ်နှင့်၍ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ရှေ့မှဖြစ်နှင့်သော လျှာသည် အရသာအား နောက်မှဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ ပုရေဇာတပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော==== နောက်မှဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ သားကောင်း၊ သမီးကောင်းများသည် ဥစ္စာပညာပြည့်စုံ၍ မိဘတို့အား နောက်မှပြန်၍ လုပ်ကျွေးစောင့်ရှောက်ခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ အရှင်ဗာကုလ ရဟန္တာမထေရ် အလောင်းတော်သည် မွေးပြီးစ နို့စို့အရွယ်တွင် သမုဒ္ဒရာအလယ်၌ ရေထဲသို့ ကျသွားရာ ရေနစ်၍ မသေခဲ့ပါ။ ထို့သို့မသေခြင်းသည် နောင်အခါ ရဟန္တာဖြစ်မည့်သတ္တိက အရှင်ဗာကုလမထေရ်အားမသေစေရန် အကျိုးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ရုပ်တရားတွေ လန်းဆန်းတည်တံ့နေအောင် စိတ်တရားများက ထက်သန်မှုအပြည့်ဖြင့် နောက်မှနေ၍ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====အာသေဝနပစ္စယော==== အဖန်တလဲလဲ မှီဝဲအပ် ထုံမွှမ်းအပ်သည့်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ ရှေးရှေး၌ပန်းပေါင်းစုံတို့ဖြင့် စီမံရောပြွမ်းထားသော နံ့သာအား အမွှေးနံ့ အလွန်တိုးပွား ခိုင်မြဲစေခြင်းငှာ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ရှေးရှေးက သင်ယူတတ်မြောက်ထားခဲ့သည့် စာပေကျမ်းဂန်များသည် နောက်နောင်မှ သင်ယူရသည့် စာပေးကျမ်းဂန်တို့ကို လေ့လာမှတ်သားခြင်းငှာ ထောက်ပံ့ကာ အခြေခံအတွက်အားကောင်း၍ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ရှေးရှေးက အဖန်ဖန်ပြုလုပ်ခဲ့သောကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်တရားများသည် နောက်နောင်မှ ပြုလုပ်သည့် ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်တရားများအတွက် ကောင်းကျိုး၊ မကောင်းကျိုးတို့ကို တိုးပွားစေ၍ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ အာသေဝနပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====ကမ္မပစ္စယော==== ပြုလုပ်စီရင်ခြင်းဖြင့် ဗီဇမျိုးစေ့ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ သစ်ပင်အပေါင်းတို့သည် ကောင်းစွာပြုပြင်စီမံအပ်သော မျိုးစေ့၊ အညွန့်၊ အညှောက်၏အမူအရာသို့လိုက်၍ ကောင်းမကောင်း ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ကောင်းသောအမှုကိစ္စကို ပြုလုပ်ဆောင်ရွက်သူအား ထိုအတိုင်းပင် ကောင်းကျိုးချမ်းသာများကို ရရှိခံစားပြီး မကောင်းသော အမှုကိစ္စကို ပြုလုပ်ဆောင်ရွက်သူအား မကောင်းသော ဒုက္ခ၏ဆိုးကျိုးများကို ရရှိခံစားရမှာ ဖြစ်စေသကဲ့သို့ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ ကမ္မပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====ဝိပါကပစ္စယော==== အကျိုးရလဒ်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ တိုက်ခတ်လာသော လေပြေ၊ လေညှင်း၊ လေနုအေးသည် သစ်ပင်ကြီးများ၏အရိပ်အောက်၌ နေသောသူအား ကိုယ်ရောစိတ်ပါ ချမ်းသာစေခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ကုသိုလ်ကံတရားကြောင့် ကုသိုလ်၏အကျိုးကို ဖြစ်စေတတ်သော လူဘုံ၊ နတ်ဘုံတို့၌ခံစားရမည်။ အကုသိုလ်ကံတရားကြောင့် အကုသိုလ်၏အကျိုးကို ဖြစ်စေတတ်သော ငရဲဘုံ၊ တိရစ္ဆာန်ဘုံတို့၌ ခံစားစေသကဲ့သို့ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ ဝိပါကပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====အာဟာရပစ္စယော==== ထောက်ပံ့ခိုင်ခံ့စေတတ်သည်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ ထောက်ကန်ထားသော အကူဒေါက်တိုင်သစ်သားသည် အိမ်အို၊ အိမ်ဟောင်းအား လေဒဏ်၊ မိုးဒဏ်ကြောင့် မလဲမပြိုစေရန် မြဲမြဲခိုင်ခံ့စေခြင်းငှာ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့ ထို့အတူပင် သုံးဆယ့်တစ်ဘုံ၌ရှိသော သတ္တဝါအားလုံးမှာ အသက်ဆက်၍ ရှင်သန်နိုင်ရန်အတွက် ရုပ်အာဟာရ၊ နာမ်အာဟာရနှစ်ပါးက ပံ့ပိုးထောက်ကူပေးခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ အာဟာရပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====ဣန္ဒြိယပစ္စယော==== အစိုးရသည်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ တိုင်းပြည်တစ်ပြည်အတွင်း၌ အသီးသီး ဆိုင်ရာကိစ္စ တာဝန်များကို ပေးအပ်ခြင်းခံရသော မင်း၊ မှူးမတ်တို့သည် မိမိ၏တာဝန်များကို အသီးသီးခွဲဝေ၍ ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် ဆောင်ရွက်သကဲ့သို့ ဣန္ဒြေ(၂၂)ပါးရှိရာတွင် စက္ခုဣန္ဒြေဟူသော မြင်သိစိတ်သည် မြင်သိစိတ်အားသာ၊ သောတိန္ဒြေဟူသော ကြားသိစိတ်သည် ကြားသိစိတ်အားသာ အစိုးရခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ ဣန္ဒြိယပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====ဈာနပစ္စယော==== ကပ်၍စူးစူးစိုက်စိုက် ရှု့တတ်သည်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ တောင်ထိပ်ဖျား၊ သစ်ပင်ဖျားသို့ တက်၍ကြည့်သောသူသည် အနီးအဝေး အရပ်မျက်နှာတို့ကို ထင်ရှားတပ်အပ်မြင်ခြင်း၊ ထိုမြင်ခြင်း၌ အလိုရှိသောသူအား ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ဈာန်ငါးပါး၊ ကုသိုလ်ဈာန်စသည်တို့ကို စူးစူးစိုက်စိုက်အာရုံပြုလျှင် အမြင်မှန်တရားများရကာ နောက်ဆုံးနိဗ္ဗာန်ရောက်သည်အထိ အကျိုးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ အဖန်ဖန်သုံးသပ်ခြင်းစသော တရားတို့သည် အတူဖြစ်ဖက် စိတ်တရား၊ ရုပ်တရားတို့အား ထင်ရှားစွာ အောင်မြင်မှုကို ဖြစ်စေခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ ဈာနပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====မဂ္ဂပစ္စယော==== ကျွတ်လွတ်ထွက်မြောက်သော နည်းလမ်းဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ ဤမှာဖက်ကမ်းစပ်မှ ဟိုမှာကမ်းစပ်သို့ ကူးပြောင်းသွားသော ဖောင်၊ ကူးတို့သမားသည် ဤမှာဘက်ကမ်းစပ်မှ လွတ်မြောက်သွားသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ(ကောင်းစွာသိမြင်ခြင်း)။ သမ္မာသင်္ကပ္ပ (ကောင်းစွာကြံခြင်း)၊ သမ္မာဝါစာ(ကောင်းစွာပြောဆိုခြင်း)၊ သမ္မာကမ္မန္တ(ကောင်းစွာလုပ်ဆောင်ခြင်း)၊ သမ္မာအာဇီဝ(ကောင်းစွာအသက်မွေးခြင်း)၊ သမ္မဝါယမ(ကောင်းစွာအားထုတ်ခြင်း)၊ သမ္မာသတိ(ကောင်းစွာအောက်မေ့သတိရှိခြင်း)၊ သမ္မာသမာဓိ (ကောင်းစွာတည်ကြည်ခြင်း)ဟူသော ကုသိုလ်မဂ္ဂင်တရား(၈)ပါးတို့သည် ကောင်းသည့်အရာဝတ္ထုမှန်သမျှကို သယ်ယူပို့ဆောင် ခေါ်ငင်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ကုသိုလ်တရားများဖြစ်ပွားပြီး သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဟိုမှာဘက်ကမ်းရှိ ချမ်းသာစစ်ချမ်းသာမှန် လှမ်းရောက်နိုင်သကဲ့သို့ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ မဂ္ဂပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====သမ္ပယုတ္တပစ္စယော==== အတူတကွယှဉ်ပြီး ရောစပ်နေသည်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ နှမ်းဆီ၊ ထောပတ်၊ ပျားရည်၊ သကာရည်၊ (နို့ရည်)ဟူသော စတုမဓူသည် အရသာလေးမျိုးကို တစ်ခုစီခွဲခြား၍မရအောင် ရောစပ်ခြင်းဖြင့် စိတ်၊ ဖဿ၊ ဝေဒနာ၊ သညာ ဟူသောခံစားမှု၊ မှတ်သားမှုစသော နာမ်တရားများသည် အာရုံတစ်ခုကို ခံစားလျှင် အတူတူယှဉ်ပြီး တပြိုင်နက်တည်းဖြစ်ကြကာ တစ်ခုစီခွဲခြား၍မရနိုင်အောင် ရောနှောပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ သမ္ပယုတ္တပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====ဝိပယုတ္တပစ္စယော==== အတူတကွ မရောစပ် မယှဉ်စပ်သည်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ ချို၊ ချဉ်၊ ငံ၊ စပ်၊ ဖန်၊ ခါးဟူသော ခြောက်ပါးသော အရသာသည် ရောထားသော်လည်း အချင်းချင်းမနှီးမနှော မရောမပြွမ်းသောအားဖြင့် ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ နေမင်းသည် သမုဒ္ဒရာနှင့်မရောမစပ်သော်လည်း မိုးရွာခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့ မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ နှလုံးအိမ်ဟူသော ရုပ်တရားတို့သည် နာမ်တရားများနှင့် မရောစပ်ဘဲ တစ်မျိုးစီသာ အာရုံပြုခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====အတ္ထိပစ္စယော==== ပစ္စုပ္ပန်၌ထင်ရှားစွာရှိဆဲဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ မြင်းမိုရ်တောင်မင်းသည် မိမိထင်ရှားရှိခိုက် မိမိကို အမှီပြုနေသော မြက်၊ သစ်ပင်စသည်တို့အား ပြန့်ပွားစေခြင်းငှာ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ အစားအသောက်အာဟာရကို ဗိုက်ပြည့်ဝအောင်သုံးဆောင်ခြင်းသည် လောလောလတ်လတ် ထင်ရှားရှိဆဲ ခန္ဓာကိုယ်ကို တည်တံ့တိုးပွားအောင် အကျိုးပြုစေသကဲ့သို့ မြေ၊ ရေ၊ မီး၊ လေ ဟူသော မဟာဘုတ်တရားတို့သည် ထိုတရားကို ခြယ်လှယ်သော ရုပ်တရားတို့အား ထင်ရှားရှိခိုက် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ အတ္ထိပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====နတ္ထိပစ္စယော==== မရှိသည်ဖြစ်၍ မရှိမှ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ ဆီမီးငြိမ်းသွားခြင်းသည် အမိုက်အမှောင်ကိုရခြင်းငှာ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ညအခါကုန်လွန်သွားခြင်းသည် နေ့အခါ ရောက်ဖို့ရန် ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ရှေးရှေးစိတ်တို့ ချုပ်ငြိမ်း၍မရှိခြင်းသည် နောက်နောက်စိတ်ဖြစ်ဖို့ရန်အတွက် မရှိသောအဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ နတ္ထိပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====ဝိဂတပစ္စယော==== ကင်းမဲ့ချုပ်ပျောက်သည်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ နေမင်းအရောင် ကွယ်ပျောက်သွားခြင်းသည် လမင်း၏ အရောင်ကို ထွန်းလင်းစေသကဲ့သို့ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတရားများ ကင်းပျောက်သွားလျှင် အမှားနှင့်အမှန်ကို ခွဲခြားသိစေခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ ဝိဂတပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ ====အဝိဂတပစ္စယော==== မကင်းသည်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။ မဟာသမုဒ္ဒရာရေသည် မိမိကိုမှီကုန်သောငါး၊ လိပ်တို့နှင့်မကင်း၊ မကွာခင် ချမ်းသာစေခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့ အာဟာရသည် ဥပါဒ်၊ဌီ၊ဘင်ဟူသော လက္ခဏာငယ်သုံးချက် ချုပ်ပျောက်ခါနီးထိ အသက်ရှင်စဉ် ကာလ၌သာ ကျေးဇူးပြုခြင်းငှာ အဝိဂတပစ္စည်းတရားကို ဟောတော်မူသည်။ <ref>ဒေါက်တာအရှင်ကောဝိဒစာရ(ပဋ္ဌာန်းစာအုပ်)မှ ကောက်နှုတ်ရေးသားခြင်းဖြစ်သည်။ အရှင်ဝိမလဝံသ(နာလန္ဒာတက္ကသိုလ် အိန္ဒိယနိုင်ငံ)</ref> ==ပစ္စယနိဒ္ဒေသပါဠိ== ===၁။ ဟေတုပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973">စာ-၁၈-၃၁၊ အရှင်ဇနကာဘိဝံသ (၁၉၇၃)။ အခြေပြုပဋ္ဌာန်းတရားတော်။ http://www.buddhanet.net/pdf_file/patthana.pdf</ref>-=== <poem> ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၂။ အာရမ္မဏပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။ သဒ္ဒါယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဂန္ဓာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရသာယတနံ ဇိဝှာဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရူပါယတနံ သဒ္ဒါယတနံ ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။ ယံ ယံ ဓမ္မံ အာရဗ္ဘ ယေ ယေ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ၊ တေ တေ ဓမ္မာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၃။ အဓိပတိပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> ဆန္ဒာဓိပတိ ဆန္ဒသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဝီရိယာဓိပတိ ဝီရိယသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော။ စိတ္တာဓိပတိ စိတ္တသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဝီမံသာဓိပတိ ဝီမံသသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ယံယံ ဓမ္မံ ဂရုံ ကတွာ ယေယေ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စိတ္တ စေတသိကာ ဓမ္မာ၊ တေတေ ဓမ္မာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ အဓိပတိ ပစ္စယေန ပစ္စယော။</poem> ===၄။ အနန္တရပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> စက္ခုဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ သောတဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဃာနဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ကာယဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ယေသံ ယေသံ ဓမ္မာနံ အနန္တရာ ယေ ယေ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စိတ္တစေတသိ ကာ ဓမ္မာ၊ တေ တေ ဓမ္မာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၅။ သမနန္တရပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> စက္ခုဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ သောတဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဃာနဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ကာယဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ယေသံ ယေသံ ဓမ္မာနံ သမနန္တရာ ယေ ယေ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ၊ တေ တေ ဓမ္မာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၆။ သဟဇာတပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ စတ္တာရော မဟာဘူတာ အညမညံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဩက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ အညမညံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ မဟာဘူတာ ဥပါဒါရူပါနံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရူပိနော ဓမ္မာ အရူပီနံ ဓမ္မာနံ ကိဉ္စိကာလေ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော၊ ကိဉ္စိကာလေ န သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၇။ အညမညပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညပစ္စယေန ပစ္စယော။ စတ္တာရော မဟာဘူတာ အညမညပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဩက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ အညမညပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၈။ နိဿယပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ စတ္တာရော မဟာဘူတာ အညမညံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဩက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ အညမညံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ မဟာဘူတာ ဥပါဒါရူပါနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ စက္ခာယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ သောတယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဃာနာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဇိဝှါယတနံ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ကာယာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ၊ တံ ရူပံ မနောဓာတုယာ စ မနောဝိညာဏဓာတုယာ စ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၉။ ဥပနိဿယပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ကေသဉ္စိ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ကေသဉ္စိ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဥတု ဘောဇနမ္ပိ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုဂ္ဂလောပိ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ သေနာသနမ္ပိ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၁၀။ ပုရေဇာတပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> စက္ခာယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ သောတာယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဃာနာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဇိဝှါယတနံ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ကာယာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ သဒ္ဒါယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဂန္ဓာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရသာယတနံ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရူပါယတနံ သဒ္ဒါယတနံ ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ၊ တံ ရူပံ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ကိဉ္စိကာလေ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော၊ ကိဉ္စိကာလေ န ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၁၁။ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> ပစ္ဆာဇာတာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ပုရေဇာတဿ ဣမဿ ကာယဿ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၁၂။ အာသေဝနပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အာသေဝနပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ အကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အာသေဝနပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရိမာ ပုရိမာ ကြိယာဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကြိယာဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ အာသေဝနပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၁၃။ ကမ္မပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> ကုသလာကုသလံ ကမ္မံ ဝိပါကာနံ ခန္ဓာနံ ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော။ စေတနာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၁၄။ ဝိပါကပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> ဝိပါကာစတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ ဝိပါကပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၁၅။ အာဟာရပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဣမဿ ကာယဿ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော။ အရူပိနော အာဟာရာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၁၆။ ဣန္ဒြိယပစ္စယောတိ<ref name="MinRelAff-2008">စာ-၅၈၊ သာသနာရေးဦးစီးဌာန(၂၀၀၈)။ ဝတ်ရွတ်စဉ်။</ref>-=== <poem> စက္ခုန္ဒြိယံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။ သောတိန္ဒြိယံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဃာနိန္ဒြိယံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဇိဝှိန္ဒြိယံ ဇိဝှာဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ကာယိန္ဒြိယံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ ကဋတ္တာရူပါနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။ အရူပိနော ဣန္ဒြိယာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၁၇။ ဈာနပစ္စယောတိ<ref name="MinRelAff-2008"/>-=== <poem> ဈာနင်္ဂါနိ ဈာနသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဈာနပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၁၈။ မဂ္ဂပစ္စယောတိ<ref name="MinRelAff-2008"/>-=== <poem> မဂ္ဂင်္ဂါနိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ မဂ္ဂပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၁၉။ သမ္ပယုတ္တပစ္စယောတိ<ref name="MinRelAff-2008"/>-=== <poem> စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ သမ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၂၀။ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယောတိ<ref name="MinRelAff-2008"/>-=== <poem> ရူပိနော ဓမ္မာ အရူပီနံ ဓမ္မာနံ ဝိပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော။ အရူပိနော ဓမ္မာ ရူပီနံ ဓမ္မာနံ ဝိပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၂၁။ အတ္ထိပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ စတ္တာရော မဟာဘူတာ အညမညံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဩက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ အညမညံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ မဟာဘူတာ ဥပါဒါရူပါနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ စက္ခာယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ သောတာယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဃာနာယတနံ ဃာနဝိညာဏ ဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဇိဝှါယတနံ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ကာယာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ သဒ္ဒါယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဂန္ဓာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရသာယတနံ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရူပါယတနံ သဒ္ဒါယတနံ ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ မနောဓာတုယာ တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ၊ တံ ရူပံ မနောဓာတုယာ စ မနောဝိညာဏ ဓာတုယာ စ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၂၂။ နတ္တိပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> သမနန္တရနိရုဒ္ဓါ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ပဋုပ္ပန္နာနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ နတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၂၃။ ဝိဂတပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> သမနန္တရဝိဂတာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ပဋုပ္ပန္နာနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ ဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ </poem> ===၂၄။ အဝိဂတပစ္စယောတိ<ref name="AshinJanakabhivamsa-1973"/>-=== <poem> စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ စတ္တာရော မဟာဘူတာ အညမညံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဩက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ အညမညံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ မဟာဘူတာ ဥပါဒါရူပါနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ စက္ခာယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ သောတာယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဃာနာယတနံ ဃာနဝိညာဏ ဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဇိဝှါယတနံ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ကာယာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ သဒ္ဒါယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဂန္ဓာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရသာယတနံ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ရူပါယတနံ သဒ္ဒါယတနံ ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ မနောဓာတုယာ တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ၊ တံ ရူပံ မနောဓာတုယာ စ မနောဝိညာဏ ဓာတုယာ စ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပစ္စယ နိဒ္ဒေသော နိဋ္ဌိတော။ </poem> == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == *[https://www.youtube.com/watch?v=wXPR8k6yExY ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော် - တိပိဋကဓရ မင်းကွန်းဆရာတော်ဘုရားကြီး ဦးဝိစိတ္တသာရာဘိဝံသ] *[http://www.dhammaransi.net/Audio/AshinThuMingala/UThuMingala-PahtanTayardaw-Part1.mp3 ဦးသုမင်္ဂလ ရွတ်ဖတ်တော်မူသော ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော် အသံဖိုင်]{{Dead link|date=April 2021 }} *[http://depenyin.blogspot.com/2012/04/blog-post_660 ပဌာန်း(၂၄)ပစ္စည်းအကျယ် တရားတော်များ]{{Dead link|date=January 2021 }} *[http://www.dhammadownload.com/PaHtan-in-picture.htm ပဌာန်း ၂၄ ပစ္စည်း သရုပ်ဖော်ပုံပြ] *[http://www.dhammadownload.com/PaHtan-in-picture-2.htm ၂၄ ပစ္စည်း ရုပ်စုံရှင်းလင်းချက်များ] [[Category:အဘိဓမ္မာပိဋကတ်]] 934vgz36mupprp1oehniwffm72m1x5o 0 3660 1047670 1034743 2026-08-09T13:40:04Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047670 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | native_name = {{lang|shn|ယွင်ႈႁူၺ်ႇ}} | official_name = ညောင်ရွှေမြို့ | pushpin_map = Myanmar | settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]] | image_skyline = Nyaung Shwe Town Entrance 2023.jpg | image_caption = ညောင်ရွှေမြို့အဝင် ဆိုင်းဘုတ် | image_map = | map_caption = | subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] | subdivision_name = {{flag|Myanmar}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = [[ကလောခရိုင်]] | subdivision_type3 = မြို့နယ် | subdivision_name3 = [[ညောင်ရွှေမြို့နယ်]] | unit_pref = Imperial | area_total_km2 = 4.43 | population_as_of = | population_density_km2 = auto | coordinates = {{coord|20|39|N|96|56|E|region:MM_type:city|display=inline,title}} | elevation_ft = 2917 | elevation_m = 889 | timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်|MST]] | utc_offset = +6:30 | website = | population_blank1_title = လူမျိုးများ | population_blank1 = [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ ဂေါ်ရခါး၊ [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]] | population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု | population_blank2 = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] | leader_party = }} '''ညောင်ရွှေမြို့'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်း၊ [[ကလောခရိုင်]]အတွင်း တည်ရှိသော သမိုင်းဝင်မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ကျော်ကြားလှသော [[အင်းလေးကန်]]၏ အနီးတွင် တည်ရှိပြီး နိုင်ငံခြားသား ခရီးသွားများနှင့် ပြည်တွင်းဘုရားဖူးများ စည်ကားရာ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်း အဓိကမြေတိုင်မြို့ ဖြစ်သည်။ ညောင်ရွှေမြို့ကို အဓိကရပ်ကွက် (၈) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ၎င်းတို့မှာ [[နန္ဒဝန်ရပ်ကွက်]]၊ မိုင်းလီရပ်ကွက်၊ မင်္ဂလာရပ်ကွက်၊ မြို့လည်ရပ်ကွက်၊ သာစည်ရပ်ကွက်၊ ဝင်းရပ်ကွက်၊ နန်းပန်ရပ်ကွက်နှင့် ကန်သာရပ်ကွက်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ == ရာဇဝင်နှင့် သမိုင်းကြောင်း == ရှေးအခါက မြို့၏အရှေ့ဘက် ဣဿယကုန်းတော်ပေါ်၌ ရွှေအဆင်းရှိသော ဗောဓိညောင်ပင် ပေါက်ရောက်လျက်ရှိသည်ကို အစွဲပြု၍ မြို့တည်သောအခါ "ညောင်ရွှေ" ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။<ref>မောင်ကြည်သန့် ရေး မြန်မာမြို့ရွာဒေသ ဝေါဟာရ(၂၀၀) စာအုပ်မှ</ref> ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့်မူ ယွင်ႈႁူၺ်ႇ (Yawnghwe) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး "ကျယ်ပြန့်သော ချိုင့်ဝှမ်း၌ တည်ရှိသောမြို့" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ညောင်ရွှေမြို့ကို ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၃၅၃ ခုနှစ် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၇၁၂ ခုနှစ်) တွင် စော်ဘွား ဆီဆိုင်ဖ က တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြို့ပတ်လည်တွင် ကျုံး၊ မြို့ရိုး၊ တံခါးတိုင်များနှင့် ရဲပြေးများ ပြည့်စုံစွာ ဆောက်တည်ခဲ့ပြီး မြို့တွင်း၌ လွှတ်တော်၊ ဟော်နန်းနှင့် ဗဟိုရ်စင်တို့ ထားရှိခဲ့သည်။ ရှေးယခင်က မောကိုးပြည်ထောင်စုတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး အရန်မြို့ပေါင်း (၃၉) မြို့ ရှိခဲ့သဖြင့် "(၃၉) လုံးမှိုင်း ကမ္ဘောဇရဌ ညောင်ရွှေပြည်ကြီး" ဟု သမိုင်းတွင် ကျော်ကြားခဲ့သည်။ [[File:Shwe-Yan-Pyay.jpg|thumb|ရွှေရန်ပြည်ဘုံကြီးကျောင်း]] စော်ဘွားအစဉ်အဆက် စိုးစံခဲ့သော ဟော်နန်းကြီးသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၆၉ ခုနှစ်တွင် မီးဘေးသင့်ခဲ့သဖြင့်၊ သက္ကရာဇ် ၁၂၈၆ ခုနှစ်တွင် စော်ဘွားကြီး ဆာစဝ်မောင်က ခမ်းနားထည်ဝါသော ဟော်နန်းအသစ်ကို ထပ်မံဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးရရှိသောအခါ ညောင်ရွှေစော်ဘွားကြီး [[စဝ်ရွှေသိုက်]]သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံးသော ယာယီနိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name="encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)</ref> == ပထဝီဝင်နှင့် လူဦးရေ == ညောင်ရွှေမြို့သည် အရှေ့နှင့်အနောက် တောင်တန်းကြီးနှစ်ခုအကြားရှိ မြေပြန့်တွင် ဘီလူးမြစ်နံဘေး၌ တည်ရှိကာ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း မီးရထားလမ်းဆုံးမြို့ဖြစ်သော ရွှေညောင်မြို့နှင့် ၇ မိုင်ခန့် ကွာဝေးသည်။ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁,၃၉၃ မိုင် ကျယ်ဝန်းပြီး နယ်အတွင်း၌ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ ရှမ်း၊ ပအိုဝ်းနှင့် ဓနုလူမျိုးများ အများဆုံး နေထိုင်ကြသည်။ == စီးပွားရေးနှင့် အင်းလေးကန် == ညောင်ရွှေမြို့နယ်အတွင်း အထင်ရှားဆုံးဒေသမှာ စတုရန်းမိုင် ၇၀ ခန့် ကျယ်ဝန်းသော [[အင်းလေးကန်]] ဖြစ်သည်။ အင်းလေးကန်အတွင်းရှိ ရေပေါ်ကျွန်းများပေါ်တွင် ကျေးရွာများစွာ တည်ရှိပြီး ၎င်းဒေသမှထွက်ရှိသော အင်းလေးလုံချည်၊ ဇင်းမယ်လုံချည်နှင့် ဘန်ကောက်လုံချည် ပိုးထည်ရက်လုပ်ငန်းသည် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ကျော်ကြားသည်။ အဓိက စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ဟိုတယ်ဇုန်များနှင့် နိုင်ငံတကာခရီးသွားဧည့်သည်များအား ဝန်ဆောင်မှုပေးခြင်း။ရေပေါ်ကျွန်း မျောလှိုင်းများပေါ်တွင် ခရမ်းချဉ်သီး စိုက်ပျိုးခြင်း၊ မြေပြန့်တွင် ကြံနှင့် မြေပဲစိုက်ပျိုးခြင်း။မင်္ဂလာဈေးသည် မြို့၏ အဓိက အချက်အချာကျသော ကုန်သွယ်ရာနေရာ ဖြစ်သည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပွဲတော်များ == ညောင်ရွှေမြို့တွင် လအလိုက် ရိုးရာပွဲတော်များကို စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။တန်ခူးလတွင် နှစ်သစ်ကူး သင်္ကြန်ရေကစားပွဲတော်နှင့် နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူ ဆွမ်းလောင်းပွဲ။ကဆုန်ဆွမ်းတော်ကြီးပွဲတော်။နယုန်လတွင် ရှမ်းပြည်နယ်လုံးဆိုင်ရာ ဝိနယာဒိနုဂ္ဂဟ စာပြန်ပွဲတော်ကြီး။<ref name="encyclopedia"/>သီတင်းကျွတ်လတွင် အင်းလေးကန် [[ဖောင်တော်ဦးဘုရား]] ရုပ်ပွားတော်မြတ်များ ဒေသစာရီကြွချီပူဇော်ပွဲနှင့် အင်းသားရိုးရာ လက်လှော်၊ ခြေလှော် လှေပြိုင်ပွဲများ။တန်ဆောင်မုန်းလတွင် အင်းသားအမျိုးသားနေ့ ပွဲတော်။ == ပညာရေး == မြို့အတွင်း အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ၃ ကျောင်း (အထက ၁၊ အထက ၂၊ အထက ၃) အပြင် ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးသင် ပညာရေးကျောင်းများ ရှိသည်။ ထို့ပြင် နည်းပညာနှင့် သက်မွေးပညာလေ့ကျင့်ရေးအတွက် ညောင်ရွှေသက်မွေးပညာသင်တန်းကျောင်း (NVTI) တည်ရှိပြီး ကွန်ပျူတာ၊ လျှပ်စစ်၊ စက်ပြင်လုပ်ငန်းများနှင့် ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဆိုင်ရာ (Front Office, Housekeeping, Restaurant Operations) ဘာသာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ကြားပေးလျက်ရှိသည်။ == ထင်ရှားကျော်ကြားမှုများ == * [[ဖောင်တော်ဦးဘုရား]] * [[အင်းလေးကန်]] * [[စဝ်ရွှေသိုက်]] (မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး သမ္မတ) * [[လေးဖြူ]] (နာမည်ကျော် ရော့ခ်အဆိုတော်) * အင်းသားရိုးရာ ခြေလှော်လှေလှော်ခြင်း ဗိသုကာ == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * {{Commons category-inline|Nyaungshwe|ညောင်ရွှေမြို့}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] [[ကဏ္ဍ:ကလောခရိုင်ရှိ မြို့ရွာများ]] 965qu56x2qqdxsqscp5t9orecx53k3u 0 4493 1047762 1047120 2026-08-09T21:26:38Z ~2026-43916-12 146734 /* တောင်ငူရောက်မင်း သားတော် သမီးတော်ကား - */ 1047762 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = နန္ဒဘုရင် | image = | caption = | reign = ၁၀ အောက်တိုဘာ ၁၅၈၁ – ၁၉ ဒီဇင်ဘာ ၁၅၉၉ | coronation = ၁၅ အောက်တိုဘာ ၁၅၈၁ | succession = {{collapsible list|titlestyle=background:transparent;text-align:center;| title=မြန်မာ ဘုရင် နှင့် အုပ်စိုးခဲ့သည့် ပြည်များ| 1=[[ပဲခူးမြို့|ပဲခူး]] (၁၅၈၁–၉၉)| 2=[[အင်းဝမင်းဆက်|အင်းဝ]] နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်|ရှမ်းပြည်]] (၁၅၈၁–၉၇) | 3=[[တောင်ငူမြို့|တောင်ငူ]] (၁၅၉၁–၉၇) | 4=[[ပြည်မြို့|ပြည်]] (၁၅၈၁–၉၅) | 5=[[မဏိပူရပြည်နယ်|မဏိပူရ]] (၁၅၈၁–၉၃)}} | predecessor = [[ဘုရင့်နောင်]] | successor = [[ညောင်ရမ်းမင်းတရားကြီး|ညောင်ရမ်းမင်း]] | suc-type = ဆက်ခံသူ | reg-type = ဝန်ကြီးချုပ် | regent = ဗညားကျန်တော | succession1 = ဇင်းမယ်ပြည်၏ ဘုရင် | reign1 = ၁၀ အောက်တိုဘာ ၁၅၈၁ – {{circa}} ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၉၇ | predecessor1 = [[ဘုရင့်နောင်]] | successor1 = [[နရဲစွမ်]] | reg-type1 = လက်အောက်ခံ ဘုရင် | regent1 = [[နော်ရထာ မင်းစော]] | succession2 = ယိုးဒယားပြည်၏ ဘုရင် | reign2 = ၁၀ အောက်တိုဘာ ၁၅၈၁ – ၃ မေ ၁၅၈၄ | predecessor2 = [[ဘုရင့်နောင်]] | successor2 = ဖျက်သိမ်း | reg-type2 = လက်အောက်ခံ ဘုရင် | regent2 = [[:en:Mahathammarachathirat (king of Ayutthaya)|Maha Thammarachathirat]] | succession3 = [[လင်းဇင်းပြည်]]၏ ဘုရင် | reign3 = ၁၀ အောက်တိုဘာ ၁၅၈၁ – ၁၉ ဒီဇင်ဘာ ၁၅၉၉ | predecessor3 = [[ဘုရင့်နောင်]] | successor3 = ဖျက်သိမ်း | reg-type3 = လက်အောက်ခံ ဘုရင် | regent3 = Maha Ouparat (၁၅၈၁–၈၈) <br> Sen Soulintha (၁၅၈၈–၉၁) <br> Nokeo Koumane (၁၅၉၁–၉၅) <br/> Vorapita (၁၅၉၆–၉၉) | spouse = • ဟံသာဝတီ မိဖုရား <br> • မင်းဖြူ <br> • မင်းထွေး <br> • သီရိရာဇဒေဝီ <br> • မင်းတရား မယ်တော် | issue = ၂၀ ထက်ပိုပြီ | issue-link = #မိဖုရား၊ ကိုယ်လုပ်နှင့် သားသမီးများ | issue-pipe = အခြားသူများအကြား... | full name = | house = [[တောင်ငူခေတ်|တောင်ငူ]] | father = [[ဘုရင့်နောင်]] | mother = အတုလသီရိ မဟာရာဇဒေဝီ (ခေါ်) သခင်ကြီး | birth_date = ၉ နိုဝင်ဘာ ၁၅၃၅ <br> အင်္ဂါနေ့၊ [[မြန်မာ သက္ကရာဇ်]] ၈၉၇ ခု၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့် | birth_place = [[တောင်ငူမြို့|တောင်ငူ]] | death_date = ၃၀ နိုဝင်ဘာ ၁၆၀၀ (သက်တော် ၆၅ နှစ်) <br> ကြာသပတေးနေ့၊ [[မြန်မာ သက္ကရာဇ်]] ၉၆၂ ခု၊ တန်ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၀ ရက်<ref name=hy-3-106>မှန်နန်းရာဇဝင် အတွဲ (၃)၊ ၂၀၀၃</ref> | death_place = [[တောင်ငူမြို့|တောင်ငူ]] | burial_date = ၁ ဒီဇင်ဘာ ၁၆၀၀ | burial_place = တောင်ငူ နန်းတော် | religion = [[ထေရဝါဒ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်]] | signature = }} '''နန္ဒဘုရင်''' (ငါးဆူဒါယကာမင်း) (၁၅၈၁-၁၅၉၉) သည် [[ဘုရင့်နောင်]] ၏သားတော်အိမ်ရှေ့မင်းဖြစ်သည်။ ဘုရင့်နောင် လွန်လျှင် ဟံသာဝတီထီးနန်းကို စိုးစံအုပ်ချုပ်သည်။ ခမည်းတော် လက်ထက်အတိုင်းပင် [[တောင်ငူ]]၊ [[အင်းဝ]]၊ [[ပြည်]]၊ ဇင်းမယ် မှ အဆွေအမျိုးများကို အပြောင်းအလဲမရှိ ဆက်လက်အုပ်ချုပ်စေသည်။ ထို့အပြင် [[မိုးကုတ်]] ကျောက်တွင်းများကို [[မိုးမိတ်]] စော်ဘွားထံမှ တကောင်းဒေသ ကိုပေးပြီး အလဲအလှယ်လုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် နန္ဒဘုရင်သည် မအောင်မြင်သည့် ယိုးဒယားစစ်ကို အကြိမ်ကြိမ် ချီတက်စေသဖြင့် အင်အားကိုဖြုန်းတီးလေသည်။ ထို စစ်ပွဲတွင် သားတော်ကြီး မဟာဥပရာဇ် ကျဆုံးလေသောကြောင့် လက်စားချေလိုစိတ်ဖြင့် အကြိမ်ကြိမ် စစ်ပြုခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် လက်အောက်ခံ နိုင်ငံများကိုလည်း ပရိယာယ်ကင်းစွာအုပ်ချုပ်သဖြင့် သက္ကရာဇ် ၉၅၆ တွင် [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ယိုးဒယား]]၊ [[ပြည်]]၊ [[မော်လမြိုင်]]၊ မှော်ပီ စသည့်ဒေသများမှ ပုန်ကန်လေသည်။ ထိုသို့သော် ပုန်ကန်မှုများကို နှိမ်နင်းရန်အတွက်လည်းကောင်း၊ မပုန်ကန်သေးသည့် လက်အောက်ခံတို့ကို မယုံကြည်သည့်အတွက်လည်းကောင်း နန္ဒဘုရင်သည် တောင်ငူအိမ်ရှေ့မင်း [[နတ်သျှင်နောင်]]အား ဆင်တော် ဥပေါသထ နှင့်တကွ လာရောက်အမှုထမ်းရမည် ဟုဆင့်ခေါ်သည်။ ထို့အတူပင် ဇင်းမယ်နော်ရထာအားလည်းကောင်း၊ ညောင်ရမ်း မင်းရဲနန္ဒမိတ်အားလည်းကောင်း အလားတူတောင်းဆိုသဖြင့် ဇင်းမယ်နှင့် အတူ တောင်ငူလည်း ပုန်ကန်လေသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ရခိုင်ဘုရင် [[မင်းရာဇာကြီး]]၊ တောင်ငူဘုရင် [[မင်းရဲသီဟသူ]]တို့ နှစ်ဖက်ညှပ်တိုက်သည်ကို မခံနိုင်သည့်အတွက်လည်းကောင်း သားတော် အိမ်ရှေ့မင်း မင်းရဲကျော်စွာ တောင်ငူတပ်မှ [[နတ်သျှင်နောင်]]ထံ လက်နက်ချ အညံ့ခံလိုက်သည့်အတွက် လည်းကောင်း အလွန်စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းပြီး ကိုယ်တိုင် အညံ့ခံလိုက်တော့သည်။ တောင်ငူသို့ နန္ဒဘုရင်ပါလျှင် ယိုးဒယားမင်း တောင်ငူသို့လာရောက်ပြီး နန္ဒဘုရင်အား ပေးရန်တောင်းသည်။ [[မင်းကြီးဆွေ|မင်းရဲသီဟသူ]]က မပေးသဖြင့် တောင်ငူကိုတိုက်သည်။ နတ်သျှင်နောင် ထွက်တိုက်သဖြင့် ယိုးဒယားတပ်ပျက်လေသည်။ နောက်တွင် [[နတ်သျှင်နောင်]] သည် နန္ဒဘုရင်အား ဆက်လက်ထားလျှင် အရေးထပ်ပေါ်မည်ကို တွေးပြီး မယ်တော်နှင့်တိုင်ပင်ကာ နန္ဒဘုရင်ကို အဆိပ်ခတ်လုပ်ကြံသည်။ သို့ဖြင့် နန္ဒဘုရင်သည် သက္ကရာဇ် ၉၆၂၊တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၀ ရက်တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။ နန္ဒဘုရင် မိမိကိုယ်ကိုယ်ယုံကြည်မှုလွန်ကဲကာ တခြားမည်သည့်အကြံကိုမျှလက်ခံလိုစိတ်မရှိခြင်း။အသိအမှတ်ပြုထားသော ဘာသာရေးကျမ်းဂန်များနှင့် မကိုက်ညီကြောင်း ပြင်းထန်စွာ ဝေဖန်ခဲ့သည်။ ဘာသာရေး အဆောက်အအုံ အများအပြား ဖျက်ဆီးခံရပြီး ဘာသာရေး ပိုင်ဆိုင်မှု အများအပြား သိမ်းဆည်းခံခဲ့ရသည်။ ဘုန်းကြီးများကို လူဝတ်လဲခိုင်းခြင်းများရှိခဲ့သည်။ မွန်၊ မြန်မာ ၊ ရှမ်း လူမျိုးများအား ‌‌‌‌နေရပ်စွန့်ခွာ‌‌စေပြီး လူမျိုး‌‌ ရောထွေးခြင်းများလည်းရှိခဲ့သည်။ အထက်ပါအချက်လက်များကြောင့် ‌‌‌နယ်ပယ်ပေါင်းစုံ မှ ရဟန်းရှင်၊ပြည်သူများသည် နန္ဒဘုရင် အပေါ် မုန်းတီးမှုများ ကိန်း‌အောင်းလာ‌ခဲ့လေသည်။ ‌နောင်တွင် ဘုန်းတန်ခိုးကျဆင်းလာကာ နန္ဒဘုရင်၏ ဘုန်းမီး‌နေလကို အပြီးတိုင် ငြိမ်းစေသော အခြေခံအချက်အလက်များဖြစ်လာခဲ့လေတေ့ာသည်။ ==တောင်ငူရောက်မင်း သားတော် သမီးတော်ကား - == * တောင်ငူရောက်မင်း မိဖုရားနှင့်ကိုယ်လုပ် သားတော် သမီးတော်ကား- တောင်ငူရောက် မင်းတရား မိဖုရားခေါင်ကြီးကား မိဖုရားခေါင်ကြီး မနော်ဟရီ တပင်ရွှေထီးကတော်ခင်ဘုန်းစိုး ဓမ္မဒေဝီသမီး ။ သမီးတော် မင်းအကြီး အမည်နှင့် ရတနာကန္ဓာ မျောက်သားတော်ကား တောင်ငူဒုတိယမင်းရဲသီဟသူမင်းတရားကြီးညီတော် ကော်လိယ မင်းရဲကျော်ထင် တစ် ။ ညီမတော် မင်းအထွေး အမည်နှင့် ချမ်စုချာ ယိုးဒယားမှာ ဗြနရဇ် ရည်းစား အိမ်ထောင်မကျ တစ် ။ မောင်တော် မင်းကြီးစွာ အိမ်ရှေ့မင်း ပေးတော်မူသည် မျောက်သားတော်ကား အင်းဝဘုရင့် သတို့မင်းစော သမီး နတ်ရှင်မယ်တော် နောက် မျောက်သားတော်ကား ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရားကြီးသမီးတော် ရာဇ ဓာတုကလျာ အိမ်ရှေ့မင်း သေနတ်နဲ့ပစ်ခံရတယ် စိန်ပြောင်း အားဖြင့် သူဝဏ္ဏဘူမီးမှာ သေဆုံးသွားတယ် ၃၄ နှစ်တွင်လွန် တစ်။ နှမတော် ခင်မနောင်း မင်းရာဇာကြီးရခိုင်သို့ ဆင်ဖြူနှင့်အတူ တောင်ငူဘုရင့်က ပေးလေသည် ရခိုင်ဘုရင့်မင်းရာဇာကြီးတွင်သန်းဆောင်မိဖုရား ဖြစ်လာသည် တစ် ။ နှမတော် ခင်မင်းပု ၁၉ နှစ်တွင် လွန် နမိုးနီးယားသည် တစ် ။ မောင်တော် မင်းရဲကျော်စွားစွန့် အင်းဝမင်းတရားကြီး နောက် မင်းကြီးစွာ သေဆုံးသွားတယ် သူ့ အိမ်ရှေ့မင်း ဖြစ်လာသည် နောက် ၃၂ နှစ်တွင် တောင်ငူ မင်းတရား လုပ်ကြံလေသည် တစ် ။ ညီတော်အငယ် မင်းကြီးနောင်း ပြည်သတိုးဓမ္မရာဇာ ဖြစ်လာသည် ၂၆ နှစ်တွင်လွန် သူပုန်ပြည်ရန်နိုင်က ဧရာဝတီမြစ်တွင် လုပ်ကြံခံရသည် ။ သားတော် သုံး သမီးတော် လေး ပေါင်း ခုနှစ်ပါးတည်း ။။ မျောက်နန်းတော်မိဖုရား ခင်မင်းပု သီရိရာဇာဒေဝီခံ တောင်ငူဘုရင့်မင်းခေါင်သမီး သမီးတော် မင်းရွှေတုံ အမည်နှင့် ခင်မရွှေထုံ တပါးသာတည်း မျောက်သားတော်ကား ဒုတိယတောင်ငူမင်းရဲသီဟသူ သားတော် ကောလိယ မင်းရဲကျော်ထင် ။။ သောက္ကသဲ ဗညားဖြံခဲက် သမီး မယ်နန်းကောင်ခံးတွင် ။ သမီးတော် ရတနာကုမာရီ တပါး ပိသာလောက်မိဖုရား ဖြစ်သည် ။။ ပုသိမ် နရသိင်္ခသူ အနော်ရထာနန်းရိုးမင်းသမီး မွှေးလှမဏိ ကတော် သမီး ခင်ပျို့ဘုန်းတွင် ။ သမီးတော် မင်္ဂလာဝံသာ အလောင်းဝေဠုခံသည် ခမည်းတော်တွင်မြင်သည့် မျောက်သားတော်ကား ပုသိမ်နရသိင်္ခသူသားတော် တပေါင်းကိုစား မင်းရဲဘရက်ရှီ ရခိုင်သို့ပါလေသည် တစ် ။ မောင်တော် သီရိစွာကျော်ထင် ခမည်းတော်တွင်မြင်သည့် တကောင်းကိုစား ပေးတော်မူသည်၊ မြောက်သားတော်ကား ခမည်းတော်သမီး ရှင်ထွေးနောင်း ရခိုင်သို့ပါလေသည် ။ သားတော် တစ် သမီးတော် တစ် ပေါင်း နှစ် ပါး တည်း ။။ စန္ဒားစော်ဘွား သိုကိုဘွား ကတော် မဟဒေဝီလှူင့်ဆိူ့ထိုင်တွင် သမီးတော် ခနွန်းစိုင်အုံ နန်းထင်ရာတွင် မြင်သည့် ။ သားတော် မင်းရဲလှကျော် တပါး အနောက်ဘက်လွန်မင်းတရားကြီးတွင်မြင်သည့် မြစ်တွင်း (မြစ်ကြီးနား) ကိုစားသည် ။။ ယိုးဒယားဘုရင့် စာဓိရာဇာ လက်ထက်တွင် အိမ်ရှေ့ ဗြရာမသွန်း ဟံသာဝတီရောက်မင်း သမီးတော် ဗြတဝန်လျိူန်ခွယ်တွင် ။ သမီးတော် လှတ္တသုတ္တာ တပါး ခမည်းတော်လက်ထက်တွင် မိန်ဂပ္ပုရိတောင်ရွှေဖြူနန်းတော်တွင်ပေးသည် မျောက်သားတော်ကား မင်းကြီးညို ဘထွေးတော် စလင်ကိုစား မင်းရဲ‌နော်ရထာကြီး အထိန်း ကတော် ခင်မယွန်းစူ သားတော် ပျဉ်းမနားမင်းသား မင်းကြီးကျောက်ဖြူတည်း ။။ အင်းဝ စည်သူကျော်ထင် သိုကြော့ဘွား သမီးတော် ခင်ကြီးစစ် ခ ပက္လီလာတွင် ။ သားတော် နရမိက္ခလာ တပါး အနောက်ဘက်ဘုရားတွင်မြင်သည့် တံတားဦး မြို့ ကိုစားသည် မဟာရာဇာမဏိစူဠာ ဒါယကာတော် မြင်သည့် ကျိုက္ကသာ မြို့ဝန်း ပေးတော်မူသည် မင်းရဲရန်နောင်ခံ၍ မျောက်သားတော်ကား ညောင်ရမ်း မင်းတရား သမီး‌တော် သီရိဧကာတည်း ။။ ဗညားနန်း‌ ကြေတ္တဗုသ်ဖုမ္မီန်သမီး ဗွဖံသီန္လုမ့်ဘွားတွင် ။ သားတော် မင်းသား ထင်သီကျော်စံ တပါး အနောက်ဘက်ဘုရားတွင်မြင်သည့် သူဝဏ္ဏဘူမီမှာ မြင်းစိုင်းမင်းသား နောက် လုံခပင်းမြို့ဝန်း သိုနဲကောင် စဝ်စောစံအမည်နှင့် မျောက်သားတော်ကား သန်လျင်းရောက်မင်း (နတ်ရှင်နောင်း) သမီးတော် ခင်မြတ်သက် ။။ လင်းဇင်းဘုရား ဗညားဖိုဓိစာရာဇ် သမီး ထံခံး‌လော့တွင် ။ သားတော် နေမျိုးဒတ္ထ တပါး ဟံသာဝတီ ပျက်လျှင် ရဟန်းပြု၍နေသည် မဟာရာဇာမဏိစူဠာ ဒါယကာတော် တွင်မြင်သည့် ဟင်္သာတမြို့ဝန်း သင့်ပြန်းသည်ကတော် သမိန်စိတ်ပွန်သမီး ခင်ဆွေးဝတီတွင် သမီးတော် ခင်သုရင်စောတည်း ။။ ဝါရီရူးနန်းရိုး ဟံသာဝတီမင်းတရားသမိန်ထောရာမ သမီးငယ် ခင်မထွေဒါးတွင် ။ သားတော် မင်းသား ဧကသူ တပါး အနောက်ဘက်လွန်ဘုရားတွင်မြင်သည့် ကျိုက္ခမီမြို့ဝန်းတည်း ။။ သူ့နှမ ရတနာညွန့်သစ်တွင် ။ သမီးတော် ရတနာညွန့်ပေါင်းဘုန်းညှပ် တပါး တူခမည်းတော် စိတ်ဆိုး ဝရမြတ်ဘော် အမည်ပြောင်းလဲ နောက် သောင်ကျဉ်စော်ဘွား‌ဟောင်း မိဖုရား ဖြစ်သည် ။။ ကျိုင်းတုံစော်ဘွားစဝ်ဃဝ်ပုံနံသမီး ကွီယ်ျခံးတွင် ။ သားတော် ရှင်စည်သူ  တပါး အနော်ဘက်လွန်ဘုရားသည် မင်းရဲသင်္ခယာခံသည် တောင်ငူမြို့ဝန်း ပြုသည် မျောက်သားတော်ကား သံလျင် (ဆီရီယမ်) ကုလာမင်းတရား ဖိလစ်ဒီဘရစ်တို ဒီနိကိုတေ သမီးတော် ထြွဲနတ္တလဖနုဝတီ မဟာရာဇာမဏိစူဠာ ဒါယကာတော်တွင်မြင်သည့် သီရိဓမ္မ‌သောကခံ၍ မျောက်သားတော်ကား ညောင်ရမ်းမင်းတရား သမီးတော် မင်းခင်ပုံ ။။ မိုးဗြဲစော်ဘွား ခံးကော်ဘွားသမီး စဝ်‌မော်ကျနှမ ကျီက်ခံးတွင် ။ သားတော် မင်းရဲသီဟ တပါး မဟာရာဇာမဏိစူဠာ ဒါယကာတော် တွင်မြင်သည့် ပြည် မြို့ဝန်းပြုသည် မျောက်သားတော်ကား ညောင်ရမ်းမင်းတရားသမီးတော် မင်းခင်လတ် ။။ မိုးသည်စော်ဘွားဒါ့ဝ်‌ခေးဘွား သမီး ကျမ်ပီရက်ယမ်တွင် ။ သားတော် မင်းရဲအောင်နိုင် တပါး အနော်ဘက်ဘုရားမြင်သည့် သောင်းလင်းမြို့ ကို စားသည် မျောက်သားတော်ကား ညောင်ရမ်းမင်းတရား သမီးတော် ခင်မင်းလှ ။။ ဒုတိယ ပြည်မင်းသမီး တလိင်ပြည်ပနတ္တာသလ ရှမ်းမင်းသမီးခန့်ချောင်ဝမ်ဘွား က‌တော် သမီး‌ ကျ‌နေ့ဘွားချောင်ချိုမ် နန်းထင်ရာတွင် မြင်သည့် ။ သားတော် မင်းရဲလွမ်ထင် တပါး ဟံသာဝတီပျက်လျှင် မျောက်လင်းဇင်းရောက်သည် ဇင်းခေါဇင်းလူမ် အနောက်ဘက်ဘုရား တွင်မြင်သည့် ဝင်ကညက်ကိုစားသည် နောက် မာန်းအောင်ကိုစား၍ ။။ မိုးဝမ်အိမ်ရှေ့ လယ်တောင်နှမ နှင်းအမ်ခေါင်တွင် ။ သားတော် မင်းကြီးလိုင် နောက် မိုးဝမ်စော်ဘွားဖြစ် တို့သိုမင်း တစ် ။ မောင်တော် မင်းကြီးရန်ငူ နောက် မိုးဝမ်စော်ဘွားဖြစ် တို့သိုမိုး ။ သားတော် ပေါင်း နှစ် ပါး တည်း ။။ ဃတ်ဃဝ်စော်ဘွား သိုကို့ဘွားသမီး သေည်ရုံ့ဘွားတွင် ။ သားတော် ရွှေမြတ်စွာ တပါး သကြသီဟအမည်နှင့် အနောက်ဘက်လွန်မင်းတရားတွင်မြင်သည့် သိုခါပ်း ဃတ်ဃဝ်စော်ဘွား ဖြစ် သည် ။။ မုတ္တမမင်းတရား စောဗညားသမီး စောလကွန်းအိန် အစ်မ တော့တုရုပ်ဂွးတွင် ရွှေနန်းကျွန်းမည်ခံ ။ သားတော် မင်းကြီးခမည်းတော် တပါး ခမည်းတော်လက်ထက်တွင် မုတ္တမမြို့ဝန်း ဖြစ်သည် သူနဲ့ သူ့အမေ ရခိုင်သို့ပါလေသည် ။။ လက်ျာနန်းသူ ရှင်နေတုန် ခင်တောင် ကတော် သမီး ခင်ထွေးလှတွင် ။ သားတော် မင်းသားငြိမ်းမောင် တပါး ခမည်းတော်လက်ထက် ငားစဉ့်ကူးကိုစားသည် နောက် အနော်ဘက်လွန် မြင်သည့် မျောက်သားတော်ကား လွန်လျှင်ပြည်မင်းကြီးသား ရှင်နေမျိုး ဘုရင့်အဝတ်လဲ ရှင်ယဉ်ခဲကြီး ကတော်  သမီး ရွှေဇင်း ။။ မိုးဆင်စော်ဘွားထါဝ်မာန့်ဩန် မဟာဒေဝီမင်းမွမ် ကတော်သမီး နှင်းတုန်ခိူးတွင်။ သားတော် မင်းရဲအီဗြာ တပါး အနောက်ဘက်ဘုရားကြီး မြင်သည့် ကျောက်မြောင်ကိုစားသည် ။။ ဒိုင်လာသူ မိုးခံစော်ဘွား ခံးယုက်ယော်သမီး ခံးတုန်မင်းတွင် ။ သမီးတော် သီရိရတနာ တပါး မျောက်သားတော်ကား ခမည်းတော် သားတော်မင်းရဲရတမန်း ။။ ဇင်းမယ် ဗညားသံ (မေဃုဋိ) သမီး‌ ခင်မိ ခ နှင်းပြန်းခံးတွင် ။ သမီးတော် ခင်ရွှေနန်း တပါး ညောင်ရမ်းမင်းတရားတွင် မျောက်သားတော်ကား သိန္နီစော်ဘွား ခံးခိုင်နွဲ့ တည်း ။။ ကျိုင်းမားစော်ဘွားစဝ်ခံးပိမ်ဘွားမြေး နှင်းခေးလံတွင် ဥပ္ပလဒေဝီခံ ။ သမီးတော် အင်စံနဝတီ တပါး ဟံသာဝတီပျက်လျှင် တုမအ‌မေနှင့်အတု ကိုရှမ်းပြည် သင့်ပြန်သည် ။။ ဖလူးဆိုင်း (မိုးလုံ) စလုံ‌ဗြဣန္ထမိတ်တိုင်ရီသမီးတော် အမိတ္တာ ဖလတွင် ။ သားတော် ဥပ္ပပိယ တပါး အနောက်ဘက်လွန်ဘုရားကြီးတွင်မြင်သည့် နံစံ စော်ဘွားခံသည် မျောက်သားတော်ကား ဘုရင့်နောင် မိဖုရားငယ် အမျိုးရုံတွင် မမြေးတော် ဆင်းစံဝတီ သူတို့မှာရှိသည် သားတော် မင်းသား ဦးစံညီ သမီးတော် မင်းသမီး မဏိဩဃ နှင့်အတု ဒေဝေသဋ္ဌ စုံဖက် သူ့ရှိ သားတော် ဦးကုလား ။။ ပုဂံနန်းရိုး နရပတိသီဟပတေ့ မင်းတရားကြီး ၁၂ မျိုးဆက်ဖြစ်သော အိမ်နိမ့်မင်းသမီး ခင်‌‌ဒွဲလှတွင် ။ သမီးတော် ရှင်‌‌ထွေးနောင်း တပါး ခမည်းတော်လက်ထက် မျောက် ခမည်းတော်သား သီရိစွာကျော်ထင် သူမနှင့်အမေကို ရခိုင်သို့ ပါလေသည် ။။ ဗီယင်ကျန်းမှာ ရှင်မယ်ခေါင် ခ သံလဲန်မွမ်တွင် ။ သားတော် သီရိနန်းရှေ့စွာ တပါး ခမည်း‌တော်လက်ထက် မင်းရဲနရသီဟခံ မြောင်းမြကိုစားသည် ဟံသာဝတီ ကျဆုံးပြီးနောက် သူ နှင့် ညီတော်တို့နှင့်အတူ့ မင်းရဲကျော်အရှေ့ စ‌လေးမြို့သို့ တစ်ပါး စဉ့်ကူမြို့သို့ လွတ်မြောက်ခဲ့သည် စကုမင်းရဲကျော်စွားတို့၌ သာဓကများရှိသည် သူ့ရာထူးဟောင်းကို မြောင်းမြမြို့ကို သင့်ပြန်းသည် မျောက်သားတော်ကား လွန်လျှင်ပြည်မင်းကြီးနောင်း သမီးတော် သုလျာဝတီ ။။ ဇယဇိဋ္ဌဓိရာချ် ဒိုင်လာဘုရင့်လယ်အံ‌တောင် ကတော်သမီး ဟိုမဂ်ဗ္ယူဂ္မိန် သမီးတော် နှင်းခံးလီးတွင် မနုရိုမေခအမည်နှင့် နန်းထင်ရာတွင်မြင်သည့် ။ သားတော် မင်းရဲကျော်အရှေ့ တပါး အနောက်ဘက်လွန်မြင်သည့် ဆီရီယမ်မြို့ဝန်း ဂိုဝါအိုက်ရီဇ်ဒီဆယ်ဒည မြေး ဆီရီယမ် ကုလာမင်းတရားကြီး ဖိလစ်ဒီဘရစ်တို ဒီနိကိုတေချွေးမ စည်မွန်မုဆိုးမဇနီးဟောင်း ဒေါ်ညာလီဇာဒီဆယ်ဒည စုံဖက် နှင့် ခင်ကြီး နှစ် သမီး ခင်လတ် နှင့် ခင်စော တည်း ။။ ဇင်းရယ်စော်ဘွားဗညားလုံဃဝ်မာဂ်‌နော်သမီး ဒွမ်းယော်ဆိုင်းတွင် ။ သမီးတော် ဆုပုဏ္ဌားဝတီ တပါး သူမနှင့်အမေကို ရခိုင်သို့ ပါလေသည် ။။ သန္နီစော်ဘွားခံးသေည်ဘွားသမီး နှင်းဆာဆင်ဟွမ် နှင်းခံးသေည်ကျဲအမြင်နှင့်တွင် မြင်သည့် ။ သားတော် နရသင်္ခရဇ် တပါး ပထမမင်းကတုစော်ဘွားဖြစ်သည် ။။ ဒွါရာဝတီ အိမ်ဖြူရှင် မြေးတော် နတ်ပြည်ကျော်ဌာင့် သမီး ခင်မျိုးထွဋ် ပေါက္ခယာစန္ဒ အမည် နှင့် နန်းထင်ရာတွင် မြင်သည့် ။ သားတော် မင်း‌‌ပြည့်ယော်ဓာ စောလှဘူမိန် အမည်နှင့် တပါး ခမည်းတော်လက်ထက် ဇာဂရုံကိုစားသည် ဟံသာဝတီပျက်လျှင် ရခိုင်သို့ပါလေသည် မျောက်သားတော်ကား ခမည်း‌တော် သမီးတော် မွှေးတုန်ခင် ဟိုပါတည်း ။။ ဘရက်စည်သူသမီး မင်းဘုန်းမြတ် ဒေါ်မဏိကြက်သံအမည်နှင့် တွင် ။ သားတော် မင်းရဲနရသူ ခမည်းတော်လက်ထက် ထုံပို ကိုစားသည် အိမ်ရှေ့သေဆုံးလေသည် ယိုးဒယား သို့ပါလေသည် ။ နှမတော် မွှေးတုန်ခင် ရခိုင်သို့ပါလာသည် မျောက်သားတော်ကား ခမည်း‌တော် သားတော် ဇာဂရုံစား ဟိုပါတည်း ။ သားတော် တစ် သမီးတော် တစ် ပေါင်း နှစ် ပါး တည်း။။ သမိန်စောတွဋ်သမီး မိဋောင်သွန်တွင် ။ သားတော် မင်းရဲကျော်တထာ တပါး ခမည်းတော်လက်ထက် ဝင်ရော် ကိုစားသည် အိမ်ရှေ့သေဆုံး ယိုးဒယား သို့ပါလေသည် ။။ ဒိုင်လာဘုရင့် လယ်ကျုံတုံ လင်းဇင်းမင်းသမီး ဘီတရီငေါက်ဆူ ခ နှင်းရုမ်းဗိုင် ကတော်သမီး မိန်‌ငွေးငေါက္ဂီန် လင်းဇင်းအမည် တီယံဝီယန်ချီင်လုမ်းဘွား တွင် ။ သားတော် မင်းရဲကျော်ပတေ့ အနောက်ဘက် ဘုရား တွင် ဗီးချိုလ်ရာခ်ျရာဇာသည် တစ် ။ ညီမတော် မဏိသုချဇာ သူမနှင့်အ‌မေနှင့်အတု ဒိုင်လာသို့ပါလေသည် ။ သားတော် တစ် သမီစတော် တစ် ပေါင်း နှစ် ပါး တည်း ။။ ကလိုမ်စော်ဘွား မလ္လိကရာဇာသမီး နီရုဒရာတရီတွင် ။ သားတော် မင်းရဲရသမန်း တပါး တောင်လင်းဇင်းသို့ဖမ်သည် မျောက်သားတော်ကား ခမည်းတော်သမီး သီရိရတနာ နောက် စကုမင်းရဲကျော်စွာသမီးတော် နရဝတီ နှင့် ခင်မစော ။။ မပေါ်သော်လည်း ရခိုင် ရာဇဝင် တွင် ပေါ်လာသည်၍ ။ = တိဂုံစား ဩက်နဲဖိခ်ျဟုန်း ဩက်ယာကြက္ကီခံသမီး ဒဝဒုန်းတွင် တိဂုံမင်းသမီးခံသည် ။ သားတော် မင်းစပ်ဖြူ တပါး သူ့နှင့်သူ့အမေ ရခိုင်သို့ပါ‌‌လေသည် သူ့သည် ပထမ မင်းတရားကြီး ဗုလ်မောင် မင်းဆက်တွင် ဖြစ်လာသည် ရခိုင်ဘုရင်မင်းခမောင်း သူ့ပေးသည် မျောက်သားတော်ကား ရခိုင်ဘုရင့်မင်းရာဇာကြီးသမီးတော် ရှင်ဒွေးနောင်း စုံဖက်၍ ။။ နါဂါမိဖုရား သံဘူနရာဇာသမီး မီနော့်ဗီးနီတွင် ။ သားတော် မင်းရဲရမုနာ သူ့ခမည်းတော်မြင်သည့် နန္ဒကျော်ထင်ခံသည် ပင်လယ်မြို့ ကိုစားသည် နောက် ဟံသာဝတီပျက်လျှင် တောင်ငူမင်းရဲသီဟသူ ကျော်ထင်နော်ရထာခံသည် သင့်ပြန်သည်ကိုစား၍ တောင်ငူမင်းရဲသီဟသူ ပေတော်မူသည်  မျောက်သားတော်ကား မင်းတရားရွှေထီးဘထွေးတော် ကျော်ထင်နော်ရထာသမီးတော် မြတ်ဘုန်းဝဲ ညောင်ရမ်းမင်းတရားကြီးတွင် မြင်သည့် ကော့တောင် အနောက်မြို့ ကို စားရ တစ်ပါး ။ နှမတော် မိလာ သူမတွင် စိတ်ဓာတ်ကျနေပါသည်၍သည် သူ့အကိုကြီးက သူ့ကို ဂရုစိုက်တယ်၍ ။ သားတော် တစ် သမီးတော် တစ် ပေါင်း နှစ် ပါး တည်း ။။ ။။ မိဖုရားကြီးနှင့် မိဖုရားငယ်နှင့် ကိုယ်လုပ်တော် ဘယ်ဟာသားသမီးမရှိသော ။။ တောင်ငူဘုရင့်မင်းခေါင်သမီး တောင်နန်းတော် မိဖုရား မင်းဖြူ ။။ တောင်နန်းတော် မိဖုရား မင်းဖြူ အစ်မ အလယ်နန်းတော် မိဖုရား မင်းထွေး ။။ ပြည်မင်းသမီး နန္ဒားယော်ဓား သတိုးဓမ္မရာဇာခံသည် သမီးတော် အနောက်နန်းတော် မိဖုရား မင်းတရား မယ်တော် ။။ သရက်စည်သူသမီး စောမင်းညစ် ။။ ဘဝသံသရာသမီး ရှင်ထွေးကျိုင်သစ် ။။ ဗညားဒလသမီး ခင်နဲယုန် ။။ ဗညားကျန်တော်သမီး အတူမယ် ဇာန်ဒမိတော် ။။ သကြာမည်သမီး ခင်မအင်ပျို့ ။။ ခင်မအင်ပျို့အစ်မ ခင်မစိန်မြင့် ။။ စောလကွန်းအိန်သမီး ခင်မညွန့်စူ ။။ ဗညား‌လောသမီး ခင်စွယ်ညိုး ။။ တနင်္သာရီမင်းသမီး သမိန်ဝိရတ်သမီး ပုံဝေဠု ။။ ကြံပါ့ခ်နာဂ်ပုရိ ဋိပ်ဘွပ်မဏိသမီး မဏိဝိချုဠာ ။။ မိုနဲစော်ဘွားသိုပိမ်းဘွားသမီး ငွန်ပိင့်ဘွား ။။ မိုးမိတ်စော်ဘွားသိုကျုံဘွားသမီး နှင်းဟန့်ရုံ ။။ ဗန်းမော်စော်ဘွားသိုဆိုင်းဘွားသမီး ဒီဗ္ဗယဆံတီ ။။ ညောင်ရွှေစော်ဘွားခံရျမ်းဘွားသမီး တော်လက္ကျုမ်းဘွား ။။ စံကားစော်ဘွားသိုဟုမ်ဘွားသမီး နော်မိုတ်ဆံ ။။ ကလေးစော်ဘွားသိုခိုဘွားသမီး စိန္ဒြာ ရခိုင်သို့ပါလေသည် ။။ သောင်သွပ်စော်ဘွားသိုခဲန်းဘွားသမီး နှင်းသေဉ်လုံ ရခိုင်သိုပါလာသည် ။။ မိုးကိုင်စော်ဘွားပိတ်တံဘွားသမီး ကျိုင့်ဒွမ်းအွယ်ဆွယ် ။။ မိုးဆင်ဥပရာဇာဟော်ခံးနွဲ့သမီး ထဃဝ်ယုံန့်ဘွား ။။ ကျိုင်းတုံစော်ဘွားစဝ်ဃဝ်ပုံနံသမီး ဃဝ်မင်းဖောင်းမိုး ။။ ကျိုင်းတုံစော်ဘွားစဝ်ဃဝ်ပုံနံနောက်သမီးတစ်ဦးမှာ ကြံဒျာဖ ။။ အုန်ပေါင်းစော်ဘွားသို‌ချီင်ဘွားသမီး ထိူးဃဝ်ခိုင်ဘွား ။။ မိုးပတ်စော်ဘွားသိုဆိူ့းဘွားသမီး ထွယ်လှ ။။ ကျိုင်းရုံစော်ဘွားစဝ်ဣန့်မိုးသမီး စဝ်မာန့်ဣန်း ။။ မိုးလျဲမ်စော်ဘွားထါဝ်ဗိုင်သင်သမီး ဆရားဆုံမိုး ။။ လင်းဇင်းသေည်သုလင်းလူးချိုင်သမီး အံဖ‌ကေတ် ရခိုင်သို့ပါလာသည် ။။ လင်းဇင်းဆိကောင်းမှာ ပန်းခံးသမီး နှင်းခံးအွယင်း နန္ဒဘုရင်က သူမအရမ်းချစ်တယ် ရခိုင်သို့ပါလာသည် ။။ ဘော်လိခမ်စိုင် ပါ့ခ်စန် ပါ့ခ်စိန်း ထါဝ်ဟံမိုးသမီး နှင်းခံးဟုံ့ ။။ လင်းဇင်းမှာ နှင်းဒိဗ္ခံးလုံ ။။ ကျိုင်းသေဉ် စော်ဘွား ထါဝ်ဂံကျိုင်ယသမီး ဒီပ္ခံးမိုင် ။။ မိုးဗျံစော်ဘွားစဝ်လဣန္ဒားသမီး အုံ့ဒါဝ့်ရင့် ။။ လကွန်စားဗညားဝိရိယန်သမီး ကားသံဖြူ ။။ ကသည်းစော်ဘွားမန်းယန်ဂိမ်းဘွားသမီး ကွယ်လိမ်းဘွား ရခိုင်သို့ပါလာသည် ။။ တိုင်ခီရီဗန်ဒာရာသိင်္ဂိုဘုရင့်သမီးတော် ဝိရူပ်ပုဏ်ဝနာ ရခိုင်သို့ပါလေသည် ။။ ကိုးရှမ်းပြည်မှာ လသာစော်ဘွားချင်လော့ဘွားသမီး ထဝ်လဒါဟူမ့် ။။ ကိုးရှမ်းပြည်မှာ မိုးရမ်စော်ဘွားခွန်ဖံခံးသမီး ဣန္ဗျဟုမ်မိုး ။။ ကိုးရှမ်းပြည်မှာ မိုးလားစော်ဘွားဖာဝန်းဘွားနှမ ကျီန္တပါတီ ဒေဝီပန်းနွဲ့ အမည်နှင့် ။။ ကိုးရှမ်းပြည်မှာ မိုးလားစော်ဘွားဖာ‌ဟီးဘွားသမီး ဃဝ်ဣန္ထာ ။။ ကိုးရှမ်းပြည်မှာ မိုးဟွမ်းစော်ဘွားဗ္ယံကံဘွားသမီး မာန်ဗ္ယုံမာန့် ။။ ထိုင်းဆယ့်နှစ်ရှင်ဘုရင်ပြည်နယ် မိုးလော်စော်ဘွားထါဝ်ဒျန်စွန်းသမီး‌ ဖန်းထဝိလှိုင် ။။ ထိုင်းဆယ့်နှစ်ရှင်ဘုရင် ပြည်နယ်ထံမှ ဖန်းထဝိလှိုင်များ ဖန်းခံး ။။ ထိုင်းဆယ့်နှစ်ရှင်ဘုရင် ပြည်နယ် မိုးမွှေးစော်ဘွားစဝ်မာန်မိုး သုံ သမီးတော် မာန်လီပ်တာ ဃါ့ပ်ဃဝ် လါ့ပ်ခံး ။။ အိုင်လုံပြည်နယ် မိုးယွန်းစော်ဘွားကွိုချင်ချိုင့်သမီး ခြယစည် ။။ မိုးယွင်စော်ဘွားစဝ်ကျိုင်းမုန်သမီး ချိုချိုမ်ဘွား ။။ ကျိုင်းသူ့နောင်စပ်စော်ဘွား သိုဟိတ်ပို့းမိုးငံး နှစ်သမီး စည်လိုဖုမ် စဉ်ရုနိုး ။။ တာမ္မလိတ္တတိုင်းမှာ ဂာာမန်းနရာယံသမီး ဝိမလှယာ ။။ ဗင်္ဂါလာမှာ မဂို‌စော်ဘွားတရုဝရာဇာ နှစ်သမီး‌တော် ခမီးပဏ္ဒရီ ဂေရာဆံဒျီ ။။ အရုနာကျန္ဒြးဒဝီပ်စော်ဘွားကြီး စဝ်ခံးခိုင်ဘွားသမီးတော် ပန်းကောင်းဟိုင်‌ဘွား ။။ ဟိမဝန္တာတောင်ပေါ်ရှိ ဆိုလူခိုန်ဘူမှာ ဘီဟာနာ့သင်ဆဘန်ထိတား ။။ ပုဏ္ဏား ဘီဇမလပိသာမဟသမီး ပင်္ဋားနမဟဇ်စွာမီ ။။ သူဝဏ္ဏဘူမီမှာ လုမ်ဆက်စား ဗညားအသေည်လူထိုင်သမီး ဖ္လက္ခံးသေည်မိုး ။။ သူဝဏ္ဏဘူမီမှာ ချောင်းဒွမ်သူ ချိုနှင်မိုး ။။ ဘုရင့်ဟောင်း မုဆိုးမ ကလေး မမွေးဘူး ယိုးဒယားမင်းသမီး ယိုးဒယားဘုရင့် ဗြမဟင်ဒရာဒိရာဇ်သမီး ဖိကျစ်ကျင်းဒား ။။ ဘုရင့်ဟောင်းတွင် သားသမီးမရှိသူ ယိုးဒယားဘုရင့် ဗြမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇ်သမီး ဣန္ဒျဒေဝီ ။။ တောင်ငူရောက်မင်း အမည် နန္ဒဘုရင် တွင်မြင်သည့် သားတော် နှစ်ချိပ်‌‌ကိုး (၂၉) သမီးတော် တစ်ချိပ်ခုနှစ် (၁၇) ။ ပေါင်း လေးချိပ်ခြောက် (၄၆) ပါးတည်း ။။ <references responsive="1"></references> * <ref>မဟာ ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ဗားဂရား‌ ဗိမာန်တော် မော်ကွန်းတိုက်၊ ငါးဆူဒါယကာမင်း အမပုံ ရာဇဝင်၊ တောင်ငူ ရာဇဝင်</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:တောင်ငူ-ဟံသာဝတီခေတ်]] [[Category:မြန်မာ ဘုရင်များ]] foo4u7yc7d4wkmml4ze451urgx1ufba 0 4951 1047822 880407 2026-08-10T11:10:22Z Cepyita 93402 /* */ 1047822 wikitext text/x-wiki {{short description|ထိုင်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမြို့}} {{Distinguish|ချင်းမိုင်ခရိုင်|}} {{About|ချင်းမိုင်မြို့|ချင်းမိုင်ခရိုင်အဆင့်|ချင်းမိုင်ခရိုင်}} {{Infobox settlement | name = ချင်းမိုင်မြို့ | official_name = | native_name = เชียงใหม่ Chiang Mai | native_name_lang = th | settlement_type = [[ဒေသပါလ| မြို့ပြမြူနီစီပယ်]] | motto = | image_skyline = Chiang Mai City.png | imagesize = | image_caption = ဘေးထိပ်ပုံ:[[ကျုံး]]အရှေ့ပိုင်း၊ညာထိပ်ပုံ:[[ဝပ်ဖရာသပ် ဒွိုင်ဆူသပ်|ဝတ်ဘုရားဓာတ်ဒွိုင်ဆူထေ့ကျောင်း]]၏ စေတီတော်၊ အလယ်ဘေးပုံ: ဒွိုင်ဆူထေ့ပ်တောင်မှ ချင်းမိုင်မြို့မြင်ကွင်း၊ အလယ်ညာပုံ: နာမည်ကျော် ထာဖေဂိတ်မြို့ဝင်ပေါက်၊​အောက်ဘေးပုံ: ချင်းမိုင်မြို့ ဂုဏ်ဆောင် အနီရောင်ကား၊ အောက်ညာပုံ: ဝတ်ချင်းမန်ကျောင်းတိုက် | image_flag = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | image_map1 = | mapsize1 = | map_caption1 = | image_dot_map = | pushpin_map = Thailand | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = ချင်းမိုင်မြို့တည်ရှိရာ မြေပုံ | pushpin_mapsize = | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|Thailand}} | subdivision_type1 = [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ခရိုင်]] | subdivision_name1 = [[ချင်းမိုင်ခရိုင်]] | subdivision_type2 = [[အမ်ဖေါ| မြို့နယ်]] | subdivision_name2 = [[မောင်းချင်းမိုင်မြို့နယ်|မောင်းချင်းမိုင်]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | government_footnotes = | government_type = [[ဒေသပါလ|မြူနီစပယ်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ ]] | leader_title = မြို့တော်ဝန် | leader_name = Atsani Puranupakorn | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | leader_title4 = | leader_name4 = | established_title = [[ဒေသပါလ|မြို့ပြမြူနီစီပယ် ]]ဖွဲ့စည်းခြင်း | established_date = {{Start date and age|1935|03|19}} | established_title1 = | established_date1 = | established_title2 = | established_date2 = | area_magnitude = | unit_pref = metric | area_footnotes = | area_rank = ၁၁ ကြိမ်မြောက် | area_total_km2 = ၄၀.၂၁၆ | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_metro_km2 = ၂,၉၀၅ | area_metro_sq_mi = | population_as_of = ၂၀၁၉ | population_footnotes = <ref name="TDD">{{cite web |url=http://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/statTDD/ |title=รายงานสถิติจำนวนประชากรและบ้านประจำปี พ.ศ.2562 |date=31 December 2019 |department=Registration Office Department of the Interior, Ministry of the Interior |language=Thai |trans-title=Statistics, population and house statistics for the year 2019 |access-date=10 March 2020 |postscript=, archiving is not necessary because DOPA provides data from 1993 to future years. |accessdate=26 October 2020 |archivedate=14 June 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190614102009/http://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/statTDD/ }}</ref> | population_note = | population_rank = ၈ကြိမ်မြောက် | population_total = 127,240<BR>(Registered residents) | population_density_km2 = ၃,၁၆၄ | population_density_sq_mi = | population_metro = ၉၆၀,၉၀၆ | population_density_metro_km2 = ၃၁၅.၄၂ | population_density_metro_sq_mi = | population_urban = | population_density_urban_km2 = | population_density_urban_sq_mi = | population_blank1_title = | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = | timezone = ထိုင်းစံတော်ချိန် | utc_offset = +7 | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|18|47|43|N|98|59|55|E|region:TH|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref></ref> tags--> | elevation_m = ၃၁၀ | elevation_ft = | postal_code_type = စာတိုက်သင်္ကေတ | postal_code = 50000 | area_code_type = ဖုန်းခေါ်ကုဒ် | area_code = 053 & 054 | blank_name = လေဆိပ် | blank_info = [[ချင်းမိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|IATA: CNX<br>ICAO: VTCC]] | blank1_name = | blank1_info = | website = {{URL|www.cmcity.go.th/index.php/en/}} | footnotes = }} '''ချင်းမိုင်မြို့''' (အင်္ဂလိပ်: Chiang Mai; ထိုင်း: เชียงใหม่, အခြားအသံထွက်: ကျိုင်းမိုင်) သို့မဟုတ် သမိုင်းဝင် '''ဇင်းမယ်'''မြို့ သည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]မြောက်ပိုင်းတွင် အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး [[ချင်းမိုင်ခရိုင်]]၏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်သည်။ [[ဘန်ကောက်မြို့]]၏ မြောက်ဘက် ၇၀၀ ကီလိုမီတာ (၄၃၅ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိပြီး၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဒုတိယအကြီးဆုံးမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် စာရင်းများအရ မြို့ပြဧရိယာအတွင်း လူဦးရေ ၁၂၇,၀၀၀ ခန့်ရှိသော်လည်း ပတ်ဝန်းကျင်ခရိုင်များဖြစ်သည့် ဟန့်ဒေါင် (Hang Dong)၊ ဆန်ဆိုင်း (San Sai) နှင့် ဆာရာဖီ (Saraphi) တို့ ပါဝင်သော မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဧရိယာတွင် ခန့်မှန်းခြေ လူဦးရေ ၁ သန်းကျော် ရှိသည်။ ချင်းမိုင်ခရိုင်အဆင့်တွင်မူ ၂၀၂၃ ခုနှစ်အတွက် ခန့်မှန်းလူဦးရေ ၁.၈ သန်းရှိသည်။ == "ချင်း" နှင့် "ကျိုင်း" == "Chiang" (ထိုင်း: เชียง, အသံထွက်: ချင်း) ဟူသော ထိုင်းစကားလုံးသည် ထိုင်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ မြို့အများအပြား၏ အမည်များတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ ၎င်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ "မြို့" သို့မဟုတ် "မြို့တော်" ဟုရသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ချင်းမိုင် (Chiang Mai)၊ ချင်းရိုင် (Chiang Rai) စသည့်မြို့များတွင် တွေ့ရသည်။ အလားတူပင် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တွင် အသုံးပြုသော "ကျိုင်း" (ဥပမာ- ကျိုင်းတုံ၊ ကျိုင်းခမ်း) ဟူသော ဝေါဟာရသည် ထိုင်းဘာသာစကားမှ "ချင်း" နှင့် မူရင်းတူညီသော (cognate) စကားလုံးဖြစ်သည်။ ဘာသာစကားဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုအရ ၎င်းတို့သည် အတူတူပင်ဖြစ်ပြီး၊ ဘာသာစကားမိသားစုမှ ဆင်းသက်လာခြင်းကြောင့် အသံထွက်နှင့် စာလုံးပေါင်း ကွဲပြားသွားခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ နှစ်ခုစလုံးသည် မြို့ သို့မဟုတ် မြို့တော်ကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref>{{Cite web|url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B9%80%E0%B8%8A%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%87|title=เชียง|publisher=Wiktionary}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == ချင်းမိုင်မြို့ကို လန်နာ (Lan Na) တိုင်းပြည် (မြန်မာရာဇဝင်တွင် '''ဇင်းမယ်ပြည်''') ၏ မြို့တော်အသစ်အဖြစ် ၁၂၉၆ ခုနှစ်တွင် မန်ရိုင်ဘုရင် (King Mangrai) က တည်ထောင်ခဲ့သည်။ "ချင်းမိုင်" ဟူသော အမည်၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ထိုင်းဘာသာစကားဖြင့် "မြို့သစ်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး ယခင်မြို့တော် ချင်းရိုင် (Chiang Rai) ကို ဆက်ခံခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပင်းမြစ် (Ping River) ပေါ်တွင် တည်ရှိခြင်းနှင့် အဓိကကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများနှင့် နီးကပ်သောကြောင့် မြို့၏ သမိုင်းဝင် အရေးပါမှုကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်မှ ၁၇၇၄ ခုနှစ်အထိ ချင်းမိုင်နှင့် မြောက်ပိုင်းထိုင်းဒေသအများစုသည် မြန်မာဘုရင့်နိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိခဲ့သည်။ မြန်မာတို့က အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ချင်းမိုင်သည် နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော် မြန်မာတို့၏ လက်အောက်ခံဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၇၇၅ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းတပ်များက မြန်မာများကို မောင်းထုတ်ပြီးနောက်ပိုင်းမှ လန်နပြည်နယ်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် မြောက်ပိုင်းမီးရထားလမ်း ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခြင်းက ချင်းမိုင်ကို ထိုင်းအလယ်ပိုင်းနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးခဲ့ပြီး ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ချင်းမိုင်သည် ဆိုင်ယမ် (ယခု ထိုင်း) ၏ တရားဝင်ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == ပထဝီဝင်နှင့် ရာသီဥတု == ချင်းမိုင်မြို့သည် ပင်းမြစ်ကမ်းဘေးရှိ မြေပြန့်ဒေသတွင် တည်ရှိပြီး ပတ်ဝန်းကျင်တွင် တောင်တန်းများ ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ဒွိုင်အင်ထာနွန် (Doi Inthanon) တောင်ကဲ့သို့သော ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်များလည်း ချင်းမိုင်ပြည်နယ်အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။ [[ဘန်ကောက်မြို့]]ထက် ပိုမိုစိမ်းလန်းစိုပြည်ပြီး တိတ်ဆိတ်အေးချမ်းသည့် ရာသီဥတုရှိကာ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများနှင့် နိုင်ငံခြားသားများအတွက် ဆွဲဆောင်မှုရှိသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ရာသီဥတုသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး သမမျှတပြီး အေးမြသော ရာသီဥတုကို နှစ်သက်သူများအတွက် သင့်လျော်သည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဆွဲဆောင်မှုများ == ချင်းမိုင်သည် မြောက်ပိုင်းထိုင်း (လန်န) ယဉ်ကျေးမှု၏ အချက်အချာဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်းမြို့ရိုးနှင့် ကျုံးတို့ဖြင့် ဝန်းရံထားသော မြို့ဟောင်းအတွင်းတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာဘုရားကျောင်းများစွာ တည်ရှိပြီး အချို့မှာ နှစ်ပေါင်း ရာချီသက်တမ်းရှိသည်။ မြန်မာ၊ သီရိလင်္ကာနှင့် လန်နထိုင်း ဗိသုကာလက်ရာများ ရောယှက်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။ == ထင်ရှားသော နေရာများ: == * [[ဝပ်ဖရာသပ် ဒွိုင်ဆူသပ်|ဝတ်ဘုရားဓာတ် ဒွိုင်ဆူထေ့ပ်]] (Wat Phra That Doi Suthep): ချင်းမိုင်မြို့ကြီး၏ သင်္ကေတတစ်ခုဖြစ်ပြီး တောင်ပေါ်တွင် တည်ရှိသော ရွှေရောင်စေတီတော်ကြီး ဖြစ်သည်။ * ဝတ်စေတီလောင်ကျောင်းတိုက် (Wat Chedi Luang): မြို့ဟောင်းအတွင်းရှိ ရှေးဟောင်းဘုရားကျောင်းကြီးဖြစ်ပြီး ကြီးမားသော စေတီပျက်၏ အပျက်အစီးများကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။ * ဝတ်ဘုရားသီဟ်ကျောင်းတိုက် (Wat Phra Singh): လန်နာဗိသုကာလက်ရာများဖြင့် ထင်ရှားသော ဘုရားကျောင်းတစ်ကျောင်းဖြစ်ပြီး အရေးပါသော ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူ တည်ရှိသည်။ * ဝတ်သီရိဆူဖန်ကျောင်းတိုက် (Wat Sri Suphan / Silver Temple): ငွေရောင်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဥပုသ်ဆောင်ကြောင့် ထင်ရှားသည့် ဘုရားကျောင်းဖြစ်သည်။ ချင်းမိုင်သည် လက်မှုပညာများ၊ အနုပညာပြခန်းများ၊ ဈေးဆိုင်များနှင့် ညဈေးများ (Night Bazaar) ကြောင့်လည်း ကျော်ကြားသည်။ ဒေသခံအစားအစာများနှင့် ရိုးရာ လန်နယဉ်ကျေးမှုကို ထိတွေ့ခံစားနိုင်သည့် နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် UNESCO Creative Cities Network ၏ လက်မှုပညာနှင့် ရိုးရာအနုပညာကဏ္ဍတွင် ပါဝင်ရန် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။ == ရာဇဝင်ထဲက ဇင်းမယ်မြို့ == ယနေ့ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] အနောက်မြောက်ပိုင်းက [[ချင်းမိုင်မြို့]]ကို ရှေးက [[မြန်မာ]]တို့ခေါ်သည့် အမည်ဖြစ်သည်။ ရှေးမြန်မာတို့အရေးထားဆက်သွယ်ခဲ့သောမြို့ မြန်မာအမျိုးသမီးများ တန်ဖိုးထား၍ ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသော ဇင်းမယ်လုံချည်ထုတ်လုပ်ရာဌာနမှာ ရှေးကမြန်မာ့နိုင်ငံခြားရေးရာတွင် အလေးတစ်မူ အရေးယူခဲ့ရသော ဒေသလည်းဖြစ်ခဲ့သည်။ ဇင်းမယ်သည် ထိုင်း (ယိုးဒယား)နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ မြို့ ကြီးတစ်မြို့ဖြစ်၍၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] [[ပြည်မြို့]] အရှေးစူးစူး လောင်ဂျီတွဒ် ၉၉°မျဉ်းတပြေးတည်း၌ တည်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံနယ် စပ်အရှေ့ဘက် မိုင် ၈ဝ အကွာတွင်တည်ရှိ၍၊ ထိုင်းအခေါ်ဖြင့် ချီအန်းမိုင်းဟု တွင်လေသည်။ ဇင်းမယ်သည် ယခုအခါ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ အကြီးဆုံးမြို့ကြီးတစ်မြို့ဖြစ်နေသော်လည်း၊ ရှေးအခါကမူ ကိုယ့်မင်းကိုယ့်ချင်းနှင့် လွတ်လပ်သော တိုင်းပြည်ကလေးတစ်ခု ဖြစ်၍၊ [[လာအိုလူမျိုး]]တို့၏ ဒေသဖြစ်၏။ ဇင်းမယ်ကို ခရစ် ၁၂၉၆ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်[[မိုင်းရဲ]] က စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာဘုရင်များ လက်ထက်က ဇင်းမယ်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းသွင်း၍၊ လက်အောက်ခံပြည်နယ်အဖြစ် ထားခဲ့ဖူးသည်။ ဇင်းမယ် ပုန်ကန်သဖြင့် သွားရောက်နှိမ်နင်းခဲ့ရသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဇင်းမယ်သည် ယိုးဒယားမင်းလက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သည့်အခါလည်း ရှိခဲ့လေသည်။ ဇင်းမယ်မြို့ဟောင်းသည် စတုရန်းမိုင် ၄ မိုင်မျှကျယ်ဝန်း၏။ ပျက်စီးယိုယွင်းနေသော မြို့ရိုးကြီးများရံလျက် ယနေ့တိုင် တွေ့နိုင်သေးသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဇင်းမယ်မြို့သည် မြို့ရိုး အပြင်ဘက်သို့ရောက်အောင် တိုးတက်စည်ကားလာခဲ့ရာ၊ စီးပွားရေးရပ်ကွက်ပင် မြို့ရိုးအပြင်ဘက်တွင် ရောက်ရှိနေပေတော့သည်။ ဇင်းမယ်မြို့သည် ကျွန်းသစ်ကုန်ကူးရာဌာနအဖြစ်ဖြင့်လည်း အရေးပါသည်။ ဇင်းမယ်မြို့မှ လမ်းကြီးလမ်းငယ်အသွယ်သွယ်တို့ ဖြာထွက်လျက်ရှိသဖြင့် ရှေးအခါကစ၍ [[တရုတ်]]၊ မြန်မာ၊ ယိုးဒယား၊ [[ရှမ်း]]ကုန်သည်တို့ဆုံရာ ဗဟိုဌာနဖြစ်ခဲ့ သည်။ ဇင်းမယ်မြို့သည် [[မဲခေါင်မြစ်|မဲနမ်မြစ်]]၏ မြစ်လက်တက်လေးခု အနက် တစ်ခုဖြစ်သော [[မဲပင်မြစ်|ပင်မြစ်]]ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ [[ဗန်ကောက်မြို့]]တော်မှ လာသော ၄၆၇ မိုင်ရှည်သည့် မီးရထားလမ်းဆုံးမြို့ ဖြစ်၍၊ ရှမ်းပြည်နယ်ကို ယိုးဒယားနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့်ဆက်သွယ်သော ကုန်းလမ်းများဆုံရာဌာနလည်းဖြစ်သည်။ ဇင်းမယ်မြို့သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အနောက်မြောက်ပိုင်းဖြစ်သော ဇင်းမယ်ခရိုင်သည် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၈၈၃၉ မိုင်ရှိ၍၊ လူဦးရေ ၅၅ဝ,ဝဝဝ ယောက်ခန့်ရှိသည်။ သစ်တောထူထပ်သော တောင်ကြီးများဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည့် ဇင်းမယ်မြို့တည်ရာ ချိုင့်ဝှမ်းဒေသမှာ မြေဩဇာအတန် ကောင်း၏။ [[ဆန်စပါး]]သည် အဓိကသီးနှံဖြစ်၍၊ အခြားသီးနှံများ မှာ [[ပဲ]]၊ [[ဆေး]]နှင့် ဝါဂွမ်းဖြစ်သည်။ ဇင်းမယ်တွင် နေထိုင်သူများမှာ လာအို၊ ယိုးဒယား၊ တရုတ်နှင့် ရှမ်းတို့ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ လာအိုနှင့် ယိုးဒယားတို့မှာ ကွဲပြားခြားနားမှု မရှိသလောက်ပင်ဖြစ်၏။ [[ဥရောပတိုက်]]သားအချို့တို့သည်လည်း [[သစ်လုပ်ငန်း]]၊ သာသနာပြုလုပ်ငန်း၊ သံအဖွဲ့ ဥပဒေဆိုင်ရာလုပ်ငန်း စသည်တို့ အတွက် နေထိုင်လျက်ရှိကြသည်။ ဇင်းမယ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ ဆက်သွယ်ခဲ့ပုံကား [[ပုဂံခေတ်]] အနော်ရထာမင်းစောသည် ဇင်းမယ်တစ်ဝိုက်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်း ယူခဲ့ဘူးသည်ဆို၏။ ထိုနောက် ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင် [[ဘုရင့်နောင်]]လက်ထက် ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို စည်းရုံးရာ၌ ဇင်းမယ်ကိုအောင်မြင်၍ မြန်မာတပ်များအား အစောင့်အနေထား ခဲ့ဘူးသည်။ ဇင်းမယ်မှ ပညာသည်တို့ကို ခေါ်ယူခဲ့၍၊ ဟံသာ ဝတီတွင် အကွက်အရပ်ချပေးနေစေသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ယွန်း ထည်အလုပ် တတ်ကျွမ်းသူတို့ရောက်လာဟန်ရှိသည်ဟု နိုင်ငံ သမိုင်းဆရာတို့က ယူဆကြသည်။ ဘုရင့်နောင် လက်ထက်၌ ပင် ဇင်းမယ်နှင့်နီးစပ်ရာဒေသများမှာ မငြိမ်မသက်ရှိ၍ အကြိမ် ကြိမ်သွားရောက်နှိမ်နင်းခဲ့ရသည်။ မြန်မာဘုရင်များလက်ထက် တွင် အစဉ်အလာအားဖြင့် ဇင်းမယ်၌ အမြဲတစေဘုရင်(ဘုရင်ခံ) ထားရှိခဲ့ပြီး မင်းဆက်များစွာအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ သက္ကရာဇ် ၉၂၆ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၅၆၄ ခုနှစ်) တွင် ဇင်းမယ် သောင်းကျန်း၍ ချီတက်တိုက်ခိုက်ရပြီးလျှင်၊ မဟာဒေဝီကို မင်းပြုစေခဲ့သည်။ ၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မဟာဒေဝီလွန်သဖြင့် ဘုရင့်နောင်သည် သားတော် နော်ရထာမင်းစော အား ဇင်းမယ်ကို ပေးတော်မူသည်။ ညောင်ရမ်းဆက် ပြည်မင်းလက်ထက် သက္ကရာဇ် ၁ဝ၂၄ ခုနှစ်တွင် ဇင်းမယ်ကို ယိုးဒယားတို့က တစ်ဖန် တိုက်ခိုက်သိမ်း ပိုက်သဖြင့်၊ မြန်မာတို့ချီတက်ခဲ့ကြပြန်ရာ၊ ယိုးဒယားတို့က စီးမိ ပြန်သဖြင့် တပ်တော်များ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ ၁ဝ၂၆ ခုနှစ်၌ ယိုးဒယားတို့ ဇင်းမယ်တွင်မနေနိုင်၍ ဆုတ်ခွာသောအခါတွင်မှ ဇင်းမယ်ကို မြန်မာတို့ပြန်ရသည်။ [[ဘိုးတော်ဘုရား]]လက်ထက် သက္ကရာဇ် ၁၁၅၉ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၇၉၇ ခုနှစ်) တွင် လကွန်းစား ကာဝီလသည် ဇင်းမယ်သို့ဝင်၍ မြို့ပြသစ် တည်ထောင်နေသည်နှင့် တပ်တော်များစေလွှတ်ရပြန် ရာ၊ ယိုးဒယားတို့က ဇင်းမယ် ဖက်မှကူသဖြင့် အရေးမလှချေ။ ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင် ယိုးဒယားသို့ အကြိမ်ကြိမ် ချီ တက်လုပ်ကြံခဲ့သော်လည်း၊ ဇင်းမယ်အပါအဝင် ယိုးဒယားပြည် သားတို့သည် မြန်မာလွှမ်းမိုးမှုမှ အပြီးတိုင်လွတ်မြောက်လိုသည် တစ်ကြောင်း၊ အနောက်နိုင်ငံသားတို့နှင့် ပေါင်းသင်းမိ၍ လက် နက်ခဲယမ်းများ ကောင်းစွာရရှိကြသည်တစ်ကြောင်း၊ မြန်မာတို့ ၏ စီမံခန့်ခွဲမှု ပေါ့လျော့သည်ကြောင့်တစ်ကြောင်း မြန်မာတို့ စစ်ရေးရှုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ယင်းအချိန်မှစ၍ ဇင်းမယ်သည် ယိုးဒယားနိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ခရစ် ၁၈၆၇ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် ပရက်ဇ ဗီတီးရီးယန်း သာသနာပြုအဖွဲ့သည် ဇင်းမယ်သို့ စတင်ရောက် ရှိလာပြီးလျှင်၊ [[ကောလိပ်]]၊ [[ဆေးရုံ]]၊ ကုဋ္ဌနူနာရုံစသည်တို့ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းကလည်း စာသင်ကျောင်းနှစ် ကျောင်း တည်ထောင်ထားခဲ့လေသည်။ ဗြိတိသျှကုမ္ပဏီကြီး ၂ ခုသည် ဇင်းမယ်တွင် သစ်လုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည်။ ဇင်းမယ်ရှိ ဘုရားစေတီတို့၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ မြန်မာဘုရား စေတီတို့၏ပုံသဏ္ဌာန်နှင့်တူကြသည်။ [[ယွန်းထည်]]လုပ်ငန်းသည် အထူးကြီးကျယ်သော လုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်၍၊ မြန်မာတို့ကဲ့သို့ပင် ကွမ်းအစ်၊ သပိတ်၊ သေတ္တာ၊ ဗျပ်စသည်တို့ကို ပြုလုပ်သည်။ ထိုလုပ်ငန်းများအပြင် ပိုးထည်အများအပြားကိုလည်း ဇင်းမယ် တွင် ရက်လုပ်ကြသည်။ ဇင်းမယ်လုံချည်မှာ မြန်မာအမျိုးသမီး လောကတွင် ယခုထက်တိုင် ခေတ်စားလျက်ရှိသည်။ ကြေးဖြင့် လုပ်သော [[ဟင်္သာ]]ရုပ်၊ [[ခြင်္သေ့]]ရုပ်၊ [[ဆင်]]ရုပ်စသည့် အလေးတို့ကို လည်း ပြုလုပ်ရောင်းချကြလေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)</ref> ==ကိုးကား== <references/> {{ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ခရိုင်များ}} [[Category:အရှေ့တောင်အာရှရှိ မြို့များ‎]] [[Category:ထိုင်းနိုင်ငံရှိ မြို့များ‎]] pxaruo0qbisfk2mteqmm6pc1715plf6 0 5244 1047742 1047128 2026-08-09T17:07:00Z Myanmar Wik 103978 ကိုးကားလင့် 1047742 wikitext text/x-wiki [[File:Ethnolinguistic map of Burma 1972 my.svg|350px|thumb|မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမျိုးနှင့် ဘာသာဗေဒပြ မြေပုံ]] [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် နိုင်ငံတော်အစိုးရက အသိအမှတ်ပြုထားသော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စု ၁၃၅ မျိုးရှိသည်။ ယင်းတို့ကို အဓိကလူမျိုးစုကြီးရှစ်ခုအဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း အုပ်စုခွဲထားသည်။<ref name="pyithu">{{Cite web |title=တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးနှင့်ပတ်သက်၍ မည်သည့်အစိုးရလက်ထက်တွင် စာရင်းပြုစုပြီး ရရှိလာခဲ့သည်နှင့် စပ်လျဉ်းသည့်မေးခွန်း |url=https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 |accessdate=3 February 2020 |archivedate=3 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200203155307/https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 }}</ref> # [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]] # [[ကယားလူမျိုး|ကယား]] # [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] # [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]] # [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] # [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] # [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] # [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]<ref>[http://www.myanmar.gov.mm/ministry/hotel/fact/race.htm Retrieved from Myanmar Ministry of Hotels and Tourism webpage at] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071220174829/http://www.myanmar.gov.mm/ministry/hotel/fact/race.htm |date=20 December 2007 }}</ref> ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့ထုတ် လုပ်သားပြည်သူ နေ့စဉ်သတင်းစာတွင် ယင်းလူမျိုးစုစာရင်းများမှာ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ပြုစုခဲ့သော သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူမျိုးစုစာရင်းအခြေခံ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၃-၁၉၅၄ ခုနှစ် လူမျိုးစုစာရင်းအရလည်းကောင်း၊ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်ရှိ ရှေးဟောင်းစာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှုရုံး၏ အကြံပြုချက်နှင့် ယင်းနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းကော်မရှင်၏ အကြံပေးချက်အရလည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်ပါတီ ဗဟိုကော်မတီဌာနချုပ် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုရေးရာကော်မတီ၏ ညှိနှိုင်းပေးချက်အရ လည်းကောင်း လူမျိုးစုစာရင်းများကို အချိန်ယူပြုစုခဲ့ကြပြီး ၁၉၈၃ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref name="pyithu"/> "အဓိကလူမျိုးစုကြီးများ" ကို ပြောဆိုကြသော ဘာသာစကား သို့မဟုတ် တိုင်းရင်းသားနှီးနွယ်မှုများထက် နေထိုင်ရာဒေသအလိုက် အုပ်စုခွဲထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဥပမာ ရှမ်းလူမျိုးစုကြီးတွင် မတူညီသော ဘာသာစကားအုပ်စု လေးခုရှိ ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုသုံးနှုန်းကြသော တိုင်းရင်းသား ၃၃ မျိုးပါဝင်သည်။<ref>{{cite web |url=http://myanmartravelinformation.com/mti-myanmar-people/index.htm |title=Archived copy |accessdate=2007-12-14 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100609072939/http://myanmartravelinformation.com/mti-myanmar-people/index.htm |archivedate=9 June 2010 |df=dmy-all }}</ref> ထို့အပြင် အသိအမှတ် မပြုထားသော အခြား လူမျိုးစုများလည်း ရှိနေပြီး အများဆုံးမှာ [[မြန်မာပြည်ရှိ တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်မြန်မာလူမျိုးများ]]နှင့် ပန်းသေးလူမျိုးများ (ယင်းနှစ်စုသည် လူဦးရေ၏ ၃%)၊ အိန္ဒိယမြန်မာနွယ်များ (လူဦးရေ၏ ၂%)၊ အင်္ဂလိပ်မြန်မာနွယ်များနှင့် ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ နောက်ဆုံးအုပ်စုနှစ်ခုအတွက် တိကျသော တရားဝင်စာရင်းထုတ်ပြန်ချက် မရှိသော်လည်း အင်္ဂလိပ်မြန်မာနွယ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းတွင် ၅၂,၀၀၀ ခန့်နှင့် နိုင်ငံပြင်ပတွင် ၁.၆ သန်းခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ {{bar box |width=35em |barwidth=150px |title=မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူမျိုးစုများ အချိုး (အကြမ်းဖျင်းခန့်မှန်း) |titlebar=#ddd |bars= {{bar percent|[[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]|orange|68.00}} {{bar percent|[[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]|blue|9.00}} {{bar percent|[[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]|green|7.00}} {{bar percent|[[မြန်မာပြည်ရှိ တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်]]|purple|2.50}} {{bar percent|[[မွန်လူမျိုး|မွန်]]|red|2.00}} {{bar percent|[[ကယားလူမျိုး|ကယား]]|lime|1.83}} {{bar percent|[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]|yellow|1.7}} {{bar percent|[[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]|black|1.50}} {{bar percent|[[အိန္ဒိယ-ဗမာနွယ်များ|အိန္ဒိယ]]|violet|1.25}} {{bar percent|[[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]၊ [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]၊<br/>[[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]နှင့် [[ပလောင်လူမျိုး]]များ အပါအဝင်<br/>အခြားအုပ်စုများ|cyan|4.50}} }} ==တရားဝင် အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများ== အောက်ပါတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသော မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများ ဖြစ်သည်။<ref name="pyithu"/><ref>{{cite news|last=Gamanii|title=135: Counting Races in Burma|url=http://www.shanland.org/index.php?option=com_content&view=article&id=4965:135-counting-races-in-burma&catid=115:opinions&Itemid=308|accessdate=26 August 2013|newspaper=Shan Herald|date=25 September 2012|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20140509103524/http://www.shanland.org/index.php?option=com_content&view=article&id=4965:135-counting-races-in-burma&catid=115:opinions&Itemid=308|archivedate=9 May 2014|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite web |title=Composition of the Different Ethnic Groups |url=http://www.embassyofmyanmar.be/ABOUT/ethnicgroups.htm |accessdate=3 February 2020 |archivedate=10 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200410075744/https://www.embassyofmyanmar.be/ABOUT/ethnicgroups.htm }}</ref> ===ကချင်=== ကချင်လူမျိုးစုကြီးတွင် မျိုးနွယ်စု ၁၂ ခု ပါဝင်သည်။ {{columns-start|num=2}} * [[ကချင်လူမျိုး]] * [[ထရုမ်းလူမျိုး]] * [[ဒလောင်လူမျိုး]]<ref name=autogenerated1>{{Cite web |url=http://www.ethnologue.com/ |title=Ethnologue |access-date=1 May 2006 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013215305/http://www.ethnologue.com/show_lang_family.asp?code=haw |url-status=live }}</ref> * [[ဂျိန်ဖော့လူမျိုး|ဂျိမ်းဖောလူမျိုး]] (''သိန်းပေါ်၊ ဂျင်းဖော'') * [[ဂေါ်ရီလူမျိုး]] (''ဂေါ်ရစ်'')<ref name=autogenerated1 /> * [[ခါ့ခူးလူမျိုး]] (''ခခု'') {{column}} * [[ဒူးလင်းလူမျိုး]] (''ဒူးလန်း'')<ref name=autogenerated1 /> * [[လော်ဝေါ်လူမျိုး]] (''မရူ၊ လော်ဂေါ်'') * [[ရဝမ်လူမျိုး]] * [[လရှီလူမျိုး]] (''လာချိဒ်'') * [[အဇီးလူမျိုး]] (''ဇိုင်ဝါး'') * [[လီဆူလူမျိုး]] {{columns-end}} ===ကယား=== ကယားလူမျိုးစုကြီးတွင် မျိုးနွယ်စု ၉ ခု ပါဝင်သည်။{{noteTag|name=kayah|group=kayah|The source of this list is the nine captions from an unscientific Italian book, using Italian spelling.}}<ref>{{cite book |last1=Manna |first1=Paolo |title=I Ghekù, tribù cariana della Birmania orientale {{!}} WorldCat.org |date=1902 |publisher=Tipografia pontificia S. Giuseppe |location=Milan |url=https://search.worldcat.org/title/I-Gheku-tribu-cariana-della-Birmania-orientale/oclc/46932249 |access-date=30 September 2024 |language=en}}</ref> {{columns-start|num=2}} * [[ကယားလူမျိုး]] (''ကရင်နီ'') * [[ဇယိန်လူမျိုး]] (''ကယန်း လထာ'') * [[ကယန်းလူမျိုး]] (''ပဒေါင်'') * [[ဂေခိုလူမျိုး]] (''ကယန်းကယ်ခို'') * [[ဂေဘားလူမျိုး]] {{column}} * [[ပရဲလူမျိုး]] (''ကယော၊ ကယော်'') * [[မနူမနောလူမျိုး]] (''မနုမနော'') * [[ယင်းတလဲလူမျိုး]] * [[ယင်းဘော်လူမျိုး]] {{columns-end}} {{noteFoot|group=kayah}} ===ကရင်=== ကရင်လူမျိုးစုကြီးတွင် မျိုးနွယ်စု ၁၁ ခု ပါဝင်သည်။ {{columns-start|num=2}} * [[ကရင်လူမျိုး]] * [[ကရင်ဖြူလူမျိုး]] (''ဂေဘားကရင်'') * [[ပလေကီးလူမျိုး]] (''ပလေချီး'') * [[မွန်ကရင်လူမျိုး]] (''စာဖြူ'')<ref name=autogenerated1 /> * [[စကောကရင်လူမျိုး]] * [[တလှေပွာလူမျိုး]] (''တလှေပွား'')<ref name=autogenerated1 /> {{column}} * [[ပကူးလူမျိုး]] * [[ဘွဲလူမျိုး]] * [[မောနေပွားလူမျိုး]] * [[မိုးပွလူမျိုး]] (''မိုးပွား'')<ref name=autogenerated1 /> * [[ပိုးကရင်လူမျိုး]] (''ရှို'') {{columns-end}} ===ချင်း=== ချင်းလူမျိုးစုကြီးတွင် မျိုးနွယ်စု ၅၃ ခု ပါဝင်သည်။ {{columns-start|num=3}} * [[ချင်းလူမျိုး]] * [[ကသည်းလူမျိုး]] (''မေ့ထေး''၊ ''မယ်တိုင်''<ref name="pyithu"/>) * [[ဆလိုင်းလူမျိုး]] * [[ကလင်ကော့လူမျိုး]] (''လူရှေ''၊ ''လုရှေ'') * [[ခမီလူမျိုး]] * [[ခေါနိုးလူမျိုး]] * [[ခေါင်စိုလူမျိုး]] * [[ခေါင်ဆိုင်ချင်းလူမျိုး]] * [[ခွာဆင်းမ်လူမျိုး]] * [[ခွန်လီလူမျိုး]] (''ဆင်မ်'') * [[ဂန်တဲ့လူမျိုး]] * [[ဂွေးတဲလူမျိုး]] * [[ငွန်းလူမျိုး]] * [[ဆီစာန်လူမျိုး]]<ref name=autogenerated1 /> * [[ဆင်တန်လူမျိုး]] * [[ဆိုင်းဇန်လူမျိုး]] (''ဆိုင်းတန်'') {{column}} * [[ဇာဟောင်လူမျိုး]] (''ဇာတောင်'') * [[ဇိုတုံးလူမျိုး]] * [[ဇိုဖေလူမျိုး]] * [[ဇိုလူမျိုး]] * [[ဇန်ညှပ်လူမျိုး]] * [[တပေါင်လူမျိုး]] * [[တီးတိန်လူမျိုး]] (''တဲဒင်မ်'') * [[တေဇန်လူမျိုး]] * [[တိုင်ချွန်းလူမျိုး]] (''တာရွှန်း'') * [[တာ့ဒိုးလူမျိုး]] * [[တောရ်လူမျိုး]] * [[ဒင်မ်လူမျိုး]] * [[ဒိုင်လူမျိုး]] (''ယင်ဒူး'') * [[နာဂလူမျိုး]] * [[တန်ဒူးလူမျိုး]] (''တန်ခူး'') * [[မာရင်လူမျိုး]] * [[ပနမ်းလူမျိုး]] (''မနန်း'') {{column}} * [[မကန်းလူမျိုး]] * [[မတူလူမျိုး]] * [[မီရမ်လူမျိုး]] (''မိရမ်၊ မရာ'') * [[မီအဲလူမျိုး]] (''မိအဲ'') * [[မွင်းလူမျိုး]] * [[လူရှည်လူမျိုး]] (''လူရှေ၊ လူရှိုင်း'') * [[လေးမြို့လူမျိုး]] * [[လင်တဲလူမျိုး]] * [[လောက်ထူလူမျိုး]] (''လောက်ကု'') * [[လိုင်လူမျိုး]] (''ဟားခါးချင်း'') * [[လိုင်ဇိုလူမျိုး]] * [[မြို(ခမိ)လူမျိုး]] '' (ဝါကုန်း)'' * [[ထမန်းလူမျိုး]] * [[အနူးလူမျိုး]] * [[အနန်းလူမျိုး]] * [[အူပူလူမျိုး]] (''အုပု'') * [[လျင်းတုလူမျိုး]] (''လျင်းကု'') * [[အရှိုချင်းလူမျိုး]] * [[ရောင်ထုလူမျိုး]] (''ရောင်ကု'') {{columns-end}} ===ဗမာ=== ဗမာလူမျိုးစုကြီးတွင် မျိုးနွယ်စု ၉ ခု ပါဝင်သည်။ {{columns-start|num=2}} * [[ဗမာလူမျိုး]] * [[ထားဝယ်လူမျိုး]] * [[မြိတ်လူမျိုး]] * [[ယောလူမျိုး]] (''ဆော'') * [[ယဘိန်းလူမျိုး]] {{column}} * [[ကဒူးလူမျိုး]] * [[ကနန်းလူမျိုး]] * [[ဆလုံလူမျိုး]] (''မော်ကင်း'') * [[ဖွန်းလူမျိုး]] (''ဖုန်း၊ ဖွန်'') {{columns-end}} ===မွန်=== မွန်လူမျိုးစုကြီးတွင် မျိုးနွယ်စု ၁ ခု ပါဝင်သည်။ * [[မွန်လူမျိုး]] ===ရခိုင်=== ရခိုင်လူမျိုးစုကြီးတွင် မျိုးနွယ်စု ၇ ခုပါဝင်သည်။ {{columns-start|num=2}} * [[ရခိုင်လူမျိုး]] (''အာရကန်'') * [[ကမန်လူမျိုး]] * [[ခမီးလူမျိုး]] * [[ဒိုင်းနက်လူမျိုး]] {{column}} * [[မရမာကြီးလူမျိုး]] * [[မြူလူမျိုး]] * [[သက်လူမျိုး]] {{columns-end}} ===ရှမ်း=== ရှမ်းလူမျိုးစုကြီးတွင် မျိုးနွယ်စု ၃၂ ခု ပါဝင်သည်။ {{columns-start|num=3}} * [[ရှမ်းလူမျိုး]] (''တိုင်း'') * [[ယွန်းလူမျိုး]] (''တိုင်းယွန်း/မြောက်ပိုင်းထိုင်း'') * [[ကွီလူမျိုး]] * [[ဖျင်လူမျိုး]] * [[ယောင်လူမျိုး]] (''မှောင်'') * [[ထနော့လူမျိုး]] (''ဓနော'') * [[ပလေးလူမျိုး]] * [[အဲန်လူမျိုး]] (''အင်'') * [[မုံလူမျိုး]] (''စုံ'') * [[ခမူလူမျိုး]] * [[အာခါလူမျိုး]] (''ကော''၊ ''အီကော'') {{column}} * [[ကိုးကန့်လူမျိုး]] * [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး]] * [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး]] (''ခွန်'') * [[တောင်ရိုးလူမျိုး]] * [[ဓနုလူမျိုး]] * [[ပလောင်လူမျိုး]] * [[မြောင်ဇီးလူမျိုး]] * [[ယင်းကျားလူမျိုး]] * [[ယင်းနက်လူမျိုး]] * [[ရှမ်းကလေးလူမျိုး]] (''တိုင်းနွဲ့'') * [[ရှမ်းကြီးလူမျိုး]] (''တိုင်းလုံ'') {{column}} * [[လားဟူလူမျိုး]] * [[အင်းသားလူမျိုး]] * [[အိုက်ဆွယ်လူမျိုး]] * [[ပအိုဝ်းလူမျိုး]] (''တောင်သူ၊ ကရင်မည်း'') * [[တိုင်းလွယ်လူမျိုး]] * [[တိုင်းလျမ်လူမျိုး]] (''ရှမ်းနီ''၊ ''တိုင်းလိုင်'') * [[တိုင်းလုံလူမျိုး]] * [[တိုင်းလေ့လူမျိုး]] (''လိရှမ်း'') * [[မိုင်းသာလူမျိုး]] (''အာချန်'') * [[မောရှမ်းလူမျိုး]] * [[ဝလူမျိုး]] {{columns-end}} ==အသိအမှတ်မပြုထားသော မျိုးနွယ်စုများ== မြန်မာအစိုးရ၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စု ၁၃၅ မျိုးတွင် မပါဝင်သော အစိုးရမှ အသိအမှတ်မပြုထားသည့် မျိုးနွယ်စုများလည်း ရှိသေးသည်။ * [[အင်္ဂလိပ်-ဗမာ လူမျိုး]] ([[:en:Anglo-Burmese people]]) * [[မြန်မာပြည်ရှိ တရုတ်လူမျိုး|ဗမာတရုတ်လူမျိုး]] * [[ပန်းသေးလူမျိုး]] ([[:en:Panthay]])<ref>{{cite news |last1=Mullins |first1=Jeremy |last2=Aye |first2=Mon Mon |date=30 March 2014 |title=Panthay Muslims protect their name |url=http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/mandalay-upper-myanmar/9998-panthay-muslims-protect-their-name.html |work=Myanmar Times |access-date=30 May 2017 |archive-date=23 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170523083610/http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/mandalay-upper-myanmar/9998-panthay-muslims-protect-their-name.html |url-status=live }}</ref> * [[ဗမာအိန္ဒိယလူမျိုး]] ([[:en:Burmese Indians]])<ref>[https://books.google.com/books?id=ofo3H1cWp6IC&pg=PA40 Tracing an Indian Diaspora: Contexts, Memories, Representations – Google Books<!-- Bot generated title -->]</ref> * [[တောင်သားလူမျိုး]] * [[ဗမာဂေါ်ရခါးလူမျိုး]] ([[:en:Burmese Gurkha]]) * [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မီဇိုလူမျိုးများ|ဗမာမီဇိုလူမျိုးများ]] * [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဂျူးလူမျိုးများ|ဂျူးလူမျိုးများ]] * [[ပသီ|ပသီလူမျိုး]] * [[ရိုဟင်ဂျာလူမျိုး]] ==တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုစာရင်း သမိုင်းကြောင်း== မြန်မာနိုင်ငံတွင် နိုင်ငံတော်အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု စာရင်းနှင့် သတ်မှတ်ချက်များသည် ခေတ်အဆက်ဆက် အစိုးရများ၏ နိုင်ငံရေးဦးတည်ချက်များ၊ သန်းခေါင်စာရင်း ကောက်ယူမှုများနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်များအပေါ် မူတည်၍ သိသာစွာ ပြောင်းလဲမှုများ ရှိခဲ့သည်။ လူမျိုးစုများကို စနစ်တကျ စာရင်းကောက်ယူမှုသည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် ၁၉၃၁ ခုနှစ် အိန္ဒိယ-မြန်မာ သန်းခေါင်စာရင်းမှ စတင်ခဲ့ပြီး ထိုစဉ်က လူမျိုးရေးလက္ခဏာထက် ပြောဆိုသည့် ဘာသာစကားကိုသာ အဓိကထား၍ အုပ်စုဖွဲ့ခဲ့ရာ ဘာသာစကားကွဲပြားမှုပေါင်း ၁၃၀ ကျော်ကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|title=Census of India, 1931, Volume XI: Burma|publisher=Government of India|year=1933|url=https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/1931-Census-Report.pdf}}</ref> <ref>[https://www.tni.org/files/download/bpb_13.pdf Ethnicity without Meaning, Data without Context: The 2014 Census, Identity and Citizenship in Burma/Myanmar (PDF)]</ref> <ref>[https://www.tni.org/files/publication-downloads/bpb16_web_16092015.pdf Myanmar Policy Briefing No. 16: Ethnic Politics and the 2015 Elections in Myanmar (PDF)]</ref> လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ဖဆပလအစိုးရလက်ထက် ၁၉၅၃-၁၉၅၄ ခုနှစ် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ သန်းခေါင်စာရင်းတွင် လူမျိုးစုများကို ဆက်လက်ကောက်ယူခဲ့သည်။ ထို့နောက်[[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်| မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ (မဆလ) ]]အစိုးရလက်ထက် ၁၉၇၃ ခုနှစ် ပြည်လုံးကျွတ် သန်းခေါင်စာရင်း မကောက်ယူမီ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ၁၉၇၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်နေ့တွင် “ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက်” ထုတ်ပြန်ကာ တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၄ မျိုးပါဝင်သော စာရင်းကို ပြုစုခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် (Appendix A: List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation, 1972) |url=https://archive.org/details/img-20260806-220345/IMG_20260806_220345.jpg |publisher=ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာန |date=၉ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၇၂ |archive-date=၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |access-date=၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |website=Internet Archive}}</ref> ၁၉၇၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၃ ရက်ထုတ် [[ဗိုလ်တထောင် သတင်းစာ|ဗိုလ်တစ်ထောင် သတင်းစာ]]တွင် “ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၃ မျိုး သန်းခေါင်စာရင်းကောက်ရန်ပြုစုထားပြီး” ဟူသော ခေါင်းစဉ်ဖြင့် အကျယ်တဝင့် ဖော်ပြခဲ့သည်။ အဆိုပါ သတင်းစာပါ ဆောင်းပါးတွင် “နိုင်ငံအတွင်းရှိ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးပေါင်းစုံကို တိုင်းနှင့်ပြည်နယ်များတွင် စနစ်တကျကောက်ယူသွားမည်ဖြစ်ရာ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများစာရင်းကို လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ပြုစုထားသည်” ဟု ရေးသားထားသည်။<ref>{{cite web |title=ဗိုလ်တစ်ထောင် သတင်းစာ (၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၇၃) – ဓာတ်ပုံမိတ္တူ |url=https://archive.org/details/img-20260806-214354 |publisher=ဗိုလ်တစ်ထောင် သတင်းစာ |date=၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၇၃ |archive-date=၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |access-date=၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |website=Internet Archive}}</ref></ref> <ref name="TNI-BPB13">{{cite web|title=Ethnicity without Meaning, Data without Context: The 2014 Census, Identity and Citizenship in Burma/Myanmar|publisher=Transnational Institute|date=February 2014|url=https://www.tni.org/files/download/bpb_13.pdf}}</ref> {| class="wikitable" style="width:100%; margin:auto;" |+ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ရက် ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၄ မျိုးစာရင်းမူရင်း |- ! အမှတ် !! လူမျိုး !! အမှတ် !! လူမျိုး !! အမှတ် !! လူမျိုး !! အမှတ် !! လူမျိုး !! အမှတ် !! လူမျိုး !! အမှတ် !! လူမျိုး |- | ၁။ || [[ဗမာလူမျိုး|မြန်မာ]] || ၂၅။ || [[ဂေါ်ရီလူမျိုး|ဂေါရီ]] || ၄၉။ || [[ယိုးဒယားလူမျိုး|ယိုးဒယား]] || ၇၃။ || [[တရိုးလူမျိုး|တရိုး]] || ၉၇။ || [[ကသည်းလူမျိုး|မယ်တိုင် (ကသဲ)]] || ၁၂၁။ || [[တန်နူးလူမျိုး|တန်နူး (လ်)]] |- | ၂။ || [[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]] || ၂၆။ || [[ဂျင်းဖောလူမျိုး|ဂျိန်းဖော့]] || ၅၀။ || [[မောရှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း]] || ၇၄။ || [[ဆိုင်ဘောင်လူမျိုး|ဆိုင်ဘောင်]] || ၉၈။ || [[အနလူမျိုး|အန]] || ၁၂၂။ || [[မာရင်လူမျိုး|မာရင်]] |- | ၃။ || [[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]] || ၂၇။ || [[ဆတ်စုလူမျိုး|ဆတ်စု]] || ၅၁။ || [[တီးတိန်လူမျိုး|တီးဒင် (ခုတ်တဲ)]] || ၇၅။ || [[ချောင်းကြီးချင်းလူမျိုး|ချောင်းကြီးချင်း]] || ၉၉။ || [[ခေါင်စိုလူမျိုး|ခေါင်စို]] || ၁၂၃။ || [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]] |- | ၄။ || [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] || ၂၈။ || [[အာသန်ကချင်လူမျိုး|အာသန်ကချင်]] || ၅၂။ || [[သထိုးလူမျိုး|သထိုး]] || ၇၆။ || [[လိုင်း-လမ်း-ပိလူမျိုး|လိုင်း-လမ်း-ပိ]] || ၁၀၀။ || [[ချင်းဘူလူမျိုး|ချင်းဘူ]] || ၁၂၄။ || [[မိုင်းအိုလူမျိုး|မိုင်းအို (မျောင်)]] |- | ၅။ || [[ယောလူမျိုး|ယော]] || ၂၉။ || [[ဒူးလန်းလူမျိုး|ဒူးလန်း]] || ၅၃။ || [[ဗစ်သီလူမျိုး|ဗစ်သီ]] || ၇၇။ || [[လမ်း-ပွန်လူမျိုး|လမ်း-ပွန်]] || ၁၀၁။ || [[မွန်လူမျိုး|မွန်-တလိုင်း]] || ၁၂၅။ || [[ယအိုလူမျိုး|ယအို]] |- | ၆။ || [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] || ၃၀။ || [[ကယားလူမျိုး|ကယား]] || ၅၄။ || [[ဇိုလူမျိုး|ဇီ (ယို)]] || ၇၈။ || [[ဝေမတလူမျိုး|ဝေမတ]] || ၁၀၂။ || [[တလိုင်းလူမျိုး|တလိုင်း-ကလိုင်း]] || ၁၂၆။ || [[ရန်လွမ်းလူမျိုး|ရန်(ဂ်)လွမ်း (ရန်(ဂ်)နက်)]] |- | ၇။ || [[ဖုန်းလူမျိုး|ဖုန်း]] || ၃၁။ || [[ပဒေါင်လူမျိုး|ပဒေါင်]] || ၅၅။ || [[စောင်ဆဲလူမျိုး|စောင်ဆဲ (တောင်ကြား)]] || ၇၉။ || [[တောင်သားလူမျိုး|တောင်သား]] || ၁၀၃။ || [[လာဟူလူမျိုး|လာဟူး]] || ၁၂၇။ || [[ရန်ဆတ်လူမျိုး|ရန်(ဂ်)ဆတ် (ရန်(ဂ်)ကြား)]] |- | ၈။ || [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] || ၃၂။ || [[ယင်းဘော်လူမျိုး|ယင်းဘော်]] || ၅၆။ || [[ဇီရင်လူမျိုး|ဇီရင် (ဇီနေဂ်)]] || ၈၀။ || [[အရှိုလူမျိုး|အရှိ (ရှိ)]] || ၁၀၄။ || [[လီလိုလူမျိုး|လီလို]] || ၁၂၈။ || [[ဓနောလူမျိုး|ဓနော]] |- | ၉။ || [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]] || ၃၃။ || [[ကဲခိုလူမျိုး|ကဲခို]] || ၅၇။ || [[ခွန်လူမျိုး|ခွန်]] || ၈၁။ || [[ချင်းဘုံလူမျိုး|ချင်းဘုံ]] || ၁၀၅။ || [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူး (လီရှော)]] || ၁၂၉။ || [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]] |- | ၁၀။ || [[အဇီးလူမျိုး|အက်စီ]] || ၃၄။ || [[ကဲဘားလူမျိုး|ကဲဘား]] || ၅၈။ || [[လူရှိုင်းလူမျိုး|လူရှိုင်း]] || ၈၂။ || [[မန်းလူမျိုး|မန်း]] || ၁၀၆။ || [[ကွီလူမျိုး|ကွီ]] || ၁၃၀။ || [[ဝလူမျိုး|ဝ]] |- | ၁၁။ || [[လရှီလူမျိုး|လရှီ]] || ၃၅။ || [[မနူမနောလူမျိုး|မနမနော]] || ၅၉။ || [[ဟောလဒိုလူမျိုး|ဟောလဒို (ပုန်းဒို)]] || ၈၃။ || [[ယင်းဒုလူမျိုး|ယင်းဒု]] || ၁၀၇။ || [[ကော်လူမျိုး|ကော်]] || ၁၃၁။ || [[တိုင်းလွယ်လူမျိုး|တိုင်းလွယ်]] |- | ၁၂။ || [[မရူလူမျိုး|မရူ]] || ၃၆။ || [[ယင်းတလဲလူမျိုး|ယင်းတလဲ]] || ၆၀။ || [[နန်ဂိတ်လူမျိုး|နန်ဂိတ် (နန်ယက်)]] || ၈၄။ || [[ဆင်သန်းလူမျိုး|ဆင်သန်း (ဂ်)]] || ၁၀၈။ || [[အာခါလူမျိုး|အခါ]] || ၁၃၂။ || [[အင်လူမျိုး|အင်]] |- | ၁၃။ || [[မိုင်းသာလူမျိုး|မိုင်းသာ]] || ၃၇။ || [[ပရဲလူမျိုး|ပရဲ]] || ၆၁။ || [[တာရွှန်းလူမျိုး|တာရွှန်း (တာရုံ)]] || ၈၅။ || [[ဝီလမ်းနိုင်းလူမျိုး|ဝီလမ်းနိုင်း]] || ၁၀၉။ || [[ပျင်းလူမျိုး|ပျင်း]] || ၁၃၃။ || [[ခမူလူမျိုး|ခမူ]] |- | ၁၄။ || [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] || ၃၈။ || [[ဘရဲလူမျိုး|ဘရဲ (ပဒေါင်းခေါင်းတို)]] || ၆၂။ || [[ခိုင်းရီးလူမျိုး|ခိုင်းရီး]] || ၈၆။ || [[သောလူမျိုး|သော]] || ၁၁၀။ || [[တန်းဆာလူမျိုး|တန်း(ဂ်)ဆာ]] || ၁၃၄။ || [[လမက်လူမျိုး|လမက်]] |- | ၁၅။ || [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်းကြီး]] || ၃၉။ || [[ဇယင်းလူမျိုး|ဇယင်း (ဇယိမ်)]] || ၆၃။ || [[ယဟိုးလူမျိုး|ယဟိုး (ယဟောင်း)]] || ၈၇။ || [[ချင်းမတ်လူမျိုး|ချင်းမတ်]] || ၁၁၁။ || [[ဟုံပါလူမျိုး|ဟုံပါ]] || ၁၃၅။ || [[စုံလူမျိုး|စုံ]] |- | ၁၆။ || [[ချောင်းသားလူမျိုး|ချောင်းသား]] || ၄၀။ || [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း (တိုင်း)]] || ၆၄။ || [[မွမ်းလံလူမျိုး|မွမ်းလံ]] || ၈၈။ || [[ချင်းပုံးလူမျိုး|ချင်းပုံး]] || ၁၁၂။ || [[တာအို-ခွန်လူမျိုး|တာအို-ခွန်]] || ၁၃၆။ || [[မေလလူမျိုး|မေလ]] |- | ၁၇။ || [[စကောကရင်လူမျိုး|စကော]] || ၄၁။ || [[ထိုင်းလမ်လူမျိုး|ထိုင်းလမ်]] || ၆၅။ || [[ချွတ်ဆင်လူမျိုး|ချွတ်ဆင် (မ)]] || ၈၉။ || [[မရီလူမျိုး|မရီ]] || ၁၁၃။ || [[ခွန်ပန်းလူမျိုး|ခွန်ပန်း (ဂ်)]] || ၁၃၇။ || [[ဆလုံလူမျိုး|ဆလုံ]] |- | ၁၈။ || [[ပိုးကရင်လူမျိုး|ပိုး]] || ၄၂။ || [[ခွန်လူမျိုး|ခွန် (ဂုံ)]] || ၆၆။ || [[လျှင်တဲလူမျိုး|လျှင်တဲ]] || ၉၀။ || [[ခမီလူမျိုး|အောက်ခမီ]] || ၁၁၄။ || [[နန်းခန်လူမျိုး|နန်း(ဂ်)-ခန်(ရဗစ်)]] || ၁၃၈။ || [[စစ်တကောင်းလူမျိုး|ရခိုင်-စစ်တကောင်း]] |- | ၁၉။ || [[ပကူးလူမျိုး|ပကူး]] || ၄၃။ || [[လူးလူမျိုး|လူး]] || ၆၇။ || [[ဟားခါးလူမျိုး|လိုဒ် (ဟာခါး)]] || ၉၁။ || [[ခမီးလူမျိုး|အရှိုင်းခမီး]] || ၁၁၅။ || [[ကဒူးလူမျိုး|ကဒူး]] || ၁၃၉။ || [[မြန်မာမွတ်စလင်|မြန်မာ-မူဆလင်]] |- | ၂၀။ || [[မွန်းနီးပွားလူမျိုး|မွန်းနီးပွား]] || ၄၄။ || [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်း (လာအို)]] || ၆၈။ || [[ဇိုတောင်းလူမျိုး|ဇိုတောင်း (ဗိုတန်းဂ်)]] || ၉၂။ || [[ကျောက်ခနန်လူမျိုး|ကျောက်ခနန်]] || ၁၁၆။ || [[ကဏန်းလူမျိုး|ဂဏန်း]] || ၁၄၀။ || [[ကမန်လူမျိုး|ရခိုင်-ကမန်]] |- | ၂၁။ || [[ဘွဲ့လူမျိုး|ဘွဲ့]] || ၄၅။ || [[ရှမ်းတရုတ်လူမျိုး|ရှမ်းတရုတ်]] || ၆၉။ || [[လောက်တူလူမျိုး|လောက်တူ]] || ၉၃။ || [[လဲဒုလူမျိုး|လဲဒု]] || ၁၁၇။ || [[သက်လူမျိုး|ဆပ် (သက်)]] || ၁၄၁။ || [[မြေဒူးလူမျိုး|မြေဒူး]] |- | ၂၂။ || [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း(တောင်သူ)]] || ၄၆။ || [[ဒရဲလူမျိုး|ဒရဲ]] || ၇၀။ || [[မာရလူမျိုး|မာရ (မိရန်)]] || ၉၄။ || [[ဆစ်တုလူမျိုး|ဆစ်တု]] || ၁၁၈။ || [[တမန်လူမျိုး|တမန်]] || ၁၄၂။ || [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ အိန္ဒိယလူမျိုးများ|အခြား မြန်မာ-အိန္ဒိယများ]] |- | ၂၃။ || [[ကရင်ဖြူလူမျိုး|ကရင်ဖြူ]] || ၄၇။ || [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန်းထီးရှမ်း]] || ၇၁။ || [[မတူလူမျိုး|မတူး (ဝိ)]] || ၉၅။ || [[လပ်ခါလူမျိုး|လပ်ခါ (ရှမ်းဒု)]] || ၁၁၉။ || [[မလင်းလူမျိုး|မလင်း]] || ၁၄၃။ || [[မြန်မာအင်္ဂလိပ်ကပြား|မြန်မာ-အင်္ဂလိပ်]] |- | ၂၄။ || [[ပလေချီလူမျိုး|ပလေချီ]] || ၄၈။ || [[ရှမ်းဗမာလူမျိုး|ရှမ်းမြန်မာ]] || ၇၂။ || [[တမာန်လူမျိုး|တမာန် (ဂ်)]] || ၉၆။ || [[ကျောလူမျိုး|ကျော]] || ၁၂၀။ || [[ခမီးလူမျိုး|ခမန်း-မမ်(ခ)မို]] || ၁၄၄။ || [[မြန်မာတရုတ်လူမျိုး|မြန်မာ-တရုတ်]] |} ထို့နောက် ၁၉၈၂ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံသားဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းပြီးနောက် ၁၉၈၃ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း ကောက်ယူချိန်တွင် မဆလပါတီ ဗဟိုကော်မတီဌာနချုပ်၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုရေးရာကော်မတီက ယခင် ၁၄၃ မျိုးစာရင်းကို အမည်ကွဲများ ပေါင်းစည်းပယ်ဖျက်ကာ ပြန်လည်စိစစ်ခဲ့သဖြင့် ယနေ့ခေတ် တရားဝင်အသုံးပြုနေသော "၁၃၅ မျိုး" စာရင်းအဖြစ်သို့ လျော့ကျသွားခဲ့သည်။ယင်းစာရင်းကို ၂၀၁၄ ခုနှစ် ပြည်လုံးကျွတ် သန်းခေါင်စာရင်း အပါအဝင် နောက်ဆက်တွဲ အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ စာရင်းဇယားများတွင်လည်း ဆက်လက် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအစောပိုင်းတွင် ယခင် ၁၄၄/၁၄၃ မျိုးစာရင်းများကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်၍ ယနေ့ တရားဝင်အသုံးပြုနေသော "တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၃၅ မျိုး" စာရင်းကို အစိုးရက အသုံးပြုလာခဲ့သည်။<ref>{{cite book |title=Ethnicity without Meaning, Data without Context: The 2014 Census, Identity and Citizenship in Burma/Myanmar |publisher=Transnational Institute |year=2014 |url=https://www.tni.org/files/download/bpb_13.pdf}}</ref><ref>{{cite web |title=Focus on Myanmar: An Introduction to Minority Rights |publisher=Minority Rights Group International |url=https://www.minorityrightsmyanmar.org/en/2-focus-on-myanmar}}</ref><ref>{{cite journal |last=Cheesman |first=Nick |title=How in Myanmar “National Races” Came to Surpass Citizenship and Exclude Rohingya |url=https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Nick-Cheesman.pdf}}</ref> ==လူမျိုးတစ်ရာတစ်ပါး== မြန်မာ့သမိုင်းအစဉ်အလာကို လေ့လာရာတွင် ယနေ့ခေတ် တရားဝင် ပြဋ္ဌာန်းထားသော "တိုင်းရင်းသား (၁၃၅) မျိုး" စာရင်းအပြင်၊ ရှေးမြန်မာမင်းများ လက်ထက်ကတည်းက အစဉ်အဆက် လက်ခံမှတ်သားခဲ့ကြသည့် "လူမျိုးတစ်ရာတစ်ပါး (၁၀၁ မျိုး)" ဟူသော သမိုင်းဝင် လူမျိုးစုခွဲခြားမှုစနစ် တစ်ရပ်ကိုပါ စိတ်ဝင်စားဖွယ် တွေ့ရှိရသည်။ ဤသတ်မှတ်ချက်သည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် (၁၆ ရာစုမှ ၁၉ ရာစုအတွင်း) ကာလများ၌ အထင်ရှားဆုံးနှင့် အကျယ်ပြန့်ဆုံး အသုံးပြုခဲ့သော ရိုးရာသတ်မှတ်ချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် အချိန်ကာလကို အတိအကျ သတ်မှတ်ရန် ခက်ခဲသော်လည်း၊ ကုန်းဘောင်ခေတ် စာပေကျမ်းဂန်များနှင့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများတွင် ဤအယူအဆကို အခိုင်အမာ မှတ်တမ်းတင်ထားကြောင်း သမိုင်းသုတေသနများက ဖော်ပြသည်။ ဤ "လူမျိုး (၁၀၁) ပါး" စာရင်းသည် ခေတ်သစ် သန်းခေါင်စာရင်းများကဲ့သို့ သိပ္ပံနည်းကျ ကောက်ယူထားခြင်းမျိုး မဟုတ်ဘဲ၊ ရှေးခေတ် မြန်မာပညာရှိများက ၎င်းတို့ သိရှိထိတွေ့ဖူးသမျှသော ပြည်တွင်းပြည်ပမှ လူမျိုးများကို ပထဝီနိုင်ငံရေး ရှုထောင့်မှနေ၍ စနစ်တကျ စုစည်းမှတ်တမ်းတင်ထားသည့် မြန်မာ့ရိုးရာ လောကအမြင်တစ်ရပ်သာ ဖြစ်ပေသည်။ စွယ်စုံကျော်ထင်ကျမ်း၊ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းနှင့် လောကဟိတရာသီကျမ်း အစရှိသည့် ရှေးဟောင်းမှတ်တမ်းများတွင် ဤလူမျိုး (၁၀၁) ပါးကို [[ဗမာလူမျိုး|မြန်မာ]]၊ တလိုင်း (မွန်)၊ ရှမ်းနှင့် ကုလား ဟူ၍ အဓိက အုပ်စုကြီးလေးစုဖြင့် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite book | author = ကိုယော (ဘောဂဗေဒ) | title = နှောင်းခေတ်ဟောင်းက “လောင်းရှည်” (သို့မဟုတ်) ယောရွှေပြည်က ပုဂံ (ပထမအကြိမ်) | publisher = စာပေဗိမာန် | year = ၂၀၁၅ | chapter = အခန်း ၃ | page = ၁၄ | url = http://www.highlightcomputer.com/%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9A%E1%80%B1%E1%80%AC-%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%9F%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%8A%E1%80%BA(%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7)%E1%80%9A%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%9B%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%95%E1%80%AF%E1%80%82%E1%80%B6.pdf }}</ref> <ref>{{Cite book | author = ရွှေတောင်မြို့ ကျီးသဲလေးထပ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး | title = စွယ်စုံကျော်ထင်ကျမ်း | publisher = ခင်ချိုထွန်းစာပေ | year = ၂၀၀၂ | page = ၇၅၈ | url = https://drive.google.com/file/d/0Bwl_hA7bJaAeYzhkNjQ0ZGQtMTY2Ni00MDJmLTg3MjEtYzU4MTA0Nzg3Y2I4/view?usp=drivesdk&resourcekey=0-Sk4rOleH0WlQvnt_m1X49g }}</ref> <ref>{{Cite book | author = ဆရာကြီး ဦးဘိုးမြစ် | title = လောကဟိတရာသီကျမ်း | edition = ဆဋ္ဌမအကြိမ် | publisher = တိုင်းလင်းစာပေ | year = ၁၉၉၉ | page = ၂၈၀ | url = https://drive.google.com/file/d/1ii_hn-ABmJp-N4RUIfESmjLfqb1l7RvM/view }}</ref> {| class="wikitable" style="width:100%; margin:auto;" |+ လူမျိုး ၁၀၁ ပါး (ပုဂံမူမှ) |- ! အမှတ် !! လူမျိုး !! အမှတ် !! လူမျိုး !! အမှတ် !! လူမျိုး !! အမှတ် !! လူမျိုး !! အမှတ် !! လူမျိုး !! အမှတ် !! လူမျိုး |- | ၁။ || [[ဗမာလူမျိုး|မြန်မာ]] || ၁၈။ || [[တနင်္သာရီလူမျိုး|တနင်္သာရီ]] || ၃၅။ || [[တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်]] || ၅၂။ || [[လင်လူမျိုး|လင်]] || ၆၉။ || [[ဖာရီလူမျိုး|ဖာရီ]] || ၈၆။ || [[ဗောဓိတာရီလူမျိုး|ဗောဓိတာရီ]] |- | ၂။ || [[မွန်လူမျိုး|တလိုင်း]] || ၁၉။ || [[လဝိုက်လူမျိုး|လဝိုက်]] || ၃၆။ || [[တရက်လူမျိုး|တရက်]] || ၅၃။ || [[ယိန်တူလူမျိုး|ယိန်တူ]] || ၇၀။ || [[ချင်အိုလူမျိုး|ချင်အို]] || ၈၇။ || [[မုသရာလူမျိုး|မုသရာ]] |- | ၃။ || [[ဇဝါလူမျိုး|ဇဝါ]] || ၂၀။ || [[ဥရုံလူမျိုး|ဥရုံ]] || ၃၇။ || [[ပုဏ္ဏားလူမျိုး|ပုဏ္ဏား]] || ၅၄။ || [[သထုံလူမျိုး|သထုံ]] || ၇၁။ || [[မြက်လူမျိုး|မြက်]] || ၈၈။ || [[ခြုံလူမျိုး|ခြုံ]] |- | ၄။ || [[ဇောလူမျိုး|ဇော]] || ၂၁။ || [[ကျုံကဲလူမျိုး|ကျုံကဲ]] || ၃၈။ || [[နှောဂါလူမျိုး|နှောဂါ]] || ၅၅။ || [[ကျည်းလူမျိုး|ကျည်း]] || ၇၂။ || [[ဘလောင်လူမျိုး|ဘလောင်]] || ၈၉။ || [[လင်ခိကာလူမျိုး|လင်ခိကာ]] |- | ၅။ || [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်း]] || ၂၂။ || [[ဩဘာလူမျိုး|ဩဘာ]] || ၃၉။ || [[ဇော်တတ်လူမျိုး|ဇော်တတ်]] || ၅၆။ || [[ပန်ထိပ်လူမျိုး|ပန်ထိပ်]] || ၇၃။ || [[မော့ပိဇင်လူမျိုး|မော့ပိဇင်]] || ၉၀။ || [[ကမ်းယံလူမျိုး|ကမ်းယံ]] |- | ၆။ || [[မနုလူမျိုး|မနု]] || ၂၃။ || [[မဟာလ္လကာလူမျိုး|မဟာလ္လကာ]] || ၄၀။ || [[အမည်းတက်လူမျိုး|အမည်းတက်]] || ၅၇။ || [[မာလိန်လူမျိုး|မာလိန်]] || ၇၄။ || [[ပွန်လူမျိုး|ပွန်]] || ၉၁။ || [[တံမြိုင်လူမျိုး|တံမြိုင်]] |- | ၇။ || [[ကုလားလူမျိုး|ကုလား]] || ၂၄။ || [[ဖင်ဇာလူမျိုး|ဖင်ဇာ]] || ၄၁။ || [[တောင်လာလူမျိုး|တောင်လာ]] || ၅၈။ || [[သုဝဏ္ဏလူမျိုး|သုဝဏ္ဏ]] || ၇၅။ || [[ကျန်လူမျိုး|ကျန်]] || ၉၂။ || [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]] |- | ၈။ || [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] || ၂၅။ || [[နသဲလူမျိုး|နသဲ]] || ၄၂။ || [[ရာန်မာန်လူမျိုး|ရာန်မာန်]] || ၅၉။ || [[ဇော်ဂီလူမျိုး|ဇော်ဂီ]] || ၇၆။ || [[လင်တောင်လူမျိုး|လင်တောင်]] || ၉၃။ || [[ကျုံဇင်လူမျိုး|ကျုံဇင်]] |- | ၉။ || [[ပိဏ္ဍရာလူမျိုး|ပိဏ္ဍရာ]] || ၂၆။ || [[အင်ကျယ်လူမျိုး|အင်ကျယ်]] || ၄၃။ || [[တောင်သူလူမျိုး|တောင်သူ]] || ၆၀။ || [[လဟက်လူမျိုး|လဟက်]] || ၇၇။ || [[ခြေငတ်လူမျိုး|ခြေငတ်]] || ၉၄။ || [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] |- | ၁၀။ || [[သောက္ကတဲလူမျိုး|သောက္ကတဲ]] || ၂၇။ || [[ပုံသတာလူမျိုး|ပုံသတာ]] || ၄၄။ || [[သျှူလူမျိုး|သျှူ]] || ၆၁။ || [[ပေါက္ကံလူမျိုး|ပေါက္ကံ]] || ၇၈။ || [[ဗောဓိလူမျိုး|ဗောဓိ]] || ၉၅။ || [[သွက်လူမျိုး|သွက်]] |- | ၁၁။ || [[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]] || ၂၈။ || [[အထာလူမျိုး|အထာ]] || ၄၅။ || [[လင်ဇောလူမျိုး|လင်ဇော]] || ၆၂။ || [[ကံစက်လူမျိုး|ကံစက်]] || ၇၉။ || [[စင်ကျဲလူမျိုး|စင်ကျဲ]] || ၉၆။ || [[လာဟူလူမျိုး|လဟူ]] |- | ၁၂။ || [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] || ၂၉။ || [[မိဉ္ဇာလူမျိုး|မိဉ္ဇာ]] || ၄၆။ || [[တကြည်လူမျိုး|တကြည်]] || ၆၃။ || [[လလူမျိုး|လ]] || ၈၀။ || [[ပန်းသေးလူမျိုး|ပန်းသေး]] || ၉၇။ || [[လယောက်လူမျိုး|လယောက်]] |- | ၁၃။ || [[ယိုးဒယားလူမျိုး|ယိုးဒယား]] || ၃၀။ || [[ယပါလူမျိုး|ယပါ]] || ၄၇။ || [[ထရွေးလူမျိုး|ထရွေး]] || ၆၄။ || [[သူယောင်လူမျိုး|သူယောင်]] || ၈၁။ || [[ရေမီးလူမျိုး|ရေမီး]] || ၉၈။ || [[လင်သက်လူမျိုး|လင်သက်]] |- | ၁၄။ || [[ကသည်းလူမျိုး|ကသည်း]] || ၃၁။ || [[မြုံလူမျိုး|မြုံ]] || ၄၈။ || [[တပသီလူမျိုး|တပသီ]] || ၆၅။ || [[သူလောင်လူမျိုး|သူလောင်]] || ၈၂။ || [[သက်လူမျိုး|သက်]] || ၉၉။ || [[ရှိန်ခိုလူမျိုး|ရှိန်ခို]] |- | ၁၅။ || [[သူဘလူမျိုး|သူဘ]] || ၃၂။ || [[လဝလူမျိုး|လဝ]] || ၄၉။ || [[ပုသီလူမျိုး|ပုသီ]] || ၆၆။ || [[ထိန်လူမျိုး|ထိန်]] || ၈၃။ || [[ရေသုလူမျိုး|ရေသု]] || ၁၀၀။ || [[သရက်လင်လူမျိုး|သရက်လင်]] |- | ၁၆။ || [[ကတူးလူမျိုး|ကတူး]] || ၃၃။ || [[သေရာလူမျိုး|သေရာ]] || ၅၀။ || [[ရေဆူလူမျိုး|ရေဆူ]] || ၆၇။ || [[သူလီလူမျိုး|သူလီ]] || ၈၄။ || [[လင်ထဲလူမျိုး|လင်ထဲ]] || ၁၀၁။ || [[ပုတီးလူမျိုး|ပုတီး]] |- | ၁၇။ || [[ပြော့လူမျိုး|ပြော့]] || ၃၄။ || [[စန္ဒားလူမျိုး|စန္ဒား]] || ၅၁။ || [[ဝိဇေယျလူမျိုး|ဝိဇေယျ]] || ၆၈။ || [[ကံဗိလူမျိုး|ကံဗိ]] || ၈၅။ || [[မျက်နှာမည်းလူမျိုး|မျက်နှာမည်း]] || colspan="2" | |} ===မြန်မာ ၇မျိုး=== [[ဗမာလူမျိုး|ဗြဟ္မာ(မြန်မာ)]]၊ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|တောင်သူ]]၊ ကမ်းယံ၊ [[ယောလူမျိုး|ယော]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]] ===တလိုင်း (ခေါ်) မွန် ၄မျိုး=== တလိုင်း (ခေါ်) မွန် ၄ မျိုးဟု သတ်မှတ်ရာတွင် လူမျိုးကွဲများထက် ၎င်းတို့ အဓိက မှီတင်းနေထိုင်ရာ ဒေသကြီး ၄ ခုကို ကိုယ်စားပြုကာ မွန်သီ၊ မွန်နံ၊ မွန်ည၊ မွန်အား (အချို့ကျမ်းတွင် မွန်တ) ဟူ၍ ရေတွက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ===ရှမ်း ၃၀မျိုး=== ရှမ်း ၃၀ မျိုးဆိုသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများရှိ မျိုးနွယ်စုများကို ရှမ်းအုပ်စုကြီးထဲတွင် ပေါင်းရုံးသတ်မှတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်း ၃၀မျိုးမှာ လင်း၊ သက်၊ ချင်း၊ ဂုဏ်၊ ရင်း၊ ကတူး၊ မြုံ၊ အကျော်၊ ဂင်၊ ရှိန်၊ ဓနု၊ ယူအူ၊ ကရင်၊ ကချင်၊ မနော၊ ဝဇာ၊ မျက်အမည်း၊ ကသည်း၊ ရေမီး ထွက်၊ ကရက်၊ လဝ၊ လင်းကြီး၊ ပန်းလောင်၊ တရက်၊ ယွန်း၊ ရှမ်း၊ လဝိုက်၊ တရုတ်၊ ယိုးဒယား၊ တနဲ ဥပမာအားဖြင့် ကရင်၊ ကချင်၊ ချင်း၊ ဓနု၊ လဝ စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ===ကုလား ၆၀မျိုး=== ရှေးမြန်မာတို့၏ အမြင်တွင် "ကုလား" ဆိုသည်မှာ အိန္ဒိယတိုက်ငယ်သားများ သာမက ပင်လယ်ရပ်ခြားမှ ဝင်ရောက်လာသော အနောက်တိုင်းသား နိုင်ငံခြားသားအားလုံးကို ခြုံငုံခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဤ ကုလား ၆၀မျိုးစာရင်းထဲတွင် သောက္ကတဲ၊ ပုရန္တေ၊ အာသံ၊ ရေသူ၊ ပန်းသေး၊ ပဋိက္ခရား၊ ဘင်္ဂလား၊ ကုလားဖြူ၊ ဘုရင် ဂျီ၊ အာလီ၊ သီဟိုဠ်၊ သိန်း၊ စန္ဒာ၊ မောပါ၊ ဒေကို၊ နောထို၊ စောရာ၊ ပစ္စိမာ၊ ဘောဒ၊ သုတ္တ၊ စင်းကြံ၊ ဦးပြဲ၊ စီနပတ္တံ၊ ပူရံ၊ သင်းတွဲ၊ ဘိလပ်၊ မရမံ၊ ကလံ၊ ကလယ်၊ ပြင်သစ်၊ ဟေရတယ် ဗာရာဏသီ၊ အင်္ဂလိပ်၊ လဟုန်၊ ဒံဒလီ၊ မဒရပ်၊ အင်ကျယ်၊ ကရှုး၊ ဘရှုး၊ လောလီ၊ အာရပ်၊ အာရမ္မဏီ၊ တပသီ၊ ပသီ၊ ဥတ္တရာ၊ လတ္တိတာ၊ ရံမံ၊ စေတုပ်၊ သတ္တဘန်၊ ရတိ၊ ဘိန်းရို၊ မက္ကတီ၊ ဘူလီ မာဒရာဇ၊ အော်လံတစ်၊ အော်လံတေ၊ ယစ်ပလစ်၊ ဟော်ရထော်၊ ဇဂီ၊ ဘရင်ဂီ အစရှိသည့် ကမ္ဘာ့အရပ်ရပ်မှ လူမျိုးများပါ ပါဝင်နေသည်ကို စိတ်ဝင်စားဖွယ် တွေ့ရှိရသည်။ ဤသို့ များပြားလှသော လူမျိုးစုအမည်များကို မျိုးဆက်သစ်များ အလွယ်တကူ မှတ်သားနိုင်ရန်အတွက် ရှေးခေတ်ပညာရှိများက "တစ်ရာတစ်ပါး၊ လူမျိုးများလား မှတ်သားသစ်သစ်၊ ခုနှစ် မြန်မာ၊ တလိုင်းမှာ လေး၊ ရှမ်းရေး သုံးဆယ်..." အစချီသော ကဗျာလင်္ကာများ ဖွဲ့နွဲ့၍ အလွတ်ကျက်မှတ်စေခဲ့သည်။ လင်္ကာ၏ အချိတ်အဆက်များနှင့် လူမျိုးနာမည်များကို ကာရန်ညီညီ စီကုံးထားခြင်းမှာ မြန်မာ့စာပေ၏ ကြွယ်ဝမှုကိုပါ ထင်ဟပ်ပြသနေပါသည်။ အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် "လူမျိုးတစ်ရာတစ်ပါး" စာရင်းသည် ယနေ့ခေတ် မနုဿဗေဒ စံနှုန်းများနှင့် ချိန်ထိုးကြည့်လျှင် တိကျမှု အားနည်းကောင်း အားနည်းနိုင်သော်လည်း၊ ရှေးခေတ် မြန်မာ့လူဘောင်အဖွဲ့အစည်းက ကမ္ဘာကြီးကို မည်သို့ ရှုမြင်ခဲ့သနည်း၊ မည်သည့် လူမျိုးများနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံမှု ရှိခဲ့သနည်း ဆိုသည်ကို လေ့လာနိုင်သော အလွန်တန်ဖိုးရှိသည့် သမိုင်းဝင် အမွေအနှစ်တစ်ခုပင် ဖြစ်ပါတော့သည်။ ===လူမျိုးတစ်ရာတစ်မျိုး မှတ်တမ်းများအကြား ကွဲလွဲချက်များ === ရှေးခေတ် နန်းတွင်းအရာရှိများနှင့် ပညာရှိများအကြားတွင် "လူမျိုးပေါင်း (၁၀၁) မျိုး ရှိသည်" ဟူသော အရေအတွက် သတ်မှတ်ချက်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် လက်ခံထားကြသော်လည်း၊ ယင်းစာရင်း၌ ပါဝင်သော အမည်နာမများနှင့် အမျိုးအစားခွဲခြားပုံများမှာမူ ခေတ်ကာလနှင့် ပြုစုသူအပေါ်မူတည်၍ ကြီးမားစွာ ကွဲလွဲမှုများ ရှိခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရားကြီး၏ ရာဇသတ်ခေါ် အမိန့်တော်တမ်းကြီး (မြန်မာမင်းအုပ်ချုပ်ပုံစာတမ်း) ပါ မှတ်တမ်းများအရ ပုံရွေးဆရာတော်၊ ဝန်ကြီး မဟာမင်းထင်ရာဇာ၊ မဟာမင်းလှသင်္ခယာ၊ နိုင်ငံခြားဝန်ထောက်မင်း အစရှိသည့် ပညာရှိအမတ်များ၏ စာရင်းများအကြား သိသာထင်ရှားသော ကွဲလွဲချက်များကို တွေ့ရှိရသည်။ အထင်ရှားဆုံး ကွဲလွဲချက်မှာ တလိုင်း (ခေါ်) မွန် (၄) မျိုး သတ်မှတ်ရာတွင် ဖြစ်သည်။ စွယ်စုံကျော်ထင်ကျမ်းကဲ့သို့သော အချို့မှတ်တမ်းများက "မွန်တီ၊ မွန်စ (မွန်ည)၊ မွန်နံ၊ မွန်သီ" ဟု အမည်နာမကို အခြေခံသော်လည်း၊ ဝန်ကြီး မဟာမင်းထင်ရာဇာက "တလိုင်းကြီး၊ တလိုင်းငယ်၊ ရှမ်းတလိုင်း၊ ကရင်တလိုင်း" ဟု မျိုးနွယ်စပ်ဆက်မှုကို လည်းကောင်း၊ အချို့ကမူ လူမျိုးအမည်များကို မသုံးဘဲ "သထုံ၊ မုတ္တမ၊ ပဲခူး၊ ပုသိမ်" ဟူ၍ ရာမညဒေသကြီး (၄) ခုကို ပထဝီဝင်အုပ်ချုပ်ရေးအရ လည်းကောင်း အသီးသီး ကွဲလွဲစွာ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ (၇) မျိုးတွင်လည်း "မြန်မာကြီး" နှင့် "မြန်မာငယ်" ဟူ၍ ထပ်မံခွဲခြားမှုများ ရှိသကဲ့သို့၊ ရှမ်း (၃၀) မျိုးတွင်လည်း လူမျိုးစုအမည်နာမများအစား "တောင်ရှမ်း၊ မြောက်ရှမ်း၊ အနောက်ရှမ်း" ဟူ၍ အရပ်မျက်နှာကို အခြေခံခွဲခြားမှုများလည်း ရှိခဲ့သည်။ ပြင်ပနိုင်ငံခြားသားများကို ရည်ညွှန်းသည့် ကုလား (၆၀) မျိုးစာရင်းသည် အမည်အများဆုံး ကွဲလွဲနေသော အုပ်စုဖြစ်ပြီး ပြုစုသူပညာရှိအသီးသီးက မိမိတို့ ကြားဖူးနားဝရှိသော နိုင်ငံခြားသားအမည်များကို လွတ်လပ်စွာ အသံဖလှယ်၍ သတ်မှတ်ခဲ့ကြကြောင်း ပေါ်လွင်သည်။ ထူးခြားချက်အနေဖြင့် ဦးကံသာ၏ အမှတ်အသား မှတ်တမ်းတွင်မူ ယင်းသို့ ၇-၄-၃၀-၆၀ ဟူ၍ အုပ်စုကြီး (၄) စု မခွဲတော့ဘဲ လူမျိုး (၁၀၁) မျိုးစလုံးကို (၁) မှ (၁၀၁) အထိ ဆက်တိုက်ရေတွက်သွားသည့် လုံးဝကွဲပြားသော စနစ်တစ်ရပ်ကို အသုံးပြုထားသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ <ref>''မြန်မာမင်းအုပ်ချုပ်ပုံစာတမ်းနှင့် ဘိုးတော်ဘုရားကြီး၏ ရာဇသတ်ခေါ်သော အမိန့်တော်တမ်းကြီး (ဒုတိယပိုင်း)'' (၁၉၆၅)၊ ရန်ကုန်မြို့: ဗဟိုပုံနှိပ်တိုက်။ [https://drive.google.com/file/d/17aXNGirQTBIASd4nTPG0WMa--tlsU9ul/view?usp=drivesdk]</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] 0a1grkhmmims0dir2p9kxcxto72v6vx 1047743 1047742 2026-08-09T17:10:12Z Myanmar Wik 103978 /* တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုစာရင်း သမိုင်းကြောင်း */ 1047743 wikitext text/x-wiki [[File:Ethnolinguistic map of Burma 1972 my.svg|350px|thumb|မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမျိုးနှင့် ဘာသာဗေဒပြ မြေပုံ]] [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် နိုင်ငံတော်အစိုးရက အသိအမှတ်ပြုထားသော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စု ၁၃၅ မျိုးရှိသည်။ ယင်းတို့ကို အဓိကလူမျိုးစုကြီးရှစ်ခုအဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း အုပ်စုခွဲထားသည်။<ref name="pyithu">{{Cite web |title=တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးနှင့်ပတ်သက်၍ မည်သည့်အစိုးရလက်ထက်တွင် စာရင်းပြုစုပြီး ရရှိလာခဲ့သည်နှင့် စပ်လျဉ်းသည့်မေးခွန်း |url=https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 |accessdate=3 February 2020 |archivedate=3 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200203155307/https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 }}</ref> # [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]] # [[ကယားလူမျိုး|ကယား]] # [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] # [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]] # [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] # [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] # [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] # [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]<ref>[http://www.myanmar.gov.mm/ministry/hotel/fact/race.htm Retrieved from Myanmar Ministry of Hotels and Tourism webpage at] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071220174829/http://www.myanmar.gov.mm/ministry/hotel/fact/race.htm |date=20 December 2007 }}</ref> ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့ထုတ် လုပ်သားပြည်သူ နေ့စဉ်သတင်းစာတွင် ယင်းလူမျိုးစုစာရင်းများမှာ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ပြုစုခဲ့သော သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူမျိုးစုစာရင်းအခြေခံ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၃-၁၉၅၄ ခုနှစ် လူမျိုးစုစာရင်းအရလည်းကောင်း၊ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်ရှိ ရှေးဟောင်းစာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှုရုံး၏ အကြံပြုချက်နှင့် ယင်းနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းကော်မရှင်၏ အကြံပေးချက်အရလည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်ပါတီ ဗဟိုကော်မတီဌာနချုပ် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုရေးရာကော်မတီ၏ ညှိနှိုင်းပေးချက်အရ လည်းကောင်း လူမျိုးစုစာရင်းများကို အချိန်ယူပြုစုခဲ့ကြပြီး ၁၉၈၃ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref name="pyithu"/> "အဓိကလူမျိုးစုကြီးများ" ကို ပြောဆိုကြသော ဘာသာစကား သို့မဟုတ် တိုင်းရင်းသားနှီးနွယ်မှုများထက် နေထိုင်ရာဒေသအလိုက် အုပ်စုခွဲထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဥပမာ ရှမ်းလူမျိုးစုကြီးတွင် မတူညီသော ဘာသာစကားအုပ်စု လေးခုရှိ ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုသုံးနှုန်းကြသော တိုင်းရင်းသား ၃၃ မျိုးပါဝင်သည်။<ref>{{cite web |url=http://myanmartravelinformation.com/mti-myanmar-people/index.htm |title=Archived copy |accessdate=2007-12-14 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100609072939/http://myanmartravelinformation.com/mti-myanmar-people/index.htm |archivedate=9 June 2010 |df=dmy-all }}</ref> ထို့အပြင် အသိအမှတ် မပြုထားသော အခြား လူမျိုးစုများလည်း ရှိနေပြီး အများဆုံးမှာ [[မြန်မာပြည်ရှိ တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်မြန်မာလူမျိုးများ]]နှင့် ပန်းသေးလူမျိုးများ (ယင်းနှစ်စုသည် လူဦးရေ၏ ၃%)၊ အိန္ဒိယမြန်မာနွယ်များ (လူဦးရေ၏ ၂%)၊ အင်္ဂလိပ်မြန်မာနွယ်များနှင့် ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ နောက်ဆုံးအုပ်စုနှစ်ခုအတွက် တိကျသော တရားဝင်စာရင်းထုတ်ပြန်ချက် မရှိသော်လည်း အင်္ဂလိပ်မြန်မာနွယ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းတွင် ၅၂,၀၀၀ ခန့်နှင့် နိုင်ငံပြင်ပတွင် ၁.၆ သန်းခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ {{bar box |width=35em |barwidth=150px |title=မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူမျိုးစုများ အချိုး (အကြမ်းဖျင်းခန့်မှန်း) |titlebar=#ddd |bars= {{bar percent|[[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]|orange|68.00}} {{bar percent|[[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]|blue|9.00}} {{bar percent|[[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]|green|7.00}} {{bar percent|[[မြန်မာပြည်ရှိ တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်]]|purple|2.50}} {{bar percent|[[မွန်လူမျိုး|မွန်]]|red|2.00}} {{bar percent|[[ကယားလူမျိုး|ကယား]]|lime|1.83}} {{bar percent|[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]|yellow|1.7}} {{bar percent|[[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]|black|1.50}} {{bar percent|[[အိန္ဒိယ-ဗမာနွယ်များ|အိန္ဒိယ]]|violet|1.25}} {{bar percent|[[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]၊ [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]၊<br/>[[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]နှင့် [[ပလောင်လူမျိုး]]များ အပါအဝင်<br/>အခြားအုပ်စုများ|cyan|4.50}} }} ==တရားဝင် အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများ== အောက်ပါတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသော မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများ ဖြစ်သည်။<ref name="pyithu"/><ref>{{cite news|last=Gamanii|title=135: Counting Races in Burma|url=http://www.shanland.org/index.php?option=com_content&view=article&id=4965:135-counting-races-in-burma&catid=115:opinions&Itemid=308|accessdate=26 August 2013|newspaper=Shan Herald|date=25 September 2012|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20140509103524/http://www.shanland.org/index.php?option=com_content&view=article&id=4965:135-counting-races-in-burma&catid=115:opinions&Itemid=308|archivedate=9 May 2014|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite web |title=Composition of the Different Ethnic Groups |url=http://www.embassyofmyanmar.be/ABOUT/ethnicgroups.htm |accessdate=3 February 2020 |archivedate=10 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200410075744/https://www.embassyofmyanmar.be/ABOUT/ethnicgroups.htm }}</ref> ===ကချင်=== ကချင်လူမျိုးစုကြီးတွင် မျိုးနွယ်စု ၁၂ ခု ပါဝင်သည်။ {{columns-start|num=2}} * [[ကချင်လူမျိုး]] * [[ထရုမ်းလူမျိုး]] * [[ဒလောင်လူမျိုး]]<ref name=autogenerated1>{{Cite web |url=http://www.ethnologue.com/ |title=Ethnologue |access-date=1 May 2006 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013215305/http://www.ethnologue.com/show_lang_family.asp?code=haw |url-status=live }}</ref> * [[ဂျိန်ဖော့လူမျိုး|ဂျိမ်းဖောလူမျိုး]] (''သိန်းပေါ်၊ ဂျင်းဖော'') * [[ဂေါ်ရီလူမျိုး]] (''ဂေါ်ရစ်'')<ref name=autogenerated1 /> * [[ခါ့ခူးလူမျိုး]] (''ခခု'') {{column}} * [[ဒူးလင်းလူမျိုး]] (''ဒူးလန်း'')<ref name=autogenerated1 /> * [[လော်ဝေါ်လူမျိုး]] (''မရူ၊ လော်ဂေါ်'') * [[ရဝမ်လူမျိုး]] * [[လရှီလူမျိုး]] (''လာချိဒ်'') * [[အဇီးလူမျိုး]] (''ဇိုင်ဝါး'') * [[လီဆူလူမျိုး]] {{columns-end}} ===ကယား=== ကယားလူမျိုးစုကြီးတွင် မျိုးနွယ်စု ၉ ခု ပါဝင်သည်။{{noteTag|name=kayah|group=kayah|The source of this list is the nine captions from an unscientific Italian book, using Italian spelling.}}<ref>{{cite book |last1=Manna |first1=Paolo |title=I Ghekù, tribù cariana della Birmania orientale {{!}} WorldCat.org |date=1902 |publisher=Tipografia pontificia S. Giuseppe |location=Milan |url=https://search.worldcat.org/title/I-Gheku-tribu-cariana-della-Birmania-orientale/oclc/46932249 |access-date=30 September 2024 |language=en}}</ref> {{columns-start|num=2}} * [[ကယားလူမျိုး]] (''ကရင်နီ'') * [[ဇယိန်လူမျိုး]] (''ကယန်း လထာ'') * [[ကယန်းလူမျိုး]] (''ပဒေါင်'') * [[ဂေခိုလူမျိုး]] (''ကယန်းကယ်ခို'') * [[ဂေဘားလူမျိုး]] {{column}} * [[ပရဲလူမျိုး]] (''ကယော၊ ကယော်'') * [[မနူမနောလူမျိုး]] (''မနုမနော'') * [[ယင်းတလဲလူမျိုး]] * [[ယင်းဘော်လူမျိုး]] {{columns-end}} {{noteFoot|group=kayah}} ===ကရင်=== ကရင်လူမျိုးစုကြီးတွင် မျိုးနွယ်စု ၁၁ ခု ပါဝင်သည်။ {{columns-start|num=2}} * [[ကရင်လူမျိုး]] * [[ကရင်ဖြူလူမျိုး]] (''ဂေဘားကရင်'') * [[ပလေကီးလူမျိုး]] (''ပလေချီး'') * [[မွန်ကရင်လူမျိုး]] (''စာဖြူ'')<ref name=autogenerated1 /> * [[စကောကရင်လူမျိုး]] * [[တလှေပွာလူမျိုး]] (''တလှေပွား'')<ref name=autogenerated1 /> {{column}} * [[ပကူးလူမျိုး]] * [[ဘွဲလူမျိုး]] * [[မောနေပွားလူမျိုး]] * [[မိုးပွလူမျိုး]] (''မိုးပွား'')<ref name=autogenerated1 /> * [[ပိုးကရင်လူမျိုး]] (''ရှို'') {{columns-end}} ===ချင်း=== ချင်းလူမျိုးစုကြီးတွင် မျိုးနွယ်စု ၅၃ ခု ပါဝင်သည်။ {{columns-start|num=3}} * [[ချင်းလူမျိုး]] * [[ကသည်းလူမျိုး]] (''မေ့ထေး''၊ ''မယ်တိုင်''<ref name="pyithu"/>) * [[ဆလိုင်းလူမျိုး]] * [[ကလင်ကော့လူမျိုး]] (''လူရှေ''၊ ''လုရှေ'') * [[ခမီလူမျိုး]] * [[ခေါနိုးလူမျိုး]] * [[ခေါင်စိုလူမျိုး]] * [[ခေါင်ဆိုင်ချင်းလူမျိုး]] * [[ခွာဆင်းမ်လူမျိုး]] * [[ခွန်လီလူမျိုး]] (''ဆင်မ်'') * [[ဂန်တဲ့လူမျိုး]] * [[ဂွေးတဲလူမျိုး]] * [[ငွန်းလူမျိုး]] * [[ဆီစာန်လူမျိုး]]<ref name=autogenerated1 /> * [[ဆင်တန်လူမျိုး]] * [[ဆိုင်းဇန်လူမျိုး]] (''ဆိုင်းတန်'') {{column}} * [[ဇာဟောင်လူမျိုး]] (''ဇာတောင်'') * [[ဇိုတုံးလူမျိုး]] * [[ဇိုဖေလူမျိုး]] * [[ဇိုလူမျိုး]] * [[ဇန်ညှပ်လူမျိုး]] * [[တပေါင်လူမျိုး]] * [[တီးတိန်လူမျိုး]] (''တဲဒင်မ်'') * [[တေဇန်လူမျိုး]] * [[တိုင်ချွန်းလူမျိုး]] (''တာရွှန်း'') * [[တာ့ဒိုးလူမျိုး]] * [[တောရ်လူမျိုး]] * [[ဒင်မ်လူမျိုး]] * [[ဒိုင်လူမျိုး]] (''ယင်ဒူး'') * [[နာဂလူမျိုး]] * [[တန်ဒူးလူမျိုး]] (''တန်ခူး'') * [[မာရင်လူမျိုး]] * [[ပနမ်းလူမျိုး]] (''မနန်း'') {{column}} * [[မကန်းလူမျိုး]] * [[မတူလူမျိုး]] * [[မီရမ်လူမျိုး]] (''မိရမ်၊ မရာ'') * [[မီအဲလူမျိုး]] (''မိအဲ'') * [[မွင်းလူမျိုး]] * [[လူရှည်လူမျိုး]] (''လူရှေ၊ လူရှိုင်း'') * [[လေးမြို့လူမျိုး]] * [[လင်တဲလူမျိုး]] * [[လောက်ထူလူမျိုး]] (''လောက်ကု'') * [[လိုင်လူမျိုး]] (''ဟားခါးချင်း'') * [[လိုင်ဇိုလူမျိုး]] * [[မြို(ခမိ)လူမျိုး]] '' (ဝါကုန်း)'' * [[ထမန်းလူမျိုး]] * [[အနူးလူမျိုး]] * [[အနန်းလူမျိုး]] * [[အူပူလူမျိုး]] (''အုပု'') * [[လျင်းတုလူမျိုး]] (''လျင်းကု'') * [[အရှိုချင်းလူမျိုး]] * [[ရောင်ထုလူမျိုး]] (''ရောင်ကု'') {{columns-end}} ===ဗမာ=== ဗမာလူမျိုးစုကြီးတွင် မျိုးနွယ်စု ၉ ခု ပါဝင်သည်။ {{columns-start|num=2}} * [[ဗမာလူမျိုး]] * [[ထားဝယ်လူမျိုး]] * [[မြိတ်လူမျိုး]] * [[ယောလူမျိုး]] (''ဆော'') * [[ယဘိန်းလူမျိုး]] {{column}} * [[ကဒူးလူမျိုး]] * [[ကနန်းလူမျိုး]] * [[ဆလုံလူမျိုး]] (''မော်ကင်း'') * [[ဖွန်းလူမျိုး]] (''ဖုန်း၊ ဖွန်'') {{columns-end}} ===မွန်=== မွန်လူမျိုးစုကြီးတွင် မျိုးနွယ်စု ၁ ခု ပါဝင်သည်။ * [[မွန်လူမျိုး]] ===ရခိုင်=== ရခိုင်လူမျိုးစုကြီးတွင် မျိုးနွယ်စု ၇ ခုပါဝင်သည်။ {{columns-start|num=2}} * [[ရခိုင်လူမျိုး]] (''အာရကန်'') * [[ကမန်လူမျိုး]] * [[ခမီးလူမျိုး]] * [[ဒိုင်းနက်လူမျိုး]] {{column}} * [[မရမာကြီးလူမျိုး]] * [[မြူလူမျိုး]] * [[သက်လူမျိုး]] {{columns-end}} ===ရှမ်း=== ရှမ်းလူမျိုးစုကြီးတွင် မျိုးနွယ်စု ၃၂ ခု ပါဝင်သည်။ {{columns-start|num=3}} * [[ရှမ်းလူမျိုး]] (''တိုင်း'') * [[ယွန်းလူမျိုး]] (''တိုင်းယွန်း/မြောက်ပိုင်းထိုင်း'') * [[ကွီလူမျိုး]] * [[ဖျင်လူမျိုး]] * [[ယောင်လူမျိုး]] (''မှောင်'') * [[ထနော့လူမျိုး]] (''ဓနော'') * [[ပလေးလူမျိုး]] * [[အဲန်လူမျိုး]] (''အင်'') * [[မုံလူမျိုး]] (''စုံ'') * [[ခမူလူမျိုး]] * [[အာခါလူမျိုး]] (''ကော''၊ ''အီကော'') {{column}} * [[ကိုးကန့်လူမျိုး]] * [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး]] * [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး]] (''ခွန်'') * [[တောင်ရိုးလူမျိုး]] * [[ဓနုလူမျိုး]] * [[ပလောင်လူမျိုး]] * [[မြောင်ဇီးလူမျိုး]] * [[ယင်းကျားလူမျိုး]] * [[ယင်းနက်လူမျိုး]] * [[ရှမ်းကလေးလူမျိုး]] (''တိုင်းနွဲ့'') * [[ရှမ်းကြီးလူမျိုး]] (''တိုင်းလုံ'') {{column}} * [[လားဟူလူမျိုး]] * [[အင်းသားလူမျိုး]] * [[အိုက်ဆွယ်လူမျိုး]] * [[ပအိုဝ်းလူမျိုး]] (''တောင်သူ၊ ကရင်မည်း'') * [[တိုင်းလွယ်လူမျိုး]] * [[တိုင်းလျမ်လူမျိုး]] (''ရှမ်းနီ''၊ ''တိုင်းလိုင်'') * [[တိုင်းလုံလူမျိုး]] * [[တိုင်းလေ့လူမျိုး]] (''လိရှမ်း'') * [[မိုင်းသာလူမျိုး]] (''အာချန်'') * [[မောရှမ်းလူမျိုး]] * [[ဝလူမျိုး]] {{columns-end}} ==အသိအမှတ်မပြုထားသော မျိုးနွယ်စုများ== မြန်မာအစိုးရ၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စု ၁၃၅ မျိုးတွင် မပါဝင်သော အစိုးရမှ အသိအမှတ်မပြုထားသည့် မျိုးနွယ်စုများလည်း ရှိသေးသည်။ * [[အင်္ဂလိပ်-ဗမာ လူမျိုး]] ([[:en:Anglo-Burmese people]]) * [[မြန်မာပြည်ရှိ တရုတ်လူမျိုး|ဗမာတရုတ်လူမျိုး]] * [[ပန်းသေးလူမျိုး]] ([[:en:Panthay]])<ref>{{cite news |last1=Mullins |first1=Jeremy |last2=Aye |first2=Mon Mon |date=30 March 2014 |title=Panthay Muslims protect their name |url=http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/mandalay-upper-myanmar/9998-panthay-muslims-protect-their-name.html |work=Myanmar Times |access-date=30 May 2017 |archive-date=23 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170523083610/http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/mandalay-upper-myanmar/9998-panthay-muslims-protect-their-name.html |url-status=live }}</ref> * [[ဗမာအိန္ဒိယလူမျိုး]] ([[:en:Burmese Indians]])<ref>[https://books.google.com/books?id=ofo3H1cWp6IC&pg=PA40 Tracing an Indian Diaspora: Contexts, Memories, Representations – Google Books<!-- Bot generated title -->]</ref> * [[တောင်သားလူမျိုး]] * [[ဗမာဂေါ်ရခါးလူမျိုး]] ([[:en:Burmese Gurkha]]) * [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မီဇိုလူမျိုးများ|ဗမာမီဇိုလူမျိုးများ]] * [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဂျူးလူမျိုးများ|ဂျူးလူမျိုးများ]] * [[ပသီ|ပသီလူမျိုး]] * [[ရိုဟင်ဂျာလူမျိုး]] ==တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုစာရင်း သမိုင်းကြောင်း== မြန်မာနိုင်ငံတွင် နိုင်ငံတော်အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု စာရင်းနှင့် သတ်မှတ်ချက်များသည် ခေတ်အဆက်ဆက် အစိုးရများ၏ နိုင်ငံရေးဦးတည်ချက်များ၊ သန်းခေါင်စာရင်း ကောက်ယူမှုများနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်များအပေါ် မူတည်၍ သိသာစွာ ပြောင်းလဲမှုများ ရှိခဲ့သည်။ လူမျိုးစုများကို စနစ်တကျ စာရင်းကောက်ယူမှုသည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် ၁၉၃၁ ခုနှစ် အိန္ဒိယ-မြန်မာ သန်းခေါင်စာရင်းမှ စတင်ခဲ့ပြီး ထိုစဉ်က လူမျိုးရေးလက္ခဏာထက် ပြောဆိုသည့် ဘာသာစကားကိုသာ အဓိကထား၍ အုပ်စုဖွဲ့ခဲ့ရာ ဘာသာစကားကွဲပြားမှုပေါင်း ၁၃၀ ကျော်ကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|title=Census of India, 1931, Volume XI: Burma|publisher=Government of India|year=1933|url=https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/1931-Census-Report.pdf}}</ref> <ref>[https://www.tni.org/files/download/bpb_13.pdf Ethnicity without Meaning, Data without Context: The 2014 Census, Identity and Citizenship in Burma/Myanmar (PDF)]</ref> <ref>[https://www.tni.org/files/publication-downloads/bpb16_web_16092015.pdf Myanmar Policy Briefing No. 16: Ethnic Politics and the 2015 Elections in Myanmar (PDF)]</ref> လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ဖဆပလအစိုးရလက်ထက် ၁၉၅၃-၁၉၅၄ ခုနှစ် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ သန်းခေါင်စာရင်းတွင် လူမျိုးစုများကို ဆက်လက်ကောက်ယူခဲ့သည်။ ထို့နောက်[[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်| မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ (မဆလ) ]]အစိုးရလက်ထက် ၁၉၇၃ ခုနှစ် ပြည်လုံးကျွတ် သန်းခေါင်စာရင်း မကောက်ယူမီ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ၁၉၇၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်နေ့တွင် “ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက်” ထုတ်ပြန်ကာ တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၄ မျိုးပါဝင်သော စာရင်းကို ပြုစုခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် (Appendix A: List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation, 1972) |url=https://archive.org/details/img-20260806-220345/IMG_20260806_220345.jpg |publisher=ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာန |date=၉ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၇၂ |archive-date=၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |access-date=၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |website=Internet Archive}}</ref> ၁၉၇၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၃ ရက်ထုတ် [[ဗိုလ်တထောင် သတင်းစာ|ဗိုလ်တစ်ထောင် သတင်းစာ]]တွင် “ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၃ မျိုး သန်းခေါင်စာရင်းကောက်ရန်ပြုစုထားပြီး” ဟူသော ခေါင်းစဉ်ဖြင့် အကျယ်တဝင့် ဖော်ပြခဲ့သည်။ အဆိုပါ သတင်းစာပါ ဆောင်းပါးတွင် “နိုင်ငံအတွင်းရှိ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးပေါင်းစုံကို တိုင်းနှင့်ပြည်နယ်များတွင် စနစ်တကျကောက်ယူသွားမည်ဖြစ်ရာ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများစာရင်းကို လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ပြုစုထားသည်” ဟု ရေးသားထားသည်။<ref>{{cite web |title=ဗိုလ်တစ်ထောင် သတင်းစာ (၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၇၃) – ဓာတ်ပုံမိတ္တူ |url=https://archive.org/details/img-20260806-214354 |publisher=ဗိုလ်တစ်ထောင် သတင်းစာ |date=၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၇၃ |archive-date=၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |access-date=၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |website=Internet Archive}}</ref> <ref name="TNI-BPB13">{{cite web|title=Ethnicity without Meaning, Data without Context: The 2014 Census, Identity and Citizenship in Burma/Myanmar|publisher=Transnational Institute|date=February 2014|url=https://www.tni.org/files/download/bpb_13.pdf}}</ref> {| class="wikitable" style="width:100%; margin:auto;" |+ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ရက် ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၄၄ မျိုးစာရင်းမူရင်း |- ! အမှတ် !! လူမျိုး !! အမှတ် !! လူမျိုး !! အမှတ် !! လူမျိုး !! အမှတ် !! လူမျိုး !! အမှတ် !! လူမျိုး !! အမှတ် !! လူမျိုး |- | ၁။ || [[ဗမာလူမျိုး|မြန်မာ]] || ၂၅။ || [[ဂေါ်ရီလူမျိုး|ဂေါရီ]] || ၄၉။ || [[ယိုးဒယားလူမျိုး|ယိုးဒယား]] || ၇၃။ || [[တရိုးလူမျိုး|တရိုး]] || ၉၇။ || [[ကသည်းလူမျိုး|မယ်တိုင် (ကသဲ)]] || ၁၂၁။ || [[တန်နူးလူမျိုး|တန်နူး (လ်)]] |- | ၂။ || [[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]] || ၂၆။ || [[ဂျင်းဖောလူမျိုး|ဂျိန်းဖော့]] || ၅၀။ || [[မောရှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း]] || ၇၄။ || [[ဆိုင်ဘောင်လူမျိုး|ဆိုင်ဘောင်]] || ၉၈။ || [[အနလူမျိုး|အန]] || ၁၂၂။ || [[မာရင်လူမျိုး|မာရင်]] |- | ၃။ || [[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]] || ၂၇။ || [[ဆတ်စုလူမျိုး|ဆတ်စု]] || ၅၁။ || [[တီးတိန်လူမျိုး|တီးဒင် (ခုတ်တဲ)]] || ၇၅။ || [[ချောင်းကြီးချင်းလူမျိုး|ချောင်းကြီးချင်း]] || ၉၉။ || [[ခေါင်စိုလူမျိုး|ခေါင်စို]] || ၁၂၃။ || [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]] |- | ၄။ || [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] || ၂၈။ || [[အာသန်ကချင်လူမျိုး|အာသန်ကချင်]] || ၅၂။ || [[သထိုးလူမျိုး|သထိုး]] || ၇၆။ || [[လိုင်း-လမ်း-ပိလူမျိုး|လိုင်း-လမ်း-ပိ]] || ၁၀၀။ || [[ချင်းဘူလူမျိုး|ချင်းဘူ]] || ၁၂၄။ || [[မိုင်းအိုလူမျိုး|မိုင်းအို (မျောင်)]] |- | ၅။ || [[ယောလူမျိုး|ယော]] || ၂၉။ || [[ဒူးလန်းလူမျိုး|ဒူးလန်း]] || ၅၃။ || [[ဗစ်သီလူမျိုး|ဗစ်သီ]] || ၇၇။ || [[လမ်း-ပွန်လူမျိုး|လမ်း-ပွန်]] || ၁၀၁။ || [[မွန်လူမျိုး|မွန်-တလိုင်း]] || ၁၂၅။ || [[ယအိုလူမျိုး|ယအို]] |- | ၆။ || [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] || ၃၀။ || [[ကယားလူမျိုး|ကယား]] || ၅၄။ || [[ဇိုလူမျိုး|ဇီ (ယို)]] || ၇၈။ || [[ဝေမတလူမျိုး|ဝေမတ]] || ၁၀၂။ || [[တလိုင်းလူမျိုး|တလိုင်း-ကလိုင်း]] || ၁၂၆။ || [[ရန်လွမ်းလူမျိုး|ရန်(ဂ်)လွမ်း (ရန်(ဂ်)နက်)]] |- | ၇။ || [[ဖုန်းလူမျိုး|ဖုန်း]] || ၃၁။ || [[ပဒေါင်လူမျိုး|ပဒေါင်]] || ၅၅။ || [[စောင်ဆဲလူမျိုး|စောင်ဆဲ (တောင်ကြား)]] || ၇၉။ || [[တောင်သားလူမျိုး|တောင်သား]] || ၁၀၃။ || [[လာဟူလူမျိုး|လာဟူး]] || ၁၂၇။ || [[ရန်ဆတ်လူမျိုး|ရန်(ဂ်)ဆတ် (ရန်(ဂ်)ကြား)]] |- | ၈။ || [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] || ၃၂။ || [[ယင်းဘော်လူမျိုး|ယင်းဘော်]] || ၅၆။ || [[ဇီရင်လူမျိုး|ဇီရင် (ဇီနေဂ်)]] || ၈၀။ || [[အရှိုလူမျိုး|အရှိ (ရှိ)]] || ၁၀၄။ || [[လီလိုလူမျိုး|လီလို]] || ၁၂၈။ || [[ဓနောလူမျိုး|ဓနော]] |- | ၉။ || [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]] || ၃၃။ || [[ကဲခိုလူမျိုး|ကဲခို]] || ၅၇။ || [[ခွန်လူမျိုး|ခွန်]] || ၈၁။ || [[ချင်းဘုံလူမျိုး|ချင်းဘုံ]] || ၁၀၅။ || [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူး (လီရှော)]] || ၁၂၉။ || [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]] |- | ၁၀။ || [[အဇီးလူမျိုး|အက်စီ]] || ၃၄။ || [[ကဲဘားလူမျိုး|ကဲဘား]] || ၅၈။ || [[လူရှိုင်းလူမျိုး|လူရှိုင်း]] || ၈၂။ || [[မန်းလူမျိုး|မန်း]] || ၁၀၆။ || [[ကွီလူမျိုး|ကွီ]] || ၁၃၀။ || [[ဝလူမျိုး|ဝ]] |- | ၁၁။ || [[လရှီလူမျိုး|လရှီ]] || ၃၅။ || [[မနူမနောလူမျိုး|မနမနော]] || ၅၉။ || [[ဟောလဒိုလူမျိုး|ဟောလဒို (ပုန်းဒို)]] || ၈၃။ || [[ယင်းဒုလူမျိုး|ယင်းဒု]] || ၁၀၇။ || [[ကော်လူမျိုး|ကော်]] || ၁၃၁။ || [[တိုင်းလွယ်လူမျိုး|တိုင်းလွယ်]] |- | ၁၂။ || [[မရူလူမျိုး|မရူ]] || ၃၆။ || [[ယင်းတလဲလူမျိုး|ယင်းတလဲ]] || ၆၀။ || [[နန်ဂိတ်လူမျိုး|နန်ဂိတ် (နန်ယက်)]] || ၈၄။ || [[ဆင်သန်းလူမျိုး|ဆင်သန်း (ဂ်)]] || ၁၀၈။ || [[အာခါလူမျိုး|အခါ]] || ၁၃၂။ || [[အင်လူမျိုး|အင်]] |- | ၁၃။ || [[မိုင်းသာလူမျိုး|မိုင်းသာ]] || ၃၇။ || [[ပရဲလူမျိုး|ပရဲ]] || ၆၁။ || [[တာရွှန်းလူမျိုး|တာရွှန်း (တာရုံ)]] || ၈၅။ || [[ဝီလမ်းနိုင်းလူမျိုး|ဝီလမ်းနိုင်း]] || ၁၀၉။ || [[ပျင်းလူမျိုး|ပျင်း]] || ၁၃၃။ || [[ခမူလူမျိုး|ခမူ]] |- | ၁၄။ || [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] || ၃၈။ || [[ဘရဲလူမျိုး|ဘရဲ (ပဒေါင်းခေါင်းတို)]] || ၆၂။ || [[ခိုင်းရီးလူမျိုး|ခိုင်းရီး]] || ၈၆။ || [[သောလူမျိုး|သော]] || ၁၁၀။ || [[တန်းဆာလူမျိုး|တန်း(ဂ်)ဆာ]] || ၁၃၄။ || [[လမက်လူမျိုး|လမက်]] |- | ၁၅။ || [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်းကြီး]] || ၃၉။ || [[ဇယင်းလူမျိုး|ဇယင်း (ဇယိမ်)]] || ၆၃။ || [[ယဟိုးလူမျိုး|ယဟိုး (ယဟောင်း)]] || ၈၇။ || [[ချင်းမတ်လူမျိုး|ချင်းမတ်]] || ၁၁၁။ || [[ဟုံပါလူမျိုး|ဟုံပါ]] || ၁၃၅။ || [[စုံလူမျိုး|စုံ]] |- | ၁၆။ || [[ချောင်းသားလူမျိုး|ချောင်းသား]] || ၄၀။ || [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း (တိုင်း)]] || ၆၄။ || [[မွမ်းလံလူမျိုး|မွမ်းလံ]] || ၈၈။ || [[ချင်းပုံးလူမျိုး|ချင်းပုံး]] || ၁၁၂။ || [[တာအို-ခွန်လူမျိုး|တာအို-ခွန်]] || ၁၃၆။ || [[မေလလူမျိုး|မေလ]] |- | ၁၇။ || [[စကောကရင်လူမျိုး|စကော]] || ၄၁။ || [[ထိုင်းလမ်လူမျိုး|ထိုင်းလမ်]] || ၆၅။ || [[ချွတ်ဆင်လူမျိုး|ချွတ်ဆင် (မ)]] || ၈၉။ || [[မရီလူမျိုး|မရီ]] || ၁၁၃။ || [[ခွန်ပန်းလူမျိုး|ခွန်ပန်း (ဂ်)]] || ၁၃၇။ || [[ဆလုံလူမျိုး|ဆလုံ]] |- | ၁၈။ || [[ပိုးကရင်လူမျိုး|ပိုး]] || ၄၂။ || [[ခွန်လူမျိုး|ခွန် (ဂုံ)]] || ၆၆။ || [[လျှင်တဲလူမျိုး|လျှင်တဲ]] || ၉၀။ || [[ခမီလူမျိုး|အောက်ခမီ]] || ၁၁၄။ || [[နန်းခန်လူမျိုး|နန်း(ဂ်)-ခန်(ရဗစ်)]] || ၁၃၈။ || [[စစ်တကောင်းလူမျိုး|ရခိုင်-စစ်တကောင်း]] |- | ၁၉။ || [[ပကူးလူမျိုး|ပကူး]] || ၄၃။ || [[လူးလူမျိုး|လူး]] || ၆၇။ || [[ဟားခါးလူမျိုး|လိုဒ် (ဟာခါး)]] || ၉၁။ || [[ခမီးလူမျိုး|အရှိုင်းခမီး]] || ၁၁၅။ || [[ကဒူးလူမျိုး|ကဒူး]] || ၁၃၉။ || [[မြန်မာမွတ်စလင်|မြန်မာ-မူဆလင်]] |- | ၂၀။ || [[မွန်းနီးပွားလူမျိုး|မွန်းနီးပွား]] || ၄၄။ || [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်း (လာအို)]] || ၆၈။ || [[ဇိုတောင်းလူမျိုး|ဇိုတောင်း (ဗိုတန်းဂ်)]] || ၉၂။ || [[ကျောက်ခနန်လူမျိုး|ကျောက်ခနန်]] || ၁၁၆။ || [[ကဏန်းလူမျိုး|ဂဏန်း]] || ၁၄၀။ || [[ကမန်လူမျိုး|ရခိုင်-ကမန်]] |- | ၂၁။ || [[ဘွဲ့လူမျိုး|ဘွဲ့]] || ၄၅။ || [[ရှမ်းတရုတ်လူမျိုး|ရှမ်းတရုတ်]] || ၆၉။ || [[လောက်တူလူမျိုး|လောက်တူ]] || ၉၃။ || [[လဲဒုလူမျိုး|လဲဒု]] || ၁၁၇။ || [[သက်လူမျိုး|ဆပ် (သက်)]] || ၁၄၁။ || [[မြေဒူးလူမျိုး|မြေဒူး]] |- | ၂၂။ || [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း(တောင်သူ)]] || ၄၆။ || [[ဒရဲလူမျိုး|ဒရဲ]] || ၇၀။ || [[မာရလူမျိုး|မာရ (မိရန်)]] || ၉၄။ || [[ဆစ်တုလူမျိုး|ဆစ်တု]] || ၁၁၈။ || [[တမန်လူမျိုး|တမန်]] || ၁၄၂။ || [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ အိန္ဒိယလူမျိုးများ|အခြား မြန်မာ-အိန္ဒိယများ]] |- | ၂၃။ || [[ကရင်ဖြူလူမျိုး|ကရင်ဖြူ]] || ၄၇။ || [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန်းထီးရှမ်း]] || ၇၁။ || [[မတူလူမျိုး|မတူး (ဝိ)]] || ၉၅။ || [[လပ်ခါလူမျိုး|လပ်ခါ (ရှမ်းဒု)]] || ၁၁၉။ || [[မလင်းလူမျိုး|မလင်း]] || ၁၄၃။ || [[မြန်မာအင်္ဂလိပ်ကပြား|မြန်မာ-အင်္ဂလိပ်]] |- | ၂၄။ || [[ပလေချီလူမျိုး|ပလေချီ]] || ၄၈။ || [[ရှမ်းဗမာလူမျိုး|ရှမ်းမြန်မာ]] || ၇၂။ || [[တမာန်လူမျိုး|တမာန် (ဂ်)]] || ၉၆။ || [[ကျောလူမျိုး|ကျော]] || ၁၂၀။ || [[ခမီးလူမျိုး|ခမန်း-မမ်(ခ)မို]] || ၁၄၄။ || [[မြန်မာတရုတ်လူမျိုး|မြန်မာ-တရုတ်]] |} ထို့နောက် ၁၉၈၂ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံသားဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းပြီးနောက် ၁၉၈၃ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း ကောက်ယူချိန်တွင် မဆလပါတီ ဗဟိုကော်မတီဌာနချုပ်၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုရေးရာကော်မတီက ယခင် ၁၄၃ မျိုးစာရင်းကို အမည်ကွဲများ ပေါင်းစည်းပယ်ဖျက်ကာ ပြန်လည်စိစစ်ခဲ့သဖြင့် ယနေ့ခေတ် တရားဝင်အသုံးပြုနေသော "၁၃၅ မျိုး" စာရင်းအဖြစ်သို့ လျော့ကျသွားခဲ့သည်။ယင်းစာရင်းကို ၂၀၁၄ ခုနှစ် ပြည်လုံးကျွတ် သန်းခေါင်စာရင်း အပါအဝင် နောက်ဆက်တွဲ အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ စာရင်းဇယားများတွင်လည်း ဆက်လက် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအစောပိုင်းတွင် ယခင် ၁၄၄/၁၄၃ မျိုးစာရင်းများကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်၍ ယနေ့ တရားဝင်အသုံးပြုနေသော "တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၃၅ မျိုး" စာရင်းကို အစိုးရက အသုံးပြုလာခဲ့သည်။<ref>{{cite book |title=Ethnicity without Meaning, Data without Context: The 2014 Census, Identity and Citizenship in Burma/Myanmar |publisher=Transnational Institute |year=2014 |url=https://www.tni.org/files/download/bpb_13.pdf}}</ref><ref>{{cite web |title=Focus on Myanmar: An Introduction to Minority Rights |publisher=Minority Rights Group International |url=https://www.minorityrightsmyanmar.org/en/2-focus-on-myanmar}}</ref><ref>{{cite journal |last=Cheesman |first=Nick |title=How in Myanmar “National Races” Came to Surpass Citizenship and Exclude Rohingya |url=https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Nick-Cheesman.pdf}}</ref> ==လူမျိုးတစ်ရာတစ်ပါး== မြန်မာ့သမိုင်းအစဉ်အလာကို လေ့လာရာတွင် ယနေ့ခေတ် တရားဝင် ပြဋ္ဌာန်းထားသော "တိုင်းရင်းသား (၁၃၅) မျိုး" စာရင်းအပြင်၊ ရှေးမြန်မာမင်းများ လက်ထက်ကတည်းက အစဉ်အဆက် လက်ခံမှတ်သားခဲ့ကြသည့် "လူမျိုးတစ်ရာတစ်ပါး (၁၀၁ မျိုး)" ဟူသော သမိုင်းဝင် လူမျိုးစုခွဲခြားမှုစနစ် တစ်ရပ်ကိုပါ စိတ်ဝင်စားဖွယ် တွေ့ရှိရသည်။ ဤသတ်မှတ်ချက်သည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် (၁၆ ရာစုမှ ၁၉ ရာစုအတွင်း) ကာလများ၌ အထင်ရှားဆုံးနှင့် အကျယ်ပြန့်ဆုံး အသုံးပြုခဲ့သော ရိုးရာသတ်မှတ်ချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် အချိန်ကာလကို အတိအကျ သတ်မှတ်ရန် ခက်ခဲသော်လည်း၊ ကုန်းဘောင်ခေတ် စာပေကျမ်းဂန်များနှင့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများတွင် ဤအယူအဆကို အခိုင်အမာ မှတ်တမ်းတင်ထားကြောင်း သမိုင်းသုတေသနများက ဖော်ပြသည်။ ဤ "လူမျိုး (၁၀၁) ပါး" စာရင်းသည် ခေတ်သစ် သန်းခေါင်စာရင်းများကဲ့သို့ သိပ္ပံနည်းကျ ကောက်ယူထားခြင်းမျိုး မဟုတ်ဘဲ၊ ရှေးခေတ် မြန်မာပညာရှိများက ၎င်းတို့ သိရှိထိတွေ့ဖူးသမျှသော ပြည်တွင်းပြည်ပမှ လူမျိုးများကို ပထဝီနိုင်ငံရေး ရှုထောင့်မှနေ၍ စနစ်တကျ စုစည်းမှတ်တမ်းတင်ထားသည့် မြန်မာ့ရိုးရာ လောကအမြင်တစ်ရပ်သာ ဖြစ်ပေသည်။ စွယ်စုံကျော်ထင်ကျမ်း၊ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းနှင့် လောကဟိတရာသီကျမ်း အစရှိသည့် ရှေးဟောင်းမှတ်တမ်းများတွင် ဤလူမျိုး (၁၀၁) ပါးကို [[ဗမာလူမျိုး|မြန်မာ]]၊ တလိုင်း (မွန်)၊ ရှမ်းနှင့် ကုလား ဟူ၍ အဓိက အုပ်စုကြီးလေးစုဖြင့် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite book | author = ကိုယော (ဘောဂဗေဒ) | title = နှောင်းခေတ်ဟောင်းက “လောင်းရှည်” (သို့မဟုတ်) ယောရွှေပြည်က ပုဂံ (ပထမအကြိမ်) | publisher = စာပေဗိမာန် | year = ၂၀၁၅ | chapter = အခန်း ၃ | page = ၁၄ | url = http://www.highlightcomputer.com/%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9A%E1%80%B1%E1%80%AC-%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%9F%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%8A%E1%80%BA(%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7)%E1%80%9A%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%9B%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%95%E1%80%AF%E1%80%82%E1%80%B6.pdf }}</ref> <ref>{{Cite book | author = ရွှေတောင်မြို့ ကျီးသဲလေးထပ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး | title = စွယ်စုံကျော်ထင်ကျမ်း | publisher = ခင်ချိုထွန်းစာပေ | year = ၂၀၀၂ | page = ၇၅၈ | url = https://drive.google.com/file/d/0Bwl_hA7bJaAeYzhkNjQ0ZGQtMTY2Ni00MDJmLTg3MjEtYzU4MTA0Nzg3Y2I4/view?usp=drivesdk&resourcekey=0-Sk4rOleH0WlQvnt_m1X49g }}</ref> <ref>{{Cite book | author = ဆရာကြီး ဦးဘိုးမြစ် | title = လောကဟိတရာသီကျမ်း | edition = ဆဋ္ဌမအကြိမ် | publisher = တိုင်းလင်းစာပေ | year = ၁၉၉၉ | page = ၂၈၀ | url = https://drive.google.com/file/d/1ii_hn-ABmJp-N4RUIfESmjLfqb1l7RvM/view }}</ref> {| class="wikitable" style="width:100%; margin:auto;" |+ လူမျိုး ၁၀၁ ပါး (ပုဂံမူမှ) |- ! အမှတ် !! လူမျိုး !! အမှတ် !! လူမျိုး !! အမှတ် !! လူမျိုး !! အမှတ် !! လူမျိုး !! အမှတ် !! လူမျိုး !! အမှတ် !! လူမျိုး |- | ၁။ || [[ဗမာလူမျိုး|မြန်မာ]] || ၁၈။ || [[တနင်္သာရီလူမျိုး|တနင်္သာရီ]] || ၃၅။ || [[တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်]] || ၅၂။ || [[လင်လူမျိုး|လင်]] || ၆၉။ || [[ဖာရီလူမျိုး|ဖာရီ]] || ၈၆။ || [[ဗောဓိတာရီလူမျိုး|ဗောဓိတာရီ]] |- | ၂။ || [[မွန်လူမျိုး|တလိုင်း]] || ၁၉။ || [[လဝိုက်လူမျိုး|လဝိုက်]] || ၃၆။ || [[တရက်လူမျိုး|တရက်]] || ၅၃။ || [[ယိန်တူလူမျိုး|ယိန်တူ]] || ၇၀။ || [[ချင်အိုလူမျိုး|ချင်အို]] || ၈၇။ || [[မုသရာလူမျိုး|မုသရာ]] |- | ၃။ || [[ဇဝါလူမျိုး|ဇဝါ]] || ၂၀။ || [[ဥရုံလူမျိုး|ဥရုံ]] || ၃၇။ || [[ပုဏ္ဏားလူမျိုး|ပုဏ္ဏား]] || ၅၄။ || [[သထုံလူမျိုး|သထုံ]] || ၇၁။ || [[မြက်လူမျိုး|မြက်]] || ၈၈။ || [[ခြုံလူမျိုး|ခြုံ]] |- | ၄။ || [[ဇောလူမျိုး|ဇော]] || ၂၁။ || [[ကျုံကဲလူမျိုး|ကျုံကဲ]] || ၃၈။ || [[နှောဂါလူမျိုး|နှောဂါ]] || ၅၅။ || [[ကျည်းလူမျိုး|ကျည်း]] || ၇၂။ || [[ဘလောင်လူမျိုး|ဘလောင်]] || ၈၉။ || [[လင်ခိကာလူမျိုး|လင်ခိကာ]] |- | ၅။ || [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်း]] || ၂၂။ || [[ဩဘာလူမျိုး|ဩဘာ]] || ၃၉။ || [[ဇော်တတ်လူမျိုး|ဇော်တတ်]] || ၅၆။ || [[ပန်ထိပ်လူမျိုး|ပန်ထိပ်]] || ၇၃။ || [[မော့ပိဇင်လူမျိုး|မော့ပိဇင်]] || ၉၀။ || [[ကမ်းယံလူမျိုး|ကမ်းယံ]] |- | ၆။ || [[မနုလူမျိုး|မနု]] || ၂၃။ || [[မဟာလ္လကာလူမျိုး|မဟာလ္လကာ]] || ၄၀။ || [[အမည်းတက်လူမျိုး|အမည်းတက်]] || ၅၇။ || [[မာလိန်လူမျိုး|မာလိန်]] || ၇၄။ || [[ပွန်လူမျိုး|ပွန်]] || ၉၁။ || [[တံမြိုင်လူမျိုး|တံမြိုင်]] |- | ၇။ || [[ကုလားလူမျိုး|ကုလား]] || ၂၄။ || [[ဖင်ဇာလူမျိုး|ဖင်ဇာ]] || ၄၁။ || [[တောင်လာလူမျိုး|တောင်လာ]] || ၅၈။ || [[သုဝဏ္ဏလူမျိုး|သုဝဏ္ဏ]] || ၇၅။ || [[ကျန်လူမျိုး|ကျန်]] || ၉၂။ || [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]] |- | ၈။ || [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] || ၂၅။ || [[နသဲလူမျိုး|နသဲ]] || ၄၂။ || [[ရာန်မာန်လူမျိုး|ရာန်မာန်]] || ၅၉။ || [[ဇော်ဂီလူမျိုး|ဇော်ဂီ]] || ၇၆။ || [[လင်တောင်လူမျိုး|လင်တောင်]] || ၉၃။ || [[ကျုံဇင်လူမျိုး|ကျုံဇင်]] |- | ၉။ || [[ပိဏ္ဍရာလူမျိုး|ပိဏ္ဍရာ]] || ၂၆။ || [[အင်ကျယ်လူမျိုး|အင်ကျယ်]] || ၄၃။ || [[တောင်သူလူမျိုး|တောင်သူ]] || ၆၀။ || [[လဟက်လူမျိုး|လဟက်]] || ၇၇။ || [[ခြေငတ်လူမျိုး|ခြေငတ်]] || ၉၄။ || [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] |- | ၁၀။ || [[သောက္ကတဲလူမျိုး|သောက္ကတဲ]] || ၂၇။ || [[ပုံသတာလူမျိုး|ပုံသတာ]] || ၄၄။ || [[သျှူလူမျိုး|သျှူ]] || ၆၁။ || [[ပေါက္ကံလူမျိုး|ပေါက္ကံ]] || ၇၈။ || [[ဗောဓိလူမျိုး|ဗောဓိ]] || ၉၅။ || [[သွက်လူမျိုး|သွက်]] |- | ၁၁။ || [[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]] || ၂၈။ || [[အထာလူမျိုး|အထာ]] || ၄၅။ || [[လင်ဇောလူမျိုး|လင်ဇော]] || ၆၂။ || [[ကံစက်လူမျိုး|ကံစက်]] || ၇၉။ || [[စင်ကျဲလူမျိုး|စင်ကျဲ]] || ၉၆။ || [[လာဟူလူမျိုး|လဟူ]] |- | ၁၂။ || [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] || ၂၉။ || [[မိဉ္ဇာလူမျိုး|မိဉ္ဇာ]] || ၄၆။ || [[တကြည်လူမျိုး|တကြည်]] || ၆၃။ || [[လလူမျိုး|လ]] || ၈၀။ || [[ပန်းသေးလူမျိုး|ပန်းသေး]] || ၉၇။ || [[လယောက်လူမျိုး|လယောက်]] |- | ၁၃။ || [[ယိုးဒယားလူမျိုး|ယိုးဒယား]] || ၃၀။ || [[ယပါလူမျိုး|ယပါ]] || ၄၇။ || [[ထရွေးလူမျိုး|ထရွေး]] || ၆၄။ || [[သူယောင်လူမျိုး|သူယောင်]] || ၈၁။ || [[ရေမီးလူမျိုး|ရေမီး]] || ၉၈။ || [[လင်သက်လူမျိုး|လင်သက်]] |- | ၁၄။ || [[ကသည်းလူမျိုး|ကသည်း]] || ၃၁။ || [[မြုံလူမျိုး|မြုံ]] || ၄၈။ || [[တပသီလူမျိုး|တပသီ]] || ၆၅။ || [[သူလောင်လူမျိုး|သူလောင်]] || ၈၂။ || [[သက်လူမျိုး|သက်]] || ၉၉။ || [[ရှိန်ခိုလူမျိုး|ရှိန်ခို]] |- | ၁၅။ || [[သူဘလူမျိုး|သူဘ]] || ၃၂။ || [[လဝလူမျိုး|လဝ]] || ၄၉။ || [[ပုသီလူမျိုး|ပုသီ]] || ၆၆။ || [[ထိန်လူမျိုး|ထိန်]] || ၈၃။ || [[ရေသုလူမျိုး|ရေသု]] || ၁၀၀။ || [[သရက်လင်လူမျိုး|သရက်လင်]] |- | ၁၆။ || [[ကတူးလူမျိုး|ကတူး]] || ၃၃။ || [[သေရာလူမျိုး|သေရာ]] || ၅၀။ || [[ရေဆူလူမျိုး|ရေဆူ]] || ၆၇။ || [[သူလီလူမျိုး|သူလီ]] || ၈၄။ || [[လင်ထဲလူမျိုး|လင်ထဲ]] || ၁၀၁။ || [[ပုတီးလူမျိုး|ပုတီး]] |- | ၁၇။ || [[ပြော့လူမျိုး|ပြော့]] || ၃၄။ || [[စန္ဒားလူမျိုး|စန္ဒား]] || ၅၁။ || [[ဝိဇေယျလူမျိုး|ဝိဇေယျ]] || ၆၈။ || [[ကံဗိလူမျိုး|ကံဗိ]] || ၈၅။ || [[မျက်နှာမည်းလူမျိုး|မျက်နှာမည်း]] || colspan="2" | |} ===မြန်မာ ၇မျိုး=== [[ဗမာလူမျိုး|ဗြဟ္မာ(မြန်မာ)]]၊ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|တောင်သူ]]၊ ကမ်းယံ၊ [[ယောလူမျိုး|ယော]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]] ===တလိုင်း (ခေါ်) မွန် ၄မျိုး=== တလိုင်း (ခေါ်) မွန် ၄ မျိုးဟု သတ်မှတ်ရာတွင် လူမျိုးကွဲများထက် ၎င်းတို့ အဓိက မှီတင်းနေထိုင်ရာ ဒေသကြီး ၄ ခုကို ကိုယ်စားပြုကာ မွန်သီ၊ မွန်နံ၊ မွန်ည၊ မွန်အား (အချို့ကျမ်းတွင် မွန်တ) ဟူ၍ ရေတွက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ===ရှမ်း ၃၀မျိုး=== ရှမ်း ၃၀ မျိုးဆိုသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများရှိ မျိုးနွယ်စုများကို ရှမ်းအုပ်စုကြီးထဲတွင် ပေါင်းရုံးသတ်မှတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်း ၃၀မျိုးမှာ လင်း၊ သက်၊ ချင်း၊ ဂုဏ်၊ ရင်း၊ ကတူး၊ မြုံ၊ အကျော်၊ ဂင်၊ ရှိန်၊ ဓနု၊ ယူအူ၊ ကရင်၊ ကချင်၊ မနော၊ ဝဇာ၊ မျက်အမည်း၊ ကသည်း၊ ရေမီး ထွက်၊ ကရက်၊ လဝ၊ လင်းကြီး၊ ပန်းလောင်၊ တရက်၊ ယွန်း၊ ရှမ်း၊ လဝိုက်၊ တရုတ်၊ ယိုးဒယား၊ တနဲ ဥပမာအားဖြင့် ကရင်၊ ကချင်၊ ချင်း၊ ဓနု၊ လဝ စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ===ကုလား ၆၀မျိုး=== ရှေးမြန်မာတို့၏ အမြင်တွင် "ကုလား" ဆိုသည်မှာ အိန္ဒိယတိုက်ငယ်သားများ သာမက ပင်လယ်ရပ်ခြားမှ ဝင်ရောက်လာသော အနောက်တိုင်းသား နိုင်ငံခြားသားအားလုံးကို ခြုံငုံခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဤ ကုလား ၆၀မျိုးစာရင်းထဲတွင် သောက္ကတဲ၊ ပုရန္တေ၊ အာသံ၊ ရေသူ၊ ပန်းသေး၊ ပဋိက္ခရား၊ ဘင်္ဂလား၊ ကုလားဖြူ၊ ဘုရင် ဂျီ၊ အာလီ၊ သီဟိုဠ်၊ သိန်း၊ စန္ဒာ၊ မောပါ၊ ဒေကို၊ နောထို၊ စောရာ၊ ပစ္စိမာ၊ ဘောဒ၊ သုတ္တ၊ စင်းကြံ၊ ဦးပြဲ၊ စီနပတ္တံ၊ ပူရံ၊ သင်းတွဲ၊ ဘိလပ်၊ မရမံ၊ ကလံ၊ ကလယ်၊ ပြင်သစ်၊ ဟေရတယ် ဗာရာဏသီ၊ အင်္ဂလိပ်၊ လဟုန်၊ ဒံဒလီ၊ မဒရပ်၊ အင်ကျယ်၊ ကရှုး၊ ဘရှုး၊ လောလီ၊ အာရပ်၊ အာရမ္မဏီ၊ တပသီ၊ ပသီ၊ ဥတ္တရာ၊ လတ္တိတာ၊ ရံမံ၊ စေတုပ်၊ သတ္တဘန်၊ ရတိ၊ ဘိန်းရို၊ မက္ကတီ၊ ဘူလီ မာဒရာဇ၊ အော်လံတစ်၊ အော်လံတေ၊ ယစ်ပလစ်၊ ဟော်ရထော်၊ ဇဂီ၊ ဘရင်ဂီ အစရှိသည့် ကမ္ဘာ့အရပ်ရပ်မှ လူမျိုးများပါ ပါဝင်နေသည်ကို စိတ်ဝင်စားဖွယ် တွေ့ရှိရသည်။ ဤသို့ များပြားလှသော လူမျိုးစုအမည်များကို မျိုးဆက်သစ်များ အလွယ်တကူ မှတ်သားနိုင်ရန်အတွက် ရှေးခေတ်ပညာရှိများက "တစ်ရာတစ်ပါး၊ လူမျိုးများလား မှတ်သားသစ်သစ်၊ ခုနှစ် မြန်မာ၊ တလိုင်းမှာ လေး၊ ရှမ်းရေး သုံးဆယ်..." အစချီသော ကဗျာလင်္ကာများ ဖွဲ့နွဲ့၍ အလွတ်ကျက်မှတ်စေခဲ့သည်။ လင်္ကာ၏ အချိတ်အဆက်များနှင့် လူမျိုးနာမည်များကို ကာရန်ညီညီ စီကုံးထားခြင်းမှာ မြန်မာ့စာပေ၏ ကြွယ်ဝမှုကိုပါ ထင်ဟပ်ပြသနေပါသည်။ အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် "လူမျိုးတစ်ရာတစ်ပါး" စာရင်းသည် ယနေ့ခေတ် မနုဿဗေဒ စံနှုန်းများနှင့် ချိန်ထိုးကြည့်လျှင် တိကျမှု အားနည်းကောင်း အားနည်းနိုင်သော်လည်း၊ ရှေးခေတ် မြန်မာ့လူဘောင်အဖွဲ့အစည်းက ကမ္ဘာကြီးကို မည်သို့ ရှုမြင်ခဲ့သနည်း၊ မည်သည့် လူမျိုးများနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံမှု ရှိခဲ့သနည်း ဆိုသည်ကို လေ့လာနိုင်သော အလွန်တန်ဖိုးရှိသည့် သမိုင်းဝင် အမွေအနှစ်တစ်ခုပင် ဖြစ်ပါတော့သည်။ ===လူမျိုးတစ်ရာတစ်မျိုး မှတ်တမ်းများအကြား ကွဲလွဲချက်များ === ရှေးခေတ် နန်းတွင်းအရာရှိများနှင့် ပညာရှိများအကြားတွင် "လူမျိုးပေါင်း (၁၀၁) မျိုး ရှိသည်" ဟူသော အရေအတွက် သတ်မှတ်ချက်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် လက်ခံထားကြသော်လည်း၊ ယင်းစာရင်း၌ ပါဝင်သော အမည်နာမများနှင့် အမျိုးအစားခွဲခြားပုံများမှာမူ ခေတ်ကာလနှင့် ပြုစုသူအပေါ်မူတည်၍ ကြီးမားစွာ ကွဲလွဲမှုများ ရှိခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရားကြီး၏ ရာဇသတ်ခေါ် အမိန့်တော်တမ်းကြီး (မြန်မာမင်းအုပ်ချုပ်ပုံစာတမ်း) ပါ မှတ်တမ်းများအရ ပုံရွေးဆရာတော်၊ ဝန်ကြီး မဟာမင်းထင်ရာဇာ၊ မဟာမင်းလှသင်္ခယာ၊ နိုင်ငံခြားဝန်ထောက်မင်း အစရှိသည့် ပညာရှိအမတ်များ၏ စာရင်းများအကြား သိသာထင်ရှားသော ကွဲလွဲချက်များကို တွေ့ရှိရသည်။ အထင်ရှားဆုံး ကွဲလွဲချက်မှာ တလိုင်း (ခေါ်) မွန် (၄) မျိုး သတ်မှတ်ရာတွင် ဖြစ်သည်။ စွယ်စုံကျော်ထင်ကျမ်းကဲ့သို့သော အချို့မှတ်တမ်းများက "မွန်တီ၊ မွန်စ (မွန်ည)၊ မွန်နံ၊ မွန်သီ" ဟု အမည်နာမကို အခြေခံသော်လည်း၊ ဝန်ကြီး မဟာမင်းထင်ရာဇာက "တလိုင်းကြီး၊ တလိုင်းငယ်၊ ရှမ်းတလိုင်း၊ ကရင်တလိုင်း" ဟု မျိုးနွယ်စပ်ဆက်မှုကို လည်းကောင်း၊ အချို့ကမူ လူမျိုးအမည်များကို မသုံးဘဲ "သထုံ၊ မုတ္တမ၊ ပဲခူး၊ ပုသိမ်" ဟူ၍ ရာမညဒေသကြီး (၄) ခုကို ပထဝီဝင်အုပ်ချုပ်ရေးအရ လည်းကောင်း အသီးသီး ကွဲလွဲစွာ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ (၇) မျိုးတွင်လည်း "မြန်မာကြီး" နှင့် "မြန်မာငယ်" ဟူ၍ ထပ်မံခွဲခြားမှုများ ရှိသကဲ့သို့၊ ရှမ်း (၃၀) မျိုးတွင်လည်း လူမျိုးစုအမည်နာမများအစား "တောင်ရှမ်း၊ မြောက်ရှမ်း၊ အနောက်ရှမ်း" ဟူ၍ အရပ်မျက်နှာကို အခြေခံခွဲခြားမှုများလည်း ရှိခဲ့သည်။ ပြင်ပနိုင်ငံခြားသားများကို ရည်ညွှန်းသည့် ကုလား (၆၀) မျိုးစာရင်းသည် အမည်အများဆုံး ကွဲလွဲနေသော အုပ်စုဖြစ်ပြီး ပြုစုသူပညာရှိအသီးသီးက မိမိတို့ ကြားဖူးနားဝရှိသော နိုင်ငံခြားသားအမည်များကို လွတ်လပ်စွာ အသံဖလှယ်၍ သတ်မှတ်ခဲ့ကြကြောင်း ပေါ်လွင်သည်။ ထူးခြားချက်အနေဖြင့် ဦးကံသာ၏ အမှတ်အသား မှတ်တမ်းတွင်မူ ယင်းသို့ ၇-၄-၃၀-၆၀ ဟူ၍ အုပ်စုကြီး (၄) စု မခွဲတော့ဘဲ လူမျိုး (၁၀၁) မျိုးစလုံးကို (၁) မှ (၁၀၁) အထိ ဆက်တိုက်ရေတွက်သွားသည့် လုံးဝကွဲပြားသော စနစ်တစ်ရပ်ကို အသုံးပြုထားသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ <ref>''မြန်မာမင်းအုပ်ချုပ်ပုံစာတမ်းနှင့် ဘိုးတော်ဘုရားကြီး၏ ရာဇသတ်ခေါ်သော အမိန့်တော်တမ်းကြီး (ဒုတိယပိုင်း)'' (၁၉၆၅)၊ ရန်ကုန်မြို့: ဗဟိုပုံနှိပ်တိုက်။ [https://drive.google.com/file/d/17aXNGirQTBIASd4nTPG0WMa--tlsU9ul/view?usp=drivesdk]</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] sr2cufhgsq2l2dui0qz1brixbsvy7sb 0 5362 1047712 1029816 2026-08-09T13:57:43Z Ninjastrikers 22896 1047712 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group=ရိုဟင်ဂျာ |native_name=Ruáingga |image=Displaced Rohingya people in Rakhine State (8280610831).jpg |caption = ရိုဟင်ဂျာများ |population=၁,၅၀၀,၀၀၀ – ၂,၀၀၀,၀၀၀+ <ref name="Mahmood2016">{{cite journal |author1=Mahmood |author2=Wroe |author3=Fuller |author4=Leaning| title= The Rohingya people of Myanmar: health, human rights, and identity | journal=Lancet | year=2016 | doi=10.1016/S0140-6736(16)00646-2 | pmid=27916235}}</ref> |regions= [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]၊ [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ]]၊ [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] |region1={{flag|Bangladesh}} |pop1=၁,၅၀၀,၀၀၀ ကျော် <ref name="DailyStar2024">{{cite web |title=Arakan Army's persecution is increasing |url=https://bangla.thedailystar.net/news/bangladesh/news-671251 |website=The Daily Star Bangla |year=2024}}</ref> |region2={{flag|Pakistan}} |pop2=၅၀၀,၀၀၀ <ref name="NYT2017">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/09/12/world/asia/rohingya-pakistan-myanmar-violence.html|title=Far From Myanmar Violence, Rohingya in Pakistan Are Seething |work=The New York Times |date=12 September 2017}}</ref> |region3={{flag|Myanmar}} |pop3=၃၀၀,၀၀၀ – ၆၀၀,၀၀၀ (ခန့်မှန်း) |region4={{flag|Saudi Arabia}} |pop4=၁၉၀,၀၀၀ |region5={{flag|Malaysia}} |pop5=၁၅၀,၀၀၀+ <ref name="UNHCR2024">{{cite web|url=https://www.unhcr.org/my/figures-at-a-glance|title=Figures at a Glance in Malaysia|publisher=UNHCR Malaysia|year=2024}}</ref> |languages=[[ရိုဟင်ဂျာ ဘာသာစကား|ရိုဟင်ဂျာ]]၊ [[စစ်တကောင်း ဘာသာစကား|စစ်တကောင်း]] |religions= [[အစ္စလာမ်]] (အများစု)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] (လူနည်းစု) |related_groups = [[ဘင်္ဂါလီလူမျိုး]]၊ [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ]] }} '''ရိုဟင်ဂျာ''' ဟူသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တွင် အဓိကအခြေချနေထိုင်သော [[အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-အာရိယန်အုပ်စု]]ဝင် လူမျိုးစုဖြစ်ပြီး အများစုမှာ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။<ref>{{cite book|last1=Bartrop|first1=Paul R.|title=Modern Genocide|year=2018|publisher=Bloomsbury|page=361}}</ref> ၎င်းတို့သည် ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ [[မောင်တောမြို့]]၊ [[ဘူးသီးတောင်မြို့]] နှင့် [[စစ်တွေမြို့]] တစ်ဝိုက်တွင် အများဆုံး နေထိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း ပဋိပက္ခများကြောင့် လူဦးရေ အမြောက်အမြားမှာ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေကြရသည်။ ရိုဟင်ဂျာတို့သည် ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းအထောက်အထားများဖြင့် တောင်းဆိုကြသည်။ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း [[ဦးနု]] နှင့် သမ္မတဟောင်း [[စဝ်ရွှေသိုက်]] တို့၏ လက်ထက်တွင် ရိုဟင်ဂျာကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများရှိကြောင်း ၎င်းတို့က ကိုးကားဖော်ပြကြသည်။ <ref name="Leider2013">{{cite book|last=Leider|first=Jacques P.|title=The Muslims in Rakhine and the Political Project of the Rohingyas|year=2013|pages=163–177}}</ref>သို့သော်လည်း [[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း]] အစိုးရလက်ထက် ၁၉၈၂ ခုနှစ် နိုင်ငံသားဥပဒေ ထုတ်ပြန်ပြီးနောက် ၎င်းတို့ကို တရားဝင် တိုင်းရင်းသား (၁၃၅) မျိုးတွင် ထည့်သွင်းခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၉၈၂ ခုနှစ် နိုင်ငံသားဥပဒေအရ ၁၈၂၃ ခုနှစ် (ပထမအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲမတိုင်မီ) ကတည်းက မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အခြေချနေထိုင်ခဲ့သူများကိုသာ တိုင်းရင်းသားအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ မြန်မာဘက်က အဆိုပါအုပ်စုသည် ကိုလိုနီခေတ်အတွင်းမှသာ ဝင်ရောက်လာသူများဖြစ်သဖြင့် တိုင်းရင်းသားစာရင်းဝင် (၁၃၅) မျိုးတွင် မပါဝင်ဟု အခိုင်အမာဆိုသည်။ မြန်မာအစိုးရက ရိုဟင်ဂျာများကို ကိုလိုနီခေတ်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ [[စစ်တကောင်းမြို့|စစ်တကောင်း]]ဘက်မှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး "[[ဘင်္ဂါလီဘာသာစကား|ဘင်္ဂါလီ]]" ဟုသာ ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည်။<ref name="CSM2013">{{cite news|url=https://www.csmonitor.com/World/Asia-Pacific/2013/0602/Why-Myanmar-s-Rohingya-are-forced-to-say-they-are-Bengali|title=Why Myanmar's Rohingya are forced to say they are Bengali|work=The Christian Science Monitor|year=2013}}</ref> ကုလသမဂ္ဂ၏ ဖော်ပြချက်အရ ရိုဟင်ဂျာတို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဖိနှိပ်ခံရဆုံး လူနည်းစုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="AFP2012">{{cite news|title=Myanmar, Bangladesh leaders 'to discuss Rohingya'|publisher=AFP|date=2012-06-29}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်တပ်၏ နယ်မြေရှင်းလင်းရေး စစ်ဆင်ရေးများကြောင့် ရိုဟင်ဂျာ ၇ သိန်းကျော်မှာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ရသည်။ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု စွပ်စွဲချက်ကုလသမဂ္ဂ အချက်အလက်ရှာဖွေရေးအဖွဲ့ (FFM) က မြန်မာစစ်တပ်သည် ရိုဟင်ဂျာများအပေါ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု (Genocide) ကျူးလွန်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ရှိခဲ့ကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့သည်။ <ref name="UNReport2018">{{cite report |title=Report of the Independent International Fact-Finding Mission on Myanmar |publisher=United Nations |year=2018}}</ref>နိုင်ငံတကာတရားရုံးတွင် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံက မြန်မာနိုင်ငံအား လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု တားဆီးရေး သဘောတူညီချက်ကို ချိုးဖောက်သည်ဟုဆိုကာ [[နိုင်ငံတကာတရားရုံး]] (ICJ) တွင် တရားစွဲဆိုထားဆဲဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင် ရိုဟင်ဂျာဒုက္ခသည်များသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံရှိ ကော့ဘဇား (Cox's Bazar) ဒုက္ခသည်စခန်းများတွင် အဓိက နေထိုင်နေကြရပြီး နေရပ်ပြန်ရေးအတွက် လုံခြုံမှုနှင့် နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ဆိုင်ရာ အာမခံချက်များကို တောင်းဆိုလျက်ရှိသည်။ <ref name="Reuters2017">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-rohingya-widows/rohingya-widows-find-safe-haven-in-bangladesh-camp-idUSKBN1E136I|title=Rohingya widows find safe haven in Bangladesh camp|publisher=Reuters|year=2017}}</ref> == လူမျိုးအမည် အသုံးအနှုံး == ''"ရိုဟင်ဂျာ"''ဆိုသည့် အသုံးအနှုံး၏ မူလပေါ်ပေါက်လာပုံကို ငြင်းဆိုကြဆဲဖြစ်သည်။ === သင်္ဘောပျက် ဒုက္ခသည်များ === ''"ရိုဟင်ဂျာ"''ဆိုသည့် အသုံးအနှုံး၏ မူလပေါ်ပေါက်လာပုံကို ငြင်းဆိုကြဆဲဖြစ်သည်။ ရိုဟင်ဂျာသမိုင်းပညာရှင်များထဲမှ ခလီလော ရာ့ဟ်မန်(Khalilur Rahman)သည် ရိုဟင်ဂျာ အမည်ဆင်းသက်လာခဲ့ခြင်း၏ အစမှာ[[အာရပ်ဘာသာစကား|အာရဘစ်]]စကားလုံးဖြစ်သည့် '''ရာ့ဟ်မာ'''('''သနားကရုဏာ''') ဆိုသည့် အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်ပြီး၊<ref name=chowdhury>{{harv|MA Chowdhury|1995|pp=7–8}}</ref> ၈ရာစုနှစ်တွင် ပျက်စီးခဲ့သည့် သင်္ဘောတစ်စီးဖြစ်ရပ်အပေါ် ပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ရမ်းဗြဲကျွန်းအနီးတွင် အာရဗ် သင်္ဘောတစ်စီးပျက်စီးနစ်မြုပ်ပြီးနောက်ပိုင်း၊ အာရဗ်ကုန်သည်များက ဒေသခံတို့ထံမှ အကူအညီတောင်းခဲ့ရာ '''ရာဟ်မီ....ရာဟ်မီ...'''('''ကျနော့်တို့ကို ကူညီပါ၊ သနားကရုဏာပြုပါ''') ဆိုသော စကားကို ဆိုခဲ့ရာမှ ဒေသခံတို့က ရာဟမ်လူမျိုးများဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲလာကြသည်။ ၎င်းတို့ အားလုံးကို မင်းက ခိုလှုံနေထိုင်ခွင့်ပေးခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ ခေတ်အဆက်ဆက် ရာဟမ် မှ ရိုဟမ် နှင့် နောက်ဆုံးတွင် ရိုဟင်ဂျာသို့ ပြောင်းလည်းသွားခြင်းဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။<ref name=chowdhury /><ref>{{harv|Khin Maung Saw|1993|pp=93}}</ref> သို့သော် ရခိုင်မူစလင်ဆွေးနွေးဖလှယ်ပွဲ အတွင်းရေးမှူးနှင့် သမ္မတဟောင်းဖြစ်သူ ဂျာဟီရူဒင် အာဟ်မဒ် နှင့် နာဇယ်အာဟ်မဒ် တို့မှ ၎င်းအဆိုကို ငြင်းဆိုပြီး၊<ref name=chowdhury /> သင်္ဘောပျက်မှ အာရဘ်ကုန်သည် မူစလင်များကို "သဗ္ဗူကျ" ဟု ယခုခေါ်ဆိုလျက်ရှိပြီး၊ လက်ရှိတွင် ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတလျှောက်တွင် နေထိုင်ကြသူများဟု ဆိုသည်။ အကယ်၍ ရိုဟင်ဂျာစကားလုံးသည် ထိုကုန်သည်များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဆိုပါက၊ "သဗ္ဗူကျ"များသည် ပထမဦးဆုံး ရိုဟင်ဂျာများသာ ဖြစ်ပါလိမ့်မည်ဟုဆိုသည်။ ၎င်းတို့မှ ရိုဟင်ဂျာများသည် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံရှိ ရုဟာလူမျိုးမှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်<ref name=chowdhury />။ သမိုင်းပညာရှင်နောက်တစ်ယောက်ဖြစ်သူ MA Chowdhury မှ မြန်မာနိုင်ငံရှိ မူစလင်လူဦးရေ အကြားတွင် 'မရိုဟောင်း' (ရှေးရခိုင်ဘုရင်) ဆိုသည့်စကားလုံးသည် ရိုဟန်းဟူ၍ ပြောင်းလည်းသွားခြင်းဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုနေရာမှ လာသူများကို ရိုဟင်ဂျာဟု ခေါ်ဆိုခြင်းဟုဆိုသည်။<ref name=chowdhury /> === ၁၈ရာစုတွင် စတင်အသုံးပြုဟု === သို့သော် ရခိုင်သမိုင်းကျွမ်းကျင်ပညာရှင် ဒေါက်တာ ဂျကွေ့ပီလိန်ဒါမှ ''ရိုအင်ဂါ''ဆိုသည့် အသုံးအနှုံးကို ဗြိတိသျှ ဆေးဆရာဝန်ဖရန်စစ် ဗျူးခန်နန်-ဟာမီလ်တန်မှ (၁၈)ရာစု နောက်ပိုင်းတွင် အသုံးပြုခဲ့ခြင်းရှိသည်။<ref name="leider_arakan">{{cite news| last=Leider | first=Jacques P.| title=Interview: History Behind Arakan State Conflict | url=http://www.irrawaddy.org/archives/8642|accessdate=9 July 2012 | work=The Irrawaddy | date=July 9, 2012}}</ref> သူ၏ '''၁၇၉၉ ခုနှစ်ထုတ် ဗမာအင်ပါယာတွင် သုံးနှုံးပြောဆိုခဲ့ကြသည့် ဘာသာစကားများမှ စကားလုံးဝေါဟာရများ''' ဆိုသည့် စာတမ်းတွင် ဗျူးခန်နန် ဟာလ်မီတန်မှ''ကျွန်တော်အခု ဘာသာသုံးခုထပ်မံထည့်လိုက်ပါတယ်၊ ဗမာအင်ပါယာ လက်ထက်မှာ အသုံးပြုသည့်စကားများဖြစ်သော်လည်း၊ ဟိန္ဒူဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာတဲ့ စကားမျိုးနွယ်တွေဖြစ်ပါတယ်။ ပထမဘာသာမှာ ရခိုင်တွင် ကြာမြင့်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြတဲ့ မိုဟာမဒ္ဒန်တွေ သုံးတဲ့စကားဖြစ်ပြီး၊ သူတို့ကိုသူတို့ ရိုအင်ဂါလို့ ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ ရခိုင်ပြည်နယ်ရဲ့ မူရင်းလူမျိုးများဖြစ်ပါတယ်'' <ref name="buchanan_burma">{{cite journal|last=Buchanan-Hamilton|first=Francis|title=A Comparative Vocabulary of Some of the Languages Spoken in the Burma Empire|journal=Asiatic Researches|year=1799|volume=5|pages=219-240|url=http://www.soas.ac.uk/sbbr/editions/file64276.pdf|accessdate=9 July 2012|author=Francis Buchanan-Hamilton|authorlink=Francis Buchanan-Hamilton|publisher=The Asiatic Society|archive-date=20 October 2012|access-date=11 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121020051420/http://www.soas.ac.uk/sbbr/editions/file64276.pdf|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.soas.ac.uk/sbbr/editions/file64276.pdf |access-date=11 August 2012 |archive-date=20 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020051420/http://www.soas.ac.uk/sbbr/editions/file64276.pdf }}</ref> လိဒ္ဒါမှ ထိုစကားလုံး၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ နိုင်ငံရေးနှင့် လုံးဝသက်ဆိုင်သည့် စကားလုံးမဟုတ်ဘဲ၊ ၂၀ ရာစုခေတ်က ကိုယ်မည်သူမည်ဝါဖြစ်သည်ကို နိုင်ငံရေးကိစ္စများတွင် ဖော်ပြနိုင်ရန် အသုံးပြုကြခြင်းဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။ ၁၉၅၀မှ စ၍ အဘယ့်ကြောင့် စတင်အသုံးပြုခဲ့သနည်းဆိုသည် မေးခွန်း၏အဖြေမှာ၊ ထိုလူများမှ အမည်ကို အသုံးပြု၍ ကိုယ်မည်သူမည်ဝါဖြစ်သည်ကို အသိအမှတ်ပြုကြစေရန် အသုံးပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်ပေမည်။"<ref name="leider_arakan"/> === ၁၉၅၀ မတိုင်မီတွင် သုံးနှုံးမှုမရှိခြင်း === မြန်မာ့သမိုင်းပညာရှင်များဖြစ်သည့် ဦးခင်မောင်စောမှ ရိုဟင်ဂျာဆိုသည့် စကားလုံးသည် ၁၉၅၀ မတိုင်မီတွင် လုံးဝဖော်ပြခြင်းမျိုးမရှိခဲ့ဟုဆိုသည်။<ref>{{harv|Khin Maung Saw|1993|p=90}}</ref> သမိုင်းပညာရှင် ဒေါက်တာမောင်မောင် မှ ၁၈၂၄ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့မှ လူမျိုးစစ်တမ်းကောက်ယူခဲ့ရာတွင် ရိုဟင်ဂျာအသုံးအနှုံး မပါရှိခဲ့ဟုဆိုသည်။<ref>{{cite web | url=http://www.irrawaddy.org/archives/6933 | title=Why is Western Burma Burning? | publisher=The Irrawaddy | accessdate=July 26, 2012 | author=KYAW ZWA MOE}}</ref>အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သင်ကြားလေ့လာရေး ကန်ဒါသက္ကသိုလ်မှ သမိုင်းပညာရှင် အေးချမ်းမှ ရိုဟင်ဂျာဆိုသည့် စကားလုံးသည် ဘင်္ဂလီလူမျိုးများမှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ပြီး၊ ၁၉၅၀ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းများတွင် ကိုလိုနီလက်ထက် ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်လာကြသူများဟုဆိုသည်။ ၁၉၅၀အစောပိုင်းကာလများတွင် ဘာသာစကားပေါင်းစုံများတွင် ရိုဟင်ဂျာဆိုသည့် အသုံးအနှုံးကိုမူ လုံးဝမတွေ့ရှိနိုင်ဟု ထပ်မံငြင်းဆိုခဲ့သူဖြစ်သည်။ ထိုသို့ စကားလုံးအသုံးအနှုံး မတွေ့ရှိခြင်းကိုမူတည်၍ ၁၈၂၄ခုနှစ်မတိုင်မီကာလများ၌ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မူစလင်များမရှိခဲ့ဟု ဆိုလို၍မရဟုဆိုသည်။ ရိုဟင်ဂျာသည် ရခိုင်အခေါ်အဝေါ်တွင် မရှိသကဲ့သို့ ဘင်္ဂလီအသုံးအနှုန်းတွင်လည်း မရှိခြေ။ နာမည်ကြီး ရခိုင်ဒေသစာပေပြုစုသူ မော်ရစ်ကော်လစ်သည်ပင် သူ၏ စာတမ်းများတွင် ရိုဟင်ဂျာအသုံးအနှုန်းမပါသည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ၁၉၂၁ ဂျီဂျီ ဂရေဟမ်ပြုစုတင်ပြခဲသည့် ရခိုင်ဒေသ တိုင်းရင်းသားများ စာရင်းတွင်လည်း ရိုဟင်ဂျာ အမည်မပါရှိခဲ့ပေ။ === မူဂျာဟစ် မှ ရိုဟင်ဂျာ === ၁၉၄၉ ခုနှစ်ပိုင်း ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် ပြောက်ကျားစစ်အုပ်စုအများအပြားရှိခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့အထဲတွင် မီရာကာဆင် ခေါင်းဆောင်သည့် မူဂျာဟစ်ခေါ် စစ်အုပ်စုတဖွဲ့လည်းပါဝင်သည်။ မူဂျာဟစ်တပ် အတွင်းပါဝင်ကြသည့် သူများမှာ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် တရားမဝင်နေထိုင်ခဲ့ကြသူများဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းကို မွတ်ဆလင်နယ်မြေအဖြစ် အသွင်ပြောင်းပြီး၊ အရှေ့ပါကစ္စတန် နှင့် ပူးပေါင်းရန်ရည်ရွယ်ခဲ့ကြသည်။ ယူမီယာတူ အိုလာမိုင်း အဖွဲ့ဝင်တချို့သည် ကရာချီမြို့သို့ သွားရောက်၍ ဘူးသီးတောင်၊ မောင်တော နှင့် ရသေ့တောင်တို့ကို ပါကစ္စတန်တို့နှင့် ပူးပေါင်းရန် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ ဦးနုအစိုးရမှ မီရာကာဆင်အား သေသေရှင်ရှင် ဖမ်း၍ ပို့ဆောင်နိုင်ပါက ငွေကြေးကျပ် ၂၀ ၀၀၀ ဆုချမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့စစ်တပ်မှ မူဂျာဟစ်များကို ခြေမှုန်းနှိမ်နင်းခဲ့သည်။ ကာဆင်သည် အရှေ့ပါကစ္စတန်သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် အမည်မသိသူ တစ်ဦး၏ ပစ်သတ်မှုဖြင့် ကော့ဘဇားနယ်စပ်မြို့တွင် သေဆုံးခဲ့သည်။ ၎င်းသေဆုံးပြီးနောက် လက်နက်ချထားကြသည့် မူဂျာဟစ်တို့သည့် ၎င်းတို့ကိုတိုင် ရိုဟင်ဂျာအမည်အဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ်ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဦးနုမှ ရခိုင်ပြည်နယ် နှင့် မွန်ပြည်နယ်ကို အသိအမှတ်ပြုရန် ကတိပေးခဲ့သည်။ ဦးနုဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ပြီးနောက် ၎င်းကတိအတိုင်း ဖော်ဆောင်ပေးခဲ့သည်၊ ထိုအချိန်တွင် ဘင်္ဂါလီ မွတ်ဆလင် ခေါင်းဆောင်များမှလည်း ရခိုင်ဆန့်ကျင်ရေးများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး၊ ရခိုင်လူမျိုးများအတိုင်း ၎င်းတို့ကိုလည်း အသိအမှတ်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ တိုင်းရင်းသားမဟုတ်သဖြင့် တောင်းဆိုချက်များ ပယ်ချလိုက်ပြီးနောက်၊ ပညာတတ် ဘင်္ဂါလီမွတ်ဆလင်တို့သည် သမိုင်းအကြောင်းများကို လိမ်လည်ဖန်တီးကာ ရခိုင်မွတ်ဆလင်များဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ အာရပ်မျိုးဆက်များသည် ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် သင်္ဘောပျက်ပြီးနောက် ရမ်းဗြဲကျွန်းတွင် (၈) ရာစုမှ စတင်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟုဆိုသည်။ == မြန်မာလူမျိုးဟုတ်သည်၊ မဟုတ်သည် ပဋိပက္ခ == === မြန်မာတိုင်းရင်းသား မဟုတ်ဟု ငြင်းဆိုကြခြင်း === [[အေဒီ]] ၁၄၀၄-ခု လေးမြို့ခေတ်၌ မင်းစောမွန် ဘုရင်လက်ထက် ရခိုင့်ဘုရင့်နိုင်ငံတော်ကို ဗမာဘုရင်သိမ်းပိုက်သဖြင့် ရခိုင်ဘုရင် မင်းစောမွန်သည် ဘင်္ဂလားဒေသရှိ ဂေါလ်ဒေသသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။ ဂေါလ်က ကောင်းမွန်စွာ လက်ခံခဲ့သည်။ ဘင်္ဂလားဂေါလ် ဆူလတန်ဘုရင်၏ အကူအညီဖြင့် ရခိုင်ထီးနန်းကို အရယူခဲ့ရသည်။ အေဒီ ၁၄၃၀-တွင် မြောက်ဦးမြို့တည်၍ မြောက်ဦးခေတ်ကို စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြောက်ဦးခေတ်တွင် ရခိုင့် တပ်မတော်၌ အာရပ်မှစစ်သည်တော်များ၊ ဥရောပမှ ပေါ်တူဂီများနှင့် ဂျပန်တို့ပါအမှုတော်တမ်းခဲ့သည်ကိုတွေ့ရှိရ သည်။ ယင်းအာရပ်မှစစ်သည်တော် မျိုးဆက်အများစုမှာ သံတွဲ၊ ရမ်းဗြဲကျွန်းနှင့် မြောက်ဦးမြို့ပတ်ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်ကြသည်။ ယင်းတို့ကိုရခိုင်တို့က ကမန်ဟု ခေါ်ဝေါ်ပြီး ရခိုင်ပြည်၌ တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုအဖြစ် အသိ အမှတ်ပြုထားသည်။ ယင်းမူဆလင် ဘာသာဝင် [[ကမန်လူမျိုး]]တို့သည် ရခိုင်ပြည်၌ ပြဿနာဖန်တီးခြင်း၊ ရခိုင်တို့နှင့် ဘာသာရေး အဓိကရုဏ်း၊ လူမျိုးရေးအဓိကရုဏ်း ဖန်တီးခြင်းမျိုးကို လုံးဝပြုလုပ်ခြင်းမရှိဘဲ၊ ရခိုင်ပြည်နှင့်ရခိုင် လူမျိုး အပေါ် သစ္စာရှိရှိဖြင့် ရခိုင်တို့နှင့် အေးအတူ ပူအမျှ ငြိမ်းချမ်းစွာ နေထိုင်လာခဲ့ကြသောလူမျိုး တမျိုးဖြစ်သော ကြောင့် ရခိုင်ပြည်၌ ဤကဲ့သို့ မူဆလင် ဘာသာကိုးကွယ်သော ရခိုင်တိုင်းရင်းသား ကမန်လူမျိုး ရှိသည်ကိုပင်သတိပြု မိကြဖူးမည် မဟုတ်ပေ။ သို့သော် မိမိကိုမိမိ ရိုဟင်ဂျာဟု ကြွေးကြော်နေသူများမှာ ၁၈၂၅-နောက်ပိုင်း ရခိုင်ကို အင်္ဂလိပ်တို့ သိမ်းပိုက်ပြီးမှ ဝင်ရောက်လာသော [[အစ္စလာမ်]]ဘာသာ ကိုးကွယ်သည့် စစ်တကောင်းတောင်တန်းနေ [[ဘင်္ဂါလီ]]များသာ ဖြစ်သည်။ ၁၈၂၅-တွင် ရခိုင်ပြည်၌ မူဆလင်ဦးရေ ၃၀,ဝ၀ဝ ရှိခဲ့ရာမှ ၁၉၃၀ ပြည့်တွင် ၂၁၇၈၀ဝ-ရှိခဲ့ရာ ဗြိတိသျှအစိုးရက မူဆလင်ဦးရေ တိုးလာမှုကိစ္စကို စိုးရိမ်လာသောကြောင့် အခြေအနေစုံစမ်းရန် ၁၉၃၉ ၌စုံစမ်းရေးကော်မရှင် တစ်ခု ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ကော်မရှင်က မူဆလင်ဦးရေ အတားအဆီးမရှိ တိုးဝင်လာမှုကို မဟန့်တားပါက နောင်အခါ၌ လူမျိုးရေး ပဋိပက္ခများ ဖြစ်နိုင်ကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့သော်လည်း [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်]]ကြောင့် မည်သို့မျှ မလုပ်နိုင်ခဲ့ပေ။ အစီရင်ခံသည့် အတိုင်းပင် ၁၉၄၂-တွင် [[ကုလား-ရခိုင်အဓိကရုဏ်း]] ဖြစ်ခဲ့လေသည်။ မောင်တောမြို့နယ်ရှိ ရခိုင်ရွာအားလုံး ဖျက်ဆီးခံရသည်။ ရခိုင်တချို့မှာ ပြည်တွင်းသို့ဝင်ပြီး၊ တချို့မှာ အင်္ဂလိပ်ပိုင်နက် ဒိန်နာဂျ်ပူသို့ထွက်ပြေးခဲ့ကြရ သည်။ ၁၉၄၂-ဂျပန်များဝင်လာသောအခါ ရခိုင်များကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သော ကုလားအဖွဲ့သည် ဘာသာရေးအသွင်ပြောင်းကာ [[ဂျမေယာတူ အိုလမာအသင်း]] ဖွဲ့စည်းကြသည်။ အဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌမှာ အုံမော်မျာ (ဘီအေဘီအယ်လ်) ဖြစ်သည်။ အုံမော်များ အဖွဲ့သည် အနောက် ပါကစ္စတန်မှ အော်လနာမူဟာမတ် မူဇဟတ်ခန်နှင့် မော်နာအီဗြာဟိန်း တို့ကိုခေါ်၍ မူဂျာဟိန်းအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းကြသည်။ ပါကစ္စတန်နယ်သို့ ရခိုင်ပြည်ထည့်သွင်းရေး အစီစဉ်ပင်ဖြစ်သည်။ စစ်ရေးအရ မြန်မာစစ်တပ်နှင့် မယှဉ်ပြိုင်နိုင်သော မူဂျာဟိန်းတို့သည် အခြား တိုင်းရင်းသားများနည်းတူ အခွင့်အရေးရလို၍ မစ္စတာဂေါ်ဖားက ရိုဟင်ဂျာဟူသော လူမျိုးသစ်တစ်ခုကို ၁၉၅၀- စက်တင်ဘာလထုတ် ဂါဒီးယန်းသတင်းစာတွင် အသက်သွင်းခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၅၁- ဇွန်လတွင်ကျင်းပခဲ့သော အလယ်သံကျော် မူဆလင်ညီလာခံကမူ ရိုဟင်ဂျာမဟုတ်ဘဲ ဗမာ မူဆလင် ကဲ့သို့ ရခိုင်မူဆလင်လူမျိုးဟု ခေါ်ဝေါ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ရခိုင်တို့က ငါတို့ရခိုင်တွင် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် မရှိဟု ပြောလာကြသောအခါ ရိုဟင်ဂျာဘက်သို့ ဖေါက်ထွက်ရန် ထွက်ပေါက်ရှာ လာကြသည်။ ၁၉၆၀-ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရိုဟင်ဂျာသတင်းစာ၊ [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ရိုဟင်ဂျာကျောင်းသားအသင်းထိ လှုပ်ရှားလာခဲ့ကြသည်။ ၁၃၊ ၅၊ ၈၈ - နေ့က မောင်တောမြို့နယ်တွင် အလွန် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ကုလားလှုပ်ရှားမှုတစ်ရပ်ဖြစ်ပွား ခဲ့သည်။ ကုလား ၅၀ဝ၀ဝ-ခန့်သည် မောင်တောမြို့ကို အရပ်ရှစ်မျက်နှာမှ ဝိုင်းပြီးဟစ်အော်ကြွေးကြော် မီးရှို့သတ်ဖြတ် ရန်ချီတက်လာခဲ့ကြသည်။ လှုပ်ရှားမှုမှာ ညနေရှစ်နာရီခွဲမှ နောက် တနေ့နံနက် ၃-နာရီခွဲအထိ ကြာခဲ့သည်။ သူတို့ ဘာသာစကားဖြင့် ဘုရားသခင် အလိုကျတိုက်ပွဲဝင်ကြ၊ မင်းတို့ တိုင်းပြည်ငါတို့ တိုင်းပြည် ဖြစ်ရမည်ဟူ၍ ဟစ်အော်ကြ သည်။ ၁၉၄၂ မတိုင်မှီက မောင်တောမြို့နယ်အတွင်း တည်ရှိခဲ့သော ရခိုင်ရွာပေါင်း ၁၉၅-ရွာမှာ ၁၉၉၂ တွင် ၄၆ ရွာသာ ကျန်ပါတောသည်။ ကျန်ရွာများအား မူဆလင်များက လူဦးရေအသာစီးရမှုဖြင့် သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ ရိုဟင်ဂျာ ဆိုသူများပေါ်ပေါက်လာပုံ သမိုင်းအကျဉ်းဖြစ်သည်။ === ရခိုင်ပညာရှင် [[ဒေါက်တာအေးကျော် (ရခိုင်)|ဒေါက်တာအေးကျော်]] အား ကိုးကားခြင်း === ကိုလိုနီခေတ်တွင် ဘင်္ဂါလီများသည် ရခိုင်ပြည်တွင် စပါးရိတ်၊ လယ်ထွန် အလုပ်လာလုပ်ပြီး ပြန်သွားကြသည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီး ဦးနု၏ ဖဆပလ ခေတ်တွင် ရခိုင်ပြည်၌ အဓိက လွှမ်းမိုးသော ပါတီကြီးနှစ်ခုရှိသည်။ ဖဆပလနှင့် ရတည (ရခိုင် စည်းလုံးညီညွတ်ရေး ပါတီ)တို့ ဖြစ်သည်။ ရတည၏ ခေါင်းဆောင်သည် ဦးကျော်မင်းဖြစ်သည်။ သန့်ရှင်း ဖဆပလ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည့် ဦးနုသည် တိုင်းပြည်၏ အကျိုးထက် သူ့ပါတီအကျိုးကို ကြည့်သည့်အနေဖြင့် မေယုခရိုင်ကို သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။ မေယုခရိုင်အတွင်းသို့ ဘင်္ဂါလီ များအား ဝင်ခွင့်ပြုပြီး မဲရရှိနိုင်ရန် အတွက် မျက်နှာသာပေး၍ မှတ်ပုံတင် ပြုလုပ်ပေးခဲ့သည်။ ဦးနု မဲရရန် အတွက် မျက်နှာသာပေးသောအခါ ဘင်္ဂါလီများသည် နိုင်ငံရေးအဆင့်ထိ တိုးတက်လုပ်ဆောင် လာသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းမှာ ရိုဟင်ဂျာဆိုသည့် ပြဿနာကို ဖြစ်ပေါ်စေသော အကြောင်းအရင်း ဖြစ်သည်။ === အရေးပါသော ပုဂ္ဂိုလ်များအား ကိုးကားခြင်း === မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အရေးပါသော နိုင်ငံရေး အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုဖြစ်သော [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]]မှ ခေါင်းဆောင် [[တင်ဦး (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သူရ)|ဦးတင်ဦး]]၏ ပြောဆိုချက်ကို ကိုးကား၍ ရိုဟင်ဂျာ ဆိုသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံ အတွင်းမှ လူမျိုးစုမဟုတ်ဘဲ ဘင်္ဂါလီ လူမျိုးသာလျှင် ဖြစ်ကြောင်း ငြင်းဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူဝင်မှု ကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဦးစီးဌာန မှ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် နှင့် အင်တာဗျူးကို ကိုးကား၍လည်း ရိုဟင်ဂျာဆိုသည်မှာ မြန်မာတိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတွင် မပါဝင်ကြောင်း ငြင်းဆိုကြသည်။ === မြန်မာစာအုပ်များတွင် အသုံးအနှုံး မပါခြင်း === *ဦးနုလက်ထက်တွင် ထုတ်ဝေသော [[မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း]] ၁၅-တွဲတွင် မပါရှိခြင်း။ *[[မြန်မာအဘိဓာန်]](အကျဉ်းချုပ်) ၅-တွဲတွင် မပါရှိခြင်း။ *မြန်မာစာလုံးပေါင်း သတ်ပုံကျမ်းတွင် မပါရှိခြင်း။ == မြန်မာတိုင်းရင်းသား ဖြစ်ကြောင်း ငြင်းဆိုချက်များ == ရိုဟင်ဂျာများမှလည်း သူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ဖြစ်ကြောင်း ငြင်းဆိုမှုများ ရှိသည်။ ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုလက်ထက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရိုဟင်ဂျာ အပါအဝင် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ၁၄၀ ကျော် ရှိခဲ့သော်လည်း ဦးနေဝင်း လက်ထက်တွင် ပသျှူး (မလေး) ၊ ရိုဟင်ဂျာ အစရှိသည့် လူမျိုးစုများကို ပယ်ဖျက်ပြီး တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ၁၃၅ စု အဖြစ် လျော့ချလိုက်ခြင်း ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် ရခိုင်ဒေသရှိ [[မရမာကြီး]] ဆိုသော လူမျိုးစုသည် ရိုဟင်ဂျာများနှင့် ဘာသာစကား တူညီပြီး ဟိန္ဒူဘာသာ ကိုးကွယ် သူများ ဖြစ်သည့် အတွက် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုများ အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံရသော်လည်း ရိုဟင်ဂျာများမှာ မွတ်စလင် ဘာသာ ကိုးကွယ်သူများ ဖြစ်သည့် အတွက် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု အဖြစ်မှ ပယ်ဖျက်ခြင်း ခံခဲ့ရကြောင်း ပြောဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုလက်ထက်တွင် ရိုဟင်ဂျာ ဘာသာ အသံလွှင့်ဌာန ရှိခဲ့ခြင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံး သမ္မတ စဝ်ရွှေသိုက်က ရိုဟင်ဂျာဆိုသည်မှာ မြန်မာပြည်တွင်းမှ လူမျိုးစု ဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့ဖူးခြင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၉၇၈ ခုနှစ်ထုတ် ပထဝီ ဖတ်စာအုပ် အဟောင်းတွင် ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးဟု ထည့်သွင်း ဖော်ပြ ဖူးခြင်း များကို ကိုးကား ပြောဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် ဘူးသီတောင်၊ မောင်တော အစရှိသည့် ဒေသများတွင် ရိုဟင်ဂျာများ စုရုံးနေရခြင်းမှာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ဘက်မှ ခိုးဝင်လာခြင်း ကြောင့်မဟုတ်ပဲ ရခိုင်လူမျိုးတို့၏ တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ရခိုင်ပြည်နယ် အခြားဒေသများမှ ထိုဒေသများသို့ ထွက်ပြေး တိမ်းရှောင်ခဲ့ရခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref name="Kaladanpress">{{cite web|title=ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးနွယ်စုသည် နိုင်ငံသား တိုင်းရင်းသားနှင့် မြန်မာမျိုးနွယ်စု ဟုတ်မဟုတ် ဓာတ်ခွဲစမ်းသပ်ခြင်း|url=http://www.kaladanpress.org/burmese/index.php?option=com_content&view=article&id=130:2011-11-03-09-25-04&catid=61:2011-11-03-09-21-56&Itemid=61|date=November 3,2011|publisher=ကုလားတန်သတင်း|accessdate=November 11, 2011|archive-date=9 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120609021725/http://www.kaladanpress.org/burmese/index.php?option=com_content&view=article&id=130:2011-11-03-09-25-04&catid=61:2011-11-03-09-21-56&Itemid=61}}</ref> == လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်ခံရမှု နှင့် ဒုက္ခသည်များ == Amnesty International၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ မူစလင် ရိုဟင်ဂျာများသည် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများကို မြန်မာနိုင်ငံ စစ်အစိုးရ လက်အောက်တွင် ၁၉၇၈ ခုနှစ်မှ စ၍ ဆက်လက် ခံစားနေကြရပြီး၊ အနီးနိုင်ငံဖြစ်သည့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးတိမ်း​​ေရှာင်ကြရသည်။<ref>[https://web.archive.org/web/20040626110358/http://web.amnesty.org/library/Index/ENGASA160052004?open&of=ENG-MMR Myanmar - The Rohingya Minority: Fundamental Rights Denied], Amnesty International, 2004.