ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk 10 2823 1048274 721099 2026-08-12T07:02:04Z Dr Lotus Black 31011 1048274 wikitext text/x-wiki {{Navbox with columns | name = နေအဖွဲ့အစည်း | state = {{{state|{{{1<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}}}}} | title = [[နေအဖွဲ့အစည်း]] | basestyle = text-align:center; | bodyclass = hlist | fullwidth = true | colwidth = 50% |list1 = <div> <imagemap> Image:Solar System XXVII.png #The Sun circle 0 0 90 35 [[နေ]] #Mercury circle 112 18 6 [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]] #Venus circle 153 18 8 [[သောကြာဂြိုဟ်]] #Earth and the Moon circle 203 8 4 [[လကမ္ဘာ]] circle 194 18 8 [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] #Mars and satellites circle 239 13 3 [[အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|ဖိဘီနှင့် ဒိုင်မွန်]] circle 233 18 8 [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] #Ceres and the asteroid belt # - by placing the rectangle code for the asteroid belt AFTER Ceres, Ceres is "on top" (and can co-exist) circle 271 18 8 [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|စီးရပ်စ်]] rect 256 0 288 35 [[ဥက္ကာခဲ ခါးပတ်]] #Jupiter and satellites circle 316 18 15 [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်]] circle 329 5 6 [[ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ]] #Saturn and satellites circle 372 18 10 [[စနေဂြိုဟ်]] circle 381 7 6 [[စနေဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ]] #Uranus and satellites circle 418 18 9 [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]] circle 427 10 6 [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ]] #Neptune and satellites circle 471 10 3 [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ]] circle 462 18 12 [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] #Pluto, satellites, and the Kuiper belt # - by placing the rectangle code for the Kuiper belt AFTER Pluto, Pluto is "on top" (and can co-exist) circle 508 13 3 [[ပလူတို၏ ဂြိုဟ်ရံလများ]] circle 504 18 8 [[ပလူတို]] rect 492 0 527 35 [[ကျူးပါး ခါးပတ်]] #Eris, Dysnomia, and the Scattered disc # - by placing the rectangle code for the Scattered disc AFTER Eris, Eris is "on top" (and can co-exist) circle 544 14 3 [[ဒီဆနိုးမီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒီဆနိုးမီးယား]] circle 540 18 8 [[အဲရစ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)|အဲရစ်]] rect 528 0 567 35 [[ပြန့်ကျဲ ချပ်ပြားThe Scattered Disc]] rect 568 0 597 35 [[Oort Cloud|The Oort Cloud]] desc none # - setting this to "bottom-right" will display a (rather large) icon linking to the graphic, if desired #မှတ်စုများ- #Details on the new coding for clickable images is here: [http://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ImageMap] #The smaller planets have a bit of an overlap just to ensure they're locatable, especially in the belts. #While it may look strange, it's important to keep the codes for a particular system in order. The clickable coding treats the first object created in an area as the one on top. # - I've placed moons on "top" so that their smaller circles won't disappear "under" their respective planets or dwarf planets. #The "poly" code would be more appropriate for the moons of Jupiter, Saturn, and Uranus. However, there appears to be a bug with that aspect of the code. # - I've compensated by using oversized circles for those moon groups, and tucking them UNDER their planets for now. #The Sun is a rectangle as that approximates the edge closely enough for the purposes of this template. #I've guessed as to the boundaries for the KB, SD, and OC - if they need adjustment, load the image into Paint and use the pencil tool to find the appropriate coordinates. </imagemap> </div> |list2 = * '''[[နေ]]''' * [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်|မာကျူရီ]] * [[သောကြာဂြိုဟ်|ဗီးနပ်စ်]] * [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်|ကမ္ဘာ]] * [[အင်္ဂါဂြိုဟ်|အင်္ဂါ]] * ''[[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|စီးရပ်စ်]]'' * [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်|ဂျူပီတာ]] * [[စနေဂြိုဟ်|စေတန်]] * [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်|ယူရေးနပ်စ်]] * [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်|နက်ပကျွန်း]] * ''[[ပလူတို]]'' * ''[[ဟောက်မေယာ]]'' * ''[[မက်ကီမက်ကီ]]'' * ''[[အဲရစ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|အဲရစ်]]'' * ''[[၉၀၃၇၇ ဆဒ်နာ|ဆဒ်နာ]]'' |list3 = <div style="font-size:smaller"> *'''[[ဂြိုဟ်]]''' * '''[[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ]]''' * '''[[ဂြိုဟ်ရံလ|ဂြိုဟ်ရံလများ]]''': ''[[လကမ္ဘာ]] * [[အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|မားရှန်]] * [[ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|ဂျိုဗီယန်]] * [[စနေဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|ဆက်တန်နီယန်]] * [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|ယူရေနီယန်]] * [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|နက်ပကျွန်းနီယန်]] * [[ပလူတို၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|ပလူတိုနီယန်]] * [[ဒီဆနိုးမီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|အီရိုတ်ဒီယန်]]''</div> |list4 = <div style="font-size:smaller"> *'''[[:en:Small solar system body|သေးငယ်အရာဝတ္ထုများ]]''':&nbsp;&nbsp; [[ဂြိုဟ်ငယ်|ဂြိုဟ်ငယ်များ]] * [[ဥက္ကာခဲ]]များ * [[ဥက္ကာပျံ]]များ/[[ဥက္ကာပျံ လ]]များ ([[ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်|ဥက္ကာခါးပတ်]]) * [[:en:centaur (planetoid)|စင်တောများ]] * [[:en:trans-Neptunian object|TNOs]] ([[ကျူးပါး ခါးပတ်]]/[[:en:Scattered disc|ပြန့်ကျဲ ချပ်ပြား]]) * [[ကြယ်တံခွန်]]များ ([[အောတိမ်တိုက်]])</div> |belowstyle = background: #EEE; font-size: smaller; |below = ''အခြားကြည့်ရန်:'' [[:en:List of solar system objects|နေအဖွဲ့အစည်းရှိ အရာဝတ္ထုများစာရင်း]] }}<noinclude> </noinclude> fv4mjwcjn9e1nezwlq9t6bx0ruw0ogq 1048284 1048274 2026-08-12T07:14:53Z Dr Lotus Black 31011 1048284 wikitext text/x-wiki {{Navbox with columns | name = နေအဖွဲ့အစည်း | state = {{{state|{{{1<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}}}}} | title = [[နေအဖွဲ့အစည်း]] | basestyle = text-align:center; | bodyclass = hlist | fullwidth = true | colwidth = 50% |list1 = <div> <imagemap> Image:Solar System XXVII.png #The Sun circle 0 0 90 35 [[နေ]] #Mercury circle 112 18 6 [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]] #Venus circle 153 18 8 [[သောကြာဂြိုဟ်]] #Earth and the Moon circle 203 8 4 [[လကမ္ဘာ]] circle 194 18 8 [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] #Mars and satellites circle 239 13 3 [[အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|ဖိဘီနှင့် ဒိုင်မွန်]] circle 233 18 8 [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] #Ceres and the asteroid belt # - by placing the rectangle code for the asteroid belt AFTER Ceres, Ceres is "on top" (and can co-exist) circle 271 18 8 [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|စီးရပ်စ်]] rect 256 0 288 35 [[ဥက္ကာခဲ ခါးပတ်]] #Jupiter and satellites circle 316 18 15 [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်]] circle 329 5 6 [[ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ]] #Saturn and satellites circle 372 18 10 [[စနေဂြိုဟ်]] circle 381 7 6 [[စနေဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ]] #Uranus and satellites circle 418 18 9 [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]] circle 427 10 6 [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ]] #Neptune and satellites circle 471 10 3 [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ]] circle 462 18 12 [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] #Pluto, satellites, and the Kuiper belt # - by placing the rectangle code for the Kuiper belt AFTER Pluto, Pluto is "on top" (and can co-exist) circle 508 13 3 [[ပလူတို၏ ဂြိုဟ်ရံလများ]] circle 504 18 8 [[ပလူတို]] rect 492 0 527 35 [[ကျူးပါး ခါးပတ်]] #Eris, Dysnomia, and the Scattered disc # - by placing the rectangle code for the Scattered disc AFTER Eris, Eris is "on top" (and can co-exist) circle 544 14 3 [[ဒီဆနိုးမီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒီဆနိုးမီးယား]] circle 540 18 8 [[အဲရစ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|အဲရစ်]] rect 528 0 567 35 [[ပြန့်ကျဲ ချပ်ပြားThe Scattered Disc]] rect 568 0 597 35 [[Oort Cloud|The Oort Cloud]] desc none # - setting this to "bottom-right" will display a (rather large) icon linking to the graphic, if desired #မှတ်စုများ- #Details on the new coding for clickable images is here: [http://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ImageMap] #The smaller planets have a bit of an overlap just to ensure they're locatable, especially in the belts. #While it may look strange, it's important to keep the codes for a particular system in order. The clickable coding treats the first object created in an area as the one on top. # - I've placed moons on "top" so that their smaller circles won't disappear "under" their respective planets or dwarf planets. #The "poly" code would be more appropriate for the moons of Jupiter, Saturn, and Uranus. However, there appears to be a bug with that aspect of the code. # - I've compensated by using oversized circles for those moon groups, and tucking them UNDER their planets for now. #The Sun is a rectangle as that approximates the edge closely enough for the purposes of this template. #I've guessed as to the boundaries for the KB, SD, and OC - if they need adjustment, load the image into Paint and use the pencil tool to find the appropriate coordinates. </imagemap> </div> |list2 = * '''[[နေ]]''' * [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်|မာကျူရီ]] * [[သောကြာဂြိုဟ်|ဗီးနပ်စ်]] * [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်|ကမ္ဘာ]] * [[အင်္ဂါဂြိုဟ်|အင်္ဂါ]] * ''[[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|စီးရပ်စ်]]'' * [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်|ဂျူပီတာ]] * [[စနေဂြိုဟ်|စေတန်]] * [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်|ယူရေးနပ်စ်]] * [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်|နက်ပကျွန်း]] * ''[[ပလူတို]]'' * ''[[ဟောက်မေယာ]]'' * ''[[မက်ကီမက်ကီ]]'' * ''[[အဲရစ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|အဲရစ်]]'' * ''[[၉၀၃၇၇ ဆဒ်နာ|ဆဒ်နာ]]'' |list3 = <div style="font-size:smaller"> *'''[[ဂြိုဟ်]]''' * '''[[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ]]''' * '''[[ဂြိုဟ်ရံလ|ဂြိုဟ်ရံလများ]]''': ''[[လကမ္ဘာ]] * [[အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|မားရှန်]] * [[ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|ဂျိုဗီယန်]] * [[စနေဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|ဆက်တန်နီယန်]] * [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|ယူရေနီယန်]] * [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|နက်ပကျွန်းနီယန်]] * [[ပလူတို၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|ပလူတိုနီယန်]] * [[ဒီဆနိုးမီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|အီရိုတ်ဒီယန်]]''</div> |list4 = <div style="font-size:smaller"> *'''[[:en:Small solar system body|သေးငယ်အရာဝတ္ထုများ]]''':&nbsp;&nbsp; [[ဂြိုဟ်ငယ်|ဂြိုဟ်ငယ်များ]] * [[ဥက္ကာခဲ]]များ * [[ဥက္ကာပျံ]]များ/[[ဥက္ကာပျံ လ]]များ ([[ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်|ဥက္ကာခါးပတ်]]) * [[:en:centaur (planetoid)|စင်တောများ]] * [[:en:trans-Neptunian object|TNOs]] ([[ကျူးပါး ခါးပတ်]]/[[:en:Scattered disc|ပြန့်ကျဲ ချပ်ပြား]]) * [[ကြယ်တံခွန်]]များ ([[အောတိမ်တိုက်]])</div> |belowstyle = background: #EEE; font-size: smaller; |below = ''အခြားကြည့်ရန်:'' [[:en:List of solar system objects|နေအဖွဲ့အစည်းရှိ အရာဝတ္ထုများစာရင်း]] }}<noinclude> </noinclude> ekg7odzp92yso5hm2cgqu7fjpgdj3c8 0 2888 1048296 1043955 2026-08-12T07:36:40Z Dr Lotus Black 31011 1048296 wikitext text/x-wiki {{ဆောင်းပါးကောင်း}} {{Infobox planet <!--------------------------------------------------------------------------------------- This infobox has been formatted in the same way as those for other Solar System planets and bodies, so please do not change it without discussion on the talkpage. ----------------------------------------------------------------------------------------> | bgcolour = #c0c0ff | name = ကမ္ဘာဂြိုဟ် | symbol = [[File:Earth symbol (small, bold).svg|24px|🜨]] | image = [[File:The Earth seen from Apollo 17.jpg|300px|border|alt="[[The Blue Marble]]" photograph of Earth, taken by the [[အပိုလို ၁၇|Apollo 17]] lunar mission. The Arabian peninsula, Africa and Madagascar lie in the upper half of the disc, whereas Antarctica is at the bottom.]] | caption = "အပြာရောင်ပုလဲလုံး" ဟု အမည်ရသည့် ကမ္ဘာဂြိုဟ်အား ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် [[အပိုလို ၁၇]] မှ ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ | alt_names = <!--{{ublist|style=padding-top:0.1em;|li_style=line-height:1.3em; |{{hlist|ကမ္ဘာမြေ|ကမ္ဘာ}} |{{hlist|အပြာရောင်ဂြိုဟ်|အပြာရောင်ပုလဲလုံး|''Terra''|Gaia}} }}--> | epoch = [[:en:J2000.0|J2000]]<ref group="n" name="epoch" /> | aphelion = {{longitem|{{convert|152100000|km|abbr=on}}<br/>{{smaller|({{val|1.01673|ul=AU}})&thinsp;}}}}<ref group="n" name="apsis" /> | perihelion = {{longitem|{{convert|147095000|km|abbr=on}}<br/>{{smaller|({{val|0.9832687|u=AU}})&thinsp;}}}}<ref group="n" name="apsis" /> | semimajor = {{longitem|{{convert|149598023|km|abbr=on}}<br/>{{smaller|({{val|1.000001018|u=AU}})&thinsp;<ref name="VSOP87"/>}}}} | eccentricity = {{val|0.0167086}}<ref name="VSOP87"/> | period = {{longitem|{{val|365.256363004|u=days}}&thinsp;<ref name="IERS"/><br/>{{smaller|({{val|1.00001742096|u=[[:en:Julian year (astronomy)|yr]]}})}}}} | avg_speed = {{longitem|{{convert|29.78|km/s|abbr=on}}<ref name="earth_fact_sheet"/><br/>{{smaller|({{convert|107200|km/h|abbr=on}})}}}} | mean_anomaly = {{val|358.617}}° | inclination = {{ublist|class=nowrap |{{val|7.155}}° to sun's equator; |1.57869°<ref name="Allen294"/> to invariable plane; |0.00005° to J2000 ecliptic}} | asc_node = {{val|-11.26064}}°<ref name="earth_fact_sheet"/> to J2000 ecliptic | arg_peri = {{val|114.20783}}°<ref name="earth_fact_sheet"/> | satellites = {{unbulleted list | [[လကမ္ဘာ|သဘာဝဂြိုဟ်တု ၁ ခု]]; | ၁၃၀၅ ဂြိုဟ်တုများ }} | allsatellites = yes | physical_characteristics = yes | mean_radius = {{convert|6371.0|km|abbr=on}}<ref name=hbcp2000/> | equatorial_radius = {{convert|6378.1|km|abbr=on}}<ref name=usno/><ref name="WGS-84"/> | polar_radius = {{convert|6356.8|km|abbr=on}}<ref name=cazenave_ahrens1995/> | flattening = {{val|0.0033528}}<ref name=iers/><br/>1/298.257222101 (ETRS89) | circumference = {{unbulleted list |class=nowrap | {{convert|40075.017|km|abbr=on}} {{smaller|(equatorial)&thinsp;<ref name="WGS-84">World Geodetic System (''WGS-84''). [http://earth-info.nga.mil/GandG/wgs84/ Available online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200311023739/http://earth-info.nga.mil/GandG/wgs84/ |date=11 March 2020 }} from National Geospatial-Intelligence Agency.</ref>}} | {{convert|40007.86|km|abbr=on}} {{smaller|(meridional)&thinsp;<ref name="WGS-84-2"/><ref name="circ">Earth's circumference is almost exactly 40,000 km because the metre was calibrated on this measurement—more specifically, 1/10-millionth of the distance between the poles and the equator.</ref>}} }} | surface_area = {{unbulleted list |class=nowrap | {{convert|510065623|km2|mi2|comma=gaps|abbr=on|disp=x| <small>(|)</small>}}<ref name="Pidwirny 2006_8" /><ref name="cia"/><ref group="n" name="surfacecover" /> | {{convert|148940000|km2|mi2|comma=gaps|abbr=on|disp=x| land <small>(|)</small>}} | {{convert|361132000|km2|mi2|comma=gaps|abbr=on|disp=x| water <small>(|)</small>}} }} | volume = [[ကမ္ဘာဒြပ်ထု|{{val|1.08321|e=12|u=km3}}]] ({{val|2.59876|e=11|u=cu mi}})<ref name="earth_fact_sheet"/> | mass = {{val|5.97237|e=24|u=kg}} ({{val|1.31668|e=25|u=lb}})<br/>{{smaller|({{val|3.0|e=-6|ul=solar mass}})}} | density = {{convert|5.514|g/cm3|abbr=on}}<ref name="earth_fact_sheet"/> | surface_grav = {{convert|9.807|m/s2|ft/s2|abbr=on}}<ref name="NIST2008"/><br/>{{smaller|([[ကမ္ဘာ၏ ဒြပ်ဆွဲအား|{{val|1|u=''g''}}]])}} | moment_of_inertia_factor = 0.3307<ref name="Williams1994"/> | escape_velocity = {{convert|11.186|km/s|abbr=on}}<ref name="earth_fact_sheet"/> | sidereal_day = {{longitem|{{val|0.99726968|u=d}}<ref name="Allen296"/><br/>{{smaller|(23h&nbsp;56m&nbsp;4.100s)}}}} | rot_velocity = {{convert|1674.4|km/h|mph|abbr=on}}<ref name="Cox2000"/> | axial_tilt = 23.4392811°<ref name="IERS"/> | albedo = {{ublist|class=nowrap |0.367 [[:en:Geometric albedo|geometric]]<ref name="earth_fact_sheet"/> |0.306 [[:en:Bond albedo|Bond]]<ref name="earth_fact_sheet"/>}} | atmosphere = yes | temperatures = yes | temp_name1 = ကယ်လ်ဗင် | min_temp_1 = ၁၈၄&nbsp;K<ref name=asu_lowest_temp>{{cite web |url=http://wmo.asu.edu/world-lowest-temperature |title=World: Lowest Temperature |work=WMO Weather and Climate Extremes Archive |publisher=Arizona State University |accessdate=2010-08-07 |archivedate=16 June 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100616025722/http://wmo.asu.edu/world-lowest-temperature }}</ref> | mean_temp_1 = ၂၈၈&nbsp;K<ref name=kinver20091210/> | max_temp_1 = ၃၃၀&nbsp;K<ref name=asu_highest_temp>{{cite web |url=http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature |title=World: Highest Temperature |work=WMO Weather and Climate Extremes Archive |publisher=Arizona State University |accessdate=2010-08-07 |archivedate=4 January 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130104143844/http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature }}</ref> | temp_name2 = ဆဲလ်စီးယပ်စ် | min_temp_2 = −၈၉.၂&nbsp;°C | mean_temp_2 = ၁၅&nbsp;°C | max_temp_2 = ၅၆.၇&nbsp;°C | temp_name3 = ဖာရင်ဟိုက် | min_temp_3 = −၁၂၈.၅&nbsp;°F | mean_temp_3 = ၅၉&nbsp;°F | max_temp_3 = ၁၃၄&nbsp;°F | surface_pressure = {{val|101.325|ul=kPa}} (ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမှတ်) | atmosphere_composition = {{unbulleted list |class=nowrap | ၇၈.၀၈% [[နိုက်ထရိုဂျင်]] (N{{raise|0.3em|{{smallsub|2}}}})<ref name="earth_fact_sheet"/> {{smaller|(dry air)}} | ၂၀.၉၅% [[အောက်ဆီဂျင်]] (O{{raise|0.3em|{{smallsub|2}}}}) | ~&nbsp;၁% [[ရေငွေ့]] {{smaller|(ရာသီဥတုကိုလိုက်၍ အပြောင်းအလဲရှိ)}} | ၀.၉၃၄၀% [[အာဂွန်]] | ၀.၀၄၁၃% [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]]<ref name="NOAA">{{cite web |url=https://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/gl_trend.html |title=Trends in Atmospheric Carbon Dioxide: Recent Global {{chem2|CO2}} Trend |publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration |website=Earth System Research Laboratory |date=19 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201004010704/https://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/gl_trend.html |archive-date=4 October 2020 |url-status=live |accessdate=22 November 2021 |archivedate=26 July 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180726210430/https://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/gl_trend.html }}</ref> | ၀.၀၀၁၈၂% [[နီယွန်]]<ref name="earth_fact_sheet" /> | ၀.၀၀၀၅၂% [[ဟီလီယမ်]] | ၀.၀၀၀၁၉% [[မီသိန်း]] | ၀.၀၀၀၁၁% [[ကရစ်ပတွန်]] | ၀.၀၀၀၀၆% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] }} | note = no }} "[[File:Earth symbol (small, bold).svg|24px|🜨]]" ဖြင့် [[နက္ခတ္တဗေဒ]]တွင် [[သင်္ကေတ]]ပြုရိုးရှိသည့် '''ကမ္ဘာဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Earth}}) သည် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|နဂါးငွေ့တန်း ကြယ်စုကြီး (Milky Way Galaxy)]] အတွင်း [[နေအဖွဲ့အစည်း]] ဟူသော [[ဂြိုဟ်စု]]ရှိ ဗဟိုဒြပ်ထု [[နေ|နေလုံး]] မှ တတိယမြောက် ကွာလှမ်းကာ လှည့်ပတ်ပါဝင်နေသည့် [[မြေကျောက်ဂြိုဟ်|မြေသားကျောက်သား ဂြိုဟ်]] (terrestrial planet) ဖြစ်သည်။ [[ရေ|ရေထု]]၊ [[လေထု]]တို့လည်း ပါရှိ၍ နေမှ အကွာအဝေး မနီးလွန်းမဝေးလွန်း ဖြစ်နေရာမှ [[လူ]]အပါအဝင် [[သက်ရှိ]]များ ဖြစ်ပေါ်ရှင်သန် ထွန်းကားနိုင်သည့် [[ဂြိုဟ်]]တစ်လုံး ဖြစ်နေ၏။ ကမ္ဘာတွင် ဂြိုဟ်ရံလ တစ်စင်းသာ ရှိသည်။ ကမ္ဘာသည် [[နေ]]ကို ၃၆၅.၂၅၆၄ ရက်တွင် တစ်ကြိမ် လှည့်ပတ်နေပြီး ၎င်းကိုပင် တစ်နှစ်ဟုသတ်မှတ်ကြသည်။ ရေဒီယို မက်ထရစ်ရက်စွဲဖြင့် သက်တမ်းဖော်ထုတ်နည်း (Radiometric dating) အရ<ref group="n" name="radiomatric" /> ကမ္ဘာသည် သက်တမ်းအားဖြင့် နှစ်ပေါင်း ၄.၅၄ [[ဘီလီယံ]] အကြာက ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="USGS1997">{{cite web |date=1997 |title=Age of the Earth |url=http://pubs.usgs.gov/gip/geotime/age.html |publisher=U.S. Geological Survey |accessdate=2006-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051223072700/http://pubs.usgs.gov/gip/geotime/age.html |archivedate=23 December 2005 <!--DASHBot--> |deadurl=no}}</ref><ref>{{cite journal |last=Dalrymple |first=G. Brent |title=The age of the Earth in the twentieth century: a problem (mostly) solved |journal=Special Publications, Geological Society of London |date=2001 |volume=190 |issue=1 |pages=205–221 |doi=10.1144/GSL.SP.2001.190.01.14 |bibcode=2001GSLSP.190..205D}}</ref><ref>{{cite journal |author=Manhesa, Gérard |author2=Allègre, Claude J. |author3=Dupréa, Bernard |author4=Hamelin, Bruno| last-author-amp= yes |title=Lead isotope study of basic-ultrabasic layered complexes: Speculations about the age of the earth and primitive mantle characteristics |url=https://archive.org/details/sim_earth-and-planetary-science-letters_1980-05_47_3/page/370 |journal=Earth and Planetary Science Letters |date=1980 |volume=47 |issue=3 |pages=370–382 |doi=10.1016/0012-821X(80)90024-2 |bibcode=1980E&PSL..47..370M}}</ref> နေသည် ကမ္ဘာအား ထွန်းလင်းရန် [[အလင်း]]ရောင်နှင့် အပူချိန်ကိုပေးသည်။ ၎င်းအပူစွမ်းအင်ကြောင့် ကမ္ဘာကြီး၏ အောက်ဆုံးလေထုလွှာတွင် ရာသီဥတု (နေပူခြင်း၊ လေတိုက်ခြင်း၊ မိုးရွာခြင်း၊ နှင်းကျခြင်း၊ မုန်တိုင်းတိုက်ခြင်း) အခြေအနေများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ကမ္ဘာတွင် [[ရေ]]ပါဝင်မှု ၇၁% နှင့်<ref>{{cite web |url=http://www.noaa.gov/ocean.html |author=National Oceanic and Atmospheric Administration |title=Ocean |website=NOAA.gov |accessdate=3 May 2013 |archivedate=24 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130424102601/http://www.noaa.gov/ocean.html }}</ref> ကုန်းမြေ ၂၉% ခန့်ရှိသည်။ ကမ္ဘာ၏ ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများကို ရေခဲများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။ အပူပိုင်းဒေသတွင် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသထက် နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်ကို ပိုမိုရရှိပြီး လေထု၊ သမုဒ္ဒရာရေစီးကြောင်းများဖြင့် အပူကို ဖြန့်ဖြူးပေးသည်။ [[မှန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့]]သည် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်အပူချိန်ကို ထိန်းသိမ်းပေးရန် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ ဒေသတစ်ခု၏ ရာသီဥတုကို ဆုံးဖြတ်ရာ၌ လတ္တီကျုကိုသာမက ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်၊ သမုဒ္ဒရာများနှင့် နီးကပ်မှု အစရှိသည်တို့ကိုပါ အသုံးပြုသည်။ အပူပိုင်း ဆိုင်ကလုန်းများ၊ မိုးကြိုးမုန်တိုင်းများ၊ အပူလှိုင်းဖြတ်ခြင်းစသော ပြင်းထန်သည့်ရာသီဥတုများသည် နေရာဒေသအများစုတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပြီး သက်ရှိများအပေါ် ကြီးမားစွာ သက်ရောက်သည်။ ကမ္ဘာသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း [[သက်ရှိ]]များနေထိုင်နိုင်သော တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ သက်ရှိမျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၀-၁၄ [[မီလီယံ]]ခန့် နေထိုင်ကြပြီး<ref name="MillerSpoolman2012">{{cite book |last1=Miller |first1=G. |last2=Spoolman |first2=Scott |title=Environmental Science |chapter=Biodiversity and Evolution |url=https://books.google.com/books?id=NYEJAAAAQBAJ&pg=PA62 |date=1 January 2012 |publisher=Cengage Learning |isbn=1-133-70787-4 |page=62 |accessdate=27 December 2014 |archive-date=2 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502055246/https://books.google.com/books?id=NYEJAAAAQBAJ&pg=PA62 |url-status=live }}</ref> လူသားမျိုးနွယ်မှာ အရေအတွက်အားဖြင့် ၇.၆ [[ဘီလီယံ]]ခန့်ဖြစ်သည်။ အနီးရှိ [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်]]၏ ပြင်းထန်သော [[ဒြပ်ဆွဲငင်အား]]က ကမ္ဘာကို [[ဥက္ကာပျံ]]များနှင့် တိုက်မိနိုင်ချေမှ အတန်အသင့် အကာအကွယ်ပေးနေသည်ဟု ယူဆထားသည်။ ကမ္ဘာ ဖွဲ့တည်ပြီး ပထမ ဘီလီယံနှစ်များတွင် သက်ရှိဇီဝသည် ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာ၌ စတင်ရှင်သန်ခဲ့ပြီး [[ကမ္ဘာ့လေထု]]နှင့် ကုန်းမြေများကို အကျိုးသက်ရောက်ခဲ့ကာ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၄.၁ ဘီလီယံမှစ၍ သက်ရှိတို့ ရှင်သန်ပေါက်ဖွားခဲ့ဟန် ရှိသည်။<ref name="AP-20151019">{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |title=Hints of life on what was thought to be desolate early Earth |url=http://apnews.excite.com/article/20151019/us-sci--earliest_life-a400435d0d.html |date=19 October 2015 |work=Excite |location=Yonkers, NY |publisher=Mindspark Interactive Network |agency=Associated Press |accessdate=20 October 2015 |archivedate=23 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151023200248/http://apnews.excite.com/article/20151019/us-sci--earliest_life-a400435d0d.html }}</ref><ref name="PNAS-20151014-pdf">{{cite journal |last1=Bell |first1=Elizabeth A. |last2=Boehnike |first2=Patrick |last3=Harrison |first3=T. Mark |last4=Mao |first4=Wendy L. |display-authors=3 |date=19 October 2015 |title=Potentially biogenic carbon preserved in a 4.1&nbsp;billion-year-old zircon |url=http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf |format=PDF |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |location=Washington, D.C. |publisher=National Academy of Sciences |doi=10.1073/pnas.1517557112 |issn=1091-6490 |accessdate=20 October 2015 |pmid=26483481 |pmc=4664351 |volume=112 |issue=47 |pages=14518–21 |bibcode=2015PNAS..11214518B }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf |access-date=24 June 2018 |archive-date=6 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151106021508/http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf |accessdate=24 June 2018 |archivedate=6 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151106021508/http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf }} Early edition, published online before print.</ref> ကမ္ဘာမြေ၏သမိုင်းတွင် [[မျိုးသုဉ်းခြင်း|မျိုးသုဉ်းမှုဖြစ်ရပ်များ]]ကြောင့် သက်ရှိမျိုးစိတ် ၉၉ ရာခိုင်နှုန်း<ref name="Book-Biology">{{cite book |editor1=Kunin, W.E. |editor2=Gaston, Kevin |title=The Biology of Rarity: Causes and consequences of rare—common differences |url=https://books.google.com/books?id=4LHnCAAAQBAJ&pg=PA110 |date=31 December 1996 |isbn=978-0412633805 |page=110 |accessdate=26 May 2015 |archive-date=4 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160904152014/https://books.google.com/books?id=4LHnCAAAQBAJ&pg=PA110 |url-status=live }}</ref> ပျက်စီးပျောက်ကွယ်ခဲ့ဖူးသည်။<ref name="StearnsStearns2000">{{cite book |last=Stearns |first=Beverly Peterson |last2=Stearns |first2=S. C. |last3=Stearns |first3=Stephen C. |title=Watching, from the Edge of Extinction |url=https://books.google.com/books?id=0BHeC-tXIB4C |year=2000 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-08469-6 |page=preface x |accessdate=30 May 2017 |archive-date=28 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211128013934/https://books.google.com/books?id=0BHeC-tXIB4C |url-status=live }}</ref><ref name="NYT-20141108-MJN">{{cite news |last=Novacek |first=Michael J. |title=Prehistory's Brilliant Future |url=https://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html |date=8 November 2014 |work=The New York Times |accessdate=25 December 2014 |archivedate=29 December 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141229225657/http://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html }}</ref> ယနေ့တိုင် တည်ရှိသော ခန့်မှန်းခြေ မျိုးစိတ်များမှာ ကျယ်ပြန့်လှကာ<ref name=science_241_4872_1441/><ref name="MillerSpoolman2012"/><ref name="NSF-2016002">{{cite news |author=Staff |title=Researchers find that Earth may be home to 1&nbsp;trillion species |url=https://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=138446 |date=2 May 2016 |publisher=National Science Foundation |accessdate=6 May 2016 |archivedate=4 May 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160504111108/https://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=138446 }}</ref> မျိုးစိတ်အများစုကို သိပ္ပံနည်းကျ ဖော်ပြထားနိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။<ref name="PLoS-20110823">{{cite journal |last1=Mora |first1=C. |last2=Tittensor |first2=D.P. |last3=Adl |first3=S. |last4=Simpson |first4=A.G. |last5=Worm |first5=B. |title=How many species are there on Earth and in the ocean? |date=23 August 2011 |journal=PLOS Biology |doi=10.1371/journal.pbio.1001127 |pmid=21886479 |pmc=3160336 |volume=9 |issue=8 |pages=e1001127}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူသားများ ၈ ဘီလီယံနီးပါးခန့် နေထိုင်ကြပြီး အသက်ရှင်သန်ရေးအတွက် ကမ္ဘာ၏ ဇီဝအလွှာ (biosphere) နှင့် သဘာဝရင်းမြစ်များပေါ်တွင် မှီခိုကြရသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== === ဖွဲ့တည်ခြင်း === [[File:Protoplanetary-disk.jpg|thumb|Left|အစောပိုင်းကာလ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်ချပ်ပြားအား စိတ်ကူးယဉ်ရေးဆွဲထားပုံ]] နေအဖွဲ့အစည်းရှိ သက်တမ်းအရင့်ဆုံးပစ္စည်းမှာ လွန်ခဲ့သော ၄.၅၆၇၂±၀.၀၀၀၆ ဘီလီယံနှစ်အကြာက ဖြစ်တည်သည်။<ref name=bowring_housch1995/> သီအိုရီအရ ကမ္ဘာသည် နေပေါက်ဖွားပြီး ယင်း၏အစိတ်အပိုင်းများမှ ဖွဲ့တည်ခြင်းဖြစ်သည်။ သုတေသနတစ်ခုအရ လွန်ခဲ့သောနှစ်​​ပေါင်း ၄.၅၃ ဘီလီယံအကြာက လကမ္ဘာ ဖြစ်တည်ခဲ့ဟုဆိုသည်။<ref>{{Cite journal|last1=Tartèse|first1=Romain|last2=Anand|first2=Mahesh|last3=Gattacceca|first3=Jérôme|last4=Joy|first4=Katherine H.|author-link4=Katherine Joy|last5=Mortimer|first5=James I.|last6=Pernet-Fisher|first6=John F.|last7=Russell|first7=Sara|last8=Snape|first8=Joshua F.|last9=Weiss|first9=Benjamin P.|date=2019|title=Constraining the Evolutionary History of the Moon and the Inner Solar System: A Case for New Returned Lunar Samples|journal=Space Science Reviews|language=en|volume=215|issue=8|page=54|doi=10.1007/s11214-019-0622-x|bibcode=2019SSRv..215...54T|issn=1572-9672|doi-access=free}}</ref> အဆိုပြုချက်တစ်ခုအရမူ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]အရွယ်အစားရှိ ''သီယာ''ဟုခေါ်သည့် ဂြိုဟ်တစ်ခုက ကမ္ဘာမြေအား ဝင်တိုက်ခဲ့သေးသည်ဟုဆိုသည်။ ယင်းဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာ၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းသော အရွယ်အစားရှိသည်ဟုဆိုပြီး ထိတိုက်မှုကြောင့် ယင်း၏အစိတ်အပိုင်းအချို့သည် ကမ္ဘာမြေနှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။<ref name=canup_asphaug2001b /><ref>{{cite journal|url=https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1410/1410.3819.pdf|title=On the origin and composition of Theia: Constraints from new models of the Giant Impact|journal=Icarus|last1=Meier|first1=M. M. M.|last2=Reufer|first2=A.|last3=Wieler|first3=R.|date=4 August 2014|volume=242|access-date=25 October 2020|page=5|doi=10.1016/j.icarus.2014.08.003|arxiv=1410.3819|bibcode=2014Icar..242..316M|s2cid=119226112}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1410/1410.3819.pdf |accessdate=22 November 2021 |archivedate=30 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201030120856/https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1410/1410.3819.pdf }}</ref> လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၄.၁ ဘီလီယံနှင့် ၃.၈ ဘီလီယံအတွင်း လကမ္ဘာအား ဥက္ကာခဲများစွာ ဝင်တိုက်ခဲ့မှုက လကမ္ဘာ၏ ယနေ့ခေတ် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များကို ထုဆစ်ပုံဖော်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။<ref>{{cite book|title=Encyclopedia of Astrobiology|url=https://archive.org/details/encyclopediaastr00amil|first1=Philippe|last1= Claeys|first2=Alessandro|last2=Morbidelli|author-link2=Alessandro Morbidelli (astronomer)|editor-first1=Muriel|editor-last1= Gargaud|editor-first2=Prof Ricardo|editor-last2=Amils|editor-first3= José Cernicharo|editor-last3= Quintanilla|editor-first4= Henderson James (Jim) |editor-last4= Cleaves II|editor-first5=William M.|editor-last5=Irvine|editor-first6= Prof Daniele L.|editor-last6= Pinti|editor-first7= Michel|editor-last7= Viso|year= 2011|publisher=Springer Berlin Heidelberg|pages=[https://archive.org/details/encyclopediaastr00amil/page/n953 909]–12|doi=10.1007/978-3-642-11274-4_869|chapter=Late Heavy Bombardment|isbn= 978-3-642-11271-3}}</ref> ===ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ သမိုင်း=== ကမ္ဘာ့လေထုနှင့် သမုဒ္ဒရာများကို မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုနှင့် အေးခဲနေသောဓာတ်ငွေ့များ ကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင်သို့ ပေါ်ထွက်လာမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။<ref name="watersource" /><ref>{{cite web |url=https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html |title=Earth's Early Atmosphere and Oceans |work=Lunar and Planetary Institute |publisher=Universities Space Research Association |access-date=27 June 2019 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=8 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190708180329/https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html }}</ref> ယင်းရင်းမြစ်များမှ ရေငွေ့သည် သမုဒ္ဒရာများသို့ ငွေ့ရည်ဖွဲ့စုဖွဲ့ကြသည်။ [[ကြယ်တံခွန်]]၊ [[ဥက္ကာခဲ]]များမှ ရေနှင့် ရေခဲများသည်လည်း သမုဒ္ဒရာများအတွင်းသို့ စုဝေးခဲ့ကြသည်။ ပင်လယ်များအတွက် လိုအပ်သောရေသည် ကမ္ဘာဖြစ်တည်ကတည်းက တည်ရှိခဲ့ဟန်ရှိသည်။<ref>{{Cite journal|last1=Piani|first1=Laurette|last2=Marrocchi|first2=Yves|last3=Rigaudier|first3=Thomas|last4=Vacher|first4=Lionel G.|last5=Thomassin|first5=Dorian|last6=Marty|first6=Bernard|date=2020|title=Earth's water may have been inherited from material similar to enstatite chondrite meteorites|url=https://science.sciencemag.org/content/369/6507/1110|journal=Science|language=en|volume=369|issue=6507|pages=1110–13|doi=10.1126/science.aba1948|issn=0036-8075|pmid=32855337|bibcode=2020Sci...369.1110P|s2cid=221342529}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://science.sciencemag.org/content/369/6507/1110 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=28 August 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200828185943/https://science.sciencemag.org/content/369/6507/1110 }}</ref> ဤစံနမူနာပုံစံတွင် နေသည် [[နေရောင်ခြည် တောက်ပမှု|လက်ရှိတောက်ပမှု]]၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းမျှသာရှိသေးသောအချိန်<ref name=asp2002 /> လေထုထဲရှိ [[ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့]]များသည် သမုဒ္ဒရာများကို အေးခဲမသွားစေရန် ထိန်းကျောင်းပေးခဲ့သည်။<ref name=physorg20100304 /> ကမ္ဘာဖွဲ့တည်ပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း ၃.၅ ဘီလီယံကြာသော် ကမ္ဘာ၏ သံလိုက်စက်ကွင်း ဖြစ်တည်လာခဲ့သည်။ ယင်းသံလိုက်စက်ကွင်းသည် လေထုကို နေလေ (solar wind) မှ နုတ်ယူမသွားစေရန် ကာကွယ်ပေးခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ၏ အပြင်ဘက်ချော်ရည်အလွှာသည် အေးမြလာပြီး ပထမဆုံး အစိုင်အခဲလွှာကို ဖွဲ့တည်လာခဲ့သည်။ ===အနာဂတ်=== [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] {{CO2}} သည် လေထုထဲတွင် သက်တမ်းရှည်ကြာစွာ တည်ရှိနေနိုင်သောကြောင့် လူသားတို့၏ {{CO2}} ထုတ်လွှတ်မှုသည် နောင်နှစ်ပေါင်း တစ်သိန်းတွင် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ရေခဲခေတ်တစ်ခုကို နှောင့်နှေးစေမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal|last1=Ganopolski|first1=A.|last2=Winkelmann|first2=R.|last3=Schellnhuber|first3=H. J.|date=2016|title=Critical insolation – CO₂ relation for diagnosing past and future glacial inception|url=https://www.nature.com/articles/nature16494|journal=Nature|language=en|volume=529|issue=7585|pages=200–03|doi=10.1038/nature16494|pmid=26762457|bibcode=2016Natur.529..200G|s2cid=4466220|issn=1476-4687}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.nature.com/articles/nature16494 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=16 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201016221338/https://www.nature.com/articles/nature16494 }}</ref> ကမ္ဘာ၏ အနာဂတ်သည် [[နေ]]နှင့် တိုက်ရိုက် သက်ဆိုင်လျက်ရှိသည်။ နောင်နှစ်ပေါင်း ၁.၁ ဘီလီယံတွင် နေ၏ တောက်ပမှုသည် ယခုလက်ရှိထက် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း၊ နှစ်ပေါင်း ၃.၅ ဘီလီယံတွင် ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းသို့ တိုးလာမည်ဖြစ်သည်။<ref name="sun_future"/> ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင် အပူချိန် တိုးပွားလာပြီး အင်အော်ဂဲနစ် ကာဗွန်သံသရာကို အရှိန်တင်စေကာ [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] စုစည်းမှုစနစ်ကို လျှော့ကျစေမည်ဖြစ်သည်။<ref name="britt2000" /> ယင်းကဲ့သို့ဖြစ်ပါက နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ မှ ၉၀၀ မီလီယံအတွင်း အပင်များအတွက် [[ဖိုတိုဆင်သစ်ဆစ်|အလင်းမှီစု]]နည်းဖြင့် အစာချက်လုပ်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ပေ။ အပင်များ နည်းပါးလာခြင်းသည် လေထုထဲရှိ [[အောက်ဆီဂျင်]] ပမာဏကို နည်းပါးသွားစေမည်ဖြစ်ကာ တိရိစ္ဆာန်လောက ရှင်သန်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ပေ။<ref name=ward_brownlee2002/> နောက်ထပ် နှစ်ပေါင်း ၁ ဘီလီယံကြာသော် မြေမျက်နှာပြင်ရှိ ရေအားလုံး ပျောက်ကွယ်သွားပြီး<ref name=carrington/> တစ်ကမ္ဘာလုံး အပူချိန်သည် ၇၀ °C (၁၅၈ °F) သို့ ရောက်ရှိမည်ဖြစ်သည်။<ref name=ward_brownlee2002/> ယင်းအချိန်မှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ မီလီယံခန့်အတွင်း ကမ္ဘာပေါ်တွင် သက်ရှိများ ရှင်သန်နိုင်သေးသည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ အကယ်၍ လေထုမှ [[နိုက်ထရိုဂျင်]]အား ဖယ်ထုတ်လိုက်ပါက<ref name=pnas1_24_9576/> နှစ်ပေါင်း ၂.၃ ဘီလီယံခန့်အတွင်း သက်ရှိများ ရှင်သန်နိုင်ကောင်းရှင်သန်နိုင်သေးသည်။ ထို့သို့မဟုတ်ဘဲ နေ၏အပူချိန်သည် တည်ငြိမ်မည်ဟု ယူဆပါကလည်း နှစ်ပေါင်း ၁ ဘီလီယံအတွင်း ခေတ်သစ်သမုဒ္ဒရာများမှ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းသော ရေထုတို့သည် ကမ္ဘာ့အတွင်းပိုင်းအလွှာသို့ ဆင်းသက်ကုန်မည်ဖြစ်သည်။<ref name=hess5_4_569/> နေသည် နောင်နှစ်ပေါင်း ၅ ဘီလီယံကြာပါက [[ဧရာမ ကြယ်နီ]]ကြီးအဖြစ်သို့ [[ကြယ်တို့၏ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု|ဆင့်ကဲပြောင်းလဲ]]သွားမည်ဖြစ်ပြီး ယခုလက်ရှိအရွယ်အစားထက် အဆပေါင်း ၂၅၀ သို့ ရောက်ရှိကာ ၁ [[AU]] (မိုင်ပေါင်း ၉၃ မီလီယံခန့်) ကြီးထွားလာမည်ဖြစ်သည်။<ref name="sun_future" /><ref name="sun_future_schroder"/> ကမ္ဘာ၏ ကံကြမ္မာသည် မသေချာပေ။ ဧရာမ ကြယ်နီတစ်စင်းအနေဖြင့် နေသည် ယင်း၏ထုထည် ပမာဏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းအား ဆုံးရှုံးလိုက်ရမည်ဖြစ်ပြီး ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှု (tidal effect) မရှိပါက ကမ္ဘာပတ်လမ်းသည် နေမှ ၁.၇ AU အကွာသို့ ရွေ့သွားမည်ဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ် ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိပါက ကမ္ဘာသည် နေ၏လေထုထဲသို့ တိုးဝင်ကာ အငွေ့ပျံသွားမည်ဖြစ်သည်။<ref name="sun_future" /> နေ၏တောက်ပမှုသည် ယခုထက် အဆပေါင်း ၅၀၀ ပိုမိုတောက်ပလာမည်ဖြစ်ကာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိများ အကုန်လုံး မဟုတ်သော်မှ အတော်များများကို လွန်ကဲသောအပူချိန်က ပျက်စီးစေမည်ဖြစ်သည်။<ref name="sun_future" /> ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်သော ပုံတူဖန်တီးမှန်းဆမှု (simulation) တစ်ခုက ကမ္ဘာသည် ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှုကြောင့် နေ၏လေထုသို့ ဝင်ရောက်ကာ လောင်ကျွမ်းသွားမည်ဟုဆိုသည်။<ref name="sun_future_schroder" /> ==ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ== ===ပုံသဏ္ဌာန်=== ကမ္ဘာ၏ပုံသဏ္ဌာန်သည် ထိပ်နှစ်ဘက်ပြား၍ အလယ်တွင် လုံးဝိုင်းသည်။ ကမ္ဘာ၏ လည်ပတ်မှုကြောင့် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများတွင် ပြားချပ်ပြီး [[အီကွေတာ]]တွင် ဖောင်းကားသည်။<ref name=milbert_smith96 /> အီကွေတာရှိ ကမ္ဘာ၏အချင်းသည် ၄၃ ကီလိုမီတာ (၂၇ မိုင်) ရှိပြီး ဝင်ရိုးစွန်း တစ်ခုမှတစ်ခုသို့ အချင်းထက် ပိုများသည်။<ref name="ngdc2006" /> ===ဓာတုပစ္စည်း ပါဝင်မှု=== {| class="wikitable" style="float: right; clear: right; margin-left: 2em;" |+ ကမ္ဘာ့ကျောက်လွှာ၏ ဓာတုပစ္စည်း ပါဝင်မှု<ref name=brown_mussett1981/><ref name="Rudnick2003">{{cite book |chapter=Composition of the Continental Crust |journal=Treatise on Geochemistry |publisher=Elsevier Science |location=New York |first1=R. L. |last1=Rudnick |first2=S. |last2=Gao |title=Treatise on Geochemistry |editor1-first=H. D. |editor1-last=Holland |editor2-first=K. K. |editor2-last=Turekian |volume=3 |pages=1–64 |year=2003 |doi=10.1016/B0-08-043751-6/03016-4 |isbn=978-0-08-043751-4 |bibcode=2003TrGeo...3....1R}}</ref><ref name="White2014">{{cite book |chapter=Composition of the Oceanic Crust |title=Treatise on Geochemistry |publisher=Elsevier Science |location=New York |first1=W. M. |last1=White |first2=E. M. |last2=Klein |author-link2=Emily Klein |editor1-first=H. D. |editor1-last=Holland |editor2-first=K. K. |editor2-last=Turekian |volume=4 |pages=457–96 |year=2014 |doi=10.1016/B978-0-08-095975-7.00315-6 |isbn=978-0-08-098300-4 |hdl=10161/8301}}</ref> !rowspan="2"|ဒြပ်ပေါင်း !rowspan="2"|ဖော်မျူလာ !colspan="2"|ပါဝင်ပစ္စည်း |- !style="font-size: smaller;"|ကုန်းမြေ !style="font-size: smaller;"|သမုဒ္ဒရာ |- |[[ဆီလီကာ]] |style="text-align: center;"|{{chem2|SiO2}} |style="text-align: right;"|60.2% |style="text-align: right;"|48.6% |- |[[အလူမီနီယမ် အောက်ဆိုဒ်|အလူမီနာ]] |style="text-align: center;"|{{chem2|Al2O3}} |style="text-align: right;"|15.2% |style="text-align: right;"|16.5% |- |[[ကယ်လဆီယမ် အောက်ဆိုဒ်|ထုံး]] |style="text-align: center;"|CaO |style="text-align: right;"|5.5% |style="text-align: right;"|12.3% |- |[[မဂ္ဂနက်ဆီယမ် အောက်ဆိုဒ်|မဂ္ဂနီဆီယာ]] |style="text-align: center;"|MgO |style="text-align: right;"|3.1% |style="text-align: right;"|6.8% |- |iron(II) oxide |style="text-align: center;"|FeO |style="text-align: right;"|3.8% |style="text-align: right;"|6.2% |- |[[ဆိုဒီယမ် အောက်ဆိုဒ်]] |style="text-align: center;"|{{chem2|Na2O}} |style="text-align: right;"|3.0% |style="text-align: right;"|2.6% |- |[[ပိုတက်ဆီယမ် အောက်ဆိုဒ်]] |style="text-align: center;"|{{chem2|K2O}} |style="text-align: right;"|2.8% |style="text-align: right;"|0.4% |- |iron(III) oxide |style="text-align: center;"|{{chem2|Fe2O3}} |style="text-align: right;"|2.5% |style="text-align: right;"|2.3% |- |[[ရေ (မော်လီကျူး)|ရေ]] |style="text-align: center;"|{{chem2|H2O}} |style="text-align: right;"|1.4% |style="text-align: right;"|1.1% |- |[[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] |style="text-align: center;"|{{chem2|CO2}} |style="text-align: right;"|1.2% |style="text-align: right;"|1.4% |- |[[တိုက်တေနီယမ် ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] |style="text-align: center;"|{{chem2|TiO2}} |style="text-align: right;"|0.7% |style="text-align: right;"|1.4% |- |phosphorus pentoxide |style="text-align: center;"|{{chem2|P2O5}} |style="text-align: right;"|0.2% |style="text-align: right;"|0.3% |- !colspan="2"|စုစုပါင်း !style="text-align: right;"|99.6% !style="text-align: right;"|99.9% |} ကမ္ဘာ့ထုထည်သည် ၅.၉၇×၁၀^၂၄ ကီလိုဂရမ် နီးပါးခန့်ရှိပြီး အများစုမှာ [[သံ (သတ္တု)|သံ]] (၃၂.၁%)၊ အောက်ဆီဂျင် (၃၀.၁%)၊ [[ဆီလီကွန်]] (၁၅.၁%)၊ [[မဂ္ဂနီစီယမ်]] (၁၃.၉%)၊ ဆာလဖာ (၂.၉%)၊ [[နီကယ်]] (၁.၈%)၊ [[ကယ်လစီယမ်]] (၁.၅%)၊ [[အလူမီနီယမ်]] (၁.၄%) နှင့် ကျန်သော ဒြပ်စင်များ ၁.၂% ပါဝင်သည်။ ပင်မအူတိုင်တွင် သံ ၈၈.၈%၊ နီကယ် ၅.၈%၊ ဆာလဖာ ၄.၅% တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name=pnas71_12_6973/> ကျောက်မာလွှာတွင် တွေ့ရသော ကျောက်ခဲအများစုသည် အောက်ဆိုဒ်များ ဖြစ်ကြသည်။ အဓိကအားဖြင့် [[ကလိုရင်း]]၊ [[ဆာလဖာ]]နှင့် [[ဖလိုရင်း]]တို့ဖြစ်ကြသည်။ ကျောက်မာလွှာ၏ ၉၉ ရာခိုင်နှုန်းကိုမူ ဆီလီကာ၊ အလူမီနာ၊ အိုင်းယွန်း အောက်ဆိုဒ်၊ ထုံး၊ မဂ္ဂနီဆီယာ၊ ပိုတက်နှင့် ဆိုဒါတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name=brown_mussett1981/><ref name=pnas71_12_6973/> ===မျက်နှာပြင်=== [[File:Earth dry elevation.stl|thumb|Left|ရေမပါရှိသော – လက်ရှိကမ္ဘာဂြိုဟ် (သုံးဘက်မြင် စက်ဝိုင်းလုံးပုံစံမြင်ရန် နှိပ်၍ချဲ့ကြည့်ပါ)။]] ကမ္ဘာ့ မျက်နှာပြင် စုစုပေါင်း ဧရိယာသည် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၉၇ မီလီယံ ရှိသည်။<ref name="Pidwirny 2006_8"/> ယင်း၏ ၇၀.၈ ရာခိုင်နှုန်း<ref name="Pidwirny 2006_8"/> (စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၃၉.၄၃ မီလီယံ) မှာ ပင်လယ်ရေ မျက်နှာပြင်အောက်တွင် တည်ရှိပြီး ပင်လယ်ရေဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |title=World Factbook |publisher=Cia.gov |accessdate=2 November 2012 |archivedate=5 January 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html }}</ref> ရေဖြင့် ဖုံးလွှမ်းမထားသော လက်ကျန် ၂၉.၂% များမှာ တောင်တန်းများ၊ [[ကန္တာရ]]များနှင့် အခြားသော ကုန်းမြေများဖြစ်သည်။ ကုန်းမြေမျက်နှာပြင်၏ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်မှာ အနိမ့်ဆုံးဖြစ်သော [[ပင်လယ်သေ]]ဒေသ၌ −၄၁၈ မီတာရှိပြီး အမြင့်ဆုံးဖြစ်သော [[ဧဝရတ်တောင်]]တွင် ၈၈၄၈ မီတာ ရှိသည်။ ကုန်းမြေ၏ ပင်လယ်ရေ မျက်နှာပြင်အမြင့် ပျမ်းမျှအမြင့်မှာ ၇၉၇ မီတာ ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=https://ngdc.noaa.gov/mgg/global/etopo1_surface_histogram.html |title=Hypsographic Curve of Earth's Surface from ETOPO1 |first=National Geophysical Data |last=Center |website=ngdc.noaa.gov |accessdate=24 June 2018 |archivedate=15 September 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170915114233/https://ngdc.noaa.gov/mgg/global/etopo1_surface_histogram.html }}</ref> [[အနည်ကျကျောက်]]များသည် ကမ္ဘာ့အပြင်ဘက်ကျောက်လွှာ၏ ၅ ရာခိုင်နှုန်းသာ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသော်လည်း ကမ္ဘာ့တိုက်ကြီးများ၏ မျက်နှာပြင်ကိုမူ အနည်ကျကျောက်များက ၇၅ ရာခိုင်နှုန်း လွှမ်းမိုးထားသည်။<ref name=jessey /> စုစုပေါင်း စိုက်ပျိုးနိုင်သောမြေသည် ကုန်းမြေ၏ ၁၀.၉ ရာခိုင်နှုန်းရှိပြီး ၁.၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမြဲတမ်း စိုက်ပျိုးမြေများဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |title=World Bank arable land |url=http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.ARBL.ZS/countries/1W?display=graph |publisher=World Bank |access-date=19 October 2015 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=2 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002170510/http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.ARBL.ZS/countries/1w?display=graph }}</ref><ref>{{cite web |title=World Bank permanent cropland |url=http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.CROP.ZS/countries?display=graph |publisher=World Bank |access-date=19 October 2015 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=13 July 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150713131245/http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.CROP.ZS/countries?display=graph }}</ref> ကုန်းမြေမျက်နှာပြင်၏ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းအား [[စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး]]အတွက် အသုံးပြုသည်။ ခန့်မှန်းခြေ သီးနှံပင်စိုက်ပျိုးရေးအတွက် စတုရန်းမိုင် ၆.၄ သန်း၊ မွေးမြူရေးအတွက် စတုရန်းမိုင် ၁၂.၉ သန်း အသီးသီး အသုံးချသည်။<ref name="Hooke2012">{{cite journal |url=https://www.geosociety.org/gsatoday/archive/22/12/pdf/gt1212.pdf |title=Land transformation by humans: A review |journal=GSA Today |first1=Roger LeB. |last1=Hooke |first2=José F. |last2=Martín-Duque |first3=Javier |last3=Pedraza |volume=22 |issue=12 |pages=4–10 |date=December 2012 |doi=10.1130/GSAT151A.1 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.geosociety.org/gsatoday/archive/22/12/pdf/gt1212.pdf |accessdate=24 June 2018 |archivedate=9 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180109181247/https://www.geosociety.org/gsatoday/archive/22/12/pdf/gt1212.pdf }}</ref> ===ရေထု=== ကမ္ဘာမျက်နှာပြင်၌ ရေပေါများခြင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းရှိ အခြားသောဂြိုဟ်များထဲမှ ''ဂြိုဟ်ပြာ'' ဟု ခွဲခြားနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ရေထုတွင် အဓိကအားဖြင့် ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာတို့ပါဝင်သည်။ သို့သော် နည်းစနစ်ကျကျဆိုပါက မြစ်၊ ချောင်း၊ အင်း၊ အိုင်၊ ကုန်းတွင်းပိုင်းပင်လယ်နှင့် မြေအောက်ရေတို့ ပါဝင်သည်။ အနက်ဆုံး မြေအောက်ရေ တည်ရှိရာမှာ [[ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အတွင်းရှိ မာရီနာချောက် (Mariana Trench) ၏ ချန်လင်ဂျာဒီး (Challenger Deep) ဖြစ်ပြီး မီတာ ၁၀၉၁၁.၁ (ပေ ၃၅၇၉၉) ရှိသည်။ သမုဒ္ဒရာများ၏ ထုထည်သည် ၁.၃၅×၁၀^၁၈ နီးပါးခန့် သို့မဟုတ် ကမ္ဘာမြေ ထုထည်၏ ၁/၄၄၀၀ ဖြစ်သည်။ သမုဒ္ဒရာများသည် ဧရိယာအားဖြင့် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၃၉.၇ မီလီယံရှိပြီး ပျမ်းမျှအနက်မှာ ၃၆၈၂ မီတာ (၁၂၀၈၀ ပေ) ရှိကာ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်သည် ချောမွေ့နေမည်ဆိုပါက ပျမ်းမျှအနက်သည် ၂.၇ မှ ၂.၈ ကီလိုမီတာ ရှိမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/559627/sphere-depth-of-the-ocean |title=sphere depth of the ocean&nbsp;– hydrology |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |accessdate=12 April 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ase.tufts.edu/cosmos/print_chapter.asp?id=4 |title=Third rock from the Sun&nbsp;– restless Earth |work=NASA's Cosmos |accessdate=12 April 2015 |archivedate=6 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151106230149/http://ase.tufts.edu/cosmos/print_chapter.asp?id=4 }}</ref> ရေအားလုံး၏ ၉၇.၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် ရေငန်များဖြစ်ပြီး ကျန် ၂.၅ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ရေချိုဖြစ်ကာ<ref>{{Cite book|title=On Water|url=https://www.eib.org/en/publications/eib-big-ideas-on-water|access-date=7 December 2020|website=European Investment Bank|year=2019|doi=10.2867/509830|language=en|author1=European Investment Bank|publisher=European Investment Bank|isbn=9789286143199|archive-date=29 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129051604/https://www.eib.org/en/publications/eib-big-ideas-on-water|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Chart: Globally, 70% of Freshwater is Used for Agriculture|url=https://blogs.worldbank.org/opendata/chart-globally-70-freshwater-used-agriculture|access-date=7 December 2020|website=World Bank Blogs|date=22 March 2017|last1=Khokhar|first1=Tariq|language=en|accessdate=22 November 2021|archivedate=6 December 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201206080843/https://blogs.worldbank.org/opendata/chart-globally-70-freshwater-used-agriculture}}</ref> ရေချို ၆၈.၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် ရေခဲလွှာများ၌ တည်ရှိသည်။<ref>{{cite web|last1=Perlman|first1=Howard|date=17 March 2014|title=The World's Water|url=https://water.usgs.gov/edu/earthwherewater.html|access-date=12 April 2015|work=USGS Water-Science School|accessdate=25 June 2018|archivedate=22 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150422113320/http://water.usgs.gov/edu/earthwherewater.html}}</ref> ကမ္ဘာ၏ အအေးဆုံးဒေသများတွင် နှင်းများသည် ပုံစံမပျက် ရေခဲအဖြစ် တည်ရှိကြသည်။ ယင်းနှင်းများ၊ ရေခဲများသည် ကြာလာသော် ရေခဲလွှာများဖြစ်တည်လာကြသည်။ အာတိတ်ဒေသရှိ ရေခဲပင်လယ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနီးပါးခန့် ကြီးမားလှသည်။ သို့သော် ရာသီဥတုဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် လျင်မြန်စွာ ဆုတ်ယုတ်လျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite book|last=Hendrix|first=Mark|title=Earth Science: An Introduction|publisher=Cengage|year=2019|isbn=978-0-357-11656-2|location=Boston|page=329}}</ref> ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာများ၏ ပျမ်းမျှ ရေငန်နှုန်းမှာ ပင်လယ်ရေ ၁ ကီလိုဂရမ်တွင် ၃၅ ဂရမ်နှုန်း ဖြစ်သည်။ ဆားအများစုကို မီးတောင်ပေါက်ကွဲခြင်းမှ ထွက်လာသည်။ သမုဒ္ဒရာများသည် လေထုထဲရှိ ဓာတ်ငွေ့များကို ပျော်ဝင်သွားစေသည့် သိုလှောင်ကန်များဖြစ်ကြပြီး ယင်းသည် ပင်လယ်နေသတ္တဝါများ ရှင်သန်ရန် အရေးပါသည်။<ref name=natsci_oxy4 /> ပင်လယ်ရေများသည် ကမ္ဘာ့ရာသီဥတုများပေါ်တွင် လွှမ်းမိုးမှုရှိပြီး သမုဒ္ဒရာများသည် အပူလှောင်ကန်အဖြစ် ပြုမူပေးသည်။<ref name=michon2006 /> သမုဒ္ဒရာများရှိ အပူချိန်ပြောင်းလဲမှုများသည် [[အယ်လ်နီညို]]ကဲ့သို့ သိသာသော ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref name=sample2005 /> ===လေထု=== {{Main|ကမ္ဘာ့လေထု}} [[File:MODIS Map.jpg|thumb|ကမ္ဘာဂြိုဟ်အား တိမ်ဖုံးလွှမ်းထားသောပုံကို [[နာဆာ]]၏ ဂြိုဟ်တုမှ ရိုက်ကူးထားသည်]] မြေမျက်နှာပြင်အား သက်ရောက်သော ပျမ်းမျှ ကမ္ဘာ့လေထုဖိအားသည် ကီလိုမီတာ ၈.၅ အမြင့်၌ ၁၀၁.၃၂၅ KPa (၁၄.၆၉၅၉ psi) ဖြစ်သည်။<ref name="Exline2006">{{cite book|last1=Exline|first1=Joseph D.|url=https://www.nasa.gov/pdf/288978main_Meteorology_Guide.pdf|title=Meteorology: An Educator's Resource for Inquiry-Based Learning for Grades 5–9|last2=Levine|first2=Arlene S.|last3=Levine|first3=Joel S.|date=2006|publisher=NASA/Langley Research Center|page=6|id=NP-2006-08-97-LaRC|access-date=23 November 2021|archive-date=28 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180528181043/https://www.nasa.gov/pdf/288978main_Meteorology_Guide.pdf|url-status=live}}</ref> ခြောက်သွေ့သော လေထုတွင် [[နိုက်ထရိုဂျင်]] ၇၈%၊ [[အောက်ဆီဂျင်]] ၂၁%၊ [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]]၊ ရေငွေ့နှင့် အခြားဓာတ်ငွေ့များ ပါဝင်သည်။<ref name="Exline2006" />ရေငွေ့ ပါဝင်မှုသည် ၀.၀၁ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ၄ ရာခိုင်နှုန်းကြားတွင် ပြောင်းလဲလျက်တည်ရှိသည်။<ref name="Exline2006" /> သို့သော် ပျမ်းမျှမှာ ၁ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။<ref name="earth_fact_sheet" /> [[ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ|ထရိုပိုစဖီးယားလွှာ]]၏ အမြင့်သည် ဝင်ရိုးစွန်း၌ ၈ ကီလိုမီတာ (၅ မိုင်) နှင့် [[အီကွေတာ]]တွင် ၁၇ ကီလိုမီတာ (၁၁ မိုင်) ဝန်းကျင်ရှိသည်။<ref name=geerts_linacre97 /> ကမ္ဘာ့လေထု၏ ဘိုင်အိုစဖီးယားတွင် [[အိုဇုန်းလွှာ]] တည်ရှိပြီး သက်ရှိများ ရှင်သန်ရန်အတွက် အန္တရာယ်ရှိသော [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]ကို ကာကွယ်ပေးသည်။<ref name="Harrison 2002" /> လေထုသည် ဥက္ကာခဲများအား မြေမျက်နှာပြင်သို့ မကျရောက်ခင် လောင်ကျွမ်းစေပြီး အပူချိန်ကို ချိန်ညှိပေးသည်။<ref name="atmosphere" /> ဤဖြစ်စဉ်အား ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှုဟုခေါ်ကာ မြေပြင်မှ ထုတ်လုပ်သော အပူများကို ဖမ်းယူထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှုကို အဓိကဖြစ်စေသောအရာများမှာ ရေငွေ့၊ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်၊ [[မီသိန်း]]၊ နိုက်ထရိုက်အောက်ဆိုဒ်နှင့် [[အိုဇုန်း]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤကဲ့သို့ အပူသိုလှောင်သည့်ဖြစ်စဉ် မရှိပါက လက်ရှိအပူချိန် +၁၅ °C (၅၉ °F)<ref name="Pidwirny2006_7" /> နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် −၁၈ °C (၀ °F) သို့ ရောက်ရှိမည်ဖြစ်ပြီး သက်ရှိများ ဖြစ်တည်ခဲ့လိမ့်မည် မဟုတ်ပေ။ ၂၀၁၇ ခုနှစ် မေလတွင် ကမ္ဘာ့လေထုရှိ ရေခဲ ပုံဆောင်ခဲမှ ရောင်ပြန်ဟပ်သော အလင်းကို မိုင်ပေါင်းများစွာဝေးသော [[ဂြိုဟ်တု]]တစ်ခုမှ မြင်ခဲ့ရသည်။<ref name="NYT-20170519">{{cite news |last=St. Fleur |first=Nicholas |title=Spotting Mysterious Twinkles on Earth From a Million Miles Away |url=https://www.nytimes.com/2017/05/19/science/dscovr-satellite-ice-glints-earth-atmosphere.html |date=19 May 2017 |work=The New York Times |accessdate=20 May 2017 |archivedate=20 May 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170520002922/https://www.nytimes.com/2017/05/19/science/dscovr-satellite-ice-glints-earth-atmosphere.html }}</ref><ref name="GRL-201760515">{{cite journal |last1=Marshak |first1=Alexander |last2=Várnai |first2=Tamás |last3=Kostinski |first3=Alexander |title=Terrestrial glint seen from deep space: oriented ice crystals detected from the Lagrangian point |url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/2017GL073248/abstract |date=15 May 2017 |journal=Geophysical Research Letters |doi=10.1002/2017GL073248 |accessdate=20 May 2017 |volume=44 |issue=10 |pages=5197–5202 |bibcode=2017GeoRL..44.5197M }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/2017GL073248/abstract |accessdate=25 June 2018 |archivedate=26 December 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171226014559/http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/2017GL073248/abstract }}</ref> ===မိုးလေဝသနှင့် ရာသီဥတု=== {{Main|မိုးလေဝသ|ရာသီဥတု}} ကမ္ဘာ၏လေထုတွင် ပုံသေနယ်နိမိတ်မရှိဘဲ၊ အတွင်းဘက်မှ အပြင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပါးလွှာလာပြီး အပြင်ဘက်အာကာသထဲသို့အရောက်တွင် မေးမှိန်သွားသည်။ လေထု၏ လေးပုံသုံးပုံသည် မြေမျက်နှာပြင်မှ ပထမဆုံး ၁၁ ကီလိုမီတာ (၆.၈ မိုင်) အတွင်း၌ ပါဝင်သည်။ အနိမ့်ဆုံးအလွှာကို ထရိုပိုစဖီးယားဟုခေါ်သည်။ နေမှလာသော စွမ်းအင်သည် ဤအလွှာကို အပူပေးပြီး လေကို ပြန့်ကားမှုဖြစ်စေသည်။ ဤသိပ်သည်းမှု နည်းသောလေသည် မြင့်တက်လာပြီး အေးမြ၍ သိပ်သည်းမှုများသောလေဖြင့် အစားထိုးသွားသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် အပူစွမ်းအင် ဖြန့်ဖြူးခြင်းမှတဆင့် လေထုလည်ပတ်မှုကိုဖြစ်စေကာ [[မိုးလေဝသ]]နှင့် [[ရာသီဥတု]]များကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref name=rahmstorf2003 /> {{multiple image | align = left | direction = vertical | width = 150 | image1 = Dorian 2019-08-30 1618Z.jpg | caption1 = [[ဟာရီကိန်း ဒိုရီယန်]]ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတကာ အာကာသစခန်း]]မှမြင်ရပုံ | image2 = Image-Ulmus pumila (Ulmus gobicus) in Gobi Desert.jpg | caption2 = [[ဂိုဘီသဲကန္တာရ]]ရှိ သစ်ပင်နှင့် တိမ်တိုက်များ }} မြေမျက်နှာပြင်သို့ကျရောက်သော [[နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်]]သည် လတ္တီကျု့ များလာသည်နှင့်အမျှ လျော့နည်းသွားသည်။ လတ္တီကျု အမြင့်ပိုင်းတွင် [[နေရောင်ခြည်]]သည် မြေမျက်နှာပြင်သို့ ထောင့်အနိမ့်ဖြင့် ရောက်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် နေရောင်ခြည်သည် ပိုမိုထူထပ်သော လေထုကို ဖြတ်သန်းရသည်။ ရလဒ်အဖြစ် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်ရှိ ပျမ်းမျှ နှစ်စဉ်အပူချိန်သည် အီကွေတာမှ လတ္တီကျု ၁ ဒီဂရီလျှင် ၀.၄ စင်တီဂရိတ် (၀.၇ ဖာရင်ဟိုက်) နှုန်းဖြင့် လျော့နည်းသွားသည်။<ref name="sadava_heller2006" /> တည်နေရာ၏ ရာသီဥတုများကို သက်ရောက်စေသော အခြားအချက်မှာ သမုဒ္ဒရာများနှင့် နီးကပ်မှုဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|last1=Rohli|first1=Robert. V.|title=Climatology|last2=Vega|first2=Anthony J.|publisher=Jones & Bartlett Learning|year=2018|isbn=978-1-284-12656-3|edition=fourth|page=49}}</ref> သမုဒ္ဒရာများနှင့် နီးကပ်သောနေရာများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အေးမြသောနွေရာသီနှင့် ပူနွေးသောဆောင်းရာသီများ ရှိတတ်ကြသည်။ အကြောင်းမှာ သမုဒ္ဒရာများသည် အပူပမာဏကို ပိုမိုသိုလှောင်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သမုဒ္ဒရာများ၏ အပူဓာတ် သို့မဟုတ် အအေးဓာတ်ကို လေတိုက်ခြင်းဖြင့် ကုန်းမြေသို့ ပို့ဆောင်ပေးသည်။<ref>{{cite book|last1=Rohli|first1=Robert. V.|title=Climatology|last2=Vega|first2=Anthony J.|publisher=Jones & Bartlett Learning|year=2018|isbn=978-1-284-12656-3|edition=fourth|page=32}}</ref> ရေငွေ့များသည် မြေမျက်နှာပြင်ရှိ အငွေ့ပျံခြင်းမှတဆင့် လေထုထဲသို့ လှည့်လည်ကြသည်။ လေထုအခြေအနေသည် ပူနွေးစိုထိုင်းပါက ရေသည် စုဖွဲ့ကာ မိုးရွာသွန်းခြင်းအဖြစ် မြေပြင်ပေါ်သို့ ပြန်လည်ကျရောက်သည်။<ref name="moran2005" /> ထိုအခါ ရေအများစုသည် အနိမ့်ပိုင်းသို့ မြစ်ချောင်းများမှတဆင့် သမုဒ္ဒရာများ သို့မဟုတ် ရေကန်များသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားသည်။ ဤရေသံသရာသည် မြေပြင်ပေါ်ရှိ သက်ရှိများအတွက် မရှိမဖြစ် အရေးပါသော ယန္တရားဖြစ်သည်။ မိုးရွာသည့်ပုံစံသည် တစ်နှစ်လျှင် မီတာများစွာမှ မီလီမီတာအောက်အထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ခြားနားကြသည်။ လေထုလည်ပတ်မှု၊ ပထဝီဝင် သွင်ပြင်များနှင့် အပူချိန်ကွဲပြားခြားနားချက်များသည် ဒေသတစ်ခု၏ ပျမ်းမျှ မိုးရွာသွန်းနှုန်းကို အဆုံးအဖြတ်ပေးသည်။<ref name="hydrologic_cycle" /> အသုံးများသော [[ကော့(ခ်)ပန်ရာသီဥတုခွဲခြားမှုများ|ကော့ပန် ရာသီဥတုခွဲမှုစနစ်]]တွင် အုပ်စု ၅ ခုပါဝင်ပြီး အပူပိုင်း ရာသီဥတု၊ ခြောက်သွေ့ ရာသီဥတု၊ သမပိုင်း ရာသီဥတု၊ တိုက်ကြီး ရာသီဥတုနှင့် ဝင်ရိုးစွန်း ရာသီဥတုဟူ၍ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းအုပ်စု ၅ ခုကိုလည်း ပိုမိုတိကျသော ရာသီဥတု အမျိုးအစားခွဲများအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားသေးသည်။<ref name="berger2002" /> ကော့ပန် ရာသီဥတုခွဲမှုစနစ်သည် အပူချိန်နှင့် မိုးရွာသွန်းနှုန်းအပေါ် အခြေခံ၍ နယ်မြေဒေသများကို ခွဲခြားပေးသည်။<ref>{{cite book|last1=Rohli|first1=Robert. V.|title=Climatology|last2=Vega|first2=Anthony J.|publisher=Jones & Bartlett Learning|year=2018|isbn=978-1-284-12656-3|edition=fourth|page=159}}</ref> ပူပြင်းသော ကန္တာရများတွင် မျက်နှာပြင် လေအပူချိန်သည် ၅၅ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (၁၃၁ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ မြင့်တက်နိုင်ပြီး [[အန္တာတိက]]ဒေသတွင် အနုတ် ၈၉ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (−၁၂၈ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ကျဆင်းနိုင်သည်။<ref>{{Cite journal|last1=El Fadli|first1=Khalid I.|last2=Cerveny|first2=Randall S.|last3=Burt|first3=Christopher C.|last4=Eden|first4=Philip|last5=Parker|first5=David|last6=Brunet|first6=Manola|last7=Peterson|first7=Thomas C.|last8=Mordacchini|first8=Gianpaolo|last9=Pelino|first9=Vinicio|last10=Bessemoulin|first10=Pierre|last11=Stella|first11=José Luis|date=2013|title=World Meteorological Organization Assessment of the Purported World Record 58°C Temperature Extreme at El Azizia, Libya (13 September 1922)|journal=Bulletin of the American Meteorological Society|language=en|volume=94|issue=2|pages=199–204|doi=10.1175/BAMS-D-12-00093.1|bibcode=2013BAMS...94..199E|issn=0003-0007|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Turner|first1=John|last2=Anderson|first2=Phil|last3=Lachlan‐Cope|first3=Tom|last4=Colwell|first4=Steve|last5=Phillips|first5=Tony|last6=Kirchgaessner|first6=Amélie|last7=Marshall|first7=Gareth J.|last8=King|first8=John C.|last9=Bracegirdle|first9=Tom|last10=Vaughan|first10=David G.|last11=Lagun|first11=Victor|date=2009|title=Record low surface air temperature at Vostok station, Antarctica|journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres|language=en|volume=114|issue=D24|page=D24102|doi=10.1029/2009JD012104|bibcode=2009JGRD..11424102T|issn=2156-2202|doi-access=free}}</ref> ===အပေါ်ပိုင်း လေထု=== [[ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ]]၏အပေါ်ရှိ လေထုကို [[စထရာတိုစဖီးယား အလွှာ]]၊ မီဆိုစဖီးယား အလွှာနှင့် သာမိုစဖီးယား အလွှာဟူ၍ ပိုင်းခြားထားသည်။<ref name="atmosphere" /> အလွှာတစ်ခုချင်းစီတွင် အမြင့်အလိုက် အပူချိန်ခြားနားမှု ရှိကြသည်။ ယင်း၏အလွန်တွင် အက်ဇိုစဖီးယား (exosphere) သည် ပါးလွာသော မဂ္ဂနတိုစဖီးယား (magnetosphere) အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ ယင်းနယ်မြေတွင် ဘူမိသံလိုက်စက်ကွင်းများသည် နေလေများဖြင့် အပြန်အလှန်အကျိုးသက်ရောက်ကြသည်။<ref name=sciweek2004 /> စထရာတိုစဖီးယားလွှာအတွင်း [[အိုဇုန်းလွှာ]]တည်ရှိပြီး ကမ္ဘာမြေရှိ သက်ရှိများအတွက် အရေးပါကာ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်၏ အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးသည်။ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်မှ {{Convert|100|km|mi|abbr=on}} အကွာအဝေးကို လေထုနှင့် [[အပြင်ဘက် အာကာသ]]ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။<ref name=cordoba2004 /> ==ပတ်လမ်းနှင့် လည်ပတ်ခြင်း== ===လည်ပတ်ခြင်း=== [[File:EpicEarth-Globespin(2016May29).gif|thumb|right|ကမ္ဘာလည်ပတ်နေပုံအား [[:en:Deep Space Climate Observatory|DSCOVR EPIC]] မှ ၂၀၁၆ ခုနှစ် မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ရိုက်ကူးထားပုံ။]] ကမ္ဘာသည် နေကို တူရူပြု၍ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် ၂၄ နာရီ (၈၆၄၀၀ စက္ကန့်) လျှင် တစ်ကြိမ်လည်ပတ်ပြီး အခြားဝေးကွာသောကြယ်များကို တူရူပြုပါက ၂၃ နာရီ ၅၆ မိနစ် ၄ စက္ကန့်လျင် တစ်ကြိမ်နှုန်း လည်ပတ်သည်။<ref name="IERS" /><ref group="n" name="Aoki" /> ကမ္ဘာ၏ လည်ပတ်နှုန်းသည် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ နှေးကွေးလာသည်။ အတိတ်ကာလများ၏ တစ်ရက်တာသည် ယနေ့ခေတ်ထက် ပိုမိုတိုတောင်းခဲ့သည်။ ယင်းသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ ကမ္ဘာနှင့် လကမ္ဘာကြားရှိ ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှု (tidal effect) ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာမြေ၏ လည်ပတ်နှုန်းသည် ၁၉ ရာစုနှစ်နှင့်စာလျှင် ပိုမိုရှည်ကြာပြီး ယခုအခါ ရက်တိုင်း၌ ၀ မှ ၂ မီလီစက္ကန့်ကြား ပြောင်းလဲလျက်ရှိသည်။<ref name=USNO_TSD/><ref>{{cite journal |title=Rapid Service/Prediction of Earth Orientation |journal=IERS Bulletin-A |date=9 April 2015 |volume=28 |issue=15 |url=http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |accessdate=12 April 2015 |format=.DAT file (displays as plaintext in browser) |archive-date=14 March 2015 |access-date=25 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150314182157/http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |access-date=25 June 2018 |archive-date=14 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150314182157/http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |accessdate=25 June 2018 |archivedate=14 March 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150314182157/http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat }}</ref> ===ပတ်လမ်း=== [[File:PIA23645-Earth-PaleBlueDot-6Bkm-Voyager1-orig19900214-upd20200212.jpg|thumb|upright|''[[ဗွိုင်ယေဂျာ ၁]]'' အာကာသယာဉ်က မိုင်ပေါင်း ၄ ဘီလီယံ နီးပါးခန့် အကွာအဝေးမှ ရိုက်ကူးထားသော ''[[အပြာဖျော့အစက်]]'' အမည်ရ ကမ္ဘာဂြိုဟ်ဖြစ်သည်၊ [[အလင်းအလျင်]]ဖြင့်ဆိုပါက ၅.၆ နာရီ ခရီးကွာဝေးသည်။<ref name="NASA-20200212">{{cite news |author=Staff |title=Pale Blue Dot Revisited |url=https://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA23645 |date=12 February 2020 |work=[[NASA]] |access-date=12 February 2020 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=12 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200212230826/https://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA23645 }}</ref>]] ကမ္ဘာသည် နေကိုဗဟိုပြု၍ ပျမ်းမျှ ကီလိုမီတာ ၁၅၀ မီလီယံ (၉၃ မီလီယံမိုင်) အကွာအဝေးမှ လှည့်ပတ်လျက်ရှိကာ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် ၁ ပတ် လှည့်ပတ်မိရန် ပျမ်းမျှ ၂၄ နာရီ ကြာမြင့်သည်။ ကမ္ဘာ၏ ပတ်လမ်းအမြန်နှုန်းသည် တစ်စက္ကန့်လျင် ၂၉.၇၈ ကီလိုမီတာ (တစ်နာရီလျင် မိုင်ပေါင်း ၆၆၆၀၀) နှုန်းဖြစ်သည်။ ယင်းအမြန်နှုန်းဖြင့် ကမ္ဘာ၏ အချင်း ၁၂၇၄၂ ကီလိုမီတာ (၇၉၁၈ မိုင်) အား ၇ မိနစ်အတွင်း၊ ၃၈၄၀၀၀ ကီလိုမီတာ (၂၃၉၀၀၀ မိုင်) ကွာဝေးသော လကမ္ဘာသို့ ၃.၅ နာရီတို့ဖြင့် ခရီးပေါက်နိုင်သည်။<ref name="earth_fact_sheet" /> ကမ္ဘာ၏ ဒြပ်ဆွဲငင်အား လွှမ်းမိုးသောနယ်မြေကို ဟေးလ်စဖီးယား (Hill sphere) ဟုခေါ်ပြီး အချင်းဝက်အားဖြင့် ၉၃၀,၀၀၀ မိုင် (၁.၅ မီလီယံ ကီလိုမီတာ) ရှိသည်။<ref name="vazquez_etal2006" /><ref group="n" name="hill_radius" /> ယင်းသည် အခြားပိုမိုဝေးကွာသော နေနှင့် ဂြိုဟ်များ၏ ဒြပ်ဆွဲငင်အားထက် ကမ္ဘာ၏ဒြပ်ဆွဲငင်အားက ပိုမိုအားပြင်းနိုင်သည့် အများဆုံးအကွာအဝေး ဖြစ်သည်။ အရာဝတ္ထုများသည် ဤအချင်းဝက်အတွင်း လည်ပတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ်ပါက နေ၏ ဒြပ်ဆွဲငင်အားနှင့် သက်ဆိုင်သွားမည်ဖြစ်သည်။<ref name="vazquez_etal2006" /> ကမ္ဘာသည် နေအဖွဲ့အစည်းနှင့်အတူ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]]၌ တည်ရှိပြီး ဗဟိုမှ [[အလင်းနှစ်]] ၂၈၀၀ ကွာဝေးသည်။ ယင်းသည် [[အိုရိုင်ယွန် လက်မောင်း]]ရှိ ဂလက်တစ်ပြင်ညီ (galactic plane) ၏ အလင်းနှစ် ၂၀ ခန့်တွင် တည်ရှိသည်။<ref name="nasa20051201" /> ==ကမ္ဘာ-ဂြိုဟ်ရံလ စနစ်== ===လကမ္ဘာ=== {{Main|လကမ္ဘာ}} {| class="wikitable" style="float: right; margin-left: 0.5em;" |+ ဂုဏ်သတ္တိများ |- | colspan=2 | [[File:FullMoon2010.jpg|center|200px|လပြည့်ဝန်းအား [[မြောက်ကမ္ဘာခြမ်း]]မှ မြင်ရပုံ]] |- | '''အချင်း''' || {{val|3474.8|u=km|fmt=commas}} |- | '''ထုထည်''' || {{val|7.349|e=22|u=kg}} |- | '''ဆီမီးမေဂျာ ဝင်ရိုး''' || {{val|384400|u=km|fmt=commas}} |- | '''ပတ်လမ်းကာလ''' || {{nowrap|27{{smallsup|d}} 7{{smallsup|h}} 43.7{{smallsup|m}}}} |} လကမ္ဘာ၏ မူလဇာတ်မြစ်နှင့်ပတ်သက်၍ လူအများစု လက်ခံထားသော သီအိုရီအရ ''သီယာ''ဟုခေါ်သော [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]အရွယ် ဂြိုဟ်ပေါက်စတစ်စင်းနှင့် အစောပိုင်းကာလ ကမ္ဘာတို့ ထိတိုက်မိရာမှ ပေါက်ဖွားလာသည်ဟုဆိုသည်။<ref name=nature412_708/> ကမ္ဘာတွင် ဂြိုဟ်ရံလတစ်စင်း ရှိပြီး ယင်းသည် ကမ္ဘ့ာအချင်း၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် အရွယ်အစားရှိသည်။ [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား]] ''[[ပလူတို]]''၏ ဂြိုဟ်ရံလတစ်စင်းဖြစ်သော [[ချာရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|''ချာရွန်'']]သည် မိခင်ဂြိုဟ်၏ အရွယ်အစားနှင့်နှိုင်းယှဉ်ပါက ပိုမိုကြီးမားသော်လည်း<ref>{{cite web|url=https://astronomy.com/news/2019/06/whats-so-special-about-our-moon-anyway|title=What's so special about our Moon, anyway?|work=[[:en:Astronomy (magazine)|Astronomy]]|last1=Klemetti|first1=Erik|date=17 June 2019|access-date=13 October 2020|accessdate=22 November 2021|archivedate=6 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201106063032/https://astronomy.com/news/2019/06/whats-so-special-about-our-moon-anyway}}</ref><ref>{{cite web|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/pluto-moons/charon/in-depth/#:~:text=At%20half%20the%20size%20of,phenomenon%20called%20mutual%20tidal%20locking.|title=Charon|website=NASA|date=19 December 2019|access-date=13 October 2020|accessdate=22 November 2021|archivedate=14 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201014164907/https://solarsystem.nasa.gov/moons/pluto-moons/charon/in-depth/#:~:text=At%20half%20the%20size%20of,phenomenon%20called%20mutual%20tidal%20locking.}}</ref> အခြားဂြိုဟ်များ၏ ဂြိုဟ်ရံလများကိုလည်း ကမ္ဘာ၏ လကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် "ဂြိုဟ်ရံလများ" ("moons") ဟု ရည်ညွှန်းသည်။<ref>{{cite web|url=https://theconversation.com/curious-kids-why-is-the-moon-called-the-moon-127899|title=Curious Kids: Why is the moon called the moon?|website=The Conversation|last1=Brown|first1=Toby|date=2 December 2019|access-date=13 October 2020|accessdate=22 November 2021|archivedate=8 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201108044000/https://theconversation.com/curious-kids-why-is-the-moon-called-the-moon-127899}}</ref> လကမ္ဘာသည် မိခင်ဂြိုဟ်၏ အရွယ်အစားဖြင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက နေအဖွဲ့အစည်းတွင် အကြီးဆုံး လတစ်စင်းဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာနှင့် လကမ္ဘာကြားရှိ [[ဒြပ်ဆွဲအား]]သည် ကမ္ဘာပေါ်၌ ဒီရေများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref>{{Cite journal|last1=Coughenour|first1=Christopher L.|last2=Archer|first2=Allen W.|last3=Lacovara|first3=Kenneth J.|author-link3=Kenneth Lacovara|date=2009|title=Tides, tidalites, and secular changes in the Earth–Moon system|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0012825209001445|journal=Earth-Science Reviews|language=en|volume=97|issue=1|pages=59–79|doi=10.1016/j.earscirev.2009.09.002|bibcode=2009ESRv...97...59C|issn=0012-8252}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0012825209001445 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=28 October 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121028000947/http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0012825209001445 }}</ref> လကမ္ဘာပေါ်၌လည်း ဒီရေ အလုံပိတ် (tidal locking) အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ဖြစ်စေပြီး ယင်း၏ လည်ပတ်နှုန်းသည် ကမ္ဘာအား လှည့်ပတ်မှုနှင့် ထပ်တူကျစေသည်။ ရလဒ်အဖြစ် လ၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခြမ်းသည် ကမ္ဘာသို့ အမြဲတမ်း မျက်နှာမူလျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite news|last=Kelley|first=Peter|date=17 August 2017|title=Tidally locked exoplanets may be more common than previously thought|url=https://www.washington.edu/news/2017/08/14/tidally-locked-exoplanets-may-be-more-common-than-previously-thought/|access-date=8 October 2020|newspaper=Uw News|language=en|accessdate=22 November 2021|archivedate=9 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201009192401/https://www.washington.edu/news/2017/08/14/tidally-locked-exoplanets-may-be-more-common-than-previously-thought/}}</ref> လကမ္ဘာသည် ကမ္ဘာအားလည်ပတ်နေသောကြောင့် လကမ္ဘာ၏ မတူညီသောမျက်နှာပြင်များကို နေရောင်ထိုးသောအခါ လဆန်းခြင်း၊ လကွယ်ခြင်းများကို ဖြစ်စေသည်။<ref>{{Cite web|title=Lunar Phases and Eclipses {{!}} Earth's Moon|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/earths-moon/lunar-phases-and-eclipses|access-date=8 October 2020|website=NASA Solar System Exploration|accessdate=22 November 2021|archivedate=16 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201016180007/https://solarsystem.nasa.gov/moons/earths-moon/lunar-phases-and-eclipses/}}</ref> ကမ္ဘာနှင့်လတို့ကြား အပြန်အလှန် ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှုကြောင့် လသည် တစ်နှစ်လျှင် ၁.၅ လက်မခန့် ကမ္ဘာနှင့် ဝေးကွာလျက်ရှိသည်။ လသည် ကမ္ဘာ၏ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် တိမ်းစောင်းလျက် လည်ပတ်သောဖြစ်စဉ်အား တည်ငြိမ်စေသည်။ ကမ္ဘာမှ ကြည့်ပါက လကမ္ဘာကို နေ၏အရွယ်အစားကဲ့သို့ပင် မြင်ရသည်။ ဤကဲ့သို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ နေ၏အချင်းသည် လကမ္ဘာထက် အဆပေါင်း ၄၀၀ ပိုကြီးသော်လည်း အကွာဝေးမှာ အဆပေါင်း ၄၀၀ ပိုမိုဝေးကွာသောကြောင့်ဖြစ်သည်။<ref name=angular /> ယင်းသည် နှစ်စဉ်နှင့် နေအပြည့်ကြတ်ခြင်းကို ကမ္ဘာပေါ်၌ ဖြစ်စေသည်။<ref>{{cite web|url=https://blogs.scientificamerican.com/life-unbounded/the-solar-eclipse-coincidence/|title=The Solar Eclipse Coincidence|work=Scientific American|last1=Sharf|first1=Caleb A.|date=18 May 2012|access-date=13 October 2020|author1-link=Caleb Scharf|accessdate=22 November 2021|archivedate=15 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201015083529/https://blogs.scientificamerican.com/life-unbounded/the-solar-eclipse-coincidence/}}</ref> လကမ္ဘာသည် ကမ္ဘာ၏ ရာသီဥတုကို ထိန်းကျောင်းခြင်းဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိများ ဖြစ်ထွန်းမှုကို အထောက်အကူပြုခဲ့ကောင်းပြုခဲ့နိုင်သည်။ [[နိခါတကဗေဒ|ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း]] သက်သေများနှင့် ကွန်ပျူတာဖြင့် ပုံတူဖန်တီးမှန်းဆချက် (computer simulation) များက ကမ္ဘာ၏ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တိမ်းစောင်းမှုသည် လကမ္ဘာနှင့်အပြန်အလှန်ဆက်နွယ်မှုကြောင့် တည်ငြိမ်သည်ဟု ပြသနေသည်။ အချို့သော သီအိုရီအဆိုရှင်များက လကမ္ဘာမရှိပါက ကမ္ဘာ၏ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တိမ်းစောင်းလည်ပတ်မှုသည် အင်္ဂါဂြိဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်ရပ်ကဲ့သို့ ကမောက်ကမဖြစ်ကာ မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်သွားနိုင်သည်ဟုဆိုသည်။ သို့သော်လည်း ယင်းအား အပြန်အလှန် ငြင်းခုံနေကြဆဲဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://phys.org/news/2015-01-earth-moon-critical-life.html#:~:text=Lissauer's%20team%20found%20that%20without,day%20angle%20of%2023.5%20degrees.|title=Earth's moon may not be critical to life|work=Phys.org|last1=Cooper|first1=Keith|date=27 January 2015|access-date=26 October 2020|accessdate=22 November 2021|archivedate=30 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201030120857/https://phys.org/news/2015-01-earth-moon-critical-life.html#:~:text=Lissauer's%20team%20found%20that%20without,day%20angle%20of%2023.5%20degrees.}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf|title=Equilibrium rotational stability and figure of Mars|journal=Icarus|last1=Dadarich|first1=Amy|first2=Jerry X.|last2=Mitrovica|author-link2=Jerry X. Mitrovica|first3=Isamu|last3=Matsuyama|first4=J. Taylor|last4=Perron|first5=Michael|last5=Manga|author-link5=Michael Manga|first6=Mark A.|last6=Richards|date=22 November 2007|volume=194|issue=2|pages=463–75|access-date=26 October 2020|doi=10.1016/j.icarus.2007.10.017|archive-date=1 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201094104/http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf |access-date=22 November 2021 |archive-date=1 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201094104/http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf |accessdate=22 November 2021 |archivedate=1 December 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201201094104/http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf }}</ref> ===လူလုပ် ဂြိုဟ်တုများ=== ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလတွင် ကမ္ဘာပတ်လမ်းထဲ၌ အလုပ်ဖြစ်နေဆဲ လူလုပ် [[ဂြိုဟ်တု|ဂြိုဟ်တု]]များ ၂,၆၆၆ ခု ရှိသည်။<ref name="ucs" /> ယင်းတို့တွင် လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်း မရှိတော့သည့် ဂြိုဟ်တုများလည်း ပါဝင်ပြီး နောက်ယောင်ခံလိုက်ထားသည် အာကာသ အမှိုက် (Space debris) ၁၆,၀၀၀ ခုကျော် ရှိသည်။<ref group="n" name="space_debris" /> ကမ္ဘာ၏ အကြီးဆုံး လူလုပ် ဂြိုဟ်တုမှာ [[နိုင်ငံတကာ အာကာသ စခန်း]]ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book|last1=Welch|first1=Rosanne|url=https://books.google.com/books?id=aWGHDwAAQBAJ&q=largest+artificial+satellite&pg=RA2-PA126|title=Technical Innovation in American History: An Encyclopedia of Science and Technology [3 volumes]|last2=Lamphier|first2=Peg A.|year=2019|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-094-2|page=126|language=en|access-date=23 November 2021|archive-date=14 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210214004816/https://books.google.com/books?id=aWGHDwAAQBAJ&q=largest+artificial+satellite&pg=RA2-PA126|url-status=live}}</ref> ==ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိ== {{Main|သက်ရှိ}} [[File:Mycena interrupta.jpg|thumb|[[မှို|မှိုများ]]သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိတစ်မျိုးဖြစ်သည်။]] ဂြိုဟ်တစ်ခု၏ သက်ရှိပုံစံများသည် [[ဂေဟစနစ်]]တွင် နေထိုင်ကြပြီး ယင်း၏ပုံစံအားလုံးကို ဇီဝလွှာ (biosphere) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/biosphere/|title=Biosphere|first1=Kim|last1=Rutledge|first2=Tara|last2=Ramroop|first3=Diane|last3=Boudreau|first4=Melissa|last4=McDaniel|first5=Santani|last5=Teng|first6=Erin|last6=Sprout|first7=Hilary|last7=Costa|first8=Hilary|last8=Hall|first9=Jeff|last9=Hunt|date=24 June 2011|work=National Geographic|access-date=1 November 2020|accessdate=23 November 2021|archivedate=3 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201103222045/https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/biosphere/}}</ref> ဇီဝလွှာကို ဇီဝအစုအဖွဲ့ (biomes) အဖြစ် ပိုင်းခြားပြီး အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်များ နေထိုင်ကြသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/bitesize/guides/zmyj6sg/revision/3 |title=Interdependency between animal and plant species |page=3 |work=BBC Bitesize |publisher=[[BBC]] |access-date=28 June 2019 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=27 June 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190627225057/https://www.bbc.com/bitesize/guides/zmyj6sg/revision/3 }}</ref> မြေပြင်ပေါ်တွင် ဇီဝအစုအဖွဲ့များကို အဓိကအားဖြင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်နှင့် စိုထိုင်းဆတို့ဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည်။ ကုန်းနေ ဇီဝအစုအဖွဲ့များသည် အာတိတ် သို့မဟုတ် အာတိတ်စက်ဝိုင်းအတွင်း တည်ရှိကြသည်။ မြင့်မားသောနေရာများ သို့မဟုတ် [[ကန္တာရ|အင်မတန်ခြောက်သွေ့သောဒေသ]]များတွင် အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်များ ကင်းမဲ့ကြသည်။ မျိုးစိတ် မူကွဲသည် စိုထိုင်းသောအနိမ့်ပိုင်းဒေသ အီကွေတာတွင် အများဆုံး ဖြစ်ထွန်းသည်။<ref name="amnat163_2_192" /> ယနေ့ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ခန့်မှန်းခြေ မျိုးစိတ်အရေအတွက်သည် ပြောင်းလဲနေပြီး မျိုးစိတ်အများစုမှာ ဖော်ပြခြင်းမရှိသေးပေ။<ref name="Sweetlove_2011">{{Cite journal |last=Sweetlove |first=L. |date=24 August 2011 |title=Number of species on Earth tagged at 8.7 million |url=https://www.nature.com/news/2011/110823/full/news.2011.498.html |access-date=28 October 2020 |journal=Nature |pages=news.2011.498 |doi=10.1038/news.2011.498 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.nature.com/news/2011/110823/full/news.2011.498.html |accessdate=23 November 2021 |archivedate=9 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201109060345/https://www.nature.com/news/2011/110823/full/news.2011.498.html }}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှင်သန်ကျက်စားခဲ့ဖူးသော မျိုးစိတ်အားလုံး၏ ၉၉ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် [[မျိုးသုဉ်းခြင်း|မျိုးသုဉ်း]]ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။<ref name="NYT-20141108">{{cite news|last=Novacek|first=Michael J.|date=8 November 2014|title=Prehistory's Brilliant Future|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html|access-date=1 November 2020|accessdate=24 June 2018|archivedate=29 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141229225657/http://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html}}</ref><ref name="Jablonski2004">{{cite journal|last=Jablonski|first=David|author-link1=David Jablonski|year=2004|title=Extinction: past and present|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2004-02-12_427_6975/page/588|journal=Nature|volume=427|issue=6975|page=589|bibcode=2004Natur.427..589J|doi=10.1038/427589a|pmid=14961099|s2cid=4412106}}</ref> နေမှ ကမ္ဘာသို့ အကွာအဝေး၊ ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်း ဗဟိုကျမှု၊ လှည့်ပတ်နှုန်း၊ ဝင်ရိုးပေါ်တွင် တိမ်းစောင်းမှု၊ ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ ရာဇဝင်၊ ရေရှည်တည်တံ့သော လေထုနှင့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] အစရှိသည့် အားလုံးသော ရာသီဥတုအခြေနေများသည် မြေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အကျိုးသက်ရောက်လျက်ရှိသည်။<ref name="dole1970" /> ကမ္ဘာသည် အရည်အဖြစ်တည်ရှိသော ရေကို ထောက်ပံ့ပေးပြီး ယင်းသည် ရှုပ်ထွေးသော အော်ဂဲနစ် မော်လီကျူးများ ဖြစ်တည်လာစေရန်၊ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်များအတွက် လိုအပ်သောစွမ်းအင်ကို အလုံအလောက် ထောက်ပံ့ပေးသည်။ အပင်များသည် လေထု၊ မြေဆီလွှာနှင့် ရေမှ အာဟာရဓာတ်ကို ယူသုံးနိုင်ကြသည်။ ယင်းအာဟာရဓာတ်များသည် မတူညီသောမျိုးစိတ်များကြားတွင် သံသရာလည်လျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite book|last1=Singh|first1=J. S.|author-link1=Jamuna Sharan Singh|last2=Singh|first2=S. P.|author-link2=S. P. Singh (biochemist)|last3=Gupta|first3=S.R.|url=https://www.worldcat.org/oclc/896866658|title=Ecology environmental science and conservation|publisher=S. Chand & Company|year=2013|isbn=978-93-83746-00-2|edition=First|location=New Delhi|oclc=896866658|access-date=23 November 2021|archive-date=31 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210331100347/https://www.worldcat.org/title/ecology-environmental-science-and-conservation/oclc/896866658|url-status=live}}</ref> ဟာရီကိန်းမုန်တိုင်းများနှင့် [[တိုင်ဖွန်းမုန်တိုင်း]]များအပါအဝင် အပူပိုင်း ဆိုင်ကလုန်းများကဲ့သို့ ပြင်းထန်သော မိုးလေဝသအခြေအနေများသည် ကမ္ဘာမြေ၏ မျက်နှာပြင်တိုင်းတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပြီး ယင်းဒေသရှိ သက်ရှိများအပေါ် ကြီးမားသည့်အကျိုးသက်ရောက်မှု ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်အထိ ယင်းဖြစ်ရပ်များသည် တစ်နှစ်လျှင် ပျမ်းမျှလူပေါင်း ၁၁၈၀၀ ဦးကို သေဆုံးစေခဲ့သည်။<ref>{{cite book|title=Oceans and Human Health|first1=Sharon|last1=Smith|first2=Lora|last2=Fleming|first3=Helena|last3=Solo-Gabriele|first4=William H.|last4=Gerwick|publisher=Elsevier Science|year= 2011|isbn=978-0-08-087782-2|page=212}}</ref> အခြားနေရာများတွင် ငလျင်လှုပ်ခြင်း၊ မြေပြိုခြင်း၊ [[ဆူနာမီ|ဆူနာမီဖြစ်ပေါ်ခြင်း]]၊ မီးတောင်ပေါက်ကွဲခြင်း၊ ရေလွှမ်းခြင်း၊ မိုးခေါင်ခြင်း၊ [[တောမီး|တောမီးလောင်ခြင်း]]နှင့် အခြားဘေးအန္တရာယ်များ ကျရောက်ရန် ရှိနေသည်။<ref>{{cite book|title=Natural Disasters|last1=Alexander|first1=David|page=3|year=1993|url=https://books.google.com/books?id=wnt0DwAAQBAJ&q=Natural+Disasters&pg=PT11|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-1-317-93881-1|access-date=23 November 2021|archive-date=31 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210331100420/https://books.google.com/books?id=wnt0DwAAQBAJ&q=Natural+Disasters&pg=PT11|url-status=live}}</ref> လူသားတို့၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကြောင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ ပျောက်ဆုံးခြင်း၊ မျိုးစိတ်များ [[မျိုးသုဉ်းခြင်း]]၊ မြေဆီလွှာ ခမ်းခြောက်ခြင်း၊ မြေတိုက်စားခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|pages=[https://archive.org/details/humanimpactonn00goud/page/52 52], 66, 69, 137, 142, 185, 202, 355, 366|title=The Human Impact on the Natural Environment|url=https://archive.org/details/humanimpactonn00goud|last1=Goudie|first1=Andrew|author-link1=Andrew Goudie (geographer)|year=2000|publisher=MIT Press|isbn=978-0-262-57138-8}}</ref> လူသားတို့၏ အပြုအမူသည် [[ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့]]များကို လေထုထဲသို့ ရောက်စေပြီး [[ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာမှု]]ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal|last1=Cook|first1=John|last2=Oreskes|first2=Naomi|author-link2=Naomi Oreskes|last3=Doran|first3=Peter T.|author-link3=Peter Doran|last4=Anderegg|first4=William R. L.|last5=Verheggen|first5=Bart|last6=Maibach|first6=Edward W.|author-link6=Edward Maibach|last7=Carlton|first7=J. Stuart|last8=Lewandowsky|first8=Stephan|author-link8=Stephan Lewandowsky|last9=Skuce|first9=Andrew G.|last10=Green|first10=Sarah A.|last11=Nuccitelli|first11=Dana|date=2016|title=Consensus on consensus: a synthesis of consensus estimates on human-caused global warming|journal=Environmental Research Letters|language=en|volume=11|issue=4|page=048002|doi=10.1088/1748-9326/11/4/048002|bibcode=2016ERL....11d8002C|issn=1748-9326|doi-access=free}}</ref> ရေခဲလွှာများ အရည်ပျော်ကာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်လာမှု၊ မိုးခေါင်ရေရှားခြင်းနှင့် တောမီးလောင်မှုအန္တရာယ်ရှိလာခြင်းတို့သည် မျိုးစိတ်များကို ပိုမိုအေးမြသောဒေသသို့ ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ရန် တွန်းအားပေးမှု ဖြစ်လာစေသည်။<ref name="Global Warming Effects">{{Cite web|date=14 January 2019|title=Global Warming Effects|url=https://www.nationalgeographic.com/environment/global-warming/global-warming-effects/|access-date=16 September 2020|website=National Geographic|language=en|accessdate=23 November 2021|archivedate=2 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191202114510/https://www.nationalgeographic.com/environment/global-warming/global-warming-effects/}}</ref> ==လူသား ပထဝီဝင်== {{World map indicating continents}} [[ကမ္ဘာ့လူဦးရေ|ကမ္ဘာမြေရှိ လူဦးရေ]]သည် ၂၀၁၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ၇ ဘီလီယံ ကျော်သွားခဲ့ပြီး<ref>{{cite web|url=https://news.yahoo.com/various-7-billionth-babies-celebrated-worldwide-064439018.html|title=Various '7 billionth' babies celebrated worldwide|date=October 31, 2011|agency=Associated Press|access-date=31 October 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111031182613/http://news.yahoo.com/various-7-billionth-babies-celebrated-worldwide-064439018.html|work=Yahoo News|last1=Gomez|first1=Jim|last2=Sullivan|first2=Tim|archive-date=31 October 2011|accessdate=24 November 2021|archivedate=31 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111031182613/http://news.yahoo.com/various-7-billionth-babies-celebrated-worldwide-064439018.html}}</ref> ၂၁ ရာစု ဒုတိယထက်ဝက်ခန့်တွင် အမြင့်ဆုံး ၁၀ ဘီလီယံအထိ ရောက်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။<ref name=":1">{{Cite news|last=Harvey|first=Fiona|date=15 July 2020|title=World population in 2100 could be 2 billion below UN forecasts, study suggests|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2020/jul/15/world-population-in-2100-could-be-2-billion-below-un-forecasts-study-suggests|access-date=18 September 2020|issn=0261-3077|accessdate=24 November 2021|archivedate=4 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200904212947/https://www.theguardian.com/world/2020/jul/15/world-population-in-2100-could-be-2-billion-below-un-forecasts-study-suggests}}</ref> လူဦးရေ တိုးပွားမှု အများဆုံးမှာ [[အာဖရိကတိုက်]]တွင် ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။<ref name=":1" /> လူဦးရေ သိပ်သည်းဆသည် ကမ္ဘာတဝှမ်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကွဲပြားကြပြီး အများစုမှာ [[အာရှတိုက်]]တွင် နေထိုင်ကြသည်။ ၂၀၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၆၈ ရာခိုင်နှုန်းသည် ကျေးလက်ဒေသများထက် မြို့ပြတွင် နေထိုင်ကြလိမ့်မည်ဟု မျှော်မှန်းရသည်။<ref name="OWID_urbanization_2019"/> [[မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း]]တွင် ကမ္ဘာ့ကုန်းမြေထုထည်၏ ၆၈ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |url=http://phl.upr.edu/library/notes/distributionoflandmassesofthepaleo-earth |title=Distribution of landmasses of the Paleo-Earth |first1=Abel |last1=Méndez |author-link1=Abel Méndez |date=6 July 2011 |publisher=University of Puerto Rico at Arecibo |access-date=5 January 2019 |accessdate=24 November 2021 |archivedate=6 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106010959/http://phl.upr.edu/library/notes/distributionoflandmassesofthepaleo-earth }}</ref> ကုန်းမြေထုထည် များပြားသောအချက်ကြောင့်လည်း ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းသော လူသားများသည် မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5|title=MAP OF THE DAY: Pretty Much Everyone Lives In The Northern Hemisphere|date=4 May 2012|work=Business Insider|last1=Lutz|first1=Ashley|access-date=5 January 2019|accessdate=24 November 2021|archivedate=19 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180119181108/http://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5}}</ref> ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၈ ပုံ ၁ ပုံသည် လူသားများနေထိုင်ရန် သင့်လျော်သည်ဟု ခန့်မှန်းချက်တစ်ခုက ဖော်ပြထားသည်။ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၄ ပုံ ၃ ပုံကိုမူ သမုဒ္ဒရာများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားပြီး ကုန်းမြေမှာ ၄ ပုံ ၁ ပုံ ဖြစ်သည်။ ယင်းကုန်းမြေဧရိယာ၏ ထက်ဝက်ခန့်သည် ကန္တာရများ (၁၄ ရာခိုင်နှုန်း)၊<ref name="hessd4_439" /> တောင်တန်းများ (၂၇ ရာခိုင်နှုန်း)<ref name="biodiv" /> သို့မဟုတ် နေထိုင်ရန် မသင့်လျော်သော ကုန်းမြေများ ဖြစ်ကြသည်။ နိုင်ငံများက [[အန္တာတိကတိုက်]]၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့နှင့် အခြားဧရိယာအချို့မှလွဲ၍ ဂြိုဟ်တခုလုံး၏ ကုန်းမြေကို ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောဆိုထားကြသည်။<ref>{{cite book|last1=Lloyd|first1=John|author-link1=John Lloyd (producer)|title=The Discretely Plumper Second QI Book of General Ignorance|url=https://archive.org/details/qisecondbookofge0000lloy|last2=Mitchinson|first2=John|author-link2=John Mitchinson (researcher)|publisher=Faber & Faber|year=2010|isbn=978-0-571-29072-7|pages=[https://archive.org/details/qisecondbookofge0000lloy/page/116 116]–117}}</ref> ကမ္ဘာတွင် ဂြိုဟ်တခုလုံးကို အုပ်ချုပ်သောအစိုးရ မည်သည့်အချိန်ကမှ မရှိခဲ့ဖူးသော်လည်း [[ကုလသမဂ္ဂ|ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ]]သည် လက်ရှိတွင် ကမ္ဘာတဝှမ်းကို ဦးဆောင်နေသည့် နိုင်ငံတကာအစိုးရအဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|last1=Smith|first1=Courtney B.|url=https://www.rienner.com/uploads/47d958f8700e6.pdf|title=Politics and Process at the United Nations: The Global Dance|publisher=Lynne Reiner|year=2006|isbn=978-1-58826-323-0|pages=1–4|access-date=24 November 2021|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017080431/https://www.rienner.com/uploads/47d958f8700e6.pdf|url-status=live}}</ref> ကမ္ဘာပတ်လမ်းကြောင်းသို့ ပထမဆုံး ရောက်ရှိသူမှာ [[ယူရီဂါဂါရင်]] ဖြစ်ပြီး ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ပျံသန်းရောက်ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref name=kuhn2006 /> ၂၀၁၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလအထိ လူပေါင်း ၅၅၀ ယောက် အပြင်ဘက် အာကာသသို့ရောက်ရှိပြီး ယင်းတို့ထဲမှ ၁၂ ယောက်သည် လကမ္ဘာပေါ်တွင် လမ်းလျှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name=shayler_vis2005 /><ref>{{Cite news|last=Holmes|first=Oliver|date=19 November 2018|title=Space: how far have we gone – and where are we going?|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/science/2018/nov/19/space-how-far-have-we-gone-and-where-are-we-going|access-date=10 October 2020|issn=0261-3077|accessdate=24 November 2021|archivedate=6 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201006041822/https://www.theguardian.com/science/2018/nov/19/space-how-far-have-we-gone-and-where-are-we-going}}</ref> ပုံမှန်အားဖြင့် လူသားများ အာကာသထဲတွင် ရောက်ရှိသည်ဆိုသည်မှာ နိုင်ငံတကာ အာကသ စခန်းတွင်ဖြစ်သည်။ အာကာသစခန်းတွင် နေထိုင်သော လူ ၆ ဦးသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ခြောက်လကြာတိုင်း အလဲအလှယ် ပြုလုပ်ကြသည်။<ref name=nasa_rg_iss2007 /> လူသားများ ကမ္ဘာမြေမှ အဝေးဆုံး ခရီးသွားခဲ့သည့် အကွာအဝေးမှာ ၁၉၇၀ ခုနှစ် [[အပိုလို ၁၃]] ၏ စီမံကိန်းအတွင်းဖြစ်ပြီး ၄၀၀,၁၇၁ ကီလိုမီတာ (၂၄၈,၆၅၅ မိုင်) ခရီးသွားခဲ့သည်။<ref name="Apollo13History" /> {{clear}} {{multiple image | align = center | direction = horizontal | background color = | width = | caption_align = center | header_background = | header_align = center | header = [[ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု|ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိ]] | image1 = Sabaa Nissan Militiaman.jpg | width1 = 71 | caption1 = [[လူသား|0.2 Mya<br />လူသားများ]] | image2 = Oxalis-pes-caprae-16c-Zachi-Evenor.jpg | width2 = 110 | caption2 = [[ပန်း|140 Mya<br />ပန်းများ]] | image3 = Oryctolagus cuniculus Tasmania 2-mirror.jpg | width3 = 76 | caption3 = [[နို့တိုက်သတ္တဝါ|200 Mya<br />နို့တိုက်သတ္တဝါများ]] | image4 = AlamosaurusDB.jpg | width4 = 133 | caption4 = [[ဒိုင်နိုဆော|240 Mya<br />ဒိုင်နိုဆောများ]] | image5 = Clouds over the Atlantic Ocean.jpg | width5 = 143 | caption5 = [[အောက်ဆီဂျင်|3500 Mya<br />အောက်ဆီဂျင်]] | image6 = Halobacteria.jpg | width6 = 107 | caption6 = [[အဏုဇီဝ|4280 Mya<br />အဏုဇီဝသက်ရှိများ]] | image7 = Water drop 001.jpg | width7 = 145 | caption7 = [[ရေ|4410 Mya<br />ရေ]] | image8 = The Earth seen from Apollo 17.jpg | width8 = 96 | caption8 = [[ကမ္ဘာ၏ သက်တမ်း|4540 Mya<br />ကမ္ဘာ]] | footer_background = | footer_align = center | footer = }} {{clear}} {{multiple image | align = center | direction = horizontal | background color = | width = | caption_align = center | header_background = | header_align = center | header = [[စကြဝဠာ|စကြဝဠာရှိ ကမ္ဘာ၏ တည်နေရာ]] | image1 = The Earth seen from Apollo 17.jpg | width1 = 88 | caption1 = [[:en:History of Earth|ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] | image2 = Montagem Sistema Solar.jpg | width2 = 115 | caption2 = [[နေအဖွဲ့အစည်း]] | image3 = Rho Ophiuchi.jpg | width3 = 90 | caption3 = [[ဂေါင်း ခါးပတ်]] | image4 = Milky Way Arms ssc2008-10.svg | width4 = 98 | caption4 = [[အိုရိုင်ယွန် လက်မောင်း]] | image5 = Artist's impression of the Milky Way (updated - annotated).jpg | width5 = 88 | caption5 = [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ|နဂါးငွေ့တန်း]] | image6 = Local Group and nearest galaxies.jpg | width6 = 120 | caption6 = [[Local Group]] | image7 = Local supercluster-ly.jpg | width7 = 93 | caption7 = [[Virgo Supercluster|Virgo SCl]] | image8 = Observable universe r2.jpg | width8 = 90 | caption8 = [[Laniakea Supercluster|Laniakea SCl]] | image9 = Observable Universe with Measurements 01.png | width9 = 90 | caption9 = [[လေ့လာနိုင်သော စကြဝဠာ|မိမိတို့ စကြဝဠာ]] | footer_background = | footer_align = center | footer = }} == ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] *[[ကမ္ဘာမြေ သိပ္ပံ]] ==မှတ်စု== {{reflist |30em |group="n" |refs= <ref name=radiomatric>ရေဒီယို မက်ထရစ်ရက်စွဲဖြင့် သက်တမ်းဖော်ထုတ်နည်း (Radiometric dating) ဆိုသည်မှာ [[ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်]]များ၏ [[အိုင်ဆိုတုပ်]]များ [[ရေဒီယိုသတ္တိကြွပြိုကွဲမှု]]ဖြင့် ပြိုကွဲသောအခါ သက်တမ်းဝက် (half life) ဟုခေါ်သည့် သက်တမ်းကိုယ်စီ ရှိကြသည်။ ယင်းသက်တမ်းဝက်တို့ကို့ လေ့လာခြင်းဖြင့် ကျောက်ခဲ၊ ကာဗွန် အစရှိသည်တို့၏ သက်တမ်းကို သိရှိနိုင်သည်။</ref> <ref name=Aoki>The ultimate source of these figures, uses the term "seconds of UT1" instead of "seconds of mean solar time".—{{cite journal |last1=Aoki |first1=S. |title=The new definition of universal time |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1982-01_105_2/page/359 |journal=Astronomy and Astrophysics |year=1982 |volume=105 |issue=2 |pages=359–61 |bibcode=1982A&A...105..359A |last2=Kinoshita |first2=H. |last3=Guinot |first3=B. |last4=Kaplan |first4=G. H. |last5=McCarthy |first5=D. D. |last6=Seidelmann |first6=P. K.}}</ref> <ref name=apsis>aphelion = ''a'' × (1 + ''e''); perihelion = ''a'' × (1&nbsp;– ''e''), where ''a'' is the semi-major axis and ''e'' is the eccentricity. The difference between Earth's perihelion and aphelion is 5 million kilometers.—{{cite book|page=[https://archive.org/details/probingnewsolars0000wilk/page/144 144]|title=Probing the New Solar System|url=https://archive.org/details/probingnewsolars0000wilk|last1=Wilkinson|first1=John|year= 2009|publisher=CSIRO Publishing|isbn=978-0-643-09949-4}}</ref> <ref name=epoch>All astronomical quantities vary, both [[:en:Secular phenomena|secularly]] and [[ကြိမ်နှုန်း|periodically]]. The quantities given are the values at the instant J2000.0 of the secular variation, ignoring all periodic variations.</ref> <ref name=hill_radius>For Earth, the Hill radius is <math>R_H = a\left ( \frac{m}{3M} \right )^{\frac{1}{3}}</math>, where ''m'' is the mass of Earth, ''a'' is an astronomical unit, and ''M'' is the mass of the Sun. So the radius in AU is about <math>\left ( \frac{1}{3 \cdot 332,946} \right )^{\frac{1}{3}} = 0.01</math>.</ref> <ref name=surfacecover>Due to natural fluctuations, ambiguities surrounding ice shelves, and mapping conventions for vertical datums, exact values for land and ocean coverage are not meaningful. Based on data from the Vector Map and [http://www.landcover.org/ Global Landcover] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150326085837/http://www.landcover.org/ |date=26 March 2015 }} datasets, extreme values for coverage of lakes and streams are 0.6% and 1.0% of Earth's surface. The ice sheets of Antarctica and Greenland are counted as land, even though much of the rock that supports them lies below sea level.</ref> <ref name=space_debris>As of 4 January 2018, the United States Strategic Command tracked a total of 18,835 artificial objects, mostly debris. See: {{cite journal |url=https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov/quarterly-news/pdfs/odqnv22i1.pdf |title=Satellite Box Score |journal=Orbital Debris Quarterly News |editor1-first=Phillip |editor1-last=Anz-Meador |editor2-first=Debi |editor2-last=Shoots |volume=22 |issue=1 |page=12 |date=February 2018 |access-date=18 April 2018 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov/quarterly-news/pdfs/odqnv22i1.pdf |accessdate=23 November 2021 |archivedate=2 April 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190402034308/https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov/quarterly-news/pdfs/odqnv22i1.pdf }}</ref> }} == ကိုးကား == {{reflist|3|refs= <ref name=amnat163_2_192>{{cite journal |last1=Hillebrand |first1=Helmut |title=On the Generality of the Latitudinal Gradient |journal=American Naturalist |year=2004 |volume=163 |issue=2 |pages=192–211 |doi=10.1086/381004 |pmid=14970922 |s2cid=9886026 |url=http://oceanrep.geomar.de/4048/1/Hillebrand_2004_Amer_nat.pdf }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://oceanrep.geomar.de/4048/1/Hillebrand_2004_Amer_nat.pdf |accessdate=23 November 2021 |archivedate=22 September 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170922001037/http://oceanrep.geomar.de/4048/1/Hillebrand_2004_Amer_nat.pdf }}</ref> <ref name=angular>{{cite web |last1=Williams |first1=David R. |date=10 February 2006 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html |title=Planetary Fact Sheets |publisher=NASA |accessdate=28 September 2008 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304052405/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html }}—See the apparent diameters on the Sun and Moon pages.</ref> <ref name="Apollo13History">{{cite web |url=https://history.nasa.gov/SP-4029/Apollo_13a_Summary.htm |title=Apollo 13 The Seventh Mission: The Third Lunar Landing Attempt 11 April–17 April 1970 |publisher=NASA |access-date=7 November 2015 |accessdate=24 November 2021 |archivedate=2 March 2012 |archiveurl=https://www.webcitation.org/65r4SXJau?url=https://history.nasa.gov/SP-4029/Apollo_13a_Summary.htm }}</ref> <ref name=asp2002>{{cite conference |last1=Guinan |first1=E. F. |last2=Ribas |first2=I. |editor=Benjamin Montesinos, Alvaro Gimenez and Edward F. Guinan |title=Our Changing Sun: The Role of Solar Nuclear Evolution and Magnetic Activity on Earth's Atmosphere and Climate |work=ASP Conference Proceedings: The Evolving Sun and its Influence on Planetary Environments |year=2002 |location=San Francisco |isbn=978-1-58381-109-2 |publisher=Astronomical Society of the Pacific |bibcode=2002ASPC..269...85G}}</ref> <ref name="atmosphere">{{cite web |author=Staff |date=8 October 2003 |url=http://www.nasa.gov/audience/forstudents/9-12/features/912_liftoff_atm.html |title=Earth's Atmosphere |publisher=NASA |access-date=21 March 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=25 February 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6EhgRBXL0?url=http://www.nasa.gov/audience/forstudents/9-12/features/912_liftoff_atm.html }}</ref> <ref name=Allen296>{{cite book |title=Allen's Astrophysical Quantities |last1=Allen |first1=Clabon Walter |last2=Cox |first2=Arthur N. |publisher=Springer |date=2000 |isbn=0-387-98746-0 |url=https://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA296 |page=296 |accessdate=2010-08-17}}</ref> <ref name=geerts_linacre97>{{cite web |last1=Geerts |first1=B. |last2=Linacre |first2=E. |url=http://www-das.uwyo.edu/~geerts/cwx/notes/chap01/tropo.html |title=The height of the tropopause |date=November 1997 |work=Resources in Atmospheric Sciences |publisher=University of Wyoming |access-date=10 August 2006 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=27 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200427090700/http://www-das.uwyo.edu/~geerts/cwx/notes/chap01/tropo.html }}</ref> <ref name=Allen294>{{cite book |title=Allen's Astrophysical Quantities |last1=Allen |first1=Clabon Walter |last2=Cox |first2=Arthur N. |publisher=Springer |date=2000 |isbn=0-387-98746-0 |url=https://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA294 |page=294 |accessdate=2011-03-13}}</ref> <ref name=biodiv>{{cite web |author=Staff |url=http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml |title=Themes & Issues |publisher=Secretariat of the Convention on Biological Diversity |access-date=29 March 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070407011249/http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml |archive-date=7 April 2007 |accessdate=24 November 2021 |archivedate=7 April 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070407011249/http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml }}</ref> <ref name=bowring_housch1995>{{cite journal |last1=Bowring |first1=S. |last2=Housh |first2=T. |title=The Earth's early evolution |url=https://archive.org/details/sim_science_1995-09-15_269_5230/page/1534 |year=1995 |doi=10.1126/science.7667634 |journal=Science |volume=269 |pmid=7667634 |issue=5230 |bibcode=1995Sci...269.1535B |pages=1535–40}}</ref> <ref name=brown_mussett1981>{{cite book |last1=Brown |first1=Geoff C. |last2=Mussett |first2=Alan E. |title=The Inaccessible Earth |edition=2nd |date=1981 |page=166 |publisher=Taylor & Francis |isbn=0-04-550028-2}} Note: After Ronov and Yaroshevsky (1969).</ref> <ref name="britt2000">{{cite web |first1=Robert |last1=Britt |url=http://www.space.com/scienceastronomy/solarsystem/death_of_earth_000224.html |title=Freeze, Fry or Dry: How Long Has the Earth Got? |date=25 February 2000 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090605231345/http://www.space.com/scienceastronomy/solarsystem/death_of_earth_000224.html |archivedate=5 June 2009}}</ref> <ref name="berger2002">{{cite web |last1=Berger |first1=Wolfgang H. |author-link1=Wolfgang H. Berger |year=2002 |url=http://earthguide.ucsd.edu/virtualmuseum/climatechange1/cc1syllabus.shtml |title=The Earth's Climate System |publisher=University of California, San Diego |access-date=24 March 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=10 March 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6F180Errm?url=http://earthguide.ucsd.edu/virtualmuseum/climatechange1/cc1syllabus.shtml }}</ref> <ref name=canup_asphaug2001b>{{cite journal |last1=Canup |first1=R. |author-link1=Robin Canup|last2=Asphaug |first2=E. I. |author-link2=Erik Ian Asphaug|s2cid=4413525 |title=Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-08-16_412_6848/page/708 |journal=Nature |volume=412 |pages=708–12 |year=2001 |doi=10.1038/35089010 |pmid=11507633 |issue=6848 |bibcode=2001Natur.412..708C}}</ref> <ref name=carrington>{{cite news |first1=Damian |last1=Carrington |title=Date set for desert Earth |publisher=BBC News |date=21 February 2000 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/specials/washington_2000/649913.stm |accessdate=31 March 2007 |archivedate=10 July 2012 |archiveurl=https://archive.today/20120710142744/http://news.bbc.co.uk/2/hi/sci/tech/specials/washington_2000/649913.stm }}</ref> <ref name=cazenave_ahrens1995>{{cite book |first1=Anny |last1=Cazenave |authorlink=Anny Cazenave |editor=Ahrens, Thomas J |date=1995 |title=Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants |publisher=American Geophysical Union |location=Washington, DC |isbn=0-87590-851-9|chapter-url=http://www.agu.org/reference/gephys/5_cazenave.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061016024803/http://www.agu.org/reference/gephys/5_cazenave.pdf |archivedate=2006-10-16 |accessdate=2008-08-03|chapter-format=PDF |chapter=Geoid, Topography and Distribution of Landforms}}</ref> <ref name="Cox2000">{{cite book |editor=Arthur N. Cox |title=Allen's Astrophysical Quantities |url=https://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA244 |edition=4th |date=2000 |publisher=AIP Press |location=New York |isbn=0-387-98746-0 |page=244 |accessdate=2010-08-17}}</ref> <ref name=cordoba2004>{{cite web |first1=S. Sanz Fernández |last1=de Córdoba |date=21 June 2004 |url=http://www.fai.org/astronautics/100km.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20100115223732/http://www.fai.org/astronautics/100km.asp |archive-date=15 January 2010 |title=Presentation of the Karman separation line, used as the boundary separating Aeronautics and Astronautics |publisher=Fédération Aéronautique Internationale |access-date=21 April 2007 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=9 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110709114431/http://www.fai.org/astronautics/100km.asp }}</ref> <ref name=dole1970>{{cite book |first1=Stephen H. |last1=Dole |date=1970 |title=Habitable Planets for Man |edition=2nd |publisher=American Elsevier Publishing Co |url=https://www.rand.org/pubs/reports/R414/ |access-date=11 March 2007 |isbn=978-0-444-00092-7 |archive-date=3 January 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100103083736/http://www.rand.org/pubs/reports/R414/ |url-status=live }}</ref> <ref name=hydrologic_cycle>{{cite web |author=Various |date=21 July 1997 |url=http://ww2010.atmos.uiuc.edu/(Gh)/guides/mtr/hyd/home.rxml |title=The Hydrologic Cycle |publisher=University of Illinois |access-date=24 March 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=21 March 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6FHAZ1iIh?url=http://ww2010.atmos.uiuc.edu/(Gh)/guides/mtr/hyd/home.rxml }}</ref> <ref name="Harrison 2002">{{cite book |first1=Roy M. |last1=Harrison |author-link1=Roy M. Harrison |last2=Hester |first2=Ronald E. |date=2002 |title=Causes and Environmental Implications of Increased UV-B Radiation |url=https://archive.org/details/causesenvironmen0000unse |publisher=Royal Society of Chemistry |isbn=978-0-85404-265-4}}</ref> <ref name=hessd4_439>{{cite journal |last1=Peel |first1=M. C. |last2=Finlayson |first2=B. L. |last3=McMahon |first3=T. A. |title=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification |journal=Hydrology and Earth System Sciences Discussions |year=2007 |volume=4 |issue=2 |pages=439–73 |doi=10.5194/hessd-4-439-2007 |bibcode=2007HESSD...4..439P |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00298818/file/hessd-4-439-2007.pdf |doi-access=free }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00298818/file/hessd-4-439-2007.pdf |accessdate=24 November 2021 |archivedate=31 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190731170150/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00298818/file/hessd-4-439-2007.pdf }}</ref> <ref name=hess5_4_569>{{cite journal |last1=Bounama |first1=Christine |year=2001 |last2=Franck |first2=S. |last3=Von Bloh |first3=W. |title=The fate of Earth's ocean |journal=Hydrology and Earth System Sciences |volume=5 |issue=4 |pages=569–75 |publisher=Potsdam Institute for Climate Impact Research |location=Germany |url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/5/569/2001/hess-5-569-2001.pdf |accessdate=3 July 2009 |doi=10.5194/hess-5-569-2001 |bibcode=2001HESS....5..569B |archive-date=27 June 2019 |access-date=24 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627003933/https://www.hydrol-earth-syst-sci.net/5/569/2001/hess-5-569-2001.pdf |url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.hydrol-earth-syst-sci.net/5/569/2001/hess-5-569-2001.pdf |accessdate=28 November 2021 |archivedate=27 June 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190627003933/https://www.hydrol-earth-syst-sci.net/5/569/2001/hess-5-569-2001.pdf }}</ref> <ref name=IERS>{{cite web |author=Staff |date=2007-08-07 |url=http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/models/constants.html |title=Useful Constants |publisher=International Earth Rotation and Reference Systems Service |accessdate=2008-09-23 |archivedate=3 November 2012 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6Bto7IZMb?url=http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/models/constants.html }}</ref> <ref name="earth_fact_sheet">{{cite web |last1=Williams |first1=David R. |date=2004-09-01 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |title=Earth Fact Sheet |publisher=NASA |accessdate=2010-08-09 |archivedate=25 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151225024603/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html }}</ref> <ref name=iers>{{cite conference |author=IERS Working Groups |editor=McCarthy, Dennis D.; Petit, Gérard |title=General Definitions and Numerical Standards |date=2003 |work=IERS Technical Note No. 32 |publisher=U.S. Naval Observatory and Bureau International des Poids et Mesures |url=http://www.iers.org/MainDisp.csl?pid=46-25776 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5nDzc2unH?url=http://www.iers.org/MainDisp.csl?pid=46-25776 |archivedate=1 February 2010 |accessdate=2008-08-03 |url-status=live }}</ref> <ref name=jessey>{{cite web |last1=Jessey |first1=David |url=http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070703170212/http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html |archive-date=3 July 2007 |title=Weathering and Sedimentary Rocks |website=California State Polytechnic University, Pomona |access-date=20 March 2007 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=3 July 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070703170212/http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html }}</ref> <ref name=kinver20091210>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8406839.stm |title=Global average temperature may hit record level in 2010 |last1=Kinver |first1=Mark |date=December 10, 2009 |work=BBC Online |accessdate=2010-04-22 |archivedate=5 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100805084302/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8406839.stm }}</ref> <ref name=hbcp2000>{{cite book |author=Various |editor=David R. Lide |date=2000 |title=Handbook of Chemistry and Physics |url=https://archive.org/details/crchandbookofche0000unse_u9i8 |edition=81st |publisher=CRC |isbn=0-8493-0481-4}}</ref> <ref name=kuhn2006>{{cite book |first1=Betsy |last1=Kuhn |date=2006 |title=The race for space: the United States and the Soviet Union compete for the new frontier |url=https://archive.org/details/raceforspaceunit0000kuhn |page=[https://archive.org/details/raceforspaceunit0000kuhn/page/34 34] |publisher=Twenty-First Century Books |isbn=978-0-8225-5984-9}}</ref> <ref name=milbert_smith96>{{cite web |last1=Milbert |first1=D. G. |last2=Smith |first2=D. A |url=http://www.ngs.noaa.gov/PUBS_LIB/gislis96.html |title=Converting GPS Height into NAVD88 Elevation with the GEOID96 Geoid Height Model |publisher=National Geodetic Survey, NOAA |access-date=7 March 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=4 June 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070604082642/http://www.ngs.noaa.gov/PUBS_LIB/gislis96.html }}</ref> <ref name=michon2006>{{cite web |last1=Scott |first1=Michon |date=24 April 2006 |url=http://earthobservatory.nasa.gov/Study/HeatBucket/ |title=Earth's Big heat Bucket |publisher=NASA Earth Observatory |access-date=14 March 2007 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=16 September 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080916014057/http://earthobservatory.nasa.gov/Study/HeatBucket/ }}</ref> <ref name="moran2005">{{cite web |last1=Moran |first1=Joseph M. |year=2005 |url=http://www.nasa.gov/worldbook/weather_worldbook.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20101213184908/http://www.nasa.gov/worldbook/weather_worldbook.html |archive-date=13 December 2010 |title=Weather |work=World Book Online Reference Center |publisher=NASA/World Book, Inc |access-date=17 March 2007 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=13 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101213184908/http://www.nasa.gov/worldbook/weather_worldbook.html }}</ref> <ref name=nasa20051201>{{cite web |author=Astrophysicist team |date=1 December 2005 |url=http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/030827a.html |title=Earth's location in the Milky Way |publisher=NASA |access-date=11 June 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080701122913/http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/030827a.html |archive-date=1 July 2008 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=1 July 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080701122913/http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/030827a.html }}</ref> <ref name=nature412_708>{{cite journal |last1=Canup |first1=R. |last2=Asphaug |first2=E. |title=Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-08-16_412_6848/page/708 |journal=Nature |volume=412 |pages=708–12 |year=2001 |doi=10.1038/35089010 |pmid=11507633 |issue=6848 |bibcode=2001Natur.412..708C}}</ref> <ref name=natsci_oxy4>{{cite web |last1=Morris |first1=Ron M |url=http://seis.natsci.csulb.edu/rmorris/oxy/oxy4.html |title=Oceanic Processes |publisher=NASA Astrobiology Magazine |access-date=14 March 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090415082741/http://seis.natsci.csulb.edu/rmorris/oxy/oxy4.html |archive-date=15 April 2009 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=15 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090415082741/http://seis.natsci.csulb.edu/rmorris/oxy/oxy4.html }}</ref> <ref name=nasa_rg_iss2007>{{cite web |date=16 January 2007 |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/news/ISS_Reference_Guide.html |title=Reference Guide to the International Space Station |work=NASA |access-date=23 December 2008 |accessdate=24 November 2021 |archivedate=19 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090119175052/http://www.nasa.gov/mission_pages/station/news/ISS_Reference_Guide.html }}</ref> <ref name="NIST2008">{{Cite book |url=http://physics.nist.gov/Pubs/SP330/sp330.pdf |title=The international system of units (SI) |publisher=United States Department of Commerce, National Institute of Standards and Technology Special Publication 330 |edition=2008 |page=52 |access-date=2 March 2016 |archive-date=3 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603215953/http://physics.nist.gov/Pubs/SP330/sp330.pdf |url-status=live }}</ref> <ref name=cia>{{cite web |author=Staff |date=2008-07-24 |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |title=World |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=2008-08-05 |archivedate=5 January 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html }}</ref> <ref name="ngdc2006">{{cite web |last1=Sandwell |first1=D. T. |last2=Smith |first2=Walter H. F. |author-link2=Walter H. F. Smith |date=7 July 2006 |url=http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML |title=Exploring the Ocean Basins with Satellite Altimeter Data |publisher=NOAA/NGDC |access-date=21 April 2007 |archive-url=https://archive.today/20140715142212/http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML |archive-date=15 July 2014 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=26 February 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070226201911/https://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML }}</ref> <ref name="OWID_urbanization_2019">{{Cite journal |last1=Ritchie |first1=H. |last2=Roser |first2=M. |author-link2=Max Roser |date=2019 |title=What share of people will live in urban areas in the future? |url=https://ourworldindata.org/urbanization#what-share-of-people-will-live-in-urban-areas-in-the-future |access-date=26 October 2020 |journal=Our World in Data }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://ourworldindata.org/urbanization |accessdate=24 November 2021 |archivedate=29 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201029185610/https://ourworldindata.org/urbanization }}</ref> <ref name=pnas1_24_9576>{{cite journal |last1=Li |first1=King-Fai |last2=Pahlevan |first2=Kaveh |last3=Kirschvink |first3=Joseph L. |last4=Yung |first4=Yuk L. |year=2009 |title=Atmospheric pressure as a natural climate regulator for a terrestrial planet with a biosphere |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=106 |issue=24 |pages=9576–79 |url=http://www.gps.caltech.edu/~kfl/paper/Li_PNAS2009.pdf |accessdate=19 July 2009 |doi=10.1073/pnas.0809436106 |pmid=19487662 |pmc=2701016 |bibcode=2009PNAS..106.9576L }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.gps.caltech.edu/~kfl/paper/Li_PNAS2009.pdf |accessdate=24 June 2018 |archivedate=4 July 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090704102832/http://www.gps.caltech.edu/~kfl/paper/Li_PNAS2009.pdf }}</ref> <ref name=pnas71_12_6973>{{cite journal |last1=Morgan |first1=J. W. |last2=Anders |first2=E. |title=Chemical composition of Earth, Venus, and Mercury |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1980-12_77_12/page/6973 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |year=1980 |volume=77 |issue=12 |pages=6973–77 |doi=10.1073/pnas.77.12.6973 |pmid=16592930 |pmc=350422 |bibcode=1980PNAS...77.6973M}}</ref> <ref name="Pidwirny2006_7">{{cite web |last1=Pidwirny |first1=Michael |year=2006 |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/7h.html |title=Fundamentals of Physical Geography (2nd Edition) |publisher=PhysicalGeography.net |accessdate=19 March 2007 |archivedate=22 August 2011 |archiveurl=https://www.webcitation.org/617EhGJ8l?url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/7h.html }}</ref> <ref name=physorg20100304>{{cite news |author=Staff |title=Oldest measurement of Earth's magnetic field reveals battle between Sun and Earth for our atmosphere |date=4 March 2010 |work=Phys.org |url=http://www.physorg.com/news186922627.html |access-date=27 March 2010 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=27 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110427064855/http://www.physorg.com/news186922627.html }}</ref> <ref name=rahmstorf2003>{{cite web |first1=Stefan |last1=Rahmstorf |author-link=Stefan Rahmstorf |year=2003 |url=http://www.pik-potsdam.de/~stefan/thc_fact_sheet.html |title=The Thermohaline Ocean Circulation |work=Potsdam Institute for Climate Impact Research |access-date=21 April 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=10 March 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6F180jPsW?url=http://www.pik-potsdam.de/~stefan/thc_fact_sheet.html }}</ref> <ref name=sadava_heller2006>{{cite book |last1=Sadava |first1=David E. |last2=Heller |first2=H. Craig |last3=Orians |first3=Gordon H. |author-link3=Gordon Orians|title=Life, the Science of Biology |publisher=MacMillan |date=2006 |edition=8th |page=[https://archive.org/details/lifescienceofbio00davi/page/1114 1114] |isbn=978-0-7167-7671-0 |url=https://archive.org/details/lifescienceofbio00davi/page/1114}}</ref> <ref name=sample2005>{{cite web |first1=Sharron |last1=Sample |date=21 June 2005 |url=http://science.hq.nasa.gov/oceans/physical/SST.html |title=Sea Surface Temperature |publisher=NASA |access-date=21 April 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130427045816/http://science.nasa.gov/earth-science/oceanography/ |archive-date=27 April 2013 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=8 April 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080408000148/http://science.hq.nasa.gov/oceans/physical/SST.html }}</ref> <ref name=science_241_4872_1441>{{cite journal |last1=May |first1=Robert M. |title=How many species are there on earth? |url=https://archive.org/details/sim_science_1988-09-16_241_4872/page/1440 |journal=Science |year=1988 |volume=241 |issue=4872 |pages=1441–49 |bibcode=1988Sci...241.1441M |doi=10.1126/science.241.4872.1441 |pmid=17790039}}</ref> <ref name=sciweek2004>{{cite web |author=Staff |year=2004 |url=http://scienceweek.com/2004/rmps-23.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713053611/http://scienceweek.com/2004/rmps-23.htm |title=Stratosphere and Weather; Discovery of the Stratosphere |work=Science Week |access-date=14 March 2007 |archive-date=13 July 2007 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=13 July 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070713053611/http://scienceweek.com/2004/rmps-23.htm }}</ref> <ref name="sun_future">{{cite journal |last1=Sackmann |first1=I.-J. |last2=Boothroyd |first2=A. I. |last3=Kraemer |first3=K. E. |title=Our Sun. III. Present and Future |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1993-11-20_418_1/page/456 |journal=Astrophysical Journal |year=1993 |volume=418 |pages=457–68 |doi=10.1086/173407 |bibcode=1993ApJ...418..457S}}</ref> <ref name="sun_future_schroder">{{cite journal |first1=K.-P. |last1=Schröder |last2=Connon Smith |first2=Robert |year=2008 |title=Distant future of the Sun and Earth revisited |doi=10.1111/j.1365-2966.2008.13022.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |arxiv=0801.4031 |volume=386 |issue=1 |pages=155–63 |bibcode=2008MNRAS.386..155S}}<br />See also {{cite news |first=Jason |last=Palmer |url=https://www.newscientist.com/article/dn13369 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415105707/http://www.newscientist.com/article/dn13369 |archivedate=15 April 2012 |title=Hope dims that Earth will survive Sun's death |date=22 February 2008 |work=NewScientist.com news service |accessdate=24 March 2008}}</ref> <ref name=shayler_vis2005>{{cite book |first1=David |last1=Shayler |first2=Bert |last2=Vis |date=2005 |title=Russia's Cosmonauts: Inside the Yuri Gagarin Training Center |publisher=Birkhäuser |isbn=978-0-387-21894-6}}</ref> <ref name=ucs>{{cite web |url=https://www.ucsusa.org/nuclear-weapons/space-weapons/satellite-database |title=UCS Satellite Database |work=Nuclear Weapons & Global Security |publisher=Union of Concerned Scientists |date=31 December 2020 |access-date=28 March 2021 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=25 January 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160125031401/https://www.ucsusa.org/nuclear-weapons/space-weapons/satellite-database }}</ref> <ref name=usno>{{cite web |title=Selected Astronomical Constants, 2011 |work=The Astronomical Almanac |url=http://asa.usno.navy.mil/SecK/2011/Astronomical_Constants_2011.txt |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130826043456/http://asa.usno.navy.mil/SecK/2011/Astronomical_Constants_2011.txt |archivedate=2013-08-26 |accessdate=2011-02-25}}</ref> <ref name=USNO_TSD>{{cite web |title=Leap seconds |publisher=Time Service Department, USNO |url=http://tycho.usno.navy.mil/leapsec.