</ref> "ရိုဟင်ဂျာများ၏ လွတ်လပ်စွာသွားလာခွင့်ကို ထိမ်းချုပ်ထားမှုများရှိပြီး၊ အများအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံသားခံယူခွင့်မရရှိခြေ။ ၎င်းတို့သည် မသမာမှုများ နှင့် မတရားကောက်ခံသော အခွန်ငွေများပေးဆောင်ရခြင်း၊ အိမ်များဖျက်စီးခံရခြင်း၊ လက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်း ပြုရန် ငွေကြေးများကန့်သက်ထားခြင်းတို့ရှိသည်။ ရိုဟင်ဂျာများအား ဆက်လက်၍ လမ်းများ၊ စစ်တပ်စခန်းများ ဆောက်လုပ်ရာတွင် အဓမ္မအလုပ်စေခိုင်းခံရခြင်းတို့ရှိသော်လည်း၊ ရခိုင်မြောက်ပိုင်းတွင်မူ လွန်ခဲ့သည့် ဆယ်စုနစ်အတွင်း အဓမ္မ အလုပ်စေခိုင်းမှုမှာ လျှော့နည်းလာခဲ့သည်။ "{{Citation needed|reason=အင်္ဂလိပ်မှ ဘာသာပြန်ထားသော်လည်း ဘယ်က သယ်လာမှန်းမသိ။}} ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် စစ်အစိုးရ၏ နဂါးမင်း စစ်ဆင်ရေးစပြီးနောက်ပိုင်း ရိုဟင်ဂျာပေါင်း ၂၀၀,၀၀၀ ကျော်သည် ဘင်္ဂလားဒေ့နိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးကြရသည်။ ထိုစစ်ဆင်ရေးသည် နိုင်ငံအတွင်းတွင် တရားမဝင် ဝင်ရောက်နေထိုင်သူများကို နိုင်ငံမှ ပယ်ထုတ်နိုင်ရန်ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။ ထိုစစ်ဆင်ရေးသည် အရပ်သားများအား တိုက်ရိုက်ရည်ရွယ်ထားပြီး၊ သက်ဖြတ်မှုများ၊ မုဒိမ်းကျင့်မှုများ၊ ဘာသာရေးကျောင်းဆောင်များဖျက်စီးခြင်း နှင့် ဘာသာရေးအကြောင်းပြကာ အရေးယူမှုများ ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ - ၉၂ ခုနှစ်တွင် ထပ်မံ၍ ရိုဟင်ဂျာပေါင်း ၂၅၀,၀၀၀ ကျော်သည် ဘင်္ဂလားဒေ့နိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးရပြန်သည်။ ၎င်းတို့သည် စစ်အစိုးရမှ အဓမ္မအလုပ်စေခိုင်းခံရခြင်း၊ ဖိနှိပ်ခံရခြင်း၊ မုဒိမ်းကျင့်ခံရခြင်း တို့ရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ရိုဟင်ဂျာများသည် စစ်အစိုးရ၏ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းများ၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများတွင် အလုပ်ကြမ်းများဖြင့် အခကြေးမရရှိဘဲ အဓမ္မ ခိုင်းစေခံရမှုများရှိသည်ဟုဆိုသည်။ ရိုဟင်ဂျာများသည် ရခိုင်မြောက်ပိုင်းတွင် ရှိနေသည့် နိုင်ငံမဲ့မူစလင်များဖြစ်ပြီး၊ ၂၈,၀၀၀ ရိုဟင်ဂျာများအား ဒုက္ခသည်အဖြစ် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှိ ကုလသမဂ္ဂဒုက္ခသည် စခန်းတွင် အသိအမှတ်ပြုထားပြီး၊ အခြား ၂၀၀,၀၀၀ မှာ စခန်း၏ ပြင်ပတွင် နေထိုင်နေကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ (သို့) ဘင်္ဂလားဒေ့နိုင်ငံမှ သေးငယ်သည့် သဗ္ဗာန်များကိုစီး၍ အသက်ကိုရင်းကာ ပင်လယ်ကိုဖြတ်ကူး၍၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ မလေးရှားနိုင်ငံ နှင့် အင်ဒိုးနီးရှားနိုင်ငံအထိ ရောက်ရှိကြသည်။ <ref>[http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/search?page=search&docid=4975b4e44&query=rohingya UNHCR - Thailand: UNHCR requests access to Rohingya boat people<!-- Bot generated title -->]</ref> မကြာခဏ သင်္ဘောဖြင့် ရောက်ရှိလာကြသည့် ဒုက္ခသည်များကို ထိုင်းနိုင်ငံမှ အစားအသောက်များထောက်ပံ့၍ ခုတ်မောင်းနိုင်သည့် စက်ပစ္စည်းများဖြုတ်၍ ထိုင်းပင်လယ်ရေပိုင်နက်အတွင်းမှ ထွက်ခွာစေသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၂ ရက် နှင့် ၂၃ ရက်တွင် ပြည့်ကျပ်နေသည့် သဗ္ဗာန်ဖြင့် ရောက်ရှိလာသည့် ရိုဟင်ဂျာပေါင်း ၁၅၈ဦးသည်၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်မှ စ၍ ထိမ်းစည်းထားသည့် အခြား ရိုဟင်ဂျာ ၅၃ ဦးနှင့်အတူ ဖမ်းစီးချုပ်နှောင်ခံရသည်။ ထိုင်းအာဏာပိုင်များမှ အဖမ်းခံရသူများနှင့် တွေ့ဆုံခွင့် တောင်းဆိုခဲ့မှုကို ခွင့်မပြုခဲ့ခြေ။ ၂၀၁၀ မတ်လတွင် မလေးရှားနိုင်ငံသို့ သဗ္ဗာန်ဖြင့် ရောက်ရှိလာသည့် ရိုဟင်ဂျာ ၉၃ ဦးကို၊ အာဏာပိုင်များမှ ဖမ်းစီးခဲ့ပြီး၊ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များ ဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးဌာနမှ တွေ့စုံနိုင်ရန် တောင်းဆိုခဲ့မှုကို မလေးရှားအာဏာပိုင်များမှ ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များ ဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးဌာနမှ ၎င်းတို့အားလုံးကို ဒုက္ခသည်များအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မလေးရှားအာဏာပိုင်များမှ ဖမ်းဆီးထိမ်းသိမ်းထားခြင်းကို ရုပ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။ <ref>[http://www.hrw.org/news/2011/02/02/thailand-give-un-access-rohingya-boat-people Thailand: Give UN Access to Rohingya ‘Boat People’ | Human Rights Watch<!-- Bot generated title -->]</ref> မြန်မာနိုင်ငံအာဏာပိုင်များမှလည်း ပထမဦးဆုံးအကြိမ်၂၀၁၁ ဒီဇင်ဘာလတွင်၊ မလေးရှား နိုင်ငံသို့သွားရောက် အလုပ်လုပ်ရန်၊ ဘင်္ဂလား မြန်မာ နယ်စပ်ပင်လယ်မှ ထွက်ခွာလာသည့် ရိုဟင်ဂျာ ခြောက်ဆယ့် သုံးယောက်တို့အား ဖမ်းစီးခဲ့သည်။၎င်းတို့သည် လူကုန်ကူးပွဲစားအား တစ်သိန်းမှ သုံးသိန်းအထိ အခကြေးပေးဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့စီးနင်းလာသည့် သဗ္ဗာန်သည် ကော့သောင်းမြို့နယ် ဆယ်မိုင် ကမ်းစပ်တွင် ခေတ္တ ရပ်နားချိန်အတွင်း မြို့အာဏာပိုင်များမှ ဖမ်းစီးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို လူဝင်မှု ကြီးကြပ်ရေး အရေးပေါ် ပြဋ္ဌာန်း ချက် အက်အမှတ် (၃၁) ပုဒ်မ ၆ ပုဒ်မခွဲ ၂ အရ၊ ထောက်ဒဏ် တစ်နှစ်ခွဲ ချမှတ်ခဲ့သည်။ <ref>[http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2011/12/111206_rohinja.shtml ရိုဟင်ဂျာတွေ ကော့သောင်းမှာ ဖမ်းပြီး ထောင်ချ - BBC News မြန်မာ<!-- Bot generated title -->]</ref> == ဘာသာစကား == {{Main|ရိုဟင်ဂျာ ဘာသာစကား}} [[File:Muhghazi.jpg|right|thumb|ဘင်ဂေါဆူလ်တန်(ဝင်္ဂနယ်) အင်ပါယာတွင် အသုံးပြုသော၊ ရခိုင်ဒေသမှတွေ့ရှိရသည့် ဒင်္ဂါးပြား၊ ၁၅၅၄-၁၅၅၅ တွင် သွန်းလုပ်သည်။]] ရိုဟင်ဂျာ ဘာသာစကားသည် ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ခေတ်သစ် ဘာသာစကားတစ်ခုဟု ဆို၍ ရသော်လည်း အထောက်အထားခိုင်လုံမှုမရှိခြေ။ မြန်မာနိုင်ငံနယ်စပ်နှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းရှိ စစ်တကောင်းဘာသာစကား နှင့် ဆင်တူသည်။ ရိုဟင်ဂျာ စာပေပြုစုသူများမှ ဘာသာစကားကို အာရပ်ဘာသာ အက္ခရာ၊ ဟနာဖီ နှင့် အူးရ်ဒူး၊ ရောမ နှင့် မြန်မာ အက္ခရာများ အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး၊ ဟနာဖီသည် အာရပ် နှင့် အက္ခရာ လေးခုကို လာတင် နှင့် မြန်မာဘာသာရပ်တို့မှ ကူးယူ အသုံးပြုထားသည်။ လက်ရှိတွင် လာတင်အက္ခရာကို အသုံးပြုတီထွင်ခဲ့ပြီး၊ အင်္ဂလိပ် အက္ခရာ ၂၆ လုံးအား A မှ Z အထိ အသုံးပြုထားပြီး၊ ထပ်မံ၍ အက္ခရာ နှစ်လုံးကို လာတင် အက္ခရာဖြစ်သည့် Ç နှင့် Ñ တို့လည်းပါသည်။ ဘာသာစကား အသံထွက်ကို ပိုမိုတိကျစေရန် အသံထွက် အက္ခရာဖြစ်သည့် (áéíóú)ကိုလည်း အသုံးပြုသည်။ ၎င်းကို ISO စံနှုန်းအဖြစ် ISO 639-3 "rhg" ကုဒ်ဖြင့် အသိအမှတ်ပြုထားသည်။<ref>{{Cite web |title=ISO 639 Code Tables - SIL International |url=http://www.sil.org/iso639-3/codes.asp?order=639_3&letter=r |accessdate=10 June 2012 |archivedate=18 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110618154156/http://www.sil.org/iso639-3/codes.asp?order=639_3&letter=r }}</ref> == ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာ == ရိုဟင်ဂျာများအတွက် ဘာသာရေးသည် အရမ်းအရေးပါပြီး၊ အများစုမှာ မွတ်စလင် များဖြစ်ကြသည်။ ဗလီကျောင်းနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာကျောင်းများမှာ ရွာတိုင်းလိုလိုတွင်ရှိပြီး၊ ယောက်ျားများသည် ဗလီတက်၍ အမျိုးသမီးများသည် အိမ်တွင် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ရှိခိုးခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။ == ရိုဟင်ဂျာ နှင့် ရခိုင်လူမျိုးများ အဓိကရုဏ်း == ရခိုင်နှင့် ရိုဟင်ဂျာများကြား ရန်ဖြစ်မှုသည် နှစ်ပေါင်းများစွာကြာမြင့်ပြီး ကြီးထွားလာခဲ့သည့် လူမျိုးရေး၊ ဘာသာရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအခြေအနေများကြောင့် ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့သည်။ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် ရိုဟင်ဂျာများသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အများစုက သူတို့ကို ဗိသုကာနိုင်ငံကနေ တိုက်ရိုက် လာရောက်သော တရားမဝင် အကြောင်းအမျိုးအမျိုးကြောင့် တိုင်းပြည်မှာ လက်မခံခံရသော အနည်းဆုံး လူမျိုးစုတစ်ခုအဖြစ် မှတ်ယူခဲ့ကြသည်။ ### ရန်ဖြစ်မှုရဲ့ အကြောင်းအရာများ - **လူမျိုးရေးနောက်ခံ**: ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရခိုင်လူမျိုးများနှင့် ရိုဟင်ဂျာများကြား လူမျိုးရေးဆိုင်ရာ ပဋိပက္ခသည် များစွာသော အကြောင်းအရာများကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ရခိုင်လူမျိုးများသည် ရိုဟင်ဂျာများကို တရားမဝင် ဝင်ရောက်နေထိုင်သူများအဖြစ် ကြည့်မြင်ကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံသားဖြစ်အခြေခံအခွင့်အရေးများကို အရှုံးပေးလိုကြသည့်အတွက် ပဋိပက္ခများ ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့သည်။ - **ဘာသာရေးကွာဟမှုများ**: ရခိုင်လူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ပြီး ရိုဟင်ဂျာများသည် အများအားဖြင့် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များဖြစ်သည်။ ဤကွာဟမှုသည် သွေးသံတချက်စေခြင်းနှင့် ဘာသာရေး အကြမ်းဖက်မှုများအတွက် အခြေခံပြုကြသည်။ - **နိုင်ငံရေးပြဿနာများ**: ရိုဟင်ဂျာများအား မြန်မာအစိုးရက နိုင်ငံသားအဖြစ်မခံသော်လည်း အချို့သော နိုင်ငံရေးပြည်သူများက ရိုဟင်ဂျာများ၏ အခွင့်အရေးများကို အသိအမှတ်ပြုရန် အခွင့်အရေးအတွက် ကူညီခဲ့သည်။ ဒါပေမယ့် အစိုးရသည် ရိုဟင်ဂျာများအား နိုင်ငံခြားသားများအဖြစ် လုပ်ဆောင်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ### လက်ရှိအခြေအနေ လက်ရှိတွင် ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရိုဟင်ဂျာများသည် စစ်တပ်က ဖိနှိပ်မှုများနှင့် အကြမ်းဖက်မှုများကို ခံစားနေဆဲဖြစ်ပြီး ထောင်နှင့်ချီသော ရိုဟင်ဂျာများသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးသွားခြင်း၊ ဒုက္ခသည်စခန်းများတွင် နေထိုင်ခြင်းများပြုလုပ်နေကြသည်။ ၎င်းတို့၏ နေရပ်စွန့်ခွာခြင်းများမှာ လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့များ၏ ဝေဖန်မှုများကို လည်းဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ == ရည်ညွှန်း == {{reflist|2}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] l1dj9cwnf5pok183uuf8pyndlzx6ckj 0 5679 1047735 208248 2026-08-09T16:13:51Z Xqbot 1972 [[ဆေးတက္ကသိုလ် (မကွေး)]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1047735 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဆေးတက္ကသိုလ် (မကွေး)]] hqvseth03wdgsasl5s9qomtka3wj97p 0 6216 1047687 1040138 2026-08-09T13:47:18Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047687 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = ဝ လူမျိုး<br/>{{resize|75%|(Va, Ava, Parauk, Ba&nbsp;rāog)}}<br/>{{nobold|{{linktext|lang=zh|佤族}}}} |image = Wa villagers 01.jpg |caption = ဝကလေးများ |population = ၁.၂ သန်းခန့် |region1 = {{Plainlist|*{{flag|Myanmar}} *&nbsp;'''∟'''{{flag|Shan State}} *&nbsp;'''∟'''{{flag|Kachin State}}}} |pop1 = ၈၀၀,၀၀၀ |ref1 = |region2 = {{Plainlist|*{{flag|China}} *&nbsp;'''∟'''[[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]}} |pop2 = ၄၀၀,၀၀၀ |region3 = {{Plainlist|*{{flag|Thailand}} *&nbsp;'''∟'''[[ချင်းရိုင်ခရိုင်|ချင်းရိုင်]]}} |pop3 = ၁၀,၀၀၀ |ref2 = |languages = [[ဝ ဘာသာစကား|ဝ ဘာသာစကား]]<br/>{{small|ဒုတိယ ဘာသာစကားများ}}{{hlist|[[မန်ဒရင်းဘာသာစကား|မန်ဒရင်းတရုတ်ဘာသာစကား]]|[[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာဘာသာစကား]]}} |religions = ရိုးရာကိုးကွယ်မှုများ၊<br/>[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]<ref>[http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-va.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130627012644/http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-va.htm |date=2013-06-27 }}, [http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/religion.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923225710/http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/religion.htm |date=2015-09-23 }} Ethnic Groups - china.org.cn</ref><br/>[[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] |related =[[ပလောင်လူမျိုး]]၊[[ခမူလူမျိုး]]၊အခြား [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစတြိုအေးရှားတစ်လူမျိုး]]များ }} '''ဝလူမျိုး''' ([[ဝ ဘာသာစကား|ဝ]]: Vāx; {{zh|c={{linktext|佤|族}} |p=Wǎzú}}; {{lang-th|ว้า}}) သည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ ဌာနေတိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတစ်ခုဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်တစ်လျှောက် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်း၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]] အရှေ့ဘက်ပိုင်းနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ [[ယူနန်ပြည်နယ်]] တို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ဝလူမျိုးများသည် တရုတ်ပြည် ဇီမင်း၊ ကန်ရွမ်း၊ ယူနန်ဒေသတို့တွင် အခြေချခဲ့ကြပြီး နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့လည်း ဝင်ရောက်အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ [[File:Wa Dancers UWSA 30-year-anniversary.png|thumb| ပန်ခမ်းမြို့တွင် နှစ်(၃၀)ပြည့် အထိမ်းအမှတ် ပွဲတော်အတွင်း ရိုးရာအကများဖြင့် ကပြဖျော်ဖြေခဲ့ကြသည်။]] ဝလူမျိုးသည် [[မွန်-ခမာ]]အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်လက်ရေးစာပေကို ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် စတင်တီထွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဝလူမျိုးသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အစိုးရက တရားဝင်ထုတ်ပြန်ထားသည့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၅၆ မျိုးတွင် တစ်မျိုးအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြု ၁၃၅ မျိုးသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများထဲတွင်လည်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite book |last=Fiskesjö |first=Magnus |year=2010 |title=The Fate of Self-Ascribed Wa History}}</ref> == နေထိုင်ရာဒေသ == ဝတို့နေထိုင်သောနယ်သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အလယ်ပိုင်း [[သံလွင်မြစ်]]၏အရှေ့ဘက် ခြမ်းတွင်တည်ရှိရန်အရှေ့ ဘက်တွင် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ အနောက်ဘက်တွင် သံလွင်မြစ်၊ တောင်ဘက်တွင် မိုင်းလင်းနယ်(Meung Leunမိုင်းလင်းတောင်ပိုင်း၊ မိုင်းလင်းသည်တောင်နှင့်မြောက်ရှိသည်။ မိုင်းလင်းမြောက်သည် ဝအထူးဒေသဖြစ်သည့် ဝိန်းကောင်ခေါ် မိုင်းလင်းခရိုင်ဖြစ်သည်W.ML)၊နှင့် မြောက်ဘက်တွင် [[ကိုးကန့်လူမျိုး|ကိုးကန့်]] နယ်တို့က ဝိုင်းရံထားသော တောင်ကုန်းမြေမြင့်ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။ ကုန်းမြင့်တစ်ခုလုံးတွင်အချို့သော နေရာများ၌ ပေ(၁၀၀၀၀)နီးပါးခန့်မြင့်သော တောင်ထွဋ်များ လည်းရှိသည် ထိုတောင်တန်းကြီးများသည် ဝလူမျိုး တိုက၏ လမ်းပန်းဆက်သွယ်မှုမလွယ်ကူခက်ခဲအောင်ဖန် ဖန်တီးထားသကဲ့သို့ရှိနေသောကြောင့် ဘဝတူဆွေရင်းသားရင်းလူမျိုးအချင်းချင်း ကြား အဆက်အသွယ်များကင်းမဲ့ခဲ့၍ စီးပွားရေးနှင့်[[ယဉ်ကျေးမှု]] များခေတ်နောက်ကျနေခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ == ဝလူမျိုး သမိုင်းကြောင်း == ဝလူမျိုး များသည် [[မွန်-ခမာ]] နွယ်ဖွားများဖြစ်ပြီး ပလောင် (တအာင်း) နှင့် မွန်လူမျိုးတို့နှင့် မျိုးနွယ်တူကြသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၂)၊ ဝလူမျိုး။</ref>ဝလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုအရ ဝလူမျိုး တို့သည် "ဆီဂန်" ဟုခေါ်သော လိုဏ်ဂူအတွင်းမှ စတင်ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ သုံးပြည်ထောင်ခေတ် (三国时期) အတွင်း ရေးသားခဲ့သော တရုတ်ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများတွင် ဝလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများကို "ဖူး" (濮族) လူမျိုးများအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Fiskesjö |first=Magnus |year=2010 |title=The Fate of Self-Ascribed Wa History}}</ref> သုံးပြည်ထောင်ခေတ်၏ စစ်သေနာပတိ [[ကျူးကော့လျံ|ကျူးကော့လျန်]] (諸葛亮) သည် တောင်ဘက်အရပ်ရှိ လူမျိုးစုများကို တိုက်ခိုက်နှိမ်နင်းရာတွင် ဝလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံမှု ရှိခဲ့သည်ဟု ဒေသန္တရ ရာဇဝင်များက ဆိုသည်။ ဝလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာပုံပြင်အချို့တွင် ကျူးကော့လျန်သည် စိုက်ပျိုးရေးပညာ (အထူးသဖြင့် ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးမှု) သင်ကြားပေးခဲ့သူအဖြစ် တင်စားပြောဆိုလေ့ရှိကြ ပြီး ကျူးကော့လျန်ကို အလွန်လေးစားကြကာ ကျူးကော့လျန်၏ စစ်တပ်တွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့ဖူးသည်ဟုလည်း အဆိုရှိသည်။<ref>Davies, H. R., "Yunnan: The Link between India and the Yangtze", Cambridge University Press, 1909.</ref> ဝလူမျိုးများသည် ပလောင်လူမျိုးများကဲ့သို့ပင်ရှမ်းပြည်နယ်၏ တောင်တန်းဒေသများတွင် ရှမ်းလူမျိုးများ မရောက်ရှိမီကပင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ အဆိုပါခေတ်ကာလများတွင် ပလောင် (တအာင်း) နှင့် ဝလူမျိုးတို့သည် "ရှေးဦးပလောင်နွယ်ဖွား" (Proto-Palaungic) အုပ်စုကြီးတစ်ခုတည်းအဖြစ် တည်ရှိနေခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ပလောင်လူမျိုးများက သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ဒေသများ ဆီသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite book |last=Fiskesjö |first=Magnus |year=2010 |title=The Fate of Self-Ascribed Wa History}}</ref>သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မည်သည့်အစိုးရ၏ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မှုကိုမျှ မခံယူဘဲ မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်နယ်မြေတွင် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ဗြိတိသျှတို့က "တောရိုင်းဝနယ်" (Wild Wa States) ဟုပင် ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Marshall |first=Andrew |year=2002 |title=The Trouser People |url=https://archive.org/details/trouserpeopleque0000mars |publisher=Penguin Books}}</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ဝလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း [[ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း]] (Wa Self-Administered Division) ကို ထူထောင်၍ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေးနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို ကိုယ်ပိုင်စီမံခန့်ခွဲမှုဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်အောင် ဆောင်ရွက်နေကြသည်။ === မူလအစ ဒဏ္ဍာရီလာ သမိုင်းကြောင်း === ဝလူမျိုးများသည် ပတ်ကတေ့ရွာအနီးရှိ ကျောက်ဂူကြီးမှ စတင်ပေါက်ဖွားလာပြီး ပတေ့နယ်၊ လွယ်လိန်းနယ်တို့သို့ ရောက်ရှိလာကာ ထိုမှတစ်ဆင့် ဝနယ်အခြားဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်ဟု ရိုးရာအရ ယူဆကြသည်။ အခြားအဆိုတစ်ခုအရ ဝနယ်နောင်ချိုကန် အရှေ့မြောက်အရပ်မှ အနောက်တောင်ဘက်သို့ ရောက်ရှိလာပြီး မိုင်းလွန်းနယ်မှတစ်ဆင့် ကျိုင်းတုံနယ်ဘက်သို့ ပျံ့နှံ့လာသည်ဟု ဆိုသည်။ စုံကရမန်နယ်နေ ဝလူမျိုးများက ယင်းတို့သည် ယခင် လွယ်လိန်းအမျိုးအနွယ်မှ သက်ဆင်းခဲ့သည်ဟု ယူဆကြပြီး ဟိုမိုင်းနယ်မှ ဝများကမူ ကွန်လုမန်းအနွယ်မှ ပေါက်ဖွားလာသည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia12"/> ရိုးရာပုံပြင်များအရ ဝလူမျိုးများ စတင်ပေါက်ဖွားရာဟု ယူဆကြသော ကျောက်ဂူကြီးမှ တစ်ခါက အသံမြည်ဟီးလာသဖြင့် အမျိုးအနွယ်သစ်၊ လူမျိုးသစ် ပေါ်ပေါက်မည့် နိမိတ်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကာ လက်ရှိဝလူမျိုးများအား လွှမ်းမိုးနှင်ထုတ်မည်ကို စိုးရိမ်သောကြောင့် ဂူအတွင်းသို့ လေးမြားများ ပစ်သွင်းခဲ့ကြသည်ဟူသော သမိုင်းဦးပုံပြင်များလည်း ရှိခဲ့သည်။<ref name="Encyclopedia12"/> ခေါင်းဖြတ်ရခြင်း၏ မူလဇာစ်မြစ်မှာလည်း အဆိုပါဂူမှ ထွက်လာသော တာလီနှင့် ယာနမ်တို့ လမ်းခုလတ်၌ အပန်းဖြေခိုက် သားကြီးဖြစ်သူက ဓားစမ်းရာမှ ယာနမ်၏ဦးခေါင်း ပြတ်သွားခဲ့ရာ နတ်များက လူဦးခေါင်းကို လိုလား၍ ဖြစ်ရသည်ဟု အယူရှိရာမှ စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia12"/> == ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ဘာသာရေး သမိုင်းကြောင်း == အတိတ်သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ဝလူမျိုးများသည် သဘာဝလွန်စွမ်းအားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်များကို ကိုးကွယ်သည့် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု (Animism) ကို အဓိကကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။ ဝတို့၏ ယုံကြည်မှုမှာ လူသားတို့၏ ဘဝရှင်သန်ရပ်တည်ရေးနှင့် စိုက်ပျိုးရေး အောင်မြင်မှုအပေါ် အခြေခံသည်။<ref name="Encyclopedia12">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၂)၊ ဝလူမျိုး။</ref> ဝလူမျိုးတို့သည် "မွတ်တိုင်" ကို ၎င်းတို့၏ အမြင့်ဆုံးသော ဖန်ဆင်းရှင် နတ်မင်းကြီးအဖြစ် ယုံကြည်ကြပြီး ၎င်းနတ်မင်းသည် လောကကြီးနှင့် လူသားများကို ဖန်ဆင်းခဲ့သူဟု ယူဆကြသည်။ ကျေးရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် နတ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ရွာဝင်ဝများတွင် နတ်တိုင်များ စိုက်ထူ၍ ပူဇော်လေ့ရှိသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ဝလူမျိုးများသည် ဘာသာတရားမျိုးစုံကို လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ကြသော်လည်း အဓိကအားဖြင့် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]နှင့် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုများမှာ ထင်ရှားသည်။<ref name="Encyclopedia12"/> ဝလူမျိုးအများစု၊ အထူးသဖြင့် ရှမ်းလူမျိုးများနှင့် နီးစပ်သော ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည့် "ဝယဉ်" (Tame Wa) မျိုးနွယ်များသည် [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။<ref name="BurmaLibrary">The Wa People: History and Culture. Online Burma Library. https://www.burmalibrary.org</ref> ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် အမေရိကန် နှစ်ခြင်းသာသနာပြုများ ဝဒေသသို့ ရောက်ရှိလာခြင်းကြောင့် ဝလူမျိုးအများအပြားသည် ခရစ်ယာန်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းခဲ့ကြသည်။ သာသနာပြု [[ဝီလျံ ယန်း]] (William Young) သည် ဝဘာသာစကားအတွက် လာတင်အက္ခရာကို အခြေခံသော စာပေကို တီထွင်ပေးခဲ့သဖြင့် ဝလူမျိုးများကြား ပညာရေးနှင့် ဘာသာရေး အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ပြန့်နှံ့ခဲ့သည်။<ref name="Fiskesjo2010">Fiskesjö, Magnus (2010). ''The Fate of Self-Ascribed Wa History''.</ref> အချို့သော ဝေးလံခေါင်သီသော တောင်တန်းဒေသများတွင် ယနေ့တိုင် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုကို ထိန်းသိမ်းထားသူများ ရှိသေးကာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်၊ တောင်စောင့်နတ်နှင့် ရွာစောင့်နတ်များကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကြပြီး ရိုးရာပွဲတော်များတွင် တိရစ္ဆာန်များကို ယဇ်ပူဇော်သည့် ဓလေ့များ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Marshall2002">Marshall, Andrew (2002). ''The Trouser People''. Penguin Books.</ref> == သမိုင်းဝင် ခေါင်းဖြတ်ယဇ်ပူဇော်ခြင်း ဓလေ့ == အတိတ်သမိုင်းတစ်လျှောက် ဝလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွင် အထင်ရှားဆုံးနှင့် အစွဲအလန်းအကြီးဆုံး ဓလေ့တစ်ခုမှာ လူဦးခေါင်းကို ဖြတ်၍ နတ်ပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Scott1900">Scott, J.G. (1900). ''The Upper Burma Gazetteer''.</ref> ဝလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့၏ စိုက်ပျိုးရေး အောင်မြင်ရန်၊ ရာသီဥတု မျှတရန်နှင့် ရိုးရာယုံကြည်မှုများအရ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန်အတွက် ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစု အစောပိုင်းကာလများအထိ ရန်သူ သို့မဟုတ် ပြင်ပလူများ၏ ဦးခေါင်းကို ဖြတ်၍ ပူဇော်သည့် "ခေါင်းဖြတ်ဓလေ့" ကို ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။<ref name="Marshall2002">Marshall, Andrew (2002). ''The Trouser People''. Penguin Books.</ref> ဝလူမျိုးတို့၏ အယူအဆအရ ကိုးကွယ်သည့် နတ်များတွင် အဆင့်ဆင့်ရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။ နတ်ငယ်တစ်မျိုးဖြစ်သော "လီဆိုင်မတ်နတ်" ကို ပူဇော်လိုသည့်အခါတွင် ကျွဲကို သတ်၍ ယဇ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ ယုံကြည်မှုတွင် အကြီးမားဆုံး၊ တန်ခိုးအရှိဆုံးနှင့် ဒုက္ခအပေးနိုင်ဆုံး ဖြစ်သော "မွေးနတ်" ကိုမူ လူဦးခေါင်းဖြင့်သာ ဖြတ်၍ ပူဇော်ရသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Scott1900"/> အဆိုပါ ခေါင်းဖြတ်ယဇ်ပူဇော်ခြင်း လုပ်ငန်းကို များသောအားဖြင့် စပါးစိုက်ပျိုးချိန် ရာသီများတွင် အဓိက လုပ်ဆောင်လေ့ရှိကြသည်။ ကောက်ပဲသီးနှံများ အထွက်နှုန်းကောင်းမွန်စေရန်နှင့် စပါးပင်များ ဖြစ်ထွန်းစေရန်အတွက် လူဦးခေါင်းမှ ထွက်လာသော သွေးနှင့် နတ်ဝိညာဉ်၏ စွမ်းအားသည် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref name="Marshall2002"/> ဝလူမျိုးများ၏ လူမှုအဖွဲ့အစည်း ထုံးစံအရ အမျိုးသားတစ်ဦးသည် မိမိ၏ တစ်သက်တာသက်တမ်းအတွင်း အနည်းဆုံး ဦးခေါင်း ၃ ကြိမ်တိတိ ဖြတ်ရန် တာဝန်ရှိသည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ အကယ်၍ အမျိုးသားတစ်ဦးသည် လူဦးခေါင်း ၆ ခေါင်းအထိ ဖြတ်ဖူးသော စွမ်းဆောင်ရည်ရှိပါက ၎င်းကို ထူးချွန်သည့် သူရဲကောင်းအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ထိုသို့သော သူရဲကောင်းကို သက်ဆိုင်ရာ နယ်ရှင် အုပ်ချုပ်သူများက ကောက်ခံမြဲဖြစ်သော အခွန်အတုတ်များ ပေးဆောင်ရခြင်းမှ လွတ်ကင်းခွင့်ပြုသည့်အပြင်၊ လူထုကြားတွင် ဂုဏ်ဒြပ်ကြီးမားလှသော "ရှန်နီစ" ခေါင်းပေါင်းကို ပေါင်းခွင့်ပြုကာ သူရဲကောင်းအဖြစ် အခမ်းအနားဖြင့် အထူးတလည် ဂုဏ်ပြုတတ်ကြသည်။<ref name="Scott1900"/> ထို့ကြောင့် ဝလူမျိုးများအဖို့ ကျေးရွာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးအတွက် လူခေါင်းရရှိရေးသည် လည်းကောင်း၊ မိမိကိုယ်တိုင် ရန်သူ့လက်တွင် ဦးခေါင်းအဖြတ်မခံရစေရေးသည် လည်းကောင်း ဘဝရပ်တည်မှုအတွက် အလွန်တရာ အရေးကြီးသော ကိစ္စရပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ရရှိလာသော လူဦးခေါင်းများကို ကျေးရွာများတွင် သီးသန့်စိုက်ထူထားသော တိုင်များ၌ အစဉ်လိုက် စိုက်ထူပူဇော်ထားတတ်ကြရာ၊ အချို့သော ဝရွာကြီးများတွင် လူခေါင်းတိုင် အမြောက်အမြား ရှိခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် - ဟောင်တက်ရွာတွင် လူခေါင်းစိုက်ထူထားသည့် တိုင်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော် ရှိခဲ့ပြီး၊ စုံကရမန်ရွာတွင် တိုင်ပေါင်း ၁၁၀ ကျော်အထိ ရှိခဲ့ဖူးကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="Scott1900"/> ခေါင်းဖြတ်ရန်အတွက် ရန်သူ သို့မဟုတ် ပြင်ပလူကို တိုက်ရိုက်ရှာဖွေရန် မလွယ်ကူသည့် အခြေအနေမျိုး ကြုံတွေ့ရသည့်အခါများတွင် လူဦးခေါင်း တစ်လုံးလျှင် ငွေဒင်္ဂါး ၂၀၀၀ မှ ၃၀၀၀ အထိ အခြားသူများထံမှ တန်ဖိုးကြီးပေး၍ ဝယ်ယူကာ ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ သို့မဟုတ်ပါက အခြားသူများ မြေမြှုပ်သဂြိုဟ်ထားပြီးစ အလောင်းများထံမှ ခေါင်းကို ခိုးယူဖြတ်တောက်ခြင်းမျိုး ပြုလုပ်ကြသည်။ ဤသို့ အလောင်းများထံမှ ခေါင်းဖြတ်ယူခြင်း ဘေးမှ ကာကွယ်ရန်အတွက် ရှေးခေတ် ဝလူမျိုးများသည် လူသေဆုံးပါက အလောင်းကို ပြင်ပသုသာန်များတွင် သွားရောက်မမြှုပ်နှံရဲကြချေ။ ၎င်းတို့သည် သူတစ်ပါး သတိမမူမိစေရန်နှင့် မသိနိုင်စေရန်အတွက် ရွာပြင်ခြံစည်းရိုးနှင့် ကပ်၍သော်လည်းကောင်း၊ မိမိတို့ နေထိုင်ရာ အိမ်၏အောက်ခြေ ကြမ်းပြင်အောက်တွင် သော်လည်းကောင်း လူသူမသိအောင် လျှို့ဝှက်မြှုပ်နှံလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Scott1900"/> ခေါင်းဖြတ်ခြင်း ဓလေ့သည် ဝဒေသအားလုံးတွင် တူညီမှုမရှိဘဲ ဒေသအလိုက် ကွဲပြားခြားနားမှုများလည်း ရှိသည်။ ဝနယ်အတွင်းရှိ လွယ်လိန်းနယ်နှင့် ဆတော်နယ်တို့တွင် နေထိုင်ကြသော ဝလူမျိုးများသည် လူဦးခေါင်းဖြင့် ယဇ်ပူဇော်ခြင်း အစား "သင်းချောနက်ခွေး" (အမွေးအမှင် သန့်စင်နက်မှောင်သော ခွေး) ကို သတ်၍ နတ်ပူဇော်သည့် ဓလေ့ကို ကျင့်သုံးကြသည်။<ref name="Scott1900"/> ခေတ်ကာလ ပြောင်းလဲလာသည်နှင့်အမျှ ယနေ့ခေတ်တွင်မူ ယင်းကဲ့သို့ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ခေါင်းဖြတ်ယဇ်ပူဇော်ခြင်း ဓလေ့မှာ ဝလူမျိုးများကြားတွင် လုံးဝ(လုံးဝ) ကွယ်ပျောက်သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် လူဦးခေါင်းဖြင့် ပူဇော်ခြင်းကို လုံးဝ မပြုလုပ်တော့ဘဲ၊ ၎င်း၏ အစားထိုးမှုအဖြစ် ကျွဲ၊ ခွေး စသည့် တိရစ္ဆာန်များကိုသာ အသုံးပြု၍ ရိုးရာအလိုက် ယဇ်ပူဇော်မှုများကို ပြုလုပ်ကြတော့သည်။<ref name="Marshall2002"/> === ကျွဲခေါင်းစိုက်ထူခြင်း ဓလေ့ === ဝလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာလူမှုဘဝနှင့် ယဉ်ကျေးမှုတွင် "ကျွဲ" သည် အလွန်အရေးပါသော တိရစ္ဆာန် ဖြစ်သည်။ အတိတ်ကာလက လူဦးခေါင်းဖြတ်၍ ယဇ်ပူဇော်သကဲ့သို့ပင် နတ်ငယ်များကို ပူဇော်ရန် သို့မဟုတ် လူခေါင်းဖြတ်ရန် မလွယ်ကူသည့် အခြေအနေမျိုးတွင် ကျွဲများကို သတ်၍ ယဇ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Scott1900"/> ထိုသို့ ယဇ်ပူဇော်ပြီးနောက် ရရှိလာသော "ကျွဲကုန်းခေါင်း" (ကျွဲဦးချိုပါသော ဦးခေါင်းခွံ) များကို လွှင့်ပစ်ခြင်းမပြုဘဲ စနစ်တကျ သိမ်းဆည်းစိုက်ထူသည့် ဓလေ့ ရှိခဲ့သည်။ ဝလူမျိုးတို့၏ အယူအဆတွင် အိမ်တစ်အိမ် သို့မဟုတ် ရွာတစ်ရွာ၌ ကျွဲခေါင်းခွံ အမြောက်အမြား ပိုင်ဆိုင်ထားခြင်းသည် ထိုအိမ်ထောင်စု သို့မဟုတ် ထိုရွာ၏ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှု၊ ဩဇာတိက္ကမရှိမှုနှင့် နတ်မင်းတို့၏ ကောင်းချီးပေးမှုကို ခံရခြင်းဟု အခိုင်အမာ ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မိမိတို့အိမ်၏ ဝရံတာ၊ နံရံ သို့မဟုတ် ရွာ၏ အဝင်အထွက် လမ်းမကြီးများဘေးတွင် ကျွဲခေါင်းခွံများကို အစဉ်လိုက် စိုက်ထူပြသထားလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Marshall2002"/> ကျွဲခေါင်းခွံများကို စိုက်ထူရာတွင် အိမ်နံရံများ၌ ချိတ်ဆွဲရုံမျှမက "ကျွဲခေါင်းတိုင်" (Yပုံစံတိုင် သို့မဟုတ် ရိုးရာတိုင်များ) ပြုလုပ်၍လည်း စိုက်ထူတတ်ကြသည်။ ဤကျွဲခေါင်းတိုင်များသည် ကျေးရွာအတွင်းသို့ မကောင်းဆိုးဝါးများနှင့် ရောဂါဘယများ မဝင်ရောက်နိုင်စေရန် ကာကွယ်ပေးသည့် "အကာအကွယ်တံတိုင်း" ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဝရွာတစ်ခု၏ ကျွဲခေါင်းတိုင် အရေအတွက်ကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် ထိုရွာ၏ သမိုင်းကြောင်းနှင့် အင်အားတောင့်တင်းမှုကို ခန့်မှန်းနိုင်သည်။<ref name="Scott1900"/> ရှေးဟောင်း ခေါင်းဖြတ်ဓလေ့မှာ လုံးဝချုပ်ငြိမ်းသွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သော်လည်း၊ ကျွဲခေါင်းစိုက်ထူခြင်းနှင့် ကျွဲခေါင်းခွံများဖြင့် အလှဆင်ခြင်း ဓလေ့မှာမူ ဝလူမျိုးတို့၏ ထင်ရှားသော "အမျိုးသားရေး ပြယုဂ်" တစ်ခုအနေဖြင့် ယနေ့တိုင် ကျန်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ယနေ့ခေတ် ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းရှိ အစိုးရရုံးစိုက်ရာ အဆောက်အအုံများ၊ ရိုးရာပွဲတော်မုခ်ဦးများနှင့် နေအိမ်များတွင် ကျွဲဦးချိုပုံစံများနှင့် ကျွဲခေါင်းခွံ သင်္ကေတများကို ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အမှတ်အသားအဖြစ် ဂုဏ်ယူစွာ ထည့်သွင်းအသုံးပြုလျက်ရှိကြသည်။<ref name="Marshall2002"/> == မျိုးနွယ်စုနှင့် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ရာဒေသ == ဝလူမျိုးသည် [[မွန်-ခမာ]] ဘာသာစကားပြောအုပ်စုအတွင်းရှိ ဝ-ပလောင် အုပ်စုခွဲ၌ ပါဝင်ပြီး ဝ၊ လ၊ လဝ၊ ခမူ၊ တိုင်းလွီ၊ အန်၊ ယန်း၊ လမ်၊ ပလောင်၊ ပလေး၊ ဓနော လူမျိုးတို့နှင့် မျိုးနွယ်စုချင်း နီးစပ်သည်။ ဝလူမျိုးများကို ဝ သို့မဟုတ် လဝလူမျိုးဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ အချို့က "လွယ်လှလူမျိုး" ဟူ၍လည်း ခေါ်ကြသည်။<ref name="Encyclopedia12"/> ဝလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်နယ်စပ်အကြားရှိ တောင်တန်းဒေသများတွင် အခြေစိုက် နေထိုင်ကြသည်။ ယူနန်နယ်စပ်မှနေ၍ သံလွင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကမ်းတစ်လျှောက် တိုင်အောင် အနှံ့အပြား နေထိုင်ကြပြီး၊ အချို့မှာ မိုင်းလွန်းနယ်နှင့် ကျိုင်းတုံနယ် တောပိုင်းအရပ်များတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဝနယ် (ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း) တွင် ဝလူမျိုး အများဆုံး နေထိုင်သည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Encyclopedia12"/> == လူမှုစီးပွားနှင့် နေထိုင်မှုဓလေ့ == [[File:Wa tribe depiction, 1900s.jpg|thumb|left|၂၀ ရာစုအစောပိုင်း ခေတ်ဦး ဝလူမျိုးများ၏ သရုပ်ဖော်ပုံ]] === ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် နေထိုင်မှုစရိုက် === "ဝ" လူမျိုးများကို "လွယ်လှ" ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး ၎င်းမှာ [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်းစကား]] (လွယ် = တောင်၊ လှ = လူမျိုး) မှ ဆင်းသက်လာကာ "တောင်ပေါ်ကလူမျိုး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref name="Scott">Scott, J. G. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Government Printing, Burma.</ref> ဝလူမျိုးတို့သည် ၎င်းတို့၏ တောင်ပေါ်ဒေသ ရိုးရှင်းကြမ်းတမ်းစွာ နေထိုင်တတ်သော အကျင့်စရိုက်ကို မူတည်၍ ဝတ်ဆင်သော အဝတ်အစား အရောင်များမှာလည်း အညစ်ခံသည့် အရောင်များသာ ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် အနက်ရောင်၊ အပြာရောင်နှင့် ရှားစေးရောင် အနီရင့်များကို အများဆုံး တွေ့ရတတ်သည်။<ref name="CulturalWa">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၁)၊ "ဝလူမျိုး"။</ref> ဝလူမျိုး အမျိုးသားများသည် အနက်ရောင် ခေါင်းပေါင်းကို ပေါင်းတတ်ကြပြီး၊ အချို့သော လူငယ်အများစုမှာမူ အနက်ရောင် ခေါင်းစွပ်များကို ဆောင်းလေ့ရှိကြသည်။ အင်္ကျီအနေဖြင့် နက်ပြာရောင်ရှိသော ရင်စေ့ရင်ဖုံးအင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်ကာ၊ အောက်ပိုင်းတွင် အနက်ရောင် ရှမ်းဘောင်းဘီကို အမြဲတမ်း တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref name="CulturalWa"/> မြို့ကြီးများနှင့် နီးစပ်သော ဒေသများရှိ ဝလူမျိုး အမျိုးသားများသည် ဖျင်နက် သို့မဟုတ် ဖျင်ပြာဘောင်းဘီနှင့် အင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်ပြီး၊ ခေါင်းတွင် အဖြူ၊ အနက်၊ အနီ၊ အဝါ အစင်းကျား ခေါင်းပေါင်းများကို ပေါင်းလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Encyclopedia12">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၂)၊ "ဝလူမျိုး"။</ref> ဝလူမျိုး အမျိုးသမီးများမှာ နက်ပြာရောင် ရင်ဖုံးအင်္ကျီနှင့် "အင်တိုင်" ဟုခေါ်သော ထဘီကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ထဘီမှာ စစ်အနံ တစ်ကိုက်၊ အလျား တစ်ကိုက်ခွဲခန့်ရှိသော အနက်ရောင်အစကို ခါးတွင် ပတ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အချို့သော မိန်းကလေးများမှာမူ အလှအပကို ခုံမင်သဖြင့် အညို၊ အနီ၊ အဝါစင်းများပါဝင်သော ထဘီများကို ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ရက်လုပ်ဝတ်ဆင်လေ့ ရှိကြသည်။ ထို့အပြင် ရိုးရာအလှဆင်ခြင်းအဖြစ် ငွေဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် ဆွဲကြိုး၊ ဘယက်၊ နားထောင်း၊ လက်ကောက်ပြားနှင့် လက်ကောက်လုံးများကိုလည်း ရိုးရာမပျက် ဆင်ယင်ကြသည်။<ref name="CulturalWa"/> မြို့ကြီးများနှင့် နီးစပ်သော ဒေသများရှိ အမျိုးသမီးများကမူ အပြာ၊ အနက်၊ အဝါ၊ အနီ ရောင်စုံရောယှက်ထားသော သုံးတောင်ကွင်းရှိ ဖျင်ထဘီကို ဒူးဆစ်နားအထိ ခပ်တိုတိုဝတ်ဆင်ကာ အနက်ရောင်ဖျင် လက်ကျပ်ရင်စေ့အင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ဆံပင်ကို ဆံတိုဆံထောက်ပုံစံ (ဗော့ဟဲယား) ထားရှိကာ ခေါင်းတွင် ပြောက်ကျားဖျင်စများကို ကြက်ခြေခတ်ပေါင်း၍ လည်ပင်းတွင် "ပွဲသီး" ခေါ် အသီးကို ပုတီးလုပ်၍ ဆွဲလေ့ရှိသည်။<ref name="Encyclopedia12"/> ဝေးလံခေါင်သီသော အတွင်းပိုင်းကျသည့် ဒေသများတွင်မူ ရှေးရိုးစွဲဆင်ယင်မှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ အမျိုးသားများသည် ဂျပ်ရက်အစကို ရှေ့ကဖုံးအုပ်ထားပြီး ကိုယ်တုံးလုံးနှင့် နေတတ်ကြပြီး၊ အမျိုးသမီးများသည် အနံတစ်တောင့်ထွာခန့်ရှိ အနီ၊ အနက်၊ အပြာရောင် ဖျင်စကို အောက်ပိုင်း၌ ပတ်ထားကာ အထက်ပိုင်းတွင် ပွဲသီးပုတီးကို ဆွဲထားရုံမျှဖြင့် ဗလာကျင်း နေထိုင်တတ်ကြသည်။<ref name="Encyclopedia12"/> === လူမှုဓလေ့နှင့် အသုံးအဆောင်စရိုက် === "ဝ" လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ရိုးရာအခမ်းအနားများနှင့် နေ့စဉ်လူမှုဘဝတွင် ခေါင်ရည်နှင့် ပြောင်းဖူးချက်အရက်များကို အမျိုးသားများသာမက အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးငယ်များပါ သောက်သုံးတတ်သည့် ဓလေ့ရှိပြီး သောက်သုံးမှု ပမာဏ အနည်းနှင့်အများသာ ကွာခြားသည်။<ref name="Fiskesjo2000">Fiskesjö, Magnus (2000). ''The Fate of Self-Ascribed Wa History''. University of Chicago.</ref> ထို့အပြင် ဆေးတံသောက်သော အလေ့အထမှာလည်း လူကြီးလူငယ်မရွေး အမြဲတစေ စွဲမြဲနေတတ်ကြရာ ဆေးတံကို ကိုင်ဆောင်ထားခြင်းသည် "ဝ" လူမျိုးတို့၏ ထင်ရှားသော ကိုယ်ပိုင်ဟန်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="Scott"/> === ကျန်းမာရေးနှင့် လူမှုစရိုက် === ရှေးရိုးစွဲ ဝလူမျိုးများသည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် အပူရှိန်ကို ကြောက်ရွံ့ကြပြီး ရေချိုးခြင်းနှင့် အဝတ်အထည် ဖွတ်လျှော်ခြင်း အလေ့အထ နည်းပါးသည်။ နာမကျန်းဖြစ်ပါက ဆေးသောက်လေ့မရှိဘဲ နတ်ဆရာများကိုပင့်၍ ဝက်၊ ကြက်တို့ဖြင့် နတ်ပူဇော်လေ့ရှိသည်။ အချို့မှာမူ ၉၆ ပါးရောဂါ ပျောက်ကင်းစေနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည့် "လွယ်မူးတောင်" (ဝနယ်၏ ပုပ္ပားတောင်ဟု တင်စားကြသည်) မှ ရရှိသော ဆေးမြစ်များကို ကြိုချက်သောက်သုံးကြသည်။<ref name="Encyclopedia12"/> ဝလူမျိုးများသည် တောင်တက်တောင်ဆင်း လျင်မြန်ပြီး တိုက်ခိုက်ရာတွင် ရဲရင့်ကြသည်။ ရွာများတွင် ခံတပ်များ၊ ဆူးခက် တံခါးပေါက်ကြီးများနှင့် ဝါးချွန်ထောင်ထားသော ကျင်းအကာအကွယ်များ စနစ်တကျ ပြုလုပ်ထားတတ်ကြပြီး ပြင်ပလူများကို နယ်မြေအတွင်း ဝင်ရောက်ခွင့် မပြုတတ်ချေ။ ၎င်းတို့သည် ရန်သူအပေါ် ရန်ငြိုးဖွဲ့တတ်သော်လည်း မဟာမိတ်ပြုထားသူများအပေါ်တွင်မူ ကျွဲသတ်၍ "သစ္စာအရက်" အတူတူသောက်ကာ ကတိသစ္စာ အလွန်တည်ကြသည်။ အိမ်များကို တန်ဆောင်မုန်း၊ နတ်တော်၊ ပြာသိုလများတွင် ဆောက်လုပ်လေ့ရှိပြီး အိမ်တက်မင်္ဂလာကို ရက်ရှည် ကျင်းပတတ်ကြသည်။<ref name="Encyclopedia12"/> === အိမ်တွင်း အယူသီးမှု ဓလေ့များ === ဝလူမျိုးတို့၏ နေအိမ်များသို့ သွားရောက်ရာတွင် စည်းကမ်းနှင့် အယူသီးမှုများ ရှိသည်။ ဧည့်သည်များသည် မသွားအပ်သော နေရာများကို ရှောင်ကြဉ်ရပြီး ဖက်စိမ်းများကို အရမ်းမဲ့ ယူဆောင်ခွင့်မရှိချေ။ အိမ်ဦးကြမ်းပြင်၏ လက်ဝဲဘက်အိမ်ထောင့်နှင့် အိမ်တွင်းလက်ယာဘက်ထောင့်များတွင် ပစ္စည်းအရမ်းမထားရဘဲ၊ အိမ်တွင်းလက်ယာဘက်ထောင့်သည် ၎င်းတို့၏ နတ်ကိုးကွယ်ရာဌာန ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အိမ်ရှင်ထိုင်သော နေရာကို ကျော်ဖြတ်မသွားရသလို မီးဖို၌လည်း အိမ်ရှင်ထိုင်သည့်ဘက်တွင် ထမင်းအိုးများ မချရချေ။ အကယ်၍ ဧည့်သည်က မှားယွင်းပြုမူမိပါက အိမ်ဦးနတ်ကို ပူဇော်ရန်အတွက် အရေးဆို တောင်းခံတတ်ကြသည်။<ref name="Marshall2002"/> === ရိုးရာတုံးဂီတနှင့် ချစ်စရာ့ဓလေ့များ === ‘ဝ’ လူမျိုးတို့၏ တူရိယာများအနက် စိတ်ဝင်စားဖွယ်အကောင်းဆုံးမှာ "တုံး" ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို မိုင်းကျွန်းပင်မှ ထွင်းထု၍ ဖိုသံမသံ ညှိကာ သူကြီးအိမ်အနီး တဲဆောက်၍ ထားရှိရသည်။ နတ်တင်လျှင် ဖိုသံထွက်သောဘက်မှ တုံးကို လေးကန်စွာ တစ်ချက်ချင်းတီးပြီး၊ စစ်ရေးအရ လူစုလျှင် ခပ်သွပ်သွပ် တွဲခေါက်လေ့ရှိသည်။ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲနှင့် မင်္ဂလာဆောင်များတွင်မူ အမျိုးသမီးနှင့် အမျိုးသား ၆ ဦးခန့်အထိ ဝါးခြမ်းပြားနှင့် ထိုးတံများ သုံးစွဲ၍ အဆင့်အတန်းမြင့်မားစွာ အချက်ကျကျ တီးခေါက်ကြသည်။<ref name="Encyclopedia12"/> ရှေးက ခေါင်းဖြတ်ဓလေ့ရှိခဲ့သဖြင့် ရိုင်းစိုင်းသည်ဟု ထင်မှတ်ရသော်လည်း အကယ်စင်စစ် ဝလူမျိုးများတွင် အလွန်ချစ်စရာကောင်းသော လူမှုရေးဓလေ့များ ရှိသည်။ သားထောက်သမီးခံမရှိသော သက်ကြီးရွယ်အိုများကို တစ်ရွာလုံးက အိမ်တစ်အိမ်နေ့ကျ တာဝန်ယူကျွေးမွေးခြင်း၊ ဝနယ်မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်ဘက်ခြမ်း ကျေးရွာများတွင် ယနေ့တိုင် နှီးဒေါင်းလန်းကြီးဖြင့် တစ်ရွာလုံး လက်ရေတစ်ပြင်တည်း စုပေါင်းစားသောက်ကြခြင်းနှင့် ရွာမှုကိစ္စများတွင် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ဝိုင်းဝန်းကူညီတတ်ကြသည့် ရိုးရာစိတ်ဓာတ်ကောင်းများ ရှိကြသည်။<ref name="Encyclopedia12"/> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} == ရည်ညွှန်းကိုးကား == <references /> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] p9jetf7x4wybafi4623nr3tlviyavzj 0 6292 1047715 1030415 2026-08-09T13:58:27Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047715 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ဇိုင်ဝါးလူမျိုး | native_name = {{lang|atb|Zaiwa}}, {{lang|kac|Atsi}} | image = Flag of Kachin State.svg | caption = ကချင်ပြည်နယ်အလံ | population = ၁၀၀,၀၀၀ ကျော် (ခန့်မှန်း) | regions = {{flag|Myanmar}}<br />∟ [[ကချင်ပြည်နယ်]] ([[ဆဒုံး]]၊ [[ဝိုင်းမော်]]၊ [[မြစ်ကြီးနား]])<br />∟ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (မြောက်ပိုင်း)<br />{{flag|China}} (ယူနန်ပြည်နယ်) | languages = [[ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား]]၊ [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (အများစု)၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ဂျိန်းဖော့လူမျိုး]]၊ [[လော်ဝေါ်လူမျိုး]]၊ [[လာချိဒ်လူမျိုး]]၊ [[ဗမာလူမျိုး]] }} '''ဇိုင်ဝါးလူမျိုး''' ({{lang-en|Zaiwa people}}) သည် [[ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]] အစိုးရမှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်မျိုးနွယ်စု]] ခြောက်စုအနက် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်၊၊ ၎င်းတို့ကို ဂျိန်းဖောဘာသာစကားဖြင့် '''အဇီး''' (Atsi) ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်၊၊ ဇိုင်ဝါးတို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင်များဖြစ်ပြီး [[ကချင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်းတို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်၊၊<ref>ခေတ်ဟောင်း မြန်မာရာဇဝင် (ဒေါက်တာသန်းထွန်း) စာမျက်နှာ၂၈ လူမျိုးနွယ်စု ဆင်းသက်ပုံ</ref> == ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု == မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဇိုင်ဝါးလူမျိုးများသည် ကချင်ပြည်နယ်၊ [[ဆဒုံး]]နယ်တွင် အများဆုံး နေထိုင်ကြပြီး မြစ်ကြီးနား၊ ဝိုင်းမော် နှင့် ဗန်းမော်ဒေသများတွင်လည်း အခြေချနေထိုင်ကြသည်၊၊ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ [[ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်|ကွတ်ခိုင်]] နှင့် [[မူဆယ်မြို့နယ်|မူဆယ်]] ဒေသများတွင်လည်း တွေ့ရှိရသည်၊၊ အိမ်နီးချင်း [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]အတွင်းရှိ တယ်ဟုန် (Dehong) စီရင်စုတွင်လည်း နေထိုင်ကြပြီး ၎င်းတို့ကို တရုတ်အစိုးရက [[ဂျင်းဖိုလူမျိုး]] (Jingpo) အစုအဖွဲ့အတွင်း ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ထားသည်၊၊ == ဘာသာဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗေဒ == ဇိုင်ဝါးဘာသာစကားသည် ဂျိန်းဖောနွယ် (Jingphoic) အုပ်စုဝင် ဖြစ်သော်လည်း ဝေါဟာရအချို့မှာ [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]]များနှင့်လည်း ဆင်တူသည်၊၊ မျိုးရိုးဗီဇ (Genetics) လေ့လာချက်များအရ ဇိုင်ဝါးတို့တွင် Haplogroups O2a2b နှင့် D1a1a တို့ကို တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းတို့သည် အာရှမြောက်ပိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ရင်းများနှင့် မျိုးရိုးရင်းမြစ် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်၊၊<ref name="Li2015">Li, Ying (2015). ''Genetic Structure of Tibeto-Burman Populations in Southwest China.''</ref> == အကိုးအကားများ == {{reflist}} <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] hbpwjilhe77nub1sah2a94o7oitdgeg 0 7401 1047680 1027147 2026-08-09T13:44:27Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047680 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = တိုင်းနေ | native_name = ᥖᥭᥰ ᥘᥫᥴ ᥖᥭᥰ ᥖᥬᥲ ᥑᥨᥒᥰ | flag = | flag_caption = | image =Tai Nua girls.jpg | image_caption = တိုင်းနေလူမျိုး | population = 540,000–700,000 | popplace = {{flag|China}} ([[ယူနန်ပြည်နယ်]])<br/> {{flag|Laos}} {{flag|Myanmar}} ([[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊[[ကချင်ပြည်နယ်]]) | languages = [[တိုင်းလေဘာသာစကား]] | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]], ရှမ်းရိုးရာကိုးကွယ်မှု | related_groups = [[တိုင်လူမျိုး]],[[ရှမ်းလူမျိုး]],[[မောရှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း]],[[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်လူမျိုး]] }} '''တိုင်းလေလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''တိုင်းနေလူမျိုး''' (အင်္ဂလိပ်: Tai Neau သို့မဟုတ် Tai Nüa) သည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-တိုင်း]] ဘာသာစကားမိသားစုဝင် လူမျိုးတစ်စုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ တိုင်းလေများသည် [[တိုင်လူမျိုးများ|တိုင်လူမျိုး]]စုဝင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ရှမ်းတို့နှင့် မျိုးရိုးနှင့် ဘာသာစကားအရ ဆက်စပ်မှုရှိသည်။ <ref>Chamberlain, James R. (2016). "Tai Languages and the Tai Peoples".</ref> ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသား ၁၃၅မျိုးထဲတွင်တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ [[File:Tai Nuea tribe depiction, 1900s.jpg|thumb|တိုင်းနေ]]တိုင်းလေ လူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ် အနောက်ပိုင်းရှိ [[တယ်ဟုန် ရှမ်း နှင့် ဂျိန်းဖော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]]နှင့် နီးစပ်သော နယ်မြေများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ထို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း ([[ရှမ်းပြည်နယ်]] နှင့် [[ကချင်ပြည်နယ်]]) ဒေသများတွင်လည်း တိုင်းလေ လူဦးရေများ တချို့တဝက် နေထိုင်ကြသည်။<ref>Ethnologue (2024). "Tai Nüa". SIL International.</ref> တောင်တန်းဒေသများနှင့် မြစ်ဝှမ်းဒေသများတွင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိကလုပ်ကိုင်ကြသည်။<ref>Stuart-Fox, Martin (2003). ''A Short History of China and Southeast Asia''. Allen & Unwin.</ref> == စာပေ == တိုင်းလေ လူမျိုးများ၏ စာပေသည် တိုင်းလေအရေးအသား (တယ်ဟုန်အေရးအသား) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုပြီး တိုင်စာရေးစနစ်အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည်။ စာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော [[ဗြဟ္မီ အရေးအသား|ဘရာမီ]] အခြေခံစာလုံးစနစ်မှ ဖွံ့ဖြိုးလာပြီး ဒေသအလိုက် ပြောင်းလဲဖွံ့ဖြိုးခဲ့သည်။<ref>Daniels, Peter T. & Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.</ref> ၁၃ ရာစုဝန်းကျင် ပုဂံခေတ်တွင် မြန်မာစာပေစတင် ပေါ်ပေါက်လာချိန်တွင် အဆိုပါ အက္ခရာစနစ်သည် မြောက်ဘက်သို့ စီးဆင်းသွားပြီး တိုင်လေစာပေ၏ အခြေခံဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="history">Sai Kam Mong, "The History and Development of the Shan Scripts", 2004.</ref>ဗမာအက္ခရာနှင့် အရင်းအမြစ် တူညီသော်လည်း ပုံသဏ္ဌာန်အားဖြင့် သိသာစွာ ကွဲပြားသော ဝိသေသများ ရှိသည်။<ref name="ancestry">R. Hosken, "Representing Tai Le in Unicode", 2002.</ref>ဗမာအက္ခရာများသည်[[ပေရွက်]] ပေါ်တွင် သံကလောင်ဖြင့် ရေးသားကြသောကြောင့် ပေရွက်မပြဲစေရန် အဝိုင်းပုံစံ ရေးသားခဲ့ကြသော်လည်း တိုင်လေဒေသ တွင် စက္ကူပေါ်၌ စုတ်တံ သို့မဟုတ် ကျူပင်ကလောင် များဖြင့် ရေးသားသောကြောင့် တရုတ်စာလုံးများကဲ့သို့ ဘေးစောင်းနှင့် ထောင့်ချိုးပုံစံများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="tools">J.G. Scott, "The Shans at Home", 1910.</ref>တိုင်းလေစာပေသည် အဓိကအားဖြင့် ဘာသာရေးစာပေများ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းစာများနှင့် ရိုးရာသမိုင်းမှတ်တမ်းများကို ရေးသားရာတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံအတွင်းရှိ တိုင်းလေဒေသများ၌ စာပေကို သင်ကြားရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုထိန်းသိမ်းရေးအတွက် ဆက်လက်အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။<ref>Keyes, Charles F. (1995). ''The Golden Peninsula: Culture and Adaptation in Mainland Southeast Asia''. University of Hawaii Press.</ref> == ဘာသာစကား == တိုင်းလေဘာသာစကားသည် Tai Nüa ဟုလည်း ခေါ်ကြပြီး၊ တိုင်ဘာသာစကားများအတွင်း မြောက်ပိုင်းတိုင်အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။ ထိုဘာသာစကားသည် ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ ဒေဟုန် (Dehong) တိုင်-တန်ဒေသတွင် အများဆုံး အသုံးပြုကြသည်။<ref>Ethnologue (2024). "Tai Nüa". SIL International.</ref> ==နောက်ခံသမိုင်း== တိုင်းလေ (Tai Neau / Tai Nüa) လူမျိုးများသည် ခရာ-တိုင် လူမျိုးစုကြီးမှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ပြီး၊ အရှေ့တောင်အာရှ၏ မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ တိုင်လူမျိုးများသည် တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းဒေသများမှ တဖြည်းဖြည်း တောင်ဘက်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြပြီး ယူနန်ပြည်နယ်၊ ရှမ်းပြည်နယ်ဒေသများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Chamberlain, James R. (2016). "Tai Languages and the Tai Peoples".</ref> တိုင်းလေရှမ်းလူမျိုးများသည် (၁)ရာစုခန့်မှစ၍ ရှမ်းပြည်ထောင်စု နန်ချောင်နိုင်ငံတော်ဒေသတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ နန်ချောင်နိုင်ငံကို မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ဂန္ဓာလတိုင်း၊ ဂန္ဓာရာဇ်တိုင်း၊ ဂန္ဓာရာဇစ်ပြည်ဟု အမည်အမျိုးမျိုးခေါ်ဝေါ်ကြသည်။          ခရစ်သက္ကရာဇ် (၁၂၅၂)ခုနှစ်တွင် မွန်ဂိုတို့၏ စစ်ဘေးဒဏ်ကြောင့် နန်ချောင်နိုင်ငံဒေသ တွင် နေထိုင်ကြသော တိုင်းလေရှမ်းလူမျိုးတို့သည် ထိုင်း၊ မြန်မာ၊လာအိုစသော အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမဒေသများသို့ ရေကြည်ရာမြက်နုရာသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ကြသည်။ တိုင်းလေများသည် ဒေသအတွင်းရှိ မူအန် (mueang) စနစ်အတိုင်း မြို့ပြအုပ်ချုပ်မှုများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုစနစ်သည် တိုင်လူမျိုးစုများ၏ သမိုင်းဝင် အုပ်ချုပ်မှုပုံစံတစ်ခုဖြစ်ပြီး နိုင်ငံအဖြစ်တည်ထောင်မီ အခြေခံအဆင့်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>Stuart-Fox, Martin (2003). "A Short History of China and Southeast Asia".</ref> တိုင်းလေ လူမျိုးများသည် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် နီးစပ်သည့် နယ်မြေများတွင် နေထိုင်သောကြောင့် တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းအရ ဆက်နွယ်မှုရှိကြသည်။ ယူနန်ဒေသသည် ရှေးခေတ်မှစ၍ တရုတ် အင်ပါယာများ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ဝင်ရောက်လာခဲ့ခြင်း ကြောင့် တိုင်လူမျိုးများအပေါ် တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု၏ သက်ရောက်မှုများ တွေ့ရသည်။<ref>Anderson, James A. (2015). "The Rebel Den of Nung Tri Cao". University of Washington Press.</ref> တစ်ဖက်တွင်လည်း တိုင်းလေများသည် မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် နီးစပ်သောဒေသများတွင် နေထိုင်သောကြောင့် မြန်မာလူမျိုးများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု နှင့် ဘာသာရေးအရ နီးစပ်မှုရှိသည်။ ထိုသို့ နယ်မြေချင်းဆက်စပ်မှုကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့အကြား ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်မှုများတွင် တိုင်းလေများသည် အခန်းကဏ္ဍတစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Keyes, Charles F. (1995). "The Golden Peninsula: Culture and Adaptation in Mainland Southeast Asia".</ref> တရုတ်နှင့် မြန်မာ ယဉ်ကျေးမှုနှစ်ခုကြားတွင် ဆက်စပ်နေသော လူမျိုးတစ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ==အမည်ရင်းမြစ်== '''တိုင်းနေ(ခ)တိုင်းလေ၏ ဝေါဟာရအဓိပ္ပာယ်''' တိုင်းလေဟူသော ဝေါဟာရမှာ ရှမ်းစကားဖြစ်ပြီး မြန်မာဘာသာအားဖြင့် '''"အထက်ရှမ်း"''' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အချို့သော ရှမ်းတို့က '''“တိုင်းနေ”'''ဟု ခေါ်ကြသည်။ တိုင်းလေနှင့် တိုင်းနေဟူသော ဝေါဟာရမှာ အဓိပ္ပာယ်အတူတူပင် ဖြစ်လေသည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့သည် ရောက်ရှိသော နေရာဒေသကို အမှီပြု၍သော်လည်းကောင်း၊ နီးစပ်ရာမြစ်ချောင်း၏ အမည်ကို အမှီပြု၍သော်လည်းကောင်း၊ ရိုးရာဝတ်စုံ၏အရောင်အဆင်းကို အစွဲပြု၍သော်လည်းကောင်း ၎င်းတို့၏ လူမျိုးနာမည်ကို ပြောင်းလဲမှည့်ခေါ်လေ့ရှိသည်။ မြောက်ပိုင်းဒေသကို ရှမ်းများက အထက်အရပ်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ မြောက်အရပ်ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ကြသည်။ ထိုမြောက်ပိုင်း ဒေသ သို့မဟုတ် အထက်ပိုင်းဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော ရှမ်းများကို တိုင်းနေ (ခေါ်) တိုင်းလေ ဟု ခေါ်သည်။ == ကိုးကား == ကိုးကားသည့်စာအုပ်များ -ဦးချစ်ရွှေ၊ ဦးစောကွယ်ဟိုပ (တိုင်းခမ်းတီစွယ်စုံသုတရေးရာ) {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] i72hmcjtxjopcphmp8nx3bkjqgr3jkm 0 7445 1047652 1018368 2026-08-09T12:57:45Z ~2026-43811-61 146715 1047652 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = စစ်‌တက္ကသိုလ် | native_name = စတသ | other_name = DSA | image = DSA logo Myanmar.svg | image_name = | image_size = 250px | caption = ကျောင်းလိုဂိုတံဆိပ် | latin_name = | mottoeng = 'The Triumphant Elites of the Future' 'DSA never surrender' | motto = 'နောင်တစ်ခေတ်၏ အောင်စစ်သည် | established = {{start date and age|1954}}<ref name="hj">{{cite book | title=Governance and Civil Society in Myanmar | url=https://archive.org/details/governancecivils00jame | url-access=limited | author=Helen James | page=[https://archive.org/details/governancecivils00jame/page/n116 102] | year=2005 | publisher=Routledge | isbn=978-0-415-35558-2}}</ref> | closed = | type = | vice_chancellor = ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဝင်းဌေး | rector = ဗိုလ်မှူးချုပ် သိန်းလွင် (စာပေညွှန်ကြားရေးမှူး) | head_label = ကျောင်းအုပ်ကြီး | head = ဗိုလ်မှူးချုပ် ထွဋ်ခေါင် | faculty = ၃၀၀ | staff = | students = ၇၅၀၀ | undergrad = ၅၀၀၀ | postgrad = ၁၅၀၀ | doctoral = ၅၀ | other = | city = [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]] | state = [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] | province = | country = {{MMR}} | coor = {{coord|22|01|26.68|N|96|26|55.27|E|display=title|type:edu}} | affiliation = {{Tree list}} * {{Armed forces|Myanmar}} ** {{Army|Myanmar|name=ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး (ကြည်း)}} *** {{nowrap|{{flagicon image|Shoulder Sleeve of Myanmar Army.svg}} [[တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ်ရုံး]]}} {{Tree list/end}} | logo = {{ubl |[[File:Shoulder Sleeve Insignia of DSA.svg|180px]]|ကျောင်းလက်ရုံးတံဆိပ် ---- [[File:Flag of the Defence Services Academy.svg|300px]]|အလံတော် }} | logo_size = | logo_caption = | footnotes = |Nick name=‌ဒေါ်စိန်အေး}} '''စစ်တက္ကသိုလ်''' ([[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: Defence Services Academy - '''DSA''') သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]တွင် စစ်ပညာနှင့် တက္ကသိုလ်ပညာ ကိုပူးတွဲသင်ကြားကာ စစ်ဗိုလ်အရာရှိများအား မွေးထုတ်ပေးသည့် တစ်ခုတည်းသော တက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်။ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]တွင် တည်ရှိသည်။ နည်းပြအရာရှိပေါင်း (၂၀၀) ခန့်နှင့် သင်တန်းသားဗိုလ်လောင်းပေါင်း (၆၅၀၀) ခန့် ရှိသည်။ ဆောင်ပုဒ်မှာ '''နောင်တစ်ခေတ်၏ အောင်စစ်သည် ဖြ'''စ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် အမှတ်စဉ် (၆၂) သင်တန်းအား ကျောင်းဆင်း ပေးနိုင်ခဲ့သည်။ သင်တန်း ကာလကို ယခင်က (၄) နှစ် သင်ကြားခဲ့ရာမှ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ သင်တန်း အမှတ်စဉ် (၄၂) မှစတင် ၍ သင်တန်းကာလ (၃) နှစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ၊ သိပ္ပံဘွဲ့နှင့် ကွန်ပျူတာ သိပ္ပံဘွဲ့များ အတွက် သင်ကြားပေးသည်။ ယခု BA ဘွဲ့သင်တန်းများကို မသင်ကြားတော့ပေ။ မဟာဘွဲ့ သင်တန်းများလည်း ဖွင့်လှစ်လျက် ရှိသည်။ အမျိုးသမီး သင်တန်းသားများ လက်ခံခြင်း မရှိပေ။ ၎င်းအပြင် လက်နက်ကိုင်ပညာ၊ တိုက်ခိုက်ရေး၊ ဗျူဟာ၊ စစ်ရေးပြ စသော စစ်ပညာကိုလဲ ပူးတွဲ သင်ကြားပေးသည်။ အမှတ်စဉ် (၅၆) သင်တန်း မှစတင် ၍ သင်တန်းကာလ (၄) နှစ် ပြန်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ အနော်ရထာ(အနီ)၊ ဘုရင့်နောင်(အပြာ)၊ အောင်ဇေယျ(အဝါ)ဟူသော ဗိုလ်လောင်းတပ်ရင်း ၃ရင်း တပ်ခွဲ ၂၁ ခွဲ(တစ်ရင်းလျှင် ၇ ခွဲ)ဖြင့် ဗိုလ်လောင်းများကို Senior-Junior စနစ်ဖြင့် စစ်စည်းကမ်းများဖြင့် တင်းကျပ်စွာ အုပ်ချုပ်ကွပ်ကဲသည်။ စစ်တက္ကသိုလ် တက်ရောက်မည့် ဗိုလ်လောင်းများကို နှစ်စဉ် သတင်းစာမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းအောင်မြင်သူ လူငယ်လူရွယ်များကို ခေါ်ယူပြီး ဝင်ခွင့်စာမေးပွဲများကို သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များတွင် ပြုလုပ်ကာ ဗိုလ်ရွေးအဖွဲ့မှတဆင့် ခေါ်ယူခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ဗိုလ်လောင်းများကို ဆေးစစ်ခြင်းပြုလုပ်ကာ ဆန်ကာတင်ရွေးချယ်ကာ ဆေးအောင်ဗိုလ်လောင်းများကိုသာ အတည်ပြုရွေးချယ်သည်၊၊ ဗိုလ်လောင်း သင်တန်းမှာ ၄ နှစ်ကာလကြာမြင့်ပြီး စစ်ပညာကိုသာမက တက္ကသိုလ်ပညာကိုပါ သင်ကြားပေးသည်။ သင်တန်းဆင်းသည်နှင့် တပ်မတော်([[တပ်မတော် (ကြည်း)|ကြည်း]]၊ [[တပ်မတော် (ရေ)|ရေ]]၊ [[တပ်မတော် (လေ)|လေ]] တစ်ခုခုတွင်) ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိ ဒုတိယဗိုလ် အဖြစ်ခန့်အပ်ပေးသည်။ စစ်တက္ကသိုလ်တွင် အခြေခံသိပ္ပံပညာရပ်များ၊ စစ်သုံးသိပ္ပံဘာသာရပ်များ၊ လူမှုသိပ္ပံဘာသာရပ်များကို သင်ကြားပို့ချပေးသည်။ စစ်ပညာနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အရာရှိငယ်များအဖို့ လိုအပ်သော တပ်မတော်၏ အစဉ်အလာများကိုလည်းကောင်း၊ သမားရိုးကျစစ်နှင့် ပြည်သူ့စစ်အတွက် သင်ကြားလေ့ကျင့်မှုကိုလည်းကောင်း၊ ယေဘူယျစစ်အခြေခံသဘောတရားများကိုလည်းကောင်း စစ်တက္ကသိုလ် သင်တန်းနှစ်အလိုက် ပိုင်းခြားကာ စာပေပညာ သင်ကြားမှုနှင့်အတူ လေ့ကျင့်ပေးသည်။ စစ်တက္ကသိုလ်သင်တန်းမပြီးဆုံးမီ နောက်ဆုံးခြောက်လတွင် တပ်စုတစ်စုကို ပိုင်နိုင်စွာ ကွပ်ကဲခေါင်းဆောင်၍ တိုက်ပွဲဝင်နိုင်သော တပ်စုမှူးကောင်းတစ်ဦးဖြစ်စေရန် လေ့ကျင့်ပေးသည်။ စစ်တက္ကသိုလ်၏ လက်ရှိ အကြီးအကဲများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်- * ဗိုလ်မှူးချုပ် ထွဋ်ခေါင် (ကျောင်းအုပ်ကြီး) * ဗိုလ်မှူးချုပ် နေမျိုး‌အောင် (ဒုတိယကျောင်းအုပ်ကြီး) * ဗိုလ်မှူးချုပ် သိန်းလွင် (ပါမောက္ခချုပ် – စာပေညွှန်ကြားရေးမှူး) == သမိုင်းကြောင်း == [[File:Pyinoolwin -- DSA.JPG|thumb|300px|ပြင်ဦးလွင်မြို့အဝင် မန္တလေး–လားရှိုးလမ်းမကြီးဘေးရှိ စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းရှေ့မျက်နှာစာမြင်ကွင်း]] စစ်တက္ကသိုလ်ကို ၁၉၅၅ ခုနှစ် ၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၄) ရက်နေ့တွင် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း [[ဗထူးတပ်မြို့]]၌ တပ်မြို့ဖွင့်လှစ်ပွဲနှင့်အတူ ဖွင့်လှစ်ခဲ့၏။ ၁၉၅၇ ဇွန်လ (၁) ရက်နေ့တွင် [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] ၊ [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။<ref name=mp>{{cite journal |url=http://www.myanmar.gov.mm/Perspective/persp2001/4-2001/val.htm |title=Valiant Sons of Myanmar |author=Kyi Kyi Hla |date=2001-04-01 |publisher=Myanmar Perspectives |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101124061156/http://www.myanmar.gov.mm/Perspective/persp2001/4-2001/val.htm |archivedate=2010-11-24 |df= }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.myanmar.gov.mm/Perspective/persp2001/4-2001/val.htm |access-date=9 April 2018 |archive-date=24 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124061156/http://www.myanmar.gov.mm/Perspective/persp2001/4-2001/val.htm }}</ref> စစ်တက္ကသိုလ်ကို တည်ထောင်ရခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ တပ်မတော် ကြည်း၊ ရေ၊ လေ တို့တွင် အနာဂတ်၌ ခေါင်းဆောင်ကြမည့် အရာရှိကောင်းများရရှိနိုင်စေရန် ဖြစ်၏။ ပထမဆုံးကျောင်းအုပ်ကြီးမှာ ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်စိုး ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] (ပြင်ဆင်ချက်) အက်ဥပဒေအရ စစ်တက္ကသိုလ်သည် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် လက်အောက်ခံ ကောလိပ်ကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်၏။ စစ်တက္ကသိုလ်သင်တန်း လေးနှစ် ပြီးဆုံးအောင်မြင်သော ဗိုလ်လောင်းသည် တပ်မတော်ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိ ဒုတိယဗိုလ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရပြီးလျှင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာ/သိပ္ပံဘွဲ့ကိုလည်း ရမည်ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ် တော်လှန်ရေးအစိုးရ၏ တက္ကသိုလ်ပညာရေး ဥပဒေသစ်အရ စစ်တက္ကသိုလ်သည် သီးခြားတက္ကသိုလ်အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ချီးမြှင့်သောဘွဲ့ကိုလည်း မူလက ဝိဇ္ဇာ/သိပ္ပံဘွဲ့များအစား "စစ်ပညာသိပ္ပံဘွဲ့" ဟု သတ်မှတ်သည်။ သို့ရာတွင် ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာ/သိပ္ပံဟူ၍ ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ စစ်တက္ကသိုလ်ကို ကာကွယ်ရေးဌာနလေ့ကျင့်ရေးနှင့် စီမံရေးညွှန်ကြားရေးမှူးက တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ပြီးလျှင် စစ်ဘက်လေ့ကျင့်ရေးကိစ္စအဝဝကိုလည်း ညွှန်ကြားသည်။ စစ်တက္ကသိုလ်၏ စစ်သုံးသိပ္ပံပညာရပ်များ သင်ကြားပို့ချမှုကိုလည်း ညှိနှိုင်းသတ်မှတ်ပေးသည်။ == ကျောင်းအုပ်ကြီးများ == {| class="wikitable" |- !စဉ် ! ကျောင်းအုပ်ကြီးများ !! တာဝန်သက်တမ်း |- |၁။ | ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်စိုး (ကြည်း-၃၅၂၆)|| ၁.၈.၁၉၅၄ မှ ၇.၃.၁၉၅၇ ထိ |- |၂။ | ဗိုလ်မှူးကြီး သန်းစိန် (ကြည်း-၃၆၇၄)|| ၈.၃.၁၉၅၇ မှ ၂၆.၅.၁၉၅၇ ထိ |- |၃။ | ဗိုလ်မှူးကြီး အယ်လ်ခွန်နောင် (ကြည်း-၅၁၈၉)|| ၉.၁၀.၁၉၅၇ မှ ၃၀.၁၀.၁၉၆၈ ထိ |- |၄။ | ဗိုလ်မှူးကြီး ထွန်းအောင်ကျော် (ကြည်း-၅၆၀၄)(ဗသက-၂)|| ၁.၁၁.၁၉၆၈ မှ ၂၈.၅.၁၉၇၈ ထိ |- |၅။ | ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်ငြိမ်း (ကြည်း-၅၈၆၄)|| ၂၉.၅.၁၉၇၂ မှ ၃၁.၇.၁၉၇၅ ထိ |- |၆။ | ဗိုလ်မှူးကြီး ခင်မောင်တင့် (ကြည်း-၆၅၃၄)|| ၁.၈.၁၉၇၅ မှ ၃၀.၆.၁၉၇၇ ထိ |- |၇။ | ဗိုလ်မှူးကြီး အေးကို (ကြည်း-၆၅၃၃)(အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ဆင်းဟဒ်စစ်တက္ကသိုလ်ဆင်း)|| ၁.၇.၁၉၇၇ မှ ၃.၁၀.၁၉၇၉ ထိ |- |၈။ |ဗိုလ်မှူးကြီး အောင်ဝင်း (ကြည်း-၇၂၃၄)(ဗသက-၁၅)||၄.၁၀.၁၉၇၉ မှ ၁၉.၈.၁၉၈၁ ထိ |- |၉။ |ဗိုလ်မှူးကြီး စိန်ရ (ကြည်း-၆၈၀၀) |၂၀.၈.၁၉၈၁ မှ ၂၂.၅.၁၉၈၂ ထိ |- |၁၀။ |ဗိုလ်မှူးကြီး သိန်းဆိုင် (ကြည်း-၈၆၉၄)(ဗသက-၂၇) |၂၃.၅.၁၉၈၂ မှ ၁၀.၁၀.၁၉၈၆ ထိ |- |၁၁။ |ဗိုလ်မှူးကြီး အောင်နိုင် (ကြည်း-၈၇၉၀)(ဗသက-၂၈) |၁၈.၁၀.၁၉၈၆ မှ ၅.၈.၁၉၉၂ ထိ |- |၁၂။ |ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးဝင်းမောင် (ကြည်း-၁၀၉၃၃) |၆.၈.၁၉၉၂ မှ ၁၀.၁၂.၁၉၉၇ ထိ |- |၁၃။ |ဗိုလ်မှူးချုပ် တင်ဝင်း (ကြည်း-၁၃၀၅၃)(စတသ-၁၆) |၁၁.၁၂.၁၉၉၇ မှ ၄.၁.၁၉၉၉ ထိ |- |၁၄။ |ဗိုလ်မှူးချုပ် မိုးဟိန်း (ကြည်း-၁၁၄၀၂)(စတသ-၁၀) |၅.၁.၁၉၉၉ မှ ၂၇.၈.၁၉၉၉ ထိ |- |၁၅။ |ဗိုလ်မှူးချုပ် တင်ဦး (ကြည်း-၁၃၂၉၃)(စတသ-၁၆) |၂၈.၈.၁၉၉၉ မှ ၁၄.၅.၂၀၀၁ ထိ |- |၁၆။ |ဗိုလ်မှူးချုပ် ရဲမြင့် (ကြည်း-၁၂၆၀၇)(စတသ-၁၅) |၂၀.၅.၂၀၀၁ မှ ၂၂.၁၂.၂၀၀၁ ထိ |- |၁၇။ |ဗိုလ်မှူးချုပ် ခင်ဇော် (ကြည်း-၁၃၂၄၂)(ဗသက-၄၉) |၂၃.၁၂.၂၀၀၁ မှ ၁၉.၅.၂၀၀၂ ထိ |- |၁၈။ |ဗိုလ်မှူးချုပ် အုန်းမြင့် (ကြည်း-၁၃၉၀၃)(စတသ-၁၇) |၁၇.၇.၂၀၀၂ မှ ၃၀.၈.၂၀၀၃ ထိ |- |၁၉။ |ဗိုလ်မှူးချုပ် [[မင်းအောင်လှိုင်]] (ကြည်း-၁၄၂၃၂)(စတသ-၁၉) |၃၁.၈.၂၀၀၃ မှ ၆.၁၁.၂၀၀၄ ထိ |- |၂၀။ |ဗိုလ်မှူးချုပ် ညီထွန်း (ကြည်း-၁၄၈၅၈)(စတသ-၂၀) |၄.၅.၂၀၀၅ မှ ၂၇.၅.၂၀၀၆ ထိ |- |၂၁။ |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဆွေ (ကြည်း-၁၆၄၉၃)(စတသ-၂၂) |၁၁.၈.၂၀၀၆ မှ ၆.၁၁.၂၀၀၇ ထိ |- |၂၂။ |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇေယျာအောင် (ကြည်း-၁၆၃၀၅)(စတသ-၂၂) |၇.၁၁.၂၀၀၇ မှ ၃၁.၈.၂၀၁၀ ထိ |- |၂၃။ |ဗိုလ်မှူးချုပ် [[မြထွန်းဦး]] (ကြည်း-၁၈၁၃၃)(စတသ-၂၅) |၁.၉.၂၀၁၀ မှ ၂၆.၁၂.၂၀၁၀ ထိ |- |၂၄။ |ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ညိုစော]] (ကြည်း-၁၆၇၆၇)(စတသ-၂၃) |၇.၅.၂၀၁၁ မှ ၁.၁၀.၂၀၁၁ ထိ |- |၂၅။ |ဗိုလ်ချုပ် [[အောင်လင်းဒွေး]] (ကြည်း-၁၈၂၆၃)(စတသ-၂၅) |၂.၁၀.၂၀၁၁ မှ ၁၇.၁.၂၀၁၄ ထိ |- |၂၆။ |ဗိုလ်ချုပ် မြင့်မော် (ကြည်း-၁၉၅၅၉)(စတသ-၂၇) |၁၉.၁.၂၀၁၄ မှ ၆.၁.၂၀၁၇ ထိ |- |၂၇။ |ဗိုလ်ချုပ် သောင်းထိုက်ရွှေ (ကြည်း-၂၃၁၈၅)(စတသ-၃၃) |၇.၁.၂၀၁၇ မှ ၇.၃.၂၀၁၈ ထိ |- |၂၈။ |ဗိုလ်ချုပ် ထင်လတ်ဦး (ကြည်း-၂၅၀၉၉)(စတသ-၃၅) |၂၁.၆.၂၀၁၈ မှ ၁.၈.၂၀၂၀ ထိ |- |၂၉။ |ဗိုလ်ချုပ် ဇော်ဟိန်း (ကြည်း-)(စတသ-၃၈) |၁.၈.၂၀၂၀ မှ ၁.၇.၂၀၂၁ ထိ |- |၃၀။ |ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မင်းလတ် (ကြည်း-၂၇၁၈၃)(စတသ-၃၇) |၁.၇.၂၀၂၁ မှ ၃၁.၃.၂၀၂၃ ထိ |- |၃၁။ |ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် (ကြည်း-၃၀၄၆၀) |၃၁.၃.၂၀၂၃ မှ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2025/10/25/407278.html|title=ရှေ့တန်းတပ်မှူးတချို့ ရာထူးတိုးပေး တိုင်းမှူးတပ်မမှူး အပြောင်းအလဲလုပ်|work=ဧရာဝတီ|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅}}</ref> |- |၃၂။ |ဗိုလ်ချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး |အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ မှ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ <ref>{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/740918|title=စစ်ကောင်စီတပ်တွင်း ရာထူးနှင့် နေရာများ အပြောင်းအလဲလုပ်|work=DVB|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၆|date=၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆}}</ref> |- |၃၃။ |ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဌေး |ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ မှ မတ် ၂၀၂၆ |- |၃၄။ |ဗိုလ်မှူးချုပ် ထွဋ်ခေါင် |မတ် ၂၀၂၆ မှ လက်ရှိ |} == ထင်ရှားသော စစ်တက္ကသိုလ်ကျောင်းဆင်းများ == မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတဟောင်း [[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]]သည်. စစ်တက္ကသိုလ်အပတ်စဉ် (၉) မှ ကျောင်းဆင်းခဲ့သူဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ယခင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး]](အငြိမ်းစား) သည် စစ်တက္ကသိုလ် အမှတ်စဉ် (၁)သင်တန်းဆင်းဖြစ်ပြီး [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] ဝန်ကြီး- [[သောင်း၊ ဦး|ဦးသောင်း]](DSA-1 အောင်စစ်သည်) (အငြိမ်းစား) ၊ [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သူရရွှေမန်း]] (DSA-11) ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ ၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သီဟသူရ[[တင်အောင်မြင့်ဦး၊ ဦး (သီဟသူရ)|တင်အောင်မြင့်ဦး]] (DSA-12) ဒုသမ္မတနှင့် [[သူရမြင့်အောင်၊ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သူရမြင့်အောင်]](DSA-18) [[မင်းအောင်လှိုင်၊ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး| ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်]] (DSA-19) တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ အစိုးရအဖွဲ့ဝင်ဝန်ကြီးများ၊ [[စာရင်းစစ်ချုပ်]]နှင့် တိုင်းမှူး တပ်မမှူး စသော တပ်မတော်အရာရှိကြီးအများစုမှာ သည် စစ်တက္ကသိုလ် ဆင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ == ပြခန်း == <gallery> File:Pyinoolwin -- DSA.JPG|စစ်‌တက္ကသိုလ် File:Intake Flag of the Defence Services Academy.svg|စစ်တက္ကသိုလ်၏ သင်တန်းအမှတ်စဉ်ပြအလံ (သင်တန်းအမှတ်စဉ်ကိုအလံ၏ လက်ယာအောက်ဖက်ထောင့်၌ဖော်ပြသည်) File:Flag of the Ministry of Defense (Myanmar).svg|အနော်ရထာဗိုလ်လောင်းတပ်ရင်း၏အလံ File:DSA Bayintnaung Flag.svg|ဘုရင့်နောင်ဗိုလ်လောင်းတပ်ရင်း၏အလံ File:DSA Aungzeya Flag.svg|အောင်ဇေယျဗိုလ်လောင်းတပ်ရင်း၏အလံ File:DSA Peacock Flag.svg|အတော်ဆုံးဗိုလ်လောင်းတပ်ခွဲကိုပေးအပ်သည့် အောင်စစ်သည်တပ်ခွဲအလံ (၁၉၆၂ မတိုင်ခင်အထိ သမ္မတတပ်ခွဲဟုခေါ်၍ သမ္မတအလံကိုပေးအပ်သည်)<ref>{{cite book|author = [[မင်းအောင်လှိုင်]]နှင့် မဂ္ဂဇင်းပြုစုရေးအဖွဲ့|date= ၂၀၀၄|title= စစ်တက္ကသိုလ် နှစ်(၅၀)ပြည့် ရွှေရတုမဂ္ဂဇင်း |url= |location= [[ပြင်ဦးလွင်]] |publisher= [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] |pages= ၂၂၊ ၂၃ |isbn= }}</ref> </gallery> == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == *[[တပ်မတော် နည်းပညာ တက္ကသိုလ်]] *[[တပ်မတော်ဆေးတက္ကသိုလ်]] *[[တပ်မတော်သူနာပြုနှင့်ဆေးဘက်ပညာသည်တက္ကသိုလ်]] ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} {{တပ်မတော်}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:ပြင်ဦးလွင်မြို့]] j9lr4w93a2cuwhy1i6zm4szewc5a8z4 0 7715 1047691 1022235 2026-08-09T13:48:54Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047691 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = နာဂလူမျိုး | image = Sumitraditional.jpg | image_caption= | population = ~၃၀၀၀၀၀၀ | regions = [[အိန္ဒိယ]]၊ [[မြန်မာ]] | languages = နာဂဘာသာစကား | religions = [[ခရစ်ယာန်]]၊[[ဘာသာမဲ့]]၊[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related =[[ချင်းလူမျိုး]]၊[[ဂျိန်ဖော့လူမျိုး]]၊[[ဗမာလူမျိုး]]၊အခြား [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] လူမျိုးစုများ }} '''နာဂလူမျိုး'''တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ဘက် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]နယ်စပ်ရှိ နာဂတောင်တန်းတွင် နေထိုင်ကြသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား]] ပြောလူမျိုးများဖြစ်သည်။ သီးခြားနေထိုင်သော အုပ်စုလေးများ​​ဖြစ်ပြီးနာဂမျိုး စုစု ပေါင်း များစွာ ကွဲပြားလျက် ရှိသည်။ လူမျိုးများအားဖြင့် တစ်မျိုးတည်း ဖြစ်သော်လည်း ယင်းတို့ နေထိုင်ရာဒေသ၏ ပထဝီဝင် အနေအထားကိုလိုက်၍ စကားနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ အနည်းငယ်စီ ခြားနားကွဲလွဲနေကြ ရသည်။ == ထင်ရှားသောနာဂလူမျိုးစုများ == ထင်ရှားသော နာဂလူမျိုးစုများမှာ မြန်မာနိုင်ငံဘက်ခြမ်းရှိ နာဂတောင်တန်းများတွင် နေထိုင်ကြသော ခယ်မြူငန် (နောက်ကော်) နာဂ၊ လိုင်းနောင် (ထန်ဂန်) နာဂ၊ တန်ရှန်း (တန်ဆား၊ဟိုင်းမီ၊ပန်မီး) နာဂ၊ ပါရာနာဂ၊ မကူရီနာဂ၊ တန်ခွန်နာဂ၊ ကောန်ညက်နာဂ၊ အနန်နာဂ၊ မောန်ဆန်းနာဂ၊ မော်ယောန်းနာဂ၊ လမ်းကန်းနာဂ၊ ခေါင်ဆိုင်နာဂ (မသေချာပါ) တို့ဖြစ်သည်။ အာသံနယ်ဘက်ခြမ်းရှိ နာဂတောင်တန်းတွင်မူ အန်ဂါမီနာဂ၊ ကောန်ညက်နာဂ၊ အောင်းနာဂ၊ ကျာ့ခဆန်းနာဂ၊ လော်ထားနာဂ၊ ဆန်းထန်းနာဂနှင့် ဆီးမား (ဆူမီး) နာဂ စသည်တို့ ထင်ရှား၏။<ref>[http://burmaddays.blogspot.com/2010_10_01_archive.html ေအသင္ ****ဒီတိုက်ပွဲဟာ ငါတို့ရဲ ့အဆုံးသတ်အောင်ပွဲ****: October 2010<!-- Bot generated title -->]</ref> [[File:Sumi dancer girls.jpg|right|thumb|200px|ဆူမီနာဂအမျိုးသမီးလေးများ၏ ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံ]] <ref>[http://daungzarni.wordpress.com/category/%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%B8/%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%81%E1%81%80%E1%80%B1%E1%80%9B%E1%80%BC%E1%80%B8%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%B2%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%B8/page/2/ ၂၀၁ဝရွေးကောက်ပွဲသတင်း | ဒေါင်းဇာနည် | Page 2<!-- Bot generated title -->]</ref> == ကိုယ်နေကိုယ်ဟန်နှင့် ဆင်ယင်ပုံ == နာဂတစ်မျိုးလုံးကို ခြုံကြည်လျှင် ရုပ်ရည်မှာ မြန်မာနှင့် အလွန်တူ၏။ ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည် တောင့်တင်း၍ အရပ်မြင့်၏။ မိန်းမများ ဝတ်ဆင်သည့် အပြာရောင် အင်္ကျီသည် မွန်ကိုလူမျိုးတို့နှင့် ဆင်ဆင်တူ၍ မျက်နှာဝိုင်းသည့် မိန်းကလေးများသည် အပျိုဆိုလျှင် ဆံပင်အရှည်မထား၊ ကတုံးနီးပါးခန့် ရိပ်ထား၏။ အိမ်ထောင်ပြုမှသာလျှင် ဆံပင်အရှည် ထားကြသည်။ ယောက်ျားများသည် ခြေထောက်နှင့် ခါးကြီးကွင်းများ ဆင်ယင်ကြသည်။ နားပေါက်၌ ချဉ်မျှင်စများ သွင်းထားကြသည်။ ပုတီးကုန်းများ၊ ခရုခွံများကို “ကျား”ရော “မ”ပါ တပ်မက်စွာ ဆင်ယင်ကြသည်။ == အိမ်နှင့်အဆောင်များ == နာဂတို့၏ အိမ်ထဲမှာ တဲတန်းရှည် မြေစိုက်အမိုး ကုပ်ကုပ်နှင့် လျှိုပေါက်တံခါးပေါက် ဖောက်ထားသည်။ တဲ၏ အလယ်တစ်နေရာတွင် မြေကြီးများကို ဘောင်ရန်ထည့်ထားပြီးလျှင် မီးဖို ၃၊ ၄ ဖိုမျှ ပြုလုပ်ရန် မီးအမြဲ ထည့်ထားကြသည်။ ရွာတိုင်းတွင် အတိုင်ပင်ခံဇရပ်ဟု ဆိုနိုင်သော ယောက်ျားဆောင်များနှင့် ချစ်ဂေဟာများ ထားရှိလေ့ရှိသည်။ အတိုင်ပင်ခံဇရပ်များတွင် ယောက်ျားများ စုဝေး၍ ရပ်မှုရွာမှု ကိစ္စအရပ်ရပ်ကို နံနက်တိုင်း ဆွေးနွေးလေ့ရှိကြသည်။ ထိုနောက်မှ လယ်ကွင်းသို့ ဆင်းကြသည်။ ဇရပ်တွင် ကုလပ်တက် သဖွယ် သစ်သားကို ထွင်းရန်လုပ်ထားသော စည်ကြီးများရှိသည်။ ရန်သူလာလျှင်ဖြစ်စေ၊ ဝမ်းသာသော အထိမ်းအမှတ်ဖြစ်စေ စည်ကိုထုနှက် ကြသည်။ ရွာပတ်လည်၌လည်း ကင်းတဲများ ထားသည်။ ရန်သူလာမည်ဟု သတင်းရထားလျှင် ကင်းအစောင့် ချထားလေ့ရှိသည်။ ချစ်ဂေဟာများမှာမူ လူနှစ်ယောက် နေသာရုံ အခန်းငယ်လေးများ ဖွဲ့ထားသည်။ တဲအလယ်ရှိ မီးဖိုမှ အလင်းရောင်သာရှိ၍ အခြားအလင်းရောင်မရှိ မှောင်မဲလျက်ရှိ၏။ ညနေစောင်းသည်နှင့် တပြိုင်နက် နာဂ သမီးရည်းစားများ အလျိုလျိုလာရောက်ကြ၍ ချစ်တင်းနှောကြလေသည်။ == အလေ့အထ == နာဂလူမျိုးများသည် သင်္ခြိုင်းဂူများကို ရွာထဲ၌လည်းကောင်း ရွာလမ်းနံဘေး၌ လည်းကောင်း တည်ထားကြသည်။ ဂူပေါ်တွင် တင်ထားသော ကျောက်တုံးများကို ကြည့်ပါက ထိုသူ အသက်ရှင်စဉ်က ခေါင်းဖြတ်ခဲ့သမျှကို သိရှိနိုင်ရန်ဖြစ်ပြီး ကျောက်တုံးငယ်များမှာမူ သူ၏ ချစ်သူ အရေအတွက်ကို ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်၏။ အချို့လူများ၌ ကျောက်တုံးငယ် (60) ခန့်ကိုပင် တွေ့ရတတ်သည်။ == ကိုင်ဆောင်သည့် လက်နက်များ == နာဂလူမျိုးများ ကိုင်ဆောင်သော လက်နက်မှာ လှံ၊ တုတ်ရှည်ထိပ်တွင် ဓားမတိုသဖွယ် တပ်ဆင်ထားသော လက်နက်နှင့် လေးမြှားတို့ပင်ဖြစ်သည်။ လှံတံ၌ ဆိတ်မွှေးများကို ရောင်စုံဆေးဆိုး၍ တပ်ဆင်ထားကြ၏။ လှံသွားတွင် အဆိပ်လူးလေ့လည်းရှိ၏။ ပေ (၃၅) မှ (၄၀) အတွင်း လက်မှန်းတည့်အောင် ပစ်နိုင်စွမ်းရှိသည်။ == စစ်တိုက်နည်း == နာဂတို့ စစ်တိုက်နည်းမှာ ညဉ့်ဘက်တွင် ရွာတစ်ရွာကို ဝိုင်းထားပြီး နံနက်လင်းသည်နှင့် ရုတ်တရက် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။ အုပ်စုတစ်စုက ရွာထဲကိုဝင်၍ မြင်မြင်သမျှကို ခေါင်းဖြတ်တိုက်ခိုက်၏။ အခြားအုပ်စုက ရွာနှင့်မလှမ်းမကမ်းရှိ စပါးကျီးများကို မီးတင်ရှိုလေ့ရှိသည်။ နာဂလူမျိုးတို့ ခေါင်းဖြတ်ရခြင်းမှာ ထိုသို့ ခေါင်းဖြတ်ရခြင်းအားဖြင့် မှော်အတတ်ကို ရရှိနိုင်သည်ဟု အစွဲအယူ ရှိကြသောကြောင့်ဖြစ်၏။ အချို့ ခေါင်းအရနည်းလျှင် ခေါင်းတစ်လုံးတည်းကိုပင် ဝေခြမ်းယူကြရသည်။ ခေါင်းများများ ဖြတ်နိုင်သူသည် လူစွမ်းကောင်းဖြစ်ပြီး ထိုသူ၏ အိမ်ပေါက်ဝ၌ ဖြတ်ထားသော ခေါင်းများကို ကြိမ်ကြိုးနှင့် ချီလျက် ဆွဲချိတ်ထားသည်ကို တွေ့နိုင်ကြသည်။ {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:နာဂလူမျိုး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] pvjm3jaxwb1cpsg4uqvv68shpbqj5dw 0 7912 1047697 1029666 2026-08-09T13:51:11Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047697 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = မုံလူမျိုး (Hmong People) | native_name = {{lang|hmn-Hmng|𖬌𖬣𖬵}} (Pahawh Hmong)<br />{{lang|hmn-Hmnp|𞄀𞄩𞄰}} (Nyiakeng Puachue) | image = Hmong-Ban Phaya Phipak62.JPG | caption = ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် ငွေထည်များ ဆင်ယင်ထားသော မုံအမျိုးသမီးများ | population = ၅ သန်းကျော် (ခန့်မှန်းခြေ) | regions = * {{flag|China}} ၃,၀၀၀,၀၀၀+ (Hmong အုပ်စုဝင် သီးသန့်)<ref>National Bureau of Statistics of China, 2020 Census (Miao အုပ်စုဝင် ၉.၄ သန်းထဲမှ Hmong နွယ်ဝင်များ)</ref> * {{flag|Vietnam}} ၁,၃၉၃,၅၄၇<ref>General Statistics Office of Vietnam, 2019 Census</ref> * {{flag|Laos}} ၅၉၅,၀၂၈<ref>Lao Statistics Bureau, 2015 Census</ref> * {{flag|United States}} ၃၂၇,၆၈၉<ref>U.S. Census Bureau, 2020 Census</ref> * {{flag|Thailand}} ၂၅၀,၀၇၀<ref>Integrated Tribal Development Foundation, 2020 Estimate</ref> * {{flag|Myanmar}} ၅,၀၀၀ – ၁၀,၀၀၀ (ခန့်မှန်း) | languages = [[မုံဘာသာစကား|မုံဘာသာ]] (Hmongic languages: မုံဒွယ်၊ မုံလင်း) | religions = [[နတ်ကိုးကွယ်မှု|Animism]]၊ [[ရှာမန်ဝါဒ|Shamanism]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[မြောင်-ယောင် လူမျိုးများ|Hmong-Mien]]၊ [[ယောင်လူမျိုး|Mien]] (Yao)၊ အခြားတရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း မျိုးနွယ်စုများ }} '''မုံ''' သို့မဟုတ် '''မြောင်ဇီးလူမျိုး''' (RPA: ''Hmoob'', CHV: ''Hmôngz'', {{IPA|hmn|m̥ɔ̃́|IPA}}) သည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းတွင် နေထိုင်သော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး [[မြောင်-ယောင် လူမျိုးများ|Hmong–Mien]] ဘာသာစကားပြော မိသားစုဝင်ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသား (၁၃၅) မျိုးတွင် ပါဝင်ပြီး အဓိကအားဖြင့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်း (ကွေ့ကျိုး၊ ယူနန်၊ စိချွမ်း)၊ [[လာအို]]၊ [[ဗီယက်နမ်]]နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] တောင်တန်းဒေသများတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == မုံလူမျိုးများသည် မူလက တရုတ်ပြည်အလယ်ပိုင်း [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းဒေသမှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။မုံလူမျိုး (သို့မဟုတ်) မြောင်လူမျိုးများသည် အာရှတိုက်၏ ရှေးအကျဆုံးနှင့် ထူးခြားသော သမိုင်းကြောင်းရှိသည့် လူမျိုးစုကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ မူလရင်းမြစ်မှာ တရုတ်ပြည်အလယ်ပိုင်း ယန်ဇီမြစ်ဝှမ်းနှင့် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသများ ဖြစ်သည်။ မုံတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်နှင့် တရုတ်မှတ်တမ်းများအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ကျော်က ဒဏ္ဍာရီလာ စစ်နတ်ဘုရား ချီယို (Chiyou) ဦးဆောင်သော ကျူလီ (Jiuli) နိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသော်လည်း ဟန်တရုတ်တို့၏ ဘိုးဘေးများနှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ကျော့လူးတိုက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရသည်။<ref name="Lemoine2005">Lemoine, J. (2005). "The Myth of the Origins of the Hmong". ''Hmong Studies Journal''.</ref> သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မုံလူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ လွတ်လပ်မှုကို မြတ်နိုးသူများဖြစ်သဖြင့် တရုတ်အင်ပါယာများ၏ ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုကို အစဉ်တစိုက် တွန်းလှန်ခဲ့ကြပြီး ၁၈ ရာစုနှင့် ၁၉ ရာစုအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော မြောင်ပုန်ကန်မှုကြီးများကြောင့် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများဖြစ်သော ဗီယက်နမ်၊ လာအို၊ ထိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းတောင်တန်းများအတွင်းသို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ဝင်ရောက်အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Lee2015">Lee, M. (2015). ''Dreams of the Hmong Kingdom''. University of Wisconsin Press.</ref> ၂၀ ရာစုအတွင်း လာအိုနိုင်ငံ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော လျှို့ဝှက်စစ်ပွဲ (Secret War) တွင် အမေရိကန် CIA နှင့် ပူးပေါင်းကာ ကွန်မြူနစ်ဝါဒကို တိုက်ထုတ်ခဲ့သော်လည်း စစ်ရှုံးခဲ့သဖြင့် ၁၉၇၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် မုံလူမျိုးအမြောက်အမြားသည် ဒုက္ခသည်များအဖြစ် အမေရိကန်၊ ပြင်သစ်နှင့် သြစတြေးလျနိုင်ငံများသို့ ထပ်မံရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရသည်။<ref name="Hamilton1999">Hamilton-Merritt, J. (1999). ''Tragic Mountains''. Indiana University Press.</ref> မျိုးရိုးဗီဇအရ မုံလူမျိုးများသည် Haplogroup O-P164 အမှတ်အသား အားကောင်းပြီး အခြားအာရှသားများနှင့် ကွဲပြားသော "Basal East Asian" ဗီဇစစ်စစ်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသဖြင့် ၎င်းတို့၏ မျက်နှာသွင်ပြင်မှာ အလွန်နူးညံ့သော (Soft Features) ရှိပြီး နုပျိုသောအသွင်ကို ဆောင်နေခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". ''Nature''.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် မုံလူမျိုးများသည် ကမ္ဘာအနှံ့ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသော်လည်း မိမိတို့၏ ထူးခြားသော ဘာသာစကား၊ အနုစိတ်လှပသည့် ငွေထည်ဆင်ယင်မှုနှင့် ပန်းထိုးအတတ်ပညာများအပြင် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု ဝိသေသများကို ခိုင်မာစွာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဆဲ လူမျိုးစုတစ်စုအဖြစ် တည်ရှိနေကြသည်။<ref name="Tapp2004">Tapp, N. (2004). ''The Hmong of China''. Brill.</ref> == မြန်မာနိုင်ငံရှိ မုံလူမျိုးများ == မြန်မာနိုင်ငံတွင် မုံလူမျိုးများကို "မြောင်ဇီး" ဟူသောအမည်ဖြင့် တရားဝင်စာရင်းသွင်းထားသည်။ ၎င်းတို့သည် အဓိကအားဖြင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း (ဥပမာ - နမ့်ခမ်း၊ မူဆယ်၊ ကွတ်ခိုင်) ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ လူဦးရေအားဖြင့် ၅,၀၀၀ နှင့် ၁၀,၀၀၀ ကြားတွင် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး အများစုမှာ စိုက်ပျိုးရေးကို အဓိကလုပ်ကိုင်ကြသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ == မုံလူမျိုးများသည် အခြားသော အာရှမျိုးနွယ်စုများနှင့်မတူဘဲ မျိုးရိုးဗီဇအရ သီးခြားရပ်တည်နေသည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ မျက်နှာသွင်ပြင်သည် အခြားသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များထက် ပိုမိုနူးညံ့သော (Soft features) ရှိပြီး၊ ရှေးဦးအရှေ့အာရှသားတို့၏ DNA အမှတ်အသားများကို ပိုမိုထိန်းသိမ်းထားနိုင်သည်။<ref>Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". Nature.</ref> အမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာဝတ်စုံတွင် အနုစိတ်လှပသော ပန်းထိုးအတတ်နှင့် ငွေထည်ဆင်ယင်ထုံးများမှာ ကမ္ဘာကျော်သည်။ မုံလူမျိုး (Hmong) တို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် အရှေ့အာရှရှိ အခြားသော ဘာသာစကားမိသားစုကြီးများနှင့်မတူဘဲ သီးခြားကွဲပြားသော အစုအဖွဲ့တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေပြီး ၎င်းတို့၏ ဖခင်ဘက်မှဆင်းသက်သော DNA (Y-DNA) တွင် '''Haplogroup O-P164''' (O2a2b) အမှတ်အသားသည် အမြင့်မားဆုံး ပါဝင်နေခြင်းက ၎င်းတို့အား လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ခန့်က ယန်ဇီမြစ်ဝှမ်းတွင် စပါးစိုက်ပျိုးခြင်းကို စတင်ခဲ့သော ရှေးဦးစိုက်ပျိုးရေးသမားများမှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနေကာ၊<ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". ''Nature''.</ref> မိခင်ဘက်မှဆင်းသက်သော DNA (mtDNA) တွင်မူ အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသခံများနှင့် ဆက်စပ်သည့် '''B5a, F1a''' နှင့် '''M7b''' ကဲ့သို့သော အမှတ်အသားများကို တွေ့ရသော်လည်း မျိုးနွယ်စုအတွင်း၌သာ အများဆုံး ထိမ်းမြားခြင်း (Endogamy) ကြောင့် အခြားလူမျိုးစုများထက် ဗီဇကွဲပြားမှု (Genetic diversity) ပိုမိုကျဉ်းမြောင်းကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref>Taguchi, H., et al. (2020). "Mitochondrial DNA variation in Hmong-Mien speaking populations". ''Human Genetics''.</ref> တစ်ကိုယ်လုံးဆိုင်ရာ ဗီဇ (Autosomal DNA) လေ့လာမှုများအရ မုံတို့တွင် ရှေးဦးအရှေ့အာရှသားတို့၏ မူလ "Basal" ဗီဇ အလွန်အားကောင်းသဖြင့် မျက်နှာအရိုးတည်ဆောက်ပုံ ကျစ်လျစ်ကာ နူးညံ့သောအသွင် (Soft Features) ရှိသည့် ရုပ်သွင်ပြင် (Phenotype) ကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး၊<ref name="Kutanan2017">Kutanan, W., et al. (2017). "Genetic structure of Tai-Kadai and Hmong-Mien speakers in Northern Thailand". ''Gene''.</ref> ၎င်းတို့၏ မူလဘိုးဘေးများသည် ထိုင်ဝမ်နှင့် ပစိဖိတ်ကျွန်းစုများသို့ ပျံ့နှံ့သွားသော အောစထရိုနီးရှန်း (Austronesian) တို့၏ ဘိုးဘေးများနှင့် ယန်ဇီမြစ်ဝှမ်းတွင် အတူနေထိုင်ခဲ့ကြဖူးကြောင်း DNA အထောက်အထားများက ဖော်ပြနေသဖြင့် မုံလူမျိုးများသည် အရှေ့အာရှတိုက်၏ လူသားရွှေ့ပြောင်းမှုသမိုင်းကို ဖော်ထုတ်ရာတွင် အလွန်အရေးပါသော မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သော့ချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Li, H., et al. (2007). "Genetic Structure of Hmong-Mien Speaking Populations". ''American Journal of Physical Anthropology''.</ref> == အကိုးအကားများ == {{reflist}} [[Category:အာရှရှိ လူမျိုးစုများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုများ]] [[Category:မုံလူမျိုး]] ''Phylogeography of Y-chromosome Haplogroup O3 in East Asia'', Molecular Biology and Evolution, 2007.</ref>[[File:MOOOOONE.jpg|right]] * မုံ ( ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်း ) ==ကိုးကား== {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] {{မြန်မာ-stub}} dlic24l7zfdyl2orx71cm4c7fylq543 0 8534 1047688 1041978 2026-08-09T13:47:42Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047688 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = လော်ဝေါ်လူမျိုး | native_name = {{lang|atb|Lhaovo}}, {{lang|kac|Maru}} | image = Mayu.jpg | caption = လော်ဝေါ် | population = ၁၀၀,၀၀၀ ကျော် (ခန့်မှန်း) | regions = {{flag|Myanmar}}<br />∟ [[ကချင်ပြည်နယ်]] (မြစ်ကြီးနား၊ ဝိုင်းမော်၊ ချီဖွေ၊ ဆော့လော်)<br />∟ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (မြောက်ပိုင်း)<br />{{flag|China}} (ယူနန်ပြည်နယ်) | languages = [[လော်ဝေါ်ဘာသာစကား]]၊ [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (အများစု)၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[ဂျိန်းဖော့လူမျိုး]]၊ [[အဇီးလူမျိုး]]၊ [[လရှီလူမျိုး]] }} '''လော်ဝေါ်လူမျိုး''' ({{lang-en|Lhaovo}}) သို့မဟုတ် '''မရူလူမျိုး''' ({{lang-en|Maru}}) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားအုပ်စု]]ကြီးအတွင်းရှိ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ]] အုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင်သော တောင်ပေါ်တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley1997">{{cite book |last=Bradley |first=David |title=Tibeto-Burman Languages of the Himalayas |year=1997 |publisher=Routledge}}</ref>မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရက တရားဝင်သတ်မှတ်ထားသည့် ကချင်မျိုးနွယ်စုဝင် ပင်မမျိုးနွယ်စုကြီး (၆) စု အနက် တစ်စုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။<ref name="MOEA">တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုမှတ်တမ်းများ</ref> == နာမဝေါဟာရ ခေါ်ဆိုပုံ == လော်ဝေါ် (Lhaovo)ဟူသည် မိမိတို့ကိုယ်ကိုယ် ခေါ်ဆိုသော အမည်နာမ ဖြစ်ပြီး "တောင်ပေါ်သား" သို့မဟုတ် "ဒီဘက်ကလူများ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ မရူ (Maru)သည် ဂျိန်းဖောလူမျိုးများ က ၎င်းတို့ကို သမိုင်းအဆက်ဆက် ခေါ်ဆိုခဲ့သည့် အမည်ဖြစ်ပြီး ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် မှတ်တမ်းများတွင်လည်း "မရူလူမျိုး" ဟု အများဆုံး မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။<ref name="Scott1900">{{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |year=1900 |publisher=Government Printing}}</ref> == ပျံ့နှံ့နေထိုင်ရာ ဒေသများ == လော်ဝေါ်လူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများတွင် အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။ကချင်ပြည်နယ်တွင် မေခမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်ရှိ [[ချီဖွေမြို့နယ်]]၊ [[ဆော့လော်မြို့နယ်]]၊ [[ဝိုင်းမော်မြို့နယ်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်]]နှင့် [[ဗန်းမော်မြို့နယ်]] တောင်တန်းဒေသများတွင် အများဆုံး နေထိုင်ကြသည်။<ref name="BurmaGazetteer">{{cite book |title=Burma Gazetteer: Myitkyina District |year=1912 |publisher=Government Press}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် ကွတ်ခိုင်၊ သိန္နီနှင့် နမ္မတူမြို့နယ်ရှိ တောင်ပေါ်ကျေးရွာအချို့တွင်လည်း ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ရွှေ့ပြောင်းလာပုံ == [[မနုဿဗေဒ]] သုတေသနပြုချက်များအရ လော်ဝေါ်တို့၏ ဘိုးဘေးများသည် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် အရှေ့တောင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာကြပြီး မေခမြစ်နှင့် မလိခမြစ်ဝှမ်း (ဧရာဝတီမြစ်ဖျား) အတိုင်း တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းစုန်ဆင်းလာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ဘာသာစကားသည် ဂျိန်းဖောစကားထက် ရှေးဟောင်းဗမာစကား (Proto-Burmish) နှင့် ပိုမိုနီးစပ်သဖြင့် မြန်မာမြေပြန့်သားများနှင့် သမိုင်းဦးကာလက မျိုးနွယ်စုချင်း ပိုမိုနီးစပ်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> လော်ဝေါ်လူမျိုးတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်များတွင် ၎င်းတို့နှင့် ဗမာလူမျိုးများသည် ညီအစ်ကိုရင်းချာများဖြစ်ပြီး မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ် အစ်ကိုဖြစ်သူက မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသွားသဖြင့် ဗမာလူမျိုး ဖြစ်လာကာ၊ ညီဖြစ်သူက တောင်တန်းဒေသတွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သဖြင့် လော်ဝေါ်လူမျိုး ဖြစ်လာသည်ဟု အဆိုရှိသည်၊၊ တောင်ပေါ်ဒေသ ရာသီဥတုနှင့် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကြောင့် မေခမြစ်ဝှမ်း တောင်တန်းကြီးများပေါ်တွင် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ သီးခြားအခြေချ ရှင်သန်ခဲ့ကြသည်။ == စာပေနှင့် ဘာသာစကား == လော်ဝေါ်ဘာသာစကားသည် သီးခြားလေသံ (Tones) များပါဝင်သော [[ဂျိန်းဖော-သက်နွယ် ဘာသာစကားများ|ဂျိန်းဖောနွယ်]] မဟုတ်သည့် မြောက်ပိုင်း ဗမာနွယ်ဘာသာစကား အုပ်စုဝင် စကားဖြစ်သည်။ပိုမိုအသေးစိတ်ကျကျခွဲခြားလိုလျှင် [[ဘာသာဗေဒ]]ပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ လော်ဝေါ်ဘာသာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]][[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကားမိသားစု]]ကြီး၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ခွဲအတွင်းရှိ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]၏ မြောက်ပိုင်း[[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]] ထဲတွင် ပါဝင်သည်၊၊<ref name="Bradley1997"/><ref name="Ethnologue2023"/>လော်ဝေါ်စကားတွင် ရှေးဗမာစကားနှင့် အသံထွက်တူ၊ အဓိပ္ပာယ်တူသော စကားလုံးပေါင်း မြောက်မြားစွာ ပါဝင်နေသည်မှာ ၎င်းတို့၏ ဘုံအစပြုရာ အရင်းအမြစ်တစ်ခုတည်းဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနေသည်၊၊<ref name="BurmaCensus1931"/> ယခင်က ကိုယ်ပိုင်စာပေ မရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ခရစ်ယာန်သာသနာပြုများနှင့် လော်ဝေါ်စာပေပညာရှင်များ ပူးပေါင်းကာ ရောမအက္ခရာ (Latin alphabet) ကို အခြေခံ၍ လော်ဝေါ်ကွန်ပျူတာသုံး စာရေးစနစ် (Lhaovo Script) ကို တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းစာပေကို ကချင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့များက စနစ်တကျ သင်ကြားထုတ်ဝေလျက် ရှိသည်။<ref>လော်ဝေါ်စာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှုဗဟိုကော်မတီမှတ်တမ်း (မြစ်ကြီးနား)</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == လော်ဝေါ်လူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားထင်ရှားသော စာပေ၊ အနုပညာ၊ ဂီတနှင့် လူမှုရေးဓလေ့ထုံးစံများကို ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ထိန်းသိမ်းလာခဲ့ကြသည်။ လော်ဝေါ်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာနေအိမ်များကို အများအားဖြင့် ဝါး၊ သစ်တို့ဖြင့် ဆောက်လုပ်လေ့ရှိပြီး ခြေတံရှည် အိမ်ပုံစံများ ဖြစ်ကြသည်။ အိမ်၏ အလယ်တွင် မီးဖိုဆောင် (လော်ဝေါ်ဘာသာဖြင့် "Dap") ရှိပြီး ၎င်းမီးဖိုသည် အိမ်ထောင်စုတစ်စု၏ အသက်သွေးကြောနှင့် ဧည့်ဝတ်ပြုရာ နေရာအဖြစ် အရေးပါသည်။ နေအိမ်သစ်ဆောက်လုပ်ပြီးစီးပါက တိမ်တိုက်နှင့် နတ်မင်းများကို ပူဇော်သော "အိမ်သစ်တက်ပွဲ" ဓလေ့သည် လော်ဝေါ်တို့၏ အရေးပါသော လူမှုရေးပွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ လော်ဝေါ်လူမျိုးတို့၏ အကြီးကျယ်ဆုံးနှင့် အထွတ်အမြတ်အထားဆုံး ရိုးရာပွဲတော်မှာ "ဂျူး" (Ju) သို့မဟုတ် "နာအုမ်ဂျူး" (Naom Ju) ဟု ခေါ်ဆိုသော [[မနောပွဲ]] ဖြစ်သည်။<ref name="culture"/> ဤပွဲတော်ကို အကြောင်းမဲ့ ကျင်းပလေ့မရှိကြပေ။ #ဆထန်းဂျူး (Hhtang Ju)သည် စစ်ပွဲအောင်နိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် အောင်မြင်မှုကြီးကြီးမားမား ရရှိသောအခါ ကျင်းပသည့် အောင်ပွဲခံမနောပွဲ။ #ကူမ်ထရန်ဂျူး (Kumhtran Ju)သည် ကပ်ရောဂါ၊ ဘေးအန္တရာယ်များ ကျရောက်လာပါက ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် တောင်းဆုပြုသည့်ပွဲ။ #ထရိုဂျူး (Htroi Ju)သည် သက်ကြီးရွယ်အို မိဘဘိုးဘွားများ အသက်ရှည်ကျန်းမာစေရန်နှင့် ဂုဏ်ပြုရန် ကျင်းပသောပွဲ။ #စွတ်ဂျူး (Sut Ju)သည် စီးပွားလာဘ်လာဘ ဒီရေအလား တိုးပွားစေရန်နှင့် စည်းစိမ်ဥစ္စာ အလှူအတန်းပြုရန် ကျင်းပသော မနောပွဲကြီး ဖြစ်သည်။ ဂျူးပွဲတော်တွင် မနောတိုင် (Ju Shung) ကို ဗဟိုပြု၍ ရိုးရာမနောအကကို လူတန်းကြီးဖွဲ့ကာ စည်းချက်ဝါးချက်ညီညီ ကခုန်ကြသည်။ === ကောက်သစ်စားပွဲ (Poip Noam Chit) === နှစ်စဉ် တောင်ယာစပါးများ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးသည့် အောက်တိုဘာ သို့မဟုတ် နိုဝင်ဘာလများတွင် "ပေါ့ပ်နာအုမ်ချစ်" ဟုခေါ်သော ကောက်သစ်စားပွဲကို ကျင်းပကြသည်။ မိမိတို့စိုက်ပျိုး၍ ရရှိလာသော ကောက်ပဲသီးနှံအသစ်များကို အဦးအဖျားအဖြစ် ဘိုးဘွားမိဘများနှင့် နတ်ဗြဟ္မာ (ယခုခေတ်တွင် ဘုရားသခင်) ထံ ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်း ပူဇော်ပြီးမှသာ အိမ်သူအိမ်သားများ မြိန်ရှက်စွာ စားသုံးကြသည့် ချစ်စဖွယ် ရိုးရာပွဲတော် ဖြစ်သည်။ === ရိုးရာဝတ်စုံ === လော်ဝေါ်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံသည် အနက်ရောင်နှင့် အနီရောင်ကို အခြေခံပြီး လက်မှုရိုးရာ ရက်ကန်းထည် ဒီဇိုင်းများမှာ အလွန်စေ့စပ်သေချာလှသည်။ အမျိုးသားများသည် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင် ရင်ဖုံးကော်လာမဲ့ လက်ရှည်အင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အင်္ကျီကြယ်သီးများကို ငွေကြယ်သီးများ သို့မဟုတ် ရိုးရာအထည်ကြိုးထုံးများဖြင့် ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အနီရောင်အစင်းကြောင်းများ ပါဝင်သော ရိုးရာပုဆိုး (လုံချည်) ကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး၊ အချို့ဒေသများတွင် ပေါ့ပါးသော ဘောင်းဘီပွများကို ဝတ်ဆင်သည်။ အဖြူရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင် ခေါင်းပေါင်းကို စနစ်တကျ ပေါင်းကြသည်။လော်ဝေါ်အမျိုးသားများသည် ဂုဏ်သရေရှိမှု၏ ပြယုဂ်အဖြစ် ရိုးရာလွယ်အိတ်နှင့်အတူ လော်ဝေါ်ဓားလွယ်ကို ဆင်မြန်းလေ့ရှိသည်။ အမျိုးသမီးဝတ်စုံသည် အလွန်ထင်ရှားသည်။ အခြေခံအားဖြင့် အနက်ရောင် (သို့မဟုတ်) အနီရောင် ကတ္တီပါအထည်ပေါ်တွင် ငွေပြားဝိုင်းလေးများ၊ ငွေသီးလင်္ကာတုံးလေးများကို ရင်ဘတ်နှင့် ပခုံးတို့တွင် စီရီစွာ ချုပ်လုပ်ထားသည်။ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်သော လက်ရက်ထည် ထမိန်ကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး အနီရောင်နောက်ခံပေါ်တွင် အနက်၊ အဝါ၊ အစိမ်း စသည့် ဂျီဩမေတြီပုံစံ ကနုတ်ပန်းလိုင်းများ အလွန်လှပစွာ ပါရှိသည်။အမျိုးသမီးများသည် ထမိန်အောက်နားမှ ခြေသလုံးအထိ အနက်ရောင် (သို့မဟုတ်) အနီရောင် ရိုးရာခြေသလုံးပတ်များကို ပတ်ထားလေ့ရှိသည်။လော်ဝေါ်အမျိုးသမီးများသည် အနက်ရောင်ခေါင်းပေါင်း မြင့်မြင့်ကို ပေါင်းရုံတင်မကဘဲ အပျိုနှင့် အိမ်ထောင်သည် ခွဲခြားနိုင်သည့် ခေါင်းပေါင်းဒီဇိုင်းများ ရှိကြသည်။ ခေါင်းပေါင်းတွင် ရောင်စုံပုတီးစေ့များနှင့် ငွေနားတောင်းကြီးများ တွဲဖက်ဆင်မြန်းကြသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="culture">ကချင်ရိုးရာမနောပွဲနှင့် ကချင်မျိုးနွယ်စုများ သမိုင်းမှတ်တမ်း (၂၀၀၅)။</ref> }} <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] 80thqymq7uujvztno4hgectfl67zrav 0 8959 1047669 1034747 2026-08-09T13:39:30Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047669 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = Chinese | nativename = {{lang|zh-Hans|汉语}}/{{lang|zh-Hant|漢語}} ''Hànyǔ'' or {{lang|zh|中文}} ''Zhōngwén'' | states = [[တရုတ်|တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]], [[ထိုင်ဝမ်]], [[စင်ကာပူ]] | region = | ethnicity = ဟန်တရုတ်လူမျိုး | speakers = {{sigfig|1.3|2}} ဘီလီယံကျော် | date = 2020s | ref = | familycolor = Sino-Tibetan | fam2 = [[Sinitic languages|Sinitic]] | ancestor = [[Old Chinese]] | ancestor2 = [[Middle Chinese]] | dia1 = [[Mandarin Chinese|Mandarin]] | dia2 = [[Jin Chinese|Jin]] | dia3 = [[Wu Chinese|Wu]] | dia4 = [[Gan Chinese|Gan]] | dia5 = [[Xiang Chinese|Xiang]] | dia6 = [[Min Chinese|Min]] | dia7 = [[Hakka Chinese|Hakka]] | dia8 = [[Yue Chinese|Yue]] | dia9 = [[Ping Chinese|Ping]] | dia10 = [[Huizhou Chinese|Huizhou]] | stand1 = [[Standard Mandarin]] | stand2 = [[Standard Cantonese]] | script = [[Simplified Chinese characters|Simplified Chinese]]<br />[[Traditional Chinese characters|Traditional Chinese]]<br /><br />Transcriptions:<br />[[Zhuyin]]<br /> [[Pinyin]] (Latin)<br />[[Xiao'erjing]] (Arabic) | nation = {{collapsible list |titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title = [[တရုတ်ဘာသာကို ရုံးသုံးဘာသာအဖြစ်အသုံးပြုသောနယ်ပယ်ဒေသများ#မန်ဒရင်းကိုတရားဝင်ပြောဆိုသုံးစွဲ|မန်ဒရင်း:]] |{{flag|တရုတ်ပြည်မ}}<br />{{flag|စင်္ကာပူ}}<br />{{flag|ထိုင်ဝမ်}} }}{{collapsible list |titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title = [[တရုတ်ဘာသာကို ရုံးသုံးဘာသာအဖြစ်အသုံးပြုသောနယ်ပယ်ဒေသများ#ကန်တုံဒေသိယကိုတရားဝင်ပြောဆိုသုံးစွဲ|ကန်တုံ:]] |{{flag|ဟောင်ကောင်}}<br />{{flag|မကာအို}} }}{{collapsible list |titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title = [[တရုတ်ဘာသာကို ရုံးသုံးဘာသာအဖြစ်အသုံးပြုသောနယ်ပယ်ဒေသများ#ဟက္ကာ‌ဒေသိယကိုတရားဝင်ပြောဆိုသုံးစွဲ|ဟက္ကာ:]] |{{flag|Taiwan}} }} | minority = | agency = National Commission on Language and Script Work (Mainland China)<br />[[National Languages Committee]] (Taiwan)<br />[[Civil Service Bureau]] (Hong Kong)<br />[[Promote Mandarin Council]] (Singapore) | iso1 = zh | iso2b = chi | iso2t = zho | iso3 = zho | lc1 = cdo | ld1 = [[Min Dong]] | lc2 = cjy | ld2 = [[Jin Chinese|Jinyu]] | lc3 = cmn | ld3 = [[Mandarin Chinese|Mandarin]] | lc4 = cpx | ld4 = [[Pu Xian]] | lc5 = czh | ld5 = [[Huizhou Chinese|Huizhou]] | lc6 = czo | ld6 = [[Min Zhong]] | lc7 = gan | ld7 = [[Gan Chinese|Gan]] | lc8 = hak | ld8 = [[Hakka Chinese|Hakka]] | lc9 = hsn | ld9 = [[Xiang Chinese|Xiang]] | lc10 = mnp | ld10 = [[Min Bei]] | lc11 = nan | ld11 = [[Min Nan]] | lc12 = wuu | ld12 = [[Wu Chinese|Wu]] | lc13 = yue | ld13 = [[Yue Chinese|Yue]] | lingua = 79-AAA | image = Chineselanguage.svg | map = New-Map-Sinophone World.PNG | mapcaption = ကမ္ဘာပေါ်တွင် တရုတ်စကားပြောဆိုမှု ပြန့်နှံ့နေထိုင်ပုံပြမြေပုံ }} '''တရုတ်ဘာသာစကား''' ({{lang-en|Chinese / Sinitic languages}}၊ တရုတ်: {{lang|zh-Hans|汉语 / 中文}}) ဆိုသည်မှာ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]တို့ ပြောဆိုသုံးစွဲကြသော၊ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားမိသားစု]] (Sino-Tibetan family) ကြီး၏ အဓိကပင်မခွဲဖြစ်သော "တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ" (Sinitic) အုပ်စုဝင် ဘာသာစကားစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၁၆% ခန့် (၁.၃ ဘီလီယံကျော်) သည် တရုတ်ဘာသာစကား မျိုးကွဲတစ်ခုခုကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုကြသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူအများဆုံး ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ တရုတ်ဘာသာစကား၏ ထူးခြားချက်မှာ အချင်းချင်း စကားပြောဆိုရာ၌ နားမလည်နိုင်လောက်အောင် ကွဲပြားသော ဒေသန္တရမျိုးကွဲ များစွာရှိသော်လည်း၊ အားလုံးသည် စာရေးသားပုံစနစ် တွင် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ပေါင်းစည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Norman, Jerry (1988). ''Chinese''. Cambridge University Press. pp. 1–3.</ref> == သမိုင်းကြောင်း ဖြစ်ပေါ်ပုံ == [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ]] ၏ သမိုင်းကြောင်းကို လေ့လာရာတွင် ၎င်းနှင့် မျိုးရိုးဗီဇချင်း တူညီသော ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုကြီးဖြစ်သည့် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားမိသားစု]] ကြီး၏ အခက်အလက်များ ပြားထွက်လာပုံနှင့် ခွဲခြား၍မရပေ။<ref>Handel, Zev (2008). "What is Sino-Tibetan?". ''Language and Linguistics Compass'', 2(3), 422–441.</ref> သမိုင်းဘာသာစကားဗေဒ သုတေသနပြုချက်များအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၅၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့် (ဘီစီ ၄၀၀၀ ဝန်းကျင်) က [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်း]] မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း ဒေသ သို့မဟုတ် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်တစ်ဝိုက်တွင် တရုတ်-တိဗက် ဘုံဘာသာစကားပြော ရိုးရာလူသားစုများ (Proto-Sino-Tibetan speakers) တည်ရှိခဲ့ကြသည်။<ref>Zhang, Menghan, et al. (2019). "Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China". ''Nature'', 569, 112–115.</ref> ၎င်းရှေးဦးလူသားစုကြီးသည် ကာလကြာလာသည်နှင့်အမျှ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အဓိက အုပ်စုကြီး နှစ်စုအဖြစ် ကွဲထွက်သွားခဲ့သည်။[[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]သည် အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တောင်တန်းများအတိုင်း ရွှေ့ပြောင်းသွားကြပြီး ယနေ့ခေတ် [[တိဗက်ဘာသာစကားများ|တိဗက်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] နှင့် အခြားသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် တိုင်းရင်းသားစကားများအဖြစ် သီးခြားခွဲထွက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ တရုတ်နွယ်အုပ်စုသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် အရှေ့ဘက်လွင်ပြင်များသို့ ဆက်လက်အခြေစိုက်ကာ သမိုင်းတင် "ရှေးဦးတရုတ်စကား" (Old Chinese) အဖြစ် သီးသန့်ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။ ရှန်မင်းဆက်နှောင်းပိုင်း (ဘီစီ ၁၁ ရာစု) ရှိ လိပ်ခွံကျောက်စာများနှင့် ကျောက်စာများမှစ၍ ဟန်မင်းဆက် (အေဒီ ၃ ရာစု) အထိ ပြောဆိုခဲ့သော ဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံမှာ အနည်းငယ် လွတ်လပ်ပြီး၊ ယနေ့ခေတ် တရုတ်စကားကဲ့သို့ အသံအနိမ့်အမြင့် စနစ် မပြည့်စုံသေးဟု ယူဆကြသည်။အလယ်ခေတ်တရုတ်စကား (Middle Chinese)သည် ဆွေမင်းဆက်၊ တန်မင်းဆက်နှင့် သီချင်းမင်းဆက် (အေဒီ ၆ ရာစုမှ ၁၂ ရာစု) အထိ သုံးစွဲခဲ့သော စကားဖြစ်သည်။ အသံထွက်စနစ်များ ပိုမိုစနစ်ကျလာပြီး စာပေကဗျာများတွင် အလွန်ခေတ်စားခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် ကွမ်တုံး (ယွဲ့) နှင့် ဟော့ကင်း (မင်နန်း) စကားတို့တွင် အလယ်ခေတ်တရုတ်စကား၏ အသံထွက်အကြွင်းအကျန်များ အများဆုံးကျန်ရှိနေသည်။မင်မင်းဆက်နှင့် ချင်းမင်းဆက်ကာလများတွင် မြောက်ပိုင်းဒေသသုံးစကားကို အခြေခံ၍ မြို့တော်သုံး ရုံးစကား (ကွမ်ဟွာ) အဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့သော ခေတ်ဖြစ်သည်။ ၁၉၁၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံး ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်ရန် [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား|မြောက်ပိုင်းမန်ဒရင်စကား]]ကို အခြေခံ၍ "စံပြတရုတ်စကား" (Standard Mandarin/Putonghua) ကို ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ == ဘာသာစကား အုပ်စုခွဲခြားခြင်း == တရုတ်ဘာသာစကား (Sinitic) အုပ်စုကြီးကို ၎င်းတို့၏ အသံထွက်နှင့် ဒေသအလိုက် ပညာရှင်များက အဓိက မဟာဘာသာစကားအုပ်စုကြီး (၇) ခု (သို့မဟုတ် ၁၀ ခု) အဖြစ် ခွဲခြားထားသည်-<ref>Ramsey, S. Robert (1987). ''The Languages of China''. Princeton University Press. pp. 87–90.</ref> {| class="wikitable sortable" ! ဘာသာစကားအုပ်စု !! တရုတ်အမည် !! အဓိကပြောဆိုရာဒေသ !! လူဦးရေ (သန်း) !! ထင်ရှားသော မျိုးကွဲများ |- | '''မန်ဒရင် (Mandarin)''' || 官话 (Guanhua) || တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်မြောက်ပိုင်း || ၉၆၀ ခန့် || စံပြတရုတ်စကား (Putonghua)၊ ထိုင်ဝမ်မန်ဒရင် |- | '''ဝူ (Wu)''' || 吴语 (Wuyu) || ရှန်ဟိုင်း၊ ကျဲ့ကျန်းပြည်နယ် || ၈၀ ခန့် || ရှန်ဟိုင်းစကား |- | '''ယွဲ့ / ကန်တုံ (Yue)''' || 粤语 (Yueyu) || ကွမ်တုန်းပြည်နယ်၊ ဟောင်ကောင်၊ မကာအို || ၈၅ ခန့် || စံပြကန်တုံစကား (Cantonese) |- | '''မင် (Min)''' || 闽语 (Minyu) || ဖူကျန့်ပြည်နယ်၊ ထိုင်ဝမ်၊ အရှေ့တောင်အာရှ || ၇၅ ခန့် || ဟော်ကီယန်စကား (Hokkien)၊ တယိုချူးစကား (Teochew) |- | '''ရှန်း (Xiang)''' || 湘语 (Xiangyu) || ဟူနန်ပြည်နယ် || ၃၈ ခန့် || ချန်ရှားစကား |- | '''ဟတ်ကာ (Hakka)''' || 客家话 (Kejiaha) || ဖူကျန့်၊ ကွမ်တုန်းတောင်ပိုင်း၊ ပြည်ပရောက်တရုတ် || ၄၅ ခန့် || စကစကား (မြန်မာပြည်အခေါ်) |- | '''ကန့် (Gan)''' || 赣语 (Ganyu) || ကျန်းရှီးပြည်နယ် || ၂၂ ခန့် || နန်ချန်းစကား |} == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား]] 45nnnoh8qr926gjhxntbzt5v120a5pq 0 10114 1047823 954623 2026-08-10T11:13:56Z Zenni2026 146541 1047823 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ခင်မောင်တိုး <br/> Khin Maung Toe | image = | caption = | image_size = | background = solo_singer | birth_name = | birth_date = {{birth date|1950|4|2|df=yes}} | birth_place = [[မော်လိုက်မြို့]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | death_date = {{death date and age|2012|11|15|1950|4|2|df=y}} | death_place = [[စင်ကာပူနိုင်ငံ|စင်ကာပူ]] | instrument = ဂစ်တာ | genre = မြန်မာပေါ့ဂီတ | occupation = အဆိုတော် | years_active = ၁၉၇၃ – ၂၀၁၂ | label = | associated_acts = မဇ္ဈိမလှိုင်း | website = | notable_instruments = }} '''ခင်မောင်တိုး''' (၁၉၅၀ - ၂၀၁၂) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စတီရီယို ခေတ်ဦးအဆိုတော် တစ်ဦးဖြစ်သည့်အပြင် ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်ဖြင့် အောင်မြင်ကျော်ကြားသော အဆိုတော် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ <ref name=":0">ရွှေအမြုတေ ရုပ်စုံ မဂ္ဂဇင်း၊ အမှတ် ၁၇၃၊ ဧပြီ၊ ၂၀၀၄</ref> == ငယ်ဘဝ== ခင်မောင်တိုးကို ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်၊ ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင် [[စစ်ကိုင်းတိုင်း]] [[မော်လိုက်မြို့]]၌ အရေးပိုင်မင်း ဦးခင်မောင်နှင့် မိခင်ဖြစ်သူ ဒေါ်ခင်လှတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်းမောင်နှမ ဆယ့်သုံးယောက် အနက် တတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ မွေးချင်းများတွင် ဆယ်ယောက်မြောက်ညီဖြစ်သူမှာ တေးရေး [[ခင်မောင်ပါ]] ဖြစ်လာသည်။ <ref name=":0" /> <ref>"ခင်မောင်တိုးကွယ်လွန်ခြင်း ၁၃နှစ်ပြည့်အဖြစ် ချစ်သူအလွမ်းသီချင်းပြန်ဆိုဖြစ်တဲ့ ညီ ခင်မောင်ပါ" အင်တာဗျူးဆောင်းပါး ၊ အနုပညာမီဒီယာ ၊ ၂၀၂၅ နိုဝင်ဘာ ၁၁</ref>ဖခင် တာဝန်ကျရာ မြို့ရွာများသို့ လိုက်လံပြောင်းရွေ့နေထိုင်ခဲ့ရပြီး သူငယ်တန်းမှ ဆဋ္ဌမတန်းအထိကို [[ရွှေဘိုမြို့]]၊ သတ္တမတန်းမှ အဋ္ဌမတန်းပညာကို [[စစ်တွေမြို့]]နှင့် အထက်တန်းပညာအောင်မြင်သည်အထိကို [[သထုံမြို့]]တို့တွင် တက်ရောက်သင်ကြားခဲ့ရသည်။ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်း အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်စက်မှုတက္ကသိုလ်]] တက်ရောက်ပြီး ဒုတိယနှစ်ထိ ပညာသင်ခဲ့သည်။ အင်ဂျင်နီယာတစ်ဦးအဖြစ် ဘဝကို ရပ်တည်ရန် ဆုံးဖြတ်ထားသော်လည်း တက္ကသိုလ်ရောက်ရှိသည့်လူငယ်တို့ သဘာဝအတိုင်း ဂီတဘက်လိုက်စားခြင်းကြောင့် ပညာရေးဘက်ကို အလေးမပေးမိချေ။ ==ဝါသနာ ဂီတ== သို့သော် ဂီတလမ်းကြောင်းဘက် စိတ်အားထက်သန်မှု ဖြစ်ခဲ့ပြီးနောက် ဒုတိယနှစ်တွင် ကျောင်းထွက်ပြီး ဂီတလမ်းကြောင်းပေါ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ==ဂီတလှုပ်ရှားမှု== *ဒုတိယနှစ်တွင် စက်မှုတက္ကသိုလ်မှ ကျောင်းသားတစ်ဦးဖြစ်သူ [[ရဲလွင် (မဇ္ဈိမလှိုင်း)|ကိုရဲလွင်]]နှင့် တွဲ၍ ဂီတကို စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ *၁၉၇၃ ခုနှစ် တွင် ပထဆုံးသော တစ်ကိုယ်တော် စီးရီးကို "ပြဿနာ အုပ်စု" တီးဝိုင်းဖြင့် '''ကျေးဇူးတင်တယ် ကမ္ဘာကြီးရယ်''' တေးစီရီးထွက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုစီးရီးသည် ခင်မောင်တိုး၏ ပထမဆုံး စီးရီးဖြစ်သည့်အပြင် [[ကော်ပီသီချင်း|ကော်ပီသံစဉ်]] စီးရီးလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံး စီးရီးမှာပင် ခင်မောင်တိုးကို ပရိသတ်သိစေခဲ့သည့် သီချင်း ဖြစ်သော "မျက်သွယ်" သီချင်းကို သီဆိုခဲ့သည်။ "မျက်သွယ်" သီချင်းကို ကိုတင်မောင်လှိုင်က ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ *ထို့နောက် ဒုတိယ စီးရီးဖြစ်သော "ရင်ခုန်နေသော အိပ်မက်ငယ်" ကို ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် သီဆို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ယင်းစီးရီးမှာလည်း ကော်ပီသံစဉ် ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန် အထိ ခင်မောင်တိုးအား ပရိသတ်သိရှိမှု နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ *၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် ကိုရဲလွင်၊ [[ဇော်မျိုးထွဋ် (မဇ္ဈိမလှိုင်း)|ဇော်မျိုးထွဋ်]]၊ [[အဉ္ဇလီ မောင်မောင်]]၊ [[နေဝင်း (သီချင်းရေးဆရာ)|ကိုနေဝင်း]] တို့နှင်အတူ “ပြဿနာ အုပ်စု" တီးဝိုင်းအဖွဲ့အမည်ကို "လိစ္ဆဝီ"ဟု ပြောင်းလဲလိုက်ပြီး "လိစ္ဆဝီ"အမည်ရှိ တေးဂီတဝိုင်းကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၇၉ခုနှစ်တွင် " အဉ္ဇလီအတွက် ဂီတအဉ္ဇလီ" စီးရီး ထွက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုစီးရီးမှာ ခင်မောင်တိုး၏ ပထမဆုံး ကိုယ်ပိုင် သံစဉ် စီးရီး ဖြစ်ခဲ့ပြီး ထိုနောက်ပိုင်းတွင် ကိုယ်ပိုင်သံစဉ် သီချင်းများကိုသာ ဆက်တိုက် သီဆိုခဲ့သည်။ တေးစီးရီးဖြန့်ချိစကနေ မျက်သွယ်တေးစီးရီးထွက်ရှိချိန်ထိ ကော်ပီတေးသီချင်းများ ရောယှက်မှုရှိနေသည့် ခင်မောင်တိုးသည် ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် ထွက်ရှိသော အဉ္စလီအတွက် ဂီတအဉ္စလီ တေးစီးရီးတွင် ကိုယ်ပိုင်တီးဝိုင်း၊ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ် တေးသီချင်းများဖြင့် ထုတ်လုပ်ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ *၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် လိစ္ဆဝီ တေးဂီတဝိုင်းကို မဇ္ဈိမလှိုင်း ဟု အမည်ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ဂီတလုပ်ငန်းများကို အခြေချ လုပ်ကိုင်နိုင်ခဲ့သည်။ '''[[မဇ္ဈိမလှိုင်း တေးဂီတ|မဇ္ဈိမလှိုင်း]]''' တေးဂီတ အဖွဲ့ကို Lead ဇော်မျိုးထွဋ်၊ Bass ကိုရဲလွင်၊ Drum တွတ်ကီ၊ Keyboard မောင်မျိုးခင်၊ Hollow Guitar ခင်မောင်တိုး၊ Classical Guitar ကိုမောင်မောင် (အဉ္ဇလီ မောင်မောင်)နှင့် ကိုနေဝင်းတို့နှင့် အတူ တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မဇ္ဈိမလှိုင်း ဟူသော အမည်ကို ကိုမောင်မောင်က ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ *မဇ္ဈိမလှိုင်း အဖွဲ့က Keyboard သမား မောင်မျိုးခင် ကွယ်လွန် သွားပြီးနောက် အဖွဲ့သားများသည်လည်း တစ်ယောက် တစ်နေရာစီ ကွဲသွားကြသဖြင့် ရှိုးပွဲများ သိပ်မလိုက်ကြတော့ပေ။ နာမည်ကြီး ကိုယ်ပိုင်သံစဉ် သီချင်းတပုဒ် ဖြစ်သည့် '''ဝိုင်းရဲ့ဆည်းဆာ''' တစ်နှင့် နှစ်ကို ၁၉၇၉-၈ဝ တဝိုက်က ကိုမောင်မောင်နှင့် နှစ်ယောက်တွဲ ရေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် "ဝိုင်းရဲ့ ဆည်းဆာ" တေးစီးရီး ထွက်ရှိခဲ့ပြီး "ဝိုင်းရဲ့ ဆည်းဆာ"မှာ ခင်မောင်တိုးကို ဂီတ ပရိသတ်များ ပိုမို အသိအမှတ် ပြုခဲ့သည့် စီးရီး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် "စောင်းကြိုးရှိုက်သံ နှင့် ဆယ်နှစ်တာတေးများ" လက်ရွေးစင်တေးစု ထွက်ရှိခဲ့သည်။ *၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် "မဟာဆန်သူ" စီးရီး ထွက်ရှိလာခဲ့သည်။ "မဟာဆန်သူ"သည် ခင်မောင်တိုး၏ အအောင်မြင်ဆုံး တေးစီးရီး ဖြစ်ခဲ့သည့် အပြင် ခင်မောင်တိုးနှင့်အတူ "မဇ္ဇျိမလှိုင်း" တေးဂီတ အဖွဲ့ကိုပါ အောင်မြင်မှု ရရှိစေခဲ့သည်။ ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် "ကြိုးကြာသံ" တေးစီးရီး ထွက်ရှိခဲ့ပြီး ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် "မျက်သွယ်" အမည်ဖြင့် လက်ရွေးစင် တေးပေါင်းစု ထွက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်၌ " ရောင်စဉ် ခုနှစ်သွယ်"၊ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်၌ "ဝေးခဲ့ပြီ ပန်းခရမ်းပြာ"၊ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် "လေးညှို့ရှင်" အစရှိသည့် တေးစီးရီးများ ထွက်ရှိခဲ့သည်။ *၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် "ပန်းချစ်သူ" တေးပေါင်းစု ထွက်ရှိခဲ့ပြီး ထိုစီးရီး၌ ပါဝင်ခဲ့သော သီချင်းများမှာ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ဝင် သီချင်းများ ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် "ပန်တော်ဦး"၊ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် "မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်တည်မှု" ထွက်ရှိခဲ့ပြီး ၁၉၉၄ ခုနှစ်မှာပင် Live 94 (Live Show) နှစ်ခွေတွဲ ထွက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် "ရည်ရွယ်သူ"၊ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် "မှီတွယ်ရာ လွမ်း"၊ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် "လှိုင်းထက်က ခြေရာများ" အစရှိသည့် စီးရီးများ ထွက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် "ရင်ခတ်အလွမ်း" တေးစီးရီး ထွက်ရှိခဲ့ပြီး ထိုစီးရီးတွင် ပါဝင်သော သီချင်းများမှာ [[မွန်းအောင်‌|မွန်းအောင်]]၏ သီချင်းများကို ပြန်လည် သီဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ *၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် "တိတ်တခိုး" စီးရီး ထွက်ရှိခဲ့သည်။ "တိတ်တခိုး"သည် မောင်စိန်ဝင်း(ပုတီးကုန်း)၏ ကဗျာများကို ကိုနိုင်မင်းက သံစဉ် ထည့်သွင်းပေးခဲ့ပြီး ခင်မောင်တိုးက သီဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၉ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ခင်မောင်တိုး၏ တေးသီချင်းသစ် ထွက်ရှိမှု မရှိသလောက် နည်းပါးခဲ့ပြီး ၂၀ဝ၇ ခုနှစ် အချိန်တွင် "ခုနှစ်နှစ်အလွန်" တေးစီးရီး ထွက်ရှိလာခဲ့သည်။ "ခုနှစ်နှစ် အလွန်" သည် ခင်ဝမ်းအမှတ်တရ အနေဖြင့် ခင်ဝမ်း သီဆို အောင်မြင်ခဲ့ပြီးသော သီချင်းများကို သီဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုနောက်ပိုင်းတွင် "အကြိုက်ဆုံး မန္တလေး သီချင်းများ" တေးစီးရီး၊ သည်းဦးသစ္စာ အစရှိသည်တို့ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး နောက်ဆုံး ထွက်ရှိခဲ့သော တေးစီးရီးမှာ " ခွန်အားဖြည့်ပါ မိငယ်" ဖြစ်သည်။ '''ကျွန်တော့် အမြင်က ဂီတကြောင့် လူတွေဟာ လောက အမြင်မှန်နဲ့ နီးစပ်တယ်လို့ ထင်တယ်။ ကျွန်တော်ဘဝ ဖြတ်သန်းချင်တဲ့ ပုံစံက မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားသလို လူတွေက မွေးပြီး သေသွားမယ့်သူတွေ ဖြစ်ပေမယ့် ကြားထဲမှာ သံသရာ ဆိုတာရှိတယ်။ ဒီဘဝလုပ်နေတဲ့ အလုပ်တွေ အကုန်လုံးက သံသရာ တစ်လျှောက်လုံးကို အထောက်အကူဖြစ်တဲ့ ပုံစံမျိုးရှိရမယ် ဆိုတော့ ရိုးရိုးသားသား နေလို့ရတဲ့ ဂီတ အလုပ်က ကျွန်တော့် ဘဝအတွက် အင်မတန်သင့်တော်ပါတယ်''' ဟု ပြောကြားခဲ့ဖူးပါသည်။ == သီဆိုခဲ့သော တေးစီးရီးများ == ခင်မောင်တိုး၏ ဂီတသက်တမ်းတလျှောက်တွင် တေးစီးရီးပေါင်း ၃၅ ခု သီဆိုခဲ့ပြီး ဝိုင်းရဲ့ဆည်းဆာ တေးစီးရီးသည် ပရိသတ် အသိအမှတ်ပြုမှုကို စတင်ရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် မဟာဆန်သူ စီးရီးတွင် အောင်မြင်မှု ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့သည်။ # ''ကျေးဇူးတင်တယ် ကမ္ဘာကြီးရယ်'' (၁၉၇၃) # ''ရင်ခုန်နေသော အိပ်မက်ငယ်'' (၁၉၇၄) # ''အဉ္ဇလီအတွက် ဂီတအဉ္ဇလီ'' (၁၉၈၀) # ''ဝိုင်းရဲ့ ဆည်းဆာ'' (၁၉၈၁) # ''စောင်းကြိုးရှိုက်သံ'' (၁၉၈၂) # ''မဟာဆန်သူ'' (၁၉၈၄) # ''ကြိုးကြာသံ'' (၁၉၈၅) # ''မျက်သွယ်'' (၁၉၈၆) # ''ရောင်စဉ်ခုနှစ်သွယ်'' (၁၉၈၈) # ''ဝေးခဲ့ပြီ ပန်းခရမ်းပြာ'' (၁၉၉၀) # ''လွယ်လွယ်နဲ့မဖြစ်ဘူးလေ နှင့် လေးညှို့ရှင်'' (၁၉၉၁) # ''သမုဒယ ကြိုးသုံးပင် (၁၉၉၂)'' # ''ပန်တော်ဦး'' (၁၉၉၃) # အခါတိုင်မယ့်မိုး (၁၉၉၃) # ''မြစ်တစ်စင်းဖြစ်တည်မှု'' (၁၉၉၄) # Live 94 (Live Show) (၁၉၉၄) # လက်ရွေးစင်စိတ်ကြိုက်တေး ၁ နှင့် ၂ (၁၉၉၅) # ''ရည်ရွယ်သူ'' (၁၉၉၅) # ''မှီတယ်ရာ လွမ်း'' (၁၉၉၆) # ''လှိုင်းထက်ကခြေရာ'' (၁၉၉၇) # ''ရင်ခတ်အလွမ်း'' (၁၉၉၈) # ''ခွာညိုသက်ထား'' (၁၉၉၈) # ''အကောင်းဆုံးတေးများ (၁၉၉၈)'' # ''သီချင်းတစ်ပုဒ်'' (၁၉၉၉) # ''တိတ်တခိုး'' (၁၉၉၉) # ''အကြိုက်ဆုံး ခေါင်းစီးတေးများ'' (၂၀၀၀) # ''အကြိုက်ဆုံး ဒဏ္ဍာရီတေးများ'' (၂၀၀၁) # ''လွမ်းဝတ်မှုန်'' (၂၀၀၃) # ''အကြိုက်ဆုံး မန္တလေးသီချင်းများ'' (၂၀၀၅) # ''ခုနစ်နှစ် အလွန်'' (၂၀၀၇) # ''ရွှင်လန်းချမ်းမြေ့ပါစေ'' (သင်္ကြန်သီချင်းများ) (၂၀၀၈) # ''မဇ္ဈိမသံစဉ်လှိုင်းဂယက်များ'' (Live Show) (၂၀၀၈) # ''သည်းဦးသစ္စာ'' (၂၀၁၀) # ''ခွန်အားဖြည့်မိငယ်'' (၂၀၁၂) # ငါးနှစ်ပြည့် လွမ်းနှစ်ပတ်လည် ၁ နှင့် ၂ (၂၀၁၇) ==ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ== ပထမဆုံး တေးစီးရီး "ကျေးဇူးတင်တယ် ကမ္ဘာကြီးရယ်" မဖြန့်ချိခင်တွင် အချိန်ကပင် ဒေါ်ဝေဝေခိုင်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး မင်းမင်းဦး၊ အောင်ပန်းဦးနှင် သမီးငယ် ဝေနှင်းခိုင်ဆိုသည့် သားသမီးသုံးယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် အသည်းကင်ဆာ ရောဂါဖြင့် စင်ကာပူနိုင်ငံ အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံကြီးတွင် ကုသမှု ခံယူခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=Home - Eleven Media Group<!-- Bot generated title --> |url=http://www.news-eleven.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6252:2010-12-09-06-35-23&catid=61:local&Itemid=133 |access-date=15 November 2012 |archive-date=10 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140810013008/http://www.news-eleven.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6252:2010-12-09-06-35-23&catid=61:local&Itemid=133 }}</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၁၅) ရက်နေ့ နံနက်(စင်္ကာပူစံတော်ချိန်) (၈နာရီ ၂၀မိနစ်) အချိန်ခန့်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့လေသည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက်(၆၂)နှစ် ရှိပြီဖြစ်သည်။<ref>http://www.myanmartharkaung.net/2012/11/blog-post_2546.html{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]] {{Lifetime|၁၉၅၀|၂၀၁၂}} nc4blran2bp5q5wlbib8w90994s3y0n 0 11711 1047728 52949 2026-08-09T16:13:16Z Xqbot 1972 [[နန်းဝေ]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1047728 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[နန်းဝေ]] ok4zub82mlytbohzssyuo4m405hgmjm 0 11811 1047732 53207 2026-08-09T16:13:36Z Xqbot 1972 [[မုတ်သုံ (ပန်းချီဆရာ)]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1047732 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[မုတ်သုံ (ပန်းချီဆရာ)]] ee5hpzky0m2110c96enakrfaz59s7ll 0 12506 1047685 1037222 2026-08-09T13:46:20Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047685 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ဓနုလူမျိုး (Danu People) | native_name = | flag = | flag_caption = | image = Danu dance troup, Pindaya.jpg | image_caption = ဓနုအမျိုးသမီး ကချေသည်များ (၁၉၀၆ ခုနှစ်ခန့်၊ ပင်းတယမြို့) | population = ၂၅၅,၄၇၇ ဦး (ခန့်မှန်း) | regions = [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (မြေလတ်ဒေသ) | region1 = {{flag|Myanmar}} | pop1 = ၂၅၅,၄၇၇ | ref1 = (၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ) | languages = [[ဓနုဘာသာစကား|ဓနု]]၊ [[ဗမာဘာသာစကား|ဗမာ]] | religions = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]] | footnotes = }} '''ဓနုတိုင်းရင်းသားများ'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] အနောက်ဘက်ကုန်းမြင့်ဒေသ (မြေလတ်ဒေသ) တွင် အဓိက နေထိုင်ကြသော လူမျိုးများ ဖြစ်သည်။ ဓနုလူမျိုးတို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] မိသားစုမှ [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် မြန်မာပြည်မကြီးအကြားရှိ တောင်တန်းဒေသများတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာ အခြေချနေထိုင်လာခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ဓနုလူမျိုးများသည် အထူးသဖြင့် ရှမ်းမြေလတ်ဒေသများဖြစ်သော [[ပင်းတယမြို့နယ်]]၊ [[ရွာငံမြို့နယ်]] (ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ)၊ [[ကလောမြို့နယ်]]၊ [[နောင်ချိုမြို့နယ်]] ၊ [[ရပ်စောက်မြို့နယ်]]များနှင့် ဆက်စပ်ဒေသများဖြစ်သော [[ပင်လောင်းမြို့နယ်]] (လုံးပိုးဒေသ)၊ [[သာစည်မြို့နယ်]] (ဆင်တောင်၊ မြင်းဒိုက်ဒေသ)၊ [[တောင်ကြီးမြို့နယ်]] (ကျောက်နီ၊ တောင်လေးလုံး)၊ [[ညောင်ရွှေမြို့နယ်]] (အင်းတိမ်ဒေသ) နှင့် [[ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်]] အတွင်းရှိ ကျေးရွာများ။ [[ကျောက်မဲမြို့နယ်]] (မိုင်းလုံဒေသ)၊ [[မိုးကုတ်မြို့နယ်]] (ကြပ်ပြင်ဒေသ) အပြင် [[ရန်ကုန်မြို့]]နှင့် [[မန္တလေးမြို့]] အစရှိသော မြို့ကြီးများတွင်လည်း အခြေချနေထိုင်လျက်ရှိသည်။ == နေထိုင်ပျံ့နှံ့ရာဒေသများ == ဓနုလူမျိုးများသည်[[မန္တလေးခရိုင်]]၊ [[ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်]]တွင်လည်းကောင်း၊ ကျောက်နီတွင်းဒေသတွင်လည်းကောင်း၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] ပင်းတယ၊ [[ရွာငံမြို့နယ်|ရွာငံဒေသ]]၊ ကလော၊အောင်ပန်း၊နောင်ချို၊ရပ်စောက်ဒေသ မိုင်းလံ၊ လောက်ဆောက်အနောက်ပိုင်းတို့၌လည်းကောင်း အများဆုံးတွေ့ရသည်။ မြေလတ်ဒေသ၌လည်း ဓနုလူမျိုးများ အနှံ့အပြားနေထိုင်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် ပင်းတယ၊ ပွေးလှ၊ ရငံ(ရွာငံ)၊ မောတို့တွင် အများဆုံး ဖြစ်သည်။ လူဦးရေမှာ ၄သိန်း(၄၀၀၀၀၀ )ကျော်ဖြစ်၏။ ဓနုလူမျိုးအများဆုံး နေထိုင်ရာဒေသများသည် ရှေးအခါက ရှမ်းနှင့်မြန်မာတို့ တွေ့ဆုံ၍ ကုန်ရောင်းကုန်ဝယ်ပြုကြရာ နေရာများဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် ဓနုတို့သည် ရှမ်းနှင့်မြန်မာ နှစ်ဦးတို့မှ နွယ်၍ ဆင်းသက်လာသောသူများ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆရ၏။ ဗမာစကားပြော တိုင်းရင်းသားအုပ်စုထဲတွင် ရခိုင်၊ ယော၊ အင်းသား၊ ထားဝယ်သားတို့အတူ အုပ်စုတစ်ခုအဖြစ် ထည့်သွင်းထားသည်။ ယခုအခါ ရွာငံ၊ ပင်းတယနှင့် ပွေးလှမြို့နယ်တို့ကိုပူးပေါင်း၍ [[ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ဒေသ]] တည်ထောင်ထားပေးပြီး ဖြစ်သည်။ == သမိုင်း == ဘာသာစကား ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ရှုထောင့်မှ ကြည့်လျှင် ဓနုဘာသာစကားသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ အုပ်စု]]ဝင် ဖြစ်သည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> တိတိကျကျခွဲခြားလျှင် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ]]အုပ်စု အတွင်းရှိ [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် ဘာသာစကားစု]]ထဲတွင် ပါဝင်ပြီး၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာစကား]]၏ ဒေသန္တရ လေယူလေသိမ်း ကွဲပြားမှုတစ်ခုအဖြစ်လည်း ပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref>Bradley, David. (1997). ''Tibeto-Burman languages and classification''. Pacific Linguistics.</ref> "ဓနု" ဟူသော အမည်သည် ပါဠိဘာသာစကား "धनु"(လေး) မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု အယူအဆရှိပြီး၊ ရှေးမြန်မာမင်းများ လက်ထက်က ရှမ်းပြည်နယ်သို့ နယ်မြေစိုးမိုးရေးအတွက် ရောက်ရှိလာသော လေးသည်တော် တပ်သားများ၏ အနွယ်အတော်များ ဖြစ်သည် ဟုယူဆကြသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၅)၊ စာမျက်နှာ (၃၃၈)။</ref><ref>Scott, J. G., & Hardiman, J. P. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Government Printing.</ref> ဓနုလူမျိုးများသည် ရှေးယခင်ကတည်းက စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းကို စနစ်တကျ လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြပြီး အထူးသဖြင့် ကုန်းမြင့်စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဥယျာဉ်ခြံမြေ လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားသည်။<ref>Enriquez, C. M. (1923). ''The Races of Burma''. Oxford University Press.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် [[ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] အတွင်းရှိ ပင်းတယနှင့် ရွာငံမြို့နယ်များတွင် အခြေပြနေထိုင်လျက်ရှိသည်။ == ယဉ်ကျေးမှု == ဓနုလူမျိုးတို့သည် များသောအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ထုံးတမ်းစဉ်လာများမှာ ဗမာလူမျိုးများနှင့် များစွာ ဆင်တူသည်။ ဓနုရိုးရာ ဝတ်စုံနှင့် ကခုန်မှုများမှာ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြေလတ်ယဉ်ကျေးမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူမျိုးစုများ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ လူမျိုးစုများ]] [[Category:ဗမာနွယ် လူမျိုးများ]] <references/>၂.ဓနုကြေးမုံ၊(မင်းလွင်ဦး၊အောင်ပန်း){{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] oi0jvv0m85sd4kbdylfdn2ved18sm6n 0 12510 1047686 1031354 2026-08-09T13:46:51Z Ninjastrikers 22896 1047686 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = အင်းသား | flag = Flag of the Intha people.svg | flag_caption = အင်းသားကိုယ်စားပြုအလံ | image = InleRowing.jpg | image_caption = အင်းသားတို့၏ ရိုးရာလှေလှော်နေပုံ | population = <!-- total population worldwide --> | genealogy = | region1 = {{flag|Burma}} | pop1 = ၁၀၀,၀၀၀ -၂၀၀,၀၀၀ | ref1 = <!-- <ref>erence/s supporting pop1 data --> | region2 = | pop2 = | ref2 = | region3 = | pop3 = | ref3 = | languages = ဗမာဘာသာစကား၏ အင်းသားလေသံ | religions = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related_groups = [[ဗမာ]], [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]],[[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]], အခြား [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်လူမျိုးများ]] | footnotes = }} '''အင်သားလူမျိုး''' သည် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ [[ညောင်ရွှေမြို့နယ်]]၊ [[အင်းလေးကန်|အင်းလေးဒေသ]]တစ်ဝိုက်၌ အခြေစိုက်နေထိုင်လျက်ရှိသော လူမျိုးကို အင်းသားလူမျိုးဟုခေါ်သည်။ အင်းလေးရေပြင် တွင်လည်းကောင်း၊ အင်းလေးကမ်းစပ် ရေတစ်ဝက် ကုန်းတစ်ဝက်၌လည်းကောင်း ရွာများကို တည်ထောင်နေထိုင်သူများ ဖြစ်ကြသဖြင့် ထိုသို့ခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်ပေသည်။ == နောက်ခံသမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == အင်းသားလူမျိုးတို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း နေထိုင်ကြသော်လည်း ရှမ်းနွယ်ဖွားများ မဟုတ်ကြဘဲ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] လူမျိုးစုတစ်စု ဖြစ်သည်။<ref name="ThanTun">Than Tun, *History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824*, Yale University Press, 1988.</ref> အင်းသားတို့၏ စကားပြောဆိုပုံ၊ လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရများသည် ရှေးဟောင်းဗမာစကားနှင့် ဆင်တူသည့်အပြင် [[ထားဝယ်လူမျိုး]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး]] တို့နှင့်လည်း ဘာသာစကားဆိုင်ရာ နီးစပ်မှုများ ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် ထားဝယ်အုပ်စုခွဲ နှင့် ပိုမိုနီးစပ်သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက သတ်မှတ်ကြသည်။<ref name="Luce">Luce, G.H., *Phases of Pre-Pagan Burma*, Oxford University Press, 1985.</ref> အင်းသားတို့သည် အင်းလေးဒေသသို့ မည်သို့မည်ပုံ ရောက်ရှိလာသည်နှင့် ပတ်သက်၍ ခိုင်လုံသော သမိုင်းမှတ်တမ်းနှင့် ရိုးရာရာဇဝင်ဟူ၍ အယူအဆ နှစ်ရပ်ရှိသည်။ ရာဇဝင်လာ အယူအဆ (ပုဂံခေတ် ရွှေ့ပြောင်းမှု)တွင် ရာဇဝင်အရ ပုဂံပြည့်ရှင် [[အလောင်းစည်သူ|အလောင်းစည်သူမင်းကြီး]]သည် ဖောင်စင်္ကြာဖြင့် တိုင်းခန်းလှည့်လည်စဉ် အင်းလေးဒေသသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ဖောင်တော်တွင် လိုက်ပါလာသော ထားဝယ်သား ညီအစ်ကိုနှစ်ဦး (အချို့က ထားဝယ်သား တစ်စုဟု ဆိုသည်) အား ထိုဒေသတွင် အခြေစိုက်နေထိုင်ရန် နေရာချထားပေးခဲ့သည်။<ref name="History_Inle">အင်းလေးဖောင်တော်ဦးဘုရားသမိုင်းနှင့် အင်းသားလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု၊ (၁၉၉၂)။</ref> ထိုထားဝယ်သားတို့သည် နမ့်ပန်၊ ဟဲယာ၊ နောင်တော နှင့် ရွာကြီးဘန့်ပုံး ဟူသော ရွာလေးရွာကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး "အင်းထဲရှိ ရွာလေးရွာ" ဖြစ်၍ အင်းလေး ဟု အမည်တွင်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ သမိုင်းနှင့် မနုဿဗေဒ အယူအဆ တွင် အချို့သော သုတေသီတို့၏ အဆိုအရ တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင်များသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာချိန်တွင် ဗမာနွယ်အုပ်စုကြီးမှ ရခိုင်၊ ထားဝယ်နှင့် အင်းသား အုပ်စုများသည် မူလပင်ရင်းမှ အတူတူ လမ်းခွဲထွက်လာခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ရခိုင်အုပ်စုသည် အနောက်ဘက်သို့လည်းကောင်း၊ ထားဝယ်အုပ်စုသည် တောင်ဘက်သို့လည်းကောင်း၊ အင်းသားအုပ်စုသည် အရှေ့ဘက် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ရှိ အင်းလေးဒေသသို့လည်းကောင်း အသီးသီး ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သဖြင့် ၎င်းတို့အကြား စကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဆင်တူနေခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Burma_Ethnic">Scott, J. George, *The Upper Burma Gazetteer*, 1900.</ref> အလောင်းစည်သူမင်းနှင့် ဆက်စပ်သည့် အယူအဆကို အခိုင်အမာ ထောက်ပြနိုင်သော အထောက်အထားများတွင်မင်းကြီး၏ ဖောင်တော်ဦးတွင် တင်ဆောင်ပူဇော်ခဲ့သော ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော် ငါးဆူမှာ ယနေ့တိုင် အင်းသားတို့၏ အထွတ်အမြတ် ကိုးကွယ်ရာ ဖြစ်နေခြင်း။ညောင်ရွှေအနီးရှိ "ဖောင်တော်ဆိုက်"၊ "ဖောင်တော်ပြန်" နှင့် "ဖောင်တော်ရွာ" စသည့် အမည်များသည် ဖောင်တော်စင်္ကြာ ဆိုက်ကပ်ခဲ့သည်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။သလဲဦးရွာနှင့် အင်းအလယ် ဗိုလ်တဲအကြား ရေအောက်တွင် တွေ့ရှိရသော တိုင်ကြီးများသည် ရှေးမင်းတစ်ပါးပါး စံမြန်းခဲ့သည့် နေရာဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆချက်များ ရှိသည်။ အင်းသားလူမျိုးတို့သည် ညောင်ရွှေမြို့မှသည် အင်းလေးကန်၏ အရပ်ရှစ်မျက်နှာ တစ်ဝိုက်တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည့်အပြင်၊ ဘီလူးချောင်းတစ်လျှောက်ရှိ [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[လွိုင်ကော်မြို့]] အထိ နေထိုင်ကြသည်။ ၁၉၅၅ ခုနှစ် ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရ၏ အစီရင်ခံစာအရ အင်းသားလူမျိုး ၈၀,၀၀၀ ကျော်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ လူဦးရေ နှစ်သိန်းကျော်ခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name="Census_2014">The 2014 Myanmar Population and Housing Census, Shan State Report.</ref> == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == အင်းသားလူမျိုးအားလုံးနီးပါးသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြသူများ ဖြစ်သည်။ အင်းလေးဒေသတစ်ခွင်၌ ကြီးကျယ်ခန့်ညားသော ဘုန်းကြီးကျောင်းများ၊ ရွှေရောင်တဝင်းဝင်းနှင့် စေတီပုထိုးများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်ခြင်းမှာ အင်းသားတို့၏ ဘာသာရေးအပေါ် ရိုသေလေးစားမှုကို ပြသနေခြင်းဖြစ်သည်။ အင်းသားတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုထုံးတမ်းစဉ်လာတို့သည် ရှမ်းနှင့် ဗမာယဉ်ကျေးမှု နှစ်ရပ်လုံး ရောနှောနေသော်လည်း ဗမာယဉ်ကျေးမှုဘက်သို့ ပိုမိုနီးစပ်နေသည်။<ref name="Encyclopedia_15">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅)၊ စာမျက်နှာ ၂၄၈-၂၅၀။</ref> အင်းသားလူမျိုးတို့သည် သီးခြားရိုးရာဝတ်စုံဟူ၍ မရှိဘဲ ဒေသခံရှမ်းနှင့် ဗမာတို့၏ ဝတ်စုံများကို လိုက်လျောညီထွေ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသားများသည် များသောအားဖြင့် ရှမ်းဘောင်းဘီနှင့် တိုက်ပုံအင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး ဘောင်းဘီနှင့် တိုက်ပုံများကို အင်းလေးရက်ကန်းထည် (ဖျင်နီထည်) များဖြင့် ချုပ်လုပ်လေ့ရှိသည်။ အသက်ကြီးသူ အဖိုးအိုများသည် ရှမ်းအမျိုးသားကြီးများကဲ့သို့ ရှမ်းဘောင်းဘီအနက်ကြီးများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။အမျိုးသမီးများသည် မြန်မာအမျိုးသမီးများကဲ့သို့ပင် ရင်ဖုံးအင်္ကျီနှင့် လုံချည်တို့ကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး ပြင်ဆင်ခြယ်သမှုတွင်လည်း မြန်မာအမျိုးသမီးများအတိုင်း ဝတ်ဆင်ကြသည်။ === လူမှုရေးနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာများ === လက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ထုံးတမ်းစဉ်လာများအတိုင်းပင် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ တစ်ရွာ၌ အလှူအတန်းရှိလျှင် အခြားရွာများက ရွာလုံးကျွတ် မိမိတို့၏ ရိုးရာ "မောင်းဆိုင်းဝိုင်း" (အိုးစည်၊ လင်းကွင်း ပါဝင်သော အဖွဲ့) များဖြင့် သွားရောက်ကူညီ ကခုန်ကြသည့် ချစ်စရာ့ ဓလေ့ရှိသည်။ ဟဲယာရွာမတွင် ထင်ရှားသော "လံစည်" ဟုခေါ်သည့် သဘင်အကတစ်မျိုး ရှိသည်။ ထိုအကသည် အပြောအဆို၊ အပြင်အဆင်တို့တွင် ထီးမူနန်းဟန် ပါဝင်သဖြင့် အလွန်နှစ်သက်ဖွယ် ကောင်းသည်။နာရေးတွင် အင်းသားတို့သည် ရေများရာအရပ်တွင် နေထိုင်ကြသဖြင့် သေဆုံးသူများကို ကျွန်းမျောအောက်၌ မြှုပ်နှံခြင်း သို့မဟုတ် ရေနည်းသော ကုန်းမြေများရှိ သုဿာန်များ၌ မြှုပ်နှံခြင်း စသည့် နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုကြသည်။ အင်းသားတို့၏ စာပေမှာ မြန်မာစာပင် ဖြစ်သည်။ စကားပြောဆိုရာတွင်မူ ဗမာစကားကိုပင် အသံနေအသံထား ကွဲပြားစွာ ပြောဆိုကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Encyclopedia_15" /> ==ဖောင်တော်ဦးဘုရား ဒေသစာရီ ကြွချီပူဇော်ပွဲ== အင်းလေးဖောင်တော်ဦး ဘုရားပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် သီတင်းကျွတ်လဆန်း (၁) ရက်နေ့မှ လပြည့်ကျော် (၃) ရက်နေ့အထိ (၁၈) ရက်တိုင်တိုင် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ဘုရားရုပ်ပွားတော် ၅ ဆူအနက် ၄ ဆူကို ကာရဝိတ်ဖောင်တော်ပေါ်သို့ ပင့်ဆောင်ကာ အင်းလေးကန်အတွင်းရှိ ကျေးရွာပေါင်း (၂၀) ကျော်သို့ ဒေသစာရီ လှည့်လည်အပူဇော်ခံခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွဲစုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅)။</ref> ရုပ်ပွားတော်မြတ်များကို ပင့်ဆောင်သည့် ကာရဝိတ်ဖောင်တော် ကို ရွှေရောင်တဝင်းဝင်းဖြင့် ခန့်ညားစွာ တည်ဆောက်ထားသည်။ ထိုဖောင်တော်ကို အင်းသားတို့၏ ရိုးရာဓလေ့အတိုင်း ခြေဖြင့် လှေလှော်သော လှေလှော်သားများ က ကြိုးဖြင့် ချိတ်ဆက်ကာ ဆွဲငင်ပူဇော်ကြသည်။ ပွဲတော်ကာလအတွင်း ကျေးရွာအလိုက် အဖွဲ့စုံပါဝင်သည့် ခြေလှော်လှေပြိုင်ပွဲများကို ကြီးကျယ်ခမ်းနားစွာ ကျင်းပလေ့ရှိရာ ခရီးသွားများအကြား အလွန်ထင်ရှားသည်။ ဘုရားပွဲတော်အတွင်း ရုပ်ပွားတော်မြတ်များသည် ကျေးရွာအသီးသီးရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းများနှင့် ယာယီကိန်းဝပ်စံကျောင်းများတွင် တစ်ညချင်းစီ (သို့မဟုတ် အချို့ရွာများတွင် နှစ်ည) ကိန်းဝပ်စံပယ်တော်မူသည်။ သီတင်းကျွတ်လဆန်း (၁) ရက်တွင် ဖောင်တော်ဦး ကျောင်းတော်မူမှ စတင်ထွက်ခွာသည်။ညောင်ရွှေမြို့သို့ ဘုရားကြွချီသောနေ့နှင့် ကျောင်းတော်မူသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်သောနေ့များမှာ အစည်ကားဆုံး ဖြစ်သည်။ ရုပ်ပွားတော် ၅ ဆူအနက် တစ်ဆူကိုမူ ကျောင်းတော်၌ ကိန်းဝပ်စံပယ်စေကာ ၄ ဆူကိုသာ လှည့်လည်အပူဇော်ခံစေသည်။ (ယခင်က ၅ ဆူလုံး ပင့်ဆောင်ရာတွင် လှေမှောက်၍ တစ်ဆူမှာ ရေထဲသို့ကျသွားပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ကျောင်းတော်၌ ပြန်လည်တွေ့ရှိခဲ့ရသောကြောင့် နောင်တွင် တစ်ဆူကို ကျောင်း၌ အမြဲထားခဲ့ရသည်ဟု ဆိုကြသည်။) ပွဲတော်ကာလအတွင်း အင်းလေးကန်တစ်ဝိုက်ရှိ ကျေးရွာများမှ အင်းသား၊ ရှမ်း၊ ပအိုဝ်း နှင့် အခြားတိုင်းရင်းသားများ စုပေါင်းဆုံစည်းကြသည်။ ပွဲတော်ကျင်းပရာ ရွာများတွင် ငါးရက်တစ်ဈေးများ ပါဝင်သဖြင့် ဒေသထွက်ပစ္စည်းများ၊ လက်မှုပစ္စည်းများနှင့် စားသောက်ဖွယ်ရာများ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှု အလွန်စည်ကားသည်။ အင်းသားတို့အတွက် ဤပွဲတော်သည် မိမိတို့ဒေသ အေးချမ်းသာယာစေရန်နှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်မှု (အထူးသဖြင့် စိုက်ပျိုးရေး) ကောင်းမွန်စေရန် ဆုတောင်းပူဇော်သည့် နှစ်ပတ်လည် အခမ်းအနားကြီးလည်း ဖြစ်သည်။ == စီးပွားရေးနှင့် လူနေမှုပုံစံ == အင်းသားတို့သည် လုံ့လဝီရိယရှိသူများဖြစ်ပြီး ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း လူနေမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားသော လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ အဓိကလုပ်ငန်းများမှာ အင်းလေးပိုးထည်ဖြစ်ပြီး အင်းလေးကန်အတွင်းရှိ ကျွန်းမျောများပေါ်တွင် [[ခရမ်းချဉ်သီး]] အပါအဝင် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို ရေပေါ်ခြံစနစ်ဖြင့် စိုက်ပျိုးခြင်းမှာ ကမ္ဘာကျော် လူသိများသော လုပ်ငန်းဖြစ်သည်။ ပန်းဘဲ၊ ပန်းတဉ်း၊ ပန်းတိမ် နှင့် တံငါလုပ်ငန်းများကိုလည်း အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအဖြစ် လုပ်ကိုင်ကြသည်။ == ထင်ရှားသော အင်းသားလူမျိုးများ == * ရော့ခ် အဆိုတော် [[လေးဖြူ]] * ရော့ခ် အဆိုတော် [[အငဲ]] * ရော့ခ် အဆိုတော် (Maung Maung Zaw latt) * ရော့ခ် အဆိုတော် (Tha O) == ကိုးကား == <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] bwt3khrxa66xhjgx3ayqm4zy1sr4ux6 0 12791 1047698 1036246 2026-08-09T13:51:24Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047698 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ရှမ်းနီ (တိုင်းလျန်) | native_name = တႆးလꧥင် | image = Shan tribe depiction, 1900s.jpg | caption = ရှမ်းနီလူမျိုးများ (၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင် သရုပ်ဖော်ပုံ) | population = ၃,၀၀၀,၀၀၀ (ခန့်မှန်း) | regions = {{flag|Myanmar}} * [[ကချင်ပြည်နယ်]] * [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] အထက်ပိုင်း | languages = [[ရှမ်းနီဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[မောရှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း]]၊ [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း]] နှင့် အခြား[[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွားများ]] }} '''ရှမ်းနီလူမျိုး''' ({{lang-en|Tai Laeng}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်းလျန်''' (ရှမ်းနီ: တႆးလꧥင်; ရှမ်း: တႆးလႅင်) သည် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသော [[တိုင်လူမျိုး]]စုဝင် တိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်ကြသည်။ [[ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]၏ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသား (၁၃၅) မျိုးတွင် ပါဝင်ပြီး [[ကချင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]အတွင်းရှိ [[ချင်းတွင်းမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် အခြေချနေထိုင်ကြသည်။<ref>Yoshihiro Tsubouchi, ''The Tai Languages of Myanmar'', Journal of Southeast Asian Studies, 2019.</ref> [[File:InDawGyi Pagoda Lake.jpg|thumb|အင်းတော်ကြီးရေကန်ဘုရား]] ရှမ်းနီလူမျိုးများသည် မြန်မာပြည်အထက်ပိုင်းရှိဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ နေထိုင်ကြသည်။ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတွင် [[ကောလင်းမြို့|ကောလင်း]]၊ [[ဝန်းသိုမြို့|ဝန်းသို]]၊ [[ထီးချိုင့်မြို့|ထီးချိုင့်]]၊ [[ပင်လယ်ဘူးမြို့|ပင်လည်ဘူး]]၊ [[အင်းတော်မြို့|အင်းတော်]]၊ [[ဗန်းမောက်မြို့|ဗန်းမောက်]]၊ [[ကသာမြို့|ကသာ]]၊ [[ကလေးမြို့|ကလေး]]၊ [[တမူးမြို့|တမူး]]၊ [[မော်လိုက်မြို့|မော်လိုက်]]၊ [[ဖောင်းပြင်မြို့|ဖောင်းပြင်]]၊ [[ဟုမ္မလင်းမြို့|ဟုမ္မလင်း]] နှင့် [[သောင်သွတ်ရွာ၊ ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်|သောင်သွပ်]]ဒေသ။ ကချင်ပြည်နယ်တွင် [[မိုးညှင်းမြို့|မိုးညှင်း]]၊ [[မိုးကောင်းမြို့|မိုးကောင်း]]၊ [[ဗန်းမော်မြို့|ဗန်းမော်]]၊ [[အင်းတော်ကြီး]]၊ [[မြစ်ကြီးနားမြို့|မြစ်ကြီးနား]]၊ [[ဝိုင်းမော်မြို့|ဝိုင်းမော်]]၊ ဆင်ဘို၊ တာလောကြီး၊ [[ဟိုပင်မြို့|ဟိုပင်]]၊ ဟောင်ပါး၊ လုံးခင်း၊ တာမခံ နှင့် [[ဖားကန့်မြို့|ဖားကန့်]]ဒေသ။ == သမိုင်းကြောင်း == ရှမ်းနီတို့၏ သမိုင်းသည် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွားများ]] မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် စတင်ဝင်ရောက်လာသည့် အေဒီ ၆ ရာစုနှင့် ၇ ရာစုဝန်းကျင်ကတည်းက စတင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ အထူးသဖြင့် အေဒီ ၁၂ ရာစုနှင့် ၁၃ ရာစုများတွင် ထွန်းကားခဲ့သော [[မိုင်းမော|မိုင်းမောလုံ]] (Moung Mao) နှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်နွှယ်နေသည်။ ရှမ်းနီတို့သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းနှင့် [[ချင်းတွင်းမြစ်]]ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် အခြေချခဲ့ကြပြီး မိမိတို့ကိုယ်ကို "တိုင်းလျန်" (တိုင်း = လူမျိုး၊ လျန် = နီသော/လင်းသော) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ရှမ်းနီလူမျိုးများသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ပဒေသရာဇ်နယ်မြေငယ်များကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ မိုင်းခမ်း (ဟုမ္မလင်း) ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်းရှိ အရေးပါသော စော်ဘွားနယ်။ သောင်သွပ်၊ ရှေးယခင်က သောင်သွပ်စော်ဘွားသည် မြန်မာဘုရင်များနှင့် ရင်းနှီးသော ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်။ဝန်းသို၊ [[အောင်မြတ်၊ ဦး (ဝန်းသိုစော်ဘွားကြီး)|ဝန်းသိုစော်ဘွား ဦးအောင်မြတ်]]သည် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့ကို တော်လှန်ခဲ့သော ထင်ရှားသည့် ရှမ်းနီခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။မိုးညှင်းနှင့် မိုးကောင်းဒေသများသည် တစ်ချိန်က ရှမ်းတို့၏ အင်အားကြီးမားသော ဗဟိုချက်များဖြစ်ခဲ့ပြီး ရှမ်းနီတို့ အခြေချရာ အဓိကဒေသများ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းနီလူမျိုးများသည် [[အင်းဝခေတ်]]နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တစ်လျှောက် မြန်မာဘုရင်များနှင့် အနီးကပ်ဆုံး ရှိခဲ့သော ရှမ်းမျိုးနွယ်စုများဖြစ်သည်။ မြန်မာဘုရင့်တပ်တော် အတွင်း ရှေ့တန်းမှ ပါဝင်ခဲ့ကြပြီး နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်မှုများတွင်လည်း အဓိကကျခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ရှမ်းနီတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် ဘာသာစကားတို့တွင် မြန်မာ့ဓလေ့စရိုက်များ အများဆုံး ရောယှက်နေရခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ဝန်းသိုစော်ဘွားနယ် ကျဆုံးပြီးနောက် ဗြိတိသျှတို့သည် ရှမ်းနီဒေသများကို တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ရေး (Direct Rule) အောက်သို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ၁၉၄၇ ခုနှစ် [[ပင်လုံစာချုပ်]]နှင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ရှမ်းနီဒေသအများစုမှာ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း မပါဝင်ဘဲ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းအတွင်းသို့ ခွဲဝေရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ရှမ်းနီလူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ ပျောက်ကွယ်လုနီးပါး ဖြစ်နေသော ဘာသာစကား၊ စာပေနှင့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ "တိုင်းလျန်" ဟူသော အမည်နာမနှင့်အတူ လူမျိုးစုဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာကို ပိုမိုခိုင်မာအောင် တည်ဆောက်နေကြပြီး၊ နှစ်စဉ် ရှမ်းနီအမျိုးသားနေ့ ပွဲတော်များကိုလည်း စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလျက်ရှိသည်။ == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ရှမ်းနီဘာသာစကားသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ]] (Kra-Dai languages) အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။ ရှေးယခင်က ကိုယ်ပိုင်စာပေ ခိုင်ခိုင်မာမာ ရှိခဲ့ပြီး အင်းတော်ကြီးသမိုင်းကဲ့သို့သော မှတ်တမ်းများကို ရှမ်းနီဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယနေ့ခေတ်တွင် မြန်မာဘာသာစကား လွှမ်းမိုးမှုနှင့် လေ့လာသူ နည်းပါးမှုကြောင့် ရှမ်းနီစာပေနှင့် ဘာသာစကားမှာ တိမ်ကောပျောက်ကွယ်လုနီးပါး အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေသည်။<ref name=":0">https://www.shanstategovernment.com/tine-loe-tine-lu-tine-lynn/</ref> ၎င်းတို့နေထိုင်ရာ ဒေသရှိ တောတောင်ရေမြေ အမည်အများစုမှာ မူလက ရှမ်းအမည်များဖြစ်သော်လည်း ကာလရွေ့လျောလာသောအခါ မြန်မာသံပေါက်ကာ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ == ရှမ်းနီလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အလွန်နီးစပ်သည်။ ၎င်းတို့သည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး ဘာသာရေးနှင့် ဆက်စပ်သော ပွဲလမ်းသဘင်များကို မြန်မာ့ဓလေ့အတိုင်း ကျင်းပကြသည်။ === ရိုးရာအစားအစာများ === ရှမ်းနီတို့၏ ထူးခြားသော ရိုးရာအစားအစာများမှာ- * ပေါင်းတင်း၊ ခေါပုပ် * ငါးချဉ်၊ ညောင်ချဉ် * မုန့်ညင်းပေါင်း၊ မုန့်ညင်းလှော်၊ မုန့်ညင်းချဉ် * မြစ်ရေစိမ်၊ မြစ်ချဉ် နှင့် မှိုချဉ် တို့ဖြစ်ကြသည်။<ref name=":0" /> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.nmg-news.com/audiosound/B090626nmg151.m3u ရှမ်းနီလူမျိုးများ၏ ရေလည်ဘုရားပွဲတော်]{{Dead link|date=January 2021 }} * [http://www.nmg-news.com/audiosound/B0527shanred110.m3u ရှမ်းနီလူမျိုးများ၏ ဆင်ဖမ်းဓလေ့]{{Dead link|date=January 2021 }} * [http://3.bp.blogspot.com/_bI-Y4qhMeWA/S7BCcIs4vII/AAAAAAAAB_E/OyrPMml5HPU/s1600/Kya+Pauk+Lt4.gif ရှမ်းနီ အက္ခရာ] * [http://www.nmg-news.com/audiosound/B050810nmg164.m3u အိမ်စောင့်နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းဓလေ့]{{Dead link|date=January 2021 }} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] pu5ro47z5mcletmjs9nzchxb6oiyjhe 0 12808 1047689 1019493 2026-08-09T13:48:10Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047689 wikitext text/x-wiki {{copy edit}} {{Infobox ethnic group | group = Dawei | native_name = {{my|ထားဝယ်}} | native_name_lang = my | flag = File:Dawei National Flag.png | flag_caption = ထားဝယ်အမျိုးသားအလံ | population = <!-- total population worldwide --> | genealogy = | region1 = {{flag|Burma}} | pop1 = ၈၀၀,၀၀၀<ref>{{https://joshuaproject.net/people_groups/19250/BM}}</ref> | ref1 = <!-- <ref>erence/s supporting pop1 data --> | region2 = {{flag|Thailand}} | pop2 = ၁၅၀,၀၀၀ | ref2 = | region3 = | pop3 = | ref3 = | languages = [[ထားဝယ်စကား]] | religions = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related_groups = [[ဗမာ]], [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]], [[အင်းသား]]|ဓနု | footnotes = }} '''ထားဝယ်လူမျိုး''' ([[အင်္ဂလိပ်]]:Dawei/Tavoyan)သည် ဘာသာဗေဒညာရှင်တို့၏ အဆိုအရ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] လူမျိုးတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ သို့သော် အခြား[[မြန်မာ]]အုပ်စုဝင်များဖြစ်ကြသော [[ဓနု]]၊ [[တောင်ရိုး]]၊ [[မရူ]] စသည်တို့ကဲ့သို့ မဟုတ်မူဘဲ၊ [[ဗမာလူမျိုး]]တို့နှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ ဓလေ့ယဉ်ကျေးမှု၊ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုတို့တွင် ထပ်တူနီးပါးမျှတူညီ​ပြီး ကွဲလွဲမှုအနည်းငယ် ရှိသည်။ [[ရခိုင်]]၊ [[ထားဝယ်]]၊ [[ဓနု]]၊ [[အင်းသား]]၊ [[တောင်ရိုး]]၊ [[မြိတ်]]၊ [[ယော]] စသည်တို့သည် မျိုးနွယ်တစ်ခုတည်းမှဆင်းသက်လာကြသည်ဟု ယူဆရသည်။ထားဝယ်လူမျိုးများတွင် [[မီးပုံပျံဦးကျော်ရင်]]၊ [[သူရမချစ်ပို]]၊ [[ဗိုလ်မှူးကြီးဗထူး]]၊ [[ဝန်ကြီးဦးဗဆွေ]]၊ [[တွေ့မရှောင်]] တို့သည်ထင်ရှားသည်။ထားဝယ်သား[[ဗိုလ်မှူးကြီးဗထူး]]သည် ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရေးသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသူဖြစ်သည်။ ==ဇစ်မြစ်== ထားဝယ်လူမျိုးများသည် မြန်မာ့သမိုင်းမတင်မီကာလ ကျောက်ခေတ် ကြေးခေတ်၊သံခေတ်၊ ကမ္ဘာဦးလူသားအရင်းမြစ် စတင်ပေါ်ပေါက်စဉ်အချိန်ကတည်းက ထားဝယ်ဒေသတွင် လူသားများ စတင်နေထိုင်လာပြီး ခေတ်ကာလအလိုက် လူမျိုးဟူသော ဝေါဟာရ ပေါ်လာရပုံ၌ အဆိုအမျိုးမျိုး ရှိကြသော်လည်း ထားဝယ်လူမျိုးသည် ယနေ့အချိန်ထိ အထင်အရှား ရှိနေသေးသည်။ [[ထားဝယ်ယဉ်ကျေးမှုပြတိုက်]]တွင် ထားဝယ်ဒေသ၏ သမိုင်းစဉ်ကို ကျောက်ခေတ်ဦး ကျောက်ခေတ်လယ် ကျောက်ခေတ်နှောင်း ကြေးခေတ် သံခေတ် ပျူခေတ် ပုဂံခေတ် စသည်ဖြင့် ခေတ်အဆက်ဆက် လူသားများနေထိုင်ခဲ့မှုဖြစ်စဉ် အထောက်အထားများကို စနစ်တကျ ခင်းကျင်းပြသထားသည်။ အချို့ကမူ မြတ်စွာဘုရား ထက်ဝယ်ဖွဲ့ ခွေ ဆွမ်းဘုဉ်းပေးသောအရပ်အား မွန်တို့က 'ထဝါယ်/ထဝဲါ' (ထဝိုင်) ဟုခေါ်ရာမှ ထားဝယ်ဖြစ်လာသည်ဟုဆို၍ အချို့ပုဂ္ဂိုလ် များကလည်း [[နရပတိစည်သူ(ပုဂံ)|နရပတိစည်သူမင်းကြီး]]သည် ယခု [[ထားဝယ်ခရိုင်]]၊ [[လောင်းလုံမြို့နယ်|လောင်းလုံးမြို့နယ်]]၊ [[ကျောက်တွင်းရွာ]]ဒေသအနီး၊ ထောင့်ကွယ်မြို့ကို တည်ထောင်၍၊ ထိုထောင့်ကွယ်မှ ထားဝယ်ဟု ရွေ့လျားပြောင်းလဲလာသည်ဟု ဆိုကြပြန်သည်။ ထားဝယ်ဟူသော ဝေါဟာရကို လတ်တလော အစောဆုံးတွေ့ရှိရသည်မှာ AD-(5-6) ရာစု လျန်မင်းဆက်သမိုင်းမှတ်တမ်းတွင် ထော်ဝမ်ဟူသော အမည်ဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ထားပြီး ဖြစ်သည်ကို တွေ့ရသည်။ ပြည်တွင်း စာမှတ် တမ်းအနေဖြင့် AD-11-12 ရာစုကာလတွင် အစောဆုံးတွေ့ရသည်။ ထားဝယ်လူမျိုးသည် ကျောက် ကြေး သံ ပျူ စသည့် အဆက်ဆက်သော ခေတ်များအလိုက် အစုအဖွဲ့တစ်ခုခုကို ​လူမျိုးဟူသော အမည်ပညတ် မခေါ်ဝေါ်ကြမီကတည်းကပင် ထားဝယ်ဒေသတွင် အစဉ်အဆက် မှီတင်းနေထိုင်လာခဲ့ကြပြီး ပျူခေတ်လယ်ဟူ၍ ခေါ်နိုင်သော AD-5-6 ရာစုတွင် ထားဝယ်ဟူသောလူမျိုး ထားဝယ်ဟူသောဒေသ အဖြစ် ​ခေတ်ပြိုင်သမိုင်းမှတ်တမ်းမှ ပီပြင်ထင်ရှားစွာ ရှိနှင့်နေပြီ ဖြစ်သည်ကို အခိုင်အမာတွေ့ရှိရသည်။<ref name="akp"/> အထောက်အထားအရဆိုလျင် ထားဝယ်အရပ်သည် မြန်မာမင်းတို့ ယိုးဒယားသို့ စစ်ချီရာ၌ စစ်လမ်းကျသဖြင့် [[ပုဂံခေတ်]]ကပင်လျှင်၊ အဆက်အဆံ အကူးအလူး ရှိဟန်တူသည်။ [[ထားဝယ်လူမျိုး]]တို့သည် မြန်မာအမျိုးသားအား ဂံသားဟု ပုဂံသားအဖြစ် ရည်ညွှန်းခေါ်ဝေါ်သည်ကို ထောက်ထားနိုင်လေသည်။ (ဒဝယ်ဆောင်/ဓားဝယ်ဆောင်မှ အသံထွက်ထားဝယ်ဆောင်ဖြစ်လာသည်။ ) ယခုအခါ တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်၊ အင်းလေးဒေသတွင် မှီတင်းနေထိုင်ကြသော [[အင်းသား]]တို့သည်လည်း၊ ထားဝယ်လူမျိုးဆက် ဖြစ်ကြောင်း ဆိုကြသည်။ အင်းသားစကားနှင့် ထားဝယ်စကားတို့မှာ များစွာတူကြ၏။ သို့ရာတွင် ထားဝယ်သားများ မည်သို့မည်ပုံ အင်းထဲသို့ရောက်ရှိလာသည်ဆိုသောအချက်၌ကား အယူအဆ အမျိုးမျိုးရှိကြ၏။ ထားဝယ်လူမျိုးများသည် သက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှုအတွက် ကုန်သွယ်လယ်လုပ် ယာခုတ်၊ ဥယျာဉ်စိုက်ခြင်းနှင့် ယက်ကန်လုပ်ငန်း၊ ပင်လာ်ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊သတ္တုတွင်း ရှာဖွေတူးဖော်ခြင်းအမှုတို့ကို ပြုကြသည်။ ထားဝယ်ခရိုင်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းရှိ အခြားအခြားသော ဒေသများနှင့် ကုန်းလမ်း၊ ရေလမ်း၊ လေလမ်းခရီး ဆက်သွယ်ကောင်းမွန်သဖြင့် ထားဝယ်သားများသည် မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့အပြား နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ ထားဝယ်သားများသည် များသောအားဖြင့် ဖြောင့်မတ်ရိုးသား၍ မဟုတ်မခံသော ဇွဲသတ္တိရှိသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ထားဝယ်သားအချင်းချင်း စည်းလုံးညီညွတ်စွာ နေတတ်ကြသည်။ ၁၉ဝ၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထားဝယ်လူမျိုးဦးရေ ၉၄၈ ယောက်ရှိသော်လည်း ၁၉၅၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရမူ ၁၅၉,၁၇၄ ယောက်ရှိသည်။ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၏ ပင်ရင်းလူမျိုးဖြစ်ပြီး တိုင်းအတွင်းလူဦးရေးအများဆုံးနေထိုင်ကြောင်း ၂၀၁၄ ခုနှစ်သန်းခေါင်စာရင်းအရ သိရှိရပါသည်။ == ဘာသာစကား == {{main|ထားဝယ်စကား}} ယနေ့ ထားဝယ်လူမျိုးများ ပြောဆိုနေကြသော စကားများတွင် ပေါရာဏ၊ မြန်မာ၊ ရှမ်း၊ မွန်စကားများ ရောစပ်လျက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင် အခြားမည်သည့် လူမျိုးများနှင့်မျှ မဆက်စပ်သော [[ထားဝယ်စကား]]စစ်စစ် ပေါရဏစကားလုံးများလည်း ရှိသည်။ မြန်မာ၊မြိတ်၊ထားဝယ်တို့သည် ဘာသာဗေဒအရတော်တော်နီးစပ်မှုလည်းရှိသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထားဝယ်ဘာသာစကား=မြန်မာဘာသာစကား မားမာဘဲ့မှု‌လော်=မင်္ဂလာပါ ဗြန်/ကပ်=ပိုက်ဆံ ခွ/ခေါ့ဗော့ =တံခါး ပ္လန်ကွေ့=ပြန်ကွေ့ မုက္လောဆီ=မုန့်ဟင်းခါး၊မုလတ်သောက်= မုန့်လက်သုပ်(ထားဝယ်မုန့်တီ) မုဗန် =မုန့်တီဖက် နောန်းနောန်/မယ်းမယ်=ကိုကို/မမ စီခွားသီး=ဖရဲသီး ခွားသီး=သခွားသီး မ္ဟောလေသီး=မာလကာသီး ဇင်းသီး=မရမ်းသီး ရှစ်သီး=သရက်သီး ရှိးခိုသီး=သင်္ဘောသီး ဇင်းသီး=မရမ်းသီး မှန်း=ထမင်း အီ=အိမ် ဆိုးဖ္လူ/စောန်=‌ောင် ပ္လိပန်း=စံပယ်ပန်း ဘုရားဖူး=ဖျားဖူး ရှစ်သီး=သရက်သီး ရှစ်က္လစ်သီး=သီဟိုဠ်သီး ရှားပန်း=ခရေပန်း ဝါ=ရွာ ဖောင်း=ဖုန်း ကြစ်သား=ကြက်သား ယပ်တောန်=ယပ်တောင် ငယ်ဂျင်း=သူငယ်ချင်း ကွဲ=ကျွဲ ရှို/ရှင်=ချို/ချဉ် (အရသာ) ချော့တိုအုန်းသီး=ကျွဲကောသီး သစ်ပန်=သစ်ပင် ကျေးဇူးတန်ဟှယ်=ကျေးဇူးတင်ပါတယ် == ယဉ်ကျေးမှု == ထားဝယ်လူမျိုးတို့သီဆိုကြသော ထားဝယ်ဒိန်းသီချင်းမှာကား ထားဝယ်တို့၏ ကျော်ကြားသော ယဉ်ကျေးမှုအနုပညာတစ်ခု ဖြစ်လေသည်။ မြန်မာတို့ အိုးစည်ဝိုင်းနှင့် အနည်းငယ်ဆင်သည်ဟု ဆိုရပေမည်။ ဒိန်းသီချင်းကို တစ်ယောက်ကတိုင်၍ သံပြိုင်တွင် အများက လိုက်၍ဆိုရသည်။ သပိတ်မျှောပွဲ ရေအိုးရွက်အက နှစ်ကျိတ်ရှစ်ဆူဘုရားပွဲ တို့မှာထင်ရှားသည်။ ရှေးထားဝယ် အကတစ်ခုဖြစ်သော [[ရမ်းက]] (ယန်းအက) ဟူသော အကမှာလည်း ထင်ရှားကျော်ကြားသည်။ ယခုအခါတွင် အရပ်ထဲတွင် သီးခြားကလေ့ မရှိ​ကြ​တော့ဘဲ ထားဝယ်ရိုးရာ​ပွဲတော်များနှင့် နိုင်ငံ​​တော်မှကျင်းပသော ပြည်ထောင်စုပွဲကဲ့သို့သော အခမ်းအနား​များတွင်သာ ကပြဖျော်ဖြေကြသည်ကို တွေ့ရသည်။ ထားဝယ်ကျေးလက်တောရွာတို့တွင် မြန်မာတို့၏ ကြက်တိုက်ပွဲကျင်းပသကဲ့သို့ ခေတ်စားသော ပျော်ရွှင်မှုတစ်ရပ်ကား ထားဝယ်လူမျိုးတို့၏ ကျွဲတိုက်ပွဲများပင် ဖြစ်၏။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၅)</ref> ကျန်စစ်သားမင်းကြီး၏ နန်းတည် ရှေးမြန်မာကျောက်စာ (အေဒီ-၁၁၀၂)တွင် မြန်မာကို "မိရ္မာ" (မြန်မာမဖြစ်သေး)ပေါ်ချိန်တွင် ထားဝယ်မြို့စားများလှူဒါန်းပူဇော် သည့် အုတ်ခွက်ရုပ်ပွားဆင်းတုတော်များ၌ (ထားဝယ်ဘာသာဖြင့်) "ဝါယ်" ပေါ်နေနှင့်ပြီး ဖြစ်သည်။<ref>ဦးမြ၊ ရှေးဟောင်းအုတ်ခွက် ရုပ်ပွား ဆင်းတုတော်များ၊ ပတွဲ-စာ ၅၇-၅၈</ref> လက်ရှိ ထားဝယ်မြို့မြောက်ဘက် ရှစ်မိုင်ခန့်အကွာတွင်ရှိသည့် (သာဂရ) ခေါ် ထားဝယ်မြို့ဟောင်း(လက်ရှိ- မြို့ဟောင်းကျေးရွာ) သည် သက္ကရာဇ်(၁၁၃-၁၂၃)/ အေဒီ-(၇၅၁-၇၆၁)တွင် တည်သည်ဟု အထောက်အထားရှိခဲ့သည်။ အေဒီ(၅၀၀)မှ အေဒီ(၈၃၂)အထိ တည်ရှိခဲ့သော ဒုတိယ ပျူနိုင်ငံတော်သရေခေတ္တရာနှင့်ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်နေသည်။<ref>ဗိုလ်မှူးဗရှင်၊ အနော်ရထာအရင်က မြန်မာနိုင်ငံ၊ စာ-၈၁</ref> ယနေ့ မြန်မာစကား၊ စာအရေးအသားတို့တွင် လုံးဝမရှိသော (လ-ဆွဲ)သံများ၊ (အော)သရနောက် "န" သတ်သံများသည် ထားဝယ်စကား၌ ယနေ့တိုင်သုံးစွဲနေဆဲ ဖြစ်ပြီး၊ ထိုအသံ(စာလုံးပေါင်းများ)သည် မြန်မာထက်စော၍ ပေါ်ခဲ့သည်ဟု ပညာရှင် များ ခန့်မှန်းအဆိုပြုထားသည့် ပျူစာတွင် ရှိနေခြင်း၊<ref>မြစေတီကျောက်စာ လေးဘာသာ၊ နိုင်ငံတော်ပြတိုက်၊ ယဉ်ကျေးမှုဗိမာန်၊ ၁၉၅၄</ref> ကောင်းကင်ဓာတ်ပုံမှ ဖတ်ရှုလေ့လာချက်အရ၊ သာဂရ(ထားဝယ်မြို့ဟောင်း) ၏ မြို့ရိုးသဏ္ဌာန်သည် ဘဲဥပုံလည်းမက စက်ဝိုင်းပုံလည်းမကျသော အဝန်းအဝိုင်း ပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး သရေခေတ္တရာမှ မြို့ရိုးများနှင့်ဆင်တူနေခြင်း။<ref> ဦးအောင်မြင့် (သစ်တော) မြန်မာ့မြို့ဟောင်းများကို ကောင်းကင်ဓာတ်ပုံမှ ဖတ်ရှုလေ့လာချက် (လက်နှိပ်စက်မူ) အမှတ်-၂၊ ၁၉၇၃)</ref> ဦးအောင်မြင့်(သစ်တော)၏ စာတမ်းများကို အထောက်အထားပြု၍ တရားဝင် မြန်မာ့သမိုင်း ကျမ်းစာတစ်စောင်တွင် ရှေးဟောင်းမြို့ဝိုင်းငါးမြို့ (သရေခေတ္တရာ၊ မိုင်းမော၊ ဝေသာလီ၊ ဝတီး နှင့် သာဂရ) တို့ကို စကေးပုံနှင့်တကွ အရွယ်ပမာဏချင်း နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြထားရာ၊ သရေခေတ္တရာသည် အကြီးဆုံးဖြစ်၍ မိုင်းမောသည် ဒုတိယ ဖြစ်သည်ကို တွေ့ရသည်။ ဝေသာလီ၊ ဝတီး နှင့် သာဂရတို့မှာ တတိယ၊ စတုတ္ထ နှင့် ပဉ္စမ အသီးသီးတို့ဖြစ်သည်။ အရွယ်ပမာဏအားဖြင့် ခြားနားမှုရှိသော် လည်း မြို့ဝိုင်းပုံမှာ ဆင်တူသည်ဟု ဖော်ပြနေသည်။ == နေထိုင်ရာနေရာ == ထားဝယ်လူမျိုးများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တောင်ပိုင်း၊[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] တလျောက် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ [[ထားဝယ်မြို့နယ်]]၊ [[လောင်းလုံမြို့နယ်]]၊ [[ရေဖြူမြို့နယ်]] နှင့် [[သရက်ချောင်းမြို့နယ်]]တို့တွင် ထားဝယ်လူမျိုးအများဆုံးနေထိုင်ကြပြီး အဆိုပါဒေသလူဦးရေ၏ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် ထားဝယ်လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်။ ထားဝယ်ခရိုင်‌အတွင်းရှိ [[လောင်းလုံမြို့နယ်]]သည် ထားဝယ်လူမျိုး သီးသန့်နေထိုင်သည့်မြို့နယ်တစ်ခုအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ မြိတ်ခရိုင် [[ပုလောမြို့နယ်]] အတွင်းရှိ [[ပလမြို့နယ်ခွဲ]] တွင်လည်း အများစုနေထိုင်ကြပြီး ဒေသလူဦးရေ၏ ၅၉% ခန့်သည် ထားဝယ်လူမျိုးများဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် [[မြိတ်ခရိုင်]] နှင့် [[ကော့သောင်းခရိုင်]]တို့တွင်လည်း အနည်းငယ် ပျံ့နှံနေထိုင်ကြသည်။ [[ဖိုင်:Dawei_19.jpg|thumb|center|alt=ထားဝယ်မြို့ ရွှေတောင်စေတီတော် Shwe Taung Pagoda, Dawei|ထားဝယ်မြို့ ရွှေတောင်စားစေတီတော်]] ==ကိုးကား== {{reflist| <ref>ဦးဖေမောင်တင်၊ ဘာသာစကားယဉ်ကျေးမှု၊ မြန်မာ့ဝတ္ထုသမိုင်းအစနှင့် စာ-၃၁၀</ref> <ref> ယခုတင်ပြခဲ့သော အချက်အလက်များအားလုံးသည် စာတမ်းရှင် ဆရာ မောင်လေးတင့်</ref> <ref name="akp">အာကာဖြိုး(ကံပေါက်)၊ သမိုင်းမတင်မီခေတ်ထားဝယ်နှင့် သမိုင်းတင်ပြီးခေတ် ထားဝယ်။ ၂၀၁၇။ <ref name=>နောန်အောန်မျိုး၊ ထားဝယ်တိုင်းရင်းသားဓလေ့ထုံးတမ်း၊ ၂၀၂၁။ }} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] b2r7evz7f7hu8soj5mt1y8n3ksajgrp 0 13047 1047791 1047339 2026-08-10T08:17:44Z နေနီဝန်း 89694 /* ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ (၁၉၄၈-၁၉၇၄) */ ၂ မတ် တွင် အနားယူပြီးဖြစ်သည် 1047791 wikitext text/x-wiki {{multiple image|perrow=2|total_width=320|image1=Staatsgreep in Birma, premier U nu, Bestanddeelnr 913-5820 (cropped).jpg|alt1=Portrait of U Nu (1962)|image2=Ne Win in 1959, Jerusalem.jpg|alt2=Ne Win at Jerusalem (1959)|image3=IRRI Thein Sein IMG 9847-15 (11229039523) (cropped).jpg|alt3=Theun Sein pictured (2013)|image4=NyoSaw.jpg|footer={{bulleted list|ထိပ်ဘေးပုံ: [[ဦးနု]] သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။|ထိပ်ညာပုံ: [[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|နေဝင်း]] သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သက်တမ်းအရှည်ဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။.|အောက်ဘေးပုံ: [[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)| သိန်းစိန်]]သည် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးနှင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရာထူးကို ဆက်ခံဖူးသူ ဖြစ်သည်။|အောက်ညာပုံ: [[ညိုစော]] သည် နောက်ဆုံး နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်သည်။}}}}ဤဆောင်းပါးသည် ၁၉၄၈ မှစ၍ '''မြန်မာနိုင်ငံ၏ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း''' ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၂ မှ ၁၉၇၄ အတွင်း [[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဗိုလ်နေဝင်း]]သည် ဝန်ကြီးချုပ်နေရာကို "နိုင်ငံတော်တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ" ဟုပြောင်းလဲခဲ့သည်။ စစ်အစိုးရလက်ထက်များဖြစ်သည့် [[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့|နဝတ]]နှင့် [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နအဖ]]တို့တွင် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ပြန်လည်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ ရွေးကောက်ခံအစိုးရ ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး မရှိတော့ပေ။ [[ဦးထင်ကျော်အစိုးရ]]လက်ထက်တွင် [[နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်]]ရာထူးကို ဖန်တီးခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်တာဝန်နီးပါးကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အောက်၌ အိမ်စောင့်အစိုးရ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းအစိုးရအဖွဲ့တွင် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၊]] နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] စသည့် ရာထူးများကို ရယူခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာချက်သက်တမ်း ကုန်ဆုံးပြီးနောက် အစိုးရအဖွဲ့အသစ်ကို ဖွဲ့စည်းသောအခါ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ဦး[[ညိုစော]]အား လွှဲအပ်ခဲ့သည်။ == ရာထူးအခေါ်အဝေါ်များ == *'''၂၀၂၁ - ၂၀၂၅:''' နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ၊ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်<ref name="cgov2">{{Cite news|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ စီမံခန့်ခွဲရေး ကော်မတီကို အိမ်စောင့်အစိုးရအဖွဲ့ အဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်း|url=https://news-eleven.com/article/212823|publisher=Eleven Media|accessdate=2 August 2025|archivedate=1 June 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250601141032/https://news-eleven.com/article/212823}}</ref> * '''၂၀၂၁ - လက်ရှိ''': [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]အစိုးရ၊ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ==မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း (၁၉၄၈-လက်ရှိ)== {| class="toccolours" ! အရောင်သင်္ကေတ<br>{{nobold|(နိုင်ငံရေးပါတီများအတွက်)}} |- |{{colbegin|2}} {{legend|Purple|[[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]]}} {{legend|Blue|[[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]}} {{legend|#006B31|[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]}} {{legend|#C3B091|[[တပ်မတော်]]}} {{Legend|Red|[[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]}} {{colend}} |} ===ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ (၁၉၄၈-၁၉၇၄)=== {|class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! width=35% colspan=3|ဝန်ကြီးချုပ် ! width=40% colspan=3|သက်တမ်း ! width=25% rowspan=2|နိုင်ငံရေးပါတီ |- ! width=3%|<small>№ ! <small>ပုံ ! width=30%|<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-သေဆုံး) ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် |- ! style="background:Purple; color:white"|၁ | [[File:U Nu 1955 at Bandung Conference.PNG|100px]] | '''[[နု၊ ဦး|ဦးနု]]'''<br><small>(၁၉၀၇-၁၉၉၅)</small> | ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | ၁၂ ဇွန် ၁၉၅၆<ref name="resignation">[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၅၆|၁၉၅၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]အပြီးတွင် နုတ်ထွက်</ref> | {{age in years and days|1948|1|4|1956|6|12}} | [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]] |- ! style="background:Purple; color:white"|၂ | [[ဖိုင်:Ba Swe.jpg|97x97px]] | '''[[ဗဆွေ၊ ဦး၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|ဦးဗဆွေ]]'''<br><small>(၁၉၁၅-၁၉၈၇)</small> | ၁၂ ဇွန် ၁၉၅၆ | ၁ မတ် ၁၉၅၇ | {{age in years and days|1956|6|12|1957|3|1}} | [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]] |- ! style="background:Purple; color:white"|(၁) | [[File:U Nu 1955 at Bandung Conference.PNG|100px]] | '''[[နု၊ ဦး|ဦးနု]]'''<br><small>(၁၉၀၇-၁၉၉၅)</small> | ၁ မတ် ၁၉၅၇ | ၂၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၈<ref>[[တပ်မတော်|စစ်တပ်]]အား အာဏာလွှဲပြောင်းပေး</ref> | {{age in years and days|1957|3|1|1958|10|29}} | [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]] |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၃ | [[File:General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|70px]] | '''[[နေဝင်း၊ ဦး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နေဝင်း]]'''<br><small>(၁၉၁၁-၂၀၀၂)</small> | ၂၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၈ | ၄ ဧပြီ ၁၉၆၀<ref>[[ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၉၀|၁၉၆၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]အပြီးတွင် အရပ်သားအစိုးရအား အာဏာလွှဲပြောင်းပေး</ref> | {{age in years and days|1958|10|29|1960|4|4}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:Purple; color:white"|(၁) | [[File:U Nu 1955 at Bandung Conference.PNG|100px]] | '''[[နု၊ ဦး|ဦးနု]]'''<br><small>(၁၉၀၇-၁၉၉၅)</small> | ၄ ဧပြီ ၁၉၆၀ | ၂ မတ် ၁၉၆၂<ref>၁၉၆၂ တွင် အာဏာသိမ်းခံရပြီး ဖြုတ်ချခံရ</ref> | {{age in years and days|1960|4|4|1962|3|2}} | [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]]/[[ပြည်ထောင်စုပါတီ]] |- ! style="background:Blue; color:white"|(၃) | [[File:General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|70px]] | '''[[နေဝင်း၊ ဦး|ဦးနေဝင်း]]'''<br><small>(၁၉၁၁-၂၀၀၂)</small> | ၂ မတ် ၁၉၆၂ | ၄ မတ် ၁၉၇၄ | {{age in years and days|1962|3|2|1974|3|2}} | [[တပ်မတော်]] / <br> [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |- |} === ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် (၁၉၇၄-၁၉၈၈)=== {|class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! width=35% colspan=3|ဝန်ကြီးချုပ် ! width=40% colspan=3|သက်တမ်း ! width=25% rowspan=2|နိုင်ငံရေးပါတီ |- ! width=3%|<small>№ ! <small>ပုံ ! width=30%|<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-သေဆုံး) ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် |- ! style="background:Blue; color:white"|၄ | [[File:PM Sein Win.JPG|70px]] | '''[[စိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|ဦးစိန်ဝင်း]]'''<br><small>(၁၉၁၉-၁၉၉၃)</small> | ၄ မတ် ၁၉၇၄ | ၂၉ မတ် ၁၉၇၇<ref>နိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး|စီးပွားရေး ပြဿနာများ]]ကြောင့် ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရ</ref> | {{age in years and days|1974|3|4|1977|3|29}} | [[တပ်မတော်]] / <br> [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |- ! style="background:Blue; color:white"|၅ | [[File:Mgmgkha.jpg|70px]] | '''[[မောင်မောင်ခ၊ ဦး|ဦးမောင်မောင်ခ]]'''<br><small>(၁၉၂၀-၁၉၉၅)</small> | ၂၉ မတ် ၁၉၇၇ | ၂၆ ဇူလိုင် ၁၉၈၈<ref name="uprising">[[၈၈၈၈ အရေးအခင်း (ရှစ်လေးလုံး)|၈၈၈၈ အရေးအခင်း]]ကာလတွင် နုတ်ထွက်</ref> | {{age in years and days|1977|3|29|1988|7|26}} | [[တပ်မတော်]] / <br> [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |- ! style="background:Blue; color:white"|၆ | [[ဖိုင်:PM Thura Htun Tin.JPG|99x99px]] | '''[[ထွန်းတင်၊ သူရ|သူရ ဦးထွန်းတင်]]'''<br><small>(၁၉၂၀-၂၀၂၀)</small> | ၂၆ ဇူလိုင် ၁၉၈၈ | ၁၈ စက်တင်ဘာ ၁၉၈၈<ref name="1988 coup">[[၈၈၈၈ အရေးအခင်း (ရှစ်လေးလုံး)|၈၈၈၈ အရေးအခင်း]]ကာလတွင် အာဏာသိမ်းခံရပြီး ဖြုတ်ချခံရ</ref> | {{age in years and days|1988|7|26|1988|9|18}} | [[တပ်မတော်]] / <br> [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |} === ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် (၁၉၈၈-၂၀၁၁)=== {|class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! width=35% colspan=3|ဝန်ကြီးချုပ် ! width=40% colspan=3|သက်တမ်း ! width=25% rowspan=2|နိုင်ငံရေးပါတီ |- ! width=3%|<small>№ ! <small>ပုံ ! width=30%|<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-သေဆုံး) ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၇ | [[ဖိုင်:Sawmaung2.jpg|70x70px]] | '''[[စောမောင်၊ ဦး(ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]]'''<br><small>(၁၉၂၈-၁၉၉၇)</small> | ၂၁ စက်တင်ဘာ ၁၉၈၈ | ၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂{{Efn|ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရ}} | {{age in years and days|1988|9|20|1992|4|23}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၈ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|70px]] | '''[[သန်းရွှေ၊ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]]'''<br><small>(၁၉၃၃-)</small> | ၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ | ၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၀၃ | {{age in years and days|1992|4|23|2003|8|25}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၉ | [[File:KhinNyunt cropped.jpg|70px]] | '''[[ခင်ညွန့်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ခင်ညွန့်]]'''<br><small>(၁၉၃၉-)</small> | ၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၀၃ | ၁၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၄<ref>ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရပြီး နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ကျ</ref> | {{age in years and days|2003|8|25|2004|10|18}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၁၀ | [[File:SoeWin cropped.jpg|70px]] | '''[[စိုးဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးဝင်း]]'''<br><small>(၁၉၄၇-၂၀၀၇)</small> | ၁၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၄ | ၁၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၇<ref>တာဝန်ထမ်းဆောင်နေစဉ် ကွယ်လွန်</ref> | {{age in years and days|2004|10|19|2007|10|12}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:#C3B091;" height=60 | | rowspan="3"|[[File:TheinSeinASEAN.jpg|70px]] | rowspan="3"|'''[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]]'''<br><small>(၁၉၄၅-)</small> | rowspan="3"|၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၇ <br><small> (၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၀၇ မှစ၍ ခေတ္တပူးတွဲ) | rowspan="3"|၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | rowspan="3"|{{age in years and days|2007|3|5|2011|3|30}} | rowspan="3"|[[တပ်မတော်]] <br><small>(၂၀၁၀ အထိ)</small><br>[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] <br><small>(၂၀၁၀ မှစ၍)</small> |- ! ၁၁ |- ! style="background:#006B31; color:white;" height=60 | |- |} === ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် (၂၀၂၁-၂၀၂၆) === {{မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းဆိုင်ရာ}} {|class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! width=35% colspan=3|ဝန်ကြီးချုပ် ! width=40% colspan=3|သက်တမ်း ! width=25% rowspan=2|နိုင်ငံရေးပါတီ |- ! width=3%|<small>№ ! <small>ပုံ ! width=30%|<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-သေဆုံး) ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၁၂ | [[File:Min Aung Hlaing in June 2017 (cropped).jpg|100px]] | '''ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]'''<br><small>(၁၉၅၆ - )</small> | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/burmese/live/burma-57783160 |title=စစ်ကောင်စီက အိမ်စောင့်အစိုးရ ဖွဲ့}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm |title=Myanmar forms caretaker government: State Administration Council |accessdate=1 August 2021 |archivedate=19 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219074722/http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm }}</ref> | ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | {{age in years and days|2021|8|1|2025|7|31}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၁၃ |[[ဖိုင်:NyoSaw.jpg|frameless|130x130px]] | ဦး[[ညိုစော]] <br><small>( မွေးနေ့မသိရ)</small> | ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | {{age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} | [[တပ်မတော်]] |} == စစ်ပြိုင်အစိုးရများ == === အမျိုးသားညီညွှတ်ရေးအစိုးရ (၂၀၂၁-လက်ရှိ) === {| class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! colspan="3" width="35%" |ဝန်ကြီးချုပ် ! colspan="3" width="40%" |သက်တမ်း ! rowspan="2" width="25%" |နိုင်ငံရေးပါတီ |- ! width="3%" |<small>№ ! <small>ပုံ ! width="30%" |<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-သေဆုံး) ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် |- ! style="background:Red; color:white" |၁။ | [[ဖိုင်:The_Prime_Minister_Mahn_Win_Khaing_Than.jpg|100px]] | '''[[မန်းဝင်းခိုင်သန်း]]'''<br><small>(၁၉၅၂-)</small><br> | ၁၆ ဧပြီ ၂၀၂၁<ref>https://www.rfa.org/burmese/news/crph-formation-nug-04162021040854.html</ref><ref>https://www.theguardian.com/world/2021/mar/14/myanmar-acting-civilian-leader-pledges-revolution-against-junta</ref> |ယနေ့အထိ | {{age in years and days|2021|4|16}} | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] |} == အခြားကြည့်ရန်== *[[ဗြိတိသျှဘားမား၏ နန်းရင်းဝန်များ စာရင်း]] *[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] *[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] *[[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ သမ္မတများ]] == မှတ်စု == {{Notelist}} ==ကိုးကား== {{Reflist}} ==ပြင်ပလင့်ခ်များ == *[http://www.worldstatesmen.org/Myanmar.htm World Statesmen - Myanmar (Burma)] *[http://www.mizzima.com/news/inside-burma/5085-thein-sein-sworn-in-as-burmas-president.html Thein Sein sworn in as Burma’s president] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120509092134/http://mizzima.com/news/inside-burma/5085-thein-sein-sworn-in-as-burmas-president.html |date=9 May 2012 }} {{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ|*]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် ဝန်ကြီးချုပ်များ၏ စာရင်းများ]] pw7xofvkx1lc7pvomhk1cci838y6tya 1047792 1047791 2026-08-10T08:18:18Z နေနီဝန်း 89694 1047792 wikitext text/x-wiki {{multiple image|perrow=2|total_width=320|image1=Staatsgreep in Birma, premier U nu, Bestanddeelnr 913-5820 (cropped).jpg|alt1=Portrait of U Nu (1962)|image2=Ne Win in 1959, Jerusalem.jpg|alt2=Ne Win at Jerusalem (1959)|image3=IRRI Thein Sein IMG 9847-15 (11229039523) (cropped).jpg|alt3=Theun Sein pictured (2013)|image4=NyoSaw.jpg|footer={{bulleted list|ထိပ်ဘေးပုံ: [[ဦးနု]] သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။|ထိပ်ညာပုံ: [[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|နေဝင်း]] သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သက်တမ်းအရှည်ဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။.|အောက်ဘေးပုံ: [[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)| သိန်းစိန်]]သည် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးနှင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရာထူးကို ဆက်ခံဖူးသူ ဖြစ်သည်။|အောက်ညာပုံ: [[ညိုစော]] သည် နောက်ဆုံး နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်သည်။}}}}ဤဆောင်းပါးသည် ၁၉၄၈ မှစ၍ '''မြန်မာနိုင်ငံ၏ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း''' ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၂ မှ ၁၉၇၄ အတွင်း [[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဗိုလ်နေဝင်း]]သည် ဝန်ကြီးချုပ်နေရာကို "နိုင်ငံတော်တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ" ဟုပြောင်းလဲခဲ့သည်။ စစ်အစိုးရလက်ထက်များဖြစ်သည့် [[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့|နဝတ]]နှင့် [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နအဖ]]တို့တွင် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ပြန်လည်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ ရွေးကောက်ခံအစိုးရ ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး မရှိတော့ပေ။ [[ဦးထင်ကျော်အစိုးရ]]လက်ထက်တွင် [[နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်]]ရာထူးကို ဖန်တီးခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်တာဝန်နီးပါးကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အောက်၌ အိမ်စောင့်အစိုးရ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းအစိုးရအဖွဲ့တွင် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၊]] နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] စသည့် ရာထူးများကို ရယူခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာချက်သက်တမ်း ကုန်ဆုံးပြီးနောက် အစိုးရအဖွဲ့အသစ်ကို ဖွဲ့စည်းသောအခါ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ဦး[[ညိုစော]]အား လွှဲအပ်ခဲ့သည်။ == ရာထူးအခေါ်အဝေါ်များ == *'''၂၀၂၁ - ၂၀၂၅:''' နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ၊ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်<ref name="cgov2">{{Cite news|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ စီမံခန့်ခွဲရေး ကော်မတီကို အိမ်စောင့်အစိုးရအဖွဲ့ အဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်း|url=https://news-eleven.com/article/212823|publisher=Eleven Media|accessdate=2 August 2025|archivedate=1 June 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250601141032/https://news-eleven.com/article/212823}}</ref> * '''၂၀၂၁ - လက်ရှိ''': [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]အစိုးရ၊ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ==မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း (၁၉၄၈-လက်ရှိ)== {| class="toccolours" ! အရောင်သင်္ကေတ<br>{{nobold|(နိုင်ငံရေးပါတီများအတွက်)}} |- |{{colbegin|2}} {{legend|Purple|[[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]]}} {{legend|Blue|[[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]}} {{legend|#006B31|[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]}} {{legend|#C3B091|[[တပ်မတော်]]}} {{Legend|Red|[[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]}} {{colend}} |} ===ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ (၁၉၄၈-၁၉၇၄)=== {|class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! width=35% colspan=3|ဝန်ကြီးချုပ် ! width=40% colspan=3|သက်တမ်း ! width=25% rowspan=2|နိုင်ငံရေးပါတီ |- ! width=3%|<small>№ ! <small>ပုံ ! width=30%|<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-သေဆုံး) ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် |- ! style="background:Purple; color:white"|၁ | [[File:U Nu 1955 at Bandung Conference.PNG|100px]] | '''[[နု၊ ဦး|ဦးနု]]'''<br><small>(၁၉၀၇-၁၉၉၅)</small> | ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | ၁၂ ဇွန် ၁၉၅၆<ref name="resignation">[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၅၆|၁၉၅၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]အပြီးတွင် နုတ်ထွက်</ref> | {{age in years and days|1948|1|4|1956|6|12}} | [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]] |- ! style="background:Purple; color:white"|၂ | [[ဖိုင်:Ba Swe.jpg|97x97px]] | '''[[ဗဆွေ၊ ဦး၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|ဦးဗဆွေ]]'''<br><small>(၁၉၁၅-၁၉၈၇)</small> | ၁၂ ဇွန် ၁၉၅၆ | ၁ မတ် ၁၉၅၇ | {{age in years and days|1956|6|12|1957|3|1}} | [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]] |- ! style="background:Purple; color:white"|(၁) | [[File:U Nu 1955 at Bandung Conference.PNG|100px]] | '''[[နု၊ ဦး|ဦးနု]]'''<br><small>(၁၉၀၇-၁၉၉၅)</small> | ၁ မတ် ၁၉၅၇ | ၂၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၈<ref>[[တပ်မတော်|စစ်တပ်]]အား အာဏာလွှဲပြောင်းပေး</ref> | {{age in years and days|1957|3|1|1958|10|29}} | [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]] |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၃ | [[File:General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|70px]] | '''[[နေဝင်း၊ ဦး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နေဝင်း]]'''<br><small>(၁၉၁၁-၂၀၀၂)</small> | ၂၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၈ | ၄ ဧပြီ ၁၉၆၀<ref>[[ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၉၀|၁၉၆၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]အပြီးတွင် အရပ်သားအစိုးရအား အာဏာလွှဲပြောင်းပေး</ref> | {{age in years and days|1958|10|29|1960|4|4}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:Purple; color:white"|(၁) | [[File:U Nu 1955 at Bandung Conference.PNG|100px]] | '''[[နု၊ ဦး|ဦးနု]]'''<br><small>(၁၉၀၇-၁၉၉၅)</small> | ၄ ဧပြီ ၁၉၆၀ | ၂ မတ် ၁၉၆၂<ref>၁၉၆၂ တွင် အာဏာသိမ်းခံရပြီး ဖြုတ်ချခံရ</ref> | {{age in years and days|1960|4|4|1962|3|2}} | [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]]/[[ပြည်ထောင်စုပါတီ]] |- ! style="background:Blue; color:white"|(၃) | [[File:General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|70px]] | '''[[နေဝင်း၊ ဦး|ဦးနေဝင်း]]'''<br><small>(၁၉၁၁-၂၀၀၂)</small> | ၂ မတ် ၁၉၆၂ | ၂ မတ် ၁၉၇၄ | {{age in years and days|1962|3|2|1974|3|2}} | [[တပ်မတော်]] / <br> [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |- |} === ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် (၁၉၇၄-၁၉၈၈)=== {|class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! width=35% colspan=3|ဝန်ကြီးချုပ် ! width=40% colspan=3|သက်တမ်း ! width=25% rowspan=2|နိုင်ငံရေးပါတီ |- ! width=3%|<small>№ ! <small>ပုံ ! width=30%|<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-သေဆုံး) ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် |- ! style="background:Blue; color:white"|၄ | [[File:PM Sein Win.JPG|70px]] | '''[[စိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|ဦးစိန်ဝင်း]]'''<br><small>(၁၉၁၉-၁၉၉၃)</small> | ၄ မတ် ၁၉၇၄ | ၂၉ မတ် ၁၉၇၇<ref>နိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး|စီးပွားရေး ပြဿနာများ]]ကြောင့် ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရ</ref> | {{age in years and days|1974|3|4|1977|3|29}} | [[တပ်မတော်]] / <br> [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |- ! style="background:Blue; color:white"|၅ | [[File:Mgmgkha.jpg|70px]] | '''[[မောင်မောင်ခ၊ ဦး|ဦးမောင်မောင်ခ]]'''<br><small>(၁၉၂၀-၁၉၉၅)</small> | ၂၉ မတ် ၁၉၇၇ | ၂၆ ဇူလိုင် ၁၉၈၈<ref name="uprising">[[၈၈၈၈ အရေးအခင်း (ရှစ်လေးလုံး)|၈၈၈၈ အရေးအခင်း]]ကာလတွင် နုတ်ထွက်</ref> | {{age in years and days|1977|3|29|1988|7|26}} | [[တပ်မတော်]] / <br> [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |- ! style="background:Blue; color:white"|၆ | [[ဖိုင်:PM Thura Htun Tin.JPG|99x99px]] | '''[[ထွန်းတင်၊ သူရ|သူရ ဦးထွန်းတင်]]'''<br><small>(၁၉၂၀-၂၀၂၀)</small> | ၂၆ ဇူလိုင် ၁၉၈၈ | ၁၈ စက်တင်ဘာ ၁၉၈၈<ref name="1988 coup">[[၈၈၈၈ အရေးအခင်း (ရှစ်လေးလုံး)|၈၈၈၈ အရေးအခင်း]]ကာလတွင် အာဏာသိမ်းခံရပြီး ဖြုတ်ချခံရ</ref> | {{age in years and days|1988|7|26|1988|9|18}} | [[တပ်မတော်]] / <br> [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |} === ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် (၁၉၈၈-၂၀၁၁)=== {|class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! width=35% colspan=3|ဝန်ကြီးချုပ် ! width=40% colspan=3|သက်တမ်း ! width=25% rowspan=2|နိုင်ငံရေးပါတီ |- ! width=3%|<small>№ ! <small>ပုံ ! width=30%|<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-သေဆုံး) ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၇ | [[ဖိုင်:Sawmaung2.jpg|70x70px]] | '''[[စောမောင်၊ ဦး(ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]]'''<br><small>(၁၉၂၈-၁၉၉၇)</small> | ၂၁ စက်တင်ဘာ ၁၉၈၈ | ၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂{{Efn|ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရ}} | {{age in years and days|1988|9|20|1992|4|23}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၈ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|70px]] | '''[[သန်းရွှေ၊ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]]'''<br><small>(၁၉၃၃-)</small> | ၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ | ၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၀၃ | {{age in years and days|1992|4|23|2003|8|25}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၉ | [[File:KhinNyunt cropped.jpg|70px]] | '''[[ခင်ညွန့်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ခင်ညွန့်]]'''<br><small>(၁၉၃၉-)</small> | ၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၀၃ | ၁၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၄<ref>ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရပြီး နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ကျ</ref> | {{age in years and days|2003|8|25|2004|10|18}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၁၀ | [[File:SoeWin cropped.jpg|70px]] | '''[[စိုးဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးဝင်း]]'''<br><small>(၁၉၄၇-၂၀၀၇)</small> | ၁၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၄ | ၁၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၇<ref>တာဝန်ထမ်းဆောင်နေစဉ် ကွယ်လွန်</ref> | {{age in years and days|2004|10|19|2007|10|12}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:#C3B091;" height=60 | | rowspan="3"|[[File:TheinSeinASEAN.jpg|70px]] | rowspan="3"|'''[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]]'''<br><small>(၁၉၄၅-)</small> | rowspan="3"|၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၇ <br><small> (၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၀၇ မှစ၍ ခေတ္တပူးတွဲ) | rowspan="3"|၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | rowspan="3"|{{age in years and days|2007|3|5|2011|3|30}} | rowspan="3"|[[တပ်မတော်]] <br><small>(၂၀၁၀ အထိ)</small><br>[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] <br><small>(၂၀၁၀ မှစ၍)</small> |- ! ၁၁ |- ! style="background:#006B31; color:white;" height=60 | |- |} === ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် (၂၀၂၁-၂၀၂၆) === {{မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းဆိုင်ရာ}} {|class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! width=35% colspan=3|ဝန်ကြီးချုပ် ! width=40% colspan=3|သက်တမ်း ! width=25% rowspan=2|နိုင်ငံရေးပါတီ |- ! width=3%|<small>№ ! <small>ပုံ ! width=30%|<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-သေဆုံး) ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၁၂ | [[File:Min Aung Hlaing in June 2017 (cropped).jpg|100px]] | '''ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]'''<br><small>(၁၉၅၆ - )</small> | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/burmese/live/burma-57783160 |title=စစ်ကောင်စီက အိမ်စောင့်အစိုးရ ဖွဲ့}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm |title=Myanmar forms caretaker government: State Administration Council |accessdate=1 August 2021 |archivedate=19 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219074722/http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm }}</ref> | ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | {{age in years and days|2021|8|1|2025|7|31}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၁၃ |[[ဖိုင်:NyoSaw.jpg|frameless|130x130px]] | ဦး[[ညိုစော]] <br><small>( မွေးနေ့မသိရ)</small> | ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | {{age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} | [[တပ်မတော်]] |} == စစ်ပြိုင်အစိုးရများ == === အမျိုးသားညီညွှတ်ရေးအစိုးရ (၂၀၂၁-လက်ရှိ) === {| class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! colspan="3" width="35%" |ဝန်ကြီးချုပ် ! colspan="3" width="40%" |သက်တမ်း ! rowspan="2" width="25%" |နိုင်ငံရေးပါတီ |- ! width="3%" |<small>№ ! <small>ပုံ ! width="30%" |<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-သေဆုံး) ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် |- ! style="background:Red; color:white" |၁။ | [[ဖိုင်:The_Prime_Minister_Mahn_Win_Khaing_Than.jpg|100px]] | '''[[မန်းဝင်းခိုင်သန်း]]'''<br><small>(၁၉၅၂-)</small><br> | ၁၆ ဧပြီ ၂၀၂၁<ref>https://www.rfa.org/burmese/news/crph-formation-nug-04162021040854.html</ref><ref>https://www.theguardian.com/world/2021/mar/14/myanmar-acting-civilian-leader-pledges-revolution-against-junta</ref> |ယနေ့အထိ | {{age in years and days|2021|4|16}} | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] |} == အခြားကြည့်ရန်== *[[ဗြိတိသျှဘားမား၏ နန်းရင်းဝန်များ စာရင်း]] *[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] *[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] *[[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ သမ္မတများ]] == မှတ်စု == {{Notelist}} ==ကိုးကား== {{Reflist}} ==ပြင်ပလင့်ခ်များ == *[http://www.worldstatesmen.org/Myanmar.htm World Statesmen - Myanmar (Burma)] *[http://www.mizzima.com/news/inside-burma/5085-thein-sein-sworn-in-as-burmas-president.html Thein Sein sworn in as Burma’s president] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120509092134/http://mizzima.com/news/inside-burma/5085-thein-sein-sworn-in-as-burmas-president.html |date=9 May 2012 }} {{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ|*]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် ဝန်ကြီးချုပ်များ၏ စာရင်းများ]] dl473e5iova9rgs04jj8974ak4jtq09 1047797 1047792 2026-08-10T08:25:27Z နေနီဝန်း 89694 /* ရာထူးအခေါ်အဝေါ်များ */ 1047797 wikitext text/x-wiki {{multiple image|perrow=2|total_width=320|image1=Staatsgreep in Birma, premier U nu, Bestanddeelnr 913-5820 (cropped).jpg|alt1=Portrait of U Nu (1962)|image2=Ne Win in 1959, Jerusalem.jpg|alt2=Ne Win at Jerusalem (1959)|image3=IRRI Thein Sein IMG 9847-15 (11229039523) (cropped).jpg|alt3=Theun Sein pictured (2013)|image4=NyoSaw.jpg|footer={{bulleted list|ထိပ်ဘေးပုံ: [[ဦးနု]] သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။|ထိပ်ညာပုံ: [[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|နေဝင်း]] သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သက်တမ်းအရှည်ဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။.|အောက်ဘေးပုံ: [[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)| သိန်းစိန်]]သည် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးနှင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရာထူးကို ဆက်ခံဖူးသူ ဖြစ်သည်။|အောက်ညာပုံ: [[ညိုစော]] သည် နောက်ဆုံး နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်သည်။}}}}ဤဆောင်းပါးသည် ၁၉၄၈ မှစ၍ '''မြန်မာနိုင်ငံ၏ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း''' ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၂ မှ ၁၉၇၄ အတွင်း [[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဗိုလ်နေဝင်း]]သည် ဝန်ကြီးချုပ်နေရာကို "နိုင်ငံတော်တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ" ဟုပြောင်းလဲခဲ့သည်။ စစ်အစိုးရလက်ထက်များဖြစ်သည့် [[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့|နဝတ]]နှင့် [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နအဖ]]တို့တွင် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ပြန်လည်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ ရွေးကောက်ခံအစိုးရ ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး မရှိတော့ပေ။ [[ဦးထင်ကျော်အစိုးရ]]လက်ထက်တွင် [[နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်]]ရာထူးကို ဖန်တီးခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်တာဝန်နီးပါးကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အောက်၌ အိမ်စောင့်အစိုးရ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းအစိုးရအဖွဲ့တွင် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၊]] နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] စသည့် ရာထူးများကို ရယူခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာချက်သက်တမ်း ကုန်ဆုံးပြီးနောက် အစိုးရအဖွဲ့အသစ်ကို ဖွဲ့စည်းသောအခါ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ဦး[[ညိုစော]]အား လွှဲအပ်ခဲ့သည်။ == ရာထူးအခေါ်အဝေါ်များ == *'''၁၉၆၂ - ၁၉၇၄:'''နိုင်ငံတော်တော်လှန်ရေးအစိုးရအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ'''<ref>[နိုင်ငံတော် တော်လှန်ရေးကောင်စီ ကျေညာချက် အမှတ် ၂၈ https://my.wikisource.org/wiki/%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA_%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%AE_%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%8A%E1%80%AC%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA_%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA_%E1%81%82%E1%81%88]</ref> *'''၂၀၂၁ - ၂၀၂၅:''' နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ၊ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်<ref name="cgov2">{{Cite news|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ စီမံခန့်ခွဲရေး ကော်မတီကို အိမ်စောင့်အစိုးရအဖွဲ့ အဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်း|url=https://news-eleven.com/article/212823|publisher=Eleven Media|accessdate=2 August 2025|archivedate=1 June 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250601141032/https://news-eleven.com/article/212823}}</ref> * '''၂၀၂၁ - လက်ရှိ''': [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]အစိုးရ၊ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ==မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း (၁၉၄၈-လက်ရှိ)== {| class="toccolours" ! အရောင်သင်္ကေတ<br>{{nobold|(နိုင်ငံရေးပါတီများအတွက်)}} |- |{{colbegin|2}} {{legend|Purple|[[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]]}} {{legend|Blue|[[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]}} {{legend|#006B31|[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]}} {{legend|#C3B091|[[တပ်မတော်]]}} {{Legend|Red|[[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]}} {{colend}} |} ===ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ (၁၉၄၈-၁၉၇၄)=== {|class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! width=35% colspan=3|ဝန်ကြီးချုပ် ! width=40% colspan=3|သက်တမ်း ! width=25% rowspan=2|နိုင်ငံရေးပါတီ |- ! width=3%|<small>№ ! <small>ပုံ ! width=30%|<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-သေဆုံး) ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် |- ! style="background:Purple; color:white"|၁ | [[File:U Nu 1955 at Bandung Conference.PNG|100px]] | '''[[နု၊ ဦး|ဦးနု]]'''<br><small>(၁၉၀၇-၁၉၉၅)</small> | ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | ၁၂ ဇွန် ၁၉၅၆<ref name="resignation">[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၅၆|၁၉၅၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]အပြီးတွင် နုတ်ထွက်</ref> | {{age in years and days|1948|1|4|1956|6|12}} | [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]] |- ! style="background:Purple; color:white"|၂ | [[ဖိုင်:Ba Swe.jpg|97x97px]] | '''[[ဗဆွေ၊ ဦး၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|ဦးဗဆွေ]]'''<br><small>(၁၉၁၅-၁၉၈၇)</small> | ၁၂ ဇွန် ၁၉၅၆ | ၁ မတ် ၁၉၅၇ | {{age in years and days|1956|6|12|1957|3|1}} | [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]] |- ! style="background:Purple; color:white"|(၁) | [[File:U Nu 1955 at Bandung Conference.PNG|100px]] | '''[[နု၊ ဦး|ဦးနု]]'''<br><small>(၁၉၀၇-၁၉၉၅)</small> | ၁ မတ် ၁၉၅၇ | ၂၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၈<ref>[[တပ်မတော်|စစ်တပ်]]အား အာဏာလွှဲပြောင်းပေး</ref> | {{age in years and days|1957|3|1|1958|10|29}} | [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]] |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၃ | [[File:General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|70px]] | '''[[နေဝင်း၊ ဦး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နေဝင်း]]'''<br><small>(၁၉၁၁-၂၀၀၂)</small> | ၂၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၈ | ၄ ဧပြီ ၁၉၆၀<ref>[[ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၉၀|၁၉၆၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]အပြီးတွင် အရပ်သားအစိုးရအား အာဏာလွှဲပြောင်းပေး</ref> | {{age in years and days|1958|10|29|1960|4|4}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:Purple; color:white"|(၁) | [[File:U Nu 1955 at Bandung Conference.PNG|100px]] | '''[[နု၊ ဦး|ဦးနု]]'''<br><small>(၁၉၀၇-၁၉၉၅)</small> | ၄ ဧပြီ ၁၉၆၀ | ၂ မတ် ၁၉၆၂<ref>၁၉၆၂ တွင် အာဏာသိမ်းခံရပြီး ဖြုတ်ချခံရ</ref> | {{age in years and days|1960|4|4|1962|3|2}} | [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]]/[[ပြည်ထောင်စုပါတီ]] |- ! style="background:Blue; color:white"|(၃) | [[File:General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|70px]] | '''[[နေဝင်း၊ ဦး|ဦးနေဝင်း]]'''<br><small>(၁၉၁၁-၂၀၀၂)</small> | ၂ မတ် ၁၉၆၂ | ၂ မတ် ၁၉၇၄ | {{age in years and days|1962|3|2|1974|3|2}} | [[တပ်မတော်]] / <br> [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |- |} === ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် (၁၉၇၄-၁၉၈၈)=== {|class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! width=35% colspan=3|ဝန်ကြီးချုပ် ! width=40% colspan=3|သက်တမ်း ! width=25% rowspan=2|နိုင်ငံရေးပါတီ |- ! width=3%|<small>№ ! <small>ပုံ ! width=30%|<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-သေဆုံး) ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် |- ! style="background:Blue; color:white"|၄ | [[File:PM Sein Win.JPG|70px]] | '''[[စိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|ဦးစိန်ဝင်း]]'''<br><small>(၁၉၁၉-၁၉၉၃)</small> | ၄ မတ် ၁၉၇၄ | ၂၉ မတ် ၁၉၇၇<ref>နိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး|စီးပွားရေး ပြဿနာများ]]ကြောင့် ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရ</ref> | {{age in years and days|1974|3|4|1977|3|29}} | [[တပ်မတော်]] / <br> [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |- ! style="background:Blue; color:white"|၅ | [[File:Mgmgkha.jpg|70px]] | '''[[မောင်မောင်ခ၊ ဦး|ဦးမောင်မောင်ခ]]'''<br><small>(၁၉၂၀-၁၉၉၅)</small> | ၂၉ မတ် ၁၉၇၇ | ၂၆ ဇူလိုင် ၁၉၈၈<ref name="uprising">[[၈၈၈၈ အရေးအခင်း (ရှစ်လေးလုံး)|၈၈၈၈ အရေးအခင်း]]ကာလတွင် နုတ်ထွက်</ref> | {{age in years and days|1977|3|29|1988|7|26}} | [[တပ်မတော်]] / <br> [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |- ! style="background:Blue; color:white"|၆ | [[ဖိုင်:PM Thura Htun Tin.JPG|99x99px]] | '''[[ထွန်းတင်၊ သူရ|သူရ ဦးထွန်းတင်]]'''<br><small>(၁၉၂၀-၂၀၂၀)</small> | ၂၆ ဇူလိုင် ၁၉၈၈ | ၁၈ စက်တင်ဘာ ၁၉၈၈<ref name="1988 coup">[[၈၈၈၈ အရေးအခင်း (ရှစ်လေးလုံး)|၈၈၈၈ အရေးအခင်း]]ကာလတွင် အာဏာသိမ်းခံရပြီး ဖြုတ်ချခံရ</ref> | {{age in years and days|1988|7|26|1988|9|18}} | [[တပ်မတော်]] / <br> [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |} === ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် (၁၉၈၈-၂၀၁၁)=== {|class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! width=35% colspan=3|ဝန်ကြီးချုပ် ! width=40% colspan=3|သက်တမ်း ! width=25% rowspan=2|နိုင်ငံရေးပါတီ |- ! width=3%|<small>№ ! <small>ပုံ ! width=30%|<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-သေဆုံး) ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၇ | [[ဖိုင်:Sawmaung2.jpg|70x70px]] | '''[[စောမောင်၊ ဦး(ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]]'''<br><small>(၁၉၂၈-၁၉၉၇)</small> | ၂၁ စက်တင်ဘာ ၁၉၈၈ | ၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂{{Efn|ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရ}} | {{age in years and days|1988|9|20|1992|4|23}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၈ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|70px]] | '''[[သန်းရွှေ၊ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]]'''<br><small>(၁၉၃၃-)</small> | ၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ | ၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၀၃ | {{age in years and days|1992|4|23|2003|8|25}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၉ | [[File:KhinNyunt cropped.jpg|70px]] | '''[[ခင်ညွန့်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ခင်ညွန့်]]'''<br><small>(၁၉၃၉-)</small> | ၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၀၃ | ၁၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၄<ref>ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရပြီး နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ကျ</ref> | {{age in years and days|2003|8|25|2004|10|18}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၁၀ | [[File:SoeWin cropped.jpg|70px]] | '''[[စိုးဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးဝင်း]]'''<br><small>(၁၉၄၇-၂၀၀၇)</small> | ၁၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၄ | ၁၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၇<ref>တာဝန်ထမ်းဆောင်နေစဉ် ကွယ်လွန်</ref> | {{age in years and days|2004|10|19|2007|10|12}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:#C3B091;" height=60 | | rowspan="3"|[[File:TheinSeinASEAN.jpg|70px]] | rowspan="3"|'''[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]]'''<br><small>(၁၉၄၅-)</small> | rowspan="3"|၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၇ <br><small> (၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၀၇ မှစ၍ ခေတ္တပူးတွဲ) | rowspan="3"|၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | rowspan="3"|{{age in years and days|2007|3|5|2011|3|30}} | rowspan="3"|[[တပ်မတော်]] <br><small>(၂၀၁၀ အထိ)</small><br>[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] <br><small>(၂၀၁၀ မှစ၍)</small> |- ! ၁၁ |- ! style="background:#006B31; color:white;" height=60 | |- |} === ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် (၂၀၂၁-၂၀၂၆) === {{မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းဆိုင်ရာ}} {|class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! width=35% colspan=3|ဝန်ကြီးချုပ် ! width=40% colspan=3|သက်တမ်း ! width=25% rowspan=2|နိုင်ငံရေးပါတီ |- ! width=3%|<small>№ ! <small>ပုံ ! width=30%|<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-သေဆုံး) ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၁၂ | [[File:Min Aung Hlaing in June 2017 (cropped).jpg|100px]] | '''ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]'''<br><small>(၁၉၅၆ - )</small> | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/burmese/live/burma-57783160 |title=စစ်ကောင်စီက အိမ်စောင့်အစိုးရ ဖွဲ့}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm |title=Myanmar forms caretaker government: State Administration Council |accessdate=1 August 2021 |archivedate=19 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219074722/http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm }}</ref> | ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | {{age in years and days|2021|8|1|2025|7|31}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၁၃ |[[ဖိုင်:NyoSaw.jpg|frameless|130x130px]] | ဦး[[ညိုစော]] <br><small>( မွေးနေ့မသိရ)</small> | ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | {{age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} | [[တပ်မတော်]] |} == စစ်ပြိုင်အစိုးရများ == === အမျိုးသားညီညွှတ်ရေးအစိုးရ (၂၀၂၁-လက်ရှိ) === {| class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! colspan="3" width="35%" |ဝန်ကြီးချုပ် ! colspan="3" width="40%" |သက်တမ်း ! rowspan="2" width="25%" |နိုင်ငံရေးပါတီ |- ! width="3%" |<small>№ ! <small>ပုံ ! width="30%" |<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-သေဆုံး) ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် |- ! style="background:Red; color:white" |၁။ | [[ဖိုင်:The_Prime_Minister_Mahn_Win_Khaing_Than.jpg|100px]] | '''[[မန်းဝင်းခိုင်သန်း]]'''<br><small>(၁၉၅၂-)</small><br> | ၁၆ ဧပြီ ၂၀၂၁<ref>https://www.rfa.org/burmese/news/crph-formation-nug-04162021040854.html</ref><ref>https://www.theguardian.com/world/2021/mar/14/myanmar-acting-civilian-leader-pledges-revolution-against-junta</ref> |ယနေ့အထိ | {{age in years and days|2021|4|16}} | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] |} == အခြားကြည့်ရန်== *[[ဗြိတိသျှဘားမား၏ နန်းရင်းဝန်များ စာရင်း]] *[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] *[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] *[[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ သမ္မတများ]] == မှတ်စု == {{Notelist}} ==ကိုးကား== {{Reflist}} ==ပြင်ပလင့်ခ်များ == *[http://www.worldstatesmen.org/Myanmar.htm World Statesmen - Myanmar (Burma)] *[http://www.mizzima.com/news/inside-burma/5085-thein-sein-sworn-in-as-burmas-president.html Thein Sein sworn in as Burma’s president] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120509092134/http://mizzima.com/news/inside-burma/5085-thein-sein-sworn-in-as-burmas-president.html |date=9 May 2012 }} {{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ|*]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် ဝန်ကြီးချုပ်များ၏ စာရင်းများ]] 9s5x3gwr8hkzu3yc4pdpxbdgf7fkf29 1047798 1047797 2026-08-10T08:26:20Z နေနီဝန်း 89694 /* ရာထူးအခေါ်အဝေါ်များ */ 1047798 wikitext text/x-wiki {{multiple image|perrow=2|total_width=320|image1=Staatsgreep in Birma, premier U nu, Bestanddeelnr 913-5820 (cropped).jpg|alt1=Portrait of U Nu (1962)|image2=Ne Win in 1959, Jerusalem.jpg|alt2=Ne Win at Jerusalem (1959)|image3=IRRI Thein Sein IMG 9847-15 (11229039523) (cropped).jpg|alt3=Theun Sein pictured (2013)|image4=NyoSaw.jpg|footer={{bulleted list|ထိပ်ဘေးပုံ: [[ဦးနု]] သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။|ထိပ်ညာပုံ: [[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|နေဝင်း]] သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သက်တမ်းအရှည်ဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။.|အောက်ဘေးပုံ: [[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)| သိန်းစိန်]]သည် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးနှင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရာထူးကို ဆက်ခံဖူးသူ ဖြစ်သည်။|အောက်ညာပုံ: [[ညိုစော]] သည် နောက်ဆုံး နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်သည်။}}}}ဤဆောင်းပါးသည် ၁၉၄၈ မှစ၍ '''မြန်မာနိုင်ငံ၏ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း''' ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၂ မှ ၁၉၇၄ အတွင်း [[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဗိုလ်နေဝင်း]]သည် ဝန်ကြီးချုပ်နေရာကို "နိုင်ငံတော်တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ" ဟုပြောင်းလဲခဲ့သည်။ စစ်အစိုးရလက်ထက်များဖြစ်သည့် [[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့|နဝတ]]နှင့် [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နအဖ]]တို့တွင် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ပြန်လည်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ ရွေးကောက်ခံအစိုးရ ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး မရှိတော့ပေ။ [[ဦးထင်ကျော်အစိုးရ]]လက်ထက်တွင် [[နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်]]ရာထူးကို ဖန်တီးခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်တာဝန်နီးပါးကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အောက်၌ အိမ်စောင့်အစိုးရ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းအစိုးရအဖွဲ့တွင် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၊]] နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] စသည့် ရာထူးများကို ရယူခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာချက်သက်တမ်း ကုန်ဆုံးပြီးနောက် အစိုးရအဖွဲ့အသစ်ကို ဖွဲ့စည်းသောအခါ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ဦး[[ညိုစော]]အား လွှဲအပ်ခဲ့သည်။ == ရာထူးအခေါ်အဝေါ်များ == *'''၁၉၆၂ - ၁၉၇၄:'''နိုင်ငံတော်တော်လှန်ရေးအစိုးရအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ'''<ref>[နိုင်ငံတော် တော်လှန်ရေးကောင်စီ ကျေညာချက် အမှတ် ၂၈ https://my.wikisource.org/wiki/%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA_%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%AE_%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%8A%E1%80%AC%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA_%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA_%E1%81%82%E1%81%88]</ref> *'''၂၀၂၁ - ၂၀၂၅:''' နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ၊ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်<ref name="cgov2">{{Cite news|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ စီမံခန့်ခွဲရေး ကော်မတီကို အိမ်စောင့်အစိုးရအဖွဲ့ အဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်း|url=https://news-eleven.com/article/212823|publisher=Eleven Media|accessdate=2 August 2025|archivedate=1 June 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250601141032/https://news-eleven.com/article/212823}}</ref> * '''၁၉၄၈ - ၁၉၆၂ ၊ ၁၉၇၄ - ၂၀၁၁ ၊ ၂၀၂၁ - ၂၀၂၅''': နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ==မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း (၁၉၄၈-လက်ရှိ)== {| class="toccolours" ! အရောင်သင်္ကေတ<br>{{nobold|(နိုင်ငံရေးပါတီများအတွက်)}} |- |{{colbegin|2}} {{legend|Purple|[[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]]}} {{legend|Blue|[[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]}} {{legend|#006B31|[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]}} {{legend|#C3B091|[[တပ်မတော်]]}} {{Legend|Red|[[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]}} {{colend}} |} ===ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ (၁၉၄၈-၁၉၇၄)=== {|class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! width=35% colspan=3|ဝန်ကြီးချုပ် ! width=40% colspan=3|သက်တမ်း ! width=25% rowspan=2|နိုင်ငံရေးပါတီ |- ! width=3%|<small>№ ! <small>ပုံ ! width=30%|<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-သေဆုံး) ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် |- ! style="background:Purple; color:white"|၁ | [[File:U Nu 1955 at Bandung Conference.PNG|100px]] | '''[[နု၊ ဦး|ဦးနု]]'''<br><small>(၁၉၀၇-၁၉၉၅)</small> | ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | ၁၂ ဇွန် ၁၉၅၆<ref name="resignation">[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၅၆|၁၉၅၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]အပြီးတွင် နုတ်ထွက်</ref> | {{age in years and days|1948|1|4|1956|6|12}} | [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]] |- ! style="background:Purple; color:white"|၂ | [[ဖိုင်:Ba Swe.jpg|97x97px]] | '''[[ဗဆွေ၊ ဦး၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|ဦးဗဆွေ]]'''<br><small>(၁၉၁၅-၁၉၈၇)</small> | ၁၂ ဇွန် ၁၉၅၆ | ၁ မတ် ၁၉၅၇ | {{age in years and days|1956|6|12|1957|3|1}} | [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]] |- ! style="background:Purple; color:white"|(၁) | [[File:U Nu 1955 at Bandung Conference.PNG|100px]] | '''[[နု၊ ဦး|ဦးနု]]'''<br><small>(၁၉၀၇-၁၉၉၅)</small> | ၁ မတ် ၁၉၅၇ | ၂၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၈<ref>[[တပ်မတော်|စစ်တပ်]]အား အာဏာလွှဲပြောင်းပေး</ref> | {{age in years and days|1957|3|1|1958|10|29}} | [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]] |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၃ | [[File:General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|70px]] | '''[[နေဝင်း၊ ဦး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နေဝင်း]]'''<br><small>(၁၉၁၁-၂၀၀၂)</small> | ၂၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၈ | ၄ ဧပြီ ၁၉၆၀<ref>[[ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၉၀|၁၉၆၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]အပြီးတွင် အရပ်သားအစိုးရအား အာဏာလွှဲပြောင်းပေး</ref> | {{age in years and days|1958|10|29|1960|4|4}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:Purple; color:white"|(၁) | [[File:U Nu 1955 at Bandung Conference.PNG|100px]] | '''[[နု၊ ဦး|ဦးနု]]'''<br><small>(၁၉၀၇-၁၉၉၅)</small> | ၄ ဧပြီ ၁၉၆၀ | ၂ မတ် ၁၉၆၂<ref>၁၉၆၂ တွင် အာဏာသိမ်းခံရပြီး ဖြုတ်ချခံရ</ref> | {{age in years and days|1960|4|4|1962|3|2}} | [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]]/[[ပြည်ထောင်စုပါတီ]] |- ! style="background:Blue; color:white"|(၃) | [[File:General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|70px]] | '''[[နေဝင်း၊ ဦး|ဦးနေဝင်း]]'''<br><small>(၁၉၁၁-၂၀၀၂)</small> | ၂ မတ် ၁၉၆၂ | ၂ မတ် ၁၉၇၄ | {{age in years and days|1962|3|2|1974|3|2}} | [[တပ်မတော်]] / <br> [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |- |} === ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် (၁၉၇၄-၁၉၈၈)=== {|class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! width=35% colspan=3|ဝန်ကြီးချုပ် ! width=40% colspan=3|သက်တမ်း ! width=25% rowspan=2|နိုင်ငံရေးပါတီ |- ! width=3%|<small>№ ! <small>ပုံ ! width=30%|<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-သေဆုံး) ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် |- ! style="background:Blue; color:white"|၄ | [[File:PM Sein Win.JPG|70px]] | '''[[စိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|ဦးစိန်ဝင်း]]'''<br><small>(၁၉၁၉-၁၉၉၃)</small> | ၄ မတ် ၁၉၇၄ | ၂၉ မတ် ၁၉၇၇<ref>နိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး|စီးပွားရေး ပြဿနာများ]]ကြောင့် ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရ</ref> | {{age in years and days|1974|3|4|1977|3|29}} | [[တပ်မတော်]] / <br> [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |- ! style="background:Blue; color:white"|၅ | [[File:Mgmgkha.jpg|70px]] | '''[[မောင်မောင်ခ၊ ဦး|ဦးမောင်မောင်ခ]]'''<br><small>(၁၉၂၀-၁၉၉၅)</small> | ၂၉ မတ် ၁၉၇၇ | ၂၆ ဇူလိုင် ၁၉၈၈<ref name="uprising">[[၈၈၈၈ အရေးအခင်း (ရှစ်လေးလုံး)|၈၈၈၈ အရေးအခင်း]]ကာလတွင် နုတ်ထွက်</ref> | {{age in years and days|1977|3|29|1988|7|26}} | [[တပ်မတော်]] / <br> [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |- ! style="background:Blue; color:white"|၆ | [[ဖိုင်:PM Thura Htun Tin.JPG|99x99px]] | '''[[ထွန်းတင်၊ သူရ|သူရ ဦးထွန်းတင်]]'''<br><small>(၁၉၂၀-၂၀၂၀)</small> | ၂၆ ဇူလိုင် ၁၉၈၈ | ၁၈ စက်တင်ဘာ ၁၉၈၈<ref name="1988 coup">[[၈၈၈၈ အရေးအခင်း (ရှစ်လေးလုံး)|၈၈၈၈ အရေးအခင်း]]ကာလတွင် အာဏာသိမ်းခံရပြီး ဖြုတ်ချခံရ</ref> | {{age in years and days|1988|7|26|1988|9|18}} | [[တပ်မတော်]] / <br> [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |} === ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် (၁၉၈၈-၂၀၁၁)=== {|class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! width=35% colspan=3|ဝန်ကြီးချုပ် ! width=40% colspan=3|သက်တမ်း ! width=25% rowspan=2|နိုင်ငံရေးပါတီ |- ! width=3%|<small>№ ! <small>ပုံ ! width=30%|<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-သေဆုံး) ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၇ | [[ဖိုင်:Sawmaung2.jpg|70x70px]] | '''[[စောမောင်၊ ဦး(ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]]'''<br><small>(၁၉၂၈-၁၉၉၇)</small> | ၂၁ စက်တင်ဘာ ၁၉၈၈ | ၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂{{Efn|ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရ}} | {{age in years and days|1988|9|20|1992|4|23}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၈ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|70px]] | '''[[သန်းရွှေ၊ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]]'''<br><small>(၁၉၃၃-)</small> | ၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ | ၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၀၃ | {{age in years and days|1992|4|23|2003|8|25}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၉ | [[File:KhinNyunt cropped.jpg|70px]] | '''[[ခင်ညွန့်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ခင်ညွန့်]]'''<br><small>(၁၉၃၉-)</small> | ၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၀၃ | ၁၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၄<ref>ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရပြီး နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ကျ</ref> | {{age in years and days|2003|8|25|2004|10|18}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၁၀ | [[File:SoeWin cropped.jpg|70px]] | '''[[စိုးဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးဝင်း]]'''<br><small>(၁၉၄၇-၂၀၀၇)</small> | ၁၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၄ | ၁၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၇<ref>တာဝန်ထမ်းဆောင်နေစဉ် ကွယ်လွန်</ref> | {{age in years and days|2004|10|19|2007|10|12}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:#C3B091;" height=60 | | rowspan="3"|[[File:TheinSeinASEAN.jpg|70px]] | rowspan="3"|'''[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]]'''<br><small>(၁၉၄၅-)</small> | rowspan="3"|၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၇ <br><small> (၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၀၇ မှစ၍ ခေတ္တပူးတွဲ) | rowspan="3"|၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | rowspan="3"|{{age in years and days|2007|3|5|2011|3|30}} | rowspan="3"|[[တပ်မတော်]] <br><small>(၂၀၁၀ အထိ)</small><br>[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] <br><small>(၂၀၁၀ မှစ၍)</small> |- ! ၁၁ |- ! style="background:#006B31; color:white;" height=60 | |- |} === ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် (၂၀၂၁-၂၀၂၆) === {{မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းဆိုင်ရာ}} {|class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! width=35% colspan=3|ဝန်ကြီးချုပ် ! width=40% colspan=3|သက်တမ်း ! width=25% rowspan=2|နိုင်ငံရေးပါတီ |- ! width=3%|<small>№ ! <small>ပုံ ! width=30%|<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-သေဆုံး) ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၁၂ | [[File:Min Aung Hlaing in June 2017 (cropped).jpg|100px]] | '''ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]'''<br><small>(၁၉၅၆ - )</small> | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/burmese/live/burma-57783160 |title=စစ်ကောင်စီက အိမ်စောင့်အစိုးရ ဖွဲ့}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm |title=Myanmar forms caretaker government: State Administration Council |accessdate=1 August 2021 |archivedate=19 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219074722/http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm }}</ref> | ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | {{age in years and days|2021|8|1|2025|7|31}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၁၃ |[[ဖိုင်:NyoSaw.jpg|frameless|130x130px]] | ဦး[[ညိုစော]] <br><small>( မွေးနေ့မသိရ)</small> | ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | {{age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} | [[တပ်မတော်]] |} == စစ်ပြိုင်အစိုးရများ == === အမျိုးသားညီညွှတ်ရေးအစိုးရ (၂၀၂၁-လက်ရှိ) === {| class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! colspan="3" width="35%" |ဝန်ကြီးချုပ် ! colspan="3" width="40%" |သက်တမ်း ! rowspan="2" width="25%" |နိုင်ငံရေးပါတီ |- ! width="3%" |<small>№ ! <small>ပုံ ! width="30%" |<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-သေဆုံး) ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် |- ! style="background:Red; color:white" |၁။ | [[ဖိုင်:The_Prime_Minister_Mahn_Win_Khaing_Than.jpg|100px]] | '''[[မန်းဝင်းခိုင်သန်း]]'''<br><small>(၁၉၅၂-)</small><br> | ၁၆ ဧပြီ ၂၀၂၁<ref>https://www.rfa.org/burmese/news/crph-formation-nug-04162021040854.html</ref><ref>https://www.theguardian.com/world/2021/mar/14/myanmar-acting-civilian-leader-pledges-revolution-against-junta</ref> |ယနေ့အထိ | {{age in years and days|2021|4|16}} | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] |} == အခြားကြည့်ရန်== *[[ဗြိတိသျှဘားမား၏ နန်းရင်းဝန်များ စာရင်း]] *[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] *[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] *[[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ သမ္မတများ]] == မှတ်စု == {{Notelist}} ==ကိုးကား== {{Reflist}} ==ပြင်ပလင့်ခ်များ == *[http://www.worldstatesmen.org/Myanmar.htm World Statesmen - Myanmar (Burma)] *[http://www.mizzima.com/news/inside-burma/5085-thein-sein-sworn-in-as-burmas-president.html Thein Sein sworn in as Burma’s president] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120509092134/http://mizzima.com/news/inside-burma/5085-thein-sein-sworn-in-as-burmas-president.html |date=9 May 2012 }} {{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ|*]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် ဝန်ကြီးချုပ်များ၏ စာရင်းများ]] 3seuqy2lh3rtdmfwsmbqmkujpjqpowf 1047799 1047798 2026-08-10T08:26:58Z နေနီဝန်း 89694 /* ရာထူးအခေါ်အဝေါ်များ */ 1047799 wikitext text/x-wiki {{multiple image|perrow=2|total_width=320|image1=Staatsgreep in Birma, premier U nu, Bestanddeelnr 913-5820 (cropped).jpg|alt1=Portrait of U Nu (1962)|image2=Ne Win in 1959, Jerusalem.jpg|alt2=Ne Win at Jerusalem (1959)|image3=IRRI Thein Sein IMG 9847-15 (11229039523) (cropped).jpg|alt3=Theun Sein pictured (2013)|image4=NyoSaw.jpg|footer={{bulleted list|ထိပ်ဘေးပုံ: [[ဦးနု]] သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။|ထိပ်ညာပုံ: [[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|နေဝင်း]] သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သက်တမ်းအရှည်ဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။.|အောက်ဘေးပုံ: [[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)| သိန်းစိန်]]သည် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးနှင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရာထူးကို ဆက်ခံဖူးသူ ဖြစ်သည်။|အောက်ညာပုံ: [[ညိုစော]] သည် နောက်ဆုံး နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်သည်။}}}}ဤဆောင်းပါးသည် ၁၉၄၈ မှစ၍ '''မြန်မာနိုင်ငံ၏ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း''' ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၂ မှ ၁၉၇၄ အတွင်း [[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဗိုလ်နေဝင်း]]သည် ဝန်ကြီးချုပ်နေရာကို "နိုင်ငံတော်တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ" ဟုပြောင်းလဲခဲ့သည်။ စစ်အစိုးရလက်ထက်များဖြစ်သည့် [[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့|နဝတ]]နှင့် [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နအဖ]]တို့တွင် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ပြန်လည်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ ရွေးကောက်ခံအစိုးရ ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး မရှိတော့ပေ။ [[ဦးထင်ကျော်အစိုးရ]]လက်ထက်တွင် [[နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်]]ရာထူးကို ဖန်တီးခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်တာဝန်နီးပါးကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အောက်၌ အိမ်စောင့်အစိုးရ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းအစိုးရအဖွဲ့တွင် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၊]] နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] စသည့် ရာထူးများကို ရယူခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာချက်သက်တမ်း ကုန်ဆုံးပြီးနောက် အစိုးရအဖွဲ့အသစ်ကို ဖွဲ့စည်းသောအခါ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ဦး[[ညိုစော]]အား လွှဲအပ်ခဲ့သည်။ == ရာထူးအခေါ်အဝေါ်များ == *'''၁၉၆၂ - ၁၉၇၄:'''နိုင်ငံတော်တော်လှန်ရေးအစိုးရအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ'''<ref>[နိုင်ငံတော် တော်လှန်ရေးကောင်စီ ကျေညာချက် အမှတ် ၂၈ https://my.wikisource.org/wiki/%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA_%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%AE_%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%8A%E1%80%AC%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA_%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA_%E1%81%82%E1%81%88]</ref> *'''၂၀၂၁ - ၂၀၂၅:''' နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ၊ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်<ref name="cgov2">{{Cite news|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ စီမံခန့်ခွဲရေး ကော်မတီကို အိမ်စောင့်အစိုးရအဖွဲ့ အဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်း|url=https://news-eleven.com/article/212823|publisher=Eleven Media|accessdate=2 August 2025|archivedate=1 June 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250601141032/https://news-eleven.com/article/212823}}</ref> * '''၁၉၄၈ - ၁၉၆၂ ၊ ၁၉၇၄ - ၂၀၁၁ ၊ ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆''': နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ==မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း (၁၉၄၈-လက်ရှိ)== {| class="toccolours" ! အရောင်သင်္ကေတ<br>{{nobold|(နိုင်ငံရေးပါတီများအတွက်)}} |- |{{colbegin|2}} {{legend|Purple|[[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]]}} {{legend|Blue|[[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]}} {{legend|#006B31|[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]}} {{legend|#C3B091|[[တပ်မတော်]]}} {{Legend|Red|[[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]}} {{colend}} |} ===ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ (၁၉၄၈-၁၉၇၄)=== {|class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! width=35% colspan=3|ဝန်ကြီးချုပ် ! width=40% colspan=3|သက်တမ်း ! width=25% rowspan=2|နိုင်ငံရေးပါတီ |- ! width=3%|<small>№ ! <small>ပုံ ! width=30%|<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-သေဆုံး) ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် |- ! style="background:Purple; color:white"|၁ | [[File:U Nu 1955 at Bandung Conference.PNG|100px]] | '''[[နု၊ ဦး|ဦးနု]]'''<br><small>(၁၉၀၇-၁၉၉၅)</small> | ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | ၁၂ ဇွန် ၁၉၅၆<ref name="resignation">[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၅၆|၁၉၅၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]အပြီးတွင် နုတ်ထွက်</ref> | {{age in years and days|1948|1|4|1956|6|12}} | [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]] |- ! style="background:Purple; color:white"|၂ | [[ဖိုင်:Ba Swe.jpg|97x97px]] | '''[[ဗဆွေ၊ ဦး၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|ဦးဗဆွေ]]'''<br><small>(၁၉၁၅-၁၉၈၇)</small> | ၁၂ ဇွန် ၁၉၅၆ | ၁ မတ် ၁၉၅၇ | {{age in years and days|1956|6|12|1957|3|1}} | [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]] |- ! style="background:Purple; color:white"|(၁) | [[File:U Nu 1955 at Bandung Conference.PNG|100px]] | '''[[နု၊ ဦး|ဦးနု]]'''<br><small>(၁၉၀၇-၁၉၉၅)</small> | ၁ မတ် ၁၉၅၇ | ၂၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၈<ref>[[တပ်မတော်|စစ်တပ်]]အား အာဏာလွှဲပြောင်းပေး</ref> | {{age in years and days|1957|3|1|1958|10|29}} | [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]] |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၃ | [[File:General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|70px]] | '''[[နေဝင်း၊ ဦး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နေဝင်း]]'''<br><small>(၁၉၁၁-၂၀၀၂)</small> | ၂၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၈ | ၄ ဧပြီ ၁၉၆၀<ref>[[ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၉၀|၁၉၆၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]အပြီးတွင် အရပ်သားအစိုးရအား အာဏာလွှဲပြောင်းပေး</ref> | {{age in years and days|1958|10|29|1960|4|4}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:Purple; color:white"|(၁) | [[File:U Nu 1955 at Bandung Conference.PNG|100px]] | '''[[နု၊ ဦး|ဦးနု]]'''<br><small>(၁၉၀၇-၁၉၉၅)</small> | ၄ ဧပြီ ၁၉၆၀ | ၂ မတ် ၁၉၆၂<ref>၁၉၆၂ တွင် အာဏာသိမ်းခံရပြီး ဖြုတ်ချခံရ</ref> | {{age in years and days|1960|4|4|1962|3|2}} | [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]]/[[ပြည်ထောင်စုပါတီ]] |- ! style="background:Blue; color:white"|(၃) | [[File:General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|70px]] | '''[[နေဝင်း၊ ဦး|ဦးနေဝင်း]]'''<br><small>(၁၉၁၁-၂၀၀၂)</small> | ၂ မတ် ၁၉၆၂ | ၂ မတ် ၁၉၇၄ | {{age in years and days|1962|3|2|1974|3|2}} | [[တပ်မတော်]] / <br> [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |- |} === ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် (၁၉၇၄-၁၉၈၈)=== {|class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! width=35% colspan=3|ဝန်ကြီးချုပ် ! width=40% colspan=3|သက်တမ်း ! width=25% rowspan=2|နိုင်ငံရေးပါတီ |- ! width=3%|<small>№ ! <small>ပုံ ! width=30%|<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-သေဆုံး) ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် |- ! style="background:Blue; color:white"|၄ | [[File:PM Sein Win.JPG|70px]] | '''[[စိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|ဦးစိန်ဝင်း]]'''<br><small>(၁၉၁၉-၁၉၉၃)</small> | ၄ မတ် ၁၉၇၄ | ၂၉ မတ် ၁၉၇၇<ref>နိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး|စီးပွားရေး ပြဿနာများ]]ကြောင့် ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရ</ref> | {{age in years and days|1974|3|4|1977|3|29}} | [[တပ်မတော်]] / <br> [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |- ! style="background:Blue; color:white"|၅ | [[File:Mgmgkha.jpg|70px]] | '''[[မောင်မောင်ခ၊ ဦး|ဦးမောင်မောင်ခ]]'''<br><small>(၁၉၂၀-၁၉၉၅)</small> | ၂၉ မတ် ၁၉၇၇ | ၂၆ ဇူလိုင် ၁၉၈၈<ref name="uprising">[[၈၈၈၈ အရေးအခင်း (ရှစ်လေးလုံး)|၈၈၈၈ အရေးအခင်း]]ကာလတွင် နုတ်ထွက်</ref> | {{age in years and days|1977|3|29|1988|7|26}} | [[တပ်မတော်]] / <br> [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |- ! style="background:Blue; color:white"|၆ | [[ဖိုင်:PM Thura Htun Tin.JPG|99x99px]] | '''[[ထွန်းတင်၊ သူရ|သူရ ဦးထွန်းတင်]]'''<br><small>(၁၉၂၀-၂၀၂၀)</small> | ၂၆ ဇူလိုင် ၁၉၈၈ | ၁၈ စက်တင်ဘာ ၁၉၈၈<ref name="1988 coup">[[၈၈၈၈ အရေးအခင်း (ရှစ်လေးလုံး)|၈၈၈၈ အရေးအခင်း]]ကာလတွင် အာဏာသိမ်းခံရပြီး ဖြုတ်ချခံရ</ref> | {{age in years and days|1988|7|26|1988|9|18}} | [[တပ်မတော်]] / <br> [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |} === ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် (၁၉၈၈-၂၀၁၁)=== {|class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! width=35% colspan=3|ဝန်ကြီးချုပ် ! width=40% colspan=3|သက်တမ်း ! width=25% rowspan=2|နိုင်ငံရေးပါတီ |- ! width=3%|<small>№ ! <small>ပုံ ! width=30%|<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-သေဆုံး) ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၇ | [[ဖိုင်:Sawmaung2.jpg|70x70px]] | '''[[စောမောင်၊ ဦး(ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]]'''<br><small>(၁၉၂၈-၁၉၉၇)</small> | ၂၁ စက်တင်ဘာ ၁၉၈၈ | ၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂{{Efn|ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရ}} | {{age in years and days|1988|9|20|1992|4|23}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၈ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|70px]] | '''[[သန်းရွှေ၊ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]]'''<br><small>(၁၉၃၃-)</small> | ၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ | ၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၀၃ | {{age in years and days|1992|4|23|2003|8|25}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၉ | [[File:KhinNyunt cropped.jpg|70px]] | '''[[ခင်ညွန့်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ခင်ညွန့်]]'''<br><small>(၁၉၃၉-)</small> | ၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၀၃ | ၁၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၄<ref>ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရပြီး နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ကျ</ref> | {{age in years and days|2003|8|25|2004|10|18}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၁၀ | [[File:SoeWin cropped.jpg|70px]] | '''[[စိုးဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးဝင်း]]'''<br><small>(၁၉၄၇-၂၀၀၇)</small> | ၁၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၄ | ၁၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၇<ref>တာဝန်ထမ်းဆောင်နေစဉ် ကွယ်လွန်</ref> | {{age in years and days|2004|10|19|2007|10|12}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:#C3B091;" height=60 | | rowspan="3"|[[File:TheinSeinASEAN.jpg|70px]] | rowspan="3"|'''[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]]'''<br><small>(၁၉၄၅-)</small> | rowspan="3"|၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၇ <br><small> (၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၀၇ မှစ၍ ခေတ္တပူးတွဲ) | rowspan="3"|၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | rowspan="3"|{{age in years and days|2007|3|5|2011|3|30}} | rowspan="3"|[[တပ်မတော်]] <br><small>(၂၀၁၀ အထိ)</small><br>[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] <br><small>(၂၀၁၀ မှစ၍)</small> |- ! ၁၁ |- ! style="background:#006B31; color:white;" height=60 | |- |} === ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် (၂၀၂၁-၂၀၂၆) === {{မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းဆိုင်ရာ}} {|class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! width=35% colspan=3|ဝန်ကြီးချုပ် ! width=40% colspan=3|သက်တမ်း ! width=25% rowspan=2|နိုင်ငံရေးပါတီ |- ! width=3%|<small>№ ! <small>ပုံ ! width=30%|<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-သေဆုံး) ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၁၂ | [[File:Min Aung Hlaing in June 2017 (cropped).jpg|100px]] | '''ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]'''<br><small>(၁၉၅၆ - )</small> | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/burmese/live/burma-57783160 |title=စစ်ကောင်စီက အိမ်စောင့်အစိုးရ ဖွဲ့}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm |title=Myanmar forms caretaker government: State Administration Council |accessdate=1 August 2021 |archivedate=19 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219074722/http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm }}</ref> | ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | {{age in years and days|2021|8|1|2025|7|31}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:#C3B091; color:black"|၁၃ |[[ဖိုင်:NyoSaw.jpg|frameless|130x130px]] | ဦး[[ညိုစော]] <br><small>( မွေးနေ့မသိရ)</small> | ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | {{age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} | [[တပ်မတော်]] |} == စစ်ပြိုင်အစိုးရများ == === အမျိုးသားညီညွှတ်ရေးအစိုးရ (၂၀၂၁-လက်ရှိ) === {| class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! colspan="3" width="35%" |ဝန်ကြီးချုပ် ! colspan="3" width="40%" |သက်တမ်း ! rowspan="2" width="25%" |နိုင်ငံရေးပါတီ |- ! width="3%" |<small>№ ! <small>ပုံ ! width="30%" |<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-သေဆုံး) ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် |- ! style="background:Red; color:white" |၁။ | [[ဖိုင်:The_Prime_Minister_Mahn_Win_Khaing_Than.jpg|100px]] | '''[[မန်းဝင်းခိုင်သန်း]]'''<br><small>(၁၉၅၂-)</small><br> | ၁၆ ဧပြီ ၂၀၂၁<ref>https://www.rfa.org/burmese/news/crph-formation-nug-04162021040854.html</ref><ref>https://www.theguardian.com/world/2021/mar/14/myanmar-acting-civilian-leader-pledges-revolution-against-junta</ref> |ယနေ့အထိ | {{age in years and days|2021|4|16}} | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] |} == အခြားကြည့်ရန်== *[[ဗြိတိသျှဘားမား၏ နန်းရင်းဝန်များ စာရင်း]] *[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] *[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] *[[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ သမ္မတများ]] == မှတ်စု == {{Notelist}} ==ကိုးကား== {{Reflist}} ==ပြင်ပလင့်ခ်များ == *[http://www.worldstatesmen.org/Myanmar.htm World Statesmen - Myanmar (Burma)] *[http://www.mizzima.com/news/inside-burma/5085-thein-sein-sworn-in-as-burmas-president.html Thein Sein sworn in as Burma’s president] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120509092134/http://mizzima.com/news/inside-burma/5085-thein-sein-sworn-in-as-burmas-president.html |date=9 May 2012 }} {{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ|*]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် ဝန်ကြီးချုပ်များ၏ စာရင်းများ]] pi9mqsbcm1syhtsgs1sldmolsssz0dm 0 13366 1047800 701901 2026-08-10T08:27:42Z Cepyita 93402 /* */ 1047800 wikitext text/x-wiki [[Image:Canova-Cupd and Psyche 300degree view.jpg|thumb|ကျူးပစ်နှင့် ဆိုက်ကီး၏ ရုပ်တု ၊ အန်တိုနီယို ကနိုဗာ ၊ ဟာမီတေ့ ပြတိုက်၊ စိန့်ပီတာစဘတ်]] [[ဗီးနပ်စ် (ဒဏ္ဍာရီ)|ဝဲ့နု'စ်]]ခေါ် အချစ်နတ်သမီး၏ ရင်နှစ်သားချစ်ဖြစ်၍၊ မိခင်၏အနားတွင် လေးမြားတို့ဖြင့် အမြဲခစားကာ ကစားလျက် ရှိသူကား [[ကျူးပစ်]] (ကုပီဒေါ)နတ်သားပင် ဖြစ်၏။ နတ်လောကတွင် ကျူးပစ်ဖူးစာရေး နတ်ကလေးအား နတ်ပြောင်နတ်ရှုတ်နတ်ပျော် ကလေးအဖြစ် အပြစ်ကို ဗွေမယူဘဲ ချစ်ခင်ကြလေသည်။ ထိုနတ်ရှုပ်ကလေး၏ မြားချင် ထိမှန်သူ မှန်သမျှ အသက်ပင်မသေသော်လည်း ချစ်စိတ်ကြောင့် ဒုက္ခအရောက်ကြီး ရောက်ကြရ၍ အချစ်ကြောင့် အပျော်ကြီးလည်း ပျော်ကြရ၏။ နတ်လူမဟူ သက်ရှိသူမှန်သမျှအား အနည်းနှင့်အများ ချစ်ဒုက္ခပေးတတ်သော ထိုနတ်ကလေးကိုယ်တိုင်ပင်လည်း ချစ်ဒုက္ခ ခံစားရခြင်းမှ မကင်းချေ။ ကျူးပစ် နတ်သားကလေးနှင့် ဆိုက်ကီး မင်းသမီးကလေးတို့၏ အဖြစ်အပျက်ကား များစွာ စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းလေသည်။ ရှေးအခါတုန်းက ရှင်ဘုရင်တစ်ပါး၌ သမီးတော် သုံးပါးရှိရာတွင် အကြီးနှစ်ပါးမှာ အထိုက်အလျောက် အိမ်ထောင်ဖက် ပြည့်ကြသော်လည်း အချောဆုံးဖြစ်၍ အထွေးဆုံးသမီးဖြစ်သူ ဆိုက်ကီး မင်းသမီးကလေးမှာမူ နတ်တမျှ အလှလွန်သဖြင့်၊ လူမင်းသားတို့သည် သူ၏မေတ္တာပန်းကို ဆင်မြန်းရန် မဝံ့ကြချေ။ ထို့ကြောင့် ဖူးစာရှင်ကင်းရုံမျှမက အလှလွန်သည့်အတွက်ကြောင့်ပင် အချစ်နတ်သမီး ဗီးနပ်၏ ငြိုငြင်မှု ချစ်မုန်းမာန်ဒဏ် ကိုပင် ခံနေရရှာသည်။ ဗီးနပ်သည် ဆိုက်ကီးကို စိတ်ဒုက္ခရောက်စေလိုသဖြင့် သားမောင်ကျူးပစ်အား ဆိုက်ကီးမင်းသမီးကလေးကို စိတ်သဘောအယုတ်ဆုံးနှင့် ရုပ်အဆိုးဆုံးသူ တစ်ဦးနှင့် ဖူးစာမျှပေးရန် အမိန့်ပေးလိုက်သည်။ မယ်တော်မိန့်ခွန်းကို မသွေဖည်ဝံ့သော ကျူးပစ်သည် အမိန့်တော်အတိုင်း ဆောင်ရွက်ရန် ဆိုက်ကီးထံ ရောက်ခဲ့၏။ သို့သော် ဆိုက်ကီးမင်းသမီးကလေးကို မြင်လျှင်မြင်ခြင်း စုံမက်ချစ်ခင်လှသောကြောင့် အမိန့်တော်ကို မေ့ကာသူကိုယ်တိုင် ချစ်စိတ်ဝင်မိသဖြင့် လူသူမနီးသော လုံခြုံသည့် တောသာခေါင်တစ်ခုသို့ ခေါ်ဆောင်သွားလေသည်။ ထိုအခါမှစ၍ ကျူးပစ်နတ်သားကလေးသည် ညဉ့်အချိန်မှသာလျှင် လာရောက်၍ ဆိုက်ကီးနှင့်အတူ နေပြီးလျှင် မိမိအား မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်း ဘယ်သောအခါမျှ မမေးရန် တားမြစ်ထားလေသည်။ ယင်းသို့ နေ့စဉ်နေ့တိုင်း ကျူးပစ်လာနေသည်ကို မနာလိုသောဆိုက်ကီး၏ အမဖြစ်သူများက ကျူးပစ်သည် လူမဟုတ်ဘဲ တိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည်ဟု ပြောကာ ညီမငယ်အား စုံစမ်းရန် တိုက်တွန်း၏။ ဤကဲ့သို့ အတန်တန်တိုက်တွန်းချက်ကို နားယောင်ရှာမိသော ဆိုက်ကီးသည် ကျူးပစ်နတ်သားကလေး အိပ်နေစဉ် မီးထွန်း၍ ထကြည့်လေသည်။ ကျူးပစ်ကလေး၏ သားနားသော ရုပ်ရည်ကို မြင်ရသော မင်းသမီးကလေးမှာ များစွာနှစ်ထောင်းအားရလှသဖြင့် မေ့မောနေစဉ်မီးခွက်မှ ဆီပူစက်သည် ကျူးပစ်နတ်သားကလေးအပေါ်သို့ ကျသွားလေသည်။ နတ်သားကလေးလည်း ဆိုက်ကီးအား အပြစ်တင်ကာ ရုတ်တရက် ပျောက်ကွယ်သွားလေသည်။ အမှုလွန်ပြီးမှ နောင်တရသော ဆိုက်ကီး မင်းသမီးကလေးသည် ကျူးပစ်နတ်သားကလေး ပျောက်ကွယ်သွားသောကြောင့် ခြေရာ ထပ်မျှတရစပ် ရှာသော်လည်း အမောသာလျှင် အဖတ်တင်လေသည်။ ယင်းသို့ စိတ်နှလုံး မချမ်းမြေ့ဘဲ လိုက်ရှာယင်းပင် ဗီးနပ်၏ နန်းတော်သို့ ရောက်သွား၏။ ဗီးနပ်လည်း ယခင်က မလိုမုန်းထား စိတ်အရင်းခံရှိသဖြင့် ဆိုက်ကီးကလေးအား သာမန်လူသားတို့ မစွမ်းဆောင်နိုင်သော ကြီးလေးသည့် အလုပ်တာဝန်ကို တစ်ခုပြီး တစ်ခုထမ်းဆောင်စေသည်။ ယင်းသို့အားဖြင့် မယ်တော်ဗီးနပ်က ကျူးပစ်နှင့် ဆိုက်ကီးတို့၏ ချစ်ခြင်းကို ခွဲသော်လည်း ဖူးစာဖက်မှန်ရကား နောက်ဆုံး၌ ကျူးပစ်နတ်သားကလေးနှင့် ဆိုက်ကီးမင်းသမီးကလေးတို့မှာ နတ်ဘုရင် ဂျူပီတာ၏ ကူညီစီမံချက်အရ ပြန်လည်တွေ့ဆုံ၍ လက်ထပ်လိုက်ကြ၏။ ရောမလူမျိုးတို့သည် "အချစ်သည် မျက်စိမရှိ" ဟူသော စကားနှင့် အညီမျက်စိကို အဝတ်ဖြင့် စည်းထား၍ လေးနှင့်မြားကို ကိုင်ထားသော ကျူးပစ်၏ ပုံများကိုထုတ်လုပ်ကြလေသည်။ သက်ရှိနတ်လူသတ္တဝါမှန်သမျှတို့သည် ကျူးပစ်နတ်သားကလေး၏ မြားချက်ဖြင့် မည်သူမျှ မလွတ်ကင်းကြပေ။ ဂရိလူမျိုးတို့ကမူ ကျူးပစ်နတ်သားကလေးအား အီးရော့ အချစ်နတ်သားကလေးဟူ၍ ကိုးကွယ်ကြလေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အပိုင်းက၊ အတွဲ၁။</ref> == ကိုးကား == <references/> [[Category:ဂရိ ဒဏ္ဍာရီ]] ixcvkc5oxq591asc6qqeuah2r9fey4k 1047819 1047800 2026-08-10T11:02:38Z Cepyita 93402 /* */ 1047819 wikitext text/x-wiki [[Image:Canova-Cupd and Psyche 300degree view.jpg|thumb|ကျူးပစ်နှင့် ဆိုက်ကီး၏ ရုပ်တု ၊ အန်တိုနီယို ကနိုဗာ ၊ ဟာမီတေ့ ပြတိုက်၊ စိန့်ပီတာစဘတ်]] [[ဗီးနပ်စ် (ဒဏ္ဍာရီ)|ဝဲ့နု'စ်]]ခေါ် အချစ်နတ်သမီး၏ ရင်နှစ်သားချစ်ဖြစ်၍၊ မိခင်၏အနားတွင် လေးမြားတို့ဖြင့် အမြဲခစားကာ ကစားလျက် ရှိသူကား [[ကျူးပစ်]] (ကုပီဒေါ Cupido)နတ်သားပင် ဖြစ်၏။ နတ်လောကတွင် ကျူးပစ်ဖူးစာရေး နတ်ကလေးအား နတ်ပြောင်နတ်ရှုတ်နတ်ပျော် ကလေးအဖြစ် အပြစ်ကို ဗွေမယူဘဲ ချစ်ခင်ကြလေသည်။ ထိုနတ်ရှုပ်ကလေး၏ မြားချင် ထိမှန်သူ မှန်သမျှ အသက်ပင်မသေသော်လည်း ချစ်စိတ်ကြောင့် ဒုက္ခအရောက်ကြီး ရောက်ကြရ၍ အချစ်ကြောင့် အပျော်ကြီးလည်း ပျော်ကြရ၏။ နတ်လူမဟူ သက်ရှိသူမှန်သမျှအား အနည်းနှင့်အများ ချစ်ဒုက္ခပေးတတ်သော ထိုနတ်ကလေးကိုယ်တိုင်ပင်လည်း ချစ်ဒုက္ခ ခံစားရခြင်းမှ မကင်းချေ။ ကျူးပစ် နတ်သားကလေးနှင့် [[ပ္စူခါ|ဆိုက်ကီး]] (ပ္ဆီခဲ, Psychē) မင်းသမီးကလေးတို့၏ အဖြစ်အပျက်ကား များစွာ စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းလေသည်။ ရှေးအခါတုန်းက ရှင်ဘုရင်တစ်ပါး၌ သမီးတော် သုံးပါးရှိရာတွင် အကြီးနှစ်ပါးမှာ အထိုက်အလျောက် အိမ်ထောင်ဖက် ပြည့်ကြသော်လည်း အချောဆုံးဖြစ်၍ အထွေးဆုံးသမီးဖြစ်သူ [[ပ္စူခါ|ဆိုက်ကီး]] မင်းသမီးကလေးမှာမူ နတ်တမျှ အလှလွန်သဖြင့်၊ လူမင်းသားတို့သည် သူ၏မေတ္တာပန်းကို ဆင်မြန်းရန် မဝံ့ကြချေ။ ထို့ကြောင့် ဖူးစာရှင်ကင်းရုံမျှမက အလှလွန်သည့်အတွက်ကြောင့်ပင် အချစ်နတ်သမီး ဗီးနပ်၏ ငြိုငြင်မှု ချစ်မုန်းမာန်ဒဏ် ကိုပင် ခံနေရရှာသည်။ ဗီးနပ်သည် ဆိုက်ကီးကို စိတ်ဒုက္ခရောက်စေလိုသဖြင့် သားမောင်ကျူးပစ်အား ဆိုက်ကီးမင်းသမီးကလေးကို စိတ်သဘောအယုတ်ဆုံးနှင့် ရုပ်အဆိုးဆုံးသူ တစ်ဦးနှင့် ဖူးစာမျှပေးရန် အမိန့်ပေးလိုက်သည်။ မယ်တော်မိန့်ခွန်းကို မသွေဖည်ဝံ့သော ကျူးပစ်သည် အမိန့်တော်အတိုင်း ဆောင်ရွက်ရန် ဆိုက်ကီးထံ ရောက်ခဲ့၏။ သို့သော် ဆိုက်ကီးမင်းသမီးကလေးကို မြင်လျှင်မြင်ခြင်း စုံမက်ချစ်ခင်လှသောကြောင့် အမိန့်တော်ကို မေ့ကာသူကိုယ်တိုင် ချစ်စိတ်ဝင်မိသဖြင့် လူသူမနီးသော လုံခြုံသည့် တောသာခေါင်တစ်ခုသို့ ခေါ်ဆောင်သွားလေသည်။ ထိုအခါမှစ၍ ကျူးပစ်နတ်သားကလေးသည် ညဉ့်အချိန်မှသာလျှင် လာရောက်၍ ဆိုက်ကီးနှင့်အတူ နေပြီးလျှင် မိမိအား မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်း ဘယ်သောအခါမျှ မမေးရန် တားမြစ်ထားလေသည်။ ယင်းသို့ နေ့စဉ်နေ့တိုင်း ကျူးပစ်လာနေသည်ကို မနာလိုသောဆိုက်ကီး၏ အမဖြစ်သူများက ကျူးပစ်သည် လူမဟုတ်ဘဲ တိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည်ဟု ပြောကာ ညီမငယ်အား စုံစမ်းရန် တိုက်တွန်း၏။ ဤကဲ့သို့ အတန်တန်တိုက်တွန်းချက်ကို နားယောင်ရှာမိသော ဆိုက်ကီးသည် ကျူးပစ်နတ်သားကလေး အိပ်နေစဉ် မီးထွန်း၍ ထကြည့်လေသည်။ ကျူးပစ်ကလေး၏ သားနားသော ရုပ်ရည်ကို မြင်ရသော မင်းသမီးကလေးမှာ များစွာနှစ်ထောင်းအားရလှသဖြင့် မေ့မောနေစဉ်မီးခွက်မှ ဆီပူစက်သည် ကျူးပစ်နတ်သားကလေးအပေါ်သို့ ကျသွားလေသည်။ နတ်သားကလေးလည်း ဆိုက်ကီးအား အပြစ်တင်ကာ ရုတ်တရက် ပျောက်ကွယ်သွားလေသည်။ အမှုလွန်ပြီးမှ နောင်တရသော ဆိုက်ကီး မင်းသမီးကလေးသည် ကျူးပစ်နတ်သားကလေး ပျောက်ကွယ်သွားသောကြောင့် ခြေရာ ထပ်မျှတရစပ် ရှာသော်လည်း အမောသာလျှင် အဖတ်တင်လေသည်။ ယင်းသို့ စိတ်နှလုံး မချမ်းမြေ့ဘဲ လိုက်ရှာယင်းပင် ဗီးနပ်၏ နန်းတော်သို့ ရောက်သွား၏။ ဗီးနပ်လည်း ယခင်က မလိုမုန်းထား စိတ်အရင်းခံရှိသဖြင့် ဆိုက်ကီးကလေးအား သာမန်လူသားတို့ မစွမ်းဆောင်နိုင်သော ကြီးလေးသည့် အလုပ်တာဝန်ကို တစ်ခုပြီး တစ်ခုထမ်းဆောင်စေသည်။ ယင်းသို့အားဖြင့် မယ်တော်ဗီးနပ်က ကျူးပစ်နှင့် ဆိုက်ကီးတို့၏ ချစ်ခြင်းကို ခွဲသော်လည်း ဖူးစာဖက်မှန်ရကား နောက်ဆုံး၌ ကျူးပစ်နတ်သားကလေးနှင့် ဆိုက်ကီးမင်းသမီးကလေးတို့မှာ နတ်ဘုရင် ဂျူပီတာ၏ ကူညီစီမံချက်အရ ပြန်လည်တွေ့ဆုံ၍ လက်ထပ်လိုက်ကြ၏။ ရောမလူမျိုးတို့သည် "အချစ်သည် မျက်စိမရှိ" ဟူသော စကားနှင့် အညီမျက်စိကို အဝတ်ဖြင့် စည်းထား၍ လေးနှင့်မြားကို ကိုင်ထားသော ကျူးပစ်၏ ပုံများကိုထုတ်လုပ်ကြလေသည်။ သက်ရှိနတ်လူသတ္တဝါမှန်သမျှတို့သည် ကျူးပစ်နတ်သားကလေး၏ မြားချက်ဖြင့် မည်သူမျှ မလွတ်ကင်းကြပေ။ ဂရိလူမျိုးတို့ကမူ ကျူးပစ်နတ်သားကလေးအား အီးရော့ အချစ်နတ်သားကလေးဟူ၍ ကိုးကွယ်ကြလေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အပိုင်းက၊ အတွဲ၁။</ref> == ကိုးကား == <references/> [[Category:ဂရိ ဒဏ္ဍာရီ]] kpb9w70y95zxfzld9l748s6lu1rutzd 0 15180 1047764 770216 2026-08-10T01:11:22Z PrimeMinisteR-PMX 146738 1047764 wikitext text/x-wiki ## လင်္ကာရည်ကျော် (သို့မဟုတ်) ကိုမေကိုလိုးတဲ့ လင်္ကာရည်ကျော် နှင့် ပတ်သက်သော ချီးကျတဲ့ ကိုယ်တွေ့မှတ်တမ်းများ ဒီစာမျက်နှာသည် ဆေးကျောင်းဝင်ခွင့် အင်တာဗျူးနှင့် House Surgeon (အလုပ်သင်ဆရာဝန်) ဘဝတွင် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော နာမည်ကြီး ကလေးအထူးကု ဆရာဝန်/စာရေးဆရာ ၏ ခွဲခြားဆက်ဆံမှုများ၊ နှုတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အနိုင်ကျင့်မှုများ (Verbal Abuse) နှင့် ပတ်သက်သည့် ကိုယ်တွေ့ဖြစ်ရပ်မှန် မှတ်တမ်းဖြစ်ပါသည်။ --- ### ၁။ ဆေးကျောင်းဝင်ခွင့် အင်တာဗျူး (Grand Viva) ဖြစ်ရပ် * **အချိန်ကာလ:** ကြိုးကြာဆိုလို့ ၁၀ တန်းအောင် စစ်ဆေးဖြေတော့ (🤮🤮) အကုန်ပြီးပြီ Grand Viva အချိန်မှာ သူပါ ပါတယ် * **အဓိက အဖြစ်အပျက်:** ဘာလို့ဆရာဝန်ဖြစ်ချင်တာလဲမေးတော့ ဝါသနာပါလို့ပါ ဘာညာပေါ့။ ဘာလို့စစ်ဆရာဝန်ဖြစ်ချင်တာလဲဆိုတော့ ရိုးရိုးဆေးမမှီမှာစိုးလို့ cover ရအောင် လာလျှောက်တာလို့ပြောလိုက်မိတာ ထိုင်နေတဲ့သူတွေအကုန်ဒေါခွီး တစ်ခါ (ငယ်ငယ်တည်းက အိုင်က ခင်မို့မို့အေး) * **စာရေးဆရာနှင့် ထိပ်တိုက်တိုးခြင်း:** ဘာတွေဝါသနာပါလဲမေးတော့ စာဖတ်တာနဲ့စာအုပ်တွေစုရတာလို့ဖြေတော့ သူက ကြိုးကြာတောင်ပံခတ်သံဖတ်ဖူးလားတဲ့။ ဟင့်အင်း မဖတ်ဖူးဘူးလို့ ဘယ်သူရေးတာလဲရောသိလားတဲ့ လင်္ကာရည်ကျော် (တကယ်က မိန်းမလား ယောကျာ်းလားတောင်မသိဘူး) ပါလို့ဖြေလိုက်တော့ ဒီထဲမှာ လင်္ကာရည်ကျော် ပါတယ်လို့ထင်လားတဲ့။ မသိဘူးလေလို့ သူကမင်းသားမှမဟုတ်တာ ဘယ်သိမလဲလို့.. တကယ်က မေးတဲ့သူက လင်္ကာရည်ကျော် ကိုယ်တိုင်ဘဲ🤣🤣🤣 * **ရလဒ်:** နောက်တစ်ခါဒေါထပ်ခွီး ကိုယ်လဲစာမေးပွဲကျ (တော်သေးဒယ် မပါသွားတာကျေးဇူးတင်ရမယ်) --- ### ၂။ အလုပ်သင်ဆရာဝန် (House Surgeon) ဘဝ အတွေ့အကြုံများ လူတွေပြောနေကြတဲ့ ကလေးဆရာဝန်ကြီး တစ်ယောက်နဲ့ ကျမ House surgeon ဆင်းခဲ့ရတဲ့ ဘဝမှာလည်း ပြောစရာတွေ ရှိခဲ့တာပေါ့ရှင်.. အများကြီးမှ အများကြီးပဲ... 😅 ဇာတ်လမ်းရှုပ်မှာစိုးလို့ တောက်လျှောက်လည်း ဘာမှဝင်မရေးခဲ့ပေမယ့် ခုတော့ ရေးဦးမယ်.. 😅 (အဲတုန်းက Child ကို Supple ထိလို့ ၆လနောက်ကျပြီးမှ House ဆင်းရတဲ့အချိန်ပေါ့လေ.. Part 2 တွေ ၁နှစ်ခွဲဖြစ်သွားလို့ House surgeon မရှိဘဲ Gap ဖြစ်နေရတဲ့ Batch.. သူ့ရဲ့ Ward ဆိုတော့လည်း Volunteer လာဆင်းတဲ့ House surgeon တွေလည်း အလုံအလောက်ရှိခဲ့တာပေါ့...) **က။ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း နှင့် နှိမ်ချခြင်း** * ပထမဆုံး Duty စဆင်းရတဲ့နေ့မှာတင် Conference room မှာ "Volunteer house surgeon တွေက ရှေ့ဆုံးမှာ လာထိုင်" "Supple House surgeon တွေ နောက်မှာ သွားထိုင်ကြ" ဆိုတာကနေ စခဲ့တာပေါ့.. * အဲတုန်းကတော့ ခွဲခြားဆက်ဆံမယ်မှန်းမသိခဲ့ဘူးလေ ဒါပေမယ့် အဲ့ကနေ စ လိုက်တာဟာ ၃လလုံးလုံး ခေါင်းတောင် မဖော်နိုင်ပါဘူး.. 😆 Report ဖတ်ဖို့ အခန်းထဲဝင်ရတော့မယ့်အချိန်ဆိုရင် လောကကြီးမှာ စိတ်အညစ်ဆုံးလူသားများပေါ့.. * Report ဖတ်ရင်း စာမေးရင် အကုန်လုံးကိုမေးနေရင်း - > "နင်တို့က Supple House Surgeon တွေ ဘာမှသိမှာမဟုတ်ဘူး.. ဖြေစရာမလိုဘူး.. ခေါင်းထဲ 💩 တွေပဲ ရှိတာ" * (အမှန်က ကိုယ်တွေ Supple house တွေက အဲ့ပန်းရောင်စာအုပ်ကို ၆လလုံး ထုံးလိုကြေ ရေလိုနှောက် ကျက်ခဲ့ရတာပါ ဘယ်နားဘာရှိမှန်း အကုန်သိ 😆) ဒါပေမယ့် ဖြေစရာမလိုတော့လည်း ကောင်းတာပေါ့လေ.. $စကားမပြောရတော့ဘူးပေါ့.. **ခ။ ဆေးရုံ နှစ်ပတ်လည် သီချင်းဆိုသည့် ဖြစ်ရပ်** * ပထမဆုံးနေ့ conference room မှာ နာမည်ခေါ်ပါတယ် "ထစမ်းပါဦး"ပေါ့.. "ဟိုတစ်လောက ဆေးရုံ anniversary မှာ သီချင်းလာဆိုတာ နင်လား"တဲ့... (ကျမကို Max က တစ်ဆင့်ဖိတ်လို့ သွားဆိုပါတယ် အခြားသောနာမည်ကြီး အဆိုတော်တွေ ဆရာဝန်အဆိုတော်တွေလည်း ပါပါတယ်) * အဲဒီမှာ "နင့်နာမည်ကို ရှေ့ကနေ ဒေါက်တာ တပ်ခေါ်သွားတာ မလား"တဲ့။ "ဟုတ်ပါတယ် ဒါပေမယ့် အဲဒါ သမီးမသိလိုက်ဘူး MC က သူ့ဟာသူ ဒေါက်တာတပ်ခေါ်လိုက်မိတာပါ" လို့ (MC က သူ့ဟာသူ ကိုယ်က ဆေးကျောင်းတက်နေတယ်ဆိုပြီး ဒေါက်တာတပ်လိုက်တာ ဖြစ်ပါမယ် ကိုယ်လည်းမသိလိုက်ပါဘူး ကိုယ်ခေါ်ခိုင်းတာလည်း မဟုတ်ပါဘူး၊ အဝေးကြီး ထိုင်နေတာ စင်ပေါ်က အဲလို ခေါ်လိုက်ပြီးချိန်မှ သွားတားလို့လည်း မရတော့ဘူးလေ 🥲 ဆရာဝန်လောကမှာက ဘွဲ့မရသေးရင် ဒေါက်တာပေးမတပ်ပါဘူး ဒါကို အပြင်လူက သိချင်သိမယ် သိချင်မှလည်း သိမှာပေါ့) * အဲမှာ ကိုယ့်ကို အပီအပြင် ကြိတ်တော့တာပဲ 😅😆 လူတွေ အကုန်လုံးကြားထဲမှာ.. > "နင်က အောင်မယ်လို့ရော နင့်ကိုယ်နင်ထင်နေတာလား" တို့ "ငါ့ Ward မှာ နင့်ကို completion မပေးရင် နင် ဘာတတ်နိုင်မယ်ထင်သလဲ နင် ဒေါက်တာဖြစ်ဦးမလား"တို့ "နင်စောင့်ကြည့်နေလိုက်"တို့ * အစုံပါပဲ ဒါမှတ်မိသလောက်ပေါ့ 😅 စစချင်းကို "ဘာလဲဟ"ဖြစ်သွားတာ.. ပြန်မစွာခဲ့လို့ ခုချိန်နောင်တတောင်ရ 😆 ခုလိုချိန် ခုလိုပုံစံနဲ့သာဆို သူပြောသလို ငါ completion ရမှာမဟုတ် 🤣 (Celebrity မင်းသမီးတွေဆို သူနဲ့သိပ်တည့်တာဆိုတာမျိုးက ကိုယ်တော့မပါခဲ့ဘူး ကိုယ်လည်းမပါချင်ဘူး ရော်ကွံ 🤣) **ဂ။ MTV ရိုက်ကူးရေးနှင့် ဆံပင်အရောင်** * နောက်တော့ ကြိတ်ခံလာရင်း တစ်ရက် မမိစန္ဒီ MTV ရိုက်ထားတဲ့ရက် ဆံပင်အနီနဲ့ဆိုတော့ လူနာမိဘတွေရှေ့မှာ ဆဲတာပေါ့ ဘယ်ပြောကောင်းမလဲ 😅😆 ဘေးက ကိုယ့်သူငယ်ချင်းဆံပင်ကိုပါ ရောကြိတ်တာ.. * အဲ့ခေါင်းတွေကို လှန်လိုက်ရင် အောက်အထဲမှာ အခွံပဲရှိတယ်တို့ 💩 ပဲရှိတယ်တို့ စုံနေတာပါပဲ.. --- ### ၃။ ဆက်ဆံရေး နှစ်ခွရှိမှု (Double Standards) | အခြေအနေ / လူပုဂ္ဂိုလ် | ဆက်ဆံပုံနှင့် တုံ့ပြန်မှု (မူရင်းရေးသားချက်များအတိုင်း) | | --- | --- | | **သာမန်လူနာများ နှင့် House များ** | ကလေးမိဘတွေကိုရော မဆဲဘူးထင်လို့လား ကုတင်ပေါ် ခြေထောက်ကြီးကောက်တင်ပြီး မိုးမွှန်နေတာပဲ 😅 ကိုယ်တွေဆို စာအုပ်လွှင့်ပစ်ရတာနဲ့ စုံပလုံနေအောင် ခံခဲ့ရတာ Teach you a lesson ရဲ့ ERPB နဲ့ တွေ့ရမှာ သူ 🤣 | | **VIP / Private Room လူနာများ** | အဲ.. VIP Private room ထဲက patient ဆိုရင်တော့ သူက နောက်တစ်ယောက်လို ပြောင်းသွားတာပဲ..😅 | | **အစိုးရဝန်ကြီးများ (အထက်လူကြီး)** | အဲ့ဒီ သူ့ရဲ့ အခန်းထဲမှာတင် အစိုးရဝန်ထမ်းတွေရဲ့ ဩဇာတွေ အာဏာတွေ ဖားယားမှုတွေ ပြည့်နှက်နေတာ.. အဲ့ဆရာကြီးက ဝန်ကြီး ဖုန်းလာရင် ဖားရတာ အမောပေါ့ ကိုယ်တွေရှေ့မှာတင် ဖုန်းချပြီးရင် ဝန်ကြီးကြောင့်သာ နင်တို့ဒီလို အဆင်ပြေတာ ဘလာဘလာ.. | *(မှတ်ချက် - ဘေးက အစ်မတွေကလည်း ကော်ဖီဖျော်ပေး ရေနွေးငှဲ့ပေး.. လုပ်ပေးစရာမရှိရင် ဘေးက Printer ကို ဖုန်သုတ်ပေးနေကြတာပေါ့ရှင် အခုတော့ သူတို့ ဘာလုပ်နေမှန်းမသိလို့ မှန်ကန်တဲ့လမ်းမှာလျှောက်နေလို့ စော်ကားမိရင် ဆောရီး)* --- ### ၄။ နောက်ဆက်တွဲ ဝိရောဓိဖြစ်ရပ် (The Irony) * **၂၀၁၉ ခုနှစ်ဝန်းကျင်:** အသက်ကြီးလာလို့ Play therapist ဖြစ် Special educator ဖြစ်တော့ (၂၀၁၉ ခုနှစ် ပတ်ချာလည်ဖြစ်မယ် မမှတ်မိ) Australia က လာလုပ်တဲ့ Play နဲ့ပတ်သက်တဲ့ Seminar တစ်ခု အဲ့ဆေးရုံမှာ သွားတက်တော့ တွေ့ဖြစ်ခဲ့သေးတယ်.. * **ဝိရောဓိဖြစ်ရပ် (Irony):** သူက စင်ပေါ်တက်ပြီး Bully လုပ်မခံရဖို့ ကျောင်းသားတွေအတွက် Plan A Plan B ဘာညာသရကာတွေ တက်ဟောပြောနေတာမြင်ပြီး လက်ပိုက်ပြီး ပြုံးကြည့်ခဲ့မိသေးတယ်.. သူများတွေ လက်ခုပ်တီးတော့ လိုက်တောင်မတီးဖြစ်ခဲ့ဘူး.. House surgeon ဘဝမှာကတည်းက အစဆုံးမြင်ခဲ့ရတဲ့သူဆိုတော့ ဘယ်သူဘယ်လို ချီးကျူး နှာခေါင်းရှုံ့မိတာ ခုထိပဲ.. မကောင်းပြောကြတာမြင်လည်း ပြုံးမိတာပဲ.. 😅 ရုပ်ကြီးမြင်တိုင်း စိတ်ထဲ အကုသိုလ်လည်း ယူမိတာပေါ့..😆 * **နိဂုံး:** တူတူကြိတ်ခံခဲ့ရတဲ့ House တူတူဆင်းတဲ့ ကိုယ့်သူငယ်ချင်းရဲ့ ကျေးဇူးတွေကြောင့်သာ နှစ်ယောက်လုံး ကောင်းကောင်းဖြတ်သန်းနိုင်ခဲ့တာ.. ခုတော့ လမ်းသွားလမ်းလာ Fb သုံးရင်းတောင် သူ့မျက်နှာကြီး မမြင်ချင်တော့လောက်အောင် ချဉ်...😅🤣 lwuamu05oundqpqa7cg555bkfcvvna4 1047765 1047764 2026-08-10T01:16:34Z PrimeMinisteR-PMX 146738 Biography of လင်္ကာရည်ကျော် 1047765 wikitext text/x-wiki = လင်္ကာရည်ကျော် (သို့မဟုတ်) ကိုမေကိုလိုးတဲ့ လင်္ကာရည်ကျော် နှင့် ပတ်သက်သော ချီးကျတဲ့ ကိုယ်တွေ့မှတ်တမ်းများ = ဒီစာမျက်နှာသည် ဆေးကျောင်းဝင်ခွင့် အင်တာဗျူးနှင့် House Surgeon (အလုပ်သင်ဆရာဝန်) ဘဝတွင် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော နာမည်ကြီး ကလေးအထူးကု ဆရာဝန်/စာရေးဆရာ ၏ ခွဲခြားဆက်ဆံမှုများ၊ နှုတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အနိုင်ကျင့်မှုများ (Verbal Abuse) နှင့် ပတ်သက်သည့် ကိုယ်တွေ့ဖြစ်ရပ်မှန် မှတ်တမ်းဖြစ်ပါသည်။ ---- == ၁။ ဆေးကျောင်းဝင်ခွင့် အင်တာဗျူး (Grand Viva) ဖြစ်ရပ် == '''အချိန်ကာလ:''' ကြိုးကြာဆိုလို့ ၁၀ တန်းအောင် စစ်ဆေးဖြေတော့ (🤮🤮) အကုန်ပြီးပြီ Grand Viva အချိန်မှာ သူပါ ပါတယ် '''အဓိက အဖြစ်အပျက်:''' ဘာလို့ဆရာဝန်ဖြစ်ချင်တာလဲမေးတော့ ဝါသနာပါလို့ပါ ဘာညာပေါ့။ ဘာလို့စစ်ဆရာဝန်ဖြစ်ချင်တာလဲဆိုတော့ ရိုးရိုးဆေးမမှီမှာစိုးလို့ cover ရအောင် လာလျှောက်တာလို့ပြောလိုက်မိတာ ထိုင်နေတဲ့သူတွေအကုန်ဒေါခွီး တစ်ခါ (ငယ်ငယ်တည်းက အိုင်က ခင်မို့မို့အေး) '''စာရေးဆရာနှင့် ထိပ်တိုက်တိုးခြင်း:''' ဘာတွေဝါသနာပါလဲမေးတော့ စာဖတ်တာနဲ့စာအုပ်တွေစုရတာလို့ဖြေတော့ သူက ကြိုးကြာတောင်ပံခတ်သံဖတ်ဖူးလားတဲ့။ ဟင့်အင်း မဖတ်ဖူးဘူးလို့ ဘယ်သူရေးတာလဲရောသိလားတဲ့ လင်္ကာရည်ကျော် (တကယ်က မိန်းမလား ယောကျာ်းလားတောင်မသိဘူး) ပါလို့ဖြေလိုက်တော့ ဒီထဲမှာ လင်္ကာရည်ကျော် ပါတယ်လို့ထင်လားတဲ့။ မသိဘူးလေလို့ သူကမင်းသားမှမဟုတ်တာ ဘယ်သိမလဲလို့.. တကယ်က မေးတဲ့သူက လင်္ကာရည်ကျော် ကိုယ်တိုင်ဘဲ🤣🤣🤣 '''ရလဒ်:''' နောက်တစ်ခါဒေါထပ်ခွီး ကိုယ်လဲစာမေးပွဲကျ (တော်သေးဒယ် မပါသွားတာကျေးဇူးတင်ရမယ်) ---- == ၂။ အလုပ်သင်ဆရာဝန် (House Surgeon) ဘဝ အတွေ့အကြုံများ == လူတွေပြောနေကြတဲ့ ကလေးဆရာဝန်ကြီး တစ်ယောက်နဲ့ ကျမ House surgeon ဆင်းခဲ့ရတဲ့ ဘဝမှာလည်း ပြောစရာတွေ ရှိခဲ့တာပေါ့ရှင်.. အများကြီးမှ အများကြီးပဲ... 😅 ဇာတ်လမ်းရှုပ်မှာစိုးလို့ တောက်လျှောက်လည်း ဘာမှဝင်မရေးခဲ့ပေမယ့် ခုတော့ ရေးဦးမယ်.. 😅 (အဲတုန်းက Child ကို Supple ထိလို့ ၆လနောက်ကျပြီးမှ House ဆင်းရတဲ့အချိန်ပေါ့လေ.. Part 2 တွေ ၁နှစ်ခွဲဖြစ်သွားလို့ House surgeon မရှိဘဲ Gap ဖြစ်နေရတဲ့ Batch.. သူ့ရဲ့ Ward ဆိုတော့လည်း Volunteer လာဆင်းတဲ့ House surgeon တွေလည်း အလုံအလောက်ရှိခဲ့တာပေါ့...) === က။ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း နှင့် နှိမ်ချခြင်း === ပထမဆုံး Duty စဆင်းရတဲ့နေ့မှာတင် Conference room မှာ "Volunteer house surgeon တွေက ရှေ့ဆုံးမှာ လာထိုင်" "Supple House surgeon တွေ နောက်မှာ သွားထိုင်ကြ" ဆိုတာကနေ စခဲ့တာပေါ့.. အဲတုန်းကတော့ ခွဲခြားဆက်ဆံမယ်မှန်းမသိခဲ့ဘူးလေ ဒါပေမယ့် အဲ့ကနေ စ လိုက်တာဟာ ၃လလုံးလုံး ခေါင်းတောင် မဖော်နိုင်ပါဘူး.. 😆 Report ဖတ်ဖို့ အခန်းထဲဝင်ရတော့မယ့်အချိန်ဆိုရင် လောကကြီးမှာ စိတ်အညစ်ဆုံးလူသားများပေါ့.. Report ဖတ်ရင်း စာမေးရင် အကုန်လုံးကိုမေးနေရင်း -<blockquote>"နင်တို့က Supple House Surgeon တွေ ဘာမှသိမှာမဟုတ်ဘူး.. ဖြေစရာမလိုဘူး.. ခေါင်းထဲ 💩 တွေပဲ ရှိတာ"</blockquote>(အမှန်က ကိုယ်တွေ Supple house တွေက အဲ့ပန်းရောင်စာအုပ်ကို ၆လလုံး ထုံးလိုကြေ ရေလိုနှောက် ကျက်ခဲ့ရတာပါ ဘယ်နားဘာရှိမှန်း အကုန်သိ 😆) ဒါပေမယ့် ဖြေစရာမလိုတော့လည်း ကောင်းတာပေါ့လေ.. $စကားမပြောရတော့ဘူးပေါ့.. === ခ။ ဆေးရုံ နှစ်ပတ်လည် သီချင်းဆိုသည့် ဖြစ်ရပ် === ပထမဆုံးနေ့ conference room မှာ နာမည်ခေါ်ပါတယ် "ထစမ်းပါဦး"ပေါ့.. "ဟိုတစ်လောက ဆေးရုံ anniversary မှာ သီချင်းလာဆိုတာ နင်လား"တဲ့... (ကျမကို Max က တစ်ဆင့်ဖိတ်လို့ သွားဆိုပါတယ် အခြားသောနာမည်ကြီး အဆိုတော်တွေ ဆရာဝန်အဆိုတော်တွေလည်း ပါပါတယ်) အဲဒီမှာ "နင့်နာမည်ကို ရှေ့ကနေ ဒေါက်တာ တပ်ခေါ်သွားတာ မလား"တဲ့။ "ဟုတ်ပါတယ် ဒါပေမယ့် အဲဒါ သမီးမသိလိုက်ဘူး MC က သူ့ဟာသူ ဒေါက်တာတပ်ခေါ်လိုက်မိတာပါ" လို့ (MC က သူ့ဟာသူ ကိုယ်က ဆေးကျောင်းတက်နေတယ်ဆိုပြီး ဒေါက်တာတပ်လိုက်တာ ဖြစ်ပါမယ် ကိုယ်လည်းမသိလိုက်ပါဘူး ကိုယ်ခေါ်ခိုင်းတာလည်း မဟုတ်ပါဘူး၊ အဝေးကြီး ထိုင်နေတာ စင်ပေါ်က အဲလို ခေါ်လိုက်ပြီးချိန်မှ သွားတားလို့လည်း မရတော့ဘူးလေ 🥲 ဆရာဝန်လောကမှာက ဘွဲ့မရသေးရင် ဒေါက်တာပေးမတပ်ပါဘူး ဒါကို အပြင်လူက သိချင်သိမယ် သိချင်မှလည်း သိမှာပေါ့) အဲမှာ ကိုယ့်ကို အပီအပြင် ကြိတ်တော့တာပဲ 😅😆 လူတွေ အကုန်လုံးကြားထဲမှာ..<blockquote>"နင်က အောင်မယ်လို့ရော နင့်ကိုယ်နင်ထင်နေတာလား" တို့ "ငါ့ Ward မှာ နင့်ကို completion မပေးရင် နင် ဘာတတ်နိုင်မယ်ထင်သလဲ နင် ဒေါက်တာဖြစ်ဦးမလား"တို့ "နင်စောင့်ကြည့်နေလိုက်"တို့</blockquote>အစုံပါပဲ ဒါမှတ်မိသလောက်ပေါ့ 😅 စစချင်းကို "ဘာလဲဟ"ဖြစ်သွားတာ.. ပြန်မစွာခဲ့လို့ ခုချိန်နောင်တတောင်ရ 😆 ခုလိုချိန် ခုလိုပုံစံနဲ့သာဆို သူပြောသလို ငါ completion ရမှာမဟုတ် 🤣 (Celebrity မင်းသမီးတွေဆို သူနဲ့သိပ်တည့်တာဆိုတာမျိုးက ကိုယ်တော့မပါခဲ့ဘူး ကိုယ်လည်းမပါချင်ဘူး ရော်ကွံ 🤣) === ဂ။ MTV ရိုက်ကူးရေးနှင့် ဆံပင်အရောင် === နောက်တော့ ကြိတ်ခံလာရင်း တစ်ရက် မမိစန္ဒီ MTV ရိုက်ထားတဲ့ရက် ဆံပင်အနီနဲ့ဆိုတော့ လူနာမိဘတွေရှေ့မှာ ဆဲတာပေါ့ ဘယ်ပြောကောင်းမလဲ 😅😆 ဘေးက ကိုယ့်သူငယ်ချင်းဆံပင်ကိုပါ ရောကြိတ်တာ.. အဲ့ခေါင်းတွေကို လှန်လိုက်ရင် အောက်အထဲမှာ အခွံပဲရှိတယ်တို့ 💩 ပဲရှိတယ်တို့ စုံနေတာပါပဲ.. ---- == ၃။ ဆက်ဆံရေး နှစ်ခွရှိမှု (Double Standards) == {| class="wikitable" !အခြေအနေ / လူပုဂ္ဂိုလ် !ဆက်ဆံပုံနှင့် တုံ့ပြန်မှု (မူရင်းရေးသားချက်များအတိုင်း) |- |'''သာမန်လူနာများ နှင့် House များ''' |ကလေးမိဘတွေကိုရော မဆဲဘူးထင်လို့လား ကုတင်ပေါ် ခြေထောက်ကြီးကောက်တင်ပြီး မိုးမွှန်နေတာပဲ 😅 ကိုယ်တွေဆို စာအုပ်လွှင့်ပစ်ရတာနဲ့ စုံပလုံနေအောင် ခံခဲ့ရတာ Teach you a lesson ရဲ့ ERPB နဲ့ တွေ့ရမှာ သူ 🤣 |- |'''VIP / Private Room လူနာများ''' |အဲ.. VIP Private room ထဲက patient ဆိုရင်တော့ သူက နောက်တစ်ယောက်လို ပြောင်းသွားတာပဲ..😅 |- |'''အစိုးရဝန်ကြီးများ (အထက်လူကြီး)''' |အဲ့ဒီ သူ့ရဲ့ အခန်းထဲမှာတင် အစိုးရဝန်ထမ်းတွေရဲ့ ဩဇာတွေ အာဏာတွေ ဖားယားမှုတွေ ပြည့်နှက်နေတာ.. အဲ့ဆရာကြီးက ဝန်ကြီး ဖုန်းလာရင် ဖားရတာ အမောပေါ့ ကိုယ်တွေရှေ့မှာတင် ဖုန်းချပြီးရင် ဝန်ကြီးကြောင့်သာ နင်တို့ဒီလို အဆင်ပြေတာ ဘလာဘလာ.. |} (မှတ်ချက် - ဘေးက အစ်မတွေကလည်း ကော်ဖီဖျော်ပေး ရေနွေးငှဲ့ပေး.. လုပ်ပေးစရာမရှိရင် ဘေးက Printer ကို ဖုန်သုတ်ပေးနေကြတာပေါ့ရှင် အခုတော့ သူတို့ ဘာလုပ်နေမှန်းမသိလို့ မှန်ကန်တဲ့လမ်းမှာလျှောက်နေလို့ စော်ကားမိရင် ဆောရီး)* ---- == ၄။ နောက်ဆက်တွဲ ဝိရောဓိဖြစ်ရပ် (The Irony) == '''၂၀၁၉ ခုနှစ်ဝန်းကျင်:''' အသက်ကြီးလာလို့ Play therapist ဖြစ် Special educator ဖြစ်တော့ (၂၀၁၉ ခုနှစ် ပတ်ချာလည်ဖြစ်မယ် မမှတ်မိ) Australia က လာလုပ်တဲ့ Play နဲ့ပတ်သက်တဲ့ Seminar တစ်ခု အဲ့ဆေးရုံမှာ သွားတက်တော့ တွေ့ဖြစ်ခဲ့သေးတယ်.. '''ဝိရောဓိဖြစ်ရပ် (Irony):''' သူက စင်ပေါ်တက်ပြီး Bully လုပ်မခံရဖို့ ကျောင်းသားတွေအတွက် Plan A Plan B ဘာညာသရကာတွေ တက်ဟောပြောနေတာမြင်ပြီး လက်ပိုက်ပြီး ပြုံးကြည့်ခဲ့မိသေးတယ်.. သူများတွေ လက်ခုပ်တီးတော့ လိုက်တောင်မတီးဖြစ်ခဲ့ဘူး.. House surgeon ဘဝမှာကတည်းက အစဆုံးမြင်ခဲ့ရတဲ့သူဆိုတော့ ဘယ်သူဘယ်လို ချီးကျူး နှာခေါင်းရှုံ့မိတာ ခုထိပဲ.. မကောင်းပြောကြတာမြင်လည်း ပြုံးမိတာပဲ.. 😅 ရုပ်ကြီးမြင်တိုင်း စိတ်ထဲ အကုသိုလ်လည်း ယူမိတာပေါ့..😆 '''နိဂုံး:''' တူတူကြိတ်ခံခဲ့ရတဲ့ House တူတူဆင်းတဲ့ ကိုယ့်သူငယ်ချင်းရဲ့ ကျေးဇူးတွေကြောင့်သာ နှစ်ယောက်လုံး ကောင်းကောင်းဖြတ်သန်းနိုင်ခဲ့တာ.. ခုတော့ လမ်းသွားလမ်းလာ Fb သုံးရင်းတောင် သူ့မျက်နှာကြီး မမြင်ချင်တော့လောက်အောင် ချဉ်...😅 * fujbxpygorbo6vbj25gol3ex2pzkf8x 1047782 1047765 2026-08-10T08:00:43Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[Special:Contributions/PrimeMinisteR-PMX|PrimeMinisteR-PMX]] ([[User talk:PrimeMinisteR-PMX|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1047765|1047765]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1047782 wikitext text/x-wiki ## လင်္ကာရည်ကျော် (သို့မဟုတ်) ကိုမေကိုလိုးတဲ့ လင်္ကာရည်ကျော် နှင့် ပတ်သက်သော ချီးကျတဲ့ ကိုယ်တွေ့မှတ်တမ်းများ ဒီစာမျက်နှာသည် ဆေးကျောင်းဝင်ခွင့် အင်တာဗျူးနှင့် House Surgeon (အလုပ်သင်ဆရာဝန်) ဘဝတွင် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော နာမည်ကြီး ကလေးအထူးကု ဆရာဝန်/စာရေးဆရာ ၏ ခွဲခြားဆက်ဆံမှုများ၊ နှုတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အနိုင်ကျင့်မှုများ (Verbal Abuse) နှင့် ပတ်သက်သည့် ကိုယ်တွေ့ဖြစ်ရပ်မှန် မှတ်တမ်းဖြစ်ပါသည်။ --- ### ၁။ ဆေးကျောင်းဝင်ခွင့် အင်တာဗျူး (Grand Viva) ဖြစ်ရပ် * **အချိန်ကာလ:** ကြိုးကြာဆိုလို့ ၁၀ တန်းအောင် စစ်ဆေးဖြေတော့ (🤮🤮) အကုန်ပြီးပြီ Grand Viva အချိန်မှာ သူပါ ပါတယ် * **အဓိက အဖြစ်အပျက်:** ဘာလို့ဆရာဝန်ဖြစ်ချင်တာလဲမေးတော့ ဝါသနာပါလို့ပါ ဘာညာပေါ့။ ဘာလို့စစ်ဆရာဝန်ဖြစ်ချင်တာလဲဆိုတော့ ရိုးရိုးဆေးမမှီမှာစိုးလို့ cover ရအောင် လာလျှောက်တာလို့ပြောလိုက်မိတာ ထိုင်နေတဲ့သူတွေအကုန်ဒေါခွီး တစ်ခါ (ငယ်ငယ်တည်းက အိုင်က ခင်မို့မို့အေး) * **စာရေးဆရာနှင့် ထိပ်တိုက်တိုးခြင်း:** ဘာတွေဝါသနာပါလဲမေးတော့ စာဖတ်တာနဲ့စာအုပ်တွေစုရတာလို့ဖြေတော့ သူက ကြိုးကြာတောင်ပံခတ်သံဖတ်ဖူးလားတဲ့။ ဟင့်အင်း မဖတ်ဖူးဘူးလို့ ဘယ်သူရေးတာလဲရောသိလားတဲ့ လင်္ကာရည်ကျော် (တကယ်က မိန်းမလား ယောကျာ်းလားတောင်မသိဘူး) ပါလို့ဖြေလိုက်တော့ ဒီထဲမှာ လင်္ကာရည်ကျော် ပါတယ်လို့ထင်လားတဲ့။ မသိဘူးလေလို့ သူကမင်းသားမှမဟုတ်တာ ဘယ်သိမလဲလို့.. တကယ်က မေးတဲ့သူက လင်္ကာရည်ကျော် ကိုယ်တိုင်ဘဲ🤣🤣🤣 * **ရလဒ်:** နောက်တစ်ခါဒေါထပ်ခွီး ကိုယ်လဲစာမေးပွဲကျ (တော်သေးဒယ် မပါသွားတာကျေးဇူးတင်ရမယ်) --- ### ၂။ အလုပ်သင်ဆရာဝန် (House Surgeon) ဘဝ အတွေ့အကြုံများ လူတွေပြောနေကြတဲ့ ကလေးဆရာဝန်ကြီး တစ်ယောက်နဲ့ ကျမ House surgeon ဆင်းခဲ့ရတဲ့ ဘဝမှာလည်း ပြောစရာတွေ ရှိခဲ့တာပေါ့ရှင်.. အများကြီးမှ အများကြီးပဲ... 😅 ဇာတ်လမ်းရှုပ်မှာစိုးလို့ တောက်လျှောက်လည်း ဘာမှဝင်မရေးခဲ့ပေမယ့် ခုတော့ ရေးဦးမယ်.. 😅 (အဲတုန်းက Child ကို Supple ထိလို့ ၆လနောက်ကျပြီးမှ House ဆင်းရတဲ့အချိန်ပေါ့လေ.. Part 2 တွေ ၁နှစ်ခွဲဖြစ်သွားလို့ House surgeon မရှိဘဲ Gap ဖြစ်နေရတဲ့ Batch.. သူ့ရဲ့ Ward ဆိုတော့လည်း Volunteer လာဆင်းတဲ့ House surgeon တွေလည်း အလုံအလောက်ရှိခဲ့တာပေါ့...) **က။ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း နှင့် နှိမ်ချခြင်း** * ပထမဆုံး Duty စဆင်းရတဲ့နေ့မှာတင် Conference room မှာ "Volunteer house surgeon တွေက ရှေ့ဆုံးမှာ လာထိုင်" "Supple House surgeon တွေ နောက်မှာ သွားထိုင်ကြ" ဆိုတာကနေ စခဲ့တာပေါ့.. * အဲတုန်းကတော့ ခွဲခြားဆက်ဆံမယ်မှန်းမသိခဲ့ဘူးလေ ဒါပေမယ့် အဲ့ကနေ စ လိုက်တာဟာ ၃လလုံးလုံး ခေါင်းတောင် မဖော်နိုင်ပါဘူး.. 😆 Report ဖတ်ဖို့ အခန်းထဲဝင်ရတော့မယ့်အချိန်ဆိုရင် လောကကြီးမှာ စိတ်အညစ်ဆုံးလူသားများပေါ့.. * Report ဖတ်ရင်း စာမေးရင် အကုန်လုံးကိုမေးနေရင်း - > "နင်တို့က Supple House Surgeon တွေ ဘာမှသိမှာမဟုတ်ဘူး.. ဖြေစရာမလိုဘူး.. ခေါင်းထဲ 💩 တွေပဲ ရှိတာ" * (အမှန်က ကိုယ်တွေ Supple house တွေက အဲ့ပန်းရောင်စာအုပ်ကို ၆လလုံး ထုံးလိုကြေ ရေလိုနှောက် ကျက်ခဲ့ရတာပါ ဘယ်နားဘာရှိမှန်း အကုန်သိ 😆) ဒါပေမယ့် ဖြေစရာမလိုတော့လည်း ကောင်းတာပေါ့လေ.. $စကားမပြောရတော့ဘူးပေါ့.. **ခ။ ဆေးရုံ နှစ်ပတ်လည် သီချင်းဆိုသည့် ဖြစ်ရပ်** * ပထမဆုံးနေ့ conference room မှာ နာမည်ခေါ်ပါတယ် "ထစမ်းပါဦး"ပေါ့.. "ဟိုတစ်လောက ဆေးရုံ anniversary မှာ သီချင်းလာဆိုတာ နင်လား"တဲ့... (ကျမကို Max က တစ်ဆင့်ဖိတ်လို့ သွားဆိုပါတယ် အခြားသောနာမည်ကြီး အဆိုတော်တွေ ဆရာဝန်အဆိုတော်တွေလည်း ပါပါတယ်) * အဲဒီမှာ "နင့်နာမည်ကို ရှေ့ကနေ ဒေါက်တာ တပ်ခေါ်သွားတာ မလား"တဲ့။ "ဟုတ်ပါတယ် ဒါပေမယ့် အဲဒါ သမီးမသိလိုက်ဘူး MC က သူ့ဟာသူ ဒေါက်တာတပ်ခေါ်လိုက်မိတာပါ" လို့ (MC က သူ့ဟာသူ ကိုယ်က ဆေးကျောင်းတက်နေတယ်ဆိုပြီး ဒေါက်တာတပ်လိုက်တာ ဖြစ်ပါမယ် ကိုယ်လည်းမသိလိုက်ပါဘူး ကိုယ်ခေါ်ခိုင်းတာလည်း မဟုတ်ပါဘူး၊ အဝေးကြီး ထိုင်နေတာ စင်ပေါ်က အဲလို ခေါ်လိုက်ပြီးချိန်မှ သွားတားလို့လည်း မရတော့ဘူးလေ 🥲 ဆရာဝန်လောကမှာက ဘွဲ့မရသေးရင် ဒေါက်တာပေးမတပ်ပါဘူး ဒါကို အပြင်လူက သိချင်သိမယ် သိချင်မှလည်း သိမှာပေါ့) * အဲမှာ ကိုယ့်ကို အပီအပြင် ကြိတ်တော့တာပဲ 😅😆 လူတွေ အကုန်လုံးကြားထဲမှာ.. > "နင်က အောင်မယ်လို့ရော နင့်ကိုယ်နင်ထင်နေတာလား" တို့ "ငါ့ Ward မှာ နင့်ကို completion မပေးရင် နင် ဘာတတ်နိုင်မယ်ထင်သလဲ နင် ဒေါက်တာဖြစ်ဦးမလား"တို့ "နင်စောင့်ကြည့်နေလိုက်"တို့ * အစုံပါပဲ ဒါမှတ်မိသလောက်ပေါ့ 😅 စစချင်းကို "ဘာလဲဟ"ဖြစ်သွားတာ.. ပြန်မစွာခဲ့လို့ ခုချိန်နောင်တတောင်ရ 😆 ခုလိုချိန် ခုလိုပုံစံနဲ့သာဆို သူပြောသလို ငါ completion ရမှာမဟုတ် 🤣 (Celebrity မင်းသမီးတွေဆို သူနဲ့သိပ်တည့်တာဆိုတာမျိုးက ကိုယ်တော့မပါခဲ့ဘူး ကိုယ်လည်းမပါချင်ဘူး ရော်ကွံ 🤣) **ဂ။ MTV ရိုက်ကူးရေးနှင့် ဆံပင်အရောင်** * နောက်တော့ ကြိတ်ခံလာရင်း တစ်ရက် မမိစန္ဒီ MTV ရိုက်ထားတဲ့ရက် ဆံပင်အနီနဲ့ဆိုတော့ လူနာမိဘတွေရှေ့မှာ ဆဲတာပေါ့ ဘယ်ပြောကောင်းမလဲ 😅😆 ဘေးက ကိုယ့်သူငယ်ချင်းဆံပင်ကိုပါ ရောကြိတ်တာ.. * အဲ့ခေါင်းတွေကို လှန်လိုက်ရင် အောက်အထဲမှာ အခွံပဲရှိတယ်တို့ 💩 ပဲရှိတယ်တို့ စုံနေတာပါပဲ.. --- ### ၃။ ဆက်ဆံရေး နှစ်ခွရှိမှု (Double Standards) | အခြေအနေ / လူပုဂ္ဂိုလ် | ဆက်ဆံပုံနှင့် တုံ့ပြန်မှု (မူရင်းရေးသားချက်များအတိုင်း) | | --- | --- | | **သာမန်လူနာများ နှင့် House များ** | ကလေးမိဘတွေကိုရော မဆဲဘူးထင်လို့လား ကုတင်ပေါ် ခြေထောက်ကြီးကောက်တင်ပြီး မိုးမွှန်နေတာပဲ 😅 ကိုယ်တွေဆို စာအုပ်လွှင့်ပစ်ရတာနဲ့ စုံပလုံနေအောင် ခံခဲ့ရတာ Teach you a lesson ရဲ့ ERPB နဲ့ တွေ့ရမှာ သူ 🤣 | | **VIP / Private Room လူနာများ** | အဲ.. VIP Private room ထဲက patient ဆိုရင်တော့ သူက နောက်တစ်ယောက်လို ပြောင်းသွားတာပဲ..😅 | | **အစိုးရဝန်ကြီးများ (အထက်လူကြီး)** | အဲ့ဒီ သူ့ရဲ့ အခန်းထဲမှာတင် အစိုးရဝန်ထမ်းတွေရဲ့ ဩဇာတွေ အာဏာတွေ ဖားယားမှုတွေ ပြည့်နှက်နေတာ.. အဲ့ဆရာကြီးက ဝန်ကြီး ဖုန်းလာရင် ဖားရတာ အမောပေါ့ ကိုယ်တွေရှေ့မှာတင် ဖုန်းချပြီးရင် ဝန်ကြီးကြောင့်သာ နင်တို့ဒီလို အဆင်ပြေတာ ဘလာဘလာ.. | *(မှတ်ချက် - ဘေးက အစ်မတွေကလည်း ကော်ဖီဖျော်ပေး ရေနွေးငှဲ့ပေး.. လုပ်ပေးစရာမရှိရင် ဘေးက Printer ကို ဖုန်သုတ်ပေးနေကြတာပေါ့ရှင် အခုတော့ သူတို့ ဘာလုပ်နေမှန်းမသိလို့ မှန်ကန်တဲ့လမ်းမှာလျှောက်နေလို့ စော်ကားမိရင် ဆောရီး)* --- ### ၄။ နောက်ဆက်တွဲ ဝိရောဓိဖြစ်ရပ် (The Irony) * **၂၀၁၉ ခုနှစ်ဝန်းကျင်:** အသက်ကြီးလာလို့ Play therapist ဖြစ် Special educator ဖြစ်တော့ (၂၀၁၉ ခုနှစ် ပတ်ချာလည်ဖြစ်မယ် မမှတ်မိ) Australia က လာလုပ်တဲ့ Play နဲ့ပတ်သက်တဲ့ Seminar တစ်ခု အဲ့ဆေးရုံမှာ သွားတက်တော့ တွေ့ဖြစ်ခဲ့သေးတယ်.. * **ဝိရောဓိဖြစ်ရပ် (Irony):** သူက စင်ပေါ်တက်ပြီး Bully လုပ်မခံရဖို့ ကျောင်းသားတွေအတွက် Plan A Plan B ဘာညာသရကာတွေ တက်ဟောပြောနေတာမြင်ပြီး လက်ပိုက်ပြီး ပြုံးကြည့်ခဲ့မိသေးတယ်.. သူများတွေ လက်ခုပ်တီးတော့ လိုက်တောင်မတီးဖြစ်ခဲ့ဘူး.. House surgeon ဘဝမှာကတည်းက အစဆုံးမြင်ခဲ့ရတဲ့သူဆိုတော့ ဘယ်သူဘယ်လို ချီးကျူး နှာခေါင်းရှုံ့မိတာ ခုထိပဲ.. မကောင်းပြောကြတာမြင်လည်း ပြုံးမိတာပဲ.. 😅 ရုပ်ကြီးမြင်တိုင်း စိတ်ထဲ အကုသိုလ်လည်း ယူမိတာပေါ့..😆 * **နိဂုံး:** တူတူကြိတ်ခံခဲ့ရတဲ့ House တူတူဆင်းတဲ့ ကိုယ့်သူငယ်ချင်းရဲ့ ကျေးဇူးတွေကြောင့်သာ နှစ်ယောက်လုံး ကောင်းကောင်းဖြတ်သန်းနိုင်ခဲ့တာ.. ခုတော့ လမ်းသွားလမ်းလာ Fb သုံးရင်းတောင် သူ့မျက်နှာကြီး မမြင်ချင်တော့လောက်အောင် ချဉ်...😅🤣 lwuamu05oundqpqa7cg555bkfcvvna4 1047783 1047782 2026-08-10T08:00:48Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1047783 wikitext text/x-wiki = လင်္ကာရည်ကျော် (သို့မဟုတ်) ကိုမေကိုလိုးတဲ့ လင်္ကာရည်ကျော် နှင့် ပတ်သက်သော ချီးကျတဲ့ ကိုယ်တွေ့မှတ်တမ်းများ = ဒီစာမျက်နှာသည် ဆေးကျောင်းဝင်ခွင့် အင်တာဗျူးနှင့် House Surgeon (အလုပ်သင်ဆရာဝန်) ဘဝတွင် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော နာမည်ကြီး ကလေးအထူးကု ဆရာဝန်/စာရေးဆရာ ၏ ခွဲခြားဆက်ဆံမှုများ၊ နှုတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အနိုင်ကျင့်မှုများ (Verbal Abuse) နှင့် ပတ်သက်သည့် ကိုယ်တွေ့ဖြစ်ရပ်မှန် မှတ်တမ်းဖြစ်ပါသည်။ ---- == ၁။ ဆေးကျောင်းဝင်ခွင့် အင်တာဗျူး (Grand Viva) ဖြစ်ရပ် == '''အချိန်ကာလ:''' ကြိုးကြာဆိုလို့ ၁၀ တန်းအောင် စစ်ဆေးဖြေတော့ (🤮🤮) အကုန်ပြီးပြီ Grand Viva အချိန်မှာ သူပါ ပါတယ် '''အဓိက အဖြစ်အပျက်:''' ဘာလို့ဆရာဝန်ဖြစ်ချင်တာလဲမေးတော့ ဝါသနာပါလို့ပါ ဘာညာပေါ့။ ဘာလို့စစ်ဆရာဝန်ဖြစ်ချင်တာလဲဆိုတော့ ရိုးရိုးဆေးမမှီမှာစိုးလို့ cover ရအောင် လာလျှောက်တာလို့ပြောလိုက်မိတာ ထိုင်နေတဲ့သူတွေအကုန်ဒေါခွီး တစ်ခါ (ငယ်ငယ်တည်းက အိုင်က ခင်မို့မို့အေး) '''စာရေးဆရာနှင့် ထိပ်တိုက်တိုးခြင်း:''' ဘာတွေဝါသနာပါလဲမေးတော့ စာဖတ်တာနဲ့စာအုပ်တွေစုရတာလို့ဖြေတော့ သူက ကြိုးကြာတောင်ပံခတ်သံဖတ်ဖူးလားတဲ့။ ဟင့်အင်း မဖတ်ဖူးဘူးလို့ ဘယ်သူရေးတာလဲရောသိလားတဲ့ လင်္ကာရည်ကျော် (တကယ်က မိန်းမလား ယောကျာ်းလားတောင်မသိဘူး) ပါလို့ဖြေလိုက်တော့ ဒီထဲမှာ လင်္ကာရည်ကျော် ပါတယ်လို့ထင်လားတဲ့။ မသိဘူးလေလို့ သူကမင်းသားမှမဟုတ်တာ ဘယ်သိမလဲလို့.. တကယ်က မေးတဲ့သူက လင်္ကာရည်ကျော် ကိုယ်တိုင်ဘဲ🤣🤣🤣 '''ရလဒ်:''' နောက်တစ်ခါဒေါထပ်ခွီး ကိုယ်လဲစာမေးပွဲကျ (တော်သေးဒယ် မပါသွားတာကျေးဇူးတင်ရမယ်) ---- == ၂။ အလုပ်သင်ဆရာဝန် (House Surgeon) ဘဝ အတွေ့အကြုံများ == လူတွေပြောနေကြတဲ့ ကလေးဆရာဝန်ကြီး တစ်ယောက်နဲ့ ကျမ House surgeon ဆင်းခဲ့ရတဲ့ ဘဝမှာလည်း ပြောစရာတွေ ရှိခဲ့တာပေါ့ရှင်.. အများကြီးမှ အများကြီးပဲ... 😅 ဇာတ်လမ်းရှုပ်မှာစိုးလို့ တောက်လျှောက်လည်း ဘာမှဝင်မရေးခဲ့ပေမယ့် ခုတော့ ရေးဦးမယ်.. 😅 (အဲတုန်းက Child ကို Supple ထိလို့ ၆လနောက်ကျပြီးမှ House ဆင်းရတဲ့အချိန်ပေါ့လေ.. Part 2 တွေ ၁နှစ်ခွဲဖြစ်သွားလို့ House surgeon မရှိဘဲ Gap ဖြစ်နေရတဲ့ Batch.. သူ့ရဲ့ Ward ဆိုတော့လည်း Volunteer လာဆင်းတဲ့ House surgeon တွေလည်း အလုံအလောက်ရှိခဲ့တာပေါ့...) === က။ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း နှင့် နှိမ်ချခြင်း === ပထမဆုံး Duty စဆင်းရတဲ့နေ့မှာတင် Conference room မှာ "Volunteer house surgeon တွေက ရှေ့ဆုံးမှာ လာထိုင်" "Supple House surgeon တွေ နောက်မှာ သွားထိုင်ကြ" ဆိုတာကနေ စခဲ့တာပေါ့.. အဲတုန်းကတော့ ခွဲခြားဆက်ဆံမယ်မှန်းမသိခဲ့ဘူးလေ ဒါပေမယ့် အဲ့ကနေ စ လိုက်တာဟာ ၃လလုံးလုံး ခေါင်းတောင် မဖော်နိုင်ပါဘူး.. 😆 Report ဖတ်ဖို့ အခန်းထဲဝင်ရတော့မယ့်အချိန်ဆိုရင် လောကကြီးမှာ စိတ်အညစ်ဆုံးလူသားများပေါ့.. Report ဖတ်ရင်း စာမေးရင် အကုန်လုံးကိုမေးနေရင်း -<blockquote>"နင်တို့က Supple House Surgeon တွေ ဘာမှသိမှာမဟုတ်ဘူး.. ဖြေစရာမလိုဘူး.. ခေါင်းထဲ 💩 တွေပဲ ရှိတာ"</blockquote>(အမှန်က ကိုယ်တွေ Supple house တွေက အဲ့ပန်းရောင်စာအုပ်ကို ၆လလုံး ထုံးလိုကြေ ရေလိုနှောက် ကျက်ခဲ့ရတာပါ ဘယ်နားဘာရှိမှန်း အကုန်သိ 😆) ဒါပေမယ့် ဖြေစရာမလိုတော့လည်း ကောင်းတာပေါ့လေ.. $စကားမပြောရတော့ဘူးပေါ့.. === ခ။ ဆေးရုံ နှစ်ပတ်လည် သီချင်းဆိုသည့် ဖြစ်ရပ် === ပထမဆုံးနေ့ conference room မှာ နာမည်ခေါ်ပါတယ် "ထစမ်းပါဦး"ပေါ့.. "ဟိုတစ်လောက ဆေးရုံ anniversary မှာ သီချင်းလာဆိုတာ နင်လား"တဲ့... (ကျမကို Max က တစ်ဆင့်ဖိတ်လို့ သွားဆိုပါတယ် အခြားသောနာမည်ကြီး အဆိုတော်တွေ ဆရာဝန်အဆိုတော်တွေလည်း ပါပါတယ်) အဲဒီမှာ "နင့်နာမည်ကို ရှေ့ကနေ ဒေါက်တာ တပ်ခေါ်သွားတာ မလား"တဲ့။ "ဟုတ်ပါတယ် ဒါပေမယ့် အဲဒါ သမီးမသိလိုက်ဘူး MC က သူ့ဟာသူ ဒေါက်တာတပ်ခေါ်လိုက်မိတာပါ" လို့ (MC က သူ့ဟာသူ ကိုယ်က ဆေးကျောင်းတက်နေတယ်ဆိုပြီး ဒေါက်တာတပ်လိုက်တာ ဖြစ်ပါမယ် ကိုယ်လည်းမသိလိုက်ပါဘူး ကိုယ်ခေါ်ခိုင်းတာလည်း မဟုတ်ပါဘူး၊ အဝေးကြီး ထိုင်နေတာ စင်ပေါ်က အဲလို ခေါ်လိုက်ပြီးချိန်မှ သွားတားလို့လည်း မရတော့ဘူးလေ 🥲 ဆရာဝန်လောကမှာက ဘွဲ့မရသေးရင် ဒေါက်တာပေးမတပ်ပါဘူး ဒါကို အပြင်လူက သိချင်သိမယ် သိချင်မှလည်း သိမှာပေါ့) အဲမှာ ကိုယ့်ကို အပီအပြင် ကြိတ်တော့တာပဲ 😅😆 လူတွေ အကုန်လုံးကြားထဲမှာ..<blockquote>"နင်က အောင်မယ်လို့ရော နင့်ကိုယ်နင်ထင်နေတာလား" တို့ "ငါ့ Ward မှာ နင့်ကို completion မပေးရင် နင် ဘာတတ်နိုင်မယ်ထင်သလဲ နင် ဒေါက်တာဖြစ်ဦးမလား"တို့ "နင်စောင့်ကြည့်နေလိုက်"တို့</blockquote>အစုံပါပဲ ဒါမှတ်မိသလောက်ပေါ့ 😅 စစချင်းကို "ဘာလဲဟ"ဖြစ်သွားတာ.. ပြန်မစွာခဲ့လို့ ခုချိန်နောင်တတောင်ရ 😆 ခုလိုချိန် ခုလိုပုံစံနဲ့သာဆို သူပြောသလို ငါ completion ရမှာမဟုတ် 🤣 (Celebrity မင်းသမီးတွေဆို သူနဲ့သိပ်တည့်တာဆိုတာမျိုးက ကိုယ်တော့မပါခဲ့ဘူး ကိုယ်လည်းမပါချင်ဘူး ရော်ကွံ 🤣) === ဂ။ MTV ရိုက်ကူးရေးနှင့် ဆံပင်အရောင် === နောက်တော့ ကြိတ်ခံလာရင်း တစ်ရက် မမိစန္ဒီ MTV ရိုက်ထားတဲ့ရက် ဆံပင်အနီနဲ့ဆိုတော့ လူနာမိဘတွေရှေ့မှာ ဆဲတာပေါ့ ဘယ်ပြောကောင်းမလဲ 😅😆 ဘေးက ကိုယ့်သူငယ်ချင်းဆံပင်ကိုပါ ရောကြိတ်တာ.. အဲ့ခေါင်းတွေကို လှန်လိုက်ရင် အောက်အထဲမှာ အခွံပဲရှိတယ်တို့ 💩 ပဲရှိတယ်တို့ စုံနေတာပါပဲ.. ---- == ၃။ ဆက်ဆံရေး နှစ်ခွရှိမှု (Double Standards) == {| class="wikitable" !အခြေအနေ / လူပုဂ္ဂိုလ် !ဆက်ဆံပုံနှင့် တုံ့ပြန်မှု (မူရင်းရေးသားချက်များအတိုင်း) |- |'''သာမန်လူနာများ နှင့် House များ''' |ကလေးမိဘတွေကိုရော မဆဲဘူးထင်လို့လား ကုတင်ပေါ် ခြေထောက်ကြီးကောက်တင်ပြီး မိုးမွှန်နေတာပဲ 😅 ကိုယ်တွေဆို စာအုပ်လွှင့်ပစ်ရတာနဲ့ စုံပလုံနေအောင် ခံခဲ့ရတာ Teach you a lesson ရဲ့ ERPB နဲ့ တွေ့ရမှာ သူ 🤣 |- |'''VIP / Private Room လူနာများ''' |အဲ.. VIP Private room ထဲက patient ဆိုရင်တော့ သူက နောက်တစ်ယောက်လို ပြောင်းသွားတာပဲ..😅 |- |'''အစိုးရဝန်ကြီးများ (အထက်လူကြီး)''' |အဲ့ဒီ သူ့ရဲ့ အခန်းထဲမှာတင် အစိုးရဝန်ထမ်းတွေရဲ့ ဩဇာတွေ အာဏာတွေ ဖားယားမှုတွေ ပြည့်နှက်နေတာ.. အဲ့ဆရာကြီးက ဝန်ကြီး ဖုန်းလာရင် ဖားရတာ အမောပေါ့ ကိုယ်တွေရှေ့မှာတင် ဖုန်းချပြီးရင် ဝန်ကြီးကြောင့်သာ နင်တို့ဒီလို အဆင်ပြေတာ ဘလာဘလာ.. |} (မှတ်ချက် - ဘေးက အစ်မတွေကလည်း ကော်ဖီဖျော်ပေး ရေနွေးငှဲ့ပေး.. လုပ်ပေးစရာမရှိရင် ဘေးက Printer ကို ဖုန်သုတ်ပေးနေကြတာပေါ့ရှင် အခုတော့ သူတို့ ဘာလုပ်နေမှန်းမသိလို့ မှန်ကန်တဲ့လမ်းမှာလျှောက်နေလို့ စော်ကားမိရင် ဆောရီး)* ---- == ၄။ နောက်ဆက်တွဲ ဝိရောဓိဖြစ်ရပ် (The Irony) == '''၂၀၁၉ ခုနှစ်ဝန်းကျင်:''' အသက်ကြီးလာလို့ Play therapist ဖြစ် Special educator ဖြစ်တော့ (၂၀၁၉ ခုနှစ် ပတ်ချာလည်ဖြစ်မယ် မမှတ်မိ) Australia က လာလုပ်တဲ့ Play နဲ့ပတ်သက်တဲ့ Seminar တစ်ခု အဲ့ဆေးရုံမှာ သွားတက်တော့ တွေ့ဖြစ်ခဲ့သေးတယ်.. '''ဝိရောဓိဖြစ်ရပ် (Irony):''' သူက စင်ပေါ်တက်ပြီး Bully လုပ်မခံရဖို့ ကျောင်းသားတွေအတွက် Plan A Plan B ဘာညာသရကာတွေ တက်ဟောပြောနေတာမြင်ပြီး လက်ပိုက်ပြီး ပြုံးကြည့်ခဲ့မိသေးတယ်.. သူများတွေ လက်ခုပ်တီးတော့ လိုက်တောင်မတီးဖြစ်ခဲ့ဘူး.. House surgeon ဘဝမှာကတည်းက အစဆုံးမြင်ခဲ့ရတဲ့သူဆိုတော့ ဘယ်သူဘယ်လို ချီးကျူး နှာခေါင်းရှုံ့မိတာ ခုထိပဲ.. မကောင်းပြောကြတာမြင်လည်း ပြုံးမိတာပဲ.. 😅 ရုပ်ကြီးမြင်တိုင်း စိတ်ထဲ အကုသိုလ်လည်း ယူမိတာပေါ့..😆 '''နိဂုံး:''' တူတူကြိတ်ခံခဲ့ရတဲ့ House တူတူဆင်းတဲ့ ကိုယ့်သူငယ်ချင်းရဲ့ ကျေးဇူးတွေကြောင့်သာ နှစ်ယောက်လုံး ကောင်းကောင်းဖြတ်သန်းနိုင်ခဲ့တာ.. ခုတော့ လမ်းသွားလမ်းလာ Fb သုံးရင်းတောင် သူ့မျက်နှာကြီး မမြင်ချင်တော့လောက်အောင် ချဉ်...😅 * fujbxpygorbo6vbj25gol3ex2pzkf8x 1047784 1047783 2026-08-10T08:03:46Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[Special:Contributions/ခင်မောင်မောင်လွင်|ခင်မောင်မောင်လွင်]] ([[User talk:ခင်မောင်မောင်လွင်|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1047783|1047783]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1047784 wikitext text/x-wiki ## လင်္ကာရည်ကျော် (သို့မဟုတ်) ကိုမေကိုလိုးတဲ့ လင်္ကာရည်ကျော် နှင့် ပတ်သက်သော ချီးကျတဲ့ ကိုယ်တွေ့မှတ်တမ်းများ ဒီစာမျက်နှာသည် ဆေးကျောင်းဝင်ခွင့် အင်တာဗျူးနှင့် House Surgeon (အလုပ်သင်ဆရာဝန်) ဘဝတွင် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော နာမည်ကြီး ကလေးအထူးကု ဆရာဝန်/စာရေးဆရာ ၏ ခွဲခြားဆက်ဆံမှုများ၊ နှုတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အနိုင်ကျင့်မှုများ (Verbal Abuse) နှင့် ပတ်သက်သည့် ကိုယ်တွေ့ဖြစ်ရပ်မှန် မှတ်တမ်းဖြစ်ပါသည်။ --- ### ၁။ ဆေးကျောင်းဝင်ခွင့် အင်တာဗျူး (Grand Viva) ဖြစ်ရပ် * **အချိန်ကာလ:** ကြိုးကြာဆိုလို့ ၁၀ တန်းအောင် စစ်ဆေးဖြေတော့ (🤮🤮) အကုန်ပြီးပြီ Grand Viva အချိန်မှာ သူပါ ပါတယ် * **အဓိက အဖြစ်အပျက်:** ဘာလို့ဆရာဝန်ဖြစ်ချင်တာလဲမေးတော့ ဝါသနာပါလို့ပါ ဘာညာပေါ့။ ဘာလို့စစ်ဆရာဝန်ဖြစ်ချင်တာလဲဆိုတော့ ရိုးရိုးဆေးမမှီမှာစိုးလို့ cover ရအောင် လာလျှောက်တာလို့ပြောလိုက်မိတာ ထိုင်နေတဲ့သူတွေအကုန်ဒေါခွီး တစ်ခါ (ငယ်ငယ်တည်းက အိုင်က ခင်မို့မို့အေး) * **စာရေးဆရာနှင့် ထိပ်တိုက်တိုးခြင်း:** ဘာတွေဝါသနာပါလဲမေးတော့ စာဖတ်တာနဲ့စာအုပ်တွေစုရတာလို့ဖြေတော့ သူက ကြိုးကြာတောင်ပံခတ်သံဖတ်ဖူးလားတဲ့။ ဟင့်အင်း မဖတ်ဖူးဘူးလို့ ဘယ်သူရေးတာလဲရောသိလားတဲ့ လင်္ကာရည်ကျော် (တကယ်က မိန်းမလား ယောကျာ်းလားတောင်မသိဘူး) ပါလို့ဖြေလိုက်တော့ ဒီထဲမှာ လင်္ကာရည်ကျော် ပါတယ်လို့ထင်လားတဲ့။ မသိဘူးလေလို့ သူကမင်းသားမှမဟုတ်တာ ဘယ်သိမလဲလို့.. တကယ်က မေးတဲ့သူက လင်္ကာရည်ကျော် ကိုယ်တိုင်ဘဲ🤣🤣🤣 * **ရလဒ်:** နောက်တစ်ခါဒေါထပ်ခွီး ကိုယ်လဲစာမေးပွဲကျ (တော်သေးဒယ် မပါသွားတာကျေးဇူးတင်ရမယ်) --- ### ၂။ အလုပ်သင်ဆရာဝန် (House Surgeon) ဘဝ အတွေ့အကြုံများ လူတွေပြောနေကြတဲ့ ကလေးဆရာဝန်ကြီး တစ်ယောက်နဲ့ ကျမ House surgeon ဆင်းခဲ့ရတဲ့ ဘဝမှာလည်း ပြောစရာတွေ ရှိခဲ့တာပေါ့ရှင်.. အများကြီးမှ အများကြီးပဲ... 😅 ဇာတ်လမ်းရှုပ်မှာစိုးလို့ တောက်လျှောက်လည်း ဘာမှဝင်မရေးခဲ့ပေမယ့် ခုတော့ ရေးဦးမယ်.. 😅 (အဲတုန်းက Child ကို Supple ထိလို့ ၆လနောက်ကျပြီးမှ House ဆင်းရတဲ့အချိန်ပေါ့လေ.. Part 2 တွေ ၁နှစ်ခွဲဖြစ်သွားလို့ House surgeon မရှိဘဲ Gap ဖြစ်နေရတဲ့ Batch.. သူ့ရဲ့ Ward ဆိုတော့လည်း Volunteer လာဆင်းတဲ့ House surgeon တွေလည်း အလုံအလောက်ရှိခဲ့တာပေါ့...) **က။ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း နှင့် နှိမ်ချခြင်း** * ပထမဆုံး Duty စဆင်းရတဲ့နေ့မှာတင် Conference room မှာ "Volunteer house surgeon တွေက ရှေ့ဆုံးမှာ လာထိုင်" "Supple House surgeon တွေ နောက်မှာ သွားထိုင်ကြ" ဆိုတာကနေ စခဲ့တာပေါ့.. * အဲတုန်းကတော့ ခွဲခြားဆက်ဆံမယ်မှန်းမသိခဲ့ဘူးလေ ဒါပေမယ့် အဲ့ကနေ စ လိုက်တာဟာ ၃လလုံးလုံး ခေါင်းတောင် မဖော်နိုင်ပါဘူး.. 😆 Report ဖတ်ဖို့ အခန်းထဲဝင်ရတော့မယ့်အချိန်ဆိုရင် လောကကြီးမှာ စိတ်အညစ်ဆုံးလူသားများပေါ့.. * Report ဖတ်ရင်း စာမေးရင် အကုန်လုံးကိုမေးနေရင်း - > "နင်တို့က Supple House Surgeon တွေ ဘာမှသိမှာမဟုတ်ဘူး.. ဖြေစရာမလိုဘူး.. ခေါင်းထဲ 💩 တွေပဲ ရှိတာ" * (အမှန်က ကိုယ်တွေ Supple house တွေက အဲ့ပန်းရောင်စာအုပ်ကို ၆လလုံး ထုံးလိုကြေ ရေလိုနှောက် ကျက်ခဲ့ရတာပါ ဘယ်နားဘာရှိမှန်း အကုန်သိ 😆) ဒါပေမယ့် ဖြေစရာမလိုတော့လည်း ကောင်းတာပေါ့လေ.. $စကားမပြောရတော့ဘူးပေါ့.. **ခ။ ဆေးရုံ နှစ်ပတ်လည် သီချင်းဆိုသည့် ဖြစ်ရပ်** * ပထမဆုံးနေ့ conference room မှာ နာမည်ခေါ်ပါတယ် "ထစမ်းပါဦး"ပေါ့.. "ဟိုတစ်လောက ဆေးရုံ anniversary မှာ သီချင်းလာဆိုတာ နင်လား"တဲ့... (ကျမကို Max က တစ်ဆင့်ဖိတ်လို့ သွားဆိုပါတယ် အခြားသောနာမည်ကြီး အဆိုတော်တွေ ဆရာဝန်အဆိုတော်တွေလည်း ပါပါတယ်) * အဲဒီမှာ "နင့်နာမည်ကို ရှေ့ကနေ ဒေါက်တာ တပ်ခေါ်သွားတာ မလား"တဲ့။ "ဟုတ်ပါတယ် ဒါပေမယ့် အဲဒါ သမီးမသိလိုက်ဘူး MC က သူ့ဟာသူ ဒေါက်တာတပ်ခေါ်လိုက်မိတာပါ" လို့ (MC က သူ့ဟာသူ ကိုယ်က ဆေးကျောင်းတက်နေတယ်ဆိုပြီး ဒေါက်တာတပ်လိုက်တာ ဖြစ်ပါမယ် ကိုယ်လည်းမသိလိုက်ပါဘူး ကိုယ်ခေါ်ခိုင်းတာလည်း မဟုတ်ပါဘူး၊ အဝေးကြီး ထိုင်နေတာ စင်ပေါ်က အဲလို ခေါ်လိုက်ပြီးချိန်မှ သွားတားလို့လည်း မရတော့ဘူးလေ 🥲 ဆရာဝန်လောကမှာက ဘွဲ့မရသေးရင် ဒေါက်တာပေးမတပ်ပါဘူး ဒါကို အပြင်လူက သိချင်သိမယ် သိချင်မှလည်း သိမှာပေါ့) * အဲမှာ ကိုယ့်ကို အပီအပြင် ကြိတ်တော့တာပဲ 😅😆 လူတွေ အကုန်လုံးကြားထဲမှာ.. > "နင်က အောင်မယ်လို့ရော နင့်ကိုယ်နင်ထင်နေတာလား" တို့ "ငါ့ Ward မှာ နင့်ကို completion မပေးရင် နင် ဘာတတ်နိုင်မယ်ထင်သလဲ နင် ဒေါက်တာဖြစ်ဦးမလား"တို့ "နင်စောင့်ကြည့်နေလိုက်"တို့ * အစုံပါပဲ ဒါမှတ်မိသလောက်ပေါ့ 😅 စစချင်းကို "ဘာလဲဟ"ဖြစ်သွားတာ.. ပြန်မစွာခဲ့လို့ ခုချိန်နောင်တတောင်ရ 😆 ခုလိုချိန် ခုလိုပုံစံနဲ့သာဆို သူပြောသလို ငါ completion ရမှာမဟုတ် 🤣 (Celebrity မင်းသမီးတွေဆို သူနဲ့သိပ်တည့်တာဆိုတာမျိုးက ကိုယ်တော့မပါခဲ့ဘူး ကိုယ်လည်းမပါချင်ဘူး ရော်ကွံ 🤣) **ဂ။ MTV ရိုက်ကူးရေးနှင့် ဆံပင်အရောင်** * နောက်တော့ ကြိတ်ခံလာရင်း တစ်ရက် မမိစန္ဒီ MTV ရိုက်ထားတဲ့ရက် ဆံပင်အနီနဲ့ဆိုတော့ လူနာမိဘတွေရှေ့မှာ ဆဲတာပေါ့ ဘယ်ပြောကောင်းမလဲ 😅😆 ဘေးက ကိုယ့်သူငယ်ချင်းဆံပင်ကိုပါ ရောကြိတ်တာ.. * အဲ့ခေါင်းတွေကို လှန်လိုက်ရင် အောက်အထဲမှာ အခွံပဲရှိတယ်တို့ 💩 ပဲရှိတယ်တို့ စုံနေတာပါပဲ.. --- ### ၃။ ဆက်ဆံရေး နှစ်ခွရှိမှု (Double Standards) | အခြေအနေ / လူပုဂ္ဂိုလ် | ဆက်ဆံပုံနှင့် တုံ့ပြန်မှု (မူရင်းရေးသားချက်များအတိုင်း) | | --- | --- | | **သာမန်လူနာများ နှင့် House များ** | ကလေးမိဘတွေကိုရော မဆဲဘူးထင်လို့လား ကုတင်ပေါ် ခြေထောက်ကြီးကောက်တင်ပြီး မိုးမွှန်နေတာပဲ 😅 ကိုယ်တွေဆို စာအုပ်လွှင့်ပစ်ရတာနဲ့ စုံပလုံနေအောင် ခံခဲ့ရတာ Teach you a lesson ရဲ့ ERPB နဲ့ တွေ့ရမှာ သူ 🤣 | | **VIP / Private Room လူနာများ** | အဲ.. VIP Private room ထဲက patient ဆိုရင်တော့ သူက နောက်တစ်ယောက်လို ပြောင်းသွားတာပဲ..😅 | | **အစိုးရဝန်ကြီးများ (အထက်လူကြီး)** | အဲ့ဒီ သူ့ရဲ့ အခန်းထဲမှာတင် အစိုးရဝန်ထမ်းတွေရဲ့ ဩဇာတွေ အာဏာတွေ ဖားယားမှုတွေ ပြည့်နှက်နေတာ.. အဲ့ဆရာကြီးက ဝန်ကြီး ဖုန်းလာရင် ဖားရတာ အမောပေါ့ ကိုယ်တွေရှေ့မှာတင် ဖုန်းချပြီးရင် ဝန်ကြီးကြောင့်သာ နင်တို့ဒီလို အဆင်ပြေတာ ဘလာဘလာ.. | *(မှတ်ချက် - ဘေးက အစ်မတွေကလည်း ကော်ဖီဖျော်ပေး ရေနွေးငှဲ့ပေး.. လုပ်ပေးစရာမရှိရင် ဘေးက Printer ကို ဖုန်သုတ်ပေးနေကြတာပေါ့ရှင် အခုတော့ သူတို့ ဘာလုပ်နေမှန်းမသိလို့ မှန်ကန်တဲ့လမ်းမှာလျှောက်နေလို့ စော်ကားမိရင် ဆောရီး)* --- ### ၄။ နောက်ဆက်တွဲ ဝိရောဓိဖြစ်ရပ် (The Irony) * **၂၀၁၉ ခုနှစ်ဝန်းကျင်:** အသက်ကြီးလာလို့ Play therapist ဖြစ် Special educator ဖြစ်တော့ (၂၀၁၉ ခုနှစ် ပတ်ချာလည်ဖြစ်မယ် မမှတ်မိ) Australia က လာလုပ်တဲ့ Play နဲ့ပတ်သက်တဲ့ Seminar တစ်ခု အဲ့ဆေးရုံမှာ သွားတက်တော့ တွေ့ဖြစ်ခဲ့သေးတယ်.. * **ဝိရောဓိဖြစ်ရပ် (Irony):** သူက စင်ပေါ်တက်ပြီး Bully လုပ်မခံရဖို့ ကျောင်းသားတွေအတွက် Plan A Plan B ဘာညာသရကာတွေ တက်ဟောပြောနေတာမြင်ပြီး လက်ပိုက်ပြီး ပြုံးကြည့်ခဲ့မိသေးတယ်.. သူများတွေ လက်ခုပ်တီးတော့ လိုက်တောင်မတီးဖြစ်ခဲ့ဘူး.. House surgeon ဘဝမှာကတည်းက အစဆုံးမြင်ခဲ့ရတဲ့သူဆိုတော့ ဘယ်သူဘယ်လို ချီးကျူး နှာခေါင်းရှုံ့မိတာ ခုထိပဲ.. မကောင်းပြောကြတာမြင်လည်း ပြုံးမိတာပဲ.. 😅 ရုပ်ကြီးမြင်တိုင်း စိတ်ထဲ အကုသိုလ်လည်း ယူမိတာပေါ့..😆 * **နိဂုံး:** တူတူကြိတ်ခံခဲ့ရတဲ့ House တူတူဆင်းတဲ့ ကိုယ့်သူငယ်ချင်းရဲ့ ကျေးဇူးတွေကြောင့်သာ နှစ်ယောက်လုံး ကောင်းကောင်းဖြတ်သန်းနိုင်ခဲ့တာ.. ခုတော့ လမ်းသွားလမ်းလာ Fb သုံးရင်းတောင် သူ့မျက်နှာကြီး မမြင်ချင်တော့လောက်အောင် ချဉ်...😅🤣 lwuamu05oundqpqa7cg555bkfcvvna4 1047785 1047784 2026-08-10T08:03:52Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1047785 wikitext text/x-wiki = လင်္ကာရည်ကျော် (သို့မဟုတ်) ကိုမေကိုလိုးတဲ့ လင်္ကာရည်ကျော် နှင့် ပတ်သက်သော ချီးကျတဲ့ ကိုယ်တွေ့မှတ်တမ်းများ = ဒီစာမျက်နှာသည် ဆေးကျောင်းဝင်ခွင့် အင်တာဗျူးနှင့် House Surgeon (အလုပ်သင်ဆရာဝန်) ဘဝတွင် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော နာမည်ကြီး ကလေးအထူးကု ဆရာဝန်/စာရေးဆရာ ၏ ခွဲခြားဆက်ဆံမှုများ၊ နှုတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အနိုင်ကျင့်မှုများ (Verbal Abuse) နှင့် ပတ်သက်သည့် ကိုယ်တွေ့ဖြစ်ရပ်မှန် မှတ်တမ်းဖြစ်ပါသည်။ ---- == ၁။ ဆေးကျောင်းဝင်ခွင့် အင်တာဗျူး (Grand Viva) ဖြစ်ရပ် == '''အချိန်ကာလ:''' ကြိုးကြာဆိုလို့ ၁၀ တန်းအောင် စစ်ဆေးဖြေတော့ (🤮🤮) အကုန်ပြီးပြီ Grand Viva အချိန်မှာ သူပါ ပါတယ် '''အဓိက အဖြစ်အပျက်:''' ဘာလို့ဆရာဝန်ဖြစ်ချင်တာလဲမေးတော့ ဝါသနာပါလို့ပါ ဘာညာပေါ့။ ဘာလို့စစ်ဆရာဝန်ဖြစ်ချင်တာလဲဆိုတော့ ရိုးရိုးဆေးမမှီမှာစိုးလို့ cover ရအောင် လာလျှောက်တာလို့ပြောလိုက်မိတာ ထိုင်နေတဲ့သူတွေအကုန်ဒေါခွီး တစ်ခါ (ငယ်ငယ်တည်းက အိုင်က ခင်မို့မို့အေး) '''စာရေးဆရာနှင့် ထိပ်တိုက်တိုးခြင်း:''' ဘာတွေဝါသနာပါလဲမေးတော့ စာဖတ်တာနဲ့စာအုပ်တွေစုရတာလို့ဖြေတော့ သူက ကြိုးကြာတောင်ပံခတ်သံဖတ်ဖူးလားတဲ့။ ဟင့်အင်း မဖတ်ဖူးဘူးလို့ ဘယ်သူရေးတာလဲရောသိလားတဲ့ လင်္ကာရည်ကျော် (တကယ်က မိန်းမလား ယောကျာ်းလားတောင်မသိဘူး) ပါလို့ဖြေလိုက်တော့ ဒီထဲမှာ လင်္ကာရည်ကျော် ပါတယ်လို့ထင်လားတဲ့။ မသိဘူးလေလို့ သူကမင်းသားမှမဟုတ်တာ ဘယ်သိမလဲလို့.. တကယ်က မေးတဲ့သူက လင်္ကာရည်ကျော် ကိုယ်တိုင်ဘဲ🤣🤣🤣 '''ရလဒ်:''' နောက်တစ်ခါဒေါထပ်ခွီး ကိုယ်လဲစာမေးပွဲကျ (တော်သေးဒယ် မပါသွားတာကျေးဇူးတင်ရမယ်) ---- == ၂။ အလုပ်သင်ဆရာဝန် (House Surgeon) ဘဝ အတွေ့အကြုံများ == လူတွေပြောနေကြတဲ့ ကလေးဆရာဝန်ကြီး တစ်ယောက်နဲ့ ကျမ House surgeon ဆင်းခဲ့ရတဲ့ ဘဝမှာလည်း ပြောစရာတွေ ရှိခဲ့တာပေါ့ရှင်.. အများကြီးမှ အများကြီးပဲ... 😅 ဇာတ်လမ်းရှုပ်မှာစိုးလို့ တောက်လျှောက်လည်း ဘာမှဝင်မရေးခဲ့ပေမယ့် ခုတော့ ရေးဦးမယ်.. 😅 (အဲတုန်းက Child ကို Supple ထိလို့ ၆လနောက်ကျပြီးမှ House ဆင်းရတဲ့အချိန်ပေါ့လေ.. Part 2 တွေ ၁နှစ်ခွဲဖြစ်သွားလို့ House surgeon မရှိဘဲ Gap ဖြစ်နေရတဲ့ Batch.. သူ့ရဲ့ Ward ဆိုတော့လည်း Volunteer လာဆင်းတဲ့ House surgeon တွေလည်း အလုံအလောက်ရှိခဲ့တာပေါ့...) === က။ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း နှင့် နှိမ်ချခြင်း === ပထမဆုံး Duty စဆင်းရတဲ့နေ့မှာတင် Conference room မှာ "Volunteer house surgeon တွေက ရှေ့ဆုံးမှာ လာထိုင်" "Supple House surgeon တွေ နောက်မှာ သွားထိုင်ကြ" ဆိုတာကနေ စခဲ့တာပေါ့.. အဲတုန်းကတော့ ခွဲခြားဆက်ဆံမယ်မှန်းမသိခဲ့ဘူးလေ ဒါပေမယ့် အဲ့ကနေ စ လိုက်တာဟာ ၃လလုံးလုံး ခေါင်းတောင် မဖော်နိုင်ပါဘူး.. 😆 Report ဖတ်ဖို့ အခန်းထဲဝင်ရတော့မယ့်အချိန်ဆိုရင် လောကကြီးမှာ စိတ်အညစ်ဆုံးလူသားများပေါ့.. Report ဖတ်ရင်း စာမေးရင် အကုန်လုံးကိုမေးနေရင်း -<blockquote>"နင်တို့က Supple House Surgeon တွေ ဘာမှသိမှာမဟုတ်ဘူး.. ဖြေစရာမလိုဘူး.. ခေါင်းထဲ 💩 တွေပဲ ရှိတာ"</blockquote>(အမှန်က ကိုယ်တွေ Supple house တွေက အဲ့ပန်းရောင်စာအုပ်ကို ၆လလုံး ထုံးလိုကြေ ရေလိုနှောက် ကျက်ခဲ့ရတာပါ ဘယ်နားဘာရှိမှန်း အကုန်သိ 😆) ဒါပေမယ့် ဖြေစရာမလိုတော့လည်း ကောင်းတာပေါ့လေ.. $စကားမပြောရတော့ဘူးပေါ့.. === ခ။ ဆေးရုံ နှစ်ပတ်လည် သီချင်းဆိုသည့် ဖြစ်ရပ် === ပထမဆုံးနေ့ conference room မှာ နာမည်ခေါ်ပါတယ် "ထစမ်းပါဦး"ပေါ့.. "ဟိုတစ်လောက ဆေးရုံ anniversary မှာ သီချင်းလာဆိုတာ နင်လား"တဲ့... (ကျမကို Max က တစ်ဆင့်ဖိတ်လို့ သွားဆိုပါတယ် အခြားသောနာမည်ကြီး အဆိုတော်တွေ ဆရာဝန်အဆိုတော်တွေလည်း ပါပါတယ်) အဲဒီမှာ "နင့်နာမည်ကို ရှေ့ကနေ ဒေါက်တာ တပ်ခေါ်သွားတာ မလား"တဲ့။ "ဟုတ်ပါတယ် ဒါပေမယ့် အဲဒါ သမီးမသိလိုက်ဘူး MC က သူ့ဟာသူ ဒေါက်တာတပ်ခေါ်လိုက်မိတာပါ" လို့ (MC က သူ့ဟာသူ ကိုယ်က ဆေးကျောင်းတက်နေတယ်ဆိုပြီး ဒေါက်တာတပ်လိုက်တာ ဖြစ်ပါမယ် ကိုယ်လည်းမသိလိုက်ပါဘူး ကိုယ်ခေါ်ခိုင်းတာလည်း မဟုတ်ပါဘူး၊ အဝေးကြီး ထိုင်နေတာ စင်ပေါ်က အဲလို ခေါ်လိုက်ပြီးချိန်မှ သွားတားလို့လည်း မရတော့ဘူးလေ 🥲 ဆရာဝန်လောကမှာက ဘွဲ့မရသေးရင် ဒေါက်တာပေးမတပ်ပါဘူး ဒါကို အပြင်လူက သိချင်သိမယ် သိချင်မှလည်း သိမှာပေါ့) အဲမှာ ကိုယ့်ကို အပီအပြင် ကြိတ်တော့တာပဲ 😅😆 လူတွေ အကုန်လုံးကြားထဲမှာ..<blockquote>"နင်က အောင်မယ်လို့ရော နင့်ကိုယ်နင်ထင်နေတာလား" တို့ "ငါ့ Ward မှာ နင့်ကို completion မပေးရင် နင် ဘာတတ်နိုင်မယ်ထင်သလဲ နင် ဒေါက်တာဖြစ်ဦးမလား"တို့ "နင်စောင့်ကြည့်နေလိုက်"တို့</blockquote>အစုံပါပဲ ဒါမှတ်မိသလောက်ပေါ့ 😅 စစချင်းကို "ဘာလဲဟ"ဖြစ်သွားတာ.. ပြန်မစွာခဲ့လို့ ခုချိန်နောင်တတောင်ရ 😆 ခုလိုချိန် ခုလိုပုံစံနဲ့သာဆို သူပြောသလို ငါ completion ရမှာမဟုတ် 🤣 (Celebrity မင်းသမီးတွေဆို သူနဲ့သိပ်တည့်တာဆိုတာမျိုးက ကိုယ်တော့မပါခဲ့ဘူး ကိုယ်လည်းမပါချင်ဘူး ရော်ကွံ 🤣) === ဂ။ MTV ရိုက်ကူးရေးနှင့် ဆံပင်အရောင် === နောက်တော့ ကြိတ်ခံလာရင်း တစ်ရက် မမိစန္ဒီ MTV ရိုက်ထားတဲ့ရက် ဆံပင်အနီနဲ့ဆိုတော့ လူနာမိဘတွေရှေ့မှာ ဆဲတာပေါ့ ဘယ်ပြောကောင်းမလဲ 😅😆 ဘေးက ကိုယ့်သူငယ်ချင်းဆံပင်ကိုပါ ရောကြိတ်တာ.. အဲ့ခေါင်းတွေကို လှန်လိုက်ရင် အောက်အထဲမှာ အခွံပဲရှိတယ်တို့ 💩 ပဲရှိတယ်တို့ စုံနေတာပါပဲ.. ---- == ၃။ ဆက်ဆံရေး နှစ်ခွရှိမှု (Double Standards) == {| class="wikitable" !အခြေအနေ / လူပုဂ္ဂိုလ် !ဆက်ဆံပုံနှင့် တုံ့ပြန်မှု (မူရင်းရေးသားချက်များအတိုင်း) |- |'''သာမန်လူနာများ နှင့် House များ''' |ကလေးမိဘတွေကိုရော မဆဲဘူးထင်လို့လား ကုတင်ပေါ် ခြေထောက်ကြီးကောက်တင်ပြီး မိုးမွှန်နေတာပဲ 😅 ကိုယ်တွေဆို စာအုပ်လွှင့်ပစ်ရတာနဲ့ စုံပလုံနေအောင် ခံခဲ့ရတာ Teach you a lesson ရဲ့ ERPB နဲ့ တွေ့ရမှာ သူ 🤣 |- |'''VIP / Private Room လူနာများ''' |အဲ.. VIP Private room ထဲက patient ဆိုရင်တော့ သူက နောက်တစ်ယောက်လို ပြောင်းသွားတာပဲ..😅 |- |'''အစိုးရဝန်ကြီးများ (အထက်လူကြီး)''' |အဲ့ဒီ သူ့ရဲ့ အခန်းထဲမှာတင် အစိုးရဝန်ထမ်းတွေရဲ့ ဩဇာတွေ အာဏာတွေ ဖားယားမှုတွေ ပြည့်နှက်နေတာ.. အဲ့ဆရာကြီးက ဝန်ကြီး ဖုန်းလာရင် ဖားရတာ အမောပေါ့ ကိုယ်တွေရှေ့မှာတင် ဖုန်းချပြီးရင် ဝန်ကြီးကြောင့်သာ နင်တို့ဒီလို အဆင်ပြေတာ ဘလာဘလာ.. |} (မှတ်ချက် - ဘေးက အစ်မတွေကလည်း ကော်ဖီဖျော်ပေး ရေနွေးငှဲ့ပေး.. လုပ်ပေးစရာမရှိရင် ဘေးက Printer ကို ဖုန်သုတ်ပေးနေကြတာပေါ့ရှင် အခုတော့ သူတို့ ဘာလုပ်နေမှန်းမသိလို့ မှန်ကန်တဲ့လမ်းမှာလျှောက်နေလို့ စော်ကားမိရင် ဆောရီး)* ---- == ၄။ နောက်ဆက်တွဲ ဝိရောဓိဖြစ်ရပ် (The Irony) == '''၂၀၁၉ ခုနှစ်ဝန်းကျင်:''' အသက်ကြီးလာလို့ Play therapist ဖြစ် Special educator ဖြစ်တော့ (၂၀၁၉ ခုနှစ် ပတ်ချာလည်ဖြစ်မယ် မမှတ်မိ) Australia က လာလုပ်တဲ့ Play နဲ့ပတ်သက်တဲ့ Seminar တစ်ခု အဲ့ဆေးရုံမှာ သွားတက်တော့ တွေ့ဖြစ်ခဲ့သေးတယ်.. '''ဝိရောဓိဖြစ်ရပ် (Irony):''' သူက စင်ပေါ်တက်ပြီး Bully လုပ်မခံရဖို့ ကျောင်းသားတွေအတွက် Plan A Plan B ဘာညာသရကာတွေ တက်ဟောပြောနေတာမြင်ပြီး လက်ပိုက်ပြီး ပြုံးကြည့်ခဲ့မိသေးတယ်.. သူများတွေ လက်ခုပ်တီးတော့ လိုက်တောင်မတီးဖြစ်ခဲ့ဘူး.. House surgeon ဘဝမှာကတည်းက အစဆုံးမြင်ခဲ့ရတဲ့သူဆိုတော့ ဘယ်သူဘယ်လို ချီးကျူး နှာခေါင်းရှုံ့မိတာ ခုထိပဲ.. မကောင်းပြောကြတာမြင်လည်း ပြုံးမိတာပဲ.. 😅 ရုပ်ကြီးမြင်တိုင်း စိတ်ထဲ အကုသိုလ်လည်း ယူမိတာပေါ့..😆 '''နိဂုံး:''' တူတူကြိတ်ခံခဲ့ရတဲ့ House တူတူဆင်းတဲ့ ကိုယ့်သူငယ်ချင်းရဲ့ ကျေးဇူးတွေကြောင့်သာ နှစ်ယောက်လုံး ကောင်းကောင်းဖြတ်သန်းနိုင်ခဲ့တာ.. ခုတော့ လမ်းသွားလမ်းလာ Fb သုံးရင်းတောင် သူ့မျက်နှာကြီး မမြင်ချင်တော့လောက်အောင် ချဉ်...😅 * fujbxpygorbo6vbj25gol3ex2pzkf8x 1047786 1047785 2026-08-10T08:04:01Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[Special:Contributions/PrimeMinisteR-PMX|PrimeMinisteR-PMX]] ([[User talk:PrimeMinisteR-PMX|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1047765|1047765]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1047786 wikitext text/x-wiki ## လင်္ကာရည်ကျော် (သို့မဟုတ်) ကိုမေကိုလိုးတဲ့ လင်္ကာရည်ကျော် နှင့် ပတ်သက်သော ချီးကျတဲ့ ကိုယ်တွေ့မှတ်တမ်းများ ဒီစာမျက်နှာသည် ဆေးကျောင်းဝင်ခွင့် အင်တာဗျူးနှင့် House Surgeon (အလုပ်သင်ဆရာဝန်) ဘဝတွင် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော နာမည်ကြီး ကလေးအထူးကု ဆရာဝန်/စာရေးဆရာ ၏ ခွဲခြားဆက်ဆံမှုများ၊ နှုတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အနိုင်ကျင့်မှုများ (Verbal Abuse) နှင့် ပတ်သက်သည့် ကိုယ်တွေ့ဖြစ်ရပ်မှန် မှတ်တမ်းဖြစ်ပါသည်။ --- ### ၁။ ဆေးကျောင်းဝင်ခွင့် အင်တာဗျူး (Grand Viva) ဖြစ်ရပ် * **အချိန်ကာလ:** ကြိုးကြာဆိုလို့ ၁၀ တန်းအောင် စစ်ဆေးဖြေတော့ (🤮🤮) အကုန်ပြီးပြီ Grand Viva အချိန်မှာ သူပါ ပါတယ် * **အဓိက အဖြစ်အပျက်:** ဘာလို့ဆရာဝန်ဖြစ်ချင်တာလဲမေးတော့ ဝါသနာပါလို့ပါ ဘာညာပေါ့။ ဘာလို့စစ်ဆရာဝန်ဖြစ်ချင်တာလဲဆိုတော့ ရိုးရိုးဆေးမမှီမှာစိုးလို့ cover ရအောင် လာလျှောက်တာလို့ပြောလိုက်မိတာ ထိုင်နေတဲ့သူတွေအကုန်ဒေါခွီး တစ်ခါ (ငယ်ငယ်တည်းက အိုင်က ခင်မို့မို့အေး) * **စာရေးဆရာနှင့် ထိပ်တိုက်တိုးခြင်း:** ဘာတွေဝါသနာပါလဲမေးတော့ စာဖတ်တာနဲ့စာအုပ်တွေစုရတာလို့ဖြေတော့ သူက ကြိုးကြာတောင်ပံခတ်သံဖတ်ဖူးလားတဲ့။ ဟင့်အင်း မဖတ်ဖူးဘူးလို့ ဘယ်သူရေးတာလဲရောသိလားတဲ့ လင်္ကာရည်ကျော် (တကယ်က မိန်းမလား ယောကျာ်းလားတောင်မသိဘူး) ပါလို့ဖြေလိုက်တော့ ဒီထဲမှာ လင်္ကာရည်ကျော် ပါတယ်လို့ထင်လားတဲ့။ မသိဘူးလေလို့ သူကမင်းသားမှမဟုတ်တာ ဘယ်သိမလဲလို့.. တကယ်က မေးတဲ့သူက လင်္ကာရည်ကျော် ကိုယ်တိုင်ဘဲ🤣🤣🤣 * **ရလဒ်:** နောက်တစ်ခါဒေါထပ်ခွီး ကိုယ်လဲစာမေးပွဲကျ (တော်သေးဒယ် မပါသွားတာကျေးဇူးတင်ရမယ်) --- ### ၂။ အလုပ်သင်ဆရာဝန် (House Surgeon) ဘဝ အတွေ့အကြုံများ လူတွေပြောနေကြတဲ့ ကလေးဆရာဝန်ကြီး တစ်ယောက်နဲ့ ကျမ House surgeon ဆင်းခဲ့ရတဲ့ ဘဝမှာလည်း ပြောစရာတွေ ရှိခဲ့တာပေါ့ရှင်.. အများကြီးမှ အများကြီးပဲ... 😅 ဇာတ်လမ်းရှုပ်မှာစိုးလို့ တောက်လျှောက်လည်း ဘာမှဝင်မရေးခဲ့ပေမယ့် ခုတော့ ရေးဦးမယ်.. 😅 (အဲတုန်းက Child ကို Supple ထိလို့ ၆လနောက်ကျပြီးမှ House ဆင်းရတဲ့အချိန်ပေါ့လေ.. Part 2 တွေ ၁နှစ်ခွဲဖြစ်သွားလို့ House surgeon မရှိဘဲ Gap ဖြစ်နေရတဲ့ Batch.. သူ့ရဲ့ Ward ဆိုတော့လည်း Volunteer လာဆင်းတဲ့ House surgeon တွေလည်း အလုံအလောက်ရှိခဲ့တာပေါ့...) **က။ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း နှင့် နှိမ်ချခြင်း** * ပထမဆုံး Duty စဆင်းရတဲ့နေ့မှာတင် Conference room မှာ "Volunteer house surgeon တွေက ရှေ့ဆုံးမှာ လာထိုင်" "Supple House surgeon တွေ နောက်မှာ သွားထိုင်ကြ" ဆိုတာကနေ စခဲ့တာပေါ့.. * အဲတုန်းကတော့ ခွဲခြားဆက်ဆံမယ်မှန်းမသိခဲ့ဘူးလေ ဒါပေမယ့် အဲ့ကနေ စ လိုက်တာဟာ ၃လလုံးလုံး ခေါင်းတောင် မဖော်နိုင်ပါဘူး.. 😆 Report ဖတ်ဖို့ အခန်းထဲဝင်ရတော့မယ့်အချိန်ဆိုရင် လောကကြီးမှာ စိတ်အညစ်ဆုံးလူသားများပေါ့.. * Report ဖတ်ရင်း စာမေးရင် အကုန်လုံးကိုမေးနေရင်း - > "နင်တို့က Supple House Surgeon တွေ ဘာမှသိမှာမဟုတ်ဘူး.. ဖြေစရာမလိုဘူး.. ခေါင်းထဲ 💩 တွေပဲ ရှိတာ" * (အမှန်က ကိုယ်တွေ Supple house တွေက အဲ့ပန်းရောင်စာအုပ်ကို ၆လလုံး ထုံးလိုကြေ ရေလိုနှောက် ကျက်ခဲ့ရတာပါ ဘယ်နားဘာရှိမှန်း အကုန်သိ 😆) ဒါပေမယ့် ဖြေစရာမလိုတော့လည်း ကောင်းတာပေါ့လေ.. $စကားမပြောရတော့ဘူးပေါ့.. **ခ။ ဆေးရုံ နှစ်ပတ်လည် သီချင်းဆိုသည့် ဖြစ်ရပ်** * ပထမဆုံးနေ့ conference room မှာ နာမည်ခေါ်ပါတယ် "ထစမ်းပါဦး"ပေါ့.. "ဟိုတစ်လောက ဆေးရုံ anniversary မှာ သီချင်းလာဆိုတာ နင်လား"တဲ့... (ကျမကို Max က တစ်ဆင့်ဖိတ်လို့ သွားဆိုပါတယ် အခြားသောနာမည်ကြီး အဆိုတော်တွေ ဆရာဝန်အဆိုတော်တွေလည်း ပါပါတယ်) * အဲဒီမှာ "နင့်နာမည်ကို ရှေ့ကနေ ဒေါက်တာ တပ်ခေါ်သွားတာ မလား"တဲ့။ "ဟုတ်ပါတယ် ဒါပေမယ့် အဲဒါ သမီးမသိလိုက်ဘူး MC က သူ့ဟာသူ ဒေါက်တာတပ်ခေါ်လိုက်မိတာပါ" လို့ (MC က သူ့ဟာသူ ကိုယ်က ဆေးကျောင်းတက်နေတယ်ဆိုပြီး ဒေါက်တာတပ်လိုက်တာ ဖြစ်ပါမယ် ကိုယ်လည်းမသိလိုက်ပါဘူး ကိုယ်ခေါ်ခိုင်းတာလည်း မဟုတ်ပါဘူး၊ အဝေးကြီး ထိုင်နေတာ စင်ပေါ်က အဲလို ခေါ်လိုက်ပြီးချိန်မှ သွားတားလို့လည်း မရတော့ဘူးလေ 🥲 ဆရာဝန်လောကမှာက ဘွဲ့မရသေးရင် ဒေါက်တာပေးမတပ်ပါဘူး ဒါကို အပြင်လူက သိချင်သိမယ် သိချင်မှလည်း သိမှာပေါ့) * အဲမှာ ကိုယ့်ကို အပီအပြင် ကြိတ်တော့တာပဲ 😅😆 လူတွေ အကုန်လုံးကြားထဲမှာ.. > "နင်က အောင်မယ်လို့ရော နင့်ကိုယ်နင်ထင်နေတာလား" တို့ "ငါ့ Ward မှာ နင့်ကို completion မပေးရင် နင် ဘာတတ်နိုင်မယ်ထင်သလဲ နင် ဒေါက်တာဖြစ်ဦးမလား"တို့ "နင်စောင့်ကြည့်နေလိုက်"တို့ * အစုံပါပဲ ဒါမှတ်မိသလောက်ပေါ့ 😅 စစချင်းကို "ဘာလဲဟ"ဖြစ်သွားတာ.. ပြန်မစွာခဲ့လို့ ခုချိန်နောင်တတောင်ရ 😆 ခုလိုချိန် ခုလိုပုံစံနဲ့သာဆို သူပြောသလို ငါ completion ရမှာမဟုတ် 🤣 (Celebrity မင်းသမီးတွေဆို သူနဲ့သိပ်တည့်တာဆိုတာမျိုးက ကိုယ်တော့မပါခဲ့ဘူး ကိုယ်လည်းမပါချင်ဘူး ရော်ကွံ 🤣) **ဂ။ MTV ရိုက်ကူးရေးနှင့် ဆံပင်အရောင်** * နောက်တော့ ကြိတ်ခံလာရင်း တစ်ရက် မမိစန္ဒီ MTV ရိုက်ထားတဲ့ရက် ဆံပင်အနီနဲ့ဆိုတော့ လူနာမိဘတွေရှေ့မှာ ဆဲတာပေါ့ ဘယ်ပြောကောင်းမလဲ 😅😆 ဘေးက ကိုယ့်သူငယ်ချင်းဆံပင်ကိုပါ ရောကြိတ်တာ.. * အဲ့ခေါင်းတွေကို လှန်လိုက်ရင် အောက်အထဲမှာ အခွံပဲရှိတယ်တို့ 💩 ပဲရှိတယ်တို့ စုံနေတာပါပဲ.. --- ### ၃။ ဆက်ဆံရေး နှစ်ခွရှိမှု (Double Standards) | အခြေအနေ / လူပုဂ္ဂိုလ် | ဆက်ဆံပုံနှင့် တုံ့ပြန်မှု (မူရင်းရေးသားချက်များအတိုင်း) | | --- | --- | | **သာမန်လူနာများ နှင့် House များ** | ကလေးမိဘတွေကိုရော မဆဲဘူးထင်လို့လား ကုတင်ပေါ် ခြေထောက်ကြီးကောက်တင်ပြီး မိုးမွှန်နေတာပဲ 😅 ကိုယ်တွေဆို စာအုပ်လွှင့်ပစ်ရတာနဲ့ စုံပလုံနေအောင် ခံခဲ့ရတာ Teach you a lesson ရဲ့ ERPB နဲ့ တွေ့ရမှာ သူ 🤣 | | **VIP / Private Room လူနာများ** | အဲ.. VIP Private room ထဲက patient ဆိုရင်တော့ သူက နောက်တစ်ယောက်လို ပြောင်းသွားတာပဲ..😅 | | **အစိုးရဝန်ကြီးများ (အထက်လူကြီး)** | အဲ့ဒီ သူ့ရဲ့ အခန်းထဲမှာတင် အစိုးရဝန်ထမ်းတွေရဲ့ ဩဇာတွေ အာဏာတွေ ဖားယားမှုတွေ ပြည့်နှက်နေတာ.. အဲ့ဆရာကြီးက ဝန်ကြီး ဖုန်းလာရင် ဖားရတာ အမောပေါ့ ကိုယ်တွေရှေ့မှာတင် ဖုန်းချပြီးရင် ဝန်ကြီးကြောင့်သာ နင်တို့ဒီလို အဆင်ပြေတာ ဘလာဘလာ.. | *(မှတ်ချက် - ဘေးက အစ်မတွေကလည်း ကော်ဖီဖျော်ပေး ရေနွေးငှဲ့ပေး.. လုပ်ပေးစရာမရှိရင် ဘေးက Printer ကို ဖုန်သုတ်ပေးနေကြတာပေါ့ရှင် အခုတော့ သူတို့ ဘာလုပ်နေမှန်းမသိလို့ မှန်ကန်တဲ့လမ်းမှာလျှောက်နေလို့ စော်ကားမိရင် ဆောရီး)* --- ### ၄။ နောက်ဆက်တွဲ ဝိရောဓိဖြစ်ရပ် (The Irony) * **၂၀၁၉ ခုနှစ်ဝန်းကျင်:** အသက်ကြီးလာလို့ Play therapist ဖြစ် Special educator ဖြစ်တော့ (၂၀၁၉ ခုနှစ် ပတ်ချာလည်ဖြစ်မယ် မမှတ်မိ) Australia က လာလုပ်တဲ့ Play နဲ့ပတ်သက်တဲ့ Seminar တစ်ခု အဲ့ဆေးရုံမှာ သွားတက်တော့ တွေ့ဖြစ်ခဲ့သေးတယ်.. * **ဝိရောဓိဖြစ်ရပ် (Irony):** သူက စင်ပေါ်တက်ပြီး Bully လုပ်မခံရဖို့ ကျောင်းသားတွေအတွက် Plan A Plan B ဘာညာသရကာတွေ တက်ဟောပြောနေတာမြင်ပြီး လက်ပိုက်ပြီး ပြုံးကြည့်ခဲ့မိသေးတယ်.. သူများတွေ လက်ခုပ်တီးတော့ လိုက်တောင်မတီးဖြစ်ခဲ့ဘူး.. House surgeon ဘဝမှာကတည်းက အစဆုံးမြင်ခဲ့ရတဲ့သူဆိုတော့ ဘယ်သူဘယ်လို ချီးကျူး နှာခေါင်းရှုံ့မိတာ ခုထိပဲ.. မကောင်းပြောကြတာမြင်လည်း ပြုံးမိတာပဲ.. 😅 ရုပ်ကြီးမြင်တိုင်း စိတ်ထဲ အကုသိုလ်လည်း ယူမိတာပေါ့..😆 * **နိဂုံး:** တူတူကြိတ်ခံခဲ့ရတဲ့ House တူတူဆင်းတဲ့ ကိုယ့်သူငယ်ချင်းရဲ့ ကျေးဇူးတွေကြောင့်သာ နှစ်ယောက်လုံး ကောင်းကောင်းဖြတ်သန်းနိုင်ခဲ့တာ.. ခုတော့ လမ်းသွားလမ်းလာ Fb သုံးရင်းတောင် သူ့မျက်နှာကြီး မမြင်ချင်တော့လောက်အောင် ချဉ်...😅🤣 lwuamu05oundqpqa7cg555bkfcvvna4 1047787 1047786 2026-08-10T08:04:07Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1047787 wikitext text/x-wiki = လင်္ကာရည်ကျော် (သို့မဟုတ်) ကိုမေကိုလိုးတဲ့ လင်္ကာရည်ကျော် နှင့် ပတ်သက်သော ချီးကျတဲ့ ကိုယ်တွေ့မှတ်တမ်းများ = ဒီစာမျက်နှာသည် ဆေးကျောင်းဝင်ခွင့် အင်တာဗျူးနှင့် House Surgeon (အလုပ်သင်ဆရာဝန်) ဘဝတွင် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော နာမည်ကြီး ကလေးအထူးကု ဆရာဝန်/စာရေးဆရာ ၏ ခွဲခြားဆက်ဆံမှုများ၊ နှုတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အနိုင်ကျင့်မှုများ (Verbal Abuse) နှင့် ပတ်သက်သည့် ကိုယ်တွေ့ဖြစ်ရပ်မှန် မှတ်တမ်းဖြစ်ပါသည်။ ---- == ၁။ ဆေးကျောင်းဝင်ခွင့် အင်တာဗျူး (Grand Viva) ဖြစ်ရပ် == '''အချိန်ကာလ:''' ကြိုးကြာဆိုလို့ ၁၀ တန်းအောင် စစ်ဆေးဖြေတော့ (🤮🤮) အကုန်ပြီးပြီ Grand Viva အချိန်မှာ သူပါ ပါတယ် '''အဓိက အဖြစ်အပျက်:''' ဘာလို့ဆရာဝန်ဖြစ်ချင်တာလဲမေးတော့ ဝါသနာပါလို့ပါ ဘာညာပေါ့။ ဘာလို့စစ်ဆရာဝန်ဖြစ်ချင်တာလဲဆိုတော့ ရိုးရိုးဆေးမမှီမှာစိုးလို့ cover ရအောင် လာလျှောက်တာလို့ပြောလိုက်မိတာ ထိုင်နေတဲ့သူတွေအကုန်ဒေါခွီး တစ်ခါ (ငယ်ငယ်တည်းက အိုင်က ခင်မို့မို့အေး) '''စာရေးဆရာနှင့် ထိပ်တိုက်တိုးခြင်း:''' ဘာတွေဝါသနာပါလဲမေးတော့ စာဖတ်တာနဲ့စာအုပ်တွေစုရတာလို့ဖြေတော့ သူက ကြိုးကြာတောင်ပံခတ်သံဖတ်ဖူးလားတဲ့။ ဟင့်အင်း မဖတ်ဖူးဘူးလို့ ဘယ်သူရေးတာလဲရောသိလားတဲ့ လင်္ကာရည်ကျော် (တကယ်က မိန်းမလား ယောကျာ်းလားတောင်မသိဘူး) ပါလို့ဖြေလိုက်တော့ ဒီထဲမှာ လင်္ကာရည်ကျော် ပါတယ်လို့ထင်လားတဲ့။ မသိဘူးလေလို့ သူကမင်းသားမှမဟုတ်တာ ဘယ်သိမလဲလို့.. တကယ်က မေးတဲ့သူက လင်္ကာရည်ကျော် ကိုယ်တိုင်ဘဲ🤣🤣🤣 '''ရလဒ်:''' နောက်တစ်ခါဒေါထပ်ခွီး ကိုယ်လဲစာမေးပွဲကျ (တော်သေးဒယ် မပါသွားတာကျေးဇူးတင်ရမယ်) ---- == ၂။ အလုပ်သင်ဆရာဝန် (House Surgeon) ဘဝ အတွေ့အကြုံများ == လူတွေပြောနေကြတဲ့ ကလေးဆရာဝန်ကြီး တစ်ယောက်နဲ့ ကျမ House surgeon ဆင်းခဲ့ရတဲ့ ဘဝမှာလည်း ပြောစရာတွေ ရှိခဲ့တာပေါ့ရှင်.. အများကြီးမှ အများကြီးပဲ... 😅 ဇာတ်လမ်းရှုပ်မှာစိုးလို့ တောက်လျှောက်လည်း ဘာမှဝင်မရေးခဲ့ပေမယ့် ခုတော့ ရေးဦးမယ်.. 😅 (အဲတုန်းက Child ကို Supple ထိလို့ ၆လနောက်ကျပြီးမှ House ဆင်းရတဲ့အချိန်ပေါ့လေ.. Part 2 တွေ ၁နှစ်ခွဲဖြစ်သွားလို့ House surgeon မရှိဘဲ Gap ဖြစ်နေရတဲ့ Batch.. သူ့ရဲ့ Ward ဆိုတော့လည်း Volunteer လာဆင်းတဲ့ House surgeon တွေလည်း အလုံအလောက်ရှိခဲ့တာပေါ့...) === က။ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း နှင့် နှိမ်ချခြင်း === ပထမဆုံး Duty စဆင်းရတဲ့နေ့မှာတင် Conference room မှာ "Volunteer house surgeon တွေက ရှေ့ဆုံးမှာ လာထိုင်" "Supple House surgeon တွေ နောက်မှာ သွားထိုင်ကြ" ဆိုတာကနေ စခဲ့တာပေါ့.. အဲတုန်းကတော့ ခွဲခြားဆက်ဆံမယ်မှန်းမသိခဲ့ဘူးလေ ဒါပေမယ့် အဲ့ကနေ စ လိုက်တာဟာ ၃လလုံးလုံး ခေါင်းတောင် မဖော်နိုင်ပါဘူး.. 😆 Report ဖတ်ဖို့ အခန်းထဲဝင်ရတော့မယ့်အချိန်ဆိုရင် လောကကြီးမှာ စိတ်အညစ်ဆုံးလူသားများပေါ့.. Report ဖတ်ရင်း စာမေးရင် အကုန်လုံးကိုမေးနေရင်း -<blockquote>"နင်တို့က Supple House Surgeon တွေ ဘာမှသိမှာမဟုတ်ဘူး.. ဖြေစရာမလိုဘူး.. ခေါင်းထဲ 💩 တွေပဲ ရှိတာ"</blockquote>(အမှန်က ကိုယ်တွေ Supple house တွေက အဲ့ပန်းရောင်စာအုပ်ကို ၆လလုံး ထုံးလိုကြေ ရေလိုနှောက် ကျက်ခဲ့ရတာပါ ဘယ်နားဘာရှိမှန်း အကုန်သိ 😆) ဒါပေမယ့် ဖြေစရာမလိုတော့လည်း ကောင်းတာပေါ့လေ.. $စကားမပြောရတော့ဘူးပေါ့.. === ခ။ ဆေးရုံ နှစ်ပတ်လည် သီချင်းဆိုသည့် ဖြစ်ရပ် === ပထမဆုံးနေ့ conference room မှာ နာမည်ခေါ်ပါတယ် "ထစမ်းပါဦး"ပေါ့.. "ဟိုတစ်လောက ဆေးရုံ anniversary မှာ သီချင်းလာဆိုတာ နင်လား"တဲ့... (ကျမကို Max က တစ်ဆင့်ဖိတ်လို့ သွားဆိုပါတယ် အခြားသောနာမည်ကြီး အဆိုတော်တွေ ဆရာဝန်အဆိုတော်တွေလည်း ပါပါတယ်) အဲဒီမှာ "နင့်နာမည်ကို ရှေ့ကနေ ဒေါက်တာ တပ်ခေါ်သွားတာ မလား"တဲ့။ "ဟုတ်ပါတယ် ဒါပေမယ့် အဲဒါ သမီးမသိလိုက်ဘူး MC က သူ့ဟာသူ ဒေါက်တာတပ်ခေါ်လိုက်မိတာပါ" လို့ (MC က သူ့ဟာသူ ကိုယ်က ဆေးကျောင်းတက်နေတယ်ဆိုပြီး ဒေါက်တာတပ်လိုက်တာ ဖြစ်ပါမယ် ကိုယ်လည်းမသိလိုက်ပါဘူး ကိုယ်ခေါ်ခိုင်းတာလည်း မဟုတ်ပါဘူး၊ အဝေးကြီး ထိုင်နေတာ စင်ပေါ်က အဲလို ခေါ်လိုက်ပြီးချိန်မှ သွားတားလို့လည်း မရတော့ဘူးလေ 🥲 ဆရာဝန်လောကမှာက ဘွဲ့မရသေးရင် ဒေါက်တာပေးမတပ်ပါဘူး ဒါကို အပြင်လူက သိချင်သိမယ် သိချင်မှလည်း သိမှာပေါ့) အဲမှာ ကိုယ့်ကို အပီအပြင် ကြိတ်တော့တာပဲ 😅😆 လူတွေ အကုန်လုံးကြားထဲမှာ..<blockquote>"နင်က အောင်မယ်လို့ရော နင့်ကိုယ်နင်ထင်နေတာလား" တို့ "ငါ့ Ward မှာ နင့်ကို completion မပေးရင် နင် ဘာတတ်နိုင်မယ်ထင်သလဲ နင် ဒေါက်တာဖြစ်ဦးမလား"တို့ "နင်စောင့်ကြည့်နေလိုက်"တို့</blockquote>အစုံပါပဲ ဒါမှတ်မိသလောက်ပေါ့ 😅 စစချင်းကို "ဘာလဲဟ"ဖြစ်သွားတာ.. ပြန်မစွာခဲ့လို့ ခုချိန်နောင်တတောင်ရ 😆 ခုလိုချိန် ခုလိုပုံစံနဲ့သာဆို သူပြောသလို ငါ completion ရမှာမဟုတ် 🤣 (Celebrity မင်းသမီးတွေဆို သူနဲ့သိပ်တည့်တာဆိုတာမျိုးက ကိုယ်တော့မပါခဲ့ဘူး ကိုယ်လည်းမပါချင်ဘူး ရော်ကွံ 🤣) === ဂ။ MTV ရိုက်ကူးရေးနှင့် ဆံပင်အရောင် === နောက်တော့ ကြိတ်ခံလာရင်း တစ်ရက် မမိစန္ဒီ MTV ရိုက်ထားတဲ့ရက် ဆံပင်အနီနဲ့ဆိုတော့ လူနာမိဘတွေရှေ့မှာ ဆဲတာပေါ့ ဘယ်ပြောကောင်းမလဲ 😅😆 ဘေးက ကိုယ့်သူငယ်ချင်းဆံပင်ကိုပါ ရောကြိတ်တာ.. အဲ့ခေါင်းတွေကို လှန်လိုက်ရင် အောက်အထဲမှာ အခွံပဲရှိတယ်တို့ 💩 ပဲရှိတယ်တို့ စုံနေတာပါပဲ.. ---- == ၃။ ဆက်ဆံရေး နှစ်ခွရှိမှု (Double Standards) == {| class="wikitable" !အခြေအနေ / လူပုဂ္ဂိုလ် !ဆက်ဆံပုံနှင့် တုံ့ပြန်မှု (မူရင်းရေးသားချက်များအတိုင်း) |- |'''သာမန်လူနာများ နှင့် House များ''' |ကလေးမိဘတွေကိုရော မဆဲဘူးထင်လို့လား ကုတင်ပေါ် ခြေထောက်ကြီးကောက်တင်ပြီး မိုးမွှန်နေတာပဲ 😅 ကိုယ်တွေဆို စာအုပ်လွှင့်ပစ်ရတာနဲ့ စုံပလုံနေအောင် ခံခဲ့ရတာ Teach you a lesson ရဲ့ ERPB နဲ့ တွေ့ရမှာ သူ 🤣 |- |'''VIP / Private Room လူနာများ''' |အဲ.. VIP Private room ထဲက patient ဆိုရင်တော့ သူက နောက်တစ်ယောက်လို ပြောင်းသွားတာပဲ..😅 |- |'''အစိုးရဝန်ကြီးများ (အထက်လူကြီး)''' |အဲ့ဒီ သူ့ရဲ့ အခန်းထဲမှာတင် အစိုးရဝန်ထမ်းတွေရဲ့ ဩဇာတွေ အာဏာတွေ ဖားယားမှုတွေ ပြည့်နှက်နေတာ.. အဲ့ဆရာကြီးက ဝန်ကြီး ဖုန်းလာရင် ဖားရတာ အမောပေါ့ ကိုယ်တွေရှေ့မှာတင် ဖုန်းချပြီးရင် ဝန်ကြီးကြောင့်သာ နင်တို့ဒီလို အဆင်ပြေတာ ဘလာဘလာ.. |} (မှတ်ချက် - ဘေးက အစ်မတွေကလည်း ကော်ဖီဖျော်ပေး ရေနွေးငှဲ့ပေး.. လုပ်ပေးစရာမရှိရင် ဘေးက Printer ကို ဖုန်သုတ်ပေးနေကြတာပေါ့ရှင် အခုတော့ သူတို့ ဘာလုပ်နေမှန်းမသိလို့ မှန်ကန်တဲ့လမ်းမှာလျှောက်နေလို့ စော်ကားမိရင် ဆောရီး)* ---- == ၄။ နောက်ဆက်တွဲ ဝိရောဓိဖြစ်ရပ် (The Irony) == '''၂၀၁၉ ခုနှစ်ဝန်းကျင်:''' အသက်ကြီးလာလို့ Play therapist ဖြစ် Special educator ဖြစ်တော့ (၂၀၁၉ ခုနှစ် ပတ်ချာလည်ဖြစ်မယ် မမှတ်မိ) Australia က လာလုပ်တဲ့ Play နဲ့ပတ်သက်တဲ့ Seminar တစ်ခု အဲ့ဆေးရုံမှာ သွားတက်တော့ တွေ့ဖြစ်ခဲ့သေးတယ်.. '''ဝိရောဓိဖြစ်ရပ် (Irony):''' သူက စင်ပေါ်တက်ပြီး Bully လုပ်မခံရဖို့ ကျောင်းသားတွေအတွက် Plan A Plan B ဘာညာသရကာတွေ တက်ဟောပြောနေတာမြင်ပြီး လက်ပိုက်ပြီး ပြုံးကြည့်ခဲ့မိသေးတယ်.. သူများတွေ လက်ခုပ်တီးတော့ လိုက်တောင်မတီးဖြစ်ခဲ့ဘူး.. House surgeon ဘဝမှာကတည်းက အစဆုံးမြင်ခဲ့ရတဲ့သူဆိုတော့ ဘယ်သူဘယ်လို ချီးကျူး နှာခေါင်းရှုံ့မိတာ ခုထိပဲ.. မကောင်းပြောကြတာမြင်လည်း ပြုံးမိတာပဲ.. 😅 ရုပ်ကြီးမြင်တိုင်း စိတ်ထဲ အကုသိုလ်လည်း ယူမိတာပေါ့..😆 '''နိဂုံး:''' တူတူကြိတ်ခံခဲ့ရတဲ့ House တူတူဆင်းတဲ့ ကိုယ့်သူငယ်ချင်းရဲ့ ကျေးဇူးတွေကြောင့်သာ နှစ်ယောက်လုံး ကောင်းကောင်းဖြတ်သန်းနိုင်ခဲ့တာ.. ခုတော့ လမ်းသွားလမ်းလာ Fb သုံးရင်းတောင် သူ့မျက်နှာကြီး မမြင်ချင်တော့လောက်အောင် ချဉ်...😅 * fujbxpygorbo6vbj25gol3ex2pzkf8x 1047790 1047787 2026-08-10T08:11:54Z Dr Lotus Black 31011 Undid ၈ revisions from [[Special:Diff/1047764|1047764]] until [[Special:Diff/1047787|1047787]] 1047790 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer |name = လင်္ကာရည်ကျော် |image = |caption = ဒေါက်တာ ရဲမြင့်ကျော် (ကလေးအထူးကု ဆရာဝန်) လင်္ကာရည်ကျော် |birth_date = {{birth date and age|၁၉၆၁|၁၂|၂၀}} |birth_place = မြို့မတဲကြီးကုန်းရွာ၊ [[မြန်အောင်မြို့နယ်]]၊ [[ဧရာဝတီတိုင်း]] |birth_name = ရဲမြင့်ကျော် |education = M.B.,B.S, M,Med.Sc (Paediatrics), MRCP (UK), MRCPCH, DCH(Glasgow), Dr.MedSc (Paediatrics), FRCP (Edin), FRCPCH |alta_mater = [[ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်]] |occupation = ကလေးအထူးကု ဆရာဝန် |pseudonym = လင်္ကာရည်ကျော်၊ ဒေါက်တာရဲ |awards = [[အမျိုးသား စာပေဆု]] (၂၀၀၇၊ ၂၀၀၉)<ref>[[အမျိုးသားစာပေဆုရစာအုပ်စာရင်း]]</ref>၊ [[သုတစွယ်စုံစာပေဆု]] (၂၀၁၃၊ ၂၀၁၇) |notable_works = ''ကြိုးကြာတောင်ပံခတ်သံ'' }} '''လင်္ကာရည်ကျော်'''သည် မြန်မာနိုင်ငံသား [[ကလေးအထူးကုဆရာဝန်]]၊ စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အမည်ရင်းမှာ ဒေါက်တာ ရဲမြင့်ကျော် ဖြစ်သည်။ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ မြန်အောင်မြို့နယ်၊ မြို့မ တဲကြီးကုန်းကျေးရွာ၊ အဖဦးတင်ညွန့်၊ အမိဒေါ်မြရီ တို့မှ ၁၉၆၁-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၂၀)ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။ ရန်ကုန်မြို့တွင် ကြီးပြင်းခဲ့ပြီး အ.ထ.က(၁) လမ်းမတော်တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၇၉-ခုနှစ်တွင် အမှတ်(၂) ဒေသကောလိပ်၊ ရန်ကုန်တိုင်းမှ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရေး အတတ်ပညာ ဒီပလိုမာ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၈၀-မှ ၁၉၈၅ အတွင်း [[ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်]] နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း ကော်မတီ၏ တာဝန်ခံ စာတည်းအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရင်း '''လင်္ကာရည်ကျော်''' အမည်ဖြင့် ဝတ္ထု၊ ကဗျာများ စတင်ရေးသားသည်။ ၁၉၈၅ တွင် အမ်ဘီဘီအက်စ် ဘွဲ့ရရှိပြီးနောက် ၁၉၈၆-၈၇ အတွင်း ဆေးသုတေသန ဦးစီးဌာနတွင် ကွင်းဆင်းသုတေသန အရာရှိတာဝန် ထမ်းဆောင်သည်။ ၁၉၈၇-ခုနှစ်မှ ၁၉၉၀ အတွင်း ဗိုလ် အဆင့်ဖြင့် တပ်မတော်တွင် ဆေးမှူးတာဝန် ထမ်းဆောင်ရင်း [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[မွန်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ကရင်ပြည်နယ်]] ရှေ့တန်းစစ်မျက်နှာများတွင် အနေကြာခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ တွင် အရပ်ဘက် တာဝန်ပြန်လည် ထမ်းဆောင်သည်။ ၁၉၉၀-ခုနှစ်မှ ၁၉၉၁ အတွင်း သထုံမြို့နယ် ပြည်သူ့ဆေးရုံတွင် လက်ထောက်ဆရာဝန် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၁ မှ စ၍ ဘွဲ့လွန်ဆေးပညာ သင်တန်းများ ဆက်တိုက်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၃-ခုနှစ်တွင် ဆေးတက္ကသိုလ်(၁) ရန်ကုန်မှ M,Med.Sc(Paediatrics) ဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၉၇-ခုနှစ်မှ ၁၉၉၉ အတွင်း UK နိုင်ငံသို့ ပညာတော်သင် သွားရောက်ပြီး MRCP (UK) ဘွဲ့၊ MRCPCH ဘွဲ့နှင့် DCH(Glasgow)ဘွဲ့များ ရယူခဲ့သည်။ ၂၀၀၅-ခုနှစ်တွင် ဆေးတက္ကသိုလ်(၁) ရန်ကုန်မှ Dr.MedSc(Paediatrics) ပါရဂူဘွဲ့ကိုလည်းကောင်း၊ ၂၀၀၆-ခုနှစ်တွင် Royal College of Physicians of Edinburgh မှ FRCP(Edin)ဘွဲ့ကိုလည်းကောင်း ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် Royal College of Paediatrics and Child Health, UK မှ FRCPCH ဘွဲ့ ချီးမြှင့် ခဲ့သည်။ ၂၀၀၀-ပြည့်နှစ်မှ စ၍ နာမည်ရင်းဖြင့်ရေးသားသော ကလေးကျန်းမာရေးပညာ ဆောင်းပါးများဖြင့် စာပေနယ်သို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၃-ခုနှစ်တွင် ကျော်သက်ခိုင်စာပေမှ ထုတ်ဝေသော ''ကျန်းမာပြည့်ကြွယ်၊ ရင်သွေးငယ်'' စာအုပ်မှာ ပထမဦးဆုံး ထုတ်ဝေသော အင်တာဗျူး ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ် ဖြစ်ပြီး ၂ဝဝ၄ ခုနှစ်တွင် နရသူခိ သုခချမ်းသာ မဂ္ဂဇင်းတွင် ပါရှိသော "အချစ်ကိုပင်လျှင် လျှပ်တပြတ်မျှသာ" ဝတ္ထုတိုဖြင့် စာပေနယ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ၂၀၀၆-ခုနှစ်တွင် ရတနာသိုက်စာပေမှ ထုတ်ဝေသော ''ပထမအိပ်မက် ဝတ္ထုတိုများ'' စာအုပ်မှာ ပထမဦးဆုံး ထုတ်ဝေသော ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် စာအုပ်ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၇-ခုနှစ်တွင် နန်းဒေဝီစာပေမှ ထုတ်ဝေသော ''ကလေးကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အယူအဆ အမှားများ'' စာအုပ်မှာ ပထမဦးဆုံး ပင်ကိုရေး ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ် ဖြစ်ပြီး ''[[ကြိုးကြာတောင်ပံခတ်သံ (စာအုပ်)|ကြိုးကြာတောင်ပံခတ်သံ]]'' စာအုပ်မှာ ပထမဦးဆုံး ဝတ္ထုရှည် စဆုံးဖြစ်သည်။ ''ကြိုးကြာတောင်ပံခတ်သံ'' အား ဒါရိုက်တာ [[မောင်မောင်၊စင်ယော်|စင်ယော်မောင်မောင်]]မှ ရုပ်ရှင်အဖြစ်ရိုက်ကူးကာ ၂၀၀၉-ခုနှစ် [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]] (ဇာတ်ကားဆု)ကို ဇင်ယော်ရုပ်ရှင် ထုတ်လုပ်ရေးမှ ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ကြိုးကြာတောင်ပံခတ်သံ ကို တက္ကသိုလ်များ မြန်မာစာအဖွဲ့က ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (မြန်မာစာ) အတွက် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။၂ဝဝ၉ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေသော ဒုတိယမြောက် ဝတ္ထုရှည် ''ဒေါက်တာရွှေသွေးနှင့်မပန်းမှုံ'' သည်လည်း [[အမျိုးသား စာပေဆု]] (ဝတ္ထုရှည်) ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၀ပြည့်နှစ်မှ စ၍ ကလေးကျန်းမာရေး ပညာပေးစာအုပ်များရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ''မမွေးဖွားမီမှ အရွယ်ရောက်သည်အထိ ကလေးပြုစုစောင့်ရှောက်နည်းများ'' စာအုပ်နှင့် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် [[သုတစွယ်စုံစာပေဆု]] ကို အသုံးချသိပ္ပံ ဘာသာရပ်ကဏ္ဍ မှရရှိခဲ့သည်။ ဒုတိယအကြိမ် အဖြစ် ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် 'သား သို့ ' စာအုပ်ဖြင့် ယင်းဆုကို လူငယ်စာပေ ကဏ္ဍမှ ထပ်မံရရှိခဲ့သည်။ ယခုအခါ ဆရာသည် ပါမောက္ခ၊ ဌာနမှူး၊ ကလေးကျန်းမာပညာဌာန၊ ဆေးတက္ကသိုလ်(၁) ရန်ကုန်၊ တာဝန်ခံ ကလေးအထူးကုဆရာဝန်ကြီး၊ ကလေးဆေးရုံကြီး ရန်ကုန် တာဝန်မှ အငြိမ်းစား ယူခဲ့ပြီး အာစီယံကလေးအထူးကုဆရာဝန်များအသင်းချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကို ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ရင်း ရသ၊ သုတ နှင့် ဓမ္မစာပေများ စဉ်ဆက် မပြတ် ရေးသားလျက်ရှိသည်။ ==ထုတ်ဝေပြီးသောစာအုပ်များ== လင်္ကာရည်ကျော် ကလောင်အမည်ဖြင့် ထုတ်ဝေထားသည့် စာအုပ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ ===ဝတ္ထုရှည်=== # ''ကြိုးကြာတောင်ပံခတ်သံ'' (၂၀၀၇၊ ၂၀၀၄) # ''ဒေါက်တာရွှေသွေးနှင့်မပန်းမှုံ'' (၂၀၀၉၊ ၂၀၁၀၊ ၂၀၁၂) # ''နေဝင်အိပ်တန်းတက်'' (၂၀၁၀) # ''ချစ်စရာအိမ်ကလေး'' (၂၀၁၁) # ''တိမ်တွေတောင်တွေနှင့်ခရီးသည်'' (၂၀၁၂) # ''တစ်ပွင့်ကျန်'' (၂၀၁၂) # ''တိမ်ညိုမှာ ငွေဇာကွပ်ကယ်နှင့်'' (၂၀၁၃) # ''ပန်းဒေါင်း'' (၂၀၁၄) #''ကျောက်စရစ်ခဲကလေးများမှတစ်ဆင့် (၂၀၁၅)'' ===ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်=== # ''ပထမအိပ်မက်ဝတ္ထုတိုများ'' (၂၀၀၇၊ ၂၀၁၀) # ''သမားလည်ပြန်ဝတ္ထုတိုများ'' (၂၀၀၉) # ''သိင်္ဂါရအလှည့်ဝတ္ထုတိုများ'' (၂၀၁၀) # ''အမြူတေရတနာ ဝတ္ထုတိုများ'' (၂၀၁၀) # ''ဆရာ့နှလုံးသားဝတ္ထုတိုများ'' (၂၀၁၁) # ''နေညိုကမ်းနဖူး ဝတ္ထုတိုများ'' (၂၀၁၁) # ''ဝိုးတဝါးအတွေးစများနှင့် ဝတ္ထုတိုများ'' (၂၀၁၁) # ''နှလုံးသားညာဘက် အပေါ်ခန်းဝတ္ထုတိုများ'' (၂၀၁၂) ===ဓမ္မဆောင်းပါး=== # မင်္ဂလာရှိသော အောင်မြင်မှု ပါမောက္ခ ရဲမြင့်ကျော်(ဒေါက်တာရဲ) ကလေးအထူးကုဆရာဝန်ကြီး အနေဖြင့် ထုတ်ဝေထားသော စာအုပ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ ===ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ်=== # ''ကလေးကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အယူအဆမှားများ'' (၂၀၀၇၊ ၂၀၁၂) # ''ရင်သွေးရတနာ ကလေးများအတွက်'' (၂၀၀၈) # ''ရင်သွေးတို့ ရှင်သန်ကျန်းမာဖို့'' (၂၀၀၈) # ''စိန်တုံးကြီးများအကြောင်း'' (၂၀၀၉) # ''ရှေးဦးကလေးသူနာပြုစုနည်း'' (၂၀၀၉) # ''ကလေးနှလုံးရောဂါများအကြောင်း'' (၂၀၀၉) # ''ဒါစိုးရိမ်စရာလားနှင့်စိုးရိမ်စရာများ'' (၂၀၀၉) # ''မမွေးဖွားမီမှ အရွယ်ရောက်သည်အထိ ကလေးပြုစု စောင့်ရှောက်နည်းများ'' (၂၀၁၁) # ''စာရေးဆရာ ဆရာဝန်၏ အရူးလွယ်အိတ်'' (၂၀၁၁) # ''ကလေးဆရာဝန်၏ ဆရာဝန်ကလေးဘဝ'' # ''အရောင်စုံအသွေးစုံ ကလေးကျန်းမာရေးဆောင်းပါးများ'' (၂၀၁၁) # ''လှုပ်လှုပ်ရှားရှား ကလေးကျန်းမာရေးဆောင်းပါးများ'' (၂၀၁၁) # ''လူငယ်တွေဖတ်စေချင်သည့် ကျွန်တော့်ဆောင်းပါးများ'' (၂၀၁၂) # ''နောက်ဆက်တွဲ ကလေးကျန်းမာရေး အယူအဆမှားများ'' (၂၀၁၂) # ''တကယ်နော်ခက်သည့် အရွယ်တွေအကြောင်း'' (၂၀၁၂) # ''နောက်ဆက်တွဲ ကလေးကျန်းမာရေး အယူအဆမှားများ'' (၂၀၁၄) ===ဘာသာပြန်ဆောင်းပါး=== # ''ခေါင်းဆောင်ကောင်းဖြစ်မည့် စိတ်နေသဘောထား'' (၂၀၀၉) ==ကိုးကား== {{reflist|}} {{Lifetime|၁၉၆၁| }} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ကလေးအထူးကုဆရာဝန်များ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] sf0r5lsongm30jfvp57b7xxy9kkc33o 0 15431 1047699 1027568 2026-08-09T13:51:45Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047699 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = လူးရှမ်း | native_name = ᦺᦑᦟᦹᧉ | image = Tai Lue clothes.jpg.jpg | image_caption= လူးရှမ်းဝတ်စုံ | population = အနည်းဆုံး ၁.၂သန်း<ref>citation needed</ref> | regions = {{flag|China}} ([[ယူနန်ပြည်နယ်]])<br>{{flag|Myanmar}} ([[ရှမ်းပြည်နယ်]])<br>{{flag|Laos}} မြောက်ပိုင်း<br>{{flag|Thailand}} မြောက်ပိုင်း | languages = လူးရှမ်းဘာသာစကား၊ [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား]] | religions = [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ရှမ်း]], [[တိုင်းလေ့]], [[ဂုံရှမ်း]], [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်းရှမ်း]], အခြား[[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးများ]] }} '''လူးရှမ်းလူမျိုး''' ([[တိုင်းလူဘာသာစကား|လူး]]: ᦺᦑᦟᦹᧉ, /taj˧˧.lɯː˥/; [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]]; တႆးလိုဝ်ႉ; ထိုင်း: ไทลื้อ; အင်္ဂလိပ်: Tai Lue) သို့မဟုတ် '''တိုင်းလူးလူမျိုး''' သည် [[တိုင်လူမျိုးများ|တိုင်လူမျိုးစု]]ဝင် တစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် [[တရုတ်]]နိုင်ငံ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]][[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[လာအို]]မြောက်ပိုင်းနှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]မြောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ "'''တိုင်လူး'''" ဟုလည်း ခေါ်ကြပြီး၊ လူးရှမ်းဘာသာစကားသည် [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်ဘာသာစကား]]မိသားစုဝင်ဖြစ်သည်<ref>citation needed</ref>။[[ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုတိုင်းရင်းသားများထဲတွင်တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ လူးလူမျိုးသည် ရှမ်းလူမျိုးနွယ်စုတစ်ခုဖြစ်၍ ကျိုင်းတုံနယ် အတွင်းပိုင်းတောင်တန်းဒေသရှိ ကျေးလက်ဒေသများ၊[[မိုင်းယောင်းမြို့နယ်]] တို့တွင် နေထိုင်လေ့ရှိကြပြီး မိုင်းယောင်းမြို့နယ်တွင်နေထိုင်သော လူးရှမ်းများကို တိုင်းယောင်းဟုလည်းခေါ်ဆိုကြသည်။ [[ကျိုင်းတုံခရိုင်|ကျိုင်းတုံနယ်]]၊ သံလွင်မြစ်အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် [[ဂုံလူမျိုး]] တို့ အနေများလေသည်။ ကျိုင်းတုံဈေးနေ့များတွင် ယင်းတို့ကိုတွေ့ရတတ်သည်။ လူးနှင့် ဂုံ(ခွန်)လူမျိုးတို့၏ စာပေအရေးအသားသည် မတူကြသော်လည်း မျိုးရိုးနှင့် ဓလေ့ ထုံးစံတို့မှာ ခြားနားခြင်းများစွာမရှိလှဟုသိရသည်။ လူးလူမျိုးတို့သည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ချေလီခေါ် ကျိုင်းရုံးကြီးဘက်မှ ပြောင်းရွှေ့လာကြသူများဖြစ်သည်။ ယခုတိုင် ယိုးဒယားနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း လန်ဖုန်းနှင့် အခြား ခရိုင်များ၊ လာအိုနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၊ [[ကျိုင်းရုံးကြီးနယ်]](လူးတဆယ့်နှစ်ပန္နား)ခေါ် [[စစ်ဆောင်ပန္နား|ဆစ်ဆောင်ပန်းနား]] တို့တွင်လူးလူမျိုးများစွာ နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ == သမိုင်း == လူးရှမ်းများ၏ အစောဆုံးအခြေချရာဒေသသည် ယနေ့တရုတ်နိုင်ငံ [[စစ်ဆောင်ပန္နား]] (Sipsongpanna) ဖြစ်သည်။ ၁၃ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် လူးရှမ်းများသည် "စစ်ဆောင်ပန္နား" အစိုးရကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး အိမ်နီးချင်း တိုင်လူမျိုးများ၊ [[ရှမ်း]], [[ယွန်းလူမျိုး]] စသဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စီးပွားရေးအပြန်အလှန် ဆက်ဆံမှုရှိခဲ့သည်<ref>citation needed</ref>။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ လူးရှမ်းအများစုမှာ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် [[မိုင်းယောင်းမြို့]] တွင် စုစည်းနေထိုင်ကြသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ လူးရှမ်းတို့သည် စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသမှ ပြောင်းရွှေ့လာကြပြီး ကျိုင်းတုံစော်ဘွား၏ လက်အောက်ခံ နယ်ပယ်များတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။ မိုင်းယောင်းဒေသသည် လူးရှမ်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု ဗဟိုချက်မတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="history">Grabowsky, V. "The Tai Lue of Sipsong Panna: An Ethno-Historical Sketch", 1999.</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် မြန်မာမင်းများသည် စစ်ဆောင်ပန္နားအထိ အာဏာစက် ဖြန့်ကြက်ခဲ့ရာ လူးရှမ်းတို့၏ မြို့ပြပြည်နယ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံကြားတွင် နှစ်ဖက်ဩဇာခံ အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ကုန်းဘောင်မင်းဆက်၏ [[အလောင်းမင်းတရား]] နှင့် [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]] လက်ထက်များတွင် မြန်မာမင်းတို့သည် စစ်ဆောင်ပန္နားရှိ ကျိုင်းရုံးမြို့ သို့ စစ်ချီကာ ၎င်းတို့၏ စော်ဘွားများကို မြန်မာမင်း၏ ဩဇာခံအဖြစ် သစ္စာပေးစေခဲ့သည်။ လူးရှမ်းစော်ဘွားများသည် မြန်မာမင်းနေပြည်တော်သို့ နှစ်စဉ် လက်ဆောင်ပဏ္ဏာများ ပေးပို့ရပြီး၊ မြန်မာမင်းကလည်း လူးစော်ဘွားများကို ဘွဲ့တံဆိပ်များနှင့် နန်းတွင်းအသုံးအဆောင်များ ပြန်လည်ချီးမြှင့်လေ့ရှိသည်။<ref name="ancestry">Sai Aung Tun, "History of the Shan State: From Its Origins to 1962", 2009.</ref> မြန်မာမင်းတို့သည် ယိုးဒယား (အယုဒ္ဓယ) သို့ စစ်ချီရာတွင် လူးရှမ်းတပ်သားများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။လူးရှမ်းတို့သည် တောင်ကုန်းတောင်တန်း တိုက်ပွဲများနှင့် ဆင်တပ်များတွင် ကျွမ်းကျင်သူများအဖြစ် ကျော်ကြားသည်။ထို့နောက် တရုတ်-မြန်မာစစ်ပွဲ (၁၇၆၅-၁၇၆၉) အတွင်း လူးရှမ်းဒေသများသည် မြန်မာတပ်များအတွက် ရိက္ခာထောက်လှမ်းရေးနှင့် ရှေ့တန်းခံတပ်များအဖြစ် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="war">ရွှေဘိုမိမိကြီး၊ "ကုန်းဘောင်ခေတ် မြန်မာ့တပ်မတော် သမိုင်း"၊ ၁၉၇၂။</ref> မြန်မာမင်းနေပြည်တော်နှင့် လူးရှမ်းစော်ဘွားများအကြားတွင် နိုင်ငံရေးအရ အိမ်ထောင်ဘက် ဖလှယ်ခြင်းများ ရှိခဲ့ပြီး လူးရှမ်းစော်ဘွားများ၏ သမီးတော်များသည် မြန်မာမင်း၏ မိဖုရားများ သို့မဟုတ် ကိုယ်လုပ်တော်များအဖြစ် နေပြည်တော်သို့ ရောက်ရှိလာတတ်သည်။ ၎င်းတို့နှင့်အတူ ပါလာသော လူးရိုးရာ အနုပညာ၊ ရက်ကန်းအတတ်နှင့် အစားအစာများသည် နန်းတွင်းသို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name="culture">Grabowsky, V. "The Tai Lue of Sipsong Panna", 1999.</ref> ၁၉ဝ၁-ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူးလူမျိုး ၁၆၂၂၇ ရှိ၍ ဂုံလူမျိုး ၄၁၄၇ဝ ရှိရာ စုစုပေါင်း ၅၇၆၉၇ ရှိလေသည်။ ၁၉၃ဝ-ခုနှစသန်းခေါင်စာရင်း၌မူ ဂုံလူမျိုး ၃၁၂၃၄ ရှိ၍ လူးလူမျိုး ၃ဝဝ၃၁ ရှိရာ စုစုပေါင်း ၆၁၂၆၅ ရှိသည်ဟုဆိုသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအပတွင် နေထိုင်လျက်ရှိသော လူးလူမျိုးဦးရေမှာ ထိုထက်များစွာပိုမိုလေသည်။ လူးလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဝါဒီများဖြစ်ကြသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)</ref> == ယဉ်ကျေးမှု == လူးရှမ်းများ၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ ဘာသာရေးပွဲတော်များတွင် မီးထွန်းပွဲ(လမ်ပွဲ)၊ နတ်ပြန်ပွဲတို့ ပါဝင်သည်။ လူးရှမ်းများသည် ရွာအုပ်စုလိုက် အလင်းစည်းတိုင်များတည်ဆောက်၍ ဘုရားကျောင်းများတွင် ဆုတောင်းပွဲများ ပြုလုပ်သည်<ref>citation needed</ref>။ အိမ်ရာပုံစံမှာ သစ်သားနှင့် တစ်ထပ်လူနေအဆောက်အဦးများ ဖြစ်ပြီး၊ မြေကြီးပေါ်မတိုင်ခင် သစ်တောင်ထောင်၍ အိမ်ကြီးတည်ဆောက်သည်<ref>citation needed</ref>။ === နှစ်သစ်ကူးပွဲတော် === နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်သည် လူးရှမ်း လူမျိုးတို့၏ အမြတ်နိုးဆုံးသော ရိုးရာပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။အခြား ရှမ်း(တိုင်)လူမျိုးများကဲ့သို့ပင် အင်္ဂလိပ်ပြက္ခဒိန်အရ နိုဝင်ဘာလ သို့မဟုတ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျရောက်သော ရှမ်းပြက္ခဒိန်၏ ပထမဆုံးလ (လုမ်း ၁ ရက်) တွင် ကျင်းပကြသည်။ ၎င်းသည် ရိတ်သိမ်းပြီးစအချိန်ဖြစ်သဖြင့် "ကောက်သစ်စားပွဲ" နှင့် "နှစ်သစ်ကူးပွဲ" ကို ပူးတွဲကျင်းပသည့် သဘောလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="calendar">Sao Noom Han, "The Shan Calendar and Its Significance", 2015.</ref> မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[မိုင်းယောင်းမြို့]]၊ [[တာချီလိတ်မြို့]] နှင့် [[ကျိုင်းတုံမြို့]] တစ်ဝိုက်ရှိ တိုင်လူးကျေးရွာများတွင် စည်ကားစွာ ကျင်းပကြသလို၊ တရုတ်ပြည် [[စစ်ဆောင်ပန္နား]] နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ တိုင်လူးလူမျိုးများကလည်း ယနေ့တိုင် အခိုင်အမာ ထိန်းသိမ်းကျင်းပလျက် ရှိသည်။<ref name="region">Shan Cultural Association, Annual Report 2023.</ref> ===လူးရှမ်းရိုးရာ သင်္ကြန်ပွဲ=== ၁၁ ရာစု [[ပုဂံခေတ်|ပုဂံနိုင်ငံတော်]] မှစ၍ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာသည် ရှမ်းပြည်တလွှားပျံ့နှံ့ခဲ့ရာ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်းနှင့် [[စစ်ဆောင်ပန္နား]] (လူးရှမ်းဒေသ) သို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ ပါလာသော နက္ခတ်ဗေဒတွက်ချက်မှုများအရ "အတာကူးခြင်း" ဓလေ့သည် လူးရှမ်းတို့၏ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် အမြစ်တွယ်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းမှ ဘုန်းတော်ကြီးများ၊ သာသနာပြုပညာရှိများ၊ မြန်မာမင်းများက ခန့်အပ်သော "စစ်ကဲ" နှင့် "မြို့စား" များသည် လူးရှမ်းဒေသတွင် နေထိုင်ကာ လူးရှမ်းဒေသများသို့ စာပေနှင့် ဘာသာရေးပြက္ခဒိန်များကို ယူဆောင်သွားရာမှ သင်္ကြန်ဓလေ့သည် ဘာသာရေးပွဲတော်တစ်ခုအဖြစ် စတင်ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name="ancestry">Sai Aung Tun, "History of the Shan State", 2009.</ref> မြန်မာ့ပြက္ခဒိန်အရ နှစ်သစ်ကူးသည့်ပထမလ (တန်ခူးလ) သည် ရှမ်းပြက္ခဒိန်အရ ၆ လပိုင်း ဖြစ်တတ်သည်။<ref name="calendar">Grabowsky, V. "The Tai Lue of Sipsong Panna", 1999.</ref> လူးရှမ်းသင်္ကြန်သည် မြန်မာ့သင်္ကြန်၏ ရေပက်ကစားခြင်း နှင့် ဘာသာရေးဝတ်ထုံး ကျင်းပကြသော်လည်း၊ မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြစ်သော "နဂါးလှေပြိုင်ပွဲ" နှင့် "မိုးပျံမီးရှူးလွှတ်ခြင်း" စသည့် ဓလေ့များကိုမူ မြန်မာင်္သကြန်နှင့်ကွဲပြားစွာ ရှေးဦး ရှမ်း(တိုင်)နွယ်ဖွား ဓလေ့အဖြစ် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားသည်။ == ဘာသာစကား == လူးရှမ်းဘာသာ (Kam Mueang Lue) သည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]]မိသားစုဝင်ဖြစ်ပြီး၊ တိုင်ခွဲစကားပေါင်းများနှင့် ဆင်တူသော်လည်း အသံထွက်၊ စကားလုံးအသုံးများ၌ ခွဲခြားချက်ရှိသည်<ref>citation needed</ref>။ ၎င်းဘာသာစကားကို ယင်းတို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းစာများ၊ ကဗျာနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များရေးသားရာတွင် အသုံးပြုသည်<ref>citation needed</ref>။ == စာပေ == လူးရှမ်းစာပေသည် [[တိုင်လူးအက္ခရာ]] (Lik Tai Lue) ဖြင့်ရေးသားပြီး၊ ဗုဒ္ဓကျမ်းစာများ၊ ရိုးရာပုံပြင်များ၊ သမိုင်းမှတ်တမ်းများစွာရှိသည်<ref>citation needed</ref>။ Lik Tai Lue အက္ခရာသည် မီးထွန်းပွဲများနှင့် ဘုရားကျောင်းတော်ထဲတွင် သာသနာရေး အကြောင်းအရာများကို လက်ရေးသည့်စာအုပ်များတွင် သုံးသည်<ref>citation needed</ref>။ == ဝတ်စားဆင်ယဉ်ပုံ == လူရှမ်းအမျိုးသမီးများသည် ရိုးရာထည်တနီရောင်လုံချည်များ၊ အဆင်အပြောက်ထည်လက်အကွင်းနဲ့ အကျစ်ထည်ဖားလုံပေါ်ဝတ်လို့ ထင်ရှားသည်အမျိုးသားများက ရိုးရာတိုင်အင်္ကျီ၊ ရေပြင်အရောင်ဆံပင်အဖုံး (ခေါင်းထုပ်) ကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ <references />ဝတ်စားပုံမှာ ရှမ်းလူမျိုးများ၏ အဆင်တန်ဆာများဖြစ်သော အမည်းရောင်အင်္ကျီ၊ ဘောင်းဘီနှင့် ခေါင်းပေါင်းကြီးများကို ယောက်ျားများက ဝတ်ဆင်ကြသည်။ မိန်းမများကမူ လက်ကောက်ဝတ်ကျပ်သော အင်္ကျီလက်ရှည်ကို ဝတ်၍ ခေါင်းပေါင်းပွကြီးများကို ပေါင်းတတ်သည်။ လူးလူမျိုးတို့၏ နေအိမ်မှာ အထူးသဖြင့် အုတ်ကြွပ်မိုးနှင့် အုတ်အင်္ဂတေ အကာအရံဖြင့် ဆောက်လုပ်သော အိမ်များဖြစ်ကြသည်။<ref>မောင်ပုဆိုးကြမ်း၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်၊ စာ-၁၈၃</ref> ==ကိုးကား== မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅ {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] 6ss2w6v14465q3c6jq3mxbm3yx9d8y5 0 15758 1047682 1031811 2026-08-09T13:45:11Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047682 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ကနန်းလူမျိုး | native_name = | native_name_lang = my | image = | image_caption = | population = မသိရှိရသေး (လူဦးရေနည်းသော လူမျိုးစု) | population_place = မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း (စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး) | languages = ကနန်းဘာသာစကား၊ မြန်မာဘာသာ | religions = ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု | related_groups = [[ကဒူး]]၊ [[ဗမာ]]၊ [[ကချင်]] ၊ [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|ဆယ်လ် အုပ်စု]]ဝင် လူမျိုးများ }} '''ကနန်းလူမျိုး'''([[အင်္ဂလိပ်]]: '''Ganan people''') သည် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းဒေသများဖြစ်သည့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနှင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအချို့တွင် အဓိကနေထိုင်ကြသည့် လူဦးရေနည်းသော လူမျိုးစုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ကနန်းလူမျိုးများသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်–ဗမာ]] မိသားစုအတွင်းရှိ [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|ဆယ်လ် အုပ်စု]]၏ Luish အခွဲအုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားကြသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ကနန်းလူမျိုးများသည် ဗမာလူမျိုးများ အလယ်မြန်မာပြည်သို့ တိုးချဲ့မဝင်ရောက်မီကတည်းက ရောက်ရှိနေပြီဖြစ်သော တိဗက်–ဗမာ လူမျိုးအုပ်စုများထဲမှ တစ်ခုဟု ယူဆနိုင်သည်။  ကချင်များကို "ခနာမ်(Hkap Nam)" ဟု ခေါ်၍ အထက်ဘက် (မြစ်ဖျားဘက်) တွင် နေထိုင်သော ကချင်များကို “ ခခူး(Hkap Hku) ” ဟု ခေါ်ကြရာ ခနာမ်မှ ကနန်း ဖြစ်လာသည်ဟုလည်း ယူကြသည်။နိုင်ငံရေး၊ ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပေါင်းစည်းမှုများကြောင့် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ မြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်းသို့ စိမ်ဝင်သွားခဲ့ကြသည်။ကနန်းလူမျိုးတို့သည် ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့သည်၊ ခင်မင်ရင်းနှီးတတ်သည်၊ စားဝတ်နေရေး တို့တွင် ရောင့်ရဲတင်းတိမ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့်ဆိုရသော် စားရေးတွင် မိမိတို့ကိုယ်တိုင် စိုက်ပျိုးကြသောတောင်ယာတော ထွက်ဆန်ရေစပါးနှင့်သီးနှံများဖြင့်သာ စားသောက်ကြ၏။ ဝတ်ရေးတွင်လည်း မိမိတို့ဘာသာယက်လုပ်သော ပုဆိုး၊ ထမီ၊ အင်္ကျီ၊ ခေါင်းပေါင်း၊ စောင်စသည့် အဝတ်အထည်များကိုသာ ဝတ်စားဆင်ယင်ကြပါ၏။ နေထိုင်မှုတွင်လည်း လက်ဖြစ် သစ်၊ ဝါး၊ သက်ကယ်များဖြင့်သာ ဆောက်လုပ်နေထိုင်ကြလေသည်။ ==ဘာသာစကား== ကနန်းဘာသာစကားသည် ကတူးဘာသာစကားနှင့် အလွန်နီးစပ်ပြီး၊ ရာစုနှစ်များစွာကြာ ဗမာဘာသာစကားနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုများကြောင့် ဗမာဘာသာစကား သက်ရောက်မှုများစွာတွေ့ရသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ကနန်းလူမျိုးအများစုသည် မြန်မာဘာသာကို အဓိကအသုံးပြုလာကြပြီး ယဉ်ကျေးမှုအရလည်း ဗမာလူမျိုးအုပ်စုအတွင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ကြသည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု== ကနန်းလူမျိုးတို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး ကိုးကွယ်မှုတွင် [[ဗမာလူမျိုး]]တို့ထက်ပင် ထူးထူးခြားခြား ကိုးကွယ်ခြင်းကို တွေ့ရှိရပေသည်။ အထူးသဖြင့် ကနန်းလူမျိုးတို့သည် စုပေါင်းလုပ်ဆောင်မှုကို အလေးဂရုထား၍ ဦးစားပေးစုပေါင်းလုပ်ဆောင်ကြသည်။ လူငယ် လုံမငယ်တို့၏ရာသက်ပန်ချစ်ရေး ကြိုက်ရေး အိမ်ထောင်ရေးဘဝအတွက် မိမိတို့ ဘာသာလွတ်လွတ်လပ်လပ် ရွေးချယ်ပိုင်ခွင့် ရှိပေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် လူပျိုသည် အပျိုအိမ်သို့ လူပျိုလှည့် သွားရောက်သောအခါ အပျို၏မိဘ မောင်ဘွားများက ဧည့်ခန်းတွင် လွတ်လွတ်လပ်လပ် ပြောဆိုခွင့်ပြုထားကြပြီး အပျိုအနေနှင့်လည်း ကွမ်း၊ ဆေး၊ လက်ဘက်၊ စသည်တို့ဖြင့် လူပျိုမပြန်မချင်း မိုးလင်းအောင် တစ်ညလုံးနေကလည်း ကြည်ကြည်ဖြူဖြူပင် ဧည်ခံတတ်ကြသည်။ ကတူးကနန်းတို့သည် ညီအစ်ကိုအရင်းအခြာများဖြစ်ကြောင်း နှင့် ကချင်တို့သည် အကိုကြီးဖြစ်သည်ဟူ၍လည်း ပြောဆိုမှုများရှိသည်။ ကတူးလူမျိုးနှင့်ကနန်းလူမျိုးတို့၏စကားများမှာ အများဆုံးတူကြသော်လည်း ကချင်ဘာသာ စကားဖြင့်မူ မဆိုစလောက် တစ်လုံးစ နှစ်လုံးစသာ တူသရောင်ရောင် တွေ့ရသည်။ သို့သော် ကတူးကနန်းတို့၏စကားတွင် ဗမာစကားလည်း တလုံးစ နှစ်လုံးစ ပါတတ်သည်ဖြစ်ရာ ဥပမာ ဗမာစကားဖြင့် ... ''နာမည် ဘာခေါ်သလဲ'' ... ဟု မေးမြန်းခြင်းကို ကနန်းစကားဖြင့် ... ''နံနံမယ်ကော'' ...၊ ကချင်စကားဖြင့် ... ''နမြင်ဖာရဲ့တာ'' ... ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဗမာစကားဖြင့်... ''အားကြီးလှတာဘဲကွယ်'' ... ဆိုသည်ကို ကနန်းစကားဖြင့်... ''အားကြီးကလာမာကွယ်'' ... စသည်ဖြင့် သုံးနှုန်းပုံမျိုးဖြစ်သည်။ ကသာခရိုင် ကတူးကနန်းနယ်အတွင်းပိုင်းတွင် ဗမာများနှင့်ရောနှောနေထိုင်မှု မရှိသဖြင့်လည်းကောင်း၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်သွားလာမှုတွင်လည်း လှည်းလမ်းကို မဆိုထားဘိ၊ လူသွားလမ်းက လေးပင်လျှင် အချို့နေရာများတွင် ခက်ခက်ခဲခဲသွားလာရခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကတူးကနန်းလူ မျိုးအများစုသည် ဗမာစကားကို နားလည်သူ နည်းပါးကြလေသည်။ ဤနေရာတွင်ကျွန်တော်၏နယ်မြေဓလေ့ အသုံးအနှုန်း မကျွမ်းကျင်စဉ်က ကိုယ်တွေ့ဖြစ်ရပ်တစ်ခုကို ဆက်လက်တင်ပြလိုသည်။ ဗမာများနှင့်ရောနှောနေထိုင်ပြီး ဗမာလိုသာ ပြောဆိုနေထိုင်ကြသည့် ကနန်းနယ်စပ် ပင်လည်ဘူးမြို့နှင့် ၂ မိုင်ခန့်အကွာ စိုင်းယားကြီးကျေးရွာမှ ရင်းနှီးသောအမျိုးသမီးတစ်ဦးအား ကျွန်တော်မှ ... ''အဒေါ်ကြီးတစ်ယောက်ထဲလား ... တစ်ခြားလူတွေ ဘယ်သွားကြတုန်း'' ... ဟူ၍ ထင်းခွဲနေသောအိမ်ရှင်အမျိုးသမီးအား နှုတ်ဆက်မေးမြန်းလိုက်ရာ အိမ်ရှင်အမျိုးသမီးသည် ခွဲလက်စ ထင်းနှင့်ဓားမကို မြေတွင် ပစ်ချ၍ အိမ်ပေါ်သို့ ခပ်သွက်သွက်တက်သွားပြီး အခန်းအပြင်ဘက်သို့ပင် ထွက်မလာဘဲ ကျွန်တော် ပြန်ရန် နှုတ်ဆက်သည်ကိုပင် မည်သို့မျှ ပြန်လှန်မပြောတော့ပါ။ ကျွန်တော့်မှာ စိတ်စနိုးစနောင့်ဖြင့် အိမ်လည်ရာမှ ပြန်လာရသော်လည်း အိမ်ရှင်အမျိုးသမီး၏အပြုအမူကြောင့် စိတ်မကောင်းဖြစ်နေခဲ့မိပါသည်။ သို့ဖြစ်၍ ဆက်လက်လေ့လာသောအခါမှ ... ''အဒေါ်ကြီးလို့ခေါ်တာဟာ ... လင်က မယားကိုခေါ်တဲ့စကားဗျ၊ လင်မယားသာ ခေါ်ဝေါ်သုံးနှုန်းရတဲ့စကား၊ အဲဒါ သူ့ကို အဒေါ်ကြီးခေါ်လို့ခင်ဗျား ကို စိတ်ဆိုးနေတာဘဲ'' ... ဟူ၍ အမျိုးသမီး၏ခဲအိုက ပြန်ပြောပြမှ ကျွန်တော့်မှာ တအံ့တဩဖြစ်မိ ရင်း ... ''ကျွန်တော်တို့အရပ်မှာ အဒေါ်တို့ အဒေါ်ကြီးတို့လို့ခေါ်တာဟာ ယဉ်ကျေးတဲ့အနေနဲ့ခေါ် တာပါဗျာ။ ခင်ဗျားတို့ဓလေ့ ဒီလိုမသိလို့ပါ၊ နောက် ဒီလို မသုံးနှုန်းပါဘူးဗျာ၊ တောင်းပန်ပါတယ်'' ... ဟုရှင်းပြရင်း တောင်းပန်ခဲ့ရသည်။ "ညယ်" နှင့် "မညယ်" သည် စကားသံအားဖြင့် နီးစပ်လုနီးနီးဖြင့် "ညယ်" ထက် "မညယ်" က စကားတစ်လုံးသာ ပို၏။ ကဒူးကနန်းတို့၏ "ညယ်"ဟူသောစကားလုံးသည် ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့သော အသုံးအနှုန်းပင် ဖြစ်သော်ငြားလည်း "မညယ်"ဟုသော ကချင်(ဂျိန်းဖော)လူမျိုးတို့၏စကားလုံးမှာ ဆဲရေးတိုင်းထွာခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် နယ်မြေဓလေ့များနှင့်ညီအစ်ကို နောင်ဘွား သွေးရင်းသားရင်း တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများအကြောင်းကို လေ့လာသိရှိသင့်ကြကြောင်း တင်ပြအပ်ပေသတည်း။ <ref>ဥက္ကလာ-သောင်း ရေးသော စန္ဒာရုပ်စုံမဂ္ဂဇင်း၊ ၁၉၇၁-ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လထုတ်၊ အမှတ် (၂၉)၊ စာမျက်နှာ (၃၉ မှ ၄၀)အထိ လာရှိသော ဆောင်းပါး</ref> ==ကိုးကား== <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:ဗမာလူမျိုးစု]] hd0u2pvyx9tz7nm9i75qgjr27fzyrzs 0 16086 1047658 1044777 2026-08-09T13:32:20Z Ninjastrikers 22896 1047658 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = ဂျိန်းဖောလူမျိုး |native_name = {{lang|kac|Jinghpo}}, {{lang|kac|Wunpong}}, {{lang|atb|Zaizo}} |image = [[File:Kachin jingpo lady with traditional dress.jpg|300px]] |image_caption = ဂျိန်းဖောအမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာဝတ်စုံ |region1 = {{flag|Myanmar}} |pop1 = ၁,၂၀၀,၀၀၀ – ၁,၅၀၀,၀၀၀ ခန့် |region2 = {{nbsp|2}}∟ {{flag|Kachin State}} |region3 = {{flag|China}} ([[ယူနန်]]) |pop3 = ၁၄၇,၈၂၈ (၂၀၁၀ စာရင်း) |region4 = {{flag|India}} ([[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်]], [[အာသံ]]) |pop4 = ၇,၉၅၈ |langs = [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]]၊ [[မန်ဒရင်း(ဘာသာစကား)]] |rels = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (အများစု)၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |related = [[လော်ဝေါ်လူမျိုး]]၊ [[အဇီးလူမျိုး]]၊ [[လရှီလူမျိုး]] }} '''ဂျိန်းဖော''' (သို့မဟုတ်) '''ဂျိန်ဖော့''' (Jinghpaw) တို့သည် [[ကချင်‌လူမျိုး|ကချင်လူမျိုးစုကြီး]] (Wunpawng) အတွင်း၌ လူဦးရေ အများဆုံးနှင့် စာပေ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ လွှမ်းမိုးမှု အကြီးမားဆုံး မျိုးနွယ်စု ဖြစ်သည်။ ဂျိန်းဖောတို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ဘာသာစကားမှာ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ဒေသတွင်း မျိုးနွယ်စုများအကြား ဆက်သွယ်ရာတွင် အဓိက အသုံးပြုသည့် ဘုံစကား ဖြစ်သည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == ဂျိန်းဖောတို့၏ ဝေါဟာရ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အရ "ဂျိန်းဖော" ဆိုသည်မှာ ၎င်းတို့ ဘာသာစကားဖြင့် "လူ" သို့မဟုတ် "လူသား" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ၎င်းတို့ကိုယ်ကို "ဂျိန်းဖော မရှ" (Jinghpo Masha - ဂျိန်းဖောလူမျိုး) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ဂျိန်းဖောလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘွားများသည် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]] အရှေ့ဘက်စွန်း ဒေသများမှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ မိရိုးဖလာ နှုတ်ရာဇဝင်များအရ "မဂျွိုင်းရှင်ရာဘွန်" (Majoi Shingra Bum) ဟု ခေါ်ဆိုသော သဘာဝအတိုင်း တည်ရှိသည့် ပြန့်ပြူးသော တောင်ထိပ်/လွင်ပြင် ဒေသမှ တောင်ဘက်သို့ တရွေ့ရွေ့ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Leach1954">Leach, E. R. (1954). ''Political Systems of Highland Burma: A Study of Kachin Social Structure''. London School of Economics.</ref> ၁၅ ရာစုနှင့် ၁၆ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ဂျိန်းဖောတို့သည် ယနေ့ခေတ် [[ယူနန်ပြည်နယ်]] အနောက်ဘက်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားပိုင်းရှိ [[ဧရာဝတီမြစ်]] ဖျားခံရာ ဒေသများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ၁၈ ရာစုအတွင်း၌ [[ဟူးကောင်းချိုင့်ဝှမ်း]] နှင့် [[တြိဂံနယ်မြေ]] (မေခနှင့် မေလိခမြစ်ကြား) ဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့ အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref>Lintner, B. (1997). ''The Kachin: Lords of Burma's Northern Frontier''. Teak House Books.</ref> သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ဂျိန်းဖော ခေါင်းဆောင်များနှင့် မြန်မာဘုရင်များသည် နှစ်ဦးနှစ်ဖက် အကျိုးတူ ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့ကြသည်။ ဂျိန်းဖောတို့သည် မြောက်ဘက် နယ်စပ် တောင်တန်းဒေသများကို စိုးမိုးထားသူများ ဖြစ်သဖြင့် မြန်မာဘုရင်များထံမှ "ကျော်ထင်"၊ "နော်ရထာ" စသည့် ဘွဲ့တံဆိပ်များ ပေးအပ် အသိအမှတ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] [[ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရားကြီး]] လက်ထက် [[တရုတ်-မြန်မာစစ်ပွဲများ]]တွင် ကချင်/ဂျိန်းဖော စစ်သည်များသည် မြန်မာတပ်မတော်နှင့် ပူးပေါင်း၍ ကျူးကျော်စစ်ကို တွန်းလှန်ခဲ့ကြသည်။ ဂျိန်းဖော ဒေသမှ ထွက်ရှိသော ကျောက်စိမ်း၊ ရွှေနှင့် ဆင်စွယ်များကို အင်းဝနှင့် ရတနာပုံ နန်းတော်များသို့ ဆက်သခဲ့ကြပြီး၊ နန်းတော်မှလည်း ပိုးထည်နှင့် အခြားတန်ဖိုးကြီး ပစ္စည်းများကို ပြန်လည် ပေးသနားခဲ့ကြသည်။<ref name="Sadan2013">Sadan, M. (2013). ''Being and Becoming Kachin: Histories Beyond the State in the Borderworlds of Burma''. Oxford University Press.</ref> ဗြိတိသျှတို့ မြန်မာနိုင်ငံကို ကျူးကျော်စဉ်အတွင်း ဂျိန်းဖောတို့သည် မိမိတို့ နယ်မြေကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ခုခံကာကွယ်ခဲ့ကြသဖြင့် ၁၈၉၅ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က "ကချင်တောင်တန်းဒေသများ စည်းမျဉ်း" (Kachin Hills Regulation) ကို ထုတ်ပြန်ကာ သီးခြား အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဖြင့် ထားရှိခဲ့ရသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း၌ ဂျိန်းဖော အများစုပါဝင်သော ကချင်စစ်သည်များသည် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်း၍ [[ကချင်အဖွဲ့ ၁၀၁]] (Kachin Rangers) အမည်ဖြင့် အာရှ-ပစိဖိတ် စစ်မျက်နှာတွင် ပါဝင်တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့်အတူ [[ပင်လုံစာချုပ်]] ကို လက်မှတ်ရေးထိုးရာ၌ ကချင်ခေါင်းဆောင်များ ပါဝင်ခဲ့ကြပြီး ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်သော မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[ကချင်ပြည်နယ်]] ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ === လူမှုအုပ်ချုပ်ရေးစနစ် === သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ဂျိန်းဖောတို့သည် လူမှုအုပ်ချုပ်ရေးစနစ် အဓိက နှစ်မျိုးကို ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်: # '''ဂွမ်ဆာစနစ် (Gumsa):''' နယ်စား၊ မိရိုးဖလာ စော်ဘွား (Duwa) များက အုပ်ချုပ်သည့် ပဒေသရာဇ်ဆန်သော စနစ် ဖြစ်သည်။ # '''ဂွမ်လာစနစ် (Gumlao):''' လူထုဗဟိုပြု၊ တန်းတူညီမျှမှုကို အခြေခံသည့် ဒီမိုကရေစီဆန်သော စနစ် ဖြစ်သည်။<ref name="Leach1954" /> == ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု == ဂျိန်းဖောလူမျိုး အများစုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]အတွင်းရှိ မြစ်ကြီးနား၊ ဗန်းမော်၊ မိုးညှင်း နှင့် ပူတာအိုခရိုင်တို့တွင် အဓိက နေထိုင်ကြသည်။ ထို့ပြင် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း (ကွတ်ခိုင်၊ မူဆယ်၊ နမ့်ခမ်း) ဒေသများတွင်လည်း ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ အိမ်နီးချင်း [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်ပြည်နယ်) တွင် "ဂျင်းဖို" (Jingpo) အမည်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံနှင့် အာရုဏာချယ်ပရာဒေရှ်) တွင် "ဆင်းဖို" (Singpho) အမည်ဖြင့်လည်းကောင်း နေထိုင်ကြသည်။ === ထင်ရှားသော မျိုးရိုးအစုအဖွဲ့များ (Clans) === ဂျိန်းဖောလူမျိုးတို့၏ မိရိုးဖလာ လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွင် အဓိက မျိုးရိုးအမည် အစုအဖွဲ့ကြီး (၅) ခု ရှိသည်: * '''မရစ်''' (Marip) * '''လထော်''' (Lahtaw) * '''လဖိုင်''' (Lahpai) * '''အင်ခွမ်''' (N'Hkum) * '''မရန်''' (Maran) အဆိုပါ အုပ်စုကြီး (၅) ခုအပြင် ဒူလင်း (Dulang)၊ မဂေါင် (Magawng) စသည့် အခြား မျိုးရိုးခွဲများလည်း ရှိကြသည်။ == ဘာသာစကား == ဂျိန်းဖောဘာသာစကား (Jinghpo language) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] မိသားစု၏ တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင် ကချင်နွယ် (Kachinic / Jingphoish) ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားသည် ကချင်မျိုးနွယ်စုများအကြား ဘုံစကား (Lingua Franca) ဖြစ်ပြီး၊ ဇိုင်ဝါး၊ လော်ဝေါ်နှင့် လာချိဒ် ဘာသာစကားများအပေါ် သိသာစွာ လွှမ်းမိုးထားသည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် သာသနာပြု ဒေါက်တာ အိုလာ ဟန်းဆန် (Dr. Ola Hanson) က လက်တင်အက္ခရာကို အခြေခံ၍ ဂျိန်းဖောစာပေကို စနစ်တကျ တီထွင်ဖော်ထုတ်ပေးခဲ့သည်။<ref>Hanson, Ola (1906). ''A Grammar of the Kachin Language''. American Baptist Mission Press.</ref> ဂျိန်းဖောလူမျိုးအများစုသည် မိခင်ဘာသာစကားအပြင် [[မြန်မာဘာသာစကား]]၊ [[ရှမ်းဘာသာစကား]] နှင့် [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား|မန်ဒရင်ဘာသာစကား]] (တရုတ်နိုင်ငံရှိ ဂျိန်းဖောများ) တို့ကိုလည်း ကျွမ်းကျင်စွာ ပြောဆိုနိုင်ကြသည်။ [[File:景颇长刀_3208.jpg|thumb|ဂျိန်းဖောရိုးရာ ဝတ်စုံနှင့် ရိုးရာဓား (Hka-nap)]] == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု == ဂျိန်းဖောတို့၏ အဓိက ဘုံယဉ်ကျေးမှု ပွဲတော်မှာ [[မနောပွဲ]] (Manau Festival) ဖြစ်သည်။ မူလက နတ်ပူဇော်ပွဲအဖြစ် ကျင်းပခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါ အမျိုးသားရေး စည်းလုံးညီညွတ်မှုနှင့် နှစ်သစ်ကူး အောင်ပွဲခံ ပွဲတော်အဖြစ် ကျင်းပကြသည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအနေဖြင့် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းမှစ၍ ခရစ်ယာန် သာသနာပြုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် အများစုမှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်လာကြပြီး မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်သူများနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များလည်း ရှိကြသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမျိုးစုများ]] cqx1oaf2e6a6ncnacbozfto4ksk3koj 0 17172 1047664 1045590 2026-08-09T13:36:45Z Ninjastrikers 22896 1047664 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group= မိုင်းသာ/အာချန်/ငေါ့ချမ်း |image=Achang woman brocade dress - Yunnan Nationalities Museum - DSC04291.JPG |image_caption= မိုင်းသားအမျိုးသမီး ဝတ်စုံ | population = ~၂၉,၀၀၀ |popplace=[[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]တွင် အများဆုံးနေထိုင်၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် အနည်းငယ် |langs=[[အာချန်ဘာသာစကား|အာချန်]] |rels=[[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[တာအိုဘာသာ]]နှင့် ရိုးရာကိုးကွယ်မှု |related=[[ဗမာလူမျိုး]]၊[[လီဆူလူမျိုး]]၊[[ယီ လူမျိုး]]၊အခြား တရုတ်-တိဗက်လူမျိုးများ }} အာချန် လူမျိုးများသည် တိဗက်-ဗမာမိသားစု၏ လိုလို-ဗမာအုပ်စုဝင် လူမျိုးစုများတွင်ပါဝင်ကြသည်<ref>Bradley, David. "The Lolo-Burmese Languages." In *The Sino-Tibetan Languages*, edited by Graham Thurgood and Randy J. LaPolla, Routledge, 2003, pp. 202–220.</ref>။ သို့သော်လည်း မူရင်းစာအရေးအသားစနစ် မရှိဘဲ တရုတ်အက္ခရာကို ရံဖန်ရံခါ အသုံးပြု၍ ရေးသားသည်။ အာချန်လူမျိုး အများစုသည် [[တိုင်းလူဘာသာစကား]]ကိုလည်း ပြောဆိုကြသည်။<ref name=":0">{{Cite web |year=2003 |title=Achang Ethnic Minority |url=http://www.chinaculture.org/gb/en_aboutchina/2003-09/24/content_23859.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203064030/http://www.chinaculture.org/gb/en_aboutchina/2003-09/24/content_23859.htm |archive-date=2007-02-03 |access-date=2007-01-21 |website=ChinaCulture.org |publisher=Ministry of Culture}}</ref> '''အာချန်လူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''မိုင်းသာလူမျိုး''' ({{zh|c={{linktext|阿昌族}}|p={{linktext|Āchāngzú}}}}) သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား]]ကိုပြောဆိုကြသူများဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုတိုင်းရင်းသား ၁၃၅မျိုးတွင်လည်းတစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုသော တိုင်းရင်းသား ၅၆ အုပ်စုတွင်လည်း တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။အာချန်လူမျိုးများကို [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တွင် မိုင်းသာလူမျိုး ဟူ၍လည်းကောင်း၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]တွင် [[ငေါ့ချမ်းလူမျိုး]]ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ == အမည်နာမဆိုင်ရာ သမိုင်းနှင့် ဘာသာဗေဒ အယူအဆများ == [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (အထူးသဖြင့် [[မိုင်းသုံ]]၊ [[မိုင်းမော်]] နှင့် [[ဟိုပန်]] ဒေသများ) နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] [[ယူနန်ပြည်နယ်]] နယ်စပ်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော မိုင်းသာ နှင့် တိုင်းဆာဟူသော အမည်နာမများအပေါ် သမိုင်း၊ ဘာသာဗေဒနှင့် မနုဿဗေဒ ပညာရှင်များအကြား ဘာသာစကားအုပ်စု အမျိုးအစားခွဲခြားမှုနှင့် ၎င်းတို့၏ စုပေါင်းအနွယ်ဝင်ဖြစ်မှု တို့နှင့် ပတ်သက်၍ အယူအဆ ကွဲလွဲမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Leach1954">Leach, E. R. (1954). ''Political Systems of Highland Burma: A Study of Kachin Social Structure''. London School of Economics.