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150312003149/http://tycho.usno.navy.mil/leapsec.html |accessdate=23 September 2008 |archivedate=12 March 2015}}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name=vazquez_etal2006>{{cite journal |last1=Vázquez |first1=M. |first2=P. Montañés |last2=Rodríguez |last3=Palle |first3=E. |year=2006 |url=http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf |title=The Earth as an Object of Astrophysical Interest in the Search for Extrasolar Planets |journal=Lecture Notes and Essays in Astrophysics |volume=2 |page=49 |access-date=21 March 2007 |bibcode=2006LNEA....2...49V |archive-url=https://www.webcitation.org/617ElSxyd?url=http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf |archive-date=22 August 2011 |url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf |accessdate=23 November 2021 |archivedate=17 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110817220342/http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf }}</ref> <ref name="watersource">{{cite journal |display-authors=1 |last1=Morbidelli |first1=A. |author-link1=Alessandro Morbidelli (astronomer)|last2=Chambers |first2=J. |last3=Lunine |first3=J. I. |last4=Petit |first4=J. M. |last5=Robert |first5=F. |last6=Valsecchi |first6=G. B. |last7=Cyr |first7=K. E. |title=Source regions and time scales for the delivery of water to Earth |url=https://archive.org/details/sim_meteoritics-planetary-science_2000-11_35_6/page/1309 |journal=Meteoritics & Planetary Science |year=2000 |volume=35 |issue=6 |pages=1309–20 |bibcode=2000M&PS...35.1309M |doi=10.1111/j.1945-5100.2000.tb01518.x|doi-access=free }}</ref> <ref name=ward_brownlee2002>{{cite book |last1=Ward |first1=Peter D. |last2=Brownlee |first2=Donald |date=2002 |title=The Life and Death of Planet Earth: How the New Science of Astrobiology Charts the Ultimate Fate of Our World |url=https://archive.org/details/isbn_9780805067811 |publisher=Times Books, Henry Holt and Company |location=New York |isbn=0-8050-6781-7}}</ref> <ref name="Williams1994">{{cite journal |last1=Williams |first1=James G. |title=Contributions to the Earth's obliquity rate, precession, and nutation |journal=The Astronomical Journal |volume=108 |date=1994 |page=711 |issn=00046256 |doi=10.1086/117108 |bibcode=1994AJ....108..711W}}</ref> <ref name="Pidwirny 2006_8">{{cite journal |last1=Pidwirny |first1=Michael |date=2006-02-02 |title=Surface area of our planet covered by oceans and continents.(Table 8o-1) |publisher=University of British Columbia, Okanagan |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html |accessdate=2007-11-26 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html |accessdate=2 March 2016 |archivedate=9 December 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061209125035/http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html }}</ref> <ref name="WGS-84-2">{{cite web |first1=Sigurd |last1=Humerfelt |date=October 26, 2010 |title=How WGS 84 defines Earth |url=http://home.online.no/~sigurdhu/WGS84_Eng.html |accessdate=2011-04-29 |archivedate=24 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110424104419/http://home.online.no/~sigurdhu/WGS84_Eng.html }}</ref> }} {{Footer_SolarSystem}} [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[ကဏ္ဍ:သဘာဝသိပ္ပံ]] [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] m5xw7mz18v5u54kxc9wmuxzhofph1ml 1048298 1048296 2026-08-12T07:47:11Z Dr Lotus Black 31011 /* လကမ္ဘာ */ 1048298 wikitext text/x-wiki {{ဆောင်းပါးကောင်း}} {{Infobox planet <!--------------------------------------------------------------------------------------- This infobox has been formatted in the same way as those for other Solar System planets and bodies, so please do not change it without discussion on the talkpage. ----------------------------------------------------------------------------------------> | bgcolour = #c0c0ff | name = ကမ္ဘာဂြိုဟ် | symbol = [[File:Earth symbol (small, bold).svg|24px|🜨]] | image = [[File:The Earth seen from Apollo 17.jpg|300px|border|alt="[[The Blue Marble]]" photograph of Earth, taken by the [[အပိုလို ၁၇|Apollo 17]] lunar mission. The Arabian peninsula, Africa and Madagascar lie in the upper half of the disc, whereas Antarctica is at the bottom.]] | caption = "အပြာရောင်ပုလဲလုံး" ဟု အမည်ရသည့် ကမ္ဘာဂြိုဟ်အား ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် [[အပိုလို ၁၇]] မှ ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ | alt_names = <!--{{ublist|style=padding-top:0.1em;|li_style=line-height:1.3em; |{{hlist|ကမ္ဘာမြေ|ကမ္ဘာ}} |{{hlist|အပြာရောင်ဂြိုဟ်|အပြာရောင်ပုလဲလုံး|''Terra''|Gaia}} }}--> | epoch = [[:en:J2000.0|J2000]]<ref group="n" name="epoch" /> | aphelion = {{longitem|{{convert|152100000|km|abbr=on}}<br/>{{smaller|({{val|1.01673|ul=AU}})&thinsp;}}}}<ref group="n" name="apsis" /> | perihelion = {{longitem|{{convert|147095000|km|abbr=on}}<br/>{{smaller|({{val|0.9832687|u=AU}})&thinsp;}}}}<ref group="n" name="apsis" /> | semimajor = {{longitem|{{convert|149598023|km|abbr=on}}<br/>{{smaller|({{val|1.000001018|u=AU}})&thinsp;<ref name="VSOP87"/>}}}} | eccentricity = {{val|0.0167086}}<ref name="VSOP87"/> | period = {{longitem|{{val|365.256363004|u=days}}&thinsp;<ref name="IERS"/><br/>{{smaller|({{val|1.00001742096|u=[[:en:Julian year (astronomy)|yr]]}})}}}} | avg_speed = {{longitem|{{convert|29.78|km/s|abbr=on}}<ref name="earth_fact_sheet"/><br/>{{smaller|({{convert|107200|km/h|abbr=on}})}}}} | mean_anomaly = {{val|358.617}}° | inclination = {{ublist|class=nowrap |{{val|7.155}}° to sun's equator; |1.57869°<ref name="Allen294"/> to invariable plane; |0.00005° to J2000 ecliptic}} | asc_node = {{val|-11.26064}}°<ref name="earth_fact_sheet"/> to J2000 ecliptic | arg_peri = {{val|114.20783}}°<ref name="earth_fact_sheet"/> | satellites = {{unbulleted list | [[လကမ္ဘာ|သဘာဝဂြိုဟ်တု ၁ ခု]]; | ၁၃၀၅ ဂြိုဟ်တုများ }} | allsatellites = yes | physical_characteristics = yes | mean_radius = {{convert|6371.0|km|abbr=on}}<ref name=hbcp2000/> | equatorial_radius = {{convert|6378.1|km|abbr=on}}<ref name=usno/><ref name="WGS-84"/> | polar_radius = {{convert|6356.8|km|abbr=on}}<ref name=cazenave_ahrens1995/> | flattening = {{val|0.0033528}}<ref name=iers/><br/>1/298.257222101 (ETRS89) | circumference = {{unbulleted list |class=nowrap | {{convert|40075.017|km|abbr=on}} {{smaller|(equatorial)&thinsp;<ref name="WGS-84">World Geodetic System (''WGS-84''). [http://earth-info.nga.mil/GandG/wgs84/ Available online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200311023739/http://earth-info.nga.mil/GandG/wgs84/ |date=11 March 2020 }} from National Geospatial-Intelligence Agency.</ref>}} | {{convert|40007.86|km|abbr=on}} {{smaller|(meridional)&thinsp;<ref name="WGS-84-2"/><ref name="circ">Earth's circumference is almost exactly 40,000 km because the metre was calibrated on this measurement—more specifically, 1/10-millionth of the distance between the poles and the equator.</ref>}} }} | surface_area = {{unbulleted list |class=nowrap | {{convert|510065623|km2|mi2|comma=gaps|abbr=on|disp=x| <small>(|)</small>}}<ref name="Pidwirny 2006_8" /><ref name="cia"/><ref group="n" name="surfacecover" /> | {{convert|148940000|km2|mi2|comma=gaps|abbr=on|disp=x| land <small>(|)</small>}} | {{convert|361132000|km2|mi2|comma=gaps|abbr=on|disp=x| water <small>(|)</small>}} }} | volume = [[ကမ္ဘာဒြပ်ထု|{{val|1.08321|e=12|u=km3}}]] ({{val|2.59876|e=11|u=cu mi}})<ref name="earth_fact_sheet"/> | mass = {{val|5.97237|e=24|u=kg}} ({{val|1.31668|e=25|u=lb}})<br/>{{smaller|({{val|3.0|e=-6|ul=solar mass}})}} | density = {{convert|5.514|g/cm3|abbr=on}}<ref name="earth_fact_sheet"/> | surface_grav = {{convert|9.807|m/s2|ft/s2|abbr=on}}<ref name="NIST2008"/><br/>{{smaller|([[ကမ္ဘာ၏ ဒြပ်ဆွဲအား|{{val|1|u=''g''}}]])}} | moment_of_inertia_factor = 0.3307<ref name="Williams1994"/> | escape_velocity = {{convert|11.186|km/s|abbr=on}}<ref name="earth_fact_sheet"/> | sidereal_day = {{longitem|{{val|0.99726968|u=d}}<ref name="Allen296"/><br/>{{smaller|(23h&nbsp;56m&nbsp;4.100s)}}}} | rot_velocity = {{convert|1674.4|km/h|mph|abbr=on}}<ref name="Cox2000"/> | axial_tilt = 23.4392811°<ref name="IERS"/> | albedo = {{ublist|class=nowrap |0.367 [[:en:Geometric albedo|geometric]]<ref name="earth_fact_sheet"/> |0.306 [[:en:Bond albedo|Bond]]<ref name="earth_fact_sheet"/>}} | atmosphere = yes | temperatures = yes | temp_name1 = ကယ်လ်ဗင် | min_temp_1 = ၁၈၄&nbsp;K<ref name=asu_lowest_temp>{{cite web |url=http://wmo.asu.edu/world-lowest-temperature |title=World: Lowest Temperature |work=WMO Weather and Climate Extremes Archive |publisher=Arizona State University |accessdate=2010-08-07 |archivedate=16 June 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100616025722/http://wmo.asu.edu/world-lowest-temperature }}</ref> | mean_temp_1 = ၂၈၈&nbsp;K<ref name=kinver20091210/> | max_temp_1 = ၃၃၀&nbsp;K<ref name=asu_highest_temp>{{cite web |url=http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature |title=World: Highest Temperature |work=WMO Weather and Climate Extremes Archive |publisher=Arizona State University |accessdate=2010-08-07 |archivedate=4 January 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130104143844/http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature }}</ref> | temp_name2 = ဆဲလ်စီးယပ်စ် | min_temp_2 = −၈၉.၂&nbsp;°C | mean_temp_2 = ၁၅&nbsp;°C | max_temp_2 = ၅၆.၇&nbsp;°C | temp_name3 = ဖာရင်ဟိုက် | min_temp_3 = −၁၂၈.၅&nbsp;°F | mean_temp_3 = ၅၉&nbsp;°F | max_temp_3 = ၁၃၄&nbsp;°F | surface_pressure = {{val|101.325|ul=kPa}} (ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမှတ်) | atmosphere_composition = {{unbulleted list |class=nowrap | ၇၈.၀၈% [[နိုက်ထရိုဂျင်]] (N{{raise|0.3em|{{smallsub|2}}}})<ref name="earth_fact_sheet"/> {{smaller|(dry air)}} | ၂၀.၉၅% [[အောက်ဆီဂျင်]] (O{{raise|0.3em|{{smallsub|2}}}}) | ~&nbsp;၁% [[ရေငွေ့]] {{smaller|(ရာသီဥတုကိုလိုက်၍ အပြောင်းအလဲရှိ)}} | ၀.၉၃၄၀% [[အာဂွန်]] | ၀.၀၄၁၃% [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]]<ref name="NOAA">{{cite web |url=https://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/gl_trend.html |title=Trends in Atmospheric Carbon Dioxide: Recent Global {{chem2|CO2}} Trend |publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration |website=Earth System Research Laboratory |date=19 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201004010704/https://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/gl_trend.html |archive-date=4 October 2020 |url-status=live |accessdate=22 November 2021 |archivedate=26 July 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180726210430/https://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/gl_trend.html }}</ref> | ၀.၀၀၁၈၂% [[နီယွန်]]<ref name="earth_fact_sheet" /> | ၀.၀၀၀၅၂% [[ဟီလီယမ်]] | ၀.၀၀၀၁၉% [[မီသိန်း]] | ၀.၀၀၀၁၁% [[ကရစ်ပတွန်]] | ၀.၀၀၀၀၆% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] }} | note = no }} "[[File:Earth symbol (small, bold).svg|24px|🜨]]" ဖြင့် [[နက္ခတ္တဗေဒ]]တွင် [[သင်္ကေတ]]ပြုရိုးရှိသည့် '''ကမ္ဘာဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Earth}}) သည် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|နဂါးငွေ့တန်း ကြယ်စုကြီး (Milky Way Galaxy)]] အတွင်း [[နေအဖွဲ့အစည်း]] ဟူသော [[ဂြိုဟ်စု]]ရှိ ဗဟိုဒြပ်ထု [[နေ|နေလုံး]] မှ တတိယမြောက် ကွာလှမ်းကာ လှည့်ပတ်ပါဝင်နေသည့် [[မြေကျောက်ဂြိုဟ်|မြေသားကျောက်သား ဂြိုဟ်]] (terrestrial planet) ဖြစ်သည်။ [[ရေ|ရေထု]]၊ [[လေထု]]တို့လည်း ပါရှိ၍ နေမှ အကွာအဝေး မနီးလွန်းမဝေးလွန်း ဖြစ်နေရာမှ [[လူ]]အပါအဝင် [[သက်ရှိ]]များ ဖြစ်ပေါ်ရှင်သန် ထွန်းကားနိုင်သည့် [[ဂြိုဟ်]]တစ်လုံး ဖြစ်နေ၏။ ကမ္ဘာတွင် ဂြိုဟ်ရံလ တစ်စင်းသာ ရှိသည်။ ကမ္ဘာသည် [[နေ]]ကို ၃၆၅.၂၅၆၄ ရက်တွင် တစ်ကြိမ် လှည့်ပတ်နေပြီး ၎င်းကိုပင် တစ်နှစ်ဟုသတ်မှတ်ကြသည်။ ရေဒီယို မက်ထရစ်ရက်စွဲဖြင့် သက်တမ်းဖော်ထုတ်နည်း (Radiometric dating) အရ<ref group="n" name="radiomatric" /> ကမ္ဘာသည် သက်တမ်းအားဖြင့် နှစ်ပေါင်း ၄.၅၄ [[ဘီလီယံ]] အကြာက ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="USGS1997">{{cite web |date=1997 |title=Age of the Earth |url=http://pubs.usgs.gov/gip/geotime/age.html |publisher=U.S. Geological Survey |accessdate=2006-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051223072700/http://pubs.usgs.gov/gip/geotime/age.html |archivedate=23 December 2005 <!--DASHBot--> |deadurl=no}}</ref><ref>{{cite journal |last=Dalrymple |first=G. Brent |title=The age of the Earth in the twentieth century: a problem (mostly) solved |journal=Special Publications, Geological Society of London |date=2001 |volume=190 |issue=1 |pages=205–221 |doi=10.1144/GSL.SP.2001.190.01.14 |bibcode=2001GSLSP.190..205D}}</ref><ref>{{cite journal |author=Manhesa, Gérard |author2=Allègre, Claude J. |author3=Dupréa, Bernard |author4=Hamelin, Bruno| last-author-amp= yes |title=Lead isotope study of basic-ultrabasic layered complexes: Speculations about the age of the earth and primitive mantle characteristics |url=https://archive.org/details/sim_earth-and-planetary-science-letters_1980-05_47_3/page/370 |journal=Earth and Planetary Science Letters |date=1980 |volume=47 |issue=3 |pages=370–382 |doi=10.1016/0012-821X(80)90024-2 |bibcode=1980E&PSL..47..370M}}</ref> နေသည် ကမ္ဘာအား ထွန်းလင်းရန် [[အလင်း]]ရောင်နှင့် အပူချိန်ကိုပေးသည်။ ၎င်းအပူစွမ်းအင်ကြောင့် ကမ္ဘာကြီး၏ အောက်ဆုံးလေထုလွှာတွင် ရာသီဥတု (နေပူခြင်း၊ လေတိုက်ခြင်း၊ မိုးရွာခြင်း၊ နှင်းကျခြင်း၊ မုန်တိုင်းတိုက်ခြင်း) အခြေအနေများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ကမ္ဘာတွင် [[ရေ]]ပါဝင်မှု ၇၁% နှင့်<ref>{{cite web |url=http://www.noaa.gov/ocean.html |author=National Oceanic and Atmospheric Administration |title=Ocean |website=NOAA.gov |accessdate=3 May 2013 |archivedate=24 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130424102601/http://www.noaa.gov/ocean.html }}</ref> ကုန်းမြေ ၂၉% ခန့်ရှိသည်။ ကမ္ဘာ၏ ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများကို ရေခဲများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။ အပူပိုင်းဒေသတွင် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသထက် နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်ကို ပိုမိုရရှိပြီး လေထု၊ သမုဒ္ဒရာရေစီးကြောင်းများဖြင့် အပူကို ဖြန့်ဖြူးပေးသည်။ [[မှန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့]]သည် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်အပူချိန်ကို ထိန်းသိမ်းပေးရန် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ ဒေသတစ်ခု၏ ရာသီဥတုကို ဆုံးဖြတ်ရာ၌ လတ္တီကျုကိုသာမက ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်၊ သမုဒ္ဒရာများနှင့် နီးကပ်မှု အစရှိသည်တို့ကိုပါ အသုံးပြုသည်။ အပူပိုင်း ဆိုင်ကလုန်းများ၊ မိုးကြိုးမုန်တိုင်းများ၊ အပူလှိုင်းဖြတ်ခြင်းစသော ပြင်းထန်သည့်ရာသီဥတုများသည် နေရာဒေသအများစုတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပြီး သက်ရှိများအပေါ် ကြီးမားစွာ သက်ရောက်သည်။ ကမ္ဘာသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း [[သက်ရှိ]]များနေထိုင်နိုင်သော တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ သက်ရှိမျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၀-၁၄ [[မီလီယံ]]ခန့် နေထိုင်ကြပြီး<ref name="MillerSpoolman2012">{{cite book |last1=Miller |first1=G. |last2=Spoolman |first2=Scott |title=Environmental Science |chapter=Biodiversity and Evolution |url=https://books.google.com/books?id=NYEJAAAAQBAJ&pg=PA62 |date=1 January 2012 |publisher=Cengage Learning |isbn=1-133-70787-4 |page=62 |accessdate=27 December 2014 |archive-date=2 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502055246/https://books.google.com/books?id=NYEJAAAAQBAJ&pg=PA62 |url-status=live }}</ref> လူသားမျိုးနွယ်မှာ အရေအတွက်အားဖြင့် ၇.၆ [[ဘီလီယံ]]ခန့်ဖြစ်သည်။ အနီးရှိ [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်]]၏ ပြင်းထန်သော [[ဒြပ်ဆွဲငင်အား]]က ကမ္ဘာကို [[ဥက္ကာပျံ]]များနှင့် တိုက်မိနိုင်ချေမှ အတန်အသင့် အကာအကွယ်ပေးနေသည်ဟု ယူဆထားသည်။ ကမ္ဘာ ဖွဲ့တည်ပြီး ပထမ ဘီလီယံနှစ်များတွင် သက်ရှိဇီဝသည် ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာ၌ စတင်ရှင်သန်ခဲ့ပြီး [[ကမ္ဘာ့လေထု]]နှင့် ကုန်းမြေများကို အကျိုးသက်ရောက်ခဲ့ကာ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၄.၁ ဘီလီယံမှစ၍ သက်ရှိတို့ ရှင်သန်ပေါက်ဖွားခဲ့ဟန် ရှိသည်။<ref name="AP-20151019">{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |title=Hints of life on what was thought to be desolate early Earth |url=http://apnews.excite.com/article/20151019/us-sci--earliest_life-a400435d0d.html |date=19 October 2015 |work=Excite |location=Yonkers, NY |publisher=Mindspark Interactive Network |agency=Associated Press |accessdate=20 October 2015 |archivedate=23 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151023200248/http://apnews.excite.com/article/20151019/us-sci--earliest_life-a400435d0d.html }}</ref><ref name="PNAS-20151014-pdf">{{cite journal |last1=Bell |first1=Elizabeth A. |last2=Boehnike |first2=Patrick |last3=Harrison |first3=T. Mark |last4=Mao |first4=Wendy L. |display-authors=3 |date=19 October 2015 |title=Potentially biogenic carbon preserved in a 4.1&nbsp;billion-year-old zircon |url=http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf |format=PDF |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |location=Washington, D.C. |publisher=National Academy of Sciences |doi=10.1073/pnas.1517557112 |issn=1091-6490 |accessdate=20 October 2015 |pmid=26483481 |pmc=4664351 |volume=112 |issue=47 |pages=14518–21 |bibcode=2015PNAS..11214518B }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf |access-date=24 June 2018 |archive-date=6 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151106021508/http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf |accessdate=24 June 2018 |archivedate=6 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151106021508/http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf }} Early edition, published online before print.</ref> ကမ္ဘာမြေ၏သမိုင်းတွင် [[မျိုးသုဉ်းခြင်း|မျိုးသုဉ်းမှုဖြစ်ရပ်များ]]ကြောင့် သက်ရှိမျိုးစိတ် ၉၉ ရာခိုင်နှုန်း<ref name="Book-Biology">{{cite book |editor1=Kunin, W.E. |editor2=Gaston, Kevin |title=The Biology of Rarity: Causes and consequences of rare—common differences |url=https://books.google.com/books?id=4LHnCAAAQBAJ&pg=PA110 |date=31 December 1996 |isbn=978-0412633805 |page=110 |accessdate=26 May 2015 |archive-date=4 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160904152014/https://books.google.com/books?id=4LHnCAAAQBAJ&pg=PA110 |url-status=live }}</ref> ပျက်စီးပျောက်ကွယ်ခဲ့ဖူးသည်။<ref name="StearnsStearns2000">{{cite book |last=Stearns |first=Beverly Peterson |last2=Stearns |first2=S. C. |last3=Stearns |first3=Stephen C. |title=Watching, from the Edge of Extinction |url=https://books.google.com/books?id=0BHeC-tXIB4C |year=2000 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-08469-6 |page=preface x |accessdate=30 May 2017 |archive-date=28 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211128013934/https://books.google.com/books?id=0BHeC-tXIB4C |url-status=live }}</ref><ref name="NYT-20141108-MJN">{{cite news |last=Novacek |first=Michael J. |title=Prehistory's Brilliant Future |url=https://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html |date=8 November 2014 |work=The New York Times |accessdate=25 December 2014 |archivedate=29 December 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141229225657/http://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html }}</ref> ယနေ့တိုင် တည်ရှိသော ခန့်မှန်းခြေ မျိုးစိတ်များမှာ ကျယ်ပြန့်လှကာ<ref name=science_241_4872_1441/><ref name="MillerSpoolman2012"/><ref name="NSF-2016002">{{cite news |author=Staff |title=Researchers find that Earth may be home to 1&nbsp;trillion species |url=https://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=138446 |date=2 May 2016 |publisher=National Science Foundation |accessdate=6 May 2016 |archivedate=4 May 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160504111108/https://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=138446 }}</ref> မျိုးစိတ်အများစုကို သိပ္ပံနည်းကျ ဖော်ပြထားနိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။<ref name="PLoS-20110823">{{cite journal |last1=Mora |first1=C. |last2=Tittensor |first2=D.P. |last3=Adl |first3=S. |last4=Simpson |first4=A.G. |last5=Worm |first5=B. |title=How many species are there on Earth and in the ocean? |date=23 August 2011 |journal=PLOS Biology |doi=10.1371/journal.pbio.1001127 |pmid=21886479 |pmc=3160336 |volume=9 |issue=8 |pages=e1001127}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူသားများ ၈ ဘီလီယံနီးပါးခန့် နေထိုင်ကြပြီး အသက်ရှင်သန်ရေးအတွက် ကမ္ဘာ၏ ဇီဝအလွှာ (biosphere) နှင့် သဘာဝရင်းမြစ်များပေါ်တွင် မှီခိုကြရသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== === ဖွဲ့တည်ခြင်း === [[File:Protoplanetary-disk.jpg|thumb|Left|အစောပိုင်းကာလ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်ချပ်ပြားအား စိတ်ကူးယဉ်ရေးဆွဲထားပုံ]] နေအဖွဲ့အစည်းရှိ သက်တမ်းအရင့်ဆုံးပစ္စည်းမှာ လွန်ခဲ့သော ၄.၅၆၇၂±၀.၀၀၀၆ ဘီလီယံနှစ်အကြာက ဖြစ်တည်သည်။<ref name=bowring_housch1995/> သီအိုရီအရ ကမ္ဘာသည် နေပေါက်ဖွားပြီး ယင်း၏အစိတ်အပိုင်းများမှ ဖွဲ့တည်ခြင်းဖြစ်သည်။ သုတေသနတစ်ခုအရ လွန်ခဲ့သောနှစ်​​ပေါင်း ၄.၅၃ ဘီလီယံအကြာက လကမ္ဘာ ဖြစ်တည်ခဲ့ဟုဆိုသည်။<ref>{{Cite journal|last1=Tartèse|first1=Romain|last2=Anand|first2=Mahesh|last3=Gattacceca|first3=Jérôme|last4=Joy|first4=Katherine H.|author-link4=Katherine Joy|last5=Mortimer|first5=James I.|last6=Pernet-Fisher|first6=John F.|last7=Russell|first7=Sara|last8=Snape|first8=Joshua F.|last9=Weiss|first9=Benjamin P.|date=2019|title=Constraining the Evolutionary History of the Moon and the Inner Solar System: A Case for New Returned Lunar Samples|journal=Space Science Reviews|language=en|volume=215|issue=8|page=54|doi=10.1007/s11214-019-0622-x|bibcode=2019SSRv..215...54T|issn=1572-9672|doi-access=free}}</ref> အဆိုပြုချက်တစ်ခုအရမူ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]အရွယ်အစားရှိ ''သီယာ''ဟုခေါ်သည့် ဂြိုဟ်တစ်ခုက ကမ္ဘာမြေအား ဝင်တိုက်ခဲ့သေးသည်ဟုဆိုသည်။ ယင်းဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာ၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းသော အရွယ်အစားရှိသည်ဟုဆိုပြီး ထိတိုက်မှုကြောင့် ယင်း၏အစိတ်အပိုင်းအချို့သည် ကမ္ဘာမြေနှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။<ref name=canup_asphaug2001b /><ref>{{cite journal|url=https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1410/1410.3819.pdf|title=On the origin and composition of Theia: Constraints from new models of the Giant Impact|journal=Icarus|last1=Meier|first1=M. M. M.|last2=Reufer|first2=A.|last3=Wieler|first3=R.|date=4 August 2014|volume=242|access-date=25 October 2020|page=5|doi=10.1016/j.icarus.2014.08.003|arxiv=1410.3819|bibcode=2014Icar..242..316M|s2cid=119226112}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1410/1410.3819.pdf |accessdate=22 November 2021 |archivedate=30 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201030120856/https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1410/1410.3819.pdf }}</ref> လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၄.၁ ဘီလီယံနှင့် ၃.၈ ဘီလီယံအတွင်း လကမ္ဘာအား ဥက္ကာခဲများစွာ ဝင်တိုက်ခဲ့မှုက လကမ္ဘာ၏ ယနေ့ခေတ် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များကို ထုဆစ်ပုံဖော်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။<ref>{{cite book|title=Encyclopedia of Astrobiology|url=https://archive.org/details/encyclopediaastr00amil|first1=Philippe|last1= Claeys|first2=Alessandro|last2=Morbidelli|author-link2=Alessandro Morbidelli (astronomer)|editor-first1=Muriel|editor-last1= Gargaud|editor-first2=Prof Ricardo|editor-last2=Amils|editor-first3= José Cernicharo|editor-last3= Quintanilla|editor-first4= Henderson James (Jim) |editor-last4= Cleaves II|editor-first5=William M.|editor-last5=Irvine|editor-first6= Prof Daniele L.|editor-last6= Pinti|editor-first7= Michel|editor-last7= Viso|year= 2011|publisher=Springer Berlin Heidelberg|pages=[https://archive.org/details/encyclopediaastr00amil/page/n953 909]–12|doi=10.1007/978-3-642-11274-4_869|chapter=Late Heavy Bombardment|isbn= 978-3-642-11271-3}}</ref> ===ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ သမိုင်း=== ကမ္ဘာ့လေထုနှင့် သမုဒ္ဒရာများကို မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုနှင့် အေးခဲနေသောဓာတ်ငွေ့များ ကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင်သို့ ပေါ်ထွက်လာမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။<ref name="watersource" /><ref>{{cite web |url=https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html |title=Earth's Early Atmosphere and Oceans |work=Lunar and Planetary Institute |publisher=Universities Space Research Association |access-date=27 June 2019 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=8 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190708180329/https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html }}</ref> ယင်းရင်းမြစ်များမှ ရေငွေ့သည် သမုဒ္ဒရာများသို့ ငွေ့ရည်ဖွဲ့စုဖွဲ့ကြသည်။ [[ကြယ်တံခွန်]]၊ [[ဥက္ကာခဲ]]များမှ ရေနှင့် ရေခဲများသည်လည်း သမုဒ္ဒရာများအတွင်းသို့ စုဝေးခဲ့ကြသည်။ ပင်လယ်များအတွက် လိုအပ်သောရေသည် ကမ္ဘာဖြစ်တည်ကတည်းက တည်ရှိခဲ့ဟန်ရှိသည်။<ref>{{Cite journal|last1=Piani|first1=Laurette|last2=Marrocchi|first2=Yves|last3=Rigaudier|first3=Thomas|last4=Vacher|first4=Lionel G.|last5=Thomassin|first5=Dorian|last6=Marty|first6=Bernard|date=2020|title=Earth's water may have been inherited from material similar to enstatite chondrite meteorites|url=https://science.sciencemag.org/content/369/6507/1110|journal=Science|language=en|volume=369|issue=6507|pages=1110–13|doi=10.1126/science.aba1948|issn=0036-8075|pmid=32855337|bibcode=2020Sci...369.1110P|s2cid=221342529}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://science.sciencemag.org/content/369/6507/1110 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=28 August 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200828185943/https://science.sciencemag.org/content/369/6507/1110 }}</ref> ဤစံနမူနာပုံစံတွင် နေသည် [[နေရောင်ခြည် တောက်ပမှု|လက်ရှိတောက်ပမှု]]၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းမျှသာရှိသေးသောအချိန်<ref name=asp2002 /> လေထုထဲရှိ [[ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့]]များသည် သမုဒ္ဒရာများကို အေးခဲမသွားစေရန် ထိန်းကျောင်းပေးခဲ့သည်။<ref name=physorg20100304 /> ကမ္ဘာဖွဲ့တည်ပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း ၃.၅ ဘီလီယံကြာသော် ကမ္ဘာ၏ သံလိုက်စက်ကွင်း ဖြစ်တည်လာခဲ့သည်။ ယင်းသံလိုက်စက်ကွင်းသည် လေထုကို နေလေ (solar wind) မှ နုတ်ယူမသွားစေရန် ကာကွယ်ပေးခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ၏ အပြင်ဘက်ချော်ရည်အလွှာသည် အေးမြလာပြီး ပထမဆုံး အစိုင်အခဲလွှာကို ဖွဲ့တည်လာခဲ့သည်။ ===အနာဂတ်=== [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] {{CO2}} သည် လေထုထဲတွင် သက်တမ်းရှည်ကြာစွာ တည်ရှိနေနိုင်သောကြောင့် လူသားတို့၏ {{CO2}} ထုတ်လွှတ်မှုသည် နောင်နှစ်ပေါင်း တစ်သိန်းတွင် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ရေခဲခေတ်တစ်ခုကို နှောင့်နှေးစေမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal|last1=Ganopolski|first1=A.|last2=Winkelmann|first2=R.|last3=Schellnhuber|first3=H. J.|date=2016|title=Critical insolation – CO₂ relation for diagnosing past and future glacial inception|url=https://www.nature.com/articles/nature16494|journal=Nature|language=en|volume=529|issue=7585|pages=200–03|doi=10.1038/nature16494|pmid=26762457|bibcode=2016Natur.529..200G|s2cid=4466220|issn=1476-4687}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.nature.com/articles/nature16494 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=16 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201016221338/https://www.nature.com/articles/nature16494 }}</ref> ကမ္ဘာ၏ အနာဂတ်သည် [[နေ]]နှင့် တိုက်ရိုက် သက်ဆိုင်လျက်ရှိသည်။ နောင်နှစ်ပေါင်း ၁.၁ ဘီလီယံတွင် နေ၏ တောက်ပမှုသည် ယခုလက်ရှိထက် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း၊ နှစ်ပေါင်း ၃.၅ ဘီလီယံတွင် ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းသို့ တိုးလာမည်ဖြစ်သည်။<ref name="sun_future"/> ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင် အပူချိန် တိုးပွားလာပြီး အင်အော်ဂဲနစ် ကာဗွန်သံသရာကို အရှိန်တင်စေကာ [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] စုစည်းမှုစနစ်ကို လျှော့ကျစေမည်ဖြစ်သည်။<ref name="britt2000" /> ယင်းကဲ့သို့ဖြစ်ပါက နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ မှ ၉၀၀ မီလီယံအတွင်း အပင်များအတွက် [[ဖိုတိုဆင်သစ်ဆစ်|အလင်းမှီစု]]နည်းဖြင့် အစာချက်လုပ်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ပေ။ အပင်များ နည်းပါးလာခြင်းသည် လေထုထဲရှိ [[အောက်ဆီဂျင်]] ပမာဏကို နည်းပါးသွားစေမည်ဖြစ်ကာ တိရိစ္ဆာန်လောက ရှင်သန်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ပေ။<ref name=ward_brownlee2002/> နောက်ထပ် နှစ်ပေါင်း ၁ ဘီလီယံကြာသော် မြေမျက်နှာပြင်ရှိ ရေအားလုံး ပျောက်ကွယ်သွားပြီး<ref name=carrington/> တစ်ကမ္ဘာလုံး အပူချိန်သည် ၇၀ °C (၁၅၈ °F) သို့ ရောက်ရှိမည်ဖြစ်သည်။<ref name=ward_brownlee2002/> ယင်းအချိန်မှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ မီလီယံခန့်အတွင်း ကမ္ဘာပေါ်တွင် သက်ရှိများ ရှင်သန်နိုင်သေးသည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ အကယ်၍ လေထုမှ [[နိုက်ထရိုဂျင်]]အား ဖယ်ထုတ်လိုက်ပါက<ref name=pnas1_24_9576/> နှစ်ပေါင်း ၂.၃ ဘီလီယံခန့်အတွင်း သက်ရှိများ ရှင်သန်နိုင်ကောင်းရှင်သန်နိုင်သေးသည်။ ထို့သို့မဟုတ်ဘဲ နေ၏အပူချိန်သည် တည်ငြိမ်မည်ဟု ယူဆပါကလည်း နှစ်ပေါင်း ၁ ဘီလီယံအတွင်း ခေတ်သစ်သမုဒ္ဒရာများမှ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းသော ရေထုတို့သည် ကမ္ဘာ့အတွင်းပိုင်းအလွှာသို့ ဆင်းသက်ကုန်မည်ဖြစ်သည်။<ref name=hess5_4_569/> နေသည် နောင်နှစ်ပေါင်း ၅ ဘီလီယံကြာပါက [[ဧရာမ ကြယ်နီ]]ကြီးအဖြစ်သို့ [[ကြယ်တို့၏ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု|ဆင့်ကဲပြောင်းလဲ]]သွားမည်ဖြစ်ပြီး ယခုလက်ရှိအရွယ်အစားထက် အဆပေါင်း ၂၅၀ သို့ ရောက်ရှိကာ ၁ [[AU]] (မိုင်ပေါင်း ၉၃ မီလီယံခန့်) ကြီးထွားလာမည်ဖြစ်သည်။<ref name="sun_future" /><ref name="sun_future_schroder"/> ကမ္ဘာ၏ ကံကြမ္မာသည် မသေချာပေ။ ဧရာမ ကြယ်နီတစ်စင်းအနေဖြင့် နေသည် ယင်း၏ထုထည် ပမာဏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းအား ဆုံးရှုံးလိုက်ရမည်ဖြစ်ပြီး ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှု (tidal effect) မရှိပါက ကမ္ဘာပတ်လမ်းသည် နေမှ ၁.၇ AU အကွာသို့ ရွေ့သွားမည်ဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ် ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိပါက ကမ္ဘာသည် နေ၏လေထုထဲသို့ တိုးဝင်ကာ အငွေ့ပျံသွားမည်ဖြစ်သည်။<ref name="sun_future" /> နေ၏တောက်ပမှုသည် ယခုထက် အဆပေါင်း ၅၀၀ ပိုမိုတောက်ပလာမည်ဖြစ်ကာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိများ အကုန်လုံး မဟုတ်သော်မှ အတော်များများကို လွန်ကဲသောအပူချိန်က ပျက်စီးစေမည်ဖြစ်သည်။<ref name="sun_future" /> ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်သော ပုံတူဖန်တီးမှန်းဆမှု (simulation) တစ်ခုက ကမ္ဘာသည် ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှုကြောင့် နေ၏လေထုသို့ ဝင်ရောက်ကာ လောင်ကျွမ်းသွားမည်ဟုဆိုသည်။<ref name="sun_future_schroder" /> ==ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ== ===ပုံသဏ္ဌာန်=== ကမ္ဘာ၏ပုံသဏ္ဌာန်သည် ထိပ်နှစ်ဘက်ပြား၍ အလယ်တွင် လုံးဝိုင်းသည်။ ကမ္ဘာ၏ လည်ပတ်မှုကြောင့် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများတွင် ပြားချပ်ပြီး [[အီကွေတာ]]တွင် ဖောင်းကားသည်။<ref name=milbert_smith96 /> အီကွေတာရှိ ကမ္ဘာ၏အချင်းသည် ၄၃ ကီလိုမီတာ (၂၇ မိုင်) ရှိပြီး ဝင်ရိုးစွန်း တစ်ခုမှတစ်ခုသို့ အချင်းထက် ပိုများသည်။<ref name="ngdc2006" /> ===ဓာတုပစ္စည်း ပါဝင်မှု=== {| class="wikitable" style="float: right; clear: right; margin-left: 2em;" |+ ကမ္ဘာ့ကျောက်လွှာ၏ ဓာတုပစ္စည်း ပါဝင်မှု<ref name=brown_mussett1981/><ref name="Rudnick2003">{{cite book |chapter=Composition of the Continental Crust |journal=Treatise on Geochemistry |publisher=Elsevier Science |location=New York |first1=R. L. |last1=Rudnick |first2=S. |last2=Gao |title=Treatise on Geochemistry |editor1-first=H. D. |editor1-last=Holland |editor2-first=K. K. |editor2-last=Turekian |volume=3 |pages=1–64 |year=2003 |doi=10.1016/B0-08-043751-6/03016-4 |isbn=978-0-08-043751-4 |bibcode=2003TrGeo...3....1R}}</ref><ref name="White2014">{{cite book |chapter=Composition of the Oceanic Crust |title=Treatise on Geochemistry |publisher=Elsevier Science |location=New York |first1=W. M. |last1=White |first2=E. M. |last2=Klein |author-link2=Emily Klein |editor1-first=H. D. |editor1-last=Holland |editor2-first=K. K. |editor2-last=Turekian |volume=4 |pages=457–96 |year=2014 |doi=10.1016/B978-0-08-095975-7.00315-6 |isbn=978-0-08-098300-4 |hdl=10161/8301}}</ref> !rowspan="2"|ဒြပ်ပေါင်း !rowspan="2"|ဖော်မျူလာ !colspan="2"|ပါဝင်ပစ္စည်း |- !style="font-size: smaller;"|ကုန်းမြေ !style="font-size: smaller;"|သမုဒ္ဒရာ |- |[[ဆီလီကာ]] |style="text-align: center;"|{{chem2|SiO2}} |style="text-align: right;"|60.2% |style="text-align: right;"|48.6% |- |[[အလူမီနီယမ် အောက်ဆိုဒ်|အလူမီနာ]] |style="text-align: center;"|{{chem2|Al2O3}} |style="text-align: right;"|15.2% |style="text-align: right;"|16.5% |- |[[ကယ်လဆီယမ် အောက်ဆိုဒ်|ထုံး]] |style="text-align: center;"|CaO |style="text-align: right;"|5.5% |style="text-align: right;"|12.3% |- |[[မဂ္ဂနက်ဆီယမ် အောက်ဆိုဒ်|မဂ္ဂနီဆီယာ]] |style="text-align: center;"|MgO |style="text-align: right;"|3.1% |style="text-align: right;"|6.8% |- |iron(II) oxide |style="text-align: center;"|FeO |style="text-align: right;"|3.8% |style="text-align: right;"|6.2% |- |[[ဆိုဒီယမ် အောက်ဆိုဒ်]] |style="text-align: center;"|{{chem2|Na2O}} |style="text-align: right;"|3.0% |style="text-align: right;"|2.6% |- |[[ပိုတက်ဆီယမ် အောက်ဆိုဒ်]] |style="text-align: center;"|{{chem2|K2O}} |style="text-align: right;"|2.8% |style="text-align: right;"|0.4% |- |iron(III) oxide |style="text-align: center;"|{{chem2|Fe2O3}} |style="text-align: right;"|2.5% |style="text-align: right;"|2.3% |- |[[ရေ (မော်လီကျူး)|ရေ]] |style="text-align: center;"|{{chem2|H2O}} |style="text-align: right;"|1.4% |style="text-align: right;"|1.1% |- |[[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] |style="text-align: center;"|{{chem2|CO2}} |style="text-align: right;"|1.2% |style="text-align: right;"|1.4% |- |[[တိုက်တေနီယမ် ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] |style="text-align: center;"|{{chem2|TiO2}} |style="text-align: right;"|0.7% |style="text-align: right;"|1.4% |- |phosphorus pentoxide |style="text-align: center;"|{{chem2|P2O5}} |style="text-align: right;"|0.2% |style="text-align: right;"|0.3% |- !colspan="2"|စုစုပါင်း !style="text-align: right;"|99.6% !style="text-align: right;"|99.9% |} ကမ္ဘာ့ထုထည်သည် ၅.၉၇×၁၀^၂၄ ကီလိုဂရမ် နီးပါးခန့်ရှိပြီး အများစုမှာ [[သံ (သတ္တု)|သံ]] (၃၂.၁%)၊ အောက်ဆီဂျင် (၃၀.၁%)၊ [[ဆီလီကွန်]] (၁၅.၁%)၊ [[မဂ္ဂနီစီယမ်]] (၁၃.၉%)၊ ဆာလဖာ (၂.၉%)၊ [[နီကယ်]] (၁.၈%)၊ [[ကယ်လစီယမ်]] (၁.၅%)၊ [[အလူမီနီယမ်]] (၁.၄%) နှင့် ကျန်သော ဒြပ်စင်များ ၁.၂% ပါဝင်သည်။ ပင်မအူတိုင်တွင် သံ ၈၈.၈%၊ နီကယ် ၅.၈%၊ ဆာလဖာ ၄.၅% တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name=pnas71_12_6973/> ကျောက်မာလွှာတွင် တွေ့ရသော ကျောက်ခဲအများစုသည် အောက်ဆိုဒ်များ ဖြစ်ကြသည်။ အဓိကအားဖြင့် [[ကလိုရင်း]]၊ [[ဆာလဖာ]]နှင့် [[ဖလိုရင်း]]တို့ဖြစ်ကြသည်။ ကျောက်မာလွှာ၏ ၉၉ ရာခိုင်နှုန်းကိုမူ ဆီလီကာ၊ အလူမီနာ၊ အိုင်းယွန်း အောက်ဆိုဒ်၊ ထုံး၊ မဂ္ဂနီဆီယာ၊ ပိုတက်နှင့် ဆိုဒါတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name=brown_mussett1981/><ref name=pnas71_12_6973/> ===မျက်နှာပြင်=== [[File:Earth dry elevation.stl|thumb|Left|ရေမပါရှိသော – လက်ရှိကမ္ဘာဂြိုဟ် (သုံးဘက်မြင် စက်ဝိုင်းလုံးပုံစံမြင်ရန် နှိပ်၍ချဲ့ကြည့်ပါ)။]] ကမ္ဘာ့ မျက်နှာပြင် စုစုပေါင်း ဧရိယာသည် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၉၇ မီလီယံ ရှိသည်။<ref name="Pidwirny 2006_8"/> ယင်း၏ ၇၀.၈ ရာခိုင်နှုန်း<ref name="Pidwirny 2006_8"/> (စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၃၉.၄၃ မီလီယံ) မှာ ပင်လယ်ရေ မျက်နှာပြင်အောက်တွင် တည်ရှိပြီး ပင်လယ်ရေဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |title=World Factbook |publisher=Cia.gov |accessdate=2 November 2012 |archivedate=5 January 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html }}</ref> ရေဖြင့် ဖုံးလွှမ်းမထားသော လက်ကျန် ၂၉.၂% များမှာ တောင်တန်းများ၊ [[ကန္တာရ]]များနှင့် အခြားသော ကုန်းမြေများဖြစ်သည်။ ကုန်းမြေမျက်နှာပြင်၏ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်မှာ အနိမ့်ဆုံးဖြစ်သော [[ပင်လယ်သေ]]ဒေသ၌ −၄၁၈ မီတာရှိပြီး အမြင့်ဆုံးဖြစ်သော [[ဧဝရတ်တောင်]]တွင် ၈၈၄၈ မီတာ ရှိသည်။ ကုန်းမြေ၏ ပင်လယ်ရေ မျက်နှာပြင်အမြင့် ပျမ်းမျှအမြင့်မှာ ၇၉၇ မီတာ ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=https://ngdc.noaa.gov/mgg/global/etopo1_surface_histogram.html |title=Hypsographic Curve of Earth's Surface from ETOPO1 |first=National Geophysical Data |last=Center |website=ngdc.noaa.gov |accessdate=24 June 2018 |archivedate=15 September 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170915114233/https://ngdc.noaa.gov/mgg/global/etopo1_surface_histogram.html }}</ref> [[အနည်ကျကျောက်]]များသည် ကမ္ဘာ့အပြင်ဘက်ကျောက်လွှာ၏ ၅ ရာခိုင်နှုန်းသာ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသော်လည်း ကမ္ဘာ့တိုက်ကြီးများ၏ မျက်နှာပြင်ကိုမူ အနည်ကျကျောက်များက ၇၅ ရာခိုင်နှုန်း လွှမ်းမိုးထားသည်။<ref name=jessey /> စုစုပေါင်း စိုက်ပျိုးနိုင်သောမြေသည် ကုန်းမြေ၏ ၁၀.၉ ရာခိုင်နှုန်းရှိပြီး ၁.၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမြဲတမ်း စိုက်ပျိုးမြေများဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |title=World Bank arable land |url=http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.ARBL.ZS/countries/1W?display=graph |publisher=World Bank |access-date=19 October 2015 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=2 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002170510/http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.ARBL.ZS/countries/1w?display=graph }}</ref><ref>{{cite web |title=World Bank permanent cropland |url=http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.CROP.ZS/countries?display=graph |publisher=World Bank |access-date=19 October 2015 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=13 July 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150713131245/http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.CROP.ZS/countries?display=graph }}</ref> ကုန်းမြေမျက်နှာပြင်၏ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းအား [[စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး]]အတွက် အသုံးပြုသည်။ ခန့်မှန်းခြေ သီးနှံပင်စိုက်ပျိုးရေးအတွက် စတုရန်းမိုင် ၆.၄ သန်း၊ မွေးမြူရေးအတွက် စတုရန်းမိုင် ၁၂.၉ သန်း အသီးသီး အသုံးချသည်။<ref name="Hooke2012">{{cite journal |url=https://www.geosociety.org/gsatoday/archive/22/12/pdf/gt1212.pdf |title=Land transformation by humans: A review |journal=GSA Today |first1=Roger LeB. |last1=Hooke |first2=José F. |last2=Martín-Duque |first3=Javier |last3=Pedraza |volume=22 |issue=12 |pages=4–10 |date=December 2012 |doi=10.1130/GSAT151A.1 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.geosociety.org/gsatoday/archive/22/12/pdf/gt1212.pdf |accessdate=24 June 2018 |archivedate=9 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180109181247/https://www.geosociety.org/gsatoday/archive/22/12/pdf/gt1212.pdf }}</ref> ===ရေထု=== ကမ္ဘာမျက်နှာပြင်၌ ရေပေါများခြင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းရှိ အခြားသောဂြိုဟ်များထဲမှ ''ဂြိုဟ်ပြာ'' ဟု ခွဲခြားနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ရေထုတွင် အဓိကအားဖြင့် ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာတို့ပါဝင်သည်။ သို့သော် နည်းစနစ်ကျကျဆိုပါက မြစ်၊ ချောင်း၊ အင်း၊ အိုင်၊ ကုန်းတွင်းပိုင်းပင်လယ်နှင့် မြေအောက်ရေတို့ ပါဝင်သည်။ အနက်ဆုံး မြေအောက်ရေ တည်ရှိရာမှာ [[ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အတွင်းရှိ မာရီနာချောက် (Mariana Trench) ၏ ချန်လင်ဂျာဒီး (Challenger Deep) ဖြစ်ပြီး မီတာ ၁၀၉၁၁.၁ (ပေ ၃၅၇၉၉) ရှိသည်။ သမုဒ္ဒရာများ၏ ထုထည်သည် ၁.၃၅×၁၀^၁၈ နီးပါးခန့် သို့မဟုတ် ကမ္ဘာမြေ ထုထည်၏ ၁/၄၄၀၀ ဖြစ်သည်။ သမုဒ္ဒရာများသည် ဧရိယာအားဖြင့် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၃၉.၇ မီလီယံရှိပြီး ပျမ်းမျှအနက်မှာ ၃၆၈၂ မီတာ (၁၂၀၈၀ ပေ) ရှိကာ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်သည် ချောမွေ့နေမည်ဆိုပါက ပျမ်းမျှအနက်သည် ၂.၇ မှ ၂.၈ ကီလိုမီတာ ရှိမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/559627/sphere-depth-of-the-ocean |title=sphere depth of the ocean&nbsp;– hydrology |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |accessdate=12 April 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ase.tufts.edu/cosmos/print_chapter.asp?id=4 |title=Third rock from the Sun&nbsp;– restless Earth |work=NASA's Cosmos |accessdate=12 April 2015 |archivedate=6 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151106230149/http://ase.tufts.edu/cosmos/print_chapter.asp?id=4 }}</ref> ရေအားလုံး၏ ၉၇.၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် ရေငန်များဖြစ်ပြီး ကျန် ၂.၅ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ရေချိုဖြစ်ကာ<ref>{{Cite book|title=On Water|url=https://www.eib.org/en/publications/eib-big-ideas-on-water|access-date=7 December 2020|website=European Investment Bank|year=2019|doi=10.2867/509830|language=en|author1=European Investment Bank|publisher=European Investment Bank|isbn=9789286143199|archive-date=29 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129051604/https://www.eib.org/en/publications/eib-big-ideas-on-water|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Chart: Globally, 70% of Freshwater is Used for Agriculture|url=https://blogs.worldbank.org/opendata/chart-globally-70-freshwater-used-agriculture|access-date=7 December 2020|website=World Bank Blogs|date=22 March 2017|last1=Khokhar|first1=Tariq|language=en|accessdate=22 November 2021|archivedate=6 December 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201206080843/https://blogs.worldbank.org/opendata/chart-globally-70-freshwater-used-agriculture}}</ref> ရေချို ၆၈.၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် ရေခဲလွှာများ၌ တည်ရှိသည်။<ref>{{cite web|last1=Perlman|first1=Howard|date=17 March 2014|title=The World's Water|url=https://water.usgs.gov/edu/earthwherewater.html|access-date=12 April 2015|work=USGS Water-Science School|accessdate=25 June 2018|archivedate=22 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150422113320/http://water.usgs.gov/edu/earthwherewater.html}}</ref> ကမ္ဘာ၏ အအေးဆုံးဒေသများတွင် နှင်းများသည် ပုံစံမပျက် ရေခဲအဖြစ် တည်ရှိကြသည်။ ယင်းနှင်းများ၊ ရေခဲများသည် ကြာလာသော် ရေခဲလွှာများဖြစ်တည်လာကြသည်။ အာတိတ်ဒေသရှိ ရေခဲပင်လယ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနီးပါးခန့် ကြီးမားလှသည်။ သို့သော် ရာသီဥတုဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် လျင်မြန်စွာ ဆုတ်ယုတ်လျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite book|last=Hendrix|first=Mark|title=Earth Science: An Introduction|publisher=Cengage|year=2019|isbn=978-0-357-11656-2|location=Boston|page=329}}</ref> ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာများ၏ ပျမ်းမျှ ရေငန်နှုန်းမှာ ပင်လယ်ရေ ၁ ကီလိုဂရမ်တွင် ၃၅ ဂရမ်နှုန်း ဖြစ်သည်။ ဆားအများစုကို မီးတောင်ပေါက်ကွဲခြင်းမှ ထွက်လာသည်။ သမုဒ္ဒရာများသည် လေထုထဲရှိ ဓာတ်ငွေ့များကို ပျော်ဝင်သွားစေသည့် သိုလှောင်ကန်များဖြစ်ကြပြီး ယင်းသည် ပင်လယ်နေသတ္တဝါများ ရှင်သန်ရန် အရေးပါသည်။<ref name=natsci_oxy4 /> ပင်လယ်ရေများသည် ကမ္ဘာ့ရာသီဥတုများပေါ်တွင် လွှမ်းမိုးမှုရှိပြီး သမုဒ္ဒရာများသည် အပူလှောင်ကန်အဖြစ် ပြုမူပေးသည်။<ref name=michon2006 /> သမုဒ္ဒရာများရှိ အပူချိန်ပြောင်းလဲမှုများသည် [[အယ်လ်နီညို]]ကဲ့သို့ သိသာသော ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref name=sample2005 /> ===လေထု=== {{Main|ကမ္ဘာ့လေထု}} [[File:MODIS Map.jpg|thumb|ကမ္ဘာဂြိုဟ်အား တိမ်ဖုံးလွှမ်းထားသောပုံကို [[နာဆာ]]၏ ဂြိုဟ်တုမှ ရိုက်ကူးထားသည်]] မြေမျက်နှာပြင်အား သက်ရောက်သော ပျမ်းမျှ ကမ္ဘာ့လေထုဖိအားသည် ကီလိုမီတာ ၈.၅ အမြင့်၌ ၁၀၁.၃၂၅ KPa (၁၄.၆၉၅၉ psi) ဖြစ်သည်။<ref name="Exline2006">{{cite book|last1=Exline|first1=Joseph D.|url=https://www.nasa.gov/pdf/288978main_Meteorology_Guide.pdf|title=Meteorology: An Educator's Resource for Inquiry-Based Learning for Grades 5–9|last2=Levine|first2=Arlene S.|last3=Levine|first3=Joel S.|date=2006|publisher=NASA/Langley Research Center|page=6|id=NP-2006-08-97-LaRC|access-date=23 November 2021|archive-date=28 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180528181043/https://www.nasa.gov/pdf/288978main_Meteorology_Guide.pdf|url-status=live}}</ref> ခြောက်သွေ့သော လေထုတွင် [[နိုက်ထရိုဂျင်]] ၇၈%၊ [[အောက်ဆီဂျင်]] ၂၁%၊ [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]]၊ ရေငွေ့နှင့် အခြားဓာတ်ငွေ့များ ပါဝင်သည်။<ref name="Exline2006" />ရေငွေ့ ပါဝင်မှုသည် ၀.၀၁ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ၄ ရာခိုင်နှုန်းကြားတွင် ပြောင်းလဲလျက်တည်ရှိသည်။<ref name="Exline2006" /> သို့သော် ပျမ်းမျှမှာ ၁ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။<ref name="earth_fact_sheet" /> [[ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ|ထရိုပိုစဖီးယားလွှာ]]၏ အမြင့်သည် ဝင်ရိုးစွန်း၌ ၈ ကီလိုမီတာ (၅ မိုင်) နှင့် [[အီကွေတာ]]တွင် ၁၇ ကီလိုမီတာ (၁၁ မိုင်) ဝန်းကျင်ရှိသည်။<ref name=geerts_linacre97 /> ကမ္ဘာ့လေထု၏ ဘိုင်အိုစဖီးယားတွင် [[အိုဇုန်းလွှာ]] တည်ရှိပြီး သက်ရှိများ ရှင်သန်ရန်အတွက် အန္တရာယ်ရှိသော [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]ကို ကာကွယ်ပေးသည်။<ref name="Harrison 2002" /> လေထုသည် ဥက္ကာခဲများအား မြေမျက်နှာပြင်သို့ မကျရောက်ခင် လောင်ကျွမ်းစေပြီး အပူချိန်ကို ချိန်ညှိပေးသည်။<ref name="atmosphere" /> ဤဖြစ်စဉ်အား ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှုဟုခေါ်ကာ မြေပြင်မှ ထုတ်လုပ်သော အပူများကို ဖမ်းယူထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှုကို အဓိကဖြစ်စေသောအရာများမှာ ရေငွေ့၊ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်၊ [[မီသိန်း]]၊ နိုက်ထရိုက်အောက်ဆိုဒ်နှင့် [[အိုဇုန်း]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤကဲ့သို့ အပူသိုလှောင်သည့်ဖြစ်စဉ် မရှိပါက လက်ရှိအပူချိန် +၁၅ °C (၅၉ °F)<ref name="Pidwirny2006_7" /> နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် −၁၈ °C (၀ °F) သို့ ရောက်ရှိမည်ဖြစ်ပြီး သက်ရှိများ ဖြစ်တည်ခဲ့လိမ့်မည် မဟုတ်ပေ။ ၂၀၁၇ ခုနှစ် မေလတွင် ကမ္ဘာ့လေထုရှိ ရေခဲ ပုံဆောင်ခဲမှ ရောင်ပြန်ဟပ်သော အလင်းကို မိုင်ပေါင်းများစွာဝေးသော [[ဂြိုဟ်တု]]တစ်ခုမှ မြင်ခဲ့ရသည်။<ref name="NYT-20170519">{{cite news |last=St. Fleur |first=Nicholas |title=Spotting Mysterious Twinkles on Earth From a Million Miles Away |url=https://www.nytimes.com/2017/05/19/science/dscovr-satellite-ice-glints-earth-atmosphere.html |date=19 May 2017 |work=The New York Times |accessdate=20 May 2017 |archivedate=20 May 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170520002922/https://www.nytimes.com/2017/05/19/science/dscovr-satellite-ice-glints-earth-atmosphere.html }}</ref><ref name="GRL-201760515">{{cite journal |last1=Marshak |first1=Alexander |last2=Várnai |first2=Tamás |last3=Kostinski |first3=Alexander |title=Terrestrial glint seen from deep space: oriented ice crystals detected from the Lagrangian point |url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/2017GL073248/abstract |date=15 May 2017 |journal=Geophysical Research Letters |doi=10.1002/2017GL073248 |accessdate=20 May 2017 |volume=44 |issue=10 |pages=5197–5202 |bibcode=2017GeoRL..44.5197M }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/2017GL073248/abstract |accessdate=25 June 2018 |archivedate=26 December 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171226014559/http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/2017GL073248/abstract }}</ref> ===မိုးလေဝသနှင့် ရာသီဥတု=== {{Main|မိုးလေဝသ|ရာသီဥတု}} ကမ္ဘာ၏လေထုတွင် ပုံသေနယ်နိမိတ်မရှိဘဲ၊ အတွင်းဘက်မှ အပြင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပါးလွှာလာပြီး အပြင်ဘက်အာကာသထဲသို့အရောက်တွင် မေးမှိန်သွားသည်။ လေထု၏ လေးပုံသုံးပုံသည် မြေမျက်နှာပြင်မှ ပထမဆုံး ၁၁ ကီလိုမီတာ (၆.၈ မိုင်) အတွင်း၌ ပါဝင်သည်။ အနိမ့်ဆုံးအလွှာကို ထရိုပိုစဖီးယားဟုခေါ်သည်။ နေမှလာသော စွမ်းအင်သည် ဤအလွှာကို အပူပေးပြီး လေကို ပြန့်ကားမှုဖြစ်စေသည်။ ဤသိပ်သည်းမှု နည်းသောလေသည် မြင့်တက်လာပြီး အေးမြ၍ သိပ်သည်းမှုများသောလေဖြင့် အစားထိုးသွားသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် အပူစွမ်းအင် ဖြန့်ဖြူးခြင်းမှတဆင့် လေထုလည်ပတ်မှုကိုဖြစ်စေကာ [[မိုးလေဝသ]]နှင့် [[ရာသီဥတု]]များကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref name=rahmstorf2003 /> {{multiple image | align = left | direction = vertical | width = 150 | image1 = Dorian 2019-08-30 1618Z.jpg | caption1 = [[ဟာရီကိန်း ဒိုရီယန်]]ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတကာ အာကာသစခန်း]]မှမြင်ရပုံ | image2 = Image-Ulmus pumila (Ulmus gobicus) in Gobi Desert.jpg | caption2 = [[ဂိုဘီသဲကန္တာရ]]ရှိ သစ်ပင်နှင့် တိမ်တိုက်များ }} မြေမျက်နှာပြင်သို့ကျရောက်သော [[နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်]]သည် လတ္တီကျု့ များလာသည်နှင့်အမျှ လျော့နည်းသွားသည်။ လတ္တီကျု အမြင့်ပိုင်းတွင် [[နေရောင်ခြည်]]သည် မြေမျက်နှာပြင်သို့ ထောင့်အနိမ့်ဖြင့် ရောက်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် နေရောင်ခြည်သည် ပိုမိုထူထပ်သော လေထုကို ဖြတ်သန်းရသည်။ ရလဒ်အဖြစ် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်ရှိ ပျမ်းမျှ နှစ်စဉ်အပူချိန်သည် အီကွေတာမှ လတ္တီကျု ၁ ဒီဂရီလျှင် ၀.၄ စင်တီဂရိတ် (၀.၇ ဖာရင်ဟိုက်) နှုန်းဖြင့် လျော့နည်းသွားသည်။<ref name="sadava_heller2006" /> တည်နေရာ၏ ရာသီဥတုများကို သက်ရောက်စေသော အခြားအချက်မှာ သမုဒ္ဒရာများနှင့် နီးကပ်မှုဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|last1=Rohli|first1=Robert. V.|title=Climatology|last2=Vega|first2=Anthony J.|publisher=Jones & Bartlett Learning|year=2018|isbn=978-1-284-12656-3|edition=fourth|page=49}}</ref> သမုဒ္ဒရာများနှင့် နီးကပ်သောနေရာများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အေးမြသောနွေရာသီနှင့် ပူနွေးသောဆောင်းရာသီများ ရှိတတ်ကြသည်။ အကြောင်းမှာ သမုဒ္ဒရာများသည် အပူပမာဏကို ပိုမိုသိုလှောင်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သမုဒ္ဒရာများ၏ အပူဓာတ် သို့မဟုတ် အအေးဓာတ်ကို လေတိုက်ခြင်းဖြင့် ကုန်းမြေသို့ ပို့ဆောင်ပေးသည်။<ref>{{cite book|last1=Rohli|first1=Robert. V.|title=Climatology|last2=Vega|first2=Anthony J.|publisher=Jones & Bartlett Learning|year=2018|isbn=978-1-284-12656-3|edition=fourth|page=32}}</ref> ရေငွေ့များသည် မြေမျက်နှာပြင်ရှိ အငွေ့ပျံခြင်းမှတဆင့် လေထုထဲသို့ လှည့်လည်ကြသည်။ လေထုအခြေအနေသည် ပူနွေးစိုထိုင်းပါက ရေသည် စုဖွဲ့ကာ မိုးရွာသွန်းခြင်းအဖြစ် မြေပြင်ပေါ်သို့ ပြန်လည်ကျရောက်သည်။<ref name="moran2005" /> ထိုအခါ ရေအများစုသည် အနိမ့်ပိုင်းသို့ မြစ်ချောင်းများမှတဆင့် သမုဒ္ဒရာများ သို့မဟုတ် ရေကန်များသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားသည်။ ဤရေသံသရာသည် မြေပြင်ပေါ်ရှိ သက်ရှိများအတွက် မရှိမဖြစ် အရေးပါသော ယန္တရားဖြစ်သည်။ မိုးရွာသည့်ပုံစံသည် တစ်နှစ်လျှင် မီတာများစွာမှ မီလီမီတာအောက်အထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ခြားနားကြသည်။ လေထုလည်ပတ်မှု၊ ပထဝီဝင် သွင်ပြင်များနှင့် အပူချိန်ကွဲပြားခြားနားချက်များသည် ဒေသတစ်ခု၏ ပျမ်းမျှ မိုးရွာသွန်းနှုန်းကို အဆုံးအဖြတ်ပေးသည်။<ref name="hydrologic_cycle" /> အသုံးများသော [[ကော့(ခ်)ပန်ရာသီဥတုခွဲခြားမှုများ|ကော့ပန် ရာသီဥတုခွဲမှုစနစ်]]တွင် အုပ်စု ၅ ခုပါဝင်ပြီး အပူပိုင်း ရာသီဥတု၊ ခြောက်သွေ့ ရာသီဥတု၊ သမပိုင်း ရာသီဥတု၊ တိုက်ကြီး ရာသီဥတုနှင့် ဝင်ရိုးစွန်း ရာသီဥတုဟူ၍ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းအုပ်စု ၅ ခုကိုလည်း ပိုမိုတိကျသော ရာသီဥတု အမျိုးအစားခွဲများအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားသေးသည်။<ref name="berger2002" /> ကော့ပန် ရာသီဥတုခွဲမှုစနစ်သည် အပူချိန်နှင့် မိုးရွာသွန်းနှုန်းအပေါ် အခြေခံ၍ နယ်မြေဒေသများကို ခွဲခြားပေးသည်။<ref>{{cite book|last1=Rohli|first1=Robert. V.|title=Climatology|last2=Vega|first2=Anthony J.|publisher=Jones & Bartlett Learning|year=2018|isbn=978-1-284-12656-3|edition=fourth|page=159}}</ref> ပူပြင်းသော ကန္တာရများတွင် မျက်နှာပြင် လေအပူချိန်သည် ၅၅ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (၁၃၁ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ မြင့်တက်နိုင်ပြီး [[အန္တာတိက]]ဒေသတွင် အနုတ် ၈၉ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (−၁၂၈ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ကျဆင်းနိုင်သည်။<ref>{{Cite journal|last1=El Fadli|first1=Khalid I.|last2=Cerveny|first2=Randall S.|last3=Burt|first3=Christopher C.|last4=Eden|first4=Philip|last5=Parker|first5=David|last6=Brunet|first6=Manola|last7=Peterson|first7=Thomas C.|last8=Mordacchini|first8=Gianpaolo|last9=Pelino|first9=Vinicio|last10=Bessemoulin|first10=Pierre|last11=Stella|first11=José Luis|date=2013|title=World Meteorological Organization Assessment of the Purported World Record 58°C Temperature Extreme at El Azizia, Libya (13 September 1922)|journal=Bulletin of the American Meteorological Society|language=en|volume=94|issue=2|pages=199–204|doi=10.1175/BAMS-D-12-00093.1|bibcode=2013BAMS...94..199E|issn=0003-0007|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Turner|first1=John|last2=Anderson|first2=Phil|last3=Lachlan‐Cope|first3=Tom|last4=Colwell|first4=Steve|last5=Phillips|first5=Tony|last6=Kirchgaessner|first6=Amélie|last7=Marshall|first7=Gareth J.|last8=King|first8=John C.|last9=Bracegirdle|first9=Tom|last10=Vaughan|first10=David G.|last11=Lagun|first11=Victor|date=2009|title=Record low surface air temperature at Vostok station, Antarctica|journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres|language=en|volume=114|issue=D24|page=D24102|doi=10.1029/2009JD012104|bibcode=2009JGRD..11424102T|issn=2156-2202|doi-access=free}}</ref> ===အပေါ်ပိုင်း လေထု=== [[ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ]]၏အပေါ်ရှိ လေထုကို [[စထရာတိုစဖီးယား အလွှာ]]၊ မီဆိုစဖီးယား အလွှာနှင့် သာမိုစဖီးယား အလွှာဟူ၍ ပိုင်းခြားထားသည်။<ref name="atmosphere" /> အလွှာတစ်ခုချင်းစီတွင် အမြင့်အလိုက် အပူချိန်ခြားနားမှု ရှိကြသည်။ ယင်း၏အလွန်တွင် အက်ဇိုစဖီးယား (exosphere) သည် ပါးလွာသော မဂ္ဂနတိုစဖီးယား (magnetosphere) အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ ယင်းနယ်မြေတွင် ဘူမိသံလိုက်စက်ကွင်းများသည် နေလေများဖြင့် အပြန်အလှန်အကျိုးသက်ရောက်ကြသည်။<ref name=sciweek2004 /> စထရာတိုစဖီးယားလွှာအတွင်း [[အိုဇုန်းလွှာ]]တည်ရှိပြီး ကမ္ဘာမြေရှိ သက်ရှိများအတွက် အရေးပါကာ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်၏ အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးသည်။ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်မှ {{Convert|100|km|mi|abbr=on}} အကွာအဝေးကို လေထုနှင့် [[အပြင်ဘက် အာကာသ]]ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။<ref name=cordoba2004 /> ==ပတ်လမ်းနှင့် လည်ပတ်ခြင်း== ===လည်ပတ်ခြင်း=== [[File:EpicEarth-Globespin(2016May29).gif|thumb|right|ကမ္ဘာလည်ပတ်နေပုံအား [[:en:Deep Space Climate Observatory|DSCOVR EPIC]] မှ ၂၀၁၆ ခုနှစ် မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ရိုက်ကူးထားပုံ။]] ကမ္ဘာသည် နေကို တူရူပြု၍ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် ၂၄ နာရီ (၈၆၄၀၀ စက္ကန့်) လျှင် တစ်ကြိမ်လည်ပတ်ပြီး အခြားဝေးကွာသောကြယ်များကို တူရူပြုပါက ၂၃ နာရီ ၅၆ မိနစ် ၄ စက္ကန့်လျင် တစ်ကြိမ်နှုန်း လည်ပတ်သည်။<ref name="IERS" /><ref group="n" name="Aoki" /> ကမ္ဘာ၏ လည်ပတ်နှုန်းသည် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ နှေးကွေးလာသည်။ အတိတ်ကာလများ၏ တစ်ရက်တာသည် ယနေ့ခေတ်ထက် ပိုမိုတိုတောင်းခဲ့သည်။ ယင်းသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ ကမ္ဘာနှင့် လကမ္ဘာကြားရှိ ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှု (tidal effect) ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာမြေ၏ လည်ပတ်နှုန်းသည် ၁၉ ရာစုနှစ်နှင့်စာလျှင် ပိုမိုရှည်ကြာပြီး ယခုအခါ ရက်တိုင်း၌ ၀ မှ ၂ မီလီစက္ကန့်ကြား ပြောင်းလဲလျက်ရှိသည်။<ref name=USNO_TSD/><ref>{{cite journal |title=Rapid Service/Prediction of Earth Orientation |journal=IERS Bulletin-A |date=9 April 2015 |volume=28 |issue=15 |url=http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |accessdate=12 April 2015 |format=.DAT file (displays as plaintext in browser) |archive-date=14 March 2015 |access-date=25 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150314182157/http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |access-date=25 June 2018 |archive-date=14 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150314182157/http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |accessdate=25 June 2018 |archivedate=14 March 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150314182157/http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat }}</ref> ===ပတ်လမ်း=== [[File:PIA23645-Earth-PaleBlueDot-6Bkm-Voyager1-orig19900214-upd20200212.jpg|thumb|upright|''[[ဗွိုင်ယေဂျာ ၁]]'' အာကာသယာဉ်က မိုင်ပေါင်း ၄ ဘီလီယံ နီးပါးခန့် အကွာအဝေးမှ ရိုက်ကူးထားသော ''[[အပြာဖျော့အစက်]]'' အမည်ရ ကမ္ဘာဂြိုဟ်ဖြစ်သည်၊ [[အလင်းအလျင်]]ဖြင့်ဆိုပါက ၅.၆ နာရီ ခရီးကွာဝေးသည်။<ref name="NASA-20200212">{{cite news |author=Staff |title=Pale Blue Dot Revisited |url=https://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA23645 |date=12 February 2020 |work=[[NASA]] |access-date=12 February 2020 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=12 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200212230826/https://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA23645 }}</ref>]] ကမ္ဘာသည် နေကိုဗဟိုပြု၍ ပျမ်းမျှ ကီလိုမီတာ ၁၅၀ မီလီယံ (၉၃ မီလီယံမိုင်) အကွာအဝေးမှ လှည့်ပတ်လျက်ရှိကာ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် ၁ ပတ် လှည့်ပတ်မိရန် ပျမ်းမျှ ၂၄ နာရီ ကြာမြင့်သည်။ ကမ္ဘာ၏ ပတ်လမ်းအမြန်နှုန်းသည် တစ်စက္ကန့်လျင် ၂၉.၇၈ ကီလိုမီတာ (တစ်နာရီလျင် မိုင်ပေါင်း ၆၆၆၀၀) နှုန်းဖြစ်သည်။ ယင်းအမြန်နှုန်းဖြင့် ကမ္ဘာ၏ အချင်း ၁၂၇၄၂ ကီလိုမီတာ (၇၉၁၈ မိုင်) အား ၇ မိနစ်အတွင်း၊ ၃၈၄၀၀၀ ကီလိုမီတာ (၂၃၉၀၀၀ မိုင်) ကွာဝေးသော လကမ္ဘာသို့ ၃.၅ နာရီတို့ဖြင့် ခရီးပေါက်နိုင်သည်။<ref name="earth_fact_sheet" /> ကမ္ဘာ၏ ဒြပ်ဆွဲငင်အား လွှမ်းမိုးသောနယ်မြေကို ဟေးလ်စဖီးယား (Hill sphere) ဟုခေါ်ပြီး အချင်းဝက်အားဖြင့် ၉၃၀,၀၀၀ မိုင် (၁.၅ မီလီယံ ကီလိုမီတာ) ရှိသည်။<ref name="vazquez_etal2006" /><ref group="n" name="hill_radius" /> ယင်းသည် အခြားပိုမိုဝေးကွာသော နေနှင့် ဂြိုဟ်များ၏ ဒြပ်ဆွဲငင်အားထက် ကမ္ဘာ၏ဒြပ်ဆွဲငင်အားက ပိုမိုအားပြင်းနိုင်သည့် အများဆုံးအကွာအဝေး ဖြစ်သည်။ အရာဝတ္ထုများသည် ဤအချင်းဝက်အတွင်း လည်ပတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ်ပါက နေ၏ ဒြပ်ဆွဲငင်အားနှင့် သက်ဆိုင်သွားမည်ဖြစ်သည်။<ref name="vazquez_etal2006" /> ကမ္ဘာသည် နေအဖွဲ့အစည်းနှင့်အတူ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]]၌ တည်ရှိပြီး ဗဟိုမှ [[အလင်းနှစ်]] ၂၈၀၀ ကွာဝေးသည်။ ယင်းသည် [[အိုရိုင်ယွန် လက်မောင်း]]ရှိ ဂလက်တစ်ပြင်ညီ (galactic plane) ၏ အလင်းနှစ် ၂၀ ခန့်တွင် တည်ရှိသည်။<ref name="nasa20051201" /> ==ကမ္ဘာ-ဂြိုဟ်ရံလ စနစ်== ===လကမ္ဘာ=== {{Main|လကမ္ဘာ}} {| class="wikitable" style="float: right; margin-left: 0.5em;" |+ ဂုဏ်သတ္တိများ |- | colspan=2 | [[File:FullMoon2010.jpg|center|200px|လပြည့်ဝန်းအား [[မြောက်ကမ္ဘာခြမ်း]]မှ မြင်ရပုံ]] |- | '''အချင်း''' || {{val|3474.8|u=km|fmt=commas}} |- | '''ထုထည်''' || {{val|7.349|e=22|u=kg}} |- | '''ဆီမီးမေဂျာ ဝင်ရိုး''' || {{val|384400|u=km|fmt=commas}} |- | '''ပတ်လမ်းကာလ''' || {{nowrap|27{{smallsup|d}} 7{{smallsup|h}} 43.7{{smallsup|m}}}} |} လကမ္ဘာ၏ မူလဇာတ်မြစ်နှင့်ပတ်သက်၍ လူအများစု လက်ခံထားသော သီအိုရီအရ ''သီယာ''ဟုခေါ်သော [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]အရွယ် ဂြိုဟ်ပေါက်စတစ်စင်းနှင့် အစောပိုင်းကာလ ကမ္ဘာတို့ ထိတိုက်မိရာမှ ပေါက်ဖွားလာသည်ဟုဆိုသည်။<ref name=nature412_708/> ကမ္ဘာတွင် ဂြိုဟ်ရံလတစ်စင်း ရှိပြီး ယင်းသည် ကမ္ဘ့ာအချင်း၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် အရွယ်အစားရှိသည်။ [[ဂြိုဟ်သိမ်]] ''[[ပလူတို]]''၏ ဂြိုဟ်ရံလတစ်စင်းဖြစ်သော [[ချာရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|''ချာရွန်'']]သည် မိခင်ဂြိုဟ်၏ အရွယ်အစားနှင့်နှိုင်းယှဉ်ပါက ပိုမိုကြီးမားသော်လည်း<ref>{{cite web|url=https://astronomy.com/news/2019/06/whats-so-special-about-our-moon-anyway|title=What's so special about our Moon, anyway?|work=[[:en:Astronomy (magazine)|Astronomy]]|last1=Klemetti|first1=Erik|date=17 June 2019|access-date=13 October 2020|accessdate=22 November 2021|archivedate=6 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201106063032/https://astronomy.com/news/2019/06/whats-so-special-about-our-moon-anyway}}</ref><ref>{{cite web|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/pluto-moons/charon/in-depth/#:~:text=At%20half%20the%20size%20of,phenomenon%20called%20mutual%20tidal%20locking.|title=Charon|website=NASA|date=19 December 2019|access-date=13 October 2020|accessdate=22 November 2021|archivedate=14 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201014164907/https://solarsystem.nasa.gov/moons/pluto-moons/charon/in-depth/#:~:text=At%20half%20the%20size%20of,phenomenon%20called%20mutual%20tidal%20locking.}}</ref> အခြားဂြိုဟ်များ၏ ဂြိုဟ်ရံလများကိုလည်း ကမ္ဘာ၏ လကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် "ဂြိုဟ်ရံလများ" ("moons") ဟု ရည်ညွှန်းသည်။<ref>{{cite web|url=https://theconversation.com/curious-kids-why-is-the-moon-called-the-moon-127899|title=Curious Kids: Why is the moon called the moon?|website=The Conversation|last1=Brown|first1=Toby|date=2 December 2019|access-date=13 October 2020|accessdate=22 November 2021|archivedate=8 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201108044000/https://theconversation.com/curious-kids-why-is-the-moon-called-the-moon-127899}}</ref> လကမ္ဘာသည် မိခင်ဂြိုဟ်၏ အရွယ်အစားဖြင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက နေအဖွဲ့အစည်းတွင် အကြီးဆုံး လတစ်စင်းဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာနှင့် လကမ္ဘာကြားရှိ [[ဒြပ်ဆွဲအား]]သည် ကမ္ဘာပေါ်၌ ဒီရေများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref>{{Cite journal|last1=Coughenour|first1=Christopher L.|last2=Archer|first2=Allen W.|last3=Lacovara|first3=Kenneth J.