</ref> မိုင်းသာ အမည်မှာ ရှမ်းဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်ပြီး "မိုင်း" (Mong - နယ်/မြို့) နှင့် "သာ" (Tha - သံလွင်မြစ် သို့မဟုတ် သာမြစ်ဝှမ်း) တို့ ပေါင်းစပ်၍ "မိုင်းသာ/သာမြစ်ဝှမ်းဒေသသား" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများနှင့် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] တို့က သံလွင်မြစ် အရှေ့ဘက် မိုင်းမော်နှင့် ဟိုပန်ဒေသများမှ ဆင်းသက်လာသော အာချန် (Achang/Ngachang) လူမျိုးများကို ရည်ညွှန်း၍ ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသော အမည်ဖြစ်သည်။<ref name="Scott1900">Scott, J. G., & Hardiman, J. P. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States'' (Vol. 1, Part 1). Government Printing.</ref>တိုင်းဆာ (Tai Sa / Tai Hsa)အမည်မှာ တိုင်-ကဒိုင် (Tai/Shan) အသုံးအနှုန်း ဖြစ်ပြီး "တိုင်း" (Tai - တိုင်/ရှမ်းလူမျိုး) နှင့် "ဆာ" (Sa/Hsa - အာချန်လူမျိုးတို့အား တိုင်ဘာသာဖြင့် ခေါ်ဆိုသည့်အမည်) ပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ရှမ်းယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာစကား လွှမ်းမိုးမှုခံထားရသော သို့မဟုတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်သည့် အာချန်/မိုင်းသာ မျိုးနွယ်စုခွဲများကို အဓိက ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Hanson1906">Hanson, O. (1906). ''The Kachins: Their Customs and Traditions''. American Baptist Mission Press.</ref> မိုင်းသာ နှင့် တိုင်းဆာ တို့၏ အမည်နာမ ပဋိပက္ခတွင် အဓိက ကျသော အချက်မှာ ၎င်းတို့ ပြောဆိုသည့် ဘာသာစကား၏ မျိုးရိုးနွယ်ဖွား အုပ်စု ကွဲပြားမှု ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒအရ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] ဝင် လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင် ခက်မအောက်တွင် ပါဝင်သည်။ ဇိုင်ဝါး၊ လော်ဝေါ်၊ လာချိဒ် ဘာသာစကားများနှင့် လွန်စွာ နီးစပ်သည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". ''Papers in Southeast Asian Linguistics No. 14: Tibeto-Burman Languages of the Himalayas'', 1-71.</ref>တိုင်းဆာဟု ကိုယ်တိုင် ခံယူကြသူ အများစုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် မိုင်းသာ/အာချန် မိခင်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသော်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ [[ရှမ်းလူမျိုး|တိုင်]] လူမျိုးများနှင့် အနီးကပ် နေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် ရှမ်းဘာသာစကားမှ ဝေါဟာရပေါင်းများစွာကို မွေးစားသုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ အချို့သော တိုင်းဆာ အသိုက်အဝန်းများမှာမူ တိုင်-ကဒိုင် နွယ်ဝင် ရှမ်းဘာသာစကားကိုသာ အဓိက ပြောဆိုကြတော့သည်အထိ ဘာသာစကား အကူးအပြောင်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref name="Dai1992">Dai, Qingxia (1992). ''A Study of Achang Language'' (阿昌语研究). Central University for Nationalities Press.</ref> လူမှုဗေဒနှင့် မနုဿဗေဒ ပညာရှင်များ ဖြစ်ကြသော E. R. Leach နှင့် Edmund Leach တို့၏ လေ့လာချက်များအရ မိုင်းသာ/တိုင်းဆာ လူအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ယဉ်ကျေးမှု နှစ်မျိုး စိမ့်ဝင်နေပုံကို တွေ့ရှိရသည်:<ref name="Leach1954" />တောင်ကုန်း တောင်တန်းများတွင် အဓိက နေထိုင်ကြပြီး ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာ ဓလေ့များနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ထိန်းသိမ်းထားသူများ ဖြစ်ကြသည်။လွင်ပြင်နှင့် စိုက်ပျိုးရေး သင့်တော်သော စိမ့်စမ်းဒေသများတွင် အခြေချကြပြီး ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြကာ ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု၊ ဗိသုကာနှင့် ပွဲလမ်းသဘင် ဓလေ့များကို လိုက်နာကျင့်သုံးကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရ၏ တရားဝင် တိုင်းရင်းသား ၁၃၅ မျိုး စာရင်းတွင် "မိုင်းသာ" နှင့် "တိုင်းဆာ" ကို သီးခြား တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စု နှစ်ခုအဖြစ် သီးသန့် ခွဲခြား သတ်မှတ်ထားသည်။<ref name="GovMyanmar">တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံ။ "ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ တရားဝင် တိုင်းရင်းသား ၁၃၅ မျိုး စာရင်း"။</ref> သို့သော်လည်း ခေတ်သစ် သမိုင်းနှင့် မနုဿဗေဒ သုတေသန ပညာရှင်များ၏ သုံးသပ်ချက်အရ "မိုင်းသာ" နှင့် "တိုင်းဆာ" ဆိုသည်မှာ အနှစ်သာရအားဖြင့် အာချန် (Achang) ဟူသော ဘိုးဘေးတစ်ဦးတည်းမှ ဆင်းသက်လာသည့် လူမျိုးစုတစ်ခုတည်း၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာရေးနှင့် ပထဝီဝင် ရွှေ့ပြောင်းမှုဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အမည်ကွဲများ (Ethnonyms) သာ ဖြစ်ကြောင်း သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Zhuji2004">Zhu, J. (2004). "Ethnic Identity and Cultural Transformation among the Achang in the Sino-Myanmar Borderlands". ''Journal of Southeast Asian Studies'', 35(2), 245-263.</ref> == ဘာသာစကား == အာချန်ဘာသာသည် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ ဘာသာစု]]အတွင်းတွင် တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး [[ဗမာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာ]]နှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နေသည်<ref>Ethnologue, "Achang". SIL International. Retrieved 2025-09-28.</ref>။ မိုင်းသာအမျိုးသမီးတို့၏ ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှုမှာ ဦးခေါင်းတွင် စစ်ကြိုခေတ်က မြန်မာအမျိုးသမီးများ ဆံထုံးကြီးကြီးထုံးထားဘိသကဲ့သို့ အဝတ်ဖြင့် ရစ်ပတ်ထုံးဖွဲ့ထားကြသည်။ ၁၉၅၈ခုနစ် အိမ်၏ အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက် တရုတ်မြန်မာနယ်စပ်ပေါ်ရှိ အငြင်းပွားခဲ့ရသော ဖီမော်၊ ဂေါ်လန်၊ကန်ဖန် ရွာ၃ရွာသည် ထိုမိုင်းသာရှမ်းတို့ နေထိုင်သော ရွာများပင် ဖြစ်ကြသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)</ref> <ref>မောင်ပုဆိုးကြမ်း ရေးသည့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ အဘိဓာန် စာအုပ်မှ</ref> <ref>阿昌之乡，张志品</ref><ref>Achang</ref> == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ == [[မိုင်းသာလူမျိုး|မိုင်းသာလူမျိုးများ]] (တရုတ်နိုင်ငံတွင် အာချန်လူမျိုး - Achang ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်) ၏ မျိုးရိုးဗီဇ နှင့် ပတ်သက်၍ အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တရုတ်နိုင်ငံမှ မျိုးရိုးဗီဇ ပညာရှင်များသည် ဖခင်မှဆင်းသက်သော Y-အမျိုးသားခရိုမိုဆုန်း (Y-DNA) နှင့် မိခင်မှဆင်းသက်သော မိုတိုကွန်ဒရီးယား (mtDNA) များကို အဓိကထား၍ သုတေသန ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် သုတေသီ Wen B. နှင့် အဖွဲ့၏ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များအရ မိုင်းသာ (အာချန်) အမျိုးသားများထံ၌ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] လူမျိုးစုများတွင် အဓိက တွေ့ရလေ့ရှိသော Y-DNA Haplogroup O3 (O-M122) မျိုးရိုးဗီဇမှာ အများဆုံး (၇၀% ကျော်) ပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Wen2004">Wen, B., et al. (2004-09-16). "Genetic evidence supports demic expansion of Han culture". ''Nature'', 431(7006), 302-305. DOI:10.1038/nature02878</ref> ၎င်းအပြင် [[အရှေ့အာရှ]] မြောက်ပိုင်းနွယ်ဝင် Haplogroup D-M174 နှင့် C-M130 မျိုးရိုးဗီဇ အနည်းငယ်ကိုလည်း တွေ့ရှိရသဖြင့် ၎င်းတို့၏ ဖခင်နွယ် ဘိုးဘေးများသည် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ခိုင်မာစွာ ထောက်ပံ့ပေးနေသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသီ Ji F. နှင့် အဖွဲ့က ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားများအား လေ့လာခဲ့ရာ မိုင်းသာလူမျိုးများ၏ မိခင်နွယ် မိုတိုကွန်ဒရီးယား DNA တွင် Haplogroup M (အထူးသဖြင့် M7, M8, M9) နှင့် Haplogroup F စသည့် အရှေ့အာရှ တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း ရောနှောနေသော မျိုးရိုးဗီဇလက္ခဏာများကို တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။<ref name="Ji2009">Ji, F., et al. (2009-12-01). "Mitochondrial DNA diversity in Dai and Achang populations from Yunnan, China". ''Journal of Genetics and Genomics'', 36(12), 735-743. DOI:10.1016/S1673-8527(08)60166-4</ref>ဤသည်မှာ မိုင်းသာတို့သည် သမိုင်းတစ်လျှောက် တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာရာတွင် ဒေသခံ မွန်-ခမာ သို့မဟုတ် တိုင်-ကဒိုင် နွယ်ဝင် မိခင်မျိုးရိုးများနှင့်လည်း သွေးနှောမှု အနည်းငယ် ရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်သိပ္ပံအကယ်ဒမီမှ သုတေသီ Li Y. C. နှင့် အဖွဲ့သည် ယူနန်ဒေသရှိ မိုင်းသာ (အာချန်)၊ တိုင်လူးနှင့် ဂျိန်းဖော (Jingpo) တို့၏ DNA စစ်ချက်များကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Li2015">Li, Y. C., et al. (2015-05-15). "Genetic landscape of ethnic populations in Yunnan, Southwestern China". ''PLOS ONE'', 10(5), e0127084. DOI:10.1371/journal.pone.0127084</ref>သုတေသန စစ်ချက်အရ မိုင်းသာလူမျိုးတို့သည် ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ [[ဂျိန်းဖော့လူမျိုး|ဂျိန်းဖော]] နှင့် [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး|ဇိုင်ဝါး]] တို့နှင့် ပိုမိုနီးစပ်သော်လည်း၊ ပထဝီဝင်အရ ဒေသတစ်ခုတည်းတွင် အတူယှဉ်တွဲနေထိုင်ကြသော [[ရှမ်းလူမျိုး|တိုင် (Dai/Shan)]] လူမျိုးများနှင့်လည်း Auto-somal DNA အရ သွေးနှောရှိနေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ == ကိုးကား == <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] hzea02jvwb75p6bt53m15yxthvpv81g 0 18363 1047693 963116 2026-08-09T13:49:35Z Krishna Btr 142375 /* ပါဠိပိဋကတ်တော်လာ ဇာတကကျမ်း */ အချက်အလက်ပြင်ဆင်ခဲ့သည် 1047693 wikitext text/x-wiki [[File:Indischer Maler von 1780 001.jpg‎|thumb]] '''ရာမာယန''' (ဟိန္ဒီ: रामायण) သည် သက္ကတ ဘာသာဖြင့်ရေးသားခဲ့သော စွန့်စားခန်း မဟာကဗျာရှည်ကြီးတပုဒ် ဖြစ်သည်။ နှုတ်ရာဇဝင် ပုံတိုပတ်စမှာ ဝေဒခေတ်တိုင်အောင် ရှေးကျနိုင်သော်လည်း ဘီစီ ၄၀၀ နှင့် ၂၀၀ ကြားတွင်မှ ​ပေထက်အက္ခရာတင်ကာ ပြန်လည် ပေါင်းစည်း တည်းဖြတ် ထားသည်ဟု ယူဆရသည်။ ရာမာယနဆိုသည်မှာ "ရာမ"နှင့် "အယန" ဟူသော စကားလုံး နှစ်လုံးကို ပေါင်း ထားခြင်းဖြစ်ပြီး "ရာမ၏ခရီး" ဟုအဓိပ္ပာယ် ရသည်။ အစဉ်အလာမှတ်တမ်းများ အရရေးသားစီရင် ခဲ့သူမှာ ပညာရှိကြီး [[ဝမ္မီကိရသေ့ကြီး]] Valmiki ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြပြီး [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၏ အရေးပါလှသော ကျမ်းဂန်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဝမ္မီကိရသေ့ကြီး၏ ရာမာယနသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် ပြန့်ပွားလျက် ရှိသော ရာမာယန ဇာတ်လမ်းများ၏ မူရင်းလည်းဖြစ်သည်။ ရာမာယနအား အပိုဒ်ပေါင်း နှစ်သောင်းလေးထောင်၊ သဂ္ဂ အပိုင်းငါးရာနှင့် ကျမ်းကဏ္ဍ ခုနှစ်ခန်းတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ၃၂ လုံးစပ် ဟန်ဖြင့် ရေးဖွဲ့ထားသည်။ ရာမာယနသည် အိန္ဒိယ စာပေယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းအား များစွာလွှမ်းမိုးရုံ သာမက မဟာဘာရတ ကဲ့သို့ပင် ဟိန္ဒူဂုရုကြီးများ၏ သွန်သင်ဆုံးမမှု ဓမ္မအား ညွှန်ပြသည့် ဘာသာရေး ကျမ်းတစ်စောင်လည်းဖြစ်သည်။ ဤဇာတ်လမ်းပါ ဇာတ်ကောင်များ ဖြစ်သော ရာမ၊ လက္ခဏ၊ သီတာ၊ ဟနုမာန် စသည်တို့မှာ စံပြ သားယောက်ျား၊ စံပြလင်ယောက်ျား၊ စံပြမင်းဧကရာဇ်၊ စံပြဇနီး၊ စံပြနောက်လိုက်၊ စံပြအမှုထမ်း စသည့် ဂုဏ်ပုဒ်များ ဖော်ကျူးလျက် ရှိပြီး အိန္ဒိယ လူ့အဖွဲ့အစည်း အတွင်းတွင် နက်ရှိုင်းစွာ အမြစ်တွယ်လျက် ရှိသည်။ ရာမာယနသည် တမီလ်၊ ဟိန္ဒီ၊ ဘင်္ဂါလီ စသည့် ခေတ်သုံး စာပေတိုင်အောင် ဩဇာလွမ်းမိုး သည်သာမက အရှေ့တောင်အာရှသို့ပါ အေဒီ ၈ ရာစုခန့်တွင် ရောက်ရှိ ပြန့်နှံခဲ့သည်။ အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံများ၏ စာပေ၊ ဂီတ၊ အက၊ ရုပ်သေး၊ ပန်းချီ၊ ပန်းပု အစရှိသည့် အနုပညာရပ်များတွင် ရာမာယနကို အထင်အရှားတွေ့ နိုင်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယား၏ ရာမကေတ္တိ(Reamker)၊ ထိုင်း၏ ရာမကိတ္တိ(Ramakien)၊ မြန်မာ၏ ရာမဇာတ်တော်ကြီး၊ မလေးရှား၏ ဟိကာယတ် သီရိရာမ (Hikayat Seri Rama)၊ လာအို၏ ဗြလက်-ဗြရာမ် (Phra Lak Phra Ram)၊ အင်ဒိုနီးရှား ဘာလီကျွန်းနှင့် ဂျာဗားကျွန်းတို့၏ ရာမာယန၊ မွန်တို့၏ လိက် သမိန်ရာမ (Loik Samoing Ram) တို့မှာ ဘာသာ၊ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ အသီးသီး ဖြင့် ပြန်လည် ဖန်တီးအသက်သွင်း ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ==နှိုင်းယှဉ်ချက်== သက္ကတစာပေဝယ် သူရဲကောင်းစွမ်းရည်ပြ လင်္ကာကြီး နှစ်စောင်ရှိရာ၌ ရာမာယနသည် တစ်စောင်ဖြစ်ပေသည်။ ရာမာယနဟူသည် ရာမမင်း၏ခြင်းရာထုပ္ပတ် ဖြစ်၍ မြန်မာတို့အဖို့မူ နန်းတွင်း ရာမဇာတ်တော်ကြီးဟု လွယ်လွယ်ခေါ်နိုင်ရာပေသည်။ လင်္ကာကြီးနှစ်ဆူအနက် အခြားတစ်ဆူဖြစ်သည့် [[မဟာဘာရတ]]ကဲ့သို့ ရာမာယနသည် ထင်ရှားလှသော်လည်း အဘက်ဘက်တွင် ကွာခြားသည်ကို တွေ့ရပေသည်။ မဟာဘာရတသည် ရှေးဟောင်းပုံဝတ္ထု ရာဇဝင် ပုရာဏ်အသားပေး ဖြစ်သော်လည်း ရာမာယနမှာမူ အကြောင်းအရာထက် အဖွဲ့အနွဲ့နှင့် အလင်္ကာတန်ဆာဆင်မှုကို အသားပေးသော ကဗျာစာရင်းတွင် ပါဝင်ပေသည်။ စင်စစ်သော် ရာမာယနသည် ကဗျာအဖွဲ့အနွဲ့များတွင် ရှေးအကျဆုံး ဖြစ်သည့်အလျောက် အာဒိကာဗျဟူ၍ပင် အမည်တွင်ရသည့် လင်္ကာဖြစ်ပေသည်။ စာဆိုရှင်ဝမ္မီကိရသေ့မှာ အာဒိကဝိ ဟူ၍ပင် အမွှမ်းတင်ခြင်းခံရသူ ဖြစ်ပေသည်။ ပမာဏအားဖြင့်ကား ရာမာယနသည် မဟာဘာရတထက် တိုလှသည်။ မဟာဘာရတတွင် ဂါထာပုဒ်ရေ တစ်သိန်းရှိသော်လည်း ရာမာယနတွင် ၂၄ဝဝဝ မျှသာ ရှိလေသည်။ အကြောင်းအရာအားဖြင့်လည်း ထိုနှစ်စောင်လုံးမှာ သူရဲကောင်းတို့၏ စွမ်းရည်ကို သီကျူးကြသည်ချည်း ဖြစ်သော်လည်း မဟာဘာရတသည် သူရဲကောင်းစွမ်းရည်ပြ အကြောင်းအရာတို့မှာ လင်္ကာတစ်စောင် လုံး၏ ငါးပုံတစ်ပုံထက်မပိုဘဲ ကိုယ်ကျင့်တရားများဆိုင်ရာ ဟင်းလေးအိုးပမာ ရှိနေ၍ ရာမာယနမှာမူ အချစ်စွန့်စားခန်းများ ပါဝင်သည့် တကယ့်သူရသတ္တိကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် လင်္ကာဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် မဟာဘာရတတွင် လူလူချင်း တိုက်ခိုက်သည့် စစ်ပွဲများအကြောင်း ပါဝင်၍ ရာမာယနတွင်မူ လူသား၊ မျောက်နှင့်ဘီလူးတို့ တိုက်ခိုက်သည့်စစ်ပွဲများအကြောင်း ပါဝင်ပေရာ၊ မူရင်းတိုက်ပွဲများအကြောင်းကို မသိရဘဲ တစ်ဆင့်စကားဖြင့် ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များသဖွယ် ဖြစ်နေပေသည်။ ထိုလင်္ကာကြီး နှစ်စောင်၏ ခြားနားမှုတစ်ရပ်မှာ မဟာဘာရတသည် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းတွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့၍ ရာမာယနမှာမူ ဂင်္ဂါမြစ် အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိဖူးသည့် ရှေးဟောင်းကောသလတိုင်းတွင် ဖွားသန့်စင်ခဲ့ပေသည်။ လက်ရှိအသွင်ဝယ် ရာမာယနသည် ကဏ္ဍခုနစ်ခန်းသာရှိ၍ ပထမခန်း (ဗာလကဏ္ဍ) နှင့် နောက်ဆုံးသတ္တမခန်း (ဥတ္တရကဏ္ဍ)တို့မှာလည်း နှောင်းလူတို့ ထည့်သွင်းဖြည့်စွက်ချက်များသာ ဖြစ်သည့်ဟု သက္ကတပညာရှင်တို့ ယူဆကြလေသည်။ မူရင်းအားဖြင့် ဗင်္ဂလားမူ၊ ဘုံဘိုင်မူနှင့် အနောက်အိန္ဒိယမူဟူ၍ သုံးစောင်ရှိပေရာ ဘုံဘိုင်မူမှာ ရှေးအကျဆုံး ဖြစ်သည်ဟု တွေ့ထင်ကြရပေသည်။ ရာမာယနကို ဝမ္မီကိရသေ့ကြီးက စီကုံးရေးသားသည်ဟုဆိုသော်လည်း ဇာတ်လမ်းအနေနှင့်မူ ဝမ္မီကိရသေ့ကြီး မတိုင်မီကတည်းက တည်ရှိပြီး ဖြစ်သည်ဟု အချို့ပညာရှင်တို့က ဆိုလေသည်။ ရာမဇာတ်လမ်းသည် ရှေးပဝေဏီကပင် ရှိခဲ့သော်လည်း ဝမ္မီကိရသေ့ကြီး လက်ထက်ရောက်မှသာ ရသေ့ကြီးက ကဗျာအဖွဲ့အနွဲ့ဖြင့် မွမ်းမံတန်ဆာဆင်ကာ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုလေသည်။ မည်သို့ဆိုစေ ရာမာယနသည် လင်္ကာတစ်စောင်တစ်ဖွဲ့အနေဖြင့် တည်ရှိခဲ့သည်မှာ အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၂,ဝဝဝ မျှ ကြာမြင့်ပြီဟု ခန့်မှန်းရလေသည်။ မဟာဘာရတနနှင့် စာပြန်လျှင်လည်း မဟာဘာရတ လင်္ကာအဖွဲ့ အနွဲ့တစ်ရပ်အဖြစ်သို့ မရောက်မီ ကာလကပင် ရာမာယန၏ မူရင်းတည်ရှိပြီးဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူကြလေသည်။ ထိုသို့ မှတ်ယူကြရာတွင် ထင်ရှားသည့် အကြောင်းခံတစ်ရပ်မှာ မဟာဘာရတ၏ ပုံပြင်များကို ရာမာယနတွင် မတွေ့ရဘဲ၊ ရာမ၏အကြောင်းအရာအချို့ကို မဟာဘာရတ၌ တွေ့ရခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ ရာမဇာတ်ကို မြန်မာတို့ အများအပြားပင် သိရှိကြပြီး ဖြစ်သော်လည်း နှိုင်းယှဉ်လေ့လာနိုင်ရန် သက္ကတကဗျာ(မူ)လာ အကြောင်းအရာကို တတ်နိုင်သမျှ အကျဉ်းချုံးကာ ဖော်ပြပေအံ့။ ==ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း== ကောသလတိုင်း၊ အယောဓျ(အယောဇ္ဈ) ပြည်တွင် အာဒိစ္စဝံသ နေမင်းမျိုးလာ အယုဒ္ဓယပြည့်ရှင် ဒသရထမင်းကြီး၌ ကောသလ္လာ၊ ကေကေယီနှင့် သုမိတ္တာဟူ၍ မိဖုရားသုံးပါးရှိသည်တွင် ကောသလ္လာမှ ရာမ၊ ကေကေယီမှ ဘရတနှင့် သုမိတ္တာမှ လက္ခဏ နှင့် သတ္တုဃနဟူ၍ မင်းသားလေးပါး ဖွားမြင်လေသည်။ မင်းကြီးသည် သားတော်ကြီးရာမမင်းသားအား အမြတ်နိုးဆုံးဖြစ်၍ လက္ခဏမင်းသားကလည်း နောင်တော်ရာမမင်းသားကိုပင် အတွယ်တာဆုံး ဖြစ်လေသည်။ သားတော်များ အရွယ်ရောက်လျှင် ဝိဿမိတ္တရသေ့ကြီးသည် ရာမနှင့် လက္ခဏတို့အား ဝိဒေဟတိုင်း ဇနကမင်းကြီးထံ ခေါ်သွားရာ ဇနကမင်းကြီးသည် သမီးတော် သီတာမင်းသမီးအဖို့ ကြင်ယာရွေးရန် လေးတင်ပွဲ ကျင်းပနေခိုက် ဖြစ်လေသည်။ လေးတင်ပွဲဝယ် ရာမမင်းသား အနိုင်ရပြီးနောက် သီတာမင်းသမီးကို လက်ဆက်ရ၏။ နှစ်ပြည်ထောင် သဘောတူမျှ၍ ဒသရထမင်း၏ ကျန်သားတော် သုံးပါးဖြစ်သော လက္ခဏ၊ ဘရတ၊ သတ္တုဃနတို့ကိုလည်း ဇနကမင်း၏ ကျန်သမီးတော်သုံးပါး ဖြစ်သော ဥမ္မီလာ၊ မဏ္ဍဝီ၊ သုတကိတ္တီ တို့နှင့် အသီးသီး စုံဖက်ပေးလိုက်ကြလေသည်။ မင်းညီမင်းသားတို့ ပြည်တော်ပြန် လာကာ ပျော်ရွှင်စွာ ပေါင်းသင်းနေထိုင်ကြလေသည်။ ဒသရထဘုရင်ကြီးသည် ဇရာဒုဗ္ဗလအရွယ်သို့ ရောက်လာပြီ ဖြစ်သည်နှင့် တစ်နေ့တွင် သားတော်ရာမမင်းသားအား ထီးမွေနန်းမွေခံအဖြစ် ​ေ ညာရန် စီစဉ်လေသည်။ သို့သော် ကေကေယီ မိဖုရားသည် မိမိ၏သားတော် ဘရတသာလျှင် မင်းဖြစ်သည်ကို မြင်လိုသောကြောင့် တစ်ရံခါက မိမိအား ဒသရထမင်းကြီး ပေးအပ်ထားသည့် ဆုနှစ်ရပ်ကို တောင်းခံလေသည်။ ထိုနှစ်ဆုမှ ဘရတမင်းသားကို အရိုက်အရာဆက်ခံ စေရန်နှင့် ရာမမင်းသားကို ပြည်တော်မှ ၁၄ နှစ်ကြာ နှင်ထုတ် ရန်တို့ ဖြစ်လေသည်။ အခြားဆုများ တောင်းခံရန် ဘုရင်ကြီးက အမျိုးမျိုး ပန်ကြားသော်လည်း မရသဖြင့် ရာမမင်းသားအားခေါ်၍ အကျိုးအကြောင်း ပြောပြရာ ရာမမင်းသားသည် သားတော် အလိမ်မာဖြစ်သည်အားလျော်စွာ မိမိ၏သဘောအလျောက် ကြင်ယာတော် သီတာမင်းသမီး၊ ညီတော် လက္ခဏတို့နှင့်အတူ ဒဏ္ဍက မှော်ရုံတောသို့ အေးချမ်းစွာပင် ထွက်ခွာသွားလေသည်။ ခမည်းတော်မင်းကြီးလည်း သားဇောဖြင့် နတ်ရွာစံလေသည်။ ဘရတမင်းသားသည်လည်း မိမိ၏နောင်တော်ကို ကျော်လွန်၍ ဘုရင်မလုပ်လိုသောကြောင့် နောင်တော်အား လိုက်ရှာရာ၊ ဒဏ္ဍကတောတွင် တွေ့ရှိ၍ နေပြည်တော်သို့ ပြန်လည် လိုက်ပါရန် ခေါ်ဆောင်လေသည်။ ရာမမင်းသားလည်း ညီတော်ဘရတ၏ သဘောထားကြီးမားပုံကို သိရှိရသော်လည်း မိမိ၏ကတိအတိုင်း ခမည်းတော်၏ ဩဇာကို နာခံလိုသောကြောင့် နေပြည်တော်သို့ ပြန်မလိုက်ဘဲ ခြေနင်းကိုသာ ပေးအပ်လိုက်လေသည်။ ဘရတမင်းသားလည်း ရွှေခြေနင်းကို ယူကာ ရာဇပလ္လင်ထက်တွင် တင်၍ နောင်တော်၏ ကိုယ်စားတိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်လေသည်။ ဒဏ္ဍက မှော်ရုံ တောတွင်းဝယ် ရာမမင်းသည် ကြင်ယာတော်၊ ညီတော်တို့နှင့်အတူ နေထိုင်စဉ် ဘီလူးတို့၏ဘေးမှ ကြောက်လန့်နေကြသူတို့ ခိုဝင်လာကြရာ ရာမမင်းသည် ဘီလူးတို့၏ ရန်ကို တွန်းလှန်ရလေသည်။ သုပ္ပနခါ ဘီလူးမသည် ရာမမင်းကို မြင်လျှင် တပ်မက်ကြောင်း ထုတ်ဖော်သော်လည်း ရာမမင်းသားက လက်မခံသဖြင့် စိတ်နာ၍ မောင်တော်ခရဘီလူးကိုခေါ်၍ စစ်သည်တို့ဖြင့် တိုက်ခိုက်လေသည်။ သို့သော် ခရဘီလူးနှင့်တကွ စစ်သည်တော်တို့သည် ရာမမင်းသား၏ လက်ချက် ဖြင့် ပျက်စီးကြသည်ရှိသော် သုပ္ပနခါဘီလူးမသည် လင်္ကာဒီပပြည် (သီဟိုဠ်ကျွန်း) သို့ကူး၍ မောင်တော်ဘီလူးမင်း [[ရာဝဏ]] (ဒသဂီရိ)ထံ တိုင်တန်းလေသည်။ ရာဝဏဘီလူးမင်းလည်း အမျက်ကြီးစွာဖြင့် ဂလဲ့စားစေချေရန် လိုက်လာပြီးနောက် မိမိ၏ နောက်ပါတစ်ဦးအား ရွှေသမင်အဖြစ် ဖန်ဆင်းကာ သီတာမင်းသမီးအား မြှူစေလေသည်။ မင်းသမီးလည်း ရွှေသမင်ကို လိုချင်၍ မောင်တော်အား ပူဆာရာ ရာမမင်းသားသည် ညီတော်နှင့်အတူ သမင်ဖမ်း ထွက်ရလေသည်။ ထိုအခိုက် ရာဝဏသည် ရသေ့ယောင်ဆောင်၍ သီတာအား ရထားပျံပေါ်တင်ကာ ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ခိုးပြေးလေသည်။ သီဟိုဠ်သို့ ရောက်လျှင် ရာဝဏသည် သီတာ၏ မေတ္တာကို တောင်းခံသော်လည်း မရသဖြင့် အကျဉ်းချထားလေသည်။ ရာမမင်းသား ညီနောင်တို့လည်း ရွှေသမင်ကို လိုက်၍မရဘဲ ပြန်လာသည်တွင် သီတာမင်းသမီးအား မမြင်သဖြင့် မင်းသမီးအား အရှာထွက်ပြန်လေသည်။ လမ်းတွင် ခေါင်းပြတ်ဘီလူး ကဗန္ဓ နှင့် တွေ့ရှိလေရာ သုဂီဝ(သုဂြိတ်/သုဂြိပ်) မည်သော မျောက်မင်းနှင့် မိတ်ဖွဲ့၍ ရှာရန် ကဗန္ဓ ဘီလူးက အကြံပေးလေသည်။ ရာမသည် သုဂီဝနှင့် တွေ့သောအခါ သုဂီဝက မိမိမှာ ကြင်ယာနှင့်တကွ ထီးနန်းကိုပါ ညီဖြစ်သူ ဝါလိ (ဗာလီ/ဘာလိ)၏ လုယက်ခြင်း ခံရကြောင်း ပြောပြကာ မဟာမိတ်ဖွဲ့လေသည်။ ထို့နောက် ရာမသည် ဝါလိကို သုတ်သင်ပြီးနောက် သုဂီဝအား နန်းပြန် အပ်လေသည်။ သုဂီဝတွင်ရှိသော မျောက်အမတ်များအနက် ဉာဏ်အရှိဆုံးနှင့် စိတ်အချရဆုံးသောသူကား ဟနုမာန်ပေတည်း။ ထို့ကြောင့် သီတာမင်းသမီးကို ရှာဖွေရာ၌ ဟနုမာန်အား ရာမမင်းသားက လွှဲအပ်လေသည်။ ဟနုမာန်လည်း သီတာမင်းသမီး ရှိရာ အရပ်ကို သတင်းရရှိသဖြင့် မျောက်ဗိုလ်ပါတို့နှင့်အတူ လင်္ကာကျွန်းသို့ကူးရန် ကြိုးစားလေတော့သည်။ ဟနုမာန်သည် မဟိန္ဒတောင်သို့ တက်၍ ဝေဟင်ခရီးဖြင့် လေးရက်တိုင်တိုင် ခက်ခက်ခဲခဲ ကူးခဲ့သည့် နောက်တွင် လင်္ကာကျွန်းသို့ ရောက်ရှိလေသည်။ ထို့နောက် မြို့တော်ကို အကဲခတ် ပြီးလျှင် မိမိ၏အရွယ်ပမာဏကို သေးငယ်အောင် ဖန်ဆင်းကာ မြို့တော်တွင်းသို့ ဝင်လေသည်။ ရာဝဏ၏နန်းတော်၊ ရထားပျံ၊ မောင်းမမိဿံတို့၏ အဆောင်များ စသည်တို့သို့ တိတ်တဆိတ် လှည့်လည်စုံစမ်းပြီးနောက် သီတာမင်းသမီးအား တောအုပ်တစ်ခုအတွင်းဝယ် တွေ့ရှိလေသည်။ မင်းသမီးအား အကျိုးအကြောင်းပြောပြပြီးသော် ဟနုမာန်သည် ရာမရှိရာသို့ ပြန်လာကာ သီတာမင်းသမီးအား တွေ့ရှိရပြီ ဖြစ်ကြောင်းကို လျှောက် ထား၍ သီတာမင်းသမီး၏ စကားလက်ဆောင်ကို ပါးလေသည်။ ရာမလည်း သီတာမင်းသမီးအားပြန်လည်ရယူရန် ကြိုးစားလေတော့သည်။ လင်္ကာကျွန်းသို့ကူးရန် သမုဒ္ဒရာ၌ ကျောက်တန်းဆည်ကြ၍ တံတားသွယ်ပြီးလျှင် မျောက်စစ်တပ်ကြီး ချီတက်လာလေသည်။ ထိုအခါ ရာဝဏ၏ ညီတော် ဝိဘီသဏ (ဗီဘီသန)က သီတာအား ရာမမင်း၏လက်သို့ ပြန်လည်အပ်နှင်းရန် အကြံပေးလေသည်။ သို့သော်လည်း ရာဝဏက မလိုက်နာရုံမက စော်ကားမှုပြုသည်ရှိသော် ဝိဘီသဏသည် ရာမမင်းဘက်သို့ ခိုဝင်လေသည်။ ထို့နောက် လင်္ကာဒီပ စစ်ပွဲကြီး ဖြစ်ပွားလေတော့သည်။ ရာဝဏ၏သားတော် ဣန္ဒာဇိတသည် လက္ခဏ၏လက်ချက်ဖြင့်၎င်း၊ ရာဝဏကိုယ်တိုင်မှာမူ ရာမမင်း၏ လက်ချက်ဖြင့်၎င်း အသက်ဆုံးရှုံးပြီးနောက် ရာမမင်းအဖို့ အောင်ပွဲရရှိလေသည်။ သို့သော် ရာမမင်းသည် သီတာမိဖုရားအား လူမှုရေးအရ သင်္ကာမကင်းဟု ဆိုသောကြောင် သီတာဒေဝီသည် မီးပုံအတွင်းသို့ ခုန်ဆင်းလေသည်။ ထိုအခါ မီးလောင်ခြင်းမရှိသဖြင့် သီတာမိဖုရား၏ သစ္စာဖြူစင်ပုံကို လူသိထင်ရှားပြကာ ရာမမင်းသည် ကြင်ယာတော်အဖြစ် လက်ခံသိမ်းပိုက်၍ အယုဒ္ဓယနေပြည်တော်သို့ ပြန်ကာ တရားနှင့်လျော်စွာ မင်းပြုလေသည်။ ဤသို့ မူလ ရာမယနသည် ယုဒ္ဓကဏ္ဍလျှင် အဆုံးရှိသည်ဟု ပညာရှင်တို့ ဆိုကြ၏။ သို့သော် ဥတ္တရကဏ္ဍ အခန်းဆက်အရကား သီတာမင်းသမီးအား ပြန်လည်ဆောင်ယူခြင်းကို တိုင်းသူပြည်သားတို့က မကျေ မနပ်ဖြစ်ကြလေသည်။ တပါးယောကျ်ားအိမ်ရောက် မိန်းမကို ပြန်မသိမ်းအပ်ဟု အတင်းအဖျင်းဆိုကြ၏။ ဤသို့ ပြန်လည်ဆောင်ယူခြင်းသည် တိုင်းသူပြည်သားတို့အဖို့ ဆိုးရွားသော နမူနာတစ်ရပ် ဖြစ်သည် ဟု ယူဆကြလေသည်။ ထိုအခါ ရာမမင်းလည်း မလွှဲမရှောင် သာသဖြင့် သီတာမိဖုရားအားခေါ်ဆောင်၍ စွန့်ပစ်ရန် လက္ခဏ အား အမိန့်ထုတ်လေသည်။ လက္ခဏလည်း မရီးတော်အား ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းသို့ ခေါ်ဆောင်ကာ အကျိုးအကြောင်းပြောပြ လေသည်။ ထိုအခါ သီတာမိဖုရားလည်း မိမိတစ်ဦးတည်းပင် ဝမ္မီကိရသေ့၏ ကျောင်းသင်္ခမ်းသို့ သွားရောက်လျှင် ရသေ့ကြီး သည် သီတာမိဖုရားအား မိန်းမဖော်များနှင့် လွှဲအပ်ထားလေ သည်။ မကြာမီ သီတာမိဖုရားတွင် ကုသနှင့် လဝအမည်ရှိသော သားတော်နှစ်ပါး ထွန်းကားလေသည်။ သားတော်များသည် အရွယ်ရောက်၍ ရသေ့ကြီး၏ တပည့်များ ဖြစ်လာကြပြီးနောက် ရသေ့ကြီးနှင့်အတူ ရာမမင်း၏ အဿမေဓ မြင်းပူဇော်ပွဲသို့ လိုက်ပါသွားကြ လေသည်။ မိမိစီကုံးသည့် ရာမာယနလင်္ကာကို ရသေ့ကြီးက ထိုညီနောင်နှစ်ပါးအား သီဆိုစေရာ၊ ကြားရသူတို့မှာ နှစ်သက် ကြည်နူးကြရလေသည်။ ရာမမင်း သိလျှင် သီတာမိဖုရားအား ခေါ်ဆောင်စေ၍ သစ္စာကျိန်ဆိုခိုင်းလေသည်။ ရသေ့ကြီးက သီတာမင်းသမီး၌ အပြစ်လုံးဝကင်းစင်၍ ကုသနှင့် လဝ တို့မှာ ရာမမင်း၏ သားတော်အစစ်အမှန် ဖြစ်ကြောင်း ပြောဆို လေသည်။ ရာမမင်းလည်း ရသေ့ကြီး၏စကားများကို ယုံကြည် သော်လည်း သီတာအား သစ္စာကျိန်ခိုင်း၍သာ နေလေသည်။ ထိုအခါ သီတာမိဖုရားက မိမိသည် တစ်ပါးသောယောက်ျားနှင့် ဖောက်ပြန်ရန် စိတ်နှင့်ပင် မပြစ်မှားမိကြောင်း၊ ထိုစကားမှန် ပါက မိမိအား မိမိ၏မယ်တော် ဘူမိ ဝသုန္ဓရေ မြေနတ်မယ်သည် ယူဆောင်ပါစေသတည်းဟု သစ္စာ အဓိဋ္ဌာန်ပြုလျှင်ပင် မယ်တော် မြေနတ်သမီးသည် ထွက်ပေါ်လာကာ သီတာ မိဖုရားအား ပွေ့ယူကွယ်ပျောက် လေတော့သည်။ ထိုအခါကျမှ ရာမမင်းလည်း နောင်တရကာ သီတာမိဖုရားအား ပြန်လည် တောင်းယူသော်လည်း ဗြဟ္မာမင်းက နတ်ပြည်တွင် ပြန်ပေါင်းရမည် ဖြစ်ကြောင်း ပြောပြလေသည်။ ရာမမင်းလည်း မကြာမီ တိုင်းပြည်အား သားတော်များအား လွှဲအပ်ကာ နတ်ရွာ စံလွန်လျှင် ဝိဏှူ နာရာယဏ ဘုရား(ဗိဿနိုးနတ်) ဖြစ်လာပြန်တော့သည်။ ==ပါဠိပိဋကတ်တော်လာ ဇာတကကျမ်း== ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီတို့၏ ပါဠိပိဋကတ်တော်လာ ဇာတကကျမ်းတွင်လည်း ဒသရထဇာတ်ဟူ၍ ရှိရာ ထိုဇာတ်ကား ဟိန္ဒူတို့၏ အစဉ်အလာ မြင့်မြတ်လှသော ရာမမင်းသားအား ဗုဒ္ဓအလောင်းတော်အဖြစ် အသွင်ပြောင်း ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဒသရထမင်းကြီး နတ်ရွာစံသောအခါ နောင်တော်ရာမမင်းသားက ညီတော်များအား နှစ်သိမ့်သည့်စကားများကို ဂါထာ ၁၂ ပိုဒ်ဖြင့် ဖော်ပြထားပေရာ၊ ထိုဂါထာ ၁၂ ပိုဒ်အနက် တစ်ပိုဒ်မှာ မြင့်မြတ်လှသည့် သက္ကတ ရာမာယန လင်္ကာကြီးတွင် ပါဝင်သည်ကို တွေ့ရပေသည်။ သို့သော် ဂါထာ ၁၂ ပိုဒ်အနက် တစ်ပိုဒ်သာလျှင် တူညီသည်ကို ထောက်သော် ရာမမင်းသားမိန့်ဆိုသော ပါဠိဇာတကလာ ဂါထာများသည် အစဉ်အလာကြီးမားလှသည့် ရာမာယနလင်္ကာကြီးကို မမှီနိုင်ဘဲ၊ သက္ကတ ဇာတ်နှင့် နိပါတ်ဇာတ်နှစ်ခုလုံးထက် ပိုမိုရှေးကျ၍ ပေါ်လွင်လှသော ဟိန္ဒူတို့၏ ရှေးဟောင်း ရာမ နှုတ်ပုံပြင် ရိုးရာတစ်ရပ်ရပ်ကို မှီးထားခြင်းမျှသာ ဖြစ်နိုင်ဖွယ်ရှိပေသည်။ (ပါဠိ ရာမဇာတ်တော်၌ကား ရာမာယန၏ အဓိကဇာတ်ကောင် ရာဝဏ (ဒဿဂီရိ) အကြောင်း ပယ်ဖျောက်ထားကာ ပါဝင်ခြင်းမရှိပေ။) မူရင်း ဟိန္ဒူ ရာမာယန လင်္ကာကြီးကို ကြည့်ပြန်လျှင်လည်း ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ လွှမ်းမိုးမှု စိုးစဉ်းမျှမတွေ့ရဘဲ စစ်မှန်သော ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှု သီးသန့်ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရာမာယနလာ မာတြာမှာ ပါဠိဂါထာများ တိုးတက်လာပြီးသည့်နောက်မှ ပေါ်ပေါက်လာဟန် ရှိသည်ဟူ၍ ပညာရှင်အချို့က ဆိုကြသော်လည်း၊ ဤအချက်ကို ထောက်ပြန်လျှင် ရာမာယန၏ ခမ်းနားလှသော အလင်္ကာအဖွဲ့အနွဲ့များသည် မိရိုးဖလာ ရာမဇာတ်ကြောင်းကို အခြေခံ၍ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ထွန်းကားလာပြီးမှ ပိုမိုပြည့်စုံအောင် မွမ်းမံဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်ပြန်လေသည်။ ရာမာယနသည် အာရှအရှေ့တောင်ပိုင်း နိုင်ငံများတွင် လူသိများသော ဇာတ်လမ်း ဖြစ်ပေသည်။ အင်ဒိုနီးရှား၊ ကမ္ဗော ဒီးယား၊ ယိုးဒယား၊ မြန်မာ စသော နိုင်ငံများ၏ သဘင်ပညာ ဖြင့် ရာမဇာတ်လမ်းကို သရုပ်ဖော် ကပြကြသည်မှာ အထူး လူကြိုက်များသည်ကို အကျယ်ဖွင့်ဆိုရန် လိုအံ့မထင်ပေ။ ထို နိုင်ငံများတွင် ကပြကြသော ရာမဇာတ်လမ်းမှာ အသေးစိတ် အကြောင်းအရာများတွင် တစ်မူနှင့်တစ်မူ အနည်းငယ် ကွဲလွဲ မှုများ ရှိတန်ရာသော်လည်း ခြုံ၍ဆိုရသော် တစ်သဘော တည်းပင် ဖြစ်ပေမည်။ မြန်မာတို့၏ ရာမဇာတ်လမ်းသည် အိန္ဒိယမှ တိုက်ရိုက်ရောက်ရှိဟန် မတူ၊ ယိုးဒယားမှတစ်ဆင့် ရောက်ရှိဟန်တူလေသည်။ တောင်ငူခေတ် ဘုရင့်နောင် လက်ထက်တွင် ယိုးဒယားပြည်အလုံးကို သိမ်းရုံးအောင်မြင် တော်မူ၍ ယိုးဒယားမှ လက်မှုနှင့် အနုပညာသည်များကို မြန်မာနိုင်ငံသို့ ခေါ်ဆောင်လာလေရာ ထိုအနုပညာသည်တို့တွင် ရာမဇာတ်ကို ကပြတတ်သည့် သဘင်ပညာသည်တို့ ပါဝင်ကြ မည်ဟု ခန့်မှန်းရပေသည်။ သို့သော် ရာမဇာတ်ကို မြန်မာ နိုင်ငံ၌ ပို၍ လူသိများသည်ကား ကုန်းဘောင်ခေတ် ဘိုးတော် ဘုရားလက်ထက်တွင်ဟု ယူဆနိုင်ဖွယ်ရှိပေသည်။ မြဝတီမင်းကြီး က ယိုးဒယားသီချင်းသွားများကို ယူကာ မြန်မာမှု ပြုရာတွင် ရာမမင်း၏ ဇာတ်လမ်းမှ ဇာတ်ကြောင်းအချို့ကိုပါ ဖွဲ့ဆိုခဲ့လေ သည်။ ဦးတိုးကမူ ရကန်သွားဖြင့်ပင် ဖွဲ့ဆိုလေရာ ဦးတိုး၏ ရာမရကန်ဟူ၍ ယနေ့တိုင် ကျော်ကြားလျက်ရှိပေသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဟိန္ဒူ စာပေ]] avmxgzrfhmvbfmnqa7krcuq59gsxa8f 1047713 1047693 2026-08-09T13:58:16Z Krishna Btr 142375 /* ပါဠိပိဋကတ်တော်လာ ဇာတကကျမ်း */ အချက်အလက်ပြုပြင်သည် 1047713 wikitext text/x-wiki [[File:Indischer Maler von 1780 001.jpg‎|thumb]] '''ရာမာယန''' (ဟိန္ဒီ: रामायण) သည် သက္ကတ ဘာသာဖြင့်ရေးသားခဲ့သော စွန့်စားခန်း မဟာကဗျာရှည်ကြီးတပုဒ် ဖြစ်သည်။ နှုတ်ရာဇဝင် ပုံတိုပတ်စမှာ ဝေဒခေတ်တိုင်အောင် ရှေးကျနိုင်သော်လည်း ဘီစီ ၄၀၀ နှင့် ၂၀၀ ကြားတွင်မှ ​ပေထက်အက္ခရာတင်ကာ ပြန်လည် ပေါင်းစည်း တည်းဖြတ် ထားသည်ဟု ယူဆရသည်။ ရာမာယနဆိုသည်မှာ "ရာမ"နှင့် "အယန" ဟူသော စကားလုံး နှစ်လုံးကို ပေါင်း ထားခြင်းဖြစ်ပြီး "ရာမ၏ခရီး" ဟုအဓိပ္ပာယ် ရသည်။ အစဉ်အလာမှတ်တမ်းများ အရရေးသားစီရင် ခဲ့သူမှာ ပညာရှိကြီး [[ဝမ္မီကိရသေ့ကြီး]] Valmiki ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြပြီး [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၏ အရေးပါလှသော ကျမ်းဂန်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဝမ္မီကိရသေ့ကြီး၏ ရာမာယနသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် ပြန့်ပွားလျက် ရှိသော ရာမာယန ဇာတ်လမ်းများ၏ မူရင်းလည်းဖြစ်သည်။ ရာမာယနအား အပိုဒ်ပေါင်း နှစ်သောင်းလေးထောင်၊ သဂ္ဂ အပိုင်းငါးရာနှင့် ကျမ်းကဏ္ဍ ခုနှစ်ခန်းတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ၃၂ လုံးစပ် ဟန်ဖြင့် ရေးဖွဲ့ထားသည်။ ရာမာယနသည် အိန္ဒိယ စာပေယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းအား များစွာလွှမ်းမိုးရုံ သာမက မဟာဘာရတ ကဲ့သို့ပင် ဟိန္ဒူဂုရုကြီးများ၏ သွန်သင်ဆုံးမမှု ဓမ္မအား ညွှန်ပြသည့် ဘာသာရေး ကျမ်းတစ်စောင်လည်းဖြစ်သည်။ ဤဇာတ်လမ်းပါ ဇာတ်ကောင်များ ဖြစ်သော ရာမ၊ လက္ခဏ၊ သီတာ၊ ဟနုမာန် စသည်တို့မှာ စံပြ သားယောက်ျား၊ စံပြလင်ယောက်ျား၊ စံပြမင်းဧကရာဇ်၊ စံပြဇနီး၊ စံပြနောက်လိုက်၊ စံပြအမှုထမ်း စသည့် ဂုဏ်ပုဒ်များ ဖော်ကျူးလျက် ရှိပြီး အိန္ဒိယ လူ့အဖွဲ့အစည်း အတွင်းတွင် နက်ရှိုင်းစွာ အမြစ်တွယ်လျက် ရှိသည်။ ရာမာယနသည် တမီလ်၊ ဟိန္ဒီ၊ ဘင်္ဂါလီ စသည့် ခေတ်သုံး စာပေတိုင်အောင် ဩဇာလွမ်းမိုး သည်သာမက အရှေ့တောင်အာရှသို့ပါ အေဒီ ၈ ရာစုခန့်တွင် ရောက်ရှိ ပြန့်နှံခဲ့သည်။ အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံများ၏ စာပေ၊ ဂီတ၊ အက၊ ရုပ်သေး၊ ပန်းချီ၊ ပန်းပု အစရှိသည့် အနုပညာရပ်များတွင် ရာမာယနကို အထင်အရှားတွေ့ နိုင်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယား၏ ရာမကေတ္တိ(Reamker)၊ ထိုင်း၏ ရာမကိတ္တိ(Ramakien)၊ မြန်မာ၏ ရာမဇာတ်တော်ကြီး၊ မလေးရှား၏ ဟိကာယတ် သီရိရာမ (Hikayat Seri Rama)၊ လာအို၏ ဗြလက်-ဗြရာမ် (Phra Lak Phra Ram)၊ အင်ဒိုနီးရှား ဘာလီကျွန်းနှင့် ဂျာဗားကျွန်းတို့၏ ရာမာယန၊ မွန်တို့၏ လိက် သမိန်ရာမ (Loik Samoing Ram) တို့မှာ ဘာသာ၊ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ အသီးသီး ဖြင့် ပြန်လည် ဖန်တီးအသက်သွင်း ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ==နှိုင်းယှဉ်ချက်== သက္ကတစာပေဝယ် သူရဲကောင်းစွမ်းရည်ပြ လင်္ကာကြီး နှစ်စောင်ရှိရာ၌ ရာမာယနသည် တစ်စောင်ဖြစ်ပေသည်။ ရာမာယနဟူသည် ရာမမင်း၏ခြင်းရာထုပ္ပတ် ဖြစ်၍ မြန်မာတို့အဖို့မူ နန်းတွင်း ရာမဇာတ်တော်ကြီးဟု လွယ်လွယ်ခေါ်နိုင်ရာပေသည်။ လင်္ကာကြီးနှစ်ဆူအနက် အခြားတစ်ဆူဖြစ်သည့် [[မဟာဘာရတ]]ကဲ့သို့ ရာမာယနသည် ထင်ရှားလှသော်လည်း အဘက်ဘက်တွင် ကွာခြားသည်ကို တွေ့ရပေသည်။ မဟာဘာရတသည် ရှေးဟောင်းပုံဝတ္ထု ရာဇဝင် ပုရာဏ်အသားပေး ဖြစ်သော်လည်း ရာမာယနမှာမူ အကြောင်းအရာထက် အဖွဲ့အနွဲ့နှင့် အလင်္ကာတန်ဆာဆင်မှုကို အသားပေးသော ကဗျာစာရင်းတွင် ပါဝင်ပေသည်။ စင်စစ်သော် ရာမာယနသည် ကဗျာအဖွဲ့အနွဲ့များတွင် ရှေးအကျဆုံး ဖြစ်သည့်အလျောက် အာဒိကာဗျဟူ၍ပင် အမည်တွင်ရသည့် လင်္ကာဖြစ်ပေသည်။ စာဆိုရှင်ဝမ္မီကိရသေ့မှာ အာဒိကဝိ ဟူ၍ပင် အမွှမ်းတင်ခြင်းခံရသူ ဖြစ်ပေသည်။ ပမာဏအားဖြင့်ကား ရာမာယနသည် မဟာဘာရတထက် တိုလှသည်။ မဟာဘာရတတွင် ဂါထာပုဒ်ရေ တစ်သိန်းရှိသော်လည်း ရာမာယနတွင် ၂၄ဝဝဝ မျှသာ ရှိလေသည်။ အကြောင်းအရာအားဖြင့်လည်း ထိုနှစ်စောင်လုံးမှာ သူရဲကောင်းတို့၏ စွမ်းရည်ကို သီကျူးကြသည်ချည်း ဖြစ်သော်လည်း မဟာဘာရတသည် သူရဲကောင်းစွမ်းရည်ပြ အကြောင်းအရာတို့မှာ လင်္ကာတစ်စောင် လုံး၏ ငါးပုံတစ်ပုံထက်မပိုဘဲ ကိုယ်ကျင့်တရားများဆိုင်ရာ ဟင်းလေးအိုးပမာ ရှိနေ၍ ရာမာယနမှာမူ အချစ်စွန့်စားခန်းများ ပါဝင်သည့် တကယ့်သူရသတ္တိကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် လင်္ကာဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် မဟာဘာရတတွင် လူလူချင်း တိုက်ခိုက်သည့် စစ်ပွဲများအကြောင်း ပါဝင်၍ ရာမာယနတွင်မူ လူသား၊ မျောက်နှင့်ဘီလူးတို့ တိုက်ခိုက်သည့်စစ်ပွဲများအကြောင်း ပါဝင်ပေရာ၊ မူရင်းတိုက်ပွဲများအကြောင်းကို မသိရဘဲ တစ်ဆင့်စကားဖြင့် ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များသဖွယ် ဖြစ်နေပေသည်။ ထိုလင်္ကာကြီး နှစ်စောင်၏ ခြားနားမှုတစ်ရပ်မှာ မဟာဘာရတသည် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းတွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့၍ ရာမာယနမှာမူ ဂင်္ဂါမြစ် အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိဖူးသည့် ရှေးဟောင်းကောသလတိုင်းတွင် ဖွားသန့်စင်ခဲ့ပေသည်။ လက်ရှိအသွင်ဝယ် ရာမာယနသည် ကဏ္ဍခုနစ်ခန်းသာရှိ၍ ပထမခန်း (ဗာလကဏ္ဍ) နှင့် နောက်ဆုံးသတ္တမခန်း (ဥတ္တရကဏ္ဍ)တို့မှာလည်း နှောင်းလူတို့ ထည့်သွင်းဖြည့်စွက်ချက်များသာ ဖြစ်သည့်ဟု သက္ကတပညာရှင်တို့ ယူဆကြလေသည်။ မူရင်းအားဖြင့် ဗင်္ဂလားမူ၊ ဘုံဘိုင်မူနှင့် အနောက်အိန္ဒိယမူဟူ၍ သုံးစောင်ရှိပေရာ ဘုံဘိုင်မူမှာ ရှေးအကျဆုံး ဖြစ်သည်ဟု တွေ့ထင်ကြရပေသည်။ ရာမာယနကို ဝမ္မီကိရသေ့ကြီးက စီကုံးရေးသားသည်ဟုဆိုသော်လည်း ဇာတ်လမ်းအနေနှင့်မူ ဝမ္မီကိရသေ့ကြီး မတိုင်မီကတည်းက တည်ရှိပြီး ဖြစ်သည်ဟု အချို့ပညာရှင်တို့က ဆိုလေသည်။ ရာမဇာတ်လမ်းသည် ရှေးပဝေဏီကပင် ရှိခဲ့သော်လည်း ဝမ္မီကိရသေ့ကြီး လက်ထက်ရောက်မှသာ ရသေ့ကြီးက ကဗျာအဖွဲ့အနွဲ့ဖြင့် မွမ်းမံတန်ဆာဆင်ကာ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုလေသည်။ မည်သို့ဆိုစေ ရာမာယနသည် လင်္ကာတစ်စောင်တစ်ဖွဲ့အနေဖြင့် တည်ရှိခဲ့သည်မှာ အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၂,ဝဝဝ မျှ ကြာမြင့်ပြီဟု ခန့်မှန်းရလေသည်။ မဟာဘာရတနနှင့် စာပြန်လျှင်လည်း မဟာဘာရတ လင်္ကာအဖွဲ့ အနွဲ့တစ်ရပ်အဖြစ်သို့ မရောက်မီ ကာလကပင် ရာမာယန၏ မူရင်းတည်ရှိပြီးဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူကြလေသည်။ ထိုသို့ မှတ်ယူကြရာတွင် ထင်ရှားသည့် အကြောင်းခံတစ်ရပ်မှာ မဟာဘာရတ၏ ပုံပြင်များကို ရာမာယနတွင် မတွေ့ရဘဲ၊ ရာမ၏အကြောင်းအရာအချို့ကို မဟာဘာရတ၌ တွေ့ရခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ ရာမဇာတ်ကို မြန်မာတို့ အများအပြားပင် သိရှိကြပြီး ဖြစ်သော်လည်း နှိုင်းယှဉ်လေ့လာနိုင်ရန် သက္ကတကဗျာ(မူ)လာ အကြောင်းအရာကို တတ်နိုင်သမျှ အကျဉ်းချုံးကာ ဖော်ပြပေအံ့။ ==ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း== ကောသလတိုင်း၊ အယောဓျ(အယောဇ္ဈ) ပြည်တွင် အာဒိစ္စဝံသ နေမင်းမျိုးလာ အယုဒ္ဓယပြည့်ရှင် ဒသရထမင်းကြီး၌ ကောသလ္လာ၊ ကေကေယီနှင့် သုမိတ္တာဟူ၍ မိဖုရားသုံးပါးရှိသည်တွင် ကောသလ္လာမှ ရာမ၊ ကေကေယီမှ ဘရတနှင့် သုမိတ္တာမှ လက္ခဏ နှင့် သတ္တုဃနဟူ၍ မင်းသားလေးပါး ဖွားမြင်လေသည်။ မင်းကြီးသည် သားတော်ကြီးရာမမင်းသားအား အမြတ်နိုးဆုံးဖြစ်၍ လက္ခဏမင်းသားကလည်း နောင်တော်ရာမမင်းသားကိုပင် အတွယ်တာဆုံး ဖြစ်လေသည်။ သားတော်များ အရွယ်ရောက်လျှင် ဝိဿမိတ္တရသေ့ကြီးသည် ရာမနှင့် လက္ခဏတို့အား ဝိဒေဟတိုင်း ဇနကမင်းကြီးထံ ခေါ်သွားရာ ဇနကမင်းကြီးသည် သမီးတော် သီတာမင်းသမီးအဖို့ ကြင်ယာရွေးရန် လေးတင်ပွဲ ကျင်းပနေခိုက် ဖြစ်လေသည်။ လေးတင်ပွဲဝယ် ရာမမင်းသား အနိုင်ရပြီးနောက် သီတာမင်းသမီးကို လက်ဆက်ရ၏။ နှစ်ပြည်ထောင် သဘောတူမျှ၍ ဒသရထမင်း၏ ကျန်သားတော် သုံးပါးဖြစ်သော လက္ခဏ၊ ဘရတ၊ သတ္တုဃနတို့ကိုလည်း ဇနကမင်း၏ ကျန်သမီးတော်သုံးပါး ဖြစ်သော ဥမ္မီလာ၊ မဏ္ဍဝီ၊ သုတကိတ္တီ တို့နှင့် အသီးသီး စုံဖက်ပေးလိုက်ကြလေသည်။ မင်းညီမင်းသားတို့ ပြည်တော်ပြန် လာကာ ပျော်ရွှင်စွာ ပေါင်းသင်းနေထိုင်ကြလေသည်။ ဒသရထဘုရင်ကြီးသည် ဇရာဒုဗ္ဗလအရွယ်သို့ ရောက်လာပြီ ဖြစ်သည်နှင့် တစ်နေ့တွင် သားတော်ရာမမင်းသားအား ထီးမွေနန်းမွေခံအဖြစ် ​ေ ညာရန် စီစဉ်လေသည်။ သို့သော် ကေကေယီ မိဖုရားသည် မိမိ၏သားတော် ဘရတသာလျှင် မင်းဖြစ်သည်ကို မြင်လိုသောကြောင့် တစ်ရံခါက မိမိအား ဒသရထမင်းကြီး ပေးအပ်ထားသည့် ဆုနှစ်ရပ်ကို တောင်းခံလေသည်။ ထိုနှစ်ဆုမှ ဘရတမင်းသားကို အရိုက်အရာဆက်ခံ စေရန်နှင့် ရာမမင်းသားကို ပြည်တော်မှ ၁၄ နှစ်ကြာ နှင်ထုတ် ရန်တို့ ဖြစ်လေသည်။ အခြားဆုများ တောင်းခံရန် ဘုရင်ကြီးက အမျိုးမျိုး ပန်ကြားသော်လည်း မရသဖြင့် ရာမမင်းသားအားခေါ်၍ အကျိုးအကြောင်း ပြောပြရာ ရာမမင်းသားသည် သားတော် အလိမ်မာဖြစ်သည်အားလျော်စွာ မိမိ၏သဘောအလျောက် ကြင်ယာတော် သီတာမင်းသမီး၊ ညီတော် လက္ခဏတို့နှင့်အတူ ဒဏ္ဍက မှော်ရုံတောသို့ အေးချမ်းစွာပင် ထွက်ခွာသွားလေသည်။ ခမည်းတော်မင်းကြီးလည်း သားဇောဖြင့် နတ်ရွာစံလေသည်။ ဘရတမင်းသားသည်လည်း မိမိ၏နောင်တော်ကို ကျော်လွန်၍ ဘုရင်မလုပ်လိုသောကြောင့် နောင်တော်အား လိုက်ရှာရာ၊ ဒဏ္ဍကတောတွင် တွေ့ရှိ၍ နေပြည်တော်သို့ ပြန်လည် လိုက်ပါရန် ခေါ်ဆောင်လေသည်။ ရာမမင်းသားလည်း ညီတော်ဘရတ၏ သဘောထားကြီးမားပုံကို သိရှိရသော်လည်း မိမိ၏ကတိအတိုင်း ခမည်းတော်၏ ဩဇာကို နာခံလိုသောကြောင့် နေပြည်တော်သို့ ပြန်မလိုက်ဘဲ ခြေနင်းကိုသာ ပေးအပ်လိုက်လေသည်။ ဘရတမင်းသားလည်း ရွှေခြေနင်းကို ယူကာ ရာဇပလ္လင်ထက်တွင် တင်၍ နောင်တော်၏ ကိုယ်စားတိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်လေသည်။ ဒဏ္ဍက မှော်ရုံ တောတွင်းဝယ် ရာမမင်းသည် ကြင်ယာတော်၊ ညီတော်တို့နှင့်အတူ နေထိုင်စဉ် ဘီလူးတို့၏ဘေးမှ ကြောက်လန့်နေကြသူတို့ ခိုဝင်လာကြရာ ရာမမင်းသည် ဘီလူးတို့၏ ရန်ကို တွန်းလှန်ရလေသည်။ သုပ္ပနခါ ဘီလူးမသည် ရာမမင်းကို မြင်လျှင် တပ်မက်ကြောင်း ထုတ်ဖော်သော်လည်း ရာမမင်းသားက လက်မခံသဖြင့် စိတ်နာ၍ မောင်တော်ခရဘီလူးကိုခေါ်၍ စစ်သည်တို့ဖြင့် တိုက်ခိုက်လေသည်။ သို့သော် ခရဘီလူးနှင့်တကွ စစ်သည်တော်တို့သည် ရာမမင်းသား၏ လက်ချက် ဖြင့် ပျက်စီးကြသည်ရှိသော် သုပ္ပနခါဘီလူးမသည် လင်္ကာဒီပပြည် (သီဟိုဠ်ကျွန်း) သို့ကူး၍ မောင်တော်ဘီလူးမင်း [[ရာဝဏ]] (ဒသဂီရိ)ထံ တိုင်တန်းလေသည်။ ရာဝဏဘီလူးမင်းလည်း အမျက်ကြီးစွာဖြင့် ဂလဲ့စားစေချေရန် လိုက်လာပြီးနောက် မိမိ၏ နောက်ပါတစ်ဦးအား ရွှေသမင်အဖြစ် ဖန်ဆင်းကာ သီတာမင်းသမီးအား မြှူစေလေသည်။ မင်းသမီးလည်း ရွှေသမင်ကို လိုချင်၍ မောင်တော်အား ပူဆာရာ ရာမမင်းသားသည် ညီတော်နှင့်အတူ သမင်ဖမ်း ထွက်ရလေသည်။ ထိုအခိုက် ရာဝဏသည် ရသေ့ယောင်ဆောင်၍ သီတာအား ရထားပျံပေါ်တင်ကာ ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ခိုးပြေးလေသည်။ သီဟိုဠ်သို့ ရောက်လျှင် ရာဝဏသည် သီတာ၏ မေတ္တာကို တောင်းခံသော်လည်း မရသဖြင့် အကျဉ်းချထားလေသည်။ ရာမမင်းသား ညီနောင်တို့လည်း ရွှေသမင်ကို လိုက်၍မရဘဲ ပြန်လာသည်တွင် သီတာမင်းသမီးအား မမြင်သဖြင့် မင်းသမီးအား အရှာထွက်ပြန်လေသည်။ လမ်းတွင် ခေါင်းပြတ်ဘီလူး ကဗန္ဓ နှင့် တွေ့ရှိလေရာ သုဂီဝ(သုဂြိတ်/သုဂြိပ်) မည်သော မျောက်မင်းနှင့် မိတ်ဖွဲ့၍ ရှာရန် ကဗန္ဓ ဘီလူးက အကြံပေးလေသည်။ ရာမသည် သုဂီဝနှင့် တွေ့သောအခါ သုဂီဝက မိမိမှာ ကြင်ယာနှင့်တကွ ထီးနန်းကိုပါ ညီဖြစ်သူ ဝါလိ (ဗာလီ/ဘာလိ)၏ လုယက်ခြင်း ခံရကြောင်း ပြောပြကာ မဟာမိတ်ဖွဲ့လေသည်။ ထို့နောက် ရာမသည် ဝါလိကို သုတ်သင်ပြီးနောက် သုဂီဝအား နန်းပြန် အပ်လေသည်။ သုဂီဝတွင်ရှိသော မျောက်အမတ်များအနက် ဉာဏ်အရှိဆုံးနှင့် စိတ်အချရဆုံးသောသူကား ဟနုမာန်ပေတည်း။ ထို့ကြောင့် သီတာမင်းသမီးကို ရှာဖွေရာ၌ ဟနုမာန်အား ရာမမင်းသားက လွှဲအပ်လေသည်။ ဟနုမာန်လည်း သီတာမင်းသမီး ရှိရာ အရပ်ကို သတင်းရရှိသဖြင့် မျောက်ဗိုလ်ပါတို့နှင့်အတူ လင်္ကာကျွန်းသို့ကူးရန် ကြိုးစားလေတော့သည်။ ဟနုမာန်သည် မဟိန္ဒတောင်သို့ တက်၍ ဝေဟင်ခရီးဖြင့် လေးရက်တိုင်တိုင် ခက်ခက်ခဲခဲ ကူးခဲ့သည့် နောက်တွင် လင်္ကာကျွန်းသို့ ရောက်ရှိလေသည်။ ထို့နောက် မြို့တော်ကို အကဲခတ် ပြီးလျှင် မိမိ၏အရွယ်ပမာဏကို သေးငယ်အောင် ဖန်ဆင်းကာ မြို့တော်တွင်းသို့ ဝင်လေသည်။ ရာဝဏ၏နန်းတော်၊ ရထားပျံ၊ မောင်းမမိဿံတို့၏ အဆောင်များ စသည်တို့သို့ တိတ်တဆိတ် လှည့်လည်စုံစမ်းပြီးနောက် သီတာမင်းသမီးအား တောအုပ်တစ်ခုအတွင်းဝယ် တွေ့ရှိလေသည်။ မင်းသမီးအား အကျိုးအကြောင်းပြောပြပြီးသော် ဟနုမာန်သည် ရာမရှိရာသို့ ပြန်လာကာ သီတာမင်းသမီးအား တွေ့ရှိရပြီ ဖြစ်ကြောင်းကို လျှောက် ထား၍ သီတာမင်းသမီး၏ စကားလက်ဆောင်ကို ပါးလေသည်။ ရာမလည်း သီတာမင်းသမီးအားပြန်လည်ရယူရန် ကြိုးစားလေတော့သည်။ လင်္ကာကျွန်းသို့ကူးရန် သမုဒ္ဒရာ၌ ကျောက်တန်းဆည်ကြ၍ တံတားသွယ်ပြီးလျှင် မျောက်စစ်တပ်ကြီး ချီတက်လာလေသည်။ ထိုအခါ ရာဝဏ၏ ညီတော် ဝိဘီသဏ (ဗီဘီသန)က သီတာအား ရာမမင်း၏လက်သို့ ပြန်လည်အပ်နှင်းရန် အကြံပေးလေသည်။ သို့သော်လည်း ရာဝဏက မလိုက်နာရုံမက စော်ကားမှုပြုသည်ရှိသော် ဝိဘီသဏသည် ရာမမင်းဘက်သို့ ခိုဝင်လေသည်။ ထို့နောက် လင်္ကာဒီပ စစ်ပွဲကြီး ဖြစ်ပွားလေတော့သည်။ ရာဝဏ၏သားတော် ဣန္ဒာဇိတသည် လက္ခဏ၏လက်ချက်ဖြင့်၎င်း၊ ရာဝဏကိုယ်တိုင်မှာမူ ရာမမင်း၏ လက်ချက်ဖြင့်၎င်း အသက်ဆုံးရှုံးပြီးနောက် ရာမမင်းအဖို့ အောင်ပွဲရရှိလေသည်။ သို့သော် ရာမမင်းသည် သီတာမိဖုရားအား လူမှုရေးအရ သင်္ကာမကင်းဟု ဆိုသောကြောင် သီတာဒေဝီသည် မီးပုံအတွင်းသို့ ခုန်ဆင်းလေသည်။ ထိုအခါ မီးလောင်ခြင်းမရှိသဖြင့် သီတာမိဖုရား၏ သစ္စာဖြူစင်ပုံကို လူသိထင်ရှားပြကာ ရာမမင်းသည် ကြင်ယာတော်အဖြစ် လက်ခံသိမ်းပိုက်၍ အယုဒ္ဓယနေပြည်တော်သို့ ပြန်ကာ တရားနှင့်လျော်စွာ မင်းပြုလေသည်။ ဤသို့ မူလ ရာမယနသည် ယုဒ္ဓကဏ္ဍလျှင် အဆုံးရှိသည်ဟု ပညာရှင်တို့ ဆိုကြ၏။ သို့သော် ဥတ္တရကဏ္ဍ အခန်းဆက်အရကား သီတာမင်းသမီးအား ပြန်လည်ဆောင်ယူခြင်းကို တိုင်းသူပြည်သားတို့က မကျေ မနပ်ဖြစ်ကြလေသည်။ တပါးယောကျ်ားအိမ်ရောက် မိန်းမကို ပြန်မသိမ်းအပ်ဟု အတင်းအဖျင်းဆိုကြ၏။ ဤသို့ ပြန်လည်ဆောင်ယူခြင်းသည် တိုင်းသူပြည်သားတို့အဖို့ ဆိုးရွားသော နမူနာတစ်ရပ် ဖြစ်သည် ဟု ယူဆကြလေသည်။ ထိုအခါ ရာမမင်းလည်း မလွှဲမရှောင် သာသဖြင့် သီတာမိဖုရားအားခေါ်ဆောင်၍ စွန့်ပစ်ရန် လက္ခဏ အား အမိန့်ထုတ်လေသည်။ လက္ခဏလည်း မရီးတော်အား ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းသို့ ခေါ်ဆောင်ကာ အကျိုးအကြောင်းပြောပြ လေသည်။ ထိုအခါ သီတာမိဖုရားလည်း မိမိတစ်ဦးတည်းပင် ဝမ္မီကိရသေ့၏ ကျောင်းသင်္ခမ်းသို့ သွားရောက်လျှင် ရသေ့ကြီး သည် သီတာမိဖုရားအား မိန်းမဖော်များနှင့် လွှဲအပ်ထားလေ သည်။ မကြာမီ သီတာမိဖုရားတွင် ကုသနှင့် လဝအမည်ရှိသော သားတော်နှစ်ပါး ထွန်းကားလေသည်။ သားတော်များသည် အရွယ်ရောက်၍ ရသေ့ကြီး၏ တပည့်များ ဖြစ်လာကြပြီးနောက် ရသေ့ကြီးနှင့်အတူ ရာမမင်း၏ အဿမေဓ မြင်းပူဇော်ပွဲသို့ လိုက်ပါသွားကြ လေသည်။ မိမိစီကုံးသည့် ရာမာယနလင်္ကာကို ရသေ့ကြီးက ထိုညီနောင်နှစ်ပါးအား သီဆိုစေရာ၊ ကြားရသူတို့မှာ နှစ်သက် ကြည်နူးကြရလေသည်။ ရာမမင်း သိလျှင် သီတာမိဖုရားအား ခေါ်ဆောင်စေ၍ သစ္စာကျိန်ဆိုခိုင်းလေသည်။ ရသေ့ကြီးက သီတာမင်းသမီး၌ အပြစ်လုံးဝကင်းစင်၍ ကုသနှင့် လဝ တို့မှာ ရာမမင်း၏ သားတော်အစစ်အမှန် ဖြစ်ကြောင်း ပြောဆို လေသည်။ ရာမမင်းလည်း ရသေ့ကြီး၏စကားများကို ယုံကြည် သော်လည်း သီတာအား သစ္စာကျိန်ခိုင်း၍သာ နေလေသည်။ ထိုအခါ သီတာမိဖုရားက မိမိသည် တစ်ပါးသောယောက်ျားနှင့် ဖောက်ပြန်ရန် စိတ်နှင့်ပင် မပြစ်မှားမိကြောင်း၊ ထိုစကားမှန် ပါက မိမိအား မိမိ၏မယ်တော် ဘူမိ ဝသုန္ဓရေ မြေနတ်မယ်သည် ယူဆောင်ပါစေသတည်းဟု သစ္စာ အဓိဋ္ဌာန်ပြုလျှင်ပင် မယ်တော် မြေနတ်သမီးသည် ထွက်ပေါ်လာကာ သီတာ မိဖုရားအား ပွေ့ယူကွယ်ပျောက် လေတော့သည်။ ထိုအခါကျမှ ရာမမင်းလည်း နောင်တရကာ သီတာမိဖုရားအား ပြန်လည် တောင်းယူသော်လည်း ဗြဟ္မာမင်းက နတ်ပြည်တွင် ပြန်ပေါင်းရမည် ဖြစ်ကြောင်း ပြောပြလေသည်။ ရာမမင်းလည်း မကြာမီ တိုင်းပြည်အား သားတော်များအား လွှဲအပ်ကာ နတ်ရွာ စံလွန်လျှင် ဝိဏှူ နာရာယဏ ဘုရား(ဗိဿနိုးနတ်) ဖြစ်လာပြန်တော့သည်။ ==ပါဠိပိဋကတ်တော်လာ ဇာတကကျမ်း== ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီတို့၏ ပါဠိပိဋကတ်တော်လာ ဇာတကကျမ်းတွင် ဒသရထဇာတ်ဟူ၍ ရှိရာ ထိုဇာတ်၌ ရာမမင်းအား အလောင်းတော်အဖြစ် ပြဆိုထားပေသည်။ ဒသရထမင်းကြီး နတ်ရွာစံသောအခါ ရာမမင်းသားက ညီတော်များအား နှစ်သိမ့်သည့်စကားများကို ဂါထာ ၁၂ ပိုဒ်ဖြင့် ဖော်ပြထားပေရာ၊ ထိုဂါထာ ၁၂ ပိုဒ်အနက် တစ်ပိုဒ်မှာ သက္ကတ ရာမာယန လင်္ကာကြီးတွင် ပါဝင်သည်ကို တွေ့ရပေသည်။ သို့သော် ရာမာယန သက္ကတကျမ်းဂန်များ၏ သမိုင်းကြောင်းအရ ဝမ္မကိ ရေးသားခဲ့သော ဟိန္ဒူရာမာယန လင်္ကာကြီးသည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ ဘီစီ ၅ ရာစုခန့်ကတည်းက ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီးဖြစ်ကြောင်း ခိုင်လုံသော သမိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စာပေဆိုင်ရာ အထောက်အထားများက သက်သေပြနေပေသည်။ ပါဠိ ဒသရထဇာတ်၌ ရာဝဏ (ဒဿဂီရိ) အကြောင်း ပါဝင်ခြင်းမရှိဘဲ ဂါထာ ၁၂ ပိုဒ်မျှသာ ပါရှိခြင်းမှာ ရှေးကျလှသော သက္ကတ ရာမာယန ဇာတ်ကြောင်း၏ မူလအနှစ်သာရ အစိတ်အပိုင်းအချို့ကို သီးခြားယူသုံးထားခြင်း ကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ရာမာယန လင်္ကာကြီးတွင် ဟိန္ဒူဓလေ့နှင့် ဝေဒယဉ်ကျေးမှု သက်သက်သာ ပါဝင်ပြီး ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ အရိပ်အယောင် စိုးစဉ်းမျှ မတွေ့ရခြင်းကလည်း ရာမာယနသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားခြင်းမရှိမီ ရှေးအကျဆုံး ဟိန္ဒူမူလဇာတ်ကြောင်းအဖြစ် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ထင်ရှားသော သက်သေပင် ဖြစ်ပေသည်။ ရာမာယနသည် အာရှအရှေ့တောင်ပိုင်း နိုင်ငံများတွင် လူသိများသော ဇာတ်လမ်း ဖြစ်ပေသည်။ အင်ဒိုနီးရှား၊ ကမ္ဗော ဒီးယား၊ ယိုးဒယား၊ မြန်မာ စသော နိုင်ငံများ၏ သဘင်ပညာ ဖြင့် ရာမဇာတ်လမ်းကို သရုပ်ဖော် ကပြကြသည်မှာ အထူး လူကြိုက်များသည်ကို အကျယ်ဖွင့်ဆိုရန် လိုအံ့မထင်ပေ။ ထို နိုင်ငံများတွင် ကပြကြသော ရာမဇာတ်လမ်းမှာ အသေးစိတ် အကြောင်းအရာများတွင် တစ်မူနှင့်တစ်မူ အနည်းငယ် ကွဲလွဲ မှုများ ရှိတန်ရာသော်လည်း ခြုံ၍ဆိုရသော် တစ်သဘော တည်းပင် ဖြစ်ပေမည်။ မြန်မာတို့၏ ရာမဇာတ်လမ်းသည် အိန္ဒိယမှ တိုက်ရိုက်ရောက်ရှိဟန် မတူ၊ ယိုးဒယားမှတစ်ဆင့် ရောက်ရှိဟန်တူလေသည်။ တောင်ငူခေတ် ဘုရင့်နောင် လက်ထက်တွင် ယိုးဒယားပြည်အလုံးကို သိမ်းရုံးအောင်မြင် တော်မူ၍ ယိုးဒယားမှ လက်မှုနှင့် အနုပညာသည်များကို မြန်မာနိုင်ငံသို့ ခေါ်ဆောင်လာလေရာ ထိုအနုပညာသည်တို့တွင် ရာမဇာတ်ကို ကပြတတ်သည့် သဘင်ပညာသည်တို့ ပါဝင်ကြ မည်ဟု ခန့်မှန်းရပေသည်။ သို့သော် ရာမဇာတ်ကို မြန်မာ နိုင်ငံ၌ ပို၍ လူသိများသည်ကား ကုန်းဘောင်ခေတ် ဘိုးတော် ဘုရားလက်ထက်တွင်ဟု ယူဆနိုင်ဖွယ်ရှိပေသည်။ မြဝတီမင်းကြီး က ယိုးဒယားသီချင်းသွားများကို ယူကာ မြန်မာမှု ပြုရာတွင် ရာမမင်း၏ ဇာတ်လမ်းမှ ဇာတ်ကြောင်းအချို့ကိုပါ ဖွဲ့ဆိုခဲ့လေ သည်။ ဦးတိုးကမူ ရကန်သွားဖြင့်ပင် ဖွဲ့ဆိုလေရာ ဦးတိုး၏ ရာမရကန်ဟူ၍ ယနေ့တိုင် ကျော်ကြားလျက်ရှိပေသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဟိန္ဒူ စာပေ]] gscmbjn7krqudozt1hga4q7dwph7k3z 0 18998 1047703 1043016 2026-08-09T13:53:44Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047703 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ထိုင်းလူမျိုး | flag = Flag of Thailand.svg | flag_caption = ထိုင်းနိုင်ငံ အလံတော် | image = [[File:Map of the Thais Diaspora in the World.svg|center|frameless|280x280px]] | population = သန်း ၅၂ မှ ၅၉ အကြား (ခန့်မှန်း) | regions = [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] {{circa}} ၅၁–၅၇.၈ သန်း{{refn|group="nb"|Thai people make up approximately 75–85% population of the country (58 million) if including the [[Southern Thailand|Southern Thai]] and, more controversially, the [[Northern Thai people|Northern Thai]] and [[Isan people]], all of which include significant populations of non Tai-Kadai ethnic groups}}<ref name=McCargoHong>{{Cite journal| doi = 10.1080/1463136042000221898| url = http://thaipolitics.leeds.ac.uk/files/2014/05/mccargo-and-krisadawan-2004.pdf| title = Contesting Isan-ness: Discourses of politics and identity in Northeast Thailand| journal = Asian Ethnicity| volume = 5| issue = 2| page = 219| year = 2004| last1 = McCargo| first1 = D.| last2 = Hongladarom| first2 = K.| s2cid = 30108605| access-date = 2016-09-03| archive-url = https://web.archive.org/web/20170809095856/http://thaipolitics.leeds.ac.uk/files/2014/05/mccargo-and-krisadawan-2004.pdf| archive-date = 2017-08-09| url-status = dead}}</ref><ref name="David Levinson 1998 287">{{citation |author=David Levinson |title=Ethnic Groups Worldwide: A Ready Reference Handbook |publisher=Oryx Pres |year=1998 |page=287 |isbn=978-1-57356-019-1 |url=https://archive.org/details/ethnicgroupsworl00levi/page/287}}</ref><ref name=Ethno2013>{{citation | last1 = Paul | first1 = Lewis M. | last2 = Simons | first2 = Gary F. | last3 = Fennig | first3 = Charles D. | year = 2013 | title = Ethnologue: Languages of the World | publisher = SIL International | isbn = 978-1-55671-216-6 | url = http://www.ethnologue.com}}</ref> | region2 = {{Center|[[Thai diaspora|ရွှေ့ပြောင်းထိုင်းလူမျိုးများ]]}} | pop2 = {{circa}} ၁.၁ သန်းကျော် | region4 = {{flag|United States}} | pop4 = ၃၂၈,၁၇၆ (၂၀၂၂) | ref4 = <ref name="AsianPop">{{cite web |url=https://data.census.gov/table/ACSDT5Y2022.B02018?q=B02018 |title=ASIAN ALONE OR IN COMBINATION WITH ONE OR MORE OTHER RACES, AND WITH ONE OR MORE ASIAN CATEGORIES FOR SELECTED GROUPS |year=2022 |work=[[United States Census Bureau]] |publisher=[[United States Department of Commerce]] |access-date=28 July 2024 }}</ref> | region5 = {{flagcountry|South Korea}} | pop5 = ၁၈၅,၃၈၉ (၂၀၁၈) | ref5 = <ref>{{cite web|url=http://gzone.kr/cmmn/FileDown.do?atchFileId=226381&fileSn=67807|title=출입국·외국인정책 내부용 통계월보 (2018년 7월호)|work=gov.kr|format=PDF|language=ko|access-date=2 May 2019|archive-date=24 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210924144114/http://gzone.kr/cmmn/FileDown.do?atchFileId=226381&fileSn=67807|url-status=dead}}</ref> | region6 = {{flagcountry|Germany}} | pop6 = ၁၁五,၀၀၀ (၂၀၂၀) | ref6 = <ref>{{Cite web|url=https://www.destatis.de/DE/Themen/Gesellschaft-Umwelt/Bevoelkerung/Migration-Integration/Tabellen/migrationshintergrund-staatsangehoerigkeit-staatengruppen.html|title=Bevölkerung in Privathaushalten nach Migrationshintergrund im weiteren Sinn nach Geburtsstaat in Staatengruppen}}</ref> | region7 = {{flagcountry|Australia}} | pop7 = ၈၁,၈၅၀ (၂၀၁၉) | ref7 = <ref>{{cite web |title=Estimated resident population, Country of birth - as at 30 June, 1996 to 201 |url=https://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Lookup/3412.0Main+Features12018-19?OpenDocument |website=Australian Bureau of Statistics |access-date=15 May 2020}}</ref> | region8 = {{flagcountry|Taiwan}} | pop8 = ၆၄,၉၂၂ (၂၀၁၈) | ref8 = <ref>{{cite web|url=https://www.immigration.gov.tw/5475/5478/141478/141380/170070/|title=108.02Foreign Residents by Nationality (03/25/2019)|work=immigration.gov.tw|language=zh|access-date=2 May 2019}}</ref> | region9 = {{flagcountry|Japan}} | pop9 = ၆၁,၇၇၁ (၂၀၂၃) | ref9 = <ref>{{Cite web |url=https://www.moj.go.jp/isa/content/001415139.pdf |title=【第１表】国籍・地域別　在留外国人数の推移 |date=2024-03-23 |access-date=2024-03-30 |website=[[Ministry of Justice (Japan)]] |language=ja}}</ref> | region10 = {{flagcountry|Malaysia}} | pop10 = ၅၁,၀၀၀–၇၀,၀၀၀ (၂၀၁၂) | ref10 = <ref name=consular /><ref>{{cite web|url=http://www.nst.com.my/opinion/letters-to-the-editor/siamese-malaysians-they-are-part-of-our-society-1.457322|title=SIAMESE MALAYSIANS: They are part of our society|author=Nop Nai Samrong|publisher=[[New Straits Times]]|date=8 January 2014|access-date=10 January 2014}}</ref> | region11 = {{flagcountry|Singapore}} | pop11 = ၄၇,၇၀၀ (၂၀၁၂) | ref11 = <ref name=consular>{{cite web|url=http://www.consular.go.th/main/contents/files/services-20120630-141533-674689.pdf|title=รายงานจำนวนประมาณการคนไทยในต่างประเทศ 2012|work=consular.go.th|date=March 5, 2012|language=th|access-date=9 August 2024|archive-date=14 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170214102448/http://www.consular.go.th/main/contents/files/services-20120630-141533-674689.pdf|url-status=dead}}</ref> | region12 = {{flag|United Kingdom}} | pop12 = ၄၅,၀၀၀ (၂၀၁၈) | ref12 = <ref>{{cite web|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/internationalmigration/datasets/populationoftheunitedkingdombycountryofbirthandnationality|title=Population of the United Kingdom by Country of Birth and Nationality (July 2017 to June 2018)|work=ons.gov.uk|date=29 November 2018|access-date=2 May 2019}}</ref> | langs = [[ထိုင်းဘာသာစကား]] | rels = အများစု [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]နှင့် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု၊ အနည်းစု [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]နှင့် [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] | related =[[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[လာအိုလူမျိုး|လာအို]]၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]၊ [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]]}} '''ထိုင်းလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''ယိုးဒယားလူမျိုး''' ({{lang-th|ชาวไทย}} သို့မဟုတ် {{lang|th|ชาวสยาม}}) သည် [[ထိုင်းဘာသာစကား]]ကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသော လူမျိုးစု ဖြစ်ပြီး [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၏ လူဦးရေအများဆုံးသော အဓိကလူမျိုး ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို အခြေစိုက်ရာဒေသအလိုက် အလယ်ပိုင်းထိုင်း ({{lang-th|คนภาคกลาง}}; Chao Phraya Thai) နှင့် တောင်ပိုင်းထိုင်း ({{lang-th|คนใต้}}) ဟု ခွဲခြားနိုင်ပြီး ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းမြစ်ဝှမ်းဒေသများတွင် လွှမ်းမိုးအခြေစိုက်ကာ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်မျိုးနွယ်စုကြီး]] ထဲတွင် ပါဝင်သည်။[[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကား]]အုပ်စုဝင် ထိုင်းဘာသာစကားတွင် အလယ်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းဟူ၍ ဒေသန္တရစကားပြောဆိုမှု ကွဲပြားချက်များ ရှိသည်။[[ရှမ်းလူမျိုး]]များနှင့်အတူ ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားမိသားစု တွင်ပါဝင်သော်လည်း၊ အလယ်ပိုင်း ထိုင်းလူမျိုးများသည် မျိုးရိုးဗီဇအရ [[တိုင်လူမျိုးများ]] ထက် ထိုဒေသတွင် ရှေးကတည်းက အခြေစိုက်ခဲ့သော [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ (ဩစထြိုအေးရှားတစ်)]] နွယ်ဝင်များနှင့်သာ ပိုမိုနီးစပ်ပြီး တူညီမှုရှိကြောင်း သုတေသနများက ညွှန်းဆိုနေသည်။<ref name="Kutanan20182">Kutanan, W. (2018). "Genetic structure of Tai-Kadai speaking peoples in Thailand". ''Scientific Reports''.</ref> ထိုင်းလူမျိုးများသည် များသောအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]နှင့် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုကို ပူးတွဲကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသား ၁၃၅ မျိုးစာရင်းတွင်မူ ၎င်းတို့ကို "တိုင်းနွဲ့လူမျိုး" အမည်ဖြင့် ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ထားသည်။ == သမိုင်း == ထိုင်းလူမျိုး၏ သမိုင်းကြောင်းသည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းတွင် ဘာသာစကား၊ မနုဿဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဗေဒဆိုင်ရာ အလွန်စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသော ရွှေ့ပြောင်းရောနှောမှု ဖြစ်စဉ်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ === ၁။ မူလအစပြုရာဒေသနှင့် ရှေးဦးတိုင်လူမျိုးများ === ခေတ်သစ် ဘာသာစကားဗေဒနှင့် မနုဿဗေဒ သုတေသနများအရ ထိုင်းလူမျိုးတို့ ပါဝင်သော ခရာ-ဒိုင် (Kra-Dai) ဘာသာစကားပြော မျိုးနွယ်စုများ၏ မူလအစပြုရာဒေသ (Urheimat) သည် ယနေ့ခေတ် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ [[ကွမ်ရှီး (ကျွမ့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ)|ကွမ်ရှီးပြည်နယ်]] နှင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်]] တို့အနီးတစ်ဝိုက် ဖြစ်သည်။<ref name="Ostapirat2005">Ostapirat, W. (2005). ''The Tai-Kadai Languages''. Routledge.</ref> ၎င်းတို့၏ ရှေးဦးဘိုးဘွားများသည် တရုတ်သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် '''"[[ပိုင်ယွဲ့]]" (Bai Yue; 百越)''' ဟု သမိုင်းတွင်ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည့် ရှေးဦးကုန်းမြင့်လူ့အဖွဲ့အစည်းကြီးတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြပြီး၊ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီက ယန်ဇီမြစ်ဝှမ်းဒေသတွင် မွန်-ခမာ မျိုးနွယ်များနှင့်အတူ ရေစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း ယဉ်ကျေးမှုကို အတူတကွ ပေါင်းစည်းတည်ထောင်ခဲ့ကြဖူးသည်။<ref name="Pain2008">Pain, F. (2008). "An Introduction to Thai Ethnohistory". ''Journal of the Siam Society''.</ref><ref name="Higham2011">Higham, C. (2011). ''The Neolithic of Southeast Asia''. Cambridge University Press.</ref> [[File:Gerner Tai-Kadai migration route.png|280px|thumb|right|[[Kra–Dai-speaking peoples|Kra-Dai]] ရွှေ့ပြောင်း လမ်းကြောင်း Matthias Gerner (2014)မှာ ဘာသာစကားဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ project]] === ၂။ အရှေ့တောင်အာရှသို့ ပြန့်နှံ့လာခြင်းနှင့် အခြေချခြင်း === ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ခရစ်နှစ် (၁၀) ရာစုမှ (၁၂) ရာစု (1000 – 1200 CE) အတွင်းတွင် တရုတ်မြောက်ပိုင်းမှ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ တောင်ဘက်သို့ တိုးချဲ့လာခြင်းကြောင့် ကွမ်ရှီးနှင့် ယူနန်တစ်ဝိုက်ရှိ တိုင်စကားပြောမျိုးနွယ်စုများ ဖြစ်ကြသည့် ထိုင်း၊ လာအို နှင့် ရှမ်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ မြစ်ဝှမ်းဒေသများဆီသို့ အလုံးအရင်းဖြင့် အဆင့်ဆင့် တိုးချဲ့ပြန့်နှံ့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြသည်။<ref name="Pittayaporn2014">Pittayaporn, P. (2014). "Layers of Chinese Loanwords in Proto-Southwestern Tai". ''Journal of the South East Asian Linguistics Society''.</ref> ၎င်းတို့သည် လက်ရှိထိုင်းနိုင်ငံတည်ရှိရာ ကျောက်ဖယားမြစ်ဝှမ်း (Chao Phraya Valley) သို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ထိုဒေသတွင် အခြေစိုက်နှင့်ပြီးဖြစ်သော မွန်တို့၏ ဒွါရာဝတီ (Dvaravati) ယဉ်ကျေးမှုနိုင်ငံတော်များနှင့် အရှေ့ဘက်မှ ခမာအင်ပါယာတို့နှင့် ထိတွေ့ခဲ့ကြသည်။ စစ်ရေးနှင့် စိုက်ပျိုးရေးအင်အား တောင့်တင်းလာသော တိုင်မျိုးနွယ်စုများသည် ၁၃ ရာစုတွင် သုခေါဒယ (Sukhothai) နိုင်ငံတော်ကိုလည်းကောင်း၊ ၁၄ ရာစုတွင် အယုဒ္ဓယ (Ayutthaya) နိုင်ငံတော်ကိုလည်းကောင်း အခြေစိုက်တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ === ၃။ ယိုးဒယား နှင့် မြန်မာ့သမိုင်း ဆက်စပ်မှု === ၁၆ ရာစုမှ ၁၈ ရာစုအထိ ကုန်းဘောင်ခေတ်အထိ ဖြစ်ပွားခဲ့သော မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲများသည် နှစ်နိုင်ငံ လူဦးရေနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ စီးဆင်းမှုအပေါ် အကြီးအကျယ် သက်ရောက်ခဲ့သည်။ တပင်ရွှေထီး၊ ဘုရင့်နောင်နှင့် ဆင်ဖြူရှင်မင်းတို့ လက်ထက် အယုဒ္ဓယကျူးကျော်စစ်များအပြီးတွင် ယိုးဒယားဘုရင့်နွယ်ဝင်များ၊ စစ်သည်များနှင့် အရပ်သား သောင်းနဲ့ချီကို မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်း (စစ်ကိုင်း၊ အင်းဝ၊ အမရပူရ) သို့ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်လာကာ အတည်တကျ နေထိုင်စေခဲ့သည်။ ထိုသူများကို မြန်မာတို့က "ယိုးဒယားလူမျိုး" ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြပြီး ရေရှည်တွင် ဒေသခံများနှင့် သွေးနှောသွားခဲ့ကြသည်။ === ၄။ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် လူမျိုးဖြစ်တည်မှု ဝိသေသ === ဘာသာစကားအရ ထိုင်းလူမျိုးများသည် တိုင်-ကဒိုင်းနွယ်ဝင် ဖြစ်သော်လည်း၊ ခေတ်သစ် DNA သုတေသနပြုချက်များအရ အလယ်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းထိုင်းလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် တရုတ်ပြည်မှ ဆင်းသက်လာသည့် တိုင်အုပ်စုစစ်စစ်များထက် ထိုမြေတွင် နဂိုကတည်းက နေထိုင်ခဲ့ကြသည့် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] နှင့် [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] မျိုးနွယ်များနှင့် ပိုမိုနီးစပ်နေကြောင်း ထင်ရှားစွာ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2018">Kutanan, W. (2018). "Genetic structure of Tai-Kadai speaking peoples in Thailand". ''Scientific Reports''.</ref> အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် လူဦးရေနည်းပါးသော တိုင်မျိုးနွယ်စုများ ကျောက်ဖယားမြစ်ဝှမ်းသို့ ဝင်ရောက်လာချိန်တွင် အရေအတွက် အဆမတန်များပြားသော ဒေသခံမွန်၊ ခမာလူမျိုးများကို ၎င်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာစကားအောက်သို့ သွတ်သွင်းပေါင်းစည်းခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref name="Sun2013">Sun, J. (2013). "The Genetic Structure of the Tai-Kadai Peoples". ''PLOS ONE''.</ref><ref name="You2020">You, X. (2020). "Paternal Genetic Structure of Tai-Kadai Speaking Populations". ''Frontiers in Genetics''.</ref> === ၅။ ခေတ်သစ် "ထိုင်းလူမျိုး" မူဝါဒ === ၁၉၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၄၀ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုင်းအစိုးရ၏ အမျိုးသားရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု မူဝါဒများအရ နိုင်ငံအတွင်းရှိ ယွမ် (မြောက်ပိုင်းထိုင်း)၊ အီသန် (အရှေ့မြောက်ပိုင်းထိုင်း)၊ တောင်ပိုင်းထိုင်း အပါအဝင် လူမျိုး-ဘာသာစကား အုပ်စုအမျိုးမျိုးနှင့် ကူးသန်းခြေချလာသော ဟန်တရုတ် အုပ်စုများကို အလယ်ပိုင်းထိုင်း ယဉ်ကျေးမှုအောက်တွင် တစ်စုတစ်စည်းတည်း အတင်းအကျပ် ပေါင်းစည်းစေခဲ့ပြီး ကမ္ပည်းအမည်ကိုလည်း "စယာမ် (Siam)" မှ "ထိုင်း (Thai)" လူမျိုးဟု ပြောင်းလဲသတ်မှတ် ခေါ်ဝေါ်စေခဲ့သည်။<ref name="McCargo2004">McCargo, D., & Hongladarom, K. (2004). "Contesting Isan-ness: Discourses of politics and identity in Northeast Thailand". ''Asian Ethnicity''.</ref> [[File:Map of the Rattanakosin Kingdom.svg|thumb|right|[[ဓနပုရီပြည်]] ၁၇၆၇-၁၇၈၂]] == ယဉ်ကျေးမှု == [[ထိုင်းဘာသာစကား]]မှ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အလယ်ပိုင်း၊ ‌‌‌‌‌မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းဒေသတွင် ထိုင်းဘာသာစကား ပြောဆို့မှု မတူညီသည့်ကို တွေရသည်။ အလယ်ပိုင်းဒေသရှိ ထိုင်းဘာသာစကား ပြောဆို့မှုများသည်။ ထိုင်းလူမျိုးတို၏ ရိုးရာအားကစားမှ မွေထိုင်း ဖြစ်ပြီး။ အနုပညာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရိုးရာအစားအစာများမှာလည်း ထင်ရှာသည်။<ref>https://en.m.wikipedia.org/wiki/Thai_people</ref> [[File:Som tam thai.JPG|thumb|ထိုင်းသင်္ဘောသီးသုပ် ([[ရခိုင်ဘာသာစကား|ရခိုင်]]: ဒကာသီးသုပ်)]] == မှတ်ချက် == <references group="nb"/> == ကိုးကား == [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ လူမျိုးများ]] 7bwozsxg99z0p613rm6y0x26iqw3wmd 0 19058 1047704 1029930 2026-08-09T13:53:53Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047704 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး | native_name = တဲး ၵံးတီ | native_name_lang = kht | image = File:Putao (4).JPG | caption = ခန္တီးရှမ်းအလှူ | population = ၂၁၂,၈၉၀ (ခန့်မှန်း) | region1 = {{flag|Myanmar}} | pop1 = ၂၀၀,၀၀၀ ခန့် | region2 = {{flag|India}} | pop2 = ၁၂,၈၉၀ | region3 = {{flag|China}} | pop3 = ၅,၀၀၀ | langs = [[ခန္တီးဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | rels = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[အာဟုမ်ရှမ်း|အာဟုမ်]]၊ [[မောရှမ်းလူမျိုး| မောရှမ်း]]၊[[ရှမ်းနီ]]၊အခြား[[တိုင်လူမျိုးများ]] }} '''ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး'''({{lang-en|Tai Khamti}}) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ဖျား [[ပူတာအိုခရိုင်]] (ခန္တီးလုံ)၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အထက်ပိုင်း ခန္တီးဒေသနှင့် မိုးကောင်းမြို့နယ် နမ္မတီးဒေသတို့တွင် အဓိကနေထိုင်ကြသော [[တိုင်လူမျိုး]] နွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ "ခန္တီး" ဟူသော ဝေါဟာရမှာ ရှမ်းစကားဖြစ်ပြီး "ခန်" (ရွှေ) နှင့် "တီး" (မြေ) ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်၍ "ရွှေမြေ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ခန္တီးလုံနယ်အတွင်းရှိ နမ်းကွီ (မလိခ) မြစ်အတွင်း ရွှေကျင်၍ ရရှိနိုင်ခြင်းကြောင့် ဤသို့ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ [[File:The races of man, figure 122 Khamti of Lower Burma (IA deniofmanoutlinraces00rich).png|thumb|]] ခန္တီးရှမ်းတို့သည် "ဆင်" နှင့် ပတ်သက်၍ အလွန်ကျွမ်းကျင်ကြသည်။ ဆင်ဖမ်းခြင်း၊ ဆင်ယဉ်ကျေးခြင်းနှင့် ဆင်ကို အသုံးပြု၍ သစ်ထုတ်လုပ်ခြင်းမှာ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာအသက်မွေးဝမ်းကျောင်း လုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် မြစ်ကမ်းဘေးတွင် နေထိုင်သူများ ဖြစ်သဖြင့် "ရွှေကျင်ခြင်း" လုပ်ငန်းမှာလည်း ထင်ရှားသော ဓလေ့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ခန္တီးရှမ်းလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းကြောင်းသည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ [[တိုင်လူမျိုး]]နွယ်ဝင်များ၏ ကြီးမားသော ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု ဖြစ်စဉ်များနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။ သမိုင်းဦးကာလကို လေ့လာရာတွင် [[ပုဂံခေတ်]] ကျောက်စာများ၌ "ခန္တီး" ဟူသော အမည်ကို လူအမည် သို့မဟုတ် ဒေသအမည်အဖြစ် စတင်တွေ့ရှိရခြင်းက ခန္တီးရှမ်းတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်ကပင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ စတင်ရောက်ရှိနေပြီ ဖြစ်ကြောင်း ပြသနေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၂)။</ref> သို့သော်လည်း အခြေချနေထိုင်မှု အခိုင်အမာဖြစ်စေသည့် အချိုးအကွေ့မှာ ၁၅ ရာစုအတွင်း တရုတ်မင်မင်းဆက် (Ming Dynasty) စစ်သူကြီး ဝမ်ချီ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် မောရှမ်းစော်ဘွားများ ဖြစ်ကြသည့် သိုငံဘွားနှင့် သိုချီဘွားတို့ ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက်သို့ ဆုတ်ခွာလာရသည့် အချိန်ဖြစ်သည်။ ထိုကာလမှစ၍ အနောက်ဘက် ရှမ်းနယ်များဖြစ်သော ခန္တီးလုံနှင့် အာဟုမ်နယ်မြေများ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင် ပါမောက္ခ ဂျီ၊ အိပ်၊ လုစ် (G.H. Luce) က ယူဆခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ ခန္တီးလုံ (ပူတာအို) ဒေသမှ ခန္တီးရှမ်းတို့မှာမူ အစဉ်အလာအရ မြန်မာဘုရင်များ၏ သစ္စာခံများ ဖြစ်ကြသည်။ခန္တီးရှမ်းတို့ အခြေစိုက်ရာ ခန္တီးလုံဒေသသည်[[အင်းဝခေတ်]] ကတည်းကပင် မြန်မာမင်းများနှင့် ရှမ်းစော်ဘွားများအကြား အားပြိုင်ရာ ဗဟိုချက်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ပုဂံခေတ်]] အနော်ရထာမင်း လက်ထက်တွင် နိုင်ငံတော်၏ နယ်နိမိတ်ကို မြောက်ဘက် ကပ္ပလန် (ခန္တီးဒေသအနီး) အထိ တိုးချဲ့ခဲ့ကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းအချို့က ဆိုသဖြင့် ထိုစဉ်ကတည်းက မြန်မာ့ဩဇာ ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ တောင်ငူမင်းဆက်၏ [[ဘုရင့်နောင်|ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး]] (၁၅၅၁–၁၅၈၁) လက်ထက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အင်ပါယာကို ချဲ့ထွင်ရာ၌ မြောက်ဘက်စွန်းရှိ ရှမ်းနယ်မြေများအားလုံးကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၅၅၇-၁၅၅၈ ဝန်းကျင်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် [[မိုးညှင်း]]၊ [[မိုးကောင်း]] နယ်များကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် ၎င်းနှင့် ဆက်စပ်နေသော ခန္တီးလုံ (ခန္တီးရှမ်း) ဒေသအထိ မြန်မာ့အာဏာ စက်ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref>Thant Myint-U. (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press.</ref> ထိုစဉ်က ခန္တီးရှမ်းစော်ဘွားများသည် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးထံ သစ္စာခံယူရပြီး၊ နှစ်စဉ် လက်ဆောင်ပဏ္ဏာနှင့် အခွန်အတုပ်များ ဆက်သခဲ့ရသည်။ တောင်ငူခေတ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်အရ ခန္တီးဒေသသည် မြောက်ဘက်နယ်စပ်ကို ကာကွယ်ရသည့် "ကင်းစောင့်တပ်နယ်" အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဆင်နှင့် ရွှေ ထွက်ရှိရာ အရေးပါသော နယ်မြေအဖြစ်လည်းကောင်း တည်ရှိခဲ့သည်။ ဒုတိယအင်းဝခေတ်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့သည် "မောရှမ်း" သို့မဟုတ် "ရှမ်းကြီး" အနွယ်ဝင်များအဖြစ် ပိုမိုထင်ရှားခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် ခန္တီးလုံနယ်သည် မိုးကောင်းစော်ဘွား၏ ဩဇာအောက်တွင် ရှိနေတတ်ပြီး၊ အင်းဝမင်းများနှင့် မိုးကောင်းစော်ဘွားများအကြား စစ်မက်ဖြစ်ပွားချိန်တိုင်း ခန္တီးရှမ်းတို့သည် စစ်ရေးအရ အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>Fernquist, J. (2005). "The Flight of Lao Meng or the Birth of a Power Polarity over the Upper Irrawaddy". ''SOAS Bulletin of Burma Research''.</ref> အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့် အာသံပြည် (အာဟုမ်) တို့ကို ဆက်သွယ်ပေးသည့် လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိခြင်းကြောင့် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သံတမန်ရေးအရ အချက်အချာကျခဲ့သည်။ ရှေးမင်းဆက်များလက်ထက်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့ကို အုပ်ချုပ်ရာ၌ မြန်မာဘုရင်များသည် တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ခြင်းထက် "စော်ဘွားစနစ်" ကို အသိအမှတ်ပြု၍ သစ္စာခံစေသည့် နည်းလမ်းကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ မြန်မာဘုရင်များ စစ်ထွက်လျှင် ခန္တီးရှမ်းတို့က ဆင်တပ်နှင့် ခြေလျင်တပ်များဖြင့် ကူညီရသည်။ အဖိုးတန် ကျောက်စိမ်း၊ ရွှေနှင့် ဆင်များကို အခွန်အဖြစ် ဆက်သရသည်။ တောင်ငူခေတ်မှစ၍ မြန်မာမင်းများသည် ခန္တီးဒေသသို့ သာသနာပြုများနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေများကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သဖြင့် ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုမှာ မြန်မာ့ထေရဝါဒ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပိုမိုတစ်သားတည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်တစ်လျှောက်တွင် [[မိုးကောင်းစော်ဘွား]]မှတစ်ဆင့် အုပ်ချုပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသော်လည်း မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်စော်ဘွားဖြင့် လွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခွင့်ရခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရားနှင့် ပုဂံမင်းလက်ထက်များတွင် ခန္တီးဒေသအတွင်း ဆူပူမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သဖြင့် မြန်မာဘုရင်များက စော်ဘွား ၇ ဦး ဦးဆောင်သည့် တပ်များစေလွှတ်၍ အုပ်ချုပ်ရေးကို ခိုင်မြဲစေခဲ့သည်။ ၎င်းစော်ဘွား ၇ ဦးမှ ဆင်းသက်လာသူများသည် ယနေ့တိုင် ခန္တီးလုံဒေသရှိ နယ် ၇ နယ်၏ အစဉ်အလာ ခေါင်းဆောင်များအဖြစ် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref>Leach, E. R. (1954). ''Political Systems of Highland Burma: A Study of Kachin Social Structure''. London School of Economics.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့သည် စစ်ရေးထက် စာပေ၊ အနုပညာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သော နူးညံ့သိမ်မွေ့သည့် လူမျိုးစုတစ်စုအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားတွင် ငြိမ်းချမ်းစွာ အခြေချနေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ == နယ်မြေဒေသနှင့် လူနေမှုဘဝ == ခန္တီးရှမ်းတို့သည် အဓိကအားဖြင့် ပူတာအိုခရိုင် (ခန္တီးလုံ)၊ ဟူးကောင်းမြေပြန့်နှင့် ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်း အထက်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အစဉ်အလာအရ တိုက်ရေးခိုက်ရေးတွင် ရဲရင့်ဖျတ်လတ်သူများဖြစ်ကြပြီး ၁၈၃၉ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့မှုကို ဆာဒိယနယ်၌ ထကြွတော်လှန်ခဲ့ဖူးသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် မြန်မာဘုရင်များ၏ ဩဇာကို ခံယူကာ စော်ဘွားနယ် ၇ နယ်အဖြစ် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ == ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ဘာသာရေး == ခန္တီးရှမ်းတို့သည် [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို အလွန်နက်ရှိုင်းစွာ သက်ဝင်ယုံကြည်ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ကျေးရွာတိုင်းတွင် "ကျောင်း" ဟုခေါ်သော ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ရှိကြပြီး ၎င်းကျောင်းများသည် ရွာ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပညာရေး ဗဟိုချက် ဖြစ်သည်။ ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ထူးခြားချက်မှာ အာဟုမ်ရှမ်းများကဲ့သို့ ရှေးရိုးနတ်ကိုးကွယ်မှုထက် ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေနှင့် ဝိနည်းတော်များကို ပိုမိုဦးစားပေး ထိန်းသိမ်းကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၂)။</ref> == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ဘာသာစကား သည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]] နွယ်ဝင် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ [[ရှမ်းဘာသာစကား]]နှင့် များစွာဆင်တူသော်လည်း သီးခြား လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရအချို့ ကွဲပြားသည်။ ခန္တီးရှမ်းတို့တွင် ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာ ရှိသည်။ ၎င်းသည် ရှမ်းအက္ခရာနှင့် ဆင်တူသော်လည်း လုံးဝန်းသော ပုံစံရှိပြီး နိမ့်မြင့်သံအဆင့် (Tones) များကို ဖော်ပြရန် သင်္ကေတများ ပါရှိသည်။ ဤစာပေကို အသုံးပြု၍ ဗုဒ္ဓကျမ်းစာများ၊ ရိုးရာဆေးကျမ်းများနှင့် နက္ခတ်ဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းများကို ပေမူ၊ ပုရပိုက်မူများဖြင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းများ၌ ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။<ref>Morey, S. (2005). ''The Tai Languages of Assam: A Grammar and Texts''. Canberra: Pacific Linguistics.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့သည် မိမိတို့၏ မျိုးနွယ်စုအတွင်း ခန္တီးဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသော်လည်း၊ အခြားလူမျိုးစုများဖြင့် ဆက်သွယ်ရာတွင် [[မြန်မာဘာသာစကား]]ကို ကျွမ်းကျင်စွာ အသုံးပြုကြသည်။ == ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ဝတ်စုံမှာ ရိုးရှင်းပြီး သန့်ပြန့်သည်။ အမျိုးသားများသည် အဖြူရောင် သို့မဟုတ် အရောင်ဖျော့သော အင်္ကျီရင်စိ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်၍ အောက်ပိုင်းတွင် ပုဆိုး သို့မဟုတ် ဘောင်းဘီပွ (ရှမ်းဘောင်းဘီ) ကို ဝတ်ဆင်သည်။ ခေါင်းတွင် အဖြူရောင် ခေါင်းပေါင်း ပေါင်းလေ့ရှိသည်။အမျိုးသမီးမှာ အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အပြာရင့်ရောင် ရင်စိအင်္ကျီ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်ပြီး အနားလိုင်းများတွင် ရောင်စုံချည်ထိုး အဆင်တန်ဆာများ ပါရှိတတ်သည်။ ထူးခြားချက်မှာ ခန္တီးအမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို အထက်သို့ မြင့်မားစွာ ထုံးဖွဲ့၍ အဝတ်စဖြင့် ပေါင်းထားလေ့ ရှိသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] bcmaw2j49r06l7zixxmcd7u3ri1h6yy 0 21482 1047806 891388 2026-08-10T09:11:13Z Salai Rungtoi 22844 /* ဖြစ်စဉ်များ */ 1047806 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" | align=right |- | {{ဩဂုတ်လ}} |} [[ဩဂုတ်]]လ၊ (၇)ရက်နေ့ သည် [[ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်]]အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၂၁၉)ရက်မြောက် ([[ရက်ထပ်နှစ်]] ဖြစ်လျှင် (၂၂၀)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၁၄၆) ရက် ကျန်သေးသည်။ == ဖြစ်စဉ်များ == *[[၂၀၂၅]] - ယာယီသမ္မတ ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]]သည် နံနက် ၈ နာရီ ၂၈ မိနစ်တွင် [[အမှတ်(၂)တပ်မတော်ဆေးရုံကြီး (ခုတင်-၁၀၀၀)|အမှတ် (၂) တပ်မတော်ဆေးရုံကြီး]]၌ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပြီး ၎င်း၏ဈာပနကို နိုင်ငံတော်ဈာပနအဖြစ် ကျင်းပမည် ဖြစ်သည်။ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့မှ ကြေညာချက်အရ ဩဂုတ်လ ၇ ရက်မှ ၁၁ ရက်နေ့အထိ ကာလကို နိုင်ငံတော်အဆင့် ဝမ်းနည်းကြောင်းအထိမ်းအမှတ်ကာလအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ထိုကာလအတွင်း ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အလံကို တိုင်ဝက်လျှော့ချ၍ လွှင့်ထူရန် ညွှန်ကြားထားသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73334|title=နိုင်ငံတော်အဆင့် ဝမ်းနည်းခြင်းအထိမ်းအမှတ်ကာလ သတ်မှတ်ကြေညာခြင်း|publisher=Ministry of Information|accessdate=7 August 2025}}</ref> *[[၂၀၂၆]] - ရန်ကုန်မြို့ရှိ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ဆွီဒင်နိုင်ငံသံရုံး ရုံးခွဲကို အပြီး ပိတ်သိမ်းလိုက်ပြီလို့ Embassy of Sweden Section Offfice in Yangon က ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-08-08 |title=မြန်မာပြည်က ဆွီဒင်သံရုံးကို ဒီနေ့ကစပြီး အပြီးပိတ်သိမ်း |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/08/%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%ac%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%80-%e1%80%86%e1%80%bd%e1%80%ae%e1%80%92%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%b6%e1%80%9b%e1%80%af%e1%80%b6/ |access-date=2026-08-10 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref> * == မွေးဖွားသူများ == * * * == ကွယ်လွန်သူများ == *[[၂၀၂၅]] - [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]]၊ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း)၊ ယာယီသမ္မတနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|တတိယမြောက် ဒုတိယသမ္မတ ၁]] ([[၁၉၅၁]] မွေးဖွား) * * == ပွဲတော်ရက်များ == * * * == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{Reflist}} {{လများ}} [[Category:ရက်စွဲများ]][[Category:ဩဂုတ်]] 90vr6zceun9vardmrkazydu82d1r692 0 23890 1047737 123063 2026-08-09T16:14:01Z Xqbot 1972 [[လှသောင်း (အောင်ဆန်းသူရိယ)]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1047737 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[လှသောင်း (အောင်ဆန်းသူရိယ)]] 75ejm6p9af011zgurqy6bcauub7nmdc 0 29953 1047709 1030598 2026-08-09T13:56:16Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047709 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = မဏိပူရပြည်နယ် | official_name = Manipur | native_name = {{lang|mni|ꯃꯅꯤꯄꯨꯔ}} | settlement_type = [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေများ|ပြည်နယ်]] | image_skyline = Kangla Sanathong (Kangla Grand Gate or Kangla Royal Gate) - Classical Meitei architecture - in the western side of the Kangla Fort (Kangla Palace) in Imphal West district of Manipur state (Kangleipak) 04.jpg | image_caption = အင်ဖာမြို့ရှိ ရှေးဟောင်းကန်ဂလာခံတပ် (Kangla Fort) ဂိတ်တံခါး | image_map = India Manipur locator map.svg | map_caption = အိန္ဒိယနိုင်ငံအတွင်းရှိ မဏိပူရပြည်နယ်၏ တည်နေရာ | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|India}} | establish_title = ပြည်နယ်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိခြင်း | establish_date = ၂၁ ဇန်နဝါရီ ၁၉၇၂ | capital = [[အင်ဖာမြို့]] (Imphal) | largest_city = အင်ဖာမြို့ | area_total_km2 = 22327 | population_total = 2855794 | population_as_of = ၂၀၁၁ | languages = [[မဏိပူရီဘာသာစကား|မေထေး (မဏိပူရီ)]] (ရုံးသုံး) | website = {{URL|https://manipur.gov.in/}} }} '''မဏိပူရပြည်နယ်''' ({{lang-en|Manipur}}) သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ "မဏိပူရ" ဟူသော အမည်မှာ သက္ကတဘာသာအရ "ရတနာမြေ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ မဏိပူရပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[အင်ဖာမြို့]] ဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် [[နာဂလန်ပြည်နယ်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]] နှင့် အနောက်ဘက်တွင် [[အာသံပြည်နယ်]] တို့က ဝန်းရံထားပြီး အရှေ့ဘက်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ([[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]) နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ဧရိယာ စုစုပေါင်း ၈,၆၂၈ စတုရန်းမိုင် (၂၂,၃၂၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ကျယ်ဝန်းသည်။<ref name="census">"Manipur Population 2011-2024", Census of India.</ref> မဏိပူရသည် သမိုင်းကြောင်းအရ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အလွန်နီးကပ်သော ဆက်စပ်မှုရှိခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလ [[အလောင်းမင်းတရား]]မှစ၍ [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]] လက်ထက်များတွင် မဏိပူရ (ကသဲပြည်) သည် မြန်မာ့ဩဇာခံဖြစ်ခဲ့ဖူးပြီး မြန်မာ့တပ်မတော်တွင် ကျော်ကြားသော "ကသဲမြင်းတပ်" များမှာ ဤဒေသမှ ဖြစ်သည်။ ၁၉ ရာစု အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲအပြီး [[ရန္တပိုစာချုပ်]]အရ မဏိပူရသည် မြန်မာ့ဩဇာခံအဖြစ်မှ လွတ်ကင်းသွားခဲ့သော်လည်း ယနေ့တိုင် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူမျိုးစုချင်း ဆက်နွယ်မှုများ ကျန်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="history">Thant Myint-U, "The Making of Modern Burma", Cambridge University Press.</ref> မြန်မာတို့က မဏိပူရသားများကို "ကသည်းလူမျိုး" ဟုလည်းကောင်း၊ ဗြဟ္မဏနွယ်ဝင်များကို "ပုဏ္ဏား" ဟုလည်းကောင်း ခေါ်ဆိုလေ့ရှိကြသည်။ == မြန်မာနိုင်ငံနှင့် သမိုင်းကြောင်း ဆက်စပ်မှု == မြန်မာနိုင်ငံနှင့် မဏိပူရ (ရှေးအခေါ် ကသည်းပြည်) တို့သည် ရှေးယခင်ကတည်းက ပထဝီဝင်၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စစ်ရေးအရ အပြန်အလှန် ဆက်နွယ်မှု ရှိခဲ့ကြသည်။[[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]ဦးကာလ၊ [[အလောင်းမင်းတရား]] လက်ထက်မှစ၍ မြန်မာမင်းများသည် မဏိပူရသို့ စစ်ချီကာ ဩဇာခံအဖြစ် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]] လက်ထက်တွင် မဏိပူရကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် များစွာသော ကသဲလူမျိုးများကို မြန်မာနိုင်ငံသို့ ခေါ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုသူများသည် မြန်မာ့နန်းတွင်းတွင် နက္ခတ်ဗေဒင်၊ အနုပညာနှင့် ပိုးထည်ယဉ်ကျေးမှုများ၌ အဓိကနေရာမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ အထူးသဖြင့် မြန်မာ့တပ်မတော်တွင် ထင်ရှားလှသော "ကသဲမြင်းတပ်" များသည် မဏိပူရနွယ်ဝင် စစ်သည်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref>ဦးကုလား၊ "မဟာရာဇဝင်ကြီး"၊ ဒုတိယတွဲ။</ref> ၁၉ ရာစု အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲ အပြီးတွင် [[ရန္တပိုစာချုပ်]]အရ မဏိပူရသည် မြန်မာ့လက်အောက်မှ လွတ်ကင်းသွားခဲ့သည်။ သို့သော် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် မဏိပူရအကြားရှိ '''ကမ္ဗောတောင်ကြား''' (Kabaw Valley) ဒေသနှင့် ပတ်သက်၍ နယ်မြေအငြင်းပွားမှုများ ရှိခဲ့သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ မြန်မာတို့က ၎င်းဒေသကို မိမိတို့ ပိုင်နက်အဖြစ် အခိုင်အမာ ယူဆခဲ့ကြပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဗြိတိသျှတို့က မဏိပူရဘက်သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Thant Myint-U, "The River of Lost Footsteps", 2006.</ref> ယနေ့တိုင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ [[အမရပူရမြို့|အမရပူရ]]၊ [[စစ်ကိုင်းမြို့|စစ်ကိုင်း]]နှင့် [[မန္တလေးမြို့|မန္တလေး]] တစ်ဝိုက်တွင် ကသဲလူမျိုးစုများ နေထိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။ မြန်မာတို့၏ အစားအစာများတွင် ပါဝင်သော "ကသဲပဲ" (ကုလားပဲတစ်မျိုး) နှင့် ပိုးထည်လုပ်ငန်းရှိ "အချိတ်" ဒီဇိုင်းအချို့မှာ မဏိပူရနှင့် ဆက်စပ်သော ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ==ပထဝီဝင်== မဏိပူရနယ်သည် တောင်ထူထပ်သော ဒေသ၏အလယ် ကျယ်ပြန့်သောချိုင့်ဝှမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ ယင်းနယ်၏ များသောအပိုင်းမှာ တောကြီးမျက်မည်းဖြစ်လျက်၊ [[ဆင်]]၊ [[ကြံ့]]၊ [[ကျား]]၊ [[ကျားသစ်]]၊ [[ဝက်ဝံ]]၊ [[သမင်]]၊ [[ပြောင်]]များ ကျက်စားသည်။ မဏိပူရနယ်ရှိ အချို့တောင်များသည် ပေ ၁ဝ ဝဝဝ ကျော်မြင့်သော်လည်း အများအားဖြင့် ပေ ၅ ဝဝဝ၊ ၆ ဝဝဝ အမြင့်ရှိကြသည်။ ချိုင့်ဝှမ်းသည် စတုရန်းမိုင် ၇ဝဝ ကျယ်၍ ပင်လယ်ပြင်ထက် ပေ၂ ၆ဝဝ မြင့်သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် နေထိုင်သူများသည် နယ်ရှိ လူဦးရေ၏ ၃ပုံ ၁ပုံရှိ၍ လူမျိုးအုပ်စု ခွဲပေါင်း ၄ဝ မျှပါဝင်သည်။ ယင်းတို့အနက် အုပ်စုကြီး ၂ စုမှာ [[နာဂ]]နှင့် [[ကူကီးလူမျိုး]]များဖြစ်သည်။ မြို့တော် ဖြစ်သော အင်ဖာမြို့အနီး တစ်ဝိုက်တွင် နေထိုင်သူတို့မှာ အများအားဖြင့် မေထေး (မဏိပူရီ) လူမျိုးများဖြစ်သည်။ မဏိပူရနယ်တွင် ပြောဆိုကြသော ဘာသာစကား အများအပြား ရှိသော်လည်း မဏိပူရီ (ကသည်း) နှင့် အင်္ဂလိပ်စကားတို့မှာ ရုံးသုံးဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ မဏိပူရတွင် နေထိုင်သော လူဦးရေမှာ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းခြေ ၅၇၇ ၆၃၅ ယောက်ဖြစ်၏။ များသောအားဖြင့် [[ဟိန္ဒူ]]၊ [[မွတ်စလင်]]၊ [[ခရစ်ယာန်]]နှင့် ဗုဒ္ဓအယူ ဝါဒီများ ဖြစ်ကြ၏။ မဏိပူရနယ်တွင် [[စပါး]]သည် အဓိက စိုက်ပျိုးသော ကောက်နှံဖြစ်၏။ ဆန်အသင့်အတင့်ကို နယ်အပြင်သို့ထုတ်ရောင်းသည်။ သစ်တောထွက် ပစ္စည်းများသည်လည်း အရေးပါသော ထုတ်ကုန်ဖြစ်သည်။ လက်ရက်ကန်း လုပ်ငန်းသည် နာမည်ရသော လုပ်ငန်းဖြစ်၏။ အလုပ်အကိုင်များတွင် အမျိုးသမီးများ ဦးစီးလုပ်ကိုင်သည်က များ၏။ မဏိပူရတွင် ထင်ရှားသော မြင်းတစ်မျိုး ပေါက်ဖွား၍ ယင်းတို့ကို အမျိုးသား ကစားပွဲ တစ်ခုဖြစ်သော ပိုလိုကစားပွဲများတွင် အသုံးပြုသည်။ ယခုအခါတွင် မဏိပူရနယ်၌ လုပ်ငန်းများ တိုးတက်အောင် အစိုးရက စီမံ စိုင်းပြင်းလျက် ရှိပေသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== [[ဖိုင်:The map of Konbaung dynasty of Burma (1752–1885).JPG]] မဏိပူရနယ်သည် ရှေးအခါက တိုင်းရင်းမဟာရာဇာစော်ဘွား အုပ်ချုပ်ခံနယ်ဖြစ်၏။ အတွင်းကျ၍ မထင်ရှားသော ချိုင့်ဝှမ်းတွင် တည်ရှိသဖြင့် အခြားနိုင်ငံများနှင့် အဆက်အစပ် မရှိသော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ကပ်လျက်ရှိသောကြောင့် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် [[ဘုရင့်နောင်]] လက်ထက်မှစ၍ ဖော်ပြပါရှိသည်ကို တွေ့ရ၏။ သက္ကရာဇ် ၉၂၁ ခု၊ ဘုရင့်နောင် လက်ထက်တွင် ကလေးမင်းခင်း နယ်ပယ်များကို ကသည်းစော်ဘွားက ထိပါး လာသောကြောင့် ရဲမက်တော်တို့ချီတက်ကြရသည်။ ကသည်းစော်ဘွားက သစ္စာတော်ခံ၍ သမီးကိုဆက်သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဘုရင့်နောင်လက်ထက်တွင်လက်ဆောင်ပဏ္ဏာများ ဆက်သလာသော်လည်း ကုန်းဘောင်ခေတ်အလျင် မြန်မာနိုင်ငံ ကစဉ့်ကစဉ့်ကလျားဖြစ်နေချိန်များတွင် ကသည်းတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ဝင်ရောက်ကာ သောင်းကျန်းဖျက်ဆီး၏။ သို့ထိပါးတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်ကို တုံ့ပြန်သောအားဖြင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် ခရစ် ၁၇၅၈ ခုနှစ် [[အလောင်းဘုရား]]လက်ထက်၊ ၁၇၆၄ ခုနှစ် ကုန်းဘောင်[[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]]တရားလက်ထက်၊ ၁၈၁၉ ခုနှစ် [[ဘကြီးတော်ဘုရား]] လက်ထက်တို့တွင် မြန်မာတို့က မဏိပူရ ကသည်းပြည်ကို အောင်မြင်သိမ်းပိုက်ခဲ့၏။ ဘကြီးတော်ဘုရား လက်ထက်တွင် မဏိပူရ၊ ကသည်းစော်ဘွား မဟာရှိန်ရာဇာသည် လက်ဆောင်ပဏ္ဏာ အဆက်အသ မရောက်သဖြင့် ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် ညီတော် ဒွါရဝတီမင်းသား သတိုးမင်းရဲကျော်ထင်ကို ဗိုလ်ချုပ်ခန့်အပ်တော်မူ၍ တပ်များ ချီတက်သိမ်းယူစေရာ မဏိပူရ တစ်မြို့လုံးကိုရ၍ အစောင့်တပ်များ ထားခဲ့ပြီးလျှင် ပြန်လာကြသည်။ ထိုမဏိပူရ ချီတပ်တွင် အလုံးမြို့ဝန်မင်းကြီး [[မဟာဗန္ဓုလ]]မှာ လက်ဝဲကြောင်းစစ်ကဲ၊ မင်းကြီးမင်းခေါင်ကျော်မှာ လက်ယာကြောင်း စစ်ကဲအဖြစ်ဖြင့် လိုက်ပါထမ်းရွက်ကြသည်။ မဏိပူရစော်ဘွား မဟာရှိန်ရာဇာကား ကချာနယ်သို့ထွက်ပြေး တိမ်းရှောင်လေသည်။ ကချာတွင် မိမိအစ်ကို စော်ဘွားဟောင်း ချောဂျစ်ဆင် အုပ်ချုပ်နေနှင့်သည်ကို တွေ့ရှိ၍ ညီဂမ္ဘီရဆင်နှင့် ပူးပေါင်းပြီးလျှင် ချောဂျစ် ဆင်ကို တိုက်ခိုက် နှင်ထုတ်၍ ကချာတွင် အခိုင်အလုံနေလေသည်။ ထိုနောက် မဟာရှိန်ရာဇာ၏ သားသည် ကချာမှလာ၍ မဏိပူရမြို့စောင့် မြန်မာတပ်ကို တိုက်လာပြန်သည်နှင့် သက္ကရာဇ် ၁၈၂ဝ ပြည့် ခုနှစ်တွင် မြန်မာတပ်များ စစ်ကူထပ်မံလာရောက် တိုက်ခိုက်နှိမ်နင်းရပြန်သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့ကား မြန်မာတို့တန်ခိုးဖြန့်လာသည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် ကချာစော်ဘွားဟောင်း ဂေါဝိန္ဒချန္ဒရာကို အားပေးကူညီပြီးလျှင် မဏိပူရ စော်ဘွားတို့ကို ပင်စင်ရိက္ခာပေး၍ အေးချမ်းစွာ နေထိုင်စေသည်။ ထို့နောက် မြန်မာတပ်တော်တို့က ကချာနယ်သို့ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်သည်တွင် အင်္ဂလိပ်နှင့် မသင့်မတင့် ဖြစ်ရသည်။ ဤသို့မဏိပူရစော်ဘွားတို့ကို လိုက်လံတိုက်ခိုက်သည်မှ အစပြု၍ အင်္ဂလိပ်နှင့် မြန်မာတို့စစ်ဖြစ်ကြသည်တွင် ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအဆုံး ရန္တပိုစာချုပ်အရ မဏိပူရနယ် ကချာနယ်တို့ကို မြန်မာတို့က အနှောင့်အယှက် မပြုရတော့ချေ။ ဤတို့ဖြင့် မဏိပူရနယ်သည် မြန်မာတို့လက်မှ လွတ်မြောက်သွားသည်။ သို့ရာတွင် မဏိပူရ စော်ဘွားများသည် ထီးနန်းဆက်ခံရေးတွင် မသင့်မတင့် အငြင်းပွား မှုများဖြစ်ခဲ့၏။ ခရစ် ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် နန်းဆက်ခံမှုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အငြင်းပွားသည်တွင် အာသံပြည် ဝန်ရှင် တော်မင်းကြီးချုပ်က နှိမ်နင်းရန် ဂေါ်ရခါးစစ်သည် ၄ဝဝဝနှင့် ဝင်ရောက်လာ၍ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့၏။ မဏိပူရကသည်းတို့က ဗြိတိသျှ ကိုယ်စားလှယ်တော် အိမ်ကိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် နှစ်ဖက်သဘောတူ အတိုက်အခိုက် ရပ်စဲနေခိုက်တွင် ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးနှင့် ဗြိတိသျှ ကိုယ်စားလှယ်တော်တို့သည် အခြား ဗြိတိသျှအရာရှိ ၃ ဦးနှင့်အတူ ဥပါယ်တံမျဉ်ဖြင့် ရက်ရက်စက်စက် သတ်ဖြတ်ခြင်းခံရသည်။ နောက်တစ်လ အကြာတွင် ဗြိတိသျှ စစ်တပ်က မဏိပူရကို သိမ်းပိုက်ပြီးလျှင် ယင်းနယ်တည်ရှိရေးကို အသိအမှတ်ပြု၍ အုပ်စိုးသော မင်းနွယ်မှ ဆင်းသက်လာသော ၅ နှစ်သားရွယ် မင်းသားကလေး ချူရာချန်အား စော်ဘွားခန့်အပ်ကာ ထိုစော်ဘွား အရွယ်မရောက်မီစပ်ကြား ဗြိတိသျှတို့က ကွပ်ကဲ၍ အုပ်ချုပ်သည်။ ၁၈၉၆ခုနှစ်တွင် မဏိပူရပြည်နယ်သည် ဗြိတိသျှမြန်မာနိုင်ငံ[[ပခုက္ကူ]]တောင်တန်းဒေသ၏အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်မှာ ၁၉၄၇၊ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်အထိ ဖြစ်သည်။ ခရစ် ၁၉ဝ၇ ခုနှစ်၌ စော်ဘွား အရွယ်ရောက်သည်တွင် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို ပြောင်းယူလိုက်ပေသည်။ [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]ကြီးအတွင်းဖြစ်သော ၁၉၄၄ ခုနှစ်က မဏိပူရနယ်အတွင်းသို့ မြန်မာပြည်၌ တပ်စွဲလျက်ရှိသော [[ဂျပန်]]တပ်များက ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် ကာ အင်ဖာမြို့တော်ကိုပင် ထိုနှစ် မတ်လမှ ဇွန်လအထိ ဝိုင်းရံထားခဲ့သော်လည်း ဗြိတိသျှနှင့် အိန္ဒိယတပ်များက တွန်းလှန်လိုက်၏။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ရရှိသောအခါ မဏိပူရနယ်သည် ပခုက္ကူတောင်တန်း၊ အာသံတို့နှင့် မဆိုင်တော့ဘဲ သီးခြားနယ် ဖြစ်လာသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈)</ref> ==ကိုးကား== <references/> {{အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များ}} [[Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များနှင့် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေများ]] 121045zw3x9l539xatgc2sc3a98lpyy 0 46886 1047701 1030040 2026-08-09T13:53:09Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047701 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = လာအိုလူမျိုး | native_name = ລາວ (Lao) | image = Traditional dance during Baci ceremeony in Lao.jpg | caption = လာအိုရိုးရာအက (Baci အခမ်းအနားအတွင်း ကပြနေပုံ) | population = သန်း ၃၀ ခန့် (စုစုပေါင်း) | regions = {{flag|Laos}} (၅၅% ခန့်)<br />{{flag|Thailand}} ([[အီသန်]]ဒေသ)<br />{{flag|Cambodia}}, {{flag|Vietnam}}, {{flag|Myanmar}} | languages = [[လာအိုဘာသာစကား]]၊ [[တိုင်ဘာသာစကားများ]] | religions = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးစုများ]] ([[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်း]]၊ [[ရှမ်းနီ]]) }} '''လာအိုလူမျိုး''' ({{lang-lo|ລາວ}}) များသည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၏ အဓိကလူမျိုးစုဖြစ်ပြီး [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] အရှေ့မြောက်ပိုင်း (အီဆန်ဒေသ) တွင်လည်း အများအပြား နေထိုင်ကြသည်။ လာအိုဘာသာစကားသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်ဘာသာစကားမိသားစု]] (Kra-Dai) တွင် ပါဝင်ပြီး လာအိုနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံရှိ လာအိုနွယ်ဖွားများကိုမူ [[အီသန် လူမျိုး|အီသန်လူမျိုး]]များအဖြစ် ခေါ်ဝေါ်ကြပြီး [[ကမ္ဘောဒီးယား]]၊ [[ဗီယက်နမ်]]နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တို့တွင်လည်း အရေအတွက် အနည်းငယ်စီ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == လာအိုလူမျိုး တို့သည် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]မျိုးနွယ်စုကြီးမှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ပြီး ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ [[ထိုင်းလူမျိုး]] နှင့် [[ယွန်းလူမျိုး]]တို့နှင့် အလွန်နီးစပ်သော သွေးချင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ သမိုင်းပညာရှင်များ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ လာအိုလူမျိုးများသည် မူလက တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း (ယခု ယူနန်ဒေသ) တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြရာ အေဒီ ၁၃ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ယခုလက်ရှိ လာအိုနိုင်ငံ တည်ရှိရာ မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းဒေသသို့ ရောက်ရှိအခြေချခဲ့ကြသည်။<ref>Evans, Grant. ''A Short History of Laos: The Land in Between''. Allen & Unwin, 2002, pp. 4–6.</ref> ၁၄ ရာစု (အေဒီ ၁၃၅၃) တွင် ဖောင်ဂွမ်မင်းကြီး (King Fa Ngum) သည် လာအိုပဒေသရာဇ်နယ်မြေများကို စုစည်းကာ [[လင်းဇင်းပြည်|လင်းဇင်းနိုင်ငံတော်]] (Lan Xang) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ "လင်းဇင်း" ဟူသည် လာအိုဘာသာဖြင့် "ဆင်ဖြူတစ်သန်းရှိရာပြည်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး ထိုကာလသည် လာအိုလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ စာပေနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုစနစ်များ စတင်အခြေခိုင်ခဲ့သည့် အချိန်ဖြစ်သည်။ ဖောင်ဂွမ်မင်းကြီးသည် [[ခမာအင်ပါယာ]]ထံမှ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို လက်ခံရယူခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်၏ အဓိကဘာသာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="stuart">Stuart-Fox, Martin. ''A History of Laos''. Cambridge University Press, 1997. pp. 15–17.</ref> တောင်ငူဘုရင် ဘုရင့်နောင်သည် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင် အင်ပါယာချဲ့ထွင်ရာတွင် ၁၅၅၈ ခုနှစ်၌ [[ဇင်းမယ်]](လန်နား) ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် လင်းဇင်းပြည်သည် မြန်မာ့ဩဇာစက်ကွင်းနှင့် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့လာခဲ့သည်။ ၁၅၆၄-၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာတပ်များက လင်းဇင်း၏ မြို့တော် [[ဗီယင်ကျန်း]] ကို ပထမဆုံးအကြိမ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press.</ref> လင်းဇင်းမင်းဖြစ်သော သေဋ္ဌာဓိရာဇ် သည် မြန်မာတို့အား တောက်လျှောက် ခုခံတော်လှန်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းကွယ်လွန်ပြီးနောက် ၁၅၇၄ ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် လင်းဇင်းသို့ ကိုယ်တိုင်ချီတက်၍ သိမ်းပိုက်ခဲ့ကာ မိမိ၏ သစ္စာခံဖြစ်သော မဟာဥပရာဇ် ကို နန်းတင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ လင်းဇင်းသည် မြန်မာမင်းနေပြည်တော်၏ တရားဝင် လက်အောက်ခံ ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="stuart">Stuart-Fox, Martin. (1998). ''The Lao Kingdom of Lan Xang: Rise and Decline''. White Lotus Press.</ref> မြန်မာ့ဩဇာခံ ဖြစ်ခဲ့သည့် ကာလတစ်လျှောက်တွင် လင်းဇင်းပြည်သို့ မြန်မာ့ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုများ စီးဝင်ခဲ့သည်။ လာအိုမင်းများသည် မြန်မာဘုရင်များထံမှ ရာထူးဘွဲ့တံဆိပ်များနှင့် မင်းမြောက်တန်ဆာများကို လက်ခံရယူခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် လင်းဇင်းမှ အနုပညာသည်များ၊ စာပေပညာရှင်များသည် မြန်မာနေပြည်တော်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြပြီး မြန်မာ့နန်းတွင်း ဇာတ်ကြီးဆယ်ဘွဲ့နှင့် အနုပညာရပ်များတွင် လာအို (လင်းဇင်း) ဟန်များ ရောယှက်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ တောင်ငူအင်ပါယာ ပြိုကွဲပြီးနောက် [[ညောင်ရမ်းခေတ်]]တွင် လင်းဇင်းသည် မြန်မာ့ဩဇာအောက်မှ ကင်းလွတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း၊ [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင်မူ ဆက်ဆံရေး ပြန်လည်ရှိလာခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် [[ဆင်ဖြူရှင်]]မင်းတရားကြီး လက်ထက်တွင် လင်းဇင်းပြည်အတွင်းရှိ လူအန်ပရာဘန်း နှင့် ဗီယင်ကျန်း မင်းဆက်များအကြား အားပြိုင်မှုကို အခွင့်ကောင်းယူ၍ မြန်မာတို့က ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ကာ သစ္စာခံစေခဲ့သည်။<ref>Thant Myint-U. (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press.</ref> မြန်မာ့သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် လင်းဇင်းပြည်ကို "လင်းဇင်း ၅၇ ခရိုင်" ဟု ဖော်ပြလေ့ရှိပြီး မြန်မာဘုရင်များ၏ ဘုန်းတော်ဘွဲ့များတွင် လင်းဇင်းမင်းက သစ္စာခံပုံများကို ထည့်သွင်းရေးသားခဲ့ကြသည်။ ဤဆက်ဆံရေးကြောင့် ယနေ့တိုင် လာအိုနိုင်ငံ၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထုံးတမ်းအချို့နှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် မြန်မာ့ (အထူးသဖြင့် ရှမ်း/ယွန်း) ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးမှုများကို တွေ့မြင်နိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="stuart" /> မြန်မာ့သမိုင်းတွင် လာအို (လင်းဇင်း) သည် အိမ်နီးချင်းကောင်းနိုင်ငံအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အင်ပါယာချဲ့ထွင်မှုကာလတွင် သစ္စာခံနယ်မြေအဖြစ်လည်းကောင်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ၁၆ ရာစု [[တောင်ငူခေတ်]]၊ [[ဘုရင့်နောင်|ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး]] လက်ထက်တွင် လင်းဇင်းနိုင်ငံသည် မြန်မာ့ဩဇာခံ ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။ မြန်မာ့ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ လာအိုမင်းအချို့သည် မြန်မာဘုရင်များထံမှ ဘွဲ့တံဆိပ်နှင့် အဆောင်အယောင်များ လက်ခံရယူခဲ့ကြပြီး "တရားဝင် လက်အောက်ခံမင်း" များအဖြစ် စာရင်းဝင်ခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် မြန်မာနှင့် လာအိုအကြား ဗိသုကာ၊ စာပေနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုများ အပြန်အလှန် လွှမ်းမိုးခဲ့ကြသည်။<ref name="stuart" /> ၁၈ ရာစုတွင် လင်းဇင်းနိုင်ငံတော်သည် လူအန်ပရာဘန်း၊ ဝီယန်ကျင်းနှင့် ချမ်ပါဆက် ဟူ၍ သုံးခြမ်းကွဲသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ထိုင်း၊ ဗီယက်နမ်နှင့် ဗြိတိသျှတို့၏ နယ်ချဲ့အားပြိုင်မှုများကြားတွင် တည်ရှိခဲ့ပြီး ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် [[ပြင်သစ်ပိုင် အင်ဒိုချိုင်းနား|ပြင်သစ်အင်ပါယာ]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်တို့ထံမှ လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့ပြီးနောက်၊ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် လွတ်လပ်သောနိုင်ငံအဖြစ် ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် လာအိုလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့၏ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုကို အခြေခံ၍ ငြိမ်းချမ်းစွာ နေထိုင်လျက်ရှိကြသည်။ == ဘာသာစကား == လာအိုလူမျိုးသည် လာအိုဘာသာ (Lao language) ကိုစကားပြောကြသည်။ [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် ဘာသာအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်ပြီး ထိုင်းဘာသာနှင့် နီးစပ်မှုများရှိသည်။ လာအိုဘာသာစကားသည် [[လာအိုနိုင်ငံ]]၏ တရားဝင်ရုံးသုံးဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ဒေသအလိုက် ရှိသည့် ဒေသိယ တွင် Lao Loum, Lao Theung နှင့် Lao Soung တို့ပါဝင်သည်။ လာအိုစာပေသည် ထိုင်းစာလုံးပုံစံနှင့် ဆင်တူသော်လည်း အသံထွက်နှင့် အက္ခရာအချို့ကွာခြားသည်။ == ယဉ်ကျေးမှု == လာအိုလူမျိုးသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များပြီးကြပြီး ဘုန်းတော်ကြီးဆွမ်းကပ်ခြင်း၊ ရဟန်းဝတ်ခြင်း၊ ဘုရားဖူးခြင်းတို့သည် လာအိုလူမျိုးယဉ်ကျေးမှု၏ မျှော်မှန်းရသောသံတမန်များဖြစ်ကြသည်။ လာအိုတို့၏ ရိုးရာအကဖြစ်သော Lamvong (လမ်ဝုန်းအက) သည် ပြင်ပကလူမျိုးများကြားတွင်လည်း နာမည်ကြီးသည်။ နွေရာသီအလယ်တွင်ကျင်းပသည့် Pi Mai (လာအိုနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်) သည် လူမှုရေးအခမ်းအနားအရေးကြီးဖြစ်ပြီး အိမ်သန့်ရှင်းခြင်း၊ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားများကိုရေချိုးခြင်း၊ ရေသက်သက်လှုပ်ရှားမှုများနှင့် ရင်းနှီးသူငယ်ချင်းများအကြား ဆင်နွှဲကာပျော်ရွှင်ကြသည်။ လာအိုရိုးရာအစားအစာများတွင် Laap (လပ်သုပ်), Tam mak hoong (သီးသန့်ပင်လယ်စာသုပ်) နှင့် Sticky rice (ကောက်ညှင်းထမင်း) တို့သည် နာမည်ကြီးသည်။ == ကိုးကား == * {{Cite book | last = Stuart-Fox | first = Martin | title = Historical Dictionary of Laos | edition = 3rd | year = 2008 | publisher = Scarecrow Press | isbn = 978-0-8108-5624-0 }} * {{Cite book | last = Evans | first = Grant | title = A Short History of Laos: The Land in Between | url = https://archive.org/details/shorthistoryofla0000evan | year = 2002 | publisher = Allen & Unwin | isbn = 1-86508-563-3 }} * {{Cite book | last = Schliesinger | first = Joachim | title = Ethnic Groups of Laos: Profiles of Austro-Asiatic-speaking peoples | year = 2001 | publisher = White Lotus Press | isbn = 974-7534-19-8 }} [[Category:လူမျိုးစုများ]] [[Category:လာအိုနှင့်ဆိုင်သောအကြောင်းအရာများ]] * {{Cite book | last = Stuart-Fox | first = Martin | title = Historical Dictionary of Laos | edition = 3rd | year = 2008 | publisher = Scarecrow Press | isbn = 978-0-8108-5624-0 }} * {{Cite book | last = Evans | first = Grant | title = A Short History of Laos: The Land in Between | url = https://archive.org/details/shorthistoryofla0000evan | year = 2002 | publisher = Allen & Unwin | isbn = 1-86508-563-3 }} * {{Cite book | last = Schliesinger | first = Joachim | title = Ethnic Groups of Laos: Profiles of Austro-Asiatic-speaking peoples | year = 2001 | publisher = White Lotus Press | isbn = 974-7534-19-8 }} [[Category:လူမျိုးစုများ]] [[Category:လာအိုနှင့်ဆိုင်သောအကြောင်းအရာများ]] qasczebtotsdnct7b9ah04thf7jzpmt 0 48453 1047736 207443 2026-08-09T16:13:56Z Xqbot 1972 [[ဆေးတက္ကသိုလ် (မကွေး)]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1047736 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဆေးတက္ကသိုလ် (မကွေး)]] hqvseth03wdgsasl5s9qomtka3wj97p 1 48454 1047734 207445 2026-08-09T16:13:46Z Xqbot 1972 [[ဆွေးနွေးချက်:ဆေးတက္ကသိုလ် (မကွေး)]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1047734 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဆွေးနွေးချက်:ဆေးတက္ကသိုလ် (မကွေး)]] actvciwqdxf44ttv5lxtimiqhufddif 0 48834 1047730 209273 2026-08-09T16:13:26Z Xqbot 1972 [[အေးတင် (ပန်းချီ)]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1047730 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အေးတင် (ပန်းချီ)]] 0en86wpg4wxkc9bl5h51yfoyubq4r9s 0 51272 1047733 219996 2026-08-09T16:13:41Z Xqbot 1972 [[ဗခင် (ပန်းချီ)]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1047733 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဗခင် (ပန်းချီ)]] 9iflib7s5yw4ffjo0kymzi4tmah72zl 0 51510 1047654 1047626 2026-08-09T13:20:49Z Ninjastrikers 22896 "[[ညိုစော]]" ကို ကာကွယ်ခဲ့သည် ([ပြင်ဆင်ရန်=အလိုအလျောက် အတည်ပြုထားသော အသုံးပြုသူများကိုသာ ခွင့်ပြုသည်] ( ၁၃:၂၀၊ ၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) တွင် သက်တမ်းကုန်မည်) [ရွှေ့ရန်=အလိုအလျောက် အတည်ပြုထားသော အသုံးပြုသူများကိုသာ ခွင့်ပြုသည်] ( ၁၃:၂၀၊ ၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) တွင် သက်တမ်းကုန်မည်)) 1047626 wikitext text/x-wiki [[ဖိုင်:Vice President Nyo Saw.jpg|alt=ဒုသမ္မတ ညိုစော|thumb|Vice President Nyo Saw]] {{Infobox officeholder |honorific_prefix = |image = NyoSaw.jpg |caption = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယ သမ္မတ (၁)]] |alongside1 = [[နန်းနီနီအေး]] နှင့်အတူ |president1 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |predecessor1 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] |successor1 = |office2= [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency2= [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] |termstart2= ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ |termend2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor2= သူရ သက်ဆွေ <small>(၂၀၁၅-၂၀၂၁)</small> |successor2 = ''လစ်လပ်'' |office3=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1blankname3 = ယာယီသမ္မတ | 1namedata3 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |termstart3= ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end3= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer3= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor3=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor3 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office4=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးနှင့် [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |termstart4=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end4=၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer4= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor4= ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်'' |successor4 = ''ဌာနဖျက်သိမ်း'' |office5 =[[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] အဖွဲ့ဝင် | 1blankname5 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata5 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | term_end5 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor5= ''ကော်မရှင်စတင်'' |office6 =[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အဖွဲ့ဝင် | 1blankname6 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start6 = ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ | term_end6 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |predecessor6= ''ကောင်စီစတင်'' |successor6 = ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' |office7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ <br> အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] |term_start7 = ၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |term_end7 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | 1blankname7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]] | 1namedata7= [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor7 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |predecessor7 = ''ရာထူးစတင်'' |office8 = [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] ဥက္ကဋ္ဌ |term_start8 = ၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၄ |term_end8 = ၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |office9 = [[စစ်ထောက်ချုပ်]] |term_start9 = ၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၄ |term_end9 = ၅ မေ ၂၀၂၀ |predessor9= [[ဝေလွင် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဝေလွင်]] |successor9= [[ကျော်စွာလင်း]] | birth_date = | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = [[ဗမာ]] | ethnicity = | known_for = | occupation = | spouse = စမ်းစမ်းအေး <ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=mizzima|access-date=၁၃ မေ ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> | children = | alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ်(၂၃) | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears = ၃၀ ဇွန် ၁၉၈၂ - ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | rank = {{flagicon image| 16. Myanmar Army GEN.svg}}ဗိုလ်ချုပ်ကြီး | unit = | commands = | battles = | awards = *[[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] *[[စည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၁) *[[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၃) * [[မဟာသရေစည်သူ]] (၂၀၂၆) |successor5=[[ကျော်စွာလင်း]]|military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၆၇၆၇|cabinet=[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁) |မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] (၂၀၂၃-၂၀၂၅) <br> [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] (၂၀၂၅-လက်ရှိ)|party=ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|honorific prefix=ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) <Br> မဟာသရေစည်သူ၊ ဦး}} '''ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော''' သည် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်မှ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ထိုရာထူးကို ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81294 |access-date=2026-05-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၎င်းသည် ၁၃ဦးမြောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] နှင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်]] အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ယင်းမတိုင်မီက ၎င်းသည် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] အဖွဲ့ဝင်နှင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-02 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> [[စစ်ထောက်ချုပ်]] ရာထူးအပြင် တပ်မတော်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် နိုင်ငံရေးရာထူးများတွင်ပါ တာဝန်ယူခဲ့ပြီး စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]၏ ယုံကြည်စိတ်ချရသူတစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/41024|title=အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|work=Ministry of Information(Myanmar)|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c6pnp719nx5o|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃}}</ref> == စစ်မှုထမ်းဘဝနှင့် အဓိကရာထူးများ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ် ၂၃ မှ ဆင်းသက်ခဲ့ပြီး နဝတအစိုးရလက်ထက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]]တို့၏ လုံခြုံရေးကို တာဝန်ယူရသည့် အမှတ် ၃၀၃ ခြေမြန်တပ်ရင်း၏ တပ်ရင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref name=":0" />ထိုတပ်ကို အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းရေးတပ်ဖွဲ့ ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူသည် အငြိမ်းစား ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[တင်အောင်စန်း]] နှင့် တစ်ပတ်စဉ်ထဲ ဖြစ်သည်။၁၉၈၂ ခုနှစ် မှစ၍ စစ်မှုထမ်းခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်ထိ [[တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] နှင့် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] တို့တွင် ကျောင်းအုပ်ကြီးများ အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်ထိ [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်ထိ [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလအထိ [[စစ်ထောက်ချုပ်]]အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ စစ်ထောက်ချုပ်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်အတွက် တိုက်လေယာဉ်နှင့် စစ်လက်နက်များ ဝယ်ယူရေးကအစ ကုန်ပစ္စည်းများ ဝယ်ယူရေးအထိ အဆုံးအဖြတ်ပေးရသည့် အဆင့်မြင့်ရာထူးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ === အခြားတာဝန်များ === ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် စစ်ထောက်ချုပ် ဖြစ်လာခဲ့ချိန်တွင် စစ်ထောက်ချုပ်လုပ်ငန်းများ၌ ပါဝင်သည့် စစ်တပ်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းစုကြီးများကို တာဝန်ယူကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ဤတွင် စစ်ခေါင်းဆောင်မိသားစု၏ အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်ပေးသူအဖြစ်လည်း စွပ်စွဲခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/39069/|title=ငွေရှာကောင်းသည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကို မင်းအောင်လှိုင် အကြံပေးခန့်|work=Myanmar Now|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> * [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] (MEC): သူသည် စစ်ထောက်ချုပ်အဖြစ်မှ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအခြားတာဝန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ ခဲ့ရချိန် စစ်ထောက်ချုပ်များသာ ဦးဆောင်ရသည့် မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း (MEC)ကို လက်မလွှတ်ခဲ့ရဘဲ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ယူခဲ့ရသည်။မြန်မာစီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ၆-၂-၂၀၁၄ ရက်နေ့မှ ၂၅-၁-၂၀၂၆ ရက်နေ့အထိ ၁၂ နှစ် နီးပါး တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/HRBodies/HRCouncil/FFM-Myanmar/EconomicInterestsMyanmarMilitary/Infographic1_Governance_Structure_of_MEHL_and_MEC.pdf|title=Governance Structure of MEHL and MEC|work=OHCHR|access-date=5 July 2023|date=August 2019}}</ref> * [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]]: ၂၇-၅-၂၀၂၄ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကို ပေးအပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။[https://www.sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-09/Order%2037-2024.pdf]{{Dead link|date=July 2026 }} * အရအသုံးခန့်မှန်းခြေငွေစာရင်းများ ကြိုတင်စိစစ်ရေးကော်မတီ: ၂၄-၁၀-၂၀၂၃ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုနှင့် တိုင်းဒေသကြီး(သို့)ပြည်နယ်များ၏ အရအသုံးခန့်မှန်းခြေငွေစာရင်းများ ကြိုတင်စိစစ်ရေးကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌတာဝန်ကို ပေးအပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ [https://www.npnewsmm.com/news/6566ee9ea11dfb3de92905c5] * ကန်သာယာဆေးရုံ: စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မိသားစု၏ အရင်းအနှီးများစွာ ပါဝင်ပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ကန်သာယာဆေးရုံကို တည်ဆောက်ပေးခဲ့သူမှာ ၎င်းဖြစ်ပြီး ယင်းဆေးရုံကို MEC က ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2022/08/16/253903.html|title=စစ်တပ်စီးပွားရေး ခေါင်းကိုင် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=ဧရာဝတီသတင်းဌာန|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂}}</ref> * [[အင်းဝဘဏ်လီမိတက်|အင်းဝဘဏ်]]: စစ်တပ်ပိုင် အင်းဝဘဏ်၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://myawady.net.mm/content/နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ-တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်-ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး-2|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မြန်မာနိုင်ငံဘဏ်များအသင်း နာယက၊ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် တာဝန်ရှိသူများ၊ ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များမှ ဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ တာဝန်ရှိသူများနှင့်တွေ့ဆုံ|work=MWD Webportal|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> * ရုရှားမှ ဆီဝယ်ယူရေး: ရုရှားနိုင်ငံမှ စက်သုံးဆီ ဝယ်ယူရေးကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.thechindwin.com/the-junta-chief-appoints-mehl-boss-lieutenant-general-nyo-saw-to-spearhead-organizing-committee-for-russian-oil-purchase-and-distribution/|title=The junta chief appoints MEHL boss Lieutenant General Nyo Saw to spearhead Organizing Committee for Russian Oil Purchase and Distribution|work=thechindwin|access-date=5 July 2023|date=16 August 2022|archive-date=26 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220926224331/https://www.thechindwin.com/the-junta-chief-appoints-mehl-boss-lieutenant-general-nyo-saw-to-spearhead-organizing-committee-for-russian-oil-purchase-and-distribution/}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/6918-2022-08-16-09-40-06|title=ရုရှားမှ စက်သုံးဆီဝယ်ယူရန် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော ဦးဆောင်သည့် ဆီဝယ်ယူရေး ဦးဆောင်ကော်မတီဖွဲ့စည်း|work=Yangon Media Group|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705092431/https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/6918-2022-08-16-09-40-06}}</ref> * ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေ ၂၇ ရက် တွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-09/Order%2037-2024.pdf|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၇ မေ ၂၀၂၄}}{{Dead link|date=July 2026 }}</ref> == နိုင်ငံရေးရာထူးများနှင့် တာဝန်များ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် အောက်ပါနိုင်ငံရေးရာထူးများဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်- ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဆင့် သတ်မှတ်ထားသည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] ရာထူးဖြင့် ခန့်အပ်ခံရသည်။<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cv2120gz0vvo|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော - စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးအသစ်|work=BBC Burmese|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ: စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ အယုံကြည်ရဆုံးသူဖြစ်လာပြီးနောက် နိုင်ငံတော်၏ ဘဏ္ဍာငွေခွဲဝေသုံးစွဲရေးတွင် အရေးပါသော ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကို တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ယင်းရာထူးသည် ယခင်အစိုးရများလက်ထက်တွင် ဒုတိယသမ္မတများကသာ လုပ်ဆောင်ရသည့် တာဝန်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|accessdate=1 August 2025|publisher=The Irrawaddy}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အောင်လင်းဒွေး]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]တို့နှင့်အတူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ တပ်လက်ကိုင်မရှိဘဲ တပ်မတော်အရန်အင်အားထဲမှနေ၍ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်တိုးခဲ့သူအဖြစ် စာရင်းဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvg5qnq7pq4t|title=စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ လူရင်း သုံးဦး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေ ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၄|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၄}}</ref> == နိုင်ငံရေးဘဝ == === နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် === ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပခဲ့ပြီး အမိန့်အမှတ် ၂/၂၀၂၅ အားဖြင့် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ဤအစိုးရအဖွဲ့သစ်တွင် ၎င်းအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ကြေညာချက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးအဆင့်အတန်းဖြင့် မဟုတ်ဘဲ "ဦးညိုစော" ဟူသော အမည်ဖြင့်သာ ဖော်ပြပါရှိသည်။ ဦးညိုစောသည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးအပြင် ဝန်ကြီးဌာနအသစ် ဖြစ်သော [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်ကိုလည်း ပူးတွဲတာဝန်ယူသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/717272|title=ကာလုံအစည်းအဝေးခေါ်ယူပြီး ကြားကာလပြည်ထောင်စုအစိုးရ ဖွဲ့စည်း|publisher=DVB Burmese|accessdate=2025-7-15}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73050|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|publisher=MOI|accessdate=2 August 2025}}</ref>ထို့အပြင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အစား အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်၏]] အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၆ ရက်တွင် ဆက်လက်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကိုပါ ရယူထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mtnewstoday.com/?p=109315|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်း|work=Myanmar Transparency News|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ }}</ref> === ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တရားဝင် နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ်များ === * စုစုပေါင်းခရီးစဉ် (၂) ကြိမ် - {{အလံ|China}} (၁) ကြိမ်၊ {{အလံ|Turkmenistan}} (၁) ကြိမ်။ {| class="wikitable" style="width:100%;" !စဉ် !ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံများ !မြို့များ !ရက်စွဲ !အကြောင်းအရာ !မှတ်ချက် |- | ၁။ | {{အလံ|China}} | [[နန်းနင်မြို့|နန်နင်းမြို့]] | ၁၄ - ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74916|title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော ဦးဆောင်သည့် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=17 Septemberf 2025}}</ref> | (၂၂) ကြိမ်မြောက် တရုတ်-အာဆီယံ ကုန်စည်ပြပွဲနှင့် တရုတ်-အာဆီယံ စီးပွားရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ထိပ်သီးဖိုရမ် တက်ရောက်ခြင်း။ |ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ်ဖြင့် ပထမဆုံးနိုင်ငံခြားခရီးစဉ် |- | ၂။ | {{အလံ|Turkmenistan}} | [[အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့]] | ၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ | အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ယုံကြည်မှုနှစ်အထိမ်းအမှတ် နိုင်ငံတကာဖိုရမ်<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့၌ ကျင်းပသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ယုံကြည်မှုနှစ် အထိမ်းအမှတ်နိုင်ငံတကာဖိုရမ်သို့ တက်ရောက်မိန့်ခွန်းပြောကြား {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/78001 |access-date=2026-05-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> | [[အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ|အီရန်သမ္မတ]] [[မာဆော့ ပါဇက်ရှ်ကီရမ်|မာဆော့ပါဇက်ရှ်ကီရမ်]] နှင့်ပါ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့သည်။ |} === ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ပြိုင်မှု === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ခိုင်လုံသောမဲ အရေအတွက် စုစုပေါင်း ၁,၄၈၇ မဲ (စုစုပေါင်းမဲ၏ ၉၇.၅၇ ရာခိုင်နှုန်း) ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ မဲဆန္ဒနယ်တွင် ပြိုင်ဘက်အဖြစ် ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီမှ ဦးဝင်းကျော်သူ တစ်ဦးတည်းသာ ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ |url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2585-%25E1%2580%2581%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25BA-%25E1%2580%2595%25E1%2580%25AB%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AF%25-48 |access-date=2026-03-16 |website=myanmar.gov.mm |language=en-US |archive-date=17 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517233126/https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2585-%25E1%2580%2581%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25BA-%25E1%2580%2595%25E1%2580%25AB%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AF%25-48 |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" |+ '''၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် မဲရလဒ်အခြေအနေ''' |- !rowspan="2" style="width:5%;" | အနိုင်ရသူ !rowspan="2" style="width:20%;" | ကိုယ်စားလှယ်လောင်း !rowspan="2" style="width:25%;" | ပါတီ !colspan="3" | ထောက်ခံမဲ !rowspan="2" style="width:10%;" | မဲရာခိုင်နှုန်း |- ! style="width:10%;" | ဆန္ဒမဲ !! style="width:10%;" | ကြိုတင်မဲ !! style="width:10%;" | စုစုပေါင်း |- | [[ဖိုင်:Check mark.svg|15px]] | ဦးညိုစော | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | ၈၇၂ | ၆၁၅ | '''၁,၄၈၇''' | ၉၇.၅၇% |- | | ဦးဝင်းကျော်သူ | [[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] | ၃၃ | ၄ | ၃၇ | ၂.၄၃% |- ! colspan="3" | စုစုပေါင်း ! ၉၀၅ ! ၆၁၉ ! ၁,၅၂၄ ! ၁၀၀% |} === ဒုတိယသမ္မတ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃၁) ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့က ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည့် ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> {{main|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ရွေးကောက်ခံအမျိုးသား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့မှ နိုင်ငံတော်သမ္မတလောင်း ဦးညိုစောက ထောက်ခံမဲ ၁၂၆ မဲ ရရှိခဲ့သဖြင့် ဒုတိယသမ္မတ-၁ အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81369|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81373|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးသည် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် [[မေသဉ္ဇာဦး]] ၏ အစ်မဖြစ်ပြီး ပြေးခုန်ပစ် အားကစားမယ်ဟောင်း တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462?fbclid=IwY2xjawMNKtpleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuMHQxdkJMRFNhQlE4U29MAR4wRr-V9nWkrDOQRUg4z7tp2s9ULgDG28UDYcP57h76IIWR9kVeCxpyds9snA_aem_z5aNnYtQ-g1xI4fK2zvYUg|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=Mizzima Burmese|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2025-05/59-2025.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၅၉/၂၀၂၅|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅|archive-date=30 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260430132701/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2025-05/59-2025.pdf|url-status=dead}}</ref>ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ ဖခင်မှာ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်]] အစိုးရလက်ထက် ကရင်ပြည်နယ်တွင် သစ်တောအရာရှိ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=The Irrawaddy|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံတကာပိတ်ဆို့မှုများ == ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ အမည်သည် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]] (EU) ၏ ထပ်တိုးအရေးယူပိတ်ဆို့သည့် စာရင်းတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ယင်းပိတ်ဆို့မှုတွင် ၎င်း၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ စီးပွားရေးအရင်းအမြစ်များအား ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဥရောပဒေသအတွင်း ခရီးသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-12 |title=EU Adds Myanmar Junta Chief’s Business Supremo to Sanctions List |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/eu-adds-myanmar-junta-chiefs-business-supremo-to-sanctions-list.html |access-date=2026-03-16 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၊ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၂၄/၂၀၁၆ အားဖြင့် စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ဖြစ်သော ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့ ကိုချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ [https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/3ca3a1e3-b448-4c9a-b428-cf32d455055e/resource/155c187b-6893-4037-bacb-a6ca8676deb2/download/69-18.pdf] ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် စစ်ထောက်ချုပ်ရုံး၊ အရန်အင်အား ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောကို နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]] ဖြစ်သော “စည်သူဘွဲ့” ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref name=":02">{{Cite journal|author=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ၊နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2021-02/Vol-74,No-5.pdf|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက် နေ့စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂/၂၀၂၁)|pages=၂၅၉|language=မြန်မာဘာသာ|accessdate=၂၀၂၁-၀၉-၂၉|publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်|date=၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်|format=PDF|journal=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြန်တမ်းစာစောင်|volume=အတွဲ(၇၄)|issue=အမှတ်(၅၁)}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၃ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ [[မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်|မာရဝိဇယဗုဒ္ဓ ရုပ်ပွားတော်]] တည်ထားကိုးကွယ်သည့်ကိစ္စတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့မှုနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က ၎င်းအားနိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ /၂၀၂၃ အားဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] ပေးအပ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/23011|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ / ၂၀၂၃|work=cincdsmyanmar|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် သုဓမ္မသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့ကိုလည်း ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81785|access-date=2026-04-17|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:၁၉၆၀ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] 843meut7zgsibikezy8asg18o34qhb5 1047820 1047654 2026-08-10T11:08:11Z CommonsDelinker 115 Removing [[:c:File:Vice_President_Nyo_Saw.jpg|Vice_President_Nyo_Saw.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Túrelio|Túrelio]] because: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: screen capture photo of [https://www.facebook.com/onenewsmyan/photos/964 1047820 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific_prefix = |image = NyoSaw.jpg |caption = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယ သမ္မတ (၁)]] |alongside1 = [[နန်းနီနီအေး]] နှင့်အတူ |president1 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |predecessor1 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] |successor1 = |office2= [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency2= [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] |termstart2= ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ |termend2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor2= သူရ သက်ဆွေ <small>(၂၀၁၅-၂၀၂၁)</small> |successor2 = ''လစ်လပ်'' |office3=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1blankname3 = ယာယီသမ္မတ | 1namedata3 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |termstart3= ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end3= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer3= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor3=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor3 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office4=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးနှင့် [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |termstart4=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end4=၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer4= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor4= ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်'' |successor4 = ''ဌာနဖျက်သိမ်း'' |office5 =[[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] အဖွဲ့ဝင် | 1blankname5 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata5 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | term_end5 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor5= ''ကော်မရှင်စတင်'' |office6 =[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အဖွဲ့ဝင် | 1blankname6 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start6 = ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ | term_end6 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |predecessor6= ''ကောင်စီစတင်'' |successor6 = ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' |office7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ <br> အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] |term_start7 = ၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |term_end7 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | 1blankname7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]] | 1namedata7= [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor7 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |predecessor7 = ''ရာထူးစတင်'' |office8 = [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] ဥက္ကဋ္ဌ |term_start8 = ၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၄ |term_end8 = ၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |office9 = [[စစ်ထောက်ချုပ်]] |term_start9 = ၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၄ |term_end9 = ၅ မေ ၂၀၂၀ |predessor9= [[ဝေလွင် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဝေလွင်]] |successor9= [[ကျော်စွာလင်း]] | birth_date = | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = [[ဗမာ]] | ethnicity = | known_for = | occupation = | spouse = စမ်းစမ်းအေး <ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=mizzima|access-date=၁၃ မေ ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> | children = | alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ်(၂၃) | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears = ၃၀ ဇွန် ၁၉၈၂ - ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | rank = {{flagicon image| 16. Myanmar Army GEN.svg}}ဗိုလ်ချုပ်ကြီး | unit = | commands = | battles = | awards = *[[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] *[[စည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၁) *[[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၃) * [[မဟာသရေစည်သူ]] (၂၀၂၆) |successor5=[[ကျော်စွာလင်း]]|military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၆၇၆၇|cabinet=[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁) |မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] (၂၀၂၃-၂၀၂၅) <br> [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] (၂၀၂၅-လက်ရှိ)|party=ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|honorific prefix=ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) <Br> မဟာသရေစည်သူ၊ ဦး}} '''ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော''' သည် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်မှ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ထိုရာထူးကို ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81294 |access-date=2026-05-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၎င်းသည် ၁၃ဦးမြောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] နှင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်]] အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ယင်းမတိုင်မီက ၎င်းသည် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] အဖွဲ့ဝင်နှင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-02 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> [[စစ်ထောက်ချုပ်]] ရာထူးအပြင် တပ်မတော်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် နိုင်ငံရေးရာထူးများတွင်ပါ တာဝန်ယူခဲ့ပြီး စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]၏ ယုံကြည်စိတ်ချရသူတစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/41024|title=အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|work=Ministry of Information(Myanmar)|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c6pnp719nx5o|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃}}</ref> == စစ်မှုထမ်းဘဝနှင့် အဓိကရာထူးများ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ် ၂၃ မှ ဆင်းသက်ခဲ့ပြီး နဝတအစိုးရလက်ထက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]]တို့၏ လုံခြုံရေးကို တာဝန်ယူရသည့် အမှတ် ၃၀၃ ခြေမြန်တပ်ရင်း၏ တပ်ရင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref name=":0" />ထိုတပ်ကို အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းရေးတပ်ဖွဲ့ ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူသည် အငြိမ်းစား ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[တင်အောင်စန်း]] နှင့် တစ်ပတ်စဉ်ထဲ ဖြစ်သည်။၁၉၈၂ ခုနှစ် မှစ၍ စစ်မှုထမ်းခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်ထိ [[တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] နှင့် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] တို့တွင် ကျောင်းအုပ်ကြီးများ အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်ထိ [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်ထိ [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလအထိ [[စစ်ထောက်ချုပ်]]အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ စစ်ထောက်ချုပ်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်အတွက် တိုက်လေယာဉ်နှင့် စစ်လက်နက်များ ဝယ်ယူရေးကအစ ကုန်ပစ္စည်းများ ဝယ်ယူရေးအထိ အဆုံးအဖြတ်ပေးရသည့် အဆင့်မြင့်ရာထူးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ === အခြားတာဝန်များ === ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် စစ်ထောက်ချုပ် ဖြစ်လာခဲ့ချိန်တွင် စစ်ထောက်ချုပ်လုပ်ငန်းများ၌ ပါဝင်သည့် စစ်တပ်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းစုကြီးများကို တာဝန်ယူကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ဤတွင် စစ်ခေါင်းဆောင်မိသားစု၏ အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်ပေးသူအဖြစ်လည်း စွပ်စွဲခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/39069/|title=ငွေရှာကောင်းသည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကို မင်းအောင်လှိုင် အကြံပေးခန့်|work=Myanmar Now|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> * [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] (MEC): သူသည် စစ်ထောက်ချုပ်အဖြစ်မှ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအခြားတာဝန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ ခဲ့ရချိန် စစ်ထောက်ချုပ်များသာ ဦးဆောင်ရသည့် မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း (MEC)ကို လက်မလွှတ်ခဲ့ရဘဲ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ယူခဲ့ရသည်။မြန်မာစီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ၆-၂-၂၀၁၄ ရက်နေ့မှ ၂၅-၁-၂၀၂၆ ရက်နေ့အထိ ၁၂ နှစ် နီးပါး တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/HRBodies/HRCouncil/FFM-Myanmar/EconomicInterestsMyanmarMilitary/Infographic1_Governance_Structure_of_MEHL_and_MEC.pdf|title=Governance Structure of MEHL and MEC|work=OHCHR|access-date=5 July 2023|date=August 2019}}</ref> * [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]]: ၂၇-၅-၂၀၂၄ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကို ပေးအပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။[https://www.sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-09/Order%2037-2024.pdf]{{Dead link|date=July 2026 }} * အရအသုံးခန့်မှန်းခြေငွေစာရင်းများ ကြိုတင်စိစစ်ရေးကော်မတီ: ၂၄-၁၀-၂၀၂၃ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုနှင့် တိုင်းဒေသကြီး(သို့)ပြည်နယ်များ၏ အရအသုံးခန့်မှန်းခြေငွေစာရင်းများ ကြိုတင်စိစစ်ရေးကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌတာဝန်ကို ပေးအပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ [https://www.npnewsmm.com/news/6566ee9ea11dfb3de92905c5] * ကန်သာယာဆေးရုံ: စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မိသားစု၏ အရင်းအနှီးများစွာ ပါဝင်ပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ကန်သာယာဆေးရုံကို တည်ဆောက်ပေးခဲ့သူမှာ ၎င်းဖြစ်ပြီး ယင်းဆေးရုံကို MEC က ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2022/08/16/253903.html|title=စစ်တပ်စီးပွားရေး ခေါင်းကိုင် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=ဧရာဝတီသတင်းဌာန|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂}}</ref> * [[အင်းဝဘဏ်လီမိတက်|အင်းဝဘဏ်]]: စစ်တပ်ပိုင် အင်းဝဘဏ်၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://myawady.net.mm/content/နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ-တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်-ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး-2|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မြန်မာနိုင်ငံဘဏ်များအသင်း နာယက၊ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် တာဝန်ရှိသူများ၊ ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များမှ ဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ တာဝန်ရှိသူများနှင့်တွေ့ဆုံ|work=MWD Webportal|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> * ရုရှားမှ ဆီဝယ်ယူရေး: ရုရှားနိုင်ငံမှ စက်သုံးဆီ ဝယ်ယူရေးကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.thechindwin.com/the-junta-chief-appoints-mehl-boss-lieutenant-general-nyo-saw-to-spearhead-organizing-committee-for-russian-oil-purchase-and-distribution/|title=The junta chief appoints MEHL boss Lieutenant General Nyo Saw to spearhead Organizing Committee for Russian Oil Purchase and Distribution|work=thechindwin|access-date=5 July 2023|date=16 August 2022|archive-date=26 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220926224331/https://www.thechindwin.com/the-junta-chief-appoints-mehl-boss-lieutenant-general-nyo-saw-to-spearhead-organizing-committee-for-russian-oil-purchase-and-distribution/}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/6918-2022-08-16-09-40-06|title=ရုရှားမှ စက်သုံးဆီဝယ်ယူရန် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော ဦးဆောင်သည့် ဆီဝယ်ယူရေး ဦးဆောင်ကော်မတီဖွဲ့စည်း|work=Yangon Media Group|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705092431/https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/6918-2022-08-16-09-40-06}}</ref> * ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေ ၂၇ ရက် တွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-09/Order%2037-2024.pdf|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၇ မေ ၂၀၂၄}}{{Dead link|date=July 2026 }}</ref> == နိုင်ငံရေးရာထူးများနှင့် တာဝန်များ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် အောက်ပါနိုင်ငံရေးရာထူးများဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်- ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဆင့် သတ်မှတ်ထားသည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] ရာထူးဖြင့် ခန့်အပ်ခံရသည်။<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cv2120gz0vvo|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော - စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးအသစ်|work=BBC Burmese|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ: စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ အယုံကြည်ရဆုံးသူဖြစ်လာပြီးနောက် နိုင်ငံတော်၏ ဘဏ္ဍာငွေခွဲဝေသုံးစွဲရေးတွင် အရေးပါသော ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကို တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ယင်းရာထူးသည် ယခင်အစိုးရများလက်ထက်တွင် ဒုတိယသမ္မတများကသာ လုပ်ဆောင်ရသည့် တာဝန်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|accessdate=1 August 2025|publisher=The Irrawaddy}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အောင်လင်းဒွေး]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]တို့နှင့်အတူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ တပ်လက်ကိုင်မရှိဘဲ တပ်မတော်အရန်အင်အားထဲမှနေ၍ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်တိုးခဲ့သူအဖြစ် စာရင်းဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvg5qnq7pq4t|title=စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ လူရင်း သုံးဦး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေ ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၄|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၄}}</ref> == နိုင်ငံရေးဘဝ == === နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် === ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပခဲ့ပြီး အမိန့်အမှတ် ၂/၂၀၂၅ အားဖြင့် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ဤအစိုးရအဖွဲ့သစ်တွင် ၎င်းအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ကြေညာချက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးအဆင့်အတန်းဖြင့် မဟုတ်ဘဲ "ဦးညိုစော" ဟူသော အမည်ဖြင့်သာ ဖော်ပြပါရှိသည်။ ဦးညိုစောသည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးအပြင် ဝန်ကြီးဌာနအသစ် ဖြစ်သော [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်ကိုလည်း ပူးတွဲတာဝန်ယူသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/717272|title=ကာလုံအစည်းအဝေးခေါ်ယူပြီး ကြားကာလပြည်ထောင်စုအစိုးရ ဖွဲ့စည်း|publisher=DVB Burmese|accessdate=2025-7-15}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73050|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|publisher=MOI|accessdate=2 August 2025}}</ref>ထို့အပြင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အစား အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်၏]] အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၆ ရက်တွင် ဆက်လက်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကိုပါ ရယူထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mtnewstoday.com/?p=109315|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်း|work=Myanmar Transparency News|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ }}</ref> === ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တရားဝင် နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ်များ === * စုစုပေါင်းခရီးစဉ် (၂) ကြိမ် - {{အလံ|China}} (၁) ကြိမ်၊ {{အလံ|Turkmenistan}} (၁) ကြိမ်။ {| class="wikitable" style="width:100%;" !စဉ် !ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံများ !မြို့များ !ရက်စွဲ !အကြောင်းအရာ !မှတ်ချက် |- | ၁။ | {{အလံ|China}} | [[နန်းနင်မြို့|နန်နင်းမြို့]] | ၁၄ - ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74916|title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော ဦးဆောင်သည့် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=17 Septemberf 2025}}</ref> | (၂၂) ကြိမ်မြောက် တရုတ်-အာဆီယံ ကုန်စည်ပြပွဲနှင့် တရုတ်-အာဆီယံ စီးပွားရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ထိပ်သီးဖိုရမ် တက်ရောက်ခြင်း။ |ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ်ဖြင့် ပထမဆုံးနိုင်ငံခြားခရီးစဉ် |- | ၂။ | {{အလံ|Turkmenistan}} | [[အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့]] | ၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ | အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ယုံကြည်မှုနှစ်အထိမ်းအမှတ် နိုင်ငံတကာဖိုရမ်<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့၌ ကျင်းပသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ယုံကြည်မှုနှစ် အထိမ်းအမှတ်နိုင်ငံတကာဖိုရမ်သို့ တက်ရောက်မိန့်ခွန်းပြောကြား {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/78001 |access-date=2026-05-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> | [[အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ|အီရန်သမ္မတ]] [[မာဆော့ ပါဇက်ရှ်ကီရမ်|မာဆော့ပါဇက်ရှ်ကီရမ်]] နှင့်ပါ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့သည်။ |} === ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ပြိုင်မှု === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ခိုင်လုံသောမဲ အရေအတွက် စုစုပေါင်း ၁,၄၈၇ မဲ (စုစုပေါင်းမဲ၏ ၉၇.၅၇ ရာခိုင်နှုန်း) ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ မဲဆန္ဒနယ်တွင် ပြိုင်ဘက်အဖြစ် ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီမှ ဦးဝင်းကျော်သူ တစ်ဦးတည်းသာ ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ |url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2585-%25E1%2580%2581%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25BA-%25E1%2580%2595%25E1%2580%25AB%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AF%25-48 |access-date=2026-03-16 |website=myanmar.gov.mm |language=en-US |archive-date=17 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517233126/https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2585-%25E1%2580%2581%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25BA-%25E1%2580%2595%25E1%2580%25AB%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AF%25-48 |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" |+ '''၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် မဲရလဒ်အခြေအနေ''' |- !rowspan="2" style="width:5%;" | အနိုင်ရသူ !rowspan="2" style="width:20%;" | ကိုယ်စားလှယ်လောင်း !rowspan="2" style="width:25%;" | ပါတီ !colspan="3" | ထောက်ခံမဲ !rowspan="2" style="width:10%;" | မဲရာခိုင်နှုန်း |- ! style="width:10%;" | ဆန္ဒမဲ !! style="width:10%;" | ကြိုတင်မဲ !! style="width:10%;" | စုစုပေါင်း |- | [[ဖိုင်:Check mark.svg|15px]] | ဦးညိုစော | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | ၈၇၂ | ၆၁၅ | '''၁,၄၈၇''' | ၉၇.၅၇% |- | | ဦးဝင်းကျော်သူ | [[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] | ၃၃ | ၄ | ၃၇ | ၂.၄၃% |- ! colspan="3" | စုစုပေါင်း ! ၉၀၅ ! ၆၁၉ ! ၁,၅၂၄ ! ၁၀၀% |} === ဒုတိယသမ္မတ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃၁) ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့က ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည့် ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> {{main|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ရွေးကောက်ခံအမျိုးသား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့မှ နိုင်ငံတော်သမ္မတလောင်း ဦးညိုစောက ထောက်ခံမဲ ၁၂၆ မဲ ရရှိခဲ့သဖြင့် ဒုတိယသမ္မတ-၁ အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81369|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81373|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးသည် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် [[မေသဉ္ဇာဦး]] ၏ အစ်မဖြစ်ပြီး ပြေးခုန်ပစ် အားကစားမယ်ဟောင်း တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462?fbclid=IwY2xjawMNKtpleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuMHQxdkJMRFNhQlE4U29MAR4wRr-V9nWkrDOQRUg4z7tp2s9ULgDG28UDYcP57h76IIWR9kVeCxpyds9snA_aem_z5aNnYtQ-g1xI4fK2zvYUg|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=Mizzima Burmese|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2025-05/59-2025.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၅၉/၂၀၂၅|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅|archive-date=30 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260430132701/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2025-05/59-2025.pdf|url-status=dead}}</ref>ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ ဖခင်မှာ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်]] အစိုးရလက်ထက် ကရင်ပြည်နယ်တွင် သစ်တောအရာရှိ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=The Irrawaddy|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံတကာပိတ်ဆို့မှုများ == ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ အမည်သည် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]] (EU) ၏ ထပ်တိုးအရေးယူပိတ်ဆို့သည့် စာရင်းတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ယင်းပိတ်ဆို့မှုတွင် ၎င်း၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ စီးပွားရေးအရင်းအမြစ်များအား ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဥရောပဒေသအတွင်း ခရီးသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-12 |title=EU Adds Myanmar Junta Chief’s Business Supremo to Sanctions List |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/eu-adds-myanmar-junta-chiefs-business-supremo-to-sanctions-list.html |access-date=2026-03-16 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၊ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၂၄/၂၀၁၆ အားဖြင့် စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ဖြစ်သော ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့ ကိုချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ [https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/3ca3a1e3-b448-4c9a-b428-cf32d455055e/resource/155c187b-6893-4037-bacb-a6ca8676deb2/download/69-18.pdf] ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် စစ်ထောက်ချုပ်ရုံး၊ အရန်အင်အား ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောကို နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]] ဖြစ်သော “စည်သူဘွဲ့” ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref name=":02">{{Cite journal|author=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ၊နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2021-02/Vol-74,No-5.pdf|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက် နေ့စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂/၂၀၂၁)|pages=၂၅၉|language=မြန်မာဘာသာ|accessdate=၂၀၂၁-၀၉-၂၉|publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်|date=၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်|format=PDF|journal=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြန်တမ်းစာစောင်|volume=အတွဲ(၇၄)|issue=အမှတ်(၅၁)}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၃ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ [[မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်|မာရဝိဇယဗုဒ္ဓ ရုပ်ပွားတော်]] တည်ထားကိုးကွယ်သည့်ကိစ္စတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့မှုနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က ၎င်းအားနိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ /၂၀၂၃ အားဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] ပေးအပ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/23011|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ / ၂၀၂၃|work=cincdsmyanmar|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် သုဓမ္မသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့ကိုလည်း ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81785|access-date=2026-04-17|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:၁၉၆၀ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] lb5c66od4ezd84wz6v4gyclnoyqtk3j 0 51663 1047759 756777 2026-08-09T21:05:54Z Mkant00 135890 category adjustment 1047759 wikitext text/x-wiki သင်္ချာ၏သမိုင်းကြောင်း (history of mathematics) ဆိုသည်မှာ သင်္ချာဆိုင်ရာ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုများ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာပုံ သမိုင်းကို လေ့လာသည့် ဘာသာခွဲတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ရှေးသမိုင်း အဆက်ဆက်က အသုံးပြုခဲ့သည့် သင်္ချာဆိုင်ရာ နည်းနာ (method) များနှင့် အသုံးအနှုန်း သင်္ကေတများကိုလည်း တစ်ခါတစ်ရံ လေ့လာလေ့ရှိသည်။ [[Category:သင်္ချာ၏ သမိုင်း]] {{သင်္ချာ-stub}} rdj9y3k56ddinuvxbvs7qo4ja9haz8s 0 52080 1047653 226745 2026-08-09T13:16:53Z Mkant00 135890 1047653 wikitext text/x-wiki သင်္ချာအခြေခံ (Foundations of mathematics) ဟူသည် သင်္ချာပညာရပ်၏ အထိုင်အုတ်မြစ်နှင့် သက်ဆိုင်သည့် ယုတ္တိဗေဒနှင့် ဒဿနိကဗေဒဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို လေ့လာသည့် ဘာသာရပ်ဖြစ်သည်။ သာဓကအားဖြင့် အက်ဆီယမ်စနစ်တစ်ခု (axiom system) အတွင်း သဟဇာတဖြစ်မှု (consistency) ရှိ/မရှိ နှင့် ပြီးပြည့်စုံမှု (completeness){{efn|''ပြီးပြည့်စုံမှု (completeness)'' ရှိသည့် အက်ဆီယမ်စနစ်ဆိုသည်မှာ ၎င်းစနစ်တွင်းရှိ [[:en:closed sentence|closed sentences]] ခေါ် ''ဝါကျအပိတ်'' များကို မှန်သည်၊ သို့မဟုတ် မှားသည်ဟု၊ တစ်မျိုးတိတိသာ သက်သေပြနိုင်သည့် စနစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။{{sfn|Encyclopædia Britannica|2015a}}}} ရှိ/မရှိ လေ့လာခြင်းမျိုးဖြစ်သည်။{{sfn|Encyclopædia Britannica|2015b}} သင်္ချာ၏ သဘောသဘာဝနှင့် ပတ်သက်သည့် အတွေးအခေါ်ဆိုင်ရာ သီအိုရီ သဘောတရားများ၊ ၎င်းတို့၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုများ စသည်တို့ကိုလည်း လေ့လာလေ့ရှိသည်။{{sfn|Stanford Encyclopedia of Philosophy}} ==မှတ်စု (Notes)== {{notelist}} ==အညွှန်း (Citations)== {{reflist}} ==ကျမ်းကိုး/အကိုးအကား (References)== {{refbegin}} * {{citation | url = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/129926/completeness | title = Completeness | work = Encyclopædia Britannica | publisher = Encyclopædia Britannica, Inc. | accessdate = January 22, 2015 | ref = CITEREFEncyclopædia Britannica2015a }} * {{citation | url = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/369221/foundations-of-mathematics | title = Foundations of mathematics | work = Encyclopædia Britannica | publisher = Encyclopædia Britannica, Inc. | accessdate = January 22, 2015 | ref = CITEREFEncyclopædia Britannica2015b }} * {{citation | url = http://plato.stanford.edu/entries/philosophy-mathematics/#MatLogFouMat | title = Philosophy of Mathematics | work = Stanford Encyclopedia of Philosophy | publisher = Center for the Study of Language and Information (CSLI), Stanford University | accessdate = January 22, 1015 | ref = CITEREFStanford Encyclopedia of Philosophy }} {{refend}} [[Category:သင်္ချာ၏ သမိုင်း]] [[Category:သင်္ချာယုတ္တိဗေဒ]] {{သင်္ချာ-stub}} 9thuigo2hciky7dhhm84bxunsa9pyr2 0 52944 1047729 227463 2026-08-09T16:13:21Z Xqbot 1972 [[ငွေထွန်း (ပန်းချီ)]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1047729 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ငွေထွန်း (ပန်းချီ)]] rtgcsd5fc5wd6w6yijd0hgch2zibabk 0 58193 1047793 1027380 2026-08-10T08:19:34Z နေနီဝန်း 89694 /* ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် (၁၉၇၄-၁၉၈၈) */ ၄မတ်မှတင်မြှောက်ခံရသည်။ ၂-၄အတွင်းရာထူးလစ်လပ်နေသည်။ 1047793 wikitext text/x-wiki {{မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းဆိုင်ရာ}} ဤစာမျက်နှာသည် လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီး ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတများ]] စာရင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၉၇၄-ခုမှစ၍ ဦးနေဝင်း(အငြိမ်းစားဗိုလ်ချုပ်ကြီး) ဦးဆောင်ကာ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ် ဖြင့် တစ်ပါတီ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ၁၉၈၈-ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ (၁၈)ရက်နေ့တွင် မြန်မာ့တပ်မတော်မှ အာဏာသိမ်းယူခဲ့ရာ "၁၉၇၄ မြန်မာနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ"ကို ရုပ်သိမ်းခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ (နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ)ကို ဖွဲ့စည်း၍ တိုင်းပြည်ကို ၂၀၁၁ခုနှစ် မတ်လအထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ လက်ရှိသမ္မတမှာ [[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-10 |title=သမ္မတသစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆို |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cx2e527e1kjo |access-date=2026-04-12 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ (၁၉၄၈-လက်ရှိ) == (Dates in italics indicate ''de facto'' continuation of office) {| class="toccolours" ! အရောင်သင်္ကေတ<br>{{nobold|(နိုင်ငံရေး ပါတီများအတွက်)}} |- |{{colbegin|2}} {{legend|{{ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}|[[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]]}} {{legend|{{မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ/meta/color}}|[[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]}} {{legend|{{ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ/meta/color}}|[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]}} {{legend|{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}|[[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]}} {{legend|#C3B091|[[တပ်မတော်]]}} {{colend}} |} အညွှန်း {{legend|#E6E6AA|ယာယီသမ္မတ သို့မဟုတ် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ}} === ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ (၁၉၄၈-၁၉၇၄)=== {|class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! width=35% colspan=3|သမ္မတ ! width=40% colspan=3|သက်တမ်း ! width=25% rowspan=2|နိုင်ငံရေးပါတီ |- ! width=3%|<small>№ ! <small>ပုံ ! width=30%|<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-သေဆုံး) ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် |- ! colspan=8|<small>ပြည်ထောင်စုသမ္မတများ |- ! style="background:{{ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white"|၁ | [[File:Sao Shwe Thaik.jpg|70px]] | '''[[စဝ်ရွှေသိုက်၊ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စဝ်ရွှေသိုက်]]'''<br><small>(၁၈၉၄-၁၉၆၂)</small> | ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | ၁၃ မတ် ၁၉၅၂ | {{age in years and days|1948|1|4|1952|3|13}} | [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]] |- ! style="background:{{ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white"|၂ | [[File:Ba U.JPG|70px]] | '''[[ဘဦး၊ ဦး (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဒေါက်တာဘဦး]]'''<br><small>(၁၈၈၇-၁၉၆၃)</small> | ၁၃ မတ် ၁၉၅၂ | ၁၃ မတ် ၁၉၅၇ | {{age in years and days|1952|3|13|1957|3|13}} | [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]] |- ! style="background:{{ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white"|၃ | [[File:Mahn Win Maung.jpg|70px]] | '''[[ဝင်းမောင်၊ မန်း (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|မန်းဝင်းမောင်]]'''<br><small>(၁၉၁၆-၁၉၈၉)</small> | ၁၃ မတ် ၁၉၅၇ | ၂ မတ် ၁၉၆၂<ref>၁၉၆၂ တွင် အာဏာသိမ်းခံရပြီး ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရ</ref> | {{age in years and days|1957|3|13|1962|3|2}} | [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]] |- ! colspan=8|<small>[[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌ |- style="background:#e6e6aa;" ! style="background:{{မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ/meta/color}}; color:white"| | [[File:General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|70px]] | '''[[နေဝင်း၊ ဦး|ဦးနေဝင်း]]'''<br><small>(၁၉၁၁-၂၀၀၂)</small> | ၂ မတ် ၁၉၆၂ | ''၂ မတ် ၁၉၇၄'' | {{age in years and days|1962|3|2|1974|3|2}} |[[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |- |} === ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် (၁၉၇၄-၁၉၈၈)=== {|class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! width=35% colspan=3|သမ္မတ ! width=40% colspan=3|သက်တမ်း ! width=25% rowspan=2|နိုင်ငံရေးပါတီ | |- ! width=3%|<small>№ ! <small>ပုံ ! width=30%|<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-သေဆုံး) ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် | |- ! colspan=8|<small>နိုင်ငံတော် သမ္မတများ |- ! style="background:{{မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ/meta/color}}; color:white"|၄ | [[File:General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|70px]] | '''[[နေဝင်း၊ ဦး|ဦးနေဝင်း]]'''<br><small>(၁၉၁၁-၂၀၀၂)</small> | ၄ မတ် ၁၉၇၄ | ၉ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၁<ref>နုတ်ထွက်</ref> | {{age in years and days|1974|3|2|1981|11|9}} | [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] | |- ! style="background:{{မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ/meta/color}}; color:white"|၅ | [[ဖိုင်:U san yu.JPG|70px]] | '''[[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးစန်းယု]]'''<br><small>(၁၉၁၈-၁၉၉၆)</small> | ၉ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၁ | ၂၇ ဇူလိုင် ၁၉၈၈<ref name="uprising">[[၈၈၈၈ အရေးအခင်း (ရှစ်လေးလုံး)|၈၈၈၈ အရေးအခင်း]]ကာလတွင် နုတ်ထွက်</ref> | {{age in years and days|1981|11|9|1988|7|27}} | [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] | |- ! style="background:{{မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ/meta/color}}; color:white"|၆ | [[File:President Sein Lwin.JPG|70px]] | '''[[စိန်လွင်၊ ဦး (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးစိန်လွင်]]'''<br><small>(၁၉၂၃-၂၀၀၄)</small> | ၂၇ ဇူလိုင် ၁၉၈၈ | ၁၂ ဩဂုတ် ၁၉၈၈<ref name="uprising" /> | {{age in years and days|1988|7|27|1988|8|12}} | [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] | |-style="background:#e6e6aa;" ! style="background:{{မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ/meta/color}}; color:white"|— | [[File:U Aye Ko.jpg|70px]] | '''[[အေးကို၊ ဦး (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးအေးကို]]''' <small>ယာယီသမ္မတ</small><br><small>(၁၉၂၁-၂၀၀၆)</small> | ၁၂ ဩဂုတ် ၁၉၈၈ | ၁၉ ဩဂုတ် ၁၉၈၈ | {{age in years and days|1988|8|12|1988|8|19}} | [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |- ! style="background:{{မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ/meta/color}}; color:white"|၇ | [[File:DrMgMg.jpg|70px]] | '''[[မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဒေါက်တာမောင်မောင်]]'''<br><small>(၁၉၂၅-၁၉၉၄)</small> | ၁၉ ဩဂုတ် ၁၉၈၈ | ၁၈ စက်တင်ဘာ ၁၉၈၈<ref name="1988 coup">[[၈၈၈၈ အရေးအခင်း (ရှစ်လေးလုံး)|၈၈၈၈ အရေးအခင်း]]ကာလတွင် အာဏာသိမ်းခံရပြီး ဖြုတ်ချခံရ</ref> | {{age in years and days|1988|8|19|1988|9|18}} | [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] | |} === ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် (၁၉၈၈-၂၀၁၁)=== {|class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! width=35% colspan=3|ဥက္ကဋ္ဌ ! width=40% colspan=3|သက်တမ်း ! width=25% rowspan=2|နိုင်ငံရေးပါတီ | |- ! width=3%|<small>№ ! <small>ပုံ ! width=30%|<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-သေဆုံး) ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် | |- ! colspan=8|<small>[[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့]] ဥက္ကဋ္ဌများ |- ! style="background:#C3B091; color:black"|- | <!--- do not place non-free image SawMaung2.jpg ---> | [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] '''[[စောမောင်၊ ဦး(ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စောမောင်]]'''<br><small>(၁၉၂၈-၁၉၉၇)</small> | ၁၈ စက်တင်ဘာ ၁၉၈၈ | ၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂<ref>ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရ</ref> | {{age in years and days|1988|9|18|1992|4|23}} | [[တပ်မတော်]] | |- ! style="background:#C3B091; color:black"|- | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|70px]] | [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]]'''[[သန်းရွှေ၊ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]]'''<br><small>(၁၉၃၃-)</small> | ၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ | ''၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇'' | {{age in years and days|1992|4|23|1997|11|15}} | [[တပ်မတော်]] | |- ! colspan=8|<small>[[နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး ကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌ |- ! style="background:#C3B091; color:black"|- | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|70px]] | [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]]'''[[သန်းရွှေ၊ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]]'''<br><small>(၁၉၃၃-)</small> | ''၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇'' | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁<ref>[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀|၂၀၁၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]အပြီး အရပ်သားအစိုးရကို အာဏာလွှဲပြောင်းပေးခဲ့</ref> | {{age in years and days|1997|11|15|2011|3|30}} | [[တပ်မတော်]] | |} === ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် (၂၀၁၁-လက်ရှိ) === {| class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! rowspan="2" width="3%" |<small>စဉ် ! rowspan="2" |<small>ပုံ ! rowspan="2" |<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-ကွယ်လွန်) ! colspan="3" width="40%" |သက်တမ်း ! width="25%" rowspan="2" |နိုင်ငံရေးပါတီ |- ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် |- ! colspan="7" |<small>နိုင်ငံတော်သမ္မတများ</small> |- ! style="background:{{ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ/meta/color}}; color:white"|၈ | [[File:TheinSeinASEAN.jpg|70px]] | '''[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]]'''<br><small>(၁၉၄၄ ဖွား)</small> | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- ! style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white"|၉ | [[File:President Htin Kyaw.jpg|70px]] | '''[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်ကျော်]]'''<br><small>(၁၉၄၆ ဖွား)</small> | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | ၂၁ မတ် ၂၀၁၈ | {{age in years and days|2016|3|30|2018|3|21}} | [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] |- style="background:#e6e6aa;" ! style="background:{{ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ/meta/color}}; color:white" | {{color|white|—}} | [[File:Myint Swe in 2020.jpg|70px]] | align=center | [[မြင့်ဆွေ၊ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး|'''ဦးမြင့်ဆွေ''']]<br>{{small|(၁၉၅၁-၂၀၂၅)}}<br />{{small|''ယာယီသမ္မတ''}} | align=center | ၂၁ မတ် ၂၀၁၈ | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၈ | align=center | {{age in years and days|2018|3|21|2018|3|30}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- ! style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white"|၁၀ | align=center | [[File:Win_Myint_2017 cropped.jpg|70px]] | align=center | '''[[ဝင်းမြင့်၊ ဦး (လွှတ်တော်အမတ်)|ဦးဝင်းမြင့်]]'''<br>{{small|(၁၉၅၁ ဖွား)}} | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၈ | ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align=center | {{age in years and days|2018|3|30|2021|2|1}} | align=center | [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] |- ! colspan="7" | <small>[[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းနောက်ပိုင်းကာလများ]] (၂၀၂၁–၂၀၂၆)</small> |- style="background:#e6e6aa;" ! style="background:{{ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ/meta/color}}; color:white" | {{color|white|—}} | [[File:Myint Swe in 2020.jpg|70px]] | [[မြင့်ဆွေ၊ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဦးမြင့်ဆွေ]]<br />{{small|(၁၉၅၁-၂၀၂၅)}}<br />{{small|''ယာယီသမ္မတ''}} | ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | ၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ | {{age in years and days|2021|2|1|2024|7|22}} | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- ! colspan="7" |<small>[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]] (၂၀၂၁-၂၀၂၅)</small> <small>[[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] ဥက္ကဋ္ဌ (၂၀၂၅-၂၀၂၆)</small> |- style="background:#e6e6aa;" ! style="background:{{တပ်မတော်/meta/color}}; color:white" | {{color|white|—}} | [[File:Myanmar Min Aung Hlaing on March 4, 2025 (cropped).jpg|70px]] | [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]]<br>'''[[မင်းအောင်လှိုင်]]''' <small>(၁၉၅၆ ဖွား)</small><br>{{small|''ယာယီသမ္မတ(တာဝန်)''}} | ၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | {{age in years and days|2024|7|22|2026|4|10}} | [[တပ်မတော်]] |- ! colspan="7" | <small>[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ရွေးကောက်ပွဲပြီး]]နောက် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] နောက်ပိုင်းကာလ (၂၀၂၆ - လက်ရှိ)</small> |- ! style="background:#006B31; color:white" | ၁၁ | [[File:Myanmar Min Aung Hlaing on March 4, 2025 (cropped).jpg|70px]] | <br>'''[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]]'''<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/announcements/81570 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm}}</ref> | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | | {{age in years and days|2026|4|10}} | [[တပ်မတော်]] |} == အခြားကြည့်ရန် == *[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] *[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] *[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ]] *[[မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] ==မှတ်ချက်များ== {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ== *[http://www.worldstatesmen.org/Myanmar.htm World Statesmen - Myanmar (Burma)] *[http://burmesebible.com/news/thanshwe.aug2011.pdf Myanmar (Burmese) New Government Cabinet] {{ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ သမ္မတများ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ| ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲများ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် သမ္မတများ၏ စာရင်းများ]] luhue4lnk87w3yhld4wj616jy1s0gga 1047794 1047793 2026-08-10T08:20:35Z နေနီဝန်း 89694 1047794 wikitext text/x-wiki {{မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းဆိုင်ရာ}} ဤစာမျက်နှာသည် လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီး ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတများ]] စာရင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၉၇၄-ခုမှစ၍ ဦးနေဝင်း(အငြိမ်းစားဗိုလ်ချုပ်ကြီး) ဦးဆောင်ကာ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ် ဖြင့် တစ်ပါတီ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ၁၉၈၈-ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ (၁၈)ရက်နေ့တွင် မြန်မာ့တပ်မတော်မှ အာဏာသိမ်းယူခဲ့ရာ "၁၉၇၄ မြန်မာနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ"ကို ရုပ်သိမ်းခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ (နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ)ကို ဖွဲ့စည်း၍ တိုင်းပြည်ကို ၂၀၁၁ခုနှစ် မတ်လအထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ လက်ရှိသမ္မတမှာ [[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-10 |title=သမ္မတသစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆို |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cx2e527e1kjo |access-date=2026-04-12 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ (၁၉၄၈-လက်ရှိ) == (Dates in italics indicate ''de facto'' continuation of office) {| class="toccolours" ! အရောင်သင်္ကေတ<br>{{nobold|(နိုင်ငံရေး ပါတီများအတွက်)}} |- |{{colbegin|2}} {{legend|{{ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}|[[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]]}} {{legend|{{မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ/meta/color}}|[[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]}} {{legend|{{ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ/meta/color}}|[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]}} {{legend|{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}|[[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]}} {{legend|#C3B091|[[တပ်မတော်]]}} {{colend}} |} အညွှန်း {{legend|#E6E6AA|ယာယီသမ္မတ သို့မဟုတ် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ}} === ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ (၁၉၄၈-၁၉၇၄)=== {|class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! width=35% colspan=3|သမ္မတ ! width=40% colspan=3|သက်တမ်း ! width=25% rowspan=2|နိုင်ငံရေးပါတီ |- ! width=3%|<small>№ ! <small>ပုံ ! width=30%|<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-သေဆုံး) ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် |- ! colspan=8|<small>ပြည်ထောင်စုသမ္မတများ |- ! style="background:{{ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white"|၁ | [[File:Sao Shwe Thaik.jpg|70px]] | '''[[စဝ်ရွှေသိုက်၊ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စဝ်ရွှေသိုက်]]'''<br><small>(၁၈၉၄-၁၉၆၂)</small> | ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | ၁၃ မတ် ၁၉၅၂ | {{age in years and days|1948|1|4|1952|3|13}} | [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]] |- ! style="background:{{ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white"|၂ | [[File:Ba U.JPG|70px]] | '''[[ဘဦး၊ ဦး (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဒေါက်တာဘဦး]]'''<br><small>(၁၈၈၇-၁၉၆၃)</small> | ၁၃ မတ် ၁၉၅၂ | ၁၃ မတ် ၁၉၅၇ | {{age in years and days|1952|3|13|1957|3|13}} | [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]] |- ! style="background:{{ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white"|၃ | [[File:Mahn Win Maung.jpg|70px]] | '''[[ဝင်းမောင်၊ မန်း (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|မန်းဝင်းမောင်]]'''<br><small>(၁၉၁၆-၁၉၈၉)</small> | ၁၃ မတ် ၁၉၅၇ | ၂ မတ် ၁၉၆၂<ref>၁၉၆၂ တွင် အာဏာသိမ်းခံရပြီး ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရ</ref> | {{age in years and days|1957|3|13|1962|3|2}} | [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]] |- ! colspan=8|<small>[[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌ |- style="background:#e6e6aa;" ! style="background:{{မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ/meta/color}}; color:white"| | [[File:General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|70px]] | '''[[နေဝင်း၊ ဦး|ဦးနေဝင်း]]'''<br><small>(၁၉၁၁-၂၀၀၂)</small> | ၂ မတ် ၁၉၆၂ | ''၂ မတ် ၁၉၇၄'' | {{age in years and days|1962|3|2|1974|3|2}} |[[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |- |} === ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် (၁၉၇၄-၁၉၈၈)=== {|class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! width=35% colspan=3|သမ္မတ ! width=40% colspan=3|သက်တမ်း ! width=25% rowspan=2|နိုင်ငံရေးပါတီ | |- ! width=3%|<small>№ ! <small>ပုံ ! width=30%|<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-သေဆုံး) ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် | |- ! colspan=8|<small>နိုင်ငံတော် သမ္မတများ |- ! style="background:{{မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ/meta/color}}; color:white"|၄ | [[File:General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|70px]] | '''[[နေဝင်း၊ ဦး|ဦးနေဝင်း]]'''<br><small>(၁၉၁၁-၂၀၀၂)</small> | ၄ မတ် ၁၉၇၄ | ၉ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၁<ref>နုတ်ထွက်</ref> | {{age in years and days|1974|3|4|1981|11|9}} | [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] | |- ! style="background:{{မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ/meta/color}}; color:white"|၅ | [[ဖိုင်:U san yu.JPG|70px]] | '''[[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးစန်းယု]]'''<br><small>(၁၉၁၈-၁၉၉၆)</small> | ၉ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၁ | ၂၇ ဇူလိုင် ၁၉၈၈<ref name="uprising">[[၈၈၈၈ အရေးအခင်း (ရှစ်လေးလုံး)|၈၈၈၈ အရေးအခင်း]]ကာလတွင် နုတ်ထွက်</ref> | {{age in years and days|1981|11|9|1988|7|27}} | [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] | |- ! style="background:{{မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ/meta/color}}; color:white"|၆ | [[File:President Sein Lwin.JPG|70px]] | '''[[စိန်လွင်၊ ဦး (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးစိန်လွင်]]'''<br><small>(၁၉၂၃-၂၀၀၄)</small> | ၂၇ ဇူလိုင် ၁၉၈၈ | ၁၂ ဩဂုတ် ၁၉၈၈<ref name="uprising" /> | {{age in years and days|1988|7|27|1988|8|12}} | [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] | |-style="background:#e6e6aa;" ! style="background:{{မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ/meta/color}}; color:white"|— | [[File:U Aye Ko.jpg|70px]] | '''[[အေးကို၊ ဦး (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးအေးကို]]''' <small>ယာယီသမ္မတ</small><br><small>(၁၉၂၁-၂၀၀၆)</small> | ၁၂ ဩဂုတ် ၁၉၈၈ | ၁၉ ဩဂုတ် ၁၉၈၈ | {{age in years and days|1988|8|12|1988|8|19}} | [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |- ! style="background:{{မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ/meta/color}}; color:white"|၇ | [[File:DrMgMg.jpg|70px]] | '''[[မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဒေါက်တာမောင်မောင်]]'''<br><small>(၁၉၂၅-၁၉၉၄)</small> | ၁၉ ဩဂုတ် ၁၉၈၈ | ၁၈ စက်တင်ဘာ ၁၉၈၈<ref name="1988 coup">[[၈၈၈၈ အရေးအခင်း (ရှစ်လေးလုံး)|၈၈၈၈ အရေးအခင်း]]ကာလတွင် အာဏာသိမ်းခံရပြီး ဖြုတ်ချခံရ</ref> | {{age in years and days|1988|8|19|1988|9|18}} | [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] | |} === ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် (၁၉၈၈-၂၀၁၁)=== {|class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! width=35% colspan=3|ဥက္ကဋ္ဌ ! width=40% colspan=3|သက်တမ်း ! width=25% rowspan=2|နိုင်ငံရေးပါတီ | |- ! width=3%|<small>№ ! <small>ပုံ ! width=30%|<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-သေဆုံး) ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် | |- ! colspan=8|<small>[[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့]] ဥက္ကဋ္ဌများ |- ! style="background:#C3B091; color:black"|- | <!--- do not place non-free image SawMaung2.jpg ---> | [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] '''[[စောမောင်၊ ဦး(ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စောမောင်]]'''<br><small>(၁၉၂၈-၁၉၉၇)</small> | ၁၈ စက်တင်ဘာ ၁၉၈၈ | ၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂<ref>ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရ</ref> | {{age in years and days|1988|9|18|1992|4|23}} | [[တပ်မတော်]] | |- ! style="background:#C3B091; color:black"|- | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|70px]] | [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]]'''[[သန်းရွှေ၊ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]]'''<br><small>(၁၉၃၃-)</small> | ၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ | ''၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇'' | {{age in years and days|1992|4|23|1997|11|15}} | [[တပ်မတော်]] | |- ! colspan=8|<small>[[နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး ကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌ |- ! style="background:#C3B091; color:black"|- | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|70px]] | [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]]'''[[သန်းရွှေ၊ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]]'''<br><small>(၁၉၃၃-)</small> | ''၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇'' | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁<ref>[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀|၂၀၁၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]အပြီး အရပ်သားအစိုးရကို အာဏာလွှဲပြောင်းပေးခဲ့</ref> | {{age in years and days|1997|11|15|2011|3|30}} | [[တပ်မတော်]] | |} === ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် (၂၀၁၁-လက်ရှိ) === {| class="wikitable" style="text-align:center; width:90%" |- ! rowspan="2" width="3%" |<small>စဉ် ! rowspan="2" |<small>ပုံ ! rowspan="2" |<small>အမည်<br />(မွေးဖွား-ကွယ်လွန်) ! colspan="3" width="40%" |သက်တမ်း ! width="25%" rowspan="2" |နိုင်ငံရေးပါတီ |- ! <small>စတင် ! <small>ပြီးဆုံး ! <small>ကြာမြင့်ချိန် |- ! colspan="7" |<small>နိုင်ငံတော်သမ္မတများ</small> |- ! style="background:{{ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ/meta/color}}; color:white"|၈ | [[File:TheinSeinASEAN.jpg|70px]] | '''[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]]'''<br><small>(၁၉၄၄ ဖွား)</small> | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- ! style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white"|၉ | [[File:President Htin Kyaw.jpg|70px]] | '''[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်ကျော်]]'''<br><small>(၁၉၄၆ ဖွား)</small> | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | ၂၁ မတ် ၂၀၁၈ | {{age in years and days|2016|3|30|2018|3|21}} | [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] |- style="background:#e6e6aa;" ! style="background:{{ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ/meta/color}}; color:white" | {{color|white|—}} | [[File:Myint Swe in 2020.jpg|70px]] | align=center | [[မြင့်ဆွေ၊ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး|'''ဦးမြင့်ဆွေ''']]<br>{{small|(၁၉၅၁-၂၀၂၅)}}<br />{{small|''ယာယီသမ္မတ''}} | align=center | ၂၁ မတ် ၂၀၁၈ | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၈ | align=center | {{age in years and days|2018|3|21|2018|3|30}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- ! style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white"|၁၀ | align=center | [[File:Win_Myint_2017 cropped.jpg|70px]] | align=center | '''[[ဝင်းမြင့်၊ ဦး (လွှတ်တော်အမတ်)|ဦးဝင်းမြင့်]]'''<br>{{small|(၁၉၅၁ ဖွား)}} | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၈ | ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align=center | {{age in years and days|2018|3|30|2021|2|1}} | align=center | [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] |- ! colspan="7" | <small>[[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းနောက်ပိုင်းကာလများ]] (၂၀၂၁–၂၀၂၆)</small> |- style="background:#e6e6aa;" ! style="background:{{ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ/meta/color}}; color:white" | {{color|white|—}} | [[File:Myint Swe in 2020.jpg|70px]] | [[မြင့်ဆွေ၊ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဦးမြင့်ဆွေ]]<br />{{small|(၁၉၅၁-၂၀၂၅)}}<br />{{small|''ယာယီသမ္မတ''}} | ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | ၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ | {{age in years and days|2021|2|1|2024|7|22}} | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- ! colspan="7" |<small>[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]] (၂၀၂၁-၂၀၂၅)</small> <small>[[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] ဥက္ကဋ္ဌ (၂၀၂၅-၂၀၂၆)</small> |- style="background:#e6e6aa;" ! style="background:{{တပ်မတော်/meta/color}}; color:white" | {{color|white|—}} | [[File:Myanmar Min Aung Hlaing on March 4, 2025 (cropped).jpg|70px]] | [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]]<br>'''[[မင်းအောင်လှိုင်]]''' <small>(၁၉၅၆ ဖွား)</small><br>{{small|''ယာယီသမ္မတ(တာဝန်)''}} | ၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | {{age in years and days|2024|7|22|2026|4|10}} | [[တပ်မတော်]] |- ! colspan="7" | <small>[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ရွေးကောက်ပွဲပြီး]]နောက် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] နောက်ပိုင်းကာလ (၂၀၂၆ - လက်ရှိ)</small> |- ! style="background:#006B31; color:white" | ၁၁ | [[File:Myanmar Min Aung Hlaing on March 4, 2025 (cropped).jpg|70px]] | <br>'''[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]]'''<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/announcements/81570 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm}}</ref> | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | | {{age in years and days|2026|4|10}} | [[တပ်မတော်]] |} == အခြားကြည့်ရန် == *[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] *[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] *[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ]] *[[မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] ==မှတ်ချက်များ== {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ== *[http://www.worldstatesmen.org/Myanmar.htm World Statesmen - Myanmar (Burma)] *[http://burmesebible.com/news/thanshwe.aug2011.pdf Myanmar (Burmese) New Government Cabinet] {{ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ သမ္မတများ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ| ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲများ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် သမ္မတများ၏ စာရင်းများ]] d93feoz449l708qh68d03yqbt1xhskm 0 59062 1047731 280865 2026-08-09T16:13:31Z Xqbot 1972 [[အေးတင် (ပန်းချီ)]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1047731 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အေးတင် (ပန်းချီ)]] 0en86wpg4wxkc9bl5h51yfoyubq4r9s 0 63943 1047681 1037942 2026-08-09T13:44:48Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047681 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family |name=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု |altname=ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း (Trans-Himalayan) |region=[[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[တောင်အာရှ]] |familycolor=Sino-Tibetan |family = ကမ္ဘာ့အဓိကဘာသာစကားမိသားစုကြီးများထဲမှ တစ်ခု |child1=ခိုင်မာစွာ သတ်မှတ်ထားသော အနိမ့်ပိုင်းအုပ်စုပေါင်း ၄၀ ကျော် |child2=အငြင်းပွားဖွယ်ရှိသော အဆင့်မြင့်အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံများ |child3='''အစဉ်အလာအရ ခွဲခြားမှု:''' |child4=[[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic)]] နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]] |iso2=sit |iso5=sit |glotto=sino1245 |glottofoot=no |glottorefname=Sino-Tibetan |map=Sino-Tibetan Languages Map.png |mapcaption=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ မြေပုံ }} '''တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Sino-Tibetan languages}}) သို့မဟုတ် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' (Trans-Himalayan) ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးသော [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကားမိသားစု]]များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုကို [[တရုတ်ပြည်]]၊ [[တိဗက်]]ဒေသနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တစ်လွှားတွင် လူဦးရေအမြောက်အမြား ပြောဆိုအသုံးပြုကြပြီး ခေတ်သစ် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[တိဗက်ဘာသာစကားများ]] နှင့် [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]]တို့၏ အရင်းခံမြစ်ဖျားလည်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ဤဘာသာစကားအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် '''ရှေ့ပြေး တရုတ်-တိဗက်ဘာသာ''' (Proto-Sino-Tibetan) ဟုခေါ်သော ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Handel2008">Handel, Z. (2008). "What is Sino-Tibetan?". Language and Linguistics Compass. 2 (3): 422–441.</ref> <ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. University of California Press.</ref> သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု ဖြစ်စဉ်များကြောင့် အဆိုပါ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ အုပ်စုကြီးသည် အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ ဒေသအလိုက် ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာကွဲထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကွဲပြားသွားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားတွင် ဝေါဟာရရင်းမြစ် တူညီမှုများ၊ စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားသော အသံရင်းမြစ်များနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ နီးစပ်မှုများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အခြေခံကိန်းဂဏန်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စကားလုံးများတွင် တူညီသော အသံထွက်ပုံစံများကို နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒနည်းအရ ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းသည် ဤဘာသာစကားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေထူနေသည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> ==ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲခြားခြင်း== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan Family) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံးဖြစ်ပြီး ၂၀၂၀-၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း ထွက်ရှိခဲ့သော ဘာသာဗေဒ သုတေသနအသစ်များအရ ၎င်းကို အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကဏ္ဍကြီးနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြား ရှုမြင်နိုင်သည်။ ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကားများသည် မူလရင်းမြစ် တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြသော်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း ဒေသအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ မတူကွဲပြားသော ဝိသေသများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ <ref name="Zhang2020">Zhang, H., et al. (2020). "Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages". Nature.</ref> <ref name="Post2021">Post, M. W. (2021). "The Trans-Himalayan languages of Northeast India". Journal of South Asian Languages and Linguistics.</ref> တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic Branch) တွင် ကမ္ဘာ့အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် မန်ဒရင် (စံတရုတ်ဘာသာ) အပါအဝင် ဝူ၊ မင်၊ ကွမ်တုံ (Yue) နှင့် ဟက်ကာ စသည့် ဘာသာစကားကြီးများ ပါဝင်သည်။ ဤအုပ်စုသည် တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများအကြားတွင် အဓိက အခြေတည်သည်။ ရှေးဦးကာလ တရုတ်ဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရများ ကွဲပြားသွားခဲ့သော်လည်း ရေးထုံးနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ခိုင်မာသော အချိတ်အဆက်များ ရှိကြသည်။ အခြားအုပ်စုကြီးဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု (Tibeto-Burman Branch) သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး လူမျိုးစုပေါင်းစုံ စုစည်းနေသည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော ဗမာဘာသာစကားနှင့်အတူ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင်များ (လီဆူ၊ အာခါ၊ လားဟူ)၊ ကရင်နွယ်ဝင်များ (စကော၊ ပိုး၊ ကယား၊ ပအိုဝ်း) နှင့် နာဂ-ကူကီး-ချင်း နွယ်ဝင်များ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် ဂျိန်းဖော (ကချင်) နှင့် သက်၊ ကတူး တို့ပါဝင်သော ဆဲလ် အုပ်စု၊ တိဗက်နှင့် ဘူတန် (Dzongkha) တို့ပါဝင်သော တိဗက်နွယ်အုပ်စု တို့သည်လည်း ဤမိသားစု၏ အဓိက အကိုင်းအခက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း (Arunachal Pradesh) ဒေသသုံး Tani၊ Kiranti နှင့် Newaric ဘာသာစကားများသည်လည်း တရုတ်-တိဗက်မိသားစု၏ ကြွယ်ဝလှသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို ဖော်ပြနေသည်။ <ref name="Sagart2019">Sagart, L., et al. (2019). "Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages". PNAS.</ref>ဤကဲ့သို့ များပြားလှစွာသော ဘာသာစကားများသည် မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် တည်ရှိနေကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများ၊ အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများက တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီးသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။ တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ဘာသာစကား ၄၀၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]]နှင့် [[တောင်အာရှ]]ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ]] ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသုံးပြုသူ ဒုတိယအများဆုံးရှိသည့် ဘာသာစကား အုပ်စုကြီးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် ဘာသာစကားများမှာ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] အမျိုးမျိုး (သုံးစွဲသူ ၁.၂ ဘီလီယံ)၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၃၅ သန်းကျော်) နှင့် [[တိဗက်|တိဗက်ဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၈ သန်း) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကား အတော်များများကို ဝေးလံသော တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများကသာ ပြောဆိုလျက်ရှိပြီး ယင်းတို့နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများမှာ ယနေ့တိုင် နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Zhang2020" /> ဘာသာစကားများကို အုပ်စုခွဲရာတွင် အနိမ့်ပိုင်းအဆင့် အုပ်စုများကို ကောင်းစွာ သတ်မှတ်နိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း အမြင့်ပိုင်း အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံမှာမူ ရှင်းလင်းမှု မရှိသေးဘဲ ပညာရှင်များအကြား ငြင်းခုံဆဲဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က ဤမိသားစုကြီးကို တရုတ်နွယ် (Sinitic) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကိုင်းခွဲနှစ်မျိုးဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ မကြာသေးမီက ထွက်ရှိလာသော ၂၀၂၀-၂၀၂၄ သုတေသနများအရ ဤသို့ ခွဲခြားခြင်းအပေါ် လက်မခံသော ပညာရှင်ဦးရေမှာ ပိုမိုများပြားလာသည်။<ref name="Post2021" /> ==သမိုင်းကြောင်း== တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် အခြား ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှုကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်၍ အဆိုပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံထားပြီး ဖြစ်သည်။ ကနဦးတွင် စာပေယဉ်ကျေးမှု ရှည်ကြာခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဘာသာစကားများကိုသာ ဦးတည်ခဲ့ရာ နောက်တွင် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသော၊ အချို့ဆိုလျှင် စာပေအရေးအသား မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော၊ စာပေအရေးအသား မရှိသော ဘာသာစကားများကိုပါ ထည့်သွင်းလာခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ယူရိုပီယန်]](အိန္ဒိယ-ဥရောပနွယ်) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] လေ့လာမှုများနှင့် ယှဉ်လျှင် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား မိသားစုသည် အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံ တည်ဆောက်မှုပိုင်းတွင် များစွာအားနည်းသည်။ အခက်ခဲများမှာ ဘာသာစကား အမျိုးအစား လွန်စွာများပြားစုံလင်မှု၊ အများစုတွင် စကားလုံးပုံပြောင်းမှု မရှိခြင်းနှင့် ဘာသာစကားခြင်း ထိတွေ့ရောယှက်မှု များပြားခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လူပြောနည်းသော ဘာသာစကား အများအပြားမှာ သွားရောက်ရန် ခက်ခဲသော တောင်ထူထပ်သည့် ဒေသများတွင် ရှိကြသည့်အပြင် ၎င်းဒေသများသည် ပြဿနာရှိသော နယ်ခြားဒေသများလည်း ဖြစ်နေတတ်သည်။ ===ကနဦးလေ့လာမှု=== ၁၈ ရာစုအတွင်း ပညာရှင်အတော်များများသည် ရှည်လျားသည့် စာပေရေးသားမှု သမိုင်းကြောင်းများ ရှိကြသည့် တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများကြား ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ အခြားသော စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကား အတော်များများသည် အဆိုပါ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း သိရှိလာသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ''ဂျိမ်းစ် ရစ်ချက်ဆန် လိုဂန်'' က အဆိုပါ ဘာသာစကားများကို [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]အုပ်စု (Tibeto-Burman)ဟု စတင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းကပင် [[ကရင်ဘာသာစကား]]ကို ဤအုပ်စုအတွင်းသို့ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းတွင် လိုဂန်နှင့် အခြားပညာရှင်များက အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒို-ချိုင်းနိစ် ဘာသာစကားများကို လေ့လာမှုပြုလုပ်ခဲ့ပြီး [[ဘာသာစကား မိသားစု]] လေးစုကိုဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ တိဗက်တို-ဘားမန်း၊ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]၊ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် မလေးယို-ပိုလီနီးရှန်း ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျူးလိယက် ကလာပရိုသ် က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ် ဘာသာစကားများ အားလုံးသည် အခြေခံ အသုံးအနှုန်းစကားလုံးများတွင် တူညီမှုများ ရှိသော်လည်း [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]] ဘာသာစကားများမှာ လုံးဝကွဲပြားခြားနားမှုရှိကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ ===ရှာဖာနှင့် ဘန်နီဒစ်=== ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မနုဿဗေဒပညာရှင် ''အဲလ်ဖရက် ကရိုးဘာ''က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဝေါဟာရဗေဒ ပရောဂျက်တစ်ခုကိုစတင်ခဲ့ပြီး ''ဘာကလေ''ရှိ ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ်တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ နှောင်းပိုင်းအထိ ပရောဂျက်ကို ''ရောဘတ် ရှာဖာ''က ဦးစီးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ''ပေါလ် ကေ ဘန်နီဒစ်'' က ဆက်လက်ဦးစီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်မဟုတ်သော ဝန်ထမ်း ၃၀ က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ ရနိုင်သမျှအားလုံးကို စုဆောင်းခဲ့သည်။ ပရောဂျက်၏ ရလဒ်မှာ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာဗေဒ ဟု အမည်ပေးထားသည့် အတွဲ ၁၅ တွဲပါဝင်သည့် မှတ်တမ်းကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတ်တမ်းကြီးကို မည်သည့်အခါမှ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းစာတမ်းမှ အချက်အလက်များကို ''ရှာဖာ''နှင့် ''ဘန်နီဒစ်တို့'' ရေးသားသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ''ဘန်နီဒစ်သ''ည် သူ၏ သုတေသနလုပ်ငန်း၏ လက်ရေးစာမူများကို ၁၉၄၁ တွင် အပြီးသတ်ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ သူသည် [[ဘာသာစကား မိသားစု]] ဖြန့်ဝေပုံဇယားကြီး တစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်မည့်အစား အဓိက ဘာသာစကားကြီး ငါးခုကိုနှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်း၊ တခါတရံ အခြား ဘာသာစကားများဖြင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခြင်းများ ဆောင်ရွက်ပြီး ရှေးဦး-တိဗက်တို-ဘားမန်း ဘာသာစကား လေ့လာချက်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ===အရေးစနစ်ရှိသော ဘာသာစကားများကို လေ့လာခြင်း=== ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား သည် ရှေးအကျဆုံး မှတ်တမ်းရှိသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်မှ စတင်တည်ရှိခဲ့ပြီး ဘီစီ ပထမရာစုနှစ်မစတင်ကာ အရေးမှတ်တမ်းများ များပြားစွာ ရှိသည်။ သို့သော် တရုတ်စာသည် အက္ခရာစနစ် မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ပညာရှင်များသည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား အသံထွက်စနစ်ကို သိရှိနိုင်ရန်အတွက် အလယ်ခေတ် တရုတ်အဘိဓာန်များမှ တရုတ်စာအတွက် ဖိုနက်တစ် ဖော်ပြချက်များနှင့် ရှေးခေတ် ကဗျာများမှ ကာရံစနစ်များကို လေ့လာပြီး ပြန်လည် တည်ဆောက်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရသည်။ ပထမဆုံး ပြီးပြည့်စုံသည့် ပြန်လည်ဆောက်မှုမှာ ဘားနက် ကားဂရန်၏ Grammata Serica Recensa အမည်ရသည့် စာအုပ်ဖြစ်ပြီး ဘန်နီဒစ်နှင့် ရှာဖာတို့က အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတွင် အသံများစွာသည် အစီအစဉ်မကျသည့်အတွက် အသုံးပြုရန် ခက်ခဲသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များသည် ကားဂရန်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို အခြားအရင်းအမြစ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။ အချို့ အဆိုပြုချက်တွေဟာ အရင်းအမြစ်တူတဲ့ အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတွေကနေ ရယူခဲ့တာ ဖြစ်ပေမယ့် တရုတ်ဘာသာစကား စစ်စစ်ဖြစ်တဲ့ အထောက်အထားတွေကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဥပမာ အားဖြင့်ဆိုလျှင် ကားဂရန်က သရသံ ၁၅ ခု သတ်မှတ်ခဲ့ရာမှာ နီကိုလတ် ဘော့မန်က တိဗက်ဘာသာစကားနဲ့ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး သရသံ ၆ ခုထိ လျှော့ချခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံခြားအမည်တွေကို တရုတ်ဘာသာနဲ့ ရေးသားခဲ့တဲ့ မှတ်တမ်းတွေကို လေ့လာခြင်းဖြင့်လည်း ရှေးခေတ် အသံတွေကို မှန်းဆဖို့ အထောက်အကူ ပြုသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံမခွဲခြားသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကားမှ နိမ့်မြင့်သံများသည် နောက်ဆုံးရှိ ဗျည်းသံများမှ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်ဟု ပညာရှင် အတော်များများက ယုံကြည်လာကြသည်။ တိဗက်ဘာသာစကားမှာတော့ ၇ ရာစုနှစ်အလယ်ပိုင်း တိဗက်အင်ပါယာ ခေတ်ကနေစပြီး များပြားတဲ့ အရေးအသား မှတ်တမ်းတွေ ရှိသည်။ အစောဆုံး မြန်မာစာ အရေးအသားမှာ ၁၂ ရာစုနှစ် [[မြစေတီကျောက်စာ]]တစ်ခုသာဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ်ရှိနေသည်။ သို့သော် ၎င်းနောက်တွင် စာပေအရေးအသား အထောက်အထားများ များစွာတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းဘာသာစကား နှစ်ခုလုံးသည် [[အိန္ဒိယ]] ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား]]ကို အခြေခံသည့် အက္ခရာစနစ်ဖြင့် ရေးသားသည်။ ၁၁ ရာစုနှစ်မှ ၁၃ ရာစုနှစ် အထိ ထွန်းကားခဲ့သော [[တောင်ဂွတ်အင်ပါယာ]]မှ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း များပြားသော မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားကို တရုတ်စာ အရေးအသားမှ ဖန်တီးယူထားသော ပုံစာအရေးစနစ်ဖြင့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သို့သော် ယခုအခါတွင် ဘာသာပြန်ခြင်းအတွက် အခက်အခဲများစွာ ရှိနေသည်။ Gong Hwang Cherng သည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား၊ တိဗက်ဘာသာစကား၊ ဗမာဘာသာစကားနဲ့ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး ၎င်းဘာသာစကားများကြား အသံ ဆက်စပ်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ==ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု== === ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း အခြေချမှု === တရုတ်-တိဗက်နွယ် တို့၏ မူလဇာစ်မြစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၉၀၀ ခန့်က [[မြစ်ဝါမြစ်]] ဝှမ်းဒေသတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ခေတ်သစ် သုတေသနများက ဆိုသည်။<ref name="Zhang2020" /> ဤရှေးဦးလူမျိုးစုများသည် မြစ်ဝါမြစ် အလယ်ပိုင်းနှင့် အထက်ပိုင်းရှိ သဲဆန်သော မြေဆီလွှာများတွင် အခြေချလျက် [[နှံစားပင်|နှံစားပြောင်း]](Millet) ကို အဓိက စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ နေထိုင်မှုပုံစံသည် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာအရ [[:en:Yangshao_culture|ယန်ရှောင်ယဉ်ကျေးမှု]] (Yangshao Culture) နှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ၎င်းတို့သည် စိုက်ပျိုးရေးအပြင် တိရစ္ဆာန်မွေးမြူခြင်းနှင့် အိုးလုပ်ငန်းများကိုလည်း တတ်မြောက်ခဲ့ကြသည်။ စိုက်ပျိုးရေးမှ ရရှိသော ပိုလျှံသော အစာအာဟာရကြောင့် လူဦးရေ တိုးပွားလာခဲ့ပြီး၊ ဘာသာစကားနှင့် လူမျိုးစုများ အရပ်မျက်နှာ အသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားရန် အစပျိုးပေးခဲ့သည်။ [[File:Yangshao Painted Pottery.jpg|thumb|ယန်ရှောင် ဆေးခြယ်အိုးများ]] မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ဤလူမျိုးစုများသည် အဖမျိုးရိုးဗီဇအရ Haplogroup O-M122 ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ဤမျိုးရိုးဗီဇ အထောက်အထားသည် ယနေ့ခေတ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာနွယ်ဖွားများအကြား နီးကပ်သော ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်းကို ပြသနေသည့်အပြင်၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှပင် အတူတကွ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြကြောင်း သက်သေထူလျက်ရှိသည်။ <ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "Genomic insights into the formation of human populations in East Asia". ''Nature'', 591(7849), 413-419. (အရှေ့အာရှ လူမျိုးစုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ (DNA) နှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု လမ်းကြောင်းများကို ဖော်ပြထားသော အဓိကစာတမ်း ဖြစ်သည်။)</ref> === မျိုးနွယ်စုများ ခွဲဖြာထွက်ခြင်းနှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု === [[မြစ်ဝါမြစ်]]ဝှမ်းတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သော ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ခန့်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ စတင်ပျံ့နှံ့ခဲ့ကြသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကို ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက လမ်းကြောင်းကြီး (၂) ခုဖြင့် ရှင်းလင်းလေ့ရှိသည်။<ref name="Sagart2019" /> အရှေ့ဘက်လမ်းကြောင်း(တရုတ်နွယ်လမ်းကြောင်း) မှ မြစ်ဝါမြစ် အောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်း မြေပြန့်ဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့သွားကြပြီး နောင်တွင် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်]] လူမျိုးများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာမည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။အနောက်တောင်ဘက်လမ်းကြောင်း (တိဗက်-ဗမာ လမ်းကြောင်း)မှလည်း မြစ်ဝါမြစ် အထက်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် [[တိဗက်|တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]နှင့် [[စီချွမ်]]တောင်ကြားများသို့ ဦးတည်သွားသော အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုသည် နောင်တွင် [[ဟိမဝန္တာ]]တောင်တန်းတစ်လျှောက်နှင့် [[မြန်မာ]] ဒေသများသို့ ဆက်လက်ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။<ref name="Zhang2020" />ဤသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုကြောင့် မူလဘုံဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် ဝိသေသများကွဲပြားသည့် ဘာသာစကားမျိုးကွဲပေါင်းများစွာ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ === တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းခြင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှအတွင်း အခြေချမှု === လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်စု]] များသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် [[ဧရာဝတီမြစ်]]၊ [[သံလွင်မြစ်]] နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာခဲ့ကြပြီး ယနေ့ခေတ် မြန်မာ၊ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယ အရှေ့မြောက် မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Zhang2020" /> === မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပုံ === မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်မှုကို အဆင့်ဆင့်သော လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှု လှိုင်းလုံးများအဖြစ် တွေ့ရှိရသည်။ အစောပိုင်းတွင် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[သက်လူမျိုး|သက်]] နှင့် [[ကတူးလူမျိုး|ကတူး]] နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] နွယ်ဖွားများ အလယ်ပိုင်းမြေပြန့်ဒေသများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="Thurgood2003" /> ဤရွှေ့ပြောင်းမှု ဖြစ်စဉ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုပျံ့နှံ့မှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်မှုတို့အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားဒေသသို့ နောက်ဆုံးမှ ရောက်ရှိလာသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် အုပ်စုများတွင် [[ဂျိန်ဖော့လူမျိုး|ဂျိန်းဖော]]၊ [[ရဝမ်လူမျိုး|ရဝမ်]] နှင့် [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] တို့ ပါဝင်သည်။ ဤလူမျိုးစုများသည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်း၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်းနှင့် ယူနန်ကုန်းပြင်မြင့်တို့မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ရဝမ်တို့သည် ဟိမဝန္တာတောင်ခြေတွင် အခြေပြုကာ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြပြီး ရှေးဟောင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား ဝိသေသများကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။<ref name="Post2021" /> === တရုတ်နွယ်ဖွားလမ်းကြောင်း တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု၏ အစပျိုးခြင်း === မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်မြေပြန့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော အုပ်စုကို တရုတ်နွယ်ဖွားအုပ်စု ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဤလမ်းကြောင်းသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ သမိုင်းဦးကာလ ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်ခြင်းနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။<ref name="Zhang2020" /> တရုတ်နွယ်လူမျိုး များသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်းစနစ်ကို အဆင့်မြှင့်တင်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် ကြီးမားသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ [[ရှံမင်းဆက်|ရှန်းမင်းဆက်]] ကာလတွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တရုတ်စာရေးထုံးစနစ်သည် ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို တစုတစည်းတည်းဖြစ်စေသည့် အဓိကအချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ယန်ဇီမြစ်ဝှမ်းဒေသများသို့ ဆက်လက်နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်းဖြင့် ယနေ့ခေတ် ဟန်တရုတ်လူမျိုးစုနှင့် တရုတ်ဘာသာစကားမျိုးကွဲများ (မန်ဒရင်၊ ကွမ်တုံ၊ မင်) ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် လမ်းစဖွင့်ပေးခဲ့သည်။<ref name="Thurgood2003" /> === ယနေ့ခေတ် === ယနေ့ခေတ်တွင် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ သည် ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ စက်မှုတော်လှန်ရေးနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ခေတ်သို့ ကူးပြောင်းလာသည့်တိုင် ဤဘာသာစကားများသည် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်များကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။ [[မန်ဒရင်း(ဘာသာစကား)|မန်ဒရင်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] နှင့် [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်]] တို့သည် နိုင်ငံတော်အဆင့် ရုံးသုံးဘာသာစကားများအဖြစ် အဆင့်အတန်း မြင့်မားလျက်ရှိသော်လည်း၊ ဝေးလံသောဒေသရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများ၏ ဘာသာစကားများမှာမူ ခေတ်သစ်လူမှုဘဝ၏ ဖိအားများကြောင့် မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်မည့် အန္တရာယ်ရှိနေသည်။<ref name="Post2021" /> သို့ဖြစ်ရာ ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် ၎င်းဘာသာစကားများကို မှတ်တမ်းတင်ထိန်းသိမ်းရန် ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းပညာများကို အသုံးပြု၍ ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ ==အတန်းအစားခွဲခြားခြင်း== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#f2f2f2;" ! ခုနှစ် !! ပညာရှင် !! အဓိက ကိုင်းခွဲများနှင့် အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံ |- | ၁၉၃၇ || '''လီ (Li Fang-Kuei)''' || တရုတ်-တိဗက်အောက်တွင် တရုတ်၊ တိုင်း၊ မြောင်-ယောင် နှင့် တိဗက်-ဗမာ ဟူ၍ (၄) စု ခွဲခြားခဲ့သည်။ (ယခုအခါ တိုင်းနှင့် မြောင်-ယောင်ကို သီးခြားမိသားစုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်) |- | ၁၉၄၂ || '''ဘန်နီဒစ် (Benedict)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် └ တရုတ် └ တိဗက်-ကရင် (တိဗက်-ဗမာ နှင့် ကရင်) |- | ၁၉၅၅ || '''ရှာဖာ (Shafer)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ်ကို အဓိက (၆) စု ခွဲခြားသည် - စီနီတစ်၊ ဒိုင်ရစ်၊ ဘိုဒစ်၊ ဘားမစ်၊ ဘာရစ်၊ ကရန်နစ်။ |- | ၁၉၇၈ || '''မာတီဆော့ဖ် (Matisoff)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် ├ တရုတ် (Sinitic) └ တိဗက်တို-ဘားမန်း (Tibeto-Burman) |- | ၁၉၉၆ || '''စတာရိုစတင်း (Starostin)''' || '''အဆို (၁):''' စီနို-ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း '''အဆို (၂):''' တရုတ်၊ ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း ဟူ၍ (၃) စု ခွဲခြားသည်။ |- | ၂၀၁၅ - လက်ရှိ || '''ဘလန့်ချ် နှင့် ပို့စ် (Blench & Post)''' || "တိဗက်-ဗမာ" ဟူသော ဝေါဟာရထက် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' ကို သုံးနှုန်းပြီး မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုအသစ်များကို အဆိုပြုသည်။ |} ==အမျိုးအစားဗေဒ== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် အမျိုးအစားဗေဒအရ ကွဲပြားမှုများ ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့အကြား တူညီသော အခြေခံ တည်ဆောက်ပုံ အချို့ကို တွေ့ရှိရသည်။ ===စကားလုံးအစီအစဉ်=== တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား အတော်များများတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသည် ပုံမှန်အားဖြင့် "ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ" (Subject-Object-Verb - SOV) အစီအစဉ် ဖြစ်သည်။ သို့သော် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား]] နှင့် [[ပိုင်ဘာသာစကား]] တို့တွင်မူ "ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ" (Subject-Verb-Object - SVO) အစီအစဉ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ပညာရှင်အများစုက မူလအစ၌ SOV ပုံစံဖြစ်သော်လည်း တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများသည် အိမ်နီးချင်း အခြားဘာသာစကားမိသားစုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် SVO ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Thurgood2003" /> ထူးခြားချက်အနေဖြင့် SVO ပုံစံသုံးသော တရုတ်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများတွင် [[နာမ်]]ကို အထူးပြုသည့် စာပိုဒ် (Modifier) များသည် နာမ်၏ ရှေ့တွင်သာ အမြဲတည်ရှိသည်။ ဤဝိသေသသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားသော SVO ဘာသာစကားများနှင့် လုံးဝကွဲပြားနေသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန် ဖြစ်သည်။ ===ပုံပြောင်းခြင်းဗေဒ=== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများကို အစဉ်အလာအရ "ပုဒ်ထီးဘာသာစကား" (Isolating languages) များအဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့တွင် ရှုပ်ထွေးသော ပုံပြောင်းခြင်းစနစ်များ (Morphological systems) ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ • '''အနက်ပြောင်းအဆက်ပုဒ်များ (Affixation):''' ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားတွင် စကားလုံးတစ်လုံး၏ အဓိပ္ပာယ် သို့မဟုတ် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ပြောင်းလဲရန် ရှေ့ဆက် (Prefix) နှင့် နောက်ဆက် (Suffix) များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကြိယာတစ်ခုကို အပြုခံနာမ် (Noun) အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် စေခိုင်းခြင်းအနက် (Causative) ပြောင်းလဲခြင်းများ ဖြစ်သည်။ • '''အသံနေအသံထား (Tones):''' ဘာသာစကားအတော်များများတွင် အသံနေအသံထား (Tones) စနစ်ရှိကြသည်။ ၎င်းအသံများသည် စကားလုံးတစ်လုံးနှင့်တစ်လုံး အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားစေရန် ခွဲခြားပေးသည်။ သို့သော် အချို့သော ဟိမဝန္တာဒေသသုံး တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများတွင် အသံနေအသံထားစနစ် လုံးဝမရှိသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။<ref name="Matisoff2003" /> == စကားလုံးအသုံးအနှုန်း == တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်းကို ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများရှိ ရင်းမြစ်တူစကားလုံးများ အား နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ကိန်းဂဏန်းများ၊ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများတွင် အသံရင်းမြစ် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်မှုကို စနစ်တကျ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Matisoff2003" /> === အခြေခံဝေါဟာရများ နှိုင်းယှဉ်ချက် === အောက်ပါဇယားသည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားစုအတွင်းရှိ အဓိကဘာသာစကားကြီးများအကြား အခြေခံစကားလုံးများ တူညီပုံကို ပြသထားခြင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- style="background:#f2f2f2;" ! မြန်မာအဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် (Reconstruction) !! တရုတ် (Old Chinese) !! တိဗက် (Written Tibetan) !! ဗမာ (Written Burmese) |- | ငါး (၅) || *ngat || 五 (nguo) || lnga || ငါး (nga) |- | သုံး (၃) || *sum || 三 (sum) || gsum || သုံး (sum) |- | ငါ (I/Me) || *ngay || 我 (ngâi) || nga || ငါ (nga) |- | နား (Ear) || *rna || 耳 (njie) || rna-ba || နား (na) |- | နေ (Sun) || *niy || 日 (njiet) || nyi-ma || နေ (ni) |- | သေခြင်း (Die) || *s-it || 死 (sje) || shi-ba || သေ (se) |} === အသံပြောင်းလဲမှု ဝိသေသများ === ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာထွက်လာသည့်အခါ မူလအသံများသည် စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မူလအသံရင်း "င" (*ng-) သည် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကား အားလုံးနီးပါးတွင် ယနေ့တိုင် ပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ တည်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် အချို့သော ဗျည်းတွဲများနှင့် သရအသံများသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသော အသံထွက်များအဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းသွားကြသည်။ ဤကဲ့သို့သော အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ပညာရှင်များသည် ပျောက်ဆုံးနေသော မူလဘာသာစကား၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်နိုင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} m16vbbarzx43xv8f929zpwqaemlnnfi 0 72566 1047801 824338 2026-08-10T08:34:14Z Salai Rungtoi 22844 1047801 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ပုသိမ်မြစ် | image = Pathein from the river - panoramio.jpg | image_size = | image_caption = ပုသိမ်မြစ် | source1 = [[ဧရာဝတီမြစ်]] | source1_location = | mouth_location = [[ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်]] | basin_countries = [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | length = <!-- {{convert||km|abbr=on}} (total) --> | source1_elevation = <!-- {{convert||m|abbr=on}} --> | mouth_elevation = <!-- {{convert|0|m|abbr=on}} --> | discharge1_avg = <!-- {{convert||m3/s|abbr=on}} --> | basin_size = <!-- {{convert||km2|abbr=on}} --> }} '''ပုသိမ်မြစ်'''သည် [[ဧရာဝတီမြစ်]]၏ [[ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ|မြစ်ဝကျွန်းပေါ်]]ရှိ အကြီးဆုံးနှင့် အနောက်ဘက်အကျဆုံး မြစ်ခွဲဖြစ်သည်။ ပုသိမ်မြစ်ကို '''ငဝန်မြစ်'''ဟုလည်း ခေါ်သည်။ ပုသိမ်မြစ်သည် ဟင်္သာတမြို့အထက် မိုင်အနည်းငယ်ခန့် အကွာမှစ၍ ဧရာဝတီမြစ်၏ လက်ျာဘက်သို့ ခွဲထွက်ပြီးနောက် အနောက်တောင်ဘက်သို့ မိုင် ၂၀၀ခန့် ရှေးရှုစီးဆင်းလာကာ [[ဟိုင်းကြီးကျွန်း]]၊ [[လိပ်ကျွန်းရွာ၊ လိပ်ကျွန်း|လိပ်ကျွန်း]]နှင့် အဂူအာဒါကျောက်တန်း မီးပြတိုက်တို့သို့ ဦးတည်လျက် [[ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်]]ထဲသို့ စီးဝင်သည်။ [[လေးမျက်နှာမြို့|လေးမျက်နှာ]]၊ [[ငသိုင်းချောင်းမြို့|ငသိုင်းချောင်း]]၊ [[သာပေါင်းမြို့|သာပေါင်း]]၊ ဘုရားကုန်း၊ [[ပုသိမ်မြို့|ပုသိမ်]]၊ [[ငပုတောမြို့|ငပုတော]] စသည့် မြို့များသည်လည်း ပုသိမ်မြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ပုသိမ်မြစ်တွင်းသို့ ဒါးကမြစ်၊ ပန်းမဝတီမြစ်၊ သံတွဲမြစ်၊ တောင်ကလေးမြစ်နှင့် ကညင်ချောင်း၊ ဂတ်ချောင်း၊ ကွမ်းချောင်း၊ စစ္စရန်ချောင်းစသည်တို့ စီးဝင်သည်။<ref>မြန်မာစွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၆၊ စာ ၃၅၂။</ref> ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးများသည် ပုသိမ်မြစ်အတွင်းသို့ မြစ်၀မှ ၇၅ မိုင်ဝေးသော ပုသိမ်မြို့အထိ ဆန်တက်နိုင်သည်။ မြစ်တွင်းသွား သင်္ဘောများမှာမူ မိုးရာသီ ရေပြည့်ချိန်၌ မြစ်တလျှောက် စုန်ဆန်သွားလာနိုင်သော်လည်း၊ နွေရာသီ ရေနည်းချိန်၌ သောင်ထွန်းသဖြင့် ငသိုင်းချောင်းမြို့အထက်တွင် လှေသမ္ဗာန်ကလေးများမှလွဲ၍ သွားလာခြင်းမပြုနိုင်ပေ။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{Myanmar-geo-stub}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] tav2ngj8fbt9zc58y3fvfqsws5o7uoi 1047802 1047801 2026-08-10T08:40:46Z Salai Rungtoi 22844 1047802 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ပုသိမ်မြစ် | image = Pathein from the river - panoramio.jpg | image_size = | image_caption = ပုသိမ်မြစ် | source1 = [[ဧရာဝတီမြစ်]] | source1_location = | mouth_location = [[ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်]] | basin_countries = [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | length = <!-- {{convert||km|abbr=on}} (total) --> | source1_elevation = <!-- {{convert||m|abbr=on}} --> | mouth_elevation = <!-- {{convert|0|m|abbr=on}} --> | discharge1_avg = <!-- {{convert||m3/s|abbr=on}} --> | basin_size = <!-- {{convert||km2|abbr=on}} --> |other_name=ငဝန်မြစ်}} '''ပုသိမ်မြစ်'''သည် [[ဧရာဝတီမြစ်]]၏ [[ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ|မြစ်ဝကျွန်းပေါ်]]ရှိ အကြီးဆုံးနှင့် အနောက်ဘက်အကျဆုံး မြစ်ခွဲဖြစ်သည်။ ပုသိမ်မြစ်ကို '''ငဝန်မြစ်'''ဟုလည်း ခေါ်သည်။ ပုသိမ်မြစ်သည် ဟင်္သာတမြို့အထက် မိုင်အနည်းငယ်ခန့် အကွာမှစ၍ ဧရာဝတီမြစ်၏ လက်ျာဘက်သို့ ခွဲထွက်ပြီးနောက် အနောက်တောင်ဘက်သို့ မိုင် ၂၀၀ခန့် ရှေးရှုစီးဆင်းလာကာ [[ဟိုင်းကြီးကျွန်း]]၊ [[လိပ်ကျွန်းရွာ၊ လိပ်ကျွန်း|လိပ်ကျွန်း]]နှင့် အဂူအာဒါကျောက်တန်း မီးပြတိုက်တို့သို့ ဦးတည်လျက် [[ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်]]ထဲသို့ စီးဝင်သည်။ [[လေးမျက်နှာမြို့|လေးမျက်နှာ]]၊ [[ငသိုင်းချောင်းမြို့|ငသိုင်းချောင်း]]၊ [[သာပေါင်းမြို့|သာပေါင်း]]၊ ဘုရားကုန်း၊ [[ပုသိမ်မြို့|ပုသိမ်]]၊ [[ငပုတောမြို့|ငပုတော]] စသည့် မြို့များသည်လည်း ပုသိမ်မြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ပုသိမ်မြစ်တွင်းသို့ ဒါးကမြစ်၊ ပန်းမဝတီမြစ်၊ သံတွဲမြစ်၊ တောင်ကလေးမြစ်နှင့် ကညင်ချောင်း၊ ဂတ်ချောင်း၊ ကွမ်းချောင်း၊ စစ္စရန်ချောင်းစသည်တို့ စီးဝင်သည်။<ref>မြန်မာစွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၆၊ စာ ၃၅၂။</ref> ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးများသည် ပုသိမ်မြစ်အတွင်းသို့ မြစ်၀မှ ၇၅ မိုင်ဝေးသော ပုသိမ်မြို့အထိ ဆန်တက်နိုင်သည်။ မြစ်တွင်းသွား သင်္ဘောများမှာမူ မိုးရာသီ ရေပြည့်ချိန်၌ မြစ်တလျှောက် စုန်ဆန်သွားလာနိုင်သော်လည်း၊ နွေရာသီ ရေနည်းချိန်၌ သောင်ထွန်းသဖြင့် ငသိုင်းချောင်းမြို့အထက်တွင် လှေသမ္ဗာန်ကလေးများမှလွဲ၍ သွားလာခြင်းမပြုနိုင်ပေ။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{Myanmar-geo-stub}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] 190r88lrmnqhxcfrtoke4nucv1v2s8a 0 72568 1047761 825143 2026-08-09T21:10:04Z Mkant00 135890 Category adjustment 1047761 wikitext text/x-wiki {{Translation incomplete|en|Mathematical analysis}} {{Calculus}} '''ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ''' (mathematical analysis) ဆိုသည်မှာ [[ကိန်း#ကိန်းစစ်များ (Real Numbers)|ကိန်းစစ်]]တန်ဖိုးပြ ဖန်ရှင်များ (real-valued functions) နှင့် ကိန်းရှုပ်ခေါ် [[ကွန်ပလက်စ်ကိန်း|ကွန်ပလက်စ်]]တန်ဖိုးပြ ဖန်ရှင်များ (complex-valued functions) ကို စနစ်တကျ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ လေ့လာသည့် [[သင်္ချာ]]ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခုဟု အကြမ်းဖျဉ်း ဆိုနိုင်သည်။ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာတွင် အနန္တကိန်းစဉ်တန်းများ (infinite sequences) ၏ လစ်မစ် ([[:en:Limit (mathematics)|limit]]) ခေါ် လားရာပြတန်ဖိုးသဘောကို တွင်ကျယ်နက်ရှိုင်းစွာ အသုံးပြုလေ့ရှိရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာသည် လစ်မစ်များကို လေ့လာခြင်းဖြစ်သည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။{{sfn|Derbyshire|2004|p=287}} ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာတွင် [[ကဲကုလပ်]]၊ ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများ ([[:en:differential equations|differential equations]])၊ ဖန်ရှင်များကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ လေ့လာခြင်း ([[:en:functional analysis|functional analysis]]) အစရှိသဖြင့် ဘာသာရပ်ခွဲများ ရှိသည်။ အခြေခံကဲကုလပ်တွင် ပါဝင်သည့် ဒရစ်ဗတစ် ([[:en:derivative|derivative]]) ခေါ် လက်ငင်းတဒင်္ဂပြောင်းလဲနှုန်း၊ အင်တီဂရယ် ([[:en:integral|integral]]) ခေါ် ရီးမန်ပေါင်းလဒ်၏ လားရာပြတန်ဖိုး၊ အနန္တကိန်းစဉ်တန်းများ ပေါင်းလဒ်များ (series) အစရှိသည့် သဘောတရားတို့ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာတွင် တွေ့နိုင်သော်လည်း၊ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာဟူသော အမည်ကို ထိုအခြေခံ ကဲကုလပ် ဘာသာရပ်တွင် တွေ့ရလေ့မရှိသည့် တန်းမြင့်သင်္ချာ အကြောင်းအရာများအား ရည်ညွှန်းရန်အတွက် သီးသန့် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။{{sfn|MathWorld}} == အညွှန်း == {{reflist}} == ကိုးကား == {{refbegin}} * {{citation | last = Derbyshire | first = John | title = Prime Obsession: Bernhard Riemann and the Greatest Unsolved Problem in Mathematics | publisher = Penguin | place = New York | edition = 1st | year = 2004 | isbn = 978-0452285255 }} * {{Citation | ref = CITEREFMathWorld | last2 = Weisstein | first2 = Eric W. | last = Renze | first = John | title = Analysis | work = MathWorld--A Wolfram Web Resource | access-date = March 1, 2017 | url = http://mathworld.wolfram.com/Analysis.html }} {{refend}} [[Category: သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း]] {{သင်္ချာ-stub}} hq730jf4r6o5n6jejf0niskaioonuf7 0 85197 1047690 1023388 2026-08-09T13:48:32Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047690 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ဗီယက် သို့ ကင့်လူမျိုး | native_name = người Việt / người Kinh | native_name_lang = vi | image = Áo dài.jpg | image_caption = | population = {{circa|၈၉ မီလီယံ}} <br/><br/> [[File:Map of the Vietnamnese Diaspora in the World.svg|center|frameless|280x280px]] | region1 = {{flag|Vietnam}} | pop1 = 82,085,826 <small>(၂၀၁၉ လူဦးရေကောက်နုတ်ချက်အရ</small> | ref1 = <ref name="Census2019">{{cite book | author = [[General Statistics Office of Vietnam]] | year = 2019 | url = https://www.gso.gov.vn/wp-content/uploads/2019/12/Ket-qua-toan-bo-Tong-dieu-tra-dan-so-va-nha-o-2019.pdf | title = Kết quả Toàn bộ Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019 (Completed Results of the 2019 Viet Nam Population and Housing Census) | publisher = Statistical Publishing House (Vietnam) | isbn= 978-604-75-1532-5 | archive-date = 10 January 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210110045640/https://www.gso.gov.vn/du-lieu-va-so-lieu-thong-ke/2020/11/ket-qua-toan-bo-tong-dieu-tra-dan-so-va-nha-o-nam-2019/ |url-status=live}}</ref> | region2 = {{flag|United States}} | pop2 = [[Vietnamese Americans|2,347,344]] <small>(2023)</small> | ref2 = <ref name="AsianPop">{{cite web |url=https://data.census.gov/table/ACSDT1Y2023.B02018?q=B02018 |title=Asian Alone or in Combination With One or More Other Races, and With One or More Asian Categories for Selected Groups |year=2022 |work=[[United States Census Bureau]] |publisher=[[United States Department of Commerce]] |access-date=28 July 2024}}</ref> | region3 = {{flag|Cambodia}} | pop3 = 400,000–1,000,000 | ref3 = <ref name="cambodia">{{Cite news |last=Mauk |first=Ben |date=28 March 2018 |title=A People in Limbo, Many Living Entirely on the Water |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/03/28/magazine/cambodia-persecuted-minority-water-refuge.html |url-status=live |access-date=25 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525115503/https://www.nytimes.com/interactive/2018/03/28/magazine/cambodia-persecuted-minority-water-refuge.html?mtrref=undefined&gwh=11C8371A6EBD8A2D20EA0F3305BF060D&gwt=pay&assetType=PAYWALL |archive-date=25 May 2022}}</ref> | region4 = {{flag|Japan}} | pop4 = [[Vietnamese people in Japan|634,361]] <small>(2024)</small> | ref4 = <ref>{{Cite web|date=18 October 2024|title=令和６年末現在における在留外国人数について|trans-title=Number of Foreign Residents as of June 2024 |publisher=Immigration Services Agency|url=https://www.moj.go.jp/isa/publications/press/13_00052.html| access-date= 4 April 2025}}</ref> | region5 = {{flag|France}} | pop5 = [[Vietnamese people in France|400,000]] <small>(2022)</small> | ref5 = <ref>[https://lecourrier.vn/pour-le-succes-du-riz-vietnamien-dans-sa-conquete-du-marche-francais/1062031.html Pour le succès du riz vietnamien dans sa conquête du marché français], ''[[Le Courrier du Vietnam]]'', 7 Sep 2022 (in French)</ref> | region6 = {{flag|Australia}} | pop6 = [[Vietnamese Australians|334,781]] <small>([[2021 Australian census|2021]])</small> | ref6 = <ref>{{cite web |title=2021 Census Community Profiles |url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/community-profiles/2021/AUS |website=Australian Bureau of Statistics |access-date=28 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022350/https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/community-profiles/2021/AUS |archive-date=2022-06-29}}</ref> | region7 = {{flag|Canada}} | pop7 = 275,530 <small>([[2021 Canadian census|2021]])</small> | ref7 = <ref name="Canada 2021 Census">{{cite web | title=Census Profile, 2021 Census of Population| date=9 February 2022| publisher=[[Statistics Canada]]| url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm | access-date= 12 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212114340/https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm |archive-date=12 December 2022}}</ref> | region8 = {{flag|Taiwan}} | pop8 = 259,375 <small>(2024)</small> | ref8 = | region9 = {{flag|Germany}} | pop9 = [[Vietnamese people in Germany|215,000]] <small>(2024)</small> | ref9 = <ref>{{cite web |title=Bevölkerung in Privathaushalten nach Migrationshintergrund im weiteren Sinn nach ausgewählten Geburtsstaaten| publisher=Federal Statistical Office of Germany (Statistisches Bundesamt)|date=2 April 2024 |url=https://www.destatis.de/DE/Themen/Gesellschaft-Umwelt/Bevoelkerung/Migration-Integration/Tabellen/migrationshintergrund-staatsangehoerigkeit-staaten.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20240428145232/https://www.destatis.de/DE/Themen/Gesellschaft-Umwelt/Bevoelkerung/Migration-Integration/Tabellen/migrationshintergrund-staatsangehoerigkeit-staaten.html|archive-date=2024-04-28|url-status=live |access-date=2024-04-28}}</ref> | region10 = {{flag|South Korea}} | pop10 = 209,373 <small>(2022)</small> | region11 = {{flag|Russia}} | pop11 = 13,954 | ref11 = | region12 = {{flag|Thailand}} | pop12 = 100,000 | region13 = {{flag|Laos}} | pop13 = 100,000 | ref13 = <ref>{{Cite news |date=10 August 2021 |title=Chủ tịch nước thăm cộng đồng người Việt tại Lào |work=[[Voice of Vietnam]] |url=https://vov.vn/chinh-tri/chu-tich-nuoc-tham-cong-dong-nguoi-viet-tai-lao-881569.vov |url-status=live |access-date=25 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525143517/https://vov.vn/chinh-tri/chu-tich-nuoc-tham-cong-dong-nguoi-viet-tai-lao-881569.vov |archive-date=25 May 2022}}</ref> | region14 = {{flag|United Kingdom}} | pop14 = 90,000<ref>{{cite journal |last1=Barber |first1=Tamsin |title=Differentiated embedding among the Vietnamese refugees in London and the UK: fragmentation, complexity, and 'in/visibility' |journal=Journal of Ethnic and Migration Studies |date=31 December 2021 |volume=47 |issue=21 |pages=4835–4852 |doi=10.1080/1369183X.2020.1724414 |doi-access=free }}</ref>–100,000<ref>{{Cite news |date=1 November 2021 |title=PM meets Vietnamese community in UK |work=VietnamPlus |agency=[[Vietnam News Agency]] |url=https://en.vietnamplus.vn/pm-meets-vietnamese-community-in-uk/211668.vnp |url-status=live |access-date=26 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526152023/https://en.vietnamplus.vn/pm-meets-vietnamese-community-in-uk/211668.vnp |archive-date=26 May 2022}}</ref><ref name=RM>{{cite web|url=https://vnembassy-london.mofa.gov.vn/en-us/Vietnamese%20Community/Pages/Vietnam-who-after-30-years-in-the-UK.aspx|title=Vietnam who after 30 years in the UK|access-date=6 February 2021|archive-date=11 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211033345/https://vnembassy-london.mofa.gov.vn/en-us/Vietnamese%20Community/Pages/Vietnam-who-after-30-years-in-the-UK.aspx|url-status=dead}}</ref> | ref14 = | region15 = {{flag|Malaysia}} | pop15 = 80,000 | ref15 = <ref>{{Cite news |date=16 March 2015 |title=Viet Nam, Malaysia's trade unions ink agreement to strengthen protection of migrant workers |work=[[International Labour Organization]] |url=https://www.ilo.org/hanoi/Informationresources/Publicinformation/newsitems/WCMS_353252/lang--en/index.htm |url-status=live |access-date=26 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526150531/https://www.ilo.org/hanoi/Informationresources/Publicinformation/newsitems/WCMS_353252/ |archive-date=26 May 2022 }}</ref> | region16 = {{flag|Czech Republic}} | pop16 = 60,000–80,000 | ref16 = <ref name=economist0427>{{Cite news |date=27 April 2019 |title=Vietnamese migrants are thriving in Poland and the Czech Republic |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/europe/2019/04/27/vietnamese-migrants-are-thriving-in-poland-and-the-czech-republic |url-status=live |access-date=26 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526145445/https://www.economist.com/europe/2019/04/27/vietnamese-migrants-are-thriving-in-poland-and-the-czech-republic |archive-date=26 May 2022}}</ref> | region17 = {{flag|Poland}} | pop17 = 40,000–50,000 | ref17 = <ref name=economist0427/> | region18 = {{flag|Angola}} | pop18 = 40,000 | ref18 = <ref>{{Cite news |author=Lý Hà |date=11 June 2019 |title=Lời cảnh tỉnh cho người xuất khẩu lao động |work=Báo Công an Nhân dân |url=https://cand.com.vn/Phong-su-Tieu-diem/Loi-canh-tinh-cho-nguoi-xuat-khau-lao-dong-i524510/ |url-status=live |access-date=27 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527071039/https://cand.com.vn/Phong-su-Tieu-diem/Loi-canh-tinh-cho-nguoi-xuat-khau-lao-dong-i524510/ |archive-date=27 May 2022}}</ref><ref>{{Cite news |author1=Quốc Anh |author2=Trọng Hoàng |date=12 March 2016 |title=Phần lớn lao động Việt Nam tại Angola hiện nay là trái phép |work=[[Vietnam Television]] |url=https://vtv.vn/trong-nuoc/phan-lon-lao-dong-viet-nam-tai-angola-hien-nay-la-trai-phep-20160312073911637.htm |url-status=live |access-date=27 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527071025/https://vtv.vn/trong-nuoc/phan-lon-lao-dong-viet-nam-tai-angola-hien-nay-la-trai-phep-20160312073911637.htm |archive-date=27 May 2022}}</ref> | region19 = {{flag|Mainland China}} | pop19 = 42,000 | ref19 = | region20 = {{flag|Norway}} | pop20 = 28,114 <small>(2022)</small> | ref20 = <ref>{{Cite web |date=7 March 2022 |title=Immigrants and Norwegian-born to immigrant parents |url=https://www.ssb.no/en/befolkning/innvandrere/statistikk/innvandrere-og-norskfodte-med-innvandrerforeldre |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526153643/https://www.ssb.no/en/befolkning/innvandrere/statistikk/innvandrere-og-norskfodte-med-innvandrerforeldre |archive-date=26 May 2022 |access-date=26 May 2022 |website=Statistisk sentralbyrå (Statistics Norway)}}</ref> | region21 = {{flag|Netherlands}} | pop21 = 24,594 <small>(2021)</small> | ref21 = <ref name="Ref-1">{{cite web |url=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/en/dataset/37325eng/table?ts=1612264485037|title=Population; sex, age, migration background and generation, 1 January|publisher=Statistics Netherlands|access-date=2 February 2021}}</ref> | region22 = {{flag|Sweden}} | pop22 = 21,528 <small>(2021)</small> | ref22 = <ref>{{cite web|url=http://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/en/ssd/START__BE__BE0101__BE0101E/FodelselandArK/?rxid=1efd6c8a-8ac9-47d9-af29-dabd3da04da2|title=Population by country of birth and year|access-date=26 May 2022}}</ref> | region23 = {{flag|Macau}} | pop23 = 20,000 <small>(2018)</small> | ref23 = <ref>{{Cite news |date=6 January 2018 |title=Việt Nam opens consulate office in China's Macau |work=VietNamNews |url=https://vietnamnews.vn/politics-laws/420703/viet-nam-opens-consulate-office-in-chinas-macau.html |url-status=live |access-date=26 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526154853/https://vietnamnews.vn/politics-laws/420703/viet-nam-opens-consulate-office-in-chinas-macau.html |archive-date=26 May 2022}}</ref> | region24 = {{flag|United Arab Emirates}} | pop24 = 20,000 | ref24 = <ref>{{cite web|url=http://uae-embassy.ae/Embassies/vn/Content/1758|title=Embassy of the UAE in Hanoi » Vietnam – UAE Relations-Bilateral relations between UAE – Vietnam|access-date=25 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110092112/http://uae-embassy.ae/Embassies/vn/Content/1758|archive-date=10 January 2014|url-status=dead}}</ref> | region25 = {{flag|Saudi Arabia}} | pop25 = 20,000 | ref25 = <ref>{{cite web|url=https://vnembassy-riyadh.mofa.gov.vn/vi-vn/Vietnamese%20Community/Trang/C%E1%BB%98NG-%C4%90%E1%BB%92NG-NG%C6%AF%E1%BB%9CI-VI%E1%BB%86T-NAM-%E1%BB%9E-%E1%BA%A2-R%E1%BA%ACP-X%C3%8A-%C3%9AT-M%E1%BB%AANG-XU%C3%82N-%E1%BA%A4T-M%C3%99I---2015.aspx|title=Cộng Đồng Người Việt Nam ở Ả-Rập Xê-Út Mừng Xuân Ất Mùi – 2015|access-date=6 February 2021|archive-date=11 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211033254/https://vnembassy-riyadh.mofa.gov.vn/vi-vn/Vietnamese%20Community/Trang/C%E1%BB%98NG-%C4%90%E1%BB%92NG-NG%C6%AF%E1%BB%9CI-VI%E1%BB%86T-NAM-%E1%BB%9E-%E1%BA%A2-R%E1%BA%ACP-X%C3%8A-%C3%9AT-M%E1%BB%AANG-XU%C3%82N-%E1%BA%A4T-M%C3%99I---2015.aspx}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/vietnamese/forum-50979916|title=Người trong cuộc kể lại cuộc sống "như nô lệ" của lao động Việt ở Ả Rập Saudi|date=3 January 2020|access-date=6 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.voatiengviet.com/a/tinh-canh-osin-viet-o-saudi-bi-boc-lot-bo-doi/4585020.html|title=Tình cảnh 'Ô-sin' Việt ở Saudi: bị bóc lột, bỏ đói|date=25 September 2018 |access-date=6 February 2021}}</ref> | region26 = {{flag|Slovakia}} | pop26 = 7,235<ref>{{Cite news |last=Dlhopolec |first=Peter |date=3 March 2022 |title=The Vietnamese campaign for their rights: "We belong here" |work=The Slovak Spectator |url=https://spectator.sme.sk/c/22852755/the-vietnamese-campaign-for-their-rights-we-belong-here.html |url-status=live |access-date=27 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527075131/https://spectator.sme.sk/c/22852755/the-vietnamese-campaign-for-their-rights-we-belong-here.html |archive-date=27 May 2022 |quote=The 2021 data published by the Foreigners' Police reveals that 7,235 people from Vietnam have permanent or temporary residence in the country.}}</ref>–20,000<ref>{{Cite news |last=Rédli |first=Erik |date=28 July 2015 |title=Slovakia's 'invisible minority' counters migration fears |work=The Slovak Spectator |url=https://spectator.sme.sk/c/20059086/slovakias-invisible-minority-counters-migration-fears.html|url-status=live |access-date=27 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527075143/https://spectator.sme.sk/c/20059086/slovakias-invisible-minority-counters-migration-fears.html |archive-date=27 May 2022}}</ref> | region27 = {{flag|Denmark}} | pop27 = 16,141 <small>(2022)</small> | ref27 = <ref>{{cite web|url=https://www.statbank.dk/statbank5a/default.asp?w=1600|work=Statistics Denmark|title=FOLK1C: Population at the first day of the quarter by region, sex, age (5 years age groups), ancestry and country of origin|language=en}}</ref> | region28 = {{flag|Singapore}} | pop28 = 15,000 | ref28 = <ref name=cna21072021>{{Cite news |last1=Lim |first1=Vanessa |last2=Min |first2=Ang Hwee |date=21 July 2021 |title=Vice activities by some Vietnamese in Singapore not representative of residents here: Embassy official |work=[[CNA (TV network)]] |url=https://www.channelnewsasia.com/singapore/covid-19-ktv-cluster-vietnamese-woman-discrimination-2044436 |url-status=live |access-date=27 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527075721/https://www.channelnewsasia.com/singapore/covid-19-ktv-cluster-vietnamese-woman-discrimination-2044436 |archive-date=27 May 2022 |accessdate=1 May 2025 |archivedate=27 May 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220527075721/https://www.channelnewsasia.com/singapore/covid-19-ktv-cluster-vietnamese-woman-discrimination-2044436 }}</ref> | region29 = {{flag|Belgium}} | pop29 = 12,000–15,000 | ref29 = <ref>{{Cite news |author=Hoàng Hải |date=22 May 2019 |title=Người Việt ở Bỉ và Đảng cộng sản kiểu mới, trẻ và hiện đại |work=BBC |url=https://www.bbc.com/vietnamese/forum-48346702 |url-status=live |access-date=27 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527075910/https://www.bbc.com/vietnamese/forum-48346702 |archive-date=27 May 2022}}</ref> | region30 = {{flag|Finland}} | pop30 = 13,291 <small>(2021)</small> | ref30 = <ref>{{cite web|url=https://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/fi/StatFin/|title=StatFin|website=Tilastokeskus (Statistics Finland)|access-date=25 May 2022|archive-date=29 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929112317/https://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/fi/StatFin/|url-status=dead}}</ref> | region31 = {{flag|Cyprus}} | pop31 = 12,000 | ref31 = <ref name=vietcelebratetet>{{Cite news |date=4 March 2015 |title=Vietnamese in Cyprus, Laos celebrate traditional New Year |work=VietnamPlus |agency=[[Vietnam News Agency]] |url=https://en.vietnamplus.vn/vietnamese-in-cyprus-laos-celebrate-traditional-new-year/72508.vnp |url-status=live |access-date=27 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527081653/https://en.vietnamplus.vn/vietnamese-in-cyprus-laos-celebrate-traditional-new-year/72508.vnp |archive-date=27 May 2022}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 September 2015 |title=Deputy FM meets Vietnamese nationals in Cyprus |work=[[Nhân Dân]] |url=https://en.nhandan.vn/politics/external-relations/item/3631302-deputy-fm-meets-vietnamese-nationals-in-cyprus.html |url-status=live |access-date=27 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527081806/https://en.nhandan.vn/politics/external-relations/item/3631302-deputy-fm-meets-vietnamese-nationals-in-cyprus.html |archive-date=27 May 2022 |accessdate=1 May 2025 |archivedate=27 May 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220527081806/https://en.nhandan.vn/politics/external-relations/item/3631302-deputy-fm-meets-vietnamese-nationals-in-cyprus.html }}</ref> | region32 = {{flag|New Zealand}} | pop32 = 10,086 <small>(2018)</small> | ref32 = <ref>{{cite web|url=https://www.stats.govt.nz/information-releases/2018-census-ethnic-groups-dataset|title=2018 Census ethnic groups dataset {{pipe}} Stats NZ|website=www.stats.govt.nz}}</ref> | region33 = {{flag|Switzerland}} | pop33 = 8,000 | ref33 = <ref>{{Cite news |date=4 May 2020 |title=Vietnamese community in Switzerland support fight against coronavirus |work=VietNamNews |url=https://vietnamnews.vn/society/716142/vietnamese-community-in-switzerland-support-fight-against-coronavirus.html |url-status=live |access-date=27 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527082047/https://vietnamnews.vn/society/716142/vietnamese-community-in-switzerland-support-fight-against-coronavirus.html |archive-date=27 May 2022}}</ref> | region34 = {{flag|Hungary}} | pop34 = 7,304 <small>(2016)</small> | ref34 = <ref name="KSH">{{cite book|last=Vukovich|first=Gabriella|url=http://www.ksh.hu/docs/hun/xftp/idoszaki/mikrocenzus2016/mikrocenzus_2016_12.pdf|title=Mikrocenzus 2016 – 12. Nemzetiségi adatok|trans-title=2016 microcensus – 12. Ethnic data|language=hu|publisher=Hungarian Central Statistical Office|location=Budapest|year=2018|access-date=9 January 2019|isbn=978-963-235-542-9}}</ref> | region35 = {{flag|Ukraine}} | pop35 = 7,000 | ref35 = <ref>{{Cite news |year=2022 |title=Hành trình trở về của người Việt tại Ukraine |work=[[Nhân Dân]] |url=https://special.nhandan.vn/hanh-trinh-tro-ve-cua-nguoi-viet-o-ukraine/index.html |url-status=live |access-date=27 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527072654/https://special.nhandan.vn/hanh-trinh-tro-ve-cua-nguoi-viet-o-ukraine/index.html |archive-date=27 May 2022}}</ref><ref>{{Cite news |author=H. Chi |date=3 March 2022 |title=Nỗ lực tối đa bảo hộ công dân Việt Nam ở Ukraine |work=Báo Công an Nhân dân |url=https://cand.com.vn/su-kien-binh-luan-thoi-su/no-luc-toi-da-bao-ho-cong-dan-viet-nam-o-ukraine-i645856/ |url-status=live |access-date=27 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527072857/https://cand.com.vn/su-kien-binh-luan-thoi-su/no-luc-toi-da-bao-ho-cong-dan-viet-nam-o-ukraine-i645856/ |archive-date=27 May 2022}}</ref> | region36 = {{flag|Ireland}} | pop36 = 5,000 | ref36 = <ref>{{Cite news |author=Khánh Lan |date=25 May 2022 |title=Thúc đẩy quan hệ hợp tác trên nhiều mặt giữa Việt Nam và Ailen |work=Báo điện tử Đảng Cộng sản |url=https://dangcongsan.vn/doi-ngoai/thuc-day-quan-he-hop-tac-tren-nhieu-mat-giua-viet-nam-va-ailen-610789.html |url-status=live |access-date=26 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526152519/https://dangcongsan.vn/doi-ngoai/thuc-day-quan-he-hop-tac-tren-nhieu-mat-giua-viet-nam-va-ailen-610789.html |archive-date=26 May 2022 |accessdate=1 May 2025 |archivedate=26 May 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526152519/https://dangcongsan.vn/doi-ngoai/thuc-day-quan-he-hop-tac-tren-nhieu-mat-giua-viet-nam-va-ailen-610789.html }}</ref> | region37 = {{flag|Italy}} | pop37 = 5,000 | ref37 = <ref>{{cite news|author1=Thu Trang|author2=Cẩm Lai|url=https://vovworld.vn/vi-VN/nguoi-viet-muon-phuong/nguoi-viet-tai-tam-dich-cua-italia-840383.vov|title=Người Việt tại tâm dịch của Italia|date=27 March 2020|language=vi|publisher=[[Voice of Vietnam]]|url-status=live |access-date=27 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527082302/https://vovworld.vn/vi-VN/nguoi-viet-muon-phuong/nguoi-viet-tai-tam-dich-cua-italia-840383.vov |archive-date=27 May 2022}}</ref> | region38 = {{flag|Austria}} | pop38 = 5,000 | ref38 = <ref>{{cite web|url=https://hanoimoi.com.vn/tin-tuc/Nguoi-viet/959156/truyen-ngon-lua-van-hoa-cho-the-he-tre-nguoi-viet-tai-ao|date=23 February 2020|title=Truyền "ngọn lửa" văn hóa cho thế hệ trẻ người Việt tại Áo|language=vi}}</ref><ref>{{Cite news |author1=Phương Linh |author2=Hoàng Vũ |date=13 August 2018 |title=Cộng đồng người Việt tại Áo luôn hướng về Tổ quốc |work=Báo Quân đội Nhân dân |url=https://www.qdnd.vn/chinh-tri/tin-tuc/cong-dong-nguoi-viet-tai-ao-luon-huong-ve-to-quoc-546759 |url-status=live |access-date=26 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526152810/https://www.qdnd.vn/chinh-tri/tin-tuc/cong-dong-nguoi-viet-tai-ao-luon-huong-ve-to-quoc-546759 |archive-date=26 May 2022}}</ref> | region39 = {{flag|Romania}} | pop39 = 3,000 | ref39 = <ref>{{Cite news |date=21 March 2019 |title=Condiții inumane pentru muncitorii vietnamezi din România|work=Digi24|url=https://www.digi24.ro/stiri/economie/companii/video-conditii-inumane-pentru-muncitorii-vietnamezi-din-romania-1101543 |url-status=live |access-date=27 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527082457/https://www.digi24.ro/amphtml/stiri/economie/companii/video-conditii-inumane-pentru-muncitorii-vietnamezi-din-romania-1101543 |archive-date=27 May 2022|language=ro}}</ref> | region40 = {{flag|Bulgaria}} | pop40 = 2,500 | ref40 = <ref>{{Cite news |date=13 March 2019 |title=Lấy quốc tịch Châu Âu thông qua con đường Bulgaria |work=[[Tuổi Trẻ]] |url=https://tuoitre.vn/lay-quoc-tich-chau-au-thong-qua-con-duong-bulgaria-20190312164802233.htm |url-status=live |access-date=27 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527082733/https://tuoitre.vn/lay-quoc-tich-chau-au-thong-qua-con-duong-bulgaria-20190312164802233.htm |archive-date=27 May 2022}}</ref> | region41 = {{flag|India}} | pop41 = 1,000 <small>(2020)</small> | ref41 = <ref name=MPI>{{cite web|title=Immigrant and Emigrant Populations by Country of Origin and Destination|url=https://www.migrationpolicy.org/programs/data-hub/charts/immigrant-and-emigrant-populations-country-origin-and-destination|date=10 February 2014}}</ref> | region42 = {{flag|Brazil}} | pop42 = 888 <small>(2024)</small> | ref42 = <ref>[https://www.nepo.unicamp.br/observatorio/bancointerativo/numeros-imigracao-internacional/sincre-sismigra/ Immigrants in Brazil (2024, in Portuguese)]</ref> | languages = [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား]] | religions = အများအားဖြင့် [[မဟာယာန|မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ]]နှင့် ရောယှက်နေသော ဗီယက်ရိုးရာကွယ်ကွယ်မှု. ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် လူနည်းစု (အများအားဖြင့် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်).<ref>[[Pew Research Center]]: ''[http://www.pewforum.org/global-religious-landscape.aspx The Global Religious Landscape 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130719060225/http://www.pewforum.org/global-religious-landscape.aspx |date=19 July 2013 }}''.</ref> | related = အခြားသော ဗီယက်လူမျိုးနွယ်စုများ<br />(Gin, Muong, Chứt, Thổ လူမျိုးများ) }} '''ဗီယက်နမ်လူမျိုး''' (ဗီယက်နမ်: người Việt သို့မဟုတ် người Kinh) သည် ခေတ်သစ်မြောက်ပိုင်းဗီယက်နမ်ဒေသမှ ဆင်းသက်လာသော [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကား]]ပြော လူမျိုးဖြစ်သည်။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ အများစု တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုဖြစ်ပြီး ၁၉၉၉ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၆% ရှိသည်။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် အခြား တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများမှ ကွဲပြားစေရန်အတွက် ၎င်းတို့ကို တရားဝင်အားဖြင့် '''ကင်းလူမျိုး''' (Kinh) အဖြစ် သိရှိကြသည်။ ရှေးဟောင်းဗီယက်နမ်လူမျိုးများအတွက် အစောဆုံး မှတ်တမ်းတင်ထားသော အမည်မှာ '''လပ်ခ်''' (Lạc) ဟု ပေါ်ထွက်သည်။ ပထဝီအနေအထားအရနှင့် ခံယူချက်အရ အရှေ့တောင်အာရှသားများအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသော်လည်း တရုတ်နိုင်ငံ၏ လွှမ်းမိုးမှုနှင့် ဩဇာသက်ရောက်မှု ကြာရှည်စွာ ရှိခဲ့သည့် ကာလများက ၎င်းတို့ကို ယဉ်ကျေးမှုအရ အရှေ့အာရှသားများနှင့် ပိုမိုနီးစပ်စေခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ၎င်းတို့၏ မြောက်ဘက်အိမ်နီးချင်း တောင်ပိုင်းတရုတ်နိုင်ငံနှင့် တောင်ပိုင်းတရုတ်အတွင်းရှိ အခြားလူမျိုးစုများနှင့် ပိုမို နီးစပ်စေခဲ့သည်။ ဗီယက် (Việt) သည် ရှေးခေတ်ကာလတွင် အသုံးပြုခဲ့သော အမည်တစ်ခုမှ ဆင်းသက်လာသည့် စကားလုံးဖြစ်ပြီး နမ် (Nam) သည် "တောင်ဘက်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ == မျိုးရိုးဗီဇ == ဗီယက်လူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် ဩစတြိုအေးရှားတစ် မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဆက်စပ်မှု ရှိကြပြီး၊ အချို့သော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]]၊ [[တရုတ်တောင်အလယ်ပိုင်း|တရုတ်တောင်ပိုင်း]] နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်း]] လူမျိုးဗီဇများနှင့်လည်း ပေါင်းစပ်မှု ရှိကြသည်။မျိုးရိုးဗီဇ စမ်းသပ်မှုများအရ ဗီယက်လူမျိုးများတွင် O1-M119၊ O2-M122၊ O-M95 တို့ကဲ့သို့သော အမျိုးသားမျိုးရိုး haplogroup များတွေ့ရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် တရုတ်တောင်ပိုင်းနှင့်အရှေ့တောင်အာရှဒေသများတွင် တွေ့ရသည့် ဗီဇများဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဗီယက် လူမျိုးသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ရှေးအချိန်ကတည်းက လူမျိုးဆိုင်ရာ ပေါင်းစပ်မှုများအလွန်များသော အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု သုတေသနများ၌ ဖော်ပြထားသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == Kinh လူမျိုးသည် သမိုင်းအရ မြစ်နီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတွင် နေထိုင်ခဲ့သော [[ဗီယက်မဉ်းချင်းမီးယားအုပ်စု|ဗီယက်မဉ်း]] (Viet-Muong) အုပ်စုမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဂေါင်းဘုရင်မင်းဆက်များကာလမှစ၍ Kinh လူမျိုးသည် [[ဒေါင်းဘုရင်မင်းဆက်]]၊ [[Ngô]], [[Đinh]], [[Lý]], [[Trần]] မင်းဆက်များအတွင်း အဓိကလူမျိုးအဖြစ် တည်ဆောက်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်အတွင်း [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် စာပေ၊ အုပ်ချုပ်မှုစနစ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုအပေါင်းတို့ကို စွမ်းစွမ်းတမန် သက်ရောက်ခံခဲ့ရသည်။ သို့ရာတွင် Kinh လူမျိုးသည် အချိန်အဆက်ဆက်တိုင်း တရုတ်နိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ဆန့်ကျင်၍ လွတ်လပ်ရေး ရယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် ၁၅ ရာစုအတွင်းမှစ၍ လွတ်လပ်သော ဗီယက်နမ်နိုင်ငံကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ယနေ့အခါ Kinh လူမျိုးသည် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ လူဦးရေ၏ အများစု ဖြစ်ပြီး၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအရ အဓိက အခန်းကဏ္ဍ ထမ်းဆောင်နေသည်။ == ကိုးကား == ogbbledhtx20bqdblb9tln2zea4z57a 0 87075 1047663 1043943 2026-08-09T13:36:00Z Ninjastrikers 22896 1047663 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard | title = သကျသာကီ သမ္မတနိုင်ငံတော် | titleclass = fn org | image = | image_size = 240px | caption = | header1 = မျိုးနွယ်စု အချက်အလက်များ | label2 = ဒေသရင်း | data2 = [[ကပိလဝတ်ပြည်]] (ယခု နီပေါနှင့် အိန္ဒိယနယ်စပ်) | label3 = ခေတ်ကာလ | data3 = [[ခရစ်တော်မပေါ်မီ အုန်းနှစ်|ဘီစီ]] ၁ ထောင်စုခန့် ([[သံခေတ်]]) | label4 = အုပ်ချုပ်မှုစနစ် | data4 = ဂဏသံဃ (စုပေါင်းအုပ်ချုပ်သော သမ္မတစနစ်) | label5 = ထင်ရှားသော ခေါင်းဆောင်များ | data5 = [[သုဒ္ဓေါဒနမင်း]]<br>မဟာနာမ်မင်း | label6 = ကိုးကွယ်မှု | data6 = ဗေဒင်ဘာသာ၊ နောက်ပိုင်းတွင် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | header7 = သမိုင်းဝင် အဆင့်အတန်း | label8 = ကျဆုံးခြင်း | data8 = [[ကောသလတိုင်း]] ဝိဋဋူပမင်း၏ ကျူးကျော်ဖျက်ဆီးမှုခံရခြင်း }} '''သကျသာကီမျိုးနွယ်''' ({{lang-sa|Śākya}}၊ {{lang-pi|Sākya}}) သို့မဟုတ် '''သကျမင်းမျိုး''' ဆိုသည်မှာ ခရစ်တော်မပေါ်မီ နှစ် ၁ ထောင်စုခန့် (သံခေတ်) အတွင်း အိန္ဒိယတိုက်ငယ်မြောက်ပိုင်း၊ ယခုခေတ် နီပေါနိုင်ငံတောင်ပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ နယ်စပ်ဒေသများတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ နယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သော [[အာရိယန်လူမျိုး|အာရိယန်]] သက္ကတမျိုးနွယ်စု ဖြစ်သည်။<ref name="Law">Law, B.C. (1973). ''Tribes in Ancient India'', Poona: Bhandarkar Oriental Research Institute, pp.245-256</ref> ၎င်းတို့သည် [[ကပိလဝတ်ပြည်]] (Kapilavastu) ကို မြို့တော်အဖြစ် တည်ထောင်ကာ [[အယုဒ္ဓယ]] အိက္ခာကု (Ikshvaku) မင်းဆက်မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းနှင့် ကျမ်းဂန်များက ဆိုကြသည်။<ref name="Thapar">Thapar, Romila (2013). ''The Past Before Us'', Harvard University Press, pp. 280–281</ref> သကျမျိုးနွယ်စုသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အခြားသော အင်အားကြီးနိုင်ငံများကဲ့သို့ သက်ဦးဆံပိုင်ဘုရင်စနစ် သီးသန့်မဟုတ်ဘဲ၊ မျိုးနွယ်စုခေါင်းဆောင်များနှင့် ပညာရှိများ စုပေါင်းတိုင်ပင်အုပ်ချုပ်သည့် "ဂဏသံဃ" (Gana Sangha) ဟုခေါ်သော အထူးသမ္မတနိုင်ငံစနစ် (Oligarchy/Republic) အသွင်ဖြင့် ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Samuel">Samuel, Geoffrey (2010). ''The Origins of Yoga and Tantra: Indic Religions to the Thirteenth Century'', Cambridge University Press, p. 61</ref> ၎င်းတို့သည် [[ကပိလဝတ်ပြည်]] (Kapilavastu) ကို မြို့တော်အဖြစ် တည်ထောင်ကာ [[အယုဒ္ဓယ]] အိက္ခာကု (Ikshvaku) မင်းဆက်မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းနှင့် ကျမ်းဂန်များက ဆိုကြသည်။<ref name="Thapar">Thapar, Romila (2013). ''The Past Before Us'', Harvard University Press, pp. 280–281</ref> သကျမျိုးနွယ်စုသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အခြားသော အင်အားကြီးနိုင်ငံများကဲ့သို့ သက်ဦးဆံပိုင်ဘုရင်စနစ် သီးသန့်မဟုတ်ဘဲ၊ မျိုးနွယ်စုခေါင်းဆောင်များနှင့် ပညာရှိများ စုပေါင်းတိုင်ပင်အုပ်ချုပ်သည့် "ဂဏသံဃ" (Gana Sangha) ဟုခေါ်သော အထူးသမ္မတနိုင်ငံစနစ် (Oligarchy/Republic) အသွင်ဖြင့် ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Samuel">Samuel, Geoffrey (2010). ''The Origins of Yoga and Tantra: Indic Religions to the Thirteenth Century'', Cambridge University Press, p. 61</ref> == ဝေါဟာရရင်းမြစ်နှင့် သမိုင်းကြောင်း == "သကျ" ဟူသော စကားရပ်သည် သက္ကတဘာသာဖြင့် "စွမ်းဆောင်နိုင်သူ၊ အစွမ်းသတ္တိရှိသူ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ပိဋကတ်တော်လာ အဆိုအရ ဥက္ကာကရာဇ်မင်း၏ သားတော်၊ သမီးတော်များသည် မင်းကြီး၏ အမိန့်ဖြင့် တောထွက်ခဲ့ရပြီးနောက်၊ ဟိမဝန္တာတောခြေရှိ [[ကပိလရသေ့]] သီတင်းသုံးရာ သစ်တောကြီးကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းကာ မြို့တည်ခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ မိမိတို့အချင်းချင်း မျိုးရိုးမပျက်အောင် အိမ်ထောင်ပြု၍ မြို့ပြတည်ထောင်နိုင်သည်ကို ဥက္ကာကရာဇ်မင်းကြီး ကြားသိရသောအခါ "ငါ့သားတော်သမီးတော်များသည် အချက်အလက်နှင့် ညီညွတ်ကြပေစွ၊ စွမ်းဆောင်နိုင်ကြပေစွ" ဟု အံ့ဩချီးမွမ်းရာမှ "သကျ" (ဝါ) "သာကီဝင်" ဟူသောအမည် တွင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Ambattha">''ဒီဃနိကာယ်၊ သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂပါဠိ၊ အမ္ဗဋ္ဌသုတ်''။</ref> == အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် == သကျသာကီနိုင်ငံသည် ဘုရင်တစ်ပါးတည်းက သက်ဦးဆံပိုင် အာဏာသုံးစွဲသည့် စနစ်မဟုတ်ဘဲ၊ မျိုးနွယ်စုအတွင်းရှိ အထက်တန်းလွှာ သျှတ္တြိယမျိုးနွယ်ကြီးများ စုပေါင်းတိုင်ပင်အုပ်ချုပ်သော ဂဏသံဃ (Gaṇasaṅgha) ခေါ် "မင်းတိုင်ပင်အမတ်စု အခြေခံ သမ္မတစနစ်" ပုံစံဖြင့် လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ဟိမဝန္တာတောင်ခြေရှိ တိဗက်-ဗမာနွယ်စုများ၏ ကျေးရွာအဆင့် စုပေါင်းခေါင်းဆောင်မှု ဓလေ့ထုံးစံများနှင့် ပုံစံတူညီနေသည်။<ref name="Bronkhorst2007" /> တိုင်းပြည်၏ တရားစီရင်ရေးနှင့် စီမံခန့်ခွဲရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်အားလုံးကို မြို့တော်ကပိလဝတ်ရှိ "သန္ထာဂါရ" (Mote Hall) ဟုခေါ်သော အစည်းအဝေးခန်းမကြီးတွင် မင်းညီမင်းသား (Raja) များ အားလုံး စုံညီစွာ မဲခွဲဆွေးနွေး အဆုံးအဖြတ်ပြုကြသည်။<ref name="Palikanon">{{cite web |title=Sakyā - Buddhist Dictionary of Pali Proper Names |url=https://palikanon.com/english/pali_names/sa/sakya.htm |website=Palikanon |access-date=2026-06}}</ref> သကျသာကီတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်တိုင် သီးခြားကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ရပ်တည်သော်လည်း အင်အားကြီးမားသော အိမ်နီးချင်း [[ကောသလတိုင်း]] (Kosala Kingdom) ၏ ဩဇာခံနိုင်ငံ (Vassal State) အဖြစ် တရားဝင် ရှိခဲ့သည်။<ref name="DhammaWiki">{{cite web |title=Sakya country and tribe |url=https://www.dhammawiki.com/index.php/Sakya |website=Dhamma Wiki |access-date=2026-06}}</ref> == မျက်မှောက်ခေတ် လေ့လာချက်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ အထောက်အထား == ယနေ့ခေတ်တွင် ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် မနုဿဗေဒ ပညာရှင်များသည် [[နီပေါနိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်း ကပိလဝတ်ခရိုင် (တေလာရာကုတ်ဒေသ) နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဥတ္တရပဒေသပြည်နယ်ရှိ ပစ်ပရာဝါ (Piprahwa) အရပ်တို့ကို ရှေးဟောင်း သကျသာကီတို့၏ အခြေစိုက်ရာ မြို့တော်ဟောင်းများအဖြစ် တူးဖော်တွေ့ရှိထားကြသည်။<ref name="UNESCO">{{cite web |title=The Archaeological Sites of Kapilavastu |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1091/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-06}}</ref> အထူးသဖြင့် ပစ်ပရာဝါစေတီတော်မှ တူးဖော်ရရှိသော အရိုးအိုးများပေါ်တွင် ဗြာဟ္မီအက္ခရာဖြင့် "ဤသည်မှာ သကျမျိုးနွယ်စုတို့၏ ဘုရားရှင်ခန္ဓာကိုယ်တော်မှ ဓာတ်တော်များဖြစ်သည်" ဟု ရေးထိုးထားခြင်းက သကျသာကီတို့သည် သမိုင်းတွင် အမှန်တကယ် တည်ရှိခဲ့ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။<ref name="Srivastava1980">{{cite journal |last=Srivastava |first=K.M. |year=1980 |title=Archaeological Excavations at Piprahwa and Ganwaria |journal=Journal of the Royal Asiatic Society |volume=112 |issue=1 |pages=103–110}}</ref> မျိုးရိုးဗီဇ (Genetic DNA) ဆန်းစစ်ချက်များအရ ယနေ့ခေတ် နီပေါနိုင်ငံ ခတ္တမန္ဒုတောင်ကြားတွင် နေထိုင်ကြသည့် နီဝါး (Newar) လူမျိုးစုထဲမှ "ရှကျ" (Shakya) နှင့် "ဗာဂျရာချာရီယာ" (Vajracharya) မျိုးရိုးအမည်ခံထားသူများသည် ရှေးဟောင်း သကျသာကီ မျိုးနွယ်စုများမှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာသူများအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသည်။<ref name="Gellner1992">{{cite book |last=Gellner |first=David N. |year=1992 |title=Monk, Householder, and Tantric Priest: Newar Buddhism and its Hierarchy of Ritual |url=https://archive.org/details/monkhouseholdert0000gell |publisher=Cambridge University Press}}</ref> ၎င်းတို့၏ DNA ကို လေ့လာကြည့်သောအခါ အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း အင်ဒို-အာရီယန် (Indo-Aryan) မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဟိမဝန္တာတစ်လျှောက်ရှိ တိဗက်-ဗမာနွယ် (Tibeto-Burman) မျိုးရိုးဗီဇတို့ သမိုင်းဦးကာလကတည်းက အပြန်အလှန် ပေါင်းစပ်နှောလျက်ရှိနေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Gayden2007">{{cite journal |last=Gayden |first=T. |display-authors=etal |year=2007 |title=Genetic insights into the origins of Tibeto-Burman populations in the Himalayas |journal=Journal of Human Genetics |volume=52 |pages=748–759 |doi=10.1007/s10038-007-0176-x}}</ref> ကပိလဝတ်ဒေသသည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အာရိယန်မြေပြန့်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် တိဗက်-ဗမာကုန်းမြင့်ယဉ်ကျေးမှုတို့ ရှေးဦးကာလကတည်းက ဆုံစည်းရာဇုန် ဖြစ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်း သကျသာကီ မျိုးနွယ်စုများသည် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း၏ အင်ဒို-အာရီယန် (Indo-Aryan) ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာစကား စံနှုန်းများကို လက်ခံကျင့်သုံးခဲ့ကြသော်လည်း၊ မျက်မှောက်ခေတ် မနုဿဗေဒ၊ ဘာသာစကားဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဗေဒ (Genetic Anthropology) သုတေသနများအရ ၎င်းတို့တွင် ဟိမဝန္တာတောင်ခြေတစ်လျှောက်ရှိ တိဗက်-ဗမာနွယ် (Tibeto-Burman) သွေးရင်းမြစ်များနှင့် လူမှုဓလေ့များ သိသိသာသာ ရောနှောတည်ရှိခဲ့ကြောင်း အခိုင်အမာ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Bronkhorst2007">{{cite book |last=Bronkhorst |first=Johannes |year=2007 |title=Greater Magadha: Studies in the Culture of Early India |publisher=Brill |isbn=978-9004157194}}</ref>ဝေဒခေတ် အာရီယန်လူမျိုးတို့၏ စနစ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက သကျသာကီတို့ ကျင့်သုံးခဲ့သည့် ထူးခြားသော လူမှုရေးစနစ်များသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်စုတို့၏ ပုံစံများနှင့် ပိုမိုနီးစပ်နေကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် ဘာသာစကားဗေဒပညာရှင်များက ထောက်ပြကြသည်။<ref name="Witzel1997">{{cite chapter |last=Witzel |first=Michael |year=1997 |title=The Development of the Vedic Canons and their Schools |editor1-last=Witzel |editor1-first=Michael |title-link=Inside the Texts, Beyond the Texts |publisher=Harvard University |pages=257–345}}</ref>ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းစာများတွင် သာကီဝင်မင်းမျိုးများသည် မျိုးရိုးသန့်စင်စေရန်အတွက် မောင်နှမအချင်းချင်း လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့ကြကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ အကြွင်းမဲ့ အာဏာစိုးမိုးသော သက်ဦးဆံပိုင် ဝေဒအာရီယန်လူမှုစနစ်တွင် ဤကဲ့သို့ သွေးနီးစပ်သူချင်း လက်ထပ်ခြင်းကို ပြင်းထန်စွာ တားမြစ်ပိတ်ပင်ထားသော်လည်း၊ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ တိဗက်-ဗမာနွယ် ရှေးဦးမျိုးနွယ်စုအချို့တွင်မူ ဤဓလေ့မျိုးကို တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။<ref name="Levine1988">{{cite book |last=Levine |first=Nancy E. |year=1988 |title=The Dynamics of Polyandry: Kinship, Domesticity, and Population on the Tibetan Border |url=https://archive.org/details/dynamicsofpolyan0000levi |publisher=University of Chicago Press}}</ref> == ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆက်နွှယ်မှု == သကျသာကီမျိုးနွယ်စုသည် ကမ္ဘာ့သမိုင်းနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် အထင်ရှားဆုံးသော မျိုးနွယ်စုဖြစ်ရခြင်းမှာ ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာတို့၏ အထွတ်အထိပ်ဖြစ်တော်မူသော [[ဂေါတမဗုဒ္ဓ]] မြတ်စွာဘုရားသည် ဤမျိုးနွယ်စု၏ အကြီးအကဲတစ်ဦးဖြစ်သူ [[သုဒ္ဓေါဒနမင်း]] နှင့် မိဖုရားကြီး [[မဟာမာယာ]] တို့မှ မွေးဖွားသန့်စင်လာခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref name="Keown">Keown, Damien (2013). ''Encyclopedia of Buddhism'', Routledge, p. 659</ref> ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို မျိုးနွယ်စုအား အစွဲပြု၍ "သကျမုနိ" (သကျတို့၏ ပညာရှိမြတ်) ဟုလည်းကောင်း၊ သာကီဝင်မင်းသားဟူ၍လည်းကောင်း ကမ္ဘာက ခေါ်ဝေါ်သမုတ်ကြသည်။ == မျိုးနွယ်စု ပျက်စီးခြင်း == မြတ်စွာဘုရားရှင် သက်တော်ထင်ရှားရှိစဉ် ကာလနောက်ဆုံးပိုင်း၌ [[ကောသလတိုင်း]] ရှင်ဘုရင် [[ဝိဋဋူပ]] (Vidudabha) မင်းသားသည် မိမိအား ကပိလဝတ်ပြည်မှ သာကီဝင်တို့က ကာမဒါသီ (ကျွန်မ) ၏ သားဖြစ်သည်ဟုဆိုကာ နှိမ့်ချဆက်ဆံခဲ့သည်ကို ရန်ငြိုးဖွဲ့ကာ ကပိလဝတ်ပြည်သို့ စစ်အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ချီတက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် တားဆီးပေးခဲ့သော်လည်း စတုတ္ထအကြိမ်တွင် သာကီဝင်တို့၏ ရှေးဝဋ်ကြွေးကံကြောင့် တားဆီးတော်မမူတော့ဘဲ၊ ဝိဋဋူပမင်း၏ တပ်များက သကျသာကီမျိုးနွယ်စုတစ်ခုလုံးနီးပါးကို ကလေးလူကြီးမကျန် ရက်စက်စွာ သတ်ဖြတ်ပစ်ခဲ့သဖြင့် သကျသာကီမျိုးနွယ်စုကြီးသည် သမိုင်းကဏ္ဍမှ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးပျောက်ကွယ်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့ရရှာသည်။<ref name="Raychaudhuri">Raychaudhuri, H.C. (1972). ''Political History of Ancient India'', Calcutta: University of Calcutta, pp.182-186</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယ လူမျိုးများ]] f77z5szbpi3y0abrbqjf3ggldclljyg 0 106076 1047667 1038170 2026-08-09T13:38:04Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047667 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ပသီလူမျိုး | native_name = | image = | poptime = အတိအကျမသိရှိရ (ထောင်ဂဏန်း သို့မဟုတ် သောင်းဂဏန်းခန့် ရေတွက်နိုင်) | regions = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] (မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] - [[မြေဒူး|မြေဒူးဒေသ]]၊ ကံသာထွန်းရွာ၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]) | languages = [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] | related = [[မြန်မာမွတ်စလင်များ]]၊ [[မြေဒူးမွတ်စလင်|မြေဒူးလူမျိုးစု]]၊ [[ဗမာမွတ်စလင်]]များနှင့် အခြားသော အာရပ်နွယ်ဖွား မွတ်စလင်စုများ }} '''ပသီလူမျိုး''' သည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းတွင် အများဆုံး နေထိုင်ကြသည့် မြန်မာမွတ်စလင် မျိုးနွယ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="irrawaddy">{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/opinion/viewpoint/2016/04/04/111799.html|title=အရိုးစွဲနေသော ခွဲခြားကန့်သတ်မှုများလည်း ပြောင်းလဲချိန်တန်ပြီ|author=စိုင်းလတ်|date=၄ ဧပြီ ၂၀၁၆|accessdate=၁၀ မတ် ၂၀၁၉}}</ref> ၎င်းတို့သည် မြန်မာမင်းများ လက်ထက်ကတည်းက နေပြည်တော်နှင့် ဝန်းကျင်ဒေသများတွင် သစ္စာရှိစွာ အခြေချနေထိုင်ခဲ့သည့် ရေရှည်သမိုင်းကြောင်း ရှိသူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="irrawaddy"/> ယခုအခါ ပသီလူမျိုးအဆက်အနွယ် အများစုသည် သမိုင်းဝင် [[မြေဒူး|မြေဒူးရွာ]]တွင် နေထိုင်ခြင်းမရှိကြတော့ဘဲ၊ မြေဒူးရွာ၏ အနောက်ဘက်ရှိ "ကံသာထွန်းရွာ" တွင် ပြောင်းရွှေ့အခြေချ နေထိုင်ကြသဖြင့် ဒေသခံ ဗမာလူမျိုးများက ၎င်းဒေသကို "ကုလားတိုက်" ဟုလည်း ခေါ်ဆိုလေ့ရှိကြသည်။ လက်ရှိတွင် နိုင်ငံတော်က တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော တိုင်းရင်းသား ၁၃၅ မျိုးစာရင်း၌ ပသီလူမျိုး အမည်နာမဖြင့် သီးသန့်ပါဝင်ခြင်း မရှိသေးပေ။<ref name="mmtimes">{{cite web|url=https://myanmar.mmtimes.com/national-news/mandalay-upper-myanmar/1979-2012-11-01-07-29-12.html|title=အမျိုးသား ညီညွတ်ရေးပါတီ တည်ထောင်ခွင့် ရရှိသွားပြီ|author=ခင်ဆုဝေ|date=၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၂|accessdate=၁၀ မတ် ၂၀၁၉|archive-date=20 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210220054053/https://myanmar.mmtimes.com/national-news/mandalay-upper-myanmar/1979-2012-11-01-07-29-12.html}}</ref> ထို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရာစုနှစ်ချီ နေထိုင်ခဲ့ကြသော ပသီလူမျိုးများကို သီးခြားတိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတစ်စုအဖြစ် ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ပေးရန်နှင့် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ပြည်လုံးကျွတ်သန်းခေါင်စာရင်း ကောက်ယူရာတွင် သီးသန့်ကုတ်နံပါတ် (Code Number) သတ်မှတ်ပေးရန် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးကွန်ဂရက်ပါတီ (United National Congress - UNC) က ၂၀၁၄ ခုနှစ်အတွင်း ထုတ်ဖော်တောင်းဆိုခဲ့ဖူးသည်။<ref name="rfa">{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/unc-call-define-pathi-ethnic-01262014083126.html|title=ပသီလူမျိုးကို လူမျိုးစုတစ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ပေးဖို့ တောင်းဆို|date=၂၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၄|accessdate=၁၀ မတ် ၂၀၁၉}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း နောက်ခံ == မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပသီလူမျိုးများ၏ မူလဇစ်မြစ်သည် အလယ်ခေတ်ကာလ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာနှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] ဒေသတွင်း အာရပ်တို့၏ ရေကြောင်းကုန်သွယ်မှု လုပ်ငန်းများ၊ အစ္စလာမ်ဘာသာ ပြန့်ပွားလာမှု သမိုင်းကြောင်းများနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေသည်။<ref name="Hourani">Hourani, George F. (1995). ''Arab Seafaring in the Indian Ocean in Ancient and Early Medieval Times''. Princeton University Press. pp. 61–75.</ref> ၉ ရာစုအစောပိုင်းမှစ၍ အာရေဗျကျွန်းဆွယ် ဟာဒရာမော့ဒေသ (Hadhramaut - ယနေ့ခေတ် [[ယီမင်နိုင်ငံ]]) မှ [[ဟဒ်ရာရမ်|ဟာဒရာမီ အာရပ်]] (Hadhrami Arab) ကုန်သည်များသည် မုတ်သုံလေကို အမှီပြုကာ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာတစ်လျှောက် တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကမ်းရိုးတန်းများအထိ ကုန်သွယ်ရေးခရီး ဆန့်ခဲ့ကြသည်။<ref>Boxer, C. R. (1969). ''The Portuguese Seaborne Empire 1415–1825''. Hutchinson. pp. 45–48.</ref> ၎င်းတို့သည် ခရီးသွားလာရင်း ယနေ့ခေတ် အိန္ဒိယ၊ သီရိလင်္ကာ၊ မလေးကျွန်းဆွယ်၊ အင်ဒိုနီးရှား (ဆူမားတြား) နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ ကမ်းရိုးတန်းဒေသများရှိ အဓိကဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီးများတွင် ယာယီအခြေချနေထိုင်မှုများနှင့် ကုန်သွယ်ရေးစခန်း များကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Hourani"/><ref name="Reid">Reid, Anthony (1993). ''Southeast Asia in the Age of Commerce, 1450-1680: Volume Two: Expansion and Crisis''. Yale University Press. pp. 120–125.</ref> ၁၃ ရာစုမှ ၁၅ ရာစုနှစ်များအတွင်း အရှေ့တောင်အာရှတွင် အဏ္ဏဝါကုန်သွယ်မှုလုပ်ငန်းများ အထူးထွန်းကားလာခဲ့ရာ၊ ဟာဒရာမီ အာရပ်တို့သည် မုတ္တမ၊ သီဟိုဠ် (သီရိလင်္ကာ) နှင့် မာလက္ကာ အပါအဝင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်နှင့် တောင်တရုတ်ပင်လယ်အထိ ပုံမှန်ဆက်သွယ်နိုင်သည့် တာဝေးကုန်သွယ်မှု လမ်းကြောင်းကြီးများကို အောင်မြင်စွာ ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="Reid"/> ဤကဲ့သို့ အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင် ကုန်စည်စီးဆင်းမှု ဗဟိုချက်များတွင် အခြေစိုက်ရင်း အချို့သော အာရပ်ကုန်သည်များသည် ဒေသခံဌာနေ အမျိုးသမီးများနှင့် အကြောင်းပါကာ ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့ကြပြီး၊ အစ္စလာမ်ဘာသာကို သက်ဝင်ကျင့်သုံးကာ မြန်မာ့ဒေသယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများကို လက်ခံကျင့်သုံးသည့် ရောနှောမွတ်စလင် လူ့အဖွဲ့အစည်းများအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref name="Yegar">Yegar, Moshe (1972). ''The Muslims of Burma: A Study of a Minority Group''. Otto Harrassowitz Verlag. pp. 2–6.</ref> ထိုသို့ အရှေ့တောင်အာရှသို့ ကုန်သွယ်မှုပြုရင်း အခြေချလာရာမှ သက်တမ်းအတော်ကြာပြီဖြစ်သော မြန်မာ-အစ္စလာမ် လူနွယ်စုတစ်ခုအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ရှေးယခင်ကတည်းက ပျံ့နှံ့နေထိုင်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ဤပသီလူမျိုးစုသည် ၁၃ ရာစုအတွင်းကတည်းက မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ သာယာဝတီဒေသ၊ ပဲခူး နှင့် မန္တလေး ဝန်းကျင်တစ်ဝိုက်အထိ မြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဆန်တက်ကာ မြေပြန့်ဒေသများ၌ပါ အခြေစိုက်နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ထင်ရှားစွာ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Yegar"/> == ဝေါဟာရရင်းမြစ် == မြန်မာနိုင်ငံတွင် "ပသီ" ဟု လူသိများလာရခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ဝေါဟာရဗေဒအရ အယူအဆ နှစ်မျိုးရှိသည်။ ပထမအယူအဆမှာ အစ္စလာမ့်ဥပဒေပညာရှင်များကို ရည်ညွှန်းသည့် အာရဗီစကားလုံး ''Fāqīh'' (فقیه) မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြပြီး၊ ဒုတိယအယူအဆမှာ ပါရှန် သို့မဟုတ် မွတ်စလင်များကို ယေဘုယျအားဖြင့် ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုသည့် ပါရှန်းစကားလုံး ''Pārsī'' မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ဆိုကြသည်။<ref name="Yegar">Yegar, Moshe (1972). ''The Muslims of Burma: A Study of a Minority Group''. Otto Harrassowitz Verlag. pp. 4–7.</ref><ref name="ThanTun">Than Tun (1988). ''Essays on the History and Buddhism of Burma''. Arakan-Burma Research Society. pp. 112–115.</ref> ဤပသီမွတ်စလင်များသည် ၎င်းတို့၏ အစ္စလာမ့်ဘာသာတရားကို အစဉ်အဆက် ထိန်းသိမ်းထားစဉ်မှာပင်၊ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု၊ နေထိုင်မှုနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုအရ မြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်းသို့ လုံးဝဥဿုံ ပေါင်းစည်းဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Yegar"/> ၎င်းတို့သည် မွတ်စလင်ကမ္ဘာ (အထူးသဖြင့် အာရေဗျနှင့် ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့ဒေသ) နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတော်အကြား ကုန်သွယ်မှုကဏ္ဍတွင် ဘာသာရေးပညာရှင်များ၊ အကြီးတန်းကုန်သည်များနှင့် ကြားခံဆက်သွယ်ရေးသမားများအဖြစ် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ထင်ရှားခဲ့သည်။<ref name="Reid">Reid, Anthony (1993). ''Southeast Asia in the Age of Commerce, 1450-1680''. Yale University Press. pp. 122–126.</ref> သမိုင်းမှတ်တမ်းများနှင့် ကိုလိုနီခေတ်ဦး မှတ်တမ်းများအရ တောင်ငူမင်းဆက်နှင့် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် အပါအဝင် ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီ မြန်မာ့နန်းတွင်း တရားရုံးများတွင် အာရပ်နှင့် ပါရှန်းနွယ်ဖွား မွတ်စလင်မိသားစုအချို့ကို သမားတော်များ၊ ဗေဒင်ပညာရှင်များ၊ နန်းတွင်းအကြံပေးများနှင့် ကုန်သွယ်ရေးကိုယ်စားလှယ် (တော်ဝင် ကုန်သည်) များအဖြစ် ခန့်အပ်ကာ အမြတ်တနိုး ချီးမြှောက်မြှောက်စားခဲ့ကြောင်း ခိုင်လုံစွာ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Yegar"/><ref name="Harvey">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Longmans, Green and Co. pp. 158–162.</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာမွတ်စလင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူမျိုးစုများ]] frmwuz5bh03enebd71vhmc97fwvutuq 0 106616 1047814 454341 2026-08-10T10:48:27Z EmausBot 5629 [[သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1047814 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်]] 9npmmjuv1ebor7i4j4ek985j6bih6jc 0 114355 1047751 803452 2026-08-09T19:45:58Z Cepyita 93402 /* */ 1047751 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity|type=Greek|name=အာဖရိုဒီးတယ် |image=NAMA Aphrodite Syracuse.jpg|alt=|caption=''Aphrodite Pudica'' (Roman copy of 2nd century AD), [[National Archaeological Museum, Athens]]|god_of=Goddess of love, beauty and sexuality|abode=[[အိုလံပတ်တောင် (ဂရိ)|အိုလံပတ်တောင်]]|symbol=[[Dolphin]], [[Rose]], [[Scallop|Scallop Shell]], [[Myrtle (plant)|Myrtle]], [[Dove]], [[Sparrow]], [[Girdle]], [[Mirror]], [[Pearl]] and [[Swan]]|consort=[[Hephaestus]], [[Ares]], [[Poseidon]], [[Hermes]], [[Dionysus]], [[Adonis]], and [[Anchises]]|parents=In the ''[[Iliad]]'': [[Zeus]] and [[Dione (Titaness)|Dione]]<ref>Homer, ''Iliad'' 5.370.</ref><br/>In ''[[Theogony]]'': [[Uranus (mythology)|Uranus]]'s severed genitals<ref>Hesiod, ''Theogony'', 188</ref>|siblings=[[Aeacus]], [[Angelos (Greek mythology)|Angelos]], [[Apollo]], [[Ares]], [[Artemis]], [[Athena]], [[Dionysus]], [[Eileithyia]], [[Enyo]], [[Eris (mythology)|Eris]], [[Ersa]], [[Hebe (mythology)|Hebe]], [[Helen of Troy]], [[Hephaestus]], [[Heracles]], [[Hermes]], [[Minos]], [[Pandia]], [[Persephone]], [[Perseus]], [[Rhadamanthus]], the [[Graces]], the [[Horae]], the [[Litae]], the [[Muse]]s, the [[Moirai]], ''or'' the [[Titan (mythology)|Titans]], the [[Cyclops|Cyclopes]], the [[Meliae]], the [[Erinyes]] (Furies), the [[Giants (Greek mythology)|Giants]], the [[Hekatonkheires]]|children=With Ares: [[Eros]],<ref name="eros">Eros is usually mentioned as the son of Aphrodite but in other versions he is born out of Chaos</ref> [[Phobos (mythology)|Phobos]], [[Deimos (mythology)|Deimos]], [[Harmonia (mythology)|Harmonia]], [[Pothos (mythology)|Pothos]], [[Anteros]], [[Himeros]],<br/>With Hermes: [[Hermaphroditus]],<br/>With Poseidon: [[Rhodos]], [[Eryx (mythology)|Eryx]],<br/>With Dionysus: [[Peitho]], [[Charites|The Graces]], [[Priapus]],<br/>With Anchises: [[Aeneas]]|mount=|Roman_equivalent=[[Venus (mythology)|Venus]]|equivalent1_type=Mesopotamian|equivalent1=[[Inanna]]/Ishtar|equivalent2_type=Canaanite|equivalent2=[[Astarte]]}} '''အာဖ်ရိုဒီးတယ်'''({{lang-grc|Ἀφροδίτη|Aphrodite}}, {{lang-la|Venus}})၊ '''အာဖြိုဒိတာ'''(Ἀφροδίτα) သို့မဟုတ် '''အက်ဖ်ှရိုဒိုက်တီး'''({{lang-en|Aphrodite}})သည် [[ဂရိဒဏ္ဍာရီ]]လာ ချစ်ခြင်း၊ အလှအပ၊ သာယာမှုနှင့် နုပျိုမှုတို့၏ နတ်ဘုရားမ ဖြစ်သည်။ အာဖ်ရိုဒီတဲနှင့် စရိုက်သဘာဝတူညီသည့် ခေါမနတ်ဒေဝီ ဗီးနပ်စ်ကို အစွဲပြုမှည့်ခေါ်ထား သော [[ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် ယှဉ်တွဲအမှတ်သညာပြုခံရသည်။ အာဖ်ရိုဒီတဲ၏ ပင်မသင်္ကေတများတွင် မာတဲလ်ပင်၊ နှင်းဆီ၊ ခို၊ စာကလေးနှင့် ငန်းများ ပါဝင်သည်။ "အာဖ်ရိုဒီးတယ်" သည် ဘီစီငါးရာစု Classical Attic ရှေးဂရိစံအသံထွက်ကို မြန်မာ့အသံဖလှယ်မှုပြုထားခြင်းဖြစ်ပြီး ခေတ်သစ်ဂရိအသံကိုလိုက်လျှင် /အာဖ်ရိုသှိတီ/~/အာဖ်ရိုဓိတီ/ဟု အနီးစပ်ဆုံးထွက်ရှိသည်။ == သံသေဒဇ ပေါ်လာခြင်း == နတ်မင်း ခရိုနက်က ဖခင် ယူရေးနပ်အား တိုက်ခိုက်စဉ် ယူရေးနပ်၏ မွေးအင်္ဂါ ရေသို့ ကျသော် ရေမြုပ်ဖြစ်သည်။ ထိုရေမြုပ်သည် ပင်လယ်၌ မျောရင်း မိန်းမပျိုအသွင် ဖြစ်လာသည်။ ဆိုင်ပရပ်ကျွန်းရှိ ပါဖော့မြို့အနီးတွင် အသက်ဝင်လေသည်။ ဆိုင်ပရစ် (ဆိုင်ပရပ်သူ) ဟု လူတို့က ခေါ်ကြလေသည်။ စင်သီယာကျွန်းအနီးတွင် အသက်ဝင်ကြောင်း ယုံကြည်သူတို့က စင်သရီယာ (စင်သီယာသူ) ဟု ခေါ်ပြန်သည်။ အသက်ဝင်စဉ်ပင် အရွယ်ရောက်ပြီးသော မိန်းမ၏အသွင်ကို ရသည်။ == ကံထူးရှင် ပန်းပဲဆရာ == အဖရိုဒိုက် ဖြစ်လာသော် နတ်ဘုရားတို့ မာန်စောင်သူက စောင်၊ စိုးရိမ်သူက စိုးရိမ် ဖြစ်ကြရသည်။ အလွန်လှသော အဖရိုဒိုက်ကြောင့် ဇုသည်လည်း စိတ်မအေးရ။ သို့ဖြစ်ရာ ဟီရာဖန်ဆင်းသည့် ဟပ်ဖေးစတပ်နှင့် လက်ထပ်ပေးလိုက်သည်။ ဟပ်ဖေးစတပ်မှာ ဟီရာလက်တည့်စမ်းထားသော နတ်ဖြစ်ပြီး အလွန်ရုပ်ဆိုးသည်။ အိုလံပတ်တောင်၌ နေသော်လည်း နတ်ရာမဝင်ဘဲ ပန်းပဲဖိုတွင်သာ အချိန်ကုန်ရသည်။ စီစဉ်သော လက်ထပ်ပွဲကို မနှစ်လိုသော အဖရိုဒိုက်မှာ ဟပ်ဖေးစတပ်မှလွဲ၍ ကျန်နတ်ဘုရား၊ လူယောက်ျားတို့နှင့် ဘဝကို ကုန်လွန်ခဲ့သည်။ == အဖရိုဒိုက်နှင့် အချစ်မှတ်တိုင် စိုက်ခဲ့သူများ == === အဲရီးဇ် === အဖရိုဒိုက်နှင့် ပထမဆုံး အကြည်ဆိုက်သူမှာ စစ်နတ်ဘုရား [[အဲရီးဇ်]] ဖြစ်သည်။ ဖိုဘိုနှင့် ဒိုင်မော့ဟူသော အမြွာညီအစ်ကိုနှစ်ယောက်၊ ဟာမိုနီရာ ဟူသော သမီးတယောက်နှင့် ဆန္ဒနတ်လေးပါး (အီရော့၊ အန်တီရော့၊ ဟင်မီရော့၊ ပိုသို) ကို မွေးသည်။ === ပိုဆိုက်ဒန် === ရေသခင်ကြီး [[ပိုဆိုက်ဒန်]] သည်လည်း အဖရိုဒိုက်နှင့် ချစ်ပွဲဝင်ခဲ့သေးသည်။ ရိုဒီဟူသော သမီးတယောက် ရသည်။ === ဟာမိ === ဇု၏သားငယ် ဟာမိသည်လည်း အဖရိုဒိုက်နှင့် မကင်းပေ။ တိုင်ချီ၊ ပိုင်သိုနှင့် ဟာမဖရိုဒီတော့ဟူသော သားသုံးယောက် ရသည်။ === အဒိုနစ် === ဆိုင်ပရပ်မင်းသမီး မာရာက ဖခင် စီနာရပ်နှင့် ချစ်ဗျူဟာခင်းလိုသည်။ အပျော်မယ်ဟန်ဆောင်၍ အကြံကို အကောင်အထည်ဖော်သည်။ သို့ဖြင့် အဒိုနစ်ဟူသော သားတယောက်ရသည်။ အကြောင်းစုံသိသည့် စီနာရပ်က သမီးအား သတ်ရန် လိုက်သည်။ မာရာက နတ်တို့အား တောင်းပန်သော် သစ်စေးပင်အဖြစ် ပြောင်းပေးလိုက်သည်။ သို့သော် မွေးကင်းစ အဒိုနစ်ကို စောင့်ရှောက်မည့်သူ မရှိတော့။ ဖြတ်သွားဖြတ်လာ အဖရိုဒိုက်က ထိုကလေးကို တွေ့သည်။ ထို့ကြောင့် အောက်ကမ္ဘာသို့ယူကာ ပစစ်ဖှနီ (Per-siff-an-ee) အား မွေးစေသည်။ အရွယ်ရောက်သော် သန်စွမ်း၍ ယောက်ျားကောင်းတယောက်ဖြစ်လာသည်။ အဖရိုဒိုက်က ပစစ်ဖှနီးထံမှ ပြန်တောင်းသည်။ ပစစ်ဖှနီးသည်လည်း လက်မလွှတ်နိုင်။ သို့ဖြင့် အချင်းများကြသည်။ ဇုက အဒိုနစ်၏ သက်တမ်း သုံးပုံတပုံကို အဖရိုဒိုက်နှင့် နေရန်၊ နောက် သုံးပုံတပုံကို ပစစ်ဖှနီးနှင့် နေရန်၊ ကျန် သုံးပုံတပုံကို အဒိုနစ်သဘောကျသူနှင့် နေရန် ဆုံးဖြတ်ပေးသည်။ သို့ဖြင့် အဖရိုဒိုက်နှင့်အတူ အဒိုနစ် မြေပေါ်သို့ ပြန်ပါလာသည်။ မြေပေါ်ရောက်သော် အဒိုနစ်က အမဲလိုက်ခြင်းကို သဘောတွေ့လာသည်။ အဖရိုဒိုက်မှာ အမြဲမလိုက်နိုင်။ သို့ဖြစ်၍ အမဲလိုက်ခံရခြင်းကို မကြောက်သော တိရစ္ဆာန်ကို အမဲမလိုက်ရန် သတိပေးပြီး အပြင်သွားသည်။ အဒိုနစ် အမဲလိုက်သော် တောဝက်ယောင်ဆောင်သော အေရိနှင့် တွေ့သည်။ အချို့ကလည်း ချစ်သဝန်ကြောင် အေရိက တမင်ကြံသည်ဟု ဆိုသည်။ အဖရိုဒိုက်စကားကို မေ့နေသော အဒိုနစ်က တောဝက်နောက်သို့ လိုက်သည်။ သို့သော် သူသည်သာ သားကောင် ပြန်ဖြစ်ရသည်။ တောဝက်စွယ်နှင့် ဘဝဆုံးသည်။ အဒိုနစ်နှင့် ဘီရိုဟူသော သမီးတယောက် ရသည်။ === ဒိုင်ယွန်နီဆပ် === ဝိုင်နတ်ဘုရားသည်လည်း အဖရိုဒိုက်နှင့် အချစ်ဗျစ်ရည်ကို မြည်းခဲ့သေးသည်။ သီရိနတ်သမီးသုံးပါး (သာလိရာ၊ ယူဖရိုဆိုင်း၊ အက်ဂလဲယာ) နှင့် ပရီရာပက်ဟူသော သားကို ရသည်။ === ဖေသွန် === ဟီးလိရော့၏သား မိုးသောက်ကြယ် ဖေသွန်သည်လည်း အဖရိုဒိုက်နှင့် မကင်းခဲ့။ အက်စတီနက်ဟူသော သားတယောက်ရသည်။ === အန်ချီဆက် === ထရွိုင်အနီးရှိ ဒါဒနီယာပြည်မှ မင်းသား အန်ချီဆက်နှင့်လည်း ဖရီဂျီယံ မင်းသမီးအသွင်နေကာ နှစ်ပတ်ခန့် အတူနေသည်။ ကိုးလလွန်မှ မွေးကင်းစသမီးလေး အေနီယာကို ပေးကာ နှုတ်မဖွာရန်ပြောပြီး အိုလံပတ်တောင်သို့ ပြန်လေသည်။ === ဘူတက် === ရွှေဆိတ်သားမွှေးရေကို ရှာရန် ဂျေဆန်နှင့်အတူ ရွက်လွှင့်လာသော ဘူတက်သည် ရေသရဲမတို့၏ ဖျားယောင်းမှုကို အံမတုနိုင်ဘဲ ရေသို့ ဆင်းသည်။ အဖရိုဒိုက်က ကယ်ကာ စစ္စလီကျွန်းရှိ လီလီဘန်းသို့ ပို့သည်။ ထို၌ပင် နှစ်ဦးသား အချစ်နယ်ကျွံကြသည်။ သူတို့၏သား အာရစ်မှာ နောင်သော် စစ္စလီဘုရင် ဖြစ်လာသည်။ == ကိုးကွယ်မှု == အက်ဖရိုဒိုက်ကိုကိုးကွယ်သူ ဂိုဏ်းမှာ ဆူမာရီးယန်းဂိုဏ်း အီနန်းနာက ကိုးကွယ်သည့် အရှေ့ဆမစ်တစ် နတ်ဒေဝီ အစ်ရှတာ၏အနွယ်ဝင် ဖီးနီးယှန်းနတ်ဒေဝီ အက်စတာတေတို့မှ ဆင်းသက်လာသည်။ နှစ်စဉ်နွေလယ်ကာလများ၌ ကျင်းပသည့် အက်ဖရိုဒီးရှား (Aphrodisia) မှာ သူမ၏ အဓိကပွဲတော်ဖြစ်သည်။ အေသင်နှင့် ကိုရင့်တို့တွင် အဓိက ကျင်းပသည်။ ဘုရားကျောင်းတွင် အပူဇော်ခံများ ရှိပြီး ထိုသူတော်စင်မတို့နှင့် မေထုန်ပြုကာ အဖရိုဒိုက်အား ပူဇော်ရသည်။ ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၁၄၆ ခုတွင် ရောမတို့က ကိုရင့်မြို့အား စီးနင်းသော် ဘုရားကျောင်းများ ပျက်သွားသည်။ ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၄၄ ခုတွင် မြို့ကို ပြန်တည်သော်လည်း ဘုရားကျောင်းများ ရှိမလာတော့။ သို့သော် မေထုန်မှုဖြင့် ပူဇော်ခြင်းမှာ ဆက်ရှိနေသေးသည်။ လကောနီးယားတွင် အက်ဖရိုဒိုက်ကို သူရဲကောင်းနတ်ဒေဝီအဖြစ်နှင့် ကိုးကွယ်သည်။ ပြည့်တန်ဆာများအား စောင့်ရှောက်သူဒေဝီနတ်ဘုရားမ ဖြစ်သောကြောင့် အစောပိုင်းပညာရှင်များက "မြင့်မြတ်သောပြည့်တန်ဆာ" ဟူသည့် အယူအဆကို တင်သွင်းခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါ မှားယွင်းမှုအဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။ == ပြင်ပလင့်များ == * [http://www.theoi.com/Olympios/Aphrodite.html Theoi Project, Aphrodite] information from classical literature, Greek and Roman art * [https://www.nytimes.com/2008/12/19/arts/design/19wome.html The Glory which Was Greece from a Female Perspective] * [http://afrodite.saffo.googlepages.com/aphrodite-sappho.html Sappho's Hymn to Aphrodite, with a brief explanation] [[ကဏ္ဍ:ဂရိနတ်ဘုရားများ]] coi5cchp1pf6fk8wd0bro79tlh6bqvt 1047752 1047751 2026-08-09T19:46:48Z Cepyita 93402 /* */ 1047752 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity|type=Greek|name=အာဖရိုဒီးတယ် |image=NAMA Aphrodite Syracuse.jpg|alt=|caption=''Aphrodite Pudica'' (Roman copy of 2nd century AD), [[National Archaeological Museum, Athens]]|god_of=Goddess of love, beauty and sexuality|abode=[[အိုလံပတ်တောင် (ဂရိ)|အိုလံပတ်တောင်]]|symbol=[[Dolphin]], [[Rose]], [[Scallop|Scallop Shell]], [[Myrtle (plant)|Myrtle]], [[Dove]], [[Sparrow]], [[Girdle]], [[Mirror]], [[Pearl]] and [[Swan]]|consort=[[Hephaestus]], [[Ares]], [[Poseidon]], [[Hermes]], [[Dionysus]], [[Adonis]], and [[Anchises]]|parents=In the ''[[Iliad]]'': [[Zeus]] and [[Dione (Titaness)|Dione]]<ref>Homer, ''Iliad'' 5.370.</ref><br/>In ''[[Theogony]]'': [[Uranus (mythology)|Uranus]]'s severed genitals<ref>Hesiod, ''Theogony'', 188</ref>|siblings=[[Aeacus]], [[Angelos (Greek mythology)|Angelos]], [[Apollo]], [[Ares]], [[Artemis]], [[Athena]], [[Dionysus]], [[Eileithyia]], [[Enyo]], [[Eris (mythology)|Eris]], [[Ersa]], [[Hebe (mythology)|Hebe]], [[Helen of Troy]], [[Hephaestus]], [[Heracles]], [[Hermes]], [[Minos]], [[Pandia]], [[Persephone]], [[Perseus]], [[Rhadamanthus]], the [[Graces]], the [[Horae]], the [[Litae]], the [[Muse]]s, the [[Moirai]], ''or'' the [[Titan (mythology)|Titans]], the [[Cyclops|Cyclopes]], the [[Meliae]], the [[Erinyes]] (Furies), the [[Giants (Greek mythology)|Giants]], the [[Hekatonkheires]]|children=With Ares: [[Eros]],<ref name="eros">Eros is usually mentioned as the son of Aphrodite but in other versions he is born out of Chaos</ref> [[Phobos (mythology)|Phobos]], [[Deimos (mythology)|Deimos]], [[Harmonia (mythology)|Harmonia]], [[Pothos (mythology)|Pothos]], [[Anteros]], [[Himeros]],<br/>With Hermes: [[Hermaphroditus]],<br/>With Poseidon: [[Rhodos]], [[Eryx (mythology)|Eryx]],<br/>With Dionysus: [[Peitho]], [[Charites|The Graces]], [[Priapus]],<br/>With Anchises: [[Aeneas]]|mount=|Roman_equivalent=[[Venus (mythology)|Venus]]|equivalent1_type=Mesopotamian|equivalent1=[[Inanna]]/Ishtar|equivalent2_type=Canaanite|equivalent2=[[Astarte]]}} '''အာဖ်ရိုဒီးတယ်'''({{lang-grc|Ἀφροδίτη|Aphrodite}}, {{lang-la|Venus}})၊ '''အာဖြိုဒိတာ'''(ဒေါရိ, အိုယိုလိ: Ἀφροδίτα) သို့မဟုတ် '''အက်ဖ်ှရိုဒိုက်တီး'''({{lang-en|Aphrodite}})သည် [[ဂရိဒဏ္ဍာရီ]]လာ ချစ်ခြင်း၊ အလှအပ၊ သာယာမှုနှင့် နုပျိုမှုတို့၏ နတ်ဘုရားမ ဖြစ်သည်။ အာဖ်ရိုဒီတဲနှင့် စရိုက်သဘာဝတူညီသည့် ခေါမနတ်ဒေဝီ ဗီးနပ်စ်ကို အစွဲပြုမှည့်ခေါ်ထား သော [[ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် ယှဉ်တွဲအမှတ်သညာပြုခံရသည်။ အာဖ်ရိုဒီတဲ၏ ပင်မသင်္ကေတများတွင် မာတဲလ်ပင်၊ နှင်းဆီ၊ ခို၊ စာကလေးနှင့် ငန်းများ ပါဝင်သည်။ "အာဖ်ရိုဒီးတယ်" သည် ဘီစီငါးရာစု Classical Attic ရှေးဂရိစံအသံထွက်ကို မြန်မာ့အသံဖလှယ်မှုပြုထားခြင်းဖြစ်ပြီး ခေတ်သစ်ဂရိအသံကိုလိုက်လျှင် /အာဖ်ရိုသှိတီ/~/အာဖ်ရိုဓိတီ/ဟု အနီးစပ်ဆုံးထွက်ရှိသည်။ == သံသေဒဇ ပေါ်လာခြင်း == နတ်မင်း ခရိုနက်က ဖခင် ယူရေးနပ်အား တိုက်ခိုက်စဉ် ယူရေးနပ်၏ မွေးအင်္ဂါ ရေသို့ ကျသော် ရေမြုပ်ဖြစ်သည်။ ထိုရေမြုပ်သည် ပင်လယ်၌ မျောရင်း မိန်းမပျိုအသွင် ဖြစ်လာသည်။ ဆိုင်ပရပ်ကျွန်းရှိ ပါဖော့မြို့အနီးတွင် အသက်ဝင်လေသည်။ ဆိုင်ပရစ် (ဆိုင်ပရပ်သူ) ဟု လူတို့က ခေါ်ကြလေသည်။ စင်သီယာကျွန်းအနီးတွင် အသက်ဝင်ကြောင်း ယုံကြည်သူတို့က စင်သရီယာ (စင်သီယာသူ) ဟု ခေါ်ပြန်သည်။ အသက်ဝင်စဉ်ပင် အရွယ်ရောက်ပြီးသော မိန်းမ၏အသွင်ကို ရသည်။ == ကံထူးရှင် ပန်းပဲဆရာ == အဖရိုဒိုက် ဖြစ်လာသော် နတ်ဘုရားတို့ မာန်စောင်သူက စောင်၊ စိုးရိမ်သူက စိုးရိမ် ဖြစ်ကြရသည်။ အလွန်လှသော အဖရိုဒိုက်ကြောင့် ဇုသည်လည်း စိတ်မအေးရ။ သို့ဖြစ်ရာ ဟီရာဖန်ဆင်းသည့် ဟပ်ဖေးစတပ်နှင့် လက်ထပ်ပေးလိုက်သည်။ ဟပ်ဖေးစတပ်မှာ ဟီရာလက်တည့်စမ်းထားသော နတ်ဖြစ်ပြီး အလွန်ရုပ်ဆိုးသည်။ အိုလံပတ်တောင်၌ နေသော်လည်း နတ်ရာမဝင်ဘဲ ပန်းပဲဖိုတွင်သာ အချိန်ကုန်ရသည်။ စီစဉ်သော လက်ထပ်ပွဲကို မနှစ်လိုသော အဖရိုဒိုက်မှာ ဟပ်ဖေးစတပ်မှလွဲ၍ ကျန်နတ်ဘုရား၊ လူယောက်ျားတို့နှင့် ဘဝကို ကုန်လွန်ခဲ့သည်။ == အဖရိုဒိုက်နှင့် အချစ်မှတ်တိုင် စိုက်ခဲ့သူများ == === အဲရီးဇ် === အဖရိုဒိုက်နှင့် ပထမဆုံး အကြည်ဆိုက်သူမှာ စစ်နတ်ဘုရား [[အဲရီးဇ်]] ဖြစ်သည်။ ဖိုဘိုနှင့် ဒိုင်မော့ဟူသော အမြွာညီအစ်ကိုနှစ်ယောက်၊ ဟာမိုနီရာ ဟူသော သမီးတယောက်နှင့် ဆန္ဒနတ်လေးပါး (အီရော့၊ အန်တီရော့၊ ဟင်မီရော့၊ ပိုသို) ကို မွေးသည်။ === ပိုဆိုက်ဒန် === ရေသခင်ကြီး [[ပိုဆိုက်ဒန်]] သည်လည်း အဖရိုဒိုက်နှင့် ချစ်ပွဲဝင်ခဲ့သေးသည်။ ရိုဒီဟူသော သမီးတယောက် ရသည်။ === ဟာမိ === ဇု၏သားငယ် ဟာမိသည်လည်း အဖရိုဒိုက်နှင့် မကင်းပေ။ တိုင်ချီ၊ ပိုင်သိုနှင့် ဟာမဖရိုဒီတော့ဟူသော သားသုံးယောက် ရသည်။ === အဒိုနစ် === ဆိုင်ပရပ်မင်းသမီး မာရာက ဖခင် စီနာရပ်နှင့် ချစ်ဗျူဟာခင်းလိုသည်။ အပျော်မယ်ဟန်ဆောင်၍ အကြံကို အကောင်အထည်ဖော်သည်။ သို့ဖြင့် အဒိုနစ်ဟူသော သားတယောက်ရသည်။ အကြောင်းစုံသိသည့် စီနာရပ်က သမီးအား သတ်ရန် လိုက်သည်။ မာရာက နတ်တို့အား တောင်းပန်သော် သစ်စေးပင်အဖြစ် ပြောင်းပေးလိုက်သည်။ သို့သော် မွေးကင်းစ အဒိုနစ်ကို စောင့်ရှောက်မည့်သူ မရှိတော့။ ဖြတ်သွားဖြတ်လာ အဖရိုဒိုက်က ထိုကလေးကို တွေ့သည်။ ထို့ကြောင့် အောက်ကမ္ဘာသို့ယူကာ ပစစ်ဖှနီ (Per-siff-an-ee) အား မွေးစေသည်။ အရွယ်ရောက်သော် သန်စွမ်း၍ ယောက်ျားကောင်းတယောက်ဖြစ်လာသည်။ အဖရိုဒိုက်က ပစစ်ဖှနီးထံမှ ပြန်တောင်းသည်။ ပစစ်ဖှနီးသည်လည်း လက်မလွှတ်နိုင်။ သို့ဖြင့် အချင်းများကြသည်။ ဇုက အဒိုနစ်၏ သက်တမ်း သုံးပုံတပုံကို အဖရိုဒိုက်နှင့် နေရန်၊ နောက် သုံးပုံတပုံကို ပစစ်ဖှနီးနှင့် နေရန်၊ ကျန် သုံးပုံတပုံကို အဒိုနစ်သဘောကျသူနှင့် နေရန် ဆုံးဖြတ်ပေးသည်။ သို့ဖြင့် အဖရိုဒိုက်နှင့်အတူ အဒိုနစ် မြေပေါ်သို့ ပြန်ပါလာသည်။ မြေပေါ်ရောက်သော် အဒိုနစ်က အမဲလိုက်ခြင်းကို သဘောတွေ့လာသည်။ အဖရိုဒိုက်မှာ အမြဲမလိုက်နိုင်။ သို့ဖြစ်၍ အမဲလိုက်ခံရခြင်းကို မကြောက်သော တိရစ္ဆာန်ကို အမဲမလိုက်ရန် သတိပေးပြီး အပြင်သွားသည်။ အဒိုနစ် အမဲလိုက်သော် တောဝက်ယောင်ဆောင်သော အေရိနှင့် တွေ့သည်။ အချို့ကလည်း ချစ်သဝန်ကြောင် အေရိက တမင်ကြံသည်ဟု ဆိုသည်။ အဖရိုဒိုက်စကားကို မေ့နေသော အဒိုနစ်က တောဝက်နောက်သို့ လိုက်သည်။ သို့သော် သူသည်သာ သားကောင် ပြန်ဖြစ်ရသည်။ တောဝက်စွယ်နှင့် ဘဝဆုံးသည်။ အဒိုနစ်နှင့် ဘီရိုဟူသော သမီးတယောက် ရသည်။ === ဒိုင်ယွန်နီဆပ် === ဝိုင်နတ်ဘုရားသည်လည်း အဖရိုဒိုက်နှင့် အချစ်ဗျစ်ရည်ကို မြည်းခဲ့သေးသည်။ သီရိနတ်သမီးသုံးပါး (သာလိရာ၊ ယူဖရိုဆိုင်း၊ အက်ဂလဲယာ) နှင့် ပရီရာပက်ဟူသော သားကို ရသည်။ === ဖေသွန် === ဟီးလိရော့၏သား မိုးသောက်ကြယ် ဖေသွန်သည်လည်း အဖရိုဒိုက်နှင့် မကင်းခဲ့။ အက်စတီနက်ဟူသော သားတယောက်ရသည်။ === အန်ချီဆက် === ထရွိုင်အနီးရှိ ဒါဒနီယာပြည်မှ မင်းသား အန်ချီဆက်နှင့်လည်း ဖရီဂျီယံ မင်းသမီးအသွင်နေကာ နှစ်ပတ်ခန့် အတူနေသည်။ ကိုးလလွန်မှ မွေးကင်းစသမီးလေး အေနီယာကို ပေးကာ နှုတ်မဖွာရန်ပြောပြီး အိုလံပတ်တောင်သို့ ပြန်လေသည်။ === ဘူတက် === ရွှေဆိတ်သားမွှေးရေကို ရှာရန် ဂျေဆန်နှင့်အတူ ရွက်လွှင့်လာသော ဘူတက်သည် ရေသရဲမတို့၏ ဖျားယောင်းမှုကို အံမတုနိုင်ဘဲ ရေသို့ ဆင်းသည်။ အဖရိုဒိုက်က ကယ်ကာ စစ္စလီကျွန်းရှိ လီလီဘန်းသို့ ပို့သည်။ ထို၌ပင် နှစ်ဦးသား အချစ်နယ်ကျွံကြသည်။ သူတို့၏သား အာရစ်မှာ နောင်သော် စစ္စလီဘုရင် ဖြစ်လာသည်။ == ကိုးကွယ်မှု == အက်ဖရိုဒိုက်ကိုကိုးကွယ်သူ ဂိုဏ်းမှာ ဆူမာရီးယန်းဂိုဏ်း အီနန်းနာက ကိုးကွယ်သည့် အရှေ့ဆမစ်တစ် နတ်ဒေဝီ အစ်ရှတာ၏အနွယ်ဝင် ဖီးနီးယှန်းနတ်ဒေဝီ အက်စတာတေတို့မှ ဆင်းသက်လာသည်။ နှစ်စဉ်နွေလယ်ကာလများ၌ ကျင်းပသည့် အက်ဖရိုဒီးရှား (Aphrodisia) မှာ သူမ၏ အဓိကပွဲတော်ဖြစ်သည်။ အေသင်နှင့် ကိုရင့်တို့တွင် အဓိက ကျင်းပသည်။ ဘုရားကျောင်းတွင် အပူဇော်ခံများ ရှိပြီး ထိုသူတော်စင်မတို့နှင့် မေထုန်ပြုကာ အဖရိုဒိုက်အား ပူဇော်ရသည်။ ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၁၄၆ ခုတွင် ရောမတို့က ကိုရင့်မြို့အား စီးနင်းသော် ဘုရားကျောင်းများ ပျက်သွားသည်။ ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၄၄ ခုတွင် မြို့ကို ပြန်တည်သော်လည်း ဘုရားကျောင်းများ ရှိမလာတော့။ သို့သော် မေထုန်မှုဖြင့် ပူဇော်ခြင်းမှာ ဆက်ရှိနေသေးသည်။ လကောနီးယားတွင် အက်ဖရိုဒိုက်ကို သူရဲကောင်းနတ်ဒေဝီအဖြစ်နှင့် ကိုးကွယ်သည်။ ပြည့်တန်ဆာများအား စောင့်ရှောက်သူဒေဝီနတ်ဘုရားမ ဖြစ်သောကြောင့် အစောပိုင်းပညာရှင်များက "မြင့်မြတ်သောပြည့်တန်ဆာ" ဟူသည့် အယူအဆကို တင်သွင်းခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါ မှားယွင်းမှုအဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။ == ပြင်ပလင့်များ == * [http://www.theoi.com/Olympios/Aphrodite.html Theoi Project, Aphrodite] information from classical literature, Greek and Roman art * [https://www.nytimes.com/2008/12/19/arts/design/19wome.html The Glory which Was Greece from a Female Perspective] * [http://afrodite.saffo.googlepages.com/aphrodite-sappho.html Sappho's Hymn to Aphrodite, with a brief explanation] [[ကဏ္ဍ:ဂရိနတ်ဘုရားများ]] 6y8nppa0ko113tle7tc7ikhs5y3ts45 1047753 1047752 2026-08-09T19:48:23Z Cepyita 93402 /* */ 1047753 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity|type=Greek|name=အာဖရိုဒီးတယ် |image=NAMA Aphrodite Syracuse.jpg|alt=|caption=''Aphrodite Pudica'' (Roman copy of 2nd century AD), [[National Archaeological Museum, Athens]]|god_of=Goddess of love, beauty and sexuality|abode=[[အိုလံပတ်တောင် (ဂရိ)|အိုလံပတ်တောင်]]|symbol=[[Dolphin]], [[Rose]], [[Scallop|Scallop Shell]], [[Myrtle (plant)|Myrtle]], [[Dove]], [[Sparrow]], [[Girdle]], [[Mirror]], [[Pearl]] and [[Swan]]|consort=[[Hephaestus]], [[Ares]], [[Poseidon]], [[Hermes]], [[Dionysus]], [[Adonis]], and [[Anchises]]|parents=In the ''[[Iliad]]'': [[Zeus]] and [[Dione (Titaness)|Dione]]<ref>Homer, ''Iliad'' 5.370.</ref><br/>In ''[[Theogony]]'': [[Uranus (mythology)|Uranus]]'s severed genitals<ref>Hesiod, ''Theogony'', 188</ref>|siblings=[[Aeacus]], [[Angelos (Greek mythology)|Angelos]], [[Apollo]], [[Ares]], [[Artemis]], [[Athena]], [[Dionysus]], [[Eileithyia]], [[Enyo]], [[Eris (mythology)|Eris]], [[Ersa]], [[Hebe (mythology)|Hebe]], [[Helen of Troy]], [[Hephaestus]], [[Heracles]], [[Hermes]], [[Minos]], [[Pandia]], [[Persephone]], [[Perseus]], [[Rhadamanthus]], the [[Graces]], the [[Horae]], the [[Litae]], the [[Muse]]s, the [[Moirai]], ''or'' the [[Titan (mythology)|Titans]], the [[Cyclops|Cyclopes]], the [[Meliae]], the [[Erinyes]] (Furies), the [[Giants (Greek mythology)|Giants]], the [[Hekatonkheires]]|children=With Ares: [[Eros]],<ref name="eros">Eros is usually mentioned as the son of Aphrodite but in other versions he is born out of Chaos</ref> [[Phobos (mythology)|Phobos]], [[Deimos (mythology)|Deimos]], [[Harmonia (mythology)|Harmonia]], [[Pothos (mythology)|Pothos]], [[Anteros]], [[Himeros]],<br/>With Hermes: [[Hermaphroditus]],<br/>With Poseidon: [[Rhodos]], [[Eryx (mythology)|Eryx]],<br/>With Dionysus: [[Peitho]], [[Charites|The Graces]], [[Priapus]],<br/>With Anchises: [[Aeneas]]|mount=|Roman_equivalent=[[ဗီးနပ်စ် (ဒဏ္ဍာရီ)|ဝဲ့နုစ်]]|equivalent1_type=Mesopotamian|equivalent1=[[Inanna]]/Ishtar|equivalent2_type=Canaanite|equivalent2=[[Astarte]]}} '''အာဖ်ရိုဒီးတယ်'''({{lang-grc|Ἀφροδίτη|Aphrodite}}, {{lang-la|Venus}})၊ '''အာဖြိုဒိတာ'''(ဒေါရိ, အိုယိုလိ: Ἀφροδίτα) သို့မဟုတ် '''အက်ဖ်ှရိုဒိုက်တီး'''({{lang-en|Aphrodite}})သည် [[ဂရိဒဏ္ဍာရီ]]လာ ချစ်ခြင်း၊ အလှအပ၊ သာယာမှုနှင့် နုပျိုမှုတို့၏ နတ်ဘုရားမ ဖြစ်သည်။ အာဖ်ရိုဒီတဲနှင့် စရိုက်သဘာဝတူညီသည့် ခေါမနတ်ဒေဝီ ဗီးနပ်စ်ကို အစွဲပြုမှည့်ခေါ်ထား သော [[ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် ယှဉ်တွဲအမှတ်သညာပြုခံရသည်။ အာဖ်ရိုဒီတဲ၏ ပင်မသင်္ကေတများတွင် မာတဲလ်ပင်၊ နှင်းဆီ၊ ခို၊ စာကလေးနှင့် ငန်းများ ပါဝင်သည်။ "အာဖ်ရိုဒီးတယ်" သည် ဘီစီငါးရာစု Classical Attic ရှေးဂရိစံအသံထွက်ကို မြန်မာ့အသံဖလှယ်မှုပြုထားခြင်းဖြစ်ပြီး ခေတ်သစ်ဂရိအသံကိုလိုက်လျှင် /အာဖ်ရိုသှိတီ/~/အာဖ်ရိုဓိတီ/ဟု အနီးစပ်ဆုံးထွက်ရှိသည်။ == သံသေဒဇ ပေါ်လာခြင်း == နတ်မင်း ခရိုနက်က ဖခင် ယူရေးနပ်အား တိုက်ခိုက်စဉ် ယူရေးနပ်၏ မွေးအင်္ဂါ ရေသို့ ကျသော် ရေမြုပ်ဖြစ်သည်။ ထိုရေမြုပ်သည် ပင်လယ်၌ မျောရင်း မိန်းမပျိုအသွင် ဖြစ်လာသည်။ ဆိုင်ပရပ်ကျွန်းရှိ ပါဖော့မြို့အနီးတွင် အသက်ဝင်လေသည်။ ဆိုင်ပရစ် (ဆိုင်ပရပ်သူ) ဟု လူတို့က ခေါ်ကြလေသည်။ စင်သီယာကျွန်းအနီးတွင် အသက်ဝင်ကြောင်း ယုံကြည်သူတို့က စင်သရီယာ (စင်သီယာသူ) ဟု ခေါ်ပြန်သည်။ အသက်ဝင်စဉ်ပင် အရွယ်ရောက်ပြီးသော မိန်းမ၏အသွင်ကို ရသည်။ == ကံထူးရှင် ပန်းပဲဆရာ == အဖရိုဒိုက် ဖြစ်လာသော် နတ်ဘုရားတို့ မာန်စောင်သူက စောင်၊ စိုးရိမ်သူက စိုးရိမ် ဖြစ်ကြရသည်။ အလွန်လှသော အဖရိုဒိုက်ကြောင့် ဇုသည်လည်း စိတ်မအေးရ။ သို့ဖြစ်ရာ ဟီရာဖန်ဆင်းသည့် ဟပ်ဖေးစတပ်နှင့် လက်ထပ်ပေးလိုက်သည်။ ဟပ်ဖေးစတပ်မှာ ဟီရာလက်တည့်စမ်းထားသော နတ်ဖြစ်ပြီး အလွန်ရုပ်ဆိုးသည်။ အိုလံပတ်တောင်၌ နေသော်လည်း နတ်ရာမဝင်ဘဲ ပန်းပဲဖိုတွင်သာ အချိန်ကုန်ရသည်။ စီစဉ်သော လက်ထပ်ပွဲကို မနှစ်လိုသော အဖရိုဒိုက်မှာ ဟပ်ဖေးစတပ်မှလွဲ၍ ကျန်နတ်ဘုရား၊ လူယောက်ျားတို့နှင့် ဘဝကို ကုန်လွန်ခဲ့သည်။ == အဖရိုဒိုက်နှင့် အချစ်မှတ်တိုင် စိုက်ခဲ့သူများ == === အဲရီးဇ် === အဖရိုဒိုက်နှင့် ပထမဆုံး အကြည်ဆိုက်သူမှာ စစ်နတ်ဘုရား [[အဲရီးဇ်]] ဖြစ်သည်။ ဖိုဘိုနှင့် ဒိုင်မော့ဟူသော အမြွာညီအစ်ကိုနှစ်ယောက်၊ ဟာမိုနီရာ ဟူသော သမီးတယောက်နှင့် ဆန္ဒနတ်လေးပါး (အီရော့၊ အန်တီရော့၊ ဟင်မီရော့၊ ပိုသို) ကို မွေးသည်။ === ပိုဆိုက်ဒန် === ရေသခင်ကြီး [[ပိုဆိုက်ဒန်]] သည်လည်း အဖရိုဒိုက်နှင့် ချစ်ပွဲဝင်ခဲ့သေးသည်။ ရိုဒီဟူသော သမီးတယောက် ရသည်။ === ဟာမိ === ဇု၏သားငယ် ဟာမိသည်လည်း အဖရိုဒိုက်နှင့် မကင်းပေ။ တိုင်ချီ၊ ပိုင်သိုနှင့် ဟာမဖရိုဒီတော့ဟူသော သားသုံးယောက် ရသည်။ === အဒိုနစ် === ဆိုင်ပရပ်မင်းသမီး မာရာက ဖခင် စီနာရပ်နှင့် ချစ်ဗျူဟာခင်းလိုသည်။ အပျော်မယ်ဟန်ဆောင်၍ အကြံကို အကောင်အထည်ဖော်သည်။ သို့ဖြင့် အဒိုနစ်ဟူသော သားတယောက်ရသည်။ အကြောင်းစုံသိသည့် စီနာရပ်က သမီးအား သတ်ရန် လိုက်သည်။ မာရာက နတ်တို့အား တောင်းပန်သော် သစ်စေးပင်အဖြစ် ပြောင်းပေးလိုက်သည်။ သို့သော် မွေးကင်းစ အဒိုနစ်ကို စောင့်ရှောက်မည့်သူ မရှိတော့။ ဖြတ်သွားဖြတ်လာ အဖရိုဒိုက်က ထိုကလေးကို တွေ့သည်။ ထို့ကြောင့် အောက်ကမ္ဘာသို့ယူကာ ပစစ်ဖှနီ (Per-siff-an-ee) အား မွေးစေသည်။ အရွယ်ရောက်သော် သန်စွမ်း၍ ယောက်ျားကောင်းတယောက်ဖြစ်လာသည်။ အဖရိုဒိုက်က ပစစ်ဖှနီးထံမှ ပြန်တောင်းသည်။ ပစစ်ဖှနီးသည်လည်း လက်မလွှတ်နိုင်။ သို့ဖြင့် အချင်းများကြသည်။ ဇုက အဒိုနစ်၏ သက်တမ်း သုံးပုံတပုံကို အဖရိုဒိုက်နှင့် နေရန်၊ နောက် သုံးပုံတပုံကို ပစစ်ဖှနီးနှင့် နေရန်၊ ကျန် သုံးပုံတပုံကို အဒိုနစ်သဘောကျသူနှင့် နေရန် ဆုံးဖြတ်ပေးသည်။ သို့ဖြင့် အဖရိုဒိုက်နှင့်အတူ အဒိုနစ် မြေပေါ်သို့ ပြန်ပါလာသည်။ မြေပေါ်ရောက်သော် အဒိုနစ်က အမဲလိုက်ခြင်းကို သဘောတွေ့လာသည်။ အဖရိုဒိုက်မှာ အမြဲမလိုက်နိုင်။ သို့ဖြစ်၍ အမဲလိုက်ခံရခြင်းကို မကြောက်သော တိရစ္ဆာန်ကို အမဲမလိုက်ရန် သတိပေးပြီး အပြင်သွားသည်။ အဒိုနစ် အမဲလိုက်သော် တောဝက်ယောင်ဆောင်သော အေရိနှင့် တွေ့သည်။ အချို့ကလည်း ချစ်သဝန်ကြောင် အေရိက တမင်ကြံသည်ဟု ဆိုသည်။ အဖရိုဒိုက်စကားကို မေ့နေသော အဒိုနစ်က တောဝက်နောက်သို့ လိုက်သည်။ သို့သော် သူသည်သာ သားကောင် ပြန်ဖြစ်ရသည်။ တောဝက်စွယ်နှင့် ဘဝဆုံးသည်။ အဒိုနစ်နှင့် ဘီရိုဟူသော သမီးတယောက် ရသည်။ === ဒိုင်ယွန်နီဆပ် === ဝိုင်နတ်ဘုရားသည်လည်း အဖရိုဒိုက်နှင့် အချစ်ဗျစ်ရည်ကို မြည်းခဲ့သေးသည်။ သီရိနတ်သမီးသုံးပါး (သာလိရာ၊ ယူဖရိုဆိုင်း၊ အက်ဂလဲယာ) နှင့် ပရီရာပက်ဟူသော သားကို ရသည်။ === ဖေသွန် === ဟီးလိရော့၏သား မိုးသောက်ကြယ် ဖေသွန်သည်လည်း အဖရိုဒိုက်နှင့် မကင်းခဲ့။ အက်စတီနက်ဟူသော သားတယောက်ရသည်။ === အန်ချီဆက် === ထရွိုင်အနီးရှိ ဒါဒနီယာပြည်မှ မင်းသား အန်ချီဆက်နှင့်လည်း ဖရီဂျီယံ မင်းသမီးအသွင်နေကာ နှစ်ပတ်ခန့် အတူနေသည်။ ကိုးလလွန်မှ မွေးကင်းစသမီးလေး အေနီယာကို ပေးကာ နှုတ်မဖွာရန်ပြောပြီး အိုလံပတ်တောင်သို့ ပြန်လေသည်။ === ဘူတက် === ရွှေဆိတ်သားမွှေးရေကို ရှာရန် ဂျေဆန်နှင့်အတူ ရွက်လွှင့်လာသော ဘူတက်သည် ရေသရဲမတို့၏ ဖျားယောင်းမှုကို အံမတုနိုင်ဘဲ ရေသို့ ဆင်းသည်။ အဖရိုဒိုက်က ကယ်ကာ စစ္စလီကျွန်းရှိ လီလီဘန်းသို့ ပို့သည်။ ထို၌ပင် နှစ်ဦးသား အချစ်နယ်ကျွံကြသည်။ သူတို့၏သား အာရစ်မှာ နောင်သော် စစ္စလီဘုရင် ဖြစ်လာသည်။ == ကိုးကွယ်မှု == အက်ဖရိုဒိုက်ကိုကိုးကွယ်သူ ဂိုဏ်းမှာ ဆူမာရီးယန်းဂိုဏ်း အီနန်းနာက ကိုးကွယ်သည့် အရှေ့ဆမစ်တစ် နတ်ဒေဝီ အစ်ရှတာ၏အနွယ်ဝင် ဖီးနီးယှန်းနတ်ဒေဝီ အက်စတာတေတို့မှ ဆင်းသက်လာသည်။ နှစ်စဉ်နွေလယ်ကာလများ၌ ကျင်းပသည့် အက်ဖရိုဒီးရှား (Aphrodisia) မှာ သူမ၏ အဓိကပွဲတော်ဖြစ်သည်။ အေသင်နှင့် ကိုရင့်တို့တွင် အဓိက ကျင်းပသည်။ ဘုရားကျောင်းတွင် အပူဇော်ခံများ ရှိပြီး ထိုသူတော်စင်မတို့နှင့် မေထုန်ပြုကာ အဖရိုဒိုက်အား ပူဇော်ရသည်။ ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၁၄၆ ခုတွင် ရောမတို့က ကိုရင့်မြို့အား စီးနင်းသော် ဘုရားကျောင်းများ ပျက်သွားသည်။ ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၄၄ ခုတွင် မြို့ကို ပြန်တည်သော်လည်း ဘုရားကျောင်းများ ရှိမလာတော့။ သို့သော် မေထုန်မှုဖြင့် ပူဇော်ခြင်းမှာ ဆက်ရှိနေသေးသည်။ လကောနီးယားတွင် အက်ဖရိုဒိုက်ကို သူရဲကောင်းနတ်ဒေဝီအဖြစ်နှင့် ကိုးကွယ်သည်။ ပြည့်တန်ဆာများအား စောင့်ရှောက်သူဒေဝီနတ်ဘုရားမ ဖြစ်သောကြောင့် အစောပိုင်းပညာရှင်များက "မြင့်မြတ်သောပြည့်တန်ဆာ" ဟူသည့် အယူအဆကို တင်သွင်းခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါ မှားယွင်းမှုအဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။ == ပြင်ပလင့်များ == * [http://www.theoi.com/Olympios/Aphrodite.html Theoi Project, Aphrodite] information from classical literature, Greek and Roman art * [https://www.nytimes.com/2008/12/19/arts/design/19wome.html The Glory which Was Greece from a Female Perspective] * [http://afrodite.saffo.googlepages.com/aphrodite-sappho.html Sappho's Hymn to Aphrodite, with a brief explanation] [[ကဏ္ဍ:ဂရိနတ်ဘုရားများ]] nxcxlrwthhftdyvhm2mnee30po6k4qt 0 114356 1047750 676902 2026-08-09T19:35:15Z Cepyita 93402 /* */ 1047750 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity|type=Roman|other_names=|member_of=[[Dii Consentes]]|image=Aphrodite Anadyomene from Pompeii cropped.jpg|caption=Venus on seashell, from the Casa della Venere in conchiglia, [[Pompeii]]. Before AD 79.|deity_of=Goddess of love, beauty, desire, sex, fertility and prosperity|symbols=rose, [[Myrtus communis|common myrtle]]|consort=[[Mars (mythology)|Mars]] and [[Vulcan (mythology)|Vulcan]]|parents=Born of [[sea foam]]|day=[[Friday]] (''dies Veneris'')|siblings=|children=[[Cupid]], [[Aeneas]]|Greek_equivalent=[[အက်ဖရိုဒိုက်|အဲဖရာဒိုက်တီ]]|festivals=[[Veneralia]]<br/>[[Vinalia Rustica]] <br/>[[Vinalia Urbana]]}} '''ဝဲ့နု'စ်''' ({{Langx|la|Venus}}, IPA [ˈwɛnʊs]; {{Langx|pi|'''ဝန'''သ်}}) သို့မဟုတ် '''ဗီးနပ်စ်''' (/ˈviːnəs/, ဂန္ထဝင်လက်တင်စာပေ /) သည် ချစ်မေတ္တာ ၊ အလှအပတရား ၊ လိုအင်၊ တဏှာ၊ ကာမ ၊ မေထုန် ၊ မျိုးအောင်ခြင်း ၊ တိုးတက်ကြီးပွားခြင်း နှင့် အောင်ပွဲတို့ကို ဆောင်ကြဉ်းသော ရောမနတ်သမီးတပါး ဖြစ်သည်။ ရောမဒဏ္ဍာရီ အရ ရောမတိုင်းသားတို့၏ ဘိုးဘေးဘီဘင်ဖြစ်ပြီး သူမ၏သားမှာ ထရွိုင်မြို့ကျဆုံးရာတွင် လွတ်မြောက်ပြီး အီတလီသို့ ထွက်ပြေးသည့် အေးနိယစ် ဖြစ်သည်။ ဂျူးလိယက်စ်ဆီဇာက သူမအား ၎င်း၏ ဘိုးဘေးဘီဘင်အဖြစ် ပြောဆိုသည်။ ဘာသာရေးပွဲတော်များစွာတွင် အဓိကကျသည့်နေရာမှပါဝင်ကာ ရောမဘာသာရေး ဂိုဏ်းအမျိုးမျိုးတို့၏ အလေးအမြတ် ပြုခြင်းခံရသည်။ ရောမတိုင်းသားတို့က ရောမအနုပညာနှင့် လက်တင်စာပေများအတွက် အဆင့်တူ ဂရိဒေဝီ [[အက်ဖရိုဒိုက်|အဲဖရာဒိုက်တီ]]၏ ဒဏ္ဍာရီနှင့် ရုပ်ပုံအမှတ်အသားများအား မှီငြမ်းခဲ့သည်။ နှောင်းခေတ် အနောက်တိုင်းဂန္ထဝင်ရိုးရာတွင် ဂရိ-ရောမ ဒဏ္ဍာရီ (ဂန္ထဝင်ဒဏ္ဍာရီ) လာ ချစ်မေတ္တာနှင့်မေထုန် ဒေဝီနတ်ဘုရားမအဖြစ် အများဆုံးညွှန်းဆိုခံရသည်။ [[ကဏ္ဍ:ရောမနတ်ဘုရားများ]] 2t5rjdfmeeufssnjexrmvrthhdmgqq7 1047768 1047750 2026-08-10T03:37:18Z Cepyita 93402 /* */ 1047768 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity|type=Roman|other_names=|member_of=[[Dii Consentes]]|image=Aphrodite Anadyomene from Pompeii cropped.jpg|caption=Venus on seashell, from the Casa della Venere in conchiglia, [[Pompeii]]. Before AD 79.|deity_of=Goddess of love, beauty, desire, sex, fertility and prosperity|symbols=rose, [[Myrtus communis|common myrtle]]|consort=[[Mars (mythology)|Mars]] and [[Vulcan (mythology)|Vulcan]]|parents=Born of [[sea foam]]|day=[[Friday]] (''dies Veneris'')|siblings=|children=[[Cupid]], [[Aeneas]]|Greek_equivalent=[[အက်ဖရိုဒိုက်|အဲဖရာဒိုက်တီ]]|festivals=[[Veneralia]]<br/>[[Vinalia Rustica]] <br/>[[Vinalia Urbana]]}} '''ဝဲ့နု'စ်''' ({{Langx|la|Venus}}, IPA [ˈwɛnʊs]; {{Langx|pi|'''ဝန'''သ်}}) သို့မဟုတ် '''ဗီးနပ်စ်''' ( {{Langx|en|ˈviːnəs}}) သည် ချစ်မေတ္တာ ၊ အလှအပတရား ၊ လိုအင်၊ တဏှာ၊ ကာမ ၊ မေထုန် ၊ မျိုးအောင်ခြင်း ၊ တိုးတက်ကြီးပွားခြင်း နှင့် အောင်ပွဲတို့ကို ဆောင်ကြဉ်းသော ရောမနတ်သမီးတပါး ဖြစ်သည်။ ရောမဒဏ္ဍာရီ အရ ရောမတိုင်းသားတို့၏ ဘိုးဘေးဘီဘင်ဖြစ်ပြီး သူမ၏သားမှာ ထရွိုင်မြို့ကျဆုံးရာတွင် လွတ်မြောက်ပြီး အီတလီသို့ ထွက်ပြေးသည့် အေးနိယစ် ဖြစ်သည်။ ဂျူးလိယက်စ်ဆီဇာက သူမအား ၎င်း၏ ဘိုးဘေးဘီဘင်အဖြစ် ပြောဆိုသည်။ ဘာသာရေးပွဲတော်များစွာတွင် အဓိကကျသည့်နေရာမှပါဝင်ကာ ရောမဘာသာရေး ဂိုဏ်းအမျိုးမျိုးတို့၏ အလေးအမြတ် ပြုခြင်းခံရသည်။ ရောမတိုင်းသားတို့က ရောမအနုပညာနှင့် လက်တင်စာပေများအတွက် အဆင့်တူ ဂရိဒေဝီ [[အက်ဖရိုဒိုက်|အဲဖရာဒိုက်တီ]]၏ ဒဏ္ဍာရီနှင့် ရုပ်ပုံအမှတ်အသားများအား မှီငြမ်းခဲ့သည်။ နှောင်းခေတ် အနောက်တိုင်းဂန္ထဝင်ရိုးရာတွင် ဂရိ-ရောမ ဒဏ္ဍာရီ (ဂန္ထဝင်ဒဏ္ဍာရီ) လာ ချစ်မေတ္တာနှင့်မေထုန် ဒေဝီနတ်ဘုရားမအဖြစ် အများဆုံးညွှန်းဆိုခံရသည်။ [[ကဏ္ဍ:ရောမနတ်ဘုရားများ]] tj0iyp47asxg6okbk41qhybiss8muk8 1047769 1047768 2026-08-10T03:46:17Z Cepyita 93402 /* */ 1047769 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity|type=Roman|other_names=|member_of=[[Dii Consentes]]|image=Aphrodite Anadyomene from Pompeii cropped.jpg|caption=Venus on seashell, from the Casa della Venere in conchiglia, [[Pompeii]]. Before AD 79.|deity_of=Goddess of love, beauty, desire, sex, fertility and prosperity|symbols=rose, [[Myrtus communis|common myrtle]]|consort=[[Mars (mythology)|Mars]] and [[Vulcan (mythology)|Vulcan]]|parents=Born of [[sea foam]]|day=[[Friday]] (''dies Veneris'')|siblings=|children=[[ကုပီဒေါ]], [[အိုင်နေးယာစ်]]|Greek_equivalent=[[အက်ဖရိုဒိုက်|အဲဖရာဒိုက်တီ]]|festivals=[[Veneralia]]<br/>[[Vinalia Rustica]] <br/>[[Vinalia Urbana]]}} '''ဝဲ့နု'စ်''' ({{Langx|la|Venus}}, IPA [ˈwɛnʊs]; {{Langx|pi|'''ဝန'''သ်}}) သို့မဟုတ် '''ဗီးနပ်စ်''' ( {{Langx|en|ˈviːnəs}}) သည် ချစ်မေတ္တာ ၊ အလှအပတရား ၊ လိုအင်၊ တဏှာ၊ ကာမ ၊ မေထုန် ၊ မျိုးအောင်ခြင်း ၊ တိုးတက်ကြီးပွားခြင်း နှင့် အောင်ပွဲတို့ကို ဆောင်ကြဉ်းသော ရောမနတ်သမီးတပါး ဖြစ်သည်။ ရောမဒဏ္ဍာရီ အရ ရောမတိုင်းသားတို့၏ ဘိုးဘေးဘီဘင်ဖြစ်ပြီး သူမ၏သားမှာ တြောယ(Troy)မြို့ကျဆုံးရာတွင် လွတ်မြောက်ပြီး အီတလီသို့ ထွက်ပြေးသည့် [[အိုင်နေးယာစ်]] ဖြစ်သည်။ ဂျူးလိယက်စ်ဆီဇာက သူမအား ၎င်း၏ ဘိုးဘေးဘီဘင်အဖြစ် ပြောဆိုသည်။ ဘာသာရေးပွဲတော်များစွာတွင် အဓိကကျသည့်နေရာမှပါဝင်ကာ ရောမဘာသာရေး ဂိုဏ်းအမျိုးမျိုးတို့၏ အလေးအမြတ် ပြုခြင်းခံရသည်။ ရောမတိုင်းသားတို့က ရောမအနုပညာနှင့် လက်တင်စာပေများအတွက် အဆင့်တူ ဂရိဒေဝီ [[အက်ဖရိုဒိုက်|အဲဖရာဒိုက်တီ]]၏ ဒဏ္ဍာရီနှင့် ရုပ်ပုံအမှတ်အသားများအား မှီငြမ်းခဲ့သည်။ နှောင်းခေတ် အနောက်တိုင်းဂန္ထဝင်ရိုးရာတွင် ဂရိ-ရောမ ဒဏ္ဍာရီ (ဂန္ထဝင်ဒဏ္ဍာရီ) လာ ချစ်မေတ္တာနှင့်မေထုန် ဒေဝီနတ်ဘုရားမအဖြစ် အများဆုံးညွှန်းဆိုခံရသည်။ [[ကဏ္ဍ:ရောမနတ်ဘုရားများ]] 34sl1mnyklubr5h9mue6kjx6u4s6luc 0 129502 1047665 1043358 2026-08-09T13:37:15Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047665 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = မောရှမ်း | native_name = တႆးမၢဝ်း ᥖᥭᥰ ᥛᥣᥝᥰ | image = Shan woman portrait.jpg | image_caption = | population = ~၁၂၀၀၀၀<ref name="PG">PeopleGroups.org: Tai Mao population estimate</ref> | regions = {{flag|Myanmar}} (ရှမ်းပြည်နယ်) {{flag|China}} (ယူနန်ပြည်နယ်) | languages = မောရှမ်းဘာသာစကား၊ရှမ်းကြီးဘာသာစကား၊မြန်မာဘာသာစကား၊တရုတ်ဘာသာစကား | religions = ဗုဒ္ဓဘာသာ (ထေရဝါဒ) | related = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[တိုင်းလေ့]]၊[[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး]] ၊အခြား [[တိုင်လူမျိုး]]များ }} '''မောရှမ်းလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''တိုင်းမောဝ်လူမျိုး'''({{lang|shn|တႆးမၢဝ်း}}; {{Lang-en|Tai Mao}} သို့မဟုတ် {{IPA-my|mɔ́ ʃán lùmjó|}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] [[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်းနှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] [[ယူနန်ပြည်နယ်]] (တယ်ဟုန် ရှမ်းနှင့် ဂျိန်းဖော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ) တို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည့်၊ ရှမ်းသမိုင်းတွင် အလွန်ထင်ရှားပြီး ဩဇာအာဏာအကြီးမားဆုံးဖြစ်ခဲ့သည့် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးနွယ်စုကြီး]] တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Elias, Ney. (1876). ''Introductory Sketch of the History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan''. Foreign Department Press. pp. 15–18.</ref> ၎င်းတို့သည် မိခင်ဘာသာစကားဖြင့် မိမိတို့ကိုယ်ကိုယ် "တႆးမၢဝ်း" (တိုင်းမောဝ်) ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြပြီး၊ အခြေတည်ရာ မူလရပ်ဝန်းမှာ ရွှေလီမြစ်ဝှမ်း (မောမြစ်ဝှမ်း) ဖြစ်သည်။<ref name="Daniels">Daniels, Christian. (2012). ''The Mongol-Yuan Conquest and the Transformation of Tai Society in Southwestern Yunnan''. Journal of the Siam Society, 100, 115–142.</ref> မောရှမ်းလူမျိုးများသည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]မြောက်ပိုင်း၊ မြောက်သိန္နီ၊ တောင်သိန္နီ၊ သီပေါ၊ မိုးမိတ်၊ လားရှိုးနှင့် အရှေ့မြောက်နယ်စပ်တွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://moea.gov.mm/%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%AF|title=ချင်းစု|publisher=[[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|accessdate=၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀|archive-date=25 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925120057/https://moea.gov.mm/%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%AF}}</ref> == သမိုင်းအကျဉ်း == [[မိုင်းမော|မိုင်းမော်လုံ(မိူင်းမၢဝ်းလူင်, ᥛᥫᥒᥰ ᥛᥣᥝᥰ)]] သည် ရှမ်း (တိုင်) လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းတွင် အင်အားအကြီးဆုံးနှင့် အစောဆုံး တည်ထောင်ခဲ့သော နိုင်ငံတော်ကြီးများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှမ်းရိုးရာ ရာဇဝင်များအရ မိုင်မော်နိုင်ငံတော်ကို အေဒီ ၆ ရာစုခန့်တွင် ခွန်လူ နှင့် ခွန်လိုင် ညီနောင်က စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ အေဒီ ၁၃ ရာစုတွင် နန်းတက်ခဲ့သော သိုဟန်ဘွား (Sao Long Hso Hkan Hpa) လက်ထက်တွင် မိုင်မော်လုံသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် [[ရွှေလီမြစ်]] (နမ့်မော်) မြစ်ဝှမ်းကို အခြေပြု၍ ထွန်းကားခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၊ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ [[ယူနန်ပြည်နယ်]] နယ်စပ်တစ်ကြောအထိ အာဏာစက် ဖြန့်ကြက်ခဲ့သည်။ ၁၆ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် [[တောင်ငူမင်းဆက်]]မှ [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီးက ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် မိုင်မော်လုံ၏ သီးခြားလွတ်လပ်သောအချုပ်အခြာအာဏာသည် မှေးမှိန်သွားခဲ့ပြီး မြန်မာမင်းနေပြည်တော်၏ လက်အောက်ခံ စော်ဘွားနယ်များအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ထို မိုင်းမော်လုံမှာ ဆင်းသက်လာသောရှမ်းများကို မောရှမ်းများဟုခေါ်ဆိုကြသည်။မောရှမ်းများသည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် လွန်ခဲ့သော ရာစုနှစ်များကတည်းက နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးအတွက် အရေးကြီးသောအခန်းကဏ္ဍကို ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသည်။[[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] တွင် ပြည်မမှကုန်းဘောင်မင်းများသည် တရုတ်နှင့်ရှမ်းနယ်မြေများအကြားတွင် လုံခြုံရေးနှင့် ထိန်းချုပ်မှုရရှိရန် မောရှမ်းစော်ဘွားများနှင့် ဆက်ဆံမှုများရှိခဲ့သည်။နိင်ငံရေးတိုးချဲ့မှုများအတွင်း၌ မောရှမ်းနယ်မြေများကို လက်အောက်ခံအဖြစ်ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး၊ မောရှမ်းစော်ဘွားများသည် ကုန်းဘောင်မင်းများ၏ ညှိနှိုင်းရေးရာအဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ <ref>Daniels, Christian. “The Tai of Yunnan: Ethnohistory and Historical Ethnolinguistics.” In *Tai Culture*, vol. 2, no. 1, 1997.</ref> <ref>Scott, J.G. (1901). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Rangoon: Government Printing.</ref> <ref>Daniels, Christian (2012). "Scripts and literacy in the history of Tai people". In Daniels, Christian; Watson Andaya, Leonard Y. (eds.). ''Challenging the historiography of Southeast Asia''. University of Tokyo.</ref> ==မျိုးရိုးဗီဇ== မောရှမ်း (Tai Mao) လူမျိုးများမှာ အရှေ့တောင်အာရှရှိ [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်မျိုးနွယ်ဝင်များ]]ဖြစ်ကြသည်။မောရှမ်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် တိုင်းရင်းသား တိုင်လူမျိုးစုများနှင့်အတူ ထိုင်း၊ လာအိုနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့ တွင် တွေ့ရသည်။ မျိုးဗီဇပံ့ပိုးမှုအရ၊ မောရှမ်းလူမျိုးများသည် D-M174 နှင့် O-M122 haplogroupများနှင့်ဆက်နွယ်ကြောင်း သိပ္ပံပညာရှင်များကသက်သေပြထားသည်။<ref name="GeneticStudy2020">Li, H. et al. (2020). "Y-Chromosome Evidence for a Northward Migration of Tai People". *Human Genetics*. 139(4): 423–435.</ref> ထို haplogroup များမှာ တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းမြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] နှင့် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးများ]] တွေ့နိုင်သည်။တချို့ဒေသများရှိ မောရှမ်းလူမျိုးများတွင် တရုတ်လူမျိုးစုများနှင့် ရောနှောမှုများရှိနေပြီး ယင်းသည်၎င်းတို့၏ မျိုးဗီဇပုံစံကို အခြားတိုင်လူမျိုးစုများနှင်အနည်းငယ်ကွဲပြားစေသည်။ <ref name="TaiGenetics2008">Sun, J. & Chen, L. (2008). "Genetic markers in Tai populations in Myanmar and China". *Asian Journal of Genetics*. 12(3): 201–215.</ref> == ဘာသာစကား == မောရှမ်းလူမျိုးသည် [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-တိုင်ဘာသာစကားအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်သော တိုင်မောဝ်ဘာသာစကားကို ပြောကြသည်။ တိုင်ဘာသာစကားမျိုးစုအတွင်း တစ်ခုတည်းသောအဖွဲ့ဖြစ်ပြီး၊ မူလအခြေခံသံများနှင့် အသံဖွဲ့စည်းပုံများမှာ [[ရှမ်းကြီးလူမျိုး|ရှမ်းကြီး(တိုင်းလုံ)]] နှင့် [[တိုင်းလေလူမျိုး|တိုင်းလေ(တိုင်းနေ)]] တို့နှင့်ဆင်တူသော်လည်း၊ တချို့သော သရုပ်ဖော်မှုများ၊အသံဖွဲ့စည်းပုံများအနည်းငယ်ကွဲပြားသည်။<ref>Edmondson, Jerold A., and David B. Solnit, eds. *Comparative Tai: Linguistic Studies in Tonal Features, Lexical Borrowing, and Genetic Classification.* Summer Institute of Linguistics and the University of Texas at Arlington, 1988.</ref> == နာမည်၏အဓိပ္ပါယ် == “မော” (Mao) ဆိုသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံနှင့်တရုတ်နိုင်ငံနယ်စပ်ဒေသရှိ [[ရွှေလီမြစ်|ရွှေလီ]]မြစ်အမည်ဖြစ်သည်။ မောရှမ်းဆိုသည်မှာ “မောမြစ်ဘေးတွင်နေထိုင်သော တိုင်လူမျိုး” ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ထိုနာမည်သည် တရုတ်အထွေထွေသုံးစကားလုံး “茂” (Mào) နှင့် ဆက်စပ်မှုရှိနိုင်သည်ဟုသတ်မှတ်ရသည်။<ref>Chamberlain, James R. "The Origin of the Tai Peoples." *Journal of the Siam Society* 98 (2010): 27-48.</ref> ==ယဉ်ကျေးမှု== မောရှမ်းများသည်ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များဖြစ်ကြပြီး သံဃာတော်များကို အထူးလေးစားကြသည်။ ဘုန်းကြီးကျောင်းသည် ရွာစွန်းယဉ်ကျေးမှု၏ အခြေခံကျသောအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။မောရှမ်းရိုးရာအစားအစာများတွင် ချဉ်ရည်၊ ဆားတင်မှုနှင့် သံပုယျအမွှေးအကြိုင်အပင်များ အဓိကပါဝင်သည်။မောရှမ်းများသည် ရိုးရာစကားလုံးများ၊ ရှမ်းစာအက္ခရာ ကို အသုံးပြုကြသည်။ ရိုးရာဂီတ၊ ကပွဲများကို ထိန်းသိမ်းကြပြီးတော်သလင်းလပြည့်နေ့က ဗုဒ္ဓနေ့ (Poi Lu Fha) နှင့် ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးပွဲတော် (Poi Sang Long) တို့ကို အထူးအရေးပေးကြသည်။မောရှမ်းသည် ရှမ်းရိုးရာဝတ်စုံဖြင့် ထင်ရှားပြီး အမျိုးသမီးများသည် ထမီလျှပ်လျှပ် ဝတ်ဆင်သည်။ == ကိုးကား == <references/> {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] {{Myanmar-stub}} == ရင်းမြစ် == * {{Cite book |last=Scott |first=James George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |volume=1 |publisher=Government Printing, Rangoon |year=1900}} * {{Cite book |last=Harvey |first=G. E. |title=History of Burma |publisher=Frank Cass & Co. Ltd. |year=1925}} 2ozjzezadgh62ioh558ev89gpcl4vbg 0 140427 1047671 1038921 2026-08-09T13:40:25Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047671 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = Mongols<br /><!-- According to GPB (Georgian Public Broadcasting) --> | native_name = {{plainlist|Монголчууд<br />''Mongolchuud''<br />{{MongolUnicode|ᠮᠣᠩᠭᠣᠯᠴᠤᠳ}}}} | native_name_lang = ru | image = [[File:MongolianRoyalty.jpg|250px]] | caption = ခါးလ်ခါး မွန်ဂိုအနွယ်ဝင် မှူးမတ်အမျိုးသမီးတစ်ဦး (၁၉၀၈ ခုနှစ်ဝန်းကျင်) | total = {{circa}} '''၁၀–၁၁ သန်း''' | region1 = {{flag|China}} | pop1 = [[:en:Mongols in China|6,290,204]] | ref1 = <ref>Excluding [[:en:Daur people|Daurs]] ([[:en:Demographics of China#Ethnic groups|Demographics of China]])</ref> | region2 = {{flag|Mongolia}}{{nbsp|5}} | pop2 = 3,046,882 | ref2 = <ref>[[:en:Demographics of Mongolia#Ethnicity|Demographics of Mongolia]]</ref> | region3 = {{flag|Russia}} | pop3 = 651,355 | ref3 = <ref>2,986 Mongols proper, 461,389 [[:en:Buryats]], 183,372 [[:en:Kalmyk people|Kalmyks]], 3,608 [[:en:Soyot|Soyots]] ([[:en:Russian Census (2010)]])</ref> | region4 = {{flag|South Korea}} | pop4 = [[:en:Mongolians in South Korea|37,963]] | ref4 = <ref>[http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20210926000093 Number of foreigners in Korea up for 1st time in 20 months]</ref> | region5 = {{flag|United States}} | pop5 = [[:en:Mongolian Americans|19,170]] | ref5 = <ref name="Census2020">{{cite web |url=https://www.1212.mn/BookLibraryDownload.ashx?url=Census2020_Main_report_Eng.pdf&ln=En |title=2020 Population and housing census of Mongolia |publisher=National Statistical Office of Mongolia |access-date=22 November 2021 |archive-date=17 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210817174257/https://www.1212.mn/BookLibraryDownload.ashx?url=Census2020_Main_report_Eng.pdf&ln=En |url-status=dead }}</ref> | langs = [[မွန်ဂိုဘာသာစကား]] | rels = [[တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ]]<ref name='mongolian'>{{cite book |author=National Bureau of Statistics of the People's Republic of China |title =Tabulation of the 2010 Population Census of the People's Republic of China | publisher = China Statistics Press |date= April 2012 |url= http://www.stats.gov.cn/tjsj/pcsj/rkpc/6rp/indexch.htm |access-date=2013-02-19 |isbn=978-7-5037-6507-0}}</ref><ref>[http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-mongolian.htm China.org.cn – The Mongolian ethnic minority]</ref><ref>[http://www.china.org.cn/english/features/EthnicGroups/136937.htm China.org.cn – The Mongolian Ethnic Group]</ref> Minority [[:en:Mongolian shamanism]] ([[:en:Tengrism]]),{{sfn|Bira|2011}} [[:en:Eastern Orthodox Church]], [[:en:Protestantism]] | related-c = [[:en:Proto-Mongols]], [[:en:Khitan people]], [[:en:Mongolic peoples]] }} '''မွန်ဂိုလူမျိုး''' ({{Lang-mn|Монголчууд, {{MongolUnicode|ᠮᠣᠩᠭᠣᠯᠴᠤᠳ}}}} ''မွန်ဂိုချူး'') သည် အရှေ့အာရှ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး [[မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံ|မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံ]] နှင့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ အတွင်းပိုင်းမွန်ဂိုလီးယား ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတို့တွင် အဓိကပြန့်နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်ပြည်တွင်းရှိ အခြားပြည်နယ်များ (ဥပမာ- ရှင်းကျန်းပြည်နယ်) ၌လည်းကောင်း၊ [[ရုရှားနိုင်ငံ|ရုရှားဖက်ဒရယ်နိုင်ငံ]] တွင်း၌လည်းကောင်း တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုငယ်များအဖြစ် တည်ရှိနေကြသည်။ ရုရှားနိုင်ငံရှိ ဘူရီယတ် (Buryat) နှင့် ကယ်လ်မစ်ခ် (Kalmyk) မျိုးနွယ်စုခွဲများမှ မွန်ဂိုလူမျိုးများသည် ရုရှားဖက်ဒရယ်နယ်မြေများဖြစ်သည့် ဘူရီယားတီးယား (Buryatia) နှင့် ကယ်လ်မစ်ကီးယား (Kalmykia) တို့တွင် အခြေစိုက်နေထိုင်ကြသည်။ ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် တစ်ခေတ်တစ်ခါက အလွန်ဩဇာအာဏာကြီးမားခဲ့သော အာရှအလယ်ပိုင်းသား မွန်ဂိုလူမျိုးများသည် မြင်းစီးအတတ်၌ အထူးကျင်လည်၍ အတိုက်အခိုက်၌ ဝါသနာပါသူများ ဖြစ်ကြသည်။ တစ်ဆယ့်သုံးရာစုနှစ်တွင် မွန်ဂိုစစ်ခေါင်းဆောင်များသည် ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် အံ့ချီးဖွယ်ရာတစ်ရပ်အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ရလောက်အောင် အာရှတိုက်တစ်တိုက်လုံးနီးပါးမျှနှင့် ဥရောပတိုက်အထိ ချီတက်တိုက်ခိုက် အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ == အခြေခံလူမှုရေးနှင့် နေထိုင်မှုစနစ် == မွန်ဂိုလူမျိုးတို့သည် အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်း၏ ကြမ်းတမ်းသော ရာသီဥတုရှိသည့် ကုန်းပြင်မြင့်များနှင့် ဂိုဘီသဲကန္တာရ (Gobi Desert) ဝန်းကျင်၌ နေထိုင်ကြသော လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ အခြေခံလူမှုစီးပွားဘဝသည် ရှေးယခင်ကတည်းက သိုး၊ ဆိတ်၊ နွား၊ မြင်းပုနှင့် ကုလားအုပ်များကို ထိန်းကျောင်းကာ ရေကြည်ရာမြက်နုရာသို့ လှည့်လည်ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်တတ်သည့် (Nomadic Pastoralism) စနစ်ပေါ်တွင် အခြေခံသည်။ လှည့်လည်နေထိုင်သူများဖြစ်သည့်အလျောက် ဖြုတ်သိမ်းရလွယ်ကူပြီး သယ်ဆောင်ရလွယ်ကူသော ရိုးရာဝိုင်းဝန်းသည့် သားရေတဲအိမ်ကြီးများဖြစ်သည့် '''"ဂါးရ်"''' (Ger သို့မဟုတ် ယူရတ် - Yurt) များဖြင့်သာ အဓိက နေထိုင်ကြသည်။ မြင်းစီးအတတ်နှင့် မြားပစ်အတတ်ကို ငယ်စဉ်ကတည်းက မဖြစ်မနေ လေ့ကျင့်ကြရပြီး၊ ၎င်းတို့၏ အဓိကရိုးရာ အစားအစာမှာ တိရစ္ဆာန်များမှရရှိသော အသားနှင့် နို့ထွက်ပစ္စည်းများ (ဥပမာ - မြင်းနို့ချဉ် သို့မဟုတ် Airag) ဖြစ်သည်။ == ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == မွန်ဂိုလူမျိုးတို့၏ အခြေခံကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုသည် သမိုင်းတစ်လျှောက် ပြောင်းလဲမှုများ ရှိခဲ့သည်။ ဂျင်ဂစ်ခန်ခေတ်နှင့် ထိုခေတ်မတိုင်မီက ကောင်းကင်နတ်မင်းနှင့် သဘာဝတရားကို ကိုးကွယ်သည့် ရှေးဦးရိုးရာ နတ်ကုဆရာစနစ်ဖြစ်သော '''"တင်ဂရီဝါဒ"''' (Tengrism/Shamanism) ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၁၆ ရာစုနှင့် ၁၇ ရာစု ကူဗလိုင်ခန်ခေတ်နောက်ပိုင်းမှစ၍ တိဗက်ဒေသနှင့် ဆက်ဆံရေးနက်ရှိုင်းလာကာ အုပ်ချုပ်သူများနှင့် ပြည်သူအများစုသည် '''[[တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ]]''' (Tibetan Buddhism) သို့ ပြောင်းလဲကိုးကွယ်ခဲ့ကြပြီး ယနေ့တိုင် ပင်မဘာသာအဖြစ် တည်ရှိနေသည်။ မွန်ဂိုတို့တွင် ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာဖြစ်သော ဘေးတိုက်မဟုတ်ဘဲ အပေါ်မှအောက်သို့ ဒေါင်လိုက်ရေးရသည့် "မွန်ဂိုစာပေစနစ်" (Traditional Mongolian Script) ရှိသည်။ ရိုးရာပွဲတော်များအနက် မြင်းစီး၊ နပန်းနှင့် မြားပစ် ပြိုင်ပွဲများ ပါဝင်သည့် '''"နဒမ်ပွဲတော်"''' (Naadam Festival) သည် အမျိုးသားရေးအဆင့် အခြေခံအကျဆုံး ရိုးရာပွဲတော်ကြီး ဖြစ်သည်။ == ဂျင်ဂစ်ခန်နှင့် မွန်ဂိုအင်ပိုင်ယာ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း == မွန်ဂိုတို့သည် ဦးစွာ၌ တရုတ်မင်းများ၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ကွဲပြားစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် ၁၃ ရာစုနှစ်ဦးပိုင်း၌ ကမ္ဘာကျော် မွန်ဂိုဘုရင် '''[[ဂျင်ဂစ်ခန်]]''' (ခရစ် ၁၁၆၂-၁၂၂၇) က မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုအားလုံးကို တစ်စည်းတလုံးတည်းဖြစ်အောင် စုစည်းခေါင်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဂျင်ဂစ်ခန်ဦးဆောင်သော မွန်ဂိုတပ်မတော်သည် တရုတ်နိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၊ တာကီစတန်ပြည်၊ ပါးရှားပြည် (အီရန်) နှင့် ရုရှားနိုင်ငံတောင်ပိုင်းနယ်များကို တစ်ဟုန်ထိုး တိုက်ခိုက်သိမ်းယူပြီး ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် အကျယ်ပြန့်ဆုံးသော မွန်ဂိုအင်ပိုင်ယာကြီးကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့လေသည်။ == ကူဗလိုင်ခန်နှင့် ယွမ်မင်းဆက် == ဂျင်ဂစ်ခန်၏မြေးတော်ဖြစ်သော '''[[ကူဗလိုင်ခန်]]''' (ခရစ် ၁၂၁၆-၁၂၉၄) သည် လက်ရုံးရည်၊ နှလုံးရည်နှင့် ပြည့်စုံသူဖြစ်ရာ ဘိုးတော်ဂျင်ဂစ်ခန်၏ ရည်ရွယ်ချက်အတိုင်း ဆွန်ဘုရင်တို့ ပိုင်ဆိုင်သော တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းကိုပါ အပြတ်အသတ် တိုက်ခိုက်သိမ်းသွင်းခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မွန်ဂိုတို့၏ မြို့တော်ကို ကယ်ရာကိုးရမ်း (Karakorum) မှ တရုတ်နိုင်ငံ တံတိုင်းကြီးအတွင်းရှိ ယခု ပီကင်း (ပေကျင်း) မြို့နေရာသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး၊ တရုတ်နိုင်ငံတစ်ခုလုံးကို အုပ်စိုးသည့် တရုတ်သမိုင်းဝင် '''"ယွမ်မင်းဆက်"''' (Yuan Dynasty) ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကူဗလိုင်ခန်၏ နိုင်ငံတော်သည် အရှေ့ဘက် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာမှ အနောက်ဘက် ပင်လယ်နက်ကျော်အထိ ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ ဤမင်းဆက်လက်ထက် မြန်မာနိုင်ငံ ပုဂံခေတ် [[နရသီဟပတေ့]]မင်း (တရုတ်ပြေးမင်း) လက်ထက်တွင် ကူဗလိုင်ခန်၏ မွန်ဂိုစစ်တပ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်သုဉ်းခဲ့ရသည်။ ခန်မင်းကြီးထံတွင် အမှုထမ်းခဲ့ဖူးသူ ဗင်းနစ်မြို့သား ခရီးသွားဧည့်သည် '''[[မာကိုပိုလို]]''' မှတစ်ဆင့် ဥရောပတိုက်သားတို့သည် မွန်ဂိုဘုရင်တို့၏ ဘုန်းတန်ခိုးကြီးမားပုံနှင့် အရှေ့ဖျားဒေသ ယဉ်ကျေးမှုကို ပထမဦးဆုံးအကြိမ် ကြားသိခွင့်ရခဲ့ကြသည်။ ကူဗလိုင်ခန်သည် စိတ်သဘောထားမြင့်မြတ်ပြီး အနုသုခမပညာရပ်များနှင့် ပညာရှိများကို အထူးချီးမြှောက်အားပေးခဲ့သည်။ == တမာလိန်းနှင့် မဂိုအင်ပိုင်ယာ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ == ၁၄ ရာစုနှစ်တွင် ဂျင်ဂစ်ခန်၏ အဆက်အနွယ်ဖြစ်သော တမာလိန်း (Tamerlane) အမည်ရှိ မွန်ဂိုဗိုလ်ချုပ်သည် ပါးရှား (အီရန်)၊ [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ]]၊ အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း၊ မက်ဆိုပိုတေးမီးယား (အီရတ်) နှင့် အာရှမိုင်းနားတို့ကို ဆက်လက်အောင်မြင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၄၀၅ ခုနှစ်တွင် တမာလိန်း ကွယ်လွန်ပြီးနောက် မွန်ဂိုနိုင်ငံကြီးသည် တဖြည်းဖြည်း ပြိုကွဲယိုယွင်းလာခဲ့သည်။ နောင်နှစ်ပေါင်းတစ်ရာခန့်အကြာတွင် တမာလိန်း၏အနွယ်ဝင် ဗာဗာ (Babur - ခရစ် ၁၄၈၃-၁၅၃၀) ဆိုသူ မွန်ဂိုအနွယ်ဝင်ဘုရင်တစ်ပါးသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းကို တိုက်ခိုက်သိမ်းယူပြီးလျှင် အိန္ဒိယသမိုင်းတွင် ထင်ရှားလှသည့် '''"မဂိုအင်ပိုင်ယာ"''' (Mughal Empire) ကို ထူထောင်ခဲ့ပြန်သည်။ ဗာဗာ၏မြေးတော် အက္ကဗာဘုရင် (Akbar Great) သည် မဂိုဘုရင်များတွင် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်၍ အိန္ဒိယနိုင်ငံကို ခရစ် ၁၅၅၆ ခုနှစ်မှ ၁၆၀၅ ခုနှစ်အထိ အုပ်စိုးခဲ့သည်။ အက္ကဗာဘုရင်သည် စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် အလွန်ကျွမ်းကျင်သည့်အနည်းတူ အုပ်ချုပ်ရေးဘက်၌လည်း ကျွမ်းကျင်၏။ ကိုယ်တိုင်က အစ္စလာမ်အယူဝါဒီဖြစ်သော်လည်း ဟိန္ဒူများကို အုပ်ချုပ်ရေးဌာနအသီးသီးတို့၌ ခန့်ထားသည်။ ထိုသို့အားဖြင့် အယူဝါဒရေးကြောင့် မညီမညွတ်ဖြစ်နေသော အိန္ဒိယနိုင်ငံကို တစည်းတလုံးတည်းဖြစ်စေရန် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ အက္ကဗာလက်ထက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် ပထမဦးဆုံးအကြိမ် အဆက်အသွယ် ပြုလုပ်ခဲ့၏။ အက္ကဗာဘုရင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ထီးနန်းကို ဆက်ခံကြသော မဂိုဘုရင်များအနက် မြေးတော် ဩော်ရင်ဇစ်ဘုရင်သည် မဂိုအင်ပိုင်ယာကို ချဲ့ထွင်ခဲ့၏။ သို့ရာတွင် အုပ်ချုပ်ရေးဘက်၌ လိမ္မာပါးနပ်မှုမရှိသဖြင့် မဂိုအင်ပိုင်ယာမှ အကွဲကွဲအပြားပြား ဖြစ်ရလေသည်။ ဩော်ရင်ဇစ်ဘုရင် ကွယ်လွန်သည့် ၁၇MD၇ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် မွန်ဂိုတို့ စိုးပိုင်ခဲ့သော အိန္ဒိယနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှတို့လက်အောက်သို့ ကျရောက်လေတော့သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀)</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံ]] [[ကဏ္ဍ:အာရှရှိ လူမျိုးစုများ]] 04o5jruv0jm1qhph0i8bn9uq8oa8f6x 0 140995 1047821 1047533 2026-08-10T11:08:37Z Zenni2026 146541 1047821 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ဇင်ယော်နီ(ကာတွန်းကျော်ပြောင်) | image = Zen Yaw Ni.png | native_name = ကျော်စိုးထွန်း | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1973|5|4|df=y}} | birth_place = [[တောင်တွင်းကြီးမြို့]] | occupation = စာရေးဆရာ၊ ကာတွန်းဆရာ၊ အယ်ဒီတာ၊ ဗေဒင်ပညာရှင် | known_for = ရွှေစကားငွေစကား ဗေဒင်ဟောပြောမှု၊ ကာတွန်းနှင့် စာပေလက်ရာများ ... ရသေ့ကြီးဦးရွှေတောင်၊ ရိုစီမ၊ ဒေါ်ဝါယောနှင့် ဝိဇ္ဇာပြောင် ဇာတ်ကောင်များ ... | years_active = ၁၉၈၇–လက်ရှိ | website = [https://www.zenyawni.org/ zenyawni.org] }} '''ဇင်ယော်နီ''' ('''ကာတွန်းကျော်ပြောင်'''); အမည်ရင်း '''ကျော်စိုးထွန်း'''; (မွေး ၄ မေ ၁၉၇၃) သည် မြန်မာစာရေးဆရာ၊ ကာတွန်းဆရာ၊ အယ်ဒီတာနှင့် ဗေဒင်ပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ကဗျာရေးသားခြင်းဖြင့် စာပေလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှစ၍ "ကျော်ပြောင်" ကလောင်အမည်ဖြင့် ကာတွန်းနှင့် သရော်စာများ ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်မှစ၍ စာရေးဆရာ ဗေဒင်ဆရာကြီး [[မင်းသိင်္ခ]] ထံတွင် စာပေနှင့် ဗေဒင်ပညာများကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ မနောကြာဖြူမဂ္ဂဇင်း၊ မဟာမြိုင်မဂ္ဂဇင်းတို့တွင် တာဝန်ခံအယ်ဒီတာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး မနောမယဂမ္ဘီရဂျာနယ်၏ အယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်လျှက်ရှိသည်။ <ref name="TAB">{{cite web |title=Zin Yaw Ni |url=https://www.tabbookcenter.com/author/664 |website=TAB Book Center |access-date=2026-08-08}}</ref> == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == ဇင်ယော်နီကို ၁၉၇၃ ခုနှစ် မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးကျော်မောင်း၊ အမိ ဒေါ်ခင်သန်းတို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မွေးချင်း ၅ ယောက်အနက် အကြီးဆုံးသားဖြစ်ပြီး အမည်ရင်းမှာ ကျော်စိုးထွန်း ဖြစ်သည်။ မွေးရပ်ဇာတိမှာ [[တောင်တွင်းကြီးမြို့]] ဖြစ်သည်။<ref name="TAB"/> မကွေးမြို့ ကန်သာ အမက၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့ မြို့မ အမကနှင့် တောင်တွင်းကြီးမြို့ အထက (၁) တို့တွင် ပညာသင်ယူခဲ့သည်။ == စာပေအနုပညာခရီးအစ == တောင်တွင်းကြီးမြို့ အထက (၁) ကျောင်းတွင် ကျောင်းစာကြည့်တိုက်အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ကျောင်းနံရံကပ်စာစောင်များ၊ ကျပန်းစကားပြောပွဲများ၊ ကဗျာ၊ ပန်းချီ၊ ကာတွန်းနှင့် စာစီစာကုံးပြိုင်ပွဲများမှတစ်ဆင့် စာပေနှင့် အနုပညာကို စတင်လေ့လာခဲ့သည်။ အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်၊ ၉ တန်းကျောင်းသားဘဝ၊ ၁၉၈၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လထုတ် ''သင့်ဘဝ'' မဂ္ဂဇင်း၌ "မိဘကျေးဇူး" အမည်ရှိ ကဗျာတိုဖြင့် စာပေလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ''သင့်ဘဝ'' မဂ္ဂဇင်း၊ ''သောကြာ'' စာစောင်၊ ''စံပယ်ဖြူ'' မဂ္ဂဇင်း၊ ''မြားနတ်မောင်'' မဂ္ဂဇင်း၊ ''လုံမလေး'' မဂ္ဂဇင်း၊ ''ဟန်သစ်'' မဂ္ဂဇင်း၊ ''ရုပ်ရှင်မျက်မှန်'' မဂ္ဂဇင်း၊ ''အာရောဂျံ'' မဂ္ဂဇင်း၊ ... စသည်တို့တွင် စာမူများ၊ ကာတွန်းများ ရေးသားခဲ့သည်။ == ကာတွန်းဆရာဘဝ == ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဟာသစာရေးဆရာကြီး အီကြာကွေး ခေါ် ကဗျာဆရာကြီး ဓနုဖြူကျော်ထွန်း၏ အားပေးတိုက်တွန်းမှုဖြင့် "ကျော်ပြောင်" ကလောင်အမည်ကို အသုံးပြုကာ ကာတွန်းနှင့် သရော်စာများ ရေးသားခဲ့သည်။ == ဆရာကြီးမင်းသိင်္ခထံတွင် ပညာဆည်းပူးခြင်း == ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် စာရေးဆရာ ဗေဒင်ဆရာကြီး မင်းသိင်္ခထံသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဆရာကြီးနှင့်အတူ နေထိုင်ရင်း စာပေနှင့် ဗေဒင်ပညာတို့ကို အနီးကပ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ ထိုကာလသည် ဇင်ယော်နီ၏ စာပေနှင့် ဗေဒင်ပညာရှင်ဘဝ ဖွံ့ဖြိုးလာမှုတွင် အရေးပါသောကာလတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ဇင်ယော်နီ ကလောင်အမည်ကို စတင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ == အယ်ဒီတာဘဝ == ဆရာကြီးမင်းသိင်္ခ ဦးစီးထုတ်ဝေခဲ့သော ''မနောမယဂျာနယ်''၊ ''မနောကြာဖြူမဂ္ဂဇင်း'' နှင့် ''မဟာမြိုင်မဂ္ဂဇင်း'' တို့တွင် အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှစ၍ ''မနောမယဂျာနယ်'' တွင် အယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ == ဗေဒင်ပညာ == ဇင်ယော်နီသည် ဆရာကြီးမင်းသိင်္ခနှင့်အတူ မှော်ဘီမြို့ အယူတော်မင်္ဂလာခြံတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး ဗေဒင်ပညာရပ်များကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ ဗေဒင်သင်တန်းပြဆရာအဖြစ် ဆယ်နှစ်ခန့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဗေဒင်ဟောစာတမ်းများ၊ ယတြာနှင့် ဗေဒင်ဆိုင်ရာ စာအုပ်များ ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ပြီးမြန်မာ့အသံ၊ ပတ္တမြား FM, MNTV ရုပ်သံနှင့် အွန်လိုင်းမီဒီယာများမှတစ်ဆင့် ဗေဒင်ဟောစာတမ်းများ တင်ဆက်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web |title=ဆရာ ဇင်ယော်နီ၏ တစ်ပတ်စာ ကံကြမ္မာဟောစာတမ်း |url=https://www.youtube.com/watch?v=TbE005IMQcE |website=YouTube |publisher=BayDin TV |date=2024-12-25 |access-date=2026-08-08}}</ref><ref>{{cite web |title=ဇင်ယော်နီ (၉.၉.၂၅) |url=https://www.youtube.com/watch?v=sUW2UONLPqE |website=YouTube |publisher=192 ဗေဒင် |date=2025-09-08 |access-date=2026-08-08}}</ref> == မြန်မာ့ရိုးရာလက်ဝှေ့ကလပ် == ဆရာကြီးမင်းသိင်္ခ တည်ထောင်ခဲ့သော ပွဲကျောင်းသား မြန်မာ့ရိုးရာလက်ဝှေ့ကလပ်၊ မြန်မာပြည်သား မြန်မာ့ရိုးရာလက်ဝှေ့ကလပ်တို့တွင် အသင်းတာဝန်ခံအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ မြတ်စောညီနောင် ရိုးရာသိုင်းအဖွဲ့တွင်လည်း အသင်းသားတစ်ဦးဖြစ်သည်။ == စာရေးဆရာဘဝ == ဇင်ယော်နီ၏ ပထမဆုံးထုတ်ဝေခဲ့သော လုံးချင်းစာအုပ်မှာ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည့် ''ရွှေနန်းတော်သို့ သွားရအောင်'' ဖြစ်သည်။ထို့နောက် လုံးချင်းစာအုပ်များ၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာဆိုင်ရာစာအုပ်များ၊ ဆရာကြီးမင်းသိင်္ခနှင့် ဆက်နွှယ်သည့် စာအုပ်များကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အထိ စာအုပ် ၂၀ ကျော် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ပြီးဖြစ်ကြောင်း လက်ရှိစာအုပ်မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref name="TAB" /> ဇင်ယော်နီ၏ ဝတ္ထုနှင့် စာပေလက်ရာအချို့ကို ဗီဒီယိုဇာတ်ကား၊ အသံလွှင့်ဇာတ်လမ်းနှင့် ရုပ်ပြစာအုပ်များအဖြစ်လည်း ပြန်လည်ဖန်တီး ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး စာအုပ် အတော်များများမှာ အကြိမ်ကြိမ် ပြန်လည်ထုတ်ဝေခဲ့ရသည်။<ref name="TAB" /> == ပရဟိတလုပ်ငန်းများ == ၂၀၀၉ ခုနှစ်မှစ၍ "အယူတော်မင်္ဂလာ ဇီဝိတဒါနမိသားစု" ဟု စုစည်းကာ စုပေါင်းသွေးလှူဒါန်းပွဲများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံ အရပ်ရပ်ရှိ ဆေးရုံများ၊ တိုက်နယ်ဆေးရုံများ၊ ကျေးလက်ဆေးခန်းများ၊ ကျေးလက်သားဖွားခန်းများနှင့် လူမှုကူညီရေးပရဟိတအဖွဲ့များထံသို့ အောက်ဆီဂျင်အိုးများ ရာနှင့်ချီ၍ လှူဒါန်းခဲ့သည်။ == ကာတွန်းဆုများ == ၂၀၁၈ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ ကာတွန်းဦးဘဂျမ်းလမ်း ကာတွန်းမီးထွန်းပွဲတော်၌ ၂ နှစ်ဆက်တိုက် ပရိသတ်အကြိုက်ဆုံးဆု ရရှိခဲ့သည်။ == ဂီတဖန်တီးမှုများ == ဇင်ယော်နီသည် စာပေနှင့် ကာတွန်းအနုပညာများအပြင် ဂီတဖန်တီးမှုများကိုလည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ [https://www.youtube.com/watch?v=I61FLu-ra8c ပန်းမာန်ဂုဏ်ရောင်] သီချင်းကို ရေးသား၍ ကိုယ်တိုင်သီဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=ပန်းမာန်ဂုဏ်ရောင် တေးရေးဆို ဇင်ယော်နီ |url=https://www.youtube.com/watch?v=I61FLu-ra8c |access-date=2026-08-08 |website=YouTube}}</ref> == ပန်းချီအနုပညာ == ဇင်ယော်နီသည် ပန်းချီကားများလည်း ရေးဆွဲလေ့ရှိပြီး ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ကိုဗစ်ကပ်ရောဂါများ ဖြစ်ပွားစဉ်က မြန်မာနိုင်ငံကာတွန်းဆရာများအသင်း၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ကိုဗစ်ရောဂါကာကွယ်ဆေး ရန်ပုံငွေအဖြစ် ပန်းချီကားများရေးဆွဲကာ ရရှိလာသောငွေများကို လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင်လည်း ပန်းချီကားများ ရောင်းချရသည့်ငွေများဖြင့် သက်ကြီး နာမကျန်း အနုပညာရှင်ကြီးများအား ဂါရဝပြုလေ့ရှိသည်။ == ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း လှုပ်ရှားမှုများ == ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ဇင်ယော်နီသည် ''မိုးမခ'' မီဒီယာတွင် ခရီးသွားမှတ်တမ်းများ ရေးသားခဲ့သည်။ "လမ်းတလျှောက်မှာ ပန်းကောက်ခြင်းဒိုင်ယာရီ" အမည်ဖြင့် အိန္ဒိယ၊ ထိုင်း၊ တရုတ်၊ နော်ဝေ၊ နယ်သာလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံများသို့ ခရီးသွားအတွေ့အကြုံများကို ရေးသားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=ဇင်ယော်နီ - လမ်းတလျှောက်မှာ ပန်းကောက်ခြင်းဒိုင်ယာရီ - ၃ |url=https://www.moemaka.com/2021/12/blog-post_982.html |website=မိုးမခ |date=2021-12-23 |access-date=2026-08-08}}</ref><ref>{{cite web |title=ဇင်ယော်နီ - လမ်းတလျှောက်မှာ ပန်းကောက်ခြင်းဒိုင်ယာရီ - ၄ |url=https://www.moemaka.com/2021/12/blog-post_127.html |website=မိုးမခ |date=2021-12-29 |access-date=2026-08-08}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၂၅ ခုနှစ်များတွင်လည်း ဗေဒင်ဟောစာတမ်းများကို အွန်လိုင်းမီဒီယာများမှ ဆက်လက်တင်ဆက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=ဆရာ ဇင်ယော်နီ၏ တစ်ပတ်စာ ကံကြမ္မာဟောစာတမ်း |url=https://www.youtube.com/watch?v=TbE005IMQcE |website=YouTube |publisher=BayDin TV |date=2024-12-25 |access-date=2026-08-08}}</ref><ref>{{cite web |title=ဇင်ယော်နီ (၉.