|author-link3=Kenneth Lacovara|date=2009|title=Tides, tidalites, and secular changes in the Earth–Moon system|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0012825209001445|journal=Earth-Science Reviews|language=en|volume=97|issue=1|pages=59–79|doi=10.1016/j.earscirev.2009.09.002|bibcode=2009ESRv...97...59C|issn=0012-8252}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0012825209001445 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=28 October 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121028000947/http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0012825209001445 }}</ref> လကမ္ဘာပေါ်၌လည်း ဒီရေ အလုံပိတ် (tidal locking) အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ဖြစ်စေပြီး ယင်း၏ လည်ပတ်နှုန်းသည် ကမ္ဘာအား လှည့်ပတ်မှုနှင့် ထပ်တူကျစေသည်။ ရလဒ်အဖြစ် လ၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခြမ်းသည် ကမ္ဘာသို့ အမြဲတမ်း မျက်နှာမူလျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite news|last=Kelley|first=Peter|date=17 August 2017|title=Tidally locked exoplanets may be more common than previously thought|url=https://www.washington.edu/news/2017/08/14/tidally-locked-exoplanets-may-be-more-common-than-previously-thought/|access-date=8 October 2020|newspaper=Uw News|language=en|accessdate=22 November 2021|archivedate=9 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201009192401/https://www.washington.edu/news/2017/08/14/tidally-locked-exoplanets-may-be-more-common-than-previously-thought/}}</ref> လကမ္ဘာသည် ကမ္ဘာအားလည်ပတ်နေသောကြောင့် လကမ္ဘာ၏ မတူညီသောမျက်နှာပြင်များကို နေရောင်ထိုးသောအခါ လဆန်းခြင်း၊ လကွယ်ခြင်းများကို ဖြစ်စေသည်။<ref>{{Cite web|title=Lunar Phases and Eclipses {{!}} Earth's Moon|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/earths-moon/lunar-phases-and-eclipses|access-date=8 October 2020|website=NASA Solar System Exploration|accessdate=22 November 2021|archivedate=16 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201016180007/https://solarsystem.nasa.gov/moons/earths-moon/lunar-phases-and-eclipses/}}</ref> ကမ္ဘာနှင့်လတို့ကြား အပြန်အလှန် ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှုကြောင့် လသည် တစ်နှစ်လျှင် ၁.၅ လက်မခန့် ကမ္ဘာနှင့် ဝေးကွာလျက်ရှိသည်။ လသည် ကမ္ဘာ၏ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် တိမ်းစောင်းလျက် လည်ပတ်သောဖြစ်စဉ်အား တည်ငြိမ်စေသည်။ ကမ္ဘာမှ ကြည့်ပါက လကမ္ဘာကို နေ၏အရွယ်အစားကဲ့သို့ပင် မြင်ရသည်။ ဤကဲ့သို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ နေ၏အချင်းသည် လကမ္ဘာထက် အဆပေါင်း ၄၀၀ ပိုကြီးသော်လည်း အကွာဝေးမှာ အဆပေါင်း ၄၀၀ ပိုမိုဝေးကွာသောကြောင့်ဖြစ်သည်။<ref name=angular /> ယင်းသည် နှစ်စဉ်နှင့် နေအပြည့်ကြတ်ခြင်းကို ကမ္ဘာပေါ်၌ ဖြစ်စေသည်။<ref>{{cite web|url=https://blogs.scientificamerican.com/life-unbounded/the-solar-eclipse-coincidence/|title=The Solar Eclipse Coincidence|work=Scientific American|last1=Sharf|first1=Caleb A.|date=18 May 2012|access-date=13 October 2020|author1-link=Caleb Scharf|accessdate=22 November 2021|archivedate=15 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201015083529/https://blogs.scientificamerican.com/life-unbounded/the-solar-eclipse-coincidence/}}</ref> လကမ္ဘာသည် ကမ္ဘာ၏ ရာသီဥတုကို ထိန်းကျောင်းခြင်းဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိများ ဖြစ်ထွန်းမှုကို အထောက်အကူပြုခဲ့ကောင်းပြုခဲ့နိုင်သည်။ [[နိခါတကဗေဒ|ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း]] သက်သေများနှင့် ကွန်ပျူတာဖြင့် ပုံတူဖန်တီးမှန်းဆချက် (computer simulation) များက ကမ္ဘာ၏ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တိမ်းစောင်းမှုသည် လကမ္ဘာနှင့်အပြန်အလှန်ဆက်နွယ်မှုကြောင့် တည်ငြိမ်သည်ဟု ပြသနေသည်။ အချို့သော သီအိုရီအဆိုရှင်များက လကမ္ဘာမရှိပါက ကမ္ဘာ၏ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တိမ်းစောင်းလည်ပတ်မှုသည် အင်္ဂါဂြိဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်ရပ်ကဲ့သို့ ကမောက်ကမဖြစ်ကာ မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်သွားနိုင်သည်ဟုဆိုသည်။ သို့သော်လည်း ယင်းအား အပြန်အလှန် ငြင်းခုံနေကြဆဲဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://phys.org/news/2015-01-earth-moon-critical-life.html#:~:text=Lissauer's%20team%20found%20that%20without,day%20angle%20of%2023.5%20degrees.|title=Earth's moon may not be critical to life|work=Phys.org|last1=Cooper|first1=Keith|date=27 January 2015|access-date=26 October 2020|accessdate=22 November 2021|archivedate=30 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201030120857/https://phys.org/news/2015-01-earth-moon-critical-life.html#:~:text=Lissauer's%20team%20found%20that%20without,day%20angle%20of%2023.5%20degrees.}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf|title=Equilibrium rotational stability and figure of Mars|journal=Icarus|last1=Dadarich|first1=Amy|first2=Jerry X.|last2=Mitrovica|author-link2=Jerry X. Mitrovica|first3=Isamu|last3=Matsuyama|first4=J. Taylor|last4=Perron|first5=Michael|last5=Manga|author-link5=Michael Manga|first6=Mark A.|last6=Richards|date=22 November 2007|volume=194|issue=2|pages=463–75|access-date=26 October 2020|doi=10.1016/j.icarus.2007.10.017|archive-date=1 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201094104/http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf |access-date=22 November 2021 |archive-date=1 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201094104/http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf |accessdate=22 November 2021 |archivedate=1 December 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201201094104/http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf }}</ref> ===လူလုပ် ဂြိုဟ်တုများ=== ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလတွင် ကမ္ဘာပတ်လမ်းထဲ၌ အလုပ်ဖြစ်နေဆဲ လူလုပ် [[ဂြိုဟ်တု|ဂြိုဟ်တု]]များ ၂,၆၆၆ ခု ရှိသည်။<ref name="ucs" /> ယင်းတို့တွင် လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်း မရှိတော့သည့် ဂြိုဟ်တုများလည်း ပါဝင်ပြီး နောက်ယောင်ခံလိုက်ထားသည် အာကာသ အမှိုက် (Space debris) ၁၆,၀၀၀ ခုကျော် ရှိသည်။<ref group="n" name="space_debris" /> ကမ္ဘာ၏ အကြီးဆုံး လူလုပ် ဂြိုဟ်တုမှာ [[နိုင်ငံတကာ အာကာသ စခန်း]]ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book|last1=Welch|first1=Rosanne|url=https://books.google.com/books?id=aWGHDwAAQBAJ&q=largest+artificial+satellite&pg=RA2-PA126|title=Technical Innovation in American History: An Encyclopedia of Science and Technology [3 volumes]|last2=Lamphier|first2=Peg A.|year=2019|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-094-2|page=126|language=en|access-date=23 November 2021|archive-date=14 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210214004816/https://books.google.com/books?id=aWGHDwAAQBAJ&q=largest+artificial+satellite&pg=RA2-PA126|url-status=live}}</ref> ==ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိ== {{Main|သက်ရှိ}} [[File:Mycena interrupta.jpg|thumb|[[မှို|မှိုများ]]သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိတစ်မျိုးဖြစ်သည်။]] ဂြိုဟ်တစ်ခု၏ သက်ရှိပုံစံများသည် [[ဂေဟစနစ်]]တွင် နေထိုင်ကြပြီး ယင်း၏ပုံစံအားလုံးကို ဇီဝလွှာ (biosphere) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/biosphere/|title=Biosphere|first1=Kim|last1=Rutledge|first2=Tara|last2=Ramroop|first3=Diane|last3=Boudreau|first4=Melissa|last4=McDaniel|first5=Santani|last5=Teng|first6=Erin|last6=Sprout|first7=Hilary|last7=Costa|first8=Hilary|last8=Hall|first9=Jeff|last9=Hunt|date=24 June 2011|work=National Geographic|access-date=1 November 2020|accessdate=23 November 2021|archivedate=3 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201103222045/https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/biosphere/}}</ref> ဇီဝလွှာကို ဇီဝအစုအဖွဲ့ (biomes) အဖြစ် ပိုင်းခြားပြီး အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်များ နေထိုင်ကြသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/bitesize/guides/zmyj6sg/revision/3 |title=Interdependency between animal and plant species |page=3 |work=BBC Bitesize |publisher=[[BBC]] |access-date=28 June 2019 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=27 June 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190627225057/https://www.bbc.com/bitesize/guides/zmyj6sg/revision/3 }}</ref> မြေပြင်ပေါ်တွင် ဇီဝအစုအဖွဲ့များကို အဓိကအားဖြင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်နှင့် စိုထိုင်းဆတို့ဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည်။ ကုန်းနေ ဇီဝအစုအဖွဲ့များသည် အာတိတ် သို့မဟုတ် အာတိတ်စက်ဝိုင်းအတွင်း တည်ရှိကြသည်။ မြင့်မားသောနေရာများ သို့မဟုတ် [[ကန္တာရ|အင်မတန်ခြောက်သွေ့သောဒေသ]]များတွင် အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်များ ကင်းမဲ့ကြသည်။ မျိုးစိတ် မူကွဲသည် စိုထိုင်းသောအနိမ့်ပိုင်းဒေသ အီကွေတာတွင် အများဆုံး ဖြစ်ထွန်းသည်။<ref name="amnat163_2_192" /> ယနေ့ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ခန့်မှန်းခြေ မျိုးစိတ်အရေအတွက်သည် ပြောင်းလဲနေပြီး မျိုးစိတ်အများစုမှာ ဖော်ပြခြင်းမရှိသေးပေ။<ref name="Sweetlove_2011">{{Cite journal |last=Sweetlove |first=L. |date=24 August 2011 |title=Number of species on Earth tagged at 8.7 million |url=https://www.nature.com/news/2011/110823/full/news.2011.498.html |access-date=28 October 2020 |journal=Nature |pages=news.2011.498 |doi=10.1038/news.2011.498 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.nature.com/news/2011/110823/full/news.2011.498.html |accessdate=23 November 2021 |archivedate=9 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201109060345/https://www.nature.com/news/2011/110823/full/news.2011.498.html }}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှင်သန်ကျက်စားခဲ့ဖူးသော မျိုးစိတ်အားလုံး၏ ၉၉ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် [[မျိုးသုဉ်းခြင်း|မျိုးသုဉ်း]]ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။<ref name="NYT-20141108">{{cite news|last=Novacek|first=Michael J.|date=8 November 2014|title=Prehistory's Brilliant Future|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html|access-date=1 November 2020|accessdate=24 June 2018|archivedate=29 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141229225657/http://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html}}</ref><ref name="Jablonski2004">{{cite journal|last=Jablonski|first=David|author-link1=David Jablonski|year=2004|title=Extinction: past and present|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2004-02-12_427_6975/page/588|journal=Nature|volume=427|issue=6975|page=589|bibcode=2004Natur.427..589J|doi=10.1038/427589a|pmid=14961099|s2cid=4412106}}</ref> နေမှ ကမ္ဘာသို့ အကွာအဝေး၊ ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်း ဗဟိုကျမှု၊ လှည့်ပတ်နှုန်း၊ ဝင်ရိုးပေါ်တွင် တိမ်းစောင်းမှု၊ ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ ရာဇဝင်၊ ရေရှည်တည်တံ့သော လေထုနှင့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] အစရှိသည့် အားလုံးသော ရာသီဥတုအခြေနေများသည် မြေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အကျိုးသက်ရောက်လျက်ရှိသည်။<ref name="dole1970" /> ကမ္ဘာသည် အရည်အဖြစ်တည်ရှိသော ရေကို ထောက်ပံ့ပေးပြီး ယင်းသည် ရှုပ်ထွေးသော အော်ဂဲနစ် မော်လီကျူးများ ဖြစ်တည်လာစေရန်၊ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်များအတွက် လိုအပ်သောစွမ်းအင်ကို အလုံအလောက် ထောက်ပံ့ပေးသည်။ အပင်များသည် လေထု၊ မြေဆီလွှာနှင့် ရေမှ အာဟာရဓာတ်ကို ယူသုံးနိုင်ကြသည်။ ယင်းအာဟာရဓာတ်များသည် မတူညီသောမျိုးစိတ်များကြားတွင် သံသရာလည်လျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite book|last1=Singh|first1=J. S.|author-link1=Jamuna Sharan Singh|last2=Singh|first2=S. P.|author-link2=S. P. Singh (biochemist)|last3=Gupta|first3=S.R.|url=https://www.worldcat.org/oclc/896866658|title=Ecology environmental science and conservation|publisher=S. Chand & Company|year=2013|isbn=978-93-83746-00-2|edition=First|location=New Delhi|oclc=896866658|access-date=23 November 2021|archive-date=31 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210331100347/https://www.worldcat.org/title/ecology-environmental-science-and-conservation/oclc/896866658|url-status=live}}</ref> ဟာရီကိန်းမုန်တိုင်းများနှင့် [[တိုင်ဖွန်းမုန်တိုင်း]]များအပါအဝင် အပူပိုင်း ဆိုင်ကလုန်းများကဲ့သို့ ပြင်းထန်သော မိုးလေဝသအခြေအနေများသည် ကမ္ဘာမြေ၏ မျက်နှာပြင်တိုင်းတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပြီး ယင်းဒေသရှိ သက်ရှိများအပေါ် ကြီးမားသည့်အကျိုးသက်ရောက်မှု ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်အထိ ယင်းဖြစ်ရပ်များသည် တစ်နှစ်လျှင် ပျမ်းမျှလူပေါင်း ၁၁၈၀၀ ဦးကို သေဆုံးစေခဲ့သည်။<ref>{{cite book|title=Oceans and Human Health|first1=Sharon|last1=Smith|first2=Lora|last2=Fleming|first3=Helena|last3=Solo-Gabriele|first4=William H.|last4=Gerwick|publisher=Elsevier Science|year= 2011|isbn=978-0-08-087782-2|page=212}}</ref> အခြားနေရာများတွင် ငလျင်လှုပ်ခြင်း၊ မြေပြိုခြင်း၊ [[ဆူနာမီ|ဆူနာမီဖြစ်ပေါ်ခြင်း]]၊ မီးတောင်ပေါက်ကွဲခြင်း၊ ရေလွှမ်းခြင်း၊ မိုးခေါင်ခြင်း၊ [[တောမီး|တောမီးလောင်ခြင်း]]နှင့် အခြားဘေးအန္တရာယ်များ ကျရောက်ရန် ရှိနေသည်။<ref>{{cite book|title=Natural Disasters|last1=Alexander|first1=David|page=3|year=1993|url=https://books.google.com/books?id=wnt0DwAAQBAJ&q=Natural+Disasters&pg=PT11|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-1-317-93881-1|access-date=23 November 2021|archive-date=31 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210331100420/https://books.google.com/books?id=wnt0DwAAQBAJ&q=Natural+Disasters&pg=PT11|url-status=live}}</ref> လူသားတို့၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကြောင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ ပျောက်ဆုံးခြင်း၊ မျိုးစိတ်များ [[မျိုးသုဉ်းခြင်း]]၊ မြေဆီလွှာ ခမ်းခြောက်ခြင်း၊ မြေတိုက်စားခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|pages=[https://archive.org/details/humanimpactonn00goud/page/52 52], 66, 69, 137, 142, 185, 202, 355, 366|title=The Human Impact on the Natural Environment|url=https://archive.org/details/humanimpactonn00goud|last1=Goudie|first1=Andrew|author-link1=Andrew Goudie (geographer)|year=2000|publisher=MIT Press|isbn=978-0-262-57138-8}}</ref> လူသားတို့၏ အပြုအမူသည် [[ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့]]များကို လေထုထဲသို့ ရောက်စေပြီး [[ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာမှု]]ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal|last1=Cook|first1=John|last2=Oreskes|first2=Naomi|author-link2=Naomi Oreskes|last3=Doran|first3=Peter T.|author-link3=Peter Doran|last4=Anderegg|first4=William R. L.|last5=Verheggen|first5=Bart|last6=Maibach|first6=Edward W.|author-link6=Edward Maibach|last7=Carlton|first7=J. Stuart|last8=Lewandowsky|first8=Stephan|author-link8=Stephan Lewandowsky|last9=Skuce|first9=Andrew G.|last10=Green|first10=Sarah A.|last11=Nuccitelli|first11=Dana|date=2016|title=Consensus on consensus: a synthesis of consensus estimates on human-caused global warming|journal=Environmental Research Letters|language=en|volume=11|issue=4|page=048002|doi=10.1088/1748-9326/11/4/048002|bibcode=2016ERL....11d8002C|issn=1748-9326|doi-access=free}}</ref> ရေခဲလွှာများ အရည်ပျော်ကာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်လာမှု၊ မိုးခေါင်ရေရှားခြင်းနှင့် တောမီးလောင်မှုအန္တရာယ်ရှိလာခြင်းတို့သည် မျိုးစိတ်များကို ပိုမိုအေးမြသောဒေသသို့ ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ရန် တွန်းအားပေးမှု ဖြစ်လာစေသည်။<ref name="Global Warming Effects">{{Cite web|date=14 January 2019|title=Global Warming Effects|url=https://www.nationalgeographic.com/environment/global-warming/global-warming-effects/|access-date=16 September 2020|website=National Geographic|language=en|accessdate=23 November 2021|archivedate=2 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191202114510/https://www.nationalgeographic.com/environment/global-warming/global-warming-effects/}}</ref> ==လူသား ပထဝီဝင်== {{World map indicating continents}} [[ကမ္ဘာ့လူဦးရေ|ကမ္ဘာမြေရှိ လူဦးရေ]]သည် ၂၀၁၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ၇ ဘီလီယံ ကျော်သွားခဲ့ပြီး<ref>{{cite web|url=https://news.yahoo.com/various-7-billionth-babies-celebrated-worldwide-064439018.html|title=Various '7 billionth' babies celebrated worldwide|date=October 31, 2011|agency=Associated Press|access-date=31 October 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111031182613/http://news.yahoo.com/various-7-billionth-babies-celebrated-worldwide-064439018.html|work=Yahoo News|last1=Gomez|first1=Jim|last2=Sullivan|first2=Tim|archive-date=31 October 2011|accessdate=24 November 2021|archivedate=31 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111031182613/http://news.yahoo.com/various-7-billionth-babies-celebrated-worldwide-064439018.html}}</ref> ၂၁ ရာစု ဒုတိယထက်ဝက်ခန့်တွင် အမြင့်ဆုံး ၁၀ ဘီလီယံအထိ ရောက်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။<ref name=":1">{{Cite news|last=Harvey|first=Fiona|date=15 July 2020|title=World population in 2100 could be 2 billion below UN forecasts, study suggests|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2020/jul/15/world-population-in-2100-could-be-2-billion-below-un-forecasts-study-suggests|access-date=18 September 2020|issn=0261-3077|accessdate=24 November 2021|archivedate=4 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200904212947/https://www.theguardian.com/world/2020/jul/15/world-population-in-2100-could-be-2-billion-below-un-forecasts-study-suggests}}</ref> လူဦးရေ တိုးပွားမှု အများဆုံးမှာ [[အာဖရိကတိုက်]]တွင် ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။<ref name=":1" /> လူဦးရေ သိပ်သည်းဆသည် ကမ္ဘာတဝှမ်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကွဲပြားကြပြီး အများစုမှာ [[အာရှတိုက်]]တွင် နေထိုင်ကြသည်။ ၂၀၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၆၈ ရာခိုင်နှုန်းသည် ကျေးလက်ဒေသများထက် မြို့ပြတွင် နေထိုင်ကြလိမ့်မည်ဟု မျှော်မှန်းရသည်။<ref name="OWID_urbanization_2019"/> [[မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း]]တွင် ကမ္ဘာ့ကုန်းမြေထုထည်၏ ၆၈ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |url=http://phl.upr.edu/library/notes/distributionoflandmassesofthepaleo-earth |title=Distribution of landmasses of the Paleo-Earth |first1=Abel |last1=Méndez |author-link1=Abel Méndez |date=6 July 2011 |publisher=University of Puerto Rico at Arecibo |access-date=5 January 2019 |accessdate=24 November 2021 |archivedate=6 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106010959/http://phl.upr.edu/library/notes/distributionoflandmassesofthepaleo-earth }}</ref> ကုန်းမြေထုထည် များပြားသောအချက်ကြောင့်လည်း ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းသော လူသားများသည် မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5|title=MAP OF THE DAY: Pretty Much Everyone Lives In The Northern Hemisphere|date=4 May 2012|work=Business Insider|last1=Lutz|first1=Ashley|access-date=5 January 2019|accessdate=24 November 2021|archivedate=19 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180119181108/http://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5}}</ref> ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၈ ပုံ ၁ ပုံသည် လူသားများနေထိုင်ရန် သင့်လျော်သည်ဟု ခန့်မှန်းချက်တစ်ခုက ဖော်ပြထားသည်။ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၄ ပုံ ၃ ပုံကိုမူ သမုဒ္ဒရာများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားပြီး ကုန်းမြေမှာ ၄ ပုံ ၁ ပုံ ဖြစ်သည်။ ယင်းကုန်းမြေဧရိယာ၏ ထက်ဝက်ခန့်သည် ကန္တာရများ (၁၄ ရာခိုင်နှုန်း)၊<ref name="hessd4_439" /> တောင်တန်းများ (၂၇ ရာခိုင်နှုန်း)<ref name="biodiv" /> သို့မဟုတ် နေထိုင်ရန် မသင့်လျော်သော ကုန်းမြေများ ဖြစ်ကြသည်။ နိုင်ငံများက [[အန္တာတိကတိုက်]]၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့နှင့် အခြားဧရိယာအချို့မှလွဲ၍ ဂြိုဟ်တခုလုံး၏ ကုန်းမြေကို ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောဆိုထားကြသည်။<ref>{{cite book|last1=Lloyd|first1=John|author-link1=John Lloyd (producer)|title=The Discretely Plumper Second QI Book of General Ignorance|url=https://archive.org/details/qisecondbookofge0000lloy|last2=Mitchinson|first2=John|author-link2=John Mitchinson (researcher)|publisher=Faber & Faber|year=2010|isbn=978-0-571-29072-7|pages=[https://archive.org/details/qisecondbookofge0000lloy/page/116 116]–117}}</ref> ကမ္ဘာတွင် ဂြိုဟ်တခုလုံးကို အုပ်ချုပ်သောအစိုးရ မည်သည့်အချိန်ကမှ မရှိခဲ့ဖူးသော်လည်း [[ကုလသမဂ္ဂ|ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ]]သည် လက်ရှိတွင် ကမ္ဘာတဝှမ်းကို ဦးဆောင်နေသည့် နိုင်ငံတကာအစိုးရအဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|last1=Smith|first1=Courtney B.|url=https://www.rienner.com/uploads/47d958f8700e6.pdf|title=Politics and Process at the United Nations: The Global Dance|publisher=Lynne Reiner|year=2006|isbn=978-1-58826-323-0|pages=1–4|access-date=24 November 2021|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017080431/https://www.rienner.com/uploads/47d958f8700e6.pdf|url-status=live}}</ref> ကမ္ဘာပတ်လမ်းကြောင်းသို့ ပထမဆုံး ရောက်ရှိသူမှာ [[ယူရီဂါဂါရင်]] ဖြစ်ပြီး ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ပျံသန်းရောက်ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref name=kuhn2006 /> ၂၀၁၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလအထိ လူပေါင်း ၅၅၀ ယောက် အပြင်ဘက် အာကာသသို့ရောက်ရှိပြီး ယင်းတို့ထဲမှ ၁၂ ယောက်သည် လကမ္ဘာပေါ်တွင် လမ်းလျှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name=shayler_vis2005 /><ref>{{Cite news|last=Holmes|first=Oliver|date=19 November 2018|title=Space: how far have we gone – and where are we going?|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/science/2018/nov/19/space-how-far-have-we-gone-and-where-are-we-going|access-date=10 October 2020|issn=0261-3077|accessdate=24 November 2021|archivedate=6 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201006041822/https://www.theguardian.com/science/2018/nov/19/space-how-far-have-we-gone-and-where-are-we-going}}</ref> ပုံမှန်အားဖြင့် လူသားများ အာကာသထဲတွင် ရောက်ရှိသည်ဆိုသည်မှာ နိုင်ငံတကာ အာကသ စခန်းတွင်ဖြစ်သည်။ အာကာသစခန်းတွင် နေထိုင်သော လူ ၆ ဦးသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ခြောက်လကြာတိုင်း အလဲအလှယ် ပြုလုပ်ကြသည်။<ref name=nasa_rg_iss2007 /> လူသားများ ကမ္ဘာမြေမှ အဝေးဆုံး ခရီးသွားခဲ့သည့် အကွာအဝေးမှာ ၁၉၇၀ ခုနှစ် [[အပိုလို ၁၃]] ၏ စီမံကိန်းအတွင်းဖြစ်ပြီး ၄၀၀,၁၇၁ ကီလိုမီတာ (၂၄၈,၆၅၅ မိုင်) ခရီးသွားခဲ့သည်။<ref name="Apollo13History" /> {{clear}} {{multiple image | align = center | direction = horizontal | background color = | width = | caption_align = center | header_background = | header_align = center | header = [[ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု|ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိ]] | image1 = Sabaa Nissan Militiaman.jpg | width1 = 71 | caption1 = [[လူသား|0.2 Mya<br />လူသားများ]] | image2 = Oxalis-pes-caprae-16c-Zachi-Evenor.jpg | width2 = 110 | caption2 = [[ပန်း|140 Mya<br />ပန်းများ]] | image3 = Oryctolagus cuniculus Tasmania 2-mirror.jpg | width3 = 76 | caption3 = [[နို့တိုက်သတ္တဝါ|200 Mya<br />နို့တိုက်သတ္တဝါများ]] | image4 = AlamosaurusDB.jpg | width4 = 133 | caption4 = [[ဒိုင်နိုဆော|240 Mya<br />ဒိုင်နိုဆောများ]] | image5 = Clouds over the Atlantic Ocean.jpg | width5 = 143 | caption5 = [[အောက်ဆီဂျင်|3500 Mya<br />အောက်ဆီဂျင်]] | image6 = Halobacteria.jpg | width6 = 107 | caption6 = [[အဏုဇီဝ|4280 Mya<br />အဏုဇီဝသက်ရှိများ]] | image7 = Water drop 001.jpg | width7 = 145 | caption7 = [[ရေ|4410 Mya<br />ရေ]] | image8 = The Earth seen from Apollo 17.jpg | width8 = 96 | caption8 = [[ကမ္ဘာ၏ သက်တမ်း|4540 Mya<br />ကမ္ဘာ]] | footer_background = | footer_align = center | footer = }} {{clear}} {{multiple image | align = center | direction = horizontal | background color = | width = | caption_align = center | header_background = | header_align = center | header = [[စကြဝဠာ|စကြဝဠာရှိ ကမ္ဘာ၏ တည်နေရာ]] | image1 = The Earth seen from Apollo 17.jpg | width1 = 88 | caption1 = [[:en:History of Earth|ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] | image2 = Montagem Sistema Solar.jpg | width2 = 115 | caption2 = [[နေအဖွဲ့အစည်း]] | image3 = Rho Ophiuchi.jpg | width3 = 90 | caption3 = [[ဂေါင်း ခါးပတ်]] | image4 = Milky Way Arms ssc2008-10.svg | width4 = 98 | caption4 = [[အိုရိုင်ယွန် လက်မောင်း]] | image5 = Artist's impression of the Milky Way (updated - annotated).jpg | width5 = 88 | caption5 = [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ|နဂါးငွေ့တန်း]] | image6 = Local Group and nearest galaxies.jpg | width6 = 120 | caption6 = [[Local Group]] | image7 = Local supercluster-ly.jpg | width7 = 93 | caption7 = [[Virgo Supercluster|Virgo SCl]] | image8 = Observable universe r2.jpg | width8 = 90 | caption8 = [[Laniakea Supercluster|Laniakea SCl]] | image9 = Observable Universe with Measurements 01.png | width9 = 90 | caption9 = [[လေ့လာနိုင်သော စကြဝဠာ|မိမိတို့ စကြဝဠာ]] | footer_background = | footer_align = center | footer = }} == ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] *[[ကမ္ဘာမြေ သိပ္ပံ]] ==မှတ်စု== {{reflist |30em |group="n" |refs= <ref name=radiomatric>ရေဒီယို မက်ထရစ်ရက်စွဲဖြင့် သက်တမ်းဖော်ထုတ်နည်း (Radiometric dating) ဆိုသည်မှာ [[ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်]]များ၏ [[အိုင်ဆိုတုပ်]]များ [[ရေဒီယိုသတ္တိကြွပြိုကွဲမှု]]ဖြင့် ပြိုကွဲသောအခါ သက်တမ်းဝက် (half life) ဟုခေါ်သည့် သက်တမ်းကိုယ်စီ ရှိကြသည်။ ယင်းသက်တမ်းဝက်တို့ကို့ လေ့လာခြင်းဖြင့် ကျောက်ခဲ၊ ကာဗွန် အစရှိသည်တို့၏ သက်တမ်းကို သိရှိနိုင်သည်။</ref> <ref name=Aoki>The ultimate source of these figures, uses the term "seconds of UT1" instead of "seconds of mean solar time".—{{cite journal |last1=Aoki |first1=S. |title=The new definition of universal time |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1982-01_105_2/page/359 |journal=Astronomy and Astrophysics |year=1982 |volume=105 |issue=2 |pages=359–61 |bibcode=1982A&A...105..359A |last2=Kinoshita |first2=H. |last3=Guinot |first3=B. |last4=Kaplan |first4=G. H. |last5=McCarthy |first5=D. D. |last6=Seidelmann |first6=P. K.}}</ref> <ref name=apsis>aphelion = ''a'' × (1 + ''e''); perihelion = ''a'' × (1&nbsp;– ''e''), where ''a'' is the semi-major axis and ''e'' is the eccentricity. The difference between Earth's perihelion and aphelion is 5 million kilometers.—{{cite book|page=[https://archive.org/details/probingnewsolars0000wilk/page/144 144]|title=Probing the New Solar System|url=https://archive.org/details/probingnewsolars0000wilk|last1=Wilkinson|first1=John|year= 2009|publisher=CSIRO Publishing|isbn=978-0-643-09949-4}}</ref> <ref name=epoch>All astronomical quantities vary, both [[:en:Secular phenomena|secularly]] and [[ကြိမ်နှုန်း|periodically]]. The quantities given are the values at the instant J2000.0 of the secular variation, ignoring all periodic variations.</ref> <ref name=hill_radius>For Earth, the Hill radius is <math>R_H = a\left ( \frac{m}{3M} \right )^{\frac{1}{3}}</math>, where ''m'' is the mass of Earth, ''a'' is an astronomical unit, and ''M'' is the mass of the Sun. So the radius in AU is about <math>\left ( \frac{1}{3 \cdot 332,946} \right )^{\frac{1}{3}} = 0.01</math>.</ref> <ref name=surfacecover>Due to natural fluctuations, ambiguities surrounding ice shelves, and mapping conventions for vertical datums, exact values for land and ocean coverage are not meaningful. Based on data from the Vector Map and [http://www.landcover.org/ Global Landcover] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150326085837/http://www.landcover.org/ |date=26 March 2015 }} datasets, extreme values for coverage of lakes and streams are 0.6% and 1.0% of Earth's surface. The ice sheets of Antarctica and Greenland are counted as land, even though much of the rock that supports them lies below sea level.</ref> <ref name=space_debris>As of 4 January 2018, the United States Strategic Command tracked a total of 18,835 artificial objects, mostly debris. See: {{cite journal |url=https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov/quarterly-news/pdfs/odqnv22i1.pdf |title=Satellite Box Score |journal=Orbital Debris Quarterly News |editor1-first=Phillip |editor1-last=Anz-Meador |editor2-first=Debi |editor2-last=Shoots |volume=22 |issue=1 |page=12 |date=February 2018 |access-date=18 April 2018 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov/quarterly-news/pdfs/odqnv22i1.pdf |accessdate=23 November 2021 |archivedate=2 April 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190402034308/https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov/quarterly-news/pdfs/odqnv22i1.pdf }}</ref> }} == ကိုးကား == {{reflist|3|refs= <ref name=amnat163_2_192>{{cite journal |last1=Hillebrand |first1=Helmut |title=On the Generality of the Latitudinal Gradient |journal=American Naturalist |year=2004 |volume=163 |issue=2 |pages=192–211 |doi=10.1086/381004 |pmid=14970922 |s2cid=9886026 |url=http://oceanrep.geomar.de/4048/1/Hillebrand_2004_Amer_nat.pdf }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://oceanrep.geomar.de/4048/1/Hillebrand_2004_Amer_nat.pdf |accessdate=23 November 2021 |archivedate=22 September 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170922001037/http://oceanrep.geomar.de/4048/1/Hillebrand_2004_Amer_nat.pdf }}</ref> <ref name=angular>{{cite web |last1=Williams |first1=David R. |date=10 February 2006 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html |title=Planetary Fact Sheets |publisher=NASA |accessdate=28 September 2008 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304052405/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html }}—See the apparent diameters on the Sun and Moon pages.</ref> <ref name="Apollo13History">{{cite web |url=https://history.nasa.gov/SP-4029/Apollo_13a_Summary.htm |title=Apollo 13 The Seventh Mission: The Third Lunar Landing Attempt 11 April–17 April 1970 |publisher=NASA |access-date=7 November 2015 |accessdate=24 November 2021 |archivedate=2 March 2012 |archiveurl=https://www.webcitation.org/65r4SXJau?url=https://history.nasa.gov/SP-4029/Apollo_13a_Summary.htm }}</ref> <ref name=asp2002>{{cite conference |last1=Guinan |first1=E. F. |last2=Ribas |first2=I. |editor=Benjamin Montesinos, Alvaro Gimenez and Edward F. Guinan |title=Our Changing Sun: The Role of Solar Nuclear Evolution and Magnetic Activity on Earth's Atmosphere and Climate |work=ASP Conference Proceedings: The Evolving Sun and its Influence on Planetary Environments |year=2002 |location=San Francisco |isbn=978-1-58381-109-2 |publisher=Astronomical Society of the Pacific |bibcode=2002ASPC..269...85G}}</ref> <ref name="atmosphere">{{cite web |author=Staff |date=8 October 2003 |url=http://www.nasa.gov/audience/forstudents/9-12/features/912_liftoff_atm.html |title=Earth's Atmosphere |publisher=NASA |access-date=21 March 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=25 February 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6EhgRBXL0?url=http://www.nasa.gov/audience/forstudents/9-12/features/912_liftoff_atm.html }}</ref> <ref name=Allen296>{{cite book |title=Allen's Astrophysical Quantities |last1=Allen |first1=Clabon Walter |last2=Cox |first2=Arthur N. |publisher=Springer |date=2000 |isbn=0-387-98746-0 |url=https://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA296 |page=296 |accessdate=2010-08-17}}</ref> <ref name=geerts_linacre97>{{cite web |last1=Geerts |first1=B. |last2=Linacre |first2=E. |url=http://www-das.uwyo.edu/~geerts/cwx/notes/chap01/tropo.html |title=The height of the tropopause |date=November 1997 |work=Resources in Atmospheric Sciences |publisher=University of Wyoming |access-date=10 August 2006 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=27 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200427090700/http://www-das.uwyo.edu/~geerts/cwx/notes/chap01/tropo.html }}</ref> <ref name=Allen294>{{cite book |title=Allen's Astrophysical Quantities |last1=Allen |first1=Clabon Walter |last2=Cox |first2=Arthur N. |publisher=Springer |date=2000 |isbn=0-387-98746-0 |url=https://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA294 |page=294 |accessdate=2011-03-13}}</ref> <ref name=biodiv>{{cite web |author=Staff |url=http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml |title=Themes & Issues |publisher=Secretariat of the Convention on Biological Diversity |access-date=29 March 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070407011249/http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml |archive-date=7 April 2007 |accessdate=24 November 2021 |archivedate=7 April 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070407011249/http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml }}</ref> <ref name=bowring_housch1995>{{cite journal |last1=Bowring |first1=S. |last2=Housh |first2=T. |title=The Earth's early evolution |url=https://archive.org/details/sim_science_1995-09-15_269_5230/page/1534 |year=1995 |doi=10.1126/science.7667634 |journal=Science |volume=269 |pmid=7667634 |issue=5230 |bibcode=1995Sci...269.1535B |pages=1535–40}}</ref> <ref name=brown_mussett1981>{{cite book |last1=Brown |first1=Geoff C. |last2=Mussett |first2=Alan E. |title=The Inaccessible Earth |edition=2nd |date=1981 |page=166 |publisher=Taylor & Francis |isbn=0-04-550028-2}} Note: After Ronov and Yaroshevsky (1969).</ref> <ref name="britt2000">{{cite web |first1=Robert |last1=Britt |url=http://www.space.com/scienceastronomy/solarsystem/death_of_earth_000224.html |title=Freeze, Fry or Dry: How Long Has the Earth Got? |date=25 February 2000 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090605231345/http://www.space.com/scienceastronomy/solarsystem/death_of_earth_000224.html |archivedate=5 June 2009}}</ref> <ref name="berger2002">{{cite web |last1=Berger |first1=Wolfgang H. |author-link1=Wolfgang H. Berger |year=2002 |url=http://earthguide.ucsd.edu/virtualmuseum/climatechange1/cc1syllabus.shtml |title=The Earth's Climate System |publisher=University of California, San Diego |access-date=24 March 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=10 March 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6F180Errm?url=http://earthguide.ucsd.edu/virtualmuseum/climatechange1/cc1syllabus.shtml }}</ref> <ref name=canup_asphaug2001b>{{cite journal |last1=Canup |first1=R. |author-link1=Robin Canup|last2=Asphaug |first2=E. I. |author-link2=Erik Ian Asphaug|s2cid=4413525 |title=Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-08-16_412_6848/page/708 |journal=Nature |volume=412 |pages=708–12 |year=2001 |doi=10.1038/35089010 |pmid=11507633 |issue=6848 |bibcode=2001Natur.412..708C}}</ref> <ref name=carrington>{{cite news |first1=Damian |last1=Carrington |title=Date set for desert Earth |publisher=BBC News |date=21 February 2000 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/specials/washington_2000/649913.stm |accessdate=31 March 2007 |archivedate=10 July 2012 |archiveurl=https://archive.today/20120710142744/http://news.bbc.co.uk/2/hi/sci/tech/specials/washington_2000/649913.stm }}</ref> <ref name=cazenave_ahrens1995>{{cite book |first1=Anny |last1=Cazenave |authorlink=Anny Cazenave |editor=Ahrens, Thomas J |date=1995 |title=Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants |publisher=American Geophysical Union |location=Washington, DC |isbn=0-87590-851-9|chapter-url=http://www.agu.org/reference/gephys/5_cazenave.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061016024803/http://www.agu.org/reference/gephys/5_cazenave.pdf |archivedate=2006-10-16 |accessdate=2008-08-03|chapter-format=PDF |chapter=Geoid, Topography and Distribution of Landforms}}</ref> <ref name="Cox2000">{{cite book |editor=Arthur N. Cox |title=Allen's Astrophysical Quantities |url=https://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA244 |edition=4th |date=2000 |publisher=AIP Press |location=New York |isbn=0-387-98746-0 |page=244 |accessdate=2010-08-17}}</ref> <ref name=cordoba2004>{{cite web |first1=S. Sanz Fernández |last1=de Córdoba |date=21 June 2004 |url=http://www.fai.org/astronautics/100km.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20100115223732/http://www.fai.org/astronautics/100km.asp |archive-date=15 January 2010 |title=Presentation of the Karman separation line, used as the boundary separating Aeronautics and Astronautics |publisher=Fédération Aéronautique Internationale |access-date=21 April 2007 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=9 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110709114431/http://www.fai.org/astronautics/100km.asp }}</ref> <ref name=dole1970>{{cite book |first1=Stephen H. |last1=Dole |date=1970 |title=Habitable Planets for Man |edition=2nd |publisher=American Elsevier Publishing Co |url=https://www.rand.org/pubs/reports/R414/ |access-date=11 March 2007 |isbn=978-0-444-00092-7 |archive-date=3 January 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100103083736/http://www.rand.org/pubs/reports/R414/ |url-status=live }}</ref> <ref name=hydrologic_cycle>{{cite web |author=Various |date=21 July 1997 |url=http://ww2010.atmos.uiuc.edu/(Gh)/guides/mtr/hyd/home.rxml |title=The Hydrologic Cycle |publisher=University of Illinois |access-date=24 March 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=21 March 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6FHAZ1iIh?url=http://ww2010.atmos.uiuc.edu/(Gh)/guides/mtr/hyd/home.rxml }}</ref> <ref name="Harrison 2002">{{cite book |first1=Roy M. |last1=Harrison |author-link1=Roy M. Harrison |last2=Hester |first2=Ronald E. |date=2002 |title=Causes and Environmental Implications of Increased UV-B Radiation |url=https://archive.org/details/causesenvironmen0000unse |publisher=Royal Society of Chemistry |isbn=978-0-85404-265-4}}</ref> <ref name=hessd4_439>{{cite journal |last1=Peel |first1=M. C. |last2=Finlayson |first2=B. L. |last3=McMahon |first3=T. A. |title=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification |journal=Hydrology and Earth System Sciences Discussions |year=2007 |volume=4 |issue=2 |pages=439–73 |doi=10.5194/hessd-4-439-2007 |bibcode=2007HESSD...4..439P |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00298818/file/hessd-4-439-2007.pdf |doi-access=free }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00298818/file/hessd-4-439-2007.pdf |accessdate=24 November 2021 |archivedate=31 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190731170150/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00298818/file/hessd-4-439-2007.pdf }}</ref> <ref name=hess5_4_569>{{cite journal |last1=Bounama |first1=Christine |year=2001 |last2=Franck |first2=S. |last3=Von Bloh |first3=W. |title=The fate of Earth's ocean |journal=Hydrology and Earth System Sciences |volume=5 |issue=4 |pages=569–75 |publisher=Potsdam Institute for Climate Impact Research |location=Germany |url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/5/569/2001/hess-5-569-2001.pdf |accessdate=3 July 2009 |doi=10.5194/hess-5-569-2001 |bibcode=2001HESS....5..569B |archive-date=27 June 2019 |access-date=24 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627003933/https://www.hydrol-earth-syst-sci.net/5/569/2001/hess-5-569-2001.pdf |url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.hydrol-earth-syst-sci.net/5/569/2001/hess-5-569-2001.pdf |accessdate=28 November 2021 |archivedate=27 June 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190627003933/https://www.hydrol-earth-syst-sci.net/5/569/2001/hess-5-569-2001.pdf }}</ref> <ref name=IERS>{{cite web |author=Staff |date=2007-08-07 |url=http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/models/constants.html |title=Useful Constants |publisher=International Earth Rotation and Reference Systems Service |accessdate=2008-09-23 |archivedate=3 November 2012 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6Bto7IZMb?url=http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/models/constants.html }}</ref> <ref name="earth_fact_sheet">{{cite web |last1=Williams |first1=David R. |date=2004-09-01 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |title=Earth Fact Sheet |publisher=NASA |accessdate=2010-08-09 |archivedate=25 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151225024603/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html }}</ref> <ref name=iers>{{cite conference |author=IERS Working Groups |editor=McCarthy, Dennis D.; Petit, Gérard |title=General Definitions and Numerical Standards |date=2003 |work=IERS Technical Note No. 32 |publisher=U.S. Naval Observatory and Bureau International des Poids et Mesures |url=http://www.iers.org/MainDisp.csl?pid=46-25776 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5nDzc2unH?url=http://www.iers.org/MainDisp.csl?pid=46-25776 |archivedate=1 February 2010 |accessdate=2008-08-03 |url-status=live }}</ref> <ref name=jessey>{{cite web |last1=Jessey |first1=David |url=http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070703170212/http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html |archive-date=3 July 2007 |title=Weathering and Sedimentary Rocks |website=California State Polytechnic University, Pomona |access-date=20 March 2007 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=3 July 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070703170212/http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html }}</ref> <ref name=kinver20091210>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8406839.stm |title=Global average temperature may hit record level in 2010 |last1=Kinver |first1=Mark |date=December 10, 2009 |work=BBC Online |accessdate=2010-04-22 |archivedate=5 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100805084302/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8406839.stm }}</ref> <ref name=hbcp2000>{{cite book |author=Various |editor=David R. Lide |date=2000 |title=Handbook of Chemistry and Physics |url=https://archive.org/details/crchandbookofche0000unse_u9i8 |edition=81st |publisher=CRC |isbn=0-8493-0481-4}}</ref> <ref name=kuhn2006>{{cite book |first1=Betsy |last1=Kuhn |date=2006 |title=The race for space: the United States and the Soviet Union compete for the new frontier |url=https://archive.org/details/raceforspaceunit0000kuhn |page=[https://archive.org/details/raceforspaceunit0000kuhn/page/34 34] |publisher=Twenty-First Century Books |isbn=978-0-8225-5984-9}}</ref> <ref name=milbert_smith96>{{cite web |last1=Milbert |first1=D. G. |last2=Smith |first2=D. A |url=http://www.ngs.noaa.gov/PUBS_LIB/gislis96.html |title=Converting GPS Height into NAVD88 Elevation with the GEOID96 Geoid Height Model |publisher=National Geodetic Survey, NOAA |access-date=7 March 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=4 June 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070604082642/http://www.ngs.noaa.gov/PUBS_LIB/gislis96.html }}</ref> <ref name=michon2006>{{cite web |last1=Scott |first1=Michon |date=24 April 2006 |url=http://earthobservatory.nasa.gov/Study/HeatBucket/ |title=Earth's Big heat Bucket |publisher=NASA Earth Observatory |access-date=14 March 2007 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=16 September 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080916014057/http://earthobservatory.nasa.gov/Study/HeatBucket/ }}</ref> <ref name="moran2005">{{cite web |last1=Moran |first1=Joseph M. |year=2005 |url=http://www.nasa.gov/worldbook/weather_worldbook.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20101213184908/http://www.nasa.gov/worldbook/weather_worldbook.html |archive-date=13 December 2010 |title=Weather |work=World Book Online Reference Center |publisher=NASA/World Book, Inc |access-date=17 March 2007 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=13 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101213184908/http://www.nasa.gov/worldbook/weather_worldbook.html }}</ref> <ref name=nasa20051201>{{cite web |author=Astrophysicist team |date=1 December 2005 |url=http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/030827a.html |title=Earth's location in the Milky Way |publisher=NASA |access-date=11 June 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080701122913/http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/030827a.html |archive-date=1 July 2008 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=1 July 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080701122913/http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/030827a.html }}</ref> <ref name=nature412_708>{{cite journal |last1=Canup |first1=R. |last2=Asphaug |first2=E. |title=Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-08-16_412_6848/page/708 |journal=Nature |volume=412 |pages=708–12 |year=2001 |doi=10.1038/35089010 |pmid=11507633 |issue=6848 |bibcode=2001Natur.412..708C}}</ref> <ref name=natsci_oxy4>{{cite web |last1=Morris |first1=Ron M |url=http://seis.natsci.csulb.edu/rmorris/oxy/oxy4.html |title=Oceanic Processes |publisher=NASA Astrobiology Magazine |access-date=14 March 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090415082741/http://seis.natsci.csulb.edu/rmorris/oxy/oxy4.html |archive-date=15 April 2009 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=15 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090415082741/http://seis.natsci.csulb.edu/rmorris/oxy/oxy4.html }}</ref> <ref name=nasa_rg_iss2007>{{cite web |date=16 January 2007 |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/news/ISS_Reference_Guide.html |title=Reference Guide to the International Space Station |work=NASA |access-date=23 December 2008 |accessdate=24 November 2021 |archivedate=19 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090119175052/http://www.nasa.gov/mission_pages/station/news/ISS_Reference_Guide.html }}</ref> <ref name="NIST2008">{{Cite book |url=http://physics.nist.gov/Pubs/SP330/sp330.pdf |title=The international system of units (SI) |publisher=United States Department of Commerce, National Institute of Standards and Technology Special Publication 330 |edition=2008 |page=52 |access-date=2 March 2016 |archive-date=3 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603215953/http://physics.nist.gov/Pubs/SP330/sp330.pdf |url-status=live }}</ref> <ref name=cia>{{cite web |author=Staff |date=2008-07-24 |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |title=World |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=2008-08-05 |archivedate=5 January 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html }}</ref> <ref name="ngdc2006">{{cite web |last1=Sandwell |first1=D. T. |last2=Smith |first2=Walter H. F. |author-link2=Walter H. F. Smith |date=7 July 2006 |url=http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML |title=Exploring the Ocean Basins with Satellite Altimeter Data |publisher=NOAA/NGDC |access-date=21 April 2007 |archive-url=https://archive.today/20140715142212/http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML |archive-date=15 July 2014 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=26 February 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070226201911/https://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML }}</ref> <ref name="OWID_urbanization_2019">{{Cite journal |last1=Ritchie |first1=H. |last2=Roser |first2=M. |author-link2=Max Roser |date=2019 |title=What share of people will live in urban areas in the future? |url=https://ourworldindata.org/urbanization#what-share-of-people-will-live-in-urban-areas-in-the-future |access-date=26 October 2020 |journal=Our World in Data }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://ourworldindata.org/urbanization |accessdate=24 November 2021 |archivedate=29 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201029185610/https://ourworldindata.org/urbanization }}</ref> <ref name=pnas1_24_9576>{{cite journal |last1=Li |first1=King-Fai |last2=Pahlevan |first2=Kaveh |last3=Kirschvink |first3=Joseph L. |last4=Yung |first4=Yuk L. |year=2009 |title=Atmospheric pressure as a natural climate regulator for a terrestrial planet with a biosphere |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=106 |issue=24 |pages=9576–79 |url=http://www.gps.caltech.edu/~kfl/paper/Li_PNAS2009.pdf |accessdate=19 July 2009 |doi=10.1073/pnas.0809436106 |pmid=19487662 |pmc=2701016 |bibcode=2009PNAS..106.9576L }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.gps.caltech.edu/~kfl/paper/Li_PNAS2009.pdf |accessdate=24 June 2018 |archivedate=4 July 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090704102832/http://www.gps.caltech.edu/~kfl/paper/Li_PNAS2009.pdf }}</ref> <ref name=pnas71_12_6973>{{cite journal |last1=Morgan |first1=J. W. |last2=Anders |first2=E. |title=Chemical composition of Earth, Venus, and Mercury |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1980-12_77_12/page/6973 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |year=1980 |volume=77 |issue=12 |pages=6973–77 |doi=10.1073/pnas.77.12.6973 |pmid=16592930 |pmc=350422 |bibcode=1980PNAS...77.6973M}}</ref> <ref name="Pidwirny2006_7">{{cite web |last1=Pidwirny |first1=Michael |year=2006 |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/7h.html |title=Fundamentals of Physical Geography (2nd Edition) |publisher=PhysicalGeography.net |accessdate=19 March 2007 |archivedate=22 August 2011 |archiveurl=https://www.webcitation.org/617EhGJ8l?url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/7h.html }}</ref> <ref name=physorg20100304>{{cite news |author=Staff |title=Oldest measurement of Earth's magnetic field reveals battle between Sun and Earth for our atmosphere |date=4 March 2010 |work=Phys.org |url=http://www.physorg.com/news186922627.html |access-date=27 March 2010 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=27 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110427064855/http://www.physorg.com/news186922627.html }}</ref> <ref name=rahmstorf2003>{{cite web |first1=Stefan |last1=Rahmstorf |author-link=Stefan Rahmstorf |year=2003 |url=http://www.pik-potsdam.de/~stefan/thc_fact_sheet.html |title=The Thermohaline Ocean Circulation |work=Potsdam Institute for Climate Impact Research |access-date=21 April 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=10 March 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6F180jPsW?url=http://www.pik-potsdam.de/~stefan/thc_fact_sheet.html }}</ref> <ref name=sadava_heller2006>{{cite book |last1=Sadava |first1=David E. |last2=Heller |first2=H. Craig |last3=Orians |first3=Gordon H. |author-link3=Gordon Orians|title=Life, the Science of Biology |publisher=MacMillan |date=2006 |edition=8th |page=[https://archive.org/details/lifescienceofbio00davi/page/1114 1114] |isbn=978-0-7167-7671-0 |url=https://archive.org/details/lifescienceofbio00davi/page/1114}}</ref> <ref name=sample2005>{{cite web |first1=Sharron |last1=Sample |date=21 June 2005 |url=http://science.hq.nasa.gov/oceans/physical/SST.html |title=Sea Surface Temperature |publisher=NASA |access-date=21 April 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130427045816/http://science.nasa.gov/earth-science/oceanography/ |archive-date=27 April 2013 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=8 April 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080408000148/http://science.hq.nasa.gov/oceans/physical/SST.html }}</ref> <ref name=science_241_4872_1441>{{cite journal |last1=May |first1=Robert M. |title=How many species are there on earth? |url=https://archive.org/details/sim_science_1988-09-16_241_4872/page/1440 |journal=Science |year=1988 |volume=241 |issue=4872 |pages=1441–49 |bibcode=1988Sci...241.1441M |doi=10.1126/science.241.4872.1441 |pmid=17790039}}</ref> <ref name=sciweek2004>{{cite web |author=Staff |year=2004 |url=http://scienceweek.com/2004/rmps-23.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713053611/http://scienceweek.com/2004/rmps-23.htm |title=Stratosphere and Weather; Discovery of the Stratosphere |work=Science Week |access-date=14 March 2007 |archive-date=13 July 2007 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=13 July 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070713053611/http://scienceweek.com/2004/rmps-23.htm }}</ref> <ref name="sun_future">{{cite journal |last1=Sackmann |first1=I.-J. |last2=Boothroyd |first2=A. I. |last3=Kraemer |first3=K. E. |title=Our Sun. III. Present and Future |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1993-11-20_418_1/page/456 |journal=Astrophysical Journal |year=1993 |volume=418 |pages=457–68 |doi=10.1086/173407 |bibcode=1993ApJ...418..457S}}</ref> <ref name="sun_future_schroder">{{cite journal |first1=K.-P. |last1=Schröder |last2=Connon Smith |first2=Robert |year=2008 |title=Distant future of the Sun and Earth revisited |doi=10.1111/j.1365-2966.2008.13022.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |arxiv=0801.4031 |volume=386 |issue=1 |pages=155–63 |bibcode=2008MNRAS.386..155S}}<br />See also {{cite news |first=Jason |last=Palmer |url=https://www.newscientist.com/article/dn13369 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415105707/http://www.newscientist.com/article/dn13369 |archivedate=15 April 2012 |title=Hope dims that Earth will survive Sun's death |date=22 February 2008 |work=NewScientist.com news service |accessdate=24 March 2008}}</ref> <ref name=shayler_vis2005>{{cite book |first1=David |last1=Shayler |first2=Bert |last2=Vis |date=2005 |title=Russia's Cosmonauts: Inside the Yuri Gagarin Training Center |publisher=Birkhäuser |isbn=978-0-387-21894-6}}</ref> <ref name=ucs>{{cite web |url=https://www.ucsusa.org/nuclear-weapons/space-weapons/satellite-database |title=UCS Satellite Database |work=Nuclear Weapons & Global Security |publisher=Union of Concerned Scientists |date=31 December 2020 |access-date=28 March 2021 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=25 January 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160125031401/https://www.ucsusa.org/nuclear-weapons/space-weapons/satellite-database }}</ref> <ref name=usno>{{cite web |title=Selected Astronomical Constants, 2011 |work=The Astronomical Almanac |url=http://asa.usno.navy.mil/SecK/2011/Astronomical_Constants_2011.txt |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130826043456/http://asa.usno.navy.mil/SecK/2011/Astronomical_Constants_2011.txt |archivedate=2013-08-26 |accessdate=2011-02-25}}</ref> <ref name=USNO_TSD>{{cite web |title=Leap seconds |publisher=Time Service Department, USNO |url=http://tycho.usno.navy.mil/leapsec.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150312003149/http://tycho.usno.navy.mil/leapsec.html |accessdate=23 September 2008 |archivedate=12 March 2015}}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name=vazquez_etal2006>{{cite journal |last1=Vázquez |first1=M. |first2=P. Montañés |last2=Rodríguez |last3=Palle |first3=E. |year=2006 |url=http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf |title=The Earth as an Object of Astrophysical Interest in the Search for Extrasolar Planets |journal=Lecture Notes and Essays in Astrophysics |volume=2 |page=49 |access-date=21 March 2007 |bibcode=2006LNEA....2...49V |archive-url=https://www.webcitation.org/617ElSxyd?url=http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf |archive-date=22 August 2011 |url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf |accessdate=23 November 2021 |archivedate=17 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110817220342/http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf }}</ref> <ref name="watersource">{{cite journal |display-authors=1 |last1=Morbidelli |first1=A. |author-link1=Alessandro Morbidelli (astronomer)|last2=Chambers |first2=J. |last3=Lunine |first3=J. I. |last4=Petit |first4=J. M. |last5=Robert |first5=F. |last6=Valsecchi |first6=G. B. |last7=Cyr |first7=K. E. |title=Source regions and time scales for the delivery of water to Earth |url=https://archive.org/details/sim_meteoritics-planetary-science_2000-11_35_6/page/1309 |journal=Meteoritics & Planetary Science |year=2000 |volume=35 |issue=6 |pages=1309–20 |bibcode=2000M&PS...35.1309M |doi=10.1111/j.1945-5100.2000.tb01518.x|doi-access=free }}</ref> <ref name=ward_brownlee2002>{{cite book |last1=Ward |first1=Peter D. |last2=Brownlee |first2=Donald |date=2002 |title=The Life and Death of Planet Earth: How the New Science of Astrobiology Charts the Ultimate Fate of Our World |url=https://archive.org/details/isbn_9780805067811 |publisher=Times Books, Henry Holt and Company |location=New York |isbn=0-8050-6781-7}}</ref> <ref name="Williams1994">{{cite journal |last1=Williams |first1=James G. |title=Contributions to the Earth's obliquity rate, precession, and nutation |journal=The Astronomical Journal |volume=108 |date=1994 |page=711 |issn=00046256 |doi=10.1086/117108 |bibcode=1994AJ....108..711W}}</ref> <ref name="Pidwirny 2006_8">{{cite journal |last1=Pidwirny |first1=Michael |date=2006-02-02 |title=Surface area of our planet covered by oceans and continents.(Table 8o-1) |publisher=University of British Columbia, Okanagan |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html |accessdate=2007-11-26 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html |accessdate=2 March 2016 |archivedate=9 December 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061209125035/http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html }}</ref> <ref name="WGS-84-2">{{cite web |first1=Sigurd |last1=Humerfelt |date=October 26, 2010 |title=How WGS 84 defines Earth |url=http://home.online.no/~sigurdhu/WGS84_Eng.html |accessdate=2011-04-29 |archivedate=24 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110424104419/http://home.online.no/~sigurdhu/WGS84_Eng.html }}</ref> }} {{Footer_SolarSystem}} [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[ကဏ္ဍ:သဘာဝသိပ္ပံ]] [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] 6g1svn1gj2ohabiomulp26bvw6ueuqf 1048299 1048298 2026-08-12T07:53:31Z Dr Lotus Black 31011 no need to use earth symbol literally 1048299 wikitext text/x-wiki {{ဆောင်းပါးကောင်း}} {{Infobox planet <!--------------------------------------------------------------------------------------- This infobox has been formatted in the same way as those for other Solar System planets and bodies, so please do not change it without discussion on the talkpage. ----------------------------------------------------------------------------------------> | bgcolour = #c0c0ff | name = ကမ္ဘာဂြိုဟ် | symbol = [[File:Earth symbol (small, bold).svg|24px|🜨]] | image = [[File:The Earth seen from Apollo 17.jpg|300px|border|alt="[[The Blue Marble]]" photograph of Earth, taken by the [[အပိုလို ၁၇|Apollo 17]] lunar mission. The Arabian peninsula, Africa and Madagascar lie in the upper half of the disc, whereas Antarctica is at the bottom.]] | caption = "အပြာရောင်ပုလဲလုံး" ဟု အမည်ရသည့် ကမ္ဘာဂြိုဟ်အား ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် [[အပိုလို ၁၇]] မှ ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ | alt_names = <!--{{ublist|style=padding-top:0.1em;|li_style=line-height:1.3em; |{{hlist|ကမ္ဘာမြေ|ကမ္ဘာ}} |{{hlist|အပြာရောင်ဂြိုဟ်|အပြာရောင်ပုလဲလုံး|''Terra''|Gaia}} }}--> | epoch = [[:en:J2000.0|J2000]]<ref group="n" name="epoch" /> | aphelion = {{longitem|{{convert|152100000|km|abbr=on}}<br/>{{smaller|({{val|1.01673|ul=AU}})&thinsp;}}}}<ref group="n" name="apsis" /> | perihelion = {{longitem|{{convert|147095000|km|abbr=on}}<br/>{{smaller|({{val|0.9832687|u=AU}})&thinsp;}}}}<ref group="n" name="apsis" /> | semimajor = {{longitem|{{convert|149598023|km|abbr=on}}<br/>{{smaller|({{val|1.000001018|u=AU}})&thinsp;<ref name="VSOP87"/>}}}} | eccentricity = {{val|0.0167086}}<ref name="VSOP87"/> | period = {{longitem|{{val|365.256363004|u=days}}&thinsp;<ref name="IERS"/><br/>{{smaller|({{val|1.00001742096|u=[[:en:Julian year (astronomy)|yr]]}})}}}} | avg_speed = {{longitem|{{convert|29.78|km/s|abbr=on}}<ref name="earth_fact_sheet"/><br/>{{smaller|({{convert|107200|km/h|abbr=on}})}}}} | mean_anomaly = {{val|358.617}}° | inclination = {{ublist|class=nowrap |{{val|7.155}}° to sun's equator; |1.57869°<ref name="Allen294"/> to invariable plane; |0.00005° to J2000 ecliptic}} | asc_node = {{val|-11.26064}}°<ref name="earth_fact_sheet"/> to J2000 ecliptic | arg_peri = {{val|114.20783}}°<ref name="earth_fact_sheet"/> | satellites = {{unbulleted list | [[လကမ္ဘာ|သဘာဝဂြိုဟ်တု ၁ ခု]]; | ၁၃၀၅ ဂြိုဟ်တုများ }} | allsatellites = yes | physical_characteristics = yes | mean_radius = {{convert|6371.0|km|abbr=on}}<ref name=hbcp2000/> | equatorial_radius = {{convert|6378.1|km|abbr=on}}<ref name=usno/><ref name="WGS-84"/> | polar_radius = {{convert|6356.8|km|abbr=on}}<ref name=cazenave_ahrens1995/> | flattening = {{val|0.0033528}}<ref name=iers/><br/>1/298.257222101 (ETRS89) | circumference = {{unbulleted list |class=nowrap | {{convert|40075.017|km|abbr=on}} {{smaller|(equatorial)&thinsp;<ref name="WGS-84">World Geodetic System (''WGS-84''). [http://earth-info.nga.mil/GandG/wgs84/ Available online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200311023739/http://earth-info.nga.mil/GandG/wgs84/ |date=11 March 2020 }} from National Geospatial-Intelligence Agency.</ref>}} | {{convert|40007.86|km|abbr=on}} {{smaller|(meridional)&thinsp;<ref name="WGS-84-2"/><ref name="circ">Earth's circumference is almost exactly 40,000 km because the metre was calibrated on this measurement—more specifically, 1/10-millionth of the distance between the poles and the equator.</ref>}} }} | surface_area = {{unbulleted list |class=nowrap | {{convert|510065623|km2|mi2|comma=gaps|abbr=on|disp=x| <small>(|)</small>}}<ref name="Pidwirny 2006_8" /><ref name="cia"/><ref group="n" name="surfacecover" /> | {{convert|148940000|km2|mi2|comma=gaps|abbr=on|disp=x| land <small>(|)</small>}} | {{convert|361132000|km2|mi2|comma=gaps|abbr=on|disp=x| water <small>(|)</small>}} }} | volume = [[ကမ္ဘာဒြပ်ထု|{{val|1.08321|e=12|u=km3}}]] ({{val|2.59876|e=11|u=cu mi}})<ref name="earth_fact_sheet"/> | mass = {{val|5.97237|e=24|u=kg}} ({{val|1.31668|e=25|u=lb}})<br/>{{smaller|({{val|3.0|e=-6|ul=solar mass}})}} | density = {{convert|5.514|g/cm3|abbr=on}}<ref name="earth_fact_sheet"/> | surface_grav = {{convert|9.807|m/s2|ft/s2|abbr=on}}<ref name="NIST2008"/><br/>{{smaller|([[ကမ္ဘာ၏ ဒြပ်ဆွဲအား|{{val|1|u=''g''}}]])}} | moment_of_inertia_factor = 0.3307<ref name="Williams1994"/> | escape_velocity = {{convert|11.186|km/s|abbr=on}}<ref name="earth_fact_sheet"/> | sidereal_day = {{longitem|{{val|0.99726968|u=d}}<ref name="Allen296"/><br/>{{smaller|(23h&nbsp;56m&nbsp;4.100s)}}}} | rot_velocity = {{convert|1674.4|km/h|mph|abbr=on}}<ref name="Cox2000"/> | axial_tilt = 23.4392811°<ref name="IERS"/> | albedo = {{ublist|class=nowrap |0.367 [[:en:Geometric albedo|geometric]]<ref name="earth_fact_sheet"/> |0.306 [[:en:Bond albedo|Bond]]<ref name="earth_fact_sheet"/>}} | atmosphere = yes | temperatures = yes | temp_name1 = ကယ်လ်ဗင် | min_temp_1 = ၁၈၄&nbsp;K<ref name=asu_lowest_temp>{{cite web |url=http://wmo.asu.edu/world-lowest-temperature |title=World: Lowest Temperature |work=WMO Weather and Climate Extremes Archive |publisher=Arizona State University |accessdate=2010-08-07 |archivedate=16 June 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100616025722/http://wmo.asu.edu/world-lowest-temperature }}</ref> | mean_temp_1 = ၂၈၈&nbsp;K<ref name=kinver20091210/> | max_temp_1 = ၃၃၀&nbsp;K<ref name=asu_highest_temp>{{cite web |url=http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature |title=World: Highest Temperature |work=WMO Weather and Climate Extremes Archive |publisher=Arizona State University |accessdate=2010-08-07 |archivedate=4 January 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130104143844/http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature }}</ref> | temp_name2 = ဆဲလ်စီးယပ်စ် | min_temp_2 = −၈၉.၂&nbsp;°C | mean_temp_2 = ၁၅&nbsp;°C | max_temp_2 = ၅၆.၇&nbsp;°C | temp_name3 = ဖာရင်ဟိုက် | min_temp_3 = −၁၂၈.၅&nbsp;°F | mean_temp_3 = ၅၉&nbsp;°F | max_temp_3 = ၁၃၄&nbsp;°F | surface_pressure = {{val|101.325|ul=kPa}} (ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမှတ်) | atmosphere_composition = {{unbulleted list |class=nowrap | ၇၈.၀၈% [[နိုက်ထရိုဂျင်]] (N{{raise|0.3em|{{smallsub|2}}}})<ref name="earth_fact_sheet"/> {{smaller|(dry air)}} | ၂၀.၉၅% [[အောက်ဆီဂျင်]] (O{{raise|0.3em|{{smallsub|2}}}}) | ~&nbsp;၁% [[ရေငွေ့]] {{smaller|(ရာသီဥတုကိုလိုက်၍ အပြောင်းအလဲရှိ)}} | ၀.၉၃၄၀% [[အာဂွန်]] | ၀.၀၄၁၃% [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]]<ref name="NOAA">{{cite web |url=https://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/gl_trend.html |title=Trends in Atmospheric Carbon Dioxide: Recent Global {{chem2|CO2}} Trend |publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration |website=Earth System Research Laboratory |date=19 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201004010704/https://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/gl_trend.html |archive-date=4 October 2020 |url-status=live |accessdate=22 November 2021 |archivedate=26 July 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180726210430/https://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/gl_trend.html }}</ref> | ၀.၀၀၁၈၂% [[နီယွန်]]<ref name="earth_fact_sheet" /> | ၀.၀၀၀၅၂% [[ဟီလီယမ်]] | ၀.၀၀၀၁၉% [[မီသိန်း]] | ၀.၀၀၀၁၁% [[ကရစ်ပတွန်]] | ၀.၀၀၀၀၆% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] }} | note = no }} '''ကမ္ဘာဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Earth}}) သည် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|နဂါးငွေ့တန်း ကြယ်စုကြီး (Milky Way Galaxy)]] အတွင်း [[နေအဖွဲ့အစည်း]] ဟူသော [[ဂြိုဟ်စု]]ရှိ ဗဟိုဒြပ်ထု [[နေ|နေလုံး]] မှ တတိယမြောက် ကွာလှမ်းကာ လှည့်ပတ်ပါဝင်နေသည့် [[မြေကျောက်ဂြိုဟ်|မြေသားကျောက်သား ဂြိုဟ်]] (terrestrial planet) ဖြစ်သည်။ [[ရေ|ရေထု]]၊ [[လေထု]]တို့လည်း ပါရှိ၍ နေမှ အကွာအဝေး မနီးလွန်းမဝေးလွန်း ဖြစ်နေရာမှ [[လူ]]အပါအဝင် [[သက်ရှိ]]များ ဖြစ်ပေါ်ရှင်သန် ထွန်းကားနိုင်သည့် [[ဂြိုဟ်]]တစ်လုံး ဖြစ်နေ၏။ ကမ္ဘာတွင် ဂြိုဟ်ရံလ တစ်စင်းသာ ရှိသည်။ ကမ္ဘာသည် [[နေ]]ကို ၃၆၅.၂၅၆၄ ရက်တွင် တစ်ကြိမ် လှည့်ပတ်နေပြီး ၎င်းကိုပင် တစ်နှစ်ဟုသတ်မှတ်ကြသည်။ ရေဒီယို မက်ထရစ်ရက်စွဲဖြင့် သက်တမ်းဖော်ထုတ်နည်း (Radiometric dating) အရ<ref group="n" name="radiomatric" /> ကမ္ဘာသည် သက်တမ်းအားဖြင့် နှစ်ပေါင်း ၄.၅၄ [[ဘီလီယံ]] အကြာက ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="USGS1997">{{cite web |date=1997 |title=Age of the Earth |url=http://pubs.usgs.gov/gip/geotime/age.html |publisher=U.S. Geological Survey |accessdate=2006-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051223072700/http://pubs.usgs.gov/gip/geotime/age.html |archivedate=23 December 2005 <!--DASHBot--> |deadurl=no}}</ref><ref>{{cite journal |last=Dalrymple |first=G. Brent |title=The age of the Earth in the twentieth century: a problem (mostly) solved |journal=Special Publications, Geological Society of London |date=2001 |volume=190 |issue=1 |pages=205–221 |doi=10.1144/GSL.SP.2001.190.01.14 |bibcode=2001GSLSP.190..205D}}</ref><ref>{{cite journal |author=Manhesa, Gérard |author2=Allègre, Claude J. |author3=Dupréa, Bernard |author4=Hamelin, Bruno| last-author-amp= yes |title=Lead isotope study of basic-ultrabasic layered complexes: Speculations about the age of the earth and primitive mantle characteristics |url=https://archive.org/details/sim_earth-and-planetary-science-letters_1980-05_47_3/page/370 |journal=Earth and Planetary Science Letters |date=1980 |volume=47 |issue=3 |pages=370–382 |doi=10.1016/0012-821X(80)90024-2 |bibcode=1980E&PSL..47..370M}}</ref> နေသည် ကမ္ဘာအား ထွန်းလင်းရန် [[အလင်း]]ရောင်နှင့် အပူချိန်ကိုပေးသည်။ ၎င်းအပူစွမ်းအင်ကြောင့် ကမ္ဘာကြီး၏ အောက်ဆုံးလေထုလွှာတွင် ရာသီဥတု (နေပူခြင်း၊ လေတိုက်ခြင်း၊ မိုးရွာခြင်း၊ နှင်းကျခြင်း၊ မုန်တိုင်းတိုက်ခြင်း) အခြေအနေများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ကမ္ဘာတွင် [[ရေ]]ပါဝင်မှု ၇၁% နှင့်<ref>{{cite web |url=http://www.noaa.gov/ocean.html |author=National Oceanic and Atmospheric Administration |title=Ocean |website=NOAA.gov |accessdate=3 May 2013 |archivedate=24 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130424102601/http://www.noaa.gov/ocean.html }}</ref> ကုန်းမြေ ၂၉% ခန့်ရှိသည်။ ကမ္ဘာ၏ ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများကို ရေခဲများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။ အပူပိုင်းဒေသတွင် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသထက် နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်ကို ပိုမိုရရှိပြီး လေထု၊ သမုဒ္ဒရာရေစီးကြောင်းများဖြင့် အပူကို ဖြန့်ဖြူးပေးသည်။ [[မှန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့]]သည် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်အပူချိန်ကို ထိန်းသိမ်းပေးရန် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ ဒေသတစ်ခု၏ ရာသီဥတုကို ဆုံးဖြတ်ရာ၌ လတ္တီကျုကိုသာမက ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်၊ သမုဒ္ဒရာများနှင့် နီးကပ်မှု အစရှိသည်တို့ကိုပါ အသုံးပြုသည်။ အပူပိုင်း ဆိုင်ကလုန်းများ၊ မိုးကြိုးမုန်တိုင်းများ၊ အပူလှိုင်းဖြတ်ခြင်းစသော ပြင်းထန်သည့်ရာသီဥတုများသည် နေရာဒေသအများစုတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပြီး သက်ရှိများအပေါ် ကြီးမားစွာ သက်ရောက်သည်။ ကမ္ဘာသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း [[သက်ရှိ]]များနေထိုင်နိုင်သော တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ သက်ရှိမျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၀-၁၄ [[မီလီယံ]]ခန့် နေထိုင်ကြပြီး<ref name="MillerSpoolman2012">{{cite book |last1=Miller |first1=G. |last2=Spoolman |first2=Scott |title=Environmental Science |chapter=Biodiversity and Evolution |url=https://books.google.com/books?id=NYEJAAAAQBAJ&pg=PA62 |date=1 January 2012 |publisher=Cengage Learning |isbn=1-133-70787-4 |page=62 |accessdate=27 December 2014 |archive-date=2 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502055246/https://books.google.com/books?id=NYEJAAAAQBAJ&pg=PA62 |url-status=live }}</ref> လူသားမျိုးနွယ်မှာ အရေအတွက်အားဖြင့် ၇.၆ [[ဘီလီယံ]]ခန့်ဖြစ်သည်။ အနီးရှိ [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်]]၏ ပြင်းထန်သော [[ဒြပ်ဆွဲငင်အား]]က ကမ္ဘာကို [[ဥက္ကာပျံ]]များနှင့် တိုက်မိနိုင်ချေမှ အတန်အသင့် အကာအကွယ်ပေးနေသည်ဟု ယူဆထားသည်။ ကမ္ဘာ ဖွဲ့တည်ပြီး ပထမ ဘီလီယံနှစ်များတွင် သက်ရှိဇီဝသည် ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာ၌ စတင်ရှင်သန်ခဲ့ပြီး [[ကမ္ဘာ့လေထု]]နှင့် ကုန်းမြေများကို အကျိုးသက်ရောက်ခဲ့ကာ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၄.၁ ဘီလီယံမှစ၍ သက်ရှိတို့ ရှင်သန်ပေါက်ဖွားခဲ့ဟန် ရှိသည်။<ref name="AP-20151019">{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |title=Hints of life on what was thought to be desolate early Earth |url=http://apnews.excite.com/article/20151019/us-sci--earliest_life-a400435d0d.html |date=19 October 2015 |work=Excite |location=Yonkers, NY |publisher=Mindspark Interactive Network |agency=Associated Press |accessdate=20 October 2015 |archivedate=23 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151023200248/http://apnews.excite.com/article/20151019/us-sci--earliest_life-a400435d0d.html }}</ref><ref name="PNAS-20151014-pdf">{{cite journal |last1=Bell |first1=Elizabeth A. |last2=Boehnike |first2=Patrick |last3=Harrison |first3=T. Mark |last4=Mao |first4=Wendy L. |display-authors=3 |date=19 October 2015 |title=Potentially biogenic carbon preserved in a 4.1&nbsp;billion-year-old zircon |url=http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf |format=PDF |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |location=Washington, D.C. |publisher=National Academy of Sciences |doi=10.1073/pnas.1517557112 |issn=1091-6490 |accessdate=20 October 2015 |pmid=26483481 |pmc=4664351 |volume=112 |issue=47 |pages=14518–21 |bibcode=2015PNAS..11214518B }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf |access-date=24 June 2018 |archive-date=6 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151106021508/http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf |accessdate=24 June 2018 |archivedate=6 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151106021508/http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf }} Early edition, published online before print.</ref> ကမ္ဘာမြေ၏သမိုင်းတွင် [[မျိုးသုဉ်းခြင်း|မျိုးသုဉ်းမှုဖြစ်ရပ်များ]]ကြောင့် သက်ရှိမျိုးစိတ် ၉၉ ရာခိုင်နှုန်း<ref name="Book-Biology">{{cite book |editor1=Kunin, W.E. |editor2=Gaston, Kevin |title=The Biology of Rarity: Causes and consequences of rare—common differences |url=https://books.google.com/books?id=4LHnCAAAQBAJ&pg=PA110 |date=31 December 1996 |isbn=978-0412633805 |page=110 |accessdate=26 May 2015 |archive-date=4 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160904152014/https://books.google.com/books?id=4LHnCAAAQBAJ&pg=PA110 |url-status=live }}</ref> ပျက်စီးပျောက်ကွယ်ခဲ့ဖူးသည်။<ref name="StearnsStearns2000">{{cite book |last=Stearns |first=Beverly Peterson |last2=Stearns |first2=S. C. |last3=Stearns |first3=Stephen C. |title=Watching, from the Edge of Extinction |url=https://books.google.com/books?id=0BHeC-tXIB4C |year=2000 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-08469-6 |page=preface x |accessdate=30 May 2017 |archive-date=28 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211128013934/https://books.google.com/books?id=0BHeC-tXIB4C |url-status=live }}</ref><ref name="NYT-20141108-MJN">{{cite news |last=Novacek |first=Michael J. |title=Prehistory's Brilliant Future |url=https://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html |date=8 November 2014 |work=The New York Times |accessdate=25 December 2014 |archivedate=29 December 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141229225657/http://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html }}</ref> ယနေ့တိုင် တည်ရှိသော ခန့်မှန်းခြေ မျိုးစိတ်များမှာ ကျယ်ပြန့်လှကာ<ref name=science_241_4872_1441/><ref name="MillerSpoolman2012"/><ref name="NSF-2016002">{{cite news |author=Staff |title=Researchers find that Earth may be home to 1&nbsp;trillion species |url=https://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=138446 |date=2 May 2016 |publisher=National Science Foundation |accessdate=6 May 2016 |archivedate=4 May 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160504111108/https://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=138446 }}</ref> မျိုးစိတ်အများစုကို သိပ္ပံနည်းကျ ဖော်ပြထားနိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။<ref name="PLoS-20110823">{{cite journal |last1=Mora |first1=C. |last2=Tittensor |first2=D.P. |last3=Adl |first3=S. |last4=Simpson |first4=A.G. |last5=Worm |first5=B. |title=How many species are there on Earth and in the ocean? |date=23 August 2011 |journal=PLOS Biology |doi=10.1371/journal.pbio.1001127 |pmid=21886479 |pmc=3160336 |volume=9 |issue=8 |pages=e1001127}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူသားများ ၈ ဘီလီယံနီးပါးခန့် နေထိုင်ကြပြီး အသက်ရှင်သန်ရေးအတွက် ကမ္ဘာ၏ ဇီဝအလွှာ (biosphere) နှင့် သဘာဝရင်းမြစ်များပေါ်တွင် မှီခိုကြရသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== === ဖွဲ့တည်ခြင်း === [[File:Protoplanetary-disk.jpg|thumb|Left|အစောပိုင်းကာလ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်ချပ်ပြားအား စိတ်ကူးယဉ်ရေးဆွဲထားပုံ]] နေအဖွဲ့အစည်းရှိ သက်တမ်းအရင့်ဆုံးပစ္စည်းမှာ လွန်ခဲ့သော ၄.၅၆၇၂±၀.၀၀၀၆ ဘီလီယံနှစ်အကြာက ဖြစ်တည်သည်။<ref name=bowring_housch1995/> သီအိုရီအရ ကမ္ဘာသည် နေပေါက်ဖွားပြီး ယင်း၏အစိတ်အပိုင်းများမှ ဖွဲ့တည်ခြင်းဖြစ်သည်။ သုတေသနတစ်ခုအရ လွန်ခဲ့သောနှစ်​​ပေါင်း ၄.၅၃ ဘီလီယံအကြာက လကမ္ဘာ ဖြစ်တည်ခဲ့ဟုဆိုသည်။<ref>{{Cite journal|last1=Tartèse|first1=Romain|last2=Anand|first2=Mahesh|last3=Gattacceca|first3=Jérôme|last4=Joy|first4=Katherine H.|author-link4=Katherine Joy|last5=Mortimer|first5=James I.|last6=Pernet-Fisher|first6=John F.|last7=Russell|first7=Sara|last8=Snape|first8=Joshua F.|last9=Weiss|first9=Benjamin P.|date=2019|title=Constraining the Evolutionary History of the Moon and the Inner Solar System: A Case for New Returned Lunar Samples|journal=Space Science Reviews|language=en|volume=215|issue=8|page=54|doi=10.1007/s11214-019-0622-x|bibcode=2019SSRv..215...54T|issn=1572-9672|doi-access=free}}</ref> အဆိုပြုချက်တစ်ခုအရမူ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]အရွယ်အစားရှိ ''သီယာ''ဟုခေါ်သည့် ဂြိုဟ်တစ်ခုက ကမ္ဘာမြေအား ဝင်တိုက်ခဲ့သေးသည်ဟုဆိုသည်။ ယင်းဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာ၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းသော အရွယ်အစားရှိသည်ဟုဆိုပြီး ထိတိုက်မှုကြောင့် ယင်း၏အစိတ်အပိုင်းအချို့သည် ကမ္ဘာမြေနှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။<ref name=canup_asphaug2001b /><ref>{{cite journal|url=https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1410/1410.3819.pdf|title=On the origin and composition of Theia: Constraints from new models of the Giant Impact|journal=Icarus|last1=Meier|first1=M. M. M.|last2=Reufer|first2=A.|last3=Wieler|first3=R.|date=4 August 2014|volume=242|access-date=25 October 2020|page=5|doi=10.1016/j.icarus.2014.08.003|arxiv=1410.3819|bibcode=2014Icar..242..316M|s2cid=119226112}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1410/1410.3819.pdf |accessdate=22 November 2021 |archivedate=30 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201030120856/https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1410/1410.3819.pdf }}</ref> လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၄.၁ ဘီလီယံနှင့် ၃.၈ ဘီလီယံအတွင်း လကမ္ဘာအား ဥက္ကာခဲများစွာ ဝင်တိုက်ခဲ့မှုက လကမ္ဘာ၏ ယနေ့ခေတ် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များကို ထုဆစ်ပုံဖော်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။<ref>{{cite book|title=Encyclopedia of Astrobiology|url=https://archive.org/details/encyclopediaastr00amil|first1=Philippe|last1= Claeys|first2=Alessandro|last2=Morbidelli|author-link2=Alessandro Morbidelli (astronomer)|editor-first1=Muriel|editor-last1= Gargaud|editor-first2=Prof Ricardo|editor-last2=Amils|editor-first3= José Cernicharo|editor-last3= Quintanilla|editor-first4= Henderson James (Jim) |editor-last4= Cleaves II|editor-first5=William M.|editor-last5=Irvine|editor-first6= Prof Daniele L.|editor-last6= Pinti|editor-first7= Michel|editor-last7= Viso|year= 2011|publisher=Springer Berlin Heidelberg|pages=[https://archive.org/details/encyclopediaastr00amil/page/n953 909]–12|doi=10.1007/978-3-642-11274-4_869|chapter=Late Heavy Bombardment|isbn= 978-3-642-11271-3}}</ref> ===ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ သမိုင်း=== ကမ္ဘာ့လေထုနှင့် သမုဒ္ဒရာများကို မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုနှင့် အေးခဲနေသောဓာတ်ငွေ့များ ကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင်သို့ ပေါ်ထွက်လာမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။<ref name="watersource" /><ref>{{cite web |url=https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html |title=Earth's Early Atmosphere and Oceans |work=Lunar and Planetary Institute |publisher=Universities Space Research Association |access-date=27 June 2019 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=8 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190708180329/https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html }}</ref> ယင်းရင်းမြစ်များမှ ရေငွေ့သည် သမုဒ္ဒရာများသို့ ငွေ့ရည်ဖွဲ့စုဖွဲ့ကြသည်။ [[ကြယ်တံခွန်]]၊ [[ဥက္ကာခဲ]]များမှ ရေနှင့် ရေခဲများသည်လည်း သမုဒ္ဒရာများအတွင်းသို့ စုဝေးခဲ့ကြသည်။ ပင်လယ်များအတွက် လိုအပ်သောရေသည် ကမ္ဘာဖြစ်တည်ကတည်းက တည်ရှိခဲ့ဟန်ရှိသည်။<ref>{{Cite journal|last1=Piani|first1=Laurette|last2=Marrocchi|first2=Yves|last3=Rigaudier|first3=Thomas|last4=Vacher|first4=Lionel G.|last5=Thomassin|first5=Dorian|last6=Marty|first6=Bernard|date=2020|title=Earth's water may have been inherited from material similar to enstatite chondrite meteorites|url=https://science.sciencemag.org/content/369/6507/1110|journal=Science|language=en|volume=369|issue=6507|pages=1110–13|doi=10.1126/science.aba1948|issn=0036-8075|pmid=32855337|bibcode=2020Sci...369.1110P|s2cid=221342529}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://science.sciencemag.org/content/369/6507/1110 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=28 August 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200828185943/https://science.sciencemag.org/content/369/6507/1110 }}</ref> ဤစံနမူနာပုံစံတွင် နေသည် [[နေရောင်ခြည် တောက်ပမှု|လက်ရှိတောက်ပမှု]]၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းမျှသာရှိသေးသောအချိန်<ref name=asp2002 /> လေထုထဲရှိ [[ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့]]များသည် သမုဒ္ဒရာများကို အေးခဲမသွားစေရန် ထိန်းကျောင်းပေးခဲ့သည်။<ref name=physorg20100304 /> ကမ္ဘာဖွဲ့တည်ပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း ၃.၅ ဘီလီယံကြာသော် ကမ္ဘာ၏ သံလိုက်စက်ကွင်း ဖြစ်တည်လာခဲ့သည်။ ယင်းသံလိုက်စက်ကွင်းသည် လေထုကို နေလေ (solar wind) မှ နုတ်ယူမသွားစေရန် ကာကွယ်ပေးခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ၏ အပြင်ဘက်ချော်ရည်အလွှာသည် အေးမြလာပြီး ပထမဆုံး အစိုင်အခဲလွှာကို ဖွဲ့တည်လာခဲ့သည်။ ===အနာဂတ်=== [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] {{CO2}} သည် လေထုထဲတွင် သက်တမ်းရှည်ကြာစွာ တည်ရှိနေနိုင်သောကြောင့် လူသားတို့၏ {{CO2}} ထုတ်လွှတ်မှုသည် နောင်နှစ်ပေါင်း တစ်သိန်းတွင် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ရေခဲခေတ်တစ်ခုကို နှောင့်နှေးစေမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal|last1=Ganopolski|first1=A.|last2=Winkelmann|first2=R.|last3=Schellnhuber|first3=H. J.|date=2016|title=Critical insolation – CO₂ relation for diagnosing past and future glacial inception|url=https://www.nature.com/articles/nature16494|journal=Nature|language=en|volume=529|issue=7585|pages=200–03|doi=10.1038/nature16494|pmid=26762457|bibcode=2016Natur.529..200G|s2cid=4466220|issn=1476-4687}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.nature.com/articles/nature16494 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=16 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201016221338/https://www.nature.com/articles/nature16494 }}</ref> ကမ္ဘာ၏ အနာဂတ်သည် [[နေ]]နှင့် တိုက်ရိုက် သက်ဆိုင်လျက်ရှိသည်။ နောင်နှစ်ပေါင်း ၁.၁ ဘီလီယံတွင် နေ၏ တောက်ပမှုသည် ယခုလက်ရှိထက် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း၊ နှစ်ပေါင်း ၃.၅ ဘီလီယံတွင် ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းသို့ တိုးလာမည်ဖြစ်သည်။<ref name="sun_future"/> ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင် အပူချိန် တိုးပွားလာပြီး အင်အော်ဂဲနစ် ကာဗွန်သံသရာကို အရှိန်တင်စေကာ [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] စုစည်းမှုစနစ်ကို လျှော့ကျစေမည်ဖြစ်သည်။<ref name="britt2000" /> ယင်းကဲ့သို့ဖြစ်ပါက နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ မှ ၉၀၀ မီလီယံအတွင်း အပင်များအတွက် [[ဖိုတိုဆင်သစ်ဆစ်|အလင်းမှီစု]]နည်းဖြင့် အစာချက်လုပ်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ပေ။ အပင်များ နည်းပါးလာခြင်းသည် လေထုထဲရှိ [[အောက်ဆီဂျင်]] ပမာဏကို နည်းပါးသွားစေမည်ဖြစ်ကာ တိရိစ္ဆာန်လောက ရှင်သန်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ပေ။<ref name=ward_brownlee2002/> နောက်ထပ် နှစ်ပေါင်း ၁ ဘီလီယံကြာသော် မြေမျက်နှာပြင်ရှိ ရေအားလုံး ပျောက်ကွယ်သွားပြီး<ref name=carrington/> တစ်ကမ္ဘာလုံး အပူချိန်သည် ၇၀ °C (၁၅၈ °F) သို့ ရောက်ရှိမည်ဖြစ်သည်။<ref name=ward_brownlee2002/> ယင်းအချိန်မှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ မီလီယံခန့်အတွင်း ကမ္ဘာပေါ်တွင် သက်ရှိများ ရှင်သန်နိုင်သေးသည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ အကယ်၍ လေထုမှ [[နိုက်ထရိုဂျင်]]အား ဖယ်ထုတ်လိုက်ပါက<ref name=pnas1_24_9576/> နှစ်ပေါင်း ၂.၃ ဘီလီယံခန့်အတွင်း သက်ရှိများ ရှင်သန်နိုင်ကောင်းရှင်သန်နိုင်သေးသည်။ ထို့သို့မဟုတ်ဘဲ နေ၏အပူချိန်သည် တည်ငြိမ်မည်ဟု ယူဆပါကလည်း နှစ်ပေါင်း ၁ ဘီလီယံအတွင်း ခေတ်သစ်သမုဒ္ဒရာများမှ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းသော ရေထုတို့သည် ကမ္ဘာ့အတွင်းပိုင်းအလွှာသို့ ဆင်းသက်ကုန်မည်ဖြစ်သည်။<ref name=hess5_4_569/> နေသည် နောင်နှစ်ပေါင်း ၅ ဘီလီယံကြာပါက [[ဧရာမ ကြယ်နီ]]ကြီးအဖြစ်သို့ [[ကြယ်တို့၏ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု|ဆင့်ကဲပြောင်းလဲ]]သွားမည်ဖြစ်ပြီး ယခုလက်ရှိအရွယ်အစားထက် အဆပေါင်း ၂၅၀ သို့ ရောက်ရှိကာ ၁ [[AU]] (မိုင်ပေါင်း ၉၃ မီလီယံခန့်) ကြီးထွားလာမည်ဖြစ်သည်။<ref name="sun_future" /><ref name="sun_future_schroder"/> ကမ္ဘာ၏ ကံကြမ္မာသည် မသေချာပေ။ ဧရာမ ကြယ်နီတစ်စင်းအနေဖြင့် နေသည် ယင်း၏ထုထည် ပမာဏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းအား ဆုံးရှုံးလိုက်ရမည်ဖြစ်ပြီး ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှု (tidal effect) မရှိပါက ကမ္ဘာပတ်လမ်းသည် နေမှ ၁.၇ AU အကွာသို့ ရွေ့သွားမည်ဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ် ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိပါက ကမ္ဘာသည် နေ၏လေထုထဲသို့ တိုးဝင်ကာ အငွေ့ပျံသွားမည်ဖြစ်သည်။<ref name="sun_future" /> နေ၏တောက်ပမှုသည် ယခုထက် အဆပေါင်း ၅၀၀ ပိုမိုတောက်ပလာမည်ဖြစ်ကာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိများ အကုန်လုံး မဟုတ်သော်မှ အတော်များများကို လွန်ကဲသောအပူချိန်က ပျက်စီးစေမည်ဖြစ်သည်။<ref name="sun_future" /> ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်သော ပုံတူဖန်တီးမှန်းဆမှု (simulation) တစ်ခုက ကမ္ဘာသည် ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှုကြောင့် နေ၏လေထုသို့ ဝင်ရောက်ကာ လောင်ကျွမ်းသွားမည်ဟုဆိုသည်။<ref name="sun_future_schroder" /> ==ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ== ===ပုံသဏ္ဌာန်=== ကမ္ဘာ၏ပုံသဏ္ဌာန်သည် ထိပ်နှစ်ဘက်ပြား၍ အလယ်တွင် လုံးဝိုင်းသည်။ ကမ္ဘာ၏ လည်ပတ်မှုကြောင့် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများတွင် ပြားချပ်ပြီး [[အီကွေတာ]]တွင် ဖောင်းကားသည်။<ref name=milbert_smith96 /> အီကွေတာရှိ ကမ္ဘာ၏အချင်းသည် ၄၃ ကီလိုမီတာ (၂၇ မိုင်) ရှိပြီး ဝင်ရိုးစွန်း တစ်ခုမှတစ်ခုသို့ အချင်းထက် ပိုများသည်။<ref name="ngdc2006" /> ===ဓာတုပစ္စည်း ပါဝင်မှု=== {| class="wikitable" style="float: right; clear: right; margin-left: 2em;" |+ ကမ္ဘာ့ကျောက်လွှာ၏ ဓာတုပစ္စည်း ပါဝင်မှု<ref name=brown_mussett1981/><ref name="Rudnick2003">{{cite book |chapter=Composition of the Continental Crust |journal=Treatise on Geochemistry |publisher=Elsevier Science |location=New York |first1=R. L. |last1=Rudnick |first2=S. |last2=Gao |title=Treatise on Geochemistry |editor1-first=H. D. |editor1-last=Holland |editor2-first=K. K. |editor2-last=Turekian |volume=3 |pages=1–64 |year=2003 |doi=10.1016/B0-08-043751-6/03016-4 |isbn=978-0-08-043751-4 |bibcode=2003TrGeo...3....1R}}</ref><ref name="White2014">{{cite book |chapter=Composition of the Oceanic Crust |title=Treatise on Geochemistry |publisher=Elsevier Science |location=New York |first1=W. M. |last1=White |first2=E. M. |last2=Klein |author-link2=Emily Klein |editor1-first=H. D. |editor1-last=Holland |editor2-first=K. K. |editor2-last=Turekian |volume=4 |pages=457–96 |year=2014 |doi=10.1016/B978-0-08-095975-7.00315-6 |isbn=978-0-08-098300-4 |hdl=10161/8301}}</ref> !rowspan="2"|ဒြပ်ပေါင်း !rowspan="2"|ဖော်မျူလာ !colspan="2"|ပါဝင်ပစ္စည်း |- !style="font-size: smaller;"|ကုန်းမြေ !style="font-size: smaller;"|သမုဒ္ဒရာ |- |[[ဆီလီကာ]] |style="text-align: center;"|{{chem2|SiO2}} |style="text-align: right;"|60.2% |style="text-align: right;"|48.6% |- |[[အလူမီနီယမ် အောက်ဆိုဒ်|အလူမီနာ]] |style="text-align: center;"|{{chem2|Al2O3}} |style="text-align: right;"|15.2% |style="text-align: right;"|16.5% |- |[[ကယ်လဆီယမ် အောက်ဆိုဒ်|ထုံး]] |style="text-align: center;"|CaO |style="text-align: right;"|5.5% |style="text-align: right;"|12.3% |- |[[မဂ္ဂနက်ဆီယမ် အောက်ဆိုဒ်|မဂ္ဂနီဆီယာ]] |style="text-align: center;"|MgO |style="text-align: right;"|3.1% |style="text-align: right;"|6.8% |- |iron(II) oxide |style="text-align: center;"|FeO |style="text-align: right;"|3.8% |style="text-align: right;"|6.2% |- |[[ဆိုဒီယမ် အောက်ဆိုဒ်]] |style="text-align: center;"|{{chem2|Na2O}} |style="text-align: right;"|3.0% |style="text-align: right;"|2.6% |- |[[ပိုတက်ဆီယမ် အောက်ဆိုဒ်]] |style="text-align: center;"|{{chem2|K2O}} |style="text-align: right;"|2.8% |style="text-align: right;"|0.4% |- |iron(III) oxide |style="text-align: center;"|{{chem2|Fe2O3}} |style="text-align: right;"|2.5% |style="text-align: right;"|2.3% |- |[[ရေ (မော်လီကျူး)|ရေ]] |style="text-align: center;"|{{chem2|H2O}} |style="text-align: right;"|1.4% |style="text-align: right;"|1.1% |- |[[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] |style="text-align: center;"|{{chem2|CO2}} |style="text-align: right;"|1.2% |style="text-align: right;"|1.4% |- |[[တိုက်တေနီယမ် ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] |style="text-align: center;"|{{chem2|TiO2}} |style="text-align: right;"|0.7% |style="text-align: right;"|1.4% |- |phosphorus pentoxide |style="text-align: center;"|{{chem2|P2O5}} |style="text-align: right;"|0.2% |style="text-align: right;"|0.3% |- !colspan="2"|စုစုပါင်း !style="text-align: right;"|99.6% !style="text-align: right;"|99.9% |} ကမ္ဘာ့ထုထည်သည် ၅.၉၇×၁၀^၂၄ ကီလိုဂရမ် နီးပါးခန့်ရှိပြီး အများစုမှာ [[သံ (သတ္တု)|သံ]] (၃၂.၁%)၊ အောက်ဆီဂျင် (၃၀.၁%)၊ [[ဆီလီကွန်]] (၁၅.၁%)၊ [[မဂ္ဂနီစီယမ်]] (၁၃.၉%)၊ ဆာလဖာ (၂.၉%)၊ [[နီကယ်]] (၁.၈%)၊ [[ကယ်လစီယမ်]] (၁.၅%)၊ [[အလူမီနီယမ်]] (၁.၄%) နှင့် ကျန်သော ဒြပ်စင်များ ၁.၂% ပါဝင်သည်။ ပင်မအူတိုင်တွင် သံ ၈၈.၈%၊ နီကယ် ၅.၈%၊ ဆာလဖာ ၄.၅% တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name=pnas71_12_6973/> ကျောက်မာလွှာတွင် တွေ့ရသော ကျောက်ခဲအများစုသည် အောက်ဆိုဒ်များ ဖြစ်ကြသည်။ အဓိကအားဖြင့် [[ကလိုရင်း]]၊ [[ဆာလဖာ]]နှင့် [[ဖလိုရင်း]]တို့ဖြစ်ကြသည်။ ကျောက်မာလွှာ၏ ၉၉ ရာခိုင်နှုန်းကိုမူ ဆီလီကာ၊ အလူမီနာ၊ အိုင်းယွန်း အောက်ဆိုဒ်၊ ထုံး၊ မဂ္ဂနီဆီယာ၊ ပိုတက်နှင့် ဆိုဒါတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name=brown_mussett1981/><ref name=pnas71_12_6973/> ===မျက်နှာပြင်=== [[File:Earth dry elevation.stl|thumb|Left|ရေမပါရှိသော – လက်ရှိကမ္ဘာဂြိုဟ် (သုံးဘက်မြင် စက်ဝိုင်းလုံးပုံစံမြင်ရန် နှိပ်၍ချဲ့ကြည့်ပါ)။]] ကမ္ဘာ့ မျက်နှာပြင် စုစုပေါင်း ဧရိယာသည် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၉၇ မီလီယံ ရှိသည်။<ref name="Pidwirny 2006_8"/> ယင်း၏ ၇၀.၈ ရာခိုင်နှုန်း<ref name="Pidwirny 2006_8"/> (စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၃၉.၄၃ မီလီယံ) မှာ ပင်လယ်ရေ မျက်နှာပြင်အောက်တွင် တည်ရှိပြီး ပင်လယ်ရေဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |title=World Factbook |publisher=Cia.gov |accessdate=2 November 2012 |archivedate=5 January 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html }}</ref> ရေဖြင့် ဖုံးလွှမ်းမထားသော လက်ကျန် ၂၉.၂% များမှာ တောင်တန်းများ၊ [[ကန္တာရ]]များနှင့် အခြားသော ကုန်းမြေများဖြစ်သည်။ ကုန်းမြေမျက်နှာပြင်၏ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်မှာ အနိမ့်ဆုံးဖြစ်သော [[ပင်လယ်သေ]]ဒေသ၌ −၄၁၈ မီတာရှိပြီး အမြင့်ဆုံးဖြစ်သော [[ဧဝရတ်တောင်]]တွင် ၈၈၄၈ မီတာ ရှိသည်။ ကုန်းမြေ၏ ပင်လယ်ရေ မျက်နှာပြင်အမြင့် ပျမ်းမျှအမြင့်မှာ ၇၉၇ မီတာ ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=https://ngdc.noaa.gov/mgg/global/etopo1_surface_histogram.html |title=Hypsographic Curve of Earth's Surface from ETOPO1 |first=National Geophysical Data |last=Center |website=ngdc.noaa.gov |accessdate=24 June 2018 |archivedate=15 September 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170915114233/https://ngdc.noaa.gov/mgg/global/etopo1_surface_histogram.html }}</ref> [[အနည်ကျကျောက်]]များသည် ကမ္ဘာ့အပြင်ဘက်ကျောက်လွှာ၏ ၅ ရာခိုင်နှုန်းသာ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသော်လည်း ကမ္ဘာ့တိုက်ကြီးများ၏ မျက်နှာပြင်ကိုမူ အနည်ကျကျောက်များက ၇၅ ရာခိုင်နှုန်း လွှမ်းမိုးထားသည်။<ref name=jessey /> စုစုပေါင်း စိုက်ပျိုးနိုင်သောမြေသည် ကုန်းမြေ၏ ၁၀.၉ ရာခိုင်နှုန်းရှိပြီး ၁.၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမြဲတမ်း စိုက်ပျိုးမြေများဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |title=World Bank arable land |url=http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.ARBL.ZS/countries/1W?display=graph |publisher=World Bank |access-date=19 October 2015 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=2 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002170510/http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.ARBL.ZS/countries/1w?display=graph }}</ref><ref>{{cite web |title=World Bank permanent cropland |url=http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.CROP.ZS/countries?display=graph |publisher=World Bank |access-date=19 October 2015 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=13 July 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150713131245/http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.CROP.ZS/countries?display=graph }}</ref> ကုန်းမြေမျက်နှာပြင်၏ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းအား [[စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး]]အတွက် အသုံးပြုသည်။ ခန့်မှန်းခြေ သီးနှံပင်စိုက်ပျိုးရေးအတွက် စတုရန်းမိုင် ၆.၄ သန်း၊ မွေးမြူရေးအတွက် စတုရန်းမိုင် ၁၂.၉ သန်း အသီးသီး အသုံးချသည်။<ref name="Hooke2012">{{cite journal |url=https://www.geosociety.org/gsatoday/archive/22/12/pdf/gt1212.pdf |title=Land transformation by humans: A review |journal=GSA Today |first1=Roger LeB. |last1=Hooke |first2=José F. |last2=Martín-Duque |first3=Javier |last3=Pedraza |volume=22 |issue=12 |pages=4–10 |date=December 2012 |doi=10.1130/GSAT151A.1 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.geosociety.org/gsatoday/archive/22/12/pdf/gt1212.pdf |accessdate=24 June 2018 |archivedate=9 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180109181247/https://www.geosociety.org/gsatoday/archive/22/12/pdf/gt1212.pdf }}</ref> ===ရေထု=== ကမ္ဘာမျက်နှာပြင်၌ ရေပေါများခြင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းရှိ အခြားသောဂြိုဟ်များထဲမှ ''ဂြိုဟ်ပြာ'' ဟု ခွဲခြားနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ရေထုတွင် အဓိကအားဖြင့် ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာတို့ပါဝင်သည်။ သို့သော် နည်းစနစ်ကျကျဆိုပါက မြစ်၊ ချောင်း၊ အင်း၊ အိုင်၊ ကုန်းတွင်းပိုင်းပင်လယ်နှင့် မြေအောက်ရေတို့ ပါဝင်သည်။ အနက်ဆုံး မြေအောက်ရေ တည်ရှိရာမှာ [[ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အတွင်းရှိ မာရီနာချောက် (Mariana Trench) ၏ ချန်လင်ဂျာဒီး (Challenger Deep) ဖြစ်ပြီး မီတာ ၁၀၉၁၁.၁ (ပေ ၃၅၇၉၉) ရှိသည်။ သမုဒ္ဒရာများ၏ ထုထည်သည် ၁.၃၅×၁၀^၁၈ နီးပါးခန့် သို့မဟုတ် ကမ္ဘာမြေ ထုထည်၏ ၁/၄၄၀၀ ဖြစ်သည်။ သမုဒ္ဒရာများသည် ဧရိယာအားဖြင့် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၃၉.၇ မီလီယံရှိပြီး ပျမ်းမျှအနက်မှာ ၃၆၈၂ မီတာ (၁၂၀၈၀ ပေ) ရှိကာ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်သည် ချောမွေ့နေမည်ဆိုပါက ပျမ်းမျှအနက်သည် ၂.၇ မှ ၂.၈ ကီလိုမီတာ ရှိမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/559627/sphere-depth-of-the-ocean |title=sphere depth of the ocean&nbsp;– hydrology |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |accessdate=12 April 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ase.tufts.edu/cosmos/print_chapter.asp?id=4 |title=Third rock from the Sun&nbsp;– restless Earth |work=NASA's Cosmos |accessdate=12 April 2015 |archivedate=6 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151106230149/http://ase.tufts.edu/cosmos/print_chapter.asp?id=4 }}</ref> ရေအားလုံး၏ ၉၇.၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် ရေငန်များဖြစ်ပြီး ကျန် ၂.၅ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ရေချိုဖြစ်ကာ<ref>{{Cite book|title=On Water|url=https://www.eib.org/en/publications/eib-big-ideas-on-water|access-date=7 December 2020|website=European Investment Bank|year=2019|doi=10.2867/509830|language=en|author1=European Investment Bank|publisher=European Investment Bank|isbn=9789286143199|archive-date=29 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129051604/https://www.eib.org/en/publications/eib-big-ideas-on-water|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Chart: Globally, 70% of Freshwater is Used for Agriculture|url=https://blogs.worldbank.org/opendata/chart-globally-70-freshwater-used-agriculture|access-date=7 December 2020|website=World Bank Blogs|date=22 March 2017|last1=Khokhar|first1=Tariq|language=en|accessdate=22 November 2021|archivedate=6 December 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201206080843/https://blogs.worldbank.org/opendata/chart-globally-70-freshwater-used-agriculture}}</ref> ရေချို ၆၈.၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် ရေခဲလွှာများ၌ တည်ရှိသည်။<ref>{{cite web|last1=Perlman|first1=Howard|date=17 March 2014|title=The World's Water|url=https://water.usgs.gov/edu/earthwherewater.html|access-date=12 April 2015|work=USGS Water-Science School|accessdate=25 June 2018|archivedate=22 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150422113320/http://water.usgs.gov/edu/earthwherewater.html}}</ref> ကမ္ဘာ၏ အအေးဆုံးဒေသများတွင် နှင်းများသည် ပုံစံမပျက် ရေခဲအဖြစ် တည်ရှိကြသည်။ ယင်းနှင်းများ၊ ရေခဲများသည် ကြာလာသော် ရေခဲလွှာများဖြစ်တည်လာကြသည်။ အာတိတ်ဒေသရှိ ရေခဲပင်လယ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနီးပါးခန့် ကြီးမားလှသည်။ သို့သော် ရာသီဥတုဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် လျင်မြန်စွာ ဆုတ်ယုတ်လျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite book|last=Hendrix|first=Mark|title=Earth Science: An Introduction|publisher=Cengage|year=2019|isbn=978-0-357-11656-2|location=Boston|page=329}}</ref> ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာများ၏ ပျမ်းမျှ ရေငန်နှုန်းမှာ ပင်လယ်ရေ ၁ ကီလိုဂရမ်တွင် ၃၅ ဂရမ်နှုန်း ဖြစ်သည်။ ဆားအများစုကို မီးတောင်ပေါက်ကွဲခြင်းမှ ထွက်လာသည်။ သမုဒ္ဒရာများသည် လေထုထဲရှိ ဓာတ်ငွေ့များကို ပျော်ဝင်သွားစေသည့် သိုလှောင်ကန်များဖြစ်ကြပြီး ယင်းသည် ပင်လယ်နေသတ္တဝါများ ရှင်သန်ရန် အရေးပါသည်။<ref name=natsci_oxy4 /> ပင်လယ်ရေများသည် ကမ္ဘာ့ရာသီဥတုများပေါ်တွင် လွှမ်းမိုးမှုရှိပြီး သမုဒ္ဒရာများသည် အပူလှောင်ကန်အဖြစ် ပြုမူပေးသည်။<ref name=michon2006 /> သမုဒ္ဒရာများရှိ အပူချိန်ပြောင်းလဲမှုများသည် [[အယ်လ်နီညို]]ကဲ့သို့ သိသာသော ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref name=sample2005 /> ===လေထု=== {{Main|ကမ္ဘာ့လေထု}} [[File:MODIS Map.jpg|thumb|ကမ္ဘာဂြိုဟ်အား တိမ်ဖုံးလွှမ်းထားသောပုံကို [[နာဆာ]]၏ ဂြိုဟ်တုမှ ရိုက်ကူးထားသည်]] မြေမျက်နှာပြင်အား သက်ရောက်သော ပျမ်းမျှ ကမ္ဘာ့လေထုဖိအားသည် ကီလိုမီတာ ၈.၅ အမြင့်၌ ၁၀၁.၃၂၅ KPa (၁၄.၆၉၅၉ psi) ဖြစ်သည်။<ref name="Exline2006">{{cite book|last1=Exline|first1=Joseph D.|url=https://www.nasa.gov/pdf/288978main_Meteorology_Guide.pdf|title=Meteorology: An Educator's Resource for Inquiry-Based Learning for Grades 5–9|last2=Levine|first2=Arlene S.|last3=Levine|first3=Joel S.|date=2006|publisher=NASA/Langley Research Center|page=6|id=NP-2006-08-97-LaRC|access-date=23 November 2021|archive-date=28 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180528181043/https://www.nasa.gov/pdf/288978main_Meteorology_Guide.pdf|url-status=live}}</ref> ခြောက်သွေ့သော လေထုတွင် [[နိုက်ထရိုဂျင်]] ၇၈%၊ [[အောက်ဆီဂျင်]] ၂၁%၊ [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]]၊ ရေငွေ့နှင့် အခြားဓာတ်ငွေ့များ ပါဝင်သည်။<ref name="Exline2006" />ရေငွေ့ ပါဝင်မှုသည် ၀.၀၁ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ၄ ရာခိုင်နှုန်းကြားတွင် ပြောင်းလဲလျက်တည်ရှိသည်။<ref name="Exline2006" /> သို့သော် ပျမ်းမျှမှာ ၁ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။<ref name="earth_fact_sheet" /> [[ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ|ထရိုပိုစဖီးယားလွှာ]]၏ အမြင့်သည် ဝင်ရိုးစွန်း၌ ၈ ကီလိုမီတာ (၅ မိုင်) နှင့် [[အီကွေတာ]]တွင် ၁၇ ကီလိုမီတာ (၁၁ မိုင်) ဝန်းကျင်ရှိသည်။<ref name=geerts_linacre97 /> ကမ္ဘာ့လေထု၏ ဘိုင်အိုစဖီးယားတွင် [[အိုဇုန်းလွှာ]] တည်ရှိပြီး သက်ရှိများ ရှင်သန်ရန်အတွက် အန္တရာယ်ရှိသော [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]ကို ကာကွယ်ပေးသည်။<ref name="Harrison 2002" /> လေထုသည် ဥက္ကာခဲများအား မြေမျက်နှာပြင်သို့ မကျရောက်ခင် လောင်ကျွမ်းစေပြီး အပူချိန်ကို ချိန်ညှိပေးသည်။<ref name="atmosphere" /> ဤဖြစ်စဉ်အား ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှုဟုခေါ်ကာ မြေပြင်မှ ထုတ်လုပ်သော အပူများကို ဖမ်းယူထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှုကို အဓိကဖြစ်စေသောအရာများမှာ ရေငွေ့၊ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်၊ [[မီသိန်း]]၊ နိုက်ထရိုက်အောက်ဆိုဒ်နှင့် [[အိုဇုန်း]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤကဲ့သို့ အပူသိုလှောင်သည့်ဖြစ်စဉ် မရှိပါက လက်ရှိအပူချိန် +၁၅ °C (၅၉ °F)<ref name="Pidwirny2006_7" /> နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် −၁၈ °C (၀ °F) သို့ ရောက်ရှိမည်ဖြစ်ပြီး သက်ရှိများ ဖြစ်တည်ခဲ့လိမ့်မည် မဟုတ်ပေ။ ၂၀၁၇ ခုနှစ် မေလတွင် ကမ္ဘာ့လေထုရှိ ရေခဲ ပုံဆောင်ခဲမှ ရောင်ပြန်ဟပ်သော အလင်းကို မိုင်ပေါင်းများစွာဝေးသော [[ဂြိုဟ်တု]]တစ်ခုမှ မြင်ခဲ့ရသည်။<ref name="NYT-20170519">{{cite news |last=St. Fleur |first=Nicholas |title=Spotting Mysterious Twinkles on Earth From a Million Miles Away |url=https://www.nytimes.com/2017/05/19/science/dscovr-satellite-ice-glints-earth-atmosphere.html |date=19 May 2017 |work=The New York Times |accessdate=20 May 2017 |archivedate=20 May 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170520002922/https://www.nytimes.com/2017/05/19/science/dscovr-satellite-ice-glints-earth-atmosphere.html }}</ref><ref name="GRL-201760515">{{cite journal |last1=Marshak |first1=Alexander |last2=Várnai |first2=Tamás |last3=Kostinski |first3=Alexander |title=Terrestrial glint seen from deep space: oriented ice crystals detected from the Lagrangian point |url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/2017GL073248/abstract |date=15 May 2017 |journal=Geophysical Research Letters |doi=10.1002/2017GL073248 |accessdate=20 May 2017 |volume=44 |issue=10 |pages=5197–5202 |bibcode=2017GeoRL..44.5197M }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/2017GL073248/abstract |accessdate=25 June 2018 |archivedate=26 December 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171226014559/http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/2017GL073248/abstract }}</ref> ===မိုးလေဝသနှင့် ရာသီဥတု=== {{Main|မိုးလေဝသ|ရာသီဥတု}} ကမ္ဘာ၏လေထုတွင် ပုံသေနယ်နိမိတ်မရှိဘဲ၊ အတွင်းဘက်မှ အပြင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပါးလွှာလာပြီး အပြင်ဘက်အာကာသထဲသို့အရောက်တွင် မေးမှိန်သွားသည်။ လေထု၏ လေးပုံသုံးပုံသည် မြေမျက်နှာပြင်မှ ပထမဆုံး ၁၁ ကီလိုမီတာ (၆.၈ မိုင်) အတွင်း၌ ပါဝင်သည်။ အနိမ့်ဆုံးအလွှာကို ထရိုပိုစဖီးယားဟုခေါ်သည်။ နေမှလာသော စွမ်းအင်သည် ဤအလွှာကို အပူပေးပြီး လေကို ပြန့်ကားမှုဖြစ်စေသည်။ ဤသိပ်သည်းမှု နည်းသောလေသည် မြင့်တက်လာပြီး အေးမြ၍ သိပ်သည်းမှုများသောလေဖြင့် အစားထိုးသွားသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် အပူစွမ်းအင် ဖြန့်ဖြူးခြင်းမှတဆင့် လေထုလည်ပတ်မှုကိုဖြစ်စေကာ [[မိုးလေဝသ]]နှင့် [[ရာသီဥတု]]များကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref name=rahmstorf2003 /> {{multiple image | align = left | direction = vertical | width = 150 | image1 = Dorian 2019-08-30 1618Z.jpg | caption1 = [[ဟာရီကိန်း ဒိုရီယန်]]ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတကာ အာကာသစခန်း]]မှမြင်ရပုံ | image2 = Image-Ulmus pumila (Ulmus gobicus) in Gobi Desert.jpg | caption2 = [[ဂိုဘီသဲကန္တာရ]]ရှိ သစ်ပင်နှင့် တိမ်တိုက်များ }} မြေမျက်နှာပြင်သို့ကျရောက်သော [[နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်]]သည် လတ္တီကျု့ များလာသည်နှင့်အမျှ လျော့နည်းသွားသည်။ လတ္တီကျု အမြင့်ပိုင်းတွင် [[နေရောင်ခြည်]]သည် မြေမျက်နှာပြင်သို့ ထောင့်အနိမ့်ဖြင့် ရောက်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် နေရောင်ခြည်သည် ပိုမိုထူထပ်သော လေထုကို ဖြတ်သန်းရသည်။ ရလဒ်အဖြစ် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်ရှိ ပျမ်းမျှ နှစ်စဉ်အပူချိန်သည် အီကွေတာမှ လတ္တီကျု ၁ ဒီဂရီလျှင် ၀.၄ စင်တီဂရိတ် (၀.၇ ဖာရင်ဟိုက်) နှုန်းဖြင့် လျော့နည်းသွားသည်။<ref name="sadava_heller2006" /> တည်နေရာ၏ ရာသီဥတုများကို သက်ရောက်စေသော အခြားအချက်မှာ သမုဒ္ဒရာများနှင့် နီးကပ်မှုဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|last1=Rohli|first1=Robert. V.|title=Climatology|last2=Vega|first2=Anthony J.|publisher=Jones & Bartlett Learning|year=2018|isbn=978-1-284-12656-3|edition=fourth|page=49}}</ref> သမုဒ္ဒရာများနှင့် နီးကပ်သောနေရာများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အေးမြသောနွေရာသီနှင့် ပူနွေးသောဆောင်းရာသီများ ရှိတတ်ကြသည်။ အကြောင်းမှာ သမုဒ္ဒရာများသည် အပူပမာဏကို ပိုမိုသိုလှောင်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သမုဒ္ဒရာများ၏ အပူဓာတ် သို့မဟုတ် အအေးဓာတ်ကို လေတိုက်ခြင်းဖြင့် ကုန်းမြေသို့ ပို့ဆောင်ပေးသည်။<ref>{{cite book|last1=Rohli|first1=Robert. V.|title=Climatology|last2=Vega|first2=Anthony J.|publisher=Jones & Bartlett Learning|year=2018|isbn=978-1-284-12656-3|edition=fourth|page=32}}</ref> ရေငွေ့များသည် မြေမျက်နှာပြင်ရှိ အငွေ့ပျံခြင်းမှတဆင့် လေထုထဲသို့ လှည့်လည်ကြသည်။ လေထုအခြေအနေသည် ပူနွေးစိုထိုင်းပါက ရေသည် စုဖွဲ့ကာ မိုးရွာသွန်းခြင်းအဖြစ် မြေပြင်ပေါ်သို့ ပြန်လည်ကျရောက်သည်။<ref name="moran2005" /> ထိုအခါ ရေအများစုသည် အနိမ့်ပိုင်းသို့ မြစ်ချောင်းများမှတဆင့် သမုဒ္ဒရာများ သို့မဟုတ် ရေကန်များသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားသည်။ ဤရေသံသရာသည် မြေပြင်ပေါ်ရှိ သက်ရှိများအတွက် မရှိမဖြစ် အရေးပါသော ယန္တရားဖြစ်သည်။ မိုးရွာသည့်ပုံစံသည် တစ်နှစ်လျှင် မီတာများစွာမှ မီလီမီတာအောက်အထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ခြားနားကြသည်။ လေထုလည်ပတ်မှု၊ ပထဝီဝင် သွင်ပြင်များနှင့် အပူချိန်ကွဲပြားခြားနားချက်များသည် ဒေသတစ်ခု၏ ပျမ်းမျှ မိုးရွာသွန်းနှုန်းကို အဆုံးအဖြတ်ပေးသည်။<ref name="hydrologic_cycle" /> အသုံးများသော [[ကော့(ခ်)ပန်ရာသီဥတုခွဲခြားမှုများ|ကော့ပန် ရာသီဥတုခွဲမှုစနစ်]]တွင် အုပ်စု ၅ ခုပါဝင်ပြီး အပူပိုင်း ရာသီဥတု၊ ခြောက်သွေ့ ရာသီဥတု၊ သမပိုင်း ရာသီဥတု၊ တိုက်ကြီး ရာသီဥတုနှင့် ဝင်ရိုးစွန်း ရာသီဥတုဟူ၍ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းအုပ်စု ၅ ခုကိုလည်း ပိုမိုတိကျသော ရာသီဥတု အမျိုးအစားခွဲများအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားသေးသည်။<ref name="berger2002" /> ကော့ပန် ရာသီဥတုခွဲမှုစနစ်သည် အပူချိန်နှင့် မိုးရွာသွန်းနှုန်းအပေါ် အခြေခံ၍ နယ်မြေဒေသများကို ခွဲခြားပေးသည်။<ref>{{cite book|last1=Rohli|first1=Robert. V.|title=Climatology|last2=Vega|first2=Anthony J.|publisher=Jones & Bartlett Learning|year=2018|isbn=978-1-284-12656-3|edition=fourth|page=159}}</ref> ပူပြင်းသော ကန္တာရများတွင် မျက်နှာပြင် လေအပူချိန်သည် ၅၅ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (၁၃၁ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ မြင့်တက်နိုင်ပြီး [[အန္တာတိက]]ဒေသတွင် အနုတ် ၈၉ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (−၁၂၈ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ကျဆင်းနိုင်သည်။<ref>{{Cite journal|last1=El Fadli|first1=Khalid I.|last2=Cerveny|first2=Randall S.|last3=Burt|first3=Christopher C.|last4=Eden|first4=Philip|last5=Parker|first5=David|last6=Brunet|first6=Manola|last7=Peterson|first7=Thomas C.|last8=Mordacchini|first8=Gianpaolo|last9=Pelino|first9=Vinicio|last10=Bessemoulin|first10=Pierre|last11=Stella|first11=José Luis|date=2013|title=World Meteorological Organization Assessment of the Purported World Record 58°C Temperature Extreme at El Azizia, Libya (13 September 1922)|journal=Bulletin of the American Meteorological Society|language=en|volume=94|issue=2|pages=199–204|doi=10.1175/BAMS-D-12-00093.1|bibcode=2013BAMS...94..199E|issn=0003-0007|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Turner|first1=John|last2=Anderson|first2=Phil|last3=Lachlan‐Cope|first3=Tom|last4=Colwell|first4=Steve|last5=Phillips|first5=Tony|last6=Kirchgaessner|first6=Amélie|last7=Marshall|first7=Gareth J.|last8=King|first8=John C.|last9=Bracegirdle|first9=Tom|last10=Vaughan|first10=David G.|last11=Lagun|first11=Victor|date=2009|title=Record low surface air temperature at Vostok station, Antarctica|journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres|language=en|volume=114|issue=D24|page=D24102|doi=10.1029/2009JD012104|bibcode=2009JGRD..11424102T|issn=2156-2202|doi-access=free}}</ref> ===အပေါ်ပိုင်း လေထု=== [[ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ]]၏အပေါ်ရှိ လေထုကို [[စထရာတိုစဖီးယား အလွှာ]]၊ မီဆိုစဖီးယား အလွှာနှင့် သာမိုစဖီးယား အလွှာဟူ၍ ပိုင်းခြားထားသည်။<ref name="atmosphere" /> အလွှာတစ်ခုချင်းစီတွင် အမြင့်အလိုက် အပူချိန်ခြားနားမှု ရှိကြသည်။ ယင်း၏အလွန်တွင် အက်ဇိုစဖီးယား (exosphere) သည် ပါးလွာသော မဂ္ဂနတိုစဖီးယား (magnetosphere) အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ ယင်းနယ်မြေတွင် ဘူမိသံလိုက်စက်ကွင်းများသည် နေလေများဖြင့် အပြန်အလှန်အကျိုးသက်ရောက်ကြသည်။<ref name=sciweek2004 /> စထရာတိုစဖီးယားလွှာအတွင်း [[အိုဇုန်းလွှာ]]တည်ရှိပြီး ကမ္ဘာမြေရှိ သက်ရှိများအတွက် အရေးပါကာ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်၏ အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးသည်။ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်မှ {{Convert|100|km|mi|abbr=on}} အကွာအဝေးကို လေထုနှင့် [[အပြင်ဘက် အာကာသ]]ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။<ref name=cordoba2004 /> ==ပတ်လမ်းနှင့် လည်ပတ်ခြင်း== ===လည်ပတ်ခြင်း=== [[File:EpicEarth-Globespin(2016May29).gif|thumb|right|ကမ္ဘာလည်ပတ်နေပုံအား [[:en:Deep Space Climate Observatory|DSCOVR EPIC]] မှ ၂၀၁၆ ခုနှစ် မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ရိုက်ကူးထားပုံ။]] ကမ္ဘာသည် နေကို တူရူပြု၍ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် ၂၄ နာရီ (၈၆၄၀၀ စက္ကန့်) လျှင် တစ်ကြိမ်လည်ပတ်ပြီး အခြားဝေးကွာသောကြယ်များကို တူရူပြုပါက ၂၃ နာရီ ၅၆ မိနစ် ၄ စက္ကန့်လျင် တစ်ကြိမ်နှုန်း လည်ပတ်သည်။<ref name="IERS" /><ref group="n" name="Aoki" /> ကမ္ဘာ၏ လည်ပတ်နှုန်းသည် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ နှေးကွေးလာသည်။ အတိတ်ကာလများ၏ တစ်ရက်တာသည် ယနေ့ခေတ်ထက် ပိုမိုတိုတောင်းခဲ့သည်။ ယင်းသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ ကမ္ဘာနှင့် လကမ္ဘာကြားရှိ ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှု (tidal effect) ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာမြေ၏ လည်ပတ်နှုန်းသည် ၁၉ ရာစုနှစ်နှင့်စာလျှင် ပိုမိုရှည်ကြာပြီး ယခုအခါ ရက်တိုင်း၌ ၀ မှ ၂ မီလီစက္ကန့်ကြား ပြောင်းလဲလျက်ရှိသည်။<ref name=USNO_TSD/><ref>{{cite journal |title=Rapid Service/Prediction of Earth Orientation |journal=IERS Bulletin-A |date=9 April 2015 |volume=28 |issue=15 |url=http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |accessdate=12 April 2015 |format=.DAT file (displays as plaintext in browser) |archive-date=14 March 2015 |access-date=25 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150314182157/http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |access-date=25 June 2018 |archive-date=14 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150314182157/http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |accessdate=25 June 2018 |archivedate=14 March 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150314182157/http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat }}</ref> ===ပတ်လမ်း=== [[File:PIA23645-Earth-PaleBlueDot-6Bkm-Voyager1-orig19900214-upd20200212.jpg|thumb|upright|''[[ဗွိုင်ယေဂျာ ၁]]'' အာကာသယာဉ်က မိုင်ပေါင်း ၄ ဘီလီယံ နီးပါးခန့် အကွာအဝေးမှ ရိုက်ကူးထားသော ''[[အပြာဖျော့အစက်]]'' အမည်ရ ကမ္ဘာဂြိုဟ်ဖြစ်သည်၊ [[အလင်းအလျင်]]ဖြင့်ဆိုပါက ၅.၆ နာရီ ခရီးကွာဝေးသည်။<ref name="NASA-20200212">{{cite news |author=Staff |title=Pale Blue Dot Revisited |url=https://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA23645 |date=12 February 2020 |work=[[NASA]] |access-date=12 February 2020 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=12 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200212230826/https://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA23645 }}</ref>]] ကမ္ဘာသည် နေကိုဗဟိုပြု၍ ပျမ်းမျှ ကီလိုမီတာ ၁၅၀ မီလီယံ (၉၃ မီလီယံမိုင်) အကွာအဝေးမှ လှည့်ပတ်လျက်ရှိကာ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် ၁ ပတ် လှည့်ပတ်မိရန် ပျမ်းမျှ ၂၄ နာရီ ကြာမြင့်သည်။ ကမ္ဘာ၏ ပတ်လမ်းအမြန်နှုန်းသည် တစ်စက္ကန့်လျင် ၂၉.၇၈ ကီလိုမီတာ (တစ်နာရီလျင် မိုင်ပေါင်း ၆၆၆၀၀) နှုန်းဖြစ်သည်။ ယင်းအမြန်နှုန်းဖြင့် ကမ္ဘာ၏ အချင်း ၁၂၇၄၂ ကီလိုမီတာ (၇၉၁၈ မိုင်) အား ၇ မိနစ်အတွင်း၊ ၃၈၄၀၀၀ ကီလိုမီတာ (၂၃၉၀၀၀ မိုင်) ကွာဝေးသော လကမ္ဘာသို့ ၃.၅ နာရီတို့ဖြင့် ခရီးပေါက်နိုင်သည်။<ref name="earth_fact_sheet" /> ကမ္ဘာ၏ ဒြပ်ဆွဲငင်အား လွှမ်းမိုးသောနယ်မြေကို ဟေးလ်စဖီးယား (Hill sphere) ဟုခေါ်ပြီး အချင်းဝက်အားဖြင့် ၉၃၀,၀၀၀ မိုင် (၁.၅ မီလီယံ ကီလိုမီတာ) ရှိသည်။<ref name="vazquez_etal2006" /><ref group="n" name="hill_radius" /> ယင်းသည် အခြားပိုမိုဝေးကွာသော နေနှင့် ဂြိုဟ်များ၏ ဒြပ်ဆွဲငင်အားထက် ကမ္ဘာ၏ဒြပ်ဆွဲငင်အားက ပိုမိုအားပြင်းနိုင်သည့် အများဆုံးအကွာအဝေး ဖြစ်သည်။ အရာဝတ္ထုများသည် ဤအချင်းဝက်အတွင်း လည်ပတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ်ပါက နေ၏ ဒြပ်ဆွဲငင်အားနှင့် သက်ဆိုင်သွားမည်ဖြစ်သည်။<ref name="vazquez_etal2006" /> ကမ္ဘာသည် နေအဖွဲ့အစည်းနှင့်အတူ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]]၌ တည်ရှိပြီး ဗဟိုမှ [[အလင်းနှစ်]] ၂၈၀၀ ကွာဝေးသည်။ ယင်းသည် [[အိုရိုင်ယွန် လက်မောင်း]]ရှိ ဂလက်တစ်ပြင်ညီ (galactic plane) ၏ အလင်းနှစ် ၂၀ ခန့်တွင် တည်ရှိသည်။<ref name="nasa20051201" /> ==ကမ္ဘာ-ဂြိုဟ်ရံလ စနစ်== ===လကမ္ဘာ=== {{Main|လကမ္ဘာ}} {| class="wikitable" style="float: right; margin-left: 0.5em;" |+ ဂုဏ်သတ္တိများ |- | colspan=2 | [[File:FullMoon2010.jpg|center|200px|လပြည့်ဝန်းအား [[မြောက်ကမ္ဘာခြမ်း]]မှ မြင်ရပုံ]] |- | '''အချင်း''' || {{val|3474.8|u=km|fmt=commas}} |- | '''ထုထည်''' || {{val|7.349|e=22|u=kg}} |- | '''ဆီမီးမေဂျာ ဝင်ရိုး''' || {{val|384400|u=km|fmt=commas}} |- | '''ပတ်လမ်းကာလ''' || {{nowrap|27{{smallsup|d}} 7{{smallsup|h}} 43.7{{smallsup|m}}}} |} လကမ္ဘာ၏ မူလဇာတ်မြစ်နှင့်ပတ်သက်၍ လူအများစု လက်ခံထားသော သီအိုရီအရ ''သီယာ''ဟုခေါ်သော [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]အရွယ် ဂြိုဟ်ပေါက်စတစ်စင်းနှင့် အစောပိုင်းကာလ ကမ္ဘာတို့ ထိတိုက်မိရာမှ ပေါက်ဖွားလာသည်ဟုဆိုသည်။<ref name=nature412_708/> ကမ္ဘာတွင် ဂြိုဟ်ရံလတစ်စင်း ရှိပြီး ယင်းသည် ကမ္ဘ့ာအချင်း၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် အရွယ်အစားရှိသည်။ [[ဂြိုဟ်သိမ်]] ''[[ပလူတို]]''၏ ဂြိုဟ်ရံလတစ်စင်းဖြစ်သော [[ချာရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|''ချာရွန်'']]သည် မိခင်ဂြိုဟ်၏ အရွယ်အစားနှင့်နှိုင်းယှဉ်ပါက ပိုမိုကြီးမားသော်လည်း<ref>{{cite web|url=https://astronomy.com/news/2019/06/whats-so-special-about-our-moon-anyway|title=What's so special about our Moon, anyway?|work=[[:en:Astronomy (magazine)|Astronomy]]|last1=Klemetti|first1=Erik|date=17 June 2019|access-date=13 October 2020|accessdate=22 November 2021|archivedate=6 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201106063032/https://astronomy.com/news/2019/06/whats-so-special-about-our-moon-anyway}}</ref><ref>{{cite web|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/pluto-moons/charon/in-depth/#:~:text=At%20half%20the%20size%20of,phenomenon%20called%20mutual%20tidal%20locking.|title=Charon|website=NASA|date=19 December 2019|access-date=13 October 2020|accessdate=22 November 2021|archivedate=14 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201014164907/https://solarsystem.nasa.gov/moons/pluto-moons/charon/in-depth/#:~:text=At%20half%20the%20size%20of,phenomenon%20called%20mutual%20tidal%20locking.}}</ref> အခြားဂြိုဟ်များ၏ ဂြိုဟ်ရံလများကိုလည်း ကမ္ဘာ၏ လကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် "ဂြိုဟ်ရံလများ" ("moons") ဟု ရည်ညွှန်းသည်။<ref>{{cite web|url=https://theconversation.com/curious-kids-why-is-the-moon-called-the-moon-127899|title=Curious Kids: Why is the moon called the moon?|website=The Conversation|last1=Brown|first1=Toby|date=2 December 2019|access-date=13 October 2020|accessdate=22 November 2021|archivedate=8 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201108044000/https://theconversation.com/curious-kids-why-is-the-moon-called-the-moon-127899}}</ref> လကမ္ဘာသည် မိခင်ဂြိုဟ်၏ အရွယ်အစားဖြင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက နေအဖွဲ့အစည်းတွင် အကြီးဆုံး လတစ်စင်းဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာနှင့် လကမ္ဘာကြားရှိ [[ဒြပ်ဆွဲအား]]သည် ကမ္ဘာပေါ်၌ ဒီရေများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref>{{Cite journal|last1=Coughenour|first1=Christopher L.|last2=Archer|first2=Allen W.|last3=Lacovara|first3=Kenneth J.|author-link3=Kenneth Lacovara|date=2009|title=Tides, tidalites, and secular changes in the Earth–Moon system|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0012825209001445|journal=Earth-Science Reviews|language=en|volume=97|issue=1|pages=59–79|doi=10.1016/j.earscirev.2009.09.002|bibcode=2009ESRv...97...59C|issn=0012-8252}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0012825209001445 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=28 October 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121028000947/http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0012825209001445 }}</ref> လကမ္ဘာပေါ်၌လည်း ဒီရေ အလုံပိတ် (tidal locking) အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ဖြစ်စေပြီး ယင်း၏ လည်ပတ်နှုန်းသည် ကမ္ဘာအား လှည့်ပတ်မှုနှင့် ထပ်တူကျစေသည်။ ရလဒ်အဖြစ် လ၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခြမ်းသည် ကမ္ဘာသို့ အမြဲတမ်း မျက်နှာမူလျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite news|last=Kelley|first=Peter|date=17 August 2017|title=Tidally locked exoplanets may be more common than previously thought|url=https://www.washington.edu/news/2017/08/14/tidally-locked-exoplanets-may-be-more-common-than-previously-thought/|access-date=8 October 2020|newspaper=Uw News|language=en|accessdate=22 November 2021|archivedate=9 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201009192401/https://www.washington.edu/news/2017/08/14/tidally-locked-exoplanets-may-be-more-common-than-previously-thought/}}</ref> လကမ္ဘာသည် ကမ္ဘာအားလည်ပတ်နေသောကြောင့် လကမ္ဘာ၏ မတူညီသောမျက်နှာပြင်များကို နေရောင်ထိုးသောအခါ လဆန်းခြင်း၊ လကွယ်ခြင်းများကို ဖြစ်စေသည်။<ref>{{Cite web|title=Lunar Phases and Eclipses {{!}} Earth's Moon|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/earths-moon/lunar-phases-and-eclipses|access-date=8 October 2020|website=NASA Solar System Exploration|accessdate=22 November 2021|archivedate=16 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201016180007/https://solarsystem.nasa.gov/moons/earths-moon/lunar-phases-and-eclipses/}}</ref> ကမ္ဘာနှင့်လတို့ကြား အပြန်အလှန် ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှုကြောင့် လသည် တစ်နှစ်လျှင် ၁.၅ လက်မခန့် ကမ္ဘာနှင့် ဝေးကွာလျက်ရှိသည်။ လသည် ကမ္ဘာ၏ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် တိမ်းစောင်းလျက် လည်ပတ်သောဖြစ်စဉ်အား တည်ငြိမ်စေသည်။ ကမ္ဘာမှ ကြည့်ပါက လကမ္ဘာကို နေ၏အရွယ်အစားကဲ့သို့ပင် မြင်ရသည်။ ဤကဲ့သို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ နေ၏အချင်းသည် လကမ္ဘာထက် အဆပေါင်း ၄၀၀ ပိုကြီးသော်လည်း အကွာဝေးမှာ အဆပေါင်း ၄၀၀ ပိုမိုဝေးကွာသောကြောင့်ဖြစ်သည်။<ref name=angular /> ယင်းသည် နှစ်စဉ်နှင့် နေအပြည့်ကြတ်ခြင်းကို ကမ္ဘာပေါ်၌ ဖြစ်စေသည်။<ref>{{cite web|url=https://blogs.scientificamerican.com/life-unbounded/the-solar-eclipse-coincidence/|title=The Solar Eclipse Coincidence|work=Scientific American|last1=Sharf|first1=Caleb A.|date=18 May 2012|access-date=13 October 2020|author1-link=Caleb Scharf|accessdate=22 November 2021|archivedate=15 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201015083529/https://blogs.scientificamerican.com/life-unbounded/the-solar-eclipse-coincidence/}}</ref> လကမ္ဘာသည် ကမ္ဘာ၏ ရာသီဥတုကို ထိန်းကျောင်းခြင်းဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိများ ဖြစ်ထွန်းမှုကို အထောက်အကူပြုခဲ့ကောင်းပြုခဲ့နိုင်သည်။ [[နိခါတကဗေဒ|ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း]] သက်သေများနှင့် ကွန်ပျူတာဖြင့် ပုံတူဖန်တီးမှန်းဆချက် (computer simulation) များက ကမ္ဘာ၏ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တိမ်းစောင်းမှုသည် လကမ္ဘာနှင့်အပြန်အလှန်ဆက်နွယ်မှုကြောင့် တည်ငြိမ်သည်ဟု ပြသနေသည်။ အချို့သော သီအိုရီအဆိုရှင်များက လကမ္ဘာမရှိပါက ကမ္ဘာ၏ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တိမ်းစောင်းလည်ပတ်မှုသည် အင်္ဂါဂြိဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်ရပ်ကဲ့သို့ ကမောက်ကမဖြစ်ကာ မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်သွားနိုင်သည်ဟုဆိုသည်။ သို့သော်လည်း ယင်းအား အပြန်အလှန် ငြင်းခုံနေကြဆဲဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://phys.org/news/2015-01-earth-moon-critical-life.html#:~:text=Lissauer's%20team%20found%20that%20without,day%20angle%20of%2023.5%20degrees.|title=Earth's moon may not be critical to life|work=Phys.org|last1=Cooper|first1=Keith|date=27 January 2015|access-date=26 October 2020|accessdate=22 November 2021|archivedate=30 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201030120857/https://phys.org/news/2015-01-earth-moon-critical-life.html#:~:text=Lissauer's%20team%20found%20that%20without,day%20angle%20of%2023.5%20degrees.}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf|title=Equilibrium rotational stability and figure of Mars|journal=Icarus|last1=Dadarich|first1=Amy|first2=Jerry X.|last2=Mitrovica|author-link2=Jerry X. Mitrovica|first3=Isamu|last3=Matsuyama|first4=J. Taylor|last4=Perron|first5=Michael|last5=Manga|author-link5=Michael Manga|first6=Mark A.|last6=Richards|date=22 November 2007|volume=194|issue=2|pages=463–75|access-date=26 October 2020|doi=10.1016/j.icarus.2007.10.017|archive-date=1 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201094104/http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf |access-date=22 November 2021 |archive-date=1 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201094104/http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf |accessdate=22 November 2021 |archivedate=1 December 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201201094104/http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf }}</ref> ===လူလုပ် ဂြိုဟ်တုများ=== ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလတွင် ကမ္ဘာပတ်လမ်းထဲ၌ အလုပ်ဖြစ်နေဆဲ လူလုပ် [[ဂြိုဟ်တု|ဂြိုဟ်တု]]များ ၂,၆၆၆ ခု ရှိသည်။<ref name="ucs" /> ယင်းတို့တွင် လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်း မရှိတော့သည့် ဂြိုဟ်တုများလည်း ပါဝင်ပြီး နောက်ယောင်ခံလိုက်ထားသည် အာကာသ အမှိုက် (Space debris) ၁၆,၀၀၀ ခုကျော် ရှိသည်။<ref group="n" name="space_debris" /> ကမ္ဘာ၏ အကြီးဆုံး လူလုပ် ဂြိုဟ်တုမှာ [[နိုင်ငံတကာ အာကာသ စခန်း]]ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book|last1=Welch|first1=Rosanne|url=https://books.google.com/books?id=aWGHDwAAQBAJ&q=largest+artificial+satellite&pg=RA2-PA126|title=Technical Innovation in American History: An Encyclopedia of Science and Technology [3 volumes]|last2=Lamphier|first2=Peg A.|year=2019|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-094-2|page=126|language=en|access-date=23 November 2021|archive-date=14 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210214004816/https://books.google.com/books?id=aWGHDwAAQBAJ&q=largest+artificial+satellite&pg=RA2-PA126|url-status=live}}</ref> ==ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိ== {{Main|သက်ရှိ}} [[File:Mycena interrupta.jpg|thumb|[[မှို|မှိုများ]]သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိတစ်မျိုးဖြစ်သည်။]] ဂြိုဟ်တစ်ခု၏ သက်ရှိပုံစံများသည် [[ဂေဟစနစ်]]တွင် နေထိုင်ကြပြီး ယင်း၏ပုံစံအားလုံးကို ဇီဝလွှာ (biosphere) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/biosphere/|title=Biosphere|first1=Kim|last1=Rutledge|first2=Tara|last2=Ramroop|first3=Diane|last3=Boudreau|first4=Melissa|last4=McDaniel|first5=Santani|last5=Teng|first6=Erin|last6=Sprout|first7=Hilary|last7=Costa|first8=Hilary|last8=Hall|first9=Jeff|last9=Hunt|date=24 June 2011|work=National Geographic|access-date=1 November 2020|accessdate=23 November 2021|archivedate=3 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201103222045/https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/biosphere/}}</ref> ဇီဝလွှာကို ဇီဝအစုအဖွဲ့ (biomes) အဖြစ် ပိုင်းခြားပြီး အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်များ နေထိုင်ကြသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/bitesize/guides/zmyj6sg/revision/3 |title=Interdependency between animal and plant species |page=3 |work=BBC Bitesize |publisher=[[BBC]] |access-date=28 June 2019 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=27 June 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190627225057/https://www.bbc.com/bitesize/guides/zmyj6sg/revision/3 }}</ref> မြေပြင်ပေါ်တွင် ဇီဝအစုအဖွဲ့များကို အဓိကအားဖြင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်နှင့် စိုထိုင်းဆတို့ဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည်။ ကုန်းနေ ဇီဝအစုအဖွဲ့များသည် အာတိတ် သို့မဟုတ် အာတိတ်စက်ဝိုင်းအတွင်း တည်ရှိကြသည်။ မြင့်မားသောနေရာများ သို့မဟုတ် [[ကန္တာရ|အင်မတန်ခြောက်သွေ့သောဒေသ]]များတွင် အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်များ ကင်းမဲ့ကြသည်။ မျိုးစိတ် မူကွဲသည် စိုထိုင်းသောအနိမ့်ပိုင်းဒေသ အီကွေတာတွင် အများဆုံး ဖြစ်ထွန်းသည်။<ref name="amnat163_2_192" /> ယနေ့ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ခန့်မှန်းခြေ မျိုးစိတ်အရေအတွက်သည် ပြောင်းလဲနေပြီး မျိုးစိတ်အများစုမှာ ဖော်ပြခြင်းမရှိသေးပေ။<ref name="Sweetlove_2011">{{Cite journal |last=Sweetlove |first=L. |date=24 August 2011 |title=Number of species on Earth tagged at 8.7 million |url=https://www.nature.com/news/2011/110823/full/news.2011.498.html |access-date=28 October 2020 |journal=Nature |pages=news.2011.498 |doi=10.1038/news.2011.498 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.nature.com/news/2011/110823/full/news.2011.498.html |accessdate=23 November 2021 |archivedate=9 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201109060345/https://www.nature.com/news/2011/110823/full/news.2011.498.html }}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှင်သန်ကျက်စားခဲ့ဖူးသော မျိုးစိတ်အားလုံး၏ ၉၉ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် [[မျိုးသုဉ်းခြင်း|မျိုးသုဉ်း]]ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။<ref name="NYT-20141108">{{cite news|last=Novacek|first=Michael J.