၉.၂၅) |url=https://www.youtube.com/watch?v=sUW2UONLPqE |website=YouTube |publisher=192 ဗေဒင် |date=2025-09-08 |access-date=2026-08-08}}</ref> == ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်များ == ၂၀၂၆ ခုနှစ်အထိ ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်များအနက် မှတ်တမ်းတင်ထားသော စာအုပ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref name="TAB"/> {{columns-list| # ''ရွှေနန်းတော်သို့ သွားရအောင်'' (၂၀၀၃ / ၂၀၀၆ ခုနှစ်) # ''လွယ်လိုက်တဲ့ဖြစ်ခြင်း မရမ်းတလင်းယတြာများ အမှတ် (၁)'' (၂၀၀၃ ခုနှစ်) # ''ဝေဇယန္တာဘုံနန်း'' (၂၀၀၃ ခုနှစ်) # ''ရသေ့ကြီးဦးရွှေတောင်၏ ဘဝဇာတ်ကြောင်းများ'' (၂၀၀၄/ ၂၀၀၇ ခုနှစ်) # ''ရသေ့ကြီးဦးရွှေတောင်နှင့် လောကပင်လယ်'' (၂၀၀၄ ခုနှစ်) # ''ယတြာလမ်း'' (၂၀၀၄ ခုနှစ်) # ''လွယ်လိုက်တဲ့ဖြစ်ခြင်း မရမ်းတလင်းယတြာများ အမှတ် (၂)'' (၂၀၀၅ ခုနှစ်) # ''ယခင်ဘဝမှ အဆက်'' (၂၀၀၅ ခုနှစ်) # ''ရွှေလမ်းငွေလမ်း ညွှန်လိုက်မယ်'' (၂၀၀၆ ခုနှစ်) # ''ဒေါ်ဝါယောနှင့် လောကဇာတ်ခုံ ယတြာစုံ အမှတ် (၁)'' (၂၀၀၇ ခုနှစ်) # ''ဒေါ်ဝါယောနှင့် လောကဇာတ်ခုံ ယတြာစုံ အမှတ် (၂)'' (၂၀၀၇ ခုနှစ်) # ''ယနေ့ယခု ဝေဠုနဒီ'' (၂၀၀၇ ခုနှစ်) # ''လက်ယာတောင်ကျွန်းမှာ ထွန်းတဲ့ နိမိတ်များ'' (၂၀၀၈ ခုနှစ်) # ''ရွှေတဲရော့'' (၂၀၀၈ ခုနှစ်) # ''လွယ်လိုက်တဲ့ဖြစ်ခြင်း မရမ်းတလင်းယတြာများ အမှတ် (၃)'' (၂၀၀၉ ခုနှစ်) # ''အဘပြောပြခဲ့တဲ့ လှဖေနဲ့ မြမေ'' (၂၀၀၉ ခုနှစ်) # ''ဒေါက်တာမင်းသိင်္ခနှင့် ဒေါက်တာဒဂုန်'' (၂၀၁၀ ခုနှစ်) # ''ရိုစီမနှင့် လိုတရ ယတြာများ အမှတ် (၁)'' (၂၀၁၀ ခုနှစ်) # ''ရသေ့ကြီးဦးရွှေတောင်နှင့် ရတနာရွှေအိုး'' (၂၀၁၀ ခုနှစ်) # ''ရိုစီမနှင့် လိုတရ ယတြာများ အမှတ် (၂)'' (၂၀၁၁ ခုနှစ်) # ''မင်းသိင်္ခ၏ ရတနာသိုက်'' (၂၀၁၄ ခုနှစ်) # ''ရွှေအိမ်တော်အဖွင့်ကျမ်း'' (၂၀၁၆/၂၀၂၆ ခုနှစ်) # ''မင်းသိင်္ခပြောခဲ့သော နိုင်ငံရေးပုံပြင်များ'' (၂၀၁၆ ခုနှစ်) # ''ရသမဏ္ဍလ အမှတ် (၁)'' (၂၀၁၉ ခုနှစ်) # ''ရွှေစကားငွေစကား ဂမ္ဘီရလက်ဆောင်များ'' (၂၀၂၄/၂၀၂၅ ခုနှစ်) }} == စာပေဟောပြောပွဲများ == ဇင်ယော်နီ၏ မှတ်တမ်းတင်ထားသော စာပေဟောပြောပွဲများအနက် အောက်ပါပွဲများ ပါဝင်သည်။ {| class="wikitable sortable" ! အမှတ် ! ခုနှစ် ! ရက်စွဲ ! နေရာ |- | ၁ || ၂၀၁၂ || ဇန်နဝါရီ ၇ || ဝါးခယ်မ -ပါးရိုက် |- | ၂ || ၂၀၁၄ || ဒီဇင်ဘာ ၁၇ || အင်းစိန် |- | ၃ || ၂၀၁၅ || ဇန်နဝါရီ ၂၅ || သာပေါင်း |- | ၄ || ၂၀၁၅ || ဖေဖော်ဝါရီ ၆ || တောင်ဥက္ကလာ |- | ၅ || ၂၀၁၅ || ဖေဖော်ဝါရီ ၇ || ဝေါ |- | ၆ || ၂၀၁၅ || ဖေဖော်ဝါရီ ၁၁ || လှိုင်သာယာ BOC |- | ၇ || ၂၀၁၅ || ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ || ထန်းတစ်ပင် |- | ၈ || ၂၀၁၅ || ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ || လှိုင်သာယာ FMI |- | ၉ || ၂၀၁၅ || ဖေဖော်ဝါရီ ၁၄ || ချောင်းသာ |- | ၁၀ || ၂၀၁၅ || ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅ || ပဲခူး - ဇိုင်းတောင် |- | ၁၁ || ၂၀၁၅ || ဒီဇင်ဘာ ၁၃ || တောင်တွင်းကြီး - ကုက္ကိုခွ |- | ၁၂ || ၂၀၁၅ || ဒီဇင်ဘာ ၁၃ || တောင်တွင်းကြီး - မြို့နယ်ခန်းမ |- | ၁၃ || ၂၀၁၅ || ဒီဇင်ဘာ ၁၄ || တောင်တွင်းကြီး - ဝက္ကသေး |- | ၁၄ || ၂၀၁၅ || ဒီဇင်ဘာ ၁၅ || တောင်တွင်းကြီး - မိုးထိကျောင်း |- | ၁၅ || ၂၀၁၅ || ဒီဇင်ဘာ ၁၅ || တောင်တွင်းကြီး - အထက (၁) |- | ၁၆ || ၂၀၁၆ || ဇန်နဝါရီ ၄ || နတ်မောက် |- | ၁၇ || ၂၀၁၆ || ဇန်နဝါရီ ၁၅ || ပျဉ်းမနား - စိုက်သိပ္ပံ |- | ၁၈ || ၂၀၁၆ || ဖေဖော်ဝါရီ ၄ || ပဲခူး - ရွှေသာလျောင်း |- | ၁၉ || ၂၀၁၆ || ဖေဖော်ဝါရီ ၉ || ဂွ - မကျီးဇင် |- | ၂၀ || ၂၀၁၆ || ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ || ရန်ကင်း - ကံဘဲ့ |- | ၂၁ || ၂၀၁၆ || ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅ || အထက်မင်းလှ - စစ္စနို့ |- | ၂၂ || ၂၀၁၆ || မတ် || မ/ဥက္ကလာ - ၂ ရပ်ကွက် |- | ၂၃ || ၂၀၁၆ || ဧပြီ ၂ || မော်လမြိုင် |- | ၂၄ || ၂၀၁၆ || မေ ၂၀ || မင်းတပ် |- | ၂၅ || ၂၀၁၆ || မေ ၂၁ || မြိုင် - နှမ်းစားကျင်း |- | ၂၆ || ၂၀၁၆ || — || ထီးချိုင့် |- | ၂၇ || ၂၀၁၆ || အောက်တိုဘာ ၁၅ || ရန်ကုန် - ရွာသာကြီး |- | ၂၈ || ၂၀၁၆ || နိုဝင်ဘာ ၇ || ကော့မှူး -ငှက်အော်စမ်း |- | ၂၉ || ၂၀၁၆ || ဒီဇင်ဘာ ၂၅ || အင်းစိန် |- | ၃၀ || ၂၀၁၇ || ဇန်နဝါရီ ၁ || မြို့သစ် - ဖိုကြီး (အောင်မြင်သာ) |- | ၃၁ || ၂၀၁၇ || ဇန်နဝါရီ ၂ || မြို့သစ် - ဖိုကြီး |- | ၃၂ || ၂၀၁၇ || ဇန်နဝါရီ ၃ || မြို့သစ် |- | ၃၃ || ၂၀၁၇ || ဇန်နဝါရီ ၄ || နတ်မောက် |- | ၃၄ || ၂၀၁၇ || ဇန်နဝါရီ ၇ || လှိုင် - ၄ ရပ်ကွက် |- | ၃၅ || ၂၀၁၇ || ဇန်နဝါရီ ၁၀ || နေပြည်တော် - ဒက္ခိဏသီရိ အထက ၁၉ |- | ၃၆ || ၂၀၁၇ || ဇန်နဝါရီ || ပျဉ်းမနား - စိုက်သိပ္ပံ |- | ၃၇ || ၂၀၁၇ || ဇန်နဝါရီ ၃၀ || လှိုင်သာယာ - ၃ ရပ်ကွက် |- | ၃၈ || ၂၀၁၇ || ဖေဖော်ဝါရီ ၁၁ || ပဲခူး - ရွှေသာလျောင်း |- | ၃၉ || ၂၀၁၇ || ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ || မန္တလေး - အမရပူရ နန်းတော်ရာ |- | ၄၀ || ၂၀၁၇ || ဖေဖော်ဝါရီ ၂၂ || အထက်မင်းလှ - ရေနံမ |- | ၄၁ || ၂၀၁၇ || မတ် ၁၉ || တွံတေး |- | ၄၂ || ၂၀၁၇ || ဧပြီ ၈ || သန်လျှင် |- | ၄၃ || ၂၀၁၇ || ဧပြီ ၁၀ || တောင်တွင်းကြီး - မထွဲ |- | ၄၄ || ၂၀၁၇ || — || မြို့ဦးစေတီ - ယဉ်ကျေးလိမ္မာ |- | ၄၅ || ၂၀၁၇ || အောက်တိုဘာ ၄ || ရန်ကုန် - ရွာသာကြီး |- | ၄၆ || ၂၀၁၇ || နိုဝင်ဘာ ၄ || ကျိုက်လတ် |- | ၄၇ || ၂၀၁၇ || နိုဝင်ဘာ || ရေကြည် |- | ၄၈ || ၂၀၁၇ || နိုဝင်ဘာ ၁၁ || ဆင်ပေါင်ဝဲ - ဆင်မြူးအောင် |- | ၄၉ || ၂၀၁၇ || နိုဝင်ဘာ ၁၂ || ဆင်ပေါင်ဝဲ - ကုန်းဗိုလ် |- | ၅၀ || ၂၀၁၇ || နိုဝင်ဘာ ၁၁ || ဆင်ပေါင်ဝဲ - ကျောက်ဆောင်စမ်း |- | ၅၁ || ၂၀၁၇ || နို၀◌င်ဘာ ၁၃ || တောင်တွင်းကြီး - ပရပ်ကြယ် |- | ၅၂ || ၂၀၁၇ || နိုဝင်ဘာ ၁၃ || ဆင်ပေါင်ဝဲ - စီပင်လှ |- | ၅၃ || ၂၀၁၇ || ဒီဇင်ဘာ ၁၄ || ကညွတ်ကွင်း - ဘုရားလဟာ |- | ၅၄ || ၂၀၁၇ || ဒီဇင်ဘာ ၂၅ || မျုးညို - စိန်တောင်ကျွန်း |- | ၅၅ || ၂၀၁၇ || ဒီဇင်ဘာ ၃၁ || နေပြည်တော် -ဉာဏသိဒ္ဓိ |- | ၅၆ || ၂၀၁၈ || ဇန်နဝါရီ ၁ || သာဝတ္ထိ |- | ၅၇ || ၂၀၁၈ || ဇန်နဝါရီ ၃ || နေပြည်တော် - ဒက္ခိဏသီရိ အထက ၁၉ |- | ၅၈ || ၂၀၁၈ || ဇန်နဝါရီ ၄ || နတ်မောက် |- | ၅၉ || ၂၀၁၈ || ဇန်နဝါရီ ၅ || တောင်တွင်းကြီး - ရေတွင်းခေါင်း |- | ၆၀ || ၂၀၁၈ || ဇန်နဝါရီ ၉ || မင်္ဂလာတောင်ညွန့် - စက်ဆန်း |- | ၆၁ || ၂၀၁၈ || ဇန်နဝါရီ ၁၄ || နတ္တလင်း - ဒမငယ် |- | ၆၂ || ၂၀၁၈ || ဇန်နဝါရီ ၂၅ || ကျောက်ပန်းတောင်း - ဆူးတပ် |- | ၆၃ || ၂၀၁၈ || ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ || မြန်အောင် |- | ၆၄ || ၂၀၁၈ || မတ် ၂ || ဆင်ပေါင်ဝဲ - မွန်းစ |- | ၆၅ || ၂၀၁၈ || မတ် ၂၅ || ကျုံပျော် |- | ၆၆ || ၂၀၁၈ || ဇူလိုင် ၁၉ || သာဝတ္ထိ |- | ၆၇ || ၂၀၁၈ || ဩဂုတ် ၈ || ညောင်တုန်း |- | ၆၈ || ၂၀၁၈ || စက်တင်ဘာ ၆ || အင်းစိန် - ကလေးစာပေပွဲတော် |- | ၆၉ || ၂၀၁၈ || ဒီဇင်ဘာ ၅ || သုံးဆယ် - ပရဟိတကျောင်း |- | ၇၀ || ၂၀၁၈ || ဒီဇင်ဘာ ၂၂ || အင်းစိန် - My Jestic ကိုယ်ပိုင်ကျောင်း |- | ၇၁ || ၂၀၁၈ || ဒီဇင်ဘာ ၂၄ || ကျိုက်လတ် - မြင်းကကုန်း |- | ၇၂ || ၂၀၁၈ || ဒီဇင်ဘာ - || လှိုင်သာယာ ၁ ထိပ် |- | ၇၃ || ၂၀၁၉ || ဇန်နဝါရီ ၄ || လှိုင်သာယာ ၁၁ ရပ်ကွက် |- | ၇၄ || ၂၀၁၉ || ဇန်နဝါရီ ၅ || နတ်မောက် - ကြူအိုင် |- | ၇၅ || ၂၀၁၉ || ဇန်နဝါရီ ၆ || နတ်မောက် - မကျီးချို |- | ၇၆ || ၂၀၁၉ || ဇန်နဝါရီ ၇ || နေပြည်တော် - ဒက္ခိဏသီရိ ထ ၁၉ |- | ၇၇ || ၂၀၁၉ || ဇန်နဝါရီ ၂၅ || အင်းစိန် - ကွင်းကျောင်း |- | ၇၈ || ၂၀၁၉ || ဖေဖော်ဝါရီ ၁၀ || နတ်မောက် - (ပ)ကျားထူး |- | ၇၉ || ၂၀၁၉ || ဖေဖော်ဝါရီ ၂၇ || ရန်ကုန် - ဗန္ဓုလပန်းခြံ |- | ၈၀ || ၂၀၁၉ || မတ် ၂ || မင်္ဂလာတောင်ညွန့် - သပြေကုန်း |- | ၈၁ || ၂၀၁၉ || မတ် ၂၈ || မအူပင် |- | ၈၂ || ၂၀၁၉ || မတ် ၃၀ || မအူပင် |- | ၈၃ || ၂၀၁၉ || မတ် ၃၁ || ကျောက်ဆည် - စက်ရုံ |- | ၈၄ || ၂၀၁၉ || ဧပြီ ၇ || မြစ်ခြေ |- | ၈၅ || ၂၀၁၉ || ဧပြီ ၂၈ || လှိုင်သာယာ - နဝဒေး |- | ၈၆ || ၂၀၁၉ || ဇွန် ၂၁ || နော်ဝေ - ဖရိုလန်း |- | ၈၇ || ၂၀၁၉ || ဒီဇင်ဘာ ၁ || သန်လျှင် |- | ၈၈ || ၂၀၁၉ || ဒီဇင်ဘာ ၈ || မလေးရှား - ပါသုဘာဟပ် |- | ၈၉ || ၂၀၁၉ || ဒီဇင်ဘာ ၈ || မလေးရှား - ဂျို့ဟိုးဘားရူး |- | ၉၀ || ၂၀၂၀ || ဇန်နဝါရီ ၃ || စမ်းချောင်း - မုန့်လက်ဆောင်းကုန်း |- | ၉၁ || ၂၀၂၀ || ဇန်နဝါရီ ၄ || နတ်မောက် |- | ၉၂ || ၂၀၂၀ || ဇန်နဝါရီ ၇ || တောင်တွင်းကြီး - ပရပ်ကြယ် |- | ၉၃ || ၂၀၂၀ || ဇန်နဝါရီ ၇ || တောင်တွင်းကြီး - ညာတော |- | ၉၄ || ၂၀၂၀ || ဇန်နဝါရီ ၈ || နေပြည်တော် - ဒက္ခိဏသီရိ ထ ၁၉ |- | ၉၅ || ၂၀၂၀ || ဇန်နဝါရီ ၉ || မြောင် - မယ်မသော် |- | ၉၆ || ၂၀၂၀ || ဇန်နဝါရီ ၁၅ || ပဲခူး - ကျောက်ဖူးကုန်း |- | ၉၇ || ၂၀၂၀ || ဇန်နဝါရီ ၂၀ || အင်းတော် - ကလေးစာပေပွဲတော် |- | ၉၈ || ၂၀၂၀ || ဇန်နဝါရီ ၂၃ || ဗန်းမောက် - ကလေးစာပေပွဲတော် |- | ၉၉ || ၂၀၂၀ || ဇန်နဝါရီ ၂၈ || လှိုင်သာယာ - ၃ ရပ်ကွက် |- | ၁၀၀ || ၂၀၂၀ || ဖေဖော်ဝါရီ ၃ || ရေကြည်/အသုတ် - တစ္ဆေချောင်း |} == အပြင်ပန်းလင့်ခ်များ == * [https://www.zenyawni.org/ ဇင်ယော်နီ၏ တရားဝင်ဝက်ဘ်ဆိုက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200928181041/https://www.zenyawni.org/ |date=28 September 2020 }} * [https://www.facebook.com/NewsWatchJournal/videos/920654931680729/ News Watch Journal မှတ်တမ်းဗီဒီယို] * [https://www.facebook.com/fmbagan/videos/1295468253921583/ FM Bagan မှတ်တမ်းဗီဒီယို] * [https://www.facebook.com/byohls/videos/2601844843235758/ BYOHLS မှတ်တမ်းဗီဒီယို] == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၇၃ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:မြန်မာ ကာတွန်းဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] q7ypockmrmfiku0fg18pl22kd880knc 0 141878 1047741 747300 2026-08-09T16:48:29Z Cepyita 93402 /* */ 1047741 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = ဂရိ | name = ပိုဆိုက်ဒန် | image = 0036MAN Poseidon.jpg | alt = | caption = ဘီစီ ၂၀၀ခန့်က မိလော့စ်ကျွန်းမှ ပိုဆိုက်ဒန် (အေသင်မြို့ ရှေးဟောင်းသုတေသနအမျိုးသားပြတိုက် | god_of = နတ်ဘုရား (ပင်လယ်၊ မုန်တိုင်း၊ ငလျင်၊ မြင်း) | abode = [[အိုလံပတ်တောင် (ဂရိ)|အိုလံပတ်တောင်]] (သို့) ပင်လယ် | symbol = အသွားသုံးချောင်းရှိ ခက်ရင်းခွ၊ ငါး၊ လင်းပိုင်၊ မြင်း၊ နွားသိုး | consort = အမ်ဖစ်ထရိုက်တီ၊ [[အက်ဖရိုဒိုက်|အဲဖရာဒိုက်တီး]]၊ ဒစ်မီးတာနှင့် အခြားများစွာ | parents = ခရိုးနပ်စ် နှင့် ရီးယာ | siblings = [[ဟေးဒီးစ်]]၊ ဒစ်မီးတာ၊ ဟက်စ်တီးယာ၊ [[ဟီရာ|ဟဲရာ]]၊ ဇုစ်၊ ခိုင်ရန် | children = သီးဆစ်ယပ်စ်<br />ထရိုင်တန်<br />ပေါ်လီဖီးမက်စ်<br />အရိုင်းယန်<br />ဘဲလက်စ် (ဘဲလော့စ်)<br />အဂျီးနော<br />နီးလီယပ်စ်<br />အတ်လပ်စ်(tအတ္တလန်းတစ်ကျွန်း၏ ပထမဘုရင်)<br />ပက်ဂဆပ်စ်<br />ခရီးဆာအို | mount = | Roman_equivalent = နက်ပကျွန်း }} {{Special characters}} '''ပိုစေဒေါ'န်'''({{lang-grc-gre|'''Ποσειδῶν'''}}, IPA /po.seː.dɔ̂ːn)/ သို့မဟုတ် '''ပိုဆိုက်ဒန်''' {{lang-en|Poseidon}} /ဖစိုက်ဒံ/) သည် [[ဂရိဒဏ္ဍာရီ]] နှင့် ရှေးခေတ်ဂရိဘာသာရေးမှ [[အိုလံပတ်တောင် (ဂရိ)|အိုလံပတ်တောင်]]၏ နတ်ဘုရား (၁၂) ပါးတွင်ပါဝင်၍ ပင်လယ်ပြင်၊ မုန်တိုင်း၊ ငလျင် နှင့် မြင်း စသည်တို့ကို ကိုယ်စားပြုသော နတ်ဘုရားတစ်ပါးဖြစ်သည်။<ref name="Burkert1985Poseidon">Burkert 1985, pp. 136–139.</ref>။{{refn|{{Citation |last=Jones |first=Daniel |author-link=Daniel Jones (phonetician) |title=English Pronouncing Dictionary |editor=Peter Roach |editor2=James Hartmann |editor3=Jane Setter |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |orig-year=1917 |year=2003 |isbn=978-3-12-539683-8 }}}} ဂရိကြေးခေတ် (အိုလံပတ်တောင်နတ်ကိုးကွယ်မှု မတိုင်ခင်) ပိုဆိုက်ဒန်ကို ပိုင်းလော့စ်မြို့နှင့် [[သီးဗီးမြို့|သီးဗာမြို့]] တို့တွင် အဓိကနတ်ဘုရားအဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Burkert1985Poseidon" /> ၎င်းသည် 'မြေငလျင်လှုပ်ခတ်သူ' ဟူ၍ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ပုဒ်တစ်ခုရှိသည်။ တသီးတခြားရှိသော [[အာကေးဒီးယားနယ်|အာကေးဒီးယားဒေသ]]၏ ဒဏ္ဍာရီများတွင် ဒစ်မီးတာ နှင့် ပါဆက်ဖန်နီတို့နှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကာ မြင်းတစ်ကောင်အဖြစ်လည်း ကိုးကွယ်ကြ၏။ သို့ရာတွင် ၎င်းသည် မူလအစက ရေပြင် နတ်ဘုရား ဖြစ်ဟန်တူခဲ့၏။<ref name=Nilsson450>Seneca quaest. Nat. VI 6 :Nilsson Vol I p.450</ref> များသောအားဖြင့် မြင်းများကို ယဉ်ပါးစေသူ၊ မြင်းတို့၏ ဖခင်အဖြစ်လည်း သတ်မှတ်ယူဆကြသည်။<ref name=Burkert1985Poseidon /> ၎င်း၏ သုံးခွခက်ရင်း ထိုးစိုက်ခြင်းနှင့်အတူ ရေစမ်းများ ပေါ်လာစေခဲ့ရာ ထိုရေစမ်းသည် မြင်းဆိုသည့် စကားလုံးနှင့် (ဘာသာဗေဒအရ) ဆက်စပ်မှုရှိသည်။<ref>Nilsson Vol I p.450</ref> ပိုဆိုက်ဒန်၏ ရောမအမည်မှာ နက်ပကျွန်း (/နပ်တျူးန်/) ဖြစ်၏။ ဟဲလန်နစ်ခေတ် (Hellenic - ဟဲလင်နစ်စတစ်ခေတ် နှစ် ဟဲလားဒစ်ခေတ်ကြား) ရှိ မြို့တော်များ၊ ကိုလိုနီနယ်မြေများနှင့် သက်ဆိုင်သောသူဖြစ်၍ ပင်လယ်ပြင်ခရီးသွားများကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူဖြစ်သည်။ [[ဟိုးမား]] နှင့် [[ဟီးဆီးယဒ်]] တို့က ပိုဆိုက်ဒန်သည် ဖခင် [[ခရိုးနပ်စ်]] ရှုံးနိမ့်သွားသောအခါ ညီအကိုသုံးယောက်ကြား နယ်မြေခွဲဝေချထားမှုအရ [[ဇုစ်]]က ကောင်းကင်ပြင်၊ [[ဟေးဒီးစ်]]က မြေအောက်ကမ္ဘာနှင့် ပိုဆိုက်ဒန်က ပင်လယ်ပြင်ကို ရရှိ၍ ထိုသုံးဦးစလုံးမှာ မြေကမ္ဘာ၊ အိုလံပတ်တောင်တို့နှင့်လည်း သက်ဆိုင်ကြ၏။<ref name=Burkert1985Poseidon /><ref>Hesiod, ''Theogony'' 456.</ref> ဟိုးမား၏ အိလိယဒ်ကဗျာတွင် ထရိုဂျန်စစ်ပွဲ၌ ပိုဆိုက်ဒန်က ထရိုဂျန်သားများကို တိုက်ခိုက်သော ဂရိများဘက်က ထောက်ပံ့သည်။ ဩဒဆီကဗျာ၌ ထရွိုင်မြို့မှ အစ်သကာမြို့သို့အပြန်ခရီးစဉ်တွင် ဂရိသူရဲကောင်း [[အိုဒွစ်စေ့ဝု]]သည် ပိုဆိုက်ဒန်၏ သားတစ်ဦးဖြစ်သော ဆိုက်ကလော့အနွယ်ဝင် ပေါ်လီးဖီးမက်စ်၏ မျက်လုံးဖောက်ထုတ်ခဲ့၍ ပိုဆိုက်ဒန်ကို အမျက်ထွက်စေခဲ့သည်။ အကျိုးဆက်အားဖြင့် ပိုဆိုက်ဒန်က မုန်တိုင်းခတ်၍ အပြစ်ပေးရာ သင်္ဘောနှင့် အပေါင်းအသင်းများ သေဆုံး၍ ခရီးစဉ်လည်း ဆယ်ရက်နောက်ကျခဲ့သည်။ ပိုဆိုက်ဒန်သည် ဟိုးမားဓမ္မတေးများ၏ ဖွဲ့နွဲ့ခံ အကြောင်းအရာလည်းဖြစ်ပေသည်။ ပလေးတိုး၏ ''Timaeus'' နှင့် ''Critias'' တို့တွင် ဒဏ္ဍာရီလာကျွန်းတစ်ခုဖြစ်သည့် အတ္တလန်းတစ်ကျွန်းသည် ပိုဆိုက်ဒန်၏ နယ်မြေဟု ဆိုထားသည်။<ref name="Plato1971Penguin">{{cite book |last=Plato |authorlink=Plato |title=Timaeus and Critias |year=1971 |publisher=[[Penguin Books Ltd]]. |location=London, England |isbn=9780140442618 |pages=[https://archive.org/details/timaeuscritias00plat/page/167 167] |url-access=registration |url=https://archive.org/details/timaeuscritias00plat/page/167 }}</ref><ref name="ReferenceB">''Timaeus'' 24e–25a, [[Robert Gregg Bury|R. G. Bury]] translation (Loeb Classical Library).</ref><ref name="ReferenceC"> Also it has been interpreted that Plato or someone before him in the chain of the oral or written tradition of the report accidentally changed the very similar Greek words for "bigger than" ("meson") and "between" ("mezon") – {{cite book|last=Luce|first=J.V.|title=The End of Atlantis – New Light on an Old Legend|year=1969|publisher=Thames and Hudson|location=London|page=224}}</ref> [[အသီးနာ]]သည် ပိုဆိုက်ဒန်နှင့် ပြိုင်ပွဲတစ်ခုအပြီး [[အေသင်မြို့]]၏ ကာကွယ်သူ နတ်ဘုရားမ ဖြစ်လာခဲ့ကာ ပိုဆိုက်ဒန်သည် အခရောပါလစ် (Acropolis) ခေါ် ခံတပ်မြို့တွင် ၎င်း၏ကိုယ်စားပုံစံ 'အစ်ရက်သီးယပ်စ်' (ဘုရင်) အနေဖြင့် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ တိုက်ခိုက်မှုအပြီးတွင် ၎င်းက အေသင်မြို့သားများသည် ၎င်းအား မရွေးချယ်ခဲ့သည့်အတွက် အေသင်လွင်ပြင် (Attic Plain) ကို အကြီးအကျယ် ရေလွှမ်းစေခဲ့သည်။<ref>Burkert 1983, pp. 149, 157.</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{stub}} [[ကဏ္ဍ:ဂရိနတ်ဘုရားများ]] es60y0wt3hr9tu4nc0muynoub18nqy6 0 141943 1047747 540201 2026-08-09T19:24:22Z Cepyita 93402 /* */ Add names 1047747 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = ဂရိ | name = ဒစ်မီးတာ | other_names = ဆီတို၊ သီစ်မော့စ်ဖောရော့စ် | god_of = စိုက်ပျိုးရေး၊ သီးနှံရိတ်သိမ်းခြင်း၊ မျိုးအောင်ခြင်းနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဥပဒေသဆိုင်ရာ နတ်ဘုရားမ | member_of = | image = Demeter Altemps Inv8546.jpg | caption = ရောမအမျိုးသား ပြတိုက်မှ ဒစ်မီးတာ၏ စကျင်ကျောက်ရုပ်တု | abode = [[အိုလံပတ်တောင် (ဂရိ)|အိုလံပတ်တောင်]] | symbol = သီးနှံ့ပေါများခြင်း ဆိတ်ဦးချိုသင်္ကေတ၊ ဂျုံ၊ မီးရှူးမီးတုတ်၊ ပေါင်မုန့် | consort = အိုင်ယေးရှန်၊ [[ဇုစ်]]၊ [[ပိုဆိုက်ဒန်]] | parents = [[ခရိုးနပ်စ်]] and [[ရီးယာ]] | siblings = ဟက်စတီးယာ၊ [[ဟီရာ|ဟဲ့ရာ]]၊ [[ဟေးဒီးစ်]]၊ [[ပိုဆိုက်ဒန်]], [[ဇုစ်]], [[ခိုင်ရန်]] | children = [[ပါဆက်ဖန်နီ]], [[ဒိုင်ယာနိုက်ဆပ်စ်]]၊ ဒဲ့စပီနာ၊ အရိုင်းယန်၊ ပလူးတပ်စ်၊ ဖစ်လာမီးလပ်စ် | mount = | festivals = သီစ်မော့စ်ဖောရီးယား ဘာသာရေးပွဲ၊ အီလက်စင်းနီးယာ ပူဇော်ပသမှုပွဲ | Roman_equivalent = ဆစ်ယာရီးဇ် | Hinduism_equivalent = ဘူမိ (ဒေဝ) | equivalent1_type = ဂျပန် | equivalent1 = အမတဲရာစု<ref>{{Cite journal|jstor = 24617979|title = Amaterasu and Demeter: About a Japanese – Greek Mythological Analogy|last1 = Kárpáti|first1 = János|journal = International Journal of Musicology|year = 1993|volume = 2|pages = 9–21}}</ref> }} {{Special characters}} Δημήτρᾱ '''ဒယ်မဲတဲ'ရ်''' ({{lang|grc|Δημήτηρ}}) သို့မဟုတ် '''ဒယ်မဲတြာ''' (Δημήτρᾱ) သို့မဟုတ် '''ဒါမာတာ'''(Δᾱμᾱ́ταρ) သို့မဟုတ် '''ဒမီးထာ''' ({{lang-en|'''Demeter'''}}) သည် ရှေးခေတ်ဂရိဘာသာတရားနှင့် [[ဂရိဒဏ္ဍာရီ]]မှ အိုလံပတ်တောင်၏ နတ်ဘုရားမတစ်ပါးဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာမြေ၏ သီးနှံမျိုးအောင်ခြင်း၊ မျိုးစေ့များအပေါ် စောင့်ရှောက်သောသူဖြစ်၍ အထွက်နှုန်း၊ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် သက်ဆိုင်သော နတ်ဘုရားမဖြစ်သည်။ သူမ၏ ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ပုဒ်များတွင် ဆီတို ({{lang|grc|Σιτώ}}) ဖြစ်၍ အစားအသောက်၊ မျိုးစေ့များပေးသောကြောင့် 'မျိုးစေ့တို့၏ အရှင်'<ref>{{LSJ|*sitw/|Σιτώ}}. [[Cf.]] {{LSJ|si{{=}}tos|σῖτος|ref}}.</ref><ref>[[Eustathius of Thessalonica]], scholia on [[Homer]], 265.</ref>ဖြစ်ကာ အခြားတစ်ခုမှာ သီစ်မော့စ်ဖောရော့စ် ({{lang|grc|θεσμός φόρος}}) ဖြစ်ပြီး ယဉ်ကျေးမှုရှိသော စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်သည့် လူမှုအဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်၏ အမှတ်သညာအဖြစ် 'ဥပဒေ ဆောင်ကျဉ်းလာသူ' လည်းဖြစ်သည်။<ref name=Finley78>[[Themis]] was an ancient Greek goddess, embodiment of divine order, law. She was the organizer of the communal affairs and she evoked the social order: Finley, ''The World of Odysseus'', rev. ed. Viking Press. (1978:78 note 82)</ref> ဒစ်မီးတာကို များသောအားဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးရာ အထွက်နှုန်း နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသော်လည်း ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဥပဒေစည်းမျဉ်းများနှင့် ဘဝနှင့် သေခြင်း သံသရာ တို့အပေါ်တွင်လည်း စိုးမိုးသည်ဟု သတ်မှတ်ကြ၏ ။ သူမနှင့် သမီးဖြစ်သူ [[ပါဆက်ဖန်နီ]] တို့သည် အိုလံပီယာနတ်ဘုရားများ ကိုးကွယ်ခြင်းထက် ပို၍စောသည့် ဘာသာရေး ရိုးရာဓလေ့ဖြစ်သော အီလက်စင်းနီးယာ ပူဇော်ပသမှုများ၏ အဓိကပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်သည်။ ယင်းဓလေ့သည် [[မိုက်ဆီးနီးယန် ဂရိ|မိုက်ဆီးနီးယန် ခေတ်]] (ဘီစီ ၁၄၀၀-၁၂၀၀) မှ စတင်ခြေရှိနိုင်သည်။<ref name="auto">[[John Chadwick]], ''The Mycenean World''. Cambridge University Press, 1976.</ref> ဒစ်မီတားကို ပုံမှန်အားဖြင့် [[အနာတိုလီယား|အနာတိုလီယားဒေသ]]၏ နတ်ဘုရားမ 'ဆစ်ဘစ်လီ' ဟု ယူဆကြသကဲ့သို့ ရောမနတ်ဘုရားမ 'ဆစ်ယာရီးဇ်' အဖြစ်လည်း ဖော်ပြကြသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{stub}} [[ကဏ္ဍ:ဂရိနတ်ဘုရားများ]] qhgru005kdjz5wzl3o8vyvzxc66a124 1047748 1047747 2026-08-09T19:24:53Z Cepyita 93402 /* */ 1047748 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = ဂရိ | name = ဒစ်မီးတာ | other_names = ဆီတို၊ သီစ်မော့စ်ဖောရော့စ် | god_of = စိုက်ပျိုးရေး၊ သီးနှံရိတ်သိမ်းခြင်း၊ မျိုးအောင်ခြင်းနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဥပဒေသဆိုင်ရာ နတ်ဘုရားမ | member_of = | image = Demeter Altemps Inv8546.jpg | caption = ရောမအမျိုးသား ပြတိုက်မှ ဒစ်မီးတာ၏ စကျင်ကျောက်ရုပ်တု | abode = [[အိုလံပတ်တောင် (ဂရိ)|အိုလံပတ်တောင်]] | symbol = သီးနှံ့ပေါများခြင်း ဆိတ်ဦးချိုသင်္ကေတ၊ ဂျုံ၊ မီးရှူးမီးတုတ်၊ ပေါင်မုန့် | consort = အိုင်ယေးရှန်၊ [[ဇုစ်]]၊ [[ပိုဆိုက်ဒန်]] | parents = [[ခရိုးနပ်စ်]] and [[ရီးယာ]] | siblings = ဟက်စတီးယာ၊ [[ဟီရာ|ဟဲ့ရာ]]၊ [[ဟေးဒီးစ်]]၊ [[ပိုဆိုက်ဒန်]], [[ဇုစ်]], [[ခိုင်ရန်]] | children = [[ပါဆက်ဖန်နီ]], [[ဒိုင်ယာနိုက်ဆပ်စ်]]၊ ဒဲ့စပီနာ၊ အရိုင်းယန်၊ ပလူးတပ်စ်၊ ဖစ်လာမီးလပ်စ် | mount = | festivals = သီစ်မော့စ်ဖောရီးယား ဘာသာရေးပွဲ၊ အီလက်စင်းနီးယာ ပူဇော်ပသမှုပွဲ | Roman_equivalent = ဆစ်ယာရီးဇ် | Hinduism_equivalent = ဘူမိ (ဒေဝ) | equivalent1_type = ဂျပန် | equivalent1 = အမတဲရာစု<ref>{{Cite journal|jstor = 24617979|title = Amaterasu and Demeter: About a Japanese – Greek Mythological Analogy|last1 = Kárpáti|first1 = János|journal = International Journal of Musicology|year = 1993|volume = 2|pages = 9–21}}</ref> }} {{Special characters}} Δημήτρᾱ '''ဒယ်မဲတဲ'ရ်''' ({{lang|grc|Δημήτηρ}}) သို့မဟုတ် '''ဒယ်မဲတြာ''' (Δημήτρᾱ) သို့မဟုတ် '''ဒါမာတာ'''(Δᾱμᾱ́ταρ) သို့မဟုတ် '''ဒီမီးထာ''' ({{lang-en|'''Demeter'''}}) သည် ရှေးခေတ်ဂရိဘာသာတရားနှင့် [[ဂရိဒဏ္ဍာရီ]]မှ အိုလံပတ်တောင်၏ နတ်ဘုရားမတစ်ပါးဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာမြေ၏ သီးနှံမျိုးအောင်ခြင်း၊ မျိုးစေ့များအပေါ် စောင့်ရှောက်သောသူဖြစ်၍ အထွက်နှုန်း၊ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် သက်ဆိုင်သော နတ်ဘုရားမဖြစ်သည်။ သူမ၏ ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ပုဒ်များတွင် ဆီတို ({{lang|grc|Σιτώ}}) ဖြစ်၍ အစားအသောက်၊ မျိုးစေ့များပေးသောကြောင့် 'မျိုးစေ့တို့၏ အရှင်'<ref>{{LSJ|*sitw/|Σιτώ}}. [[Cf.]] {{LSJ|si{{=}}tos|σῖτος|ref}}.</ref><ref>[[Eustathius of Thessalonica]], scholia on [[Homer]], 265.</ref>ဖြစ်ကာ အခြားတစ်ခုမှာ သီစ်မော့စ်ဖောရော့စ် ({{lang|grc|θεσμός φόρος}}) ဖြစ်ပြီး ယဉ်ကျေးမှုရှိသော စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်သည့် လူမှုအဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်၏ အမှတ်သညာအဖြစ် 'ဥပဒေ ဆောင်ကျဉ်းလာသူ' လည်းဖြစ်သည်။<ref name=Finley78>[[Themis]] was an ancient Greek goddess, embodiment of divine order, law. She was the organizer of the communal affairs and she evoked the social order: Finley, ''The World of Odysseus'', rev. ed. Viking Press. (1978:78 note 82)</ref> ဒစ်မီးတာကို များသောအားဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးရာ အထွက်နှုန်း နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသော်လည်း ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဥပဒေစည်းမျဉ်းများနှင့် ဘဝနှင့် သေခြင်း သံသရာ တို့အပေါ်တွင်လည်း စိုးမိုးသည်ဟု သတ်မှတ်ကြ၏ ။ သူမနှင့် သမီးဖြစ်သူ [[ပါဆက်ဖန်နီ]] တို့သည် အိုလံပီယာနတ်ဘုရားများ ကိုးကွယ်ခြင်းထက် ပို၍စောသည့် ဘာသာရေး ရိုးရာဓလေ့ဖြစ်သော အီလက်စင်းနီးယာ ပူဇော်ပသမှုများ၏ အဓိကပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်သည်။ ယင်းဓလေ့သည် [[မိုက်ဆီးနီးယန် ဂရိ|မိုက်ဆီးနီးယန် ခေတ်]] (ဘီစီ ၁၄၀၀-၁၂၀၀) မှ စတင်ခြေရှိနိုင်သည်။<ref name="auto">[[John Chadwick]], ''The Mycenean World''. Cambridge University Press, 1976.</ref> ဒစ်မီတားကို ပုံမှန်အားဖြင့် [[အနာတိုလီယား|အနာတိုလီယားဒေသ]]၏ နတ်ဘုရားမ 'ဆစ်ဘစ်လီ' ဟု ယူဆကြသကဲ့သို့ ရောမနတ်ဘုရားမ 'ဆစ်ယာရီးဇ်' အဖြစ်လည်း ဖော်ပြကြသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{stub}} [[ကဏ္ဍ:ဂရိနတ်ဘုရားများ]] efytcc0w5eznk759k2q0jipb8xliki6 1047749 1047748 2026-08-09T19:25:38Z Cepyita 93402 /* */ 1047749 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = ဂရိ | name = ဒစ်မီးတာ | other_names = ဆီတို၊ သီစ်မော့စ်ဖောရော့စ် | god_of = စိုက်ပျိုးရေး၊ သီးနှံရိတ်သိမ်းခြင်း၊ မျိုးအောင်ခြင်းနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဥပဒေသဆိုင်ရာ နတ်ဘုရားမ | member_of = | image = Demeter Altemps Inv8546.jpg | caption = ရောမအမျိုးသား ပြတိုက်မှ ဒစ်မီးတာ၏ စကျင်ကျောက်ရုပ်တု | abode = [[အိုလံပတ်တောင် (ဂရိ)|အိုလံပတ်တောင်]] | symbol = သီးနှံ့ပေါများခြင်း ဆိတ်ဦးချိုသင်္ကေတ၊ ဂျုံ၊ မီးရှူးမီးတုတ်၊ ပေါင်မုန့် | consort = အိုင်ယေးရှန်၊ [[ဇုစ်]]၊ [[ပိုဆိုက်ဒန်]] | parents = [[ခရိုးနပ်စ်]] and [[ရီးယာ]] | siblings = ဟက်စတီးယာ၊ [[ဟီရာ|ဟဲ့ရာ]]၊ [[ဟေးဒီးစ်]]၊ [[ပိုဆိုက်ဒန်]], [[ဇုစ်]], [[ခိုင်ရန်]] | children = [[ပါဆက်ဖန်နီ]], [[ဒိုင်ယာနိုက်ဆပ်စ်]]၊ ဒဲ့စပီနာ၊ အရိုင်းယန်၊ ပလူးတပ်စ်၊ ဖစ်လာမီးလပ်စ် | mount = | festivals = သီစ်မော့စ်ဖောရီးယား ဘာသာရေးပွဲ၊ အီလက်စင်းနီးယာ ပူဇော်ပသမှုပွဲ | Roman_equivalent = ဆစ်ယာရီးဇ် | Hinduism_equivalent = ဘူမိ (ဒေဝ) | equivalent1_type = ဂျပန် | equivalent1 = အမတဲရာစု<ref>{{Cite journal|jstor = 24617979|title = Amaterasu and Demeter: About a Japanese – Greek Mythological Analogy|last1 = Kárpáti|first1 = János|journal = International Journal of Musicology|year = 1993|volume = 2|pages = 9–21}}</ref> }} {{Special characters}} Δημήτρᾱ '''ဒယ်မဲတဲ'ရ်''' ({{lang|grc|Δημήτηρ}}) သို့မဟုတ် '''ဒယ်မဲတြာ''' (Δημήτρᾱ) သို့မဟုတ် '''ဒါမာတာ'''(Δᾱμᾱ́ταρ) သို့မဟုတ် '''ဒစ်မီးတာ''' ({{lang-en|'''Demeter'''}} /ဒိမီးထာ/) သည် ရှေးခေတ်ဂရိဘာသာတရားနှင့် [[ဂရိဒဏ္ဍာရီ]]မှ အိုလံပတ်တောင်၏ နတ်ဘုရားမတစ်ပါးဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာမြေ၏ သီးနှံမျိုးအောင်ခြင်း၊ မျိုးစေ့များအပေါ် စောင့်ရှောက်သောသူဖြစ်၍ အထွက်နှုန်း၊ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် သက်ဆိုင်သော နတ်ဘုရားမဖြစ်သည်။ သူမ၏ ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ပုဒ်များတွင် ဆီတို ({{lang|grc|Σιτώ}}) ဖြစ်၍ အစားအသောက်၊ မျိုးစေ့များပေးသောကြောင့် 'မျိုးစေ့တို့၏ အရှင်'<ref>{{LSJ|*sitw/|Σιτώ}}. [[Cf.]] {{LSJ|si{{=}}tos|σῖτος|ref}}.</ref><ref>[[Eustathius of Thessalonica]], scholia on [[Homer]], 265.</ref>ဖြစ်ကာ အခြားတစ်ခုမှာ သီစ်မော့စ်ဖောရော့စ် ({{lang|grc|θεσμός φόρος}}) ဖြစ်ပြီး ယဉ်ကျေးမှုရှိသော စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်သည့် လူမှုအဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်၏ အမှတ်သညာအဖြစ် 'ဥပဒေ ဆောင်ကျဉ်းလာသူ' လည်းဖြစ်သည်။<ref name=Finley78>[[Themis]] was an ancient Greek goddess, embodiment of divine order, law. She was the organizer of the communal affairs and she evoked the social order: Finley, ''The World of Odysseus'', rev. ed. Viking Press. (1978:78 note 82)</ref> ဒစ်မီးတာကို များသောအားဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးရာ အထွက်နှုန်း နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသော်လည်း ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဥပဒေစည်းမျဉ်းများနှင့် ဘဝနှင့် သေခြင်း သံသရာ တို့အပေါ်တွင်လည်း စိုးမိုးသည်ဟု သတ်မှတ်ကြ၏ ။ သူမနှင့် သမီးဖြစ်သူ [[ပါဆက်ဖန်နီ]] တို့သည် အိုလံပီယာနတ်ဘုရားများ ကိုးကွယ်ခြင်းထက် ပို၍စောသည့် ဘာသာရေး ရိုးရာဓလေ့ဖြစ်သော အီလက်စင်းနီးယာ ပူဇော်ပသမှုများ၏ အဓိကပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်သည်။ ယင်းဓလေ့သည် [[မိုက်ဆီးနီးယန် ဂရိ|မိုက်ဆီးနီးယန် ခေတ်]] (ဘီစီ ၁၄၀၀-၁၂၀၀) မှ စတင်ခြေရှိနိုင်သည်။<ref name="auto">[[John Chadwick]], ''The Mycenean World''. Cambridge University Press, 1976.</ref> ဒစ်မီတားကို ပုံမှန်အားဖြင့် [[အနာတိုလီယား|အနာတိုလီယားဒေသ]]၏ နတ်ဘုရားမ 'ဆစ်ဘစ်လီ' ဟု ယူဆကြသကဲ့သို့ ရောမနတ်ဘုရားမ 'ဆစ်ယာရီးဇ်' အဖြစ်လည်း ဖော်ပြကြသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{stub}} [[ကဏ္ဍ:ဂရိနတ်ဘုရားများ]] tn1v9sof988y0k8nswo3sw5mcp8usst 0 142133 1047824 622584 2026-08-10T11:32:50Z Cepyita 93402 /* */ 1047824 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = ဂရိ | name = အာထယ်နား<br>Ἀθηνᾶ | image = Mattei Athena Louvre Ma530 n2.jpg | alt = | caption = [[လူဗာပြတိုက်]]ရှိ ''မာတေးယီ အသီးနာ'' (''Mattei Athena'')။ ဘီစီ (၄) ရာစု ဂရိမူရင်း ပြီးနောက် ဘီစီ/အေဒီ ၁ ရာစုမှ ရောမတို့၏ မိတ္တူပွားရုပ်တု။ | god_of = ဉာဏ်ပညာ၊ သံလွင်ပင်၊ ရက်ကန်းရက်ခြင်း၊ တိုက်ပွဲဗျူဟာ ဆိုင်ရာ နတ်ဘုရားမ | abode = [[အိုလံပတ်တောင် (ဂရိ)|အိုလံပတ်တောင်]] | symbol = ဇီးကွက်၊ သံလွင်ပင်၊ မြွေ၊ ဆိတ်သားရေဒိုင်း၊ ချပ်ဝတ်တန်ဆာ၊ စစ်ပွဲဦးထုပ်၊ လှံ၊ ဂေါဂန်နိုင်းယန် (မြွေများရစ်ခွေသော ဦးခေါင်း) | parents = အိလိယဒ်ကဗျာတွင် [[ဇုစ်]]<br />သီယိုဂန်နီကဗျာတွင် ဇုစ် နှင့် မေးတီးစ်{{efn|In other traditions, Athena's father is sometimes listed as [[Pallas (Giant)|Pallas]] the [[Giants (Greek mythology)|Giant]], [[Cyclopes|Cyclops]] Brontes, or [[Itonus|Itonos]] the [[Dactyl (mythology)|Daktyl]].{{sfn|Kerényi|1951|pages=121–122}}}} | siblings = အီးယကပ်စ်၊ အန်းဂဲလော့စ်၊ [[အက်ဖရိုဒိုက်|အဲဖရာဒိုက်တီ]]၊ [[အပေါလို]]၊ [[အဲရီးဇ်]]၊ [[အားတစ်မစ်]]၊ [[ဒိုင်ယာနိုက်ဆပ်စ်]]၊ အင်နိုင်းယို၊ အဲရစ်၊ အားဆာ၊ ဟီးဘီး၊ ထရွိုင်မှ ဟဲလင်၊ [[ဟစ်ဖီးစတပ်စ်]]၊ [[ဟဲရာကလီးဇ်]]၊ [[ဟားမီးဇ်]]၊ မိုင်းနော့စ်၊ ပန်ဒိုင်းယာ၊ [[ပါဆက်ဖန်နီ]]၊ [[ပါးဆီးယပ်စ်]]၊ ရာဒါမန်သပ်စ်၊ ဂရေးဆစ်၊ ဟောရီး၊ လိုက်တီး၊ မြူးဇစ်၊ မွိုင်ရီး | children = မရှိ၊ မွေးစားသားမှာ 'အရစ်သိုးနီးယပ်စ်' | mount = | Roman_equivalent = မီနဲရ်ဝါ (Minerva) | Etruscan_equivalent = မစ်နားဗာ | equivalent1_type = အီဂျစ် | equivalent1 = နီးယစ် | equivalent2_type = ခဲလ်တစ် | equivalent2 = ဆုလစ် | Canaanite_equivalent = အားနာ့တ် {{sfn|L. Day|1999|p=[https://books.google.com/books?id=yCkRz5pfxz0C&pg=PA39 39]}} }} {{special characters}} '''အာထယ်နား''' ({{lang-grc|Ᾰ̓θηνᾶ}}/a.tʰɛː.nâː/) သို့မဟု​​တ် အသီန၊'''အသီးနာ''' (သို့) အသီးနီ ( Αθηνά, ခေတ်သစ်{{IPA-el|a.θiˈna}}; {{lang-en|Athena or Athene}}) သည် [[ဂရိဒဏ္ဍာရီ]]လာ နတ်ဘုရားမတစ်ဦးဖြစ်၍ ဂုဏ်ရည်ပြအမည်မှာ ပါးလပ်စ် (Pallas) ဖြစ်ကာ ဉာဏ်ပညာ၊ လက်မှုအတတ်၊ စစ်ရေးစစ်ရာနှင့် သက်ဆိုင်သောသူဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last1=Inc |first1=Merriam-Webster |title=Merriam-Webster's Encyclopedia of Literature |date=1995 |publisher=Merriam-Webster |isbn=9780877790426 |url=https://books.google.com/books?id=eKNK1YwHcQ4C&pg=PA81|page=81]}}</ref> နောက်ပိုင်းကာလများတွင် ရောမနတ်ဘုရားမ မစ်နားဗာနှင့် ရောနှောပေါင်းစပ်သွားသည်။{{sfn|Deacy|Villing|2001}} ဂရိနယ်မြေတခွင်တွင် မြို့များစွာတို့၏ အဓိက စောင့်ရှောက်သော နတ်ဘုရားမအဖြစ် သတ်မှတ်ယူဆခဲ့ကြ၍ အထူးသဖြင့် [[အေသင်မြို့]]တော်၏ စောင့်ရှောက်သူဖြစ်ကာ သူမ၏ အမည်သည် ထိုမြို့ကို အစွဲပြု၍ ရလာနိုင်ချေများသည်။<!--PLEASE DO NOT CHANGE THIS TO SAY ATHENS WAS NAMED AFTER ATHENA. Walter Burkert, a major authority on ancient Greek religion, states: "Since -ene is a typical place-name suffix - Mykene, Pallene, Troizen(e), Messene, and Cyrene - the goddess most probably takes her name from the city; she is the Pallas of Athens, just as Hera of Argos is Here Argeie." Thank you.-->{{snf|Burkert|1985|page=139}} အနုပညာလက်ရာများတွင် စစ်ဦးထုပ်နှင့် လှံရှည်ကိုင်စွဲထားသော ရုပ်ပုံဖြင့် ဖော်ပြကြသည်။ သူမ၏ အဓိက အမှတ်လက္ခဏများမှာ ဇီးကွက်၊ သံလွင်ပင်၊ မြွေနှင့် ဂေါဂန်နိုင်းယန် (မြွေများရစ်ခွေသော ဦးခေါင်း) တို့ဖြစ်၏။ အီးဂျီယန် နန်းတော်နတ်သမီး ဇစ်မြစ်မှ အသီးနာသည် မြို့တော်နှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်မှုရှိသည်။ သူမကို ပေါလိယပ်စ် (Polias) နှင့် ပေါလိယိုးကော့စ် (Poliouchos) (စကားလုံးနှစ်ခုစလုံးမှာ polis (မြို့ပြနိုင်ငံ) မှ ဆင်းသက်လာသည်။) အဖြစ်လည်း သိရှိကြပြီး သူမ၏ ဘုရားကျောင်းများမှာ အေသင်မြို့အလယ်မှ အခရောပါလစ်ခံတပ် တောင်ထိပ်တွင် တည်ရှိသည်။ အခြားများစွာသော ဘုရားကျောင်းဆောင်များ၊ အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အဦးများနှင့်အတူ ယင်းတောင်ထိပ်မှ 'ပါးသနန်'ဘုရားကျောင်းဆောင်သည် သူမကို ရည်ရွယ်ပူဇော်သည့် ကျောင်းဆောင်ဖြစ်သည်။ လက်မှုအတတ်ပညာ၊ ရက်ကန်းရက်ခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ဘုရားမအဖြစ် အသီးနာကို 'အားဂန်နီ' (Ergane) အဖြစ်လည်း သိရှိကြ၏။ စစ်ပွဲနတ်ဘုရားမဖြစ်ပြီး ရှေ့တန်းမှနေ၍ တိုက်ပွဲဆင်သူ (Athena Promachos) အဖြစ် စစ်သည်များကို ဦးဆောသ်သူဟူ၍ ယုံကြည်ကြသည်။ အေသင်မြို့က သူမ၏ အဓိကပွဲသည် 'ပယ်နသိနေယာ' ပွဲတော်ဖြစ်ပြီး အဲတစ်(အေသင်) ပြက္ခဒိန် Hekatombaion လ (ဇူလိင်/ဩဂုတ်) တွင် ကျင်းပကြ၍ အေသင်ပြက္ခဒိန်၌ အရေးကြီးဆုံးပွဲတော်လည်း ဖြစ်ပေသည်။ ဂရိဒဏ္ဍာရီ၌ အသီးနာသည် ဖခင် [[ဇုစ်]] ဦးခေါင်းမှ မွေးဖွားလာသည်ဟု ယူဆကြလေသည်။ အေသင်၏ မြို့တည်ဒဏ္ဍာရီတွင် အသီးနာသည် [[ပိုဆိုက်ဒန်]]ကို မြို့စောင့်ရှောက်သူအကြီးအကဲနေရာ ပြိုင်ပွဲ၌ ပထမဆုံး သံလွင်ပင်ကို ဖန်တီးခြင်းဖြင့် အနိုင်ရခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အသီးနာ ပါသနော့စ် (အပျိုစဉ် အသီးနာ) အမည်ဖြင့်လည်း ထင်ရှားသည်။ တစ်ခုသော ရှေးဟောင်း အဲတစ်ဒဏ္ဍာရီတွင် ဟစ်ဖီးစတပ်စ်သည် သူမကိုညအဓမ္မကျင့်ရန် ကြို့းစားသော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ချေ။ ရလဒ်အားဖြင့် ဂိုင်ယာမှ အရစ်သိုးနီးယပ်စ်ကို မွေးဖွားခြင်း ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ အရစ်သိုးနီးယပ်စ်သည် အရေးပါသော အေသင်မြို့တည်ထောင်သူတစ်ဦးဖြစ်၏။ အသီးနာသည် သူရဲကောင်းဆန်သော ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ ကျော်ကြားသော နတ်ဘုရားမတစ်ဦးဖြစ်ရာ ပါးဆီးယပ်စ၊ ဟဲရာကလီးဇ်၊ ဘလဲ့ရာဖန်၊ နှင့် [[ဂျေးဆန်]] တို့ကို အကူအညီပေးခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ အက်ဖရာဒိုက်တီနှင့် [[ဟီရာ|ဟဲ့ရာ]] တို့နှင့်တကွ အသီးနာသည် ထရိုဂျန်စစ်ပွဲကို ဖြစ်စေခဲ့သည် ကမ္ဘာ့ရန်ဖက် နတ်ဘုရားမ သုံးပါးထဲမှ တစ်ပါးဖြစ်လေသည်။ အိလိယဒ်ကဗျာရှည်တွင် သူမ၏ အခန်းကဏ္ဍများစွာရှိ၍ အခီးယာဒေသမှ သူများကို ကူညီသည်ဟု ဆိုကာ အောဒဆီကဗျာတွင် အိုဒစ်ဆီးယပ်စ်၏ အကြံပေးဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြပါရှိသည်။ ရောမကဗျာဆရာ အောဗစ်၏ နောက်ပိုင်းအရေးအသားများတွင် အသီးနာသည် လူသားအမျိုးသမီး အဲရာ့ခ်နီနှင့် ရက်ကန်းပြိုင်ပွဲတစ်ခု ယှဉ်ပြိုင်ပြီးနောက် အဲရာ့ခ်နီကို ပထမဆုံး ပင့်ကူအသွင်ပြောင်းခဲ့လေသည်။ ကဗျာဆရာ အောဗစ်က ဆက်လက်၍ ပိုဆိုက်ဒန်က မစ်ဒယူးဆာ (မဒူဆာ) က သူမ၏ ဘုရားကျောင်းတွင် အဓမ္မကျင့်ပြီးနောက် မစ်ဒယူးဆာကို မြွေများရစ်ခွေနေသောခေါင်း မည်သို့ပြောင်းလဲခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ခေတ်ဆန်းချိန်ကာလ (Renaissance) ကတည်းက အသီးနာသည် ဉာဏ်ပညာ၊ အနုပညာနှင့် ဂန္ထဝင်(စာပေ)သင်ကြားခြင်းဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာပြယုတ်တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။ အနောက်တိုင်း ပန်ချီဆရာများ၊ ခိုင်းနှိုင်းတင်စားသူများက အများအားဖြင့် အသီးနာကို လွတ်လပ်မှု၊ [[ဒီမိုကရေစီ]] ၏ အမှတ်သညာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ==မှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကားအညွှန်းများ== {{reflist}} ==ကိုးကားရင်းမြစ်များ== *{{citation|last=Kerényi|first=Karl|authorlink=Károly Kerényi|title=The Gods of the Greeks|publisher=Thames and Hudson|location=London, England|date=1951|isbn=978-0-500-27048-6|url=https://archive.org/details/godsofgreeks00kerrich}} *{{citation |last=L. Day|first=Peggy|contribution=Anat|contribution-url=https://books.google.com/books?id=yCkRz5pfxz0C&pg=PA36 |editor-last=Toorn |editor-first=Karel van der |editor-link=Karel van der Toorn |editor2-last=Becking |editor2-first=Bob |editor3-last=Horst |editor3-first=Pieter Willem van der |editor3-link=Pieter Willem van der Horst |title=Dictionary of Deities and Demons in the Bible, ''2nd ed.'' |location=Grand Rapids |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |date=1999a |pp=36–39|title-link=Dictionary of Deities and Demons in the Bible}} *{{citation|last1=Deacy|first1=Susan|authorlink1 = Susan Deacy|last2=Villing|first2=Alexandra|title=Athena in the Classical World|publisher=Koninklijke Brill NV|location=Leiden, The Netherlands|date=2001}} {{stub}} [[ကဏ္ဍ:ဂရိနတ်ဘုရားများ]] 2h9z332pkp4vqqdz8nrulkqrbbvjzss 1047825 1047824 2026-08-10T11:37:37Z Cepyita 93402 /* */ အသံထွက် 1047825 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = ဂရိ | name = အာထယ်နား<br>Ἀθηνᾶ | image = Mattei Athena Louvre Ma530 n2.jpg | alt = | caption = [[လူဗာပြတိုက်]]ရှိ ''မာတေးယီ အသီးနာ'' (''Mattei Athena'')။ ဘီစီ (၄) ရာစု ဂရိမူရင်း ပြီးနောက် ဘီစီ/အေဒီ ၁ ရာစုမှ ရောမတို့၏ မိတ္တူပွားရုပ်တု။ | god_of = ဉာဏ်ပညာ၊ သံလွင်ပင်၊ ရက်ကန်းရက်ခြင်း၊ တိုက်ပွဲဗျူဟာ ဆိုင်ရာ နတ်ဘုရားမ | abode = [[အိုလံပတ်တောင် (ဂရိ)|အိုလံပတ်တောင်]] | symbol = ဇီးကွက်၊ သံလွင်ပင်၊ မြွေ၊ ဆိတ်သားရေဒိုင်း၊ ချပ်ဝတ်တန်ဆာ၊ စစ်ပွဲဦးထုပ်၊ လှံ၊ ဂေါဂန်နိုင်းယန် (မြွေများရစ်ခွေသော ဦးခေါင်း) | parents = အိလိယဒ်ကဗျာတွင် [[ဇုစ်]]<br />သီယိုဂန်နီကဗျာတွင် ဇုစ် နှင့် မေးတီးစ်{{efn|In other traditions, Athena's father is sometimes listed as [[Pallas (Giant)|Pallas]] the [[Giants (Greek mythology)|Giant]], [[Cyclopes|Cyclops]] Brontes, or [[Itonus|Itonos]] the [[Dactyl (mythology)|Daktyl]].{{sfn|Kerényi|1951|pages=121–122}}}} | siblings = အီးယကပ်စ်၊ အန်းဂဲလော့စ်၊ [[အက်ဖရိုဒိုက်|အဲဖရာဒိုက်တီ]]၊ [[အပေါလို]]၊ [[အဲရီးဇ်]]၊ [[အားတစ်မစ်]]၊ [[ဒိုင်ယာနိုက်ဆပ်စ်]]၊ အင်နိုင်းယို၊ အဲရစ်၊ အားဆာ၊ ဟီးဘီး၊ ထရွိုင်မှ ဟဲလင်၊ [[ဟစ်ဖီးစတပ်စ်]]၊ [[ဟဲရာကလီးဇ်]]၊ [[ဟားမီးဇ်]]၊ မိုင်းနော့စ်၊ ပန်ဒိုင်းယာ၊ [[ပါဆက်ဖန်နီ]]၊ [[ပါးဆီးယပ်စ်]]၊ ရာဒါမန်သပ်စ်၊ ဂရေးဆစ်၊ ဟောရီး၊ လိုက်တီး၊ မြူးဇစ်၊ မွိုင်ရီး | children = မရှိ၊ မွေးစားသားမှာ 'အရစ်သိုးနီးယပ်စ်' | mount = | Roman_equivalent = မီနဲရ်ဝါ (Minerva) | Etruscan_equivalent = မစ်နားဗာ | equivalent1_type = အီဂျစ် | equivalent1 = နီးယစ် | equivalent2_type = ခဲလ်တစ် | equivalent2 = ဆုလစ် | Canaanite_equivalent = အားနာ့တ် {{sfn|L. Day|1999|p=[https://books.google.com/books?id=yCkRz5pfxz0C&pg=PA39 39]}} }} {{special characters}} '''အာထယ်နား''' ({{lang-grc|Ᾰ̓θηνᾶ}} ,IPA:/a.tʰɛː.nâː/) သို့မဟု​​တ် အသီန၊'''အသီးနာ''' (သို့) အသီးနီ ( Αθηνά, ခေတ်သစ်{{IPA-el|a.θiˈna}}; {{lang-en|Athena or Athene}}) သည် [[ဂရိဒဏ္ဍာရီ]]လာ နတ်ဘုရားမတစ်ဦးဖြစ်၍ '''ပါ့လားစ်''' (Pallas) ဘွဲ့​နာမနှင့် ထင်ရှားကာ ဉာဏ်ပညာ၊ လက်မှုအတတ်၊ သိပ္ပ၊ စစ်ရေးစစ်ရာဗျူဟာသျှတ္တရနှင့် သက်ဆိုင်သောနတ်သမီးဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last1=Inc |first1=Merriam-Webster |title=Merriam-Webster's Encyclopedia of Literature |date=1995 |publisher=Merriam-Webster |isbn=9780877790426 |url=https://books.google.com/books?id=eKNK1YwHcQ4C&pg=PA81|page=81]}}</ref> နောက်ပိုင်းကာလများတွင် ရောမနတ်ဘုရားမ မီနဲရ်ဝါ (Minerva)နှင့် ရောနှောပေါင်းစပ်သွားသည်။{{sfn|Deacy|Villing|2001}} ဂရိနယ်မြေတခွင်တွင် မြို့များစွာတို့၏ အဓိက စောင့်ရှောက်သော နတ်ဘုရားမအဖြစ် သတ်မှတ်ယူဆခဲ့ကြ၍ အထူးသဖြင့် [[အေသင်မြို့]]တော်၏ စောင့်ရှောက်သူဖြစ်ကာ သူမ၏ အမည်သည် ထိုမြို့ကို အစွဲပြု၍ ရလာနိုင်ချေများသည်။<!--PLEASE DO NOT CHANGE THIS TO SAY ATHENS WAS NAMED AFTER ATHENA. Walter Burkert, a major authority on ancient Greek religion, states: "Since -ene is a typical place-name suffix - Mykene, Pallene, Troizen(e), Messene, and Cyrene - the goddess most probably takes her name from the city; she is the Pallas of Athens, just as Hera of Argos is Here Argeie." Thank you.-->{{snf|Burkert|1985|page=139}} အနုပညာလက်ရာများတွင် စစ်ဦးထုပ်နှင့် လှံရှည်ကိုင်စွဲထားသော ရုပ်ပုံဖြင့် ဖော်ပြကြသည်။ သူမ၏ အဓိက အမှတ်လက္ခဏများမှာ ဇီးကွက်၊ သံလွင်ပင်၊ မြွေနှင့် ဂေါဂန်နိုင်းယန် (မြွေများရစ်ခွေသော ဦးခေါင်း) တို့ဖြစ်၏။ အီးဂျီယန် နန်းတော်နတ်သမီး ဇစ်မြစ်မှ အသီးနာသည် မြို့တော်နှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်မှုရှိသည်။ သူမကို ပေါလိယပ်စ် (Polias) နှင့် ပေါလိယိုးကော့စ် (Poliouchos) (စကားလုံးနှစ်ခုစလုံးမှာ polis (မြို့ပြနိုင်ငံ) မှ ဆင်းသက်လာသည်။) အဖြစ်လည်း သိရှိကြပြီး သူမ၏ ဘုရားကျောင်းများမှာ အေသင်မြို့အလယ်မှ အခရောပါလစ်ခံတပ် တောင်ထိပ်တွင် တည်ရှိသည်။ အခြားများစွာသော ဘုရားကျောင်းဆောင်များ၊ အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အဦးများနှင့်အတူ ယင်းတောင်ထိပ်မှ 'ပါးသနန်'ဘုရားကျောင်းဆောင်သည် သူမကို ရည်ရွယ်ပူဇော်သည့် ကျောင်းဆောင်ဖြစ်သည်။ လက်မှုအတတ်ပညာ၊ ရက်ကန်းရက်ခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ဘုရားမအဖြစ် အသီးနာကို 'အားဂန်နီ' (Ergane) အဖြစ်လည်း သိရှိကြ၏။ စစ်ပွဲနတ်ဘုရားမဖြစ်ပြီး ရှေ့တန်းမှနေ၍ တိုက်ပွဲဆင်သူ (Athena Promachos) အဖြစ် စစ်သည်များကို ဦးဆောသ်သူဟူ၍ ယုံကြည်ကြသည်။ အေသင်မြို့က သူမ၏ အဓိကပွဲသည် 'ပယ်နသိနေယာ' ပွဲတော်ဖြစ်ပြီး အဲတစ်(အေသင်) ပြက္ခဒိန် Hekatombaion လ (ဇူလိင်/ဩဂုတ်) တွင် ကျင်းပကြ၍ အေသင်ပြက္ခဒိန်၌ အရေးကြီးဆုံးပွဲတော်လည်း ဖြစ်ပေသည်။ ဂရိဒဏ္ဍာရီ၌ အသီးနာသည် ဖခင် [[ဇုစ်]] ဦးခေါင်းမှ မွေးဖွားလာသည်ဟု ယူဆကြလေသည်။ အေသင်၏ မြို့တည်ဒဏ္ဍာရီတွင် အသီးနာသည် [[ပိုဆိုက်ဒန်]]ကို မြို့စောင့်ရှောက်သူအကြီးအကဲနေရာ ပြိုင်ပွဲ၌ ပထမဆုံး သံလွင်ပင်ကို ဖန်တီးခြင်းဖြင့် အနိုင်ရခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အသီးနာ ပါသနော့စ် (အပျိုစဉ် အသီးနာ) အမည်ဖြင့်လည်း ထင်ရှားသည်။ တစ်ခုသော ရှေးဟောင်း အဲတစ်ဒဏ္ဍာရီတွင် ဟစ်ဖီးစတပ်စ်သည် သူမကိုညအဓမ္မကျင့်ရန် ကြို့းစားသော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ချေ။ ရလဒ်အားဖြင့် ဂိုင်ယာမှ အရစ်သိုးနီးယပ်စ်ကို မွေးဖွားခြင်း ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ အရစ်သိုးနီးယပ်စ်သည် အရေးပါသော အေသင်မြို့တည်ထောင်သူတစ်ဦးဖြစ်၏။ အသီးနာသည် သူရဲကောင်းဆန်သော ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ ကျော်ကြားသော နတ်ဘုရားမတစ်ဦးဖြစ်ရာ ပါးဆီးယပ်စ၊ ဟဲရာကလီးဇ်၊ ဘလဲ့ရာဖန်၊ နှင့် [[ဂျေးဆန်]] တို့ကို အကူအညီပေးခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ အက်ဖရာဒိုက်တီနှင့် [[ဟီရာ|ဟဲ့ရာ]] တို့နှင့်တကွ အသီးနာသည် ထရိုဂျန်စစ်ပွဲကို ဖြစ်စေခဲ့သည် ကမ္ဘာ့ရန်ဖက် နတ်ဘုရားမ သုံးပါးထဲမှ တစ်ပါးဖြစ်လေသည်။ အိလိယဒ်ကဗျာရှည်တွင် သူမ၏ အခန်းကဏ္ဍများစွာရှိ၍ အခီးယာဒေသမှ သူများကို ကူညီသည်ဟု ဆိုကာ အောဒဆီကဗျာတွင် အိုဒစ်ဆီးယပ်စ်၏ အကြံပေးဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြပါရှိသည်။ ရောမကဗျာဆရာ အောဗစ်၏ နောက်ပိုင်းအရေးအသားများတွင် အသီးနာသည် လူသားအမျိုးသမီး အဲရာ့ခ်နီနှင့် ရက်ကန်းပြိုင်ပွဲတစ်ခု ယှဉ်ပြိုင်ပြီးနောက် အဲရာ့ခ်နီကို ပထမဆုံး ပင့်ကူအသွင်ပြောင်းခဲ့လေသည်။ ကဗျာဆရာ အောဗစ်က ဆက်လက်၍ ပိုဆိုက်ဒန်က မစ်ဒယူးဆာ (မဒူဆာ) က သူမ၏ ဘုရားကျောင်းတွင် အဓမ္မကျင့်ပြီးနောက် မစ်ဒယူးဆာကို မြွေများရစ်ခွေနေသောခေါင်း မည်သို့ပြောင်းလဲခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ခေတ်ဆန်းချိန်ကာလ (Renaissance) ကတည်းက အသီးနာသည် ဉာဏ်ပညာ၊ အနုပညာနှင့် ဂန္ထဝင်(စာပေ)သင်ကြားခြင်းဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာပြယုတ်တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။ အနောက်တိုင်း ပန်ချီဆရာများ၊ ခိုင်းနှိုင်းတင်စားသူများက အများအားဖြင့် အသီးနာကို လွတ်လပ်မှု၊ [[ဒီမိုကရေစီ]] ၏ အမှတ်သညာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ==မှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကားအညွှန်းများ== {{reflist}} ==ကိုးကားရင်းမြစ်များ== *{{citation|last=Kerényi|first=Karl|authorlink=Károly Kerényi|title=The Gods of the Greeks|publisher=Thames and Hudson|location=London, England|date=1951|isbn=978-0-500-27048-6|url=https://archive.org/details/godsofgreeks00kerrich}} *{{citation |last=L. Day|first=Peggy|contribution=Anat|contribution-url=https://books.google.com/books?id=yCkRz5pfxz0C&pg=PA36 |editor-last=Toorn |editor-first=Karel van der |editor-link=Karel van der Toorn |editor2-last=Becking |editor2-first=Bob |editor3-last=Horst |editor3-first=Pieter Willem van der |editor3-link=Pieter Willem van der Horst |title=Dictionary of Deities and Demons in the Bible, ''2nd ed.'' |location=Grand Rapids |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |date=1999a |pp=36–39|title-link=Dictionary of Deities and Demons in the Bible}} *{{citation|last1=Deacy|first1=Susan|authorlink1 = Susan Deacy|last2=Villing|first2=Alexandra|title=Athena in the Classical World|publisher=Koninklijke Brill NV|location=Leiden, The Netherlands|date=2001}} {{stub}} [[ကဏ္ဍ:ဂရိနတ်ဘုရားများ]] kwoqsrp1fdfr0ydb68izdqnvzym2g63 1047826 1047825 2026-08-10T11:46:03Z Cepyita 93402 /* */ 1047826 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = ဂရိ | name = အာထယ်နား<br>Ἀθηνᾶ | image = Mattei Athena Louvre Ma530 n2.jpg | alt = | caption = [[လူဗာပြတိုက်]]ရှိ ''မာတေးယီ အသီးနာ'' (''Mattei Athena'')။ ဘီစီ (၄) ရာစု ဂရိမူရင်း ပြီးနောက် ဘီစီ/အေဒီ ၁ ရာစုမှ ရောမတို့၏ မိတ္တူပွားရုပ်တု။ | god_of = ဉာဏ်ပညာ၊ သံလွင်ပင်၊ ရက်ကန်းရက်ခြင်း၊ တိုက်ပွဲဗျူဟာ ဆိုင်ရာ နတ်ဘုရားမ | abode = [[အိုလံပတ်တောင် (ဂရိ)|အိုလံပတ်တောင်]] | symbol = ဇီးကွက်၊ သံလွင်ပင်၊ မြွေ၊ ဆိတ်သားရေဒိုင်း၊ ချပ်ဝတ်တန်ဆာ၊ စစ်ပွဲဦးထုပ်၊ လှံ၊ ဂေါဂန်နိုင်းယန် (မြွေများရစ်ခွေသော ဦးခေါင်း) | parents = အိလိယဒ်ကဗျာတွင် [[ဇုစ်]]<br />သီယိုဂန်နီကဗျာတွင် ဇုစ် နှင့် မေးတီးစ်{{efn|In other traditions, Athena's father is sometimes listed as [[Pallas (Giant)|Pallas]] the [[Giants (Greek mythology)|Giant]], [[Cyclopes|Cyclops]] Brontes, or [[Itonus|Itonos]] the [[Dactyl (mythology)|Daktyl]].{{sfn|Kerényi|1951|pages=121–122}}}} | siblings = အီးယကပ်စ်၊ အန်းဂဲလော့စ်၊ [[အက်ဖရိုဒိုက်|အဲဖရာဒိုက်တီ]]၊ [[အပေါလို]]၊ [[အဲရီးဇ်]]၊ [[အားတစ်မစ်]]၊ [[ဒိုင်ယာနိုက်ဆပ်စ်]]၊ အင်နိုင်းယို၊ အဲရစ်၊ အားဆာ၊ ဟီးဘီး၊ ထရွိုင်မှ ဟဲလင်၊ [[ဟစ်ဖီးစတပ်စ်]]၊ [[ဟဲရာကလီးဇ်]]၊ [[ဟားမီးဇ်]]၊ မိုင်းနော့စ်၊ ပန်ဒိုင်းယာ၊ [[ပါဆက်ဖန်နီ]]၊ [[ပါးဆီးယပ်စ်]]၊ ရာဒါမန်သပ်စ်၊ ဂရေးဆစ်၊ ဟောရီး၊ လိုက်တီး၊ မြူးဇစ်၊ မွိုင်ရီး | children = မရှိ၊ မွေးစားသားမှာ 'အရစ်သိုးနီးယပ်စ်' | mount = | Roman_equivalent = မီနဲရ်ဝါ (Minerva) | Etruscan_equivalent = မစ်နားဗာ | equivalent1_type = အီဂျစ် | equivalent1 = နီးယစ် | equivalent2_type = ခဲလ်တစ် | equivalent2 = ဆုလစ် | Canaanite_equivalent = အားနာ့တ် {{sfn|L. Day|1999|p=[https://books.google.com/books?id=yCkRz5pfxz0C&pg=PA39 39]}} }} {{special characters}} '''အာထယ်နား''' ({{lang-grc|Ᾰ̓θηνᾶ}} ,IPA:/a.tʰɛː.náː/) သို့မဟု​​တ် အသီန၊'''အသီးနာ''' (သို့) အသီးနီ ( Αθηνά, ခေတ်သစ်{{IPA-el|a.θiˈna}}; {{lang-en|Athena or Athene}}) သည် [[ဂရိဒဏ္ဍာရီ]]လာ နတ်ဘုရားမတစ်ဦးဖြစ်၍ '''ပါ့လားစ်''' (Pallas) ဘွဲ့​နာမနှင့် ထင်ရှားကာ ဉာဏ်ပညာ၊ လက်မှုအတတ်၊ သိပ္ပ၊ စစ်ရေးစစ်ရာဗျူဟာသျှတ္တရနှင့် သက်ဆိုင်သောနတ်သမီးဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last1=Inc |first1=Merriam-Webster |title=Merriam-Webster's Encyclopedia of Literature |date=1995 |publisher=Merriam-Webster |isbn=9780877790426 |url=https://books.google.com/books?id=eKNK1YwHcQ4C&pg=PA81|page=81]}}</ref> နောက်ပိုင်းကာလများတွင် ရောမနတ်ဘုရားမ မီနဲရ်ဝါ (Minerva)နှင့် ရောနှောပေါင်းစပ်သွားသည်။ ဂရိလောကတွင် မြို့များစွာတို့၏ အဓိက စောင့်ရှောက်သော နတ်ဘုရားမအဖြစ် သတ်မှတ်ယူဆခဲ့ကြ၍ အထူးသဖြင့် [[အေသင်မြို့|အာထဲနိုင်မြို့]]တော်၏ စောင့်ရှောက်သူဖြစ်၏။ နတ်သမီးကို အစွဲပြု၍ '''အာထဲနိုင်''' ဟု တွင်သည်ဟု ရာဇဝင်ရှိသော်လည်း မြို့နာမည်ကို စွဲ၍ နတ်သမီးနာမည်ရလာနိုင်ချေများသည်။<!--PLEASE DO NOT CHANGE THIS TO SAY ATHENS WAS NAMED AFTER ATHENA. Walter Burkert, a major authority on ancient Greek religion, states: "Since -ene is a typical place-name suffix - Mykene, Pallene, Troizen(e), Messene, and Cyrene - the goddess most probably takes her name from the city; she is the Pallas of Athens, just as Hera of Argos is Here Argeie." Thank you.-->{{snf|Burkert|1985|page=139}} အနုပညာလက်ရာများတွင် စစ်ခမောက်မကိုဋ်နှင့် လှံရှည်ကိုင်စွဲထားသော ရုပ်ပုံဖြင့် ဖော်ပြကြသည်။ သူမ၏ အဓိက အမှတ်လက္ခဏာများမှာ ဇီးကွက်၊ သံလွင်ပင်၊ မြွေနှင့် ဂိုရ်ဂိုနီးယွန် ( မြွေဘီလူးမရုပ်ပါသော ဘယက်တန်ဆာ) တို့ဖြစ်၏။ အီးဂျီယန် နန်းတော်နတ်သမီး ဇစ်မြစ်မှ အသီးနာသည် မြို့တော်နှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်မှုရှိသည်။ သူမကို ပေါလိယပ်စ် (Polias) နှင့် ပေါလိယိုးကော့စ် (Poliouchos) (စကားလုံးနှစ်ခုစလုံးမှာ polis (မြို့ပြနိုင်ငံ) မှ ဆင်းသက်လာသည်။) အဖြစ်လည်း သိရှိကြပြီး သူမ၏ ဘုရားကျောင်းများမှာ အေသင်မြို့အလယ်မှ အခရောပါလစ်ခံတပ် တောင်ထိပ်တွင် တည်ရှိသည်။ အခြားများစွာသော ဘုရားကျောင်းဆောင်များ၊ အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အဦးများနှင့်အတူ ယင်းတောင်ထိပ်မှ 'ပါးသနန်'ဘုရားကျောင်းဆောင်သည် သူမကို ရည်ရွယ်ပူဇော်သည့် ကျောင်းဆောင်ဖြစ်သည်။ လက်မှုအတတ်ပညာ၊ ရက်ကန်းရက်ခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ဘုရားမအဖြစ် အသီးနာကို 'အားဂန်နီ' (Ergane) အဖြစ်လည်း သိရှိကြ၏။ စစ်ပွဲနတ်ဘုရားမဖြစ်ပြီး ရှေ့တန်းမှနေ၍ တိုက်ပွဲဆင်သူ (Athena Promachos) အဖြစ် စစ်သည်များကို ဦးဆောသ်သူဟူ၍ ယုံကြည်ကြသည်။ အေသင်မြို့က သူမ၏ အဓိကပွဲသည် 'ပယ်နသိနေယာ' ပွဲတော်ဖြစ်ပြီး အဲတစ်(အေသင်) ပြက္ခဒိန် Hekatombaion လ (ဇူလိင်/ဩဂုတ်) တွင် ကျင်းပကြ၍ အေသင်ပြက္ခဒိန်၌ အရေးကြီးဆုံးပွဲတော်လည်း ဖြစ်ပေသည်။ ဂရိဒဏ္ဍာရီ၌ အသီးနာသည် ဖခင် [[ဇုစ်]] ဦးခေါင်းမှ မွေးဖွားလာသည်ဟု ယူဆကြလေသည်။ အေသင်၏ မြို့တည်ဒဏ္ဍာရီတွင် အသီးနာသည် [[ပိုဆိုက်ဒန်]]ကို မြို့စောင့်ရှောက်သူအကြီးအကဲနေရာ ပြိုင်ပွဲ၌ ပထမဆုံး သံလွင်ပင်ကို ဖန်တီးခြင်းဖြင့် အနိုင်ရခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အသီးနာ ပါသနော့စ် (အပျိုစဉ် အသီးနာ) အမည်ဖြင့်လည်း ထင်ရှားသည်။ တစ်ခုသော ရှေးဟောင်း အဲတစ်ဒဏ္ဍာရီတွင် ဟစ်ဖီးစတပ်စ်သည် သူမကိုညအဓမ္မကျင့်ရန် ကြို့းစားသော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ချေ။ ရလဒ်အားဖြင့် ဂိုင်ယာမှ အရစ်သိုးနီးယပ်စ်ကို မွေးဖွားခြင်း ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ အရစ်သိုးနီးယပ်စ်သည် အရေးပါသော အေသင်မြို့တည်ထောင်သူတစ်ဦးဖြစ်၏။ အသီးနာသည် သူရဲကောင်းဆန်သော ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ ကျော်ကြားသော နတ်ဘုရားမတစ်ဦးဖြစ်ရာ ပါးဆီးယပ်စ၊ ဟဲရာကလီးဇ်၊ ဘလဲ့ရာဖန်၊ နှင့် [[ဂျေးဆန်]] တို့ကို အကူအညီပေးခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ အက်ဖရာဒိုက်တီနှင့် [[ဟီရာ|ဟဲ့ရာ]] တို့နှင့်တကွ အသီးနာသည် ထရိုဂျန်စစ်ပွဲကို ဖြစ်စေခဲ့သည် ကမ္ဘာ့ရန်ဖက် နတ်ဘုရားမ သုံးပါးထဲမှ တစ်ပါးဖြစ်လေသည်။ အိလိယဒ်ကဗျာရှည်တွင် သူမ၏ အခန်းကဏ္ဍများစွာရှိ၍ အခီးယာဒေသမှ သူများကို ကူညီသည်ဟု ဆိုကာ အောဒဆီကဗျာတွင် အိုဒစ်ဆီးယပ်စ်၏ အကြံပေးဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြပါရှိသည်။ ရောမကဗျာဆရာ အောဗစ်၏ နောက်ပိုင်းအရေးအသားများတွင် အသီးနာသည် လူသားအမျိုးသမီး အဲရာ့ခ်နီနှင့် ရက်ကန်းပြိုင်ပွဲတစ်ခု ယှဉ်ပြိုင်ပြီးနောက် အဲရာ့ခ်နီကို ပထမဆုံး ပင့်ကူအသွင်ပြောင်းခဲ့လေသည်။ ကဗျာဆရာ အောဗစ်က ဆက်လက်၍ ပိုဆိုက်ဒန်က မစ်ဒယူးဆာ (မဒူဆာ) က သူမ၏ ဘုရားကျောင်းတွင် အဓမ္မကျင့်ပြီးနောက် မစ်ဒယူးဆာကို မြွေများရစ်ခွေနေသောခေါင်း မည်သို့ပြောင်းလဲခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ခေတ်ဆန်းချိန်ကာလ (Renaissance) ကတည်းက အသီးနာသည် ဉာဏ်ပညာ၊ အနုပညာနှင့် ဂန္ထဝင်(စာပေ)သင်ကြားခြင်းဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာပြယုတ်တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။ အနောက်တိုင်း ပန်ချီဆရာများ၊ ခိုင်းနှိုင်းတင်စားသူများက အများအားဖြင့် အသီးနာကို လွတ်လပ်မှု၊ [[ဒီမိုကရေစီ]] ၏ အမှတ်သညာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ==မှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကားအညွှန်းများ== {{reflist}} ==ကိုးကားရင်းမြစ်များ== *{{citation|last=Kerényi|first=Karl|authorlink=Károly Kerényi|title=The Gods of the Greeks|publisher=Thames and Hudson|location=London, England|date=1951|isbn=978-0-500-27048-6|url=https://archive.org/details/godsofgreeks00kerrich}} *{{citation |last=L. Day|first=Peggy|contribution=Anat|contribution-url=https://books.google.com/books?id=yCkRz5pfxz0C&pg=PA36 |editor-last=Toorn |editor-first=Karel van der |editor-link=Karel van der Toorn |editor2-last=Becking |editor2-first=Bob |editor3-last=Horst |editor3-first=Pieter Willem van der |editor3-link=Pieter Willem van der Horst |title=Dictionary of Deities and Demons in the Bible, ''2nd ed.'' |location=Grand Rapids |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |date=1999a |pp=36–39|title-link=Dictionary of Deities and Demons in the Bible}} *{{citation|last1=Deacy|first1=Susan|authorlink1 = Susan Deacy|last2=Villing|first2=Alexandra|title=Athena in the Classical World|publisher=Koninklijke Brill NV|location=Leiden, The Netherlands|date=2001}} {{stub}} [[ကဏ္ဍ:ဂရိနတ်ဘုရားများ]] q0payrfbuw1l9b5xx6aeudw4o18e8hb 0 142987 1047726 622548 2026-08-09T16:09:02Z Cepyita 93402 /* */ 1047726 wikitext text/x-wiki {{ဂရိဒဏ္ဍာရီ}} [[File:Kylix 57.1.jpg|thumb|247x247px|ဘူဂေရီးယားနိုင်ငံ၊ ဆိုဖီယာမြို့တော်မှ Vassil Bojkov ၏ စုဆောင်းထားမှု၊ သီးဆီးယပ်စ်နှင့် မာရသွန်နွားသိုးပါဝင်သော ရှေးခေတ် ငွေဝိုင်ခွက်]] '''ထဲစ္ယု'''({{lang-grc|Θησεύς}}; /ထဲစေ့ဝု'စ်/) သို့မဟုတ် '''သီးစိယတ်'''{{lang-en|Theseus}}) သည် [[အေသင်မြို့]] ကို တည်ထောင်သူ ဒဏ္ဍာရီလာ သူရဲကောင်းနှင့် ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်သည်။ [[ပါးဆီးယပ်စ်]]၊ [[ကဒ်မက်စ်]]၊ [[ဟဲရာခလီးဇ်]] တို့ကဲ့သို့ ရှေးဟောင်းခေတ် ဘာသာရေး၊ လူမှုရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့တစ်ခုဟု ဖော်ပြထားသော ရန်သူများကို တိုက်ပွဲဝင် ကျော်လွှားခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်၏။ [[ဟဲရာခလီးဇ်|ဟာကျူလီ]]သည် အိုလံပီယာ လွင်ပြင် (Olympia) ကိုဖြစ်စေ (ပြုလုပ်) သကဲ့သို့ သီးဆီးယပ်စ်၏ သမိုင်း၌ ပါဝင်သောကဏ္ဍကို "အဓိက ယဉ်ကျေးမှု အကူးအပြောင်းကာလ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref>Ruck, Carl A.P., and Danny Staples (1994). "Theseus: Making the New Athens." Pp.&nbsp;203&#x2013;222 in ''The World of Classical Myth.'' Durham, NC: [[Carolina Academic Press]].</ref>{{Rp|204}} ဟဲရာကလီးဇ်သည် ဒေါရီယန်သားများအတွက် တည်ထောင်သူ သူရဲကောင်းဖြစ်သည့်အတိုင်း သီးဆီးယပ်စ်သည်လည်း [[အေသင်မြို့|အေသင်သားများ]]အတွက် တည်ထောင်သူ သူရဲကောင်းတစ်ဦးဖြစ်လေသည်။ အေသင်သားတို့က သီးဆီးယပ်စ်ကို 'ကြီးကျယ်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲသူ' အဖြစ်သတ်မှတ်ကြပြီး ၎င်း၏ အမည်နာမသည် ''{{lang|grc|θεσμός}}'' (''{{transl|el|thesmos}}'') မှဆင်းသက်လာကာ အနက်မှာ "စည်းကမ်း (သို့) စည်းမျဉ်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရှိသည်။ သီးဆီးယပ်စ်ပါဝင်သော ခရီးစဉ်များ၊ စွန့်စားခန်းများနှင့် ၎င်း၏မိတ်ဆွေများ စသည်တို့သည် ခေတ်အဆက်ဆက် စိတ်ကူးယဉ်ဇာတ်လမ်းများအတွက် ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းပင် ဖြစ်သည်။ သီးဆီးယပ်စ်သည် အေသင်အဖြစ် အာတီကဒေသ (Attica) ကို နိုင်ငံရေးအရ စုစည်းညီညွတ်စေခဲ့သည်။ [[ဘီလူး|ဘီလူးများ]]၊ မိစ္ဆာသတ္တဝါမျကို ကျော်လွှားနိုင်ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ခက်ခဲသော ခရီးစဉ်တွင် အေသင်(မြို့ပြနိုင်ငံ) တည်ခြင်းကို အရည်အသွေးတစ်ရပ်၏ အမှတ်သညာအဖြစ် ဖော်ပြလေ့ရှိကြသည်။ နိုင်ငံကို စုရုံးတည်ထောင်သူဖြစ်သောကြောင့် မိုက်ဆီးနီး တွင် တူးဖော်တွေ့ရှိသည့် နန်းတော်နှင့် ဆင်တူနိုင်သော "အခရောပါလစ်" (Acropolis) ရဲတိုက်ခံတပ်ကြီးတွင် နန်းတော်တစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဂရိ ခရီးသွားနှင့် ပထဝီဝင်ပညာရှင် ပေါဆေးနိယပ်စ်က သီးဆီးယပ်စ်သည် မြို့ပြနိုင်ငံတည်ထောင်ပြီးနောက် "လူသားအားလုံးအတွက် [[အဲဖရာဒိုက်တီ]]" နှင့် "ပီသော့ - Peitho" (နတ်ဘုရားမ) ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတစ်ခုကို အခရောပါလစ်၏ တောင်ဘက်ကုန်းစောင်း(ဒေသ)တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည် ဟု ဖော်ပြသည်။ ဂရိတွေးခေါ်ရှင် [[ပလူးတာ့ခ်]]၏ "သီးဆီးယပ်စ် ဘဝ" သည် [[မစ်နာတော]] သေဆုံးခြင်း၊ သီးဆီးယပ်စ် လွတ်မြောက်ခြင်း၊ ခရီးတီးမင်းသမီ အာရီးယတ်ဒနီ၏ သီးဆီးယပ်စ်အပေါ် ချစ်ခြင်း စသောအမျိုးမျိုးသော ဖော်ပြချက်များကို ရေးသားထားသည်။<ref group="lower-roman">"May I therefore succeed in purifying Fable, making her submit to reason and take on the semblance of History. But where she obstinately disdains to make herself credible, and refuses to admit any element of probability, I shall pray for kindly readers, and such as receive with indulgence the tales of antiquity." (Plutarch, ''Life of Theseus'', translated by Bernadotte Perrin). Plutarch's avowed purpose is to construct a [[Parallel Lives|life that parallels]] the ''Life of [[Romulus]]'' that embodies the [[founding myth]] of Rome.</ref> ပလူးတာ့ခ်၏ ရင်းမြစ်စာပေများတွင် ဖီရီးဆိုက်ဒီးဇ် (ဘီစီ ငါးရာစု အလယ်ခန့်) ၊ ဖစ်လောကာရပ်စ် (ဘီစီ လေးရာစုခန့်)၊ ကလိုင်ဒီးမပ်စ် (ဘီစီ လေးရာစုခန့်) စသော သမိုင်းဆရာ၊ စာရေးဆရာများ၏ စာပေများပါဝင်သည်။ (ထိုစာပေရင်းမြစ်များအားလုံးသည် တစ်သီးတစ်သန့် ရှင်သန် ကြွင်းကျန်ခြင်းမရှိကြ)<ref>Cueva, Edmund P. (1996). "Plutarch's Ariadne in Chariton's Chaereas and Callirhoe." ''[[American Journal of Philology]]'', '''117'''(3):473&#x2013;84.</ref> ဒဏ္ဍာရီ၏ အကြောင်းအရာတစ်ရပ်အနေဖြင့် စစ်မှန်သော လူသားတစ်ဦးအဖြစ် သီးဆီးယပ်စ်၏ တည်ရှိနေထိုင်ခဲ့မှုကို သက်သေမထူနိုင်သော်လည်း ပညာရှင်များက ယုံကြည်သည်မှာ ၎င်းသည် ကြေးခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် တည်ရှိနေထိုင်နိုင်ခဲ့သည် ဟူ၍ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/thes/hd_thes.htm|title=Theseus, Hero of Athens|last=Greene|first=Andrew|access-date=2018-11-25}}</ref> ဖြစ်နိုင်သည့် တည်ရှိပုံမှာ ဘီစီ ၈-၉ ရာစုမှ ဘုရင်တစ်ပါးအနေအထားဖြင့် ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://global.oup.com/us/companion.websites/9780199997329/student/materials/chapter23/commentary/|title=Classical Mythology Tenth Edition|last1=Morford|first1=Mark|last2=Lenardon|first2=Robert J.|website=Oxford University Press|publisher=Oxford University Press|archive-url=https://web.archive.org/web/20141110071244/https://global.oup.com/us/companion.websites/9780199997329/student/materials/chapter23/commentary/|archive-date=2014-11-10|url-status=live|accessdate=31 October 2016|last3=Sham|first3=Michael}}</ref> ==မှတ်စု== {{Reflist|group=lower-roman}} ==ကိုးကား== {{reflist}} {{stub}} [[ကဏ္ဍ:ဂရိ ဒဏ္ဍာရီလာ သူရဲကောင်းများ]] hnmfznb10vi7hah18fzi95a1ilwqhud 1047727 1047726 2026-08-09T16:09:52Z Cepyita 93402 /* */ 1047727 wikitext text/x-wiki {{ဂရိဒဏ္ဍာရီ}} [[File:Kylix 57.1.jpg|thumb|247x247px|ဘူဂေရီးယားနိုင်ငံ၊ ဆိုဖီယာမြို့တော်မှ Vassil Bojkov ၏ စုဆောင်းထားမှု၊ သီးဆီးယပ်စ်နှင့် မာရသွန်နွားသိုးပါဝင်သော ရှေးခေတ် ငွေဝိုင်ခွက်]] '''ထဲစ္ယု'''({{lang-grc|Θησεύς}}; /ထဲစေ့ဝု'စ်/) သို့မဟုတ် '''သီးစိယတ်'''({{lang-en|Theseus}}) သည် [[အေသင်မြို့]] ကို တည်ထောင်သူ ဒဏ္ဍာရီလာ သူရဲကောင်းနှင့် ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်သည်။ [[ပါးဆီးယပ်စ်]]၊ [[ကဒ်မက်စ်]]၊ [[ဟဲရာခလီးဇ်]] တို့ကဲ့သို့ ရှေးဟောင်းခေတ် ဘာသာရေး၊ လူမှုရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့တစ်ခုဟု ဖော်ပြထားသော ရန်သူများကို တိုက်ပွဲဝင် ကျော်လွှားခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်၏။ [[ဟဲရာခလီးဇ်|ဟာကျူလီ]]သည် အိုလံပီယာ လွင်ပြင် (Olympia) ကိုဖြစ်စေ (ပြုလုပ်) သကဲ့သို့ သီးဆီးယပ်စ်၏ သမိုင်း၌ ပါဝင်သောကဏ္ဍကို "အဓိက ယဉ်ကျေးမှု အကူးအပြောင်းကာလ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref>Ruck, Carl A.P., and Danny Staples (1994). "Theseus: Making the New Athens." Pp.&nbsp;203&#x2013;222 in ''The World of Classical Myth.'' Durham, NC: [[Carolina Academic Press]].</ref>{{Rp|204}} ဟဲရာကလီးဇ်သည် ဒေါရီယန်သားများအတွက် တည်ထောင်သူ သူရဲကောင်းဖြစ်သည့်အတိုင်း သီးဆီးယပ်စ်သည်လည်း [[အေသင်မြို့|အေသင်သားများ]]အတွက် တည်ထောင်သူ သူရဲကောင်းတစ်ဦးဖြစ်လေသည်။ အေသင်သားတို့က သီးဆီးယပ်စ်ကို 'ကြီးကျယ်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲသူ' အဖြစ်သတ်မှတ်ကြပြီး ၎င်း၏ အမည်နာမသည် ''{{lang|grc|θεσμός}}'' (''{{transl|el|thesmos}}'') မှဆင်းသက်လာကာ အနက်မှာ "စည်းကမ်း (သို့) စည်းမျဉ်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရှိသည်။ သီးဆီးယပ်စ်ပါဝင်သော ခရီးစဉ်များ၊ စွန့်စားခန်းများနှင့် ၎င်း၏မိတ်ဆွေများ စသည်တို့သည် ခေတ်အဆက်ဆက် စိတ်ကူးယဉ်ဇာတ်လမ်းများအတွက် ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းပင် ဖြစ်သည်။ သီးဆီးယပ်စ်သည် အေသင်အဖြစ် အာတီကဒေသ (Attica) ကို နိုင်ငံရေးအရ စုစည်းညီညွတ်စေခဲ့သည်။ [[ဘီလူး|ဘီလူးများ]]၊ မိစ္ဆာသတ္တဝါမျကို ကျော်လွှားနိုင်ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ခက်ခဲသော ခရီးစဉ်တွင် အေသင်(မြို့ပြနိုင်ငံ) တည်ခြင်းကို အရည်အသွေးတစ်ရပ်၏ အမှတ်သညာအဖြစ် ဖော်ပြလေ့ရှိကြသည်။ နိုင်ငံကို စုရုံးတည်ထောင်သူဖြစ်သောကြောင့် မိုက်ဆီးနီး တွင် တူးဖော်တွေ့ရှိသည့် နန်းတော်နှင့် ဆင်တူနိုင်သော "အခရောပါလစ်" (Acropolis) ရဲတိုက်ခံတပ်ကြီးတွင် နန်းတော်တစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဂရိ ခရီးသွားနှင့် ပထဝီဝင်ပညာရှင် ပေါဆေးနိယပ်စ်က သီးဆီးယပ်စ်သည် မြို့ပြနိုင်ငံတည်ထောင်ပြီးနောက် "လူသားအားလုံးအတွက် [[အဲဖရာဒိုက်တီ]]" နှင့် "ပီသော့ - Peitho" (နတ်ဘုရားမ) ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတစ်ခုကို အခရောပါလစ်၏ တောင်ဘက်ကုန်းစောင်း(ဒေသ)တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည် ဟု ဖော်ပြသည်။ ဂရိတွေးခေါ်ရှင် [[ပလူးတာ့ခ်]]၏ "သီးဆီးယပ်စ် ဘဝ" သည် [[မစ်နာတော]] သေဆုံးခြင်း၊ သီးဆီးယပ်စ် လွတ်မြောက်ခြင်း၊ ခရီးတီးမင်းသမီ အာရီးယတ်ဒနီ၏ သီးဆီးယပ်စ်အပေါ် ချစ်ခြင်း စသောအမျိုးမျိုးသော ဖော်ပြချက်များကို ရေးသားထားသည်။<ref group="lower-roman">"May I therefore succeed in purifying Fable, making her submit to reason and take on the semblance of History. But where she obstinately disdains to make herself credible, and refuses to admit any element of probability, I shall pray for kindly readers, and such as receive with indulgence the tales of antiquity." (Plutarch, ''Life of Theseus'', translated by Bernadotte Perrin). Plutarch's avowed purpose is to construct a [[Parallel Lives|life that parallels]] the ''Life of [[Romulus]]'' that embodies the [[founding myth]] of Rome.</ref> ပလူးတာ့ခ်၏ ရင်းမြစ်စာပေများတွင် ဖီရီးဆိုက်ဒီးဇ် (ဘီစီ ငါးရာစု အလယ်ခန့်) ၊ ဖစ်လောကာရပ်စ် (ဘီစီ လေးရာစုခန့်)၊ ကလိုင်ဒီးမပ်စ် (ဘီစီ လေးရာစုခန့်) စသော သမိုင်းဆရာ၊ စာရေးဆရာများ၏ စာပေများပါဝင်သည်။ (ထိုစာပေရင်းမြစ်များအားလုံးသည် တစ်သီးတစ်သန့် ရှင်သန် ကြွင်းကျန်ခြင်းမရှိကြ)<ref>Cueva, Edmund P. (1996). "Plutarch's Ariadne in Chariton's Chaereas and Callirhoe." ''[[American Journal of Philology]]'', '''117'''(3):473&#x2013;84.</ref> ဒဏ္ဍာရီ၏ အကြောင်းအရာတစ်ရပ်အနေဖြင့် စစ်မှန်သော လူသားတစ်ဦးအဖြစ် သီးဆီးယပ်စ်၏ တည်ရှိနေထိုင်ခဲ့မှုကို သက်သေမထူနိုင်သော်လည်း ပညာရှင်များက ယုံကြည်သည်မှာ ၎င်းသည် ကြေးခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် တည်ရှိနေထိုင်နိုင်ခဲ့သည် ဟူ၍ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/thes/hd_thes.htm|title=Theseus, Hero of Athens|last=Greene|first=Andrew|access-date=2018-11-25}}</ref> ဖြစ်နိုင်သည့် တည်ရှိပုံမှာ ဘီစီ ၈-၉ ရာစုမှ ဘုရင်တစ်ပါးအနေအထားဖြင့် ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://global.oup.com/us/companion.websites/9780199997329/student/materials/chapter23/commentary/|title=Classical Mythology Tenth Edition|last1=Morford|first1=Mark|last2=Lenardon|first2=Robert J.|website=Oxford University Press|publisher=Oxford University Press|archive-url=https://web.archive.org/web/20141110071244/https://global.oup.com/us/companion.websites/9780199997329/student/materials/chapter23/commentary/|archive-date=2014-11-10|url-status=live|accessdate=31 October 2016|last3=Sham|first3=Michael}}</ref> ==မှတ်စု== {{Reflist|group=lower-roman}} ==ကိုးကား== {{reflist}} {{stub}} [[ကဏ္ဍ:ဂရိ ဒဏ္ဍာရီလာ သူရဲကောင်းများ]] njxg0erk7lcpu81k0mfvgh521oc0ukc 0 143107 1047738 744213 2026-08-09T16:28:44Z Cepyita 93402 /* */ Pronunciation spelling 1047738 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = ဂရိ | name = ဟဲရာကလီးဇ် | image = Hercules Farnese 3637104088 9c95d7fe3c b.jpg | alt = | birth_place = ဂရိနိုင်ငံ၊ [[သီးဘီးစ်မြို့|သီးဗာ]] | death_place = ဂရိနိုင်ငံ၊ ဖိုးစစ်ဒေသ၊ အိတာတောင် | caption = ဟဲရာကလီးဇ်နှင့်ပတ်သက်၍ အကျော်ကြားဆုံး ဖော်ကျူးမှုတစ်ခု၊ ရောမစကျင်ကျောက်ရုပ်တု၊ (အေဒီ ၂၁၆) အီတလီနိုင်ငံ၊ နေးပယ်လ်ဇ်မြို့ရှိ ရှေးဟောင်းသုတေသန အမျိုးသားပြတိုက်။ | god_of = လူသားနှင့် အားကစားရုံကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူ | abode = [[အိုလံပတ်တောင် (ဂရိ)|အိုလံပတ်တောင်]] | symbol = တင်းပုတ်၊ ခြင်္သေ့အရေ၊ | consort = မီးဂရာ၊ အောမ်ဖာလီ၊ ဒေးယာနိုင်းရာ၊ ဟီးဘီး | parents = [[ဇုစ်]] နှင့် အာလ်မီးနီး | siblings = အီးယကပ်စ်၊ အန်းဂဲလော့စ်၊ [[အက်ဖရိုဒိုက်|အဲဖရာဒိုက်တီ]]၊ [[အပေါလို]]၊ [[အဲရီးဇ်]]၊ [[အားတစ်မစ်]]၊ အင်နိုင်းယို၊ အဲရစ်၊ အားဆာ၊ [[အသီးနာ]]၊ အစ်လစ်သိုင်းယာ၊ ဟီးဘီး၊ ထရွိုင်မှ ဟဲလင်၊ [[ဟစ်ဖီးစတပ်စ်]]၊ [[ဟားမီးဇ်]]၊ မိုင်းနော့စ်၊ ပန်ဒိုင်းယာ၊ [[ပါဆက်ဖန်နီ]]၊ [[ပါးဆီးယပ်စ်]]၊ ရာဒါမန်သပ်စ်၊ ဂရေးဆစ်၊ ဟောရီး၊ လိုက်တီး၊ မြူးဇစ်၊ မွိုင်ရီး | children = အလက်ဆီးယားရီ နှင့် အာနီကီးတပ်စ်၊ တဲလီဖာ့စ်၊ ဟစ်လာ့စ်၊ လစ်ပေါလစ်မာ့စ် | mount = | Roman_equivalent = ဟာကျုလီစ် | Etruscan_equivalent =ဟာကလိစ် }} {{ဂရိဒဏ္ဍာရီ}} '''ဟဲရာကလဲ့စ်''' ({{lang-grc-gre|Ἡρακλῆς}}, ''Hēraklês'', "[[ဟီရာ|ဟဲရာ]]"၏ ဂုဏ်သတင်း၊ ကျော်စောကိတ္တိ) သို့မဟုတ် '''ဟဲရာကလီးဇ်''' ({{lang-en|'''Heracles'''}} သည် [[ဂရိဒဏ္ဍာရီ]]လာ စွမ်းအားထက်မြက်သော သူရဲကောင်းတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ငယ်နာမည်ကို မူကွဲနှစ်ခုဖြင့် ဖော်ပြကြရာ ပထမတစ်ခုမှာ အ'လ်ကိုင်းယို့စ် ({{lang-en|Alkaios}}<ref name="DGRBM2">{{cite encyclopedia|last=Schmitz |first=Leonhard |title=Alceides |editor=William Smith (lexicographer) |encyclopedia=Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology |volume=1 |pages=98 |publisher=Little, Brown and Company |location=Boston |year=1867 |url=http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/0107.html |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080527153935/http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/0107.html |archivedate=2008-05-27 }}</ref>; {{lang|grc|Ἀλκαῖος}}, ''Alkaios'') ဖြစ်၍ ဒုတိယအမည် မူကွဲမှာ အာလ်ကီးဒဲစ် ({{lang-en|Alcides}}<ref>''Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)' ii. 4. § 12</ref>; {{lang|grc|Ἀλκείδης}}, ''Alkeidēs'') ဖြစ်သည်။ [[ဇုစ်]]နှင့် အာလ်မီးနီး တို့၏ သားဖြစ်ကာ [[အမ်ဖစ်ထရီယန်]] ၏ မွေးစားသားလည်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Alcides">By his adoptive descent through Amphitryon, Heracles receives the epithet '''Alcides''', as "of the line of Alcaeus (mythology)", father of Amphitryon. Amphitryon's own, mortal son was Iphicles.</ref> ဟဲရာကလီးဇ်သည် [[ပါးဆီးယပ်စ်]]၏ သားမြေးမျိုးဆက်တစ်ဦးဖြစ်ကာ ဖအေတူ မအေကွဲ ညီအကိုတစ်ဦးလည်း တော်စပ်သည်။ တော်စပ်ပုံမှာ နှစ်ဦးစလုံး၏ ဖခင်မှာ ဇုစ်ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်၏ ။ ဂရိသူရဲကောင်းများအနက် အကြီးကျယ်ဆုံး သူဖြစ်၍ ကျားသဘာဝနှင့် ပတ်သက်၍ စံတင်လောက်သူဖြစ်သည်။ ဟဲရာကလိုင်းဒီးဟု သမုတ်ကြသော တော်ဝင်မျိုးနွယ်တို့၏ ဘိုးဘေးတစ်ဦးနှင့် အိုလံပတ်တောင်အဖွဲ့မှ (ခ)သောနစ် မိစ္ဆာများကို ဖြိုခွင်းသူတစ်ဦးလည်း ဖြစ်ပေသည်။ [[ရောမဒဏ္ဍာရီ|ရောမ]]၊ ခေတ်သစ်အနောက်ကမ္ဘာတွင် '''ဟဲရ်ကုလဲ့စ်''' (Herculēs)၊ အင်္ဂလိပ်တွင် '''ဟာကျူလီ''' အဖြစ် သိရှိကြသည်။ ၎င်းကို ရောမဧကရာဇ်များ၊ အထူးသဖြင့် ကေားမ္မိုဒု (Commodus) နှင့် မာ့'က်စီမီယားနု (Maximianus) တို့က မိမိကိုယ်ကို ဟဲရ်ကုလဲ့ နတ်ဝင်စားအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ရောမသားတို့သည် ဟဲရကုလဲ့ ဘဝနှင့် မဟာလုပ်ငန်းကြီးများပါရှိသော မူကို မူရင်းအတိုင်း လက်ခံယူကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင် ပုံပြင်ဆန်သော ဖြစ်ရပ်အသေးစိတ်လေးများကို ပေါင်းထည့်ရာ အချို့အချက်များမှာ မြေထဲပင်လယ်အလယ်ပိုင်းဒေသနှင့် ဆက်စပ်ပေးသည့် အနေအထားဖြင့် ပေါင်းထည့်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းအား ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုသည့် အသေးစိတ်အချက်များကိုလည်း ရောမတွင် အလိုက်သင့်ပြောင်း၍ ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{stub}} [[ကဏ္ဍ:ဂရိ ဒဏ္ဍာရီလာ သူရဲကောင်းများ]] n4ktbcamjiynrrk3afcvsfd2i7vy83t 1047739 1047738 2026-08-09T16:33:00Z Cepyita 93402 /* */ 1047739 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = ဂရိ | name = ဟဲရာကလီးဇ် | image = Hercules Farnese 3637104088 9c95d7fe3c b.jpg | alt = | birth_place = ဂရိနိုင်ငံ၊ [[သီးဘီးစ်မြို့|သီးဗာ]] | death_place = ဂရိနိုင်ငံ၊ ဖိုးစစ်ဒေသ၊ အိတာတောင် | caption = ဟဲရာကလီးဇ်နှင့်ပတ်သက်၍ အကျော်ကြားဆုံး ဖော်ကျူးမှုတစ်ခု၊ ရောမစကျင်ကျောက်ရုပ်တု၊ (အေဒီ ၂၁၆) အီတလီနိုင်ငံ၊ နေးပယ်လ်ဇ်မြို့ရှိ ရှေးဟောင်းသုတေသန အမျိုးသားပြတိုက်။ | god_of = လူသားနှင့် အားကစားရုံကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူ | abode = [[အိုလံပတ်တောင် (ဂရိ)|အိုလံပတ်တောင်]] | symbol = တင်းပုတ်၊ ခြင်္သေ့အရေ၊ | consort = မီးဂရာ၊ အောမ်ဖာလီ၊ ဒေးယာနိုင်းရာ၊ ဟီးဘီး | parents = [[ဇုစ်]] နှင့် အာ့လ်က်မားနာ (Ἀλκμᾱ́νᾱ) | siblings = အီးယကပ်စ်၊ အန်းဂဲလော့စ်၊ [[အက်ဖရိုဒိုက်|အဲဖရာဒိုက်တီ]]၊ [[အပေါလို]]၊ [[အဲရီးဇ်]]၊ [[အားတစ်မစ်]]၊ အင်နိုင်းယို၊ အဲရစ်၊ အားဆာ၊ [[အသီးနာ]]၊ အစ်လစ်သိုင်းယာ၊ ဟီးဘီး၊ ထရွိုင်မှ ဟဲလင်၊ [[ဟစ်ဖီးစတပ်စ်]]၊ [[ဟားမီးဇ်]]၊ မိုင်းနော့စ်၊ ပန်ဒိုင်းယာ၊ [[ပါဆက်ဖန်နီ]]၊ [[ပါးဆီးယပ်စ်]]၊ ရာဒါမန်သပ်စ်၊ ဂရေးဆစ်၊ ဟောရီး၊ လိုက်တီး၊ မြူးဇစ်၊ မွိုင်ရီး | children = အလက်ဆီးယားရီ နှင့် အာနီကီးတပ်စ်၊ တဲလီဖာ့စ်၊ ဟစ်လာ့စ်၊ လစ်ပေါလစ်မာ့စ် | mount = | Roman_equivalent = ဟဲရ်ကုလဲ့စ် | Etruscan_equivalent =ဟေရ်က္လေ့ }} {{ဂရိဒဏ္ဍာရီ}} '''ဟဲရာကလဲ့စ်''' ({{lang-grc-gre|Ἡρακλῆς}}, ''Hēraklēs'', "[[ဟီရာ|ဟဲရာ]]"၏ ဂုဏ်သတင်း၊ ကျော်စောကိတ္တိ) သို့မဟုတ် '''ဟဲရာကလီးဇ်''' ({{lang-en|'''Heracles'''}}) သည် [[ဂရိဒဏ္ဍာရီ]]လာ စွမ်းအားထက်မြက်သော သူရဲကောင်းတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ငယ်နာမည်ကို မူကွဲနှစ်ခုဖြင့် ဖော်ပြကြရာ ပထမတစ်ခုမှာ အ'လ်ကိုင်းယို့စ် ({{lang-en|Alkaeus}}<ref name="DGRBM2">{{cite encyclopedia|last=Schmitz |first=Leonhard |title=Alceides |editor=William Smith (lexicographer) |encyclopedia=Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology |volume=1 |pages=98 |publisher=Little, Brown and Company |location=Boston |year=1867 |url=http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/0107.html |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080527153935/http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/0107.html |archivedate=2008-05-27 }}</ref>; {{lang|grc|Ἀλκαῖος}}, ''Alkaios'') ဖြစ်၍ ဒုတိယအမည် မူကွဲမှာ အာလ်ကီးဒဲစ် ({{lang-en|Alcides}}<ref>''Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)' ii. 4. § 12</ref>; {{lang|grc|Ἀλκείδης}}, ''Alkeidēs'') ဖြစ်သည်။ [[ဇုစ်]]နှင့် အာလ်မီးနီး တို့၏ သားဖြစ်ကာ [[အမ်ဖစ်ထရီယန်]] ၏ မွေးစားသားလည်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Alcides">By his adoptive descent through Amphitryon, Heracles receives the epithet '''Alcides''', as "of the line of Alcaeus (mythology)", father of Amphitryon. Amphitryon's own, mortal son was Iphicles.</ref> ဟဲရာကလီးဇ်သည် [[ပါးဆီးယပ်စ်]]၏ သားမြေးမျိုးဆက်တစ်ဦးဖြစ်ကာ ဖအေတူ မအေကွဲ ညီအကိုတစ်ဦးလည်း တော်စပ်သည်။ တော်စပ်ပုံမှာ နှစ်ဦးစလုံး၏ ဖခင်မှာ ဇုစ်ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်၏ ။ ဂရိသူရဲကောင်းများအနက် အကြီးကျယ်ဆုံး သူဖြစ်၍ ကျားသဘာဝနှင့် ပတ်သက်၍ စံတင်လောက်သူဖြစ်သည်။ ဟဲရာကလိုင်းဒီးဟု သမုတ်ကြသော တော်ဝင်မျိုးနွယ်တို့၏ ဘိုးဘေးတစ်ဦးနှင့် အိုလံပတ်တောင်အဖွဲ့မှ (ခ)သောနစ် မိစ္ဆာများကို ဖြိုခွင်းသူတစ်ဦးလည်း ဖြစ်ပေသည်။ [[ရောမဒဏ္ဍာရီ|ရောမ]]၊ ခေတ်သစ်အနောက်ကမ္ဘာတွင် '''ဟဲရ်ကုလဲ့စ်''' (Herculēs)၊ အင်္ဂလိပ်တွင် '''ဟာကျူလီ''' အဖြစ် သိရှိကြသည်။ ၎င်းကို ရောမဧကရာဇ်များ၊ အထူးသဖြင့် ကေားမ္မိုဒု (Commodus) နှင့် မာ့'က်စီမီယားနု (Maximianus) တို့က မိမိကိုယ်ကို ဟဲရ်ကုလဲ့ နတ်ဝင်စားအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ရောမသားတို့သည် ဟဲရကုလဲ့ ဘဝနှင့် မဟာလုပ်ငန်းကြီးများပါရှိသော မူကို မူရင်းအတိုင်း လက်ခံယူကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင် ပုံပြင်ဆန်သော ဖြစ်ရပ်အသေးစိတ်လေးများကို ပေါင်းထည့်ရာ အချို့အချက်များမှာ မြေထဲပင်လယ်အလယ်ပိုင်းဒေသနှင့် ဆက်စပ်ပေးသည့် အနေအထားဖြင့် ပေါင်းထည့်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းအား ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုသည့် အသေးစိတ်အချက်များကိုလည်း ရောမတွင် အလိုက်သင့်ပြောင်း၍ ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{stub}} [[ကဏ္ဍ:ဂရိ ဒဏ္ဍာရီလာ သူရဲကောင်းများ]] a2w04assbb3k7smf002naqqwl3rjlpl 1047740 1047739 2026-08-09T16:37:07Z Cepyita 93402 /* */ 1047740 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = ဂရိ | name = ဟဲရာကလီးဇ် | image = Hercules Farnese 3637104088 9c95d7fe3c b.jpg | alt = | birth_place = ဂရိနိုင်ငံ၊ [[သီးဘီးစ်မြို့|သီးဗာ]] | death_place = ဂရိနိုင်ငံ၊ ဖိုးစစ်ဒေသ၊ အိတာတောင် | caption = ဟဲရာကလီးဇ်နှင့်ပတ်သက်၍ အကျော်ကြားဆုံး ဖော်ကျူးမှုတစ်ခု၊ ရောမစကျင်ကျောက်ရုပ်တု၊ (အေဒီ ၂၁၆) အီတလီနိုင်ငံ၊ နေးပယ်လ်ဇ်မြို့ရှိ ရှေးဟောင်းသုတေသန အမျိုးသားပြတိုက်။ | god_of = လူသားနှင့် အားကစားရုံကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူ | abode = [[အိုလံပတ်တောင် (ဂရိ)|အိုလံပတ်တောင်]] | symbol = တင်းပုတ်၊ ခြင်္သေ့အရေ၊ | consort = မီးဂရာ၊ အောမ်ဖာလီ၊ ဒေးယာနိုင်းရာ၊ ဟီးဘီး | parents = [[ဇုစ်]] နှင့် အာ့လ်က်မားနာ (Ἀλκμᾱ́νᾱ) | siblings = အီးယကပ်စ်၊ အန်းဂဲလော့စ်၊ [[အက်ဖရိုဒိုက်|အဲဖရာဒိုက်တီ]]၊ [[အပေါလို]]၊ [[အဲရီးဇ်]]၊ [[အားတစ်မစ်]]၊ အင်နိုင်းယို၊ အဲရစ်၊ အားဆာ၊ [[အသီးနာ]]၊ အစ်လစ်သိုင်းယာ၊ ဟီးဘီး၊ ထရွိုင်မှ ဟဲလင်၊ [[ဟစ်ဖီးစတပ်စ်]]၊ [[ဟားမီးဇ်]]၊ မိုင်းနော့စ်၊ ပန်ဒိုင်းယာ၊ [[ပါဆက်ဖန်နီ]]၊ [[ပါးဆီးယပ်စ်]]၊ ရာဒါမန်သပ်စ်၊ ဂရေးဆစ်၊ ဟောရီး၊ လိုက်တီး၊ မြူးဇစ်၊ မွိုင်ရီး | children = အလက်ဆီးယားရီ နှင့် အာနီကီးတပ်စ်၊ တဲလီဖာ့စ်၊ ဟစ်လာ့စ်၊ လစ်ပေါလစ်မာ့စ် | mount = | Roman_equivalent = ဟဲရ်ကုလဲ့စ် | Etruscan_equivalent =ဟေရ်က္လေ့ }} {{ဂရိဒဏ္ဍာရီ}} '''ဟဲရာကလဲ့စ်''' ({{lang-grc-gre|Ἡρακλῆς}}, ''Hēraklēs'', "[[ဟီရာ|ဟဲရာ]]"၏ ဂုဏ်သတင်း၊ ကျော်စောကိတ္တိ) သို့မဟုတ် '''ဟဲရာကလီးဇ်''' ({{lang-en|'''Heracles'''}}) သည် [[ဂရိဒဏ္ဍာရီ]]လာ စွမ်းအားထက်မြက်သော သူရဲကောင်းတစ်ဦးဖြစ်သည်။ မိခင်ကို အစွဲပြု၍ ငယ်နာမည်ကို မူကွဲနှစ်ခုဖြင့် ဖော်ပြကြရာ ပထမတစ်ခုမှာ အ'လ်ကိုင်းယို့စ် ({{lang-en|Alkaeus}}<ref name="DGRBM2">{{cite encyclopedia|last=Schmitz |first=Leonhard |title=Alceides |editor=William Smith (lexicographer) |encyclopedia=Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology |volume=1 |pages=98 |publisher=Little, Brown and Company |location=Boston |year=1867 |url=http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/0107.html |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080527153935/http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/0107.html |archivedate=2008-05-27 }}</ref>; {{lang|grc|Ἀλκαῖος}}, ''Alkaios'') ဖြစ်၍ ဒုတိယအမည် မူကွဲမှာ အာလ်ကီးဒဲစ် ({{lang-en|Alcides}}<ref>''Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)' ii. 4. § 12</ref>; {{lang|grc|Ἀλκείδης}}, ''Alkeidēs'') ဖြစ်သည်။ [[ဇုစ်]]နှင့် အာလ်က်မားနာ (Ἀλκμᾱ́νᾱ) တို့၏ သားဖြစ်ကာ [[အမ်ဖစ်ထရီယန်|အံဖိတြိယောန်]] (Amphitryon) ၏ မွေးစားသားလည်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Alcides">By his adoptive descent through Amphitryon, Heracles receives the epithet '''Alcides''', as "of the line of Alcaeus (mythology)", father of Amphitryon. Amphitryon's own, mortal son was Iphicles.</ref> ဟဲရာကလီးဇ်သည် [[ပါးဆီးယပ်စ်]]၏ သားမြေးမျိုးဆက်တစ်ဦးဖြစ်ကာ ဖအေတူ မအေကွဲ ညီအကိုတစ်ဦးလည်း တော်စပ်သည်။ တော်စပ်ပုံမှာ နှစ်ဦးစလုံး၏ ဖခင်မှာ ဇုစ်ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်၏ ။ ဂရိသူရဲကောင်းများအနက် အကြီးကျယ်ဆုံး သူဖြစ်၍ ကျားသဘာဝနှင့် ပတ်သက်၍ စံတင်လောက်သူဖြစ်သည်။ ဟဲရာကလိုင်းဒီးဟု သမုတ်ကြသော တော်ဝင်မျိုးနွယ်တို့၏ ဘိုးဘေးတစ်ဦးနှင့် အိုလံပတ်တောင်အဖွဲ့မှ (ခ)သောနစ် မိစ္ဆာများကို ဖြိုခွင်းသူတစ်ဦးလည်း ဖြစ်ပေသည်။ [[ရောမဒဏ္ဍာရီ|ရောမ]]၊ ခေတ်သစ်အနောက်ကမ္ဘာတွင် '''ဟဲရ်ကုလဲ့စ်''' (Herculēs)၊ အင်္ဂလိပ်တွင် '''ဟာကျူလီ''' အဖြစ် သိရှိကြသည်။ ၎င်းကို ရောမဧကရာဇ်များ၊ အထူးသဖြင့် ကေားမ္မိုဒု (Commodus) နှင့် မာ့'က်စီမီယားနု (Maximianus) တို့က မိမိကိုယ်ကို ဟဲရ်ကုလဲ့ နတ်ဝင်စားအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ရောမသားတို့သည် ဟဲရကုလဲ့ ဘဝနှင့် မဟာလုပ်ငန်းကြီးများပါရှိသော မူကို မူရင်းအတိုင်း လက်ခံယူကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင် ပုံပြင်ဆန်သော ဖြစ်ရပ်အသေးစိတ်လေးများကို ပေါင်းထည့်ရာ အချို့အချက်များမှာ မြေထဲပင်လယ်အလယ်ပိုင်းဒေသနှင့် ဆက်စပ်ပေးသည့် အနေအထားဖြင့် ပေါင်းထည့်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းအား ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုသည့် အသေးစိတ်အချက်များကိုလည်း ရောမတွင် အလိုက်သင့်ပြောင်း၍ ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{stub}} [[ကဏ္ဍ:ဂရိ ဒဏ္ဍာရီလာ သူရဲကောင်းများ]] jr9zzn6dvp6qunra41myypacxsknmhv 0 143344 1047772 700412 2026-08-10T03:57:40Z Cepyita 93402 /* */ 1047772 wikitext text/x-wiki {{ဂရိဒဏ္ဍာရီ}} [[File:Aeneas' Flight from Troy by Federico Barocci.jpg|thumb|280px|''အိုင်နေးယာ'စ်သည် ထရွိုင်မြို့မီးလောင်တစပြင်မှ ထွက်ပြေးခြင်း''၊ ဖက်ဒရစ်ကို ဘာရော့ချီ (၁၅၉၈)၊ Galleria Borghese အနုပညာပြခန်း၊ ရောမမြို့၊ အီတလီ။]] ​ဂရိ-ရောမဒဏ္ဍာရီတွင် '''အိုင်နေးယာ'စ်''' ({{lang-grc-gre|Αἰνείας}}, {{lang-la|Aenēās}}; {{lang-pi|အဲနေယ}}) သို့မဟုတ် '''အစ်နီးယပ်စ်''' ({{lang-en|'''Aeneas'''}}; သည် ထရိုဂျန်သူရဲကောင်းတစ်ဦးဖြစ်၍ မင်းသား အန်ကိုက်ဆီးဇ် နှင့် [[အက်ဖရိုဒိုက်|အဲဖရာဒိုက်တီ]](ဗီးနပ်စ်) နတ်ဘုရားမ၏ သားဖြစ်သည်။ ဖခင်သည် ထရွိုင်ဘုရင် ပရိုင်းယန်၏ ညီအကိုဝမ်းကွဲတော်စပ်သူဖြစ်ကာ နှစ်ဦးစလုံးသည် ထရွိုင်မြို့တည်ဘုရင် အီလို့စ်၏ မြေးများဖြစ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် အစ်နီးယပ်စ်သည် ပရိုင်းယန်၏ သားများဖြစ်သော [[ပဲရစ် (ထရွိုင် မင်းသား)|ပါရိစ်]]နှင့် [[ဟက်တာ]]တို့၏ နှစ်ဝမ်းကွဲ ညီအကိုတော်စပ်သည်။ [[ဂရိဒဏ္ဍာရီ]]မှ ဇာတ်ကောင်တစ်ဦးဖြစ်၍ [[ဟိုးမား]]၏ အိလိယဒ်ကဗျာတွင် ဖော်ပြထားသည်။ [[ရောမဒဏ္ဍာရီ]]တွင် အကျယ်တဝံ့ရေးသားခံရပြီး အထူးအားဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်အရှိဆုံးမှာ [[ဗာဂျီ|ဗားဂျစ်လ်]]၏ [[အစ်နီးယစ်]]ကဗျာရှည်တွင်ဖြစ်သည်။ ယင်းကဗျာ၌ ကဗျာဆရာက ရောမြွတ်လပ်စ် နှင့် ရီးမက်စ် တို့၏ ဘိုးဘေးအဖြစ် ဖော်ပြရေးသားထားပေသည်။ စနောရီ စတားလဆန်က ၎င်းကို [[နော့စ်ဒဏ္ဍာရီ|နော့စ်]] အိုင်းဆစ်ယာနတ်ဘုရားအစုမှ ဗီးဒါနတ်ဘုရားဟူ၍ ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref name="ReferenceA">The Prose Edda of Snorri Sturlson Translated by Arthur Gilchrist Brodeur [1916] Prologue II at Internet Sacred Texts Archive. Accessed 11/14/17</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{stub}} [[ကဏ္ဍ:ဂရိ ဒဏ္ဍာရီလာ သူရဲကောင်းများ]] jbhihn521dvadvtl4xgzpjw01qnnl8h 0 143345 1047770 774686 2026-08-10T03:52:12Z Cepyita 93402 /* */ 1047770 wikitext text/x-wiki {{Infobox poem |name = Aeneid |image = File:Cristoforo Majorana - Leaf from Eclogues, Georgics and Aeneid - Walters W40055R - Open Obverse.jpg |image_size = <!-- custom size for image (defaults to 220px) --> |caption =လက်ရေးမူ၊ ၁၄၇၀ ဝန်းကျင်ခန့် (Cristoforo Majorana၏ ပန်းချီလက်ရာပါဝင်) |subtitle = |author = [[ဗာဂျီ|ဗားဂျစ်လ်]] |original_title = <small>AENEIS</small> |original_title_lang = la |translator = [[:en:John Dryden|John Dryden]]<br />[[:en:Gavin Douglas]|Gavin Douglas]]<br />[[:en:Henry Howard, Earl of Surrey|Henry Howard, Earl of Surrey]]<br />[[:en:Seamus Heaney|Seamus Heaney]]<br />[[:en:Allen Mandelbaum|Allen Mandelbaum]]<br />[[:en:Robert Fitzgerald|Robert Fitzgerald]]<br />[[:en:Robert Fagles|Robert Fagles]]<br />[[:en:Frederick Ahl|Frederick Ahl]]<br />[[:en:Sarah Ruden|Sarah Ruden]] |written =ဘီစီ ၂၉-၁၉ |first = <!-- First published in --> |illustrator = <!-- Illustrator used consistently throughout (where illustrations are a major feature) --> |cover_artist = <!-- Cover artist --> |country =ရောမသမ္မတနိုင်ငံ |language = ဂန္ထဝင်လက်တင် |series = <!-- Series (if any) --> |subject = ဖြစ်ရပ်တွဲ ကဗျာရှည်၊ [[ထရိုဂျန်စစ်ပွဲ]]၊ ရောမမြို့တည်ထောင်ခြင်း |genre =ကဗျာရှည် |form = <!-- Form (i.e. Sonnet, Quatrain, Ode...etc) --> |meter = [[:en:Dactylic hexameter|Dactylic hexameter]] |rhyme = <!-- Rhyme scheme: (i.e. abba cddc effe gg) --> |publisher = <!-- Publisher of main publication (prefer 1st edition) --> |publication_date = ဘီစီ ၁၉ |publication_date_en = ၁၆၉၇ |media_type =လက်ရေးမူ |lines =၉,၈၉၆ |pages = <!-- Pages (prefer 1st edition) --> |size_weight = <!-- Size and Weight --> |isbn = <!-- [[International Standard Book Number|ISBN]] --> |oclc = <!-- [[OCLC]] --> |preceded_by = ''Georgics'' |followed_by = <!-- Followed by title of subsequent poem in series --> |wikisource = Aeneid }} [[File:Aeneas' Flight from Troy by Federico Barocci.jpg|thumb|300px|''အစ်နီးယပ်စ်သည် ထရွိုင်မီးလောင်တစပြင်မှ ထွက်ပြေးခြင်း''၊ ဖက်ဒရစ်ကို ဘာရော့ချီ (၁၅၉၈) ၊ Galleria Borghese အနုပညာပြခန်း၊ ရောမမြို့၊ အီတလီ။]] [[File:Aeneae exsilia.svg|right|thumb|300px|အစ်နီးယပ်စ်၏ ခရီးစဉ်ပြ မြေပုံ]] '''အိုင်နေးယိစ်''' ({{Langx|la|Aenēïs}}; {{Langx|pi|အဲနေဣဒ}})၊ '''အိုင်နေးအိဒ''' သို့မဟုတ် '''အစ်နီးယစ်'ဒ်''' ({{lang-en|'''Aeneid'''}}) သည် လက်တင် ကဗျာရှည်တစ်ပုဒ်ဖြစ်၍ [[ဗာဂျီ|ဗားဂျစ်လ်]]မှ ဘီစီ ၂၉ နှင့် ၁၉ ရာစုကြားက ရေးသားခဲ့သည်။<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=7NVFUi7G6TEC&printsec=frontcover#v=onepage&q=29-19%20BC&f=false|last=Magill|first=Frank N.|page=226|title=The Ancient World: Dictionary of World Biography, Volume 1|publisher=[[Routledge]]|year=2003|isbn=1135457409}}</ref> ဤကဗျာသည် အီတလီသို့ ခရီးသွားခဲ့သော ထရိုဂျန်သား [[အစ်နီးယပ်စ်]]အကြောင်း ရာဇဝင်ဇာတ်လမ်းကို ပြောပြသည့် ကဗျာဖြစ်၏။ ဤသို့ဖြင့် အစ်နီးယပ်စ်သည် ရောမသားတို့၏ ဘိုးဘေးတစ်ဦးဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကဗျာတွင် စာကြောင်းရေ ၉,၈၉၆ ပါဝင်၍ [[:en:Dactylic hexameter|Dactylic hexameter]] မတြာချိုး ကဗျာဖြစ်၏။<ref>{{cite book |last=Gaskell |first=Philip |authorlink=Philip Gaskell |date=1999 |title=Landmarks in Classical Literature |url=https://books.google.com/books?id=8wx2JHE_7j0C&pg=PA161 |location=Chicago |publisher=Fitzroy Dearborn |page=161 |isbn=1-57958-192-7}}</ref> ကဗျာတွင် စုစုပေါင်း စာအုပ် (၁၂) အုပ်ရှိ၍ ပထမခြောက်ပုဒ်မှာ အစ်နီးယပ်စ်၏ ထရွိုင်မှသည် အီတလီသို့ ခြေဦးတည့်ရာ သွားလာခြင်း အကြောင်းကို ဖော်ပြထား၍ ဒုတိယခြောက်အုပ်မှာ ထရိုဂျန်သားတို့သည် လက်တင်များအပေါ် အဆုံးသတ်အောင်ပွဲဆင်နိုင်ခဲ့ခြင်းကို ဖော်ပြထားကာ အစ်နီးယပ်စ်နှင့် ထရိုဂျန်သားနောက်လိုက်နောက်ပါတို့သည် လက်တင်ဆိုသော အမည်အောက်၌ ပါဝင်သွားရန် ကံကြမ္မာဖန်လာခဲ့ပေသည်။ အစ်နီးယပ်စ်သည် "အိလိယဒ်" ကဗျာတွင် ဇာတ်ကောင်အဖြစ်ပါဝင်ထားကာ ၎င်းကို ဂရိ-ရောမ ရာဇဝင်၊ ဒဏ္ဍာရီအဖြစ်လည်း သိရှိခဲ့သည်။ ဗားဂျစ်လ်သည် အဆက်စပ်မရှိသော အစ်နီးယပ်စ်၏ ခြေဦးတည့်ရာသွားလာခြင်းများ၊ ရောမမြို့တည်ထောင်ခြင်းအကြောင်း ဝိုးတဝါးဆက်စပ်မှုများကို ယူငင်သည်။ အစ်နီးယပ်စ်ကို တိကျသောကိုယ်ပိုင်လက္ခဏာဖြင့် ပုံသေသတ်မှတ်မထားဘဲ ရိုးဖြောင့်မှန်ကန်သော နိုင်ငံအတွက် ကျေပွန်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဖော်ပြသည်။ ၎င်းရေးသော အစ်နီးယစ်ကဗျာကိုလည်း နိုင်ငံ/မြို့ တည်ထောင်ခြင်းဒဏ္ဍာရီ (သို့) အမျိုးသားရေးဆိုင်ရာ ကဗျာလင်္ကာရှည် အဖြစ် စိတ်ဝင်စားအောင်ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။ ထိုသို့ အမျိုးသားလက္ခဏာပါသော ကဗျာသည် ရောမမြို့ကို ထရွိုင်မြို့၏ ရာဇဝင်ဇာတ်လမ်းနှင့် ဆက်စပ်ပေးကာ ပျူးနစ်စစ်ပွဲများအကြောင်းကို ရှင်းလင်းပြသပေးကာ ရောမ၏ ပထမဆုံးနန်းဆက် "ဂျူလီယို-ကလောဒီယန်" မင်းဆက်ကို ရောမနှင့် ထရွိုင်တို့မှ နတ်ဘုရားများ၊ သူရဲကောင်းများ၊ မြို့တည်နန်းတည်သူများ၏ သားမြေမြစ်များအဖြစ် တရားဝင်ဖြစ်သွားစေသည်။ အစ်နီးယစ်ကဗျာကို ကဗျာဆရာ ဗားဂျစ်လ်၏ ကဝေကဝိလက်ရာအဖြစ် ကျယ်ပြန့်စွာ အသိအမှတ်ပြုကြလေသည်။<ref>{{cite encyclopedia |url=http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?ParagraphID=dto |title=History of Latin Literature |encyclopedia=HistoryWorld |accessdate=5 December 2016 |archive-date=15 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215000649/http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?ParagraphID=dto |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.cornell.edu/stories/2008/05/new-translation-aeneid-restores-originals-humor-meter |title=New translation of 'Aeneid' restores Virgil's wordplay and original meter |last=Aloy |first=Daniel |newspaper=Cornell Chronicle |date=22 May 2008 |accessdate=5 December 2016}}</ref> လက်တင်စာပေ၏ အကောင်းဆုံးလက်ရာများထဲက တစ်ခုအဖြစ်လည်း လက်ခံကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.usu.edu/markdamen/1320anclit/chapters/11verg.htm |title=Chapter 11: Vergil and The Aeneid |last=Damen |first=Mark |date=2004 |accessdate=5 December 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://ancienthistory.about.com/od/latinvergil/a/whyaeneid.htm |title=Why Read the Aeneid in Latin? |last=Gill |first=N. S. |publisher=About.com |accessdate=5 December 2016 |archive-date=24 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161024172304/http://ancienthistory.about.com/od/latinvergil/a/whyaeneid.htm }}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{stub}} 0302yv9yszre2tos1mlxbuq186o1187 0 148041 1047657 1044878 2026-08-09T13:31:47Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047657 wikitext text/x-wiki {{Short description|ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားပြော လူမျိုးနွယ်စုများ}} {{Distinguish|text=[[ထိုင်းလူမျိုး]] (ထိုင်းနိုင်ငံရှိ တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုတစ်ခု)}} {{Infobox ethnic group | group = တိုင်လူမျိုး (Tai peoples) | native_name = {{unbulleted list|တႆး (ရှမ်း)|ᨴᩱ᩠ᨿ (တိုင်လူး)|ᥖᥭᥰ (တိုင်လေ)}} | image = File:Gerner Tai-Kadai migration route.png | caption = တိုင်လူမျိုးများ၏ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု လမ်းကြောင်းများ | popplace = '''[[အရှေ့တောင်အာရှ]]'''<br /> [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]<br /> '''[[အရှေ့အာရှ]]'''<br /> [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်၊ ကွမ်ရှီး)<br /> '''[[တောင်အာရှ]]'''<br /> [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံ) | pop = ၉၃ သန်းခန့် | langs = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ]] (အဓိကအားဖြင့် တိုင်ဘာသာစကားအခွဲများ) | rels = အများစုမှာ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-တိုင်နွယ်ဝင် လူမျိုးများ]] }} '''တိုင်လူမျိုး''' ({{lang-en|Tai peoples}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်းလူမျိုး''' တို့သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]]နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းတို့တွင် ပြန့်နှံ့နေထိုင်ကြပြီး ဘုံဘာသာစကားမိသားစုတစ်ခုကို ပြောဆိုကြသော လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုဝင်ပေါင်း ၉၃ သန်းခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံပြည်နယ်) တို့တွင် အများစု နေထိုင်ကြသည်။<ref>Eberhard, David M., Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds.). (2021). ''Ethnologue: Languages of the World''.</ref> ရှေးဦးတိုင်လူမျိုးများသည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းဒေသမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ == တိုင်လူမျိုးများ၏ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဘာသာဗေဒ၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဗေဒဆိုင်ရာ အထောက်အထားများအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ကျော်ကပင် အမြစ်တွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများအရ ရှေးဦးတိုင်လူမျိုး (Proto-Tai) များသည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းရှိ [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းဒေသတွင် အခြေပြုခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းတို့အကြားတွင် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်မှုကို ပြသသည့် Y-DNA Haplogroup O1a (O-M119) နှင့် O1b1 (O-M95) တို့ ထင်ရှားစွာ ပါဝင်နေခြင်းက ၎င်းတို့သည် အိမ်နီးချင်း [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ် (Austroasiatic)]] နှင့် [[အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ|အော်စထရိုနီးရှန်း (Austronesian)]] နွယ်ဝင်များနှင့် ဗီဇချင်း နီးစပ်မှုရှိကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။<ref>Kutanan, W., et al. (2021). Contrasting maternal and paternal genetic variation of hunter–gatherer groups in Thailand. *Scientific Reports*.</ref> အထူးသဖြင့် O1a သည် ကျောက်ခေတ်သစ်ကာလ တရုတ်ပြည် အရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်ရှိ စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်မကြီး၏ နယ်မြေချဲ့ထွင်မှုများကြောင့် တိုင်လူမျိုးများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ ဘီစီ (၃) ရာစုနှင့် အေဒီ (၁) ရာစုအကြားတွင် ဟန်မင်းဆက်၏ နယ်မြေတိုးချဲ့မှုများကြောင့် တိုင်လူမျိုးများသည် ယနေ့ခေတ် ကွမ်ရှီးနှင့် ဗီယက်နမ်မြောက်ပိုင်းဒေသများသို့ စတင်ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ ဤကာလအတွင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အရှေ့အာရှသားများနှင့် ဒေသရင်း အရှေ့တောင်အာရှသားများအကြား သွေးနှောပေါင်းစည်းမှုများ ပိုမိုဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကာ၊ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်မှုကို ပြသသည့် mtDNA Haplogroups များဖြစ်သော B5a, F1a နှင့် M7b တို့သည် တိုင်လူမျိုးစုများအကြား ပျံ့နှံ့လာခဲ့သည်။<ref>He, J., et al. (2020). Genetic origin and linguistic affinity of the Tai–Kadai-speaking Sui people. *American Journal of Physical Anthropology*.</ref> အေဒီ ၈ ရာစုမှ ၁၂ ရာစုအတွင်းသည် တိုင်လူမျိုးများ၏ အကြီးမားဆုံးသော ရွှေ့ပြောင်းမှုကာလဖြစ်ပြီး၊ နန်ချောင် (Nanzhao) နိုင်ငံတော်၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုနှင့်အတူ တိုင်လူမျိုးများသည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း၊ သံလွင်မြစ်ဝှမ်းနှင့် ကျောက်ဖယားမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်သို့ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ဤရွှေ့ပြောင်းမှုသည် သမိုင်းပညာရှင် David Wyatt ၏ အဆိုအရ စိုက်ပျိုးရေးအတွက် မြေနုလွင်ပြင်များကို ရှာဖွေခြင်းနှင့် စစ်ရေးအရ နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်းတို့ ပေါင်းစပ်နေပြီး၊ ယင်းမှတစ်ဆင့် [[မိုင်းမော|မိုင်းမောလုံ]] (Mong Mao)၊ [[လန်န (နိုင်ငံတော်)|လန်နာ]] (Lanna) နှင့် [[ဆူခိုထိုင်း]] (Sukhothai) ကဲ့သို့သော အားကောင်းသည့် တိုင်မင်းဆက် နိုင်ငံတော်များ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။<ref>Wyatt, D. K. (2003). *Thailand: A Short History*.</ref> ၁၃ ရာစုတွင် မွန်ဂိုတို့၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် နန်ချောင်နိုင်ငံ ကျဆုံးမှုတို့သည် တိုင်လူမျိုးများ၏ ရွှေ့ပြောင်းမှုကို ပိုမိုမြန်ဆန်စေခဲ့ကာ၊ အနောက်ဘက်သို့ အာသံပြည်နယ် (အာဟုမ်) အထိလည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်သို့ မလေးကျွန်းဆွယ်အထိလည်းကောင်း ရောက်ရှိသွားစေခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် တိုင်နွယ်ဝင်များတွင် တွေ့ရှိရသော Haplogroup O2 (O-M122) သည် နောက်ပိုင်းမှ ရောက်ရှိလာသော အရှေ့အာရှ ဗီဇစီးဆင်းမှုများကို ပြသနေပြီး၊ ယင်းသည် တိုင်လူမျိုးများ၏ သမိုင်းတစ်လျှောက် အခြားလူမျိုးစုများနှင့် အပြန်အလှန် ထိတွေ့ပေါင်းစည်းခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်ကို ခိုင်မာစေသည်။<ref>Pitta, S., et al. (2021). Genetic History of Southeast Asian Populations. *Human Biology*.</ref> ဤကဲ့သို့ ရှည်လျားလှသော ရွှေ့ပြောင်းမှုခရီးစဉ်တစ်လျှောက် တိုင်လူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ ဘုံအက္ခရာ၊ စိုစွတ်စပါးစိုက်ပျိုးနည်းစနစ်နှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုတို့ကို ဒေသအသီးသီးသို့ သယ်ဆောင်အခြေချနိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် ယနေ့အရှေ့တောင်အာရှ၏ လူဦးရေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အချိုးအစားတွင် အဓိကကျသော အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ရပ်တည်နေခြင်း ဖြစ်လေသည်။ == ယဉ်ကျေးမှု == တိုင် လူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှု ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်သည် အရှေ့တောင်အာရှ သမိုင်းတစ်လျှောက် အခြားသော လူမျိုးစုကြီးများနှင့် အပြန်အလှန် ထိတွေ့ဆက်ဆံရာမှ ၎င်းတို့၏ အကောင်းဆုံးသော ဓလေ့ထုံးစံများကို မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သဟဇာတဖြစ်အောင် ပေါင်းစပ်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့သည့် ထူးခြားသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၃ ရာစုဝန်းကျင်မှစ၍ တောင်ဘက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာခဲ့ကြသော တိုင်တို့သည် ဒေသခံ မွန်-ခမာ (Mon-Khmer) များထံမှ အဆင့်မြင့် ဗိသုကာပညာ၊ စိုက်ပျိုးရေးစနစ်နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှု အနှစ်သာရများကို အခြေခံအဖြစ် မှီးငြမ်းရယူခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနှင့် ကမ္ဘောဒီးယား နယ်စပ်ရှိ တိုင်နွယ်ဝင်များ၏ ယဉ်ကျေးမှုတွင် ခမာတို့၏ အနုပညာလွှမ်းမိုးမှုကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်ပေသည်။<ref name="coedes">G. Coedès, "The Indianized States of Southeast Asia", 1968.</ref> ထိုနည်းတူစွာပင် တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင် အိမ်နီးချင်း ဗမာတို့ထံမှလည်း အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရား၊ ဓမ္မသတ်ဥပဒေများနှင့် ပြက္ခဒိန်တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရပ်များကို လေ့လာမှတ်သားခဲ့ကြပြီး၊ ယင်းလွှမ်းမိုးမှုများကို လန်နာ (ဇင်းမယ်) နှင့် မြန်မာပြည်ရှိ ရှမ်းလူမျိုးများ၏ နန်းတွင်းအစဉ်အလာများတွင် အခိုင်အမာ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="lieberman-2003">Victor Lieberman, "Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context", 2003.</ref> ထို့ပြင် တိုင်တို့၏ မူရင်းဒေသဖြစ်သော ယူနန်ပြည်နယ် တစ်ဝိုက်ရှိ တိုင်လူး (Tai Lue) နှင့် တိုင်လေ (Tai Nuea) ကဲ့သို့သော တိုင်လူမျိုးစုများအပေါ်တွင်မူ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု၏ လွှမ်းမိုးမှုက ပိုမိုအားကောင်းခဲ့ကာ လက်ဖက်စိုက်ပျိုးခြင်း၊ ပိုးထည်ယက်လုပ်ခြင်းနှင့် အစားအစာ ချက်ပြုတ်ပုံ ဓလေ့စရိုက်များကို ရယူပေါင်းစပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="wyatt">David K. Wyatt, "Thailand: A Short History", 2003.</ref> ဤသို့ဖြင့် တိုင်လူမျိုးများသည် မိမိတို့ အခြေချရာ ဒေသအသီးသီးအလိုက် အစဉ်အလာ လူမှုစီးပွား ဓလေ့များကို ဟန်ချက်ညီညီ ပေါင်းစပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့်ပင် ယနေ့ခေတ် ရှမ်း၊ ထိုင်း၊ လာအိုနှင့် တရုတ်ပြည်ရှိ တိုင်နွယ်ဝင်တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသအလိုက် မတူကွဲပြားသော ရောင်စဉ်များအဖြစ် တည်တံ့နေခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="conway-2006">Susan Conway, "The Shan: Culture, Art and Crafts", 2006.</ref> ဤကဲ့သို့သော ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစပ်ခြင်း အလေ့အထကို ယနေ့တိုင်အောင် အစားအသောက်၊ ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများတွင် ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်။ သာဓကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် မြန်မာ့ဟန်များ ပါဝင်နေခြင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ထိုင်း (Thai) တို့တွင် ခမာဗိသုကာနှင့် ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးနေခြင်း၊ တရုတ်ပြည်ရှိ တိုင်လူမျိုးစုများတွင် တရုတ်ရိုးရာ နေထိုင်မှုပုံစံများ ရောယှက်နေခြင်းတို့က တိုင်လူမျိုးများ၏ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လိုက်လျောညီထွေ ရှင်သန်နိုင်စွမ်းနှင့် ပေါင်းစပ်ယဉ်ကျေးမှု ဖန်တီးနိုင်စွမ်း အားကောင်းပုံကို ထင်ရှားစွာ ပြသနေပေသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုကြိုးဝိုင်းများ == [[တိုင်-ကဒိုင် ဘာသာစကားများ]] ပြောဆိုသူများသည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် အာရှတောင်ပိုင်းတစ်လွှား ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ပထဝီဝင် အနေအထား၊ ကိုးကွယ်သည့် ဘာသာနှင့် သမိုင်းကြောင်း နောက်ခံတို့အပေါ် အခြေခံ၍ ယဉ်ကျေးမှုကြိုးဝိုင်း (၄) ခုအဖြစ် အဓိက ခွဲခြားနိုင်သည်:<ref name="Ostapirat2000">Ostapirat, Weera (2000). ''Proto-Kra''. Linguistics of the Tibeto-Burman Area.</ref> === ၁။ လန်နာ ယဉ်ကျေးမှုကြိုးဝိုင်း === ဤကြိုးဝိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] အရှေ့ပိုင်း၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနှင့် [[လာအိုနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ဤဒေသရှိ တိုင်မျိုးနွယ်စုများမှာ [[တိုင်ခွန်လူမျိုး|ဂုံရှမ်း]] (Tai Khun)၊ [[တိုင်လူးလူမျိုး|လူးရှမ်း]] (Tai Lue) နှင့် [[ယွမ်လူမျိုး|တိုင်ယွန်း]] (Tai Yuan) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မွန်နှင့် ဗမာ အက္ခရာများထံမှ ဆင်းသက်လာသော '''တိုင်သမ် (Tai Tham / ဓမ္မအက္ခရာ)''' ကို ဘုံစာပေအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။<ref name="Grabowsky2007">Grabowsky, Volker (2007). ''The Lanna Cultural Circle''. Silkworm Books.</ref> ဂုံရှမ်းနှင့် လူးရှမ်း ဘာသာစကားများသည် ဗဟိုထိုင်းစကားနှင့် အသံထွက် ၈၀% ခန့် တူညီသဖြင့် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း မြင့်မားသည်။ === ၂။ ရှမ်း သို့မဟုတ် မိုင်းမောလုံ ကြိုးဝိုင်း === ဤကြိုးဝိုင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း)၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]] နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] [[အာသံပြည်နယ်]] နှင့် [[အာရုဏာချယ်ပရာဒေရှ်ပြည်နယ်]] တို့အထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ ပါဝင်သော မျိုးနွယ်စုများမှာ [[ရှမ်းလူမျိုး|တိုင်းလုံ (ရှမ်းကြီး)]]၊ မောရှမ်း၊ [[တိုင်းခန္တီးလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း]] နှင့် တိုင်းလေ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အဝိုင်း ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည့် '''တိုင်တို (သို့မဟုတ်) တိုင်လုံ''' အက္ခရာကို အသုံးပြုကြပြီး မြန်မာအရေးအသားစနစ်၏ လွှမ်းမိုးမှု အားကောင်းသည်။ တိုင်-ကဒိုင် ရင်းမြစ်ဖြစ်သော်လည်း တိဗက်-ဗမာနွယ် မြန်မာဘာသာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် အသံနေအသံထားမှာ ဂုံ၊ လူး၊ ထိုင်း စကားများနှင့် သိသိသာသာ ကွဲပြားသွားသည်။ === ၃။ ဆိုင်ယမ် ကြိုးဝိုင်း === ထိုင်းနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း [[ကျောက်ဖရားမြစ်]] ဝှမ်းဒေသကို အခြေပြုပြီး [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း (Siamese)]] လူမျိုးများ အဓိက ပါဝင်သည်။ [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] ယဉ်ကျေးမှုနှင့် [[ပါဠိဘာသာ|ပါဠိ]]၊ [[သက္ကတဘာသာ|သက္ကတ]] ဝေါဟာရများ အများဆုံး ရောနှောပါဝင်သည်။ ခမာအက္ခရာမှတစ်ဆင့် ပြုပြင်ဖန်တီးထားသော ထိုင်းအက္ခရာကို အသုံးပြုကြသည်။ === ၄။ လာအို-အီသန် ကြိုးဝိုင်း === [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းတစ်လျှောက်ရှိ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း (အီသန်ဒေသ) တို့ ပါဝင်သည်။ [[လာအိုလူမျိုး]] နှင့် [[အီသန်လူမျိုး]] တို့ ပါဝင်ကြသည်။ သမိုင်းဝင် လန်ဆန်း (လင်းဇင်) အင်ပါယာ၏ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားကြပြီး "ခေန်း" (Khene) ဟုခေါ်သော ရိုးရာ လေမှုတ်တူရိယာမှာ ၎င်းတို့ ယဉ်ကျေးမှု၏ အဓိက အမှတ်အသား ဖြစ်သည်။ == တိုင်လူမျိုးများ၏ ဘာသာစကားနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက် == '''အနောက်တောင်တိုင်''' (Southwestern Tai) မျိုးနွယ်စုများသည် [[တိုင်-ကဒိုင် ဘာသာစကားများ|တိုင်-ကဒိုင် ဘာသာစကားများ]] မိသားစု၏ အကြီးမားဆုံးသော အခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့အကြားတွင် ဘာသာစကားအရ နီးစပ်မှုရှိသော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇ (Genetic) ပိုင်းတွင် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိနေသည်။<ref name="Pittayaporn2009">Pittayaporn, Pittayawat (2009). ''The Phonology of Proto-Tai''. PhD dissertation, Cornell University.</ref> === ဘာသာစကားဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှု === အနောက်တောင်တိုင် ဘာသာစကားများကို အဓိကအားဖြင့် အုပ်စု (၃) စု ခွဲခြားနိုင်သည်: # '''ရှမ်း-ခန္တီး အုပ်စု (Shan-Khamti):''' [[ရှမ်းဘာသာစကား]]၊ [[တိုင်းခန္တီးလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း]] နှင့် တိုင်လေ ဘာသာစကားတို့ ပါဝင်သည်။ ဤအုပ်စုသည် အသံထွက် ပြတ်သားပြီး တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို အများဆုံး ခံရသည်။ # '''ယွန်း-လူး-ဂုံ အုပ်စု (Lanna-Lue-Khun):''' [[တိုင်ခွန်လူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]၊ [[တိုင်လူးလူမျိုး|လူးရှမ်း]] နှင့် [[ယွမ်လူမျိုး|ယွန်းရှမ်း]] တို့ ပါဝင်သည်။ ဤအုပ်စုသည် အသံထွက်ပိုင်းတွင် အချင်းချင်း နားလည်နိုင်စွမ်း အလွန်မြင့်မားပြီး အသံစွဲဆိုပုံချင်း တူညီကြသည်။ # '''ထိုင်း-လာအို အုပ်စု (Thai-Lao):''' [[ထိုင်းဘာသာစကား]] နှင့် [[လာအိုဘာသာစကား]] တို့ ပါဝင်သည်။ ခမာနှင့် ပါဠိ၊ သက္ကတ ဝေါဟာရများ အများအပြား ရောနှောပါဝင်သည်။ === မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှု === မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနပြုချက်များအရ အနောက်တောင်တိုင် လူမျိုးများသည် ၎င်းတို့ အခြေချရာ ဒေသရှိ မူလ ဒေသခံများနှင့် သွေးနှောခဲ့ကြသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2017">Kutanan, W., et al. (2017). "Genetic structure of Tai-Kadai speaking groups in Thailand". ''Gene'', 623, 1–12.</ref> # '''မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်းအုပ်စု (ရှမ်း):''' ဤအုပ်စုများသည် မျိုးရိုးဗီဇအရ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] မျိုးနွယ်များနှင့် ပိုမိုနီးစပ်သည်။ အထူးသဖြင့် ရှမ်းလူမျိုးများသည် Y-DNA နှင့် mtDNA အမှတ်အသားများအရ ဗမာလူမျိုးများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်ပြီး ဘာသာစကားအရ သာလျှင် တိုင်နွယ်ဝင် ဖြစ်နေခြင်းမျိုးကို တွေ့ရသည်။<ref name="Kutanan2018">Kutanan, W., et al. (2018). "Contrasting maternal and paternal genetic histories of Dai and Shan populations in Northwestern Thailand". ''Annals of Human Genetics'', 82(5), 288–303.</ref> # '''ဗဟိုနှင့် တောင်ပိုင်းအုပ်စု (ထိုင်း၊ လာအို):''' ဤအုပ်စုများတွင် မွန်-ခမာ (Austroasiatic) မျိုးရိုးဗီဇ လွှမ်းမိုးမှု အားကောင်းသည်။ အထူးသဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းသားများတွင် ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ (DNA) မြင့်မားစွာ ပါဝင်နေသည်။<ref name="Srithawong2015">Srithawong, S., et al. (2015). "Genetic history of Isan people in Northeastern Thailand". ''PLoS ONE'', 10(4), e0123993.</ref> === နှိုင်းယှဉ်ချက်ဇယား === {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" |- ! မျိုးနွယ်စု !! ဘာသာစကားအုပ်စု !! မျိုးရိုးဗီဇ နီးစပ်မှု !! အဓိက လွှမ်းမိုးမှု |- | '''ရှမ်းကြီး''' || ရှမ်း-ခန္တီး || တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် || မြန်မာ (ဗမာ) |- | '''ဂုံ / လူး''' || လန်နာ-လူး-ဂုံ || တိုင်-ကဒိုင် အရင်းခံ || လန်နာယဉ်ကျေးမှု |- | '''ထိုင်း''' || ဆိုင်ယမ် (Siamese) || မွန်-ခမာ (Austroasiatic) || ခမာ (Cambodian) |- | '''လာအို''' || လာအို-အီသန် || မွန်-ခမာ (Austroasiatic) || လန်ဆန်းယဉ်ကျေးမှု |} အနောက်တောင်တိုင် လူမျိုးများသည် "ဘာသာစကားအရ တူညီသော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇအရ ကွဲပြားခြင်း" (Linguistically similar but genetically diverse) ဟူသော လက္ခဏာကို ဆောင်ကြသည်။ ၎င်းသည် ရှေးဦးတိုင်လူမျိုးများ (Proto-Tai) တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချရာတွင် ဒေသခံလူမျိုးစုများကို ဝါးမြိုခြင်း (Assimilation) ထက် အတူတကွ သွေးနှောနေထိုင်ခဲ့ခြင်းကို သက်သေပြနေသည်။ == အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်လူမျိုးများစာရင်း == === မြောက်ပိုင်းဌာနခွဲ === (မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၊ အိန္ဒိယ အရှေ့မြောက်ပိုင်းနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ် အနောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။) * [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်းကြီး]] (Tai Long/Shan) * ယာရှမ်း (Tai Ya) * [[တိုင်းလေလူမျိုး|တိုင်းလေ]] (Tai Le/Tai Nüa) — တရုတ်ရှမ်း သို့မဟုတ် တယ်ဟုန်ရှမ်းဟုလည်း ခေါ်သည်။ * ဟုံကျင်ရှမ်း (Tai Hongjin) * [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း]] (Tai Khamti) * [[တိုင်းလိုင်ဘာသာစကား|ရှမ်းနီ]] (Tai Lai/Tai Laeng) * [[ဖာကေးရှမ်း|ဖကေးရှမ်း]] (Tai Phake) * အိတွန်ရှမ်း (Tai Aiton) * ခမ်ယန် (Tai Khamyang) * [[အာဟုမ်လူမျိုး|အဟုံရှမ်း]] (Ahom) * တူရုင် (Turung) * သာပါ (Sapa) === ကျိုင်းသေဉ်ဌာနခွဲ (Chiang Saen Branch) === * [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]] (Central Thai) * [[ယွမ်လူမျိုး|ယွန်း]] (Northern Thai/Lanna) * [[လာအိုလူမျိုး|လာအို]] (Lao) * တိုင်ဒေန်း (Tai Daeng) — တိုင်နီ (Red Tai) * ဒွန်ရှမ်း (Tai Don) — တိုင်ဖြူ (White Tai) * ဟန်တုံရှမ်း (Tai Hang Tong) * [[တိုင်းလူဘာသာစကား|တိုင်လူး]] (Tai Lü) — စစ်ဆောင်ပန္နားရှမ်း * [[တိုင်ဒမ်လူမျိုး|တိုင်ဒမ်]] (Tai Dam) — တိုင်နက် (Black Tai) * [[ခွန်လူမျိုး|တိုင်းဂုံ]] (Tai Khün) — ကျိုင်းတုံရှမ်း * ဖူအန် (Phuan) * သောင်ထိုင်း (Thai Song) * တိုင်တပ် (Tày Tac) === တောင်ပိုင်းအုပ်စု (Southern Group) === * [[ထိုင်းတောင်ပိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်းတောင်ပိုင်း]] (Southern Thai/Pak Thai) === တရုတ်အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်အုပ်စုများနှင့် အမည်များ === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" ! width="10%" |တရုတ်အမည် ! width="12%" | Pinyin ! width="10%" | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]] ! width="10%" | Tai Nüa ! width="10%" | [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] ! width="25%" | အခြားအမည်များ ! width="23%" | နေထိုင်ရာဒေသ |- | 傣仂<br />{{Smaller|(西雙版納傣)}} | Dǎilè<br />{{Smaller|(Xīshuāngbǎnnà Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ lɯː˩}} | | ลื้อ | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]], Tai Lue, တိုင်လူး | [[စစ်ဆောင်ပန္နား|Xishuangbanna]] (တရုတ်) |- | 傣哪<br />{{Smaller|(德宏傣)}} | Dǎinǎ<br />{{Smaller|(Déhong Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ nəː˥}} | တိုင်လေ<br />{{IPA|tai˥ lə˧˩}} | คงเหนือ, ไทใต้คง | [[တိုင်းလေလူမျိုး|Tai Nüa]], တိုင်နူ၊ တယ်ဟုန်ရှမ်း၊ တရုတ်ရှမ်း | [[တယ်ဟုန် ရှမ်း နှင့် ဂျိန်းဖော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု|Dehong]] (တရုတ်)၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |- | 傣擔 | Dǎidān | {{IPA|tai˥˩ dam˥}} | | ไทดำ, ลาวโซ่ง | [[တိုင်ဒမ်လူမျိုး|Tai Dam]], Black Tai, တိုင်နက်၊ လာအိုဆုန်း | Jinping (တရုတ်)၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] |- | 傣繃 | Dǎibèng | {{IPA|tai˥˩ pɔːŋ˥}} | | เมา | Tai Pong, တေပွန်၊ ရှမ်းမော | [[ရွှေလီ|Ruili]], Gengma (တရုတ်)၊ [[မဲခေါင်မြစ်]]တစ်လျှောက် |- | 傣端 | Dǎiduān | {{IPA|tai˥˩ doːn˥}} | | ขาว | Tai Don, White Tai, တိုင်ဒွန်၊ တိုင်ဖြူ | Jinping (တရုတ်)၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]မြောက်ပိုင်း |- | 傣雅 | Dǎiyǎ | {{IPA|tai˥˩ jaː˧˥}} | | หย่า | Tai Ya, တိုင်ယာ | Xinping, Yuanjiang (တရုတ်) |- | 傣友 | Dǎiyǒu | {{IPA|tai˥˩ jiu˩}} | | แดง | Tai You, တိုင်ယို | Yuanyang (တရုတ်)၊ နီမြစ် (Red River) တစ်လျှောက် |- | colspan="7" | {{Smaller|* မှတ်ချက်။ ။ လာအိုဆုန်း (Lao Song) သည် "ဘောင်းဘီနက်ဝတ် လာအို" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။}} |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:Pages using deprecated image syntax]] m63mwm9mj2cb4ul10jjwnj1zhia1fz7 0 151242 1047745 977975 2026-08-09T18:50:25Z ~2026-41931-13 146201 /* */ ကျွန်းကုန်းရွာနှင့် တွဲဖက် ဘုန်းကြီးကျောင်း ၁ ကျောင်း 1047745 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = တရနာ |official_name = တရနာရွာ |other_name = |postal_code = |postal_code_type = Postal codes |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |image_skyline = |image_map = |map_caption = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွာများ|ရွာ]] |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|မွန်ပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[မော်လမြိုင်ခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ကျိုက်မရောမြို့နယ်]] |subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] |subdivision_name4 = တရနာ |unit_pref = imperial |area_total_km2 = |population = |population_as_of = |population_density_km2 = auto |coordinates_display = |coordinates_region = MM |coordinates = {{Coord|16.5167598724365|97.7749710083008|region:MM|format=dms|display=inline,title}} |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} local food= မုန့်ဟင်းခါး(မုန့်တီ)၊မုန့်လက်ဆောင်၊မုန့်ဖက်​ထုပ်... traditional clothes=မွန်ရိုးရာအဝတ်အစား popular places= ဖျာကြေဝ်ဏာ,Golden land of Pagoda,B.E.H.S,Taranar,... '''တရနာရွာ'''({{Lang-en|Taranar}})သည် [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[မော်လမြိုင်ခရိုင်]]၊ [[ကျိုက်မရောမြို့နယ်]]၊ [[တရနာကျေးရွာအုပ်စု]]၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၅၀၉၃ ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ သန်းခေါင်စာရင်း#၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း|၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ တရနာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၁၆ ဦး၊ မ ၆၂၄၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၆၅၉ ဦး နေထိုင်သည်။ ဘုန်းကြီးကျောင်း ၄ကျောင်း နှင့် ကျွန်းကုန်းရွာနှင့်တွဲဖက် ဘုန်းကြီးကျောင်း ၁ကျောင်းရှိသည်။ စာသင်ကျောင်း၃ကျောင်းရှိသည်။၎င်းတို့မှာ အ.ထ.က (တရနာ)၊အ.လ.က(ခွဲ)(တရနာ စက်ပိုင်း) နှင့် အ.မ.က (တရနာအနောက်စု)တို့ဖြစ်သည်။ === <ref>{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|access-date=4 December 2020|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes|url-status=dead}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = တရနာ |North = -ဂျိုင်းမြစ် |Northeast = - |East = သံကလောင် |Southeast = - |South = ကျွန်းကုန်း |Southwest = - |West = ကော့နွတ် |Northwest = ကော့သပ် }} {{ကျိုက်မရောမြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုက်မရောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ]] {{Mon-geo-stub}} f7a6gt3luio03v8pnd2vvvycqc2fm10 0 189733 1047795 968356 2026-08-10T08:21:34Z Shakya Linn 146746 /* */ 1047795 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ကျော် |official_name = ကျော်ရွာ |native_name = |other_name = |postal_code = |postal_code_type = Postal codes |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |image_skyline = |image_map = |map_caption = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွာများ|ရွာ]] |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]] |subdivision_name1 = {{flag|မကွေးတိုင်းဒေသကြီး}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ဂန့်ဂေါခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ဂန့်ဂေါမြို့နယ်]] |subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] |subdivision_name4 = ကျော်ရွာ |unit_pref = imperial |area_total_km2 = |population = |population_as_of = |population_density_km2 = auto |coordinates_display = |coordinates_region = MM |coordinates = {{Coord|22°16'09.81"N 94°08'37.56"E|region:MM|format=dms|display=inline,title}} |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''ကျော်ရွာ''' ({{Lang-en|Kyawywar}})သည် [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဂန့်ဂေါခရိုင်]]၊ [[ဂန့်ဂေါမြို့နယ်]]၊ [[ကျော်ရွာကျေးရွာအုပ်စု]]၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၉၁၇၁ ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ သန်းခေါင်စာရင်း#၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း|၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ ကျော်ရွာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၁၆ ဦး၊ မ ၆၇၈ ဦး၊ [[လူဦးရေ]] စုစုပေါင်း ၁၂၉၄ ဦးနေထိုင်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|access-date=21 December 2020|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes|url-status=dead}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = ကျော် |North = - |Northeast = - |East = - |Southeast = - |South = - |Southwest = - |West = - |Northwest = - }} {{ဂန့်ဂေါမြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ဂန့်ဂေါမြို့နယ်ရှိ ရွာများ]] {{Magway-geo-stub}} lh2n3un671vf7cktovtbxgw21e3j5cz 1047803 1047795 2026-08-10T08:49:22Z Shakya Linn 146746 /* */ 1047803 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ကျော် |official_name = ကျော်ရွာ |native_name = |other_name = |postal_code = |postal_code_type = Postal codes |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |image_skyline = |image_map = |map_caption = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွာများ|ရွာ]] |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]] |subdivision_name1 = {{flag|မကွေးတိုင်းဒေသကြီး}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ဂန့်ဂေါခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ဂန့်ဂေါမြို့နယ်]] |subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] |subdivision_name4 = ကျော်ရွာ |unit_pref = imperial |area_total_km2 = |population = |population_as_of = |population_density_km2 = auto |coordinates_display = |coordinates_region = MM |coordinates = {{Coord|22.160981|94.083756|region:MM|format=dms|display=inline,title}} |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''ကျော်ရွာ''' ({{Lang-en|Kyawywar}})သည် [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဂန့်ဂေါခရိုင်]]၊ [[ဂန့်ဂေါမြို့နယ်]]၊ [[ကျော်ရွာကျေးရွာအုပ်စု]]၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၉၁၇၁ ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ သန်းခေါင်စာရင်း#၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း|၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ ကျော်ရွာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၁၆ ဦး၊ မ ၆၇၈ ဦး၊ [[လူဦးရေ]] စုစုပေါင်း ၁၂၉၄ ဦးနေထိုင်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|access-date=21 December 2020|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes|url-status=dead}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = ကျော် |North = - |Northeast = - |East = - |Southeast = - |South = - |Southwest = - |West = - |Northwest = - }} {{ဂန့်ဂေါမြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ဂန့်ဂေါမြို့နယ်ရှိ ရွာများ]] {{Magway-geo-stub}} tb6qbtru5bic4m88uwftff5ash6yjmd 1047804 1047803 2026-08-10T08:53:12Z Shakya Linn 146746 1047804 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ကျော် |official_name = ကျော်ရွာ |native_name = |other_name = |postal_code = |postal_code_type = Postal codes |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |image_skyline = |image_map = |map_caption = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွာများ|ရွာ]] |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]] |subdivision_name1 = {{flag|မကွေးတိုင်းဒေသကြီး}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ဂန့်ဂေါခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ဂန့်ဂေါမြို့နယ်]] |subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] |subdivision_name4 = ကျော်ရွာ |unit_pref = imperial |area_total_km2 = |population = |population_as_of = |population_density_km2 = auto |coordinates_display = |coordinates_region = MM |coordinates = {{Coord|22.161022|94.083779|region:MM|format=dms|display=inline,title}} |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''ကျော်ရွာ''' ({{Lang-en|Kyawywar}})သည် [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဂန့်ဂေါခရိုင်]]၊ [[ဂန့်ဂေါမြို့နယ်]]၊ [[ကျော်ရွာကျေးရွာအုပ်စု]]၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၉၁၇၁ ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ သန်းခေါင်စာရင်း#၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း|၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ ကျော်ရွာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၁၆ ဦး၊ မ ၆၇၈ ဦး၊ [[လူဦးရေ]] စုစုပေါင်း ၁၂၉၄ ဦးနေထိုင်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|access-date=21 December 2020|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes|url-status=dead}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = ကျော် |North = - |Northeast = - |East = - |Southeast = - |South = - |Southwest = - |West = - |Northwest = - }} {{ဂန့်ဂေါမြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ဂန့်ဂေါမြို့နယ်ရှိ ရွာများ]] {{Magway-geo-stub}} c4upuab40stluu984w10b8mfmq56pew 3 205492 1047780 1047293 2026-08-10T07:52:01Z Dr Lotus Black 31011 ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်အမည်ပေးတာကို အကြံပြုခြင်း 1047780 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Cepyita ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် ကျူတိုရီရယ်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[WP:TUTOR|ကျူတိုရီရယ်]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, like 'Interwikis' and updating images from Commons, etc. So don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၁၉၊ ၁၆ မေ ၂၀၂၁ (UTC) == အောဒစ်ဆီးယပ်စ် == I noticed you recently rename [[အောဒစ်ဆီးယပ်စ်]] to something else that i think you should discuss before you do something like this. [[အသုံးပြုသူ:Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Dr Lotus Black|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၅၂၊ ၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) ==ခေါင်းစဉ်== ဆောင်းပါးတွေ ဖန်တီးပေးတာ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်တွေကို အသုံးအများဆုံး ဒါမှမဟုတ် မြန်မာအသံထွက် ရိုးရှင်းနိုင်သမျှ ရိုးရိုးလေးပဲ ပေးစေချင်ပါတယ်။ ဥပမာ '''Cupid''' ကို '''ကုပီဒေါ''' အစား '''ကျူးပစ်''' ဆိုရင် ပိုမိုအဆင်ပြေမှာပါ။ ဝီကီအပြင်ဘက်က တယောက်ယောက်က Google ကနေ ရှာရင်လည်း အလွယ်တကူ တွေ့နိုင်မှာပါ။ '''ကုပီဒေါ''' ဆိုပြီး ရှာမယ့် ဖြစ်နိုင်ခြေက နည်းနေမှာပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Dr Lotus Black|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၅၁၊ ၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) 75ijtxwek6z7eianwnys6tdryin4gcc 0 209922 1047720 672305 2026-08-09T15:58:48Z Cepyita 93402 /* */ 1047720 wikitext text/x-wiki {{infobox deity | deity_of = ဂရိဒဏ္ဍာရီလာ အမြော်အမြင်၊ လက်မှုအတတ်ဆိုင်ရာ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ၊ ကျီစားလှည့်ဖြားသော တိုက်တန်နတ်ဘုရား | parents = အိုင်းယပစ်တပ်စ် နှင့် အေစိယာ (သို့) ကလစ်မင်နီး | siblings = အာ့တ်လာ့စ်၊ အဲပစ်မင်းသီးယပ်စ်၊ မန်နီးရှီးယပ်စ်၊ အန်ရှလီ | image = 1623 Dirck van Baburen, Prometheus Being Chained by Vulcan Rijksmuseum, Amsterdam.jpg | type = ဂရိ }} [[File:Prometheus Adam Louvre MR1745 edit atoma.jpg|thumb|300px| ပရာမီးသီးယပ်စ်၏ ပန်းပု၊ နီကိုလပ်စ် ဆီဘက်စ်တီန် အာဒမ်၏ လက်ရာ၊ ၁၇၆၂၊ [[လူဗာပြတိုက်|လူးဗရာပြတိုက်]]။]] [[ဂရိဒဏ္ဍာရီ]]တွင် '''ပရိုမဲထျု'စ်'''( {{Langx|grc|Προμηθεύς}}, IPA /pro.mɛː.tʰěu̯s/) သို့မဟုတ် '''ဖရမီးသိယတ်စ်''' ({{lang-en|Prometheus}}, {{IPAc-en|p|r|ə|ˈ|m|iː|θ|i|ə|s}}; ဖြစ်နိုင်သည့်အနက်-အမြော်အမြင်)<ref name="Prometheus">Smith, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104%3Aalphabetic+letter%3DP%3Aentry+group%3D47%3Aentry%3Dprometheus-bio-1 "Prometheus"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225132658/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104%3Aalphabetic+letter%3DP%3Aentry+group%3D47%3Aentry%3Dprometheus-bio-1 |date=2021-02-25 }}.</ref> သည် [[တိုက်တန်များ|တိုက်တန်]]မီး နတ်ဘုရားဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Prometheus-Greek-god|title=Prometheus &#124; Description & Myth|website=Encyclopedia Britannica|access-date=2020-09-08|archive-date=2020-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200910142547/https://www.britannica.com/topic/Prometheus-Greek-god|url-status=live}}</ref> ပရာမီးသီးယပ်စ်သည် လူသားများကို ရွံ့မှ ဖန်ဆင်းခြင်း၊ နတ်ဘုရားများကို အာခံ၍ မီးကို ခိုးယူကာ လူ့လောကတိုးတက်စေရန်အတွက် ပေးသနားခဲ့သူအဖြစ် ဖော်ပြကြကာ ၎င်း၏ ဉာဏ်ပညာ၊ လူသား၊ လူ့အကျိုးကို ရပ်တည်ကာကွယ်သူအဖြစ်လည်း ကျော်ကြားပေသည်။<ref>[[William Hansen (classicist)|William Hansen]], ''Classical Mythology: A Guide to the Mythical World of the Greeks and Romans'' (Oxford University Press, 2005), pp. 32, 48–50, 69–73, 93, 96, 102–104, 140; as trickster figure, p. 310.</ref> ပရာမီးသီးယပ်စ်ကို ကမ္ဘာဦးကာလ ရေကြီးမှုဇာတ်လမ်း၏ သူရဲကောင်းဖြစ်သော ဒြူးကေးလီယန်၏ ဖခင်အဖြစ် ရေးသားမှုများလည်း ရှိကြပေသည်။<ref>Dougherty, C. (2006). Prometheus. Abingdon: Routledge.</ref><ref>West, S. (1994). Prometheus Orientalized. Museum Helveticum, 51(3), 129-149.</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.theoi.com/Text/Apollodorus1.html#7 |title=Bibliotheca 1.7.1 |access-date=2021-04-15 |archive-date=2020-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112032057/https://www.theoi.com/Text/Apollodorus1.html#7 |url-status=live }}</ref> မီးကို ခိုးယူ၍ လူ့လောကသို့ ပေးအပ်ခြင်းအတွက် ပရာသီးမီးယပ်စ်အား အပြစ်ပေးခြင်းသည် ရှေးခေတ်၊ ယနေ့ခေတ် ယဉ်ကျေးမှုများတွင် အလွန်ရေပန်းစားသော အကြောင်းအရာတစ်ခုဖြစ်၏ ။ [[အိုလံပတ်တောင်နတ်ဘုရား ၁၂ ပါး|အိုလံပတ်တောင်နတ်ဘုရားများ]]၏ အရှင် [[ဇုစ်]]သည် ပရာမီးသီးယပ်စ်ကို စည်းကမ်းစဉ်လာဖောက်ဖျက်သည့်အတွက် ထာဝရညှဉ်းပန်းမှုဒဏ်ကို အပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခဲ့ရာ ၎င်းသည် ကျောက်ဆောင်တစ်ခုနှင့် တွဲချည်ထားခြင်းခံရကာ သိမ်းငှက်တစ်ကောင်ကို လွှတ်၍ ၎င်း၏အသဲ(နှလုံး)ကို စားစေသည်။{{efn|အသဲ (liver) ကို ရှေးခေတ်ဂရိသားများက လူတို့၏ စိတ်ခံစားချက်စုဆုံရာ၊ တည်ရှိရာအဖြစ်ယူဆကြသည်။ မြန်မာတို့၏ ဟဒယ (စိတ်နှလုံး)နှင့်ဆင်တူနိုင်သည်။ သို့သော် ဟဒယကို အနက်ပေးရာ၌ အသဲ ဟုပေးလေ့မရှိဘဲ နှလုံးဟုသာ ပေးကြသည်။}}<ref>Burmese Orthography, Myanmar Language Commission, 1993.</ref>)<ref name="auto1">{{cite book |title= Kundalini – the evolutionary energy in man |last= Krishna |first= Gopi |author-link= Gopi Krishna (yogi) |author2= [[James Hillman|Hillman, James]] (commentary) |year= 1970 |publisher= Stuart & Watkins |location= London |id= SBN 7224 0115 9 |page= 77 |url= https://www.scribd.com/doc/7577310/KUNDALINI-the-evolutionary-energy-in-man |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20160305055908/https://www.scribd.com/doc/7577310/KUNDALINI-the-evolutionary-energy-in-man |archive-date= 2016-03-05 }}</ref> ထိုအစားခံရသော အသဲနှလုံးသည် ညတွင်းချင်း ပြန်လည်ပေါက်ဖွားပြန်၍ နောက်တစ်နေ့တွင် ထပ်မံ အစားခံရသည်။ ဤသို့ဖြင့် ၎င်းခံစားရသော သံသရာမှာ အဆုံးမသတ်ပေ။<ref name="auto1"/> နောက်ဆုံးတွင် ဂရိသူရဲကောင်း [[ဟဲရာခလီးဇ်]]က လွတ်မြောက်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|last=Greenberg|first=Mike|last2=PhD|date=2020-05-04|title=Prometheus: The Complete Guide to the Greek Titan (2021)|url=https://mythologysource.com/prometheus-greek-titan/|access-date=2021-05-11|language=en-US|archive-date=2021-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511222124/https://mythologysource.com/prometheus-greek-titan/|url-status=live}}</ref>သရုပ်ဖော်တင်စားမှုအဖြစ် ပရာမီးသီးယပ်စ် ပြစ်ဒဏ်သင့်နေရာကို အချို့က ရှာဖွေကြရာ ကော့ကေးဆပ်စ် (ကော့ကာဆပ်စ်) တောင်တန်း၏ မီးတောင်ကြီးနှစ်ခုဖြစ်သော အီလ်ဘရပ်စ်တောင် (သို့) ကာ့ဇ်ဘက်တောင် ဟူ၍ ဆိုကြပြီး အကြောင်းမှာ ရှေးခေတ်ဂရိသားများသည် အရိုင်းလူများကို ထိုတောင်တန်းအလွန်ဒေသများ၌ နေထိုင်စေခဲ့ကြသည်။<ref name="bhm">{{cite book |last1=Thomas |first1=Lowell |title=Book of the High Mountains |date=1964 |publisher=Julian Messner |page=159}}</ref> ထိုရှေးခေတ်က ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုတွင် ပရာမီးစီးယပ်စ်ကို ကိုးကွယ်မှုပြုသည့် သက်သေအထောက်အထားကို များစွာမတွေ့ရပေ။ ရှေးခေတ် အေသင်သားများ၏ ဘာသာရေးရာဆောင်ရွက်ချက်များတွင် အာရုံစိုက်စရာတစ်ခုအဖြစ် ပရာမီးသီးယက်စ်ကို ထားရှိ၍ ၎င်းကို ကျွမ်းကျင်မှုအတတ်ပညာ၊ ဖန်တီးမှုဆိုင်ရာ နတ်များဖြစ်သော အသီးနာနှင့် ဟစ်ဖီးစတပ်စ်တို့နှင့် ဆက်စပ်ပေးမှုများ ရှိခဲ့ကြသည်။<ref name=lrf>[[Lewis Richard Farnell]], ''The Cults of the Greek States'' (Oxford: Clarendon Press, 1896), vol. 1, pp. 36, 49, 75, 277, 285, 314, 346</ref><ref name=dough>Carol Dougherty, ''Prometheus'' (Routledge, 2006), p. 42ff</ref> အနောက်တိုင်း ဂန္ထဝင်ပညာရပ်အယူအဆ၌ ပရာမီးသီးယပ်စ်သည် လူသားတို့၏ လောကဓာတ်ဆိုင်ရာအသိရစေရန် ကြိုးပမ်းမှု၊ အလွန်အကျွံဆောင်ရွက်ခြင်း (သို့) ရည်ရွယ်မှုမရှိသော အကျိုးဆက်များ စသည်တို့၏ ပြယုဂ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အထူးအားဖြင့် ရိုမန့်တစ်ခေတ် (အရိုင်းသဘာဝဖော်ကျူးမှုဝါဒခေတ်) တွင် လူ့လောကအတွက် တိုးတက်ကောင်းမွန်စေရန် ကြိုးပမ်းအားထုတ်သော တစ်ဦးတည်းသော ပါရမီရှင်၊ သို့သော် ၎င်း၏ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများသည် ကြေကွဲဖွယ်ရာ၊ ကံဆိုးမိုးမှောင်ကျသည့် အဖြစ်သနစ်များကိုသာ ဖြစ်စေသည့် သရုပ်သကန်အဖြစ် ယူဆသတ်မှတ်ခဲ့ကြ၏ ။ ဥပမာပေးရလျှင် [[မေရီ ရှယ်လီ|မယ်ရီ ရှယ်လီ]]က သူမ၏ ဝတ္ထုဖြစ်သော "ဖရန်ကန်စတိုင်း" ကို ခေါင်းစဉ်ခွဲအဖြစ် "ခေတ်သစ် ပရာမီးသီးယပ်စ်" ဟု ပေးခဲ့လေသည်။ ==မှတ်စု== {{Notelist}} ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{stub}} [[ကဏ္ဍ:ဂရိနတ်ဘုရားများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂရိ ဒဏ္ဍာရီလာ သူရဲကောင်းများ]] gbg3udgu108vg95snaep39nqwhtx8vg 1047724 1047720 2026-08-09T16:05:16Z Cepyita 93402 /* */ 1047724 wikitext text/x-wiki {{infobox deity | deity_of = ဂရိဒဏ္ဍာရီလာ အမြော်အမြင်၊ လက်မှုအတတ်ဆိုင်ရာ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ၊ ကျီစားလှည့်ဖြားသော တိုက်တန်နတ်ဘုရား | parents = အိုင်းယပစ်တပ်စ် နှင့် အေစိယာ (သို့) ကလစ်မင်နီး | siblings = အာ့တ်လာ့စ်၊ အဲပစ်မင်းသီးယပ်စ်၊ မန်နီးရှီးယပ်စ်၊ အန်ရှလီ | image = 1623 Dirck van Baburen, Prometheus Being Chained by Vulcan Rijksmuseum, Amsterdam.jpg | type = ဂရိ }} [[File:Prometheus Adam Louvre MR1745 edit atoma.jpg|thumb|300px| ပရာမီးသီးယပ်စ်၏ ပန်းပု၊ နီကိုလပ်စ် ဆီဘက်စ်တီန် အာဒမ်၏ လက်ရာ၊ ၁၇၆၂၊ [[လူဗာပြတိုက်|လူးဗရာပြတိုက်]]။]] [[ဂရိဒဏ္ဍာရီ]]တွင် '''ပရိုမဲထျု'စ်'''( {{Langx|grc|Προμηθεύς}}, IPA /pro.mɛː.tʰěu̯s/) သို့မဟုတ် '''ဖရမီးသိယတ်စ်''' ({{lang-en|Prometheus}}, {{IPAc-en|p|r|ə|ˈ|m|iː|θ|i|ə|s}}; ဖြစ်နိုင်သည့်အနက်-အမြော်အမြင်)<ref name="Prometheus">Smith, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104%3Aalphabetic+letter%3DP%3Aentry+group%3D47%3Aentry%3Dprometheus-bio-1 "Prometheus"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225132658/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104%3Aalphabetic+letter%3DP%3Aentry+group%3D47%3Aentry%3Dprometheus-bio-1 |date=2021-02-25 }}.</ref> သည် [[တိုက်တန်များ|တိုက်တန်]]မီး နတ်ဘုရားဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Prometheus-Greek-god|title=Prometheus &#124; Description & Myth|website=Encyclopedia Britannica|access-date=2020-09-08|archive-date=2020-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200910142547/https://www.britannica.com/topic/Prometheus-Greek-god|url-status=live}}</ref> ပရာမီးသီးယပ်စ်သည် လူသားများကို ရွံ့မှ ဖန်ဆင်းခြင်း၊ နတ်ဘုရားများကို အာခံ၍ မီးကို ခိုးယူကာ လူ့လောကတိုးတက်စေရန်အတွက် ပေးသနားခဲ့သူအဖြစ် ဖော်ပြကြကာ ၎င်း၏ ဉာဏ်ပညာ၊ လူသား၊ လူ့အကျိုးကို ရပ်တည်ကာကွယ်သူအဖြစ်လည်း ကျော်ကြားပေသည်။<ref>[[William Hansen (classicist)|William Hansen]], ''Classical Mythology: A Guide to the Mythical World of the Greeks and Romans'' (Oxford University Press, 2005), pp. 32, 48–50, 69–73, 93, 96, 102–104, 140; as trickster figure, p. 310.</ref> ပရာမီးသီးယပ်စ်ကို ကမ္ဘာဦးကာလ ရေကြီးမှုဇာတ်လမ်း၏ ဇာတ်ဆောင်ဖြစ်သော လူသား ဒေဝ္ကလိယောန် (Deukaliōn) ၏ ဖခင်အဖြစ် ရေးသားမှုများလည်း ရှိကြပေသည်။<ref>Dougherty, C. (2006). Prometheus. Abingdon: Routledge.</ref><ref>West, S. (1994). Prometheus Orientalized. Museum Helveticum, 51(3), 129-149.</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.theoi.com/Text/Apollodorus1.html#7 |title=Bibliotheca 1.7.1 |access-date=2021-04-15 |archive-date=2020-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112032057/https://www.theoi.com/Text/Apollodorus1.html#7 |url-status=live }}</ref> မီးကို ခိုးယူ၍ လူ့လောကသို့ ပေးအပ်ခြင်းအတွက် ပရာသီးမီးယပ်စ်အား အပြစ်ပေးခြင်းသည် ရှေးခေတ်၊ ယနေ့ခေတ် ယဉ်ကျေးမှုများတွင် အလွန်ရေပန်းစားသော အကြောင်းအရာတစ်ခုဖြစ်၏ ။ [[အိုလံပတ်တောင်နတ်ဘုရား ၁၂ ပါး|အိုလံပတ်တောင်နတ်ဘုရားများ]]၏ အရှင် [[ဇုစ်]]သည် ပရာမီးသီးယပ်စ်ကို စည်းကမ်းစဉ်လာဖောက်ဖျက်သည့်အတွက် ထာဝရညှဉ်းပန်းမှုဒဏ်ကို အပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခဲ့ရာ ၎င်းသည် ကျောက်ဆောင်တစ်ခုနှင့် တွဲချည်ထားခြင်းခံရကာ သိမ်းငှက်တစ်ကောင်ကို လွှတ်၍ ၎င်း၏အသဲ(နှလုံး)ကို စားစေသည်။{{efn|အသဲ (liver) ကို ရှေးခေတ်ဂရိသားများက လူတို့၏ စိတ်ခံစားချက်စုဆုံရာ၊ တည်ရှိရာအဖြစ်ယူဆကြသည်။ မြန်မာတို့၏ ဟဒယ (စိတ်နှလုံး)နှင့်ဆင်တူနိုင်သည်။ သို့သော် ဟဒယကို အနက်ပေးရာ၌ အသဲ ဟုပေးလေ့မရှိဘဲ နှလုံးဟုသာ ပေးကြသည်။}}<ref>Burmese Orthography, Myanmar Language Commission, 1993.</ref>)<ref name="auto1">{{cite book |title= Kundalini – the evolutionary energy in man |last= Krishna |first= Gopi |author-link= Gopi Krishna (yogi) |author2= [[James Hillman|Hillman, James]] (commentary) |year= 1970 |publisher= Stuart & Watkins |location= London |id= SBN 7224 0115 9 |page= 77 |url= https://www.scribd.com/doc/7577310/KUNDALINI-the-evolutionary-energy-in-man |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20160305055908/https://www.scribd.com/doc/7577310/KUNDALINI-the-evolutionary-energy-in-man |archive-date= 2016-03-05 }}</ref> ထိုအစားခံရသော အသဲနှလုံးသည် ညတွင်းချင်း ပြန်လည်ပေါက်ဖွားပြန်၍ နောက်တစ်နေ့တွင် ထပ်မံ အစားခံရသည်။ ဤသို့ဖြင့် ၎င်းခံစားရသော သံသရာမှာ အဆုံးမသတ်ပေ။<ref name="auto1"/> နောက်ဆုံးတွင် ဂရိသူရဲကောင်း [[ဟဲရာခလီးဇ်]]က လွတ်မြောက်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|last=Greenberg|first=Mike|last2=PhD|date=2020-05-04|title=Prometheus: The Complete Guide to the Greek Titan (2021)|url=https://mythologysource.com/prometheus-greek-titan/|access-date=2021-05-11|language=en-US|archive-date=2021-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511222124/https://mythologysource.com/prometheus-greek-titan/|url-status=live}}</ref>သရုပ်ဖော်တင်စားမှုအဖြစ် ပရာမီးသီးယပ်စ် ပြစ်ဒဏ်သင့်နေရာကို အချို့က ရှာဖွေကြရာ ကော့ကေးဆပ်စ် (ကော့ကာဆပ်စ်) တောင်တန်း၏ မီးတောင်ကြီးနှစ်ခုဖြစ်သော အီလ်ဘရပ်စ်တောင် (သို့) ကာ့ဇ်ဘက်တောင် ဟူ၍ ဆိုကြပြီး အကြောင်းမှာ ရှေးခေတ်ဂရိသားများသည် အရိုင်းလူများကို ထိုတောင်တန်းအလွန်ဒေသများ၌ နေထိုင်စေခဲ့ကြသည်။<ref name="bhm">{{cite book |last1=Thomas |first1=Lowell |title=Book of the High Mountains |date=1964 |publisher=Julian Messner |page=159}}</ref> ထိုရှေးခေတ်က ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုတွင် ပရာမီးစီးယပ်စ်ကို ကိုးကွယ်မှုပြုသည့် သက်သေအထောက်အထားကို များစွာမတွေ့ရပေ။ ရှေးခေတ် အေသင်သားများ၏ ဘာသာရေးရာဆောင်ရွက်ချက်များတွင် အာရုံစိုက်စရာတစ်ခုအဖြစ် ပရာမီးသီးယက်စ်ကို ထားရှိ၍ ၎င်းကို ကျွမ်းကျင်မှုအတတ်ပညာ၊ ဖန်တီးမှုဆိုင်ရာ နတ်များဖြစ်သော အသီးနာနှင့် ဟစ်ဖီးစတပ်စ်တို့နှင့် ဆက်စပ်ပေးမှုများ ရှိခဲ့ကြသည်။<ref name=lrf>[[Lewis Richard Farnell]], ''The Cults of the Greek States'' (Oxford: Clarendon Press, 1896), vol. 1, pp. 36, 49, 75, 277, 285, 314, 346</ref><ref name=dough>Carol Dougherty, ''Prometheus'' (Routledge, 2006), p. 42ff</ref> အနောက်တိုင်း ဂန္ထဝင်ပညာရပ်အယူအဆ၌ ပရာမီးသီးယပ်စ်သည် လူသားတို့၏ လောကဓာတ်ဆိုင်ရာအသိရစေရန် ကြိုးပမ်းမှု၊ အလွန်အကျွံဆောင်ရွက်ခြင်း (သို့) ရည်ရွယ်မှုမရှိသော အကျိုးဆက်များ စသည်တို့၏ ပြယုဂ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အထူးအားဖြင့် ရိုမန့်တစ်ခေတ် (အရိုင်းသဘာဝဖော်ကျူးမှုဝါဒခေတ်) တွင် လူ့လောကအတွက် တိုးတက်ကောင်းမွန်စေရန် ကြိုးပမ်းအားထုတ်သော တစ်ဦးတည်းသော ပါရမီရှင်၊ သို့သော် ၎င်း၏ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများသည် ကြေကွဲဖွယ်ရာ၊ ကံဆိုးမိုးမှောင်ကျသည့် အဖြစ်သနစ်များကိုသာ ဖြစ်စေသည့် သရုပ်သကန်အဖြစ် ယူဆသတ်မှတ်ခဲ့ကြ၏ ။ ဥပမာပေးရလျှင် [[မေရီ ရှယ်လီ|မယ်ရီ ရှယ်လီ]]က သူမ၏ ဝတ္ထုဖြစ်သော "ဖရန်ကန်စတိုင်း" ကို ခေါင်းစဉ်ခွဲအဖြစ် "ခေတ်သစ် ပရာမီးသီးယပ်စ်" ဟု ပေးခဲ့လေသည်။ ==မှတ်စု== {{Notelist}} ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{stub}} [[ကဏ္ဍ:ဂရိနတ်ဘုရားများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂရိ ဒဏ္ဍာရီလာ သူရဲကောင်းများ]] 0zb2f4gp3iz55k2uguwi3pco109mth1 0 219021 1047684 1031456 2026-08-09T13:45:46Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047684 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = ချယ်ရီပင် | image = Prunus avium fruit.jpg | image_caption = ချယ်ရီပင်၏ အရွက်နှင့် အသီးများ | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn">{{cite iucn |author=Rivers, M.C. |year=2017 |title=''Prunus avium'' |volume=2017 |page=e.T172064A50673544 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T172064A50673544.en |access-date=12 January 2020}}</ref> | genus = Prunus | species = avium | authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|L.]] | range_map = Prunus avium range.svg | range_map_caption = ချယ်ရီအချိုပင်များ ပေါက်ရောက်ရာဒေသ ပြမြေပုံ | synonyms = {{Collapsible list |{{Plainlist | style = margin-left: 1em; text-indent: -1em; | *''Prunus cerasus'' var. ''avium'' <small>L.</small> *''Cerasus avium'' <small>(L.) [[:en:Conrad Moench|Moench]]</small> *''Druparia avium'' <small>(L.) [[:en:Joseph Philippe de Clairville|Clairv.]]</small> *''Prunus bigarella'' <small>Dumort.</small> *''Prunus duracina'' (L.) <small>Sweet</small> *''Prunus juliana'' (L.) <small>Gaudin</small> *''Prunus nigricans'' <small>Ehrh.</small> *''Prunus varia'' <small>Ehrh.</small> }} }} }} '''ချယ်ရီပင်''' (''Prunus avium'') သည် [[ပန်းပွင့်သော အပင်]]၊ နှင်းဆီမျိုးရင်းဝင် ဖြစ်၍ ယင်း၏မျိုးစုအမည်မှာ ပရုနပ် (Prunus) ဖြစ်သည်။ ချယ်ရီပင်တွင် အချိုမျိုးနှင့် အချဉ်မျိုးဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိရာ အချိုမျိုးကို ''Prunus avium'' ဟု ခေါ်ဆိုပြီး အချဉ်မျိုးကို ''Prunus cerasus'' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းရှိ တောင်ကုန်းဒေသများ၌ အချိုမျိုးဖြစ်သော ချယ်ရီပင်များကို အများအပြား တွေ့ရတတ်သည်။<ref name="mms">'''မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း''' အတွဲ - ၂ (ကျ - ခွံ)၊ အပိုင်း (ခ)၊ စာမျက်နှာ ၃၅၃ မှ ၃၅၄</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ အင်္ဂလန်ပြည်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ကနေဒါနိုင်ငံတောင်ပိုင်းတို့၌ ချယ်ရီပင်များကို အမြတ်တနိုး စိုက်ပျိုးကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော ချယ်ရီပင်များသည် ဂျပန်ချယ်ရီကဲ့သို့ အစိုက်အပျိုးမျိုး မဟုတ်ဘဲ ဒေသခံ သဘာဝမျိုးရင်းများ (Wild native species) ဖြစ်ကြပြီး အများအားဖြင့် ပေ ၃,၀၀၀ အထက် အေးမြသော တောင်တန်းဒေသများတွင် တွေ့ရသည်။ == မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ချယ်ရီ == [[ဖိုင်:Burmese Cherry.jpg|thumb|မြန်မာပြည် အထက်ပိုင်းတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော ချယ်ရီပန်း]] မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပေါက်ရောက်သော ချယ်ရီအမျိုးအစားမှာ '''ဟိမဝန္တာ ချယ်ရီမျိုးရင်း''' ဖြစ်ပြီး အောက်ပါဒေသများတွင် အလေ့ကျ ပေါက်ရောက်လေ့ရှိသည် - * [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်) * [[ကယားပြည်နယ်]] (အနောက်မြောက်ပိုင်း) * [[ချင်းပြည်နယ်]] * [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] အထက်ပိုင်း ([[နာဂတောင်တန်း]]) * [[ကချင်ပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ဘက် တောင်တန်းများ ချယ်ရီပန်း၏ အရောင်မှာ အများအားဖြင့် ပန်းရောင်ဘက် သန်းလေ့ရှိပြီး နှစ်စဉ် ဇန်နဝါရီလကုန်မှ စတင်ကာ ဧပြီလဆန်းအထိ ဒေသအလိုက် ဖူးပွင့်ကြသည်။ == အသုံးချမှု == ချယ်ရီသီးသည် ဆီးသီးနှင့် မက်မုံသီးတို့ကဲ့သို့ မာသော အစေ့ရှိသည့် အသီးမျိုး ဖြစ်သည်။ * '''စားသောက်ကုန်:''' ချယ်ရီအချိုသီးကို အသီးမှည့်အတိုင်း စားသုံးကြပြီး အချဉ်သီးကို သနပ်နှင့် အချဉ်ရည်များ ပြုလုပ်ရာတွင် သုံးသည်။ ချယ်ရီအရည်ကို အရက်ချက်ရာတွင်လည်း အသုံးပြုသည်။ * '''ပရိဘောဂ:''' ချယ်ရီသားမှာ ခိုင်မာသဖြင့် အကောင်းစား အိမ်ထောင်ပစ္စည်းများ ပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးဝင်သည်။ * '''ဆေးဘက်ဝင်မှု:''' ချယ်ရီပင်၏ အခေါက်မှာ ဆေးဘက်ဝင်သည်ဟု သိရှိရသည်။ == မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော သဘာဝချယ်ရီအမျိုးအစားများ == === ဟိမဝန္တာချယ်ရီ (Prunus cerasoides) === {{Speciesbox | name = ဟိမဝန္တာချယ်ရီပင် | image = Wild Himalaya Cherry's blooming at Doi suthep-pui national park.jpg | image_caption = ဖူးပွင့်နေသော ဟိမဝန္တာတောချယ်ရီပန်းများ | genus = Prunus | species = cerasoides | authority = D.Don }} '''ဟိမဝန္တာချယ်ရီပင်များ''' (Wild Himalayan Cherry) သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အများဆုံးတွေ့ရသော သဘာဝချယ်ရီမျိုးဖြစ်သည်။ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ချင်းတောင်တန်း]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်|ကချင်တောင်တန်း]] ဒေသများ၏ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် {{Convert|1000|-|2400|m|ft}} မြင့်သော တောင်တန်းများတွင် ပေါက်ရောက်သည်။ ပန်းအရောင်မှာ အဖြူရောင်မှ ပန်းရောင်၊ ပန်းနီဖျော့ရောင်များ ရှိကြပြီး နှစ်စဉ် ဒီဇင်ဘာလမှ ဖေဖော်ဝါရီလအတွင်း ဖူးပွင့်ကြသည်။ ဒေသခံများက ယင်းတို့ကို '''တောင်ချယ်ရီ''' သို့မဟုတ် '''တောချယ်ရီ''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ === Prunus jenkinsii === '''Prunus jenkinsii''' သည် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းတောင်တန်းများနှင့် [[အာသံပြည်နယ်|အာသံဒေသ]] တို့တွင် တွေ့ရှိရနိုင်သော ချယ်ရီမျိုးစိတ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် အမြဲစိမ်းပင် အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး အသီးမှာ ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန်ရှိကာ ရှည်လျားသော အရွက်များ ရှိခြင်းက ဟိမဝန္တာချယ်ရီနှင့် ကွဲပြားခြားနားသောအချက် ဖြစ်သည်။ အချို့သော ရုက္ခဗေဒ သုတေသနများတွင် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသများ၌ ပေါက်ရောက်ကြောင်း အတည်ပြုဖော်ပြထားသည်။ == ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် အရေးပါမှု == သဘာဝချယ်ရီပင်များသည် တောင်တန်းဒေသ၏ [[ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ|ဇီဝမျိုးစုံလင်မှု]] (Biodiversity) ကို များစွာ အထောက်အကူပြုသည်။ * '''ဂေဟစနစ်:''' ပန်းဖူးချိန်တွင် ပျား၊ ပုရွက်ဆိတ်နှင့် အခြားဝတ်မှုန်ကူးစိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ အင်းဆက်များကို ဆွဲဆောင်ပေးသဖြင့် ဂေဟစနစ်အတွက် အရေးပါသည်။ * '''မြေဆီလွှာ:''' တောင်စောင်းများတွင် ပေါက်ရောက်သော ချယ်ရီပင်များ၏ အမြစ်များသည် မြေဆီလွှာ တိုက်စားမှုကို ကာကွယ်ပေးသဖြင့် [[မြေဆီလွှာ ထိန်းသိမ်းရေး]] အတွက်လည်း အရေးပါလှသည်။ ယခုအခါ ရာသီဥတု ပြောင်းလဲလာမှုနှင့် တောပြုန်းလာမှုများကြောင့် အထူးတလည် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရမည့် ဒေသမျိုးရင်း ချယ်ရီပင်များသည် တဖြည်းဖြည်း ရှားပါးလာနေပြီ ဖြစ်သည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[Category:အပင်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သဘာဝပေါက်ပင်များ]] [[Category:သစ်သီးပင်များ]] {{Tree-stub}} juz19ru1krhxrjtm9bf5v8dv74n7j4h 0 225624 1047672 1034043 2026-08-09T13:41:39Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047672 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = အာရပ်လူမျိုး | native_name = {{lang|ar|العرب}} <br> (Al-ʿArab) | image = Arab people listening street music (from a book Published in 1931) P.155.png | image_caption = | poptime = သန်း ၄၅၀ ကျော် (ကမ္ဘာတစ်ဝန်း)<ref>"Arab World Population". Over 450 million according to World Bank & Arab League estimates (2023-2026).</ref> | regions = [[အရှေ့အလယ်ပိုင်း]]နှင့် [[အာဖရိကမြောက်ပိုင်း]] (အာရပ်ကမ္ဘာ)<br>အဓိကပြန့်နှံ့ရာနိုင်ငံများ: [[အီဂျစ်နိုင်ငံ]]၊ [[ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ]]၊ [[အီရတ်နိုင်ငံ]]၊ [[အယ်လ်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ]]၊ [[မော်ရိုကိုနိုင်ငံ]]၊ [[ဆူဒန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဆီးရီးယားနိုင်ငံ]]၊ [[ယီမင်နိုင်ငံ]] <br> ပြည်ပအခြေစိုက်နိုင်ငံများ: [[ဘရာဇီးနိုင်ငံ]]၊ [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]]၊ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၊ [[တူရကီနိုင်ငံ]] | languages = [[အာရပ်ဘာသာစကား]] (မိခင်ဘာသာစကား) | religions = Predominantly [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] (ဆန္နီနှင့် ရှီအာ)<br>Minority: [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (ကော့ပ်၊ မာရိုနိုက်၊ ဂရိအော်သိုဒေါ့စ်)၊ ဒရုဇ် (Druze) | related = [[ဟီဘရူးလူမျိုး|ဂျူးလူမျိုး]]၊ [[အာရမိတ်လူမျိုး]]၊ မော်လတာလူမျိုး နှင့် အခြားသော ဆေမစ်တစ် (Semitic) နွယ်ဖွားများ }} '''အာရပ်လူမျိုး''' ({{lang-en|Arabs}}၊ အာရဗီ: {{lang|ar|العرب}}) သည် [[အရှေ့အလယ်ပိုင်း]] အာရေဗျကျွန်းဆွယ်တွင် မူလအခြေစိုက်ခဲ့ပြီး၊ လက်ရှိတွင် အာရေဗျကျွန်းဆွယ်၊ တိုက်ဖြတ်ဒေသ(Levant)၊ အာဖရိကမြောက်ပိုင်းနှင့် အာဖရိကဦးချိုဒေသ (Horn of Africa) အထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်လျက်ရှိသည့် ဆီးမိုက်တစ် (Semitic) နွယ်ဝင် လူမျိုးစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် [[အာရပ်ဘာသာစကား]]၊ အာရပ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ ဘုံအမှတ်လက္ခဏာများကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် အာရပ်နွယ်ဖွား လူဦးရေ သန်း ၄၅၀ ကျော်ရှိပြီး ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး လူမျိုးစုကြီးများထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ "အာရပ်" ဟူသော ဝေါဟာရကို ရှေးဦးကာလက အာရေဗျကျွန်းဆွယ်ရှိ ခြေသလုံးအိမ်တိုင် မျိုးနွယ်စု (Bedouins) များကို ရည်ညွှန်းရန် အသုံးပြုခဲ့သော်လည်း၊ အေဒီ ၇ ရာစုတွင် အစ္စလာမ်ဘာသာ စတင်ထွန်းကားလာပြီးနောက် အာရပ်အင်ပါယာများ ချဲ့ထွင်လာမှုနှင့်အတူ အာရပ်ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် အာဖရိကမြောက်ပိုင်းတစ်ခွင်သို့ လွှမ်းမိုးသွားခဲ့ရာမှ အာရပ်အမှတ်လက္ခဏာသည် ယနေ့ခေတ်ကဲ့သို့ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ "အာရပ်" ဟူသော အမည်ကို အေဒီမတိုင်မီ ၉ ရာစုက အဆီးရီးယန်း (Assyrian) ကျောက်စာများတွင် "အာရီဘီ" (Aribi) ဟူ၍ ပထမဆုံး စတင်တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့သည် သဲကန္တာရအတွင်း ကုလားအုတ်များဖြင့် ကုန်သွယ်မှုပြုလုပ်နေထိုင်ခြင်းဖြင့် အသက်မွေးခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ရှေးခေတ်အာရပ်များသည် မိမိတို့၏ သီးခြားမျိုးနွယ်စု (Tribes) အလိုက် လွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး Nabataeans နှင့် Ghassanids ကဲ့သို့သော ရှေးဦးအာရပ်ဘုရင်နိုင်ငံငယ်များကိုလည်း တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ === အစ္စလာမ်ခေတ်နှင့် အင်ပါယာကြီးများ ထွန်းကားခြင်း === အေဒီ ၇ ရာစုတွင် တမန်တော် မုဟမ္မဒ်က အစ္စလာမ်ဘာသာကို စတင်ဟောကြားပြီးနောက် အချင်းချင်း စိတ်ဝမ်းကွဲနေသော အာရပ်မျိုးနွယ်စုအားလုံးကို တစ်စုတစ်စည်းတည်း ဖြစ်အောင် စုစည်းနိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းနောက်ပိုင်း ပေါ်ပေါက်လာသည့် ရာရှီဒွန် (Rashidun)၊ အုမိုင်ယဒ် (Umayyad) နှင့် အဘတ်ဆစ် (Abbasid) အာရပ်အင်ပါယာကြီးများသည် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာမှသည် အလယ်အာရှနှင့် အိန္ဒိယနယ်စပ်အထိ နယ်မြေချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့သည်။ ဤကာလကို "အာရပ်ရွှေခေတ်" (Islamic Golden Age) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး သိပ္ပံ၊ ဆေးပညာ၊ သင်္ချာ၊ နက္ခတ္တဗေဒနှင့် ဒဿနိကဗေဒကဏ္ဍများတွင် ကမ္ဘာ့အဆင့်မြင့်ဆုံး ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ === ခေတ်သစ်ကာလ === ၁၆ ရာစုမှစ၍ အာရပ်ဒေသအများစုသည် အော့တိုမန်အင်ပါယာ (Ottoman Empire) ၏ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့ပြီး၊ ပထမကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် ဗြိတိန်နှင့် ပြင်သစ်တို့၏ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ အုပ်ချုပ်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင်မှ လက်ရှိ အီဂျစ်၊ ဆော်ဒီအာရေဗျ၊ အီရတ် စသည့် ခေတ်သစ်အာရပ်နိုင်ငံများအဖြစ် လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် အာရပ်နိုင်ငံများအကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် "အာရပ်လိဂ်" (Arab League) ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ == ဘာသာစကား == '''[[အာရပ်ဘာသာစကား]]''' (العربية / Al-ʿArabiyyah) သည် ဆေမစ်တစ် ဘာသာစကားနွယ်ဝင် ဖြစ်ပြီး အာရပ်လူမျိုးများ၏ အဓိက အမှတ်လက္ခဏာ ဖြစ်သည်။စံအာရပ်စကား (Modern Standard Arabic - MSA)သည် ကုရ်အာန်ကျမ်းစာလာ ရှေးဟောင်းအာရပ်စကားကို အခြေခံထားပြီး၊ အာရပ်ကမ္ဘာတစ်ခုလုံးရှိ စာပေ၊ မီဒီယာ၊ အစိုးရရုံးစိုက်ရာများနှင့် ပညာရေးတွင် ဘုံအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။နေ့စဉ်လူမှုဘဝတွင်မူ ဒေသအလိုက် ပြောဆိုပုံများ ကွဲပြားကြသည်။ ဥပမာ- အာဖရိကမြောက်ပိုင်းသုံး (Maghrebi)၊ အီဂျစ်သုံး (Egyptian) နှင့် အော်ပီယံကျွန်းဆွယ်သုံး (Gulf Arabic) စသည်ဖြင့် ကွဲပြားကြရာ၊ အစွန်းနှစ်ဖက်ရှိ ဒေသသုံးစကားများသည် အပြန်အလှန် နားလည်ရန် ခဲယဉ်းတတ်သည်။ == ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု == အာရပ်လူမျိုးအများစုသည် [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] (ဆန္နီနှင့် ရှီအာဂိုဏ်းခွဲများ) ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြသည်။ သို့သော်လည်း အာရပ်အားလုံးသည် မွတ်စလင်များ မဟုတ်ကြသကဲ့သို့၊ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မွတ်စလင်အားလုံးသည်လည်း အာရပ်များ မဟုတ်ကြပါ။ (ဥပမာ- အင်ဒိုနီးရှား၊ ပါကစ္စတန်နှင့် အီရန်တို့သည် မွတ်စလင်နိုင်ငံများဖြစ်သော်လည်း အာရပ်လူမျိုးများ မဟုတ်ကြပါ)။အာရပ်လူမျိုးများထဲတွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် အများအပြားလည်း ရှိကြပြီး ၎င်းတို့ကို အီဂျစ်၊ လေဗနွန်၊ ဆီးရီးယားနှင့် ဂျော်ဒန်နိုင်ငံတို့တွင် အဓိကတွေ့ရသည်။ ၎င်းတို့သည် အစ္စလာမ်ဘာသာ မပေါ်ပေါက်မီကတည်းကပင် ထိုဒေသတွင် အခြေစိုက်ခဲ့ကြသည့် ရှေးဟောင်းအာရပ်ခရစ်ယာန် နွယ်ဖွားများ ဖြစ်ကြသည်။ == ယဉ်ကျေးမှု == === ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်မှုနှင့် ရိုးရာဓလေ့ === အာရပ်ယဉ်ကျေးမှုတွင် အရေးအကြီးဆုံး တန်ဖိုးတစ်ခုမှာ "ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်ခြင်း" (Arabic hospitality) ဖြစ်သည်။ ဧည့်သည်ကို ကော်ဖီ (Gahwa) နှင့် စွဲကပ်သီး (Dates) များဖြင့် နွေးထွေးစွာ တည်ခင်းဧည့်ခံလေ့ရှိသည်။ မိသားစုစနစ်နှင့် မျိုးနွယ်စုအလိုက် စည်းလုံးမှုကို အလွန်အလေးထားကြသည်။ === အနုပညာနှင့် ဗိသုကာပညာ === အစ္စလာမ့်ရိုးရာအရ ရုပ်တုဆင်းတု ထုလုပ်ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်လေ့ရှိသောကြောင့် အာရပ်တို့၏ အနုပညာသည် '''"အာရပ်စာလုံးအလှရေးနည်း"''' (Arabic Calligraphy) နှင့် ဂျီဩမေတြီဒီဇိုင်းများ ဖော်ဆောင်သည့် '''"အာရဘက်စ်"''' (Arabesque) ပန်းချီအနုပညာရပ်များတွင် အလွန်ထင်ရှားသည်။ ဗိသုကာပညာတွင်လည်း ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ဗလီဝတ်ကျောင်းတော်များ၊ လှပသော ခုံးကူးလက်ရာများနှင့် အတွင်းခြံဝင်း (Courtyard) ပါဝင်သည့် အိမ်ဒီဇိုင်းများမှာ ၎င်းတို့၏ ပြယုဂ်များ ဖြစ်ကြသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အရှေ့အလယ်ပိုင်း လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:အာဖရိကမြောက်ပိုင်း လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:အာရပ်ကမ္ဘာ]] bpcukms8if5mobpxqxei2wn03iub5iy 0 225767 1047678 1033524 2026-08-09T13:43:23Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047678 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = မန်ဒရင်းဘာသာစကား | nativename = {{nobold|{{lang|zh-hant|官話}} / {{lang|zh-hans|官话}}}}<br />{{transl|zh|Guānhuà}} <!-- Please note this article is about the language group spoken in northern and southwestern China, not Putonghua/Guoyu --> | region = တရုတ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်တောင်ပိုင်း ဒေသအများစု | speakers = {{sigfig|917.9|2}} သန်း | date = ၂၀၁၇ | ref = e22 | speakers2 = ဒုတိယစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူ: {{sigfig|198.7|2}} သန်း<ref name=e22/> | familycolor = တရုတ်-တိဗက်နွယ် | fam2 = [[Sinitic languages|Sinitic]] | ancestor = ရှေးဟောင်းတရုတ်စကား | ancestor2 = ခေတ်လယ်တရုတ်စကား | ancestor3 = ရှေးဟောင်းမန်ဒရင်းစကား | stand1 = [[:en:Standard Chinese|စံ မန်ဒရင်း]]<br/>(''Putonghua'', ''Guoyu'') | dia1 = [[:en:Northeastern Mandarin|အရှေ့မြောက် မန်ဒရင်း]] | dia2 = [[:en:Beijing Mandarin (division of Mandarin)|ဘေဂျင်း မန်ဒရင်း]] | dia3 = [[:en:Ji-Lu Mandarin|ကျီလူ မန်ဒရင်း]] | dia4 = [[:en:Jiao-Liao Mandarin|ကျောက်လျောင် မန်ဒရင်း]] | dia5 = [[:en:Lower Yangtze Mandarin|ယန်စီအောက်ပိုင်း မန်ဒရင်း]] | dia6 = [[:en:Central Plains Mandarin|အလယ်ပိုင်းလွင်ပြင် မန်ဒရင်း]] | dia7 = [[:en:Lan-Yin Mandarin|လန်ယင် မန်ဒရင်း]] | dia8 = [[:en:Southwestern Mandarin|အနောက်တောင် မန်ဒရင်း]] | dia9 = [[:en:Jin Chinese|ကျင်တရုတ်စကား]] | dia10 = [[:en:Huizhou Chinese|ဟွေကျိုးတရုတ်စကား]] | dia11 = [[ဒွန်ဂန်ဘာသာစကား|ဒွန်ဂန်စကား]] | script = {{Plainlist| *[[တရုတ်စာလုံးများ]] ([[ရိုးရှင်းတရုတ်စာလုံးများ|ရိုးရှင်း]]၊ [[ရိုးရာတရုတ်စာလုံးများ|ရိုးရာ]]) *တရုတ်ပြည်မကြီး မျက်မမြင်စာ *ထိုင်ဝမ် မျက်မမြင်စာ *Two-Cell Chinese Braille Transcriptions: *[[Pinyin|ပင်ယင် (Pinyin)]] *[[Zhuyin|ကျူယင် (Zhuyin)]] *[[Xiao'erjing]] *[[Dungan alphabet|ဒွန်ဂန် အက္ခရာ]] }} | sign = Wenfa Shouyu<ref>https://web.archive.org/web/20140110090803/http://www.csie.ndhu.edu.tw/webv3/cht/speech/20091030%282%29.pdf 台灣手語簡介 (Taiwan)] (2009)</ref> | nation = {{ubl|{{flag|China}}|{{flag|Singapore}}|{{flag|Taiwan}}}} | minority = {{flag|Malaysia}} | map = Mandarin and Jin in China.png | mapcaption = တရုတ်နိုင်ငံရှိ မန်ဒရင်းဘာသာစကား ဖြန့်ကျက်တည်ရှိပုံ (၁၉၈၇) | map2 = Mandarin sphere.svg | mapcaption2 = မန်ဒရင်းဘာသာစကား ပြောဆိုသော နိုင်ငံနှင့် ဒေသများ {{legend|#000075|အဓိက မိခင်ဘာသာစကား}} {{legend|#439DD4|ရုံးသုံး သို့မဟုတ် လုပ်ငန်းသုံး ဘာသာစကား}} {{legend|#9FCEFF|ပြောဆိုသူ ၁,၀၀၀,၀၀၀ အထက်}} {{legend|#D5E8FF|ပြောဆိုသူ ၅၀၀,၀၀၀ အထက်}} {{legend|#F7D5FF|ပြောဆိုသူ ၁၀၀,၀၀၀ အထက်}} | image = Guanhua swapped.svg | imagesize = 150px | imagecaption = [[တရုတ်စာလုံးများ]]ဖြင့် ရေးသားထားသော 'မန်ဒရင်း' (Guanhua)<br>[[ရိုးရှင်းတရုတ်|ရိုးရှင်းစာလုံး]] (ဘယ်) နှင့် [[ရိုးရာတရုတ်|ရိုးရာစာလုံး]] (ညာ) | iso3 = cmn | glotto = mand1415 | glottorefname = Mandarin Chinese | lingua = 79-AAA-b | notice = IPA }} [[File:Lang Status 99-NE.svg|thumb|မန်ဒရင်းတရုတ်ဘာသာစကားကို ယူနက်စကို၏ အန္တရာယ်ကျရောက်နေသော ကမ္ဘာ့ဘာသာစကားများစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းထားခြင်း မရှိပေ။]] {{Infobox Chinese | title = မန်ဒရင်းတရုတ်ဘာသာစကား | order = st | s = 官话 | t = {{linktext|官話}} | l = အရာရှိများ၏ စကား (Officials' speech) | p = Guānhuà | w = Kuan¹-hua⁴ | y = Gūnwá | bpmf = ㄍㄨㄢ ㄏㄨㄚˋ | altname = မြောက်ပိုင်းတရုတ်စကား | s2 = 北方话 | t2 = 北方話 | l2 = မြောက်ပိုင်းစကား (Northern speech) | p2 = Běifānghuà | w2 = Pei³-fang¹-hua⁴ | y2 = Bākfōngwá | bpmf2 = ㄅㄟˇㄈㄤ ㄏㄨㄚˋ }} '''မန်ဒရင်းဘာသာစကား''' ({{lang-en|Mandarin}}) သို့မဟုတ် '''ကွမ်းဟွာ''' ({{lang-zh|官話/官话}}၊ ရုံးသုံးစကား) သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်တောင်ပိုင်းဒေသ အများစုတွင် ပြောဆိုကြသော [[တရုတ်ဘာသာစကား]] မျိုးကွဲများမှတစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူအများစုက ၎င်းကို "တရုတ်စကား" သို့မဟုတ် "ပေကျင်းစကား" ဟု အလွယ်တကူ ခေါ်ဆိုလေ့ရှိကြသည်။ မန်ဒရင်းသည် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူ လူဦးရေအများဆုံးရှိသည့် ဘာသာစကားစုကြီးဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင်လည်း အပြောအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခုအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ တရားဝင်ရုံးသုံးသာသာစကားဖြစ်သည်။ [[တရုတ်စာလုံးများ]]ကို အသုံးပြု၍ ရေးသားပြီး အသံထွက်ဖော်ပြရာတွင် ပင်ယင် (Pinyin) စနစ်နှင့် ကျူယင် (Zhuyin/Bopomofo) ဖိုနက်တစ်စနစ်များဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ကူးယူဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ ယနေ့ခေတ် တရုတ်ပြည်မကြီး၏ ရုံးသုံးစကားဖြစ်သော စံမန်ဒရင်းစကား (ဖူထုံးဟွာ) သည် ပေကျင်း လေယူလေသိမ်းကို အခြေခံထားသည့် မန်ဒရင်းဘာသာစကားခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == "မန်ဒရင်း" (Mandarin) ဟူသော ဝေါဟာရသည် တရုတ်ဘာသာစကားရင်း မဟုတ်ဘဲ အနောက်တိုင်းသားများက စတင်ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပေါ်တူဂီဘာသာစကား ''mandarim'' (အရာရှိ သို့မဟုတ် မင်းမှုထမ်း) မှ ဆင်းသက်လာပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် မလေးဘာသာစကား ''menteri'' (ဝန်ကြီး/အမတ်) နှင့် သက္ကတဘာသာစကား ''mantrin'' (အတိုင်ပင်ခံအမတ်) တို့မှ အဆင့်ဆင့် အသွင်ပြောင်းလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Laufer, Berthold (1917). "The Name China". ''T'oung Pao'', 18(1/2), 1–14.</ref> သမိုင်းကြောင်းအရ တရုတ်မင်းဆက်များတွင် အုပ်ချုပ်သူ လူတန်းစား အရာရှိကြီးများ (Mandarins) သည် နန်းတွင်း၌ ဆက်သွယ်ပြောဆိုရန်အတွက် မြောက်ပိုင်းလေယူလေသိမ်းကို အခြေခံထားသော ဘုံစကားတစ်မျိုးကို အသုံးပြုကြသည်။ ထို့ကြောင့် အနောက်တိုင်း ကုန်သွယ်ရေးသမားများနှင့် သာသနာပြုများက ထိုအရာရှိကြီးများ ပြောဆိုသော စကားကို "မန်ဒရင်းစကား" (အရာရှိများ၏ စကား) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။<ref>Coblin, W. South (2000). "A Brief History of Mandarin". ''Journal of the American Oriental Society'', 120(4), 537–552.</ref> တရုတ်ဘာသာဖြင့် ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို ကွမ်းဟွာ (Guanhua)ဟုခေါ်ဆိုပြီး ရိုးရာအရ "အရာရှိများ၏ စကား" (官話/官话) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး မန်ဒရင်းဘာသာစကားစုတစ်ခုလုံးကို ရည်ညွှန်းသည်။ ပေဖန်ဟွာ (Beifanghua)ဟုလည်း "မြောက်ပိုင်းစကား" (北方話/北方话) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းသားများ ပြောဆိုသော မိခင်စကားအဖြစ် ရည်ညွှန်းသည်။ဖူထုံးဟွာ / ကိုးယု (Putonghua / Guoyu)စသည်တို့သည်လည်း ခေတ်သစ်ကာလတွင် ရုံးသုံးအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော "စံမန်ဒရင်းစကား" ကို ဆိုလိုသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == မန်ဒရင်းဘာသာစကား အပါအဝင် ခေတ်သစ်တရုတ်ဘာသာစကားများနှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား]] (ဗမာ၊ တိဗက်၊ ယီ) အားလုံးသည် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၆,၀၀၀ ကျော်က တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်း မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သော "ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မျိုးနွယ်စု]]များ" (Proto-Sino-Tibetan) ၏ ဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Sagart2019">Sagart, Laurent et al. (2019). "Phylogeny-based dating of Sino-Tibetan language origins and expansion". ''Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS)'', 116(21), 10317–10322.</ref><ref name="Zhang2019">Zhang, Menghan et al. (2019). "Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic". ''Nature'', 569(7754), 112–115.</ref> နီယိုလစ်သစ်ခေတ် (Neolithic) ယာန်ရှောက်ယဉ်ကျေးမှု (Yangshao Culture) နှင့် မာကျားယောင်ယဉ်ကျေးမှု (Majiayao Culture) ထူထောင်သူများသည် ဤအုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Wang2021">Wang, Chang-Sun et al. (2021). "Genomic insights into the formation of human populations in East Asia". ''Nature'', 591(7850), 413–419.</ref><ref name="VanDriem2014">Van Driem, George (2014). "Trans-Himalayan database and the Sino-Tibetan homeland". ''Language Dynamics and Change'', 4(1), 124–146.</ref> နောက်ပိုင်းတွင် ထိုအုပ်စုကြီးမှ အုပ်စုတစ်စုသည် တောင်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားကာ ဟိမဝန္တာတစ်ဝိုက်၌ "တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ" အဖြစ် လမ်းခွဲထွက်သွားခဲ့ပြီး၊ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သော အုပ်စုသည် "ရှေးဦးတရုတ်စကား" ပြောဆိုသူများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Zhang2019" /><ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". ''Papers in Southeast Asian Linguistics No. 14: Tibeto-Burman Languages of the Himalayas'', 1–72.</ref> [[ရှန်မင်းဆက်]] (Shang) နှင့် [[ကျိုးမင်းဆက်]] (Zhou) ကာလများတွင် ရှေးဦးတရုတ်စကားသည် စနစ်တကျ အရေးအသားအဖြစ် စတင်ပုံပေါ်လာခဲ့သည်။ ကျိုးမင်းဆက်နှောင်းပိုင်း (နွေဦးနှင့် ဆောင်းဦးကာလ) တွင် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်ဝိုက်၌ ဗဟိုအုပ်ချုပ်ရေးအတွက် ဘုံစကားတစ်မျိုး လိုအပ်လာသဖြင့် "ယာယန်" (Yayan) ဟု ခေါ်သော ကဗျာလင်္ကာနှင့် ရုံးသုံး ဘုံစကားစနစ်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ထို "ယာယန်" စကားသည် ယနေ့ခေတ် မန်ဒရင်းဘာသာစကားအပါအဝင် တရုတ်မျိုးကွဲအားလုံး၏ အစောဆုံး နန်းတွင်းရုံးသုံးစကား ဖြစ်သည်။<ref>Baxter, William H. (1992). ''A Handbook of Old Chinese Phonology''. Mouton de Gruyter. ISBN 3-11-012324-X.</ref> [[စုန့်မင်းဆက်]]၊ [[တန်မင်းဆက်]] များအတွင်း တရုတ်စကားသည် စနစ်တကျ အသံထွက်ကျမ်းများ (ဥပမာ - Qieyun ကျမ်း) ပေါ်ပေါက်လာသည်အထိ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၄ ရာစုမှ စတင်ကာ မြောက်ပိုင်းတွင် တိုင်းတစ်ပါးသားများ ဝင်ရောက်ကျူးကျော်မှုများကြောင့် ဟန်တရုတ်များ တောင်ပိုင်းသို့ အလုံးအရင်းနှင့် ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ စောစီးစွာ ရွှေ့ပြောင်းသွားသူများသည် တောင်ပိုင်းဒေသခံများနှင့် သွေးနှောကာ ကွမ်တုံး (Yue)၊ ဟော့ကင်း (Min) နှင့် ဟတ်ကာ (Hakka) စသည့် တောင်ပိုင်းတရုတ်စကားကွဲများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။သို့သော်လည်း တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်း အလယ်ဗဟို လွင်ပြင်ကျယ်ကြီးတွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သော ခေတ်လယ်တရုတ်စကားသည် တိုင်းတစ်ပါးသားများ (အထူးသဖြင့် နှာသံနှင့် သတ်သံအားနည်းသော မြောက်ပိုင်းခြေသလုံးအိမ်တိုင် မျိုးနွယ်စုများ) ၏ အသံထွက်စရိုက်များနှင့် ရောနှောကာ ပိုမိုရိုးရှင်းသော "မန်ဒရင်းအကြိုစကား" အဖြစ်သို့ ဦးတည်ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။<ref>Pulleyblank, Edwin G. (1984). ''Middle Chinese: a study in historical phonology''. University of British Columbia Press. ISBN 0-7748-0192-1.</ref> ၁၃ ရာစုတွင် [[မွန်ဂို]]မျိုးနွယ်စုများက [[ယွမ်မင်းဆက်]] ကို ထူထောင်ပြီး မြို့တော်ကို ပေကျင်း (ထိုစဉ်က ခန်ဘာလစ် - Khanbaliq) သို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်။ ဤကာလတွင် မြောက်ပိုင်းလွင်ပြင်စကားများသည် မွန်ဂိုစကား၏ လွှမ်းမိုးမှု၊ ရှေးဟောင်းသတ်သံများ ကွယ်ပျောက်မှုတို့နှင့်အတူ "ရှေးဟောင်းမန်ဒရင်းစကား" (Old Mandarin) အဖြစ်သို့ လုံးဝကူးပြောင်းသွားခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၃၂၄ ခုနှစ်တွင် ထွက်ရှိသော ''Zhongyuan Yinyun'' (အလယ်ပိုင်းလွင်ပြင် အသံကျမ်း) သည် မန်ဒရင်းဘာသာစကား၏ ရှေးဦးအသံထွက်စနစ်ကို ပထမဆုံး မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည့် သမိုင်းဝင်ကျမ်း ဖြစ်သည်။<ref>K imposition, W. South (2000). "A Brief History of Mandarin". ''Journal of the American Oriental Society'', 120(4), 537–552.</ref> [[မင်မင်းဆက်]] (Ming) အစောပိုင်းတွင် ယန်စီမြစ်ဝှမ်းရှိ [[နန်ကျင်းမြို့|နန်ကျင်း]] လေယူလေသိမ်း (Southern Mandarin) ကို အခြေခံ၍ နန်းတွင်းရုံးသုံးစကား (ကွမ်းဟွာ - Guanhua) အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း မင်မင်းဆက်နှောင်းပိုင်းနှင့် [[ချင်းမင်းဆက်]] (Qing) တို့တွင် မြို့တော်ကို ဘေဂျင်းသို့ ပြန်လည်ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ပြီးနောက် ပေကျင်းလေယူလေသိမ်း (Northern Mandarin) သည် ပိုမိုဩဇာညောင်းလာခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုခန့်တွင် အနောက်တိုင်းသား သာသနာပြုများနှင့် ကုန်သည်များ ရောက်ရှိလာချိန်၌ ဤရုံးသုံးစကားကို "မန်ဒရင်း" (Mandarins ခေါ် အရာရှိကြီးများ ပြောသောစကား) ဟု စတင်ကမ္ပည်းတင် ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၁၁ ခုနှစ် တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ (ROC) ထူထောင်ပြီးနောက် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံး ဆက်သွယ်နိုင်မည့် ဘုံစကားတစ်မျိုးကို စနစ်တကျ ပြုစုခဲ့ကြရာတွင် ပေကျင်းအသံထွက်ကို အဓိကအခြေခံ၍ အမျိုးသားဘာသာစကား (ကိုးယု - Guoyu) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ (PRC) ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ၎င်းကို "ဖူထုံးဟွာ" (Putonghua) ဟု အမည်ပြောင်းလဲကာ ကုလသမဂ္ဂနှင့် ကမ္ဘာ့ဇာတ်ခုံအထိ တရားဝင်သုံးစွဲသော ခေတ်သစ် စံမန်ဒရင်းစကားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ == ကိုးကား == <references /> nzchr5je0pmfdodvy7slw0sihw39i63 0 233465 1047719 1044985 2026-08-09T15:42:13Z Mgkaungmyatlwin 128048 1047719 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = နန်ချို တာတမံ | image = Nancho hpp.jpg | image_size = | image_caption = | name_official = | dam_type = | status =O | dam_crosses =[[နန်ချိုချောင်း]] | location = [[ပျဉ်းမနားမြို့]]၏အရှေ့ဘက် (၁၆)မိုင်ခန့်အကွာ | plant_owner = [[လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း|မြန်မာ့လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း]] | plant_operator = | dam_length = | dam_height = {{convert|328|ft|abbr=on}} | dam_width_base = | res_max_depth = | spillway_type = | irrigation = | construction_began = ၂၀၀၆ | opening = ၂၀၁၃ | closed = | cost = | res_capacity_total = | res_catchment = | res_surface = | plant_turbines = ၂ x {{convert|20|MW|abbr=on}} Kaplan type | plant_capacity = {{convert|40|MW|abbr=on}}<ref>{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx|format=XLSX|title=Power Generation|work=Open Development Mekong|access-date=6 October 2023|archive-date=6 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006001355/https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx}}</ref> | max_capacity = | plant_annual_gen = {{convert|152|GWh|abbr=on}} | plant_commission = | plant_decommission = | website = | location_map = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|19|44|28|N|96|27|01|E|display=inline,title}} }} '''နန်ချို တာတမံ'''သည် ပျဉ်းမနားမြို့၏အရှေ့ဘက် (၁၆)မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသည့် တာတမံဖြစ်ပြီးနန်ချိုချောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/287/ |title=နေပြည်တော်ပြည်ထောင်စုနယ်မြေးအတွင်းတည်ဆောက်ပြီးဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ |publisher=[[လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] |accessdate=၂၀၂၂-၀၉-၂၄ |archive-date=13 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221013080851/https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/287 }}</ref> ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရေးအတွက် ရည်ရွယ်ဆောက်လုပ်ထားသည့် တာတမံဖြစ်သည်။ စက်တပ်ဆင်အင်အားမှာ ၂၀ မဂ္ဂါဝပ် ထွက်ရှိသော ဖရန်စစ်တာဘိုင် အမျိုးအစားစက် (၂) လုံးဖြင့် စုစုပေါင်းစက်တပ်ဆင်အင်အား ၄၀ မဂ္ဂါ၀ပ်ထွက်ရှိကာ တစ်နှစ်ထုတ်လုပ်နိုင်မှုမှာ ၁၅၂ ကီလိုဝပ် နာရီသန်းပေါင်းဖြစ်ပြီး ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ဆောက်၍ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့ပြီး ဓာတ်အားပေးစက်ရုံမှထွက်ရှိသော ဓာတ်အားများကို ၂၃၀ ကေဗွီ ဓာတ်အားလိုင်းများဖြင့် အထက် ပေါင်းလောင်းဓာတ်အားပေးစက်ရုံမှ ပို့လွှတ်သော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားများနှင့်အတူ ပေါင်းလောင်း ဓာတ်အားပေး စက်ရုံမှတစ်ဆင့် ပျဉ်းမနားဓာတ်အားခွဲရုံသို့ ပို့လွှတ်ကာ နိုင်ငံတော်ဓာတ်အားစနစ်သို့ ချိတ်ဆက် ပို့လွှတ်ဖြန့်ဖြူးပေးလျက်ရှိပါသည်။<ref>{{cite web|url=https://moep.gov.mm/mm/ignite/contentView/2193|title=လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန၊ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာထွန်းနိုင် အထက်ပေါင်းလောင်း ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံနှင့် နန်ချိုရေအားလျှပ်စစ် ဓာတ်အားပေးစက်ရုံတို့သို့ သွားရောက်ကြည့်ရှုစစ်ဆေး}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တာတမံများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ]] 0bgycu0icpbzzc26lp158mxr5pvh2wj 1047722 1047719 2026-08-09T16:00:46Z Mgkaungmyatlwin 128048 1047722 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = နန်ချို တာတမံ | image = Nancho hpp.jpg | image_size = | image_caption = | name_official = | dam_type = | status =O | dam_crosses =[[နန်ချိုချောင်း]] | location = [[ပျဉ်းမနားမြို့]]၏အရှေ့ဘက် (၁၆)မိုင်ခန့်အကွာ | plant_owner = [[လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း|မြန်မာ့လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း]] | plant_operator = | dam_length = | dam_height = {{convert|328|ft|abbr=on}} | dam_width_base = | res_max_depth = | spillway_type = | irrigation = | construction_began = ၂၀၀၆ | opening = ၂၀၁၃ | closed = | cost = | res_capacity_total = ဂါလံ ၂၆ သိန်းခန့် | res_catchment = | res_surface = | plant_turbines = ၂ x {{convert|20|MW|abbr=on}} Kaplan type | plant_capacity = {{convert|40|MW|abbr=on}}<ref>{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx|format=XLSX|title=Power Generation|work=Open Development Mekong|access-date=6 October 2023|archive-date=6 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006001355/https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx}}</ref> | max_capacity = | plant_annual_gen = {{convert|152|GWh|abbr=on}} | plant_commission = | plant_decommission = | website = | location_map = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|19|44|28|N|96|27|01|E|display=inline,title}} }} '''နန်ချို တာတမံ'''သည် ပျဉ်းမနားမြို့၏အရှေ့ဘက် (၁၆)မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသည့် တာတမံဖြစ်ပြီးနန်ချိုချောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/287/ |title=နေပြည်တော်ပြည်ထောင်စုနယ်မြေးအတွင်းတည်ဆောက်ပြီးဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ |publisher=[[လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] |accessdate=၂၀၂၂-၀၉-၂၄ |archive-date=13 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221013080851/https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/287 }}</ref> ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရေးအတွက် ရည်ရွယ်ဆောက်လုပ်ထားသည့် တာတမံဖြစ်ပြီး ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ဆောက်၍ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ရေထိန်းကန်သည် ရေဂါလန် ပေါင်း ၂၆ သိန်းခန့် သိုလှောင်နိုင်ပြီး အချင်း ၁၃ ပေ၊ အလျား ၈၇၆ ပေရှိ ဖိအားမြင့်သံမဏိပိုက်လိုင်းဖြင့် ဓာတ်အားပေးစက်ရုံသို့ ပို့လွှတ်ပေးလျက်ရှိသည်။ထိန်းတမံသည် အမြင့် ၁၆၇ ပေရှိသော တိုက်ရိုက်ရေသွယ်စနစ် (Run Off River Type) CVC ကွန်ကရစ်တမံအမျိုးအစားဖြစ်ကာ အကျယ် ၃၄၉ ပေရှိ ရေပိုလွှဲနှင့် သဲနုန်းထုတ် ပေါက်တံခါးတို့ကို ထည့်သွင်းတည်ဆောက်ထားသည်။ အဆိုပါ ရေထိန်းတမံမှရေကို ရေယူအဆောက်အအုံမှတစ်ဆင့် ရေသွယ်ဥမင်လိုဏ် အလျားအရှည်ပေ ၇၃၃၀ ဖြင့် သယ်ယူပြီး ယခုကာလတွင် တစ်နေ့လျှင်နှစ်ကြိမ် ရေထိန်းကန်သို့ ပို့လွှတ်လျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web|url= https://www.mmnationalpost.com/2023/01/blog-post_5211.html?m=0|title=ပျဉ်းမနားမြို့နယ်တွင် နန်ချိုရေအားလျှပ်စစ် ဓာတ်အားပေးစက်ရုံနှင့် အပူစွမ်းအင်သုံးဓာတ်အားပေးစက်ရုံ တည်ဆောက်မည်}}</ref> နန်ချိုရေစက်အားလျှပ်စစ်စက်ရုံသည်‌‌ ရေအားအမြင့် ၃၂၈ ပေရှိပြီးတပ်ဆင်အင်အားမှာ ၂၀ မဂ္ဂါဝပ် ထွက်ရှိသော ဖရန်စစ်တာဘိုင် အမျိုးအစားစက် (၂) လုံးဖြင့် စုစုပေါင်းစက်တပ်ဆင်အင်အား ၄၀ မဂ္ဂါ၀ပ်ထွက်ရှိကာ တစ်နှစ်ထုတ်လုပ်နိုင်မှုမှာ ၁၅၂ ကီလိုဝပ် နာရီသန်းပေါင်းဖြစ်ပြီးတိုက်ရိုက်ရေသွယ်စနစ် (Run Off River Type) စက်ရုံတစ်ရုံဖြစ်သည်။ဓာတ်အားပေးစက်ရုံမှထွက်ရှိသော ဓာတ်အားများကို ၂၃၀ ကေဗွီ ဓာတ်အားလိုင်းများဖြင့် အထက် ပေါင်းလောင်းဓာတ်အားပေးစက်ရုံမှ ပို့လွှတ်သော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားများနှင့်အတူ ပေါင်းလောင်း ဓာတ်အားပေး စက်ရုံမှတစ်ဆင့် ပျဉ်းမနားဓာတ်အားခွဲရုံသို့ ပို့လွှတ်ကာ နိုင်ငံတော်ဓာတ်အားစနစ်သို့ ချိတ်ဆက် ပို့လွှတ်ဖြန့်ဖြူးပေးလျက်ရှိပါသည်။<ref>{{cite web|url=https://moep.gov.mm/mm/ignite/contentView/2193|title=လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန၊ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာထွန်းနိုင် အထက်ပေါင်းလောင်း ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံနှင့် နန်ချိုရေအားလျှပ်စစ် ဓာတ်အားပေးစက်ရုံတို့သို့ သွားရောက်ကြည့်ရှုစစ်ဆေး}}</ref> နန်ချိုရေအားလျှပ်စစ် ဓာတ်အားပေးစက်ရုံသည် ရေအားအမြင့် ၃၂၈ ပေရှိပြီး ဒေါင်လိုက် ဖရန်စစ်တာ ဘိုင် ၂၀ မဂ္ဂါဝပ် စက်နှစ်လုံးဖြင့် တပ်ဆင်အင်အား ၄၀ မဂ္ဂါဝပ်ရှိကာ နှစ်စဉ် ကီလိုဝပ်နာရီသန်းပေါင်း ၁၅၂ သန်း ထုတ်လုပ်ပေးလျက်ရှိသော တိုက်ရိုက်ရေသွယ်စနစ် (Run Off River Type) စက်ရုံတစ်ရုံဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတော်ဓာတ်အားစနစ်သို့ ချိတ်ဆက်ပို့လွှတ် ဖြန့်ဖြူးပေးလျက်ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တာတမံများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ]] n4c095ny74o8blafqkyhssz6tw1n974 1047723 1047722 2026-08-09T16:01:23Z Mgkaungmyatlwin 128048 1047723 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = နန်ချို တာတမံ | image = Nancho hpp.jpg | image_size = | image_caption = | name_official = | dam_type = | status =O | dam_crosses =[[နန်ချိုချောင်း]] | location = [[ပျဉ်းမနားမြို့]]၏အရှေ့ဘက် (၁၆)မိုင်ခန့်အကွာ | plant_owner = [[လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း|မြန်မာ့လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း]] | plant_operator = | dam_length = | dam_height = {{convert|328|ft|abbr=on}} | dam_width_base = | res_max_depth = | spillway_type = | irrigation = | construction_began = ၂၀၀၆ | opening = ၂၀၁၃ | closed = | cost = | res_capacity_total = ဂါလံ ၂၆ သိန်းခန့် | res_catchment = | res_surface = | plant_turbines = ၂ x {{convert|20|MW|abbr=on}} Kaplan type | plant_capacity = {{convert|40|MW|abbr=on}}<ref>{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx|format=XLSX|title=Power Generation|work=Open Development Mekong|access-date=6 October 2023|archive-date=6 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006001355/https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/16fdd64a-86a9-46f9-a794-c0ef25d810e9/resource/9640d37d-53ca-42fb-83a0-04de89228f1d/download/mekong-power-generation.xlsx}}</ref> | max_capacity = | plant_annual_gen = {{convert|152|GWh|abbr=on}} | plant_commission = | plant_decommission = | website = | location_map = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|19|44|28|N|96|27|01|E|display=inline,title}} }} '''နန်ချို တာတမံ'''သည် ပျဉ်းမနားမြို့၏အရှေ့ဘက် (၁၆)မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသည့် တာတမံဖြစ်ပြီးနန်ချိုချောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/287/ |title=နေပြည်တော်ပြည်ထောင်စုနယ်မြေးအတွင်းတည်ဆောက်ပြီးဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ |publisher=[[လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] |accessdate=၂၀၂၂-၀၉-၂၄ |archive-date=13 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221013080851/https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/287 }}</ref> ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရေးအတွက် ရည်ရွယ်ဆောက်လုပ်ထားသည့် တာတမံဖြစ်ပြီး ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ဆောက်၍ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ရေထိန်းကန်သည် ရေဂါလန် ပေါင်း ၂၆ သိန်းခန့် သိုလှောင်နိုင်ပြီး အချင်း ၁၃ ပေ၊ အလျား ၈၇၆ ပေရှိ ဖိအားမြင့်သံမဏိပိုက်လိုင်းဖြင့် ဓာတ်အားပေးစက်ရုံသို့ ပို့လွှတ်ပေးလျက်ရှိသည်။ထိန်းတမံသည် အမြင့် ၁၆၇ ပေရှိသော တိုက်ရိုက်ရေသွယ်စနစ် (Run Off River Type) CVC ကွန်ကရစ်တမံအမျိုးအစားဖြစ်ကာ အကျယ် ၃၄၉ ပေရှိ ရေပိုလွှဲနှင့် သဲနုန်းထုတ် ပေါက်တံခါးတို့ကို ထည့်သွင်းတည်ဆောက်ထားသည်။ အဆိုပါ ရေထိန်းတမံမှရေကို ရေယူအဆောက်အအုံမှတစ်ဆင့် ရေသွယ်ဥမင်လိုဏ် အလျားအရှည်ပေ ၇၃၃၀ ဖြင့် သယ်ယူပြီး ယခုကာလတွင် တစ်နေ့လျှင်နှစ်ကြိမ် ရေထိန်းကန်သို့ ပို့လွှတ်လျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web|url= https://www.mmnationalpost.com/2023/01/blog-post_5211.html?m=0|title=ပျဉ်းမနားမြို့နယ်တွင် နန်ချိုရေအားလျှပ်စစ် ဓာတ်အားပေးစက်ရုံနှင့် အပူစွမ်းအင်သုံးဓာတ်အားပေးစက်ရုံ တည်ဆောက်မည်}}</ref> နန်ချိုရေစက်အားလျှပ်စစ်စက်ရုံသည်‌‌ ရေအားအမြင့် ၃၂၈ ပေရှိပြီးတပ်ဆင်အင်အားမှာ ၂၀ မဂ္ဂါဝပ် ထွက်ရှိသော ဖရန်စစ်တာဘိုင် အမျိုးအစားစက် (၂) လုံးဖြင့် စုစုပေါင်းစက်တပ်ဆင်အင်အား ၄၀ မဂ္ဂါ၀ပ်ထွက်ရှိကာ တစ်နှစ်ထုတ်လုပ်နိုင်မှုမှာ ၁၅၂ ကီလိုဝပ် နာရီသန်းပေါင်းဖြစ်ပြီးတိုက်ရိုက်ရေသွယ်စနစ် (Run Off River Type) စက်ရုံတစ်ရုံဖြစ်သည်။ဓာတ်အားပေးစက်ရုံမှထွက်ရှိသော ဓာတ်အားများကို ၂၃၀ ကေဗွီ ဓာတ်အားလိုင်းများဖြင့် အထက် ပေါင်းလောင်းဓာတ်အားပေးစက်ရုံမှ ပို့လွှတ်သော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားများနှင့်အတူ ပေါင်းလောင်း ဓာတ်အားပေး စက်ရုံမှတစ်ဆင့် ပျဉ်းမနားဓာတ်အားခွဲရုံသို့ ပို့လွှတ်ကာ နိုင်ငံတော်ဓာတ်အားစနစ်သို့ ချိတ်ဆက် ပို့လွှတ်ဖြန့်ဖြူးပေးလျက်ရှိပါသည်။<ref>{{cite web|url=https://moep.gov.mm/mm/ignite/contentView/2193|title=လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန၊ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာထွန်းနိုင် အထက်ပေါင်းလောင်း ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံနှင့် နန်ချိုရေအားလျှပ်စစ် ဓာတ်အားပေးစက်ရုံတို့သို့ သွားရောက်ကြည့်ရှုစစ်ဆေး}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တာတမံများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ]] gecfde7k50ziojxqd83qi1g8nynx6b5 0 234882 1047674 1038203 2026-08-09T13:42:14Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047674 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ကိုရီးယားလူမျိုး | native_name = {{lang|ko|한民族 / 조선民族}} <br> (Hanminzoku / Joseonminzoku) | image = Korean official bearing the first despatches on board the USS Colorado HD-SN-99-01928.JPEG | image_caption = | poptime = ၈၃ သန်းခန့် (ကမ္ဘာတစ်ဝန်း) | regions = {{flagicon|South Korea}} [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ]] (၅၁ သန်းကျော်)<br>{{flagicon|North Korea}} [[မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ]] (၂၆ သန်းခန့်)<br>{{flagicon|USA}} [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] (၂.၆ သန်း)<br>{{flagicon|China}} [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] (၂.၁ သန်း)<br>{{flagicon|Japan}} [[ဂျပန်နိုင်ငံ]] (၈၂၀,၀၀၀ ခန့်) | languages = [[ကိုရီးယားဘာသာစကား]] (Korean) | religions = [[ဘာသာမဲ့]] (၅၆%)၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (၂၇.၆%)၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (၁၅.၅%)၊ ကိုရီးယားရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု (Shamanism) | related = [[ယာမာတိုလူမျိုး]] (ဂျပန်)၊ [[မန်ချူးလူမျိုး]]၊ [[မွန်ဂိုလူမျိုး]]၊ အရှေ့အာရှ လူမျိုးစုများ }} '''ကိုရီးယားလူမျိုး''' ({{lang-ko|한민족/조선民族}}၊ ဟန်မင်ဇုကု သို့မဟုတ် ဂျိုဆွန်းမင်ဇုကု) သည် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ် (Korean Peninsula) နှင့် မန်ချူးရီးယားဒေသတောင်ပိုင်းတွင် အခြေစိုက်သည့် အရှေ့အာရှရှိ ပင်မလူမျိုးစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ကိုရီးယားလူမျိုးများသည် [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ]] နှင့် [[မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ]] ဟူ၍ နိုင်ငံရေးအရ နှစ်ပိုင်းကွဲပြားနေသော်လည်း တူညီသော ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းကြောင်းများကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည့် တစ်စုတစ်စည်းတည်းသော လူမျိုးစုဖြစ်ကြသည်။<ref>Nelson, Sarah M. (1993). ''The Archaeology of Korea''. Cambridge University Press. ISBN 0-521-40783-4.</ref> == မူလဇစ်မြစ်နှင့် မျိုးရိုးဗီဇ == မျိုးဗီဇ (DNA) နှင့် မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ ကိုရီးယားလူမျိုးများသည် ကျောက်ခေတ်လယ်နှင့် ကျောက်ခေတ်နှောင်းကာလများက ဆိုင်ဘေးရီးယားတောင်ပိုင်း၊ မွန်ဂိုလီးယားနှင့် မန်ချူးရီးယားဒေသတို့မှတစ်ဆင့် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်အတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာကြသည့် အယ်လ်တာယစ် (Altaic) ခြေသလုံးဖျန်းနွယ်စုများနှင့် ဌာနေလူမျိုးစုများ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ သွေးနှောပေါင်းစပ် ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ဗီဇအရ အိမ်နီးချင်း ဂျပန်လူမျိုး ([[ယာမာတိုလူမျိုး]]) နှင့် တရုတ်မြောက်ပိုင်းသားများနှင့် အနီးစပ်ဆုံး တူညီကြသည်။<ref>Kim, Jinwung (2012). ''A History of Korea: From "Land of the Morning Calm" to States in Conflict''. Indiana University Press. ISBN 978-0-253-00024-8.</ref> == သမိုင်းကြောင်း == === ဒဏ္ဍာရီလာအစနှင့် ကိုဂျိုဆွန်းခေတ် (Gojoseon: BC ၂၃၃၃ – BC ၁၀၈) === ကိုရီးယားရိုးရာမှတ်တမ်းများအရ ဘီစီ ၂၃၃၃ တွင် နတ်မင်းသား၏သားတော် ဒန်ဂွန် (Dangun) သည် ကိုရီးယားတို့၏ ပထမဆုံးသော ရှေးဟောင်းနိုင်ငံဖြစ်သည့် '''"ကိုဂျိုဆွန်း"''' (Gojoseon) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ကိုဂျိုဆွန်းသည် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်မြောက်ပိုင်းနှင့် မန်ချူးရီးယားဒေသတွင် ကြေးဝါနှင့် သံထည်နည်းပညာများကို အခြေခံကာ ထွန်းကားခဲ့သော်လည်း ဘီစီ ၁၀၈ တွင် တရုတ်ဟန်မင်းဆက် (Han Dynasty) ၏ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပြိုလဲခဲ့ရသည်။<ref name="Lee1984">Lee, Ki-baek (1984). ''A New History of Korea''. Harvard University Press. ISBN 0-674-61576-X.</ref> === ကိုရီးယားနိုင်ငံသုံးခုခေတ် (Three Kingdoms of Korea: BC ၅၇ – ခရစ်နှစ် ၆၆၈) === ကိုဂျိုဆွန်း ပြိုကွဲပြီးနောက် ကိုရီးယားလူမျိုးများသည် နိုင်ငံငယ်များအဖြစ် ကွဲပြားခဲ့ရာမှ နောက်ပိုင်းတွင် ဩဇာကြီးမားသော နိုင်ငံကြီး သုံးခုအဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းခေတ်ကို "ကိုရီးယားနိုင်ငံသုံးခုခေတ်" ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ဂိုဂူလျော (Goguryeo)ခေတ်သည် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်မြောက်ပိုင်းနှင့် မန်ချူးရီးယားဒေသတွင် အခြေစိုက်ပြီး စစ်ရေးအင်အား အလွန်တောင့်တင်းကာ တရုတ်မင်းဆက်များ၏ ကျူးကျော်မှုကို အကြိမ်ကြိမ် တွန်းလှန်နိုင်ခဲ့သည်။ပက်ကျဲ (Baekje)ခေတ်သည် အနောက်တောင်ပိုင်းတွင် ထွန်းကားခဲ့ပြီး ရေကြောင်းအတတ်နှင့် အနုပညာကျွမ်းကျင်ကာ ဂျပန်ကျွန်းစုသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများ ဖြန့်ဝေပေးခဲ့သည်။ ဆီလာ (Silla)ခေတ်သည် အရှေ့တောင်ပိုင်းတွင် အခြေစိုက်ပြီး တရုတ်တန်မင်းဆက် (Tang Dynasty) နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ ခရစ်နှစ် ၆၆၈ တွင် အခြားနိုင်ငံများကို သိမ်းပိုက်၍ ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် တစ်စုတစ်စည်းတည်းဖြစ်အောင် စုစည်းခဲ့သည်။<ref name="Lee1984" /> === ဂိုလျောနှင့် ဂျိုဆွန်းမင်းဆက် (Goryeo and Joseon: ၉၁၈–၁၉၁၀) === ခရစ်နှစ် ၉၁၈ တွင် ပေါ်ပေါက်လာသော '''"ဂိုလျောမင်းဆက်"''' (Goryeo) လက်ထက်တွင် ကိုရီးယားတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ယနေ့ကမ္ဘာက ခေါ်ဆိုနေသည့် "ကိုရီးယား" (Korea) ဟူသော အမည်သည် "ဂိုလျော" ဟူသော စကားလုံးမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၃၉၂ တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော "ဂျိုဆွန်းမင်းဆက်" (Joseon) လက်ထက်တွင်မူ ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ (Confucianism) သည် နိုင်ငံတော်၏ ပင်မဝါဒဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ဆီဂျုံမင်းကြီး (King Sejong) က ခေတ်သစ်ကိုရီးယားစာပေဖြစ်သော "ဟန်ဂုလ်" (Hangul) စာလုံးစနစ်ကို ခရစ်နှစ် ၁၄၄၃ တွင် တီထွင်ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။<ref>Seth, Michael J. (2010). ''A History of Korea: From Antiquity to the Present''. Rowman & Littlefield Publishers. ISBN 978-0-7425-6716-0.</ref> === ကိုလိုနီခေတ်နှင့် နိုင်ငံနှစ်ခြမ်းကွဲခြင်း (Modern Era: ၁၉၁၀–လက်ရှိ) === ဂျိုဆွန်းမင်းဆက်သည် ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် [[ဂျပန် ဧကယာဇ်နိုင်ငံ|ဂျပန်အင်ပါယာ]]၏ သိမ်းပိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသဖြင့် ကိုရီးယားလူမျိုးများသည် ၃၅ နှစ်တိုင်တိုင် ပြင်းထန်သော ကိုလိုနီပြု ဖိနှိပ်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၅ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ဂျပန်လက်နက်ချချိန်တွင် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်ကို မြောက်လတ္တီတွဒ် ၃၈ ဒီဂရီပြိုင်ပြိုင်လိုင်းဖြင့် ပိုင်းခြားကာ မြောက်ပိုင်းကို ဆိုဗီယက်ယူနီယံကလည်းကောင်း၊ တောင်ပိုင်းကို အမေရိကန်ကလည်းကောင်း ကြီးကြပ်ခဲ့ရာမှ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ကွန်မြူနစ်ဝါဒကျင့်သုံးသော မြောက်ကိုရီးယားနှင့် ဒီမိုကရေစီကျင့်သုံးသော တောင်ကိုရီးယားဟူ၍ ကွဲပြားခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် [[ကိုရီးယားစစ်ပွဲ]] (Korean War) အပြင်းအထန် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ယနေ့တိုင် စစ်ပြေငြိမ်းခြင်းမရှိဘဲ တင်းမာစွာ ကွဲပြားနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>Cumings, Bruce (2005). ''Korea's Place in the Sun: A Modern History''. W. W. Norton & Company. ISBN 0-393-32702-7.</ref> == ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == ကိုရီးယားလူမျိုးများသည် ပင်ကိုစရိုက်အရ ကွဲပြားသော '''[[ကိုရီးယားဘာသာစကား]]''' ကို သုံးစွဲကြသည်။ ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒတွင် ကိုရီးယားစကားကို မည်သည့်ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့်မျှ မသက်ဆိုင်သည့် သီးခြားဘာသာစကား (Language isolate) အဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသည်။ ဝတ်စုံအနေဖြင့် ရိုးရာဝတ်စုံဖြစ်သော "ဟန်ဘောက်" (Hanbok) ကို ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ကိုရီးယားရိုးရာအစားအစာတွင် ကင်မ်ချီ (Kimchi) နှင့် အသားကင် (Bulgogi) တို့သည် ကမ္ဘာကျော်သည်။ ၂၁ ရာစုအတွင်း တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံမှ စတင်ခဲ့သော "ကိုရီးယားလှိုင်း" (Korean Wave / Hallyu) ကြောင့် ကိုရီးယားဂီတ (K-Pop) နှင့် ရုပ်ရှင်ဇာတ်လမ်းတွဲများသည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် အလွန်ဩဇာလွှမ်းမိုးလျက် ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အရှေ့အာရှ လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:ကိုရီးယားနိုင်ငံ]] 3gc9pinl1y602divekzb6py27yxi4ls 0 247512 1047758 822866 2026-08-09T21:03:41Z Mkant00 135890 Removed broad math category 1047758 wikitext text/x-wiki ဦးတည်ချက် (direction) သဘောကို ထည့်သွင်းမစဉ်းစားဘဲ [[ပမာဏ]] (magnitude) သဘော သီးသန့်သာ ပါဝင်နေသည့် [[တိုင်းဖွယ်]]များသည် စကေလာတိုင်းဖွယ်များ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[အပူချိန်]] (temperature) ဒီဂရီမည်မျှ ဟူသည်တွင် ဦးတည်ချက်သဘော မလို၊ ပမာဏသီးသန့်သာ သဘောပါဝင်သော တိုင်းဖွယ် ဖြစ်နေသည်။ [[အလျင်]] (velocity)မှာမူ "မည်သည့်ဘက်သို့ မည်မျှသော [[အမြန်နှုန်း]]ဖြင့် သွားနေခြင်း" ဖြစ်သဖြင့် စကေလာတိုင်းဖွယ် မဟုတ်ဘဲ [[ဗှတ္တာ တိုင်းဖွယ်]] ဖြစ်သည်။ [[Category:ရူပဗေဒ]] pd1xn46f4ra5n97zw6fk119z7usi9y5 0 247618 1047760 822794 2026-08-09T21:07:29Z Mkant00 135890 category adjustment 1047760 wikitext text/x-wiki [[File:MatrixLabelled.svg|alt=Two tall square brackets with m-many rows each containing n-many subscripted letter 'a' variables. Each letter 'a' is given a row number and column number as its subscript.|thumb|အရွယ်အစား {{math|''m'' &times; ''n''}} ရှိသော ကိန်းအုံ ဖြစ်သည်။ {{math|''m''}} နေရာတွင် ကိန်းတစ်ခု ထည့်လိုက်လျှင် ၎င်းက အလျားလိုက် တန်း အရေအတွက် ဖြစ်ပြီး၊ {{math|''n''}} နေရာတွက် ကိန်းတစ်ခု ထည့်လိုက်လျှင် ၎င်းက ထောင်လိုက် တိုင် အရေအတွက် ဖြစ်အံ့။ ထိုကိန်းအုံအတွင်းရှိ ကိန်းလုံးတစ်ခုစီကို တန်းနံပါတ်၊ တိုင်နံပါတ်တို့ဖြင့် ဖော်ပြလတ္တံ့။ ဥပမာအားဖြင့် {{math|''a''{{sub|2,1}}}} ဟု ရေးလိုက်ခြင်းသည် ဒုတိယတန်းနှင့် ပထမတိုင် ဆုံရာနေရာရှိ ကိန်းလုံးကို ညွှန်းဆို၏။]] [[သင်္ချာ]]ရှိ '''ကိန်းအုံ (matrix)''' ဆိုသည်မှာ ကိန်းများ (သို့မဟုတ် အခြားသော တန်ဖိုးလုံးများ) ကို အတန်းလိုက် တိုင်လိုက် စီရီလျက် စုစည်းထားသော အစုအဝေး ဖြစ်သည်။ ထိုအစုအဝေးတစ်ခုလုံးကို ''ကိန်းအုံ(matrix)'' ဟု ခေါ်ပြီး တစ်ခုချင်းကို ''ကိန်းလုံး(element)'' ဟု ခေါ်နိုင်သည်။ '''တန်း(row)'''များမှာ အလျားလိုက် ဖြစ်ပြီး '''တိုင်(column)'''များမှာ ထောင်လိုက် ဖြစ်သည်။ ကိန်းအုံတစ်ခုသည် သင်္ချာတွင် အသုံးဝင်သော [[သင်္ချာဇာတ်ကောင်]]များ (mathematical objects) ဖြစ်သည်။<br> ဥပမာအားဖြင့် <math display="block">\begin{bmatrix}1 & 9 & -13 \\20 & 5 & -6 \end{bmatrix}</math> ဤသည်မှာ တန်း၂တန်း တိုင်၃တိုင်ဖြင့် စုဖွဲ့ထားသော ကိန်းအုံ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သည်တစ်ခုကို "၂×၃ ကိန်းအုံ" သို့မဟုတ် "<math>2\times 3</math> ကိန်းအုံ" ဟု အရွယ်အစားကို ဖော်ပြခေါ်ဝေါ်နိုင်သည်။ (ရှေ့တွင် ထားပြောသည်မှာ တန်းနှင့်ဆိုင်ပြီး နောက်တွင် ထားပြောသည်မှာ တိုင်နှင့်ဆိုင်မြဲ ဖြစ်သည်ကို သတိပြုပါ။)<br> ကိန်းအုံအချင်းချင်း ပေါင်းနုတ်မြှောက်စား ပြုလုပ်သည့်အခါ လိုက်နာရမည့် သင်္ချာနည်းစနည်များရှိပြီး ကိန်းတစ်လုံးချင်း ကိုင်တွယ်ရသည်ထက် အဆင့်အနည်းငယ် ပိုကဲသည်။ == ကိန်းအုံ၏ အရွယ်အစား == ကိန်းအုံ၌ ''အလျားလိုက်'' တန်း(row) မည်မျှ၊ ''ထောင်လိုက်'' တိုင်(column) မည်မျှ ပါဝင်နေသနည်း ဟူသည်က ၎င်း၏ အရွယ်အစား (size) ပင် ဖြစ်သည်။ တန်းအရေအတွက် ''m'' နှင့် တိုင်အရေအတွက် ''n'' ရှိသော ကိန်းအုံကို ''m''{{nbsp}}×{{nbsp}}''n'' ကိန်းအုံ တခု ဟု ‌ခေါ်သည်။ '''တန်းအရေအတွက်ကို အစဉ် ရှေ့၌ ထားရှိသုံးနှုန်းသည်။''' ''m'' နှင့် ''n'' ကိုယ်စီကို [[တိုင်းကြောင်း]]အရေအတွက် ဟုလည်း နားလည်နိုင်သည်။ :<math>\mathbf{A} = \begin{bmatrix} -1.3 & 0.6 \\ 20.4 & 5.5 \\ 9.7 & -6.2 \end{bmatrix}.</math> ဟူသော ကိန်းအုံကို ဥပမာပြရလျှင် ၎င်းက 3{{nbsp}}×{{nbsp}}2 ကိန်းအုံ တခု ဖြစ်ချေမည်။ * တန်းအရေအတွက် ၁ သာ ဖြစ်လျက် တိုင်အရေအတွက် တခုမက ရှိနေသော ကိန်းအုံတို့ကို တန်းထီးကိန်းအုံ (row matrix or row vector) ဟု၊ * တိုင်အရေအတွက် ၁ သာ ဖြစ်လျက် တန်းအရေအတွက် တခုမက ရှိနေသော ကိန်းအုံတို့ကို တိုင်ထီးကိန်းအုံ (column matrix or column vector) ဟု၊ * (၁ခု မကစီ ဖြစ်လျက်) တိုင်အရေအတွက်နှင့် တန်းအရေအတွက် တူနေသော ကိန်းအုံတို့ကို [[ထောင့်စက် ကိန်းအုံ]] ဟု ခေါ်သည်။<ref name=":4">{{Cite web|last=Weisstein|first=Eric W.|title=Matrix|url=https://mathworld.wolfram.com/Matrix.html|access-date=2020-08-19|website=mathworld.wolfram.com|language=en}}</ref><br> အချို့တွက်ချက်သဘောတရားများ၌ တိုင်နှင့် တန်းအရေအတွက်တို့ [[သုည]]ချည်းသာ ဖြစ်နေသော ကိန်းအုံများကိုလည်း လိုအပ်တတ်သည်။ ထိုသို့ ပါဝင်ကိန်းလုံး ကင်းမဲ့နေသော ကိန်းအုံတို့ကို ဗလာကိန်းအုံ (empty matrix) ဟု ခေါ်သည်။ {| class="wikitable" |+အရွယ်အစားအလိုက် ကိန်းအုံ အခေါ်အဝေါ်အမျိုးမျိုး |- !scope="col"| အမျိုးအစား !scope="col"| အရွယ်အစား !scope="col"| ဥပမာ !scope="col"| ဖော်ပြချက် |- !scope="row"| တန်းထီးကိန်းအုံ | 1{{nbsp}}×{{nbsp}}''n'' || style="text-align:center;" | <math>\begin{bmatrix}3 & 7 & 2 \end{bmatrix}</math> | တန်းအရေအတွက် ၁ သာ ဖြစ်လျက် တိုင်အရေအတွက် တခုမက ရှိနေသော ကိန်းအုံ |- !scope="col"| တိုင်ထီးကိန်းအုံ | ''n''{{nbsp}}×{{nbsp}}1 || style="text-align:center;" | <math>\begin{bmatrix}4 \\ 1 \\ 8 \end{bmatrix}</math> | တိုင်အရေအတွက် ၁ သာ ဖြစ်လျက် တန်းအရေအတွက် တခုမက ရှိနေသော ကိန်းအုံ |- !scope="col"| [[ထောင့်စက် ကိန်းအုံ]] | ''n''{{nbsp}}×{{nbsp}}''n'' || style="text-align:center;" | <math>\begin{bmatrix} 9 & 13 & 5 \\ 1 & 11 & 7 \\ 2 & 6 & 3 \end{bmatrix}</math> | တိုင်အရေအတွက်နှင့် တန်းအရေအတွက် တူနေသော ကိန်းအုံ။ တိုင်ထီးကိန်းအုံ၊ တန်းထီးကိန်းအုံတို့က ကိုယ်စားပြုသော [[ဗှတ္တာ]]များကို ဤထောင့်စက်ကိန်းအုံတို့နှင့် မြှောက်ခြင်းအားဖြင့် ၎င်းဗှတ္တာတို့ကို လှည့်ခြင်းအမျိုးမျိုး ပြုသကဲ့သို့ သက်ရောက်မှု ပြုနိုင်သဖြင့်၊ ထောင့်စက်ကိန်းအုံများက [[သင်္ချာလုပ်ဆောင်ချက်]] (mathematical operator) များ ဖြစ်နိုင်သည်။ |} == အခြေခံ သင်္ချာလုပ်ဆောင်မှုများ == === ကိန်းအုံချင်း ပေါင်းခြင်း၊ ကိန်းထီးနှင့် မြှောက်ခြင်း၊ ကိန်းအုံကို အလှဲအထောင်ပြုခြင်း === {| class="wikitable" |+ကိန်းအုံတို့အပေါ် သင်္ချာဆောင်ရွက်ချက် အချို့ |- !scope="col"| ဆောင်ရွက်ချက် အမျိုးအစား !scope="col"| ဆောင်ရွက်နည်း ဖွင့်ဆိုချက် !scope="col"| ဥပမာ |- !scope="row"| ကိန်းအုံချင်း ပေါင်းခြင်း | တန်း-''m'' နှင့် တိုင်-''n'' ကိုယ်စီဖြင့် အရွယ်အစားချင်း တူသော '''A''' နှင့် '''B''' ကိန်းအုံ၂ခုကို အချင်းချင်း အပေါင်းအနုတ် ပြုနိုင်သည်။ ပေါင်းလဒ် '''A'''+'''B''' ကို ဤသို့ တွက်ထုတ်၏။ :('''A''' + '''B'''){{sub|''i'',''j''}} = '''A'''{{sub|''i'',''j''}} + '''B'''{{sub|''i'',''j''}} ဟု တိုင်မြောက်၊ တန်းမြောက်ချင်း (နေရာချင်း) တူရာ ကိန်းလုံးချင်းကို ပေါင်းရ၏။ | <math> \begin{bmatrix} 1 & 3 & 1 \\ 1 & 0 & 0 \end{bmatrix} + \begin{bmatrix} 0 & 0 & 5 \\ 7 & 5 & 0 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 1+0 & 3+0 & 1+5 \\ 1+7 & 0+5 & 0+0 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 1 & 3 & 6 \\ 8 & 5 & 0 \end{bmatrix} </math> |- !scope="row"| [[စကေလာ|ကိန်းလုံးထီး]]နှင့် မြှောက်ခြင်း | ''c'' ဟူသော [[စကေလာ|စကေလာ (ခေါ်) ကိန်းထီး]] နှင့် '''A''' ဟူသော ကိန်းအုံကို မြှောက်လျှင် ''c'''''A''' ဟူသော မြှောက်လဒ် (ရလဒ်)က ၎င်းကိန်းအုံ၏ ပါဝင်ကိန်းလုံးတိုင်းကို ''c'' နှင့် မြှောက်ထားခြင်း ဖြစ်အံ့။ :{{nowrap begin}}(''c'''''A'''){{sub|''i'',''j''}} = ''c'' · '''A'''{{sub|''i'',''j''}}.{{nowrap end}} | <math>2 \cdot \begin{bmatrix} 1 & 8 & -3 \\ 4 & -2 & 5 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 2 \cdot 1 & 2\cdot 8 & 2\cdot -3 \\ 2\cdot 4 & 2\cdot -2 & 2\cdot 5 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 2 & 16 & -6 \\ 8 & -4 & 10 \end{bmatrix} </math> |- !scope="row"| [[အလှဲအထောင် (ကိန်းအုံ)]] | တန်းရေ-''m'' နှင့် တိုင်ရေ-''n'' ရှိသော ကိန်းအုံ '''A''' ကို အလှဲအထောင် ပြုလိုက်လျှင် တန်းရေ-''n'' နှင့် တိုင်ရေ-''m'' ရှိသော အလှဲအထောင်ပြုရလဒ် ကိန်းအုံ '''A'''{{sup|T}} ('''A'''{{sup|tr}} သို့မဟုတ် {{sup|t}}'''A''' ဟုလည်း သင်္ကေတ ပြုကြတတ်) ဟူသည်ကို ရရှိပေမည်။ :{{nowrap begin}}('''A'''{{sup|T}}){{sub|''i'',''j''}} = '''A'''{{sub|''j'',''i''}}.{{nowrap end}} | <math> \begin{bmatrix} 1 & 2 & 3 \\ 0 & -6 & 7 \end{bmatrix}^\mathrm{T} = \begin{bmatrix} 1 & 0 \\ 2 & -6 \\ 3 & 7 \end{bmatrix} </math> |} ကိန်းအုံချင်း ပေါင်းခြင်းသည် ပါဝင်ဇာတ်ကောင်တို့ကို ရှေ့နောက် အစီအစဉ် ဖလှယ်လျှင်လည်း ရလဒ်မပြောင်းသော၊ [[ဖလှယ်ရသတ္တိ]] ရှိသော သင်္ချာလုပ်ဆောင်ချက် ဖြစ်သည်။ '''A'''{{nbsp}}+{{nbsp}}'''B'''{{nbsp}} နှင့် {{nbsp}}'''B'''{{nbsp}}+{{nbsp}}'''A''' ဟူသော ကိန်းအုံချင်း ပေါင်းလဒ်၂မျိုးမှာ အတူတူသာ ဖြစ်အံ့။<ref>{{Harvard citations |last1=Brown |year=1991 |nb=yes |loc=Theorem I.2.6}} </ref> === ကိန်းအုံချင်း မြှောက်ခြင်း === [[File:MatrixMultiplication.png|thumb|300px|'''AB''' of two matrices ကိန်းအုံ '''A''' နှင့် ကိန်းအုံ '''B''' တို့၏ မြှောက်လဒ်အဖြစ် ကိန်းအုံ '''AB''' ကို တွက်ထုတ်နည်း ပုံကြမ်း]] ကိန်းအုံချင်း မြှောက်ခြင်းမှာမူ [[ဖလှယ်ရသတ္တိ]]မရှိသည့် သင်္ချာလုပ်ဆောင်ချက် ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် '''AB''' နှင့် '''BA''' ဟူသော မြှောက်လဒ်၂မျိုးမှာ ယေဘုယျအားဖြင့် တူညီမှု မရှိ။ ''(တိုက်ဆိုင်မှုသတ်သတ်ကြောင့်သာ ရံဖန်ရံခါ တူနိုင်သည်။)''<br> * အရွယ်အစား <math>m</math>×<math>n</math> ရှိသော ကိန်းအုံကို ရှေ့၌ထားရှိလျှင် အရွယ်အစား <math>n</math>×<math>l</math> ရှိသော ကိန်းအုံကို နောက်ဆက်၍သာ ကိန်းအုံချင်း မြှောက်နိုင်သည်။ ''(ရှေ့၌ ထားမြှောက်မည့် ကိန်းအုံ၏ တိုင်အရေအတွက်နှင့် နောက်၌ ထားမြှောက်မည့် ကိန်းအုံ၏ တန်းအရေအတွက်က တူညီနေမှ။)'' * ထို့နောက်လျှင် မြှောက်လဒ်အဖြစ် ထွက်ပေါ်လာမည့် ကိန်းအုံ၏ အရွယ်အစားက <math>m</math>×<math>l</math> ဖြစ်နေမည်။ == အကိုးအကား == {{notelist}} {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ]] 6966n0t5wsp820j0kvdznd7i0hziofe 0 247678 1047816 834948 2026-08-10T10:48:47Z EmausBot 5629 [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1047816 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)]] m2so2wkh0a585dqosxe4ajttfooq9n9 0 247698 1047775 834949 2026-08-10T07:40:26Z Mkant00 135890 major expansion 1047775 wikitext text/x-wiki [[File:Squarecubetesseract.png|thumb|upright=1.2|ဘယ်မှညာသို့ - စတုရန်း၊ ကုဗတုံး နှင့် တက်စာရက်။ စတုရန်းသည် အတိုင်းအတာနှစ်ခုရှိသည်။ ၎င်းကို အတိုင်းအတာတစ်ခုရှိသော မျဉ်းပိုင်းများဖြင့် နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ထားသည်။ ကုဗတုံးသည် အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသည်။ ၎င်းကို အတိုင်းအတာနှစ်ခုရှိသော စတုရန်းများဖြင့် နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ထားသည်။ တက်စာရက်သည် အတိုင်းအတာလေးခုရှိသည်။ ၎င်းကို အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော ကုဗတုံးများဖြင့် နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ထားသည်။]] [[File:Dimension levels.svg|thumb|upright=1.2|အတိုင်းအတာနှစ်ခုရှိသော ရုပ်ပုံတစ်ခုတွင် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြထားသည့် ပထမဆုံး အာကာသဆိုင်ရာ အတိုင်းအတာ လေးခု။ {{ordered list | အမှတ် နှစ်ခုကို ဆက်သွယ်၍ မျဉ်းပိုင်း တစ်ခု ဖန်တီးနိုင်သည်။ | အပြိုင်ဖြစ်သော မျဉ်းပိုင်း နှစ်ခုကို ဆက်သွယ်၍ စတုရန်း တစ်ခု ဖန်တီးနိုင်သည်။ | အပြိုင်ဖြစ်သော စတုရန်း နှစ်ခုကို ဆက်သွယ်၍ ကုဗတုံး တစ်ခု ဖန်တီးနိုင်သည်။ | အပြိုင်ဖြစ်သော ကုဗတုံး နှစ်ခုကို ဆက်သွယ်၍ တက်စာရက် တစ်ခု ဖန်တီးနိုင်သည်။ }} ]] အတိုင်းအတာ (dimension) သည် သင်္ချာပညာရှိ သဘောတရားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် တိကျသော ရပ်ဝန်း (space) တစ်ခုအတွင်းရှိ ရွေ့လျားမှုတစ်ခု၏ လွတ်လပ်စွာပြောင်းလဲနိုင်သော အတိုင်းအတာ အရေအတွက် (degrees of freedom) ကို အခြေခံအားဖြင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည်။ အတိုင်းအတာ (dimension) သဘောတရားသည် အခြေအနေအမျိုးမျိုးတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေသည်။ အခြေအနေအားလုံးအတွက် အတိုင်းအတာကို ကျေနပ်ဖွယ်ဖြစ်အောင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပေးနိုင်သည့် သင်္ချာဆိုင်ရာ သဘောတရားဟူ၍ သီးသန့်မရှိပေ။ ထို့ကြောင့် မတူညီသော ရပ်ဝန်းများ (spaces) အတွက် မတူညီသော အတိုင်းအတာ သဘောတရားများ ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == ဗက်တာရပ်ဝန်း၏ အတိုင်းအတာ (Dimension of a vector space) == အထင်ရှားဆုံးမှာ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (vector space) တစ်ခု၏ အတိုင်းအတာ ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ဟားမဲလ် အတိုင်းအတာ (Hamel dimension) ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုသည်။ ၎င်းသည် ဗက်တာရပ်ဝန်း၏ အခြေအစု (basis) တစ်ခု၏ [[အစု]]အရွယ်အစား (cardinality) နှင့် ညီမျှသည်။ အောက်ပါ ဖော်ပြချက်များသည် ၎င်းနှင့် အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီကြသည်။ * အတိုင်းအတာသည် အငယ်ဆုံး ထုတ်လုပ်ကိန်းအစု (minimal generating set) တစ်ခု၏ အစုအရွယ်အစား (cardinality) နှင့် ညီမျှသည်။ * အတိုင်းအတာသည် အကြီးဆုံး မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းသော (linearly independent) [[ဗက်တာ|ဗက်တာများ]] (vectors) စနစ်၏ အစုအရွယ်အစား (cardinality) နှင့် ညီမျှသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဂျီဩမေတြီသဘောအရ ပင်ကိုသိစိတ်ဖြင့် နားလည်နိုင်သော အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Euclidean 3-space) သည် အတိုင်းအတာ သုံးခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ အလျား၊ အနံ နှင့် အမြင့် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီ (Euclidean plane) သည် အတိုင်းအတာ နှစ်ခု ရှိသည်။ ကိန်းစစ်မျဉ်း (real line) သည် အတိုင်းအတာ တစ်ခု ရှိပြီး အမှတ် (point) တစ်ခုသည် အတိုင်းအတာ သုည ရှိသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ဗက်တာရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^n</math> သည် အတိုင်းအတာ <math>n</math> ရှိသည်။ <math>\mathbb{C}</math> ၏ အတိုင်းအတာသည် အခြေခံအားဖြင့် [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) <math>\mathbb{R}</math> သို့မဟုတ် <math>\mathbb{C}</math> အပေါ်အခြေခံသည့် ဗက်တာရပ်ဝန်း (vector space) အဖြစ် စဉ်းစားခြင်း အပေါ်တွင် မူတည်သည်။ ၎င်း၏ ဆိုလိုရင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\operatorname{dim}_{\mathbb{C}}(\mathbb{C})=1\quad</math> သို့သော် <math>\quad\operatorname{dim}_{\mathbb{R}}(\mathbb{C})=2</math> ဖြစ်သည်။ အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းအစု (finite generating set) မရှိသော ဗက်တာရပ်ဝန်းများကိုလည်း ၎င်းတို့၏ အငယ်ဆုံး ထုတ်လုပ်ကိန်းအစု၏ အစုအရွယ်အစားကို ၎င်းတို့၏ အတိုင်းအတာအဖြစ် သတ်မှတ်ပေးနိုင်သည်။ ထိုသို့သတ်မှတ်သောအခါ ၎င်းသည် အနန္တ ကာဒီနယ်ကိန်း (infinite cardinal number) တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ အဆုံးရှိသည့် အတိုင်းအတာတစ်ခုရှိသော ဗက်တာရပ်ဝန်းကို အတိုင်းအတာအကန့်အသတ်ရှိသော ရပ်ဝန်း (finite-dimensional space) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ထိုသို့မဟုတ်ပါက ၎င်းကို အနန္တအတိုင်းအတာရှိသော ရပ်ဝန်း (infinite-dimensional space) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဟားမဲလ် အခြေအစု (Hamel basis) ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို အနန္တအတိုင်းအတာရှိသော ဗက်တာရပ်ဝန်းများ (infinite-dimensional vector spaces) အတွက် အဓိကအားဖြင့် အသုံးပြုသည်။ အကြောင်းမှာ ဂျော့ ဟားမဲလ် (Georg Hamel) သည် ဤအခြေအနေအတွက် အခြေအစုတစ်ခု တည်ရှိမှုကို ပထမဆုံး သက်သေပြခဲ့သူဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သူသည် ဤသို့သက်သေပြရာတွင် ကောင်းစွာအစဉ်ကျခြင်း သီအိုရမ် (well-ordering theorem) ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၎င်းသီအိုရမ်သည် ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို (axiom of choice) နှင့် အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသည်။ == ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း၏ အတိုင်းအတာ (Hilbert space dimension) == ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း (Hilbert space) တိုင်းတွင် ထောင့်မှန်ကျယူနစ် အခြေအစု (orthonormal basis) တစ်ခု ရှိသည်။ အဆိုပါ အခြေအစုတွင် အဆုံးရှိ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (elements) ပါဝင်မှသာလျှင် ၎င်းသည် အထက်တွင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည့် သဘောတရားအရ ဟားမဲလ် အခြေအစု (Hamel basis) တစ်ခု ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ မည်သည့် ထောင့်မှန်ကျယူနစ် အခြေအစု နှစ်ခုမဆို အစုဝင်အရေအတွက် တူညီကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း၏ အတိုင်းအတာကို ထောင့်မှန်ကျယူနစ် အခြေအစုတစ်ခု၏ [[အစု]]အရွယ်အစား (cardinality) အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ၎င်းသည် ကာဒီနယ်ကိန်း (cardinal number) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကာဒီနယ်ကိန်းသည် ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်းများကို အပြည့်အဝ အမျိုးအစားခွဲခြားရန် (classify) လုံလောက်သည်။ ကာဒီနယ်ကိန်း တစ်ခုစီအတွက် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) တစ်ခုအထိ သက်ဆိုင်ရာ အစုအရွယ်အစားနှင့်ကိုက်ညီသော ထောင့်မှန်ကျယူနစ် အခြေအစုတစ်ခု ပိုင်ဆိုင်သည့် ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း တစ်ခုတည်းသီးသန့် ရှိသည်။ ===ဥပမာ – ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်းတစ်ခု၏ အစုအရွယ်အစား (Cardinality of a Hilbert space)=== <math>[0, 1]</math> အပေါ်ရှိ နှစ်ထပ်ကိန်း အင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်းရှိသော [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (square-integrable functions) ၏ ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း <math>L^2([0,1])</math> သည် ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း အတိုင်းအတာ <math>\aleph_0</math> ရှိသည်။ သို့ရာတွင် ၎င်း၏ ဟားမဲလ် အတိုင်းအတာ (Hamel dimension) မှာ တိကျစွာ ပိုမိုကြီးမားသည်။ == မန်နီဖိုးတစ်ခု၏ အတိုင်းအတာ (Dimension of a manifold) == လူသိများသော အတိုင်းအတာနှစ်ခုရှိသော [[မန်နီဖိုး|မန်နီဖိုးများ]] (two-dimensional manifolds) မှာ စက်လုံးမျက်နှာပြင် (surface of a sphere) တစ်ခု သို့မဟုတ် မိုးဘီးယပ်စ် ကြိုးကွင်း (Möbius strip) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ === ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်းများဆီသို့ ပတ်ဝန်းကျင်များ၏ ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် (Homeomorphism of neighborhoods to Euclidean spaces) === မန်နီဖိုးတစ်ခု၏ အမှတ်တိုင်းတွင် <math>n</math>-တိုင်းတာမှုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Euclidean space) နှင့် ဟိုမီယိုမော်ဖစ် (homeomorphic) ဖြစ်သော ပတ်ဝန်းကျင် (neighborhood) တစ်ခု ရှိသည်။ အဆိုပါ <math>n</math> ကို မန်နီဖိုး၏ အတိုင်းအတာဟု ခေါ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် စက်လုံးမျက်နှာပြင်တစ်ခုပေါ်ရှိ အမှတ်တိုင်းတွင် အတိုင်းအတာနှစ်ခုရှိသော ပြန့်ကားသည့် မျက်နှာပြင် (two-dimensional flat surface) အဖြစ် အခြေခံအားဖြင့် နားလည်နိုင်သော ပတ်ဝန်းကျင်ငယ် (small neighborhood) တစ်ခု ရှိသည်။ === ဆက်စပ်နေသော မန်နီဖိုးများ (Connected manifolds) === အတိုင်းအတာသည် အမှတ်ရွေးချယ်မှုအပေါ် မူတည်နေခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်အတွက် အတိုင်းအတာ သဘောတရားကို များသောအားဖြင့် ဆက်စပ်နေသော မန်နီဖိုးများ (connected manifolds) အတွက်သာ အသုံးပြုသည်။ သို့မဟုတ်ပါက မော်ဒယ်ရပ်ဝန်း (model space) နှင့်တကွ အတိုင်းအတာတို့ နေရာတိုင်းတွင် တူညီစေရန် မန်နီဖိုးများကို အစကတည်းက ကြိုတင်၍ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မိုးဘီးယပ်စ် ကြိုးကွင်း၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ အမှတ်တစ်ခုသည် ၃၆၀ ဒီဂရီ ပတ်ဝန်းကျင် (360° neighborhood) ရှိသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် အစွန်းပေါ်ရှိ အမှတ်တစ်ခုသည် ၁၈၀ ဒီဂရီ ပတ်ဝန်းကျင်သာ ရှိသည်။ == အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခု၏ အတိုင်းအတာ (Dimension of a metric space) == ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် အတိုင်းအတာ (Hausdorff dimension) သည် [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း]] (metric space) တစ်ခု၏ [[အစုပိုင်း]] (subset) တိုင်းအတွက် အတိုင်းအတာတစ်ခု သတ်မှတ်ပေးနိုင်စေသည်။ ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် အတိုင်းအတာသည် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် အတိုင်းအတာ[[ဖန်ရှင်]] (Hausdorff measure) <math>H^s(X)</math> သုညဖြစ်စေသော <math>s>0</math> အားလုံး၏ အင်ဖီမမ် (infimum) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် အတိုင်းအတာဖန်ရှင် အနန္တဖြစ်စေသော <math>s>0</math> အားလုံး၏ စူပရီမမ် (supremum) နှင့် ထပ်တူညီသည်။ == ဆင်ပလစ်ရှယ် ကွန်ပလက်စ်တစ်ခု၏ အတိုင်းအတာ (Dimension of a simplicial complex) == ထိပ်စွန်းမှတ် (vertices) <math>k+1</math> ခု ပါဝင်သော သရုပ်မဲ့ အရိုးရှင်းဆုံးပုံ (abstract simplex) တစ်ခု၏ အတိုင်းအတာကို <math>k</math> ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ဆင်ပလစ်ရှယ် ကွန်ပလက်စ် (simplicial complex) <math>\mathcal{K}</math> ၏ အတိုင်းအတာကို <math>\mathcal{K}</math> တွင် ပါဝင်သည့် အရိုးရှင်းဆုံးပုံများ (simplices) အားလုံး၏ အတိုင်းအတာများအနက်မှ အကြီးဆုံးတန်ဖိုးအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ အကယ်၍ အရိုးရှင်းဆုံးပုံများ၏ အတိုင်းအတာများသည် အကန့်အသတ်မရှိပါက <math>\mathcal{K}</math> ကို အနန္တအတိုင်းအတာရှိသော ကွန်ပလက်စ် (infinite-dimensional) ဟု ခေါ်သည်။ == အတိုင်းအတာအဖြစ် ချိတ်တန်း အလျား (Chain length as dimension) == [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (vector space) တစ်ခု၏ အတိုင်းအတာသည် အချင်းချင်းငုံထားသော ရပ်ဝန်းပိုင်းများ (nested subspaces) ချိတ်တန်းတစ်ခု၏ အကြီးဆုံး အလျား (maximum length) နှင့် ညီမျှသည်။ ဤနေရာတွင် အလျားဆိုသည်မှာ ပါဝင်ခြင်းအရေအတွက် (number of inclusions) ကို ဆိုလိုသည်။ အတိုင်းအတာကို ချိတ်တန်း အလျား (chain length) အဖြစ် ရှုမြင်သုံးသပ်ခြင်းက အခြားသော တည်ဆောက်ပုံများဆီသို့ ယေဘုယျပြုရန် (generalization) ခွင့်ပြုပေးသည်။ === ခရူးလ် အတိုင်းအတာ (Krull dimension) === သာဓကအားဖြင့် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring) တစ်ခု၏ ခရူးလ် အတိုင်းအတာ (Krull dimension) ကို အချင်းချင်းငုံထားသော [[သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်|သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်များ]] (prime ideals) ချိတ်တန်းတစ်ခု၏ အကြီးဆုံး အလျားမှ ၁ ကို နုတ်ထားသော တန်ဖိုးအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ === မန်နီဖိုးတစ်ခု၏ အတိုင်းအတာ (Dimension of a manifold) === အလားတူပင် မန်နီဖိုးတစ်ခု၏ အတိုင်းအတာသည် အချင်းချင်းငုံထားသော မန်နီဖိုးများ (nested manifolds) ချိတ်တန်းတစ်ခု၏ အကြီးဆုံး အလျားဖြစ်သည်။ ထိုချိတ်တန်းရှိ အဆက်တိုင်းသည် ၎င်း၏ရှေ့တွင်ရှိသော မန်နီဖိုး [[အစုပိုင်း]] (subset) တစ်ခု၏ နယ်နိမိတ် (boundary) ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကမ္ဘာလုံး၏ နယ်နိမိတ်သည် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင် ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အစုပိုင်းဖြစ်သော ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ နယ်နိမိတ်သည် နိုင်ငံ၏နယ်စပ် ဖြစ်သည်။ တိကျသော နယ်စပ်အပိုင်းတစ်ခု၏ နယ်နိမိတ်များမှာ ၎င်း၏ အစွန်းမှတ်များ (endpoints) ဖြစ်ကြသည်။ ဤထက်ပို၍ ရှည်လျားသော ချိတ်တန်းမရှိသောကြောင့် ကမ္ဘာလုံးသည် အတိုင်းအတာ ၃ ရှိသည်။ ပါဝင်ခြင်း (inclusion) နှင့် နယ်နိမိတ် ဖွဲ့စည်းခြင်း (boundary formation) တို့ကို အမြဲတမ်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသောကြောင့် ဤအချက်က [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း]] (topological space) တိုင်းအတွက် အတိုင်းအတာ သဘောတရားတစ်ခုကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။ ၎င်းကို ဆင့်ကဲ အတိုင်းအတာ (inductive dimension) ဟု ခေါ်သည်။ သို့သော်လည်း ပိုမိုအသုံးများသော တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ အတိုင်းအတာ သဘောတရားမှာ လီဘက်ဂ် ဖုံးအုပ်မှု အတိုင်းအတာ (Lebesgue covering dimension) ဖြစ်သည်။ == တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ အတိုင်းအတာ (Topological dimension) == [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း]] (topological space) <math>X</math> တစ်ခုသည် အတိုင်းအတာ <math>n</math> ရှိရန်အတွက် <math>n</math> သည် အငယ်ဆုံး သဘာဝကိန်း (natural number) ဖြစ်ရမည်။ ၎င်းသဘာဝကိန်းသည် အဖွင့် ဖုံးအုပ်စု (open cover) <math>(U_i)_i</math> တိုင်းအတွက် ပို၍ အသေးစိတ်သည့် အဖွင့် ဖုံးအုပ်စု <math>(V_j)_j</math> တစ်ခု ရှိနေစေရမည်ဖြစ်ပြီး <math>X</math> မှ အမှတ်တိုင်းသည် <math>V_j</math> [[အစု|အစုများ]] (sets) အနက် အများဆုံး <math>n+1</math> ခုတွင်သာ ပါဝင်ရမည်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ထိုကဲ့သို့သော <math>n</math> မရှိပါက <math>X</math> ကို အနန္တအတိုင်းအတာရှိသော ရပ်ဝန်း (infinite dimension) ဟု ဆိုသည်။ ထို့အပြင် တိုပေါ်လော်ဂျီ (topology) တွင် လီဘက်ဂ် ဖုံးအုပ်မှု အတိုင်းအတာ (Lebesgue covering dimension) ၏ အစားထိုးတစ်ခုအနေဖြင့် ဆင့်ကဲ အတိုင်းအတာ (inductive dimension) ဟုခေါ်သော အတိုင်းအတာကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်။ == ဖရက်တယ် အတိုင်းအတာ (Fractal dimension) == ယခုအထိ ဖော်ပြခဲ့သော [[ကိန်းပြည့်]] (integer) အတိုင်းအတာများအပြင် ယေဘုယျပြုထားသော ရာရှင်နယ်ကိန်း (rational number) သို့မဟုတ် ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိ (real-valued) အတိုင်းအတာ သဘောတရားများကိုလည်း သိရှိကြသည်။ ၎င်းတို့၏ အကူအညီဖြင့် ဖရက်တယ်များ (fractals) ဟုခေါ်သော အရာများကို နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။ == အက္ခရာသင်္ချာ ဂျီဩမေတြီ (Algebraic geometry) == အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အဖြေစု (Algebraic variety) နှင့် ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ (commutative algebra) တို့တွင် ခရူးလ် အတိုင်းအတာ (Krull dimension) အသုံးပြုကြသည်။ == အစီအစဉ် အတိုင်းအတာ (Order dimension) == အစီအစဉ် အတိုင်းအတာ သဘောတရားသည် ဒက်ရှ်နစ်-မီလာ သီအိုရမ် (Dushnik-Miller theorem) အပေါ် အခြေခံသည်။ အဆိုပါ သီအိုရမ်အရ [[အစု]] <math>X</math> တစ်ခုပေါ်ရှိ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အစီအစဉ် (partial order) တိုင်းကို မျဉ်းဖြောင့် အစီအစဉ်များ၏ (linear orders) ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection) အဖြစ် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြနိုင်သည်။ ထို့နောက် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အစဉ်ကျသောအစု (partially ordered set) <math>(X,\leq)</math> ၏ အစီအစဉ် အတိုင်းအတာကို <math>X</math> ပေါ်ရှိ မျဉ်းဖြောင့် အစီအစဉ် ဆက်သွယ်ချက်များ၏ (linear order relations) ကိုယ်စားပြု စနစ်တစ်ခု၏ အငယ်ဆုံး အစုအရွယ်အစား (cardinality) အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးသည်။ [[Category: မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ]] 9tamn78wnmbruf4qnrb4d162otjls9h 1047776 1047775 2026-08-10T07:41:30Z Mkant00 135890 [[တိုင်းကြောင်း]] စာမျက်နှာကို [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)]] သို့ Mkant00က ရွှေ့ခဲ့သည်: to prevent ambiguity 1047775 wikitext text/x-wiki [[File:Squarecubetesseract.png|thumb|upright=1.2|ဘယ်မှညာသို့ - စတုရန်း၊ ကုဗတုံး နှင့် တက်စာရက်။ စတုရန်းသည် အတိုင်းအတာနှစ်ခုရှိသည်။ ၎င်းကို အတိုင်းအတာတစ်ခုရှိသော မျဉ်းပိုင်းများဖြင့် နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ထားသည်။ ကုဗတုံးသည် အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသည်။ ၎င်းကို အတိုင်းအတာနှစ်ခုရှိသော စတုရန်းများဖြင့် နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ထားသည်။ တက်စာရက်သည် အတိုင်းအတာလေးခုရှိသည်။ ၎င်းကို အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော ကုဗတုံးများဖြင့် နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ထားသည်။]] [[File:Dimension levels.svg|thumb|upright=1.2|အတိုင်းအတာနှစ်ခုရှိသော ရုပ်ပုံတစ်ခုတွင် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြထားသည့် ပထမဆုံး အာကာသဆိုင်ရာ အတိုင်းအတာ လေးခု။ {{ordered list | အမှတ် နှစ်ခုကို ဆက်သွယ်၍ မျဉ်းပိုင်း တစ်ခု ဖန်တီးနိုင်သည်။ | အပြိုင်ဖြစ်သော မျဉ်းပိုင်း နှစ်ခုကို ဆက်သွယ်၍ စတုရန်း တစ်ခု ဖန်တီးနိုင်သည်။ | အပြိုင်ဖြစ်သော စတုရန်း နှစ်ခုကို ဆက်သွယ်၍ ကုဗတုံး တစ်ခု ဖန်တီးနိုင်သည်။ | အပြိုင်ဖြစ်သော ကုဗတုံး နှစ်ခုကို ဆက်သွယ်၍ တက်စာရက် တစ်ခု ဖန်တီးနိုင်သည်။ }} ]] အတိုင်းအတာ (dimension) သည် သင်္ချာပညာရှိ သဘောတရားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် တိကျသော ရပ်ဝန်း (space) တစ်ခုအတွင်းရှိ ရွေ့လျားမှုတစ်ခု၏ လွတ်လပ်စွာပြောင်းလဲနိုင်သော အတိုင်းအတာ အရေအတွက် (degrees of freedom) ကို အခြေခံအားဖြင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည်။ အတိုင်းအတာ (dimension) သဘောတရားသည် အခြေအနေအမျိုးမျိုးတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေသည်။ အခြေအနေအားလုံးအတွက် အတိုင်းအတာကို ကျေနပ်ဖွယ်ဖြစ်အောင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပေးနိုင်သည့် သင်္ချာဆိုင်ရာ သဘောတရားဟူ၍ သီးသန့်မရှိပေ။ ထို့ကြောင့် မတူညီသော ရပ်ဝန်းများ (spaces) အတွက် မတူညီသော အတိုင်းအတာ သဘောတရားများ ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == ဗက်တာရပ်ဝန်း၏ အတိုင်းအတာ (Dimension of a vector space) == အထင်ရှားဆုံးမှာ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (vector space) တစ်ခု၏ အတိုင်းအတာ ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ဟားမဲလ် အတိုင်းအတာ (Hamel dimension) ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုသည်။ ၎င်းသည် ဗက်တာရပ်ဝန်း၏ အခြေအစု (basis) တစ်ခု၏ [[အစု]]အရွယ်အစား (cardinality) နှင့် ညီမျှသည်။ အောက်ပါ ဖော်ပြချက်များသည် ၎င်းနှင့် အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီကြသည်။ * အတိုင်းအတာသည် အငယ်ဆုံး ထုတ်လုပ်ကိန်းအစု (minimal generating set) တစ်ခု၏ အစုအရွယ်အစား (cardinality) နှင့် ညီမျှသည်။ * အတိုင်းအတာသည် အကြီးဆုံး မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းသော (linearly independent) [[ဗက်တာ|ဗက်တာများ]] (vectors) စနစ်၏ အစုအရွယ်အစား (cardinality) နှင့် ညီမျှသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဂျီဩမေတြီသဘောအရ ပင်ကိုသိစိတ်ဖြင့် နားလည်နိုင်သော အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Euclidean 3-space) သည် အတိုင်းအတာ သုံးခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ အလျား၊ အနံ နှင့် အမြင့် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီ (Euclidean plane) သည် အတိုင်းအတာ နှစ်ခု ရှိသည်။ ကိန်းစစ်မျဉ်း (real line) သည် အတိုင်းအတာ တစ်ခု ရှိပြီး အမှတ် (point) တစ်ခုသည် အတိုင်းအတာ သုည ရှိသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ဗက်တာရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^n</math> သည် အတိုင်းအတာ <math>n</math> ရှိသည်။ <math>\mathbb{C}</math> ၏ အတိုင်းအတာသည် အခြေခံအားဖြင့် [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) <math>\mathbb{R}</math> သို့မဟုတ် <math>\mathbb{C}</math> အပေါ်အခြေခံသည့် ဗက်တာရပ်ဝန်း (vector space) အဖြစ် စဉ်းစားခြင်း အပေါ်တွင် မူတည်သည်။ ၎င်း၏ ဆိုလိုရင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\operatorname{dim}_{\mathbb{C}}(\mathbb{C})=1\quad</math> သို့သော် <math>\quad\operatorname{dim}_{\mathbb{R}}(\mathbb{C})=2</math> ဖြစ်သည်။ အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းအစု (finite generating set) မရှိသော ဗက်တာရပ်ဝန်းများကိုလည်း ၎င်းတို့၏ အငယ်ဆုံး ထုတ်လုပ်ကိန်းအစု၏ အစုအရွယ်အစားကို ၎င်းတို့၏ အတိုင်းအတာအဖြစ် သတ်မှတ်ပေးနိုင်သည်။ ထိုသို့သတ်မှတ်သောအခါ ၎င်းသည် အနန္တ ကာဒီနယ်ကိန်း (infinite cardinal number) တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ အဆုံးရှိသည့် အတိုင်းအတာတစ်ခုရှိသော ဗက်တာရပ်ဝန်းကို အတိုင်းအတာအကန့်အသတ်ရှိသော ရပ်ဝန်း (finite-dimensional space) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ထိုသို့မဟုတ်ပါက ၎င်းကို အနန္တအတိုင်းအတာရှိသော ရပ်ဝန်း (infinite-dimensional space) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဟားမဲလ် အခြေအစု (Hamel basis) ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို အနန္တအတိုင်းအတာရှိသော ဗက်တာရပ်ဝန်းများ (infinite-dimensional vector spaces) အတွက် အဓိကအားဖြင့် အသုံးပြုသည်။ အကြောင်းမှာ ဂျော့ ဟားမဲလ် (Georg Hamel) သည် ဤအခြေအနေအတွက် အခြေအစုတစ်ခု တည်ရှိမှုကို ပထမဆုံး သက်သေပြခဲ့သူဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သူသည် ဤသို့သက်သေပြရာတွင် ကောင်းစွာအစဉ်ကျခြင်း သီအိုရမ် (well-ordering theorem) ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၎င်းသီအိုရမ်သည် ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို (axiom of choice) နှင့် အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသည်။ == ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း၏ အတိုင်းအတာ (Hilbert space dimension) == ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း (Hilbert space) တိုင်းတွင် ထောင့်မှန်ကျယူနစ် အခြေအစု (orthonormal basis) တစ်ခု ရှိသည်။ အဆိုပါ အခြေအစုတွင် အဆုံးရှိ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (elements) ပါဝင်မှသာလျှင် ၎င်းသည် အထက်တွင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည့် သဘောတရားအရ ဟားမဲလ် အခြေအစု (Hamel basis) တစ်ခု ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ မည်သည့် ထောင့်မှန်ကျယူနစ် အခြေအစု နှစ်ခုမဆို အစုဝင်အရေအတွက် တူညီကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း၏ အတိုင်းအတာကို ထောင့်မှန်ကျယူနစ် အခြေအစုတစ်ခု၏ [[အစု]]အရွယ်အစား (cardinality) အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ၎င်းသည် ကာဒီနယ်ကိန်း (cardinal number) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကာဒီနယ်ကိန်းသည် ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်းများကို အပြည့်အဝ အမျိုးအစားခွဲခြားရန် (classify) လုံလောက်သည်။ ကာဒီနယ်ကိန်း တစ်ခုစီအတွက် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) တစ်ခုအထိ သက်ဆိုင်ရာ အစုအရွယ်အစားနှင့်ကိုက်ညီသော ထောင့်မှန်ကျယူနစ် အခြေအစုတစ်ခု ပိုင်ဆိုင်သည့် ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း တစ်ခုတည်းသီးသန့် ရှိသည်။ ===ဥပမာ – ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်းတစ်ခု၏ အစုအရွယ်အစား (Cardinality of a Hilbert space)=== <math>[0, 1]</math> အပေါ်ရှိ နှစ်ထပ်ကိန်း အင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်းရှိသော [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (square-integrable functions) ၏ ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း <math>L^2([0,1])</math> သည် ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း အတိုင်းအတာ <math>\aleph_0</math> ရှိသည်။ သို့ရာတွင် ၎င်း၏ ဟားမဲလ် အတိုင်းအတာ (Hamel dimension) မှာ တိကျစွာ ပိုမိုကြီးမားသည်။ == မန်နီဖိုးတစ်ခု၏ အတိုင်းအတာ (Dimension of a manifold) == လူသိများသော အတိုင်းအတာနှစ်ခုရှိသော [[မန်နီဖိုး|မန်နီဖိုးများ]] (two-dimensional manifolds) မှာ စက်လုံးမျက်နှာပြင် (surface of a sphere) တစ်ခု သို့မဟုတ် မိုးဘီးယပ်စ် ကြိုးကွင်း (Möbius strip) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ === ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်းများဆီသို့ ပတ်ဝန်းကျင်များ၏ ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် (Homeomorphism of neighborhoods to Euclidean spaces) === မန်နီဖိုးတစ်ခု၏ အမှတ်တိုင်းတွင် <math>n</math>-တိုင်းတာမှုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Euclidean space) နှင့် ဟိုမီယိုမော်ဖစ် (homeomorphic) ဖြစ်သော ပတ်ဝန်းကျင် (neighborhood) တစ်ခု ရှိသည်။ အဆိုပါ <math>n</math> ကို မန်နီဖိုး၏ အတိုင်းအတာဟု ခေါ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် စက်လုံးမျက်နှာပြင်တစ်ခုပေါ်ရှိ အမှတ်တိုင်းတွင် အတိုင်းအတာနှစ်ခုရှိသော ပြန့်ကားသည့် မျက်နှာပြင် (two-dimensional flat surface) အဖြစ် အခြေခံအားဖြင့် နားလည်နိုင်သော ပတ်ဝန်းကျင်ငယ် (small neighborhood) တစ်ခု ရှိသည်။ === ဆက်စပ်နေသော မန်နီဖိုးများ (Connected manifolds) === အတိုင်းအတာသည် အမှတ်ရွေးချယ်မှုအပေါ် မူတည်နေခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်အတွက် အတိုင်းအတာ သဘောတရားကို များသောအားဖြင့် ဆက်စပ်နေသော မန်နီဖိုးများ (connected manifolds) အတွက်သာ အသုံးပြုသည်။ သို့မဟုတ်ပါက မော်ဒယ်ရပ်ဝန်း (model space) နှင့်တကွ အတိုင်းအတာတို့ နေရာတိုင်းတွင် တူညီစေရန် မန်နီဖိုးများကို အစကတည်းက ကြိုတင်၍ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မိုးဘီးယပ်စ် ကြိုးကွင်း၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ အမှတ်တစ်ခုသည် ၃၆၀ ဒီဂရီ ပတ်ဝန်းကျင် (360° neighborhood) ရှိသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် အစွန်းပေါ်ရှိ အမှတ်တစ်ခုသည် ၁၈၀ ဒီဂရီ ပတ်ဝန်းကျင်သာ ရှိသည်။ == အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခု၏ အတိုင်းအတာ (Dimension of a metric space) == ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် အတိုင်းအတာ (Hausdorff dimension) သည် [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း]] (metric space) တစ်ခု၏ [[အစုပိုင်း]] (subset) တိုင်းအတွက် အတိုင်းအတာတစ်ခု သတ်မှတ်ပေးနိုင်စေသည်။ ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် အတိုင်းအတာသည် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် အတိုင်းအတာ[[ဖန်ရှင်]] (Hausdorff measure) <math>H^s(X)</math> သုညဖြစ်စေသော <math>s>0</math> အားလုံး၏ အင်ဖီမမ် (infimum) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် အတိုင်းအတာဖန်ရှင် အနန္တဖြစ်စေသော <math>s>0</math> အားလုံး၏ စူပရီမမ် (supremum) နှင့် ထပ်တူညီသည်။ == ဆင်ပလစ်ရှယ် ကွန်ပလက်စ်တစ်ခု၏ အတိုင်းအတာ (Dimension of a simplicial complex) == ထိပ်စွန်းမှတ် (vertices) <math>k+1</math> ခု ပါဝင်သော သရုပ်မဲ့ အရိုးရှင်းဆုံးပုံ (abstract simplex) တစ်ခု၏ အတိုင်းအတာကို <math>k</math> ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ဆင်ပလစ်ရှယ် ကွန်ပလက်စ် (simplicial complex) <math>\mathcal{K}</math> ၏ အတိုင်းအတာကို <math>\mathcal{K}</math> တွင် ပါဝင်သည့် အရိုးရှင်းဆုံးပုံများ (simplices) အားလုံး၏ အတိုင်းအတာများအနက်မှ အကြီးဆုံးတန်ဖိုးအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ အကယ်၍ အရိုးရှင်းဆုံးပုံများ၏ အတိုင်းအတာများသည် အကန့်အသတ်မရှိပါက <math>\mathcal{K}</math> ကို အနန္တအတိုင်းအတာရှိသော ကွန်ပလက်စ် (infinite-dimensional) ဟု ခေါ်သည်။ == အတိုင်းအတာအဖြစ် ချိတ်တန်း အလျား (Chain length as dimension) == [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (vector space) တစ်ခု၏ အတိုင်းအတာသည် အချင်းချင်းငုံထားသော ရပ်ဝန်းပိုင်းများ (nested subspaces) ချိတ်တန်းတစ်ခု၏ အကြီးဆုံး အလျား (maximum length) နှင့် ညီမျှသည်။ ဤနေရာတွင် အလျားဆိုသည်မှာ ပါဝင်ခြင်းအရေအတွက် (number of inclusions) ကို ဆိုလိုသည်။ အတိုင်းအတာကို ချိတ်တန်း အလျား (chain length) အဖြစ် ရှုမြင်သုံးသပ်ခြင်းက အခြားသော တည်ဆောက်ပုံများဆီသို့ ယေဘုယျပြုရန် (generalization) ခွင့်ပြုပေးသည်။ === ခရူးလ် အတိုင်းအတာ (Krull dimension) === သာဓကအားဖြင့် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring) တစ်ခု၏ ခရူးလ် အတိုင်းအတာ (Krull dimension) ကို အချင်းချင်းငုံထားသော [[သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်|သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်များ]] (prime ideals) ချိတ်တန်းတစ်ခု၏ အကြီးဆုံး အလျားမှ ၁ ကို နုတ်ထားသော တန်ဖိုးအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ === မန်နီဖိုးတစ်ခု၏ အတိုင်းအတာ (Dimension of a manifold) === အလားတူပင် မန်နီဖိုးတစ်ခု၏ အတိုင်းအတာသည် အချင်းချင်းငုံထားသော မန်နီဖိုးများ (nested manifolds) ချိတ်တန်းတစ်ခု၏ အကြီးဆုံး အလျားဖြစ်သည်။ ထိုချိတ်တန်းရှိ အဆက်တိုင်းသည် ၎င်း၏ရှေ့တွင်ရှိသော မန်နီဖိုး [[အစုပိုင်း]] (subset) တစ်ခု၏ နယ်နိမိတ် (boundary) ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကမ္ဘာလုံး၏ နယ်နိမိတ်သည် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင် ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အစုပိုင်းဖြစ်သော ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ နယ်နိမိတ်သည် နိုင်ငံ၏နယ်စပ် ဖြစ်သည်။ တိကျသော နယ်စပ်အပိုင်းတစ်ခု၏ နယ်နိမိတ်များမှာ ၎င်း၏ အစွန်းမှတ်များ (endpoints) ဖြစ်ကြသည်။ ဤထက်ပို၍ ရှည်လျားသော ချိတ်တန်းမရှိသောကြောင့် ကမ္ဘာလုံးသည် အတိုင်းအတာ ၃ ရှိသည်။ ပါဝင်ခြင်း (inclusion) နှင့် နယ်နိမိတ် ဖွဲ့စည်းခြင်း (boundary formation) တို့ကို အမြဲတမ်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသောကြောင့် ဤအချက်က [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း]] (topological space) တိုင်းအတွက် အတိုင်းအတာ သဘောတရားတစ်ခုကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။ ၎င်းကို ဆင့်ကဲ အတိုင်းအတာ (inductive dimension) ဟု ခေါ်သည်။ သို့သော်လည်း ပိုမိုအသုံးများသော တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ အတိုင်းအတာ သဘောတရားမှာ လီဘက်ဂ် ဖုံးအုပ်မှု အတိုင်းအတာ (Lebesgue covering dimension) ဖြစ်သည်။ == တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ အတိုင်းအတာ (Topological dimension) == [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း]] (topological space) <math>X</math> တစ်ခုသည် အတိုင်းအတာ <math>n</math> ရှိရန်အတွက် <math>n</math> သည် အငယ်ဆုံး သဘာဝကိန်း (natural number) ဖြစ်ရမည်။ ၎င်းသဘာဝကိန်းသည် အဖွင့် ဖုံးအုပ်စု (open cover) <math>(U_i)_i</math> တိုင်းအတွက် ပို၍ အသေးစိတ်သည့် အဖွင့် ဖုံးအုပ်စု <math>(V_j)_j</math> တစ်ခု ရှိနေစေရမည်ဖြစ်ပြီး <math>X</math> မှ အမှတ်တိုင်းသည် <math>V_j</math> [[အစု|အစုများ]] (sets) အနက် အများဆုံး <math>n+1</math> ခုတွင်သာ ပါဝင်ရမည်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ထိုကဲ့သို့သော <math>n</math> မရှိပါက <math>X</math> ကို အနန္တအတိုင်းအတာရှိသော ရပ်ဝန်း (infinite dimension) ဟု ဆိုသည်။ ထို့အပြင် တိုပေါ်လော်ဂျီ (topology) တွင် လီဘက်ဂ် ဖုံးအုပ်မှု အတိုင်းအတာ (Lebesgue covering dimension) ၏ အစားထိုးတစ်ခုအနေဖြင့် ဆင့်ကဲ အတိုင်းအတာ (inductive dimension) ဟုခေါ်သော အတိုင်းအတာကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်။ == ဖရက်တယ် အတိုင်းအတာ (Fractal dimension) == ယခုအထိ ဖော်ပြခဲ့သော [[ကိန်းပြည့်]] (integer) အတိုင်းအတာများအပြင် ယေဘုယျပြုထားသော ရာရှင်နယ်ကိန်း (rational number) သို့မဟုတ် ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိ (real-valued) အတိုင်းအတာ သဘောတရားများကိုလည်း သိရှိကြသည်။ ၎င်းတို့၏ အကူအညီဖြင့် ဖရက်တယ်များ (fractals) ဟုခေါ်သော အရာများကို နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။ == အက္ခရာသင်္ချာ ဂျီဩမေတြီ (Algebraic geometry) == အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အဖြေစု (Algebraic variety) နှင့် ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ (commutative algebra) တို့တွင် ခရူးလ် အတိုင်းအတာ (Krull dimension) အသုံးပြုကြသည်။ == အစီအစဉ် အတိုင်းအတာ (Order dimension) == အစီအစဉ် အတိုင်းအတာ သဘောတရားသည် ဒက်ရှ်နစ်-မီလာ သီအိုရမ် (Dushnik-Miller theorem) အပေါ် အခြေခံသည်။ အဆိုပါ သီအိုရမ်အရ [[အစု]] <math>X</math> တစ်ခုပေါ်ရှိ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အစီအစဉ် (partial order) တိုင်းကို မျဉ်းဖြောင့် အစီအစဉ်များ၏ (linear orders) ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection) အဖြစ် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြနိုင်သည်။ ထို့နောက် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အစဉ်ကျသောအစု (partially ordered set) <math>(X,\leq)</math> ၏ အစီအစဉ် အတိုင်းအတာကို <math>X</math> ပေါ်ရှိ မျဉ်းဖြောင့် အစီအစဉ် ဆက်သွယ်ချက်များ၏ (linear order relations) ကိုယ်စားပြု စနစ်တစ်ခု၏ အငယ်ဆုံး အစုအရွယ်အစား (cardinality) အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးသည်။ [[Category: မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ]] 9tamn78wnmbruf4qnrb4d162otjls9h 1047779 1047776 2026-08-10T07:46:30Z Mkant00 135890 1047779 wikitext text/x-wiki [[File:Squarecubetesseract.png|thumb|upright=1.2|ဘယ်မှညာသို့ - စတုရန်း၊ ကုဗတုံး နှင့် တက်စာရက်။ စတုရန်းသည် အတိုင်းအတာနှစ်ခုရှိသည်။ ၎င်းကို အတိုင်းအတာတစ်ခုရှိသော မျဉ်းပိုင်းများဖြင့် နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ထားသည်။ ကုဗတုံးသည် အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသည်။ ၎င်းကို အတိုင်းအတာနှစ်ခုရှိသော စတုရန်းများဖြင့် နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ထားသည်။ တက်စာရက်သည် အတိုင်းအတာလေးခုရှိသည်။ ၎င်းကို အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော ကုဗတုံးများဖြင့် နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ထားသည်။]] [[File:Dimension levels.svg|thumb|upright=1.2|အတိုင်းအတာနှစ်ခုရှိသော ရုပ်ပုံတစ်ခုတွင် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြထားသည့် ပထမဆုံး အာကာသဆိုင်ရာ အတိုင်းအတာ လေးခု။ {{ordered list | အမှတ် နှစ်ခုကို ဆက်သွယ်၍ မျဉ်းပိုင်း တစ်ခု ဖန်တီးနိုင်သည်။ | အပြိုင်ဖြစ်သော မျဉ်းပိုင်း နှစ်ခုကို ဆက်သွယ်၍ စတုရန်း တစ်ခု ဖန်တီးနိုင်သည်။ | အပြိုင်ဖြစ်သော စတုရန်း နှစ်ခုကို ဆက်သွယ်၍ ကုဗတုံး တစ်ခု ဖန်တီးနိုင်သည်။ | အပြိုင်ဖြစ်သော ကုဗတုံး နှစ်ခုကို ဆက်သွယ်၍ တက်စာရက် တစ်ခု ဖန်တီးနိုင်သည်။ }} ]] အတိုင်းအတာ (dimension) သည် သင်္ချာပညာရှိ သဘောတရားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် တိကျသော ရပ်ဝန်း (space) တစ်ခုအတွင်းရှိ ရွေ့လျားမှုတစ်ခု၏ လွတ်လပ်စွာပြောင်းလဲနိုင်သော အတိုင်းအတာ အရေအတွက် (degrees of freedom) ကို အခြေခံအားဖြင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည်။ အတိုင်းအတာ (dimension) သဘောတရားသည် အခြေအနေအမျိုးမျိုးတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေသည်။ အခြေအနေအားလုံးအတွက် အတိုင်းအတာကို ကျေနပ်ဖွယ်ဖြစ်အောင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပေးနိုင်သည့် သင်္ချာဆိုင်ရာ သဘောတရားဟူ၍ သီးသန့်မရှိပေ။ ထို့ကြောင့် မတူညီသော ရပ်ဝန်းများ (spaces) အတွက် မတူညီသော အတိုင်းအတာ သဘောတရားများ ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == ဗက်တာရပ်ဝန်း၏ အတိုင်းအတာ (Dimension of a vector space) == အထင်ရှားဆုံးမှာ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (vector space) တစ်ခု၏ အတိုင်းအတာ ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ဟားမဲလ် အတိုင်းအတာ (Hamel dimension) ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုသည်။ ၎င်းသည် ဗက်တာရပ်ဝန်း၏ အခြေအစု (basis) တစ်ခု၏ [[အစု]]အရွယ်အစား (cardinality) နှင့် ညီမျှသည်။ အောက်ပါ ဖော်ပြချက်များသည် ၎င်းနှင့် အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီကြသည်။ * အတိုင်းအတာသည် အငယ်ဆုံး ထုတ်လုပ်ကိန်းအစု (minimal generating set) တစ်ခု၏ အစုအရွယ်အစား (cardinality) နှင့် ညီမျှသည်။ * အတိုင်းအတာသည် အကြီးဆုံး မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းသော (linearly independent) [[ဗက်တာ|ဗက်တာများ]] (vectors) စနစ်၏ အစုအရွယ်အစား (cardinality) နှင့် ညီမျှသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဂျီဩမေတြီသဘောအရ ပင်ကိုသိစိတ်ဖြင့် နားလည်နိုင်သော အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Euclidean 3-space) သည် အတိုင်းအတာ သုံးခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ အလျား၊ အနံ နှင့် အမြင့် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီ (Euclidean plane) သည် အတိုင်းအတာ နှစ်ခု ရှိသည်။ ကိန်းစစ်မျဉ်း (real line) သည် အတိုင်းအတာ တစ်ခု ရှိပြီး အမှတ် (point) တစ်ခုသည် အတိုင်းအတာ သုည ရှိသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ဗက်တာရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^n</math> သည် အတိုင်းအတာ <math>n</math> ရှိသည်။ <math>\mathbb{C}</math> ၏ အတိုင်းအတာသည် အခြေခံအားဖြင့် [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) <math>\mathbb{R}</math> သို့မဟုတ် <math>\mathbb{C}</math> အပေါ်အခြေခံသည့် ဗက်တာရပ်ဝန်း (vector space) အဖြစ် စဉ်းစားခြင်း အပေါ်တွင် မူတည်သည်။ ၎င်း၏ ဆိုလိုရင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\operatorname{dim}_{\mathbb{C}}(\mathbb{C})=1\quad</math> သို့သော် <math>\quad\operatorname{dim}_{\mathbb{R}}(\mathbb{C})=2</math> ဖြစ်သည်။ အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းအစု (finite generating set) မရှိသော ဗက်တာရပ်ဝန်းများကိုလည်း ၎င်းတို့၏ အငယ်ဆုံး ထုတ်လုပ်ကိန်းအစု၏ အစုအရွယ်အစားကို ၎င်းတို့၏ အတိုင်းအတာအဖြစ် သတ်မှတ်ပေးနိုင်သည်။ ထိုသို့သတ်မှတ်သောအခါ ၎င်းသည် အနန္တ ကာဒီနယ်ကိန်း (infinite cardinal number) တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ အဆုံးရှိသည့် အတိုင်းအတာတစ်ခုရှိသော ဗက်တာရပ်ဝန်းကို အတိုင်းအတာအကန့်အသတ်ရှိသော ရပ်ဝန်း (finite-dimensional space) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ထိုသို့မဟုတ်ပါက ၎င်းကို အနန္တအတိုင်းအတာရှိသော ရပ်ဝန်း (infinite-dimensional space) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဟားမဲလ် အခြေအစု (Hamel basis) ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို အနန္တအတိုင်းအတာရှိသော ဗက်တာရပ်ဝန်းများ (infinite-dimensional vector spaces) အတွက် အဓိကအားဖြင့် အသုံးပြုသည်။ အကြောင်းမှာ ဂျော့ ဟားမဲလ် (Georg Hamel) သည် ဤအခြေအနေအတွက် အခြေအစုတစ်ခု တည်ရှိမှုကို ပထမဆုံး သက်သေပြခဲ့သူဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သူသည် ဤသို့သက်သေပြရာတွင် ကောင်းစွာအစဉ်ကျခြင်း သီအိုရမ် (well-ordering theorem) ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၎င်းသီအိုရမ်သည် ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို (axiom of choice) နှင့် အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသည်။ == ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း၏ အတိုင်းအတာ (Hilbert space dimension) == ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း (Hilbert space) တိုင်းတွင် ထောင့်မှန်ကျယူနစ် အခြေအစု (orthonormal basis) တစ်ခု ရှိသည်။ အဆိုပါ အခြေအစုတွင် အဆုံးရှိ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (elements) ပါဝင်မှသာလျှင် ၎င်းသည် အထက်တွင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည့် သဘောတရားအရ ဟားမဲလ် အခြေအစု (Hamel basis) တစ်ခု ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ မည်သည့် ထောင့်မှန်ကျယူနစ် အခြေအစု နှစ်ခုမဆို အစုဝင်အရေအတွက် တူညီကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း၏ အတိုင်းအတာကို ထောင့်မှန်ကျယူနစ် အခြေအစုတစ်ခု၏ [[အစု]]အရွယ်အစား (cardinality) အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ၎င်းသည် ကာဒီနယ်ကိန်း (cardinal number) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကာဒီနယ်ကိန်းသည် ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်းများကို အပြည့်အဝ အမျိုးအစားခွဲခြားရန် (classify) လုံလောက်သည်။ ကာဒီနယ်ကိန်း တစ်ခုစီအတွက် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) တစ်ခုအထိ သက်ဆိုင်ရာ အစုအရွယ်အစားနှင့်ကိုက်ညီသော ထောင့်မှန်ကျယူနစ် အခြေအစုတစ်ခု ပိုင်ဆိုင်သည့် ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း တစ်ခုတည်းသီးသန့် ရှိသည်။ ===ဥပမာ – ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်းတစ်ခု၏ အစုအရွယ်အစား (Cardinality of a Hilbert space)=== <math>[0, 1]</math> အပေါ်ရှိ နှစ်ထပ်ကိန်း အင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်းရှိသော [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (square-integrable functions) ၏ ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း <math>L^2([0,1])</math> သည် ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း အတိုင်းအတာ <math>\aleph_0</math> ရှိသည်။ သို့ရာတွင် ၎င်း၏ ဟားမဲလ် အတိုင်းအတာ (Hamel dimension) မှာ တိကျစွာ ပိုမိုကြီးမားသည်။ == မန်နီဖိုးတစ်ခု၏ အတိုင်းအတာ (Dimension of a manifold) == လူသိများသော အတိုင်းအတာနှစ်ခုရှိသော [[မန်နီဖိုး|မန်နီဖိုးများ]] (two-dimensional manifolds) မှာ စက်လုံးမျက်နှာပြင် (surface of a sphere) တစ်ခု သို့မဟုတ် မိုးဘီးယပ်စ် ကြိုးကွင်း (Möbius strip) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ === ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်းများဆီသို့ ပတ်ဝန်းကျင်များ၏ ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် (Homeomorphism of neighborhoods to Euclidean spaces) === မန်နီဖိုးတစ်ခု၏ အမှတ်တိုင်းတွင် <math>n</math>-တိုင်းတာမှုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Euclidean space) နှင့် ဟိုမီယိုမော်ဖစ် (homeomorphic) ဖြစ်သော ပတ်ဝန်းကျင် (neighborhood) တစ်ခု ရှိသည်။ အဆိုပါ <math>n</math> ကို မန်နီဖိုး၏ အတိုင်းအတာဟု ခေါ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် စက်လုံးမျက်နှာပြင်တစ်ခုပေါ်ရှိ အမှတ်တိုင်းတွင် အတိုင်းအတာနှစ်ခုရှိသော ပြန့်ကားသည့် မျက်နှာပြင် (two-dimensional flat surface) အဖြစ် အခြေခံအားဖြင့် နားလည်နိုင်သော ပတ်ဝန်းကျင်ငယ် (small neighborhood) တစ်ခု ရှိသည်။ === ဆက်စပ်နေသော မန်နီဖိုးများ (Connected manifolds) === အတိုင်းအတာသည် အမှတ်ရွေးချယ်မှုအပေါ် မူတည်နေခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်အတွက် အတိုင်းအတာ သဘောတရားကို များသောအားဖြင့် ဆက်စပ်နေသော မန်နီဖိုးများ (connected manifolds) အတွက်သာ အသုံးပြုသည်။ သို့မဟုတ်ပါက မော်ဒယ်ရပ်ဝန်း (model space) နှင့်တကွ အတိုင်းအတာတို့ နေရာတိုင်းတွင် တူညီစေရန် မန်နီဖိုးများကို အစကတည်းက ကြိုတင်၍ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မိုးဘီးယပ်စ် ကြိုးကွင်း၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ အမှတ်တစ်ခုသည် ၃၆၀ ဒီဂရီ ပတ်ဝန်းကျင် (360° neighborhood) ရှိသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် အစွန်းပေါ်ရှိ အမှတ်တစ်ခုသည် ၁၈၀ ဒီဂရီ ပတ်ဝန်းကျင်သာ ရှိသည်။ == အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခု၏ အတိုင်းအတာ (Dimension of a metric space) == ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် အတိုင်းအတာ (Hausdorff dimension) သည် [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း]] (metric space) တစ်ခု၏ [[အစုပိုင်း]] (subset) တိုင်းအတွက် အတိုင်းအတာတစ်ခု သတ်မှတ်ပေးနိုင်စေသည်။ ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် အတိုင်းအတာသည် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် အတိုင်းအတာ[[ဖန်ရှင်]] (Hausdorff measure) <math>H^s(X)</math> သုညဖြစ်စေသော <math>s>0</math> အားလုံး၏ အင်ဖီမမ် (infimum) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် အတိုင်းအတာဖန်ရှင် အနန္တဖြစ်စေသော <math>s>0</math> အားလုံး၏ စူပရီမမ် (supremum) နှင့် ထပ်တူညီသည်။ == အရိုးရှင်းဆုံးပုံ ကွန်ပလက်စ်တစ်ခု၏ အတိုင်းအတာ (Dimension of a simplicial complex) == ထိပ်စွန်းမှတ် (vertices) <math>k+1</math> ခု ပါဝင်သော သရုပ်မဲ့ အရိုးရှင်းဆုံးပုံ (abstract simplex) တစ်ခု၏ အတိုင်းအတာကို <math>k</math> ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ အရိုးရှင်းဆုံးပုံ ကွန်ပလက်စ် (simplicial complex) <math>\mathcal{K}</math> ၏ အတိုင်းအတာကို <math>\mathcal{K}</math> တွင် ပါဝင်သည့် အရိုးရှင်းဆုံးပုံများ (simplices) အားလုံး၏ အတိုင်းအတာများအနက်မှ အကြီးဆုံးတန်ဖိုးအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ အကယ်၍ အရိုးရှင်းဆုံးပုံများ၏ အတိုင်းအတာများသည် အကန့်အသတ်မရှိပါက <math>\mathcal{K}</math> ကို အနန္တအတိုင်းအတာရှိသော ကွန်ပလက်စ် (infinite-dimensional) ဟု ခေါ်သည်။ == အတိုင်းအတာအဖြစ် ချိတ်တန်း အလျား (Chain length as dimension) == [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (vector space) တစ်ခု၏ အတိုင်းအတာသည် အချင်းချင်းငုံထားသော ရပ်ဝန်းပိုင်းများ (nested subspaces) ချိတ်တန်းတစ်ခု၏ အကြီးဆုံး အလျား (maximum length) နှင့် ညီမျှသည်။ ဤနေရာတွင် အလျားဆိုသည်မှာ ပါဝင်ခြင်းအရေအတွက် (number of inclusions) ကို ဆိုလိုသည်။ အတိုင်းအတာကို ချိတ်တန်း အလျား (chain length) အဖြစ် ရှုမြင်သုံးသပ်ခြင်းက အခြားသော တည်ဆောက်ပုံများဆီသို့ ယေဘုယျပြုရန် (generalization) ခွင့်ပြုပေးသည်။ === ခရူးလ် အတိုင်းအတာ (Krull dimension) === သာဓကအားဖြင့် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring) တစ်ခု၏ ခရူးလ် အတိုင်းအတာ (Krull dimension) ကို အချင်းချင်းငုံထားသော [[သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်|သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်များ]] (prime ideals) ချိတ်တန်းတစ်ခု၏ အကြီးဆုံး အလျားမှ ၁ ကို နုတ်ထားသော တန်ဖိုးအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ === မန်နီဖိုးတစ်ခု၏ အတိုင်းအတာ (Dimension of a manifold) === အလားတူပင် မန်နီဖိုးတစ်ခု၏ အတိုင်းအတာသည် အချင်းချင်းငုံထားသော မန်နီဖိုးများ (nested manifolds) ချိတ်တန်းတစ်ခု၏ အကြီးဆုံး အလျားဖြစ်သည်။ ထိုချိတ်တန်းရှိ အဆက်တိုင်းသည် ၎င်း၏ရှေ့တွင်ရှိသော မန်နီဖိုး [[အစုပိုင်း]] (subset) တစ်ခု၏ နယ်နိမိတ် (boundary) ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကမ္ဘာလုံး၏ နယ်နိမိတ်သည် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင် ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အစုပိုင်းဖြစ်သော ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ နယ်နိမိတ်သည် နိုင်ငံ၏နယ်စပ် ဖြစ်သည်။ တိကျသော နယ်စပ်အပိုင်းတစ်ခု၏ နယ်နိမိတ်များမှာ ၎င်း၏ အစွန်းမှတ်များ (endpoints) ဖြစ်ကြသည်။ ဤထက်ပို၍ ရှည်လျားသော ချိတ်တန်းမရှိသောကြောင့် ကမ္ဘာလုံးသည် အတိုင်းအတာ ၃ ရှိသည်။ ပါဝင်ခြင်း (inclusion) နှင့် နယ်နိမိတ် ဖွဲ့စည်းခြင်း (boundary formation) တို့ကို အမြဲတမ်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသောကြောင့် ဤအချက်က [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း]] (topological space) တိုင်းအတွက် အတိုင်းအတာ သဘောတရားတစ်ခုကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။ ၎င်းကို ဆင့်ကဲ အတိုင်းအတာ (inductive dimension) ဟု ခေါ်သည်။ သို့သော်လည်း ပိုမိုအသုံးများသော တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ အတိုင်းအတာ သဘောတရားမှာ လီဘက်ဂ် ဖုံးအုပ်မှု အတိုင်းအတာ (Lebesgue covering dimension) ဖြစ်သည်။ == တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ အတိုင်းအတာ (Topological dimension) == [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း]] (topological space) <math>X</math> တစ်ခုသည် အတိုင်းအတာ <math>n</math> ရှိရန်အတွက် <math>n</math> သည် အငယ်ဆုံး သဘာဝကိန်း (natural number) ဖြစ်ရမည်။ ၎င်းသဘာဝကိန်းသည် အဖွင့် ဖုံးအုပ်စု (open cover) <math>(U_i)_i</math> တိုင်းအတွက် ပို၍ အသေးစိတ်သည့် အဖွင့် ဖုံးအုပ်စု <math>(V_j)_j</math> တစ်ခု ရှိနေစေရမည်ဖြစ်ပြီး <math>X</math> မှ အမှတ်တိုင်းသည် <math>V_j</math> [[အစု|အစုများ]] (sets) အနက် အများဆုံး <math>n+1</math> ခုတွင်သာ ပါဝင်ရမည်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ထိုကဲ့သို့သော <math>n</math> မရှိပါက <math>X</math> ကို အနန္တအတိုင်းအတာရှိသော ရပ်ဝန်း (infinite dimension) ဟု ဆိုသည်။ ထို့အပြင် တိုပေါ်လော်ဂျီ (topology) တွင် လီဘက်ဂ် ဖုံးအုပ်မှု အတိုင်းအတာ (Lebesgue covering dimension) ၏ အစားထိုးတစ်ခုအနေဖြင့် ဆင့်ကဲ အတိုင်းအတာ (inductive dimension) ဟုခေါ်သော အတိုင်းအတာကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်။ == ဖရက်တယ် အတိုင်းအတာ (Fractal dimension) == ယခုအထိ ဖော်ပြခဲ့သော [[ကိန်းပြည့်]] (integer) အတိုင်းအတာများအပြင် ယေဘုယျပြုထားသော ရာရှင်နယ်ကိန်း (rational number) သို့မဟုတ် ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိ (real-valued) အတိုင်းအတာ သဘောတရားများကိုလည်း သိရှိကြသည်။ ၎င်းတို့၏ အကူအညီဖြင့် ဖရက်တယ်များ (fractals) ဟုခေါ်သော အရာများကို နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။ == အက္ခရာသင်္ချာ ဂျီဩမေတြီ (Algebraic geometry) == အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အဖြေစု (Algebraic variety) နှင့် ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ (commutative algebra) တို့တွင် ခရူးလ် အတိုင်းအတာ (Krull dimension) အသုံးပြုကြသည်။ == အစီအစဉ် အတိုင်းအတာ (Order dimension) == အစီအစဉ် အတိုင်းအတာ သဘောတရားသည် ဒက်ရှ်နစ်-မီလာ သီအိုရမ် (Dushnik-Miller theorem) အပေါ် အခြေခံသည်။ အဆိုပါ သီအိုရမ်အရ [[အစု]] <math>X</math> တစ်ခုပေါ်ရှိ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အစီအစဉ် (partial order) တိုင်းကို မျဉ်းဖြောင့် အစီအစဉ်များ၏ (linear orders) ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection) အဖြစ် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြနိုင်သည်။ ထို့နောက် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အစဉ်ကျသောအစု (partially ordered set) <math>(X,\leq)</math> ၏ အစီအစဉ် အတိုင်းအတာကို <math>X</math> ပေါ်ရှိ မျဉ်းဖြောင့် အစီအစဉ် ဆက်သွယ်ချက်များ၏ (linear order relations) ကိုယ်စားပြု စနစ်တစ်ခု၏ အငယ်ဆုံး အစုအရွယ်အစား (cardinality) အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးသည်။ [[Category: မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ]] 4bjs4c6e6vaqfsh3p9u18t1gnplgsjq 0 247721 1047755 822865 2026-08-09T20:55:35Z Mkant00 135890 major expansion 1047755 wikitext text/x-wiki မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ (linear algebra) တွင် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (vector space) တစ်ခုအတွင်းရှိ [[ဗက်တာ]] (vector) များကို မြှောက်ပေးသော ကိန်းစစ် (real number) များကို '''စကေလာများ (scalars)''' ဟု ခေါ်သည်။ ဗက်တာတစ်ခုကို ကိန်းတစ်ခုဖြင့်မြှောက်၍ ဗက်တာတစ်ခု ထုတ်လုပ်ပေးသော ဤစကေလာမြှောက်ခြင်း (scalar multiplication) သည် ဗက်တာရပ်ဝန်း၏ ပြင်ပ တွက်ချက်မှုနှင့် သက်ဆိုင်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် <math>K</math>-ဗက်တာရပ်ဝန်း တစ်ခုတွင် '''စကေလာများ''' သည် <math>K</math> ၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] ဖြစ်ကြသည်။ ထို <math>K</math> သည် ကိန်းထွေး (complex number) များ၏ [[အစု]] သို့မဟုတ် အခြားသော မည်သည့် [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) မဆို ဖြစ်နိုင်သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း '''စကေလာမြှောက်လဒ် (scalar product)''' ကို ဗက်တာရပ်ဝန်းတစ်ခုအပေါ်တွင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ဤစကေလာမြှောက်လဒ်သည် ဗက်တာနှစ်ခုကို အတူတကွမြှောက်၍ စကေလာတစ်ခု ရရှိစေသည်။ ၎င်းကို စကေလာမြှောက်ခြင်း (scalar multiplication) နှင့် ရောထွေးမှုမရှိစေရန် သတိပြုရမည်။ စကေလာမြှောက်လဒ် တပ်ဆင်ထားသော ကိန်းစစ်များ၏ ဖီးလ်ဒ်အပေါ်ရှိ အတိုင်းအတာအကန့်အသတ်ရှိသော (finite-dimensional) ဗက်တာရပ်ဝန်းကို '''ယူကလစ်ဒ် ဗက်တာရပ်ဝန်း (Euclidean vector space)''' ဟု ခေါ်သည်။ ကွာတာနီယွန် (quaternion) တစ်ခု၏ ကိန်းစစ်ပိုင်း (real part) ကိုလည်း '''စကေလာပိုင်း (scalar part)''' ဟု ခေါ်သည်။ ထပ်တူရကိန်းအုံ (identity matrix) ကို စကေလာတစ်ခုဖြင့် ဆတိုးမြှောက်ထားသော ကိန်းအုံ (matrix) ကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြရန် '''စကေလာ ကိန်းအုံ (scalar matrix)''' ဟူသော ဝေါဟာရကို အသုံးပြုသည်။ == ဝေါဟာရရင်းမြစ် (Etymology) == စကေလာ ဟူသော စကားလုံးသည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး scalar မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ၎င်းသည် ကိန်းများ[[အစု]]တစ်ခုအတွက် အသုံးပြုသော scale ဟူသော စကားလုံးမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ထို scale ဟူသော စကားလုံးသည် လှေကား သို့မဟုတ် စကေး ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော လက်တင်စကားလုံး scala မှ ဆင်းသက်လာသည်။ Oxford English Dictionary ၏ အဆိုအရ scalar ဟူသော စကားလုံးသည် ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် အိုင်ယာလန် သင်္ချာပညာရှင် ဝီလီယံ ရိုဝန် ဟာမေတန် (William Rowan Hamilton) ရေးသားသော ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်ဖြစ်သည့် သိပ္ပံဆိုင်ရာ စာစောင်တစ်ခုတွင် ပထမဆုံး ပါဝင်လာခဲ့သည်။ သူသည် ဤစကားလုံးကို ကွာတာနီယွန်တစ်ခု၏ ကိန်းစစ်ပိုင်းကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြရန် အသုံးပြုခဲ့သည်။ scalar ဟူသော ဝေါဟာရကို ၁၈၄၄ ခုနှစ်တွင် တင်ပြခဲ့ပြီး ၁၈၄၇ ခုနှစ်မှသာ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သော On quaternions ဆောင်းပါးတွင် ဟာမေတန် က ကြိုတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဒေးဗစ် ဝီလ်ကင် (David Wilkins) ၏ အဆိုအရ ၎င်းကို ၁၈၄၅ ခုနှစ်လောက်ကတည်းက စတင်အသုံးပြုခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု သိရသည်။ <ref>{{cite web |last=Miller |first=Jeff |title=Earliest Known Uses of Some of the Words of Mathematics (V) |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Miller/mathword/v/ |website=MacTutor History of Mathematics Archive |publisher=University of St Andrews |access-date=2026-08-09 |quote=Both the terms vector and scalar were introduced by William Rowan Hamilton... Both terms appear in "On quaternions" a paper presented by Hamilton at a meeting of the Royal Irish Academy on November 11, 1844 [published in Proceedings of the Royal Irish Academy, Vol 3, 1847, pp. 1-16].}}</ref> == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ နှင့် ဂုဏ်သတ္တိများ (Definitions and properties) == [[File:ScalarMult.png|thumb|ကွဲပြားသော စကေလာများအား ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု]] === သင်္ချာနှင့် ရူပဗေဒတို့တွင် အသုံးပြုသော ဘုံသဘောတရားများ (Common notions in mathematics and physics) === စကေလာအစစ် (true scalar) ဆိုသည်မှာ [[ဗက်တာ|ဗက်တာများ]]ကို ဖော်ပြရန် ရွေးချယ်ထားသော အခြေအစု (basis) အပေါ် အမှီအခိုကင်းသော (independent) ကိန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အခြေအစုအပေါ် မှီခိုနိုင်သော ကိန်းတစ်ခုဖြစ်သည့် ဆူဒိုစကေလာ (pseudoscalar) နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သည်။ စကေလာတစ်ခုကို ဂရိအက္ခရာများဖြင့် သို့မဟုတ် စာလုံးစောင်းများဖြင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည်။ စကေလာသည် အစီအစဉ်-၀ ရှိသော တန်ဆာ (tensor) တစ်ခုဖြစ်သည်။ စကေလာမဟုတ်သော ပမာဏများကို ဆူဒိုစကေလာများ ဟု ခေါ်သည်။ ==== ဥပမာများ (Examples) ==== အပူချိန်၊ ဒြပ်ထု၊ သို့မဟုတ် အမြင့်ကို တိုင်းတာသော ကိန်းတစ်ခုသည် စကေလာတစ်ခုဖြစ်သည်။ စကေလာ ပမာဏတစ်ခု ဆိုသည်မှာ ယူနစ်တစ်ခုနှင့် တွဲဖက်ထားသော စကေလာဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဒြပ်ထုကို ကီလိုဂရမ်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ အပူချိန်ကို ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ်စ်ဖြင့် လည်းကောင်း ဖော်ပြနိုင်သည်။ အခြေအစုတစ်ခုအတွင်းရှိ [[ဗက်တာ]]တစ်ခု၏ ကိုဩဒိနိတ် (coordinate) သည် ကိန်းစစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ယူနစ်မပါဝင်သော ကိန်းဖြစ်သည်။ ဗက်တာများအကြား တွက်ချက်မှုတစ်ခုမှ ရရှိလာသော ကိန်းသည် ဆူဒို သို့မဟုတ် စကေလာအစစ် ဖြစ်နိုင်သည်။ ၎င်းသည် တွက်ချက်ခံဗက်တာများမှာ ဆူဒိုဗက်တာများ သို့မဟုတ် ဗက်တာအစစ်များ ဖြစ်ခြင်းအပေါ် မူတည်သည်။ အမှတ်ပုံသဏ္ဌာန် အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ အလျင် သို့မဟုတ် အလျင် ဗက်တာ သည် ဗက်တာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ဦးတည်ချက်တစ်ခု၊ လားရာတစ်ခုတို့နှင့် တွဲဖက်ထားသော စကေလာတစ်ခုဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ အမှတ်ပုံသဏ္ဌာန် အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ အရှိန် (acceleration) အတွက်လည်း အလားတူပင် ဖြစ်သည်။ အလျင် သို့မဟုတ် အရှိန်၏ ပမာဏသည် စကေလာ ပမာဏတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတွင် ယူနစ်တစ်ခု ပါဝင်သည်။ သင်္ချာတွင် ကိန်းအုံတစ်ခု၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး (determinant) သည် စကေလာတစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း ဗက်တာများ မိသားစု (family of vectors) တစ်ခု၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးမှာမူ စကေလာ မဟုတ်ပေ။ ၎င်းသည် ရွေးချယ်ထားသော အခြေအစုအပေါ် မှီခိုနေသည်။ အခြေအစု ဗက်တာများကို ပါမြူတေးရှင်း (permutation) အနေဖြင့် နေရာဖလှယ်ခြင်းကပင် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး၏ လက္ခဏာကို ပြောင်းလဲစေရန် လုံလောက်မှုရှိသည်။ ဗက်တာသုံးခု၏ စကေလာ သုံးခုမြှောက်လဒ် (scalar triple product) သည် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးတစ်ခုဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသောကြောင့် ၎င်းအတွက်လည်း အလားတူပင်ဖြစ်သည်။ === ဗက်တာရပ်ဝန်းများ၏ စကေလာများ (Scalars of vector spaces) === [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းတစ်ခု]]ကို စကေလာများ[[အစု|အစုတစ်ခု]]နှင့် တွဲဖက်ထားသော ဗက်တာများအစု တစ်ခုအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပြီး တွက်ချက်မှုအမျိုးမျိုးကို တပ်ဆင်ထားသည်။ ၎င်းတို့အနက် တစ်ခုဖြစ်သော စကေလာမြှောက်ခြင်း တွက်ချက်မှုသည် စကေလာ <math>s</math> တစ်ခုနှင့် [[ဗက်တာ]] <math>v</math> တစ်ခုတို့ကို ပေါင်းစပ်၍ အခြားဗက်တာ <math>s.v</math> တစ်ခုအဖြစ် သက်ဆိုင်စေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[ဖီးလ်ဒ်]] <math>K</math> ၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]]ပါဝင်သော အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲ (<math>n</math>-tuples) များ၏ ဗက်တာရပ်ဝန်း <math>K^n</math> တွင် ဗက်တာ <math>(x_1, \ldots, x_n)</math> ကို စကေလာ <math>s</math> တစ်ခုဖြင့် မြှောက်ခြင်းသည် ဗက်တာ <math>s.(x_1, \ldots, x_n)=(sx_1, \ldots, sx_n)</math> ကို ရရှိစေသည်။ [[ဖန်ရှင်]] ရပ်ဝန်း (function space) တစ်ခုတွင် စကေလာ <math>s</math> တစ်ခုနှင့် ဖန်ရှင် <math>f</math> တစ်ခုတို့အတွက် <math>s.f</math> သည် ဖန်ရှင် <math>x \mapsto s.f(x)</math> ဖြစ်သည်။ စကေလာများကို ရာရှင်နယ်ကိန်းများ (rational numbers)၊ ကိန်းရင်းများ (algebraic numbers)၊ ကိန်းစစ်များ နှင့် ကိန်းထွေးများ အပါအဝင် မည်သည့် ဖီးလ်ဒ်မှမဆို ယူဆောင်နိုင်သည်။ ထို့ပြင် အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ်များ (finite fields) မှလည်း ယူဆောင်နိုင်သည်။ === ဗက်တာ အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် စကေလာများ (Scalars as vector components) === စကေလာများ၏ [[ဖီးလ်ဒ်]] <math>K</math> အပေါ်ရှိ အတိုင်းအတာအကန့်အသတ်ရှိသော [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]]တိုင်းသည် <math>K</math> မှ စကေလာများ၏ အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဗက်တာရပ်ဝန်း <math>K^n</math> နှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]]ဖြစ်သည် (isomorphic)။ ဥပမာအားဖြင့် အတိုင်းအတာ <math>n</math> ရှိသော ကိန်းစစ် ဗက်တာရပ်ဝန်းတိုင်းသည် ကိန်းစစ် ဗက်တာရပ်ဝန်း <math>\mathbf{R}^n</math> နှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည်။ === စကေလာမြှောက်လဒ် (Scalar product) === ဟီလ်ဘတ်အကြို ရပ်ဝန်း (pre-Hilbert space) ဆိုသည်မှာ စကေလာမြှောက်လဒ် တပ်ဆင်ထားသော [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] <math>E</math> တစ်ခုဖြစ်သည်။ စကေလာမြှောက်လဒ်ဆိုသည်မှာ [[ဗက်တာ|ဗက်တာနှစ်ခုကို]] မြှောက်၍ ကိန်းတစ်ခု ထွက်ပေါ်လာစေသော တွက်ချက်မှုဖြစ်သည်။ ရလဒ် သို့မဟုတ် မြှောက်လဒ်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် <math>E</math> ၏ စကေလာများပါဝင်သော [[ဖီးလ်ဒ်]]၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်တစ်ခုအဖြစ်]] အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ဗက်တာတစ်ခုကို ၎င်းကိုယ်တိုင်နှင့် မြှောက်သော စကေလာမြှောက်လဒ်သည် အပေါင်းကိန်းဖြစ်ရမည်ဖြစ်သောကြောင့် စကေလာမြှောက်လဒ်ပါသော ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို အပေါင်းအနုတ်လက္ခဏာ သဘောတရားအတွက် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပေးနိုင်သော ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအပေါ်တွင်သာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဥပမာအားဖြင့် အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ်များကို ချန်လှပ်ထားရသည်။ စကေလာမြှောက်လဒ် တည်ရှိမှုသည် ဗက်တာနှစ်ခုအကြားရှိ ထောင့် (angle) ၏ ကောင်းစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော သဘောတရားကို ထောက်ပံ့ပေးခြင်းဖြင့် ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်းများ၏ ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ ပင်ကိုသိစိတ် (geometric intuition) ကို ဗက်တာရပ်ဝန်းတစ်ခုအတွင်းသို့ မိတ်ဆက်ပေးရန် ဖြစ်နိုင်စေသည်။ အထူးသဖြင့် ၎င်းသည် ဗက်တာနှစ်ခု၏ ထောင့်မှန်ကျမှုကို (orthogonality) ဖော်ပြရန် နည်းလမ်းတစ်ခုကို ပံ့ပိုးပေးသည်။ စကေလာမြှောက်လဒ် တပ်ဆင်ထားသော ကိန်းစစ် ဗက်တာရပ်ဝန်းများကို ယူကလစ်ဒ် စံနှုန်း (Euclidean norm) တစ်ခုဖြင့် တပ်ဆင်နိုင်သည်။ === စံနှုန်းသတ်မှတ်ထားသော ဗက်တာရပ်ဝန်းများရှိ စကေလာများ (Scalars in normed vector spaces) === [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] <math>E</math> တစ်ခုကို [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|စံနှုန်း]] (norm) တစ်ခုဖြင့် တပ်ဆင်နိုင်သည်။ ထိုစံနှုန်းသည် <math>E</math> ၏ [[ဗက်တာ]] <math>v</math> တစ်ခုစီကို စကေလာ <math>||v||</math> တစ်ခုနှင့် တွဲဖက်ပေးသည်။ စံနှုန်း၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ ဗက်တာ <math>v</math> ကို စကေလာ <math>s</math> ဖြင့် မြှောက်ခြင်းသည် ၎င်း၏ စံနှုန်းကို <math>|s|</math> ဖြင့် မြှောက်ခြင်းဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>||v||</math> ကို <math>v</math> ၏ အလျားအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူပါက ဤတွက်ချက်မှုကို <math>v</math> ၏ အလျားအား အချိုးကျဆတိုးကိန်း <math>|s|</math> ဖြင့် မြှောက်ခြင်းအဖြစ် ဖော်ပြနိုင်သည်။ စံနှုန်း တပ်ဆင်ထားသော ဗက်တာရပ်ဝန်းတစ်ခုကို စံနှုန်းသတ်မှတ်ထားသော ဗက်တာရပ်ဝန်း (normed vector space) ဟု ခေါ်သည်။ စံနှုန်းသည် များသောအားဖြင့် <math>E</math> ၏ စကေလာများဖီးလ်ဒ်အတွင်းမှ တန်ဖိုးများကို ယူဆောင်လေ့ရှိသည်။ ဤအချက်က ထိုဖီးလ်ဒ်ကို လက္ခဏာသဘောတရားအား ပံ့ပိုးပေးသော ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအဖြစ် ကန့်သတ်လိုက်သည်။ ယူကလစ်ဒ် စံနှုန်း၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို အတုယူရန်အတွက် အကယ်၍ <math>E</math> သည် ၂ ထက်ကြီးသော အတိုင်းအတာအကန့်အသတ်ရှိသော ရပ်ဝန်းဖြစ်ပါက <math>K</math> သည် ဂဏန်းသင်္ချာ တွက်ချက်မှုများ (arithmetic operations) လေးခုအောက်တွင်သာမက နှစ်ထပ်ကိန်းရင်း (square root) အောက်တွင်ပါ အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ ရှိရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ရာရှင်နယ်ကိန်းများ၏ ဖီးလ်ဒ် <math>\mathbf{Q}</math> ကို ချန်လှပ်ထားသော်လည်း တည်ဆောက်နိုင်သော ကိန်းများ (constructible numbers) ၏ ဖီးလ်ဒ်မှာမူ သင့်လျော်မှုရှိသည်။ === မော်ဂျူးများရှိ စကေလာများ (Scalars in modules) === [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများ]] (Modules) သည် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ၏]] ယေဘုယျပြုထားခြင်း (generalization) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤအခြေအနေတွင် မော်ဂျူးအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိသော ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (unital ring) ၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များကို]] ကိုယ်စားပြုဖော်ပြရန် စကေလာ' ဟူသော ဝေါဟာရကို အသုံးပြုသည်။ ဤကိစ္စတွင် စကေလာများသည် ရှုပ်ထွေးသော အရာဝတ္ထုများ ဖြစ်နိုင်သည်။ အကယ်၍ <math>R</math> သည် ကွင်း <math>A</math> အတွင်း မြှောက်ဖော်ကိန်းများပါရှိသော စတုရန်း <math>(n, n)</math> ကိန်းအုံများ၏ ကွင်းတစ်ခုဖြစ်ပါက ထိုကိန်းအုံများကို <math>A</math> အတွင်း မြှောက်ဖော်ကိန်းများပါရှိသော ကော်လံကိန်းအုံများ၏ [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (abelian group) အပေါ်တွင် ဘယ်မြှောက်ခြင်းဖြင့် သက်ရောက်စေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဤရပ်ဝန်းကို <math>R</math>-မော်ဂျူးတစ်ခု ဖြစ်လာစေသည်။ ဤအခြေအနေတွင် စကေလာများ ဆိုသည်မှာ ကိန်းအုံများ ဖြစ်ကြသည်။ [[မန်နီဖိုး#ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော_မန်နီဖိုးများ_(Differentiable_Manifolds)|မန်နီဖိုး]] (manifold) များ၏ သီအိုရီမှ အခြားဥပမာတစ်ခုကို ရယူနိုင်သည်။ ထိုနေရာတွင် [[မန်နီဖိုး#ထိမျဉ်းအစည်း_(Tangent_Bundle)|ထိမျဉ်းအစည်း]] (tangent bundle) ၏ အပိုင်းများ ရပ်ဝန်းသည် မန်နီဖိုးအပေါ်တွင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော ကိန်းစစ် [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ၏]] အက္ခရာသင်္ချာ (algebra) အပေါ်ရှိ မော်ဂျူးတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ === ဗက်တာ ဟိုမိုသက်တီများ (Vector homotheties) === [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]]နှင့် [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများ]]အတွင်းရှိ [[ဗက်တာ|ဗက်တာများကို]] စကေလာတစ်ခုဖြင့် မြှောက်ခြင်းသည် [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှု]] (linear map) အမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်သော ဗက်တာ ဟိုမိုသက်တီ (vector homothety) ၏ အထူးအခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == [[Category:မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ]] 60i9fl5o1m0fxx9z4zp88d460dwes10 1047757 1047755 2026-08-09T20:59:06Z Mkant00 135890 1047757 wikitext text/x-wiki မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ (linear algebra) တွင် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (vector space) တစ်ခုအတွင်းရှိ [[ဗက်တာ]] (vector) များကို မြှောက်ပေးသော ကိန်းစစ် (real number) များကို '''စကေလာများ (scalars)''' ဟု ခေါ်သည်။ ဗက်တာတစ်ခုကို ကိန်းတစ်ခုဖြင့်မြှောက်၍ ဗက်တာတစ်ခု ထုတ်လုပ်ပေးသော ဤစကေလာမြှောက်ခြင်း (scalar multiplication) သည် ဗက်တာရပ်ဝန်း၏ ပြင်ပ တွက်ချက်မှုနှင့် သက်ဆိုင်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် <math>K</math>-ဗက်တာရပ်ဝန်း တစ်ခုတွင် '''စကေလာများ''' သည် <math>K</math> ၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] ဖြစ်ကြသည်။ ထို <math>K</math> သည် ကိန်းထွေး (complex number) များ၏ [[အစု]] သို့မဟုတ် အခြားသော မည်သည့် [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) မဆို ဖြစ်နိုင်သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း '''စကေလာမြှောက်လဒ် (scalar product)''' ကို ဗက်တာရပ်ဝန်းတစ်ခုအပေါ်တွင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ဤစကေလာမြှောက်လဒ်သည် ဗက်တာနှစ်ခုကို အတူတကွမြှောက်၍ စကေလာတစ်ခု ရရှိစေသည်။ ၎င်းကို စကေလာမြှောက်ခြင်း (scalar multiplication) နှင့် ရောထွေးမှုမရှိစေရန် သတိပြုရမည်။ စကေလာမြှောက်လဒ် တပ်ဆင်ထားသော ကိန်းစစ်များ၏ ဖီးလ်ဒ်အပေါ်ရှိ အတိုင်းအတာအကန့်အသတ်ရှိသော (finite-dimensional) ဗက်တာရပ်ဝန်းကို '''ယူကလစ်ဒ် ဗက်တာရပ်ဝန်း (Euclidean vector space)''' ဟု ခေါ်သည်။ ကွာတာနီယွန် (quaternion) တစ်ခု၏ ကိန်းစစ်ပိုင်း (real part) ကိုလည်း '''စကေလာပိုင်း (scalar part)''' ဟု ခေါ်သည်။ ထပ်တူရကိန်းအုံ (identity matrix) ကို စကေလာတစ်ခုဖြင့် ဆတိုးမြှောက်ထားသော ကိန်းအုံ (matrix) ကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြရန် '''စကေလာ ကိန်းအုံ (scalar matrix)''' ဟူသော ဝေါဟာရကို အသုံးပြုသည်။ == ဝေါဟာရရင်းမြစ် (Etymology) == စကေလာ ဟူသော စကားလုံးသည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး scalar မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ၎င်းသည် ကိန်းများ[[အစု]]တစ်ခုအတွက် အသုံးပြုသော scale ဟူသော စကားလုံးမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ထို scale ဟူသော စကားလုံးသည် လှေကား သို့မဟုတ် စကေး ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော လက်တင်စကားလုံး scala မှ ဆင်းသက်လာသည်။ Oxford English Dictionary ၏ အဆိုအရ scalar ဟူသော စကားလုံးသည် ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် အိုင်ယာလန် သင်္ချာပညာရှင် ဝီလီယံ ရိုဝန် ဟာမေတန် (William Rowan Hamilton) ရေးသားသော ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်ဖြစ်သည့် သိပ္ပံဆိုင်ရာ စာစောင်တစ်ခုတွင် ပထမဆုံး ပါဝင်လာခဲ့သည်။ သူသည် ဤစကားလုံးကို ကွာတာနီယွန်တစ်ခု၏ ကိန်းစစ်ပိုင်းကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြရန် အသုံးပြုခဲ့သည်။ scalar ဟူသော ဝေါဟာရကို ၁၈၄၄ ခုနှစ်တွင် တင်ပြခဲ့ပြီး ၁၈၄၇ ခုနှစ်မှသာ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သော On quaternions ဆောင်းပါးတွင် ဟာမေတန် က ကြိုတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဒေးဗစ် ဝီလ်ကင် (David Wilkins) ၏ အဆိုအရ ၎င်းကို ၁၈၄၅ ခုနှစ်လောက်ကတည်းက စတင်အသုံးပြုခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု သိရသည်။ <ref>{{cite web |last=Miller |first=Jeff |title=Earliest Known Uses of Some of the Words of Mathematics (V) |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Miller/mathword/v/ |website=MacTutor History of Mathematics Archive |publisher=University of St Andrews |access-date=2026-08-09 |quote=Both the terms vector and scalar were introduced by William Rowan Hamilton... Both terms appear in "On quaternions" a paper presented by Hamilton at a meeting of the Royal Irish Academy on November 11, 1844 [published in Proceedings of the Royal Irish Academy, Vol 3, 1847, pp. 1-16].}}</ref> == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ နှင့် ဂုဏ်သတ္တိများ (Definitions and properties) == [[File:ScalarMult.png|thumb|ကွဲပြားသော စကေလာများအား ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု]] === သင်္ချာနှင့် ရူပဗေဒတို့တွင် အသုံးပြုသော ဘုံသဘောတရားများ (Common notions in mathematics and physics) === စကေလာအစစ် (true scalar) ဆိုသည်မှာ [[ဗက်တာ|ဗက်တာများ]]ကို ဖော်ပြရန် ရွေးချယ်ထားသော အခြေအစု (basis) အပေါ် အမှီအခိုကင်းသော (independent) ကိန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အခြေအစုအပေါ် မှီခိုနိုင်သော ကိန်းတစ်ခုဖြစ်သည့် ဆူဒိုစကေလာ (pseudoscalar) နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သည်။ စကေလာတစ်ခုကို ဂရိအက္ခရာများဖြင့် သို့မဟုတ် စာလုံးစောင်းများဖြင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည်။ စကေလာသည် အဆင့်-၀ (rank-0) ရှိသော တန်ဆာ (tensor) တစ်ခုဖြစ်သည်။ စကေလာမဟုတ်သော ပမာဏများကို ဆူဒိုစကေလာများ ဟု ခေါ်သည်။ ==== ဥပမာများ (Examples) ==== အပူချိန်၊ ဒြပ်ထု၊ သို့မဟုတ် အမြင့်ကို တိုင်းတာသော ကိန်းတစ်ခုသည် စကေလာတစ်ခုဖြစ်သည်။ စကေလာ ပမာဏတစ်ခု ဆိုသည်မှာ ယူနစ်တစ်ခုနှင့် တွဲဖက်ထားသော စကေလာဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဒြပ်ထုကို ကီလိုဂရမ်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ အပူချိန်ကို ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ်စ်ဖြင့် လည်းကောင်း ဖော်ပြနိုင်သည်။ အခြေအစုတစ်ခုအတွင်းရှိ [[ဗက်တာ]]တစ်ခု၏ ကိုဩဒိနိတ် (coordinate) သည် ကိန်းစစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ယူနစ်မပါဝင်သော ကိန်းဖြစ်သည်။ ဗက်တာများအကြား တွက်ချက်မှုတစ်ခုမှ ရရှိလာသော ကိန်းသည် ဆူဒို သို့မဟုတ် စကေလာအစစ် ဖြစ်နိုင်သည်။ ၎င်းသည် တွက်ချက်ခံဗက်တာများမှာ ဆူဒိုဗက်တာများ သို့မဟုတ် ဗက်တာအစစ်များ ဖြစ်ခြင်းအပေါ် မူတည်သည်။ အမှတ်ပုံသဏ္ဌာန် အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ အလျင် သို့မဟုတ် အလျင် ဗက်တာ သည် ဗက်တာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ဦးတည်ချက်တစ်ခု၊ လားရာတစ်ခုတို့နှင့် တွဲဖက်ထားသော စကေလာတစ်ခုဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ အမှတ်ပုံသဏ္ဌာန် အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ အရှိန် (acceleration) အတွက်လည်း အလားတူပင် ဖြစ်သည်။ အလျင် သို့မဟုတ် အရှိန်၏ ပမာဏသည် စကေလာ ပမာဏတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတွင် ယူနစ်တစ်ခု ပါဝင်သည်။ သင်္ချာတွင် ကိန်းအုံတစ်ခု၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး (determinant) သည် စကေလာတစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း ဗက်တာများ မိသားစု (family of vectors) တစ်ခု၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးမှာမူ စကေလာ မဟုတ်ပေ။ ၎င်းသည် ရွေးချယ်ထားသော အခြေအစုအပေါ် မှီခိုနေသည်။ အခြေအစု ဗက်တာများကို ပါမြူတေးရှင်း (permutation) အနေဖြင့် နေရာဖလှယ်ခြင်းကပင် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး၏ လက္ခဏာကို ပြောင်းလဲစေရန် လုံလောက်မှုရှိသည်။ ဗက်တာသုံးခု၏ စကေလာ သုံးခုမြှောက်လဒ် (scalar triple product) သည် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးတစ်ခုဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသောကြောင့် ၎င်းအတွက်လည်း အလားတူပင်ဖြစ်သည်။ === ဗက်တာရပ်ဝန်းများ၏ စကေလာများ (Scalars of vector spaces) === [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းတစ်ခု]]ကို စကေလာများ[[အစု|အစုတစ်ခု]]နှင့် တွဲဖက်ထားသော ဗက်တာများအစု တစ်ခုအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပြီး တွက်ချက်မှုအမျိုးမျိုးကို တပ်ဆင်ထားသည်။ ၎င်းတို့အနက် တစ်ခုဖြစ်သော စကေလာမြှောက်ခြင်း တွက်ချက်မှုသည် စကေလာ <math>s</math> တစ်ခုနှင့် [[ဗက်တာ]] <math>v</math> တစ်ခုတို့ကို ပေါင်းစပ်၍ အခြားဗက်တာ <math>s.v</math> တစ်ခုအဖြစ် သက်ဆိုင်စေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[ဖီးလ်ဒ်]] <math>K</math> ၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]]ပါဝင်သော အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲ (<math>n</math>-tuples) များ၏ ဗက်တာရပ်ဝန်း <math>K^n</math> တွင် ဗက်တာ <math>(x_1, \ldots, x_n)</math> ကို စကေလာ <math>s</math> တစ်ခုဖြင့် မြှောက်ခြင်းသည် ဗက်တာ <math>s.(x_1, \ldots, x_n)=(sx_1, \ldots, sx_n)</math> ကို ရရှိစေသည်။ [[ဖန်ရှင်]] ရပ်ဝန်း (function space) တစ်ခုတွင် စကေလာ <math>s</math> တစ်ခုနှင့် ဖန်ရှင် <math>f</math> တစ်ခုတို့အတွက် <math>s.f</math> သည် ဖန်ရှင် <math>x \mapsto s.f(x)</math> ဖြစ်သည်။ စကေလာများကို ရာရှင်နယ်ကိန်းများ (rational numbers)၊ ကိန်းရင်းများ (algebraic numbers)၊ ကိန်းစစ်များ နှင့် ကိန်းထွေးများ အပါအဝင် မည်သည့် ဖီးလ်ဒ်မှမဆို ယူဆောင်နိုင်သည်။ ထို့ပြင် အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ်များ (finite fields) မှလည်း ယူဆောင်နိုင်သည်။ === ဗက်တာ အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် စကေလာများ (Scalars as vector components) === စကေလာများ၏ [[ဖီးလ်ဒ်]] <math>K</math> အပေါ်ရှိ အတိုင်းအတာအကန့်အသတ်ရှိသော [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]]တိုင်းသည် <math>K</math> မှ စကေလာများ၏ အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဗက်တာရပ်ဝန်း <math>K^n</math> နှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]]ဖြစ်သည် (isomorphic)။ ဥပမာအားဖြင့် အတိုင်းအတာ <math>n</math> ရှိသော ကိန်းစစ် ဗက်တာရပ်ဝန်းတိုင်းသည် ကိန်းစစ် ဗက်တာရပ်ဝန်း <math>\mathbf{R}^n</math> နှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည်။ === စကေလာမြှောက်လဒ် (Scalar product) === ဟီလ်ဘတ်အကြို ရပ်ဝန်း (pre-Hilbert space) ဆိုသည်မှာ စကေလာမြှောက်လဒ် တပ်ဆင်ထားသော [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] <math>E</math> တစ်ခုဖြစ်သည်။ စကေလာမြှောက်လဒ်ဆိုသည်မှာ [[ဗက်တာ|ဗက်တာနှစ်ခုကို]] မြှောက်၍ ကိန်းတစ်ခု ထွက်ပေါ်လာစေသော တွက်ချက်မှုဖြစ်သည်။ ရလဒ် သို့မဟုတ် မြှောက်လဒ်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် <math>E</math> ၏ စကေလာများပါဝင်သော [[ဖီးလ်ဒ်]]၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်တစ်ခုအဖြစ်]] အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ဗက်တာတစ်ခုကို ၎င်းကိုယ်တိုင်နှင့် မြှောက်သော စကေလာမြှောက်လဒ်သည် အပေါင်းကိန်းဖြစ်ရမည်ဖြစ်သောကြောင့် စကေလာမြှောက်လဒ်ပါသော ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို အပေါင်းအနုတ်လက္ခဏာ သဘောတရားအတွက် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပေးနိုင်သော ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအပေါ်တွင်သာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဥပမာအားဖြင့် အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ်များကို ချန်လှပ်ထားရသည်။ စကေလာမြှောက်လဒ် တည်ရှိမှုသည် ဗက်တာနှစ်ခုအကြားရှိ ထောင့် (angle) ၏ ကောင်းစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော သဘောတရားကို ထောက်ပံ့ပေးခြင်းဖြင့် ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်းများ၏ ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ ပင်ကိုသိစိတ် (geometric intuition) ကို ဗက်တာရပ်ဝန်းတစ်ခုအတွင်းသို့ မိတ်ဆက်ပေးရန် ဖြစ်နိုင်စေသည်။ အထူးသဖြင့် ၎င်းသည် ဗက်တာနှစ်ခု၏ ထောင့်မှန်ကျမှုကို (orthogonality) ဖော်ပြရန် နည်းလမ်းတစ်ခုကို ပံ့ပိုးပေးသည်။ စကေလာမြှောက်လဒ် တပ်ဆင်ထားသော ကိန်းစစ် ဗက်တာရပ်ဝန်းများကို ယူကလစ်ဒ် စံနှုန်း (Euclidean norm) တစ်ခုဖြင့် တပ်ဆင်နိုင်သည်။ === စံနှုန်းသတ်မှတ်ထားသော ဗက်တာရပ်ဝန်းများရှိ စကေလာများ (Scalars in normed vector spaces) === [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] <math>E</math> တစ်ခုကို [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|စံနှုန်း]] (norm) တစ်ခုဖြင့် တပ်ဆင်နိုင်သည်။ ထိုစံနှုန်းသည် <math>E</math> ၏ [[ဗက်တာ]] <math>v</math> တစ်ခုစီကို စကေလာ <math>||v||</math> တစ်ခုနှင့် တွဲဖက်ပေးသည်။ စံနှုန်း၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ ဗက်တာ <math>v</math> ကို စကေလာ <math>s</math> ဖြင့် မြှောက်ခြင်းသည် ၎င်း၏ စံနှုန်းကို <math>|s|</math> ဖြင့် မြှောက်ခြင်းဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>||v||</math> ကို <math>v</math> ၏ အလျားအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူပါက ဤတွက်ချက်မှုကို <math>v</math> ၏ အလျားအား အချိုးကျဆတိုးကိန်း <math>|s|</math> ဖြင့် မြှောက်ခြင်းအဖြစ် ဖော်ပြနိုင်သည်။ စံနှုန်း တပ်ဆင်ထားသော ဗက်တာရပ်ဝန်းတစ်ခုကို စံနှုန်းသတ်မှတ်ထားသော ဗက်တာရပ်ဝန်း (normed vector space) ဟု ခေါ်သည်။ စံနှုန်းသည် များသောအားဖြင့် <math>E</math> ၏ စကေလာများဖီးလ်ဒ်အတွင်းမှ တန်ဖိုးများကို ယူဆောင်လေ့ရှိသည်။ ဤအချက်က ထိုဖီးလ်ဒ်ကို လက္ခဏာသဘောတရားအား ပံ့ပိုးပေးသော ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအဖြစ် ကန့်သတ်လိုက်သည်။ ယူကလစ်ဒ် စံနှုန်း၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို အတုယူရန်အတွက် အကယ်၍ <math>E</math> သည် ၂ ထက်ကြီးသော အတိုင်းအတာအကန့်အသတ်ရှိသော ရပ်ဝန်းဖြစ်ပါက <math>K</math> သည် ဂဏန်းသင်္ချာ တွက်ချက်မှုများ (arithmetic operations) လေးခုအောက်တွင်သာမက နှစ်ထပ်ကိန်းရင်း (square root) အောက်တွင်ပါ အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ ရှိရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ရာရှင်နယ်ကိန်းများ၏ ဖီးလ်ဒ် <math>\mathbf{Q}</math> ကို ချန်လှပ်ထားသော်လည်း တည်ဆောက်နိုင်သော ကိန်းများ (constructible numbers) ၏ ဖီးလ်ဒ်မှာမူ သင့်လျော်မှုရှိသည်။ === မော်ဂျူးများရှိ စကေလာများ (Scalars in modules) === [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများ]] (Modules) သည် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ၏]] ယေဘုယျပြုထားခြင်း (generalization) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤအခြေအနေတွင် မော်ဂျူးအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိသော ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (unital ring) ၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များကို]] ကိုယ်စားပြုဖော်ပြရန် စကေလာ' ဟူသော ဝေါဟာရကို အသုံးပြုသည်။ ဤကိစ္စတွင် စကေလာများသည် ရှုပ်ထွေးသော အရာဝတ္ထုများ ဖြစ်နိုင်သည်။ အကယ်၍ <math>R</math> သည် ကွင်း <math>A</math> အတွင်း မြှောက်ဖော်ကိန်းများပါရှိသော <math>n \times n</math> ကိန်းအုံများ၏ ကွင်းတစ်ခုဖြစ်ပါက ထိုကိန်းအုံများကို <math>A</math> အတွင်း မြှောက်ဖော်ကိန်းများပါရှိသော ကော်လံကိန်းအုံများ၏ [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (abelian group) အပေါ်တွင် ဘယ်မြှောက်ခြင်းဖြင့် သက်ရောက်စေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဤရပ်ဝန်းကို <math>R</math>-မော်ဂျူးတစ်ခု ဖြစ်လာစေသည်။ ဤအခြေအနေတွင် စကေလာများ ဆိုသည်မှာ ကိန်းအုံများ ဖြစ်ကြသည်။ [[မန်နီဖိုး#ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော_မန်နီဖိုးများ_(Differentiable_Manifolds)|မန်နီဖိုး]] (manifold) များ၏ သီအိုရီမှ အခြားဥပမာတစ်ခုကို ရယူနိုင်သည်။ ထိုနေရာတွင် [[မန်နီဖိုး#ထိမျဉ်းအစည်း_(Tangent_Bundle)|ထိမျဉ်းအစည်း]] (tangent bundle) ၏ အပိုင်းများ ရပ်ဝန်းသည် မန်နီဖိုးအပေါ်တွင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော ကိန်းစစ် [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ၏]] အက္ခရာသင်္ချာ (algebra) အပေါ်ရှိ မော်ဂျူးတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ === ဗက်တာ ဟိုမိုသက်တီများ (Vector homotheties) === [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]]နှင့် [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများ]]အတွင်းရှိ [[ဗက်တာ|ဗက်တာများကို]] စကေလာတစ်ခုဖြင့် မြှောက်ခြင်းသည် [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှု]] (linear map) အမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်သော ဗက်တာ ဟိုမိုသက်တီ (vector homothety) ၏ အထူးအခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == [[Category:မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ]] 9tnnd5bw6ien5pyjx1080wsb2jnnygz 0 247724 1047815 835324 2026-08-10T10:48:37Z EmausBot 5629 [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1047815 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)]] m2so2wkh0a585dqosxe4ajttfooq9n9 0 272016 1047711 1038078 2026-08-09T13:56:50Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047711 wikitext text/x-wiki {{Infobox ဘာသာစကားမိသားစု|name=ဘာမို-ချမ်းဂျစ်|acceptance=proposed|altname=အရှေ့ တိဗက်-ဗမာ|region=[[တရုတ်နိုင်ငံ]], [[မြန်မာနိုင်ငံ]]|familycolor=တရုတ်-တိဗက်|fam2=[[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]]?|child1=[[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ]]|child2=[[Qiangic languages|Qiangic]]|glotto=burm1265|glottorefname=Burmo-Qiangic|child3=[[Tujia language|Tujia]]?}} '''ဗမာ-ချန်နွယ် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Burmo-Qiangic languages}}) သို့မဟုတ် အချို့ပညာရှင်များက '''အရှေ့ပိုင်း တိဘက်-ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများ''' (Eastern Tibeto-Burman) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် ဘာသာစကားစုသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားမိသားစု]]ကြီး၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများ]] အုပ်စုအောက်ရှိ ကြီးမားသော မက်ခရိုအုပ်စု (Macro-group) တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley1997">{{cite book |last=Bradley |first=David |title=Tibeto-Burman languages and classification |year=1997 |publisher=Pacific Linguistics |pages=1–71}}</ref> ဤဘာသာစကားစုကို ပြောဆိုကြသော လူဦးရေပေါင်း သန်း ၄၀ ကျော်ရှိပြီး၊ အဓိကအားဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တစ်ဝန်းလုံးတွင်လည်းကောင်း၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်း ([[စီချွမ်|စီချွန်းပြည်နယ်]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]နှင့် [[တိဗက်|တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]) တို့တွင်လည်းကောင်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပြောဆိုကြသည်။<ref name="Thurgood2003">{{cite book |last=Thurgood |first=Graham |last2=LaPolla |first2=Randy J. |title=The Sino-Tibetan Languages |year=2003 |publisher=Routledge |isbn=978-0415748414 |pages=18–22}}</ref> ဤသီအိုရီအရ ဗမာနွယ်ဖွားများနှင့် [[Qiang (သမိုင်းဝင်လူမျိုးများ)|ချန် (သမိုင်းဝင်လူမျိုးများ)]] (Qiangic) များသည် ဘုံအစတစ်ခုတည်းမှ ခွဲထွက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့သမိုင်းပညာရှင် [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] ကလည်း သူ၏ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်'' (၁၉၆၉) တွင် မြန်မာတို့၏ ဇစ်မြစ်သည် တရုတ်နိုင်ငံအနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ချိအန် (Qiang) လူမျိုးစုများနှင့် ဆက်စပ်နေကြောင်း ထောက်ခံရေးသားခဲ့သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၉)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။</ref> == သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်းသမိုင်းနှင့် အယူအဆများ == ဗမာ-ချန်နွယ် ဘာသာစကားအုပ်စုကို တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်း ထင်ရှားသော မက်ခရိုအုပ်စု (Macro-group) တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်ရန် ဘာသာဗေဒပညာရှင်အများစုက ခေတ်အဆက်ဆက် သုတေသနပြု၍ အယူအဆအမျိုးမျိုး တင်ပြခဲ့ကြသည်။ === အစောပိုင်း တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် အယူအဆ === ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်း ကာလများတွင် ရောဘတ် ရှာဖာ (Robert Shafer) နှင့် ပေါလ် ကေ ဘီနီဒစ် (Paul K. Benedict) တို့ကဲ့သို့သော အစောပိုင်း [[ဘာသာဗေဒ|ဘာသာဗေဒပညာ]]ရှင်ကြီးများသည် တရုတ်ပြည် အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ ချန်နွယ် (Qiangic) ဘာသာစကားများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗမာနွယ် (Burmish) ဘာသာစကားများကို တိဗက်-ဗမာအုပ်စုကြီး (Tibeto-Burman) ၏ သီးခြားအကိုင်းအခက်ကြီးနှစ်ခုအဖြစ်သာ သီးသန့်ခွဲခြား ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Benedict1972">{{cite book |last=Benedict |first=Paul K. |title=Sino-Tibetan: A Conspectus |year=1972 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0521081757 |pages=4-10}}</ref> ထိုစဉ်က ချန်နွယ်ဘာသာစကားများသည် တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် ပိုမိုနီးစပ်သည် သို့မဟုတ် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]နှင့် ပိုမိုနီးစပ်သည်ဟူသော အချက်အပေါ် တိကျခိုင်မာသည့် သတ်မှတ်ချက် မရှိသေးပေ။ === မက်ခရိုအုပ်စု သတ်မှတ်ခြင်း သမိုင်းကြောင်း === ၂၀ ရာစုနှောင်းပိုင်း (၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ) သို့ ရောက်ရှိသောအခါ ကမ္ဘာသိ တရုတ်-တိဗက်ဘာသာဗေဒပညာရှင်ကြီးများ ဖြစ်ကြသော ဒေးဗစ် ဘရက်ဒ်လေ (David Bradley) နှင့် ဂျိမ်းစ် အေ မာတစ်ဆော့ဖ် (James A. Matisoff) တို့က "လိုလို-ဗမာ (Lolo-Burmese)" နှင့် "ချန်နွယ်စု (Qiangic)" တို့အကြား ထူးခြားသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုများကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /><ref name="Matisoff2003" /> ပညာရှင်များက ရှေးဦး လိုလို-ဗမာ (Proto-Lolo-Burmese) နှင့် ရှေးဦးချန် (Proto-Qiangic) ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာရာတွင် အခြေခံကျသော ဝေါဟာရဇာစ်မြစ်များ တူညီနေရုံသာမက၊ ဗျည်းတွဲများ ပြောင်းလဲပုံနှင့် အသံနေအထားပြောင်းလဲမှုစနစ် (Historical Phonology) အပိုင်း၌ အပြန်အလှန် ဆက်စပ်မှုရှိနေကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့ကို "Burmo-Qiangic" ဟူသော မက်ခရိုအုပ်စုကြီးတစ်ခုတည်းအောက်တွင် ပေါင်းစည်းရန် အယူအဆ တင်ပြခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> ထို့ပြင် ၎င်းဘာသာစကားအုပ်စုကြီးတစ်ခုလုံးသည် တရုတ်-တိဗက်မိသားစု၏ "အရှေ့ပိုင်း တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်" (Eastern Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်ကြီးဖြစ်ပြီး၊ တိဗက်နှင့် ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများအပါအဝင် အခြားအနောက်ပိုင်းအုပ်စုများနှင့် ကွဲပြားကြောင်း ယူဆခဲ့ကြသည်။<ref name="Thurgood2003" /> === ခေတ်ပြိုင်ဘာသာဗေဒ အယူအဆများနှင့် ငြင်းခုံချက်များ === ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒတွင် ကွန်ပျူတာသုံး၍ ဘာသာစကားများ၏ ဆီလျော်နီးစပ်မှုကို တွက်ချက်သည့် စနစ် (Computational Phylogenetics) များ ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ဗမာ-ချန်နွယ် အယူအဆအပေါ် ငြင်းခုံချက်အသစ်များ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ပြင်သစ်ဘာသာဗေဒပညာရှင် ဂီလုံ ဂျာခ် (Guillaume Jacques) နှင့် လောရင့် ဆာဂတ် (Laurent Sagart) တို့၏ သုတေသနများတွင် ချန်နွယ်ဘာသာစကားများသည် ဗမာနွယ်စကားများထက် တိဗက်ဘာသာစကားများနှင့်သာ ပိုမိုနီးစပ်ပြီး "တိဗက်-ချန်နွယ် (Tibet-Qiangic)" အုပ်စုအဖြစ် တည်ရှိနိုင်ကြောင်း၊ ဗမာ-ချန်နွယ် ဟူသော အုပ်စုမှာ စစ်မှန်သော မျိုးရိုးဗီဇတူအုပ်စု (Genetic Clade) တစ်ခု မဟုတ်နိုင်ကြောင်း ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။<ref name="JacquesSagart2014">{{cite journal |last=Jacques |first=Guillaume |last2=Sagart |first2=Laurent |title=An tree of Sino-Tibetan languages in light of lexical innovations |journal=Language and Linguistics |volume=15 |issue=5 |year=2014 |pages=611–644}}</ref> သို့သော်လည်း တရုတ်ပြည်မှ သုတေသနပညာရှင်များနှင့် ဒေးဗစ် ဘရက်ဒ်လေတို့ကမူ ချန်နွယ်နှင့် လိုလို-ဗမာနွယ် များသည် ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက်လူမျိုးများ ယူနန်နှင့် စီချွန်းဒေသတစ်ဝိုက်တွင် အတူတကွ ရှိနေစဉ်ကတည်းက သမိုင်းအစဉ်အဆက် ပထဝီဝင်အရ ဒွန်တွဲနေထိုင်ခဲ့ကြခြင်းကြောင့် အပြန်အလှန် လွှမ်းမိုးမှုများပြားကာ ဘာသာစကားချင်း အလွန်နီးစပ်သွားရခြင်းဖြစ်သည်ဟု ရှင်းလင်းတင်ပြကြသည်။<ref name="Sun2003" /><ref name="Chirkova2012" /> == ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုနှင့် ဝိသေသလက္ခဏာများ == ဘာသာဗေဒပညာရှင်ကြီး ဂျိမ်းစ် အေ မာတစ်ဆော့ဖ် (James A. Matisoff) နှင့် ဒေးဗစ် ဘရက်ဒ်လေ (David Bradley) တို့၏ သုတေသနပြုချက်များအရ ဗမာနွယ် (Burmic) ဘာသာစကားများနှင့် တရုတ်ပြည် စီချွန်းတောင်တန်းဒေသတွင် ပြောဆိုကြသော ချန်နွယ် (Qiangic) ဘာသာစကားများသည် ရှေးဦးဝေါဟာရ ဇာစ်မြစ်နှင့် အသံနေအထား ပြောင်းလဲမှုစနစ် (Historical Phonology) အပိုင်းတွင် နက်ရှိုင်းသော ဆက်စပ်မှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Matisoff2003">{{cite book |last=Matisoff |first=James A. |title=Handbook of Proto-Tibeto-Burman |year=2003 |publisher=University of California Press |pages=35–48}}</ref> ၎င်းတို့သည် အခြေခံအားဖြင့် "ကတ္တား-ကံ-ကရိယာ" (Subject-Object-Verb: SOV) ဝါကျဖွဲ့ထုံးကို အသုံးပြုကြပြီး အသံနေအထားပြောင်းလဲမှု (Tonal) ရှိသော ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ == အဓိက မျိုးနွယ်ခွဲများ == ဗမာ-ချန်နွယ် ဘာသာစကားအုပ်စုကြီးကို အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း မျိုးနွယ်ခွဲကြီး နှစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြားထားသည်-<ref name="Sun2003">{{cite chapter |last=Sun |first=Hongkai |title=Variegated typography of Qiangic languages |book-title=The Sino-Tibetan Languages |year=2003 |publisher=Routledge |pages=192–210}}</ref> ===လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား (Lolo-Burmese / Burmic sub-branch)=== ဗမာနွယ် (Burmish)တွင် လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်သော [[ဗမာဘာသာစကား]]၊ [[ရခိုင်ဘာသာစကား]]၊ [[ထားဝယ်စကား]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသားစကား]] နှင့် [[မရူလူမျိုး|မရူ (လော်ဝေါ်)]]၊ [[လရှီလူမျိုး|လရှီ (လချိတ်)]]၊ [[အဇီးလူမျိုး|အဇီး (ဇိုင်ဝါး)]] စသည့် တိုင်းရင်းသားဘာသာစကားများ ပါဝင်သည်။ လိုလိုနွယ် သို့မဟုတ် ယီနွယ် (Loloish / Yiphoish)တွင် [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]]၊ [[လားဟူဘာသာစကား|လားဟူ]]၊ [[အာခါဘာသာစကား|အာခါ]]၊ [[ဝူးနွယ်ဘာသာစကား|ဖူးနွိုင်း]] နှင့် တရုတ်ပြည်ရှိ ယီ (Yi) လူမျိုးစုသုံး ဘာသာစကားများ ပါဝင်သည်။ ===ချန်နွယ်စု (Qiangic sub-branch)=== တရုတ်ပြည် စီချွန်းပြည်နယ် အနောက်ဘက်တွင် အဓိကပြောဆိုကြသော ချန် (Qiang)၊ ရွှေမီ (Pumi/Primi)၊ ရုံ (Rgyalrong)၊ တန်ဂု (Tangut - ယခု ကွယ်ပျောက်လုနီးပါးဖြစ်နေပြီဖြစ်သော သမိုင်းဝင် ဘာသာစကား) နှင့် နာခီ (Naxi) ဘာသာစကားတို့ ပါဝင်သည်။<ref name="Chirkova2012">{{cite journal |last=Chirkova |first=Katja |title=The Qiangic Subgroup: An Overview |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=35 |issue=1 |year=2012 |pages=1–30}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] mkk9svs57glws6l7lhun2hwwsbxorhw 0 272017 1047696 1037824 2026-08-09T13:50:33Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047696 wikitext text/x-wiki {{Infobox ဘာသာစကားမိသားစု |name=ခရာ-ဒိုင် |altname=တိုင်-ခဒိုင်၊ တိုင် (ရှမ်း) |region=[[တရုတ်နိုင်ငံ]]တောင်ပိုင်း၊ [[ဟိုင်နန်ကျွန်း]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[အရှေ့မြောက်အိန္ဒိယ]] |familycolor=Tai-Kadai |protoname=[[ရှေးဦး-ခရာ-တိုင် ဘာသာစကား|ရှေးဦး-ခရာ-တိုင်]] |family= ကမ္ဘာ့အဓိက [[ဘာသာစကားမိသားစု]]များအနက်မှ တစ်ခု |child1=[[ခရာ ဘာသာစကားများ|ခရာ (Kra)]] |child2=[[Kam–Sui languages|ကမ်-ဆွေ (Kam–Sui)]] |child3=[[Biao language|ဗြောင် (Biao)]]–[[Lakkia language|လက္ကီးယား (Lakkia)]] |child4=[[Be languages|ဘီ (Be)]]–[[Jizhao language|ကျိကျောက် (Jizhao)]] |child5=[[တိုင် ဘာသာစကားများ|တိုင် (Tai)]] |child6=[[Hlai languages|လှာအီ (Hlai)]]–[[Jiamao language|ကျားမောင့် (Jiamao)]] |glotto=taik1256 |glottorefname=Tai–Kadai |map=Taikadai-en.svg |mapcaption=ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားမိသားစု ပြန့်နှံ့တည်ရှိပုံပြမြေပုံ<br />{{Col-begin}} {{Col-2}} {{legend|blue|ခရာ ဘာသာစကားများ}} {{legend|#DB4FFF|ကမ်-ဆွေ ဘာသာစကားများ}} {{legend|#B000A6|ဘီ ဘာသာစကားများ}} {{legend|#80FF00|လှာအီ ဘာသာစကားများ}} {{Col-2}} {{legend|#FFEC19|မြောက်ပိုင်း တိုင် ဘာသာစကားများ}} {{legend|#FF4C00|အလယ်ပိုင်း တိုင် ဘာသာစကားများ}} {{legend|#FF9D00|အနောက်တောင်ပိုင်း တိုင် ဘာသာစကားများ}} {{Col-end}} |ethnicity=[[တိုင်လူမျိုးများ]] }} '''ခရာ–ဒိုင် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Kra–Dai languages}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်-ခဒိုင် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Tai–Kadai languages}}) သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]တောင်ပိုင်း၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]]နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့မြောက်ပိုင်းတို့တွင် ပျံ့နှံ့အသုံးပြုကြသော [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကားမိသားစု]]တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုတွင် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၏ ရုံးသုံးဘာသာစကားဖြစ်သော [[ထိုင်းဘာသာစကား]]နှင့် [[လာအိုနိုင်ငံ]]၏ ရုံးသုံးဘာသာစကားဖြစ်သော [[လာအိုဘာသာစကား]]တို့ ပါဝင်သည်။ ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း ၉၃ သန်းခန့် ရှိသည့်အနက် ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်မှာ ထိုင်းဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.languagesgulper.com/eng/Taikadai.html|title=Taikadai|access-date=15 October 2017}}</ref> ''[[:en:Ethnologue|Ethnologue]]'' ၏ မှတ်တမ်းများအရ ဤမိသားစုတွင် ဘာသာစကားပေါင်း ၉၅ မျိုး ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့အနက် ၆၂ မျိုးမှာ [[တိုင်ဘာသာစကားများ]] (Tai languages) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သည်။ယခင်က ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ]] မိသားစု၏ အခွဲတစ်ခုဖြစ်သော "Sino-Tai" (တရုတ်-တိုင်) သီအိုရီအဖြစ် ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း တိကျခိုင်မာသော ဆက်စပ်မှု အထောက်အထားများ မရှိသဖြင့် ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အဆိုပါ သီအိုရီကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=818-16|title=Ethnologue Tai–Kadai family tree}}</ref> လက်ရှိတွင် ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများကို သီးခြားဘာသာစကားမိသားစုတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ သို့သော် အချို့သော ပညာရှင်များက ဤမိသားစုသည် [[အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ]] (Austronesian languages) နှင့် ဆက်စပ်မှု ရှိနိုင်ကြောင်း "Austro-Tai theory" ကို တင်ပြထားကြပြီး ယင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ဆက်လက်သုတေသနပြုဆဲ ဖြစ်သည်။ == ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားမိသားစု သတ်မှတ်ခဲ့ပုံ သမိုင်းကြောင်း == ခရာ-ဒိုင် (Kra-Dai) ဘာသာစကားများကို သီးခြားလွတ်လပ်သော ဘာသာစကားမိသားစုကြီးတစ်ခုအဖြစ် ကမ္ဘာ့ဘာသာဗေဒလောကက အသိအမှတ်ပြုလာစေရန် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက တစ်စုတစ်စည်းတည်း အဆင့်ဆင့် သုတေသနပြုခဲ့ကြသည်။ ၎င်း၏ သမိုင်းကြောင်း ဖြစ်ထွန်းမှုကို အောက်ပါအတိုင်း ပညာရပ်ဆိုင်ရာ စာတမ်းပုံစံဖြင့် စနစ်တကျ ခွဲခြားတင်ပြအပ်ပါသည်။ === ၁။ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်အဖြစ် ယူဆခဲ့ခြင်း (၂၀ ရာစုအစောပိုင်း) === ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းကာလများတွင် ဥရောပနှင့် တရုတ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် ထိုင်း၊ ရှမ်း နှင့် လာအို (Tai) ဘာသာစကားများကို [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ]] (Sino-Tibetan) ၏ အကိုင်းအခက်တစ်ခုအဖြစ် လွဲမှားစွာ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Davies1909">Davies, H. R. (1909). ''Yün-nan: The Link Between India and the Yangtze''. Cambridge University Press. pp. 331-338.</ref> ထိုသို့ ယူဆခဲ့ကြခြင်းမှာ ခရာ-ဒိုင်ဘာသာစကားများသည် ဟန်တရုတ်စကားကဲ့သို့ပင် အသံနိမ့်အသံမြင့် (Tones) ရှိခြင်း၊ စကားလုံးတစ်လုံးချင်း ခွဲခြားထားသော ဖွဲ့စည်းပုံ (Monosyllabic) ရှိခြင်းနှင့် အခြေခံဝေါဟာရအချို့ ဆင်တူနေခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၎င်းအယူအဆကို ဘာသာဗေဒသမိုင်းတွင် "တရုတ်-တိုင်" (Sino-Tai) အယူအဆဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။<ref name="Lafont1960">Lafont, P. B. (1960). "Les écritures tai". ''Bulletin de l'École française d'Extrême-Orient'', 50(1), 77-93.</ref> === ၂။ Paul K. Benedict နှင့် ခဒိုင် (Kadai) အမည်ပေါ်ပေါက်လာခြင်း (၁၉၄၂) === ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် မနုဿဗေဒနှင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင် [[Paul K. Benedict]] က ထိုင်း-တရုတ် ဆက်နွယ်မှုကို သမိုင်းဦးခေတ် စကားလုံးများ နှိုင်းယှဉ်ချက်ဖြင့် စတင်သံသယဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဟိုင်နန်ကျွန်းနှင့် တရုတ်တောင်ပိုင်းရှိ လူသိနည်းသော ခရာ (Kra) အုပ်စုဝင် ဘာသာစကားများကို အသေးစိတ်လေ့လာပြီးနောက် "Kadai" ဟူသော ဝေါဟာရကို ဘာသာဗေဒလောကသို့ စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။<ref name="Benedict1942">Benedict, P. K. (1942). "Thai, Kadai, and Indonesian: A New Alignment in Southeastern Asia". ''American Anthropologist'', 44(4), 576-601.</ref> "Kadai" အမည်၏ ရင်းမြစ်မှာ ၎င်းဘာသာစကားများတွင် "လူ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် ''K'' (ခရာ) နှင့် ''Dai'' (တိုင်) တို့ကို စုစည်းပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ Benedict က ဤအုပ်စုသည် တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ သက်ဆိုင်ခြင်းမရှိဘဲ၊ [[အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ]] (Austronesian) ဖြစ်သည့် မလေး၊ အင်ဒိုနီးရှား ဘာသာစကားများနှင့်သာ ပိုမိုနီးစပ်ကြောင်း ထင်ရှားလှသော "Austro-Tai" သီအိုရီကို တင်ပြကာ လမ်းခွဲခဲ့သည်။<ref name="Benedict1942"/> === ၃။ ထိုင်း-တရုတ် (Sino-Tai) အယူအဆကို တရားဝင် ပယ်ဖျက်ခြင်း (၁၉၇၀ - ၁၉၉၀) === ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ကမ္ဘာကျော် တိုင်ဘာသာဗေဒပညာရှင်ကြီး Li Fang-Kuei ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များက ဘာသာစကား နှိုင်းယှဉ်ခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ သုတေသနများ (Comparative Linguistics) ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့က တရုတ်စကားနှင့် ခရာ-ဒိုင်စကားများအကြား တူညီနေသော စကားလုံးများသည် ကနဦးဘိုးဘွားချင်း တူညီ၍ မဟုတ်ဘဲ၊ သမိုင်းတစ်လျှောက် ရှေးဟောင်းတရုတ်စကား (Old Chinese) ထံမှ နှစ်ပေါင်းများစွာ ငှားယူထားသော "မွေးစားစကားလုံးများ" (Loanwords) သာဖြစ်ကြောင်း ပြတ်သားစွာ သက်သေပြခဲ့သည်။<ref name="Li1977">Li, F. K. (1977). ''A Handbook of Comparative Tai''. University Press of Hawaii. pp. 12-19.</ref> ထို့ကြောင့် ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှောင်းပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ ကမ္ဘာ့ဘာသာဗေဒအဖွဲ့အစည်းများက "Sino-Tai" သီအိုရီကို လုံးဝလက်မခံတော့ဘဲ ပယ်ဖျက်ခဲ့ကြပြီး ခရာ-ဒိုင်ကို သီးခြားလွတ်လပ်သော မိသားစုကြီးတစ်ခုအဖြစ် တရားဝင် ပြောင်းလဲလက်ခံခဲ့ကြသည်။<ref name="Gedney1989">Gedney, W. J. (1989). ''Selected Papers on Comparative Tai Studies''. Center for South and Southeast Asian Studies, University of Michigan. pp. 45-51.</ref> === ၄။ ခေတ်သစ် "ခရာ-ဒိုင်" (Kra-Dai) အမည် သတ်မှတ်ခြင်း === ယခင်က သုံးစွဲခဲ့သော "Kadai" ဟူသော အမည်သည် ဒေသန္တရအုပ်စုခွဲများနှင့် ရှေးဦးဗဟိုချက်ကို ရောထွေးစေသဖြင့် ၂၀၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ထင်ရှားသော ဘာသာဗေဒပညာရှင် [[Weera Ostapirat]] ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များက Kra-Dai (ခရာ-ဒိုင်) ဟူသော အမည်ကို ပိုမိုတိကျသော သိပ္ပံနည်းကျ အမည်အဖြစ် ပြောင်းလဲအဆိုပြုခဲ့သည်။<ref name="Ostapirat2005">Ostapirat, W. (2005). "Kra-Dai Languages". ''The Tai-Kadai Languages''. Routledge. pp. 107-111.</ref> ဤသတ်မှတ်ချက်သည် မျိုးနွယ်စုကြီး နှစ်ခု၏ အခြေခံဝေါဟာရများအပေါ် အခြေခံထားသည် - Kra (ခရာ): ယင်းမျိုးနွယ်စုခွဲများက မိမိကိုယ်ကို "လူ" ဟု ခေါ်ဆိုသော ဝေါဟာရ (ဥပမာ- Gelao, Lachi ဘာသာစကားများမှ ကနဦးစကားလုံး) ဖြစ်သည်။<ref name="Ostapirat2000">Ostapirat, W. (2000). "Proto-Kra". ''Linguistics of the Tibeto-Burman Area'', 23(1), 1-251.</ref> Dai (ဒိုင်/တိုင်): တိုင်မျိုးနွယ်စုခွဲများက မိမိကိုယ်ကို ခေါ်ဆိုသော ဝေါဟာရ (ဥပမာ- ထိုင်း၊ တိုင်၊ ရှမ်း၊ လာအို ဘာသာစကားများမှ ကနဦးစကားလုံး) ဖြစ်သည်။<ref name="Diller2008">Diller, A. V., Edmondson, J. A., & Luo, Y. (2008). ''The Tai-Kadai Languages''. Routledge. pp. 7-12.</ref> === ၅။ လက်ရှိ အခြေအနေ === ယနေ့ခေတ် (၂၀၂၆ ခုနှစ်) နိုင်ငံတကာ ဘာသာစကား သိပ္ပံစစ်တမ်းများ ဖြစ်ကြသည့် ''Ethnologue''၊ ''Glottolog'' နှင့် ကမ္ဘာ့မနုဿဗေဒ အဖွဲ့အစည်းများအားလုံးက ခရာ-ဒိုင်ကို အရှေ့တောင်အာရှ၏ သီးခြားလွတ်လပ်သော အဓိက ဘာသာစကားမိသားစုကြီး (၅) ခုအနက်မှ တစ်ခု အဖြစ် အခိုင်အမာ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အသိအမှတ်ပြု ထားကြပြီး ဖြစ်သည်။<ref name="Glottolog">Hammarström, H., Forkel, R., & Haspelmath, M. (eds.). (2025). ''Glottolog 5.0: Families - Kra-Dai''. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.</ref> == မူလဖြစ်တည်ရာဒေသနှင့် သမိုင်းဦးကာလ == ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ၏ မူလအစပြုရာဒေသ သည် ယနေ့ခေတ် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ [[ကွမ်ရှီး (ကျွမ့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ)|ကွမ်ရှီးပြည်နယ်]] နှင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်]] တို့အနီးတစ်ဝိုက် ဖြစ်သည်ဟု ဘာသာစကားဗေဒပညာရှင်များနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Ostapirat2005">{{cite book |last=Ostapirat |first=W. |title=The Tai-Kadai Languages |publisher=Routledge |year=2005}}</ref> ယနေ့ခေတ် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြဆဲဖြစ်သော [[ကျွမ့်ဘာသာစကား|ကျွမ်း (Zhuang)]]၊ ဒုံ (Dong) နှင့် လီ (Li) လူမျိုးစုများသည် ရှေးဟောင်းတရုတ်သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် "[[ပိုင်ယွဲ့]]" (Bai Yue; 百越) ဟု သမိုင်းတွင်ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည့် ရှေးဦးကုန်းမြင့်လူ့အဖွဲ့အစည်းကြီးမှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Pain2008">{{cite journal |last=Pain |first=F. |title=An Introduction to Thai Ethnohistory |journal=Journal of the Siam Society |year=2008}}</ref> ပိုင်ယွဲ့လူ့အဖွဲ့အစည်းကြီးအတွင်းမှ တိုင်စကားပြောမျိုးနွယ်စုများ ဖြစ်ကြသည့် [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]]၊ [[လာအိုလူမျိုး|လာအို]] နှင့် [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]တို့သည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် အရှေ့တောင်အာရှ မြစ်ဝှမ်းဒေသများဆီသို့ အလုံးအရင်းဖြင့် အဆင့်ဆင့် တိုးချဲ့ပြန့်နှံ့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြသည်။ ဤမနုဿဗေဒဆိုင်ရာ ရွှေ့ပြောင်းမှုကြီးသည် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ခရစ်နှစ် (၁၀) ရာစုမှ (၁၂) ရာစု (1000 – 1200 CE) အတွင်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု ခေတ်ပြိုင်ဘာသာစကားဗေဒ အထောက်အထားများက ညွှန်းဆိုနေသည်။<ref name="Pittayaporn2014">{{cite journal |last=Pittayaporn |first=P. |title=Layers of Chinese Loanwords in Proto-Southwestern Tai |journal=Journal of the South East Asian Linguistics Society |year=2014}}</ref> == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များ == မျိုးရိုးဗီဇဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုပြ သစ်ပင်ပုံစံ လေ့လာမှုများအရ ခရာ-ဒိုင် နွယ်ဝင်များနှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ် မျိုးနွယ်များ]] ([[မွန်လူမျိုး|မွန်]]၊ [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]]၊ [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]] စသည်) သည် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သည့် မျိုးရိုးဗီဇအုပ်စုကြီးဖြစ်သော O1b branch (အထူးသဖြင့် O-M95 နှင့် O-M119) ၏ ရင်းမြစ်အချင်းချင်း နီးစပ်သူများ ဖြစ်ကြကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2018">{{cite journal |last=Kutanan |first=W. |title=Genetic structure of Tai-Kadai speaking peoples in Thailand |journal=Scientific Reports |year=2018}}</ref> ဤအချက်ကို အခြေခံ၍ နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်မြောက်ပိုင်းမှ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ တောင်ဘက်သို့ တိုးချဲ့လာခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် အဆိုပါ လူ့အဖွဲ့အစည်းကြီးသည် လမ်းကြောင်းခွဲ၍ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာမှ ဩစထြိုအေးရှားတစ် (မွန်၊ ခမာ၊ ပလောင်) နှင့် ခရာ-ဒိုင် (ထိုင်း၊ လာအို၊ ရှမ်း) ဟူ၍ သီးခြားစီ ကွဲထွက်ပြန့်နှံ့သွားခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Bellwood2018">{{cite book |last=Bellwood |first=P. |title=First Migrants: Ancient Migration in Global Perspective |publisher=Wiley-Blackwell |year=2018}}</ref> ခရာ-ဒိုင် (တိုင်-ကဒိုင်) လူမျိုးစုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇတွင် အဓိကတွေ့ရှိရသော ရှေးဟောင်း DNA Haplogroups များဖြစ်သည့် O1b1a1a (O-M95) နှင့် O2a2b (O-M7) တို့၏ ပေါင်းစပ်တည်ရှိပုံသည် သီးခြားဝိသေသလက္ခဏာ တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Sun2013">{{cite journal |last=Sun |first=J. |title=The Genetic Structure of the Tai-Kadai Peoples |journal=PLOS ONE |year=2013}}</ref> အဆိုပါ ဗီဇနှစ်ခုအနက် O-M95 ဗီဇကို [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နွယ်ဝင်များတွင်လည်းကောင်း၊ O-M7 ဗီဇကို တရုတ်တောင်ပိုင်းရှိ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] အချို့တွင်လည်းကောင်း သီးခြားစီ အသီးသီး တွေ့ရှိရသော်လည်း၊ ၎င်းတို့တွင် ကျန်ဗီဇတစ်ခုမှာ ပါဝင်မှုမရှိသလောက် အလွန်နည်းပါးသည်။ ထူးခြားချက်မှာ ခရာ-ဒိုင် (ထိုင်း၊ လာအို၊ ရှမ်း၊ ကျွမ်း) လူမျိုးစုများတွင်မူ အဆိုပါ O-M95 ရော O-M7 ဗီဇနှစ်ခုစလုံးသည် လူဦးရေအများစု၌ မြင့်မားသော အချိုးအစားဖြင့် ဒွန်တွဲ၍ ပေါင်းစပ်ပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Kutanan2018">{{cite journal |last=Kutanan |first=W. |title=Genetic structure of Tai-Kadai speaking peoples in Thailand |journal=Scientific Reports |year=2018}}</ref> အခြားသော ဘာသာစကားပြော မျိုးနွယ်စုကြီး နှစ်ခုလုံးတွင် ဤကဲ့သို့သော မျိုးရိုးဗီဇ ဒွန်တွဲပေါင်းစပ်မှုကို အလွန်နည်းပါးစွာသာ တွေ့ရသဖြင့် ခရာ-ဒိုင် မျိုးနွယ်စုများသည် သမိုင်းဦးကာလကတည်းက အခြားအုပ်စုများနှင့် သွေးနှောမှုနည်းပါးဘဲ သီးခြားကမ္ဘာတစ်ခုအနေဖြင့် ရေရှည်ရပ်တည်ခဲ့သည့် သီးခြားမျိုးရိုးဗီဇအုပ်စု တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ခေတ်သစ်ဒီအန်အေ သုတေသနများက ညွှန်းဆိုနေသည်။<ref name="You2020">{{cite journal |last=You |first=X. |title=Paternal Genetic Structure of Tai-Kadai Speaking Populations |journal=Frontiers in Genetics |year=2020}}</ref> ==အမည်သုံးစွဲမှု== ခရာ-ဒိုင် (Kra–Dai) ဟူသော အမည်သည် ဤဘာသာစကားမိသားစုအတွင်းရှိ အဓိကအကိုင်းအခက်ကြီး နှစ်ခုဖြစ်သော ခရာ (Kra) နှင့် တိုင်(Tai/Dai) တို့ကို ပေါင်းစပ်အခြေခံ၍ ခေါ်ဝေါ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ယခင်က ကမ္ဘာ့ဘာသာဗေဒလောကတွင် ဤအုပ်စုကို "တိုင်-ခဒိုင်" (Tai-Kadai) ဟု အသုံးများခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ်က သုံးစွဲခဲ့သော "ခဒိုင်" (Kadai) ဆိုသည်မှာ လူသိနည်းသော ခရာ (Kra) အုပ်စုကို ရည်ညွှန်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များက "Kadai" ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည် "Tai" နှင့် "Kra" အုပ်စုနှစ်ခုကြား သီးခြားကွဲပြားမှုကို တိကျစွာ မပြသနိုင်ဘဲ ရောထွေးခေါ်ဆိုခြင်းမျိုး ဖြစ်နေသည်ဟု သုံးသပ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပညာရေးနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အထောက်အထားများအရ ပိုမိုတိကျမှုရှိသော '''"ခရာ-ဒိုင်" (Kra–Dai)''' ဟူသော အမည်ကို ခေတ်သစ်ဘာသာစကားဗေဒတွင် တစ်ညီတစ်ညွတ်တည်း သဘောတူ လက်ခံသုံးစွဲလာကြသည်။ ==== တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်အဖြစ်မှ ပယ်ဖျက်ခြင်းဆိုင်ရာ မှတ်တိုင်များ ==== သမိုင်းတွင် ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများကို [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ]]၏ အခွဲတစ်ခု (Sino-Tai သီအိုရီ) အဖြစ် နှစ်ရှည်လများ ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း အောက်ပါအချက်အလက်များနှင့် သုတေသန မှတ်တိုင်များကြောင့် ၎င်းအယူအဆကို လုံးဝပယ်ဖျက်ခဲ့ကြသည် - * '''၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ (Austro-Tai သီအိုရီ):''' ဘာသာဗေဒပညာရှင် [[Paul K. Benedict]] က "Austro-Tai" သီအိုရီကို မိတ်ဆက်တင်ပြခဲ့ပြီး ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများကို တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်အဖြစ်မှ ခွဲထုတ်ကာ အော်စထရိုနီးရှန်း (Austronesian) ဘာသာစကားများနှင့် ချိတ်ဆက်ရန် ပထမဆုံးအကြိမ် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ * '''၁၉၇၇ ခုနှစ် (အသံစနစ် သက်သေပြချက်):''' ပညာရှင် Li Fang-Kuei နှင့် Laurent Sagart တို့၏ သုတေသနများအရ ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများနှင့် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများအကြားတွင် မျိုးရိုးတူညီပါက မလွဲမသွေရှိရမည့် "ပုံမှန်အသံချင်း တူညီမှုများ" (Regular sound correspondences) လုံးဝမရှိကြောင်း သိပ္ပံနည်းကျ သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။ * '''၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ (အခြေခံဝေါဟာရ ခွဲခြားခြင်း):''' ထိုင်းဘာသာစကားနှင့် တရုတ်ဘာသာစကားအကြား ကနဦးဘိုးဘွားချင်း တူညီမှုကိုပြသည့် "အခြေခံဝေါဟာရ" (Core vocabulary) များ တူညီမှုမရှိကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အကြား တွေ့ရှိရသော တူညီချက်များသည် နှစ်ရှည်လများ ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထိတွေ့မှုကြောင့် ရရှိလာသည့် "မွေးစားစကားလုံးများ" (Loanwords) သာဖြစ်ကြောင်း ပညာရှင်များက ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။ * '''၂၀၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှ ယနေ့တိုင် (သီးခြားလွတ်လပ်သော မိသားစုဖြစ်ခြင်း):''' ကမ္ဘာ့ဘာသာစကား စစ်တမ်းများဖြစ်သော Glottolog၊ Ethnologue နှင့် ခေတ်သစ်နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒ (Comparative Linguistics) ပညာရှင် အများစုက "Sino-Tai" သီအိုရီကို တရားဝင် လုံးဝပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး ခရာ-ဒိုင်ကို ကမ္ဘာ့အဓိက သီးခြားလွတ်လပ်သော ဘာသာစကားမိသားစုကြီးတစ်ခုအဖြစ် အခိုင်အမာ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ == သဒ္ဒါနှင့် အသံဗေဒလက္ခဏာများ == Kra–Dai ဘာသာစကားများတွင် စဉ်ဆက်မပြတ်တွေ့ရသည့်သဒ္ဒါပုံစံများမှာ - '''သဒ္ဒါပုံစံ''' SVO word order (Subject–Verb–Object) ဥပမာ – “ႁဝ်းႁၵ်ႉသူ-ငါ+ချစ်တယ်+နင်-ฉันรักคุณ“ (မြန်မာစကားဟာ SOV ဖြစ်သဖြင့် “ငါနင့်ကိုချစ်တယ်”ပြောမှသာ အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်သည်။) '''Tonal system''' Tone (နိမ့်မြင့်သံ) အစဉ်အလာဖြင့်ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် တိုင်အနွယ်ဘာသာစကားများ တွင် tone များစွာရှိသည်။ '''Monosyllabic words''' Kra–Dai languages တော်တော်များများတွင် ဗျည်းတစ်လုံး/အသံတစ်လုံးတည်းဖြင့် စကားလုံးတစ်လုံးဖွဲ့နိုင်ခြင်းရှိသည်။ '''Serial verb constructions''' Verb တချို့ကို အတိုင်းအတာတူ ချိတ်ဆက်ရေးသားခြင်း။ (ဥပမာ: သွားယူ၊ လာစား) == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|*]] [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကား မိသားစုများ]] 6q8vjmr34zmu6x02fdnwrhvs7dofho5 0 272130 1047668 1043831 2026-08-09T13:39:03Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047668 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ | native_name = Monggolchuud / Монголчу | image = Mongols-map.png | caption = မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ၏ နေထိုင်ရာမြေပုံ (လိမ္မော်ရောင်မျဉ်းသည် ၁၃ ရာစုနှောင်းပိုင်း မွန်ဂိုအင်ပါယာကို ဖော်ပြပြီး အနီရောင်ဒေသများသည် လက်ရှိ မွန်ဂိုလူမျိုးစုများ လွှမ်းမိုးထားသော ဒေသဖြစ်သည်။) | population = ၁၀ သန်းကျော် | regions = [[မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] ([[အတွင်းမွန်ဂိုလီးယား]])၊ [[ရုရှားနိုင်ငံ]] ([[ဗူရတ်တီးယား]]၊ [[ကာလ်မစ်ကီးယား]]) | languages = [[မွန်ဂိုဘာသာစကားများ]] | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ)၊ [[ရှာမန်ဝါဒ]] (Tengrism) | related = [[တာ့ခ်လူမျိုးများ]]၊ တန်ဂူစစ် လူမျိုးများ }} [[File:Mongolian Family - Western Region.jpg|thumb|မွန်ဂိုမိသားစု]] '''မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ''' ({{lang-en|Mongolic peoples}}) သည် [[အရှေ့အာရှ]] ဒေသတွင် နေထိုင်သော အရှေ့အာရှ၏ ဒေသခံ လူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ရှေ့ပြေးမွန်ဂို (Proto-Mongols) ဘိုးဘေးများမှ ဆင်းသက်လာကြသူများ ဖြစ်သည်။ မွန်ဂိုလူမျိုးများသည် အကြီးဆုံးသော ခေတ်ပြိုင်မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စု တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကျယ်ပြန့်သော မြက်ခင်းလွင်ပြင် ဒေသကြီးတွင် မျိုးနွယ်စုများ ကွဲပြားစွာ တည်ရှိနေသော်လည်း မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများသည် မျိုးရိုးဗီဇအရ နီးစပ်နေဆဲဖြစ်ပြီး ရှေးဟောင်း အရှေ့မြောက်အာရှသားများနှင့်လည်း ဆက်နွယ်မှုများ ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ <ref name="Atwood">{{cite book|last=Atwood|first=Christopher P.|title=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire|url=https://archive.org/details/encyclopediaofmo0000atwo|year=2004|publisher=Facts on File}}</ref><ref name="Jeong2020">{{cite journal |last1=Jeong |first1=Choongwon |title=A Dynamic 6,000-Year Genetic History of Eurasia’s Eastern Steppe |journal=Cell |year=2020}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ၏ သမိုင်းကြောင်းသည် ရှေးဟောင်းအရှေ့မြောက်အာရှနှင့် ဗဟိုအာရှမြက်ခင်းပြင်ဒေသများတွင် အခြေတည်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ကုန်းမြေအင်ပါယာကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည့်အပြင် ယူရေးရှားတစ်ခွင်၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူဦးရေပြန့်နှံ့မှုအပေါ် ကြီးမားစွာ သက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ === အစောပိုင်းကာလနှင့် ရှေ့ပြေးမွန်ဂိုများ === မွန်ဂိုတို့၏ ရှေ့ပြေးမျိုးနွယ်စုများသည် အေဒီ ၄ ရာစုမှ ၁၀ ရာစုအတွင်း ထင်ရှားခဲ့သော ရှန်းပေ (Xianbei) နှင့် ရှီဝေ (Shiwei) မျိုးနွယ်စုများမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။ <ref name="Atwood2004">{{cite book|last=Atwood|first=Christopher P.|title=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire|url=https://archive.org/details/encyclopediaofmo0000atwo|year=2004|publisher=Facts on File}}</ref> အေဒီ ၁၀ ရာစုတွင် ခီတန် (Khitan) လူမျိုးများက လျောင်မင်းဆက် (Liao dynasty) ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး တရုတ်မြောက်ပိုင်းနှင့် မွန်ဂိုလီးယားဒေသကို အုပ်စိုးခဲ့ရာ ၎င်းသည် မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ အားကောင်းလာစေသည့် အစောပိုင်းအခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ === ဂျင်ဂစ်ခန်းနှင့် မွန်ဂိုအင်ပါယာ ပေါ်ထွန်းခြင်း === ၁၃ ရာစုအစောပိုင်းတွင် တေမူဂျင် (Temüjin) သည် ကွဲပြားနေသော မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုအားလုံးကို စည်းလုံးစေခဲ့ပြီး ၁၂၀၆ ခုနှစ်တွင် ဂျင်ဂစ်ခန်း (Genghis Khan) ဘွဲ့ကို ခံယူကာ မွန်ဂိုအင်ပါယာကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ <ref name="Ratchnevsky1991">{{cite book|last=Ratchnevsky|first=Paul|title=Genghis Khan: His Life and Legacy|url=https://archive.org/details/genghiskhanhisli0000paul|year=1991|publisher=Blackwell}}</ref>ဂျင်ဂစ်ခန်းနှင့် သူ၏ဆက်ခံသူများသည် အနောက်ဘက်တွင် ဥရောပအရှေ့ပိုင်း၊ တောင်ဘက်တွင် အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်နိုင်ငံအထိ နယ်မြေချဲ့ထွင်ခဲ့ကြသည်။မွန်ဂိုအင်ပါယာ၏ အုပ်စိုးမှုအောက်တွင် ပိုးလမ်းမ (Silk Road) တစ်လျှောက် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်မှုများ အထူးတိုးတက်ခဲ့သည်။ [[File:Expansion of the Mongol Empire 1206–1294.gif|thumb|မွန်ဂိုအင်ပါယာ]] === အင်ပါယာပြိုကွဲခြင်းနှင့် ခေတ်သစ်သမိုင်း === ၁၄ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် မွန်ဂိုအင်ပါယာသည် ခါနိတ် (Khanates) လေးခုအဖြစ် ကွဲပြားသွားခဲ့ပြီးနောက် တရုတ်ပြည်ရှိ မွန်ဂိုတို့တည်ထောင်သော ယွမ်မင်းဆက် (Yuan dynasty) သည်လည်း ၁၃၆၈ ခုနှစ်တွင် ကျဆုံးခဲ့သည်။ ထို့နောက် မွန်ဂိုတို့သည် ၎င်းတို့၏ မူလမြေဖြစ်သော မြောက်ပိုင်းမြက်ခင်းပြင်ဒေသများသို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ကြသည်။ <ref name="Rossabi1988">{{cite book|last=Rossabi|first=Morris|title=Khubilai Khan: His Life and Times|url=https://archive.org/details/khubilaikhanhisl00ross|year=1988|publisher=University of California Press}}</ref> ၁၇ ရာစုတွင် မွန်ဂိုဒေသအများစုသည် တရုတ် မန်ချူး (Qing dynasty) တို့၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် မန်ချူးမင်းဆက် ပြိုကွဲပြီးနောက် အပြင်မွန်ဂိုလီးယား (Outer Mongolia) သည် လွတ်လပ်ရေး ကြေညာခဲ့ပြီး ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် မွန်ဂိုပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အတွင်းမွန်ဂိုလီးယား (Inner Mongolia) မှာမူ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။ == မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ == မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ (Genetics) သည် အများအားဖြင့် [[အရှေ့အာရှ]] နှင့် [[အရှေ့ပင်လယ် (သံတူကြောင်းကွဲ)|အရှေ့ပင်လယ် (ဂျပန်ပင်လယ်)]] ၏ အနောက်ဘက် အာရှကုန်းမကြီး ကမ်းခြေဒေသများတွင် စတင်ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်ဟု သိရသည်။ ၎င်းတို့သည် သမိုင်းဦးကာလကတည်းက တရုတ်မြောက်ပိုင်း၊ ကင်မီကျူတောင်တန်းနှင့် စိမ်းမြောင်ဒေသများတွင် နယ်နိမိတ်ဖြန့်ကျက် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ <ref name="Jeong2020">{{cite journal |last1=Jeong |first1=Choongwon |title=A Dynamic 6,000-Year Genetic History of Eurasia’s Eastern Steppe |journal=Cell |year=2020 |doi=10.1016/j.cell.2020.10.015}}</ref> အဖမျိုးရိုးဗီဇ (Y-DNA) လိုင်းတွင် C-M217 (C2) သည် မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများအတွက် အဓိကကျသော Haplogroup ဖြစ်ပြီး အစောဆုံး မွန်ဂိုကျောက်ခေတ်သားများထံမှ တိုက်ရိုက်ဆက်ခံလာခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားများတွင် တွေ့ရသည်။ <ref name="Derenko2007">{{cite journal |last1=Derenko |first1=M|title=Phylogeography of Y-Chromosome Haplogroup C-M217 |journal=Annals of Human Genetics |year=2007}}</ref> အရှေ့အာရှတွင် အတွေ့ရအများဆုံးဖြစ်သော O-M175 မျိုးရိုးကိုလည်း မွန်ဂိုများအတွင်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း တွေ့ရှိရသလို၊ ဆိုင်ဘေးရီးယားနှင့် မြောက်ပိုင်းဒေသများမှ ဆင်းသက်လာသော N-M231 ကိုလည်း အုပ်စုအချို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ ယူရေးရှားအနောက်ပိုင်းနှင့် ဆက်စပ်သော R1a နှင့် Q မျိုးရိုးများကိုမူ အနည်းငယ်သာ တွေ့ရှိရသည်။ မိခင်မျိုးရိုးလိုင်း (mtDNA) တွင် မွန်ဂိုအမျိုးသမီးများသည် အရှေ့အာရှအုပ်စုများဖြစ်သည့် Haplogroup D, C, G, Z တို့နှင့် အဓိကသက်ဆိုင်နေသည်။ အထူးသဖြင့် Haplogroup D4 နှင့် D5 သည် အများဆုံးဖြစ်ပြီး အလယ်အာရှနှင့် အရှေ့အာရှ တိုင်းရင်းသားများနှင့် နီးစပ်သည်။ ဆိုင်ဘေးရီးယားနှင့် တူရင်ဒေသများနှင့် ဆက်စပ်သော C1a, G2a, Z တို့ကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ <ref name="Derenko2010">{{cite journal |last1=Derenko |first1=M|title=Origin of Mitochondrial DNA Haplogroups C and D in Northern Eurasia |journal=PLOS ONE |year=2010}}</ref> မွန်ဂိုလူမျိုးများ၏ Autosomal DNA သုတေသနများအရ ၎င်းတို့တွင် အရှေ့အာရှယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဆိုင်ဘေးရီးယားယဉ်ကျေးမှုတို့၏ အကျိုးသက်ရောက်မှု အလွန်ကြီးမားကြောင်း တွေ့ရသည်။ ထို့အပြင် အချို့သော ဒေသများတွင် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်လူမျိုးများ]]၊ [[တာ့ခ်လူမျိုးများ]] နှင့် ဗဟိုအာရှ တိုင်းရင်းသားများမှ အလယ်အလတ်ရောနှောမှု (Admixture) ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် အဓိကအားဖြင့် Haplogroup C-M217 ကို အခြေခံထားပြီး အရှေ့အာရှနှင့် ဆိုင်ဘေးရီးယားဒေသများမှ ရှေးခေတ်အရင်းအမြစ်များနှင့် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ ဆက်နွယ်နေကြောင်း သက်သေပြနေသည်။ <ref name="Bai2018">{{cite journal |last1=Bai |first1=H|title=Genetic Structure of Mongolians |journal=Scientific Reports |year=2018}}</ref> == မွန်ဂိုလူမျိုးများ၏ ယေဘုယျ ဝိသေသလက္ခဏာများ == မွန်ဂိုလူမျိုးများသည် အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းတွင် အခြေတည်ခဲ့သော သမိုင်းဝင် လူမျိုးစုကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ ထူးခြားသော လူမှုရေး၊ စစ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာများကြောင့် ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည်။မူလက သဘာဝတရားနှင့် ဘိုးဘေးများကို ကိုးကွယ်သည့် '''ရှာမန်ဝါဒ''' (Shamanism/Tengrism) ကို ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် [[တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (Vajrayana Buddhism) သို့ ကူးပြောင်းကိုးကွယ်သူ များပြားလာခဲ့သည်။မွန်ဂိုတို့သည် ပြင်းထန်သော ရာသီဥတုနှင့် ခက်ခဲသော ဘဝအခြေအနေများကြောင့် ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်ခြင်း (Hospitality) ကို အလွန်အလေးထားကြသည်။မိသားစုနှင့် မျိုးနွယ်စုအပေါ် သစ္စာစောင့်သိမှု (Loyalty) အလွန်ပြင်းထန်သည်။လွတ်လပ်မှုကို မြတ်နိုးပြီး ရဲရင့်သော စရိုက်ရှိကြသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[Category:မွန်ဂိုလူမျိုး]] [[Category:အာရှအလယ်ပိုင်းရှိ လူမျိုးစုများ]] jtl38gqnyshws4f571i33v00lp37h0j 0 272177 1047714 1036129 2026-08-09T13:58:17Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047714 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ခမူလူမျိုး<br/>(Khmu / Kơbru) | image = Bokeo BanHuayHao4 tango7174.jpg | image_caption = [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ ဘိုခေအိုခရိုင်ရှိ ခမူအမျိုးသမီးတစ်ဦး | pop = c. ၈၀၀,၀၀၀ | region1 = {{LAO}} | pop1 = ၇၀၈,၄၁၂ (၂၀၁၅) | ref1 = <ref name="Census2015">{{cite web|url=https://lao.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/PHC-ENG-FNAL-WEB_0.pdf|title=Results of Population and Housing Census 2015 |publisher=Lao Statistics Bureau |access-date=1 May 2020}}</ref> | region2 = {{VNM}} | pop2 = ၉၀,၆၁၂ (၂၀၁၉) | ref2 = <ref name="Census2019">{{cite web|url=https://drive.google.com/file/d/1YK6iY-j0AfZTuip28Py2Gmz5P8zw04Rn/view?usp=sharing|title=Report on Results of the 2019 Census |publisher=General Statistics Office of Vietnam |access-date=1 May 2020}}</ref> | region3 = {{THA}} | pop3 = ၁၀,၀၀၀ | ref3 = | region4 = {{CHN}} | pop4 = ၇,၀၀၀ | ref4 = | region5 = {{USA}} | pop5 = | ref5 = | region6 = {{MMR}} | pop6 = | ref6 = | popplace = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] | rels = ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု (Satsana Phi)၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | langs = [[ခမူဘာသာစကား]]၊ [[လာအိုဘာသာစကား]]၊ [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား]] | related = [[ဝလူမျိုး]]၊ [[ပလောင်လူမျိုး]]၊ [[တိုင်လွယ်]]၊ [[မွန်-ခမာ]] မျိုးနွယ်စုများ }} '''ခမူလူမျိုး''' သည် အရှေ့တောင်အာရှ ဌာနေလူမျိုးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[လာအိုနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းတွင် ၈၈% ခန့် အခြေစိုက်နေထိုင်ကြပြီး လာအိုနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးသော ဌာနေတိုင်းရင်းသား လူနည်းစု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် လာအိုနိုင်ငံ စုစုပေါင်း လူဦးရေ၏ ၁၁% ခန့် ရှိသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက် အင်္ဂလိပ်စာလုံးပေါင်းအဖြစ် ''Kmhmu, Kemu, Kơbru'' ဟူ၍လည်း အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ [[File:Bokeo_BanHuayHao5_tango7174.jpg|thumb|ခမူအမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးငယ်များ (လာအိုနိုင်ငံ၊ ဘိုခေအိုခရိုင်၊ ရွှေတြိဂံဒေသ)]] ခမူလူမျိုးများသည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ဘက်စွန်းဒေသ (စစ်ဆောင်ပန္နား၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်ပြည်နယ်]])၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် နေထိုင်ကြသည့်အပြင် ရာစုနှစ်များစွာကြာအောင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] ဒေသအသီးသီးသို့လည်း ရွှေ့ပြောင်းအခြေစိုက် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတွင် ခမူလူမျိုးများကို သီးခြားတရားဝင် တိုင်းရင်းသားအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုထားသော်လည်း [[ပလောင်လူမျိုး]]၏ အုပ်စုခွဲတစ်ခုအဖြစ် စာရင်းသွင်း သတ်မှတ်ထားသည်။ == အမည်နာမ ဆင်းသက်လာပုံ == "ခမူ" ဟူသော ဝေါဟာရသည် ၎င်းတို့၏ ရိုးရာဘာသာစကားစကားလုံး ''kymhmuʔ'' မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး "လူ" သို့မဟုတ် "လူသား" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ခမူလူမျိုးများသည် မိမိတို့ကိုယ်ကိုယ် ရည်ညွှန်းရာတွင် "ပရူ" (Pru) ဟုလည်း မကြာခဏ အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် မျိုးနွယ်စု ဇာစ်မြစ် == ခမူလူမျိုးများသည် [[မွန်-ခမာ]] (Mon-Khmer) ဘာသာစကားပြော အုပ်စုကြီးတွင် ပါဝင်ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းသို့ [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|တိုင်-ကဒိုင်]] (Tai-Kadai) မျိုးနွယ်စုများ မဝင်ရောက်မီကတည်းက ဒေသတွင်း၌ အခြေစိုက်နေထိုင်ခဲ့ကြသည့် သမိုင်းဦးဌာနေ လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ ရှေးအခါက လာအိုနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၏ ချိုင့်ဝှမ်းဒေသများတွင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းများဖြင့် ထွန်းကားခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် အခြားသော အင်အားကြီး မျိုးနွယ်စုများ ဝင်ရောက်လာမှုကြောင့် တောင်ပေါ်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေစိုက်ခဲ့ကြရသည်။ == လူမှုစီးပွားနှင့် သက်မွေးဝမ်းကျောင်း == ခမူလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်း (နုထွန်း စိုက်ပျိုးရေးစနစ်) ကို အခြေခံ၍ သက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပြုကြသည်။ တောင်စောင်းများတွင် စပါး၊ ပြောင်း၊ နှမ်းနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို ရိုးရာနည်းစနစ်များအတိုင်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ ထို့ပြင် အမဲလိုက်ခြင်း၊ ချောင်းမြောင်းဖမ်းဆီးခြင်းနှင့် သစ်တောထွက်ပစ္စည်းများ ရှာဖွေခြင်းမှာလည်း ၎င်းတို့၏ အဓိက အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခမူလူမျိုးများသည် ဝါးနှင့် နှီးဖြင့် ပရိဘောဂ၊ တောင်း၊ ခြင်းတောင်းများနှင့် အိမ်အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို လက်မှုအတတ်ပညာ ထူးချွန်စွာ ရက်လုပ်နိုင်ခြင်းကြောင့် ကျော်ကြားသည်။ == ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု == ခမူလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယုံကြည်မှုမှာ သဘာဝတရားနှင့် နတ်ဝိညာဉ်များကို ကိုးကွယ်သည့် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု (Satsana Phi / Animism) ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အိမ်စောင့်နတ်၊ ရွာစောင့်နတ်၊ တောစောင့်နတ်များနှင့် ဘိုးဘွားမိဘ နတ်ဝိညာဉ်များ ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြပြီး ရိုးရာပွဲတော်များတွင် နတ်ပူဇော်ခြင်း၊ ယဇ်ကောင်သတ်ခြင်း ဓလေ့များကို ကျင့်သုံးကြသည်။ သို့သော်လည်း ယနေ့ခေတ်တွင် မြေပြန့်ဒေသရှိ ခမူလူမျိုး အများစုသည် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကိုလည်းကောင်း၊ အနောက်နိုင်ငံ သာသနာပြုများနှင့် ထိတွေ့ခဲ့သော ဒေသများရှိ ခမူလူမျိုးအချို့သည် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ကိုလည်းကောင်း ကူးပြောင်းကိုးကွယ်လာကြပြီ ဖြစ်သည်။ == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူမှုဘဝ == === အိမ်ထောင်ရေးနှင့် မိသားစုစနစ် === ခမူလူမျိုးတို့၏ လူ့အဖွဲ့အစည်းသည် ဖခင်အုပ်စိုးမှုစနစ် (Patrilineal) အပေါ် အခြေခံသော်လည်း မိခင်ဘက်မှ ဆွေမျိုးစုများကိုလည်း အရေးပါစွာ တန်ဖိုးထားသည်။ ကျေးရွာတစ်ရွာတွင် ရွာသူကြီး (ကျေးရွာလူကြီးများအဖွဲ့) က အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်း အငြင်းပွားမှုများကို ဖြေရှင်းပေးသည်။ အိမ်ထောင်ပြုရာတွင် ရိုးရာအရ အမျိုးသားဖြစ်သူက အမျိုးသမီး၏ အိမ်တွင် ကာလအပိုင်းအခြားတစ်ခုအထိ လိုက်လံလုပ်ကိုင်ပေးရသည့် ဓလေ့များ ရှိခဲ့သည်။ === ဂီတနှင့် ပွဲတော်များ === ခမူလူမျိုးများသည် ဂီတကို မြတ်နိုးကြပြီး ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ရိုးရာလေမှုတ်တူရိယာများ၊ တုံးများနှင့် လင်းကွင်းများကို သုံးစွဲကြသည်။ ၎င်းတို့၏ အထင်ရှားဆုံးသော ရိုးရာပွဲတော်မှာ စပါးရိတ်သိမ်းအပြီး ကျင်းပသည့် "စပါးသစ်စားပွဲတော်" (Greh Festival) ဖြစ်ပြီး ထိုပွဲတော်တွင် ဘိုးဘွားနတ်များကို ပူဇော်ခြင်း၊ ကခုန်ခြင်းနှင့် ရိုးရာခေါင်ရည် သောက်သုံးခြင်းများကို ပြုလုပ်ကြသည်။ == ကိုးကား == <references /> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [https://www.burmalibrary.org Online Burma Library] * [https://lao.unfpa.org Lao Statistics Bureau] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ လူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံ လူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ လူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ လူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] [[ကဏ္ဍ:မွန်-ခမာ မျိုးနွယ်စုများ]] hn5eg0erbh44x7xv73yv4om8jotaz8l 0 272194 1047710 1029689 2026-08-09T13:56:27Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047710 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ဝီဂါလူမျိုး<br />(Uyghurs) | native_name = {{lang|ug|ئۇيغۇر}}<br />{{lang|zh|维吾尔族}} | image = [[File:Uyghur Meshrep.jpg|thumb|250px|ယာကန်းမြို့ရှိ မက်ရှ်ရက်ပ် (Meshrep) ပွဲတော်မှ ဝီဂါဂီတပညာရှင်များ]] | caption = ယာကန်းမြို့ရှိ ဝီဂါဂီတပညာရှင်များ | population = ၁၂ သန်းကျော် (ခန့်မှန်း) | regions = {{flag|China}} ([[ရှင်းကျန်း]])<br />{{flag|Kazakhstan}}<br />{{flag|Kyrgyzstan}}<br />{{flag|Uzbekistan}}<br />{{flag|Turkey}} | languages = [[ဝီဂါဘာသာစကား]]၊ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] | religions = [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] (ဆွန်နီ) | related = [[တာ့ခ်လူမျိုးများ]]၊ [[ဥဇဘက်လူမျိုးများ]] }} '''ဝီဂါလူမျိုး''' ({{lang-ug|ئۇيغۇر}}၊ {{lang-zh|维吾尔族}}) များသည် [[တာ့ခ်လူမျိုးများ|တာ့ခ်အုပ်စု]]ဝင် လူမျိုးများဖြစ်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် [[အရှေ့အာရှ]]နှင့် [[အလယ်အာရှ|ဗဟိုအာရှ]]ဒေသများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ ဆက်စပ်နေသည်။ ၎င်းတို့သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ [[ရှင်းကျန်း|ရှင်းကျန်း ဝီဂါကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]၏ အဓိကလူမျိုးစုဖြစ်ပြီး တရုတ်အစိုးရမှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော တိုင်းရင်းသားလူနည်းစု ၅၅ မျိုးတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် အခြေချနေထိုင်မှု == ဝီဂါများသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် [[တာရမ်မြစ်ဝှမ်း]]ရှိ [[တာကလာမာကန်သဲကန္တာရ]]အတွင်း ပြန့်ကျဲနေသော [[အိုအေစစ်]]များတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုဒေသများသည် သမိုင်းကြောင်းအရ ကိုယ်ပိုင်လွတ်လပ်သော တိုင်းပြည်များအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သလို အိမ်နီးချင်း တရုတ်၊ မွန်ဂိုနှင့် တိဗက်အင်ပါယာများ၏ လက်အောက်တွင်လည်း ကျရောက်ခဲ့ဖူးသည်။ ၁၀ ရာစု တရုတ် [[ထန်မင်းဆက်]]ကာလတွင် [[ပိုးလမ်းမ]]မှတစ်ဆင့် အစ္စလာမ်ဘာသာ စတင်ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး ၁၆ ရာစုတွင် ဝီဂါလူမျိုးအများစုမှာ မွတ်ဆလင်များ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ လက်ရှိတွင် ဝီဂါလူမျိုး ၈၀% ခန့်သည် တာရမ်မြစ်ဝှမ်းဒေသတွင် နေထိုင်ဆဲဖြစ်ပြီး ကျန်ရှိသောလူဦးရေမှာ Yining (Ghulja)၊ Karamay နှင့် မြို့တော် [[အူရူမ်ချီမြို့]]တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။ ရှင်းကျန်းပြည်နယ်ပြင်ပတွင် ဟူနန်ပြည်နယ် တောဝ်ယွမ်ကောင်တီ၌လည်း ဝီဂါအသိုက်အဝန်းရှိသလို [[ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ|ကာဇက်စတန်]]၊ [[ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ|ကာဂျစ္စတန်]]နှင့် [[တူရကီနိုင်ငံ]]တို့တွင်လည်း အခြေချနေထိုင်သူများစွာ ရှိသည်။ == လက်ရှိအခြေအနေနှင့် လူ့အခွင့်အရေး == ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှစတင်၍ ရှင်းကျန်းဒေသရှိ ဝီဂါလူမျိုးများ၏ အခြေအနေနှင့် ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာ လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့အစည်းများ (ဥပမာ- Human Rights Watch) က စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ထုတ်ဖော်ခဲ့ကြသည်။ တရုတ်အစိုးရသည် အစွန်းရောက်ဝါဒ တားဆီးရန်နှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း သင်တန်းပေးရန်ဟုဆိုကာ ထိန်းသိမ်းရေးစခန်းများကို တည်ဆောက်ခဲ့သော်လည်း၊ ဝေဖန်သူများက ယင်းစခန်းများသည် အတင်းအကြပ် ဝါဒဖြန့်ခြင်းနှင့် လုပ်အားပေးခိုင်းစေခြင်းများ ပြုလုပ်ရာနေရာများဖြစ်သည်ဟု စွပ်စွဲပြောဆိုထားကြသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2023/08/31/china-unrelenting-crimes-against-humanity-targeting-uyghurs|title=China: Unrelenting Crimes Against Humanity Targeting Uyghurs|publisher=Human Rights Watch|date=31 August 2023}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:တရုတ်ပြည်ရှိ လူမျိုးစုများ]] [[Category:တာ့ခ်လူမျိုးများ]] [[Category:ရှင်းကျန်း]] s03wsmoff2leomepltt0q3ge7aj3xpv 0 272197 1047694 1029850 2026-08-09T13:49:40Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047694 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = တာ့ခ် လူမျိုးများ | native_name = Türkler / Türk halkları | image = Turkic Languages distribution map.png | caption = တာ့ခ်ဘာသာစကားများ ပြန့်နှံ့တည်ရှိပုံပြမြေပုံ | population = စုစုပေါင်း ၁၇၅ သန်းမှ သန်း ၂၀၀ ခန့် | regions = [[အလယ်အာရှ]]၊ [[အရှေ့ဥရောပ]]၊ [[ဆိုက်ဘေးရီးယား]]၊ [[အနောက်အာရှ]] (အရှေ့အလယ်ပိုင်း) | languages = [[တာ့ခ်ဘာသာစကားများ]] | religions = [[အစ္စလာမ်]]၊[[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ဂျူးဘာသာ]] (Khazars) နှင့် [[ရှာမန်ဝါဒ]] | related = [[မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ]]၊ တန်ဂူစစ် လူမျိုးများ၊ အင်ဒို-အီရန် လူမျိုးများ }} '''တာ့ခ်လူမျိုးများ''' (သို့မဟုတ်) '''တာကစ်လူမျိုးနွယ်စုများ''' ({{lang-en|Turkic peoples}}) သည် [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အနောက်အာရှ]]၊ [[အလယ်အာရှ|ဗဟိုအာရှ]] ဒေသများအပြင် မြောက်အာရှနှင့် [[ဥရောပ]]၏ အစိတ်အပိုင်းတချို့အထိ ပြန့်နှံ့နေထိုင်လျက်ရှိသော တာကစ်ဘာသာစကားပြော လူမျိုးနွယ်စုများဖြစ်သည်။ [[File:Uzbek girl playing dutar.jpg|thumb| Uzbek girl playing dutar]] == မူလအစနှင့် သမိုင်းကြောင်း == သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ Altai-Sayan ဒေသ၊ [[မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံ|မွန်ဂိုလီးယား]] နှင့် Tuva ဒေသများကဲ့သို့ ဗဟိုအာရှနှင့် အရှေ့အာရှ ထိဆက်နေသောနေရာများတွင် တာ့ခ်လူမျိုးများ၏ ရှေ့ပြေးလူမျိုးများ စတင်အခြေချခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |title=Turkic peoples |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Turkic-peoples}}</ref> အစဦးတွင် ရှေးပြေးတာကစ်စကားပြောသူများသည် လယ်ယာလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများနှင့် အမဲလိုက်မုဆိုးများ ဖြစ်ကြသော်လည်း နောင်တွင် လှည့်လည်သွားလာသော ခြေသလုံးအိမ်တိုင် (Nomadic) လူမျိုးများ ဖြစ်လာကြသည်။ အစောပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းခေတ်ကာလများတွင် အနောက်ယူရေးရှားနှင့် အရှေ့အာရှ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအသွင်အပြင် နှစ်မျိုးလုံးနှင့် မျိုးရိုးဗီဇများကို တာ့ခ်လူမျိုးများအကြားတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် တွေ့ရှိရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အိမ်နီးချင်း အီရန်အုပ်စုဝင်များ၊ [[မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ|မွန်ဂိုအုပ်စုဝင်များ]]၊ Tocharian၊ Uralic နှင့် Yeniseian လူမျိုးများနှင့် ကြာရှည်သော ဆက်ဆံရေးများ တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Findley">{{cite book|last=Findley|first=Carter Vaughn|title=The Turks in World History|year=2004|publisher=Oxford University Press}}</ref> == လူမျိုးစုများ ပြန့်နှံ့မှုနှင့် ဝိသေသလက္ခဏာ == သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် တာ့ခ်လူမျိုးများသည် တခြားလူမျိုးအုပ်စုများနှင့် ဘာသာစကားပြောင်းလဲခဲ့ခြင်း၊ လက်ခံကျင့်သုံးခြင်း၊ ပေါင်းသင်းလက်ထပ်ခြင်း၊ အနိုင်ရခြင်းနှင့် ဘာသာကူးပြောင်းခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုမှတဆင့် အလွန်ကွဲပြားသော လူမျိုးစုများစွာတို့သည် တာ့ခ်လူမျိုး၏ အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် ပါဝင်လာကြသည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ တာ့ခ်လူမျိုးများသည် မတူညီသော ရှုထောင့်များတွင် ယဉ်ကျေးမှု စရိုက်လက္ခဏာများ၊ ဘုံမျိုးရိုးဗီဇနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ အတွေ့အကြုံများကဲ့သို့ ဘာသာစကားမဟုတ်သော ဝိသေသလက္ခဏာများကို မျှဝေထားကြသည်။ ခေတ်သစ်တာ့ခ်လူမျိုးစုအချို့တွင် အထင်ရှားဆုံး လူမျိုးစုများမှာ- * [[တူရကီလူမျိုး]] (Turkish) * [[အဇာဘိုင်ဂျန်လူမျိုး]] (Azerbaijanis) * [[ဥဇဘက်လူမျိုး]] (Uzbeks) * [[ကာဇက်လူမျိုး]] (Kazakhs) * [[ဝီဂါလူမျိုး]] (Uyghurs) * [[တာ့ခ်မန်လူမျိုး]] (Turkmens) * [[ကာဂျစ်လူမျိုး]] (Kyrgyz) နှင့် အခြားသော လူမျိုးစုငယ်များစွာ ပါဝင်သည်။<ref name="Golden">{{cite book|last=Golden|first=Peter B.|title=An Introduction to the History of the Turkic Peoples|year=1992}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အာရှရှိ လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ လူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:တူရကီနိုင်ငံ]] cprbrfwg0e8sdyoeuzb4upckk53gdal 0 272272 1047707 1030284 2026-08-09T13:55:49Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047707 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = မန်ချူးလူမျိုး<br/>(Manchu People) | native_name = {{lang|mnc|ᠮᠠᠨᠵᡠ}} (manju)<br/>{{lang|zh|满族}} (Mǎnzú) | image = {{Photomontage | photo1a = Manchus dressed as royal family.jpg | photo1b = Farmers of forty centuries - Manchu lady and servant.jpg | photo2a = Manchu woman's coat.jpg | photo2b = Manchu noble ladies in 1900s.jpg | size = 280 | spacing = 4 | color = #FFFFFF | border = 2 }} | caption = မန်ချူးတော်ဝင်မိသားစုဝင်များ၊ အရပ်သားများနှင့် ရိုးရာဝတ်စုံများ | poptime = ၁၀.၄ သန်းကျော် (၂၀၂၀ သန်းခေါင်စာရင်းအရ) | popplace = {{flag|China}} (အဓိကအားဖြင့် [[လျောင်းနင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဟဲပေပြည်နယ်]]၊ [[ဟေးလုံကျင်းပြည်နယ်]]၊ [[ကျိလင်းပြည်နယ်]] နှင့် [[ပေကျင်းမြို့]]) | languages = [[မန်ချူးဘာသာစကား]] (သမိုင်းဝင်/အနည်းစု)၊ [[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ် (Mandarin)]] (အဓိက) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ရှာမန်ဝါဒ]] (Shamanism)၊ တရုတ်ရိုးရာဘာသာ | related = [[ဂျူချင်လူမျိုး]]၊ [[စီဗေးလူမျိုး]]၊ [[နာနိုင်းလူမျိုး]] နှင့် အခြား [[တွန်ဂုဆစ်လူမျိုးများ]] }} '''မန်ချူးလူမျိုး''' ({{lang|mnc|ᠮᠠᠨᠵᡠ}}, Möllendorff: ''manju''; {{lang-zh|滿族}}, pinyin: ''Mǎnzú'') များသည် အရှေ့မြောက်အာရှ ဇာတိဖွား [[:en:Tungusic_peoples|တွန်ဂုဆစ် (Tungusic)]] နွယ်ဝင် လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်၊၊ ၎င်းတို့သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] မှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသော တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်ပြီး မန်ချူးရီးယား (တရုတ်ပြည် မြောက်ဖျားပိုင်း) ဒေသမှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်သည်၊၊ မန်ချူးတို့သည် သမိုင်းဝင် [[:en:Jurchen_people|ဂျူချင်လူမျိုး]] (Jurchen) များမှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်ကြပြီး ၁၇ ရာစုတွင် တရုတ်နိုင်ငံ၏ နောက်ဆုံးမင်းဆက်ဖြစ်သော [[ချင်မင်းဆက်]] (Qing Dynasty, 1636–1912) ကို တည်ထောင်ကာ တရုတ်တစ်နိုင်ငံလုံးကို နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ နီးပါး အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်၊၊ ၎င်းတို့သည် တရုတ်နိုင်ငံ၏ စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး လူမျိုးစုဖြစ်ကာ ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကားနှင့် စာပေ (မန်ချူးအက္ခရာ) ရှိသော်လည်း ယနေ့ခေတ်တွင် အများစုမှာ တရုတ်ဘာသာစကားကိုသာ အဓိက ပြောဆိုကြသည်၊၊ မျိုးရိုးဗီဇအရ အရှေ့မြောက်အာရှသားစစ်စစ်များ ဖြစ်ကြပြီး ကိုရီးယား၊ မွန်ဂို နှင့် ဂျပန်လူမျိုးအချို့နှင့်လည်း မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများ ရှိသည်၊၊ == သမိုင်းကြောင်း == မန်ချူးလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းသည် အရှေ့မြောက်အာရှ၏ သမိုင်းတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် ရှေးဦးဂျူချင်လူမျိုး (Jurchen) များ ဖြစ်ကြသည်၊၊ ဂျူချင်တို့သည် ၁၂ ရာစုတွင် [[:en:Jin_dynasty_(1115–1234)#/languages|ကျင်မင်းဆက်]] (Jin Dynasty, 1115–1234) ကို တည်ထောင်ကာ တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းကို အုပ်ချုပ်ခဲ့ဖူးသော်လည်း မွန်ဂိုတို့၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပြိုကွဲခဲ့ရသည်၊၊<ref name="Elliott2001">Elliott, M. C. (2001). ''The Manchu Way: The Eight Banners and Ethnic Identity in Late Imperial China''. Stanford University Press.</ref> ၁၆ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ဂျူချင်ခေါင်းဆောင် [[နျူဟာချီ]] (Nurhaci) သည် ကွဲပြားနေသော ဂျူချင်မျိုးနွယ်စုများကို ပြန်လည်စုစည်းကာ "ရှစ်လံစနစ်" (Eight Banners) ဟုခေါ်သော စစ်ဘက်-အရပ်ဘက် ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းပုံကို တီထွင်ခဲ့သည်၊၊ ၁၆၁၆ ခုနှစ်တွင် ၎င်းသည် "နှောင်းပိုင်းကျင်းမင်းဆက်" (Later Jin) ကို ထူထောင်ခဲ့သည်၊၊ ၎င်း၏သားဖြစ်သူ [[ဟုန်ထိုက်ကျီ]] (Hong Taiji) လက်ထက် ၁၆၃၅ ခုနှစ်တွင် "ဂျူချင်" ဟူသောအမည်ကို "မန်ချူး" ဟု ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ၁၆၃၆ ခုနှစ်တွင် မင်းဆက်အမည်ကို "ချင်" (Qing) ဟု ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်၊၊<ref name="Crossley1997">Crossley, P. K. (1997). ''The Manchus''. Blackwell Publishers.</ref> ၁၆၄၄ ခုနှစ်တွင် မန်ချူးတို့သည် [[မင်မင်းဆက်]] ပြိုကွဲချိန်ကို အခွင့်ကောင်းယူ၍ ပေကျင်းမြို့ကို သိမ်းပိုက်ကာ တရုတ်တစ်နိုင်ငံလုံးကို အုပ်ချုပ်သည့် [[ချင်မင်းဆက်]] (၁၆၄၄–၁၉၁၂) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်၊၊ ချင်မင်းဆက်သည် တရုတ်နိုင်ငံ၏ နောက်ဆုံးသော နန်းဆက်ဖြစ်ပြီး မန်ချူးတို့သည် ၎င်းတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံ၊ စာပေနှင့် စစ်ရေးအစဉ်အလာများကို ကာလရှည်ကြာ ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် များစွာ သွေးနှောသွားခဲ့သည်၊၊ ၁၉၁၂ ခုနှစ် [[ရှင်းဟိုက်တော်လှန်ရေး]] (Xinhai Revolution) အပြီးတွင် မန်ချူးတို့၏ အုပ်ချုပ်မှု နိဂုံးချုပ်ခဲ့ရသည်၊၊<ref>Rawski, E. S. (1998). ''The Last Emperors: A Social History of Qing Imperial Institutions''. University of California Press.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် မန်ချူးလူမျိုးများသည် တရုတ်နိုင်ငံ၏ အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများထဲတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံးဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ ဘာသာစကားနှင့် စာပေကို ထိန်းသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်၊၊ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ မန်ချူးတို့သည် မြောက်ပိုင်းဟန်တရုတ်များနှင့် နီးစပ်လာသော်လည်း ၎င်းတို့၏ ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော DNA တွင် တွန်ဂုဆစ်နွယ်ဝင် (Haplogroup C2) ဝိသေသများကို ဆက်လက်တွေ့ရှိရဆဲ ဖြစ်သည်၊၊<ref>Wang, Y., et al. (2021). "Genetic structure and forensic characteristics of the Manchu population". ''Frontiers in Genetics''.