|date=8 November 2014|title=Prehistory's Brilliant Future|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html|access-date=1 November 2020|accessdate=24 June 2018|archivedate=29 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141229225657/http://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html}}</ref><ref name="Jablonski2004">{{cite journal|last=Jablonski|first=David|author-link1=David Jablonski|year=2004|title=Extinction: past and present|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2004-02-12_427_6975/page/588|journal=Nature|volume=427|issue=6975|page=589|bibcode=2004Natur.427..589J|doi=10.1038/427589a|pmid=14961099|s2cid=4412106}}</ref> နေမှ ကမ္ဘာသို့ အကွာအဝေး၊ ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်း ဗဟိုကျမှု၊ လှည့်ပတ်နှုန်း၊ ဝင်ရိုးပေါ်တွင် တိမ်းစောင်းမှု၊ ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ ရာဇဝင်၊ ရေရှည်တည်တံ့သော လေထုနှင့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] အစရှိသည့် အားလုံးသော ရာသီဥတုအခြေနေများသည် မြေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အကျိုးသက်ရောက်လျက်ရှိသည်။<ref name="dole1970" /> ကမ္ဘာသည် အရည်အဖြစ်တည်ရှိသော ရေကို ထောက်ပံ့ပေးပြီး ယင်းသည် ရှုပ်ထွေးသော အော်ဂဲနစ် မော်လီကျူးများ ဖြစ်တည်လာစေရန်၊ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်များအတွက် လိုအပ်သောစွမ်းအင်ကို အလုံအလောက် ထောက်ပံ့ပေးသည်။ အပင်များသည် လေထု၊ မြေဆီလွှာနှင့် ရေမှ အာဟာရဓာတ်ကို ယူသုံးနိုင်ကြသည်။ ယင်းအာဟာရဓာတ်များသည် မတူညီသောမျိုးစိတ်များကြားတွင် သံသရာလည်လျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite book|last1=Singh|first1=J. S.|author-link1=Jamuna Sharan Singh|last2=Singh|first2=S. P.|author-link2=S. P. Singh (biochemist)|last3=Gupta|first3=S.R.|url=https://www.worldcat.org/oclc/896866658|title=Ecology environmental science and conservation|publisher=S. Chand & Company|year=2013|isbn=978-93-83746-00-2|edition=First|location=New Delhi|oclc=896866658|access-date=23 November 2021|archive-date=31 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210331100347/https://www.worldcat.org/title/ecology-environmental-science-and-conservation/oclc/896866658|url-status=live}}</ref> ဟာရီကိန်းမုန်တိုင်းများနှင့် [[တိုင်ဖွန်းမုန်တိုင်း]]များအပါအဝင် အပူပိုင်း ဆိုင်ကလုန်းများကဲ့သို့ ပြင်းထန်သော မိုးလေဝသအခြေအနေများသည် ကမ္ဘာမြေ၏ မျက်နှာပြင်တိုင်းတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပြီး ယင်းဒေသရှိ သက်ရှိများအပေါ် ကြီးမားသည့်အကျိုးသက်ရောက်မှု ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်အထိ ယင်းဖြစ်ရပ်များသည် တစ်နှစ်လျှင် ပျမ်းမျှလူပေါင်း ၁၁၈၀၀ ဦးကို သေဆုံးစေခဲ့သည်။<ref>{{cite book|title=Oceans and Human Health|first1=Sharon|last1=Smith|first2=Lora|last2=Fleming|first3=Helena|last3=Solo-Gabriele|first4=William H.|last4=Gerwick|publisher=Elsevier Science|year= 2011|isbn=978-0-08-087782-2|page=212}}</ref> အခြားနေရာများတွင် ငလျင်လှုပ်ခြင်း၊ မြေပြိုခြင်း၊ [[ဆူနာမီ|ဆူနာမီဖြစ်ပေါ်ခြင်း]]၊ မီးတောင်ပေါက်ကွဲခြင်း၊ ရေလွှမ်းခြင်း၊ မိုးခေါင်ခြင်း၊ [[တောမီး|တောမီးလောင်ခြင်း]]နှင့် အခြားဘေးအန္တရာယ်များ ကျရောက်ရန် ရှိနေသည်။<ref>{{cite book|title=Natural Disasters|last1=Alexander|first1=David|page=3|year=1993|url=https://books.google.com/books?id=wnt0DwAAQBAJ&q=Natural+Disasters&pg=PT11|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-1-317-93881-1|access-date=23 November 2021|archive-date=31 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210331100420/https://books.google.com/books?id=wnt0DwAAQBAJ&q=Natural+Disasters&pg=PT11|url-status=live}}</ref> လူသားတို့၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကြောင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ ပျောက်ဆုံးခြင်း၊ မျိုးစိတ်များ [[မျိုးသုဉ်းခြင်း]]၊ မြေဆီလွှာ ခမ်းခြောက်ခြင်း၊ မြေတိုက်စားခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|pages=[https://archive.org/details/humanimpactonn00goud/page/52 52], 66, 69, 137, 142, 185, 202, 355, 366|title=The Human Impact on the Natural Environment|url=https://archive.org/details/humanimpactonn00goud|last1=Goudie|first1=Andrew|author-link1=Andrew Goudie (geographer)|year=2000|publisher=MIT Press|isbn=978-0-262-57138-8}}</ref> လူသားတို့၏ အပြုအမူသည် [[ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့]]များကို လေထုထဲသို့ ရောက်စေပြီး [[ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာမှု]]ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal|last1=Cook|first1=John|last2=Oreskes|first2=Naomi|author-link2=Naomi Oreskes|last3=Doran|first3=Peter T.|author-link3=Peter Doran|last4=Anderegg|first4=William R. L.|last5=Verheggen|first5=Bart|last6=Maibach|first6=Edward W.|author-link6=Edward Maibach|last7=Carlton|first7=J. Stuart|last8=Lewandowsky|first8=Stephan|author-link8=Stephan Lewandowsky|last9=Skuce|first9=Andrew G.|last10=Green|first10=Sarah A.|last11=Nuccitelli|first11=Dana|date=2016|title=Consensus on consensus: a synthesis of consensus estimates on human-caused global warming|journal=Environmental Research Letters|language=en|volume=11|issue=4|page=048002|doi=10.1088/1748-9326/11/4/048002|bibcode=2016ERL....11d8002C|issn=1748-9326|doi-access=free}}</ref> ရေခဲလွှာများ အရည်ပျော်ကာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်လာမှု၊ မိုးခေါင်ရေရှားခြင်းနှင့် တောမီးလောင်မှုအန္တရာယ်ရှိလာခြင်းတို့သည် မျိုးစိတ်များကို ပိုမိုအေးမြသောဒေသသို့ ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ရန် တွန်းအားပေးမှု ဖြစ်လာစေသည်။<ref name="Global Warming Effects">{{Cite web|date=14 January 2019|title=Global Warming Effects|url=https://www.nationalgeographic.com/environment/global-warming/global-warming-effects/|access-date=16 September 2020|website=National Geographic|language=en|accessdate=23 November 2021|archivedate=2 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191202114510/https://www.nationalgeographic.com/environment/global-warming/global-warming-effects/}}</ref> ==လူသား ပထဝီဝင်== {{World map indicating continents}} [[ကမ္ဘာ့လူဦးရေ|ကမ္ဘာမြေရှိ လူဦးရေ]]သည် ၂၀၁၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ၇ ဘီလီယံ ကျော်သွားခဲ့ပြီး<ref>{{cite web|url=https://news.yahoo.com/various-7-billionth-babies-celebrated-worldwide-064439018.html|title=Various '7 billionth' babies celebrated worldwide|date=October 31, 2011|agency=Associated Press|access-date=31 October 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111031182613/http://news.yahoo.com/various-7-billionth-babies-celebrated-worldwide-064439018.html|work=Yahoo News|last1=Gomez|first1=Jim|last2=Sullivan|first2=Tim|archive-date=31 October 2011|accessdate=24 November 2021|archivedate=31 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111031182613/http://news.yahoo.com/various-7-billionth-babies-celebrated-worldwide-064439018.html}}</ref> ၂၁ ရာစု ဒုတိယထက်ဝက်ခန့်တွင် အမြင့်ဆုံး ၁၀ ဘီလီယံအထိ ရောက်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။<ref name=":1">{{Cite news|last=Harvey|first=Fiona|date=15 July 2020|title=World population in 2100 could be 2 billion below UN forecasts, study suggests|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2020/jul/15/world-population-in-2100-could-be-2-billion-below-un-forecasts-study-suggests|access-date=18 September 2020|issn=0261-3077|accessdate=24 November 2021|archivedate=4 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200904212947/https://www.theguardian.com/world/2020/jul/15/world-population-in-2100-could-be-2-billion-below-un-forecasts-study-suggests}}</ref> လူဦးရေ တိုးပွားမှု အများဆုံးမှာ [[အာဖရိကတိုက်]]တွင် ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။<ref name=":1" /> လူဦးရေ သိပ်သည်းဆသည် ကမ္ဘာတဝှမ်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကွဲပြားကြပြီး အများစုမှာ [[အာရှတိုက်]]တွင် နေထိုင်ကြသည်။ ၂၀၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၆၈ ရာခိုင်နှုန်းသည် ကျေးလက်ဒေသများထက် မြို့ပြတွင် နေထိုင်ကြလိမ့်မည်ဟု မျှော်မှန်းရသည်။<ref name="OWID_urbanization_2019"/> [[မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း]]တွင် ကမ္ဘာ့ကုန်းမြေထုထည်၏ ၆၈ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |url=http://phl.upr.edu/library/notes/distributionoflandmassesofthepaleo-earth |title=Distribution of landmasses of the Paleo-Earth |first1=Abel |last1=Méndez |author-link1=Abel Méndez |date=6 July 2011 |publisher=University of Puerto Rico at Arecibo |access-date=5 January 2019 |accessdate=24 November 2021 |archivedate=6 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106010959/http://phl.upr.edu/library/notes/distributionoflandmassesofthepaleo-earth }}</ref> ကုန်းမြေထုထည် များပြားသောအချက်ကြောင့်လည်း ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းသော လူသားများသည် မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5|title=MAP OF THE DAY: Pretty Much Everyone Lives In The Northern Hemisphere|date=4 May 2012|work=Business Insider|last1=Lutz|first1=Ashley|access-date=5 January 2019|accessdate=24 November 2021|archivedate=19 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180119181108/http://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5}}</ref> ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၈ ပုံ ၁ ပုံသည် လူသားများနေထိုင်ရန် သင့်လျော်သည်ဟု ခန့်မှန်းချက်တစ်ခုက ဖော်ပြထားသည်။ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၄ ပုံ ၃ ပုံကိုမူ သမုဒ္ဒရာများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားပြီး ကုန်းမြေမှာ ၄ ပုံ ၁ ပုံ ဖြစ်သည်။ ယင်းကုန်းမြေဧရိယာ၏ ထက်ဝက်ခန့်သည် ကန္တာရများ (၁၄ ရာခိုင်နှုန်း)၊<ref name="hessd4_439" /> တောင်တန်းများ (၂၇ ရာခိုင်နှုန်း)<ref name="biodiv" /> သို့မဟုတ် နေထိုင်ရန် မသင့်လျော်သော ကုန်းမြေများ ဖြစ်ကြသည်။ နိုင်ငံများက [[အန္တာတိကတိုက်]]၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့နှင့် အခြားဧရိယာအချို့မှလွဲ၍ ဂြိုဟ်တခုလုံး၏ ကုန်းမြေကို ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောဆိုထားကြသည်။<ref>{{cite book|last1=Lloyd|first1=John|author-link1=John Lloyd (producer)|title=The Discretely Plumper Second QI Book of General Ignorance|url=https://archive.org/details/qisecondbookofge0000lloy|last2=Mitchinson|first2=John|author-link2=John Mitchinson (researcher)|publisher=Faber & Faber|year=2010|isbn=978-0-571-29072-7|pages=[https://archive.org/details/qisecondbookofge0000lloy/page/116 116]–117}}</ref> ကမ္ဘာတွင် ဂြိုဟ်တခုလုံးကို အုပ်ချုပ်သောအစိုးရ မည်သည့်အချိန်ကမှ မရှိခဲ့ဖူးသော်လည်း [[ကုလသမဂ္ဂ|ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ]]သည် လက်ရှိတွင် ကမ္ဘာတဝှမ်းကို ဦးဆောင်နေသည့် နိုင်ငံတကာအစိုးရအဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|last1=Smith|first1=Courtney B.|url=https://www.rienner.com/uploads/47d958f8700e6.pdf|title=Politics and Process at the United Nations: The Global Dance|publisher=Lynne Reiner|year=2006|isbn=978-1-58826-323-0|pages=1–4|access-date=24 November 2021|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017080431/https://www.rienner.com/uploads/47d958f8700e6.pdf|url-status=live}}</ref> ကမ္ဘာပတ်လမ်းကြောင်းသို့ ပထမဆုံး ရောက်ရှိသူမှာ [[ယူရီဂါဂါရင်]] ဖြစ်ပြီး ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ပျံသန်းရောက်ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref name=kuhn2006 /> ၂၀၁၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလအထိ လူပေါင်း ၅၅၀ ယောက် အပြင်ဘက် အာကာသသို့ရောက်ရှိပြီး ယင်းတို့ထဲမှ ၁၂ ယောက်သည် လကမ္ဘာပေါ်တွင် လမ်းလျှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name=shayler_vis2005 /><ref>{{Cite news|last=Holmes|first=Oliver|date=19 November 2018|title=Space: how far have we gone – and where are we going?|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/science/2018/nov/19/space-how-far-have-we-gone-and-where-are-we-going|access-date=10 October 2020|issn=0261-3077|accessdate=24 November 2021|archivedate=6 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201006041822/https://www.theguardian.com/science/2018/nov/19/space-how-far-have-we-gone-and-where-are-we-going}}</ref> ပုံမှန်အားဖြင့် လူသားများ အာကာသထဲတွင် ရောက်ရှိသည်ဆိုသည်မှာ နိုင်ငံတကာ အာကသ စခန်းတွင်ဖြစ်သည်။ အာကာသစခန်းတွင် နေထိုင်သော လူ ၆ ဦးသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ခြောက်လကြာတိုင်း အလဲအလှယ် ပြုလုပ်ကြသည်။<ref name=nasa_rg_iss2007 /> လူသားများ ကမ္ဘာမြေမှ အဝေးဆုံး ခရီးသွားခဲ့သည့် အကွာအဝေးမှာ ၁၉၇၀ ခုနှစ် [[အပိုလို ၁၃]] ၏ စီမံကိန်းအတွင်းဖြစ်ပြီး ၄၀၀,၁၇၁ ကီလိုမီတာ (၂၄၈,၆၅၅ မိုင်) ခရီးသွားခဲ့သည်။<ref name="Apollo13History" /> {{clear}} {{multiple image | align = center | direction = horizontal | background color = | width = | caption_align = center | header_background = | header_align = center | header = [[ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု|ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိ]] | image1 = Sabaa Nissan Militiaman.jpg | width1 = 71 | caption1 = [[လူသား|0.2 Mya<br />လူသားများ]] | image2 = Oxalis-pes-caprae-16c-Zachi-Evenor.jpg | width2 = 110 | caption2 = [[ပန်း|140 Mya<br />ပန်းများ]] | image3 = Oryctolagus cuniculus Tasmania 2-mirror.jpg | width3 = 76 | caption3 = [[နို့တိုက်သတ္တဝါ|200 Mya<br />နို့တိုက်သတ္တဝါများ]] | image4 = AlamosaurusDB.jpg | width4 = 133 | caption4 = [[ဒိုင်နိုဆော|240 Mya<br />ဒိုင်နိုဆောများ]] | image5 = Clouds over the Atlantic Ocean.jpg | width5 = 143 | caption5 = [[အောက်ဆီဂျင်|3500 Mya<br />အောက်ဆီဂျင်]] | image6 = Halobacteria.jpg | width6 = 107 | caption6 = [[အဏုဇီဝ|4280 Mya<br />အဏုဇီဝသက်ရှိများ]] | image7 = Water drop 001.jpg | width7 = 145 | caption7 = [[ရေ|4410 Mya<br />ရေ]] | image8 = The Earth seen from Apollo 17.jpg | width8 = 96 | caption8 = [[ကမ္ဘာ၏ သက်တမ်း|4540 Mya<br />ကမ္ဘာ]] | footer_background = | footer_align = center | footer = }} {{clear}} {{multiple image | align = center | direction = horizontal | background color = | width = | caption_align = center | header_background = | header_align = center | header = [[စကြဝဠာ|စကြဝဠာရှိ ကမ္ဘာ၏ တည်နေရာ]] | image1 = The Earth seen from Apollo 17.jpg | width1 = 88 | caption1 = [[:en:History of Earth|ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] | image2 = Montagem Sistema Solar.jpg | width2 = 115 | caption2 = [[နေအဖွဲ့အစည်း]] | image3 = Rho Ophiuchi.jpg | width3 = 90 | caption3 = [[ဂေါင်း ခါးပတ်]] | image4 = Milky Way Arms ssc2008-10.svg | width4 = 98 | caption4 = [[အိုရိုင်ယွန် လက်မောင်း]] | image5 = Artist's impression of the Milky Way (updated - annotated).jpg | width5 = 88 | caption5 = [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ|နဂါးငွေ့တန်း]] | image6 = Local Group and nearest galaxies.jpg | width6 = 120 | caption6 = [[Local Group]] | image7 = Local supercluster-ly.jpg | width7 = 93 | caption7 = [[Virgo Supercluster|Virgo SCl]] | image8 = Observable universe r2.jpg | width8 = 90 | caption8 = [[Laniakea Supercluster|Laniakea SCl]] | image9 = Observable Universe with Measurements 01.png | width9 = 90 | caption9 = [[လေ့လာနိုင်သော စကြဝဠာ|မိမိတို့ စကြဝဠာ]] | footer_background = | footer_align = center | footer = }} == ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] *[[ကမ္ဘာမြေ သိပ္ပံ]] ==မှတ်စု== {{reflist |30em |group="n" |refs= <ref name=radiomatric>ရေဒီယို မက်ထရစ်ရက်စွဲဖြင့် သက်တမ်းဖော်ထုတ်နည်း (Radiometric dating) ဆိုသည်မှာ [[ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်]]များ၏ [[အိုင်ဆိုတုပ်]]များ [[ရေဒီယိုသတ္တိကြွပြိုကွဲမှု]]ဖြင့် ပြိုကွဲသောအခါ သက်တမ်းဝက် (half life) ဟုခေါ်သည့် သက်တမ်းကိုယ်စီ ရှိကြသည်။ ယင်းသက်တမ်းဝက်တို့ကို့ လေ့လာခြင်းဖြင့် ကျောက်ခဲ၊ ကာဗွန် အစရှိသည်တို့၏ သက်တမ်းကို သိရှိနိုင်သည်။</ref> <ref name=Aoki>The ultimate source of these figures, uses the term "seconds of UT1" instead of "seconds of mean solar time".—{{cite journal |last1=Aoki |first1=S. |title=The new definition of universal time |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1982-01_105_2/page/359 |journal=Astronomy and Astrophysics |year=1982 |volume=105 |issue=2 |pages=359–61 |bibcode=1982A&A...105..359A |last2=Kinoshita |first2=H. |last3=Guinot |first3=B. |last4=Kaplan |first4=G. H. |last5=McCarthy |first5=D. D. |last6=Seidelmann |first6=P. K.}}</ref> <ref name=apsis>aphelion = ''a'' × (1 + ''e''); perihelion = ''a'' × (1&nbsp;– ''e''), where ''a'' is the semi-major axis and ''e'' is the eccentricity. The difference between Earth's perihelion and aphelion is 5 million kilometers.—{{cite book|page=[https://archive.org/details/probingnewsolars0000wilk/page/144 144]|title=Probing the New Solar System|url=https://archive.org/details/probingnewsolars0000wilk|last1=Wilkinson|first1=John|year= 2009|publisher=CSIRO Publishing|isbn=978-0-643-09949-4}}</ref> <ref name=epoch>All astronomical quantities vary, both [[:en:Secular phenomena|secularly]] and [[ကြိမ်နှုန်း|periodically]]. The quantities given are the values at the instant J2000.0 of the secular variation, ignoring all periodic variations.</ref> <ref name=hill_radius>For Earth, the Hill radius is <math>R_H = a\left ( \frac{m}{3M} \right )^{\frac{1}{3}}</math>, where ''m'' is the mass of Earth, ''a'' is an astronomical unit, and ''M'' is the mass of the Sun. So the radius in AU is about <math>\left ( \frac{1}{3 \cdot 332,946} \right )^{\frac{1}{3}} = 0.01</math>.</ref> <ref name=surfacecover>Due to natural fluctuations, ambiguities surrounding ice shelves, and mapping conventions for vertical datums, exact values for land and ocean coverage are not meaningful. Based on data from the Vector Map and [http://www.landcover.org/ Global Landcover] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150326085837/http://www.landcover.org/ |date=26 March 2015 }} datasets, extreme values for coverage of lakes and streams are 0.6% and 1.0% of Earth's surface. The ice sheets of Antarctica and Greenland are counted as land, even though much of the rock that supports them lies below sea level.</ref> <ref name=space_debris>As of 4 January 2018, the United States Strategic Command tracked a total of 18,835 artificial objects, mostly debris. See: {{cite journal |url=https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov/quarterly-news/pdfs/odqnv22i1.pdf |title=Satellite Box Score |journal=Orbital Debris Quarterly News |editor1-first=Phillip |editor1-last=Anz-Meador |editor2-first=Debi |editor2-last=Shoots |volume=22 |issue=1 |page=12 |date=February 2018 |access-date=18 April 2018 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov/quarterly-news/pdfs/odqnv22i1.pdf |accessdate=23 November 2021 |archivedate=2 April 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190402034308/https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov/quarterly-news/pdfs/odqnv22i1.pdf }}</ref> }} == ကိုးကား == {{reflist|3|refs= <ref name=amnat163_2_192>{{cite journal |last1=Hillebrand |first1=Helmut |title=On the Generality of the Latitudinal Gradient |journal=American Naturalist |year=2004 |volume=163 |issue=2 |pages=192–211 |doi=10.1086/381004 |pmid=14970922 |s2cid=9886026 |url=http://oceanrep.geomar.de/4048/1/Hillebrand_2004_Amer_nat.pdf }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://oceanrep.geomar.de/4048/1/Hillebrand_2004_Amer_nat.pdf |accessdate=23 November 2021 |archivedate=22 September 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170922001037/http://oceanrep.geomar.de/4048/1/Hillebrand_2004_Amer_nat.pdf }}</ref> <ref name=angular>{{cite web |last1=Williams |first1=David R. |date=10 February 2006 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html |title=Planetary Fact Sheets |publisher=NASA |accessdate=28 September 2008 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304052405/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html }}—See the apparent diameters on the Sun and Moon pages.</ref> <ref name="Apollo13History">{{cite web |url=https://history.nasa.gov/SP-4029/Apollo_13a_Summary.htm |title=Apollo 13 The Seventh Mission: The Third Lunar Landing Attempt 11 April–17 April 1970 |publisher=NASA |access-date=7 November 2015 |accessdate=24 November 2021 |archivedate=2 March 2012 |archiveurl=https://www.webcitation.org/65r4SXJau?url=https://history.nasa.gov/SP-4029/Apollo_13a_Summary.htm }}</ref> <ref name=asp2002>{{cite conference |last1=Guinan |first1=E. F. |last2=Ribas |first2=I. |editor=Benjamin Montesinos, Alvaro Gimenez and Edward F. Guinan |title=Our Changing Sun: The Role of Solar Nuclear Evolution and Magnetic Activity on Earth's Atmosphere and Climate |work=ASP Conference Proceedings: The Evolving Sun and its Influence on Planetary Environments |year=2002 |location=San Francisco |isbn=978-1-58381-109-2 |publisher=Astronomical Society of the Pacific |bibcode=2002ASPC..269...85G}}</ref> <ref name="atmosphere">{{cite web |author=Staff |date=8 October 2003 |url=http://www.nasa.gov/audience/forstudents/9-12/features/912_liftoff_atm.html |title=Earth's Atmosphere |publisher=NASA |access-date=21 March 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=25 February 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6EhgRBXL0?url=http://www.nasa.gov/audience/forstudents/9-12/features/912_liftoff_atm.html }}</ref> <ref name=Allen296>{{cite book |title=Allen's Astrophysical Quantities |last1=Allen |first1=Clabon Walter |last2=Cox |first2=Arthur N. |publisher=Springer |date=2000 |isbn=0-387-98746-0 |url=https://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA296 |page=296 |accessdate=2010-08-17}}</ref> <ref name=geerts_linacre97>{{cite web |last1=Geerts |first1=B. |last2=Linacre |first2=E. |url=http://www-das.uwyo.edu/~geerts/cwx/notes/chap01/tropo.html |title=The height of the tropopause |date=November 1997 |work=Resources in Atmospheric Sciences |publisher=University of Wyoming |access-date=10 August 2006 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=27 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200427090700/http://www-das.uwyo.edu/~geerts/cwx/notes/chap01/tropo.html }}</ref> <ref name=Allen294>{{cite book |title=Allen's Astrophysical Quantities |last1=Allen |first1=Clabon Walter |last2=Cox |first2=Arthur N. |publisher=Springer |date=2000 |isbn=0-387-98746-0 |url=https://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA294 |page=294 |accessdate=2011-03-13}}</ref> <ref name=biodiv>{{cite web |author=Staff |url=http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml |title=Themes & Issues |publisher=Secretariat of the Convention on Biological Diversity |access-date=29 March 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070407011249/http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml |archive-date=7 April 2007 |accessdate=24 November 2021 |archivedate=7 April 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070407011249/http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml }}</ref> <ref name=bowring_housch1995>{{cite journal |last1=Bowring |first1=S. |last2=Housh |first2=T. |title=The Earth's early evolution |url=https://archive.org/details/sim_science_1995-09-15_269_5230/page/1534 |year=1995 |doi=10.1126/science.7667634 |journal=Science |volume=269 |pmid=7667634 |issue=5230 |bibcode=1995Sci...269.1535B |pages=1535–40}}</ref> <ref name=brown_mussett1981>{{cite book |last1=Brown |first1=Geoff C. |last2=Mussett |first2=Alan E. |title=The Inaccessible Earth |edition=2nd |date=1981 |page=166 |publisher=Taylor & Francis |isbn=0-04-550028-2}} Note: After Ronov and Yaroshevsky (1969).</ref> <ref name="britt2000">{{cite web |first1=Robert |last1=Britt |url=http://www.space.com/scienceastronomy/solarsystem/death_of_earth_000224.html |title=Freeze, Fry or Dry: How Long Has the Earth Got? |date=25 February 2000 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090605231345/http://www.space.com/scienceastronomy/solarsystem/death_of_earth_000224.html |archivedate=5 June 2009}}</ref> <ref name="berger2002">{{cite web |last1=Berger |first1=Wolfgang H. |author-link1=Wolfgang H. Berger |year=2002 |url=http://earthguide.ucsd.edu/virtualmuseum/climatechange1/cc1syllabus.shtml |title=The Earth's Climate System |publisher=University of California, San Diego |access-date=24 March 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=10 March 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6F180Errm?url=http://earthguide.ucsd.edu/virtualmuseum/climatechange1/cc1syllabus.shtml }}</ref> <ref name=canup_asphaug2001b>{{cite journal |last1=Canup |first1=R. |author-link1=Robin Canup|last2=Asphaug |first2=E. I. |author-link2=Erik Ian Asphaug|s2cid=4413525 |title=Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-08-16_412_6848/page/708 |journal=Nature |volume=412 |pages=708–12 |year=2001 |doi=10.1038/35089010 |pmid=11507633 |issue=6848 |bibcode=2001Natur.412..708C}}</ref> <ref name=carrington>{{cite news |first1=Damian |last1=Carrington |title=Date set for desert Earth |publisher=BBC News |date=21 February 2000 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/specials/washington_2000/649913.stm |accessdate=31 March 2007 |archivedate=10 July 2012 |archiveurl=https://archive.today/20120710142744/http://news.bbc.co.uk/2/hi/sci/tech/specials/washington_2000/649913.stm }}</ref> <ref name=cazenave_ahrens1995>{{cite book |first1=Anny |last1=Cazenave |authorlink=Anny Cazenave |editor=Ahrens, Thomas J |date=1995 |title=Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants |publisher=American Geophysical Union |location=Washington, DC |isbn=0-87590-851-9|chapter-url=http://www.agu.org/reference/gephys/5_cazenave.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061016024803/http://www.agu.org/reference/gephys/5_cazenave.pdf |archivedate=2006-10-16 |accessdate=2008-08-03|chapter-format=PDF |chapter=Geoid, Topography and Distribution of Landforms}}</ref> <ref name="Cox2000">{{cite book |editor=Arthur N. Cox |title=Allen's Astrophysical Quantities |url=https://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA244 |edition=4th |date=2000 |publisher=AIP Press |location=New York |isbn=0-387-98746-0 |page=244 |accessdate=2010-08-17}}</ref> <ref name=cordoba2004>{{cite web |first1=S. Sanz Fernández |last1=de Córdoba |date=21 June 2004 |url=http://www.fai.org/astronautics/100km.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20100115223732/http://www.fai.org/astronautics/100km.asp |archive-date=15 January 2010 |title=Presentation of the Karman separation line, used as the boundary separating Aeronautics and Astronautics |publisher=Fédération Aéronautique Internationale |access-date=21 April 2007 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=9 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110709114431/http://www.fai.org/astronautics/100km.asp }}</ref> <ref name=dole1970>{{cite book |first1=Stephen H. |last1=Dole |date=1970 |title=Habitable Planets for Man |edition=2nd |publisher=American Elsevier Publishing Co |url=https://www.rand.org/pubs/reports/R414/ |access-date=11 March 2007 |isbn=978-0-444-00092-7 |archive-date=3 January 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100103083736/http://www.rand.org/pubs/reports/R414/ |url-status=live }}</ref> <ref name=hydrologic_cycle>{{cite web |author=Various |date=21 July 1997 |url=http://ww2010.atmos.uiuc.edu/(Gh)/guides/mtr/hyd/home.rxml |title=The Hydrologic Cycle |publisher=University of Illinois |access-date=24 March 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=21 March 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6FHAZ1iIh?url=http://ww2010.atmos.uiuc.edu/(Gh)/guides/mtr/hyd/home.rxml }}</ref> <ref name="Harrison 2002">{{cite book |first1=Roy M. |last1=Harrison |author-link1=Roy M. Harrison |last2=Hester |first2=Ronald E. |date=2002 |title=Causes and Environmental Implications of Increased UV-B Radiation |url=https://archive.org/details/causesenvironmen0000unse |publisher=Royal Society of Chemistry |isbn=978-0-85404-265-4}}</ref> <ref name=hessd4_439>{{cite journal |last1=Peel |first1=M. C. |last2=Finlayson |first2=B. L. |last3=McMahon |first3=T. A. |title=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification |journal=Hydrology and Earth System Sciences Discussions |year=2007 |volume=4 |issue=2 |pages=439–73 |doi=10.5194/hessd-4-439-2007 |bibcode=2007HESSD...4..439P |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00298818/file/hessd-4-439-2007.pdf |doi-access=free }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00298818/file/hessd-4-439-2007.pdf |accessdate=24 November 2021 |archivedate=31 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190731170150/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00298818/file/hessd-4-439-2007.pdf }}</ref> <ref name=hess5_4_569>{{cite journal |last1=Bounama |first1=Christine |year=2001 |last2=Franck |first2=S. |last3=Von Bloh |first3=W. |title=The fate of Earth's ocean |journal=Hydrology and Earth System Sciences |volume=5 |issue=4 |pages=569–75 |publisher=Potsdam Institute for Climate Impact Research |location=Germany |url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/5/569/2001/hess-5-569-2001.pdf |accessdate=3 July 2009 |doi=10.5194/hess-5-569-2001 |bibcode=2001HESS....5..569B |archive-date=27 June 2019 |access-date=24 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627003933/https://www.hydrol-earth-syst-sci.net/5/569/2001/hess-5-569-2001.pdf |url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.hydrol-earth-syst-sci.net/5/569/2001/hess-5-569-2001.pdf |accessdate=28 November 2021 |archivedate=27 June 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190627003933/https://www.hydrol-earth-syst-sci.net/5/569/2001/hess-5-569-2001.pdf }}</ref> <ref name=IERS>{{cite web |author=Staff |date=2007-08-07 |url=http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/models/constants.html |title=Useful Constants |publisher=International Earth Rotation and Reference Systems Service |accessdate=2008-09-23 |archivedate=3 November 2012 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6Bto7IZMb?url=http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/models/constants.html }}</ref> <ref name="earth_fact_sheet">{{cite web |last1=Williams |first1=David R. |date=2004-09-01 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |title=Earth Fact Sheet |publisher=NASA |accessdate=2010-08-09 |archivedate=25 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151225024603/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html }}</ref> <ref name=iers>{{cite conference |author=IERS Working Groups |editor=McCarthy, Dennis D.; Petit, Gérard |title=General Definitions and Numerical Standards |date=2003 |work=IERS Technical Note No. 32 |publisher=U.S. Naval Observatory and Bureau International des Poids et Mesures |url=http://www.iers.org/MainDisp.csl?pid=46-25776 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5nDzc2unH?url=http://www.iers.org/MainDisp.csl?pid=46-25776 |archivedate=1 February 2010 |accessdate=2008-08-03 |url-status=live }}</ref> <ref name=jessey>{{cite web |last1=Jessey |first1=David |url=http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070703170212/http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html |archive-date=3 July 2007 |title=Weathering and Sedimentary Rocks |website=California State Polytechnic University, Pomona |access-date=20 March 2007 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=3 July 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070703170212/http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html }}</ref> <ref name=kinver20091210>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8406839.stm |title=Global average temperature may hit record level in 2010 |last1=Kinver |first1=Mark |date=December 10, 2009 |work=BBC Online |accessdate=2010-04-22 |archivedate=5 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100805084302/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8406839.stm }}</ref> <ref name=hbcp2000>{{cite book |author=Various |editor=David R. Lide |date=2000 |title=Handbook of Chemistry and Physics |url=https://archive.org/details/crchandbookofche0000unse_u9i8 |edition=81st |publisher=CRC |isbn=0-8493-0481-4}}</ref> <ref name=kuhn2006>{{cite book |first1=Betsy |last1=Kuhn |date=2006 |title=The race for space: the United States and the Soviet Union compete for the new frontier |url=https://archive.org/details/raceforspaceunit0000kuhn |page=[https://archive.org/details/raceforspaceunit0000kuhn/page/34 34] |publisher=Twenty-First Century Books |isbn=978-0-8225-5984-9}}</ref> <ref name=milbert_smith96>{{cite web |last1=Milbert |first1=D. G. |last2=Smith |first2=D. A |url=http://www.ngs.noaa.gov/PUBS_LIB/gislis96.html |title=Converting GPS Height into NAVD88 Elevation with the GEOID96 Geoid Height Model |publisher=National Geodetic Survey, NOAA |access-date=7 March 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=4 June 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070604082642/http://www.ngs.noaa.gov/PUBS_LIB/gislis96.html }}</ref> <ref name=michon2006>{{cite web |last1=Scott |first1=Michon |date=24 April 2006 |url=http://earthobservatory.nasa.gov/Study/HeatBucket/ |title=Earth's Big heat Bucket |publisher=NASA Earth Observatory |access-date=14 March 2007 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=16 September 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080916014057/http://earthobservatory.nasa.gov/Study/HeatBucket/ }}</ref> <ref name="moran2005">{{cite web |last1=Moran |first1=Joseph M. |year=2005 |url=http://www.nasa.gov/worldbook/weather_worldbook.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20101213184908/http://www.nasa.gov/worldbook/weather_worldbook.html |archive-date=13 December 2010 |title=Weather |work=World Book Online Reference Center |publisher=NASA/World Book, Inc |access-date=17 March 2007 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=13 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101213184908/http://www.nasa.gov/worldbook/weather_worldbook.html }}</ref> <ref name=nasa20051201>{{cite web |author=Astrophysicist team |date=1 December 2005 |url=http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/030827a.html |title=Earth's location in the Milky Way |publisher=NASA |access-date=11 June 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080701122913/http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/030827a.html |archive-date=1 July 2008 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=1 July 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080701122913/http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/030827a.html }}</ref> <ref name=nature412_708>{{cite journal |last1=Canup |first1=R. |last2=Asphaug |first2=E. |title=Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-08-16_412_6848/page/708 |journal=Nature |volume=412 |pages=708–12 |year=2001 |doi=10.1038/35089010 |pmid=11507633 |issue=6848 |bibcode=2001Natur.412..708C}}</ref> <ref name=natsci_oxy4>{{cite web |last1=Morris |first1=Ron M |url=http://seis.natsci.csulb.edu/rmorris/oxy/oxy4.html |title=Oceanic Processes |publisher=NASA Astrobiology Magazine |access-date=14 March 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090415082741/http://seis.natsci.csulb.edu/rmorris/oxy/oxy4.html |archive-date=15 April 2009 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=15 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090415082741/http://seis.natsci.csulb.edu/rmorris/oxy/oxy4.html }}</ref> <ref name=nasa_rg_iss2007>{{cite web |date=16 January 2007 |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/news/ISS_Reference_Guide.html |title=Reference Guide to the International Space Station |work=NASA |access-date=23 December 2008 |accessdate=24 November 2021 |archivedate=19 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090119175052/http://www.nasa.gov/mission_pages/station/news/ISS_Reference_Guide.html }}</ref> <ref name="NIST2008">{{Cite book |url=http://physics.nist.gov/Pubs/SP330/sp330.pdf |title=The international system of units (SI) |publisher=United States Department of Commerce, National Institute of Standards and Technology Special Publication 330 |edition=2008 |page=52 |access-date=2 March 2016 |archive-date=3 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603215953/http://physics.nist.gov/Pubs/SP330/sp330.pdf |url-status=live }}</ref> <ref name=cia>{{cite web |author=Staff |date=2008-07-24 |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |title=World |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=2008-08-05 |archivedate=5 January 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html }}</ref> <ref name="ngdc2006">{{cite web |last1=Sandwell |first1=D. T. |last2=Smith |first2=Walter H. F. |author-link2=Walter H. F. Smith |date=7 July 2006 |url=http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML |title=Exploring the Ocean Basins with Satellite Altimeter Data |publisher=NOAA/NGDC |access-date=21 April 2007 |archive-url=https://archive.today/20140715142212/http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML |archive-date=15 July 2014 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=26 February 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070226201911/https://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML }}</ref> <ref name="OWID_urbanization_2019">{{Cite journal |last1=Ritchie |first1=H. |last2=Roser |first2=M. |author-link2=Max Roser |date=2019 |title=What share of people will live in urban areas in the future? |url=https://ourworldindata.org/urbanization#what-share-of-people-will-live-in-urban-areas-in-the-future |access-date=26 October 2020 |journal=Our World in Data }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://ourworldindata.org/urbanization |accessdate=24 November 2021 |archivedate=29 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201029185610/https://ourworldindata.org/urbanization }}</ref> <ref name=pnas1_24_9576>{{cite journal |last1=Li |first1=King-Fai |last2=Pahlevan |first2=Kaveh |last3=Kirschvink |first3=Joseph L. |last4=Yung |first4=Yuk L. |year=2009 |title=Atmospheric pressure as a natural climate regulator for a terrestrial planet with a biosphere |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=106 |issue=24 |pages=9576–79 |url=http://www.gps.caltech.edu/~kfl/paper/Li_PNAS2009.pdf |accessdate=19 July 2009 |doi=10.1073/pnas.0809436106 |pmid=19487662 |pmc=2701016 |bibcode=2009PNAS..106.9576L }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.gps.caltech.edu/~kfl/paper/Li_PNAS2009.pdf |accessdate=24 June 2018 |archivedate=4 July 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090704102832/http://www.gps.caltech.edu/~kfl/paper/Li_PNAS2009.pdf }}</ref> <ref name=pnas71_12_6973>{{cite journal |last1=Morgan |first1=J. W. |last2=Anders |first2=E. |title=Chemical composition of Earth, Venus, and Mercury |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1980-12_77_12/page/6973 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |year=1980 |volume=77 |issue=12 |pages=6973–77 |doi=10.1073/pnas.77.12.6973 |pmid=16592930 |pmc=350422 |bibcode=1980PNAS...77.6973M}}</ref> <ref name="Pidwirny2006_7">{{cite web |last1=Pidwirny |first1=Michael |year=2006 |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/7h.html |title=Fundamentals of Physical Geography (2nd Edition) |publisher=PhysicalGeography.net |accessdate=19 March 2007 |archivedate=22 August 2011 |archiveurl=https://www.webcitation.org/617EhGJ8l?url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/7h.html }}</ref> <ref name=physorg20100304>{{cite news |author=Staff |title=Oldest measurement of Earth's magnetic field reveals battle between Sun and Earth for our atmosphere |date=4 March 2010 |work=Phys.org |url=http://www.physorg.com/news186922627.html |access-date=27 March 2010 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=27 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110427064855/http://www.physorg.com/news186922627.html }}</ref> <ref name=rahmstorf2003>{{cite web |first1=Stefan |last1=Rahmstorf |author-link=Stefan Rahmstorf |year=2003 |url=http://www.pik-potsdam.de/~stefan/thc_fact_sheet.html |title=The Thermohaline Ocean Circulation |work=Potsdam Institute for Climate Impact Research |access-date=21 April 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=10 March 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6F180jPsW?url=http://www.pik-potsdam.de/~stefan/thc_fact_sheet.html }}</ref> <ref name=sadava_heller2006>{{cite book |last1=Sadava |first1=David E. |last2=Heller |first2=H. Craig |last3=Orians |first3=Gordon H. |author-link3=Gordon Orians|title=Life, the Science of Biology |publisher=MacMillan |date=2006 |edition=8th |page=[https://archive.org/details/lifescienceofbio00davi/page/1114 1114] |isbn=978-0-7167-7671-0 |url=https://archive.org/details/lifescienceofbio00davi/page/1114}}</ref> <ref name=sample2005>{{cite web |first1=Sharron |last1=Sample |date=21 June 2005 |url=http://science.hq.nasa.gov/oceans/physical/SST.html |title=Sea Surface Temperature |publisher=NASA |access-date=21 April 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130427045816/http://science.nasa.gov/earth-science/oceanography/ |archive-date=27 April 2013 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=8 April 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080408000148/http://science.hq.nasa.gov/oceans/physical/SST.html }}</ref> <ref name=science_241_4872_1441>{{cite journal |last1=May |first1=Robert M. |title=How many species are there on earth? |url=https://archive.org/details/sim_science_1988-09-16_241_4872/page/1440 |journal=Science |year=1988 |volume=241 |issue=4872 |pages=1441–49 |bibcode=1988Sci...241.1441M |doi=10.1126/science.241.4872.1441 |pmid=17790039}}</ref> <ref name=sciweek2004>{{cite web |author=Staff |year=2004 |url=http://scienceweek.com/2004/rmps-23.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713053611/http://scienceweek.com/2004/rmps-23.htm |title=Stratosphere and Weather; Discovery of the Stratosphere |work=Science Week |access-date=14 March 2007 |archive-date=13 July 2007 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=13 July 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070713053611/http://scienceweek.com/2004/rmps-23.htm }}</ref> <ref name="sun_future">{{cite journal |last1=Sackmann |first1=I.-J. |last2=Boothroyd |first2=A. I. |last3=Kraemer |first3=K. E. |title=Our Sun. III. Present and Future |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1993-11-20_418_1/page/456 |journal=Astrophysical Journal |year=1993 |volume=418 |pages=457–68 |doi=10.1086/173407 |bibcode=1993ApJ...418..457S}}</ref> <ref name="sun_future_schroder">{{cite journal |first1=K.-P. |last1=Schröder |last2=Connon Smith |first2=Robert |year=2008 |title=Distant future of the Sun and Earth revisited |doi=10.1111/j.1365-2966.2008.13022.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |arxiv=0801.4031 |volume=386 |issue=1 |pages=155–63 |bibcode=2008MNRAS.386..155S}}<br />See also {{cite news |first=Jason |last=Palmer |url=https://www.newscientist.com/article/dn13369 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415105707/http://www.newscientist.com/article/dn13369 |archivedate=15 April 2012 |title=Hope dims that Earth will survive Sun's death |date=22 February 2008 |work=NewScientist.com news service |accessdate=24 March 2008}}</ref> <ref name=shayler_vis2005>{{cite book |first1=David |last1=Shayler |first2=Bert |last2=Vis |date=2005 |title=Russia's Cosmonauts: Inside the Yuri Gagarin Training Center |publisher=Birkhäuser |isbn=978-0-387-21894-6}}</ref> <ref name=ucs>{{cite web |url=https://www.ucsusa.org/nuclear-weapons/space-weapons/satellite-database |title=UCS Satellite Database |work=Nuclear Weapons & Global Security |publisher=Union of Concerned Scientists |date=31 December 2020 |access-date=28 March 2021 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=25 January 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160125031401/https://www.ucsusa.org/nuclear-weapons/space-weapons/satellite-database }}</ref> <ref name=usno>{{cite web |title=Selected Astronomical Constants, 2011 |work=The Astronomical Almanac |url=http://asa.usno.navy.mil/SecK/2011/Astronomical_Constants_2011.txt |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130826043456/http://asa.usno.navy.mil/SecK/2011/Astronomical_Constants_2011.txt |archivedate=2013-08-26 |accessdate=2011-02-25}}</ref> <ref name=USNO_TSD>{{cite web |title=Leap seconds |publisher=Time Service Department, USNO |url=http://tycho.usno.navy.mil/leapsec.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150312003149/http://tycho.usno.navy.mil/leapsec.html |accessdate=23 September 2008 |archivedate=12 March 2015}}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name=vazquez_etal2006>{{cite journal |last1=Vázquez |first1=M. |first2=P. Montañés |last2=Rodríguez |last3=Palle |first3=E. |year=2006 |url=http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf |title=The Earth as an Object of Astrophysical Interest in the Search for Extrasolar Planets |journal=Lecture Notes and Essays in Astrophysics |volume=2 |page=49 |access-date=21 March 2007 |bibcode=2006LNEA....2...49V |archive-url=https://www.webcitation.org/617ElSxyd?url=http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf |archive-date=22 August 2011 |url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf |accessdate=23 November 2021 |archivedate=17 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110817220342/http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf }}</ref> <ref name="watersource">{{cite journal |display-authors=1 |last1=Morbidelli |first1=A. |author-link1=Alessandro Morbidelli (astronomer)|last2=Chambers |first2=J. |last3=Lunine |first3=J. I. |last4=Petit |first4=J. M. |last5=Robert |first5=F. |last6=Valsecchi |first6=G. B. |last7=Cyr |first7=K. E. |title=Source regions and time scales for the delivery of water to Earth |url=https://archive.org/details/sim_meteoritics-planetary-science_2000-11_35_6/page/1309 |journal=Meteoritics & Planetary Science |year=2000 |volume=35 |issue=6 |pages=1309–20 |bibcode=2000M&PS...35.1309M |doi=10.1111/j.1945-5100.2000.tb01518.x|doi-access=free }}</ref> <ref name=ward_brownlee2002>{{cite book |last1=Ward |first1=Peter D. |last2=Brownlee |first2=Donald |date=2002 |title=The Life and Death of Planet Earth: How the New Science of Astrobiology Charts the Ultimate Fate of Our World |url=https://archive.org/details/isbn_9780805067811 |publisher=Times Books, Henry Holt and Company |location=New York |isbn=0-8050-6781-7}}</ref> <ref name="Williams1994">{{cite journal |last1=Williams |first1=James G. |title=Contributions to the Earth's obliquity rate, precession, and nutation |journal=The Astronomical Journal |volume=108 |date=1994 |page=711 |issn=00046256 |doi=10.1086/117108 |bibcode=1994AJ....108..711W}}</ref> <ref name="Pidwirny 2006_8">{{cite journal |last1=Pidwirny |first1=Michael |date=2006-02-02 |title=Surface area of our planet covered by oceans and continents.(Table 8o-1) |publisher=University of British Columbia, Okanagan |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html |accessdate=2007-11-26 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html |accessdate=2 March 2016 |archivedate=9 December 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061209125035/http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html }}</ref> <ref name="WGS-84-2">{{cite web |first1=Sigurd |last1=Humerfelt |date=October 26, 2010 |title=How WGS 84 defines Earth |url=http://home.online.no/~sigurdhu/WGS84_Eng.html |accessdate=2011-04-29 |archivedate=24 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110424104419/http://home.online.no/~sigurdhu/WGS84_Eng.html }}</ref> }} {{Footer_SolarSystem}} [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[ကဏ္ဍ:သဘာဝသိပ္ပံ]] [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] b8u8q67u9kkn0dhnpb4hhck8jre23hx 0 2893 1048256 931305 2026-08-12T06:27:17Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည် 1048256 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ပလူတို | symbol = [[File:Pluto symbol (large orb, bold).svg|24px|⯓]] | image = [[File:Pluto in True Color - High-Res.jpg|280px]] | caption = ''[[New Horizons]]'' အာကာသယဉ်မှ ရိုက်ကူးထားသော ပလူတိုဂြိုဟ်{{efn|name = caption|This is a Digital compositing of four near-true color photographs taken by the ''[[New Horizons]]'' spacecraft on July 14, 2015 from a distance of {{convert|450,000|mi|km|disp=flip|abbr=on}}. The most prominent feature in the image, the bright, youthful plains of Tombaugh Regio and Sputnik Planum, can be seen at lower right. It contrasts the darker, more cratered terrain of Cthulhu Regio at lower left. Because of Pluto's 119.591° tilt at its axis, the southern hemisphere is barely visible in this image; the equator runs through Cthulhu and the southern parts of Sputnik Planum.}} | discovery = yes | discoverer = Clyde Tombaugh | discovered = February 18, 1930 | mp_name = '''134340 Pluto''' | named_after = ပလူတို | mp_category = {{plainlist | * [[ဂြိုဟ်ပု]] * Trans-Neptunian object * Plutoid * [[ကျူးပါး ခါးပတ်]] အရာဝတ္ထု * Plutino }} | orbit_ref =<ref name="TOP2013" />{{efn|name = MeanElements|The mean elements here are from the Theory of the Outer Planets (TOP2013) solution by the Institut de mécanique céleste et de calcul des éphémérides (IMCCE). They refer to the standard equinox J2000, the barycenter of the Solar System, and the epoch J2000.}} | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{plainlist | * {{val|49.319|ul=AU}} * ({{nowrap|{{val|fmt=commas|7378.07|u=Gm}}}}) * February, 2114 }} | perihelion = {{plainlist | * {{val|29.656|u=AU}} * ({{nowrap|{{val|fmt=commas|4436.4|u=Gm}}}}) * (September 5, 1989)<ref name="jpl-ssd-horizons" /> }} | semimajor = {{plainlist | * {{val|39.54|u=AU}} * ({{nowrap|{{val|fmt=commas|5915|u=Gm}}}}) }} | eccentricity = {{val|0.24905}} | inclination = {{plainlist | * {{val|17.1405|u=°}} * (11.88° နေ၏ အီကွေတာဆီသို့) }} | asc_node = {{val|110.299|u=°}} | arg_peri = {{val|113.834|u=°}} | period = {{plainlist | * {{val|248.00}} [[:en:julian year (astronomy)|years]]<ref name="Pluto Fact Sheet" /> * {{nowrap|{{val|fmt=commas|90581|u=days}}}}<ref name="Pluto Fact Sheet" /> * {{nowrap|{{val|fmt=commas|14164.4}}}} Plutonian solar days<ref name="planet_years" /> }} | synodic_period = 366.73 days<ref name="Pluto Fact Sheet" /> | avg_speed = 4.67&nbsp;km/s<ref name="Pluto Fact Sheet" /> | mean_anomaly = {{val|14.53|u=[[:en:Degree (angle)|deg]]}} | satellites = [[ပလူတို၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၅]] စင်း | physical_characteristics = yes | mean_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|1187|4|u=km}}}}<ref name="Stern2015">{{cite journal |last1=Stern |first1=S. A. |displayauthors=etal |title=The Pluto system: Initial results from its exploration by New Horizons |url=http://www.sciencemag.org/content/350/6258/aad1815/T1.expansion.html |journal=Science |date=2015 |volume=350 |issue=6258 |pages=249–352 |doi=10.1126/science.aad1815 |bibcode=2015Sci...350.1815S |pmid=26472913 |arxiv=1510.07704}}</ref> * 0.18 [[ကမ္ဘာ အချင်းဝက်|ကမ္ဘာ]] }} | surface_area = {{plainlist | * {{val|1.77|e=7|u=km2}}{{efn|name=Surface area}} * 0.035 ကမ္ဘာ }} | volume = {{plainlist | * {{val|7.006|0.071|e=9|u=km3}}{{efn|name=Volume}} * {{val|0.00647|u=Earths}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|1.303|0.003|e = 22|u=kg}}<ref name="Stern2015" /><!-- Calculated from GM=869.6 ± 1.8 km3 s–2 --> * {{val|0.00218|u=[[ကမ္ဘာဒြပ်ထု|ကမ္ဘာ]]}} * 0.177 [[လဒြပ်ထု|လကမ္ဘာ]] }} | density = {{val|1.860|0.013|u=g/cm3}}<ref name="Stern2015" /> | surface_grav = {{plainlist | * {{val|0.620|}} [[အလျင်|m/s²]]{{efn|name = Surface gravity}} * 0.063 [[:en:g-force|g]] }} | escape_velocity = {{val|1.212}}&nbsp;km/s{{efn|name = Escape velocity}} | sidereal_day = {{plainlist | * {{val|6.387230|u=day}} * 6 d, 9 h, 17&nbsp;m, 36 s }} | rot_velocity = 47.18&nbsp;km/h | axial_tilt = {{val|119.591|0.014|u=°}} (to orbit)<ref name="Young2007">{{cite journal | bibcode = 2007DPS....39.6205Y | title = Pluto's Radius | last = Young | first = Eliot F. | last2 = Young | first2 = Leslie A. | last3 = Buie | first3 = Marc W. | journal = American Astronomical Society, DPS meeting No. 39, #62.05; Bulletin of the American Astronomical Society | volume = 39 | page = 541 | date = 2007 }}</ref>{{efn|name = Axial tilt}} | right_asc_north_pole = 132.993°<ref name="Archinal" /> | declination = −6.163°<ref name="Archinal" /> | albedo = 0.49 to 0.66 ([[:en:Geometric albedo|geometric]], varies by 35%)<ref name="Pluto Fact Sheet" /><ref name="Hamilton" /> | magnitude = 13.65<ref name="Pluto Fact Sheet" /> to 16.3<ref name="AstDys-Pluto" /> <br /> (mean is 15.1)<ref name="Pluto Fact Sheet" /> | abs_magnitude = −0.7<ref name="jpldata" /> | angular_size = 0.06″ to 0.11″<ref name="Pluto Fact Sheet" />{{efn|name = Angular size}} | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Pluto.ogg|ˈ|p|l|uː|t|oʊ}} | adjectives = Plutonian | atmosphere = yes | temperatures = yes | temp_name1 = [[ကယ်လ်ဗင်|Kelvin]] | min_temp_1 = 33 K | mean_temp_1 = 44 K (−229 °C) | max_temp_1 = 55 K | surface_pressure = 1.0 [[:en:pascal (unit)|Pa]] (2015)<ref name=Stern2015/><ref>{{cite news |last=Amos |first=Jonathan |url=http://www.bbc.com/news/science-environment-33657447 |title=New Horizons: Pluto may have 'nitrogen glaciers' |work=BBC News |date=July 23, 2015 |accessdate=July 26, 2015 |quote=It could tell from the passage of sunlight and radiowaves through the Plutonian "air" that the pressure was only about 10 microbars at the surface }}</ref> | atmosphere_composition = [[နိုက်ထရိုဂျင်]]၊ [[မီသိန်း]]၊ [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ်]]<ref name="Physorg April 19, 2011" /> | note = no | scale_height = | flattening = <1%<ref name="Stern2015" /> }} '''ပလူတို''' ({{lang-en|Pluto}}; သင်္ကေတ: [[File:Pluto symbol (large orb, fixed width).svg|16px|⯓]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> ၎င်း [[File:Pluto monogram (fixed width).svg|16px|♇]]<ref>{{cite book |editor=John Lewis |date=2004 |title=Physics and chemistry of the solar system |url=https://archive.org/details/physicschemistry00lewi_433 |edition= 2 |page=[https://archive.org/details/physicschemistry00lewi_433/page/n78 64] |publisher=Elsevier}}</ref>) သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းရှိ [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ|ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား]]တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကျောက်သား နှင့် ရေခဲတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ပလူတိုဂြိုဟ်ပေါ်တွင် အလွန်အေးပြီး အပူချိန် အနှုတ် ၂၁၈ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ် (အနှုတ် ၃၆၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) မှ အနှုတ် ၂၄၀ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ် (အနှုတ် ၄၀၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိရှိသည်။ ပလူတိုသည် ၂၃၉၀ [[ကီလိုမီတာ]]အချင်းရှိပြီး [[လကမ္ဘာ]] ၏ သုံးပုံ နှစ်ပုံမျှရှိကာ [[ကမ္ဘာ]]၏ ၅ ပုံ ၁ ပုံမျှရှိသည်။ ပလူတိုဂြိုဟ်၏ အလေးချိန်မှာ တန်ချိန် ၁၃ သန်းမျှရှိသည်။ ကမ္ဘာသည် ပလူတိုဂြိုဟ်၏ အဆ ၄၆၀ မျှလေးပြီး ကမ္ဘာရံလသည် ပလူတိုဂြိုဟ်ထက် ၅ ဆခွဲမျှလေးသည်။ အရီဇိုးနား ပြည်နယ် Flagstaff ရှိ Lowell observatory မှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ကလိုက်တွမ်ဘော့ (Clyde Tombaugh) မှ ပလူတိုဂြိုဟ်ကို ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ရောမငရဲနှင့်ဆိုင်သော နတ်ဘုရား ပလူတို၏ အမည်ကို ပေးခဲ့သည်။ ထိုအမည်ကို အကြံပြုခဲ့သူမှာ အင်္ဂလန်မှ ဗဲနက်တီယာ ဘာနေး (Venetia Burney) ဖြစ်ပြီး သူမသည် ထိုအချိန်က ၁၁ နှစ် သမီးမျှသာရှိသေးသည်။ ပလူတိုတွင် [[ချာရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ချာရွန်]] (Charon)၊ [[စတိခ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|စတိုက်]] (Styrx)၊ [[ခေးဘရောစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကီးဘရော့စ်]] (Kerberos)၊ [[နစ်ခ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|နစ်စ်]] (Nix) နှင့် [[ဟိုက်ဒရာ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဟိုက်ဒရာ]] (Hydra) ဟူသော ဂြိုဟ်ရံလ ၅ ခု ရှိသည်။ ချာရွန်မှာ ၁၁၉၀ ကီလိုမီတာ အချင်းရှိပြီး ပလူတိုဂြိုဟ်၏ အချင်း၏ တစ်ဝက်မျှရှိသည်။ ပလူတိုနှင့် ချာရွန်တို့သည် တစ်ခုကို တစ်ခု အပြန်အလှန်လှည့်ပတ်နေကြပြီး ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား ၂ ခုပမာရှိသည်။ နစ်စ်နှင့် ဟိုက်ဒရာတို့မှာ ပိုမိုသေးငယ်ပြီး ၄၅ ကီလိုမီတာမှ ၁၆၀ ကီလိုမီတာ အတွင်းသာ ကျယ်ဝန်းသော အချင်းရှိပြီး ပလူတိုဂြိုဟ်မှ ၄၄၀၀၀ ကီလိုမီတာမျှ ကွာဝေးသည်။ ချာရွန်ကို ၁၉၇၈ ဇွန်လတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး နစ်စ်နှင့် ဟိုက်ဒရာကို ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ [[နေအဖွဲ့အစည်း]] အတွင်းတွင် ဂြိုဟ် ၈ ခု ရှိသည်။ ပလူတိုသည် ထိုဂြိုဟ် ၈ ခုနှင့် လွန်စွာမှပင် ကွဲပြားခြားနား နေသည်။ ၎င်းသည် အခြားဂြိုဟ်များထက် သေးငယ်နေပြီး နေ၏ ပတ်လည်တွင် ပုံစံကွဲပြားသော လမ်းကြောင်းဖြင့် သွားလာနေသည်။ ပလူတိုသည် ၎င်း သွားလာသော လမ်းကြောင်းကြောင့် တစ်ခါတစ်ရံတွင် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ထက် ပို၍ နေနှင့် နီးကပ်နေလေ့ ရှိသည်။ ပလူတိုကို ဂြိုဟ်များစာရင်းမှ ပယ်ဖျက်ခဲ့သော အချိန်မှစ၍ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်|မာကျူရီဂြိုဟ်]]သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း၌ အသေးဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်လာသည်။ မာကျူရီဂြိုဟ်သည် ပလူတိုဂြိုဟ်ထက် ၂ ဆမျှ ပို၍ ကျယ်ဝန်းပြီး ဒြပ်ထု ပမာဏမှာ ပလူတိုထက် ၂၅ဆမျှ ပိုသည်။ ပလူတိုဂြိုဟ်အား ၉ ခုမြောက် ဂြိုဟ်အဖြစ် သတ်မှတ် ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသော်လည်း ကျူးပါး ခါးပတ်မှ ပလူတိုထက် ပိုကြီးသောဂြိုဟ်များအား ထပ်မံတွေရှိခဲ့သောကြောင့် ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် နိုင်ငံတကာ အာကာသ အဖွဲ့အစည်းမှ ပလူတိုကို ဂြိုဟ်ဟု မသတ်မှတ်သင့်တော့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ပလူတိုအား ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား အဖြစ်သာ သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်သင့်သည်ဟု သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။<ref name="BBC-Akwagyiram 2005-08-02">{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/4737647.stm | title = Farewell Pluto? | first = Alexis | last = Akwagyiram | work = BBC News | date = August 2, 2005 | accessdate = March 5, 2006 }}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁၄ တွင် [[New Horizons]] အာကာသယာဉ်သည် ပလူတိုအနီးဖြတ်၍ပျံသန်းသည့် ပထမဆုံးယာဉ် ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="NYT-20150714-kc">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=NASA's New Horizons Spacecraft Completes Flyby of Pluto |url=http://www.nytimes.com/2015/07/15/science/space/nasa-new-horizons-spacecraft-reaches-pluto.html |date=July 14, 2015 |work=New York Times |accessdate=July 14, 2015}}</ref><ref name="AP-20150714">{{cite news |last=Dunn |first=Marcia |title=Pluto close-up: Spacecraft makes flyby of icy, mystery world |url=http://apnews.excite.com/article/20150714/us-sci--pluto-1a20f848e7.html |date=July 14, 2015 |work=AP News |accessdate=July 14, 2015 |archivedate=16 July 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150716165559/http://apnews.excite.com/article/20150714/us-sci--pluto-1a20f848e7.html }}</ref><ref name="NYT-20150718">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=The Long, Strange Trip to Pluto, and How NASA Nearly Missed It |url=http://www.nytimes.com/2015/07/19/us/the-long-strange-trip-to-pluto-and-how-nasa-nearly-missed-it.html |date=July 18, 2015 |work=New York Times |accessdate=July 19, 2015}}</ref> ယင်းကဲ့သို့ပျံသန်းစဉ် ပလူတိုအား အသေးစိတ် လေ့လာတိုင်းတာခဲ့သည်။ == မှတ်စုများ == {{notelist| colwidth = 30em| notes = {{efn| name = Surface area| Surface area derived from the radius ''r'': <math>4\pi r^2</math>'''.}} {{efn| name = Volume| Volume ''v'' derived from the radius ''r'': <math>4\pi r^3/3</math>'''.}} {{efn| name = Surface gravity| Surface gravity derived from the mass ''M'', the gravitational constant ''G'' and the radius ''r'': <math>GM/r^2</math>.}} {{efn| name = Escape velocity| Escape velocity derived from the mass ''M'', the gravitational constant ''G'' and the radius ''r'': <math>\sqrt{2GM/r}</math>.}} {{efn| name = Axial tilt| Based on the orientation of Charon's orbit, which is assumed the same as Pluto's spin axis due to the mutual tidal locking.}} {{efn| name = Angular size| Based on geometry of minimum and maximum distance from Earth and Pluto radius in the factsheet}} }} == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] * [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ]] * [[ကျူးပါး ခါးပတ်]] ==ကိုးကား== {{reflist|2 | refs = <ref name="jpl-ssd-horizons">{{cite web | title = Horizon Online Ephemeris System for Pluto Barycenter | publisher = JPL Horizons On-Line Ephemeris System @ Solar System Dynamics Group | url = http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=mb&sstr=9 | accessdate = January 16, 2011 }} (set Observer Location to @0 to place the observer at the center of the Sun-Jupiter system)</ref> <ref name="AstDys-Pluto">{{cite web | title = AstDys (134340) Pluto Ephemerides | publisher = Department of Mathematics, University of Pisa, Italy | url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.1&n=134340&oc=500&y0=1870&m0=2&d0=9&h0=0&mi0=0&y1=1870&m1=3&d1=20&h1=0&mi1=0&ti=1.0&tiu=days | accessdate = June 27, 2010 }}</ref> <ref name="Physorg April 19, 2011">{{cite web | title = Pluto has carbon monoxide in its atmosphere | publisher = Physorg.com | date = April 19, 2011 | url = http://www.physorg.com/news/2011-04-pluto-carbon-monoxide-atmosphere.html | accessdate = November 22, 2011 }}</ref> <ref name=TOP2013>{{cite journal |title=New analytical planetary theories VSOP2013 and TOP2013 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=557 |issue=2 |pages=A49 |date=September 2013 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Francou |first2=G. |last3=Fienga |first3=A. |last4=Manche |first4=H. |bibcode=2013A&A...557A..49S |doi=10.1051/0004-6361/201321843}} The elements in the clearer and usual format [https://drive.google.com/file/d/0B7EgQjYURXMTSGE5LVMyMUMwa00/view?usp=sharing is in the spreadsheet] and the original TOP2013 [ftp://ftp.imcce.fr/pub/ephem/planets/top2013/TOP2013-secular.txt elements here.]</ref> <ref name="Archinal">{{Cite journal | doi = 10.1007/s10569-010-9320-4 | title = Report of the IAU Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements: 2009 | journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy | volume = 109 | issue = 2 | pages = 101–135 | year = 2010 | last1 = Archinal | first1 = B. A. | last2 = a'Hearn | first2 = M. F. | last3 = Bowell | first3 = E. | last4 = Conrad | first4 = A. | last5 = Consolmagno | first5 = G. J. | display-authors = 5 | last6 = Courtin | first6 = R. | last7 = Fukushima | first7 = T. | last8 = Hestroffer | first8 = D. | last9 = Hilton | first9 = J. L. | last10 = Krasinsky | first10 = G. A. | last11 = Neumann | first11 = G. | last12 = Oberst | first12 = J. | last13 = Seidelmann | first13 = P. K. | last14 = Stooke | first14 = P. | last15 = Tholen | first15 = D. J. | last16 = Thomas | first16 = P. C. | last17 = Williams | first17 = I. P.}}</ref> <ref name="Archinal"/> <ref name="planet_years">{{cite web | url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm | title = Rotation Period and Day Length | last = Seligman | first = Courtney | accessdate = August 13, 2009 }}</ref> <ref name="Hamilton">{{cite web | date = February 12, 2006 | title = Dwarf Planet Pluto | publisher = Views of the Solar System | first = Calvin J. | last = Hamilton | url = http://www.solarviews.com/eng/pluto.htm | accessdate = January 10, 2007 }}</ref> <ref name="Pluto Fact Sheet">{{cite web | first = David R. | last = Williams | title = Pluto Fact Sheet | publisher = NASA | date = July 24, 2015 | url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html | accessdate = August 6, 2015 | archive-date = 19 November 2015 | archive-url = https://archive.today/20151119095810/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html }}</ref> <ref name="AstDys-Pluto"/> <ref name="jpldata">{{cite web | title = JPL Small-Body Database Browser: 134340 Pluto | url = http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Pluto | accessdate = June 12, 2008 }}</ref> }} {{နေအဖွဲ့အစည်း}} [[Category:ပလူတို]] [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[Category:ဂြိုဟ်ငယ်များ]] bad7egxcdwgvjbujd2e98q7207m7rdh 1048257 1048256 2026-08-12T06:27:31Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂြိုဟ်သိမ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1048257 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ပလူတို | symbol = [[File:Pluto symbol (large orb, bold).svg|24px|⯓]] | image = [[File:Pluto in True Color - High-Res.jpg|280px]] | caption = ''[[New Horizons]]'' အာကာသယဉ်မှ ရိုက်ကူးထားသော ပလူတိုဂြိုဟ်{{efn|name = caption|This is a Digital compositing of four near-true color photographs taken by the ''[[New Horizons]]'' spacecraft on July 14, 2015 from a distance of {{convert|450,000|mi|km|disp=flip|abbr=on}}. The most prominent feature in the image, the bright, youthful plains of Tombaugh Regio and Sputnik Planum, can be seen at lower right. It contrasts the darker, more cratered terrain of Cthulhu Regio at lower left. Because of Pluto's 119.591° tilt at its axis, the southern hemisphere is barely visible in this image; the equator runs through Cthulhu and the southern parts of Sputnik Planum.}} | discovery = yes | discoverer = Clyde Tombaugh | discovered = February 18, 1930 | mp_name = '''134340 Pluto''' | named_after = ပလူတို | mp_category = {{plainlist | * [[ဂြိုဟ်ပု]] * Trans-Neptunian object * Plutoid * [[ကျူးပါး ခါးပတ်]] အရာဝတ္ထု * Plutino }} | orbit_ref =<ref name="TOP2013" />{{efn|name = MeanElements|The mean elements here are from the Theory of the Outer Planets (TOP2013) solution by the Institut de mécanique céleste et de calcul des éphémérides (IMCCE). They refer to the standard equinox J2000, the barycenter of the Solar System, and the epoch J2000.}} | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{plainlist | * {{val|49.319|ul=AU}} * ({{nowrap|{{val|fmt=commas|7378.07|u=Gm}}}}) * February, 2114 }} | perihelion = {{plainlist | * {{val|29.656|u=AU}} * ({{nowrap|{{val|fmt=commas|4436.4|u=Gm}}}}) * (September 5, 1989)<ref name="jpl-ssd-horizons" /> }} | semimajor = {{plainlist | * {{val|39.54|u=AU}} * ({{nowrap|{{val|fmt=commas|5915|u=Gm}}}}) }} | eccentricity = {{val|0.24905}} | inclination = {{plainlist | * {{val|17.1405|u=°}} * (11.88° နေ၏ အီကွေတာဆီသို့) }} | asc_node = {{val|110.299|u=°}} | arg_peri = {{val|113.834|u=°}} | period = {{plainlist | * {{val|248.00}} [[:en:julian year (astronomy)|years]]<ref name="Pluto Fact Sheet" /> * {{nowrap|{{val|fmt=commas|90581|u=days}}}}<ref name="Pluto Fact Sheet" /> * {{nowrap|{{val|fmt=commas|14164.4}}}} Plutonian solar days<ref name="planet_years" /> }} | synodic_period = 366.73 days<ref name="Pluto Fact Sheet" /> | avg_speed = 4.67&nbsp;km/s<ref name="Pluto Fact Sheet" /> | mean_anomaly = {{val|14.53|u=[[:en:Degree (angle)|deg]]}} | satellites = [[ပလူတို၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၅]] စင်း | physical_characteristics = yes | mean_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|1187|4|u=km}}}}<ref name="Stern2015">{{cite journal |last1=Stern |first1=S. A. |displayauthors=etal |title=The Pluto system: Initial results from its exploration by New Horizons |url=http://www.sciencemag.org/content/350/6258/aad1815/T1.expansion.html |journal=Science |date=2015 |volume=350 |issue=6258 |pages=249–352 |doi=10.1126/science.aad1815 |bibcode=2015Sci...350.1815S |pmid=26472913 |arxiv=1510.07704}}</ref> * 0.18 [[ကမ္ဘာ အချင်းဝက်|ကမ္ဘာ]] }} | surface_area = {{plainlist | * {{val|1.77|e=7|u=km2}}{{efn|name=Surface area}} * 0.035 ကမ္ဘာ }} | volume = {{plainlist | * {{val|7.006|0.071|e=9|u=km3}}{{efn|name=Volume}} * {{val|0.00647|u=Earths}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|1.303|0.003|e = 22|u=kg}}<ref name="Stern2015" /><!-- Calculated from GM=869.6 ± 1.8 km3 s–2 --> * {{val|0.00218|u=[[ကမ္ဘာဒြပ်ထု|ကမ္ဘာ]]}} * 0.177 [[လဒြပ်ထု|လကမ္ဘာ]] }} | density = {{val|1.860|0.013|u=g/cm3}}<ref name="Stern2015" /> | surface_grav = {{plainlist | * {{val|0.620|}} [[အလျင်|m/s²]]{{efn|name = Surface gravity}} * 0.063 [[:en:g-force|g]] }} | escape_velocity = {{val|1.212}}&nbsp;km/s{{efn|name = Escape velocity}} | sidereal_day = {{plainlist | * {{val|6.387230|u=day}} * 6 d, 9 h, 17&nbsp;m, 36 s }} | rot_velocity = 47.18&nbsp;km/h | axial_tilt = {{val|119.591|0.014|u=°}} (to orbit)<ref name="Young2007">{{cite journal | bibcode = 2007DPS....39.6205Y | title = Pluto's Radius | last = Young | first = Eliot F. | last2 = Young | first2 = Leslie A. | last3 = Buie | first3 = Marc W. | journal = American Astronomical Society, DPS meeting No. 39, #62.05; Bulletin of the American Astronomical Society | volume = 39 | page = 541 | date = 2007 }}</ref>{{efn|name = Axial tilt}} | right_asc_north_pole = 132.993°<ref name="Archinal" /> | declination = −6.163°<ref name="Archinal" /> | albedo = 0.49 to 0.66 ([[:en:Geometric albedo|geometric]], varies by 35%)<ref name="Pluto Fact Sheet" /><ref name="Hamilton" /> | magnitude = 13.65<ref name="Pluto Fact Sheet" /> to 16.3<ref name="AstDys-Pluto" /> <br /> (mean is 15.1)<ref name="Pluto Fact Sheet" /> | abs_magnitude = −0.7<ref name="jpldata" /> | angular_size = 0.06″ to 0.11″<ref name="Pluto Fact Sheet" />{{efn|name = Angular size}} | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Pluto.ogg|ˈ|p|l|uː|t|oʊ}} | adjectives = Plutonian | atmosphere = yes | temperatures = yes | temp_name1 = [[ကယ်လ်ဗင်|Kelvin]] | min_temp_1 = 33 K | mean_temp_1 = 44 K (−229 °C) | max_temp_1 = 55 K | surface_pressure = 1.0 [[:en:pascal (unit)|Pa]] (2015)<ref name=Stern2015/><ref>{{cite news |last=Amos |first=Jonathan |url=http://www.bbc.com/news/science-environment-33657447 |title=New Horizons: Pluto may have 'nitrogen glaciers' |work=BBC News |date=July 23, 2015 |accessdate=July 26, 2015 |quote=It could tell from the passage of sunlight and radiowaves through the Plutonian "air" that the pressure was only about 10 microbars at the surface }}</ref> | atmosphere_composition = [[နိုက်ထရိုဂျင်]]၊ [[မီသိန်း]]၊ [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ်]]<ref name="Physorg April 19, 2011" /> | note = no | scale_height = | flattening = <1%<ref name="Stern2015" /> }} '''ပလူတို''' ({{lang-en|Pluto}}; သင်္ကေတ: [[File:Pluto symbol (large orb, fixed width).svg|16px|⯓]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> ၎င်း [[File:Pluto monogram (fixed width).svg|16px|♇]]<ref>{{cite book |editor=John Lewis |date=2004 |title=Physics and chemistry of the solar system |url=https://archive.org/details/physicschemistry00lewi_433 |edition= 2 |page=[https://archive.org/details/physicschemistry00lewi_433/page/n78 64] |publisher=Elsevier}}</ref>) သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းရှိ [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ|ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား]]တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကျောက်သား နှင့် ရေခဲတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ပလူတိုဂြိုဟ်ပေါ်တွင် အလွန်အေးပြီး အပူချိန် အနှုတ် ၂၁၈ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ် (အနှုတ် ၃၆၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) မှ အနှုတ် ၂၄၀ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ် (အနှုတ် ၄၀၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိရှိသည်။ ပလူတိုသည် ၂၃၉၀ [[ကီလိုမီတာ]]အချင်းရှိပြီး [[လကမ္ဘာ]] ၏ သုံးပုံ နှစ်ပုံမျှရှိကာ [[ကမ္ဘာ]]၏ ၅ ပုံ ၁ ပုံမျှရှိသည်။ ပလူတိုဂြိုဟ်၏ အလေးချိန်မှာ တန်ချိန် ၁၃ သန်းမျှရှိသည်။ ကမ္ဘာသည် ပလူတိုဂြိုဟ်၏ အဆ ၄၆၀ မျှလေးပြီး ကမ္ဘာရံလသည် ပလူတိုဂြိုဟ်ထက် ၅ ဆခွဲမျှလေးသည်။ အရီဇိုးနား ပြည်နယ် Flagstaff ရှိ Lowell observatory မှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ကလိုက်တွမ်ဘော့ (Clyde Tombaugh) မှ ပလူတိုဂြိုဟ်ကို ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ရောမငရဲနှင့်ဆိုင်သော နတ်ဘုရား ပလူတို၏ အမည်ကို ပေးခဲ့သည်။ ထိုအမည်ကို အကြံပြုခဲ့သူမှာ အင်္ဂလန်မှ ဗဲနက်တီယာ ဘာနေး (Venetia Burney) ဖြစ်ပြီး သူမသည် ထိုအချိန်က ၁၁ နှစ် သမီးမျှသာရှိသေးသည်။ ပလူတိုတွင် [[ချာရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ချာရွန်]] (Charon)၊ [[စတိခ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|စတိုက်]] (Styrx)၊ [[ခေးဘရောစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကီးဘရော့စ်]] (Kerberos)၊ [[နစ်ခ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|နစ်စ်]] (Nix) နှင့် [[ဟိုက်ဒရာ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဟိုက်ဒရာ]] (Hydra) ဟူသော ဂြိုဟ်ရံလ ၅ ခု ရှိသည်။ ချာရွန်မှာ ၁၁၉၀ ကီလိုမီတာ အချင်းရှိပြီး ပလူတိုဂြိုဟ်၏ အချင်း၏ တစ်ဝက်မျှရှိသည်။ ပလူတိုနှင့် ချာရွန်တို့သည် တစ်ခုကို တစ်ခု အပြန်အလှန်လှည့်ပတ်နေကြပြီး ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား ၂ ခုပမာရှိသည်။ နစ်စ်နှင့် ဟိုက်ဒရာတို့မှာ ပိုမိုသေးငယ်ပြီး ၄၅ ကီလိုမီတာမှ ၁၆၀ ကီလိုမီတာ အတွင်းသာ ကျယ်ဝန်းသော အချင်းရှိပြီး ပလူတိုဂြိုဟ်မှ ၄၄၀၀၀ ကီလိုမီတာမျှ ကွာဝေးသည်။ ချာရွန်ကို ၁၉၇၈ ဇွန်လတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး နစ်စ်နှင့် ဟိုက်ဒရာကို ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ [[နေအဖွဲ့အစည်း]] အတွင်းတွင် ဂြိုဟ် ၈ ခု ရှိသည်။ ပလူတိုသည် ထိုဂြိုဟ် ၈ ခုနှင့် လွန်စွာမှပင် ကွဲပြားခြားနား နေသည်။ ၎င်းသည် အခြားဂြိုဟ်များထက် သေးငယ်နေပြီး နေ၏ ပတ်လည်တွင် ပုံစံကွဲပြားသော လမ်းကြောင်းဖြင့် သွားလာနေသည်။ ပလူတိုသည် ၎င်း သွားလာသော လမ်းကြောင်းကြောင့် တစ်ခါတစ်ရံတွင် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ထက် ပို၍ နေနှင့် နီးကပ်နေလေ့ ရှိသည်။ ပလူတိုကို ဂြိုဟ်များစာရင်းမှ ပယ်ဖျက်ခဲ့သော အချိန်မှစ၍ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်|မာကျူရီဂြိုဟ်]]သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း၌ အသေးဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်လာသည်။ မာကျူရီဂြိုဟ်သည် ပလူတိုဂြိုဟ်ထက် ၂ ဆမျှ ပို၍ ကျယ်ဝန်းပြီး ဒြပ်ထု ပမာဏမှာ ပလူတိုထက် ၂၅ဆမျှ ပိုသည်။ ပလူတိုဂြိုဟ်အား ၉ ခုမြောက် ဂြိုဟ်အဖြစ် သတ်မှတ် ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသော်လည်း ကျူးပါး ခါးပတ်မှ ပလူတိုထက် ပိုကြီးသောဂြိုဟ်များအား ထပ်မံတွေရှိခဲ့သောကြောင့် ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် နိုင်ငံတကာ အာကာသ အဖွဲ့အစည်းမှ ပလူတိုကို ဂြိုဟ်ဟု မသတ်မှတ်သင့်တော့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ပလူတိုအား ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား အဖြစ်သာ သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်သင့်သည်ဟု သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။<ref name="BBC-Akwagyiram 2005-08-02">{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/4737647.stm | title = Farewell Pluto? | first = Alexis | last = Akwagyiram | work = BBC News | date = August 2, 2005 | accessdate = March 5, 2006 }}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁၄ တွင် [[New Horizons]] အာကာသယာဉ်သည် ပလူတိုအနီးဖြတ်၍ပျံသန်းသည့် ပထမဆုံးယာဉ် ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="NYT-20150714-kc">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=NASA's New Horizons Spacecraft Completes Flyby of Pluto |url=http://www.nytimes.com/2015/07/15/science/space/nasa-new-horizons-spacecraft-reaches-pluto.html |date=July 14, 2015 |work=New York Times |accessdate=July 14, 2015}}</ref><ref name="AP-20150714">{{cite news |last=Dunn |first=Marcia |title=Pluto close-up: Spacecraft makes flyby of icy, mystery world |url=http://apnews.excite.com/article/20150714/us-sci--pluto-1a20f848e7.html |date=July 14, 2015 |work=AP News |accessdate=July 14, 2015 |archivedate=16 July 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150716165559/http://apnews.excite.com/article/20150714/us-sci--pluto-1a20f848e7.html }}</ref><ref name="NYT-20150718">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=The Long, Strange Trip to Pluto, and How NASA Nearly Missed It |url=http://www.nytimes.com/2015/07/19/us/the-long-strange-trip-to-pluto-and-how-nasa-nearly-missed-it.html |date=July 18, 2015 |work=New York Times |accessdate=July 19, 2015}}</ref> ယင်းကဲ့သို့ပျံသန်းစဉ် ပလူတိုအား အသေးစိတ် လေ့လာတိုင်းတာခဲ့သည်။ == မှတ်စုများ == {{notelist| colwidth = 30em| notes = {{efn| name = Surface area| Surface area derived from the radius ''r'': <math>4\pi r^2</math>'''.}} {{efn| name = Volume| Volume ''v'' derived from the radius ''r'': <math>4\pi r^3/3</math>'''.}} {{efn| name = Surface gravity| Surface gravity derived from the mass ''M'', the gravitational constant ''G'' and the radius ''r'': <math>GM/r^2</math>.}} {{efn| name = Escape velocity| Escape velocity derived from the mass ''M'', the gravitational constant ''G'' and the radius ''r'': <math>\sqrt{2GM/r}</math>.}} {{efn| name = Axial tilt| Based on the orientation of Charon's orbit, which is assumed the same as Pluto's spin axis due to the mutual tidal locking.}} {{efn| name = Angular size| Based on geometry of minimum and maximum distance from Earth and Pluto radius in the factsheet}} }} == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] * [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ]] * [[ကျူးပါး ခါးပတ်]] ==ကိုးကား== {{reflist|2 | refs = <ref name="jpl-ssd-horizons">{{cite web | title = Horizon Online Ephemeris System for Pluto Barycenter | publisher = JPL Horizons On-Line Ephemeris System @ Solar System Dynamics Group | url = http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=mb&sstr=9 | accessdate = January 16, 2011 }} (set Observer Location to @0 to place the observer at the center of the Sun-Jupiter system)</ref> <ref name="AstDys-Pluto">{{cite web | title = AstDys (134340) Pluto Ephemerides | publisher = Department of Mathematics, University of Pisa, Italy | url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.1&n=134340&oc=500&y0=1870&m0=2&d0=9&h0=0&mi0=0&y1=1870&m1=3&d1=20&h1=0&mi1=0&ti=1.0&tiu=days | accessdate = June 27, 2010 }}</ref> <ref name="Physorg April 19, 2011">{{cite web | title = Pluto has carbon monoxide in its atmosphere | publisher = Physorg.com | date = April 19, 2011 | url = http://www.physorg.com/news/2011-04-pluto-carbon-monoxide-atmosphere.html | accessdate = November 22, 2011 }}</ref> <ref name=TOP2013>{{cite journal |title=New analytical planetary theories VSOP2013 and TOP2013 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=557 |issue=2 |pages=A49 |date=September 2013 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Francou |first2=G. |last3=Fienga |first3=A. |last4=Manche |first4=H. |bibcode=2013A&A...557A..49S |doi=10.1051/0004-6361/201321843}} The elements in the clearer and usual format [https://drive.google.com/file/d/0B7EgQjYURXMTSGE5LVMyMUMwa00/view?usp=sharing is in the spreadsheet] and the original TOP2013 [ftp://ftp.imcce.fr/pub/ephem/planets/top2013/TOP2013-secular.txt elements here.]</ref> <ref name="Archinal">{{Cite journal | doi = 10.1007/s10569-010-9320-4 | title = Report of the IAU Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements: 2009 | journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy | volume = 109 | issue = 2 | pages = 101–135 | year = 2010 | last1 = Archinal | first1 = B. A. | last2 = a'Hearn | first2 = M. F. | last3 = Bowell | first3 = E. | last4 = Conrad | first4 = A. | last5 = Consolmagno | first5 = G. J. | display-authors = 5 | last6 = Courtin | first6 = R. | last7 = Fukushima | first7 = T. | last8 = Hestroffer | first8 = D. | last9 = Hilton | first9 = J. L. | last10 = Krasinsky | first10 = G. A. | last11 = Neumann | first11 = G. | last12 = Oberst | first12 = J. | last13 = Seidelmann | first13 = P. K. | last14 = Stooke | first14 = P. | last15 = Tholen | first15 = D. J. | last16 = Thomas | first16 = P. C. | last17 = Williams | first17 = I. P.}}</ref> <ref name="Archinal"/> <ref name="planet_years">{{cite web | url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm | title = Rotation Period and Day Length | last = Seligman | first = Courtney | accessdate = August 13, 2009 }}</ref> <ref name="Hamilton">{{cite web | date = February 12, 2006 | title = Dwarf Planet Pluto | publisher = Views of the Solar System | first = Calvin J. | last = Hamilton | url = http://www.solarviews.com/eng/pluto.htm | accessdate = January 10, 2007 }}</ref> <ref name="Pluto Fact Sheet">{{cite web | first = David R. | last = Williams | title = Pluto Fact Sheet | publisher = NASA | date = July 24, 2015 | url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html | accessdate = August 6, 2015 | archive-date = 19 November 2015 | archive-url = https://archive.today/20151119095810/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html }}</ref> <ref name="AstDys-Pluto"/> <ref name="jpldata">{{cite web | title = JPL Small-Body Database Browser: 134340 Pluto | url = http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Pluto | accessdate = June 12, 2008 }}</ref> }} {{နေအဖွဲ့အစည်း}} [[Category:ပလူတို]] [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[Category:ဂြိုဟ်ငယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်များ]] 2ctzllb383m6nw84p8zgej8oo5ipi92 1048295 1048257 2026-08-12T07:29:55Z Dr Lotus Black 31011 1048295 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ပလူတို | symbol = [[File:Pluto symbol (large orb, bold).svg|24px|⯓]] | image = [[File:Pluto in True Color - High-Res.jpg|280px]] | caption = ''[[New Horizons]]'' အာကာသယဉ်မှ ရိုက်ကူးထားသော ပလူတိုဂြိုဟ်{{efn|name = caption|This is a Digital compositing of four near-true color photographs taken by the ''[[New Horizons]]'' spacecraft on July 14, 2015 from a distance of {{convert|450,000|mi|km|disp=flip|abbr=on}}. The most prominent feature in the image, the bright, youthful plains of Tombaugh Regio and Sputnik Planum, can be seen at lower right. It contrasts the darker, more cratered terrain of Cthulhu Regio at lower left. Because of Pluto's 119.591° tilt at its axis, the southern hemisphere is barely visible in this image; the equator runs through Cthulhu and the southern parts of Sputnik Planum.}} | discovery = yes | discoverer = Clyde Tombaugh | discovered = February 18, 1930 | mp_name = '''134340 Pluto''' | named_after = ပလူတို | mp_category = {{plainlist | * [[ဂြိုဟ်ပု]] * Trans-Neptunian object * Plutoid * [[ကျူးပါး ခါးပတ်]] အရာဝတ္ထု * Plutino }} | orbit_ref =<ref name="TOP2013" />{{efn|name = MeanElements|The mean elements here are from the Theory of the Outer Planets (TOP2013) solution by the Institut de mécanique céleste et de calcul des éphémérides (IMCCE). They refer to the standard equinox J2000, the barycenter of the Solar System, and the epoch J2000.}} | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{plainlist | * {{val|49.319|ul=AU}} * ({{nowrap|{{val|fmt=commas|7378.07|u=Gm}}}}) * February, 2114 }} | perihelion = {{plainlist | * {{val|29.656|u=AU}} * ({{nowrap|{{val|fmt=commas|4436.4|u=Gm}}}}) * (September 5, 1989)<ref name="jpl-ssd-horizons" /> }} | semimajor = {{plainlist | * {{val|39.54|u=AU}} * ({{nowrap|{{val|fmt=commas|5915|u=Gm}}}}) }} | eccentricity = {{val|0.24905}} | inclination = {{plainlist | * {{val|17.1405|u=°}} * (11.88° နေ၏ အီကွေတာဆီသို့) }} | asc_node = {{val|110.299|u=°}} | arg_peri = {{val|113.834|u=°}} | period = {{plainlist | * {{val|248.00}} [[:en:julian year (astronomy)|years]]<ref name="Pluto Fact Sheet" /> * {{nowrap|{{val|fmt=commas|90581|u=days}}}}<ref name="Pluto Fact Sheet" /> * {{nowrap|{{val|fmt=commas|14164.4}}}} Plutonian solar days<ref name="planet_years" /> }} | synodic_period = 366.73 days<ref name="Pluto Fact Sheet" /> | avg_speed = 4.67&nbsp;km/s<ref name="Pluto Fact Sheet" /> | mean_anomaly = {{val|14.53|u=[[:en:Degree (angle)|deg]]}} | satellites = [[ပလူတို၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၅]] စင်း | physical_characteristics = yes | mean_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|1187|4|u=km}}}}<ref name="Stern2015">{{cite journal |last1=Stern |first1=S. A. |displayauthors=etal |title=The Pluto system: Initial results from its exploration by New Horizons |url=http://www.sciencemag.org/content/350/6258/aad1815/T1.expansion.html |journal=Science |date=2015 |volume=350 |issue=6258 |pages=249–352 |doi=10.1126/science.aad1815 |bibcode=2015Sci...350.1815S |pmid=26472913 |arxiv=1510.07704}}</ref> * 0.18 [[ကမ္ဘာ အချင်းဝက်|ကမ္ဘာ]] }} | surface_area = {{plainlist | * {{val|1.77|e=7|u=km2}}{{efn|name=Surface area}} * 0.035 ကမ္ဘာ }} | volume = {{plainlist | * {{val|7.006|0.071|e=9|u=km3}}{{efn|name=Volume}} * {{val|0.00647|u=Earths}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|1.303|0.003|e = 22|u=kg}}<ref name="Stern2015" /><!-- Calculated from GM=869.6 ± 1.8 km3 s–2 --> * {{val|0.00218|u=[[ကမ္ဘာဒြပ်ထု|ကမ္ဘာ]]}} * 0.177 [[လဒြပ်ထု|လကမ္ဘာ]] }} | density = {{val|1.860|0.013|u=g/cm3}}<ref name="Stern2015" /> | surface_grav = {{plainlist | * {{val|0.620|}} [[အလျင်|m/s²]]{{efn|name = Surface gravity}} * 0.063 [[:en:g-force|g]] }} | escape_velocity = {{val|1.212}}&nbsp;km/s{{efn|name = Escape velocity}} | sidereal_day = {{plainlist | * {{val|6.387230|u=day}} * 6 d, 9 h, 17&nbsp;m, 36 s }} | rot_velocity = 47.18&nbsp;km/h | axial_tilt = {{val|119.591|0.014|u=°}} (to orbit)<ref name="Young2007">{{cite journal | bibcode = 2007DPS....39.6205Y | title = Pluto's Radius | last = Young | first = Eliot F. | last2 = Young | first2 = Leslie A. | last3 = Buie | first3 = Marc W. | journal = American Astronomical Society, DPS meeting No. 39, #62.05; Bulletin of the American Astronomical Society | volume = 39 | page = 541 | date = 2007 }}</ref>{{efn|name = Axial tilt}} | right_asc_north_pole = 132.993°<ref name="Archinal" /> | declination = −6.163°<ref name="Archinal" /> | albedo = 0.49 to 0.66 ([[:en:Geometric albedo|geometric]], varies by 35%)<ref name="Pluto Fact Sheet" /><ref name="Hamilton" /> | magnitude = 13.65<ref name="Pluto Fact Sheet" /> to 16.3<ref name="AstDys-Pluto" /> <br /> (mean is 15.1)<ref name="Pluto Fact Sheet" /> | abs_magnitude = −0.7<ref name="jpldata" /> | angular_size = 0.06″ to 0.11″<ref name="Pluto Fact Sheet" />{{efn|name = Angular size}} | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Pluto.ogg|ˈ|p|l|uː|t|oʊ}} | adjectives = Plutonian | atmosphere = yes | temperatures = yes | temp_name1 = [[ကယ်လ်ဗင်|Kelvin]] | min_temp_1 = 33 K | mean_temp_1 = 44 K (−229 °C) | max_temp_1 = 55 K | surface_pressure = 1.0 [[:en:pascal (unit)|Pa]] (2015)<ref name=Stern2015/><ref>{{cite news |last=Amos |first=Jonathan |url=http://www.bbc.com/news/science-environment-33657447 |title=New Horizons: Pluto may have 'nitrogen glaciers' |work=BBC News |date=July 23, 2015 |accessdate=July 26, 2015 |quote=It could tell from the passage of sunlight and radiowaves through the Plutonian "air" that the pressure was only about 10 microbars at the surface }}</ref> | atmosphere_composition = [[နိုက်ထရိုဂျင်]]၊ [[မီသိန်း]]၊ [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ်]]<ref name="Physorg April 19, 2011" /> | note = no | scale_height = | flattening = <1%<ref name="Stern2015" /> }} '''ပလူတို''' ({{lang-en|Pluto}}; သင်္ကေတ: [[File:Pluto symbol (large orb, fixed width).svg|16px|⯓]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> ၎င်း [[File:Pluto monogram (fixed width).svg|16px|♇]]<ref>{{cite book |editor=John Lewis |date=2004 |title=Physics and chemistry of the solar system |url=https://archive.org/details/physicschemistry00lewi_433 |edition= 2 |page=[https://archive.org/details/physicschemistry00lewi_433/page/n78 64] |publisher=Elsevier}}</ref>) သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းရှိ [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ|ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား]]တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကျောက်သား နှင့် ရေခဲတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ပလူတိုဂြိုဟ်ပေါ်တွင် အလွန်အေးပြီး အပူချိန် အနှုတ် ၂၁၈ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ် (အနှုတ် ၃၆၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) မှ အနှုတ် ၂၄၀ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ် (အနှုတ် ၄၀၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိရှိသည်။ ပလူတိုသည် ၂၃၉၀ [[ကီလိုမီတာ]]အချင်းရှိပြီး [[လကမ္ဘာ]] ၏ သုံးပုံ နှစ်ပုံမျှရှိကာ [[ကမ္ဘာ]]၏ ၅ ပုံ ၁ ပုံမျှရှိသည်။ ပလူတိုဂြိုဟ်၏ အလေးချိန်မှာ တန်ချိန် ၁၃ သန်းမျှရှိသည်။ ကမ္ဘာသည် ပလူတိုဂြိုဟ်၏ အဆ ၄၆၀ မျှလေးပြီး ကမ္ဘာရံလသည် ပလူတိုဂြိုဟ်ထက် ၅ ဆခွဲမျှလေးသည်။ အရီဇိုးနား ပြည်နယ် Flagstaff ရှိ Lowell observatory မှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ကလိုက်တွမ်ဘော့ (Clyde Tombaugh) မှ ပလူတိုဂြိုဟ်ကို ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ရောမငရဲနှင့်ဆိုင်သော နတ်ဘုရား ပလူတို၏ အမည်ကို ပေးခဲ့သည်။ ထိုအမည်ကို အကြံပြုခဲ့သူမှာ အင်္ဂလန်မှ ဗဲနက်တီယာ ဘာနေး (Venetia Burney) ဖြစ်ပြီး သူမသည် ထိုအချိန်က ၁၁ နှစ် သမီးမျှသာရှိသေးသည်။ ပလူတိုတွင် [[ချာရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ချာရွန်]] (Charon)၊ [[စတိခ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|စတိုက်]] (Styrx)၊ [[ခေးဘရောစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကီးဘရော့စ်]] (Kerberos)၊ [[နစ်ခ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|နစ်စ်]] (Nix) နှင့် [[ဟိုက်ဒရာ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဟိုက်ဒရာ]] (Hydra) ဟူသော ဂြိုဟ်ရံလ ၅ ခု ရှိသည်။ ချာရွန်မှာ ၁၁၉၀ ကီလိုမီတာ အချင်းရှိပြီး ပလူတိုဂြိုဟ်၏ အချင်း၏ တစ်ဝက်မျှရှိသည်။ ပလူတိုနှင့် ချာရွန်တို့သည် တစ်ခုကို တစ်ခု အပြန်အလှန်လှည့်ပတ်နေကြပြီး ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား ၂ ခုပမာရှိသည်။ နစ်စ်နှင့် ဟိုက်ဒရာတို့မှာ ပိုမိုသေးငယ်ပြီး ၄၅ ကီလိုမီတာမှ ၁၆၀ ကီလိုမီတာ အတွင်းသာ ကျယ်ဝန်းသော အချင်းရှိပြီး ပလူတိုဂြိုဟ်မှ ၄၄၀၀၀ ကီလိုမီတာမျှ ကွာဝေးသည်။ ချာရွန်ကို ၁၉၇၈ ဇွန်လတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး နစ်စ်နှင့် ဟိုက်ဒရာကို ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ [[နေအဖွဲ့အစည်း]] အတွင်းတွင် ဂြိုဟ် ၈ ခု ရှိသည်။ ပလူတိုသည် ထိုဂြိုဟ် ၈ ခုနှင့် လွန်စွာမှပင် ကွဲပြားခြားနား နေသည်။ ၎င်းသည် အခြားဂြိုဟ်များထက် သေးငယ်နေပြီး နေ၏ ပတ်လည်တွင် ပုံစံကွဲပြားသော လမ်းကြောင်းဖြင့် သွားလာနေသည်။ ပလူတိုသည် ၎င်း သွားလာသော လမ်းကြောင်းကြောင့် တစ်ခါတစ်ရံတွင် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ထက် ပို၍ နေနှင့် နီးကပ်နေလေ့ ရှိသည်။ ပလူတိုကို ဂြိုဟ်များစာရင်းမှ ပယ်ဖျက်ခဲ့သော အချိန်မှစ၍ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်|မာကျူရီဂြိုဟ်]]သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း၌ အသေးဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်လာသည်။ မာကျူရီဂြိုဟ်သည် ပလူတိုဂြိုဟ်ထက် ၂ ဆမျှ ပို၍ ကျယ်ဝန်းပြီး ဒြပ်ထု ပမာဏမှာ ပလူတိုထက် ၂၅ဆမျှ ပိုသည်။ ပလူတိုဂြိုဟ်အား ၉ ခုမြောက် ဂြိုဟ်အဖြစ် သတ်မှတ် ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသော်လည်း ကျူးပါး ခါးပတ်မှ ပလူတိုထက် ပိုကြီးသောဂြိုဟ်များအား ထပ်မံတွေရှိခဲ့သောကြောင့် ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် နိုင်ငံတကာ အာကာသ အဖွဲ့အစည်းမှ ပလူတိုကို ဂြိုဟ်ဟု မသတ်မှတ်သင့်တော့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ပလူတိုအား ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား အဖြစ်သာ သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်သင့်သည်ဟု သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။<ref name="BBC-Akwagyiram 2005-08-02">{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/4737647.stm | title = Farewell Pluto? | first = Alexis | last = Akwagyiram | work = BBC News | date = August 2, 2005 | accessdate = March 5, 2006 }}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁၄ တွင် [[New Horizons]] အာကာသယာဉ်သည် ပလူတိုအနီးဖြတ်၍ပျံသန်းသည့် ပထမဆုံးယာဉ် ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="NYT-20150714-kc">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=NASA's New Horizons Spacecraft Completes Flyby of Pluto |url=http://www.nytimes.com/2015/07/15/science/space/nasa-new-horizons-spacecraft-reaches-pluto.html |date=July 14, 2015 |work=New York Times |accessdate=July 14, 2015}}</ref><ref name="AP-20150714">{{cite news |last=Dunn |first=Marcia |title=Pluto close-up: Spacecraft makes flyby of icy, mystery world |url=http://apnews.excite.com/article/20150714/us-sci--pluto-1a20f848e7.html |date=July 14, 2015 |work=AP News |accessdate=July 14, 2015 |archivedate=16 July 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150716165559/http://apnews.excite.com/article/20150714/us-sci--pluto-1a20f848e7.html }}</ref><ref name="NYT-20150718">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=The Long, Strange Trip to Pluto, and How NASA Nearly Missed It |url=http://www.nytimes.com/2015/07/19/us/the-long-strange-trip-to-pluto-and-how-nasa-nearly-missed-it.html |date=July 18, 2015 |work=New York Times |accessdate=July 19, 2015}}</ref> ယင်းကဲ့သို့ပျံသန်းစဉ် ပလူတိုအား အသေးစိတ် လေ့လာတိုင်းတာခဲ့သည်။ == မှတ်စုများ == {{notelist| colwidth = 30em| notes = {{efn| name = Surface area| Surface area derived from the radius ''r'': <math>4\pi r^2</math>'''.}} {{efn| name = Volume| Volume ''v'' derived from the radius ''r'': <math>4\pi r^3/3</math>'''.}} {{efn| name = Surface gravity| Surface gravity derived from the mass ''M'', the gravitational constant ''G'' and the radius ''r'': <math>GM/r^2</math>.}} {{efn| name = Escape velocity| Escape velocity derived from the mass ''M'', the gravitational constant ''G'' and the radius ''r'': <math>\sqrt{2GM/r}</math>.}} {{efn| name = Axial tilt| Based on the orientation of Charon's orbit, which is assumed the same as Pluto's spin axis due to the mutual tidal locking.}} {{efn| name = Angular size| Based on geometry of minimum and maximum distance from Earth and Pluto radius in the factsheet}} }} == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] * [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ]] * [[ကျူးပါး ခါးပတ်]] ==ကိုးကား== {{reflist|2 | refs = <ref name="jpl-ssd-horizons">{{cite web | title = Horizon Online Ephemeris System for Pluto Barycenter | publisher = JPL Horizons On-Line Ephemeris System @ Solar System Dynamics Group | url = http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=mb&sstr=9 | accessdate = January 16, 2011 }} (set Observer Location to @0 to place the observer at the center of the Sun-Jupiter system)</ref> <ref name="AstDys-Pluto">{{cite web | title = AstDys (134340) Pluto Ephemerides | publisher = Department of Mathematics, University of Pisa, Italy | url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.1&n=134340&oc=500&y0=1870&m0=2&d0=9&h0=0&mi0=0&y1=1870&m1=3&d1=20&h1=0&mi1=0&ti=1.0&tiu=days | accessdate = June 27, 2010 }}</ref> <ref name="Physorg April 19, 2011">{{cite web | title = Pluto has carbon monoxide in its atmosphere | publisher = Physorg.com | date = April 19, 2011 | url = http://www.physorg.com/news/2011-04-pluto-carbon-monoxide-atmosphere.html | accessdate = November 22, 2011 }}</ref> <ref name=TOP2013>{{cite journal |title=New analytical planetary theories VSOP2013 and TOP2013 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=557 |issue=2 |pages=A49 |date=September 2013 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Francou |first2=G. |last3=Fienga |first3=A. |last4=Manche |first4=H. |bibcode=2013A&A...557A..49S |doi=10.1051/0004-6361/201321843}} The elements in the clearer and usual format [https://drive.google.com/file/d/0B7EgQjYURXMTSGE5LVMyMUMwa00/view?usp=sharing is in the spreadsheet] and the original TOP2013 [ftp://ftp.imcce.fr/pub/ephem/planets/top2013/TOP2013-secular.txt elements here.]</ref> <ref name="Archinal">{{Cite journal | doi = 10.1007/s10569-010-9320-4 | title = Report of the IAU Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements: 2009 | journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy | volume = 109 | issue = 2 | pages = 101–135 | year = 2010 | last1 = Archinal | first1 = B. A. | last2 = a'Hearn | first2 = M. F. | last3 = Bowell | first3 = E. | last4 = Conrad | first4 = A. | last5 = Consolmagno | first5 = G. J. | display-authors = 5 | last6 = Courtin | first6 = R. | last7 = Fukushima | first7 = T. | last8 = Hestroffer | first8 = D. | last9 = Hilton | first9 = J. L. | last10 = Krasinsky | first10 = G. A. | last11 = Neumann | first11 = G. | last12 = Oberst | first12 = J. | last13 = Seidelmann | first13 = P. K. | last14 = Stooke | first14 = P. | last15 = Tholen | first15 = D. J. | last16 = Thomas | first16 = P. C. | last17 = Williams | first17 = I. P.}}</ref> <ref name="Archinal"/> <ref name="planet_years">{{cite web | url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm | title = Rotation Period and Day Length | last = Seligman | first = Courtney | accessdate = August 13, 2009 }}</ref> <ref name="Hamilton">{{cite web | date = February 12, 2006 | title = Dwarf Planet Pluto | publisher = Views of the Solar System | first = Calvin J. | last = Hamilton | url = http://www.solarviews.com/eng/pluto.htm | accessdate = January 10, 2007 }}</ref> <ref name="Pluto Fact Sheet">{{cite web | first = David R. | last = Williams | title = Pluto Fact Sheet | publisher = NASA | date = July 24, 2015 | url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html | accessdate = August 6, 2015 | archive-date = 19 November 2015 | archive-url = https://archive.today/20151119095810/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html }}</ref> <ref name="AstDys-Pluto"/> <ref name="jpldata">{{cite web | title = JPL Small-Body Database Browser: 134340 Pluto | url = http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Pluto | accessdate = June 12, 2008 }}</ref> }} {{နေအဖွဲ့အစည်း}} [[Category:ပလူတို]] [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[Category:ဂြိုဟ်ငယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်များ]] j57v019wn4oqdzxzns2lhzxlyey6if8 0 2894 1048260 1030881 2026-08-12T06:28:16Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ဂြိုဟ်သိမ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1048260 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | minorplanet = yes | background = #C2E0FF | name = အဲရစ် | symbol = [[File:Eris symbol (bold).svg|24px|⯰]] | image = Eris and dysnomia2.jpg | image_size = 250 | alt = Eris (center) and Dysnomia (left of center), taken by the Hubble Space Telescope | caption = Eris (center) and [[:en:Dysnomia (moon)|Dysnomia]] (left of center), taken by the Hubble Space Telescope | discovery = yes | discoverer = {{plainlist | * [[:en:Michael E. Brown|M. E. Brown]] * [[:en:Chad Trujillo|C. A. Trujillo]] * [[:en:David L. Rabinowitz|D. L. Rabinowitz]]<ref name="discovery" /> }} | discovered = January 5, 2005<ref name="New Planet" /><ref group=lower-alpha>Images were taken on October 21, 2003; the object was not detected and identified until 2005.</ref> | mpc_name = (136199) Eris | note = yes | alt_names = {{mp|2003 UB|313}}<ref name="jpldata" /> | named_after = [[:en:Eris (mythology)|Eris]] | mp_category = {{plainlist | * [[ဂြိုဟ်ပု]] * [[:en:Trans-Neptunian object|TNO]] * [[Plutoid]] * [[:en:Scattered disc|SDO]] * [[:en:minor planet moon|Binary]]<ref name="MPC" /><ref name="Buie2007" /> }} | orbit_ref = <ref name="jpldata" /> | epoch = December 9, 2014<br />([[Julian day|JD]] {{val|2457000.5}}) | aphelion = {{plainlist | * {{val|97.651|ul=AU}} * {{val|14.602|e=9|u=km}} }} | perihelion = {{plainlist | * {{val|37.911|u=AU}} * {{val|5.723|e=9|u=km}} }} | semimajor = {{plainlist | * {{val|67.781|u=AU}} * {{val|10.166|e=9|u=km}} }} | eccentricity = {{val|0.44068}} | period = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|203830|u=days}}}} * {{val|558.04|u=[[:en:Julian year (astronomy)|yr]]}} }} | avg_speed = {{val|3.4338|u=km/s}} | mean_anomaly = {{val|204.16|ul=°}} | inclination = {{val|44.0445|u=°}} | asc_node = {{val|35.9531|u=°}} | arg_peri = {{val|150.977|u=°}} | earliest_precovery_date = September 3, 1954 | satellites = [[ဒီဆနိုးမီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒီဆနိုးမီးယား]] | physical_characteristics = yes | dimensions = {{val|2326|12|u=km}} | mean_radius = {{val|1163|6|u=km}}<ref name="sicardy" /><ref name="Beatty2010-NewScientist" /> | mass = {{plainlist | * {{val|1.66|0.02|e=22|u=kg}}<ref name="Brown Schaller 2007" /> * 0.0028 [[ကမ္ဘာဒြပ်ထု|Earths]] * 0.23 [[:en:Moon mass|Moons]] }} | surface_area = {{val|1.70|0.02|e=7|u=km2}}{{refn|group=lower-alpha|name=volumesurface|Calculated from the mean radius}} | volume = {{val|6.59|0.10|e=9|u=km3}}{{refn|group=lower-alpha|name=volumesurface}} | density = {{val|2.52|0.07|u=g/cm3}}{{refn|group=lower-alpha|name=densitynote|Calculated by dividing the listed mass by the listed volume}} | surface_grav = {{val|0.82|0.02|u=m/s²}}<br />{{val|0.083|0.002}} [[:en:g-force|''g'']]{{refn|group=lower-alpha|name=calc|Calculated based on the known parameters}} | escape_velocity = {{V2|16.6|1163|3}}±0.01 km/s{{refn|group=lower-alpha|name=calc}} | sidereal_day = {{val|25.9|0.5|u=hr}}<ref name="Johnston" /> | albedo = {{val|0.96|+0.09|-0.04}}<ref name="sicardy" /> | temperatures = yes | temp_name1 = (approx) | min_temp_1 = 30&nbsp;[[ကယ်လ်ဗင်|K]] | mean_temp_1 = 42.5&nbsp;K | max_temp_1 = 55&nbsp;K | spectral_type = [[:en:Trans-Neptunian object#Colors|B−V]]=0.78, V−R=0.45<ref name="Snodgrass et al. 2010" /> | magnitude = 18.7<ref name="AstDys" /> | abs_magnitude = {{val|1.17|0.06|-0.11}}{{refn|group=lower-alpha|name=absmagcalc|Calculated from the listed diameter (''D'') and albedo (''p'') using <math>H=-5\log{D\sqrt{p}\over1329}</math> <ref>{{cite web|url=http://www.physics.sfasu.edu/astro/asteroids/sizemagnitude.html |title=Conversion of Absolute Magnitude to Diameter |work=sfasu.edu |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100323180835/http://www.physics.sfasu.edu/astro/asteroids/sizemagnitude.html |archivedate=March 23, 2010 |df=mdy }}</ref>}} | angular_size = 40 [[:en:milliarcsecond|milli-arcsec]]<ref name="Bertoldi Altenhoff et al. 2006" /> | pronounced = {{IPAc-en|ˈ|ɪər|ᵻ|s}} or {{IPAc-en|ˈ|ɛr|ᵻ|s}}{{refn|<ref name="dic.ref.com-eris" /> Both are common; the former is the literary pronunciation of the name, but Brown and his students use the latter.<ref name="pluggd.tv-2007" />|group=lower-alpha}} | adjectives = Eridian }} '''အဲရစ်''' (အင်္ဂလိပ်:'''136199 Eris''' ယခင်အခေါ်အဝေါ် "'''2003 UB ₃₁₃'''"; သင်္ကေတ: [[File:Eris symbol (fixed width).svg|16px|⯰]])<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းတွင် ရှိပြီး [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]၏ ပတ်လမ်းအပြင်ဘက်မှ သွားလာနေသော (trans-Neptunian object or TNO) [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ|ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား]]တစ်ခုဖြစ်သည်။ အဲရစ်သည် ယခုအထိရှာဖွေတွေ့ရှိသမျှသော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး [[ပလူတို]]ဂြိုဟ်ထက်ပင် ကြီးမားသည်။ အဲရစ်ကို ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၅ ရက်တွင် မိုက်ကယ်အီးဘရောင်း (Michael E. Brown)၊ ချဒ်ထရူဂျေလို (Chad Trujillo) နှင့် ဒေးဗစ်ရာဗင်နိုဝစ် (David Rabinowitz) တို့မှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် နေအဖွဲ့အစည်း၏ ပြင်ပသို့ ရိုက်ကူးထားသော ပုံအဟောင်းများကို သေချာစွာကြည့်ရှုရင်းမှ တွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးသော အချိန်တွင် အဲရစ်အား ဇီနာ(Xena)ဟုသာ တရားဝင်မဟုတ်သော အမည်နှင့် ညွှန်းဆိုခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ တယ်လီဗီးရှင်း ဇာတ်လမ်းတွဲ စစ်မင်းသား ဇီနာ (Xena: Warrior Princess) မှ အဓိကဇာတ်ကောင်၏ အမည်ကိုပေးခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၃ ရက်တွင် ဂရိဒဏ္ဍာရီမှ နတ်ဘုရား၏အမည်ကို ယူ၍ အဲရစ်ဟု တရားဝင်အမည်ပေးခဲ့သည်။ အဲရစ်တွင် ဒစ်စ်နိုမီယာ (Dysnomia) အမည်ရှိသော ဂြိုဟ်ရံလ ၁စင်းရှိပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဒစ်စ်နိုမီယာတွင် ဂါဘရီယယ် (Gabrielle) ဟူသော နာမည်ပြောင်တစ်ခုရှိပြီး ဇီနာဇာတ်လမ်းတွဲထဲမှ အခြားဇာတ်ကောင်တစ်ကောင်၏ အမည်ဖြစ်သည်။ ဒစ်နိုမီယာ ဆိုသော အမည်မှာ ဂရိဒဏ္ဍာရီထဲမှ အဲရစ်၏ သမီးတော်၏အမည်ဖြစ်သည်။ အဲရစ်နှင့် ဒစ်စ်နိုမီယာကို ဇီနာနှင့် ဂါဘရီယယ် ဟူ၍ အမည်မပေးနိုင်သည့် အကြောင်းမှာ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအပြင်ဘက်တွင် လှည့်ပတ်နေသမျှသော အရာဝတ္ထုတို့ကို ဖန်တီးမှုဒဏ္ဍာရီနှင့် သက်ဆိုင်သော အမည်ပေးရမည် ဟူသည့် ဥပဒေသရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ အစကနဦး သတင်းများတွင် အဲရစ်အား ၁၀ ခုမြောက်ဂြိုဟ်အဖြစ် တင်ပြကြပြီး [[နာဆာ]](NASA) မှ အချို့သော နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်နှင့် သိပ္ပံပညာရှင်တို့က ထိအယူအဆကို ထောက်ခံကြသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော်အဲရစ်သည် ပလူတိုထက်ပို၍ကြီးသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း အဲရစ်ကို မည်သည့်အခါကမှ ဂြိုဟ်အဖြစ် တရားဝင်သတ်မှတ်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် [[ဂြိုဟ်]]ဟူသော ဝေါဟာရကို ပြန်လည်သတ်မှတ် ပြီးသည့် အချိန်တွင် အဲရစ်အား ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား အမျိုးအစား အသစ်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ယနေ့တွင် သိပ္ပံပညာရှင်တို့သည် အဲရစ်နှင့် သူ၏ ဂြိုဟ်ရံလ [[ဒီဆနိုးမီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒီဆနိုးမီးယား]]တို့၏ အကြောင်းကို ဆက်လက်ရှာဖွေနေဆဲဖြစ်ပြီး လများ သို့မဟုတ် ခါးပတ်များ ဆက်လက်ရှိမရှိကိုလည်း ရှာဖွေနေကြသည်။ [[File:2003 UB313 NASA illustration.jpg|thumb|right|အဲရစ်ကို သူ၏ ပတ်လမ်းကြောင်းမှ မြင်ရပုံ]] [[File:Eris Orbit.svg|thumb|right|အဲရစ်၏ နေပတ်လမ်းကြောင်း]] အဲရစ်သည် ပြန့်ကျဲအချပ်ပြား အရာဝတ္ထု ဖြစ်ပါတယ် ၎င်းအား နေစင်္ကြာဝဠာရဲ့ [[ကျူးပါး ခါးပတ်]] ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် [[ပလူတို]] ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်းရဲ့အလွန်မှာ တည်ရှိပါတယ်။ ဒါကို "ပလူတွန်" လို့လည်း ခေါ်ပါသေးတယ် ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ သူ့ရဲ့ အရွယ်အစား ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်းနဲ့ တည်နေရာဟာ [[ပလူတို]]နဲ့ ဆင်တူနေတာမို့ကြောင့်ပါပဲ။ အဲရစ်ဂြိုဟ်သိမ်ဟာ [[နေ]]ကို ကမ္ဘာနှစ် (၅၅၇) နှစ်လျင် တစ်ပတ်နှုန်းနဲ့ လှည့်ပတ်ပါတယ်။ ယနေ့အချိန်မှာတော့ နေမင်းနဲ့ အဝေးဆုံးအနေအထားမှာ တည်ရှိနေပါတယ်။ ၎င်းဟာ ဘဲဥပုံ ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်း ဖြစ်ပါတယ် ဆိုလိုတာကတော့ စက်ဝိုင်းပုံပတ်လမ်း မဟုတ်ပါဘူး။ ၎င်းဟာ ထောင့် ၄၄ ဒီဂရီ တိမ်းစောင်းပါတယ်။ အဲရစ်ဟာ အချင်းအားဖြင့် [[ကီလိုမီတာ]] (၂၄၀၀) ရှိပြီး ပလူတိုထက် နည်းနည်းလေး ကြီးပါတယ်။ {{Clear}} ==အခြားကြည့်ရန်== * [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ]] * [[ပလူတို]] == မှတ်စု == {{reflist|group=lower-alpha}} ==ကိုးကား== {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="discovery"> {{cite web | author = Staff | date = May 1, 2007 | url = http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/NumberedMPs.html | title = Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets | publisher = IAU: Minor Planet Center | accessdate = May 5, 2007 }} </ref> <ref name="New Planet"> {{cite web | title = The discovery of 2003 UB313 Eris, the largest known dwarf planet | url = http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ | last = Brown | first = Mike | date = 2006 | accessdate = May 3, 2007 }} </ref> <ref name="jpldata"> {{cite web | type = September 18, 2014 last obs | title = JPL Small-Body Database Browser: 136199 Eris (2003 UB313) | url = http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Eris | accessdate = November 23, 2014 }} </ref> <ref name="MPC"> {{cite web | title = List Of Centaurs and Scattered-Disk Objects | publisher = Minor Planet Center | url = http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/Centaurs.html | accessdate = September 10, 2008 }} </ref> <ref name="Buie2007"> {{cite web | last = Buie | first = Marc | authorlink = Marc W. Buie | date = November 6, 2007 | title = Orbit Fit and Astrometric record for 136199 | publisher = Deep Ecliptic Survey | url = http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136199.html | accessdate = December 8, 2007 }} </ref> <ref name="sicardy"> {{cite journal | title = Size, density, albedo and atmosphere limit of dwarf planet Eris from a stellar occultation | journal = European Planetary Science Congress Abstracts | volume = 6 | date = 2011 | url = http://meetingorganizer.copernicus.org/EPSC-DPS2011/EPSC-DPS2011-137-8.pdf | accessdate = September 14, 2011 | bibcode = 2011epsc.conf..137S | last1 = Sicardy | first1 = B. | last2 = Ortiz | first2 = J. L. | last3 = Assafin | first3 = M. | last4 = Jehin | first4 = E. | last5 = Maury | first5 = A. | last6 = Lellouch | first6 = E. | last7 = Gil-Hutton | first7 = R. | last8 = Braga-Ribas | first8 = F. | last9 = Colas | first9 = F. | page = 137 | author10 = Widemann }} </ref> <ref name="Beatty2010-NewScientist"> {{cite web | last = Beatty | first = Kelly | title = Former 'tenth planet' may be smaller than Pluto | publisher = Sky and Telescope | work = NewScientist.com | date = November 2010 | url = https://www.newscientist.com/article/dn19697-former-tenth-planet-may-be-smaller-than-pluto.html | accessdate = October 17, 2011 }} </ref> <ref name="Brown Schaller 2007"> {{cite journal| doi = 10.1126/science.1139415| last1 = Brown| first1 = Michael E.| authorlink = Michael E. Brown| last2 = Schaller| first2 = Emily L.| date = 15 June 2007| title = The Mass of Dwarf Planet Eris| journal = Science| volume = 316| issue = 5831| page = 1585| pmid = 17569855| pmc = | bibcode = 2007Sci...316.1585B| ref = harv | url= http://hubblesite.org/pubinfo/pdf/2007/24/pdf.pdf}} <!-- {{sfn|Brown Schaller|2007}} --> </ref> <ref name="Snodgrass et al. 2010"> {{cite journal| doi = 10.1051/0004-6361/200913031| last1 = Snodgrass| first1 = C.| last2 = Carry| first2 = B.| last3 = Dumas| first3 = C.| last4 = Hainaut| first4 = O.| title = Characterisation of candidate members of (136108) Haumea's family| journal = Astronomy and Astrophysics| volume = 511| pages = A72| date = February 2010| pmid = | pmc = | arxiv = 0912.3171| bibcode = 2010A&A...511A..72S| ref = harv}} <!-- {{sfn|Snodgrass|Carry|Dumas|Hainaut|2010}} ...et al. it... --> </ref> <ref name="AstDys"> {{cite web | title = AstDys (136199) Eris Ephemerides | publisher = Department of Mathematics, University of Pisa, Italy | url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Eris | accessdate = February 28, 2016 }} </ref> <ref name="pluggd.tv-2007"> {{cite web | title = Julia Sweeney and Michael E. Brown | work = Hammer Conversations: KCET podcast | url = http://www.pluggd.tv/audio/channels/kcet_podcast__hammer_conversations/episodes/2h10l | date = 2007 | accessdate = October 1, 2008 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081006182705/http://www.pluggd.tv/audio/channels/kcet_podcast__hammer_conversations/episodes/2h10l <!--Added by H3llBot--> | archivedate = October 6, 2008 }} </ref> <ref name="dic.ref.com-eris"> {{cite web | title = Define Eris | work = Dictionary.com | publisher = Random House | url = http://dictionary.reference.com/browse/eris | accessdate = October 4, 2012 }} </ref> <ref name="Johnston"> {{cite web | last = Johnston | first = Wm. Robert | date = 20 September 2014 | title = (136199) Eris and Dysnomia | publisher = Johnston's Archive | url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-136199.html | accessdate = 27 September 2015 }} </ref> <ref name="Bertoldi Altenhoff et al. 2006"> {{cite journal| doi = 10.1038/nature04494| last1 = Bertoldi | first1 = F.| last2 = Altenhoff | first2 = W.| last3 = Weiss | first3 = A.| last4 = Menten | first4 = K. M.| last5 = Thum | first5 = C.| date = 2 February 2006| title = The trans-Neptunian object {{mp|UB|313}} is larger than Pluto| url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-02-02_439_7076/page/563| journal = Nature| volume = 439| issue = 7076| pages = 563–564| pmid = 16452973| pmc = | bibcode = 2006Natur.439..563B| ref = {{sfnRef|Bertoldi Altenhoff et al.|2006}} }} <!-- {{sfn|Bertoldi Altenhoff et al.|2006}} --> </ref> }} {{Footer SolarSystem}} [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်များ]] 3nlxiktz7wowumb8dmq4ccsr0yq5p0l 1048278 1048260 2026-08-12T07:09:43Z Dr Lotus Black 31011 1048278 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | minorplanet = yes | background = #C2E0FF | name = အဲရစ် | symbol = [[File:Eris symbol (bold).svg|24px|⯰]] | image = Eris and dysnomia2.jpg | image_size = 250 | alt = Eris (center) and Dysnomia (left of center), taken by the Hubble Space Telescope | caption = Eris (center) and [[:en:Dysnomia (moon)|Dysnomia]] (left of center), taken by the Hubble Space Telescope | discovery = yes | discoverer = {{plainlist | * [[:en:Michael E. Brown|M. E. Brown]] * [[:en:Chad Trujillo|C. A. Trujillo]] * [[:en:David L. Rabinowitz|D. L. Rabinowitz]]<ref name="discovery" /> }} | discovered = January 5, 2005<ref name="New Planet" /><ref group=lower-alpha>Images were taken on October 21, 2003; the object was not detected and identified until 2005.</ref> | mpc_name = (136199) Eris | note = yes | alt_names = {{mp|2003 UB|313}}<ref name="jpldata" /> | named_after = [[:en:Eris (mythology)|Eris]] | mp_category = {{plainlist | * [[ဂြိုဟ်ပု]] * [[:en:Trans-Neptunian object|TNO]] * [[Plutoid]] * [[:en:Scattered disc|SDO]] * [[:en:minor planet moon|Binary]]<ref name="MPC" /><ref name="Buie2007" /> }} | orbit_ref = <ref name="jpldata" /> | epoch = December 9, 2014<br />([[Julian day|JD]] {{val|2457000.5}}) | aphelion = {{plainlist | * {{val|97.651|ul=AU}} * {{val|14.602|e=9|u=km}} }} | perihelion = {{plainlist | * {{val|37.911|u=AU}} * {{val|5.723|e=9|u=km}} }} | semimajor = {{plainlist | * {{val|67.781|u=AU}} * {{val|10.166|e=9|u=km}} }} | eccentricity = {{val|0.44068}} | period = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|203830|u=days}}}} * {{val|558.04|u=[[:en:Julian year (astronomy)|yr]]}} }} | avg_speed = {{val|3.4338|u=km/s}} | mean_anomaly = {{val|204.16|ul=°}} | inclination = {{val|44.0445|u=°}} | asc_node = {{val|35.9531|u=°}} | arg_peri = {{val|150.977|u=°}} | earliest_precovery_date = September 3, 1954 | satellites = [[ဒီဆနိုးမီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒီဆနိုးမီးယား]] | physical_characteristics = yes | dimensions = {{val|2326|12|u=km}} | mean_radius = {{val|1163|6|u=km}}<ref name="sicardy" /><ref name="Beatty2010-NewScientist" /> | mass = {{plainlist | * {{val|1.66|0.02|e=22|u=kg}}<ref name="Brown Schaller 2007" /> * 0.0028 [[ကမ္ဘာဒြပ်ထု|Earths]] * 0.23 [[:en:Moon mass|Moons]] }} | surface_area = {{val|1.70|0.02|e=7|u=km2}}{{refn|group=lower-alpha|name=volumesurface|Calculated from the mean radius}} | volume = {{val|6.59|0.10|e=9|u=km3}}{{refn|group=lower-alpha|name=volumesurface}} | density = {{val|2.52|0.07|u=g/cm3}}{{refn|group=lower-alpha|name=densitynote|Calculated by dividing the listed mass by the listed volume}} | surface_grav = {{val|0.82|0.02|u=m/s²}}<br />{{val|0.083|0.002}} [[:en:g-force|''g'']]{{refn|group=lower-alpha|name=calc|Calculated based on the known parameters}} | escape_velocity = {{V2|16.6|1163|3}}±0.01 km/s{{refn|group=lower-alpha|name=calc}} | sidereal_day = {{val|25.9|0.5|u=hr}}<ref name="Johnston" /> | albedo = {{val|0.96|+0.09|-0.04}}<ref name="sicardy" /> | temperatures = yes | temp_name1 = (approx) | min_temp_1 = 30&nbsp;[[ကယ်လ်ဗင်|K]] | mean_temp_1 = 42.5&nbsp;K | max_temp_1 = 55&nbsp;K | spectral_type = [[:en:Trans-Neptunian object#Colors|B−V]]=0.78, V−R=0.45<ref name="Snodgrass et al. 2010" /> | magnitude = 18.7<ref name="AstDys" /> | abs_magnitude = {{val|1.17|0.06|-0.11}}{{refn|group=lower-alpha|name=absmagcalc|Calculated from the listed diameter (''D'') and albedo (''p'') using <math>H=-5\log{D\sqrt{p}\over1329}</math> <ref>{{cite web|url=http://www.physics.sfasu.edu/astro/asteroids/sizemagnitude.html |title=Conversion of Absolute Magnitude to Diameter |work=sfasu.edu |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100323180835/http://www.physics.sfasu.edu/astro/asteroids/sizemagnitude.html |archivedate=March 23, 2010 |df=mdy }}</ref>}} | angular_size = 40 [[:en:milliarcsecond|milli-arcsec]]<ref name="Bertoldi Altenhoff et al. 2006" /> | pronounced = {{IPAc-en|ˈ|ɪər|ᵻ|s}} or {{IPAc-en|ˈ|ɛr|ᵻ|s}}{{refn|<ref name="dic.ref.com-eris" /> Both are common; the former is the literary pronunciation of the name, but Brown and his students use the latter.<ref name="pluggd.tv-2007" />|group=lower-alpha}} | adjectives = Eridian }} '''အဲရစ်''' (အင်္ဂလိပ်:'''136199 Eris''' ယခင်အခေါ်အဝေါ် "'''2003 UB ₃₁₃'''"; သင်္ကေတ: [[File:Eris symbol (fixed width).svg|16px|⯰]])<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းတွင် ရှိပြီး [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]၏ ပတ်လမ်းအပြင်ဘက်မှ သွားလာနေသော (trans-Neptunian object or TNO) [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ|ဂြိုဟ်သိမ်]]တစ်ခုဖြစ်သည်။ အဲရစ်သည် ယခုအထိရှာဖွေတွေ့ရှိသမျှသော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး [[ပလူတို]]ဂြိုဟ်ထက်ပင် ကြီးမားသည်။ အဲရစ်ကို ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၅ ရက်တွင် မိုက်ကယ်အီးဘရောင်း (Michael E. Brown)၊ ချဒ်ထရူဂျေလို (Chad Trujillo) နှင့် ဒေးဗစ်ရာဗင်နိုဝစ် (David Rabinowitz) တို့မှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် နေအဖွဲ့အစည်း၏ ပြင်ပသို့ ရိုက်ကူးထားသော ပုံအဟောင်းများကို သေချာစွာကြည့်ရှုရင်းမှ တွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးသော အချိန်တွင် အဲရစ်အား ဇီနာ(Xena)ဟုသာ တရားဝင်မဟုတ်သော အမည်နှင့် ညွှန်းဆိုခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ တယ်လီဗီးရှင်း ဇာတ်လမ်းတွဲ စစ်မင်းသား ဇီနာ (Xena: Warrior Princess) မှ အဓိကဇာတ်ကောင်၏ အမည်ကိုပေးခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၃ ရက်တွင် ဂရိဒဏ္ဍာရီမှ နတ်ဘုရား၏အမည်ကို ယူ၍ အဲရစ်ဟု တရားဝင်အမည်ပေးခဲ့သည်။ အဲရစ်တွင် ဒစ်စ်နိုမီယာ (Dysnomia) အမည်ရှိသော ဂြိုဟ်ရံလ ၁စင်းရှိပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဒစ်စ်နိုမီယာတွင် ဂါဘရီယယ် (Gabrielle) ဟူသော နာမည်ပြောင်တစ်ခုရှိပြီး ဇီနာဇာတ်လမ်းတွဲထဲမှ အခြားဇာတ်ကောင်တစ်ကောင်၏ အမည်ဖြစ်သည်။ ဒစ်နိုမီယာ ဆိုသော အမည်မှာ ဂရိဒဏ္ဍာရီထဲမှ အဲရစ်၏ သမီးတော်၏အမည်ဖြစ်သည်။ အဲရစ်နှင့် ဒစ်စ်နိုမီယာကို ဇီနာနှင့် ဂါဘရီယယ် ဟူ၍ အမည်မပေးနိုင်သည့် အကြောင်းမှာ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအပြင်ဘက်တွင် လှည့်ပတ်နေသမျှသော အရာဝတ္ထုတို့ကို ဖန်တီးမှုဒဏ္ဍာရီနှင့် သက်ဆိုင်သော အမည်ပေးရမည် ဟူသည့် ဥပဒေသရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ အစကနဦး သတင်းများတွင် အဲရစ်အား ၁၀ ခုမြောက်ဂြိုဟ်အဖြစ် တင်ပြကြပြီး [[နာဆာ]](NASA) မှ အချို့သော နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်နှင့် သိပ္ပံပညာရှင်တို့က ထိအယူအဆကို ထောက်ခံကြသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော်အဲရစ်သည် ပလူတိုထက်ပို၍ကြီးသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း အဲရစ်ကို မည်သည့်အခါကမှ ဂြိုဟ်အဖြစ် တရားဝင်သတ်မှတ်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် [[ဂြိုဟ်]]ဟူသော ဝေါဟာရကို ပြန်လည်သတ်မှတ် ပြီးသည့် အချိန်တွင် အဲရစ်အား ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား အမျိုးအစား အသစ်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ယနေ့တွင် သိပ္ပံပညာရှင်တို့သည် အဲရစ်နှင့် သူ၏ ဂြိုဟ်ရံလ [[ဒီဆနိုးမီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒီဆနိုးမီးယား]]တို့၏ အကြောင်းကို ဆက်လက်ရှာဖွေနေဆဲဖြစ်ပြီး လများ သို့မဟုတ် ခါးပတ်များ ဆက်လက်ရှိမရှိကိုလည်း ရှာဖွေနေကြသည်။ [[File:2003 UB313 NASA illustration.jpg|thumb|right|အဲရစ်ကို သူ၏ ပတ်လမ်းကြောင်းမှ မြင်ရပုံ]] [[File:Eris Orbit.svg|thumb|right|အဲရစ်၏ နေပတ်လမ်းကြောင်း]] အဲရစ်သည် ပြန့်ကျဲအချပ်ပြား အရာဝတ္ထု ဖြစ်ပါတယ် ၎င်းအား နေစင်္ကြာဝဠာရဲ့ [[ကျူးပါး ခါးပတ်]] ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် [[ပလူတို]] ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်းရဲ့အလွန်မှာ တည်ရှိပါတယ်။ ဒါကို "ပလူတွန်" လို့လည်း ခေါ်ပါသေးတယ် ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ သူ့ရဲ့ အရွယ်အစား ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်းနဲ့ တည်နေရာဟာ [[ပလူတို]]နဲ့ ဆင်တူနေတာမို့ကြောင့်ပါပဲ။ အဲရစ်ဂြိုဟ်သိမ်ဟာ [[နေ]]ကို ကမ္ဘာနှစ် (၅၅၇) နှစ်လျင် တစ်ပတ်နှုန်းနဲ့ လှည့်ပတ်ပါတယ်။ ယနေ့အချိန်မှာတော့ နေမင်းနဲ့ အဝေးဆုံးအနေအထားမှာ တည်ရှိနေပါတယ်။ ၎င်းဟာ ဘဲဥပုံ ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်း ဖြစ်ပါတယ် ဆိုလိုတာကတော့ စက်ဝိုင်းပုံပတ်လမ်း မဟုတ်ပါဘူး။ ၎င်းဟာ ထောင့် ၄၄ ဒီဂရီ တိမ်းစောင်းပါတယ်။ အဲရစ်ဟာ အချင်းအားဖြင့် [[ကီလိုမီတာ]] (၂၄၀၀) ရှိပြီး ပလူတိုထက် နည်းနည်းလေး ကြီးပါတယ်။ {{Clear}} ==အခြားကြည့်ရန်== * [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ]] * [[ပလူတို]] == မှတ်စု == {{reflist|group=lower-alpha}} ==ကိုးကား== {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="discovery"> {{cite web | author = Staff | date = May 1, 2007 | url = http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/NumberedMPs.html | title = Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets | publisher = IAU: Minor Planet Center | accessdate = May 5, 2007 }} </ref> <ref name="New Planet"> {{cite web | title = The discovery of 2003 UB313 Eris, the largest known dwarf planet | url = http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ | last = Brown | first = Mike | date = 2006 | accessdate = May 3, 2007 }} </ref> <ref name="jpldata"> {{cite web | type = September 18, 2014 last obs | title = JPL Small-Body Database Browser: 136199 Eris (2003 UB313) | url = http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Eris | accessdate = November 23, 2014 }} </ref> <ref name="MPC"> {{cite web | title = List Of Centaurs and Scattered-Disk Objects | publisher = Minor Planet Center | url = http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/Centaurs.html | accessdate = September 10, 2008 }} </ref> <ref name="Buie2007"> {{cite web | last = Buie | first = Marc | authorlink = Marc W. Buie | date = November 6, 2007 | title = Orbit Fit and Astrometric record for 136199 | publisher = Deep Ecliptic Survey | url = http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136199.html | accessdate = December 8, 2007 }} </ref> <ref name="sicardy"> {{cite journal | title = Size, density, albedo and atmosphere limit of dwarf planet Eris from a stellar occultation | journal = European Planetary Science Congress Abstracts | volume = 6 | date = 2011 | url = http://meetingorganizer.copernicus.org/EPSC-DPS2011/EPSC-DPS2011-137-8.pdf | accessdate = September 14, 2011 | bibcode = 2011epsc.conf..137S | last1 = Sicardy | first1 = B. | last2 = Ortiz | first2 = J. L. | last3 = Assafin | first3 = M. | last4 = Jehin | first4 = E. | last5 = Maury | first5 = A. | last6 = Lellouch | first6 = E. | last7 = Gil-Hutton | first7 = R. | last8 = Braga-Ribas | first8 = F. | last9 = Colas | first9 = F. | page = 137 | author10 = Widemann }} </ref> <ref name="Beatty2010-NewScientist"> {{cite web | last = Beatty | first = Kelly | title = Former 'tenth planet' may be smaller than Pluto | publisher = Sky and Telescope | work = NewScientist.com | date = November 2010 | url = https://www.newscientist.com/article/dn19697-former-tenth-planet-may-be-smaller-than-pluto.html | accessdate = October 17, 2011 }} </ref> <ref name="Brown Schaller 2007"> {{cite journal| doi = 10.1126/science.1139415| last1 = Brown| first1 = Michael E.