</ref> == အကိုးအကားများ == {{reflist}} 8hweyeo7tyrndmy1o4zh6mbfcn6c7ag 0 272450 1047706 883800 2026-08-09T13:55:21Z Ninjastrikers 22896 1047706 wikitext text/x-wiki {{About|သမိုင်းဝင်ဒေသ|အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ|ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|လူမျိုးစု|ကိုးကန့်လူမျိုး}} {{Infobox settlement | name = ကိုးကန့် | native_name = {{nobold| {{lang|zh|果敢}}}} | native_name_lang = | settlement_type = [[Historical region]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = Maps of Kokang.png | map_alt = | map_caption = Kokang Map during the [[2009 Kokang incident]] | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = | subdivision_name = | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = Highest point | subdivision_name2 = 2,548 m | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = | area_rural_footnotes = | area_metro_footnotes = | area_magnitude = | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = 1895 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 1000 | population_footnotes = | population_total = 150000 | population_as_of = 2009 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | website = | footnotes = }} {{Infobox political division |name = Special Region 1 of the Union of Myanmar |other_name = Kokang |native_name = {{native name|my|ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအထူးဒေသ(၁)}}<br />{{native name|zh|缅甸联邦第一特区}} |settlement_type = [[Administrative divisions of Myanmar|Special region]] |image_flag = Flag of Myanmar Special Region 1.svg | image_seal = File:Special Region One of the Union of Myanmar (Kokang) Coat of Arms (Improved and Upscaled).png|thumb|.png | seal_size = | seal_type = Emblem |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = {{Infobox mapframe|frame-width=300|frame-height=250|id=Q131599114|zoom=7}} |mapsize = 200px |map_caption = Area de facto controlled by Special Region 1 |pushpin_map = |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map_caption = Location in Myanmar (Burma) | anthem = {{native phrase|zh-hans|共赴荣昌|nolink=yes|italics=off}}<br>"Achieving prosperity together" |subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] |subdivision_name = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |subdivision_type1 = [[Administrative divisions of Myanmar|State]] |subdivision_name1 = [[ရှမ်းပြည်နယ်]] |subdivision_type2 = [[Townships of Myanmar|No. of townships]] |subdivision_name2 = | capital = [[လောက်ကိုင်မြို့]] | official_languages = {{unbulleted list|[[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]|[[မန်ဒရင်း(ဘာသာစကား)|တရုတ်]]}} |leader_title1 = Chairman |leader_name1 = [[Peng Daxun]] |leader_title2 = Vice Chairman |leader_name2 = Li Laobao |leader_title3 = Secretary-General |leader_name3 = Song Kecheng |established_title = Formation of the SR1–SS |established_date = 3 January 1990<ref name="guoganzhi">{{cite book|author=缅甸《果敢志》编纂委员会|title=《果敢志》|year=2012|publisher=天馬出版有限責任公司|location=Hong Kong|language=zh-hans|isbn=9789624502084}}</ref>{{rp|21}} |established_title2 = [[2009 Kokang incident|MNDAA lost power]] |established_date2 = August 2009 |established_title3 = [[Battle of Laukkai|MNDAA regained power]] |established_date3 = 5 January 2024 |unit_pref = |area_km2 = 10,000 |population_estimate_year = 2009 |population_footnotes = |population_estimate = 150,000 |population_demonym = |timezone = [[Myanmar Standard Time|MMT]] |utc_offset = +6:30 |coordinates = |elevation_footnotes = |elevation_m = |elevation_ft = | elevation_max_m = 2,548 | elevation_max_point = | elevation_min_m = | drives_on = [[Right- and left-hand traffic|right]] | currency = [[Renminbi]] | calling_code = [[Telephone numbers in China|+86 (0)883]] |website = |footnotes = }} [[File:Kokang.svg|right|thumb|307x307px|ကိုးကန့်ဒေသ (အစိမ်း)၊ တည်နေရာ ရှမ်းပြည်နယ် (အဝါ)။]] ကိုးကန့်ဒေသ [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ]] ရှိဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြောက်ပိုင်းတွင်တည်ရှိပြီး အနောက်ဘက်တွေ[[သံလွင်မြစ်]] နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံယူနန်ပြည်နယ်တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နေသည်။စုစုပေါင်းမြေဧရိယာသည် 1,895 စတုရန်းကီလိုမီတာ (732 စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ဒေသမြို့တော်မှာ [[လောက်ကိုင်မြို့]]ဖြစ်သည်။ကိုးကန့်ဒေသတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ယူနန်နွယ်ဖွားတိုင်းရင်းသားများဖြစ်သော [[ကိုးကန့်လူမျိုး]]အများဆုံးနေထိုင်သည်။ ကိုးကန့်ဒေသသည် ရာစုနှစ်များစွာတလျှောက်တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ်ရှိခဲ့ပြီးယနေ့ထိ [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ(ထိုင်ဝမ်)]] မှ ကိုးကန့်ဒေသ တရုတ်နိုင်ငံ၏နယ်အမြေအဖြစ် ပြောနေဆဲဖြစ်သော်လည်း ဝေးလံခေါင်သီသောနေရာတွင်တည်ရှိသဖြင့် တရုတ်ပြည်မနှင့်မြန်မာ့အစိုးရအဆက်ဆက်တို့ ၏အာရုံစိုက်မခံရသောနေရာဖြစ်သည်။ထိုဒေသသည် [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်ပြည်နယ်နှင့်]] [[ရှမ်းပြည်နယ်|ရှမ်းပြည်နယ်ကြား]]တွင် ကြားခံဇုန်အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။မူလမှာ [[နန်ကျင်းမြို့|နန်ကျင်း]]မှ [[မြင်တိုင်းပြည်|မင်မင်းဆက်]]သစ္စာတော်ခံ ယန်မျိုးနွယ်စုသည် ထိုနယ်မြေများကို တစ်ခုတည်းသော မူဝါဒနှင့် စုစည်းခဲ့သည်။၁၈၄၀ တွင်၊ ယူနန်ဘုရင်ခံသည် [[ရှင်းတိုင်းပြည်|ရှင်းမင်းဆက်]]၏ လက်အောက်ခံအဖြစ်ယန်မျိုးနွယ်ကို မျိုးရိုးလက်ဆင့်ကမ်းနိုင်သော အခွင့်အရေးကို ပေးခဲ့သည်။၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ကိုးကန့်ကို ၁၈၉၄ ခုနှစ် တရုတ်-ဗြိတိသျှ နယ်နိမိတ် သဘောတူညီချက်အရ တရုတ်နိုင်ငံတွင် ကနဦး ထားရှိခဲ့သည်။၁၈၉၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော နောက်ဆက်တွဲသဘောတူစာချုပ်တွင် ကိုးကန့်ဒေသအား ဗြိတိသျှတို့ထံ ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၉ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုဒေသအား [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ]]မှ ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ပါတီမှ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ ဖျက်သိမ်းပြီးနောက် [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော် (MNDAA)]] ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် အထူးဒေသဖြစ်လာခဲ့သည်။တပ်မတော်နှင့် MNDAA အကြား လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများသည် ၂၀၀၉ ခုနှစ် ကိုးကန့်အရေးအခင်းနှင့် ၂၀၁၅ ကိုးကန့်ထိုးစစ်တို့ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ 723svzhqcixw3wppthtaodmgwgkfiyk 0 272620 1047705 884520 2026-08-09T13:54:29Z Ninjastrikers 22896 1047705 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ဂုံဘာသာစကား | nativename = {{Script|Lana|ᨴᩱ᩠ᨿᨡᩨ᩠ᨶ}} | pronunciation = {{IPA|/táj kʰɯ̌ːn/}} | script = [[တိုင်ထံအက္ခရာ|တိုင်သမ်အက္ခရာ]], [[ထိုင်းအက္ခရာ|ထိုင်းအက္ခရာ]] | states = မြန်မာ ([[ရှမ်းပြည်နယ်]]), ထိုင်း | region = [[ကျိုင်းတုံ]] | ethnicity =[[ဂုံရှမ်းလူမျိုး]] | speakers = {{sigfig|106,880|1}}<!--data supports 1 sig fig--> | date = 1990 | ref = e18 | familycolor = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ]] | fam2 = [[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင်]] | fam3 = [[အနောက်တောင်တိုင်ဘာသာစကား|အနောက်တောင်တိုင်]] (ထိုင်း) | fam4 = အနောက်မြောက် | iso3 = kkh | glotto = khun1259 | glottorefname = ဂုံ | notice = Indic | notice2 = IPA | altname = ကျိုင်းတုံရှမ်း<br/>တိုင်ခွန်ဘာသာစကား | minority = {{flag|Myanmar}} | map = Khün language.jpg }} ဂုံဘာသာစကား, သို့မဟုတ် ဂုံရှမ်းဘာသာ (ဂုံ:  '''{{Script|Lana|ᨴᩱ᩠ᨿᨡᩨ᩠ᨶ}}''', {{IPA|/taj˧˧.kʰɯːn˧˨˥/|lang=kkh}}; {{langx|shn|တႆးၶိုၼ်}} {{langx|th|ไทเขิน}} {{IPA|th|tʰaj kʰɤ̌ːn|}}), သည် ကျိုင်းတုံရှမ်းဘာသာစကားဟု၍လည်းခေါ်သည်။ရှမ်းပြည်နယ်၊ကျိုင်းတုံမြို့တစ်ဝှက် တွင်ပြောဆိုသောဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ချင်းရိုင်ခရိုင်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင်လည်း ပြောဆိုသူအနည်းငယ်ရှိသည်။ ဂုံဘာသာစကားမျိုးကွဲများသည် ၉၃%မှ ၁၀၀% တူညီမှုရှိသည်။ဂုံဘာသာစကား အခြားတိုင်ဘာသာစကားများနှင့်လည်း နီးကပ်စွာဆက်စပ်နေသည်။ဂုံဘာသာစကား သည် ထိုင်းမြောက်ပိုင်း ရှိ ယွန်းဘာသာစကားနှင့် ၉၀% မှ ၉၅%၊ လူးဘာသာစကား နှင့် ၉၂% မှ ၉၅%၊ ရှမ်းဘာသာစကားနှင့် ၉၃% မှ ၉၇%၊ ထိုင်းဘာသာစကားနှင့် ၈၀% မှ ၈၃% တူသည်။ ဂုံစာသည် တိုင်သမ်အက္ခရာ အမျိုးအစားကို အသုံးပြု၍ ရိုးရာပုံစံဖြင့် ရေးသားသည်။ == ကိုးကား == lumw0reiaz7tlxmgy596wbovpq4b3j1 0 272635 1047692 1040043 2026-08-09T13:49:17Z Ninjastrikers 22896 1047692 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family | name = တိုင် | altname = ကျွမ့်–တိုင်၊ ဒိုင် | region = တောင်ပိုင်း[[တရုတ်]] (esp.ကွမ်ရှီး,ကွေ့ကျိုး,ယူနန်, ကွမ်တုန်း), [[အရှေ့တောင်အာရှ]], [[အရှေ့မြောက်အိန္ဒိယ]] | familycolor = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]] | fam2 = [[Kam–Tai languages|Kam–Tai]]? | fam3 = [[Be language|Be]]–Tai? | protoname = [[Proto-Tai language|Proto-Tai]] | child1 = [[Northern Tai languages|Northern]] (NT) | child2 = [[Central Tai languages|Central]] (CT) | child3 = [[Southwestern Tai languages|Southwestern]] (SWT) | child4 = (see also [[Zhuang languages]]) | iso2 = tai | iso5 = tai | glotto = daic1237 | glottorefname = Daic | map = Taikadai-en1.png | mapcaption = Distribution of Tai languages:<br /> {{legend|#FFEC19|Northern Tai / Northern Zhuang}} {{legend|#FF4C00|Central Tai / Southern Zhuang}} {{legend|#FF9D00|Southwestern Tai / Thai}} }} '''တိုင် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Tai languages}}) သို့မဟုတ် '''ကျွမ့်-တိုင် ဘာသာစကားများ''' (Zhuang–Tai) သည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားမိသားစု]] ၏ အဓိကအကျဆုံးနှင့် အပြောဆိုအများဆုံး ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Auer2021">{{cite book |last=Diller |first=Anthony |title=The Tai-Kadai Languages |year=2008 |publisher=Routledge |isbn=978-0-7007-1457-5}}</ref> ဤဘာသာစကားအုပ်စုတွင် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းတို့၌ ထင်ရှားသော ဘာသာစကားများစွာ ပါဝင်ပြီး၊ အဖွဲ့ဝင်ဘာသာစကား စုစုပေါင်း (၆၀) ကျော် တည်ရှိသည်။<ref name="EthnologueKraDai">{{cite web |title=Kra-Dai Languages |url=https://www.ethnologue.com/ |website=Ethnologue |access-date=2026}}</ref> တိုင်ဘာသာစကားများကို ပထဝီဝင်အနေအထားနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း အုပ်စုကြီး (၃) ခု ခွဲခြားထားသည်-<ref name="Li1977">{{cite book |last=Li |first=Fang-Kuei |title=A Handbook of Comparative Tai |url=https://archive.org/details/handbookofcompar0000lifa |year=1977 |publisher=University Press of Hawaii |isbn=0-8248-0540-2}}</ref> #မြောက်ပိုင်း တိုင်အုပ်စု (Northern Tai)သည် တရုတ်နိုင်ငံ [[ကွမ်ရှီး (ကျွမ့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ)|ကွမ်းရှီး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] မြောက်ပိုင်းရှိ ကျွမ့်ဘာသာစကား (Zhuang) အချို့နှင့် ဗူးရီးဘာသာစကား (Bouyei) တို့ ပါဝင်သည်။ #အလယ်ပိုင်း တိုင်အုပ်စု (Central Tai)သည်ကွမ်းရှီ ဒေသတောင်ပိုင်းရှိ ဂျွမ်းဘာသာစကားများနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ နန်ဘာသာစကား (Nung) ၊ ထိုဘာသာစကား (Tày) တို့ ပါဝင်သည်။ #အနောက်တောင်ပိုင်း တိုင်အုပ်စု (Southwestern Tai) သည် လူဦးရေအများဆုံး ပြောဆိုသည့် အုပ်စုဖြစ်ပြီး [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၏ ရုံးသုံး [[ထိုင်းဘာသာစကား]] (Standard Thai)၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၏ [[လာအိုဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] [[ရှမ်းပြည်နယ်]]ရှိ [[ရှမ်းဘာသာစကား]] (Shan)၊ [[တိုင်းနေဘာသာစကား]] (Tai Nuea) နှင့် တိုင်လူးဘာသာစကား (Tai Lü) တို့ ပါဝင်ကြသည်။<ref name="Chamberlain1975">{{cite journal |last=Chamberlain |first=James R. |title=A New Look at the History and Classification of the Southwestern Tai Languages |journal=Journal of the Siam Society |year=1975 |volume=63 |issue=1 |pages=49–66}}</ref> == ထူးခြားသော ဝိသေသလက္ခဏာများ == တိုင်ဘာသာစကားများသည် အခြေခံအားဖြင့် စကားလုံးတစ်လုံးချင်း အဓိပ္ပာယ်ရှိသော (Monosyllabic) နှင့် စကားလုံးအစီအစဉ်အလိုက် အဓိပ္ပာယ်ပြောင်းလဲသော ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာဘာသာစကား (Analytic language) များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Comrie1989">{{cite book |last=Comrie |first=Bernard |title=Language Universals and Linguistic Typology |url=https://archive.org/details/languageuniversa0000comr_k8n4 |year=1989 |publisher=University of Chicago Press}}</ref> ထို့ပြင် စကားလုံးတစ်လုံးတည်းကို အသံနိမ့်အမြင့် ပြောင်းလဲခြင်းဖြင့် အဓိပ္ပာယ်ကွဲပြားစေသည့် အသံနိမ့်အမြင့်ရှိသော ဘာသာစကား (Tonal Languages) များ ဖြစ်ကြပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံတွင် ကတ္တား-ကရိယာ-ကံ (Subject-Verb-Object / SVO) စနစ်ကို အသုံးပြုကြသည်။<ref name="Diller2008" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} rgd5vefct7yow58558gttkdx88j2xbv 0 272738 1047702 1035510 2026-08-09T13:53:19Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047702 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = အာဟုမ်လူမျိုး (သို့) တိုင်အာဟုမ် | native_name = 𑜄𑜩 𑜒𑜑𑜪𑜨 / Tai Ahom | flag = Ahom Kingdom.webp | image = Three Ahom priests during Chaklang (চকলঙ).jpg | caption = ပန်းများ၊ မြေမီးခွက်များဖြင့် အလှဆင်ထားသော ငါးရောင်ခြယ် အစဉ်အလာပန်းချီ (Morol) ရှေ့တွင်၊ ချပ်ကလန်း (Chaklang) မင်္ဂလာအခမ်းအနားကို ဆောင်ရွက်ပေးနေကြသော အာဟုမ်ရိုးရာ နတ်ဆရာ သို့မဟုတ် ပုရောဟိတ် (Molung) သုံးဦး။ | population = ၁,၆၀၀,၀၀၀ ကျော် (ခန့်မှန်း)<ref name="auto9">{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/16189/IN|title=Ahom in India report 2021|access-date=15 June 2021}}</ref> | regions = {{flag|India}} * [[အာသံပြည်နယ်]] (၁.၄ သန်းခန့်) * [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်]] (၁ သိန်းခန့်) | languages = [[အာသံဘာသာစကား]]၊ [[ဟင်ဒီဘာသာစကား]]၊ [[အာဟုမ်ဘာသာစကား]] (ဘာသာရေးနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာများတွင်သာ) | religions = [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] (အဓိက)၊ အာဟုမ်ရိုးရာယုံကြည်မှု | related = [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွားများ]] ([[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ရှမ်းနီ]]၊ [[ခန္တီးရှမ်း]] စသည်) နှင့် [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ]] }} '''အာဟုမ်ရှမ်း''' ({{lang-en|Ahom}} / {{IPAc-en|ˈ|ɑː|h|ɒ|m}}) သို့မဟုတ် '''အာဟုမ်ရှမ်း''' ({{lang-en|Tai Ahom}}) များသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ [[အာသံပြည်နယ်]] နှင့် [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်]]တို့တွင် နေထိုင်ကြသော ထင်ရှားသည့် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွား]] လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ၁၂၂၈ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အာသံဒေသရှိ ဗြဟ္မပုတြမြစ်ဝှမ်းသို့ ရောက်ရှိလာသော တိုင်လူမျိုးများနှင့် ဒေသခံတိုင်းရင်းသားများ ရောနှောရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် လူမျိုးစုဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ၁၂၂၈ ခုနှစ်တွင် တိုင်လူမျိုးခေါင်းဆောင် '''စုခါဖာ''' (Sukaphaa) သည် နောက်လိုက် ၉,၀၀၀ နှင့်အတူ အာသံဒေသသို့ ဝင်ရောက်လာပြီး '''အာဟုမ်နိုင်ငံတော်''' (Ahom Kingdom) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အာဟုမ်နိုင်ငံသည် ဗြဟ္မပုတြမြစ်ဝှမ်းဒေသကို နှစ်ပေါင်း ၆၀၀ နီးပါး (၁၂၂၈–၁၈၂၆) အထိ ထိန်းချုပ်စိုးမိုးနိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့နှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့သည့် [[ရတ္တပိုစာချုပ်]] (Treaty of Yandabo) အရ အဆုံးသတ်ခဲ့ရသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပေါင်းစည်းခြင်း == အာဟုမ်လူမျိုးများသည် ဒေသခံ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများနှင့် ရောနှောနေထိုင်ရာတွင် ၎င်းတို့၏ တိုင်ယဉ်ကျေးမှုကို ဒေသခံများက လက်ခံကျင့်သုံးလာစေသည့် ဖြစ်စဉ်ကို '''အာဟုမ်မှုပြုခြင်း(Ahomisation)''' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့ခေတ် အာဟုမ်ယဉ်ကျေးမှုသည် မူရင်းတိုင်လူမျိုးတို့၏ ဓလေ့နှင့် အာသံဒေသခံတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်ထားသော ထူးခြားသည့် ပုံစံရှိသည်။ ၁၇ ရာစုအထိ အာဟုမ်ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို တင်းကျပ်စွာ ထိန်းသိမ်းခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် အာသံဘာသာစကားကို ရုံးသုံးဘာသာအဖြစ် ပြောင်းလဲအသုံးပြုလာခဲ့သည်။ == ပျံ့နှံ့နေထိုင်ရာဒေသများ == လက်ရှိတွင် အာဟုမ်လူမျိုးများသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ အကြီးဆုံးသော တိုင်လူမျိုးစုကြီးဖြစ်ပြီး ဗြဟ္မပုတြမြစ် တောင်ဘက်ကမ်း ရှိ Golaghat, Jorhat, Sibsagar, Charaideo, Dibrugarh နှင့် Tinsukia ခရိုင်များ။မြောက်ဘက်ကမ်းနှင့် အခြားဒေသများရှိ Lakhimpur, Sonitpur, Bishwanath, Dhemaji, Nagaon နှင့် Guwahati မြို့အချို့နေရာများ တွင်နေထိုင်ကြသည်။ == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များ == အာဟုမ်လူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ (Genetics) ဆိုင်ရာ သုတေသနပြုချက်များအရ ၎င်းတို့သည် မျိုးရိုးဗီဇအရ အရောအနှောရှိသော လူမျိုးစု (Admixed population) ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ အဓိကအားဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှမှ ဆင်းသက်လာသော [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]] ဗီဇနှင့် အာသံဒေသခံ အင်ဒို-အာရိယန် ဗီဇများ ပေါင်းစပ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။သမိုင်းကြောင်းအရ အာဟုမ်စစ်သည်တော်များသည် မြန်မာပြည်ဘက်မှ အာသံသို့ ချီတက်အခြေချရာတွင် အမျိုးသား အများစုသာ ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ အာသံသို့ ရောက်ရှိသောအခါ ဒေသခံအမျိုးသမီးများနှင့် အိမ်ထောင်ပြု ခဲ့ကြသည့် အချက်ကို ထင်ဟပ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော Genome-wide လေ့လာမှုများအရ အာဟုမ်တို့သည် ၎င်းတို့နှင့် အတူနေထိုင်သော အာသံလူမျိုးစုများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက တိုင်းလူမျိုးဗီဇ ၂၅% မှ ၃၅% ခန့်အထိ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဆဲဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။<ref name="Chaubey2011">Chaubey, G., et al. (2011). "Population Genetic Structure in Indian Austroasiatic speakers: The Role of Ancestry and Sex-specific Admixture". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref> ဤဗီဇပမာဏသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[ရှမ်းနီလူမျိုး|ရှမ်းနီ (တိုင်းလျန်)]] နှင့် [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း]] တို့၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် အနီးစပ်ဆုံး တူညီလျက်ရှိသည်။ == ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု == အာဟုမ်တို့သည် ယခုအခါ [[အာသံဘာသာစကား]]ကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အဓိက ပြောဆိုကြသည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုပိုင်းတွင် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]ကို အများစု ကိုးကွယ်ကြသော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ ရှေးဟောင်း တိုင်ရိုးရာ ယုံကြည်မှုများနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု ဓလေ့များကိုလည်း အချို့သော ထုံးတမ်းစဉ်လာများတွင် ထိန်းသိမ်းထားကြဆဲ ဖြစ်သည်။ == စာပေ == အာဟုမ်ဘာသာသည် [[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင်ဘာသာစကား]]တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ယခင်အာဟုမ်အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း အမှုရေး၊ ဘာသာရေး၊ နှင့် ဘုရင်ရေးရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ သို့သော်အာဟုမ်ဘာသာသည် ယနေ့တွင် မပြောသုံးတော့သော **မသက်ရှုဘဲသေသွားသောဘာသာ (extinct language)** တစ်ခုဖြစ်နေပြီဖြစ်သည်။<ref>Morey, Stephen (2005). *The Tai Languages of Assam: A Grammar and Texts*. Pacific Linguistics.</ref> သို့သော်လည်း ၎င်းဘာသာဖြင့်ရေးသားထားသည့် သမိုင်းစာတမ်းများ၊ ဗျည်းစာအုပ်များ၊ နတ်ကောင်းရေးရာအခြေခံစာတမ်းများ (Buranjis) ကို ယနေ့အထိသုတေသနလုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ယင်းစာပေများသည် အာဟုမ်တိုင်းရင်းသား၏ အတွေးအမြင်၊ ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ သမိုင်းရေးရာကို နားလည်ရန်အတွက် အရေးကြီးသော ရင်းမြစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>Baruah, S.K. (1985). *Buranjis: Historical Literature of Assam*. Assam Publication Board.</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} === <span style="font-size:90%">အညွှန်းများ</span> === <references /> [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယ လူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] ldt0675tu4gnpk99fzz78evwg1txyoo 0 273888 1047695 918467 2026-08-09T13:50:10Z Ninjastrikers 22896 1047695 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family | name = Boro–Garo | altname = Bodo–Garo | region = အရှေ့မြောက်အိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ ဘူတန် | familycolor = Sino-Tibetan | fam2 = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ |တိဗက်-ဗမာ]] | child1 = Boro | child2 = Garo | child3 = Kokborok (Tripuri) | child4 = Rabha | child5 = Tiwa | child6 = Dimasa | child7 = Lalung | child8 = Chutia }} '''ဘိုရို-ဂါရို ဘာသာစကားများ'''သည် ပင်မ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားမိသားစု]] ကိုင်းခွဲဘာသာစကားအုပ်စုတစ်ခုဖြစ်ပြီး [[အရှေ့မြောက်အိန္ဒိယ]]၊[[ဘူတန်နိုင်ငံ]]၊[[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]တို့တွင်ပြောဆိုကြသည်။ [[file:Bodo-Garo.map.png|thumb]] ဤဘာသာစကားမိသားစုတွင် [[Boro ဘာသာစကား]]၊ [[Garo ဘာသာစကား]]၊ [[Kokborok]] (Tripuri)၊ [[Dimasa]]၊ [[Rabha]]၊ [[Tiwa]] စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ ဘိုရို-ဂါရို ဘာသာစကားများသည် တူညီသည့် အုပ်စုတစ်ခုတည်းမှဆင်းသက်လာသော သုတေသနများက ညွှန်းပြသည်။ထို ဘာသာစကားများကို စုပေါင်းအားဖြင့် **၁၀ မီလီယံကျော်**သော လူဦးရေများက သုံးစွဲနေကြပြီး အဓိကအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ [[အာသံ]], [[မီဇိုရမ်]], [[မေဂါလာယ]]၊ [[နာဂလန်]]နှင့် [[တရစ်ပူရာ]] ပြည်နယ်များတွင် တွေ့ရသည်။ ဘိုရို-ဂါရိုဘာသာစကားအုပ်စုအတွင်း အုပ်စု၄ခုပါဝင်ပြီး ဘိုရို၊ဂါရို၊ကိုချ် နှင့် ဒီအိုရီ ဘာသာစကားများဖြစ်သည်။ဘိုရို-ဂါရို ဘာသာစကားများသည် သမိုင်းကြောင်းအရ ဗြဟ္မပုတ္တရချိုင့်ဝှမ်းတစ်လျှောက်နှင့် ယခုဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် အလွန်ပျံ့နှံ့ခဲ့ပြီး၊ ရှေးဟောင်း-ဘိုရို-ဂါရိုဘာသာစကားသည် အာသံဘာသာစကား ဖြင့်အစားထိုးခြင်းမပြုမီ ဗြဟ္မပုတ္တရချိုင့်ဝှမ်း၏မူရင်းဘာသာစကားများ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။ == ဆက်စပ် == * [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] * [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ]] * [[တိဘက်-ဗမာနွယ်များ အိန္ဒိယပြည်သို့ ရွှေပြောင်းနေထိုင်မှု]] == အရင်းအမြစ်များ == <res> Burling, Robbins (2003). "The Tibeto-Burman Languages of Northeastern India". In Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J. (eds.). The Sino-Tibetan Languages. Routledge. </res> <res> Joseph, U.V. (2007). "Rabha Language of Assam". Assam Institute of Research. </res> <res> van Driem, George (2001). Languages of the Himalayas. Brill Academic Publishers. </res> 35qepjxmsv0oie0sk60kuyocs6msbu3 0 279999 1047683 1031454 2026-08-09T13:45:31Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047683 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Zosterops japonicus, Cibodas Botanical Gardens, Java.jpg | image_caption = ဟိမဝန္တာတောချယ်ရီပင်ပေါ်ရှိ ငှက်ငယ်တစ်ကောင် | taxon = Prunus cerasoides | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 9 February 2023">{{cite iucn |author1=Rhodes, L. |author2=Pollard, R.P. |author3=Maxted, N. |date=2016 |title=''Cerasus cerasoides'' |volume=2016 |article-number=e.T50026860A50670270 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T50026860A50670270.en |access-date=9 February 2023}}</ref> | authority = [[David Don|D.Don]]<ref name = ipni>{{ cite web |url = http://www.ipni.org:80/ipni/idPlantNameSearch.do?id=729572-1 |title = Plant Name Details for ''Prunus cerasoides'' D.Don |publisher = [[International Plant Names Index|IPNI]] |access-date = September 16, 2009}}</ref> | synonyms = {{hidden begin|title = စာရင်းကြည့်ရန်}} * ''Cerasus carmesina'' <small>(H.Hara) H.Ohba</small> * ''Cerasus cerasoides'' <small>(Buch.-Ham. ex D. Don) S.Y. Sokolov</small> * ''Cerasus majestica'' <small>(Koehne) H.Ohba</small> * ''Cerasus pectinata'' <small>Spach</small> * ''Cerasus phoshia'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''Cerasus puddum'' <small>Roxb. ex DC.</small> * ''Cerasus puddum'' <small>Ser</small>. * ''Cerasus puddum'' <small>Wall.</small> * ''Maddenia pedicellata'' <small>Hook.fil.</small> * ''Microcerasus pectinata'' <small>M.Roem.</small> * ''Microcerasus phoshia'' <small>M.Roem.</small> * ''Prunus carmesina'' <small>Hara</small> * ''Prunus hosseusii'' <small>Diels</small> * ''Prunus majestica'' <small>Koehne</small> * ''Prunus pectinata'' <small>Walp.</small> * ''Prunus puddum'' <small>Franch.</small> * ''Prunus silvatica'' <small>Roxb.</small> * ''Prunus sylvatica'' <small>Hook.fil.</small> {{hidden end}} | synonyms_ref = <ref>See Taxonbar</ref> }} '''''ပရူးနပ်စ် စီရာဆိုဒီးစ် (Prunus cerasoides)''''' ကို '''ဟိမဝန္တာတောချယ်ရီ''' သို့မဟုတ် '''ချယ်ရီချဉ်''' <ref>{{GRIN|access-date=January 24, 2014}}</ref> ဟု လူသိများပြီး နှင်းဆီမျိုးရင်း (Rosaceae) တွင် ပါဝင်သော အရွက်ကြွေ ချယ်ရီပင် မျိုးစိတ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအပင်သည် မြန်မာနိုင်ငံ အပါအဝင် အာရှတိုက် တောင်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများတွင် အလေ့ကျ ပေါက်ရောက်သော မျိုးစိတ်ဖြစ်သည်။ ဟိမဝန္တာချယ်ရီပင်များကို [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာတောင်တန်းဒေသများ]]၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၊ တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသများအထိ ကျယ်ပြန့်စွာ တွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းတို့သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် {{Convert|1200|မှ|2400|m|ft}} အတွင်းရှိ အမြင့်ပိုင်း သမပိုင်းဒေသ သစ်တောများတွင် အများဆုံး ပေါက်ရောက်လေ့ရှိသည်။ <ref>{{Cite journal |last=Chandel |first=V. |year=2007 |title=Wild Himalayan Cherry (Prunus cerasoides) as a Natural Host of Prunus necrotic ringspot virus in India |url=https://archive.org/details/sim_plant-disease_2007-12_91_12/page/1686 |journal=Plant Disease |volume=91 |issue=12 |page=1686 |bibcode=2007PlDis..91.1686C |doi=10.1094/PDIS-91-12-1686C |pmid=30780621 |doi-access=}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Prunus cerasoides - Useful Tropical Plants |url=https://tropical.theferns.info/viewtropical.php?id=Prunus+cerasoides |website=tropical.theferns.info}}</ref> == ပုံသဏ္ဌာန်နှင့် ထူးခြားချက် == ဤချယ်ရီပင်သည် အလတ်စား အရွယ်အစားရှိသော သစ်ပင်မျိုးဖြစ်ပြီး ပန်းပွင့်ချိန်တွင် အပင်တစ်ခုလုံး ပန်းရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ပွင့်ဖတ်များဖြင့် ဖုံးလွှမ်းသွားလေ့ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဆောင်းရာသီ (နိုဝင်ဘာလမှ ဖေဖော်ဝါရီလအတွင်း) ၌ ပွင့်လေ့ရှိသဖြင့် အေးမြသော တောင်တန်းဒေသများ၏ အလှအပဆိုင်ရာ အထိမ်းအမှတ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[Category:အပင်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သဘာဝပေါက်ပင်များ]] ojoz1y6x7av4v40ql643g6422sf145o 0 283249 1047718 1032338 2026-08-09T15:27:53Z Mgkaungmyatlwin 128048 /* အထက်ပေါင်းလောင်း ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း */ 1047718 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ပေါင်းလောင်းမြစ် | name_other = Paunglaung River | image = UPL dam view.jpg | image_caption = ပေါင်းလောင်းမြစ်မြင်ကွင်း | source_location = ရမည်းသင်းခရိုင် | mouth = စစ်တောင်းမြစ် | subdivision_name1 = မြန်မာနိုင်ငံ | subdivision_name2 = မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ နေပြည်တော် | dams = အထက်ပေါင်းလောင်းဆည်၊ အလယ်ပေါင်းလောင်းဆည်၊ အောက်ပေါင်းလောင်းဆည် }} '''ပေါင်းလောင်းမြစ်''' ({{lang-en|Paunglaung River}}) သည် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းရှိ [[စစ်တောင်းမြစ်]]၏ လက်တက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှမ်းရိုးမတွင် မြစ်ဖျားခံကာ နေပြည်တော် [[ဇေယျာသီရိမြို့နယ်]]ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသည်။မြစ်အောက်ပိုင်းတွင် ဆင်သေချောင်း၊ ငလိုက်ချောင်းတို့နှင့် ပေါင်းဆုံကာ စစ်တောင်းမြစ်အဖြစ် မုတ္တမပင်လယ်ကွေ့သို့ စီးဝင်သည်။<ref name="myawady2022">{{cite web |title=အရိုင်းမှအယဉ် သို့မဟုတ် တာဝန်ကျေတဲ့မြစ်တစ်စင်း |url=https://www.myawady.net.mm/ariungmayny-siumhutt-ttaawnkettaimcttccng |website=Myawady Webportal |publisher=မြဝတီ |date=21 May 2022 |language=my |access-date=23 March 2026 }}</ref> == ဆည်များနှင့် ရေအားလျှပ်စစ် == မြစ်အတွင်း ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း သုံးခု တည်ဆောက်ထားလျက်ရှိသည်။<ref name="myawady2022" /> === အောက်ပေါင်းလောင်း ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း === ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၈ ရက်တွင် စတင်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ တပ်ဆင်အား ၂၈၀ မဂ္ဂါဝပ် (၇၀ မဂ္ဂါဝပ်စီရှိ တာဘိုင် ၄ လုံး) ရှိသည်။<ref name="myawady2022" /> [[File:UPL station.jpg|thumb|right|အထက်ပေါင်းလောင်း ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ]] === အထက်ပေါင်းလောင်း ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း === {{main|အထက်ပေါင်းလောင်း တာတမံ}} ပျဉ်းမနားမြို့နှင့် ၂၆ မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ RCC ကွန်ကရစ် တမံအမျိုးအစားဖြစ်ပြီး တပ်ဆင်အား ၁၄၀ မဂ္ဂါဝပ် (၇၀ မဂ္ဂါဝပ်စီရှိ စက် ၂ လုံး) ရှိသည်။<ref name="myawady2022" /> === အလယ်ပေါင်းလောင်း ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း === နေပြည်တော် ပျဉ်းမနားမြို့၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ၂၀ မိုင်ခန့်အကွာ ပေါင်းလောင်းမြစ်ပေါ်တွင် အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ စက်တပ်ဆင်အင်အား ၇၆ မဂ္ဂါဝပ်စီရှိ စက် ၂ လုံးဖြင့် စုစုပေါင်း ၁၅၂ မဂ္ဂါဝပ် ထုတ်လုပ်နိုင်ပြီး စီမံကိန်း ပြီးစီးပါက ၂၀၂၆-၂၀၂၇ ခုနှစ်တွင် စတင်လည်ပတ်မည်ဖြစ်သည်။ <ref name="npnews">{{cite web |title=အလယ်ပေါင်းလောင်းရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်းမှ နှစ်စဉ်လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ကီလိုဝပ်နာရီသန်းပေါင်း ၅၃ဝ ကျော်ကို လာမည့်လေးနှစ်တွင်စတင်ထုတ်လုပ်မည် |url=https://npnewsmm.com/news/62872f61ded7d66d771ef854 |website=NP News |date=20 May 2022 |access-date=22 March 2026}}</ref> == စီးပွားရေးနှင့် လူမှုအကျိုးကျေးဇူးများ == ပေါင်းလောင်းတမံတည်ဆောက်ပြီးနောက် ပျဉ်းမနားမြို့နယ်၊ ဇီးဖြူပင်ရွာအနီးတွင် ရေလွှဲဆည် တည်ဆောက်ကာ စိုက်ပျိုးရေပေးဝေနိုင်ခဲ့သည်။မြစ်ကမ်းတစ်လျှောက် အပန်းဖြေစခန်း ၉ ခု ပေါ်ပေါက်လာပြီး ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို အထောက်အကူပြုလျက်ရှိသည်။<ref name="myawady2022" /> == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] == ပြင်ပလင့်ခ်များ == [[https://www.gem.wiki/Upper_Paung_Laung_hydroelectric_plant အထက်ပေါင်းလောင်း ရေအားလျှပ်စစ် – Global Energy Observatory]] · [https://www.gem.wiki/Upper_Paung_Laung_hydroelectric_plant{{Dead link|date=April 2026 }} အထက်ပေါင်းလောင်း ရေအားလျှပ်စစ် – Global Energy Observatory]] · [https://mingalapa.org/2019/06/1080622-4/ ပေါင်းလောင်းဆည်၏ အကျိုးကျေးဇူးများ]{{Dead link|date=April 2026 }} dk5g21lye4gmn4nd9zs56h060x8syby 0 283998 1047813 1024332 2026-08-10T10:48:17Z EmausBot 5629 [[ဖုရှိမိအိနရိတိုင်းရှ]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1047813 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဖုရှိမိအိနရိတိုင်းရှ]] 424s9ssee26t6nr4vfhsaftngfvsjsk 3 284648 1047661 1035985 2026-08-09T13:35:06Z Ninjastrikers 22896 /* Infobox and Lead section */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1047661 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Chenzeyan29 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၄၀၊ ၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) == Infobox and Lead section == Thank you for updating the articles. Please note that according to the Manual of Style, an infobox is customarily displayed in the top right corner of an article, parallel to the lead section. Therefore, it is recommended that the lead section be placed after the infobox template within the source code to ensure proper formatting. Cheer! [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၈:၄၁၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Chenzeyan29|Chenzeyan29]] Please kindly follow this suggestion. Thanks. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၆:၁၂၊ ၄ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) ::You will be blocked from editing if you do not follow the Manual of Style guideline. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၃:၃၅၊ ၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) bjym8tvfgt6kn5182a8j461v4yspbfw 0 285327 1047700 1029763 2026-08-09T13:52:46Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047700 wikitext text/x-wiki {{Infobox ဘာသာစကားမိသားစု | name = အော်စထရိုနီးရှန်း (Austronesian) | region = [[ထိုင်ဝမ်]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ ရေကြောင်းဒေသ]]၊ [[မာဒါဂတ်စကာ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းဆွယ်ဒေသ]] အစိတ်အပိုင်းအချို့ နှင့် [[အိုရှန်းနီးယား]] | familycolor = Austronesian | protoname = [[Proto-Austronesian language|ပရိုတို-အော်စထရိုနီးရှန်း]] | family = ကမ္ဘာ့အဓိက [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကားမိသားစု]]ကြီးများအနက် တစ်ခု | child1 = [[Atayalic languages|အတယာလစ်]] (ဖော်မိုဆန်) | child2 = [[Bunun language|ဘူနွန်]] (ဖော်မိုဆန်) | child3 = [[East Formosan languages|အရှေ့ဖော်မိုဆန်]] | child4 = [[Malayo-Polynesian languages|မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း]] | child5 = [[Paiwan language|ပိုင်းဝမ်]] (ဖော်မိုဆန်) | child6 = [[Puyuma language|ပုယုမ]] (ဖော်မိုဆန်) | child7 = [[Rukai language|ရုကိုင်း]] (ဖော်မိုဆန်) | child8 = [[Tsouic languages|ဆိုးအစ်]] (ဖော်မိုဆန်) | iso2 = map | iso5 = map | glotto = aust1307 | map = Austroneske jazyky.jpg | mapcaption = အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ၏ သမိုင်းဝင် ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ {{legend|#f90706|&nbsp;[[Malayo-Polynesian languages|မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း အနွယ်]]}} {{legend|#b418dd|&nbsp;[[Formosan languages|ဖော်မိုဆန် အနွယ် (ထိုင်ဝမ်)]]}} | ethnicity = [[Austronesian peoples|အော်စထရိုနီးရှန်း လူမျိုးများ]] }} '''အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ''' ({{IPAc-en|ˌ|ɔː|s|t|r|ə|ˈ|n|iː|ʒ|ən}}) သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ|အရှေ့တောင်အာရှ ရေကြောင်းဒေသ]](အင်ဒိုနီးရှား၊မလေးရှား၊ဖိလစ်ပိုင်၊ဘရူနိုင်း)၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းဆွယ်ဒေသ]] ၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မာဒါဂတ်စကား]]၊ [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ]]ရှိ ကျွန်းစုများနှင့် [[ထိုင်ဝမ်]]တစ်လျှောက်တွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပြောဆိုကြသော [[ဘာသာစကား မိသားစု]] တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>{{Cite encyclopedia|title=Austronesian Languages|url=https://www.britannica.com/topic/Austronesian-languages|access-date=26 October 2016}}</ref> ဤဘာသာစကားမိသားစုကို ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၄.၄% ခန့် (လူဦးရေ ၃၈၆ သန်းခန့်) က ပြောဆိုကြသဖြင့် ပြောဆိုသူဦးရေအရ ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစု ဖြစ်သည်။<ref name="Eth">{{Cite web |title=Statistical Summaries; Ethnologue |url=https://www.ethnologue.com/statistics/ |website=Ethnologue}}</ref> အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားမိသားစု တွင် ဘာသာစကားပေါင်း ၁,၂၅၇ မျိုးခန့် ပါဝင်သောကြောင့် အရေအတွက်အရ [[နိုင်ဂျာ-ကွန်ဂိုနွယ် ဘာသာစကားများ|နိုင်ဂျာ-ကွန်ဂို]] ပြီးလျှင် ဒုတိယအများဆုံး မိသားစု ဖြစ်သည်။<ref name="Eth">{{Cite web |title=Statistical Summaries; Ethnologue |url=https://www.ethnologue.com/statistics/ |website=Ethnologue}}</ref><ref>{{Cite book |last=Robert Blust |year=2016 |title=History of the Austronesian Languages |publisher=University of Hawaii at Manoa}}</ref> အဓိက ဘာသာစကားများအဖြစ် [[ပသျှူးဘာသာစကား|မလေး]] (အင်ဒိုနီးရှား)၊ [[ဂျာဗား ဘာသာစကား|ဂျာဗား]]၊ [[တဂ္ဂလော့ဘာသာစကား|တဂါလော့ဂ်]]၊ မာလာဂါစီ နှင့် စီဘူအာနို တို့ ပါဝင်ကြကာ၊ ယင်းတို့အနက် အင်ဒိုနီးရှားဘာသာစကားသည် ပြောဆိုသူ ၂၅၂ သန်းကျော်ဖြင့် ကမ္ဘာ့အပြောအများဆုံး ဘာသာစကားများစာရင်းတွင် ဒဿမမြောက် ချိတ်သည်အထိ အင်အားကြီးမားသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၁၇၀၆ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ချ်ပညာရှင် Adriaan Reland က အရှေ့တောင်အာရှနှင့် ပစိဖိတ်ကျွန်းစု ဘာသာစကားများကြား ဆင်တူမှုကို စတင်သတိပြုမိခဲ့ပြီးနောက် ၁၉ ရာစုတွင် Wilhelm von Humboldt နှင့် Otto Dempwolff စသည့် ပညာရှင်များက နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒ နည်းလမ်းများဖြင့် စနစ်တကျ လေ့လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Dempwolff">{{Cite book |last=Dempwolff |first=Otto |title=Comparative phonology of the Austronesian vocabularies |location=Berlin}}</ref> "Austronesian" ဟူသော အမည်သည် လက်တင်ဘာသာစကား ''auster'' (တောင်ဘက်) နှင့် ဂရိဘာသာစကား ''nêsos'' (ကျွန်း) တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် "တောင်ပိုင်းကျွန်း ဘာသာစကားများ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရကာ ဂျာမန်ပညာရှင် Wilhelm Schmidt က စတင်သုံးနှုန်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီက ကမ္ဘာပေါ်တွင် နယ်မြေပျံ့နှံ့မှု အကျယ်ပြန့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး အာဖရိကအနီးရှိ မာဒါဂတ်စကာမှသည် ပစိဖိတ်အရှေ့ဘက်စွန်းရှိ အီစတာကျွန်းအထိ မိုင်ပေါင်းထောင်ချီ ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ ဗေဒပညာရှင် ရောဘတ် ဘလပ်စ် (၁၉၉၉) ၏ ခွဲခြားမှုအရ အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများကို ထိုင်ဝမ်ဌာနေတိုင်းရင်းသားများ ပြောဆိုသည့် ဖော်မိုဆန် (Formosan) အနွယ်ဝင် ကိုးမျိုးနှင့် ထိုင်ဝမ်ပြင်ပရှိ အခြားဘာသာစကားအားလုံး ပါဝင်သော မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း (Malayo-Polynesian) အနွယ်ဟူ၍ အဓိကပိုင်းခြားထားသည်။ ဤဘာသာစကားများသည် ရှည်လျားသော ရေးသားမှုမှတ်တမ်း နည်းပါးသော်လည်း အေဒီ ၃၅၀ ခန့်က ရေးထိုးခဲ့သည့် ချမ်ဘာသာစကားသုံး Đông Yên Châu ကျောက်စာသည် အစောဆုံးသော စာပေအထောက်အထားအဖြစ် တည်ရှိနေပါသည်။ ==အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ၏ သမိုင်းကြောင်း== အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ၏ သမိုင်းကြောင်းသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း (၅,၀၀၀) ကျော်ခန့်က စတင်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံးသော လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှုကြီးတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင်အများစုက "ထိုင်ဝမ်မှ အပြင်သို့" (Out of Taiwan) ဟူသော သီအိုရီကို လက်ခံထားကြပြီး ၎င်းတို့၏ ဆင်းသက်ပြန့်နှံ့ပုံမှာ အဆင့်ဆင့် ဖြစ်တည်ခဲ့သည်။<ref>Bellwood, Peter (2007). ''Prehistory of the Indo-Malaysian Archipelago''. ANU Press.</ref> ဘီစီ (၃၀၀၀) ဝန်းကျင်တွင် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းမှ ရှေးဦးအော်စထရိုနီးရှန်းများသည် ထိုင်ဝမ်ကျွန်းသို့ ကူးတို့အခြေချခဲ့ကြပြီး ထိုနေရာ၌ပင် ပရိုတို-အော်စထရိုနီးရှန်း (Proto-Austronesian) ဘာသာစကား အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ ဘီစီ (၂၀၀၀) ခန့်တွင် လူဦးရေ တိုးပွားလာမှုနှင့် လှေတည်ဆောက်မှု အတတ်ပညာ တိုးတက်လာမှုကြောင့် ထိုင်ဝမ်မှတစ်ဆင့် ဖိလစ်ပိုင်သို့ ဆက်လက် ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြသည်။ ဤမှတစ်ဆင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းစုများဖြစ်သော အင်ဒိုနီးရှား၊ မလေးရှားနှင့် နောင်တွင် အနောက်ဘက်သို့ မာဒါဂတ်စကာအထိလည်းကောင်း၊ အရှေ့ဘက်သို့ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ ပိုလီနီးရှားကျွန်းစုများအထိလည်းကောင်း အဆင့်ဆင့် ပြန့်နှံ့သွားခဲ့သည်။<ref>Blust, Robert (1999). "Subgrouping, social structure and culture history". ''Journal of Austronesian Studies''.</ref> အော်စထရိုနီးရှန်းတို့သည် ပင်လယ်ရေကြောင်းခရီးတွင် ကျွမ်းကျင်သူများဖြစ်ကြပြီး ကြယ်တာရာများကို ကြည့်၍ ခရီးသွားလာနိုင်ခြင်း၊ နှစ်ထပ်လှေ (Outrigger canoe) များကို အသုံးပြုနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီက ကမ္ဘာပေါ်တွင် နယ်မြေအကျယ်ပြန့်ဆုံး ပျံ့နှံ့နေထိုင်သည့် လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၇ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင်မှ ဥရောပခရီးသွားများနှင့် ဒတ်ချ်ပညာရှင် Adriaan Reland ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များက မာဒါဂတ်စကာမှ ပစိဖိတ်ကျွန်းစုများအထိ ဘာသာစကားများ တူညီနေသည်ကို စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။<ref>Pereltsvaig, Asya (2018). ''Languages of the World: An Introduction''. Cambridge University Press.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် ဒေသအသီးသီး၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းကြောင်းများတွင် အခြေခံအုတ်မြစ်အဖြစ် တည်ရှိနေပြီး အေဒီ (၃၅၀) ခန့်က ရေးထိုးခဲ့သည့် ချမ်ကျောက်စာသည် ၎င်းတို့၏ ရှေးအကျဆုံးသော စာပေမှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်လေသည်။ ==အဓိကဘာသာစကားများ== အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားမိသားစုသည် ဘာသာစကားအရေအတွက် အလွန်များပြားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားရှိ ဝေါဟာရနှင့် သဒ္ဒါပိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများမှာ အံ့အားသင့်ဖွယ် ကောင်းလှသည်။ အဓိကအားဖြင့် ထိုင်ဝမ်ရှိ ဖော်မိုဆန် (Formosan) အနွယ်နှင့် ကျန်ဒေသများရှိ မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း (Malayo-Polynesian) အနွယ်ဟူ၍ နှစ်စုခွဲထားသော်လည်း ၎င်းတို့အားလုံးသည် ပရိုတို-အော်စထရိုနီးရှန်း (Proto-Austronesian) အမည်ရှိ မိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Blust, Robert (2013). ''The Austronesian Languages''. Asia-Pacific Linguistics.</ref> === အဓိက ဘာသာစကားများ === ဤမိသားစုတွင် ပြောဆိုသူဦးရေ အများဆုံးနှင့် သမိုင်းအရ အရေးပါသော ဘာသာစကားများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်- မလေး-အင်ဒိုနီးရှား (Malay/Indonesian): အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အော်စထရိုနီးရှန်းနွယ်ဝင်များအနက် ပြောဆိုသူအများဆုံး ဖြစ်သည်။ ဂျာဗား (Javanese): အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ ဂျာဗားကျွန်းတွင် ပြောဆိုကြပြီး ရှေးကျသော စာပေမှတ်တမ်းများနှင့် ကိုယ်ပိုင်အရေးအသားစနစ် ရှိသည်။ တဂါလော့ဂ် (Tagalog): ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကား (Filipino) ဖြစ်သည်။ မာလာဂါစီ (Malagasy): အာဖရိကကမ်းလွန်ရှိ မာဒါဂတ်စကာကျွန်းတွင် ပြောဆိုကြပြီး အင်ဒိုနီးရှားရှိ ဘော်နီယိုကျွန်းမှ ဘာသာစကားများနှင့် အလွန်နီးစပ်သည်။ ပိုလီနီးရှန်းနွယ်ဝင်များ (Polynesian): ဟာဝိုင်ယီ (Hawaiian)၊ မာအိုရီ (Maori) နှင့် တဟီတီ (Tahitian) တို့ ပါဝင်သည်။<ref>Adelaar, Alexander (2005). ''The Austronesian Languages of Asia and Madagascar''. Routledge.</ref> == ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှု (Cognates) == အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများသည် ကီလိုမီတာ ထောင်ချီဝေးကွာနေသော်လည်း အခြေခံဝေါဟာရများ (ဥပမာ- ကိန်းဂဏန်းနှင့် ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများ) မှာ များစွာတူညီနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ အောက်ပါဇယားသည် ၎င်းတို့၏ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေပြနေသည်- {| class="wikitable" ! မြန်မာအဓိပ္ပာယ် !! မလေး/အင်ဒိုနီးရှား !! တဂါလော့ဂ် !! မာလာဂါစီ !! မာအိုရီ (ပိုလီနီးရှန်း) |- | ငါး (၅) || lima || lima || dimy || rima |- | မျက်လုံး || mata || mata || maso || mata |- | သေခြင်း || mati || patay || maty || mate |- | ကောင်းကင် || langit || langit lanit || lanitra || rangi |- | ကျောက်ခဲ || batu || bato || vato || whatu |} === အမျိုးအစားခွဲခြားပုံ === ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက ဤဘာသာစကားများ၏ ဆက်စပ်မှုကို အဆင့်ဆင့် ခွဲခြားထားသည်- # **ပရိုတို-အော်စထရိုနီးရှန်း:** မိခင်ရင်းဖြစ်ပြီး ထိုင်ဝမ်တွင် စတင်ခဲ့သည်။ # **မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း:** ထိုင်ဝမ်မှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများ ပြောဆိုသော ဘာသာစကားများဖြစ်သည်။ # **အနောက်ပိုင်း မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း:** အင်ဒိုနီးရှား၊ မလေးရှား၊ ဖိလစ်ပိုင်နှင့် မာဒါဂတ်စကာ ဘာသာစကားများ ပါဝင်သည်။ # **အလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်း မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း:** ပစိဖိတ်ကျွန်းစုများမှ ဘာသာစကားများ ပါဝင်သည်။<ref>Gray, R. D. (2009). "Language Phylogenies Reveal Expansion Pulses and Pauses in Pacific Settlement". ''Science''.</ref> ဤသို့ဖြင့် အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများသည် ပထဝီဝင်အရ ကွဲပြားနေသော်လည်း ဘုံမိခင်ဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာသည့် ခိုင်မာသော သက်သေအထောက်အထားများကို ဝေါဟာရနှင့် သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံများတွင် ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနိုင်ခြင်း ဖြစ်လေသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} 96bee1z7rnjcpbamxpyokumjf9s84q0 0 286433 1047679 1047498 2026-08-09T13:43:53Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047679 wikitext text/x-wiki {{Short description|တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားစုခွဲ}} {{Infobox ဘာသာစကားမိသားစု | name = တိဗက်ဘာသာစကားများ | altname = တိဗက်နွယ်ဘာသာစကားများ<br />အလယ်ပိုင်းဗောဓိနွယ် (Central Bodish) | ethnicity = [[တိဗက်လူမျိုး]]များနှင့် အခြား တိဗက်စကားပြော လူမျိုးစုများ | region = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] ([[တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]၊ [[ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်|ချင်းဟိုင်]]၊ [[စီချွမ်|စီချွမ်း]]၊ [[ကန်းစုပြည်နယ်|ကန်းစု]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]])၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]] ([[လာဒက်ခ်]]၊ [[ဆစ်ကင်ပြည်နယ်|ဆစ်ကင်]]၊ [[ဥတ္တရခန္ဓာပြည်နယ်|ဥတ္တရခန္ဓာ]]၊ [[ဟီမာချာပရဒေရှ်ပြည်နယ်|ဟီမာချာပရဒေရှ်]]၊ [[ အရုနာချယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ်|အရုဏာချာပရဒေရှ်]]၊ [[အာသံပြည်နယ်|အာသံ]])၊ [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ|ပါကစ္စတန်]] ([[ဂီလဂစ်-ဘော်လ်တစ်စတန်]])၊ [[နီပေါနိုင်ငံ|နီပေါ]]၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ|ဘူတန်]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ([[ကချင်ပြည်နယ်]]) | familycolor = Sino-Tibetan | fam2 = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] | fam3 = [[တိဗက်-ကဏောရီနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ကဏောရီနွယ်]] (?) | fam4 = [[ဗောဓိနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗောဓိနွယ်]] | child1 = [[အလယ်ပိုင်း တိဗက်ဘာသာစကား|အလယ်ပိုင်း တိဗက်]] | child2 = [[အမ်ဒို တိဗက်ဘာသာစကား|အမ်ဒို တိဗက်]] | child3 = [[ခမ်းစ် တိဗက်ဘာသာစကား|ခမ်းစ် တိဗက်]] | child4 = [[ဇွန်ခါဘာသာစကား|ဇွန်ခါ]]–လဟိုခေး | child5 = [[လာဒက်ခီ-ဘောလ်တီဘာသာစကားများ|လာဒက်ခီ-ဘောလ်တီ]] | child6 = [[လာဟူလီ-စပီတီဘာသာစကားများ|လာဟူလီ-စပီတီ]] | child7 = [[ကျီရွန်-ကဂတေဘာသာစကားများ|ကျီရွန်-ကဂတေ]] | child8 = [[ရှာပါဘာသာစကား|ရှာပါ]] | child9 = [[ဂျီရယ်ဘာသာစကား|ဂျီရယ်]] | glotto = oldm1245 | glottorefname = Early Old Tibetan | map = Tibet provinces.png | mapcaption = တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုနယ်မြေများ ပိုင်းခြားထားပုံ ပြမြေပုံ }} '''တိဗက်ဘာသာစကားများ''' သို့မဟုတ် '''တိဗက်နွယ်ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Tibetic languages}}) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]]ကြီး၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား]] အုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင်သည်။ ရှေးဟောင်းတိဗက်ဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာပြီး ဘာသာစကားကွဲ ၅၀ ခန့်ရှိသည်။ ဒေသိယစကားပေါင်း ၂၀၀ ကျော်အထိ ကွဲပြားကာ တိဗက်ဘာသာစကားများကို ဒေသအလိုက် အုပ်စုကြီး ရှစ်မျိုးအဖြစ် ခွဲခြားနိုင်သည်။<ref name="Tournadre2014" /> တိဗက်ဘာသာစကားများကို တိဗက်ကုန်းမြေမြင့်နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသော ဒေသများဖြစ်သည့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]]၊ [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ|ပါကစ္စတန်]]၊ [[နီပေါနိုင်ငံ|နီပေါ]]၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ|ဘူတန်]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အစိတ်အပိုင်းအချို့တွင် ပြောဆိုကြသည်။{{Sfn|Tournadre|Suzuki|2023}} ၎င်းတို့အနက် ဂန္ထဝင်တိဗက်ဘာသာစကား (Classical Tibetan) သည် အဓိကကျသော စာပေဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် [[တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ|တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကျမ်းစာများနှင့် စာပေများတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုသည်။ လက်ရှိတွင် တိဗက်ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုသူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆ သန်းခန့် ရှိပြီး ၎င်းတို့အားလုံးမှာ [[တိဗက်လူမျိုး|တိဗက်နွယ်ဖွား စစ်စစ်များ]] မဟုတ်ကြပေ။<ref name="speakers">{{Cite book |last=Tournadre |first=Nicolas |year=2014 |title=Trans-Himalayan Linguistics: Historical and Descriptive Linguistics of the Himalayan Area |publisher=De Gruyter |isbn=978-3-11-031074-0 |editor-last=Owen-Smith |editor-first=Thomas |pages=103–129 |chapter=The Tibetic languages and their classification |editor-last2=Hill |editor-first2=Nathan W.}}</ref> တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းသို့ ပျံ့နှံ့လာသည်နှင့်အမျှ တိဗက်ဘာသာစကားသည်လည်း အနောက်ကမ္ဘာခြမ်းအထိ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းစာများနှင့် ဆုတောင်းဂါထာများတွင် အသုံးပြုလျက်ရှိသည့်အပြင် အနောက်တိုင်းသား ကျောင်းသားအများအပြားကလည်း တိဗက်ကျမ်းစာများကို တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ဆိုနိုင်ရန် ဤဘာသာစကားကို လေ့လာသင်ယူကြသည်။ လာဆာမြို့ ပြင်ပတွင်လည်း တိဗက်ဒေသမှ အိန္ဒိယ၊ နီပေါနှင့် အခြားနိုင်ငံများသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချနေထိုင်ကြသော ပြည်ပရောက် တိဗက်လူမျိုး ၂၀၀,၀၀0 ဝန်းကျင်ခန့်က [[လာဆာ တိဗက်ဘာသာစကား|လာဆာ တိဗက်စကား]]ကို အဓိက ပြောဆိုကြသည်။ ထို့ပြင် တိဗက်ဒေသတွင်း၌ ရာစုနှစ်များစွာ တိဗက်လူမျိုးများနှင့်အတူ နီးကပ်စွာ ယှဉ်တွဲနေထိုင်လာခဲ့သော်လည်း မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားသည့် လူနည်းစု တိုင်းရင်းသားအုပ်စုများကလည်း ဤဘာသာစကားကို အသုံးပြုကြသည်။ တရုတ်အစိုးရက ခမ်းစ် (Khams) ဒေသရှိ ချန်းလူမျိုး (Qiang) များကို တိဗက်လူမျိုးစုအောက်တွင် တရားဝင် ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ထားသော်လည်း၊ [[ချန်းဘာသာစကားအုပ်စု|ချန်းဂျစ်ဘာသာစကားများသည်]] တိဗက်ဘာသာစကားအုပ်စုဝင် မဟုတ်ဘဲ တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားမိသားစု၏ သီးခြားကိုယ်ပိုင် ဘာသာစကားခွဲတစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒလက္ခဏာအရ ဂန္ထဝင်တိဗက်ဘာသာစကားသည် [[တက်ကျသံ (ဘာသာဗေဒ)|နိမ့်မြင့်သံ]] ရှိသော ဘာသာစကားမဟုတ်သော်လည်း အလယ်ပိုင်းနှင့် ခမ်းစ်တိဗက်ဘာသာစကားကဲ့သို့သော ဒေသသုံးမျိုးကွဲများသည် သီးခြားနိမ့်မြင့်သံစနစ်များကို ကိုယ်ပိုင်ထွင်၍ အသုံးပြုလာကြသည်။ အမ်ဒို (Amdo) နှင့် လာဒါခီ-ဘောလ်တီ (Ladakhi-Balti) ဘာသာစကားကွဲများတွင်မူ နိမ့်မြင့်သံ လုံးဝမပါဝင်ပေ။ တိဗက်ဘာသာစကား၏ သဒ္ဒါပုံသဏ္ဌာန်မှာ ယေဘုယျအားဖြင့် စကားလုံးအနက်ကို နောက်ဆက်တွဲများ ဆက်ရိုးဆက်စဉ်ဆက်၍ ဖော်ပြသော [[သရုပ်ခွဲဘာသာစကား|စကားဆက်ဘာသာစကား (Agglutinative language)]] အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ == ဝေါဟာရဗေဒ == "တိဗက်" ဟူသော ဝေါဟာရသည် မြန်မာဘာသာစကားအပါအဝင် နိုင်ငံတကာတွင် အသုံးပြုသော ဘုံအမည်နာမ ဖြစ်သော်လည်း၊ တိဗက်လူမျိုးများက မိမိတို့၏ ဘာသာစကားကို "ဗောဓိ" ({{langx|bo|བོད་སྐད་}}၊ ဖွတ်စ်ကေး - ''Bod skad'') ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး မိမိတို့နေထိုင်ရာ ဒေသကို "ဗောဓ်" ({{langx|bo|བོད་}}၊ ဖွတ်စ် - ''Bod'') ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref>Beckwith, Christopher I. (1987). ''The Tibetan Empire in Central Asia: A History of the Struggle for Great Power among Tibetans, Turks, Arabs, and Chinese during the Early Middle Ages''. Princeton University Press. ISBN 0-691-02469-3.</ref> ဘာသာဗေဒ ပညာရှင်များက ခေတ်သစ် တိဗက်ဒေသသုံး ဘာသာစကားကွဲများကို စနစ်တကျ အမျိုးအစား ခွဲခြားနိုင်ရန်အတွက် "တိဗက်နွယ်ဘာသာစကားများ" ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို အသုံးပြုကြသည်။ ဤအသုံးအနှုန်းသည် လာဆာမြို့သုံး တိဗက်စကား တစ်မျိုးတည်းကိုသာမကဘဲ ရှေးဟောင်းတိဗက်စာပေစကားမှ ဆင်းသက်လာပြီး သဒ္ဒါနှင့် ဝေါဟာရချင်း နီးစပ်သော ဟိမဝန္တာတစ်ခွင်ရှိ ဘာသာစကား ၅၀ ကျော်ကို ခြုံငုံရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Tournadre2014" /> == မြစ်ဖျားခံရာနှင့် သမိုင်းကြောင်း == တိဗက်ဘာသာစကားများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]]မှ ဆင်းသက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဘာသာဗေဒ ပညာရှင်များ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ဘီစီ ၄၀၀၀ ဝန်းကျင်ခန့်က တရုတ်-တိဗက် မူလဘုံစကားပြော လူဦးရေစုကြီးမှ တိဗက်-ဗမာနွယ်ခွဲများ သီးခြားခွဲထွက်လာခဲ့ကြသည်။<ref>Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region''. Brill. ISBN 90-04-12062-9.</ref> တိဗက်စာပေနှင့် သမိုင်းဦးဘာသာစကား၏ အစောဆုံး မှတ်တမ်းမှာ ခရစ်နှစ် ၇ ရာစု (တိဗက်အင်ပါယာ ခေတ်ကာလ) တွင် စတင်ခဲ့သည်။ တိဗက်ဘုရင် [[ဆုန်ဆန်ဂမ်ပို]] (Srong-btsan sgam-po) သည် နိုင်ငံတော်သုံး စာပေအင်္ဂါရပ် ဖွံ့ဖြိုးရန်အတွက် အမတ်ကြီး တုမိသမ္ဘောတ (Thon-mi Sambhoṭ) အား အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ စေလွှတ်၍ စာပေသင်ကြားစေခဲ့သည်။ တုမိသမ္ဘောတသည် အိန္ဒိယသုံး [[ဗြာဟ္မီအက္ခရာ]]နှင့် ဂုပ္တအက္ခရာတို့ကို အခြေခံကာ တိဗက်အက္ခရာစနစ်ကို တီထွင်ခဲ့ပြီး ၎င်းစနစ်သည် ခေတ်သစ်အထိ တိဗက်နွယ်ဘာသာစကားများ၏ အဓိက စာရေးသားနည်းစနစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>Hill, Nathan W. (2010). "An Overview of Old Tibetan Historical Phonology". ''Language and Linguistics Compass'', 4(3), 122–138.</ref> == သမိုင်းဝင် အသံဗေဒ ပြောင်းလဲမှု == ရှေးဟောင်းတိဗက်ဘာသာစကား မှ ခေတ်သစ်တိဗက်ဘာသာစကားများသို့ ကူးပြောင်းလာသည့် သမိုင်းစဉ်တစ်လျှောက်တွင် အသံဗေဒဆိုင်ရာ ကြီးမားသော ပြောင်းလဲမှု သုံးရပ် ဖြစ်ပွါးခဲ့သည်။ === ဗျည်းတွဲများ လျော့ပါးလာခြင်း === ရှေးဟောင်းတိဗက်စကားသည် စကားလုံးတစ်လုံး၏ အစ၌ ဗျည်းတွဲ အစုအဝေးများ ကို ပေါင်းစပ်ရွတ်ဆိုရသော ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ဥပမာ - "ငါး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော စကားလုံးကို ရှေးခေတ်က "လ္ၚ" (''lnga'') ဟုလည်းကောင်း၊ "ရှစ်" ကို "ဗြ္ဂျဒ်" (''brgyad'') ဟုလည်းကောင်း ရှုပ်ထွေးစွာ ရွတ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ခေတ်သစ် လာဆာတိဗက်စကား အပါအဝင် မျိုးကွဲအများစုတွင် ထိုအစပြုဗျည်းတွဲများ သည် ရွတ်ဆိုမှု လွယ်ကူစေရန်အတွက် လုံးဝ ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သော်လည်း၊ အမ်ဒို (Amdo) နှင့် လာဒါခီ (Ladakhi) ကဲ့သို့သော ကုန်းမြင့်ပုန်း ဒေသိယစကားများတွင်မူ ထိုရှေးဟောင်း အသံထွက်များ ယနေ့တိုင် အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ကျန်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>Tournadre, Nicolas (2005). "L'aire linguistique tibétaine". ''La linguistique'', 41(2), 7–54.</ref> === နိမ့်မြင့်သံ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း === အဆိုပါ အစပြုဗျည်းတွဲများနှင့် စကားလုံးအဆုံးသတ် ဗျည်းများ (Final consonants) ပျောက်ကွယ်လျော့ပါးသွားခြင်း၏ တိုက်ရိုက်ရလဒ်အနေဖြင့် ဘာသာစကားအတွင်း၌ အသံအတိုးအကျယ် နိမ့်မြင့်သံစနစ် (Tones) များ ဖြစ်တည်လာခဲ့သည်။ သံပြင်းဗျည်းနှင့် သံပျော့ဗျည်းများ ပျောက်ကွယ်သွားချိန်တွင် ကျန်ရစ်သော သရသံများ၌ အသံအနိမ့်အမြင့် ကွာခြားချက်များ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး အဓိပ္ပာယ်ခွဲခြားသည့် လက္ခဏာ (Phonemic tone) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကြောင့် အလယ်ပိုင်းတိဗက်စကားများတွင် နိမ့်မြင့်သံစနစ် ပေါ်ပေါက်လာရခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>DeLancey, Scott (1982). "Modern Tibetan Tonogenesis: Puzzles and Future Directions". ''Central Asiatic Journal'', 26(1/2), 21–31.</ref> === သရသံများ ပြောင်းလဲခြင်း (Vowel Mutation/Umlaut) === စကားလုံးများ၏ နောက်ပိတ်ဗျည်းများ ဖြစ်ကြသော /-d/၊ /-n/၊ /-l/ နှင့် /-s/ အသံများသည် ရာစုနှစ်များစွာအတွင်း တဖြည်းဖြည်း မှေးမှိန်ပျောက်ကွယ်သွားရာတွင် ၎င်းတို့၏အရှေ့၌ ရှိနေသော သရသံများကို ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် နောက်ပိတ်အသံများကြောင့် မူလ သရသံ /a/ သည် /ɛ/ (အယ်) အသံသို့လည်းကောင်း၊ /o/ သည် /ø/ သို့လည်းကောင်း၊ /u/ သည် /y/ သို့လည်းကောင်း ရှေ့သို့တိုး၍ အသံထွက်ရသော "Umlaut" ဖြစ်စဉ်မျိုး ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>Hill, Nathan W. (2011). "The Historical Phonology of Tibetan Selected Initials". ''Cahiers de Linguistique Asie Orientale'', 40(2), 165–197.</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:တိဘက်၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] gbdx7ixve7mdi4z7jzd8mchpeufom71 0 286480 1047677 1040093 2026-08-09T13:43:08Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047677 wikitext text/x-wiki {{Infobox Chinese | c = 百越 | mi = {{IPAc-cmn|b|ai|3|.|yue|4}} | p = Bǎiyuè | w = {{tone superscript|Pai3-yüeh4}} | bpmf = ㄅㄞˇ ㄩㄝˋ | l = ယွဲ့တစ်ရာ (Hundred Yue) | buc = Báh-uŏk | poj = Pah-oa̍t | hhbuc = Beh-e̤̍h | mblmc = Bă-ṳ̆e | wuu = Paq yoeq | j = Baak3 jyut6 | y = Baak yuht | gd = {{tone superscript|Bag3 yüd6}} | ci = {{IPAc-yue|b|aak|3|-|j|yut|6}} | gan = Bak-yet | qn = Bách Việt | chuhan = 百越 | pic = Yue statue.jpg | piccap = ပိုင်ယွဲ့လူမျိုးတို့၏ ထူးခြားသောလက္ခဏာများဖြစ်သည့် ဆံပင်တိုညှပ်ခြင်းနှင့် ခန္ဓာကိုယ်တွင် တက်တူးထိုးခြင်း ဓလေ့ကို ပြသထားသည့် [[ယွဲ့ပြည်နယ်]]မှ ကြေးရုပ်တုတစ်ခု။ | altname = Bách Việt }} '''ပိုင်ယွဲ့''' ({{lang-zh|百越}}၊ "ယွဲ့တစ်ရာ") သို့မဟုတ် ရိုးရှင်းစွာ '''ယွဲ့''' ({{lang-zh|粤/越}}၊ Yue) သည် ခရစ်မတိုင်မီ (ဘီစီ) ၁ ထောင်စုနှစ်နှင့် ခရစ်နှစ် (အေဒီ) ၁ ထောင်စုနှစ်အတွင်း တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမြောက်ပိုင်း ဒေသများတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော မျိုးနွယ်စုပေါင်းစုံပါဝင်သည့် ရှေးဟောင်းလူမျိုးစုကြီး ဖြစ်သည်။<ref name="Diller2008">{{Cite book |last=Diller |first=Anthony |year=2008 |title=The Tai-Kadai Languages |last2=Edmondson |first2=Jerry |last3=Luo |first3=Yongxian |publisher=Routledge |isbn=978-0-700-71457-5 |pages=9}}</ref><ref name="Hsu2012">{{Cite book |last=Hsu |first=Cho-yun |year=2012 |title=China: A Religious State |last2=Lagerwey |first2=John |publisher=Columbia University Press |pages=193–194}}</ref> ၎င်းတို့သည် ဟန်တရုတ်များနှင့်မတူဘဲ ဆံပင်တိုတိုညှပ်ခြင်း၊ ခန္ဓာကိုယ်တွင် တက်တူးများ အလွန်အကျွံထိုးခြင်း၊ ထူးကဲကောင်းမွန်သော ဓားတိုများ သွန်းလုပ်ခြင်းနှင့် ထက်မြက်သော ရေတပ်စွမ်းရည်များ ပိုင်ဆိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည်။<ref name="Brindley2015">Brindley, Erica F. (2015). ''Ancient China and the Yue: Perceptions and Identities on the Southern Frontier, c.400 BCE–50 CE''. Cambridge University Press. pp. 42-45. ISBN 978-1-107-08478-0.</ref> [[စစ်မက်ဖြစ်ပွားနေသော နိုင်ငံများခေတ်]] (Warring States period) တွင် "ယွဲ့" ဟူသော စကားလုံးသည် လက်ရှိ [[ကျဲ့ကျန်းပြည်နယ်]] ဝန်းကျင်တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည့် ယွဲ့နိုင်ငံ (State of Yue) ကို သီးခြားရည်ညွှန်းခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အင်ပါယာချဲ့ထွင်လာမှုနှင့်အတူ [[ဖူကျန့်ပြည်နယ်|ဖူကျန်းပြည်နယ်]]ရှိ မင်ယွဲ့ (Minyue) နိုင်ငံနှင့် [[ကွမ်တုန်းပြည်နယ်]]ရှိ နန်ယွဲ့ (Nanyue) နိုင်ငံတို့ကိုပါ စုပေါင်း၍ ယွဲ့မျိုးနွယ်စုများပြားရာ ဒေသများအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ [[ကျိုးမင်းဆက်]]နှင့် [[ဟန်မင်းဆက်]]များအတွင်း ပိုင်ယွဲ့လူမျိုးများသည် ကျန်းစုပြည်နယ်မှသည် [[ယူနန်ပြည်နယ်]]အထိ ကျယ်ပြန့်သော တရုတ်တောင်ပိုင်း နယ်မြေတစ်ခွင်လုံးတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Meacham">{{Cite journal |last=Meacham |first=William |year=1996 |title=Defining the Hundred Yue |url=http://journals.lib.washington.edu/index.php/BIPPA/article/view/11537/10170 |journal=Bulletin of the Indo-Pacific Prehistory Association |volume=15 |pages=93–100 |doi=10.7152/bippa.v15i0.11537}}</ref> သမိုင်းပညာရှင် ဂျက်ဖရီ ဘာလို(Jeffrey Barlow) ၏ ဖော်ပြချက်အရ ၎င်းတို့အနက်မှ "လော့ယွဲ့" (Luoyue) လူမျိုးစုများသည် အနောက်တောင်ဘက် [[ကွမ်ရှီး (ကျွမ့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ)|ကွမ်ရှီးဒေသ]]နှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းတို့ကို စိုးမိုးထားခဲ့ကြသည်။<ref name="Barlow1997">{{Cite book |last=Barlow |first=Jeffrey G. |year=1997 |title=East Asian cultural and historical perspectives: histories and society—culture and literatures |publisher=Research Institute for Comparative Literature and Cross-Cultural Studies, University of Alberta |isbn=978-0-921-49009-8 |pages=2 |chapter=Culture, ethnic identity, and early weapons systems: the Sino-Vietnamese frontier}}</ref> သမိုင်းဝင် ''ဟန်ကျမ်း'' (Book of Han) တွင်လည်း ကွေးဂျီဒေသ (Kuaiji) မှသည် ကျားကျီဒေသ (Jiaozhi - လက်ရှိဗီယက်နမ်) အထိ ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် ယွဲ့လူမျိုးစု ကွဲပြားမျိုးစုံ တည်ရှိနေကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref>Brindley, Erica (2003). "Barbarians or Not? Ethnicity and Discourse in the 'Shiji' and 'Hanshu' accounts of the Yue". ''Harvard Journal of Asiatic Studies'', 63(2), 325–342.</ref> ဟန်အင်ပါယာသည် ယခုတောင်ပိုင်းတရုတ်နှင့် မြောက်ပိုင်းဗီယက်နမ်ဟု ခေါ်ဆိုသည့် ဒေသများသို့ နယ်မြေချဲ့ထွင်လာသည်နှင့်အမျှ ယွဲ့မျိုးနွယ်စုများသည် ဟန်တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုအတွင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း သွတ်သွင်းခြင်းနှင့် ပေါင်းစည်းခြင်း (Sinicization) ကို ခံခဲ့ကြရသည်။<ref name="Carson2016">{{Cite book |last=Carson |first=Mike T. |year=2016 |title=Archaeological Landscape Evolution: The Mariana Islands in the Asia-Pacific Region |publisher=Springer |isbn=978-3-319-31399-3 |pages=23}}</ref><ref name="Wiens1967">{{Cite book |last=Wiens |first=Herold Jacob |year=1967 |title=Han Chinese expansion in South China |url=https://archive.org/details/hanchineseexpans0000wien |publisher=Shoe String Press |page=[https://archive.org/details/hanchineseexpans0000wien/page/276 276]}}</ref> သို့သော်လည်း ခေတ်သစ်တောင်ပိုင်း [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ|တရုတ်ဘာသာစကားမျိုးကွဲများ]] (ဥပမာ - ကွမ်တုံးစကားနှင့် မင်နန်စကား) တွင် ရှေးခေတ်ယွဲ့လူမျိုးများ ပြောဆိုခဲ့သည့် မိခင်ဘာသာစကားများ (အထူးသဖြင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]]နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]]နွယ်စကားများ) ၏ အောက်ခံအလွှာ (Substratum) အရိပ်အယောင်များကို ယနေ့တိုင် သိသာထင်ရှားစွာ တွေ့ရှိနေရဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>Norman, Jerry; Mei, Tsu-lin (1976). "The Austroasiatics in Ancient South China: Some Lexical Evidence". ''Monumenta Serica'', 32, 274–301.</ref> ခေတ်သစ် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ အမည် (Viet သည် Yue ၏ အသံထွက်ကွဲဖြစ်သည်)၊ [[ကွမ်တုန်းဘာသာစကား|ကွမ်တုံးယွဲ့ဘာသာစကား]]၊ ယွဲ့အော်ပရာ (Yue opera) အပါအဝင် ကျဲ့ကျန်းပြည်နယ်နှင့် သက်ဆိုင်သော အသုံးအနှုန်းများနှင့် [[ကွမ်တုန်းပြည်နယ်|ကွမ်တုန်းပြည်နယ်]]၏ တရားဝင်အတိုကောက်အမည် (粤 - Yue) တို့တွင် ထိုရှေးဟောင်း "ယွဲ့" ဟူသော နာမဝေါဟာရကို ပုံစံမျိုးစုံဖြင့် ဆက်လက်အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == "ပိုင်ယွဲ့" (Baiyue) ဟူသော ဝေါဟာရသည် တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် '''"ယွဲ့တစ်ရာ"''' ({{lang-zh|百越/百粵}}၊ ဘိုင်ယွဲ့) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ တရုတ်စာပေတွင် "百" (ပိုင်/ဘိုင်) သည် သင်္ချာကိန်းဂဏန်း တစ်ရာကို ဆိုလိုသော်လည်း ဤနေရာတွင် တိကျသော အရေအတွက်ကို ရည်ညွှန်းခြင်းမဟုတ်ဘဲ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်မြောက်ပိုင်း ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည့် ကွဲပြားဆန်းပြားသော ရှေးဟောင်းလူမျိုးစု အမြောက်အမြားကို စုပေါင်း၍ "မျိုးနွယ်စုပေါင်းစုံ" ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် တင်စားခေါ်ဝေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Brindley, Erica F. (2015). ''Ancient China and the Yue: Perceptions and Identities on the Southern Frontier, c.400 BCE–50 CE''. Cambridge University Press. pp. 32-35.</ref> "ယွဲ့" (越 သို့မဟုတ် 粵) ဟူသော စုပေါင်းအမည်ကို ရှေးဟောင်းတရုတ်တို့က ၎င်းတို့နှင့် ယဉ်ကျေးမှုမတူဘဲ ကွဲပြားသည့် တောင်ပိုင်းသားများကို ရည်ညွှန်းရန် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ခေတ်သစ်ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ နာမည်ဖြစ်သော '''"ဗီယက်" (Việt)''' ဆိုသည့် စကားလုံးသည် "ယွဲ့" (Yue) ဟူသော ရှေးဟောင်းတရုတ်အသံထွက်မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Holmgren, Jennifer (1980). ''Chinese Colonisation of Northern Vietnam: Administrative Geography and Political Development in the Tongking Delta, First to Sixth Centuries A.D.'' Australian National University.</ref> == သမိုင်းကြောင်း == ဘီစီ ၁ ထောင်စုနှစ် အစောပိုင်းကာလများတွင် ပိုင်ယွဲ့လူမျိုးစုများသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် အခြေစိုက်သည့် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်]] တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအာဏာပြင်ပတွင် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မြစ်ချောင်း၊ အင်းအိုင်နှင့် ကမ်းရိုးတန်းဒေသများကို အခြေခံ၍ ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးခြင်း၊ ရေကြောင်းသွားလာခြင်းနှင့် ကြေးဝါနည်းပညာများတွင် အထူးကျွမ်းကျင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Meacham"/> [[စစ်မက်ဖြစ်ပွားနေသော နိုင်ငံများခေတ်]] (Warring States period) တွင် ပိုင်ယွဲ့မျိုးနွယ်စုများအနက် လက်ရှိကျဲ့ကျန်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းကို ဗဟိုပြု၍ "ယွဲ့ပြည်နယ်" (State of Yue) ကို ပထမဆုံးအကြိမ် အင်ပါယာအသွင် တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ဘီစီ ၄၇၃ တွင် ယွဲ့ဘုရင် ကောက်ကျန့် (Goujian) သည် အိမ်နီးချင်း ဝူနိုင်ငံ (State of Wu) ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သဖြင့် တရုတ်သမိုင်းတွင် ဩဇာကြီးမားသော မင်းတစ်ပါး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် အချင်းချင်း စည်းလုံးမှုအားနည်းခြင်းကြောင့် ဘီစီ ၃၃၄ တွင် ချူနိုင်ငံ (State of Chu) ၏ တိုက်ခိုက်ခြင်းကိုခံရပြီး ယွဲ့နိုင်ငံ ပြိုကွဲခဲ့ရသည်။ နိုင်ငံပြိုကွဲပြီးနောက် ယွဲ့လူမျိုးများသည် တောင်ဘက်နှင့် အရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းဒေသများသို့ ပိုမိုပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြသည်။<ref>Sima Qian (1993). ''Records of the Grand Historian (Shiji)''. Translated by Burton Watson. Columbia University Press.</ref> တရုတ်ပြည်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် တစ်စုတစ်စည်းတည်းဖြစ်အောင် သိမ်းပိုက်ခဲ့သော [[ချင်ရှီဟွမ်]] (Qin Shi Huang) သည် ဘီစီ ၂၁၄ တွင် ပိုင်ယွဲ့ဒေသများသို့ စစ်သည်တော် ၅ သိန်းကျော် စေလွှတ်၍ အကြီးအကျယ် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ချင်အင်ပါယာ ပြိုလဲပြီးနောက်တွင် ချင်ဗိုလ်ချုပ် ရော်ထို (Zhao Tuo) သည် ပိုင်ယွဲ့လူမျိုးများနှင့် ပူးပေါင်းကာ လက်ရှိ ကွမ်တုန်း၊ ကွမ်ရှီးနှင့် ဗီယက်နမ်မြောက်ပိုင်းကို ငုံ့လျှိုးစေသည့် "နန်ယွဲ့နိုင်ငံ" ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အလားတူပင် ဖူကျန့်ဒေသတွင်လည်း "မင်ယွဲ့နိုင်ငံ" ဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref name="Brindley2015"/> သို့သော်လည်း [[ဟန်မင်းဆက်]] အင်အားကြီးမားလာချိန် ဘီစီ ၁၁၁ တွင် ဟန်ဝူဒီဘုရင် (Emperor Wu of Han) သည် နန်ယွဲ့နှင့် မင်ယွဲ့အပါအဝင် ပိုင်ယွဲ့နိုင်ငံများအားလုံးကို စစ်အင်အားဖြင့် အပြတ်အသတ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး ဟန်အင်ပါယာအတွင်းသို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။<ref>Taylor, Keith Weller (1983). ''The Birth of Vietnam''. University of California Press. ISBN 0-520-07417-3.</ref> ဟန်မင်းဆက်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်ရှိသွားပြီးနောက် ကမ်းရိုးတန်းနှင့် လွင်ပြင်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ပိုင်ယွဲ့လူမျိုးအများစုသည် ဟန်တရုတ်များ အလုံးအရင်းနှင့် ပြောင်းရွှေ့အခြေချလာမှု၊ ယဉ်ကျေးမှုချင်း ရောနှောမှုတို့ကြောင့် နှစ်ပေါင်းရာချီအတွင်း တဖြည်းဖြည်း တရုတ်မှုပြုခြင်း (Sinicization) ကို ခံခဲ့ရပြီး ခေတ်သစ်တောင်ပိုင်း ဟန်တရုတ်များ (ကွမ်တုံး၊ ဖူကျန့်၊ ကျဲ့ကျန်းသားများ) အဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းသွားခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုအောက်သို့ လုံးဝမဝင်ဘဲ ကုန်းတွင်းပိုင်းနှင့် တောင်တန်းဒေသများသို့ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့ကြသော ပိုင်ယွဲ့မျိုးနွယ်စုများသည် မိမိတို့၏ ဘာသာစကားနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့ကြရာမှတစ်ဆင့် ခေတ်သစ်တွင် လမ်းခွဲထွက် ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်ဟု ဘာသာဗေဒနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များက ကောက်ချက်ချကြသည်။<ref name="Diller2008"/><ref name="Meacham"/>ကျွမ့်လူမျိုး၊ ထိုင်းလူမျိုး၊ လာအိုလူမျိုး နှင့် ရှမ်းလူမျိုး များ၏ ဘိုးဘွားများသည် ပိုင်ယွဲ့အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဗီယက်နမ်လူမျိုး နှင့် မွန်-ခမာနွယ်ဖွား အချို့။ ထိုင်ဝမ်ဌာနေတိုင်းရင်းသားများ (Taiwanese Aborigines) ၏ ဗီဇသည်လည်း ပိုင်ယွဲ့ကမ်းရိုးတန်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်နွယ်နေသည်။ == မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကား == ခေတ်သစ် မော်လီကျူးမနုဿဗေဒ (Molecular Anthropology) သုတေသနပြုချက်များအရ ရှေးခေတ် ပိုင်ယွဲ့လူမျိုးများသည် ဗီဇဗေဒအရ ခေတ်သစ်အာရှတိုက်တောင်ပိုင်း မျိုးနွယ်စုများ၏ အခြေခံပင်မ ဒီအန်အေ (DNA) အမှတ်အသားများကို သယ်ဆောင်ထားသူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Yao2002">Yao, Y. G. et al. (2002). "Genetic relationship of Chinese ethnic populations revealed by mtDNA sequence diversity". ''American Journal of Physical Anthropology'', 118(1), 63–76.</ref> ရှေးခေတ်ပိုင်ယွဲ့ လူရိုးဒီအန်အေများကို စစ်ဆေးရာတွင် ဖခင်ဖက်မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်သည့် လက္ခဏာဖြစ်သော '''Haplogroup O-M175''' (အထူးသဖြင့် ၎င်း၏မျိုးကွဲများဖြစ်သည့် '''O1a-M119''' နှင့် '''O2-M268''') မြင့်မားစွာ ပါဝင်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ဤ O1a ဗီဇသည် ယနေ့ခေတ် ထိုင်ဝမ်ဌာနေတိုင်းရင်းသားများ၊ ထိုင်း၊ ရှမ်းနှင့် ကျွမ့်လူမျိုးများတွင် အဓိကတွေ့ရသည့် ဗီဇအမှတ်အသား ဖြစ်သည်။<ref name="Wen2004">Wen, B. et al. (2004). "Genetic evidence supports a demic diffusion of Han culture, details in the expansion of Han Chinese". ''Nature Genetics'', 36(9), 1023–1026.</ref>မိခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်မှုကို ပြသသည့် mtDNA တွင်မူ ၎င်းတို့သည် ဟန်တရုတ်များနှင့် ကွဲပြားပြီး ကာလကြာရှည်စွာ သီးခြားတည်ရှိခဲ့သော တောင်ပိုင်းအာရှနွယ်ဖွား ဗီဇအုပ်စုများ (ဥပမာ - '''Haplogroup B''', '''F''', '''R''' နှင့် '''N''' မျိုးကွဲများ) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။<ref name="Li2007">Li, H. et al. (2007). "Mitochondrial DNA diversity and population structure of Han Chinese". ''American Journal of Physical Anthropology'', 132(1), 87–98.</ref>သမိုင်းကြောင်းအရ ပိုင်ယွဲ့လူမျိုးအများစုသည် ဟန်တရုတ်များနှင့် ရောနှောကာ တရုတ်မှုပြုခြင်း ခံခဲ့ရသဖြင့် ယနေ့ခေတ် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ ဟန်တရုတ်များ (ဥပမာ - ကွမ်တုံး၊ ဖူကျန့်) ၏ ဒီအန်အေကို စစ်ဆေးပါက ဖခင်ဖက်တွင် မြောက်ပိုင်းဟန်တရုတ်ဗီဇ ပါဝင်သော်လည်း၊ မိခင်ဖက် သို့မဟုတ် Autosomal DNA တွင် ရှေးခေတ် ပိုင်ယွဲ့လူမျိုးများ၏ ဗီဇအမှတ်အသားများ ၃၀% မှ ၅၀% ခန့်အထိ မြင့်မားစွာ ကျန်ရစ်နေဆဲ ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Wen2004" /> ပိုင်ယွဲ့လူမျိုးများသည် တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ နှင့် တရုတ်နွယ်ဘာသာစကား ပြောဆိုကြသူများ မဟုတ်ဘဲ ခေတ်သစ် နိုင်ငံတကာ ဘာသာဗေဒပညာရှင်ကြီးများ၏ လေ့လာချက်အရ ၎င်းတို့သည် အာရှတောင်ပိုင်းသုံး ဘာသာစကားမိသားစုကြီး ၃ ခု၏ မူလရင်းမြစ် အခြေခံစကားများကို ပြောဆိုခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref name="Norman1976">Norman, Jerry; Mei, Tsu-lin (1976). "The Austroasiatics in Ancient South China: Some Lexical Evidence". ''Monumenta Serica'', 32, 274–301.</ref> ပိုင်ယွဲ့တို့၏ ပင်မဘာသာစကားမှာ ခရာ-ဒိုင် (ယခင် အခေါ် တိုင်း-ကဒိုင်) ဘာသာစကား၏ ရှေးဦးပုံစံ (Proto-Kra-Dai) ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ယနေ့ခေတ် [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]]၊ ထိုင်း၊ လာအိုနှင့် တရုတ်ပြည်ရှိ ကျွမ့် (Zhuang) ဘာသာစကားများသည် ရှေးခေတ် ပိုင်ယွဲ့စကားမှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Diller2008" />ပိုင်ယွဲ့မျိုးနွယ်စုများအနက် အနောက်တောင်ဘက်နှင့် ဗီယက်နမ်မြောက်ပိုင်းတွင် အခြေစိုက်သည့် လော့ယွဲ့ (Luoyue) နှင့် အူယွဲ့ (Ouyue) တို့သည် ခေတ်သစ် ဗီယက်နမ်ဘာသာစကားနှင့် မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ၏ အခြေခံအက္ခရာများနှင့် စကားလုံးများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Norman1976" /> ပိုင်ယွဲ့လူမျိုးများသည် တရုတ်စကားကို ပြောင်းလဲပြောဆိုခဲ့ကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ မူလမိခင်ဘာသာစကားများမှ ဝေါဟာရအချို့နှင့် သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံအချို့သည် တောင်ပိုင်းတရုတ်စကားများတွင် အောက်ခံအလွှာ အဖြစ် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ဥပမာ - ကွမ်တုံးစကား နှင့် မင်နန်စကား (ဟော့ကင်း) တို့တွင် တွေ့ရသည့် နေ့စဉ်သုံး ဝေါဟာရအချို့ (ဥပမာ - "မိုးရွာသည်"၊ "လူ"၊ "ခြေထောက်") နှင့် သဒ္ဒါအထားအသို အချို့သည် ဟန်တရုတ်စာပေနှင့်မတူဘဲ ခရာ-ဒိုင် သို့မဟုတ် ဗီယက်နမ် ဘာသာစကားတို့နှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ တိုက်ရိုက်တူညီနေခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Sagart, Laurent (2008). "The expansion of Setaria farmers in East Asia: a linguistic and archaeological perspective". ''Past Human Migrations in East Asia'', Routledge, 133–157.</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} a0boo81tlg98207autsyjxea90wfcbq 0 286537 1047676 1034026 2026-08-09T13:42:58Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047676 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ဒီလူမျိုး | native_name = 氐 (Dī) | image = | image_caption = | poptime = (၁၆ ဘုရင့်နိုင်ငံတော်ခေတ်အပြီးတွင် ဟန်တရုတ်များနှင့် ပေါင်းစည်းကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်) | regions = တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်ပိုင်း (လက်ရှိ စိချွမ်း၊ ကန်းစု၊ ရှန်စီ ပြည်နယ်များ) | languages = ဒီဘာသာစကား ([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]]) | religions = နတ်ကိုးကွယ်မှု၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ချန်လူမျိုး]]၊ ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာနွယ်များ }} '''ဒီလူမျိုး''' ({{lang-zh|氐}}၊ ဖင်ယင်: Dī၊ <ref>{{Cite web |title=汉典 |url=http://www.zdic.net/zd/zi/ZdicE6ZdicB0Zdic90.htm}}</ref> အရှေ့ဟန်တရုတ်အသံ: *''tei'' < ရှေးဟောင်းတရုတ်အသံ (BS): *''tˤij'') သည် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ရှေးဟောင်းလူမျိုးစုတစ်စု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် [[၁၆ ဘုရင့်နိုင်ငံတော်ခေတ်]] (Sixteen Kingdoms) အတွင်း တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်း၌ အာဏာရယူ တည်ထောင်ခဲ့ကြသည့် "ဝူဟူ" ဟု လူသိများသော ဟန်တရုတ်မဟုတ်သည့် [[ငါးမျိုးနွယ် ဘာဘာရီများ]] (Five Barbarians) ထဲမှ အဓိက မျိုးနွယ်စုတစ်စု ဖြစ်သည်။<ref>Di Cosmo, Nicola (2002). ''Ancient China and Its Enemies: The Rise of Nomadic Power in East Asian History''. Cambridge University Press. ISBN 0-521-77064-5.</ref> ဤလူမျိုးစု (氐 - Dī) ကို အစောပိုင်း [[ကျိုးမင်းဆက်]] (Zhou dynasty) အတွင်း တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် လှည့်လည်သွားလာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည့် သွေးရင်းမတော်စပ်သော အခြားခြေသလုံးဖျန်း လူမျိုးစုကြီးဖြစ်သည့် '''"ဒိုင်လူမျိုး"''' ({{lang-zh|狄}}၊ Dí) နှင့် မရောထွေးသင့်ပေ။<ref>Pulleyblank, Edwin G. (1983). "The Chinese and Their Neighbors in Prehistoric and Early Historic Times". ''The Origins of Chinese Civilization'', University of California Press.</ref> == ပါဒီလူမျိုးစု == '''ပါဒီ''' ({{lang-zh|巴氐}}၊ Ba-Di) သည် "ဆုန်းလူမျိုး" ({{lang-zh|賨}}၊ Cóng) ဟု လူသိများသော ပါဒေသခံ အခြားမျိုးနွယ်စုတစ်ခုနှင့် ကာလကြာရှည်စွာ ရောနှောနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် တီလူမျိုးတို့၏ အဓိက မျိုးနွယ်စုခွဲ (အကိုင်းအခက်) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ပထမဆုံးသော ဝူဟူနိုင်ငံဖြစ်သည့် "ချန်ဟန်နိုင်ငံ" (Cheng Han) ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Kleeman, Terry F. (1998). ''Great Perfection: Religion and Ethnicity in a Chinese Millennial Kingdom''. University of Hawaii Press. ISBN 0-8248-1800-8.</ref> == သမိုင်းကြောင်းအကျဉ်း == တီလူမျိုးများသည် သမိုင်းဦးကာလကတည်းက စိချွမ်း၊ ကန်းစုနှင့် ရှန်စီပြည်နယ်တို့၏ နယ်စပ်တောင်တန်းဒေသများတွင် [[ချန်လူမျိုး]] (Qiang) များနှင့်အတူ ယှဉ်တွဲနေထိုင်ခဲ့ကြပြီး၊ ဘာသာဗေဒအရလည်း [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား]]ကို ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ ဟန်မင်းဆက်နှင့် ချင်းမင်းဆက် (Jin) ကာလများတွင် ၎င်းတို့သည် တရုတ်ပြည်မကြီးအတွင်းသို့ အလုံးအရင်းနှင့် ပြောင်းရွှေ့အခြေချလာခဲ့ကြသည်။ ခရစ်နှစ် ၄ ရာစုအတွင်း တီလူမျိုးများသည် အင်အားကြီးမားလာခဲ့ပြီး တရုတ်သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော ရှေးဦးချင်နိုင်ငံ (Former Qin)၊ နောက်ပိုင်းချင်နိုင်ငံ (Later Qin) နှင့် ချန်ဟန်နိုင်ငံ (Cheng Han) တို့ကို ထူထောင်ကာ တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းတစ်ခုလုံးကို ခေတ္တမျှ စုစည်းနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၅ ရာစုနှောင်းပိုင်း တောင်မြောက်မင်းဆက်များခေတ်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ တီလူမျိုးအများစုသည် ဟန်တရုတ် ယဉ်ကျေးမှုအတွင်းသို့ ရောနှောပျော်ဝင်ကာ တဖြည်းဖြည်း တရုတ်မှုပြုခြင်း (Sinicization) ခံခဲ့ရပြီး သီးခြားလူမျိုးစုအဖြစ်မှ ကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ ခေတ်သစ်ပညာရှင်အချို့ကမူ လက်ရှိ စိချွမ်းပြည်နယ်ရှိ "ဘိုင်မာလူမျိုး" (Baima people) သည် တီလူမျိုးတို့မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref>Chirkova, Katia (2014). "The Baima Language in the Context of the Tibetanization of the Baima Tibetans". ''Journal of Asian History'', 48(2).</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ရှေးဟောင်းလူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၆ ဘုရင့်နိုင်ငံတော်ခေတ်]] p0z46p6su6647a89e7k53baj9kt2v7b 0 286586 1047675 1034017 2026-08-09T13:42:25Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047675 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ယာမာတိုလူမျိုး | native_name = 大和民族 (Yamato minzoku) | image = Emperor Naruhito and Empress Masako in formal wedding robes.jpg | image_caption = ယာမာတိုတော်ဝင်မင်းဆက်၏ ရိုးရာနန်းတွင်းဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ထားသည့် လက်ရှိဂျပန်ဧကရာဇ် [[နာရူဟီတို]]နှင့် မိဖုရားကြီး [[မာဆာကို]] (၁၉၉၃ ခုနှစ် မင်္ဂလာပွဲတော်မှတ်တမ်း)။ | poptime = ၁၂၃ သန်းခန့် | regions = {{flagicon|Japan}} [[ဂျပန်နိုင်ငံ]] (လူဦးရေ၏ ၉၈% ကျော်) | languages = [[ဂျပန်ဘာသာစကား]] (Japanese) | religions = [[ရှင်တိုဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ရူကျူးလူမျိုး]]၊ [[အိုင်းနုလူမျိုး]]၊ [[ကိုရီးယားလူမျိုး]]၊ ယာယိုအီလူမျိုး (ရှေးဟောင်း)၊ ဂျိုမွန်လူမျိုး (ရှေးဟောင်း) }} '''ယာမာတိုလူမျိုး''' ({{lang-ja|大和民族}}၊ ယာမာတို မင်ဇုကု၊ မူရင်းအဓိပ္ပာယ်: "ယာမာတို မျိုးနွယ်စု") သို့မဟုတ် '''ဝါဂျင်''' ({{lang-ja|和人 / 倭人}}၊ Wajin၊ မူရင်းအဓိပ္ပာယ်: "ဝါ့လူမျိုး") သည် အရှေ့အာရှရှိ ဂျပန်ကျွန်းစုတွင် အခြေစိုက်သည့် လူမျိုးစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ခေတ်သစ် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]] လူဦးရေ၏ ၉၈% ကျော်ကို ကိုယ်စားပြုသော ပင်မ ဂျပန်လူမျိုး များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Watanabe2003">Watanabe, Toshiro (2003). ''Kenkyusha's New Japanese-English Dictionary''. Kenkyusha. p. 2617. ISBN 4-7674-2026-1. "大和民族 the Yamato [Japanese] race"</ref> ခေတ်သစ် မော်လီကျူးဗီဇဗေဒနှင့် လူသားဗေဒ တိုင်းတာချက်ဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများအရ ယာမာတိုလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် ခရစ်မတိုင်မီ (ဘီစီ) ၁ ထောင်စုနှစ်အတွင်း အာရှကုန်းမကြီး (အထူးသဖြင့် [[ကိုရီးယားနိုင်ငံ|ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်]]) မှတစ်ဆင့် ဂျပန်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာပြီး စိုက်ပျိုးရေးနည်းပညာ ယူဆောင်လာခဲ့သည့် "ယာယိုအီလူမျိုး" (Yayoi) များနှင့် ဂျပန်ကျွန်းစုတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းသောင်းချီကတည်းက အခြေစိုက်နေထိုင်ခဲ့ကြသည့် ဌာနေမုဆိုးခရုကောက် "[[ဂျိုမွန်လူမျိုး|ဂျိုမွန်လူမျိုး]]" (Jōmon) တို့ ကာလကြာရှည်စွာ သွေးနှောပေါင်းစပ် ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Cooke2021">Cooke, N. P. et al. (2021). "Ancient genomics reveals tripartite origins of Japanese populations". ''Science Advances'', 7(38), eabh2419.</ref><ref name="Kim2025">Kim, Jonghyun et al. (2025). "Genetic analysis of a Yayoi individual from the Doigahama site provides insights into the origins of immigrants to the Japanese Archipelago". ''Journal of Human Genetics'', 70(1), 47–57.</ref><ref name="Yamamoto2024">Yamamoto, Kenichi et al. (2024). "Genetic legacy of ancient hunter-gatherer Jomon in Japanese populations". ''Nature Communications'', 15(1), 9780.</ref> "ယာမာတို" ဟူသော ဝေါဟာရသည် ရှေးဦးစွာ ဂျပန်အလယ်ပိုင်း (လက်ရှိ [[နာရခရိုင်|နာရာစီရင်စု]]) ရှိ ယာမာတိုဒေသတွင် ပထမဆုံး အခြေစိုက်ခဲ့သော လူမျိုးစုကို ရည်ညွှန်းသည်။ ၆ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ဤယာမာတိုမျိုးနွယ်စုသည် အင်အားကြီးမားလာပြီး ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးနှင့် တစ်ခုတည်းသော ဧကရာဇ်မင်းဆက် (Yamato Court) ကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ၎င်းတို့သည် ဂျပန်ကျွန်းစုတစ်ခုလုံး၏ အဓိကအုပ်ချုပ်သူ လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး အခြားသော ဌာနေလူမျိုးစုများနှင့် ယူရေးရှားကုန်းမကြီးမှ ရွှေ့ပြောင်းလာသူများကို မိမိတို့အောက်သို့ သွတ်သွင်းကာ ပေါင်းစည်းခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ဘိုးဘွားကိုးကွယ်မှုကို အခြေခံသည့် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာယုံကြည်ချက်စနစ်ကိုလည်း [[ရှင်တိုဘာသာ|ရှင်တို]] (Shinto) ဟုခေါ်သော ဂျပန်တို့၏ အမျိုးသားဘာသာတစ်ခုအဖြစ် မြှင့်တင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Tignor">Tignor, Robert (2013). ''Worlds Together, Worlds Apart Volume 1: Beginnings through the Fifteenth Century''. W. W. Norton & Company. p. 346. ISBN 978-0-393-12376-0.</ref> ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်း [[ဂျပန် ဧကရာဇ်နိုင်ငံ|ဂျပန်အင်ပါယာ]] နယ်မြေချဲ့ထွင်လာချိန်တွင် ဤအသုံးအနှုန်းကို ဂျပန်ပြည်မကြီးသားများ (Mainland Japanese) အဖြစ် သတ်မှတ်ရန် ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ အင်ပါယာအတွင်းရှိ အခြားလူနည်းစု မျိုးနွယ်စုများဖြစ်သည့် [[အိုင်းနုလူမျိုး|အိုင်းနု]]၊ [[ရူကျူးလူမျိုး|ရူကျူး]]၊ နစ်ဗ်ခ်လူမျိုးများအပြင် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ထပ်မံသိမ်းပိုက်ခဲ့သော ကိုရီးယား၊ တရုတ်နှင့် ဩစထရိုနီးရှားနွယ်ဝင်များ ([[ထိုင်ဝမ် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ|ထိုင်ဝမ်ဌာနေတိုင်းရင်းသားများ]]) နှင့် ခွဲခြားရန် သုံးနှုန်းခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း၌ ၎င်းကို လူမျိုးရေးအစွန်းရောက် ဝါဒဖြန့်ချိရေးအတွက် ဗဟိုပြုအသုံးပြုခဲ့သဖြင့် စစ်ရှုံးပြီးနောက်ပိုင်းတွင် သိပ္ပံနည်းကျ လူမျိုးရေးခွဲခြားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့် ဤဝေါဟာရကို သုံးစွဲခြင်း မပြုတော့ဘဲ စွန့်ပစ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Morris1998">Tessa Morris-Suzuki (1998). "Debating Racial Science in Wartime Japan". ''Osiris'', 13, 354–375.</ref> လက်ရှိ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေစာရင်း မှတ်တမ်းများတွင်လည်း ၎င်းတို့အား လူမျိုးစု (Ethnic group) အလိုက် ခွဲခြားရေတွက်ခြင်း မပြုတော့ဘဲ ဂျပန်နိုင်ငံသား (Japanese Nationality) အဖြစ်ဖြင့်သာ စာရင်းကောက်ယူတော့သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:အရှေ့အာရှ လူမျိုးစုများ]] b6o7lrbt46jvzt1j0y25s6sw0d8vpsm 0 286589 1047673 1036572 2026-08-09T13:42:03Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047673 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ကာဇက်လူမျိုး | native_name = {{lang|kk|Қазақтар}} / {{lang|kk-Arab|قازاقتار}} <br> (Qazaqtar) | image = Kazakh man dressed as a highly respected Kazakh batyr named Makhambet Otemisuly.jpg | image_caption = | poptime = ၁၆ သန်းကျော် (ကမ္ဘာတစ်ဝန်း) | regions = {{flagicon|Kazakhstan}} [[ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ]] (၁၄ သန်းခန့်)<br>{{flagicon|China}} [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] (၁.၆ သန်း)<br>{{flagicon|Uzbekistan}} [[ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံ]] (၈၀၀,၀၀၀ ခန့်)<br>{{flagicon|Russia}} [[ရုရှားနိုင်ငံ]] (၆၀၀,၀၀၀ ခန့်)<br>{{flagicon|Mongolia}} [[မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံ]] (၁၂၀,၀၀၀ ခန့်) | languages = [[ကာဇက်ဘာသာစကား]] (Kazakh)၊ [[ရုရှားဘာသာစကား]] | religions = [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] (ဆန္နီမွတ်စလင်) | related = [[ကာဂျစ်လူမျိုး]]၊ [[ဥဇဘက်လူမျိုး]]၊ [[တာ့ခ်လူမျိုးများ|တာ့ခ်လူမျိုးစုများ]]၊ [[မွန်ဂိုလူမျိုးစုများ]] }} '''ကာဇက်လူမျိုး''' ({{lang-kk|Қазақтар}}၊ ပင်ယင်: Qazaqtar){{efn|အာရဗီအက္ခရာဖလှယ်မှု: قازاقتار၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာသံပြက္ခဒိုင်: {{IPA|kk|qʰɑzɑqtʰɑ́r}}}} သည် [[အလယ်အာရှ]] ဒေသနှင့် ဥရောပအရှေ့ဘက်စွန်းတွင် မွေးဖွားအခြေစိုက်ခဲ့ကြသည့် တာ့ခ် (Turkic) နွယ်ဝင် လူမျိုးစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အခြားသော တာ့ခ်နွယ်ဖွား လူမျိုးများနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေသည့် ဘုံယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် သမိုင်းကြောင်းများကို မျှဝေပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။ ကာဇက်လူမျိုးအများစုသည် အာရှနှင့် ဥရောပတိုက်ကြီးနှစ်ခုစပ်ကြား ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည့် တိုက်ကြီးဖြတ်ကျော် နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သော မိမိတို့၏ မူလမိခင် [[ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ]] တွင် နေထိုင်ကြသည်။ မိခင်နိုင်ငံအပြင် ကာဇက်စတန်၏ နယ်စပ်ဒေသများဖြစ်ကြသော [[ရုရှားနိုင်ငံ]]၊ [[ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်မြောက်ပိုင်း ([[ရှင်းကျန်း]]ယူဂါကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ)၊ [[မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း (ဘာယန်-အိုလ်ဂီ စီရင်စု) နှင့် [[အီရန်နိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း (ဂိုလက်စတန် ပြည်နယ်) တို့တွင်လည်း ကာဇက်လူမျိုးစုများ အခြေစိုက်နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။<ref>{{Cite web |date=23 September 2024 |title=Golestan, Kazakhstan cultural night to be held in northern Iran |url=https://www.tehrantimes.com/news/504037/Golestan-Kazakhstan-cultural-night-to-be-held-in-northern-Iran |access-date=23 October 2024 |website=Tehran Times |language=en}}</ref> == သမိုင်းကြောင်းပေါ်ပေါက်လာပုံ == ၁၃ ရာစုနှင့် ၁၅ ရာစုအကြားတွင် ယူရေးရှားမြေပြန့်ဒေသ (Qipchaq Steppe) ရှိ မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ၊ တာ့ခ်မျိုးနွယ်စုများနှင့် အခြားအလယ်အာရှ ခြေသလုံးဖျန်းနွယ်စုများ ရေရှည်သွေးနှော ပေါင်းစည်းရာမှတစ်ဆင့် ကာဇက်လူမျိုးများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၅ ရာစုတွင် ဂျန်ဂစ်ခန် (Chinggis Khan) ၏ သားစဉ်မြေးဆက်ဖြစ်သော ကာဇက်မင်းသားနှစ်ပါးဖြစ်သည့် ဂျနီဘက်ခန် (Jānībeg Khan) နှင့် ကီရေးခန် (Girāy Khan) တို့၏ ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ကြပြီး၊ ၁၉ ရာစုအလယ်ပိုင်း ရုရှားအင်ပါယာ၏ သိမ်းပိုက်ခြင်းမခံရမီအထိ ထိုဒေသကို ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ စိုးမိုးအုပ်ချုပ်ခဲ့သော "ကာဇက်ခန်နိတ်" (Kazakh Khanate) ခေါ် ကာဇက်ဘုရင်နိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Oxford research encyclopedia">{{Cite encyclopedia|last=Lee|first=Joo-Yup|title=The Kazakh Khanate|location=New York|date=April 2019|url=https://oxfordre.com/asianhistory/display/10.1093/acrefore/9780190277727.001.0001/acrefore-9780190277727-e-60}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Lee |first=Joo-Yup |date=2018 |title=Some remarks on the Turkicisation of the Mongols in post-Mongol Central Asia and the Qipchaq Steppe |url=https://akjournals.com/view/journals/062/71/2/article-p121.xml |journal=Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae |volume=71 |issue=2 |pages=121–144 |doi=10.1556/062.2018.71.2.1}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 November 2023 |title=Kazakh {{!}} People, Religion, Language, & Culture |url=https://www.britannica.com/topic/Kazakh |access-date=11 November 2023 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Zhabagin |first=M. |date=2020 |title=The medieval Mongolian roots of Y-chromosomal lineages from South Kazakhstan |journal=BMC Genetics |volume=21 |issue=Suppl 1 |page=87 |doi=10.1186/s12863-020-00897-5 |pmc=7583311 |pmid=33092538}}</ref> == ဝေါဟာရအသုံးအနှုန်း ခွဲခြားခြင်း == ခေတ်သစ်နိုင်ငံတကာနှင့် ဝီကီပီးဒီးယားစံနှုန်းများအရ ဤဝေါဟာရနှစ်ခုကို တိကျစွာ ခွဲခြားသုံးစွဲကြသည်။ ကာဇက် (Kazakh) ဟူသော ဝေါဟာရကို တာ့ခ်နွယ်ဖွား မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို အခြေခံသည့် "ကာဇက်လူမျိုး" (Ethnic Kazakhs) သက်သက်ကိုသာ ရည်ညွှန်းရန် အသုံးပြုသည်။<ref>{{Cite journal |last=Buri |first=Tabea |date=2016 |title=Urbanisation and Changing Kazakh Ethnic Subjectivities in Gansu, China |journal=Inner Asia |volume=18 |issue=1 |pages=79–96 (87) |doi=10.1163/22105018-12340054}}</ref>ကာဇက်စတန်နီ (Kazakhstani) ဟူသော ဝေါဟာရမှာမူ လူမျိုးရေးအရ ကာဇက်လူမျိုး ဟုတ်မဟုတ်ကို မခွဲခြားဘဲ ကာဇက်စတန်နိုင်ငံအတွင်း မှီတင်းနေထိုင်ကြသည့် နိုင်ငံသားအားလုံး (ဥပမာ- နိုင်ငံအတွင်းရှိ ရုရှား၊ ဥဇဘက်၊ ယူကရိန်း နွယ်ဖွား နိုင်ငံသားများအားလုံး) ကို ခြုံငုံ၍ ရည်ညွှန်းသည်။<ref>{{Cite journal |last=Kolsto |first=Pal |date=January 1998 |title=Anticipating Demographic Superiority: Kazakh Thinking on Integration and Nation |url=https://archive.org/details/sim_europe-asia-studies_1998-01_50_1/page/51 |journal=Europe-Asia Studies |volume=50 |issue=1 |pages=51–69 |doi=10.1080/09668139808412523}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{notelist}} [[ကဏ္ဍ:အလယ်အာရှ လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:တာ့ခ်လူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ]] 3g499mg84trn8c2hzvtyjfipddn1ff6 0 286714 1047660 1046108 2026-08-09T13:34:10Z Ninjastrikers 22896 Undid ၂ revisions from [[Special:Diff/1041715|1041715]] until [[Special:Diff/1041716|1041716]] 1047660 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ဆီဆိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] | date = ၂၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ – ၂၅ မတ် ၂၀၂၄ | place = [[ဆီဆိုင်မြို့]]၊ [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း | image = A location inside the town destroyed due to the Battle of Hsihseng.jpg | caption = ဆီဆိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲကြောင့် ပျက်စီးသွားခဲ့ရသည့် မြို့တွင်း တစ်နေရာ | map_type = Myanmar | latitude = 20.1517 | longitude = 97.2342 | map_size = 250 | map_caption = မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ဆီဆိုင်မြို့ တည်နေရာ | map_label = ဆီဆိုင်မြို့ | result = တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်များက မြို့အား ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီက ပြန်လည်ထိုးစစ်ဖြင့် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည် | combatant1 = * {{flagicon image|Flag of the Pa-O National Liberation Army.svg}} [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ချုပ်|PNLO/PNLA]] * [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားဖက်ဒရယ်ကောင်စီ|ပအိုဝ်းအမျိုးသား ဖက်ဒရယ်ကောင်စီ]] (PNFC) * {{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|PDF]] * {{flagicon image|Flag of the Karenni Nationalities Defence Force.svg}} [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|KNDF]] | combatant2 = * {{flagicon image|Army Flag of Myanmar.svg}} [[တပ်မတော်]] * {{flagicon image|Flag of the Pa-O National Organisation.svg}} ([[ပအိုဝ်းအမျိုးသားတပ်မတော်|PNA]]) | commander1 = ခွန်မြင့်ထွန်း | commander2 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] | units1 = PNLA နှင့် မဟာမိတ်ပူးပေါင်းတပ်များ | units2 = * [[တပ်မတော် (ကြည်း)]] (အခြေစိုက် ခမရ ၄၂၃၊ ခမရ ၄၂၄) * ပအိုဝ်းပြည်သူ့စစ်တပ်ဖွဲ့ (PNA) | strength1 = မသိရှိရ | strength2 = မသိရှိရ | casualties1 = မသိရှိရ | casualties2 = ခမရ ၄၂၃ နှင့် ခမရ ၄၂၄ တပ်စခန်းများ ကျရှုံး | notes = ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် အပြင်းထန်ဆုံးတိုက်ပွဲ ဖြစ်သည်။ | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} }} '''ဆီဆိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ''' သည် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ကာလအတွင်း ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]၊ [[ဆီဆိုင်မြို့]]တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် [[တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်]] (NCA) ၌ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည့် [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ချုပ်]] (PNLO/PNLA) သည် စစ်အာဏာရှင်စနစ် ချုပ်ငြိမ်းရေးအတွက် လမ်းကြောင်းပြောင်းလဲကာ တော်လှန်ရေးမဟာမိတ်အဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့ပြီးနောက်၊ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဆီဆိုင်မြို့နယ်ရှိ စစ်စခန်းများကို စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=စောရယ် |date=2024-04-03 |title=စစ်ကောင်စီ ထိန်းချုပ်လိုက်သည့် ဆီဆိုင်မြို့သို့ ဒေသခံများပြန်မဝင်နိုင်သေး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/50709/ |access-date=2026-05-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> ဇန်နဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (PNLA) နှင့် မဟာမိတ်ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များသည် ဆီဆိုင်မြို့အခြေစိုက် စစ်ကောင်စီ၏ ခမရ (၄၂၃) နှင့် ခမရ (၄၂၄) စစ်စခန်းများကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး မြို့တစ်ခုလုံးနီးပါးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲကြောင့် တိုက်ပွဲများသည် ရှမ်းပြည်နယ်မြို့တော် တောင်ကြီးမြို့နှင့် ပိုမိုနီးကပ်လာခဲ့ပြီး စစ်တပ်ဘက်က မြို့ကို ပြန်လည်ရရှိရန်အတွက် ပြင်းထန်သော လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများနှင့် လက်နက်ကြီးပစ်ခတ်မှုများဖြင့် တန်ပြန်ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည့်အတွက် မြို့၏ ၉၀ရာခိုင်နှုန်းမှာ ပျက်စီးသွားခဲ့ရသည်။ ၃၂ ရက်ကြာ ပြင်းထန်သည့် စစ်တပ်၏ စစ်ဆင်ရေးကြောင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်တွင် တော်လှန်ရေးတပ်များသည် ဆီဆိုင်မြို့ကို စစ်တပ်လက်ထဲသို့ လွှဲအပ်လိုက်ရသည်။<ref>{{Cite web |title=ဆီဆိုင်မြို့ကို စစ်တပ်က ထိန်းချုပ်ပြီး ဒေသခံများကို နေရပ်ပြန်နေခိုင်း |url=https://burmese.dvb.no/post/650641 |access-date=2026-05-28 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> == နောက်ခံအကြောင်းအရင်း == ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ ဆီဆိုင်မြို့သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေ ၃,၃၁၀ တွင် တည်ရှိပြီး မြောက်ဘက်တွင် ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် မောက်မယ်မြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် ကယားပြည်နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ ညောင်ရွှေမြို့နယ်နှင့် တောင်ကြီးမြို့နယ်တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက်ရှိသည်။ ဆီဆိုင်မြို့သည် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားအများစု အေးချမ်းစွာ နေထိုင်လုပ်ကိုင်စားသောက်ကြသည့် မြို့တစ်မြို့ဖြစ်ပြီး မြို့ပေါ်တွင် စစ်ကောင်စီ၏ ခြေလျင်တပ်ရင်းများဖြစ်ကြသော ခလရ (၄၂၃) နှင့် ခလရ (၄၂၄) တို့ အခြေစိုက်ထားသည်။<ref>{{Cite web |last=အောင်နိုင် |date=2024-01-31 |title=ဆီဆိုင်မြို့ကို စစ်တပ်နှင့် PNO ပြန်ထိန်းချုပ်၊ တိုက်ပွဲများပြင်းထန်နေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/48715/ |access-date=2026-05-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> ဒေသတွင်းတွင် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ကြီး နှစ်ခုရှိရာ ပထမတစ်ခုမှာ အစဉ်အဆက် စစ်ခေါင်းဆောင်များနှင့် မဟာမိတ်ပြုခဲ့ပြီး ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသကို စိုးမိုးထားသည့် ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် (PNO) ပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့ဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီ၏ အဓိကအားကိုးရသော အဖွဲ့ဖြစ်သည့် PNO တွင် လက်နက်ကိုင်အင်အား ၃,၀၀၀ ခန့်အထိ ရှိနိုင်ကြောင်း သတင်းများထွက်ပေါ်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့သည် တော်လှန်ရေးတပ်များကို တိုက်ခိုက်ရန် လူအင်အားစုဆောင်း၍ လက်နက်တပ်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်လျက်ရှိသည်။ ဒုတိယအဖွဲ့မှာ လက်နက်ကိုင်အင်အား ၄၀၀ နှင့်အထက် ရှိနိုင်ကြောင်း အကဲခတ်များ ယူဆထားကြသည့် ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ချုပ် (PNLO/PNLA) ဖြစ်သည်။ တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရေးစာချုပ် (NCA) တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသော PNLO/PNLA ၏ ထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင်များသည် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် စစ်ကောင်စီ၏ “ငြိမ်းချမ်းရေး” ဆွေးနွေးပွဲတိုင်းတွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သော်လည်း ယခုဆီဆိုင်တိုက်ပွဲသည် စစ်ကောင်စီကို ပထမဆုံးအကြိမ် ပြန်လည်တိုက်ခိုက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေ (မြန်မာပိုင်း) |date=2024-01-27 |title=ဆီဆိုင်ကို ပအိုဝ်းနဲ့ မဟာမိတ်ပူးပေါင်းတပ်တွေ ထိန်းချုပ် |url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-fighting-pa-o-and-alliance-capture-sac-base/7459748.html |access-date=2026-05-28 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> ဆီဆိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားရသည့် တိုက်ရိုက်အကြောင်းအရင်းမှာ ဆီဆိုင်တိုက်ပွဲများ မဖြစ်ပွားမီ ဒေသတွင်း၌ လက်နက်ခဲယမ်း အမြောက်အမြား ဖမ်းဆီးရမိသည့် ဖြစ်စဉ်များနှင့် အဓိကဆက်စပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ပင်လုံမြို့၊ ဆနင်းကျေးရွာဘက်မှ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ ပင်ဖြစ်ကျေးရွာဘက်သို့ မောင်းနှင်လာသည့် မော်တော်ယာဉ်တစ်စီးပေါ်မှ Type-81 အမျိုးအစား သေနတ် ၄၉၉ လက်၊ ကျည်အိမ် ၄၉၈ ခုနှင့် ဆက်စပ်ပစ္စည်းများကို လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။ထို့အပြင် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင်လည်း ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ စံဖူးကျေးရွာအနီး၌ မော်တော်ယာဉ် ၅ စီးဖြင့် တင်ဆောင်လာသည့် လက်နက်ခဲယမ်းများကို လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက ဖမ်းဆီးစစ်ဆေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ထိုသို့ စစ်ဆေးစဉ်အတွင်း ယာဉ်တန်းပါအဖွဲ့က လက်နက်များကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သဖြင့် မီးလောင်ပျက်စီးသွားသော လက်နက်မျိုးစုံ ၅၀၄ လက်၊ အာပီဂျီ ၁၀ လက်၊ ၁၀၇ မမ ရှော့တိုက်ဒုံး ၆ လုံးနှင့် ခဲယမ်းအချို့ကို လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များက သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။ ထိုစံဖူးကျေးရွာ ဖမ်းဆီးမှုဖြစ်စဉ်နောက်ပိုင်းတွင် နှစ်ဖက်တပ်များအကြား တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာပြီး ဆီဆိုင်မြို့အထိ တိုက်ပွဲများ ကူးစက်ဖြစ်ပွားလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်နောက်ပိုင်း တိုက်ပွဲများသည် ဆီဆိုင်မြို့အထိ ကူးစက်ပြန့်ပွားလာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ယင်းမတိုင်မီ ဇန်နဝါရီလ ၂၁ ရက်ကလည်း ဆီဆိုင်မြို့နယ် PNLOတို့ဌာနချုပ် ဗဟိုဌာနချုပ် အဝန်းအပိုင်းရှိ နော်ထော်ကျေးရွာကို တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခြင်းမရှိဘဲ တပ်မတော်(လေ)က လေယာဉ်ဖြင့် လာရောက်ဗုံးကြဲ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Lin |first=Sai Harn |date=2024-01-28 |title=ဆီဆိုင်မြို့တိုက်ပွဲ စစ်ကောင်စီ လက်နက်ကြီး၊ လေကြောင်း တိုက်ခိုက် ဘုန်ကြီးကျောင်းနှင့် အဆောက်အဦး ထိခိုက်ပျက်စီးမှုများ |url=https://burmese.shannews.org/archives/39752 |access-date=2026-05-28 |website=သျှမ်းသံတော်ဆင့် |language=en-US}}</ref> ဆီဆိုင်မြို့တိုက်ပွဲအတွင်း ဆီဆိုင်မြို့ကို စိုးမိုးထိန်းချုပ်နိုင်ရေးအတွက် စစ်ကောင်စီနှင့် ပူးပေါင်းထားသည့် PNO ပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့နှင့် စစ်ကောင်စီကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်နေသည့် PNLO တို့အကြား အားပြိုင်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲတွင် စစ်ကောင်စီနှင့် PNO ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့ကို ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် PNLO နှင့်အတူ ကရင်နီအမျိုးသားများကာကွယ်ရေးတပ် (KNDF) နှင့် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) လက်အောက်ခံ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (PDF) မဟာမိတ်ပူးပေါင်းတပ်များက ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2024-01-28 |title=စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် PNO ပြည်သူ့စစ် များက ထိုးစစ်ဆင်နေသော်လည်း ဆီဆိုင်မြို့ကို PNLA နှင့်မဟာမိတ်တပ်များက ဆက်လက် သိမ်းပိုက်ထားဆဲ |url=https://yktnews.com/2024/01/142298/ |access-date=2026-05-28 |website=Khit Thit Media |language=en-US }}{{Dead link|date=August 2026 }}</ref> == တိုက်ပွဲဖြစ်စဉ် == ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့၏ [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]ကြောင့် စစ်ကောင်စီဘက်က အထိနာမှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီးနောက်၊ ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလအတွင်း တရုတ်နိုင်ငံ၏ ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးမှုဖြင့် [[ဟိုင်ဂင်သဘောတူညီချက်|ဟိုင်ဂင်]] အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက် ရယူနိုင်ခဲ့သော်လည်း ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းတွင် တိုက်ပွဲအသစ်များ ထပ်မံပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=News |first=K. I. C. |date=2024-01-25 |title=ဆီဆိုင်မြို့နယ်တွင် လေကြောင်းဗုံးကြဲမှုများ ဆက်ဖြစ်နေ၍ ဒေသခံများ မြို့ကိုစွန့်ခွာထွက်ပြေး |url=https://kicnews.org/2024/01/%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA-%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%80/ |access-date=2026-05-28 |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |language=en-US}}</ref> ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ချုပ် PNLO / PNLA၊ ပအိုဝ်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ် PNDF အပါအဝင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ ပူးပေါင်းကာ ဆီဆိုင်မြို့ပေါ်တွင် မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများကို ဇန်နဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ဆီဆိုင်မြို့လယ်မှ မြောက်ဘက် ၂ မိုင်ခန့်အကွာရှိ ခမရ-၄၂၄ တပ်ရင်းကို ဇန်နဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲဲ့ပြီး လက်နက်ခဲယမ်းများ သိမ်းဆည်းရမိခဲ့ကြောင်း PNLO က ပုံနှင့်တကွ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |first=လွတ်လပ်သော |date=2024-01-29 |title=ဆီဆိုင်မြို့ ရဲစခန်းနှင့် တပ်စခန်းတစ်ခုကို ပအိုဝ်းတော်လှန်ရေး ပူးပေါင်းတပ်သိမ်းပိုက် - လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ သတင်း - |url=https://burmese.monnews.org/2024/01/29/%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7-%E1%80%9B%E1%80%B2%E1%80%85%E1%80%81%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84/ |access-date=2026-05-28 |website=လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |language=en-US}}</ref> ထို့နောက် ဇန်နဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဆီဆိုင်မြို့အခြေစိုက် စစ်ကောင်စီ၏ ခမရ (၄၂၃) နှင့် ခမရ (၄၂၄) စစ်စခန်းများကို တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက အပြီးသတ်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မြို့တစ်ခုလုံးနီးပါးကို ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့ကြောင်း ပအိုဝ်းအမျိုးသားဖက်ဒရယ်ကောင်စီ (PNFC) ဥက္ကဋ္ဌ ဦးခွန်မြင့်ထွန်းနှင့် PNLO ၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူတို့က အတည်ပြုပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=SHAN |date=2024-01-27 |title=ဆီဆိုင် ခမရ (၄၂၄) ကို တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်၊ နေဝင်းထွန်း ဦးဆောင်သည့် PNO ပြည်သူ့စစ် ပူးပေါင်းရန် PNLA တိုက်တွန်း |url=https://burmese.shannews.org/archives/39738 |access-date=2026-05-28 |website=သျှမ်းသံတော်ဆင့် |language=en-US}}</ref> ဆီဆိုင်မြို့ကို တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များ ထိန်းချုပ်လိုက်ခြင်းကြောင့် တိုက်ပွဲများသည် ရှမ်းပြည်နယ်မြို့တော် တောင်ကြီးမြို့နှင့် ပိုမိုနီးကပ်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် စစ်ကောင်စီဘက်က ဆီဆိုင်မြို့အား ပြန်လည်ရရှိရန်နှင့် တောင်ကြီးမြို့ကို ခုခံကာကွယ်ရန်အတွက် စစ်ကူနှင့် လက်နက်ရိက္ခာများ အင်အားဖြည့်တင်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီတပ်သည် ဆိုက်ခေါင်ဘက်မှနေ၍ လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပစ်ခတ်ခြင်း၊ မြေထိုးစက်များ အသုံးပြုခြင်းနှင့် လေကြောင်းလိုင်းမှတစ်ဆင့် ပြင်းထန်စွာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခြင်းများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Lin |first=Sai Harn |date=2024-01-26 |title=ဆီဆိုင်မြို့တိုက်ပွဲ ဆက်လက်ပြင်းထန်နေပြီး စစ်ကောင်စီမှ လက်နက်ကြီး၊ လေယာဉ်ဖြင့် ပစ်ကူ |url=https://burmese.shannews.org/archives/39714 |access-date=2026-05-28 |website=သျှမ်းသံတော်ဆင့် |language=en-US}}</ref> == စစ်တပ်၏တန်ပြန်ထိုးစစ် == ဆီဆိုင်မြို့ကို တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များ ထိန်းချုပ်ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် ပြည်သူ့စစ် (ဌာနေ) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များသည် အဓိကဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းဖြစ်သော ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးကို ပြန်လည်စိုးမိုးနိုင်ရန်အတွက် တန်ပြန်ထိုးစစ် ဆင်နွှဲခဲ့သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့မှစ၍ ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးတစ်လျှောက် တိုက်ပွဲများ ၁၆ ကြိမ်ထက်မနည်း ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီတပ်က လမ်းမကြီးတစ်ခုလုံးကို အပြည့်အဝ ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် လမ်းမကြီး ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-04-02 |title=ဆီဆိုင်မှာ တိုက်ပွဲတွေ ဆက်ဖြစ်နေကြောင်း PNLA ပြော |url=https://www.rfa.org/burmese/news/hsihseng-battle-04022024015053.html |access-date=2026-05-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> ထို့နောက် တပ်မတော်နှင့် ပြည်သူ့စစ်တပ်ဖွဲ့ဝင်များနှင့် ပူးပေါင်းကာ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဆီဆိုင်မြို့ပတ်ဝန်းကျင်၌ တန်ပြန်ထိုးစစ်ကို စတင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ရာ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဟိုခဲဘုန်းကြီးကျောင်းနှင့် ဆေးရုံကိုလည်းကောင်း၊ မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ဆေးရုံဝန်ထမ်းအိမ်ရာနှင့် ရဲစခန်းကိုလည်းကောင်း၊ မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် မွေတော်ဘုရားကုန်းကိုလည်းကောင်း၊ မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် စံဖူးကျေးရွာကိုလည်းကောင်း၊ မတ်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ကျောက်ကချားကျေးရွာကိုလည်းကောင်း၊ မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဘုရားဖြူလမ်းဆုံကိုလည်းကောင်း အသီးသီး ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး ဆီဆိုင်မြို့ကို စစ်ကောင်စီနှင့် ပူးပေါင်းတပ်များက ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒေသခံတိုင်းရင်းသားပြည်သူတို့၏ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုကြောင့် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များ ဆီဆိုင်မြို့အား အမြန်ဆုံး ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်၊ ထောက်ပံ့ငွေများပေးအပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/54231 |access-date=2026-05-28 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == သက်ရောက်မှုများနှင့် ထိခိုက်သေဆုံးမှုများ == စစ်ကောင်စီ၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ကောင်ႏမူႏဗွာ ရွာဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း၊ ဆီဆိုင်မြို့လည်ခေါင်ရှိ အရိယာမဂ္ဂင်ဓမ္မာရုံ၊ ဟိုခဲဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းအတွင်းရှိ အဆောက်အဦးအချို့နှင့် ဒေသခံ နေအိမ် အများအပြားပျက်စီးခဲ့ပြီး ဒေသခံ တစ်သိန်းကျော် ဘေးလွတ်ရာထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။။ဆီဆိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲနှင့် နောက်ဆက်တွဲ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း တိုက်ပွဲများသည် ရက်ပေါင်း ၇၀ ကျော်အထိ ကြာမြင့်ခဲ့ပြီး ဒေသတွင်း ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများနှင့် အရပ်သား ထိခိုက်သေဆုံးမှုများ ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ပအိုဝ်းလူငယ်အစည်းအရုံး (PYO) ၏ ၂၀၂၄ ခုနှစ် မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ဇန်နဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့မှစတင်ကာ ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသအတွင်းရှိ ဟိုပုံး၊ ဆီဆိုင်နှင့် ပင်လောင်းမြို့နယ်များတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများကြောင့် ဘာသာရေးအဆောက်အအုံများနှင့် လူနေအိမ် ၅၀၀ နီးပါး ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် တိုက်ပွဲကာလအတွင်း အရပ်သား ၅၃ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ၆၈ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားပြီး၊ ရှမ်းတောင်တိုက်ပွဲ ရက်ပေါင်း ၇၀ ကျော်အတွင်း စစ်ကောင်စီဘက်မှ လေကြောင်းဗုံးကြဲမှု ၄၅၅ ကြိမ်နှင့် လက်နက်ကြီးပစ်ခတ်မှု အကြိမ်ရေ ၂,၅၀၀ ကျော်အထိ ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် အရပ်သားသေဆုံးမှုမှာ ၅၈ ဦးအထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-01-24 |title=တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေတဲ့ ဆီဆိုင်မြို့မှာ ပိတ်မိနေသူတွေ ရှိနေ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/hsihseng-trapped-fighting-pnlo-01242024131156.html |access-date=2026-05-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> အလားတူ စစ်ရေးအရ ထိခိုက်သေဆုံးမှုများနှင့် ပတ်သက်၍ ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (PNLA) က ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် သတင်းထုတ်ပြန်ရာ၌ ဇန်နဝါရီလ ၃၀ ရက်နေ့က ဆီဆိုင်မြို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်ဘက်မှ သေဆုံးသူ ရုပ်အလောင်း ၅၀ ခန့်နှင့်အတူ လက်နက် ၅၀ ခန့်ကို တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက သိမ်းဆည်းရမိခဲ့ကြောင်း ထည့်သွင်းဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-03-30 |title=ဆီဆိုင်မြို့ကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်ကောင်စီ ထုတ်ပြန် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/military-statement-hsihseng-control-03302024002424.html |access-date=2026-05-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၄ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] b9bv9h1od63opn5q7qs1dylmihei3wp 0 287041 1047666 1035340 2026-08-09T13:37:43Z Ninjastrikers 22896 MOS 1047666 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ဟဒ်ရာရမ်လူမျိုး<br>(Hadharem) | native_name = {{native name|ar|الحضارم}} | native_name_lang= ar | image = Map of Hadhrami emigrations.svg | image_caption = ဟဒ်ရာမော့ဒေသနှင့် ဟဒ်ရာရမ် ဒိုင်ယာစပိုရာ (ရွှေ့ပြောင်းအခြေချရာ) ဒေသများပြမြေပုံ | popplace = [[အာရေဗျကျွန်းဆွယ်]]၊ [[အရှေ့အာဖရိက]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] | regions = {{ubl| | {{flag|Yemen}} (ပင်မဒေသ) | {{flag|Saudi Arabia}} | {{flag|Oman}} | {{flag|Kuwait}} | {{Flag|UAE}} | {{flag|Indonesia}} | {{flag|Malaysia}} | {{flag|Singapore}} | {{flag|Sudan}} | {{flag|Ethiopia}} | {{flag|Somalia}} | {{flag|Kenya}} | {{flag|Comoros}} | {{flag|Tanzania}} ([[ဇန်ဇီဘာ]]) | {{flag|India}} | {{flag|United States}} | {{flag|United Kingdom}} }} | langs = [[ဟဒ်ရာမီ အာရဗီဘာသာစကား]]၊ သမိုင်းကြောင်းအရ [[ဟဒ်ရာမော့တစ်ဘာသာစကား]] | rels = [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] ([[ဆန္နီ]] - [[ရှာဖီအီဥပဒေကျောင်းတော်]]) | related = အခြား [[အာရပ်များ]]၊အရှေ့တောင်အာရှရှိအာရပ်နွယ်များ }} '''ဟဒ်ရာရမ်လူမျိုး''' ({{Langx|ar|حضارم|ḥaḍārim}}; အနည်းကိန်း: '''ဟဒ်ရာမီ'''၊ {{Langx|ar|حضرمي|ḥaḍramī}}) သည် ယနေ့ခေတ် [[ယီမင်နိုင်ငံ|ယီမင်]]၊ တောင်ပိုင်း [[အိုမန်နိုင်ငံ|အိုမန်]] နှင့် တောင်ပိုင်း [[ဆော်ဒီအာရေးဘီးယားနိုင်ငံ|ဆော်ဒီအာရေဗျတို့၏]] အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော [[အာရေဗျကျွန်းဆွယ်]] ရှိ ဟဒ်ရာမော့ဒေသ (Hadhramaut) တွင် အခြေတည်ခဲ့သည့် ဌာနေ တိုင်းရင်းသား [[အာရပ်များ|အာရပ်]] လူမျိုးစုတစ်စု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတလျှောက် ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်မှုနှင့် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကြောင့် ဟဒ်ရာရမ်လူမျိုးများသည် ပင်မနေရပ်အပြင် အရှေ့တောင်အာရှ ([[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]၊[[မြန်မာ]]၊ [[မလေးရှားနိုင်ငံ|မလေးရှား]]၊ [[စင်ကာပူနိုင်ငံ|စင်ကာပူ]])၊ တောင်အာရှ ([[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]) နှင့် အရှေ့အာဖရိက ဒေသများသို့ ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့အခြေချခဲ့ကြသည်။ ကိုးကွယ်သည့် ဘာသာမှာ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] ဖြစ်ပြီး အများစုမှာ ဆန္နီမွတ်စလင်များဖြစ်ကြကာ [[ရှာဖီအီဥပဒေကျောင်းတော်]] (Shafi'i school) ကို လိုက်နာကြသည်။ ဟဒ်ရာရမ်တို့ ပြောဆိုသော အဓိကဘာသာစကားမှာ ဟဒ်ရာမီ အာရဗီ ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး သမိုင်းဦးကာလက တောင်ပိုင်းအာရပ်ဟောင်းနွယ်ဝင် ဟဒ်ရာမော့တစ်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Williams |first=Victoria R. |date=24 February 2024 |title=Indigenous Peoples |publisher=ABC-CLIO |pages=411–413}}</ref> ဟဒ်ရာမော့ဒေသခံ လူဦးရေ နှစ်သန်းဝန်းကျင်တွင် ကွဲပြားသော မျိုးနွယ်စုပေါင်း ၁,၃၀၀ ခန့် ရှိကြသည်။<ref name=":2">{{Cite web |last=Alghoul |first=Diana |date=2015 |title=Yemen's unnoticed but crucial province |url=https://www.middleeastmonitor.com/20150501-yemens-unnoticed-but-crucial-province/ |access-date=17 March 2024 |website=middleeastmonitor.com}}</ref> == မြန်မာနိုင်ငံနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ဆက်စပ်ပုံ == ဟဒ်ရာရမ် (ဟဒ်ရာမီ) နွယ်ဖွားများသည် ရှေးမြန်မာဘုရင်များလက်ထက်ကတည်းကပင် ပင်လယ်ရေကြောင်းကုန်သွယ်မှုဖြင့် မြန်မာ့ကမ်းရိုးတန်းဒေသများဖြစ်သော [[ပုသိမ်မြို့|ပုသိမ်]]၊ [[သံတွဲမြို့|သံတွဲ]]၊ [[မုတ္တမမြို့|မုတ္တမ]] နှင့် [[မြိတ်မြို့|မြိတ်]] မြို့များသို့ ရောက်ရှိအခြေချခဲ့ကြသည်။<ref>Yegar, Moshe. (1972). ''The Muslims of Burma: A Study of a Minority Group''. Wiesbaden: Otto Harrassowitz. pp. 2–4.</ref> မြန်မာသမိုင်းတွင် "[[ပသီလူမျိုး|ပသီ]]" သို့မဟုတ် "[[ပသီလူမျိုး|အာရပ်ပသီ]]" ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြပြီး ဆိပ်ကမ်းမြို့များတွင် ကုန်သွယ်ရေးပွဲစားများ၊ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ဘဏ္ဍာရေးဝန်များနှင့် ပင်လယ်ရေကြောင်းအကြံပေးများအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့ကြသည်။<ref>Ba Shin, ဗိုလ်မှူး။ (၁၉၆၁)။ ''မြန်မာနိုင်ငံမွတ်စလင်များ သမိုင်းအကျဉ်း''။ ရန်ကုန်။ စာ ၅-၁၀။</ref> မြန်မာ့ရိုးရာ ကုန်းဘောင်နှင့် ပုဂံခေတ် သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ အစဉ်အလာကိုးကွယ်ကြသည့်နတ် (၃၇ မင်း) တွင် ပါဝင်သော တောင်ပြုံးမင်းညီနောင် (ရွှေဖျဉ်းကြီး နှင့် ရွှေဖျဉ်းလေး) ၏ ဖခင်ဖြစ်သူ ဗျတ်ဝိ နှင့် ဗျတ်တ တို့သည် အာရပ်နွယ်ဖွား (မူးအာရပ် သို့မဟုတ် ဟဒ်ရာမီ) သဘောင်္ပျက်ဒုက္ခသည်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref>Pe Maung Tin and Luce, G.H. (1923). ''The Glass Palace Chronicle of the Kings of Burma''. London: Oxford University Press. pp. 75–77.</ref> သမိုင်းသုတေသီအချို့၏ အဆိုအရ ပုဂံခေတ် [[အနော်ရထာမင်းစော]] လက်ထက်တွင် ဗျတ်ဝိနှင့် ဗျတ်တတို့ ဆင်းသက်လာရာ "သင်္ဘောပျက်ရာ အရပ်" သို့မဟုတ် "ပသီမြေ" သည် အာရေဗျကျွန်းဆွယ် ဟဒ်ရာမော့ဒေသမှ ဆင်းသက်လာသော ကုန်သည်များနှင့် ဆက်စပ်နေကြောင်း ထောက်ပြကြသည်။<ref>မောင်သန်းဝင်း (ဉာဏ်ဦး)။ (၂၀၁၈)။ ''မြန်မာ့သမိုင်းထဲက ပသီအစနှင့် ကပြားအကြွင်း''။ သစ္စာစာပေ။ စာ ၄၅။</ref> ဗျတ်တမှ ဆင်းသက်လာသော တောင်ပြုံးမင်းညီနောင်သည် ပုဂံတပ်မတော်တွင် ထူးချွန်ထက်မြက်သော စစ်သည်တော်များ ဖြစ်လာခဲ့ကြပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံခဲ့ရသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် အဆက်အနွယ်မှုကို ပြသသည့်အနေဖြင့် ယနေ့တိုင် တောင်ပြုံးနတ်ပွဲ၌ ဝက်သားမတင်ရ (ဟလာလ်ဖြစ်စေရမည့်) ကန့်သတ်ချက် ဓလေ့မှာ ထင်ရှားသော သက်သေတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 113–115.</ref> ယနေ့ထက်တိုင် မြန်မာမွတ်စလင် အနွယ်အဖွားအချို့ တွင် ဟဒ်ရာရမ်တို့၏ ဆွေမျိုးစုအမည် (Clan names/Family names) များဖြစ်သော ဆာယစ် (Sayyid)၊ အယ်လ်-အာတပ်စ် (Al-Attas)၊ အယ်လ်-ကက်ဖ် (Al-Kaff) အစရှိသော မျိုးရိုးအမည်များ သွယ်ဝိုက်၍သော်လည်းကောင်း၊ တိုက်ရိုက်သော်လည်းကောင်း ကျန်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>Nu, U. (1989). ''The Muslims in Burma''. Islamic Culture Quarterly, 33(2), 120-125.</ref> == သမိုင်းကြောင်း == ဟဒ်ရာရမ်လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းသည် ရှေးဟောင်းခေတ် ဟဒ်ရာမော့ဘုရင်နိုင်ငံ နှင့်အတူ စတင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် သမိုင်းဦးကာလကပင် [[အာရေဗျကျွန်းဆွယ်]] တောင်ပိုင်းတွင် ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကား၊ စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဖြင့် ထွန်းကားခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ခရစ်သက္ကရာဇ် ၇ ရာစုတွင် [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] စတင်ပြန့်ပွားလာပြီးနောက် ဟဒ်ရာရမ်တို့သည် အစ္စလာမ်သာသနာကို သက်ဝင်ယုံကြည်လာခဲ့ကြသည်။ ဟဒ်ရာရမ်လူမျိုးတို့သည် ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သည်များ ဖြစ်ကြသည်။ မိမိတို့၏ နေရပ်ဖြစ်သော ဟဒ်ရာမော့ဒေသ၏ မြေဆီလွှာမကောင်းမွန်မှုနှင့် စီးပွားရေးကျပ်တည်းမှုများကြောင့် ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၄ ရာစုမှစ၍ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ပြည်ပသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် [[အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ]] တစ်လျှောက် ကုန်သွယ်မှုပြုရင်း [[အရှေ့အာဖရိက]] နှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] တို့သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ ငြိမ်းချမ်းသော ကုန်သွယ်မှုနှင့် ကျင့်ဝတ်သိက္ခာတို့ကြောင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အစ္စလာမ်ဘာသာ ပြန့်ပွားရေးအတွက် အဓိကမောင်းနှင်အား ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ == ယဉ်ကျေးမှု == ဟဒ်ရာရမ်တို့တွင် သီးခြားထင်ရှားသော ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ထုံးတမ်းများ ရှိကြသည်။ ဟဒ်ရာရမ်လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွင် အဆင့်အတန်းခွဲခြားမှု ရှိပြီး တမန်တော်မုဟမ္မဒ်၏ သွေးချင်းတော်စပ်သည့် 'ဆာယစ်' နွယ်ဖွားများကို သာသနာရေးအရ အထူးရိုသေလေးစားကြသည်။ ၎င်းတို့သည် သာသနာရေးနှင့် ပညာရေးကို အလေးထားသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ဟဒ်ရာမော့ဒေသရှိ ရှီဘမ်မြို့ (Shibam) သည် ၎င်းတို့၏ ရိုးရာရွှံ့အုတ်များဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားသော အထပ်မြင့်တိုက်အိမ်များကြောင့် ကျော်ကြားပြီး ၎င်းကို "သဲကန္တာရထဲက မန်ဟက်တန်" ဟု တင်စားခေါ်ဆိုကြကာ ယူနက်စကို ([[UNESCO]]) ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသည်။ ဟဒ်ရာရမ်တို့၏ ရိုးရာအစားအစာဖြစ်သော ဆန်နှင့် အသားကို မြေအောက်မီးဖိုတွင် ချက်ပြုတ်သည့် "မန်ဒီ" (Mandi) အစားအစာသည် ယနေ့ အာရပ်ကမ္ဘာတစ်ခုလုံးနှင့် အရှေ့တောင်အာရှအထိ ကျော်ကြားသည်။ ၎င်းတို့တွင် သီးသန့် ကဗျာ၊ ဂီတနှင့် ဓားမြှောင်ရိုးရာ ကိုင်ဆောင်သည့် ဓလေ့များလည်း ရှိသည်။ == မျိုးရိုးဗီဇ == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ ဟဒ်ရာရမ်လူမျိုးများသည် အခြားသော တောင်ပိုင်းအာရပ်နွယ်ဖွားများ နည်းတူ ဂျီနိုတိုက် (Genotype) အရ ထူးခြားသော လက္ခဏာများ ရှိကြသည်။ဟဒ်ရာရမ်အမျိုးသားအများစုတွင် Haplogroup J (အထူးသဖြင့် J1-P58) မြင့်မားစွာ ပါဝင်ပြီး ယင်းသည် အာရေဗျကျွန်းဆွယ်ရှိ ဆီမိုက်တစ် (Semitic) နွယ်ဖွားများ၏ အဓိက ဗီဇလက္ခဏာဖြစ်သည်။ အရှေ့တောင်အာရှနှင့် အာဖရိကသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့သော ဟဒ်ရာရမ်ကုန်သည်များသည် ဒေသခံ အမျိုးသမီးများနှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့ကြသဖြင့် အဆိုပါဒေသရှိ ၎င်းတို့၏ မျိုးဆက်များတွင် အာရပ်ဗီဇနှင့်အတူ အရှေ့တောင်အာရှ (Austronesian) သို့မဟုတ် အာဖရိကန် ဗီဇများ ရောနှောလျက်ရှိသည်။ သို့သော်လည်း မိခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇ (mtDNA) ပြောင်းလဲသွားသော်လည်း ဖခင်ဘက်မှ အာရပ်မျိုးရိုးအမည် များကို ယနေ့တိုင် ထိန်းသိမ်းထားကြဆဲ ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} ph9vzrve4dcz6bojqw5lxbekykztkq0 0 290013 1047744 1047437 2026-08-09T18:08:17Z Zenni2026 146541 1047744 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ကာတွန်းဝင်းအောင် | image = Win_Aung_2019.jpg | caption = ကာတွန်းဝင်းအောင် | birth_date = {{Birth date and age|1962|3|18|df=y}} | birth_place = [[မန္တလေးမြို့]] | occupation = ကာတွန်းဆရာ၊ စာရေးဆရာ၊ အယ်ဒီတာ | known_for = Editorial Cartoon, Political Cartoon | organization = မြန်မာနိုင်ငံ ကာတွန်းဆရာများအသင်း <small>ဥက္ကဋ္ဌ</small> }} '''ကာတွန်း ဝင်းအောင်''' (၁၈ မတ် ၁၉၆၂ မွေးဖွား) သည် မြန်မာလူမျိုး ကာတွန်းဆရာ၊ စာရေးဆရာ၊ အယ်ဒီတာတစ်ဦးဖြစ်သည်။ Editorial Cartoon နှင့် Political Cartoon များ ရေးဆွဲသူဖြစ်ပြီး ၂၀၁၉ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံ ကာတွန်းဆရာများအသင်း၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။ စာနယ်ဇင်းများတွင် ဝတ္ထုတို၊ သရော်စာ၊ ကာတွန်းသမိုင်းဆိုင်ရာ သုတေသနဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=DVB TV News |date=2017-03-27 |title=DVB - ကာတွန်းဝင်းအောင်နှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခြင်း |url=https://www.youtube.com/watch?v=X1p_0NPsIc8 |access-date=2026-08-05}}</ref> <ref>{{Cite web |last=MizzimaTV |date=2021-07-12 |title=ကာတွန်းဆရာ ၄ ဦး မြဝတီမြို့မှာ ဖမ်းခံရတယ်ဆိုတဲ့ သတင်းအမှား |url=https://www.youtube.com/watch?v=1UL-2oV-T1s |access-date=2026-08-05}}</ref> == အစောပိုင်းဘဝ == ကာတွန်းဝင်းအောင်ကို ၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လ ၁၈ ရက်တွင် မန္တလေးမြို့၌ အဖ ဦးသောင်းနှင့် အမိ ဒေါ်နုနုတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ကာတွန်းပညာကို [[ဝင်းမောင် (ကာတွန်း)|ကာတွန်းဝင်းမောင်]]၏ ကာတွန်းစာပေးစာယူသင်တန်းတွင် သင်ယူခဲ့သည်။ == အနုပညာလုပ်ငန်း == ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် မန္တလေး ဟံသာဝတီသတင်းစာ၌ ကာတွန်းများ စတင်ရေးဆွဲခဲ့ပြီး ယင်းအချိန်မှစ၍ ကာတွန်းရေးဆွဲခြင်းကို အဓိက အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ထိုသို့လုပ်ဆောင်နေစဉ် ၁၉၈၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၄ ခုနှစ်အထိ ပုဒ်မ ၅(ည) ဖြင့် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် '''ရွှေရိုးရုပ်စုံဂျာနယ်''' ၌ တာဝန်ခံအယ်ဒီတာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၀ ခုနှစ်အထိ '''ECOVISION''' ဂျာနယ်တွင် Art Director အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ကာတွန်း ဝင်းအောင် ● ဖွဲ့စည်းပုံအောက်က ငြိမ်းချမ်းရေး – MoeMaKa Burmese News & Media |url=https://moemaka.net/wpmmk/archives/55359 |access-date=2026-08-05 |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |title=ကာတွန်း ဝင်းအောင် ● ဩော် … အရိုး … အရိုး …. – MoeMaKa Burmese News & Media |url=https://moemaka.net/wpmmk/archives/60242 |access-date=2026-08-05 |language=en-US}}</ref> == ကာတွန်းပြပွဲများ == ကာတွန်းဝင်းအောင်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျင်းပခဲ့သော ကာတွန်းပြပွဲအချို့၏ စီစဉ်သူနှင့် တာဝန်ခံအဖြစ် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသော ပြပွဲများမှာ— * ၁၉၉၆ ခုနှစ် – ''TODAY'' (မန္တလေး) ကာတွန်းပြပွဲ * ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် – ''ရာစုသစ် ကာတွန်းပြပွဲ'' * ၂၀၀၈ ခုနှစ် – ''Wake Up from Cyclone'' (နာဂစ်ရန်ပုံငွေ) ကာတွန်းပြပွဲ * ၂၀၀၂ ကာတွန်းဦးဘဂျမ်းနှင့် ကာတွန်းဦးဟိန်စွန်း ရာပြည့်အထိမ်းအမှတ်ပြပွဲ။ * ၂၀၁၅ မြန်မာကာတွန်းရာပြည့် အထိမ်းအမှတ်ပွဲတော်။ * ၂၀၂၄ ကာတွန်းဦးဖေသိန်း ရာပြည့်အထိမ်းအမှတ်ပြပွဲ။ * သဘာဝဘေးဒဏ်သင့် ပြည်သူများအား ကူညီလှူဒါန်းနိုင်ရန် ရန်ပုံငွေရှာသည့်ပြပွဲများတို့ဖြစ်သည်? == ရေးဆွဲထုတ်ဝေစာအုပ်များ == ကာတွန်းဝင်းအောင် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်များမှာ - {{columns-list| # ''ဘာပဲပြောပြော ရာဇဝင်ရှိတယ်'' # ''ယုန်ထင်ကြောင်ထင် ကာတွန်းများ'' # ''လက်မရွံ့ ကာတွန်းများ'' # ''အောင်မြင်ထင်ရှား မြန်မာပြည်မှ အနုပညာရှင်များ'' # ''ချာရာဏသီ စစ်တမ်း'' # ''နိုင်ငံတကာ ကာတွန်းများ'' # ''အကြိုက်ဆုံး ကာတွန်းများ'' # ''ထီမထင် အွန်လိုင်းကာတွန်းများ'' # ''မြန်မာကာတွန်းကို ဖန်တီးသူများ'' # ''ကမ္ဘာမကြေ ကာတွန်းများ'' # ''အကြိုက်ဆုံး ကာတွန်းများ (၂)'' }} == တည်းဖြတ်ထုတ်ဝေမှုများ == ကာတွန်းဝင်းအောင်သည် ကာတွန်းစာအုပ်များစွာကို စီစဉ်တည်းဖြတ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထင်ရှားသော စာအုပ်များမှာ— {{columns-list| * ''ဗိုင်းရပ်စ်ကာတွန်းများ'' (HIV/AIDS ပညာပေးစာအုပ်) * ကာတွန်းဦးဘဂျမ်း၏ ကာတွန်းပေါင်းချုပ် * ကာတွန်းဦးဘထွေး၏ ကာတွန်းပေါင်းချုပ် * ကာတွန်းဦးမောင်စိန်၏ ကာတွန်းပေါင်းချုပ် * ကာတွန်းဦးသန်းကြွယ်၏ ကာတွန်းပေါင်းချုပ် * ကာတွန်းဦးကျော်ဆန်း၏ ကာတွန်းပေါင်းချုပ် * ကာတွန်းဦးဖေသိန်း၏ ကာတွန်းပေါင်းချုပ် * မြန်မာကာတွန်းပေါင်းချုပ် * ရာပြည့်ကာတွန်းများ <small>(မြန်မာ့ကာတွန်း နှစ်တစ်ရာပြည့် အထိမ်းအမှတ်)</small> * ဒေါင်ဒေါင်မြည် ကာတွန်းများ <small>(အခြားကာတွန်းဆရာများနှင့် ပူးပေါင်း၍)</small> * ပြည်တွင်းဖြစ် ကာတွန်းများ * သုံးသုံးလီ ကာတွန်းများ * ကက်ကင်း <small>(ကဗျာဆရာ [[အောင်ဝေး]]နှင့် ပူးပေါင်း၍)</small> }} == အသင်းအဖွဲ့တာဝန်များ == ၂၀၁၉ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှစ၍ ယခင် မြန်မာနိုင်ငံ ကာတွန်းဆရာများအသင်း ဥက္ကဋ္ဌ ဆရာ [[အော်ပီကျယ်]] နေရာတွင် ကာတွန်းဝင်းအောင်သည် အသင်း၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆက်ခံ တာဝန်လွဲပြောင်း ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ထို့အပြင် သူသည် သက်ကြီး နာမကျန်း အနုပညာရှင်ဘိုးဘွားများအား စောင့်ရှောက်ဖေးမပေးနေသော အနုပညာဆည်းဆာရိပ်တွင် အလုပ်အမှုဆောင် အတွင်းရေးမှူးအဖွဲ့ဝင်တာဝန်ကိုလည်း ထမ်းဆောင်လျှက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=ကာတွန်းလောကသားအားလုံးအတွက် အသင်းဝင်သည်ဖြစ်စေ၊ မဝင်သည်ဖြစ်စေ ကာတွန်းပညာတိုးတက်ရေး၊ ကာတွန်းဆရာများရဲ့ ဘဝမြှင့်တင်ရေးအတွက် အဓိကလုပ်ဆောင်ပေးပါတယ် (ဆရာ အော်ပီကျယ်၊ မြန်မာနိုင်ငံ ကာတွန်းဆရာများအသင်း ဥက္ကဋ္ဌ) |url=http://www.mdn.gov.mm/my/kaattnleaaksaaaaalunattk-asngwngsnnyphcce-mwngsnnyphcce-kaattnpnnyaattiuttkre-kaattnchraamaarai |access-date=2026-08-05 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကာတွန်းဆရာကြီးများအား (၄၃) ကြိမ်မြောက် ဂါရဝပြုကန်တော့ပွဲ အခမ်းအနားကျင်းပ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/kaattnchraakiimaaaaa-43-kimmeaak-grwpukntteaapai-akhmanaakngp |access-date=2026-08-05 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{Lifetime|၁၉၅၈|}} [[Category:မြန်မာ ကာတွန်းဆရာများ]] [[Category:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] kl5wb1e37kzuximoawv96myswyqpns1 3 290222 1047708 2026-08-09T13:55:55Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1047708 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-43811-61 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၅၅၊ ၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) 9b8bkslwvokcmpd3amvymjmvvpn0nhi 3 290223 1047717 2026-08-09T14:56:05Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1047717 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-43669-98 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၅၆၊ ၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) ji6qrq5ezq2n343krdsadvwlyyo37cn 0 290224 1047746 2026-08-09T18:57:39Z Cepyita 93402 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1355807254|Uranus (mythology)]]" 1047746 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity|type=Greek|name=ဥူရနို့စ်|image=Altar Pérgamo Urano 01.JPG|alt=|caption=ပေရဂံမြို့ဟောင်းပြတိုက်၊ ကျောက်ဆစ်နံရံပန်းချီမှ ဥူရနို့စ် ပုံ|god_of=ကောင်းကင်နတ်|abode=မိုးကောင်းကင်|symbol=|consort=ဂိုင်ယာ|parents=ဂိုင်ယာ|siblings=[[ပုန္တု]] and the [[ဥူရေအာ]]|children=တိတန်များ၊ နတ်ဒေဝါများ၊ အသုရာများ၊ ဘီလူးများ၊ ကုမ္ဘဏ်များ <ref>According to [[Hesiod]], ''[[Theogony]]'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Hes.+Th.+183 183–200], Aphrodite was born from Uranus's severed genitals, but according to [[Homer]], Aphrodite was the daughter of [[Zeus]] (''[[Iliad]]'' [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0012.tlg001.perseus-eng1:3.374 3.374], [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0012.tlg001.perseus-eng1:20.105 20.105]; ''[[Odyssey]]'' [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0012.tlg002.perseus-eng1:8.308 8.308], [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0012.tlg002.perseus-eng1:8.320 320]) and [[Dione (Titaness)|Dione]] (''[[Iliad]]'' [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0012.tlg001.perseus-eng1:5.370 5.370–71]), see Gantz, pp. 99–100.</ref>|roman_equivalent=ကာဲလုသ် /ကိုင်လု'စ်/}} [[ဂရိဒဏ္ဍာရီ]] တွင် '''ဥူရနို့စ်''' ( {{Langx|grc|Οὐρανός||ကောင်းကင်}} ) သို့မဟုတ် '''ယူရေးနတ်စ်''' ( အင်္ဂလိပ်: Uranus ) သည် မိုးကောင်းကင်၏ ပုံဆောင်​​ကိုယ်ဆောင်နတ်ဖြစ်ပြီး [[ဂရိကမ္ဘာဦးနတ်ဘုရားများ|ကမ္ဘာဦးနတ်]] (အာဒိကပ္ပဒေဝ) များထဲမှ တစ်ပါးဖြစ်သည်။ [[ဟီးဆီးယဒ်|ဟဲစိအိုဒို့စ်]] (Hesiod) အဆိုအရ ဥူရနို့စ်သည် ဂိုင်ယာ (ပထဝီ) ၏ သားတဖြစ်လဲ လင်ဖြစ်ပြီး သူနှင့်အတူ [[တိုက်တန်များ|တီတာန်]] နတ်ပထမမျိုးဆက်ကို မွေးဖွားခဲ့သည်။ သို့သော် ဥူရနို့စ်ကို တိုက်ရိုက်ပသသော နတ်ဂိုဏ်းဓလေ့ တစ်ခုမျှ ဂန္ထဝင်ခေတ် အထိ ကျန်ရှိမနေခဲ့ပါ။ ဥူရနို့စ်သည် ဂရိ မြေထည်ပန်းချီ များ၏ ပုံမှန်အကြောင်းအရာများထဲတွင်လည်း မပါဝင်ပါ။ သို့သော် [[ဟိုးမား|ဟိုမဲရို့စ်၏ မဟာကဗျာ]] ပါ နတ်ပင့်ဂါထာတွင် ဓာတ်ကြီးသုံးပါးဖြစ်သော မြေကြီး၊ ကောင်းကင်နှင့် မရဏမြစ်ကို ပေါင်းပင့်ရာ၏။ သူ့နာမည်ကို [[လက်တင်ဘာသာစကား|လက်တင်ဘာသာဖြင့်]] Caelus (အသံပြန်/ ကိုင်းလု'စ်/) ဟု ရောမတို့ ဖလှယ်သမုတ်ကြသည်။ oqrqtyacjk77b63k0pi7tjjfwvpyo8u 0 290225 1047754 2026-08-09T20:10:52Z Cepyita 93402 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1368337537|Hephaestus]]" 1047754 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity|type=Greek|name=Hephaestus|image=Hephaistos Thetis at Kylix by the Foundry Painter Antikensammlung Berlin F2294.jpg|alt=|caption=Hephaestus (left) hands to [[Thetis]] the armour of [[Achilles]]. [[Berlin Foundry Cup]], an Attic red-figure [[kylix]], c. 500&ndash;490 BC<ref>[[Digital LIMC]] [http://ark.dasch.swiss/ark:/72163/080e-7510ebbc14f92-8 25775 (Hephaistos 5)].</ref>|god_of=God of artisans, blacksmiths, carpenters, craftsmen, fire, metallurgy, metalworking, sculpture, and volcanoes|member_of=the [[Twelve Olympians]]|abode=[[Mount Olympus]]|symbol=[[hammer]], [[anvil]], [[tongs]]|parents=[[Zeus]] and [[Hera]], or Hera alone|children=[[Thalia (nymph)|Thalia]], [[Erichthonius of Athens|Erichthonius]], and [[Cabeiri]]|siblings=[[Ares]], [[Hebe (mythology)|Hebe]], [[Eileithyia]]|mount=|roman_equivalent=[[Vulcan (mythology)|Vulcan]]|spouse=[[Aphrodite]] (divorced)<br>[[Charis (mythology)|Charis]]/[[Aglaia (Grace)|Aglaia]]}} <references /> '''ဟဲဖိုက်စ်တို့စ် ('''{{langx|grc|Ἥφαιστος|Hḗphaistos}}) သို့မဟုတ် "ဟစ်ဖှဲဲ'စ်တတ်စ်" ( အင်္ဂလိပ်: Hephaestus/hɪˈfɛstəs/) သည် ဂရိဒဏ္ဍာရီလာ ပန်းပဲ နတ်ဘုရားဖြစ်ပါသည်။<ref name="ReferenceA">Walter Burkert, ''Greek Religion'' 1985: III.2.ii; see coverage of Lemnos-based traditions and legends at [[Lemnos|Mythic Lemnos]]</ref> နတ်မိဖုရားကြီး [[ဟေရာ|ဟဲရာ]] နှင့် သိကြားမင်း [[ဇုစ်|ဇေ့ဝု]]၏ စွန့်ပစ်ခံ သားတယောက်ဖြစ်ခဲ့၏။<ref name="Foot">''Homeric Hymn to Apollo'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0138%3Ahymn%3D3%3Acard%3D305 316–321]; Homer, ''Iliad'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0134%3Abook%3D18%3Acard%3D388 18.395–405].</ref><ref name="Hera">[[Homer]], ''[[Iliad]]'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0134%3Abook%3D1%3Acard%3D568 1.590–594]; [[Gaius Valerius Flaccus|Valerius Flaccus]], ii, 8.5; [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], i, 3 § 5. Apollodorus confounds the two occasions on which Hephaestus was thrown from Olympus.</ref> ပန်းပဲဆရာတစ်ပါးအနေနဲ့ Hephaestus ဟာ Olympus မှာ နတ်ဘုရားတွေရဲ့ လက်နက်အားလုံးကို ဖန်တီးခဲ့ပါတယ်။ သူသည် နတ်ဘုရားများ၏ ပန်းပဲဆရာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ဂရိနိုင်ငံ၏ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းဗဟိုချက်များ၊ အထူးသဖြင့် [[အေသင်မြို့|အေသင်မြို့တွင်]] ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ဟဲဖိုက်စတို့စ်နတ်ကို ကိုးကွယ်သောဂိုဏ်းသည် Lemnos တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ဟီဖေးစတပ်စ်၏ သင်္ကေတများမှာ ပန်းပဲသမား၏ [[တူ(ကိရိယာ)|တူ]] ၊ ပေ နှင့် ညှပ် တစ်စုံတို့ ဖြစ်သည်။ ရောမတွင် သူ့ကို ဝုလ်ကားနု'စ် (Vulcanus) နှင့် တပါးတည်းဟု ယူသည်။ 8zobs9k90co338nzc8g8tlkiwz0sm3y 14 290226 1047756 2026-08-09T20:56:43Z Mkant00 135890 "[[ကဏ္ဍ:အက္ခရာသင်္ချာ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1047756 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:အက္ခရာသင်္ချာ]] snhymxr3x5qde7a7qfwprf4kklo7w3q 1047781 1047756 2026-08-10T07:55:17Z Dr Lotus Black 31011 1047781 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Linear algebra}} [[ကဏ္ဍ:အက္ခရာသင်္ချာ]] 82vr526pd4cn1ohlg2fmwgpxq4vlypy 3 290227 1047763 2026-08-09T21:56:50Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1047763 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-43916-12 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၁:၅၆၊ ၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) aw26rllx0zt2z7c6duif6dlpnusol83 3 290228 1047766 2026-08-10T01:57:14Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1047766 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် PrimeMinisteR-PMX ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၁:၅၇၊ ၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) 75v72nu9boodq6f8mb966gydkox4nfk 0 290229 1047767 2026-08-10T03:35:24Z Cepyita 93402 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1364336211|Cupid]]" 1047767 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity|type=Roman|name=ကုပီဒေါ|image=Bertel Thorvaldsen - Cupid.jpg|alt=|caption=[[Bertel Thorvaldsen]] ၏ ကုပီဒေါ ရုပ်တု|god_of=အချစ်ပေမ၊ ရည်ငံ​ရေးရာ၊ စွဲလမ်းမြတ်နိုးခြင်း၊ တဏှာ၊ ကာမ နတ်သား|abode=|symbol=လေး နှင့် မြား|consort=[[အနိမာ]]|parents=[[Mars (mythology)|Mars]] and [[ဗီးနပ်စ် (ဒဏ္ဍာရီ)|ဝဲ့နုစ်]]|siblings=|children=[[Voluptas]]|mount=လင်းပိုင်|greek_equivalent=[[ဧရော့စ်]]|hinduism_equivalent=[[ကာမဒေဝ]]}}ရောမခေတ် ဂန္ထဝင်ဒဏ္ဍာရီ တွင် '''ကုပီဒေါ''' ( {{Langx|la|Cupīdō}} ; သံပြန် /ကူပီးဒေါ်/) သို့မဟုတ် '''ကျူးပစ်''' ( {{Langx|en|Cupid}} ) သည် ကာမတဏှာ ၊ ပေမ၊ စုံမက်ငြိတွယ်မှုနှင့် ချစ်ရည်ငံမှုတို့၏ နတ်ဖြစ်သည်။ သူ့ကို အချစ်နတ်သမီး [[ဗီးနပ်စ် (ဒဏ္ဍာရီ)|ဝဲ့နု]] နှင့် စစ်နတ်မင်း မားစ် တို့၏ သားအဖြစ် မကြာခဏ သရုပ်ဖော်လေ့ရှိသည်။ သူ့ကို '''အာ့မော်'ရ်''' (လက်တင်: ''{{Lang|la|Amor}}'', အချစ်) ဟုလည်း လူသိများသည်။ 2tar1odp9s1xgbzw9kt0ikxq053mlyd 1047778 1047767 2026-08-10T07:44:43Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ရောမနတ်ဘုရားများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1047778 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity|type=Roman|name=ကုပီဒေါ|image=Bertel Thorvaldsen - Cupid.jpg|alt=|caption=[[Bertel Thorvaldsen]] ၏ ကုပီဒေါ ရုပ်တု|god_of=အချစ်ပေမ၊ ရည်ငံ​ရေးရာ၊ စွဲလမ်းမြတ်နိုးခြင်း၊ တဏှာ၊ ကာမ နတ်သား|abode=|symbol=လေး နှင့် မြား|consort=[[အနိမာ]]|parents=[[Mars (mythology)|Mars]] and [[ဗီးနပ်စ် (ဒဏ္ဍာရီ)|ဝဲ့နုစ်]]|siblings=|children=[[Voluptas]]|mount=လင်းပိုင်|greek_equivalent=[[ဧရော့စ်]]|hinduism_equivalent=[[ကာမဒေဝ]]}}ရောမခေတ် ဂန္ထဝင်ဒဏ္ဍာရီ တွင် '''ကုပီဒေါ''' ( {{Langx|la|Cupīdō}} ; သံပြန် /ကူပီးဒေါ်/) သို့မဟုတ် '''ကျူးပစ်''' ( {{Langx|en|Cupid}} ) သည် ကာမတဏှာ ၊ ပေမ၊ စုံမက်ငြိတွယ်မှုနှင့် ချစ်ရည်ငံမှုတို့၏ နတ်ဖြစ်သည်။ သူ့ကို အချစ်နတ်သမီး [[ဗီးနပ်စ် (ဒဏ္ဍာရီ)|ဝဲ့နု]] နှင့် စစ်နတ်မင်း မားစ် တို့၏ သားအဖြစ် မကြာခဏ သရုပ်ဖော်လေ့ရှိသည်။ သူ့ကို '''အာ့မော်'ရ်''' (လက်တင်: ''{{Lang|la|Amor}}'', အချစ်) ဟုလည်း လူသိများသည်။ [[ကဏ္ဍ:ရောမနတ်ဘုရားများ]] mb7dt4672e0f697gtd1yawvrih6nah8 1047788 1047778 2026-08-10T08:11:14Z Cepyita 93402 /* */ Adding redirect link 1047788 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity|type=Roman|name=ကုပီဒေါ|image=Bertel Thorvaldsen - Cupid.jpg|alt=|caption=[[Bertel Thorvaldsen]] ၏ ကုပီဒေါ ရုပ်တု|god_of=အချစ်ပေမ၊ ရည်ငံ​ရေးရာ၊ စွဲလမ်းမြတ်နိုးခြင်း၊ တဏှာ၊ ကာမ နတ်သား|abode=|symbol=လေး နှင့် မြား|consort=[[အနိမာ]]|parents=[[Mars (mythology)|Mars]] and [[ဗီးနပ်စ် (ဒဏ္ဍာရီ)|ဝဲ့နုစ်]]|siblings=|children=[[Voluptas]]|mount=လင်းပိုင်|greek_equivalent=[[ဧရော့စ်]]|hinduism_equivalent=[[ကာမဒေဝ]]}}ရောမခေတ် ဂန္ထဝင်ဒဏ္ဍာရီ တွင် '''ကုပီဒေါ''' ( {{Langx|la|Cupīdō}} ; သံပြန် /ကူပီးဒေါ်/) သို့မဟုတ် '''ကျူးပစ်''' ( {{Langx|en|Cupid}}) သည် ကာမတဏှာ ၊ ပေမ၊ စုံမက်ငြိတွယ်မှုနှင့် ချစ်ရည်ငံမှုတို့၏ နတ်ဖြစ်သည်။ သူ့ကို အချစ်နတ်သမီး [[ဗီးနပ်စ် (ဒဏ္ဍာရီ)|ဝဲ့နုစ်]] နှင့် စစ်နတ်မင်း မားစ် တို့၏ သားအဖြစ် မကြာခဏ သရုပ်ဖော်လေ့ရှိသည်။ သူ့ကို '''အာ့မော်'ရ်''' (လက်တင်: ''{{Lang|la|Amor}}'', အချစ်) ဟုလည်း လူသိများသည်။ [[ကျူးပစ်]] သည် [[ကဏ္ဍ:ရောမနတ်ဘုရားများ]] 23rph4qhn84i5lyopabma5cmw800r8g 1047796 1047788 2026-08-10T08:21:48Z Cepyita 93402 အမည်နာမ ဇာစ်မြစ် 1047796 wikitext text/x-wiki {{Redirect|ကျူးပစ်}} {{Infobox deity|type=Roman|name=ကုပီဒေါ|image=Bertel Thorvaldsen - Cupid.jpg|alt=|caption=[[Bertel Thorvaldsen]] ၏ ကုပီဒေါ ရုပ်တု|god_of=အချစ်ပေမ၊ ရည်ငံ​ရေးရာ၊ စွဲလမ်းမြတ်နိုးခြင်း၊ တဏှာ၊ ကာမ နတ်သား|abode=|symbol=လေး နှင့် မြား|consort=[[အနိမာ]]|parents=[[Mars (mythology)|Mars]] and [[ဗီးနပ်စ် (ဒဏ္ဍာရီ)|ဝဲ့နုစ်]]|siblings=|children=[[Voluptas]]|mount=လင်းပိုင်|greek_equivalent=[[ဧရော့စ်]]|hinduism_equivalent=[[ကာမဒေဝ]]}}ရောမခေတ် ဂန္ထဝင်ဒဏ္ဍာရီ တွင် '''ကုပီဒေါ''' ( {{Langx|la|Cupīdō}} ; သံပြန် /ကူပီးဒေါ်/) သို့မဟုတ် '''ကျူးပစ်''' ( {{Langx|en|Cupid}}) သည် ကာမတဏှာ ၊ ပေမ၊ စုံမက်ငြိတွယ်မှုနှင့် ချစ်ရည်ငံမှုတို့၏ နတ်ဖြစ်သည်။ သူ့ကို အချစ်နတ်သမီး [[ဗီးနပ်စ် (ဒဏ္ဍာရီ)|ဝဲ့နုစ်]] နှင့် စစ်နတ်မင်း မားစ် တို့၏ သားအဖြစ် မကြာခဏ သရုပ်ဖော်လေ့ရှိသည်။ သူ့ကို '''အာ့မော်'ရ်''' (လက်တင်: ''{{Lang|la|Amor}}'', အချစ်) ဟုလည်း လူသိများသည်။ ==အမည်နာမ== '''ကုပီဒေါ'''ဟူသည် မူရင်း ရောမပုဒ် Cupīdō ကို ပါဠိမှုပြုထားခြင်းဖြစ်ပြီး "တဏှာပေမ၊ ရာဂအချစ်၊ လိုချင်တပ်မက်ခြင်း၊ စုံမက်တောင့်တခြင်း" အနက်ဟော၏။ မြန်မာအများစုသိထားသော '''ကျူးပစ်''' ပုဒ်ကား အင်္ဂလိပ်မူ Cupid မှ လာ၏။ [[ကဏ္ဍ:ရောမနတ်ဘုရားများ]] 4xp7efumq6frcrh02lnm28zk3p9ao2d 1047811 1047796 2026-08-10T10:29:30Z Cepyita 93402 /* အမည်နာမ */ 1047811 wikitext text/x-wiki {{Redirect|ကျူးပစ်}} {{Infobox deity|type=Roman|name=ကုပီဒေါ|image=Bertel Thorvaldsen - Cupid.jpg|alt=|caption=[[Bertel Thorvaldsen]] ၏ ကုပီဒေါ ရုပ်တု|god_of=အချစ်ပေမ၊ ရည်ငံ​ရေးရာ၊ စွဲလမ်းမြတ်နိုးခြင်း၊ တဏှာ၊ ကာမ နတ်သား|abode=|symbol=လေး နှင့် မြား|consort=[[အနိမာ]]|parents=[[Mars (mythology)|Mars]] and [[ဗီးနပ်စ် (ဒဏ္ဍာရီ)|ဝဲ့နုစ်]]|siblings=|children=[[Voluptas]]|mount=လင်းပိုင်|greek_equivalent=[[ဧရော့စ်]]|hinduism_equivalent=[[ကာမဒေဝ]]}}ရောမခေတ် ဂန္ထဝင်ဒဏ္ဍာရီ တွင် '''ကုပီဒေါ''' ( {{Langx|la|Cupīdō}} ; သံပြန် /ကူပီးဒေါ်/) သို့မဟုတ် '''ကျူးပစ်''' ( {{Langx|en|Cupid}}) သည် ကာမတဏှာ ၊ ပေမ၊ စုံမက်ငြိတွယ်မှုနှင့် ချစ်ရည်ငံမှုတို့၏ နတ်ဖြစ်သည်။ သူ့ကို အချစ်နတ်သမီး [[ဗီးနပ်စ် (ဒဏ္ဍာရီ)|ဝဲ့နုစ်]] နှင့် စစ်နတ်မင်း မားစ် တို့၏ သားအဖြစ် မကြာခဏ သရုပ်ဖော်လေ့ရှိသည်။ သူ့ကို '''အာ့မော်'ရ်''' (လက်တင်: ''{{Lang|la|Amor}}'', အချစ်) ဟုလည်း လူသိများသည်။ ==အမည်နာမ== '''ကုပီဒေါ'''ဟူသည် မူရင်း ရောမပုဒ် Cupīdō ကို ပါဠိမှုပြုထားခြင်းဖြစ်ပြီး "တဏှာပေမ၊ ရာဂအချစ်၊ လိုချင်တပ်မက်ခြင်း၊ စုံမက်တောင့်တခြင်း" အနက်ဟော၏။ မြန်မာအများစုသိထားသော '''ကျူးပစ်''' ပုဒ်ကား အင်္ဂလိပ်မူ Cupid မှ လာ၏။ မြန်မာစကားဖြင့် သတ္တဘာဂနတ်၊ ဖူးစာရေးနတ်သား ဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်ါ [[ကဏ္ဍ:ရောမနတ်ဘုရားများ]] gp9mmdh7hxgo9r5acycj8nwr0giz053 1047812 1047811 2026-08-10T10:29:38Z Cepyita 93402 1047812 wikitext text/x-wiki {{Redirect|ကျူးပစ်}} {{Infobox deity|type=Roman|name=ကုပီဒေါ|image=Bertel Thorvaldsen - Cupid.jpg|alt=|caption=[[Bertel Thorvaldsen]] ၏ ကုပီဒေါ ရုပ်တု|god_of=အချစ်ပေမ၊ ရည်ငံ​ရေးရာ၊ စွဲလမ်းမြတ်နိုးခြင်း၊ တဏှာ၊ ကာမ နတ်သား|abode=|symbol=လေး နှင့် မြား|consort=[[အနိမာ]]|parents=[[Mars (mythology)|Mars]] and [[ဗီးနပ်စ် (ဒဏ္ဍာရီ)|ဝဲ့နုစ်]]|siblings=|children=[[Voluptas]]|mount=လင်းပိုင်|greek_equivalent=[[ဧရော့စ်]]|hinduism_equivalent=[[ကာမဒေဝ]]}}ရောမခေတ် ဂန္ထဝင်ဒဏ္ဍာရီ တွင် '''ကုပီဒေါ''' ( {{Langx|la|Cupīdō}} ; သံပြန် /ကူပီးဒေါ်/) သို့မဟုတ် '''ကျူးပစ်''' ( {{Langx|en|Cupid}}) သည် ကာမတဏှာ ၊ ပေမ၊ စုံမက်ငြိတွယ်မှုနှင့် ချစ်ရည်ငံမှုတို့၏ နတ်ဖြစ်သည်။ သူ့ကို အချစ်နတ်သမီး [[ဗီးနပ်စ် (ဒဏ္ဍာရီ)|ဝဲ့နုစ်]] နှင့် စစ်နတ်မင်း မားစ် တို့၏ သားအဖြစ် မကြာခဏ သရုပ်ဖော်လေ့ရှိသည်။ သူ့ကို '''အာ့မော်'ရ်''' (လက်တင်: ''{{Lang|la|Amor}}'', အချစ်) ဟုလည်း လူသိများသည်။ ==အမည်နာမ== '''ကုပီဒေါ'''ဟူသည် မူရင်း ရောမပုဒ် Cupīdō ကို ပါဠိမှုပြုထားခြင်းဖြစ်ပြီး "တဏှာပေမ၊ ရာဂအချစ်၊ လိုချင်တပ်မက်ခြင်း၊ စုံမက်တောင့်တခြင်း" အနက်ဟော၏။ မြန်မာအများစုသိထားသော '''ကျူးပစ်''' ပုဒ်ကား အင်္ဂလိပ်မူ Cupid မှ လာ၏။ မြန်မာစကားဖြင့် သတ္တဘာဂနတ်၊ ဖူးစာရေးနတ်သား ဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်။ [[ကဏ္ဍ:ရောမနတ်ဘုရားများ]] 6thorsulrv1u36jeisadwcfzhp9e1py 100 290230 1047771 2026-08-10T03:55:45Z Salai Rungtoi 22844 "{{Current events|year=2026|month=08|day=10|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1047771 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=08|day=10|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}} r5ifem5nwkyuhxk8a5u0g5z83iwo0jn 0 290231 1047773 2026-08-10T05:35:37Z Cepyita 93402 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1367505239|Mycenae]]" 1047773 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site|name=မွီကဲနဲ|other_name=မီကဲနိုင်၊ မီကီးနီ|image=[[File:Path upto the Lion Gate, Mycenae (28693130016).jpg|250px]]|alt=|caption=​မွီကဲနဲမြို့ဟောင်း၏ ခြင်္သေ့တံခါး|coordinates={{Coord|37|43|49|N|22|45|27|E|type:landmark_region:GR-J|display=inline,title}}|location=[[Argolis]], ငရိ|type=Settlement|area=|height=|built=c. 2100 BC<ref>{{Cite web | url=https://www.e-mycenae.org/timeline/ | title=Mycenae History}}</ref>|events=[[Late Bronze Age collapse]]|owner=|website=<!-- {{URL|example.com}} -->|designation1=WHS|designation1_offname=Archaeological Sites of Mycenae and [[Tiryns]]|designation1_date=1999 <small>(23rd [[World Heritage Committee|session]])</small>|designation1_number=[https://whc.unesco.org/en/list/941 941]|designation1_criteria=i, ii, iii, iv, vi|designation1_type=Cultural|designation1_free1name=Region|designation1_free1value=[[List of World Heritage Sites in Europe|Europe and North America]]}} မွီကဲနဲ (Μυκήνη) သို့မဟု​တ် '''မိုင်စီးနီ'''( Mycenae {{IPAc-en|m|aɪ|ˈ|s|iː|n|i}} {{Respell|my|SEE|nee}} ; {{Langx|grc|Μυκῆναι}} သို့မဟုတ် {{Lang|grc|Μυκήνη}}, ''Mykē̂nai'' သို့မဟုတ် ''Mykḗnē'' ) သည် [[ဂရိနိုင်ငံ]] ၊ Peloponnese အရှေ့မြောက်ပိုင်း၊ Argolis ရှိ Mykines အနီးရှိ ရှေးမြို့ဟောင်း တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[အေသင်မြို့|အေသင်မြို့၏]] အနောက်တောင်ဘက် {{Convert|120|km|0}} ခန့်၊ အာဂို့စ် မြို့၏ မြောက်ဘက် {{Convert|11|km|0}} နှင့် ကောရိန္သုမြို့၏ တောင်ဘက် {{Convert|48|km|0}} အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤနေရာသည် Saronic ပင်လယ်ကွေ့ မှ ကုန်းတွင်းပိုင်း {{Convert|19|km|0}} အကွာတွင် ရှိပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် {{Convert|274|m|0}} မြင့်သော တောင်ကုန်းပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ <ref name="BM20">{{Harvnb|Bury|Meiggs|1975}}</ref> ဘီစီ ဒုတိယထောင်စုနှစ်တွင် မိုင်စီနေးသည် ဂရိယဉ်ကျေးမှု၏ အဓိကဗဟိုချက်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ခဲ့ပြီး တောင်ပိုင်းဂရိ၊ ခရိကျွန်း ၊ ဆိုင်ကလဒီးစ် နှင့် အနောက်တောင်ပိုင်း [[အနာတိုလီယား|အာနာတိုလီးယား]] ၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့ကို လွှမ်းမိုးထားသည့် စစ်ရေးအရ [[ခံတပ်|အခိုင်အမာနေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်]] ။ ဘီစီ ၁၆၀၀ ခန့်မှ ဘီစီ ၁၁၀၀ ခန့်အထိ ဂရိသမိုင်း ကာလကို မိုင်စီနေးကို ရည်ညွှန်း၍ [[မိုက်ဆီးနီးယန် ဂရိ|မိုင်စီနေးယန်]] ဟုခေါ်သည်။ ဘီစီ ၁၃၅၀ ခုနှစ်တွင် အထွတ်အထိပ်ရောက်ရှိချိန်တွင် ခံတပ် နှင့် အောက်ပိုင်းမြို့သည် လူဦးရေ ၃၀,၀၀၀ ရှိပြီး ဧရိယာ {{Convert|32|hectare|acre}} ရှိသည်။ <ref>{{Unbulleted list citebundle|For population, see {{harvnb|Chew|2000|p=220}}: "Growth was concentrated at places like Knossos (population 30,000 in 1360 BC)... Mycenae by 1350 BC had a population as large as Knossos"|For area, see {{harvnb|Chapman|2005|p=94}}: "...Thebes at 50 hectares, Mycenae at 32 hectares..."}}</ref> ခေတ်သစ်စာပေတွင် Mycenae ကို ပထမဆုံးမှန်ကန်စွာ ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်မှာ ၁၇၀၀ ခုနှစ်တွင် Morea နိုင်ငံတော်၏ Provveditore Generale ဖြစ်သူ Francesco Grimani ကိုယ်စား ဗင်းနစ်အင်ဂျင်နီယာ Francesco Vandeyk မှ ပြုလုပ်သော စစ်တမ်းကောက်ယူမှုတစ်ခုအတွင်း ဖြစ်သည်။ Vandeyk သည် Mycenae ၏ အပျက်အစီးများကို ဖော်ထုတ်ရန် Pausanias ၏ Lion Gate အကြောင်း ဖော်ပြချက်ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ {{Sfn|Moore|Rowlands|Karadimas|2014}} ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် မိုင်စီနေး ရှေးဟောင်းသုတေသနနေရာသည် အနီးအနားရှိ တီရင်းစ် နေရာနှင့်အတူ [[ယူနက်စကို|ယူနက်စကို၏]] [[ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ|ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းတွင်]] ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး မိုင်စီနေးယဉ်ကျေးမှု၏ဗဟိုချက်အဖြစ် သမိုင်းဝင်အရေးပါမှု၊ ၎င်း၏ထူးချွန်သောဗိသုကာလက်ရာနှင့် [[ရှေးခေတ်ဂရိ|ရှေးဂရိယဉ်ကျေးမှု]] ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် ၎င်း၏သက်သေခံချက်များကို ကိုးကားဖော်ပြခဲ့သည်။ <ref name="unesco">{{Cite web |title=Archaeological Sites of Mycenae and Tiryns |url=https://whc.unesco.org/en/list/941 |access-date=27 November 2022 |website=UNESCO World Heritage Convention |publisher=United Nations Educational Scientific and Cultural Organization}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://whc.unesco.org/en/list/941 "Archaeological Sites of Mycenae and Tiryns"]. </cite></ref> မှတ်သားဖွယ်ကောင်းသော ဗိသုကာလက်ရာများတွင် Lion Gate၊ Atreus ဘဏ္ဍာတိုက် နှင့် Mycenae နှင့် Tiryns တို့၏ နံရံများ ပါဝင်သည်။ ဤနေရာများသည် [[ဟိုးမား|ဟိုးရစ်]] ကဗျာရှည်များနှင့် အားကောင်းစွာ ဆက်စပ်နေသည်။ [[ဂရိဘာသာနှင့်စာပေ|ဂရိဘာသာစကား]] ၏ အစောဆုံး ဥပမာများကို Linear B ပြားများပေါ်တွင် ထိန်းသိမ်းထားသော Mycenae နှင့် Tiryn တို့တွင်လည်း မြင်တွေ့နိုင်သည်။ tpfvg0z2jjhla7bhyxfg0wpmuux9qmt 1047774 1047773 2026-08-10T05:38:38Z Cepyita 93402 /* */ 1047774 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site|name=မွီကဲနဲ|other_name=မီကဲနိုင်၊ မီကီးနီ|image=[[File:Path upto the Lion Gate, Mycenae (28693130016).jpg|250px]]|alt=|caption=​မွီကဲနဲမြို့ဟောင်း၏ ခြင်္သေ့တံခါး|coordinates={{Coord|37|43|49|N|22|45|27|E|type:landmark_region:GR-J|display=inline,title}}|location=[[Argolis]], ငရိ|type=Settlement|area=|height=|built=c. 2100 BC<ref>{{Cite web | url=https://www.e-mycenae.org/timeline/ | title=Mycenae History}}</ref>|events=[[Late Bronze Age collapse]]|owner=|website=<!-- {{URL|example.com}} -->|designation1=WHS|designation1_offname=Archaeological Sites of Mycenae and [[Tiryns]]|designation1_date=1999 <small>(23rd [[World Heritage Committee|session]])</small>|designation1_number=[https://whc.unesco.org/en/list/941 941]|designation1_criteria=i, ii, iii, iv, vi|designation1_type=Cultural|designation1_free1name=Region|designation1_free1value=[[List of World Heritage Sites in Europe|Europe and North America]]}} '''မွီကဲနဲ'''၊ မီကဲနိုင် ({{Langx|grc|Μυκῆναι}},{{Lang|grc|Μυκήνη}}) သို့မဟု​တ်'''မိုင်စီးနီ'''( Mycenae {{IPAc-en|m|aɪ|ˈ|s|iː|n|i}}{{Respell|my|SEE|nee}}) သည် [[ဂရိနိုင်ငံ]] ၊ Peloponnese အရှေ့မြောက်ပိုင်း၊ Argolis ရှိ Mykines အနီးရှိ ရှေးမြို့ဟောင်း တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[အေသင်မြို့|အေသင်မြို့၏]] အနောက်တောင်ဘက် {{Convert|120|km|0}} ခန့်၊ အာဂို့စ် မြို့၏ မြောက်ဘက် {{Convert|11|km|0}} နှင့် ကောရိန္သုမြို့၏ တောင်ဘက် {{Convert|48|km|0}} အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤနေရာသည် Saronic ပင်လယ်ကွေ့ မှ ကုန်းတွင်းပိုင်း {{Convert|19|km|0}} အကွာတွင် ရှိပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် {{Convert|274|m|0}} မြင့်သော တောင်ကုန်းပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ <ref name="BM20">{{Harvnb|Bury|Meiggs|1975}}</ref> ဘီစီ ဒုတိယထောင်စုနှစ်တွင် မိုင်စီနေးသည် ဂရိယဉ်ကျေးမှု၏ အဓိကဗဟိုချက်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ခဲ့ပြီး တောင်ပိုင်းဂရိ၊ ခရိကျွန်း ၊ ဆိုင်ကလဒီးစ် နှင့် အနောက်တောင်ပိုင်း [[အနာတိုလီယား|အာနာတိုလီးယား]] ၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့ကို လွှမ်းမိုးထားသည့် စစ်ရေးအရ [[ခံတပ်|အခိုင်အမာနေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်]] ။ ဘီစီ ၁၆၀၀ ခန့်မှ ဘီစီ ၁၁၀၀ ခန့်အထိ ဂရိသမိုင်း ကာလကို မိုင်စီနေးကို ရည်ညွှန်း၍ [[မိုက်ဆီးနီးယန် ဂရိ|မိုင်စီနေးယန်]] ဟုခေါ်သည်။ ဘီစီ ၁၃၅၀ ခုနှစ်တွင် အထွတ်အထိပ်ရောက်ရှိချိန်တွင် ခံတပ် နှင့် အောက်ပိုင်းမြို့သည် လူဦးရေ ၃၀,၀၀၀ ရှိပြီး ဧရိယာ {{Convert|32|hectare|acre}} ရှိသည်။ <ref>{{Unbulleted list citebundle|For population, see {{harvnb|Chew|2000|p=220}}: "Growth was concentrated at places like Knossos (population 30,000 in 1360 BC)... Mycenae by 1350 BC had a population as large as Knossos"|For area, see {{harvnb|Chapman|2005|p=94}}: "...Thebes at 50 hectares, Mycenae at 32 hectares..."}}</ref> ခေတ်သစ်စာပေတွင် Mycenae ကို ပထမဆုံးမှန်ကန်စွာ ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်မှာ ၁၇၀၀ ခုနှစ်တွင် Morea နိုင်ငံတော်၏ Provveditore Generale ဖြစ်သူ Francesco Grimani ကိုယ်စား ဗင်းနစ်အင်ဂျင်နီယာ Francesco Vandeyk မှ ပြုလုပ်သော စစ်တမ်းကောက်ယူမှုတစ်ခုအတွင်း ဖြစ်သည်။ Vandeyk သည် Mycenae ၏ အပျက်အစီးများကို ဖော်ထုတ်ရန် Pausanias ၏ Lion Gate အကြောင်း ဖော်ပြချက်ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ {{Sfn|Moore|Rowlands|Karadimas|2014}} ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် မိုင်စီနေး ရှေးဟောင်းသုတေသနနေရာသည် အနီးအနားရှိ တီရင်းစ် နေရာနှင့်အတူ [[ယူနက်စကို|ယူနက်စကို၏]] [[ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ|ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းတွင်]] ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး မိုင်စီနေးယဉ်ကျေးမှု၏ဗဟိုချက်အဖြစ် သမိုင်းဝင်အရေးပါမှု၊ ၎င်း၏ထူးချွန်သောဗိသုကာလက်ရာနှင့် [[ရှေးခေတ်ဂရိ|ရှေးဂရိယဉ်ကျေးမှု]] ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် ၎င်း၏သက်သေခံချက်များကို ကိုးကားဖော်ပြခဲ့သည်။ <ref name="unesco">{{Cite web |title=Archaeological Sites of Mycenae and Tiryns |url=https://whc.unesco.org/en/list/941 |access-date=27 November 2022 |website=UNESCO World Heritage Convention |publisher=United Nations Educational Scientific and Cultural Organization}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://whc.unesco.org/en/list/941 "Archaeological Sites of Mycenae and Tiryns"]. </cite></ref> မှတ်သားဖွယ်ကောင်းသော ဗိသုကာလက်ရာများတွင် Lion Gate၊ Atreus ဘဏ္ဍာတိုက် နှင့် Mycenae နှင့် Tiryns တို့၏ နံရံများ ပါဝင်သည်။ ဤနေရာများသည် [[ဟိုးမား|ဟိုးရစ်]] ကဗျာရှည်များနှင့် အားကောင်းစွာ ဆက်စပ်နေသည်။ [[ဂရိဘာသာနှင့်စာပေ|ဂရိဘာသာစကား]] ၏ အစောဆုံး ဥပမာများကို Linear B ပြားများပေါ်တွင် ထိန်းသိမ်းထားသော Mycenae နှင့် Tiryn တို့တွင်လည်း မြင်တွေ့နိုင်သည်။ om06qttijw6zgrdt0s9qkd9vviopsh7 0 290232 1047777 2026-08-10T07:41:30Z Mkant00 135890 [[တိုင်းကြောင်း]] စာမျက်နှာကို [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)]] သို့ Mkant00က ရွှေ့ခဲ့သည်: to prevent ambiguity 1047777 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)]] m2so2wkh0a585dqosxe4ajttfooq9n9 3 290234 1047805 2026-08-10T08:57:54Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1047805 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Shakya Linn ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၅၇၊ ၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) 24sxgteaim6ok1ybufhu8qj1qmsu4pi 0 290235 1047807 2026-08-10T09:42:44Z Cepyita 93402 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1367532527|Isaiah]]" 1047807 wikitext text/x-wiki {{Redirect-multi|3|အစ်ဇိုင်းယာ|ယေရှာယ|ယရှာ့ယာဟု||||Hurricane Isaias}} '''ဟေရှာယ''' (<templatestyles src="Module:IPA/styles.css"></templatestyles>{{IPAc-en|uk|aɪ|ˈ|z|aɪ|.|ə}} or {{IPAc-en|us|aɪ|ˈ|z|eɪ|.|ə}};<ref>{{cite book |last=Wells |first=John C. |year=1990 |title=Longman pronunciation dictionary |publisher=Longman |isbn=978-0-582-05383-0 |location=Harlow, England |page=378 |entry=Isaiah}}<cite class="citation book cs1" id="CITEREFWells1990" data-ve-ignore="">Wells, John C. (1990). </cite></ref><ref>Rippin, A., "S̲h̲aʿyā", in: Encyclopaedia of Islam, Second Edition, edited by: P. Bearman, Th. </ref> {{langx|he|{{Script/Hebrew|יְשַׁעְיָהוּ}}}}<templatestyles src="Script/styles_hebrew.css" /><span lang="he" dir="rtl"><bdi class="script-hebrew" dir="rtl" style="font-size:125%;">יְשַׁעְיָהוּ</bdi></span> [[Category:Articles containing Hebrew-language text]] , ''Yəšaʿyāhū'', " ထာဝရဘုရားသည် ကယ်တင်တော်မူခြင်း"; {{Langx|el|Ἠσαΐας}} မှ '''Ἠσαΐας''' သို့မဟုတ် '''ဟေရှာယ''' <ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Luke 4:17-21 - King James Version |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Luke%204%3A17-21&version=KJV |access-date=2023-04-29 |website=Bible Gateway |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Isaias |url=https://www.newadvent.org/cathen/08179b.htm |access-date=2022-12-27 |website=www.newadvent.org}}</ref> ) သည် ဘီစီ ၈ ရာစုတွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့သော ယုဒလူမျိုး ပရောဖက် ဖြစ်ပြီး ဟေရှာယကျမ်းကို ၎င်း၏အမည်ဖြင့် မှည့်ခေါ်ထားသည်။ ဟေရှာယကျမ်း၏စာသားတွင် ဟေရှာယကို "ပရောဖက်" <ref>''Hebrew-English Bible'', {{Bibleverse||Isaiah|38:1|HE}}</ref> အဖြစ်ရည်ညွှန်းသော်လည်း ဟေရှာယကျမ်းနှင့် တကယ့်ပရောဖက် ဟေရှာယအကြား တိကျသောဆက်နွယ်မှုမှာ ရှုပ်ထွေးပါသည်။ ရိုးရာအယူအဆအရ ဟေရှာယကျမ်း၏ အခန်းကြီး ၆၆ ခန်းလုံးကို ဟေရှာယဆိုသူ တစ်ဦးတည်းက ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၇၄၀ မှ ၆၈၆ {{Circa}} ကာလနှစ်ခုအတွင်း ၁၅ နှစ်ခန့် ခြား၍ ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်နိုင်သည်။ အခြားကျယ်ပြန့်စွာ ခံယူထားသော အခြားအမြင်တစ်ခုအရ စာအုပ်၏ ပထမတစ်ဝက် (အခန်းကြီး ၁ မှ ၃၉) ၏ အစိတ်အပိုင်းများသည် သမိုင်းဝင်ပရောဖက်ထံမှ ဆင်းသက်လာပြီး နှစ် ၁၀၀ အကြာတွင် ယောရှိ မင်းလက်ထက်တွင် ရေးသားခဲ့သော စကားပြေမှတ်ချက်များနှင့် ရောနှောနေပြီး စာအုပ်၏ ကျန်အပိုင်းများသည် ဘီစီ ၆ ရာစုတွင် ဗာဗုလုန်တွင် ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရခြင်း မတိုင်မီနှင့် ပြီးဆုံးပြီးနောက် (သမိုင်းဝင်ပရောဖက်ခေတ်မှ ရာစုနှစ်နှစ်ခုနီးပါး) မှ စတင်ကြောင်းနှင့် ဤနောက်ပိုင်းအခန်းများသည် သူ၏ပရောဖက်ပြုချက်များနှင့်အညီ ပရောဖက်ပြုသော ပရောဖက်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့၏ လုပ်ငန်းကို ကိုယ်စားပြုကြောင်း အကြံပြုထားသည်။{{Efn|See the article "[[Book of Isaiah]]" for an extended overview of theories of its composition.}} m1uh6u277hj2yawh4jmdpissek7hxnp 1047808 1047807 2026-08-10T09:56:35Z Cepyita 93402 /* */ Add names 1047808 wikitext text/x-wiki {{Redirect-multi|3|အစ်ဇိုင်းယာ|ယေရှာယ|ယရှာ့ယာဟု||||Hurricane Isaias}} '''ဟေရှာယ''' (ဝါ) "ဟေရှာယ" သို့မဟုတ် '''ယရှာ့ယာဟူ'''({{langx|he|{{Script/Hebrew|יְשַׁעְיָהוּ}}}}, ''Yəšaʿyāhū'' = ယသျှငယဟဝ ;{{Langx|grc|Ἠσαΐας}})<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Luke 4:17-21 - King James Version |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Luke%204%3A17-21&version=KJV |access-date=2023-04-29 |website=Bible Gateway |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Isaias |url=https://www.newadvent.org/cathen/08179b.htm |access-date=2022-12-27 |website=www.newadvent.org}}</ref> သည် ဘီစီ ၈ ရာစုတွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့သော ယုဒလူမျိုး ပရောဖက် ဖြစ်ပြီး ဟေရှာယကျမ်းကို ၎င်း၏အမည်ဖြင့် မှည့်ခေါ်ထားသည်။ ဟေရှာယကျမ်း၏စာသားတွင် ဟေရှာယကို "ပရောဖက်" <ref>''Hebrew-English Bible'', {{Bibleverse||Isaiah|38:1|HE}}</ref> အဖြစ်ရည်ညွှန်းသော်လည်း ဟေရှာယကျမ်းနှင့် တကယ့်ပရောဖက် ဟေရှာယအကြား တိကျသောဆက်နွယ်မှုမှာ ရှုပ်ထွေးပါသည်။ ရိုးရာအယူအဆအရ ဟေရှာယကျမ်း၏ အခန်းကြီး ၆၆ ခန်းလုံးကို ဟေရှာယဆိုသူ တစ်ဦးတည်းက ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၇၄၀ မှ ၆၈၆ {{Circa}} ကာလနှစ်ခုအတွင်း ၁၅ နှစ်ခန့် ခြား၍ ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်နိုင်သည်။ အခြားကျယ်ပြန့်စွာ ခံယူထားသော အခြားအမြင်တစ်ခုအရ စာအုပ်၏ ပထမတစ်ဝက် (အခန်းကြီး ၁ မှ ၃၉) ၏ အစိတ်အပိုင်းများသည် သမိုင်းဝင်ပရောဖက်ထံမှ ဆင်းသက်လာပြီး နှစ် ၁၀၀ အကြာတွင် ယောရှိ မင်းလက်ထက်တွင် ရေးသားခဲ့သော စကားပြေမှတ်ချက်များနှင့် ရောနှောနေပြီး စာအုပ်၏ ကျန်အပိုင်းများသည် ဘီစီ ၆ ရာစုတွင် ဗာဗုလုန်တွင် ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရခြင်း မတိုင်မီနှင့် ပြီးဆုံးပြီးနောက် (သမိုင်းဝင်ပရောဖက်ခေတ်မှ ရာစုနှစ်နှစ်ခုနီးပါး) မှ စတင်ကြောင်းနှင့် ဤနောက်ပိုင်းအခန်းများသည် သူ၏ပရောဖက်ပြုချက်များနှင့်အညီ ပရောဖက်ပြုသော ပရောဖက်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့၏ လုပ်ငန်းကို ကိုယ်စားပြုကြောင်း အကြံပြုထားသည်။{{Efn|See the article "[[Book of Isaiah]]" for an extended overview of theories of its composition.}} gad2teadmjzx5z86054zwsisit3kd80 1047827 1047808 2026-08-10T11:52:26Z Dr Lotus Black 31011 1047827 wikitext text/x-wiki {{Redirect-multi|3|အစ်ဇိုင်းယာ|ယေရှာယ|ယရှာ့ယာဟု||||Hurricane Isaias}} '''ဟေရှာယ''' (ဝါ) "ဟေရှာယ" သို့မဟုတ် '''ယရှာ့ယာဟူ'''({{langx|he|{{Script/Hebrew|יְשַׁעְיָהוּ}}}}, ''Yəšaʿyāhū'' = ယသျှငယဟဝ ;{{Langx|grc|Ἠσαΐας}})<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Luke 4:17-21 - King James Version |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Luke%204%3A17-21&version=KJV |access-date=2023-04-29 |website=Bible Gateway |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Isaias |url=https://www.newadvent.org/cathen/08179b.htm |access-date=2022-12-27 |website=www.newadvent.org}}</ref> သည် ဘီစီ ၈ ရာစုတွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့သော ယုဒလူမျိုး ပရောဖက် ဖြစ်ပြီး ဟေရှာယကျမ်းကို ၎င်း၏အမည်ဖြင့် မှည့်ခေါ်ထားသည်။ ဟေရှာယကျမ်း၏စာသားတွင် ဟေရှာယကို "ပရောဖက်" <ref>''Hebrew-English Bible'', {{Bibleverse||Isaiah|38:1|HE}}</ref> အဖြစ်ရည်ညွှန်းသော်လည်း ဟေရှာယကျမ်းနှင့် တကယ့်ပရောဖက် ဟေရှာယအကြား တိကျသောဆက်နွယ်မှုမှာ ရှုပ်ထွေးပါသည်။ ရိုးရာအယူအဆအရ ဟေရှာယကျမ်း၏ အခန်းကြီး ၆၆ ခန်းလုံးကို ဟေရှာယဆိုသူ တစ်ဦးတည်းက ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၇၄၀ မှ ၆၈၆ {{Circa}} ကာလနှစ်ခုအတွင်း ၁၅ နှစ်ခန့် ခြား၍ ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်နိုင်သည်။ အခြားကျယ်ပြန့်စွာ ခံယူထားသော အခြားအမြင်တစ်ခုအရ စာအုပ်၏ ပထမတစ်ဝက် (အခန်းကြီး ၁ မှ ၃၉) ၏ အစိတ်အပိုင်းများသည် သမိုင်းဝင်ပရောဖက်ထံမှ ဆင်းသက်လာပြီး နှစ် ၁၀၀ အကြာတွင် ယောရှိ မင်းလက်ထက်တွင် ရေးသားခဲ့သော စကားပြေမှတ်ချက်များနှင့် ရောနှောနေပြီး စာအုပ်၏ ကျန်အပိုင်းများသည် ဘီစီ ၆ ရာစုတွင် ဗာဗုလုန်တွင် ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရခြင်း မတိုင်မီနှင့် ပြီးဆုံးပြီးနောက် (သမိုင်းဝင်ပရောဖက်ခေတ်မှ ရာစုနှစ်နှစ်ခုနီးပါး) မှ စတင်ကြောင်းနှင့် ဤနောက်ပိုင်းအခန်းများသည် သူ၏ပရောဖက်ပြုချက်များနှင့်အညီ ပရောဖက်ပြုသော ပရောဖက်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့၏ လုပ်ငန်းကို ကိုယ်စားပြုကြောင်း အကြံပြုထားသည်။{{Efn|See the article "Book of Isaiah" for an extended overview of theories of its composition.}} ==ကိုးကား== {{Reflist}} ==မှတ်စု== {{Notelist}} [[Category:ဟီဘရူး သမ္မာကျမ်းစာ]] 3fablop2blt5hxvd7utnw8mvlaoot5y 0 290236 1047810 2026-08-10T10:27:04Z Cepyita 93402 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1354168434|Psyche (mythology)]]" 1047810 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity|type=Roman|name=ပ္စူခါ|image=Pompei 2012 (8057098275).jpg|alt=|caption=ပုမ္ပေမြို့ဟောင်းရှိ ရောမနံရံဆေးရေးပန်းချီမှ လိပ်ပြာနတ်သမီးပုံ|god_of=[[ကုပီဒေါ]] ၏ ဇနီး|abode=Olympus တောင်|symbol=လိပ်ပြာ တောင်ပံ|parents=|children=[[ဝိုလွပ်ပ်တာစ်]]|spouse=[[ကုပီဒေါ]]|roman_equivalent=}}ဂန္ထဝင်ဒဏ္ဍာရီ တွင်၊ '''Psyche''' ( {{IPAc-en|ˈ|s|aɪ|k|iː}} ; {{Langx|el|Ψυχή|Psykhḗ}} <span data-ve-ignore="">:</span> <span data-ve-ignore="" lang="el">Ψυχή</span> <span data-ve-ignore="">,</span> <small data-ve-ignore="">ရောမဘာသာဖြင့် ရေးထားသည် :&nbsp;</small><span data-ve-ignore="" title="Greek-language romanization">''စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာḗ''</span> [[Category:Articles containing Greek-language text]] {{IPA|grc|psyːkʰɛ̌ː|lang|link=yes}}<span class="IPA-label IPA-label-small" data-ve-ignore="">[[ရှေးဟောင်းဂရိ]] :</span><span data-ve-ignore=""> </span><span class="IPA nowrap" data-ve-ignore="" lang="grc-Latn-fonipa">&#x5B; psyːkʰɛ̌ː &#x5D;</span> [[Category:Pages with Ancient Greek (to 1453) IPA]] <nowiki/>; <span class="IPA-label IPA-label-small" data-ve-ignore="">ဂရိအသံထွက်:</span><span data-ve-ignore=""> </span><span class="IPA nowrap" data-ve-ignore="" lang="el-Latn-fonipa">&#x5B; psiˈçi &#x5D;</span> [[Category:Pages with Greek IPA]] ) သည် ရောမတို့၏ ကာမဂုဏ်နှင့် တပ်မက်မှုနတ်ဘုရား [[ကုပီဒေါ|ကျူးပစ်]] ၏ မသေနိုင်သော ဇနီးဖြစ်သည်။ သူမကို လိပ်ပြာ တောင်ပံပါသော လှပသော အမျိုးသမီးတစ်ဦးအဖြစ် မကြာခဏ ကိုယ်စားပြုလေ့ရှိသည်။ Psyche ကို [[၂ ရာစုနှစ်|၂ ရာစုတွင်]] [[ဒဿနိကဗေဒ|ဒဿနပညာရှင်]] နှင့် ဟောပြောသူ Apuleius ရေးသားခဲ့သော ရှေးဟောင်း ရောမ [[ဝတ္ထု]] ''The Golden Ass'' ( ''Metamorphoses'' ဟုလည်းလူသိများသည်) မှ လူသိများသည်။ <ref name=":0">{{Cite web |title=The Golden Ass {{!}} Roman Novel, Satire, Lucius {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/The-Golden-Ass |access-date=2024-04-29 |website=www.britannica.com |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.britannica.com/topic/The-Golden-Ass "The Golden Ass | Roman Novel, Satire, Lucius | Britannica"]. ''www.britannica.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-04-29</span></span>.</cite></ref> ဇာတ်လမ်းထဲမှာ Psyche ဟာ သူမရဲ့ခင်ပွန်းသစ် Cupid ရဲ့ယုံကြည်မှုကို ချိုးဖောက်ပြီး သူ့အမေ [[ဗီးနပ်စ် (ဒဏ္ဍာရီ)|Venus]] ရဲ့လက်ထဲမှာ စမ်းသပ်မှုများစွာကို ကြံ့ကြံ့ခံပြီး သူ့ကိုပြန်ရအောင် လုပ်ရပါတယ်။ သူမရဲ့ ရုံးတင်စစ်ဆေးမှုတွေ ပြီးဆုံးချိန်မှာ စုံတွဲဟာ ပြန်လည်သင့်မြတ်ပြီး လက်ထပ်ခဲ့ကြပြီး Psyche ကတော့ မသေနိုင်တဲ့သူ ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ ''The Golden Ass'' သည် ရှေးခေတ် မှ Psyche ၏ ဇာတ်လမ်း၏ တစ်ခုတည်းသော လူသိများသော ဗားရှင်းဖြစ်သော်လည်း၊ ဇာတ်ကြောင်း၏ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ လွှမ်းမိုးမှုများကို ဘီစီ ၄ ရာစုမှစတင်၍ အနုပညာတွင် သရုပ်ဖော်ထားသည်။ rnt1ngjgv6jy1lkdm9ncgsa1sxdrdr9 1047818 1047810 2026-08-10T11:00:04Z Cepyita 93402 /* */ Add IPA 1047818 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity|type=Roman|name=ပ္စူခါ|image=Pompei 2012 (8057098275).jpg|alt=|caption=ပုမ္ပေမြို့ဟောင်းရှိ ရောမနံရံဆေးရေးပန်းချီမှ လိပ်ပြာနတ်သမီးပုံ|god_of=[[ကုပီဒေါ]] ၏ ဇနီး|abode=Olympus တောင်|symbol=လိပ်ပြာ တောင်ပံ|parents=|children=[[ဝိုလွပ်ပ်တာစ်]]|spouse=[[ကုပီဒေါ]]|roman_equivalent=}} ဂရိရောမ၏ ဂန္ထဝင်ဒဏ္ဍာရီ တွင်၊ '''ပ္စူခါ'''(ဝါ) ပ္ဆူခါ ({{Langx|tsd|ψῡχᾱ́}}, {{IPA-my|pəsʰúkʰá}}) သို့မဟုတ် '''ပ္ဆီခဲ'''({{lang-grc|ψῡχή}}, /psyːkʰɛː/, {{IPA-my|pəsʰíkʰɛ̀~pəsʰwikʰɛ̀}}= သံပြန် /ပဆီခဲ/~/ပဆွီခဲ/) သို့မဟုတ် '''ဆိုက်ခီ'''( {{lang-en|Psyche}}, {{IPAc-en|ˈ|s|aɪ|k|iː}}) သည် ရောမတို့၏ ကာမအချစ်နတ် [[ကုပီဒေါ]] ၏ ထာဝရ​ကြင်ရာတော်ဖြစ်၏။ သူမကို လိပ်ပြာတောင်ပံပါသော နတ်သမီးအဖြစ် မကြာခဏ ပုံဖော်လေ့ရှိသည်။ Psyche ကို [[၂ ရာစုနှစ်|၂ ရာစုတွင်]] [[ဒဿနိကဗေဒ|ဒဿနပညာရှင်]] နှင့် ဟောပြောသူ Apuleius ရေးသားခဲ့သော ရှေးဟောင်း ရောမ [[ဝတ္ထု]] ''The Golden Ass'' ( ''Metamorphoses'' ဟုလည်းလူသိများသည်) မှ လူသိများသည်။ <ref name=":0">{{Cite web |title=The Golden Ass {{!}} Roman Novel, Satire, Lucius {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/The-Golden-Ass |access-date=2024-04-29 |website=www.britannica.com |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.britannica.com/topic/The-Golden-Ass "The Golden Ass | Roman Novel, Satire, Lucius | Britannica"]. ''www.britannica.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-04-29</span></span>.</cite></ref> ဇာတ်လမ်းထဲမှာ Psyche သည် လင်တော်မောင် Cupid ရဲ့ယုံကြည်မှုကို ချိုးဖောက်ပြီး သူ့အမေ [[ဗီးနပ်စ် (ဒဏ္ဍာရီ)|ဝဲ့နုစ်]] ရဲ့လက်ထဲမှာ စမ်းသပ်မှုများစွာကို ကြံ့ကြံ့ခံပြီး သူ့ကိုပြန်ရအောင် လုပ်ရပါတယ်။ သူမရဲ့ ဒုက္ခဝဋ်ကြွေးတွေ ပြီးဆုံးချိန်မှာ လင်မယား ပြန်လည်သင့်မြတ်ပြီး Psyche လည်း အမတ နတ်သမီးတပါး ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ ''The Golden Ass'' သည် ရှေးခေတ် မှ Psyche ၏ ဇာတ်လမ်း၏ တစ်ခုတည်းသော လူသိများသော ဗားရှင်းဖြစ်သော်လည်း၊ ဇာတ်ကြောင်း၏ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ လွှမ်းမိုးမှုများကို ဘီစီ ၄ ရာစုမှစတင်၍ အနုပညာတွင် သရုပ်ဖော်ထားသည်။ 3zt3p0ojkrn2vcc6lfow51f1sp6q6zw 3 290237 1047817 2026-08-10T10:58:06Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1047817 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-43987-69 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၅၈၊ ၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) nk0a0c9btggseg1n9spvlhwn0cag4ta 14 290238 1047828 2026-08-10T11:53:09Z Dr Lotus Black 31011 " {{Commons category|Hebrew Bibles}} {{Catmain}} [[ကဏ္ဍ:သမ္မာကျမ်းစာ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1047828 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Hebrew Bibles}} {{Catmain}} [[ကဏ္ဍ:သမ္မာကျမ်းစာ]] 1gu7cbg5lixtln3sm23pkklaog445g4