| authorlink = Michael E. Brown| last2 = Schaller| first2 = Emily L.| date = 15 June 2007| title = The Mass of Dwarf Planet Eris| journal = Science| volume = 316| issue = 5831| page = 1585| pmid = 17569855| pmc = | bibcode = 2007Sci...316.1585B| ref = harv | url= http://hubblesite.org/pubinfo/pdf/2007/24/pdf.pdf}} <!-- {{sfn|Brown Schaller|2007}} --> </ref> <ref name="Snodgrass et al. 2010"> {{cite journal| doi = 10.1051/0004-6361/200913031| last1 = Snodgrass| first1 = C.| last2 = Carry| first2 = B.| last3 = Dumas| first3 = C.| last4 = Hainaut| first4 = O.| title = Characterisation of candidate members of (136108) Haumea's family| journal = Astronomy and Astrophysics| volume = 511| pages = A72| date = February 2010| pmid = | pmc = | arxiv = 0912.3171| bibcode = 2010A&A...511A..72S| ref = harv}} <!-- {{sfn|Snodgrass|Carry|Dumas|Hainaut|2010}} ...et al. it... --> </ref> <ref name="AstDys"> {{cite web | title = AstDys (136199) Eris Ephemerides | publisher = Department of Mathematics, University of Pisa, Italy | url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Eris | accessdate = February 28, 2016 }} </ref> <ref name="pluggd.tv-2007"> {{cite web | title = Julia Sweeney and Michael E. Brown | work = Hammer Conversations: KCET podcast | url = http://www.pluggd.tv/audio/channels/kcet_podcast__hammer_conversations/episodes/2h10l | date = 2007 | accessdate = October 1, 2008 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081006182705/http://www.pluggd.tv/audio/channels/kcet_podcast__hammer_conversations/episodes/2h10l <!--Added by H3llBot--> | archivedate = October 6, 2008 }} </ref> <ref name="dic.ref.com-eris"> {{cite web | title = Define Eris | work = Dictionary.com | publisher = Random House | url = http://dictionary.reference.com/browse/eris | accessdate = October 4, 2012 }} </ref> <ref name="Johnston"> {{cite web | last = Johnston | first = Wm. Robert | date = 20 September 2014 | title = (136199) Eris and Dysnomia | publisher = Johnston's Archive | url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-136199.html | accessdate = 27 September 2015 }} </ref> <ref name="Bertoldi Altenhoff et al. 2006"> {{cite journal| doi = 10.1038/nature04494| last1 = Bertoldi | first1 = F.| last2 = Altenhoff | first2 = W.| last3 = Weiss | first3 = A.| last4 = Menten | first4 = K. M.| last5 = Thum | first5 = C.| date = 2 February 2006| title = The trans-Neptunian object {{mp|UB|313}} is larger than Pluto| url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-02-02_439_7076/page/563| journal = Nature| volume = 439| issue = 7076| pages = 563–564| pmid = 16452973| pmc = | bibcode = 2006Natur.439..563B| ref = {{sfnRef|Bertoldi Altenhoff et al.|2006}} }} <!-- {{sfn|Bertoldi Altenhoff et al.|2006}} --> </ref> }} {{Footer SolarSystem}} [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်များ]] 46hznfcs9p2iw14bgutzs0vjkgh9p3f 1048279 1048278 2026-08-12T07:11:15Z Dr Lotus Black 31011 [[အဲရစ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)]] မှ [[အဲရစ် (ဂြိုဟ်သိမ်)]] သို့ စာမျက်နှာကို ပြန်ညွှန်းချန်မထားဘဲ Dr Lotus Black က ရွှေ့ခဲ့သည် 1048278 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | minorplanet = yes | background = #C2E0FF | name = အဲရစ် | symbol = [[File:Eris symbol (bold).svg|24px|⯰]] | image = Eris and dysnomia2.jpg | image_size = 250 | alt = Eris (center) and Dysnomia (left of center), taken by the Hubble Space Telescope | caption = Eris (center) and [[:en:Dysnomia (moon)|Dysnomia]] (left of center), taken by the Hubble Space Telescope | discovery = yes | discoverer = {{plainlist | * [[:en:Michael E. Brown|M. E. Brown]] * [[:en:Chad Trujillo|C. A. Trujillo]] * [[:en:David L. Rabinowitz|D. L. Rabinowitz]]<ref name="discovery" /> }} | discovered = January 5, 2005<ref name="New Planet" /><ref group=lower-alpha>Images were taken on October 21, 2003; the object was not detected and identified until 2005.</ref> | mpc_name = (136199) Eris | note = yes | alt_names = {{mp|2003 UB|313}}<ref name="jpldata" /> | named_after = [[:en:Eris (mythology)|Eris]] | mp_category = {{plainlist | * [[ဂြိုဟ်ပု]] * [[:en:Trans-Neptunian object|TNO]] * [[Plutoid]] * [[:en:Scattered disc|SDO]] * [[:en:minor planet moon|Binary]]<ref name="MPC" /><ref name="Buie2007" /> }} | orbit_ref = <ref name="jpldata" /> | epoch = December 9, 2014<br />([[Julian day|JD]] {{val|2457000.5}}) | aphelion = {{plainlist | * {{val|97.651|ul=AU}} * {{val|14.602|e=9|u=km}} }} | perihelion = {{plainlist | * {{val|37.911|u=AU}} * {{val|5.723|e=9|u=km}} }} | semimajor = {{plainlist | * {{val|67.781|u=AU}} * {{val|10.166|e=9|u=km}} }} | eccentricity = {{val|0.44068}} | period = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|203830|u=days}}}} * {{val|558.04|u=[[:en:Julian year (astronomy)|yr]]}} }} | avg_speed = {{val|3.4338|u=km/s}} | mean_anomaly = {{val|204.16|ul=°}} | inclination = {{val|44.0445|u=°}} | asc_node = {{val|35.9531|u=°}} | arg_peri = {{val|150.977|u=°}} | earliest_precovery_date = September 3, 1954 | satellites = [[ဒီဆနိုးမီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒီဆနိုးမီးယား]] | physical_characteristics = yes | dimensions = {{val|2326|12|u=km}} | mean_radius = {{val|1163|6|u=km}}<ref name="sicardy" /><ref name="Beatty2010-NewScientist" /> | mass = {{plainlist | * {{val|1.66|0.02|e=22|u=kg}}<ref name="Brown Schaller 2007" /> * 0.0028 [[ကမ္ဘာဒြပ်ထု|Earths]] * 0.23 [[:en:Moon mass|Moons]] }} | surface_area = {{val|1.70|0.02|e=7|u=km2}}{{refn|group=lower-alpha|name=volumesurface|Calculated from the mean radius}} | volume = {{val|6.59|0.10|e=9|u=km3}}{{refn|group=lower-alpha|name=volumesurface}} | density = {{val|2.52|0.07|u=g/cm3}}{{refn|group=lower-alpha|name=densitynote|Calculated by dividing the listed mass by the listed volume}} | surface_grav = {{val|0.82|0.02|u=m/s²}}<br />{{val|0.083|0.002}} [[:en:g-force|''g'']]{{refn|group=lower-alpha|name=calc|Calculated based on the known parameters}} | escape_velocity = {{V2|16.6|1163|3}}±0.01 km/s{{refn|group=lower-alpha|name=calc}} | sidereal_day = {{val|25.9|0.5|u=hr}}<ref name="Johnston" /> | albedo = {{val|0.96|+0.09|-0.04}}<ref name="sicardy" /> | temperatures = yes | temp_name1 = (approx) | min_temp_1 = 30&nbsp;[[ကယ်လ်ဗင်|K]] | mean_temp_1 = 42.5&nbsp;K | max_temp_1 = 55&nbsp;K | spectral_type = [[:en:Trans-Neptunian object#Colors|B−V]]=0.78, V−R=0.45<ref name="Snodgrass et al. 2010" /> | magnitude = 18.7<ref name="AstDys" /> | abs_magnitude = {{val|1.17|0.06|-0.11}}{{refn|group=lower-alpha|name=absmagcalc|Calculated from the listed diameter (''D'') and albedo (''p'') using <math>H=-5\log{D\sqrt{p}\over1329}</math> <ref>{{cite web|url=http://www.physics.sfasu.edu/astro/asteroids/sizemagnitude.html |title=Conversion of Absolute Magnitude to Diameter |work=sfasu.edu |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100323180835/http://www.physics.sfasu.edu/astro/asteroids/sizemagnitude.html |archivedate=March 23, 2010 |df=mdy }}</ref>}} | angular_size = 40 [[:en:milliarcsecond|milli-arcsec]]<ref name="Bertoldi Altenhoff et al. 2006" /> | pronounced = {{IPAc-en|ˈ|ɪər|ᵻ|s}} or {{IPAc-en|ˈ|ɛr|ᵻ|s}}{{refn|<ref name="dic.ref.com-eris" /> Both are common; the former is the literary pronunciation of the name, but Brown and his students use the latter.<ref name="pluggd.tv-2007" />|group=lower-alpha}} | adjectives = Eridian }} '''အဲရစ်''' (အင်္ဂလိပ်:'''136199 Eris''' ယခင်အခေါ်အဝေါ် "'''2003 UB ₃₁₃'''"; သင်္ကေတ: [[File:Eris symbol (fixed width).svg|16px|⯰]])<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းတွင် ရှိပြီး [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]၏ ပတ်လမ်းအပြင်ဘက်မှ သွားလာနေသော (trans-Neptunian object or TNO) [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ|ဂြိုဟ်သိမ်]]တစ်ခုဖြစ်သည်။ အဲရစ်သည် ယခုအထိရှာဖွေတွေ့ရှိသမျှသော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး [[ပလူတို]]ဂြိုဟ်ထက်ပင် ကြီးမားသည်။ အဲရစ်ကို ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၅ ရက်တွင် မိုက်ကယ်အီးဘရောင်း (Michael E. Brown)၊ ချဒ်ထရူဂျေလို (Chad Trujillo) နှင့် ဒေးဗစ်ရာဗင်နိုဝစ် (David Rabinowitz) တို့မှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် နေအဖွဲ့အစည်း၏ ပြင်ပသို့ ရိုက်ကူးထားသော ပုံအဟောင်းများကို သေချာစွာကြည့်ရှုရင်းမှ တွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးသော အချိန်တွင် အဲရစ်အား ဇီနာ(Xena)ဟုသာ တရားဝင်မဟုတ်သော အမည်နှင့် ညွှန်းဆိုခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ တယ်လီဗီးရှင်း ဇာတ်လမ်းတွဲ စစ်မင်းသား ဇီနာ (Xena: Warrior Princess) မှ အဓိကဇာတ်ကောင်၏ အမည်ကိုပေးခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၃ ရက်တွင် ဂရိဒဏ္ဍာရီမှ နတ်ဘုရား၏အမည်ကို ယူ၍ အဲရစ်ဟု တရားဝင်အမည်ပေးခဲ့သည်။ အဲရစ်တွင် ဒစ်စ်နိုမီယာ (Dysnomia) အမည်ရှိသော ဂြိုဟ်ရံလ ၁စင်းရှိပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဒစ်စ်နိုမီယာတွင် ဂါဘရီယယ် (Gabrielle) ဟူသော နာမည်ပြောင်တစ်ခုရှိပြီး ဇီနာဇာတ်လမ်းတွဲထဲမှ အခြားဇာတ်ကောင်တစ်ကောင်၏ အမည်ဖြစ်သည်။ ဒစ်နိုမီယာ ဆိုသော အမည်မှာ ဂရိဒဏ္ဍာရီထဲမှ အဲရစ်၏ သမီးတော်၏အမည်ဖြစ်သည်။ အဲရစ်နှင့် ဒစ်စ်နိုမီယာကို ဇီနာနှင့် ဂါဘရီယယ် ဟူ၍ အမည်မပေးနိုင်သည့် အကြောင်းမှာ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအပြင်ဘက်တွင် လှည့်ပတ်နေသမျှသော အရာဝတ္ထုတို့ကို ဖန်တီးမှုဒဏ္ဍာရီနှင့် သက်ဆိုင်သော အမည်ပေးရမည် ဟူသည့် ဥပဒေသရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ အစကနဦး သတင်းများတွင် အဲရစ်အား ၁၀ ခုမြောက်ဂြိုဟ်အဖြစ် တင်ပြကြပြီး [[နာဆာ]](NASA) မှ အချို့သော နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်နှင့် သိပ္ပံပညာရှင်တို့က ထိအယူအဆကို ထောက်ခံကြသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော်အဲရစ်သည် ပလူတိုထက်ပို၍ကြီးသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း အဲရစ်ကို မည်သည့်အခါကမှ ဂြိုဟ်အဖြစ် တရားဝင်သတ်မှတ်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် [[ဂြိုဟ်]]ဟူသော ဝေါဟာရကို ပြန်လည်သတ်မှတ် ပြီးသည့် အချိန်တွင် အဲရစ်အား ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား အမျိုးအစား အသစ်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ယနေ့တွင် သိပ္ပံပညာရှင်တို့သည် အဲရစ်နှင့် သူ၏ ဂြိုဟ်ရံလ [[ဒီဆနိုးမီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒီဆနိုးမီးယား]]တို့၏ အကြောင်းကို ဆက်လက်ရှာဖွေနေဆဲဖြစ်ပြီး လများ သို့မဟုတ် ခါးပတ်များ ဆက်လက်ရှိမရှိကိုလည်း ရှာဖွေနေကြသည်။ [[File:2003 UB313 NASA illustration.jpg|thumb|right|အဲရစ်ကို သူ၏ ပတ်လမ်းကြောင်းမှ မြင်ရပုံ]] [[File:Eris Orbit.svg|thumb|right|အဲရစ်၏ နေပတ်လမ်းကြောင်း]] အဲရစ်သည် ပြန့်ကျဲအချပ်ပြား အရာဝတ္ထု ဖြစ်ပါတယ် ၎င်းအား နေစင်္ကြာဝဠာရဲ့ [[ကျူးပါး ခါးပတ်]] ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် [[ပလူတို]] ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်းရဲ့အလွန်မှာ တည်ရှိပါတယ်။ ဒါကို "ပလူတွန်" လို့လည်း ခေါ်ပါသေးတယ် ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ သူ့ရဲ့ အရွယ်အစား ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်းနဲ့ တည်နေရာဟာ [[ပလူတို]]နဲ့ ဆင်တူနေတာမို့ကြောင့်ပါပဲ။ အဲရစ်ဂြိုဟ်သိမ်ဟာ [[နေ]]ကို ကမ္ဘာနှစ် (၅၅၇) နှစ်လျင် တစ်ပတ်နှုန်းနဲ့ လှည့်ပတ်ပါတယ်။ ယနေ့အချိန်မှာတော့ နေမင်းနဲ့ အဝေးဆုံးအနေအထားမှာ တည်ရှိနေပါတယ်။ ၎င်းဟာ ဘဲဥပုံ ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်း ဖြစ်ပါတယ် ဆိုလိုတာကတော့ စက်ဝိုင်းပုံပတ်လမ်း မဟုတ်ပါဘူး။ ၎င်းဟာ ထောင့် ၄၄ ဒီဂရီ တိမ်းစောင်းပါတယ်။ အဲရစ်ဟာ အချင်းအားဖြင့် [[ကီလိုမီတာ]] (၂၄၀၀) ရှိပြီး ပလူတိုထက် နည်းနည်းလေး ကြီးပါတယ်။ {{Clear}} ==အခြားကြည့်ရန်== * [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ]] * [[ပလူတို]] == မှတ်စု == {{reflist|group=lower-alpha}} ==ကိုးကား== {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="discovery"> {{cite web | author = Staff | date = May 1, 2007 | url = http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/NumberedMPs.html | title = Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets | publisher = IAU: Minor Planet Center | accessdate = May 5, 2007 }} </ref> <ref name="New Planet"> {{cite web | title = The discovery of 2003 UB313 Eris, the largest known dwarf planet | url = http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ | last = Brown | first = Mike | date = 2006 | accessdate = May 3, 2007 }} </ref> <ref name="jpldata"> {{cite web | type = September 18, 2014 last obs | title = JPL Small-Body Database Browser: 136199 Eris (2003 UB313) | url = http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Eris | accessdate = November 23, 2014 }} </ref> <ref name="MPC"> {{cite web | title = List Of Centaurs and Scattered-Disk Objects | publisher = Minor Planet Center | url = http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/Centaurs.html | accessdate = September 10, 2008 }} </ref> <ref name="Buie2007"> {{cite web | last = Buie | first = Marc | authorlink = Marc W. Buie | date = November 6, 2007 | title = Orbit Fit and Astrometric record for 136199 | publisher = Deep Ecliptic Survey | url = http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136199.html | accessdate = December 8, 2007 }} </ref> <ref name="sicardy"> {{cite journal | title = Size, density, albedo and atmosphere limit of dwarf planet Eris from a stellar occultation | journal = European Planetary Science Congress Abstracts | volume = 6 | date = 2011 | url = http://meetingorganizer.copernicus.org/EPSC-DPS2011/EPSC-DPS2011-137-8.pdf | accessdate = September 14, 2011 | bibcode = 2011epsc.conf..137S | last1 = Sicardy | first1 = B. | last2 = Ortiz | first2 = J. L. | last3 = Assafin | first3 = M. | last4 = Jehin | first4 = E. | last5 = Maury | first5 = A. | last6 = Lellouch | first6 = E. | last7 = Gil-Hutton | first7 = R. | last8 = Braga-Ribas | first8 = F. | last9 = Colas | first9 = F. | page = 137 | author10 = Widemann }} </ref> <ref name="Beatty2010-NewScientist"> {{cite web | last = Beatty | first = Kelly | title = Former 'tenth planet' may be smaller than Pluto | publisher = Sky and Telescope | work = NewScientist.com | date = November 2010 | url = https://www.newscientist.com/article/dn19697-former-tenth-planet-may-be-smaller-than-pluto.html | accessdate = October 17, 2011 }} </ref> <ref name="Brown Schaller 2007"> {{cite journal| doi = 10.1126/science.1139415| last1 = Brown| first1 = Michael E.| authorlink = Michael E. Brown| last2 = Schaller| first2 = Emily L.| date = 15 June 2007| title = The Mass of Dwarf Planet Eris| journal = Science| volume = 316| issue = 5831| page = 1585| pmid = 17569855| pmc = | bibcode = 2007Sci...316.1585B| ref = harv | url= http://hubblesite.org/pubinfo/pdf/2007/24/pdf.pdf}} <!-- {{sfn|Brown Schaller|2007}} --> </ref> <ref name="Snodgrass et al. 2010"> {{cite journal| doi = 10.1051/0004-6361/200913031| last1 = Snodgrass| first1 = C.| last2 = Carry| first2 = B.| last3 = Dumas| first3 = C.| last4 = Hainaut| first4 = O.| title = Characterisation of candidate members of (136108) Haumea's family| journal = Astronomy and Astrophysics| volume = 511| pages = A72| date = February 2010| pmid = | pmc = | arxiv = 0912.3171| bibcode = 2010A&A...511A..72S| ref = harv}} <!-- {{sfn|Snodgrass|Carry|Dumas|Hainaut|2010}} ...et al. it... --> </ref> <ref name="AstDys"> {{cite web | title = AstDys (136199) Eris Ephemerides | publisher = Department of Mathematics, University of Pisa, Italy | url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Eris | accessdate = February 28, 2016 }} </ref> <ref name="pluggd.tv-2007"> {{cite web | title = Julia Sweeney and Michael E. Brown | work = Hammer Conversations: KCET podcast | url = http://www.pluggd.tv/audio/channels/kcet_podcast__hammer_conversations/episodes/2h10l | date = 2007 | accessdate = October 1, 2008 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081006182705/http://www.pluggd.tv/audio/channels/kcet_podcast__hammer_conversations/episodes/2h10l <!--Added by H3llBot--> | archivedate = October 6, 2008 }} </ref> <ref name="dic.ref.com-eris"> {{cite web | title = Define Eris | work = Dictionary.com | publisher = Random House | url = http://dictionary.reference.com/browse/eris | accessdate = October 4, 2012 }} </ref> <ref name="Johnston"> {{cite web | last = Johnston | first = Wm. Robert | date = 20 September 2014 | title = (136199) Eris and Dysnomia | publisher = Johnston's Archive | url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-136199.html | accessdate = 27 September 2015 }} </ref> <ref name="Bertoldi Altenhoff et al. 2006"> {{cite journal| doi = 10.1038/nature04494| last1 = Bertoldi | first1 = F.| last2 = Altenhoff | first2 = W.| last3 = Weiss | first3 = A.| last4 = Menten | first4 = K. M.| last5 = Thum | first5 = C.| date = 2 February 2006| title = The trans-Neptunian object {{mp|UB|313}} is larger than Pluto| url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-02-02_439_7076/page/563| journal = Nature| volume = 439| issue = 7076| pages = 563–564| pmid = 16452973| pmc = | bibcode = 2006Natur.439..563B| ref = {{sfnRef|Bertoldi Altenhoff et al.|2006}} }} <!-- {{sfn|Bertoldi Altenhoff et al.|2006}} --> </ref> }} {{Footer SolarSystem}} [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်များ]] 46hznfcs9p2iw14bgutzs0vjkgh9p3f 0 2895 1048262 1043921 2026-08-12T06:29:01Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ဂြိုဟ်သိမ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1048262 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | minorplanet = yes | background = #D6D6D6 | name = စီးရပ်စ် | symbol = [[File:Ceres symbol (bold).svg|24px|⚳]] | image = Ceres - RC3 - Haulani Crater (22381131691) (cropped).jpg | caption = A view of Ceres in natural color, pictured by the ''[[:en:Dawn (spacecraft)|Dawn]]'' spacecraft in May 2015.<ref group="lower-alpha">This image was taken by the ''Dawn'' spacecraft on 2 May 2015, during a "rotation characterization" orbit, {{convert|13,642|km|mi}} above the surface of Ceres. Visible at center and center right are two [[:en:Bright spots on Ceres|bright spots]], a phenomenon common on Ceres, in Oxo and [[:en:Haulani (crater)|Haulani]] craters respectively. Ahuna Mons is also visible in the image as a noticeable, bluff hill, seen just right of bottom.</ref> | discovery = yes | discovery_ref =<ref>{{cite book |last=Schmadel |first=Lutz |authorlink=Lutz D. Schmadel |title=Dictionary of minor planet names |url=https://books.google.com/?id=KWrB1jPCa8AC&pg=PA15 |edition=5th |year=2003 |publisher=Springer |location=Germany |isbn=978-3-540-00238-3 |page=15 }}</ref> | discoverer = Giuseppe Piazzi | discovered = 1 January 1801 | designations = yes | mpc_name = (1) Ceres | pronounced = {{IPAc-en|ˈ|s|ɪər|iː|z}} | named_after = [[:en:Ceres (mythology)|Cerēs]] | alt_names = A899 OF; 1943 XB | adjectives = Cererian {{IPAc-en|s|ᵻ|ˈ|r|ɪər|i|ə|n}},<br />rarely Cererean {{IPAc-en|s|ɛr|ᵻ|ˈ|r|iː|ə|n}}<ref name="Simpson1979">{{cite book |last=Simpson |first=D. P. |title=Cassell's Latin Dictionary |url=https://archive.org/details/cassellslatineng0000unse_w6a1 |publisher=Cassell Ltd |year=1979 |edition=5th |location=London |isbn=978-0-304-52257-6 |page=883 }}</ref> | mp_category = [[ဂြိုဟ်ပု]]<br />[[ဂြိုဟ်သိမ် ခါးပတ်]] | orbit_ref =<ref name="jpl_sbdb">{{cite web|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Ceres |title=1 Ceres |publisher=JPL Small-Body Database Browser |accessdate=8 January 2015 |archiveurl=https://www.webcitation.org/69fuVB1N8?url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Ceres |archivedate=4 August 2012 |deadurl=no |df= }}</ref> | epoch = 2014-Dec-09<br />([[:en:Julian day|JD]] {{nowrap|{{val|fmt=commas|2457000.5}}}}) | aphelion = {{val|2.9773|ul=AU}} <br />({{nowrap|{{val|fmt=commas|445410000|u=km}}}}) | perihelion = {{val|2.5577|u=AU}} <br />({{nowrap|{{val|fmt=commas|382620000|u=km}}}}) | semimajor = {{val|2.7675|u=AU}} <br />({{nowrap|{{val|fmt=commas|414010000|u=km}}}}) | eccentricity = {{val|0.075823}} | period = 4.60&nbsp;[[:en:julian year (astronomy)|yr]]<br />1,681.63&nbsp;d | synodic_period = 466.6&nbsp;[[:en:Julian day|d]]<br />1.278&nbsp;[[:en:julian year (astronomy)|yr]] | inclination = {{val|10.593|u=°}} to ecliptic<br />9.20° to [[invariable plane]]<ref name="meanplane">{{cite web |date=3 April 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=10 April 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif |archivedate=14 May 2009 |deadurl=yes |df=dmy }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also [[Invariable plane]])</ref> | arg_peri = {{val|72.5220|u=°}} | asc_node = {{val|80.3293|u=°}} | mean_anomaly = {{val|95.9891|ul=°}} | avg_speed = {{val|17.905|u=km/s}} | p_orbit_ref =<ref name="Ceres-POE">{{cite web|title=AstDyS-2 Ceres Synthetic Proper Orbital Elements |publisher=Department of Mathematics, University of Pisa, Italy |url=http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.6&n=1 |accessdate=1 October 2011 |archiveurl=https://www.webcitation.org/62D4xP3TU?url=http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.6&n=1 |archivedate=5 October 2011 |deadurl=no |df= }}</ref> | p_semimajor = {{val|2.7670962}} | p_eccentricity = {{val|0.1161977}} | p_inclination = {{val|9.6474122|u=°}} | p_mean_motion = 78.193318 | perihelion_rate = {{val|54.070272}} | node_rate = {{val|-59.170034}} | satellites = | allsatellites=yes | physical_characteristics = yes | dimensions = {{nowrap|({{val|965.2}} × {{val|961.2}}<br />× {{val|891.2}}) ± 2.0 km<ref name=presentation>{{cite web |url=http://nesf2015.arc.nasa.gov/sites/default/files/downloads/pdf/05.pdf |title=05. Dawn Explores Ceres Results from the Survey Orbit |publisher= |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150905125337/http://nesf2015.arc.nasa.gov/sites/default/files/downloads/pdf/05.pdf |archivedate=5 September 2015 |df=dmy-all }}</ref>}} | mean_radius = {{val|473|u=km}}<ref name=presentation/> | surface_area = {{nowrap|{{val|fmt=commas|2770000|u=km2}}}}<ref name="fact2">Calculated based on the known parameters</ref> | volume = {{nowrap|{{val|fmt=commas|421000000|u=km3}}}}<ref name="fact2" /> | mass={{val|9.393|e=20|u=kg|0.005}}<ref name=presentation/><br /> {{val|0.00015|u=[[ကမ္ဘာဒြပ်ထု|Earths]]}}<br />0.0128 [[လကမ္ဘာ|Moon]]s | density={{val|2.161|0.009|u=g/cm3}}<ref name="jpl_sbdb" /> | surface_grav = {{Gr|.939|469|2}} [[အရှိန်|m/s²]]<ref name="fact2"/><br />0.029 [[:en:g-force|''g'']] | moment_of_inertia_factor = {{val|0.37|}}<ref name="Park2016" />{{refn |The value of 0.37 is the mean moment of inertia, which is thought to better represent Ceres' interior structure than the polar moment of inertia (0.39), due to the high polar flattening.<ref name="Park2016" />| group = lower-alpha }} (estimate) | escape_velocity={{V2|0.943|476.2|2}}&nbsp;km/s<ref name="fact2" /> | sidereal_day = {{val|0.3781|u=d}}<br />{{val|9.074170|0.000002|u=h}}<ref name="Chamberlain2007">{{cite journal |last1=Chamberlain |first1=Matthew A. |author2=Sykes, Mark V.; Esquerdo, Gilbert A. |year=2007 |title=Ceres lightcurve analysis – Period determination |journal=Icarus |volume=188 |issue=2 |pages=451–456 |doi=10.1016/j.icarus.2006.11.025 |bibcode=2007Icar..188..451C }}</ref> | rot_velocity= {{val|92.61|u=m/s}}<ref name="fact2"/> | right_asc_north_pole = 291.42744°<ref name="Icarus2017">{{cite journal |date= |title=The Ceres gravity field, spin pole, rotation period and orbit from the Dawn radiometric tracking and optical data |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S001910351730341X |journal=Icarus |volume= 299|issue= |pages= 411–429|doi=10.1016/j.icarus.2017.08.005 |access-date= |bibcode=2018Icar..299..411K |year=2018 | last1 = Konopliv | first1 = A.S. | last2 = Park | first2 = R.S. | last3 = Vaughan | first3 = A.T. | last4 = Bills | first4 = B.G. | last5 = Asmar | first5 = S.W. | last6 = Ermakov | first6 = A.I. | last7 = Rambaux | first7 = N. | last8 = Raymond | first8 = C.A. | last9 = Castillo-Rogez | first9 = J.C. | last10 = Russell | first10 = C.T. | last11 = Smith | first11 = D.E. | last12 = Zuber | first12 = M.T.}}</ref> | declination = 66.764°<ref name="SPICE">{{cite web |title=Asteroid Ceres P_constants (PcK) SPICE kernel file |url=http://naif.jpl.nasa.gov/pub/naif/DAWN/kernels/pck/dawn_ceres_v05.tpc |accessdate=5 November 2015}}</ref> | axial_tilt = 4°<ref name=SPICE/> | albedo={{val|0.090|0.0033}} {{small|(V-band)}}<ref name="Li2006" /> | temperatures = yes | temp_name1 = [[ကယ်လ်ဗင်]] | min_temp_1 = | mean_temp_1 = ≈&thinsp;168&nbsp;K<ref>{{cite book |author=Angelo, Joseph A., Jr |year=2006 |title=Encyclopedia of Space and Astronomy |url=https://archive.org/details/encyclopediaofsp0000ange |publisher=Infobase |location=New York |isbn=0-8160-5330-8 |page=[https://archive.org/details/encyclopediaofsp0000ange/page/122 122] }}</ref> | max_temp_1 = 235±4<ref>{{Cite journal |title=Surface temperature of dwarf planet Ceres: Preliminary results from Dawn |journal=46th Lunar and Planetary Science Conference |first1=F.|last1=Tosi|first2=M. T.|last2=Capria|display-authors=etal|year=2015|page=11960 |bibcode=2015EGUGA..1711960T |url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2015EGUGA..1711960T/abstract |access-date=25 May 2021}}</ref> | spectral_type=[[:en:C-type asteroid|C]]<ref name="Rivkin2006">{{Cite journal |last1=Rivkin |first1=A. S. |last2=Volquardsen, E. L. |last3=Clark, B. E. |year=2006 |title=The surface composition of Ceres: Discovery of carbonates and iron-rich clays |url=http://irtfweb.ifa.hawaii.edu/~elv/icarus185.563.pdf |url-status=live |journal=Icarus |volume=185 |issue=2 |pages=563–567 |bibcode=2006Icar..185..563R |doi=10.1016/j.icarus.2006.08.022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071128201130/http://irtfweb.ifa.hawaii.edu/~elv/icarus185.563.pdf |archive-date=28 November 2007 |access-date=8 December 2007}}</ref> | magnitude = {{Ubl |7.6<ref name="skyand">{{Cite web |title=Let's Get Serious About Ceres |url=https://skyandtelescope.org/observing/celestial-objects-to-watch/lets-get-serious-about-ceres/|access-date=25 July 2022|last=King|first=Bob|date=5 August 2015 |publisher=[[Sky & Telescope]]}}</ref> | 9.27 {{small|July 2021}}<ref name="AstDys-object" /> }} | abs_magnitude = {{val|3.34}}<ref name="jpl_sbdb" /> | angular_size = 0.854″ <!-- Horizons 1636-Feb-11 --> to 0.339″ }} '''စီးရပ်စ်''' (သင်္ကေတ: [[File:Ceres symbol (bold).svg|16px|⚳]];<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> {{lang-en|Ceres}}; {{IPAc-en|pron|ˈ|s|ɪər|iː|z}}) သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းမှ အသေးငယ်ဆုံးသော [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ|ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား]]ဖြစ်ပြီး ပင်မ ဥက္ကာခါးပတ် (asteroid belt) အတွင်းတွင် ရှိသော တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားဖြစ်သည်။ အဲရစ်ကို ၁၈၀၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် Giuseppe Piazzi မှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite book | first=Giuseppe | last=Piazzi | authorlink=Giuseppe Piazzi | year=1801 | language=Italian | title=Risultati delle osservazioni della nuova Stella scoperta il dì 1 gennajo all'Osservatorio Reale di Palermo | location=Palermo }}</ref> သစ်ပင်စိုက်ပျိုးခြင်း၊ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် မိခင်မေတ္တာနှင့်ဆိုင်သော ရောမနတ်ဘုရားမ စီးရပ်စ်ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီး နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ခန့်မျှကြာသော အချိန်တွင် နိုင်ငံတကာ နက္ခတ္တ သမဂ္ဂ (International Astronomical Union) မှ အဲရစ်စ်အား ဥက္ကာခဲ သို့မဟုတ် အသေးစားဂြိုဟ် (asteroid or minor planet) အဖြစ်မှ ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအဆင့် (dwarf planetary status) သို့ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် တိုးမြှင့်ပေးခဲ့သည်။ အချင်းအားဖြင့် ၉၅၀ [[ကီလိုမီတာ]]သာ ရှိသဖြင့် စီးရပ်စ်သည် ဥက္ကာခါးပတ်အတွင်းမှ အကြီးဆုံးအရာဝတ္ထုတစ်ခုဖြစ်ပြီး ခါးပတ်တစ်ခုလုံး အလေးချိန်၏ သုံးပုံတစ်ပုံမျှရှိသည်။ လတ်တလော လေ့လာမှုများအရ စီးရပ်သည် ပုံသဏ္ဌန်မမှန်ပဲ ဆွဲငင်အားနည်းသော အသေးစားအရာဝတ္တုများကဲ့သို့မဟုတ်ပဲ လုံးဝန်းသော ပုံသဏ္ဍန်ရှိကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။ သူ၏ အလင်းလက်ဆုံး အချိန်၌ပင်လျှင် သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်နိုင်ရန် အလွန်မှုန်ဝါးနေသေးသည်။<ref>[http://www.solarviews.com/eng/ceres.htm Ceres at Solarviews.com]</ref> ၂၀၀၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် [[နာဆာ]]မှ [[:en:Dawn Mission|Dawn Mission]] အာကာသလေ့လာစူးစမ်းရေးယာဉ်ကို စီးရပ်စ် နှင့် [[ဗက်စ်တာ]] (Vesta) တို့ကို စူးစမ်းရန်အတွက် လွှတ်တင်ခဲ့သည်။ ==မှတ်စု== {{reflist|group=lower-alpha}} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist|refs= <ref name="Park2016">{{Cite journal |last1=Park |first1=R. S. |last2=Konopliv |first2=A. S. |last3=Bills |first3=B. G. |last4=Rambaux |first4=N. |last5=Castillo-Rogez |first5=J. C. |last6=Raymond |first6=C. A. |last7=Vaughan |first7=A. T. |last8=Ermakov |first8=A. I. |last9=Zuber |first9=M. T. |last10=Fu |first10=R. R. |last11=Toplis |first11=M. J. |date=3 August 2016 |title=A partially differentiated interior for (1) Ceres deduced from its gravity field and shape |url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-09-22_537_7621/page/515 |journal=Nature |volume=537 |issue=7621 |pages=515–517 |bibcode=2016Natur.537..515P |doi=10.1038/nature18955 |pmid=27487219 |last12=Russell |first12=C. T. |last13=Nathues |first13=A. |last14=Preusker |first14=F. |s2cid=4459985}}</ref> <ref name="AstDys-object">{{Cite web |title=Asteroid (1) Ceres{{Snd}} Summary |url=https://newton.spacedys.com/astdys/index.php?pc=1.1.0&n=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726111025/https://newton.spacedys.com/astdys/index.php?n=1&pc=1.1.0 |archive-date=26 July 2020 |access-date=15 October 2019 |publisher=AstDyS-2, Asteroids{{Snd}} Dynamic Site}}</ref> <ref name="Li2006">{{Cite journal |last1=Li |first1=Jian-Yang |last2=McFadden, Lucy A. |last3=Parker, Joel Wm. |year=2006 |title=Photometric analysis of 1 Ceres and surface mapping from HST observations |journal=Icarus |volume=182 |issue=1 |pages=143–160 |bibcode=2006Icar..182..143L |doi=10.1016/j.icarus.2005.12.012}}</ref> }} {{နေအဖွဲ့အစည်း}} [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[Category:ဂြိုဟ်ငယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်များ]] 25oqmhsw80ut3aeyec0sb2ruohcf7la 1048273 1048262 2026-08-12T06:59:27Z Dr Lotus Black 31011 [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)]] မှ [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်)]] သို့ စာမျက်နှာကို ပြန်ညွှန်းချန်မထားဘဲ Dr Lotus Black က ရွှေ့ခဲ့သည် 1048262 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | minorplanet = yes | background = #D6D6D6 | name = စီးရပ်စ် | symbol = [[File:Ceres symbol (bold).svg|24px|⚳]] | image = Ceres - RC3 - Haulani Crater (22381131691) (cropped).jpg | caption = A view of Ceres in natural color, pictured by the ''[[:en:Dawn (spacecraft)|Dawn]]'' spacecraft in May 2015.<ref group="lower-alpha">This image was taken by the ''Dawn'' spacecraft on 2 May 2015, during a "rotation characterization" orbit, {{convert|13,642|km|mi}} above the surface of Ceres. Visible at center and center right are two [[:en:Bright spots on Ceres|bright spots]], a phenomenon common on Ceres, in Oxo and [[:en:Haulani (crater)|Haulani]] craters respectively. Ahuna Mons is also visible in the image as a noticeable, bluff hill, seen just right of bottom.</ref> | discovery = yes | discovery_ref =<ref>{{cite book |last=Schmadel |first=Lutz |authorlink=Lutz D. Schmadel |title=Dictionary of minor planet names |url=https://books.google.com/?id=KWrB1jPCa8AC&pg=PA15 |edition=5th |year=2003 |publisher=Springer |location=Germany |isbn=978-3-540-00238-3 |page=15 }}</ref> | discoverer = Giuseppe Piazzi | discovered = 1 January 1801 | designations = yes | mpc_name = (1) Ceres | pronounced = {{IPAc-en|ˈ|s|ɪər|iː|z}} | named_after = [[:en:Ceres (mythology)|Cerēs]] | alt_names = A899 OF; 1943 XB | adjectives = Cererian {{IPAc-en|s|ᵻ|ˈ|r|ɪər|i|ə|n}},<br />rarely Cererean {{IPAc-en|s|ɛr|ᵻ|ˈ|r|iː|ə|n}}<ref name="Simpson1979">{{cite book |last=Simpson |first=D. P. |title=Cassell's Latin Dictionary |url=https://archive.org/details/cassellslatineng0000unse_w6a1 |publisher=Cassell Ltd |year=1979 |edition=5th |location=London |isbn=978-0-304-52257-6 |page=883 }}</ref> | mp_category = [[ဂြိုဟ်ပု]]<br />[[ဂြိုဟ်သိမ် ခါးပတ်]] | orbit_ref =<ref name="jpl_sbdb">{{cite web|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Ceres |title=1 Ceres |publisher=JPL Small-Body Database Browser |accessdate=8 January 2015 |archiveurl=https://www.webcitation.org/69fuVB1N8?url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Ceres |archivedate=4 August 2012 |deadurl=no |df= }}</ref> | epoch = 2014-Dec-09<br />([[:en:Julian day|JD]] {{nowrap|{{val|fmt=commas|2457000.5}}}}) | aphelion = {{val|2.9773|ul=AU}} <br />({{nowrap|{{val|fmt=commas|445410000|u=km}}}}) | perihelion = {{val|2.5577|u=AU}} <br />({{nowrap|{{val|fmt=commas|382620000|u=km}}}}) | semimajor = {{val|2.7675|u=AU}} <br />({{nowrap|{{val|fmt=commas|414010000|u=km}}}}) | eccentricity = {{val|0.075823}} | period = 4.60&nbsp;[[:en:julian year (astronomy)|yr]]<br />1,681.63&nbsp;d | synodic_period = 466.6&nbsp;[[:en:Julian day|d]]<br />1.278&nbsp;[[:en:julian year (astronomy)|yr]] | inclination = {{val|10.593|u=°}} to ecliptic<br />9.20° to [[invariable plane]]<ref name="meanplane">{{cite web |date=3 April 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=10 April 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif |archivedate=14 May 2009 |deadurl=yes |df=dmy }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also [[Invariable plane]])</ref> | arg_peri = {{val|72.5220|u=°}} | asc_node = {{val|80.3293|u=°}} | mean_anomaly = {{val|95.9891|ul=°}} | avg_speed = {{val|17.905|u=km/s}} | p_orbit_ref =<ref name="Ceres-POE">{{cite web|title=AstDyS-2 Ceres Synthetic Proper Orbital Elements |publisher=Department of Mathematics, University of Pisa, Italy |url=http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.6&n=1 |accessdate=1 October 2011 |archiveurl=https://www.webcitation.org/62D4xP3TU?url=http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.6&n=1 |archivedate=5 October 2011 |deadurl=no |df= }}</ref> | p_semimajor = {{val|2.7670962}} | p_eccentricity = {{val|0.1161977}} | p_inclination = {{val|9.6474122|u=°}} | p_mean_motion = 78.193318 | perihelion_rate = {{val|54.070272}} | node_rate = {{val|-59.170034}} | satellites = | allsatellites=yes | physical_characteristics = yes | dimensions = {{nowrap|({{val|965.2}} × {{val|961.2}}<br />× {{val|891.2}}) ± 2.0 km<ref name=presentation>{{cite web |url=http://nesf2015.arc.nasa.gov/sites/default/files/downloads/pdf/05.pdf |title=05. Dawn Explores Ceres Results from the Survey Orbit |publisher= |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150905125337/http://nesf2015.arc.nasa.gov/sites/default/files/downloads/pdf/05.pdf |archivedate=5 September 2015 |df=dmy-all }}</ref>}} | mean_radius = {{val|473|u=km}}<ref name=presentation/> | surface_area = {{nowrap|{{val|fmt=commas|2770000|u=km2}}}}<ref name="fact2">Calculated based on the known parameters</ref> | volume = {{nowrap|{{val|fmt=commas|421000000|u=km3}}}}<ref name="fact2" /> | mass={{val|9.393|e=20|u=kg|0.005}}<ref name=presentation/><br /> {{val|0.00015|u=[[ကမ္ဘာဒြပ်ထု|Earths]]}}<br />0.0128 [[လကမ္ဘာ|Moon]]s | density={{val|2.161|0.009|u=g/cm3}}<ref name="jpl_sbdb" /> | surface_grav = {{Gr|.939|469|2}} [[အရှိန်|m/s²]]<ref name="fact2"/><br />0.029 [[:en:g-force|''g'']] | moment_of_inertia_factor = {{val|0.37|}}<ref name="Park2016" />{{refn |The value of 0.37 is the mean moment of inertia, which is thought to better represent Ceres' interior structure than the polar moment of inertia (0.39), due to the high polar flattening.<ref name="Park2016" />| group = lower-alpha }} (estimate) | escape_velocity={{V2|0.943|476.2|2}}&nbsp;km/s<ref name="fact2" /> | sidereal_day = {{val|0.3781|u=d}}<br />{{val|9.074170|0.000002|u=h}}<ref name="Chamberlain2007">{{cite journal |last1=Chamberlain |first1=Matthew A. |author2=Sykes, Mark V.; Esquerdo, Gilbert A. |year=2007 |title=Ceres lightcurve analysis – Period determination |journal=Icarus |volume=188 |issue=2 |pages=451–456 |doi=10.1016/j.icarus.2006.11.025 |bibcode=2007Icar..188..451C }}</ref> | rot_velocity= {{val|92.61|u=m/s}}<ref name="fact2"/> | right_asc_north_pole = 291.42744°<ref name="Icarus2017">{{cite journal |date= |title=The Ceres gravity field, spin pole, rotation period and orbit from the Dawn radiometric tracking and optical data |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S001910351730341X |journal=Icarus |volume= 299|issue= |pages= 411–429|doi=10.1016/j.icarus.2017.08.005 |access-date= |bibcode=2018Icar..299..411K |year=2018 | last1 = Konopliv | first1 = A.S. | last2 = Park | first2 = R.S. | last3 = Vaughan | first3 = A.T. | last4 = Bills | first4 = B.G. | last5 = Asmar | first5 = S.W. | last6 = Ermakov | first6 = A.I. | last7 = Rambaux | first7 = N. | last8 = Raymond | first8 = C.A. | last9 = Castillo-Rogez | first9 = J.C. | last10 = Russell | first10 = C.T. | last11 = Smith | first11 = D.E. | last12 = Zuber | first12 = M.T.}}</ref> | declination = 66.764°<ref name="SPICE">{{cite web |title=Asteroid Ceres P_constants (PcK) SPICE kernel file |url=http://naif.jpl.nasa.gov/pub/naif/DAWN/kernels/pck/dawn_ceres_v05.tpc |accessdate=5 November 2015}}</ref> | axial_tilt = 4°<ref name=SPICE/> | albedo={{val|0.090|0.0033}} {{small|(V-band)}}<ref name="Li2006" /> | temperatures = yes | temp_name1 = [[ကယ်လ်ဗင်]] | min_temp_1 = | mean_temp_1 = ≈&thinsp;168&nbsp;K<ref>{{cite book |author=Angelo, Joseph A., Jr |year=2006 |title=Encyclopedia of Space and Astronomy |url=https://archive.org/details/encyclopediaofsp0000ange |publisher=Infobase |location=New York |isbn=0-8160-5330-8 |page=[https://archive.org/details/encyclopediaofsp0000ange/page/122 122] }}</ref> | max_temp_1 = 235±4<ref>{{Cite journal |title=Surface temperature of dwarf planet Ceres: Preliminary results from Dawn |journal=46th Lunar and Planetary Science Conference |first1=F.|last1=Tosi|first2=M. T.|last2=Capria|display-authors=etal|year=2015|page=11960 |bibcode=2015EGUGA..1711960T |url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2015EGUGA..1711960T/abstract |access-date=25 May 2021}}</ref> | spectral_type=[[:en:C-type asteroid|C]]<ref name="Rivkin2006">{{Cite journal |last1=Rivkin |first1=A. S. |last2=Volquardsen, E. L. |last3=Clark, B. E. |year=2006 |title=The surface composition of Ceres: Discovery of carbonates and iron-rich clays |url=http://irtfweb.ifa.hawaii.edu/~elv/icarus185.563.pdf |url-status=live |journal=Icarus |volume=185 |issue=2 |pages=563–567 |bibcode=2006Icar..185..563R |doi=10.1016/j.icarus.2006.08.022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071128201130/http://irtfweb.ifa.hawaii.edu/~elv/icarus185.563.pdf |archive-date=28 November 2007 |access-date=8 December 2007}}</ref> | magnitude = {{Ubl |7.6<ref name="skyand">{{Cite web |title=Let's Get Serious About Ceres |url=https://skyandtelescope.org/observing/celestial-objects-to-watch/lets-get-serious-about-ceres/|access-date=25 July 2022|last=King|first=Bob|date=5 August 2015 |publisher=[[Sky & Telescope]]}}</ref> | 9.27 {{small|July 2021}}<ref name="AstDys-object" /> }} | abs_magnitude = {{val|3.34}}<ref name="jpl_sbdb" /> | angular_size = 0.854″ <!-- Horizons 1636-Feb-11 --> to 0.339″ }} '''စီးရပ်စ်''' (သင်္ကေတ: [[File:Ceres symbol (bold).svg|16px|⚳]];<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> {{lang-en|Ceres}}; {{IPAc-en|pron|ˈ|s|ɪər|iː|z}}) သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းမှ အသေးငယ်ဆုံးသော [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ|ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား]]ဖြစ်ပြီး ပင်မ ဥက္ကာခါးပတ် (asteroid belt) အတွင်းတွင် ရှိသော တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားဖြစ်သည်။ အဲရစ်ကို ၁၈၀၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် Giuseppe Piazzi မှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite book | first=Giuseppe | last=Piazzi | authorlink=Giuseppe Piazzi | year=1801 | language=Italian | title=Risultati delle osservazioni della nuova Stella scoperta il dì 1 gennajo all'Osservatorio Reale di Palermo | location=Palermo }}</ref> သစ်ပင်စိုက်ပျိုးခြင်း၊ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် မိခင်မေတ္တာနှင့်ဆိုင်သော ရောမနတ်ဘုရားမ စီးရပ်စ်ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီး နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ခန့်မျှကြာသော အချိန်တွင် နိုင်ငံတကာ နက္ခတ္တ သမဂ္ဂ (International Astronomical Union) မှ အဲရစ်စ်အား ဥက္ကာခဲ သို့မဟုတ် အသေးစားဂြိုဟ် (asteroid or minor planet) အဖြစ်မှ ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအဆင့် (dwarf planetary status) သို့ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် တိုးမြှင့်ပေးခဲ့သည်။ အချင်းအားဖြင့် ၉၅၀ [[ကီလိုမီတာ]]သာ ရှိသဖြင့် စီးရပ်စ်သည် ဥက္ကာခါးပတ်အတွင်းမှ အကြီးဆုံးအရာဝတ္ထုတစ်ခုဖြစ်ပြီး ခါးပတ်တစ်ခုလုံး အလေးချိန်၏ သုံးပုံတစ်ပုံမျှရှိသည်။ လတ်တလော လေ့လာမှုများအရ စီးရပ်သည် ပုံသဏ္ဌန်မမှန်ပဲ ဆွဲငင်အားနည်းသော အသေးစားအရာဝတ္တုများကဲ့သို့မဟုတ်ပဲ လုံးဝန်းသော ပုံသဏ္ဍန်ရှိကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။ သူ၏ အလင်းလက်ဆုံး အချိန်၌ပင်လျှင် သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်နိုင်ရန် အလွန်မှုန်ဝါးနေသေးသည်။<ref>[http://www.solarviews.com/eng/ceres.htm Ceres at Solarviews.com]</ref> ၂၀၀၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် [[နာဆာ]]မှ [[:en:Dawn Mission|Dawn Mission]] အာကာသလေ့လာစူးစမ်းရေးယာဉ်ကို စီးရပ်စ် နှင့် [[ဗက်စ်တာ]] (Vesta) တို့ကို စူးစမ်းရန်အတွက် လွှတ်တင်ခဲ့သည်။ ==မှတ်စု== {{reflist|group=lower-alpha}} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist|refs= <ref name="Park2016">{{Cite journal |last1=Park |first1=R. S. |last2=Konopliv |first2=A. S. |last3=Bills |first3=B. G. |last4=Rambaux |first4=N. |last5=Castillo-Rogez |first5=J. C. |last6=Raymond |first6=C. A. |last7=Vaughan |first7=A. T. |last8=Ermakov |first8=A. I. |last9=Zuber |first9=M. T. |last10=Fu |first10=R. R. |last11=Toplis |first11=M. J. |date=3 August 2016 |title=A partially differentiated interior for (1) Ceres deduced from its gravity field and shape |url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-09-22_537_7621/page/515 |journal=Nature |volume=537 |issue=7621 |pages=515–517 |bibcode=2016Natur.537..515P |doi=10.1038/nature18955 |pmid=27487219 |last12=Russell |first12=C. T. |last13=Nathues |first13=A. |last14=Preusker |first14=F. |s2cid=4459985}}</ref> <ref name="AstDys-object">{{Cite web |title=Asteroid (1) Ceres{{Snd}} Summary |url=https://newton.spacedys.com/astdys/index.php?pc=1.1.0&n=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726111025/https://newton.spacedys.com/astdys/index.php?n=1&pc=1.1.0 |archive-date=26 July 2020 |access-date=15 October 2019 |publisher=AstDyS-2, Asteroids{{Snd}} Dynamic Site}}</ref> <ref name="Li2006">{{Cite journal |last1=Li |first1=Jian-Yang |last2=McFadden, Lucy A. |last3=Parker, Joel Wm. |year=2006 |title=Photometric analysis of 1 Ceres and surface mapping from HST observations |journal=Icarus |volume=182 |issue=1 |pages=143–160 |bibcode=2006Icar..182..143L |doi=10.1016/j.icarus.2005.12.012}}</ref> }} {{နေအဖွဲ့အစည်း}} [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[Category:ဂြိုဟ်ငယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်များ]] 25oqmhsw80ut3aeyec0sb2ruohcf7la 0 2896 1048291 1031881 2026-08-12T07:22:05Z Dr Lotus Black 31011 /* ဖွဲ့စည်းပုံ */ 1048291 wikitext text/x-wiki [[File:Solar planets.jpg|thumb|right|နေအဖွဲ့အစည်း၏ စကေးဓာတ်ပုံဖြစ်ပြီး [[ကမ္ဘာ]]သည် နံပါတ် ၃ ဖြစ်သည်]] '''နေအဖွဲ့အစည်း''' ({{lang-en|Solar System}}) ဟု [[နက္ခတ္တဗေဒ]]အမည်ရှိသည်မှာ ဤလူသားတို့နေထိုင်ရာ [[ဂြိုဟ်စု|ဂြိုဟ်စု (planetary system)]] ဖြစ်ပြီး၊ ဗဟိုဒြပ်ထုအဖြစ် [[နေ|"နေ"ဟူသော ကြယ်]]က ရှိပြီး ဤ[[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]နှင့်တကွ အခြားသော [[ဂြိုဟ်]]ကြီး ၇ လုံးက ([[လ]]ကဲ့သို့သော) ဂြိုဟ်ရံဒြပ်ထုများ၊ ([[ပလူတို]]ကဲ့သို့သော) [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား|ဂြိုဟ်သိမ်]]၊ နေကို လှည့်ပတ်နေသည့် [[ဥက္ကာမျော]]များ စသည်တို့နှင့် တကွ ပါဝင်နေပေမည်။ [[ဒြပ်ဆွဲမှု]]၏ [[အခြေခံ သက်ရောက်မှုကြီး|သက်ရောက်]]စီရင်မှုကြောင့်၊ ကမ္ဘာနှင့် အခြားဂြိုဟ်များက [[စက်ဝိုင်း]]အတိမှ သွေကာ [[ဘဲဥပုံ]] ကိုယ်စီ ယွင်းသော [[ဂြိုဟ်ပတ်လမ်း]]များအတိုင်း နေကို လှည့်ပတ်လျက် ရှိ၏။ [[File:Solar System True Color MY.png|thumb|upright=2|နေအဖွဲ့အစည်း၏ ပကတိအရောင်စစ်ပုံရိပ်]] အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ဂြိုဟ်များကို လူသားတို့၏ နှစ်ပေါင်းများစွာ အားထုတ်ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ရှာဖွေရာတွင် [[နက္ခတာရာကြည့်မှန်ပြောင်း]]တီထွင်နိုင်မှုသည် အရေးပါသည့် သိပ္ပံဆိုင်ရာ တီထွင်မှုတစ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ဂြိုဟ်များကို ထပ်မံတွေ့ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းမရှိတော့သည့်တိုင် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းတွင် အခြားသောသေးငယ်သည့် အရာဝတ္တုများအား နှစ်စဉ်နှင့်အမျှ ရှာဖွေတွေ့ရှိလျက်ပင်ရှိသည်။ ထိုသို့သောတွေ့ရှိမှုများအနက် သက်ဆိုင်ရာ ဂြိုဟ်များ၏ ဂြိုဟ်ရံလများလည်း အပါအဝင်ဖြစ်ပေသည်။ လက်ရှိချိန်အထိ တွေ့ရှိရသည့် [[ဂြိုဟ်ရံလ]]မှာ အရေအတွက်အားဖြင့် ၄၆၈ စင်းထိပင်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။<ref name="planetarymoons">{{cite web |url=http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/ |title=The Giant Planet Satellite and Moon Page |author=Sheppard, Scott S. |publisher=Departament of Terrestrial Magnetism at Carniege Institution for science |accessdate=2015-12-19 |archive-date=7 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090607094153/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/ |url-status=dead }}</ref><ref name="MPMJohnston">{{cite web|date=2015-12-01 |title=Asteroids with Satellites |publisher=Johnston's Archive |author=Wm. Robert Johnston |url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/asteroidmoons.html |accessdate=2015-12-19}}</ref> == ဂြိုဟ်တို့၏ အစီအစဉ် == နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ ဂြိုဟ်များနှင့် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများကို နေမှ အကွာအဝေးကိုလိုက်၍ ရေတွက်လျှင် * (၁) [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]] * (၂) [[သောကြာဂြိုဟ်]] * (၃) [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] * (၄) [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] ** [[စီးရက်စ်]] *** [[ဂြိုဟ်ပဲ့ခါးပတ်]] * (၅) [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်]] * (၆) [[စနေဂြိုဟ်]] * (၇) [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]] * (၈) [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] ** [[ပလူတို]] ** [[အီရစ်(စ်)]] *** [[ကျူးပါး ခါးပတ်|ကွီးပါးဂြိုဟ်သိမ်အစုအဝေး]] *** [[Oort Cloud]] **** [[ကြယ်တံခွန်]] များ == ဖွဲ့စည်းပုံ == နေအဖွဲ့အစည်း၏ အဓိကကျသည့် အစိတ်အပိုင်းများကို အပိုင်း နှစ်ပိုင်းခွဲခြားသတ်မှတ်ကြသည်။ နေနှင့် နီးသော လမ်းကြောင်းများတွင် လှည့်ပတ်နေသည့် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊သောကြာဂြိုဟ်၊ကမ္ဘာဂြိုဟ် နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ် တို့ကို အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များဟု ခေါ်ဆိုသတ်မှတ်သည်။ ထိုဂြိုဟ်များ၏ မျက်နှာပြင်များမှာ ကျစ်လျစ်သည့် ကျောက်သားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ကြာသပတေးဂြိုဟ်အကြားတွင် ဂြိုဟ်ပဲ့ခါးပတ်က လှည့်ပတ်လျက်ရှိသည်။ ကြာသပတေးဂြိုဟ်၊စနေဂြိုဟ်၊ ယူရေးနတ်စ်ဂြိုဟ် နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်တို့မှာအပြင်ပိုင်းဂြိုဟ်များဖြစ်သည်။ ထိုဂြိုဟ်များသည် အရွယ်အစားအားဖြင့် ကမ္ဘာထက်ကြီးမားကာ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အကြီးဆုံးဂြိုဟ်များလည်းဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အဆိုပါဂြိုဟ်တို့၏ မျက်နှာပြင်များသည် ဓာတ်ငွေ့များဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။ ထိုဂြိုဟ်များ၏နောက်ဖက်တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ၊ ဥက္ကာပျံများ၊ကြယ်တံခွန်များ အမြောက်အမြားပါဝင်သည့် ကွီးပါးဂြိုဟ်သိမ်အစုအဝေး တည်ရှိသည်။ ထိုအုပ်စုအတွင်းတွင် ပလူတို၊ [[အဲရစ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|အဲရစ်]] စသည်တို့ပါဝင်သည်။ ထိုအစုအဝေး၏ အပြင်ဘက်တွင် ပိုမိုကြီးမားသော၊မြင်တွေ့နိုင်ရန်ခက်ခဲသော အစုအဝေးကြီးဖြစ်သည့် [[Oort Cloud]] တည်ရှိသည်။ == ပလူတိုအား ဂြိုဟ်အဖြစ်မှ လျော့ချခြင်း == [[ပလူတို|ပလူတိုဂြိုဟ်]]အား ၁၉၃၀ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀ဝ၆ခုနှစ်တွင် နက္ခတဗေဒပညာရှင်များက ဂြိုဟ်စာရင်းမှ ပယ်ထုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ အကြောင်းမှာ အရွယ်အစားသေးငယ်လွန်းခြင်း နှင့် ၎င်းနှင့် အနီးဆုံးတွင်တည်ရှိသည့် နံပါတ်(၈)ခုမြောက် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] နှင့်လှည့်ပတ်သွားလာသည့် လမ်းကြောင်းအနေအထားခြင်း မတူညီလှသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ပလူတိုသည် စီးရပ်စ် နှင့် အဲရစ် တို့ကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား တစ်ခုအဖြစ်သာ စာရင်းဝင်တော့သည်။ == ဂြိုဟ်များအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း == [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]ကို လူတို့ရှာဖွေမတွေ့ရှိသေးမှီ၊ ရှေးကျသည့် အချိန်များကတည်းကပင် လူတို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အချို့သော ထင်ရှားသည့် အရာဝတ္တုတို့ကို သိရှိပြီးဖြစ်သည်။ [[နေ]]၊ လ၊ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]တို့မှာ အစောပိုင်းရှေးဦးခေတ်နက္ခတဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်ရာများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် လွှဲမှားနေသည့် အချက်မှာ နေဗဟိုပြုအနေအထားအစား ကမ္ဘာဗဟိုပြုအနေအထားကိုသာ လက်ခံတွေးဆခဲ့ခြင်းနှင့် သောကြာဂြိုဟ်ကို [[ကြယ်]]အဖြစ် အမှတ်မှားခဲ့ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်တော်တို့နေထိုင်ရာ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|မိခင်ဂယ်လက်ဆီ]]တွင် သာမန်မျှဖြစ်သော အလယ်အလတ်တန်းစား [[ကြယ်]]တစ်စင်းသာဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |author=M Woolfson |title=The origin and evolution of the solar system |doi= 10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |date=2000 |journal=Astronomy & Geophysics |volume=41 |issue=1 |pages=1.12|bibcode = 2000A&G....41a..12W }}</ref> နောက်ပိုင်းခေတ်များ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိသောဂြိုဟ်များနှင့် တွေ့ရှိသည့် ခုနှစ်များမှာ- # ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်- ၁၇၉၁ခုနှစ် # ဆဲရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၁၈၀၁ခုနှစ်၊သို့သော် ၂၀ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအဖြစ် သတ်မှတ် # နပ်ပကျွန်းဂြိုဟ်-၁၈၄၆ခုနှစ် # ပလူတိုဂြိုဟ်-၁၉၃၀ခုနှစ် # အီးရစ်(စ်) (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၂၀ဝ၅ခုနှစ် တို့ဖြစ်ကြသည်။ == ပြင်ပစာမျက်နှာများ == * [http://www.solarviews.com/eng/homepage.htm Views of the Solar System] * [http://www.exploratorium.edu/ronh/weight/index.html Your Weight on Other Worlds] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{footer SolarSystem}} {{Astronomy-stub}} [[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]] [[Category:ဂြိုဟ်များ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] kjcjclaqgrzenlh6t3vyoacsrwjm1ql 0 4485 1048170 1035928 2026-08-12T02:17:16Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1048170 wikitext text/x-wiki '''ဟံသာဝတီ''' (ယခု [[ပဲခူးမြို့]]) သည် ရန်ကုန်မြို့မှ မော်တော်ကားလမ်းအတိုင်း မိုင် ၅၀ ကျော်အကွာတွင် တည်ရှိပြီး မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ရှေး[[မွန်လူမျိုး|မွန်]] နှင့် [[ဗမာလူမျိုး]] တို့ တစ်လှည့်စီမင်းမူအုပ်ချုပ် စည်ပင်ထွန်းကားခဲ့ရာ ထင်ရှားသော ရှေးဟောင်းမင်းနေပြည်တော်ကြီး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၇ |publisher=စာပေဗိမာန် |year=၁၉၆၃ |pages=၃၄၈-၃၅၀}}</ref> ဟံသာဝတီခေတ်ဆိုသည်မှာ ထိုမင်းနေပြည်တော်ကြီး နိုင်ငံရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုပိုင်းဆိုင်ရာ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိစည်ပင်ခဲ့သည့် ကာလကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်ပြီး ယနေ့တိုင် အဆိုပါ မြို့တော်ဟောင်းနေရာ၌ ရှေးနန်းတော်ရာဟောင်းများ၊ သမိုင်းဝင် ဗုဒ္ဓသာသနိက အဆောက်အအုံများနှင့် စေတီပုထိုးများကို အထင်အရှား တွေ့ရှိနိုင်သေးသည်။ {{Infobox Former Country |native_name = ဟံသာဝတီပြည် |conventional_long_name = ဟံသာဝတီဘုရင့်နိုင်ငံ |common_name = Hanthawaddy Kingdom |continent = အာရှတိုက် |region = အရှေ့တောင်အာရှ |country = မြန်မာနိုင်ငံ |era = |status = Kingdom<br>Vassal state of Sukhothai Kingdom (1293–1330), under Toungoo Dynasty rule (1539–1550) |event_start = မင်းနေပြည်တော် တည်ထောင်ခြင်း |year_start = ၁၂၈၇ |date_start = ၄ ဧပြီ |event_end = ပဲခူး ဒုတိယအကြိမ် ကျဆုံးခြင်း |year_end = ၁၅၅၂ |date_end = ၁၂ မတ် |event1 = [[သောက္ကတဲ]]၏ လက်အောက်ခံ |date_event1 = ၁၂၉၃-၁၃၃၀ |event2 = [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်|အနှစ်လေးဆယ်စစ်]] |date_event2 = ၁၃၈၅-၁၄၂၄ |event3 = ရွှေခေတ် |date_event3 = ၁၄၂၆-၁၅၃၄ |event4 = [[တောင်ငူ–ဟံသာဝတီ စစ် (၁၅၃၄–၁၅၄၁)|ပဲခူး ပထမအကြိမ် ကျဆုံးခြင်း]] |date_event4 = ၁၅၃၄-၁၅၃၉ |p1 = ပုဂံခေတ် |flag_p1 = |s1 = တောင်ငူခေတ် |flag_s1 = |image_flag = |flag = |flag_type = |image_coat = |image_map =Map-of-southeast-asia 1400 CE.png |image_map_caption = ဟံသာဝတီ မင်းနေပြည်တော် ၁၃/၁၄/၁၅ ရာစု |symbol = |symbol_type = |capital = [[မုတ္တမမြို့]] (၁၂၈၇-၁၃၆၃) <br/> [[ဒုန်ဝန်းမြို့]] (၁၃၆၃-၁၃၆၉) <br/> [[ပဲခူးမြို့]] (၁၃၆၉-၁၅၃၉၊ ၁၅၅၀-၁၅၅၂) |common_languages = [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] |religion = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |government_type = သက်ဦးဆံပိုင်စနစ် |leader1 = [[ဝါရီရူးမင်း]] |year_leader1 = ၁၂၈၇-၁၃၀၇ |leader2 = [[ရာဇာဓိရာဇ်]] |year_leader2 = ၁၃၈၄-၁၄၂၁ |leader3 = [[ရှင်စောပု]] |year_leader3 = ၁၄၅၁-၁၄၇၁ |leader4 = [[ဓမ္မစေတီ]] |year_leader4 = ၁၄၇၁-၁၄၉၂ |leader5 = [[သုရှင်တကာရွတ်ပိ]] |year_leader5 = ၁၅၂၆-၁၅၃၉ |currency = |legislature = }} {{မြန်မာ့သမိုင်း}} သမိုင်းတစ်လျှောက် ဟံသာဝတီကို အခြေပြုအုပ်စိုးခဲ့ကြသည့် မင်းမြတ်များထဲတွင် [[မဂဒူး မင်းဆက်|ဝါရီရူမင်းဆက်]]မှ ထင်ရှားသော မွန်ဘုရင်များဖြစ်ကြသည့် [[ဗညားဦး]] (အေဒီ ၁၃၅၃–၁၃၈၅)၊ [[ရာဇာဓိရာဇ်]] (အေဒီ ၁၃၈၅–၁၄၂၃)၊ မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည့် အမျိုးသမီးအုပ်စိုးသူ [[ရှင်စောပု|ဘုရင်မရှင်စောပု]] (အေဒီ ၁၄၅၃–၁၄၇၂) နှင့် သာသနာပြုမင်း [[ဓမ္မစေတီ]] (အေဒီ ၁၄၇၂–၁၄၉၂) တို့ ပါဝင်သကဲ့သို့၊ နောက်ပိုင်းတွင် [[တောင်ငူမင်းဆက်]]မှ [[ဗမာ]]မင်းများ ဖြစ်ကြသည့် ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်သူ [[တပင်ရွှေထီး]]နှင့် အရှေ့တောင်အာရှအထိ အင်ပါယာချဲ့ထွင်ကာ ကမ္ဘောဇသာဒီနန်းတော်ကြီးကို တည်ဆောက်ခဲ့သူ [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီးတို့လည်း ပါဝင်ကြသည်။<ref>{{cite book |author=ဒေါက်တာသန်းထွန်း |title=ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင် |publisher=မဟာဒဂုန်စာပေ |year=၁၉၆၉}}</ref>ဟံသာဝတီမြို့တော် တည်ရှိရာ အရပ်သည် မိုးများသော ဒေသဖြစ်ခြင်း၊ ပြင်းထန်သော ငလျင်ဒဏ်ကို အကြိမ်ကြိမ်ခံရခြင်းတို့ကြောင့် အဖိုးတန်သော ရှေးဟောင်းလက်ရာများမှာ ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ သို့သော် ကျန်ရှိသော သမိုင်းမှတ်တမ်းများမှလည်း ဟံသာဝတီမြို့တော်နှင့် ဟံသာဝတီခေတ်အခြေအနေကို ပြန်လည်လေ့လာသုံးသပ်နိုင်သည်။ ==ရှေးဟောင်းသမိုင်းမှတ်တမ်း== ဟံသာဝတီမြို့တော်၏ ရှေးဟောင်းသမိုင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံမှ အခြားသော စေတီ၊ပုထိုး၊မြို့ရွာများတွင် တွေ့ရသော ဘုရားဗျာဒိတ်တော်အတိုင်းပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဟူသော ဒဏ္ဍာရီကို တွေ့ရှိရသည်။ အဆိုပါ ဒဏ္ဍာရီ မှတ်တမ်းများအရ ဖော်ပြထားသည်မှာဤကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ သုဝဏ္ဏဘူမိမှ လှည့်လည်ကြွချီလာသော ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်သည် ဟံသာဝတီမြို့တော်ကြီးပေါ်ထွန်းမည့် နေရာဒေသသို့ရောက်ရှိစဉ် ပင်လယ်ပြင်မှပေါ်ထွန်းနေသောအငူပေါ်တွင် ဟင်္သာဖိုမတို့ကို တွေ့မြင်တော်မူကြောင်း၊ ထိုကုန်းအငူလေး မှာကျဉ်းမြောင်းလှ၍ ဟင်္သာဖိုမယှဉ်တွဲနားနေစရာမရှိကြောင်း၊ ထို့ကြောင့် ဟင်္သာဖို၏ ကျောကုန်းပေါ်တွင် ဟင်္သာမကနား၍ ဗုဒ္ဓဘုရားအား တောင်ပံယှက်ကာ ပူဇော်ကြောင်း၊ ထိုအခါ ဘုရားရှင်ကပြုံး၍ ဤနေရာတွင် နောင်အခါဟံသာဝတီပြည်ကြီးဟူ၍ တိုးတက်စည်ပင်လာပြီး၊သာသနာတော်လည်း ဖွံ့ဖြိုးထွန်းကားလာမည်ဖြစ်ကြောင်း ဟံသာဝတီရှေးသမိုင်းများတွင်နိဒါန်းချီ ရေးသားလေ့ရှိကြသည်။ ထိုဟင်္သာဖိုပေါ် ဟင်္သာမ နားနေပုံ ပန်းပုရုပ်တုအား ယခုပဲခူးမြို့အတွင်းတွင် အထိမ်းအမှတ်ရုပ်တုအဖြစ် ပြုလုပ်ထားပြီး၊ ထိုနိမိတ်ပုံသည် ယခုပဲခူးတိုင်း၏ သင်္ကေတအမှတ်တံဆိပ်လည်းဖြစ်သည်။ ==ဟံသာဝတီ ခေတ်သုံးခေတ်== ဘုရား၊ စေတီ သမိုင်းမှတ်တမ်းများ၊ ရှေးဟောင်းကျမ်းစာများနှင့် ကျောက်စာ အထောက်အထားများအရ သမိုင်းသုတေသီများက ဟံသာဝတီခေတ်ကို အောက်ပါအတိုင်း ခေတ်သုံးခေတ် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ကြသည် -<ref name="MyintAung">မြင့်အောင်၊ ဦး။ ဟံသာဝတီခေတ် ဟံသာဝတီမြို့တော်နှင့် တိုင်းသမိုင်း။ ဟံသာဝတီ မော်ကွန်းတင်စာတမ်းများ။</ref> # ပထမခေတ် (ရှေးဦးဟံသာဝတီ): သမလမင်းမှ စတင်၍ တိဿမင်းအထိ စိုးစံခဲ့သော ကာလဖြစ်သည်။ ဤခေတ်သည် ဟံသာဝတီမြို့တော်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည့် အစောပိုင်းကာလ ဖြစ်သည်။ #ဒုတိယခေတ် (ဝါရီရူမင်းဆက်): [[ဝါရီရူမင်း]] လက်ထက်မှ စတင်၍ [[ဗညားဦး]]၊ [[ရာဇာဓိရာဇ်]]၊ [[ရှင်စောပု|ဘုရင်မရှင်စောပု]]၊ [[ဓမ္မစေတီ]]မင်းတို့ ပါဝင်ပြီး နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်သော [[သုရှင်တကာရွတ်ပိ]] လက်ထက်အထိ ဖြစ်သည်။ #တတိယခေတ် (တောင်ငူ-ဟံသာဝတီနှင့် နောက်ဆုံးမင်းဆက်): တောင်ငူမင်းများဖြစ်သော [[တပင်ရွှေထီး]] မှ အစပြု၍ ညောင်ရမ်းခေတ်အလွန်တွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့သော မွန်ဘုရင် [[ဗညားဒလ]] (ငါးဆူဒါယကာ) လက်ထက်အထိ ကာလကို ဆိုလိုသည်။ === ရာဇာဓိရာဇ်နှင့် အနှစ်လေးဆယ်စစ် === ဟံသာဝတီခေတ်၏ အထင်ရှားဆုံးသော အခန်းကဏ္ဍမှာ [[ရာဇာဓိရာဇ်]]၏ နန်းသက်ကာလ ဖြစ်သည်။ ရာဇာဓိရာဇ်မပါဝင်ဘဲ ဟံသာဝတီခေတ် သမိုင်းကြောင်းမှာ ပြည့်စုံနိုင်ခြင်း မရှိပေ။ ထို့အပြင် အင်းဝခေတ်နှင့် ဆက်စပ်နေသော [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်]]သည် ဟံသာဝတီခေတ်၏ စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အခြေအနေများကို အထင်ရှားဆုံး ဖွင့်ဆိုဖော်ပြနေသော သမိုင်းမှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2017). Myanmar in the Fifteenth Century: A Tale of Two Kingdoms. University of Hawaii Press.</ref> == ဟံသာဝတီခေတ် စစ်ရေး၊နိုင်ငံရေး == ဟံသာဝတီခေတ် နိုင်ငံရေးသည် သက်ဦးဆံပိုင်ပဒေသရာဇ်စနစ်ပင် ဖြစ်သောကြောင့် အာဏာကို အဓိကပိုင်သူမှာဘုရင်သာ ဖြစ်လေသည်။ သက်ဦးဆံပို်င်ပဒေသရာဇ်စနစ်ဖြစ်သော်လည်း သူ့ရှင်ရာဇာဓိရာဇ်ကိုယ်တော်တိုင်သည် အမိန့်တစ်ခု သို့မဟုတ် ကြီးမားတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခု ချမှတ်လျှင် ပညာရှိအမာတ်မင်းများ ဖြစ်ကြသည့် သက်တော်ရှည် အမာတ်ကြီးဇွဲသနုတ်၊ မင်းဆရာ မင်းကံစီ၊ ပညာရှိအမာတ်ဒိန်၊စစ်သေနာပတိချုပ်သမိန်ဗြဇ္ဇတို့နဲ့ အမြဲတိုင်းပင် ညှိနှိုင်းပြီးမှသာ ချမှတ်လေ့ရှိတတ်ကြောင်းလဲ သမိုင်းအထောက်အထားများအရ သိရပါသည်။ မွန်သုံးရပ်ကို တစ်ပေါင်းတစ်စည်းတည်း ဖြစ်အောင် စုပေါင်းပြီး မြို့စားနယ်စားများချီးမြှင့် မြှောက်စားကာ ထိုမြို့စားမင်းများကိုလဲ အာဏာကုန်လွှဲပေးထားတဲ့ ပထမဆုံး မွန်ဘုရင်ဖြစ်သောကြောင့် မွန်သမိုင်းတစ်လျှောက် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သလို ယနေ့အချိန်အထိ မွန်တစ်မျိုးသားလုံးအတွက် စံပြဘုရင်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြပါသည်။ ဟံသာဝတီခေတ်တွင် စစ်ပွဲပေါင်းများစွာ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ အများစုမှာ သက်ဦးဆံပိုင် ဘုရင်အချင်းချင်းနယ်မြေလုရန်အတွက်သော်လည်းကောင်း၊ဂုဏ်သိက္ခာအရသော် လည်းကောင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲများဖြစ်သည်။ ဟံသာဝတီခေတ်တွင် မွန်ဘုရင်များ ထဲမှ ရာဇာဓိရာဇ် သည် ထင်ရှားပြီး၊ မြန်မာများဘက်မှ တပင်ရွှေထီး နှင့် ဘုရင့်နောင်တို့သည် ထင်ရှားပေသည်။ မွန်ဘုရင် ရာဇာဓိရာဇ်သည် အင်းဝ နှင့် နှစ်ပေါင်း ၄၀ ကျော်စစ်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ထိုစစ်ပွဲနှင့်အတူမွန်သူရဲကောင်း၊ မြန်မာ သူရဲကောင်းများလည်း ပေါ်ထွန်းခဲ့ပေသည်။ တပင်ရွှေထီးနှင့် ဘုရင့်နောင်တို့လက်ထက်တွင်လည်း သူရဲကောင်းများထွန်းကားခဲ့ပြီး၊ အဆိုပါ မွန်နှင့်မြန်မာ စစ်ဘုရင်များသည် သူရဲကောင်းများကို ချစ်ခင်မြှောက်စားသူများလည်း ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဟံသာဝတီ၏ စစ်ရေးသမိုင်းတွင် သူရဲကောင်းများသည် ထင်ရှားသော ကဏ္ဍမှပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ === ရာဇာဓိရာဇ်၏ သူရဲကောင်းများ === ရာဇာဓိရာဇ်သည် ဟံသာဝတီထီးနန်းကိုရရှိရန်အတွက် စစ်ခင်းယူခဲ့ရသည်။ အင်းဝဘုရင် မင်းခေါင်နှင့်လည်း အနှစ်လေးဆယ်ကြာ စစ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ထိုစစ်ပွဲများတွင် ရာဇာဓိရာဇ်သည်ကိုယ်တိုင် ဦးဆောင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သကဲ့သို့၊ သူရဲကောင်းများကို ဦးဆောင်တိုက်ခိုက်စေခဲ့သည်လည်းရှိသည်။ ရာဇာဓိရာဇ်၏မွန်သူရဲကောင်းများထဲတွင်၊ဗိုလ်မင်းဗြတ်ဇ၊အမာတ်ဒိန်၊လဂွန်းအိန်၊သမိန်ဗရမ်း၊ အဝနံနိုင်(အဝနိုင်)၊ဥပါကောင်း၊ အဲမွန်ဒယာ တို့မှာ အထင်ရှားဆုံးဖြစ်ကြသည်။ ထိုသူများ၏ကတိသစ္စာတည်ကြည်မူ့၊ သူရဲကောင်းပီသမူ့များကြောင့် စစ်ရပ်နားစဉ်အချိန်တွင် တဖက်သူရဲကောင်းများကပင်ဖိတ်ခေါ်ချီးကျူးကြသည်ဟု ဆိုသည်။<ref>မော်ကွန်းတင်စာတမ်းများ၊ဟံသာဝတီခေတ်သူရဲကောင်းများ၊ရေးသားသူ-မင်းယုဝေ</ref> == သာသနာရေးနှင့် စေတီ၊ပုထိုးများ == ဟံသာဝတီခေတ်တွင် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာသည် အဓိကအားဖြင့်စည်ပင်ထွန်းကားခဲ့သော်လည်း အခြား မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ၊ တန္တရ ဗုဒ္ဓဘာသာဂိုဏ်း နှင့် အိန္ဒိယမှလာသော ဗြဟ္မာဏ ဘာသာများလည်း အတန်အသင့် ထိုးဖေါက်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထေရဝါဒကို ထောက်ခံအားပေးသည့် ဓမ္မစေတီ၊ဘုရင့်နောင်တို့ကဲ့သို့ ဘုရင်များလက်ထက်တွင် မဟာယာနနှင့် တန္တရဂိုဏ်းဝင် ဗုဒ္ဓဘာသာအကြွင်းအကျန်များ ရှိနိုင်သော်လည်း ငုတ်လျှိုးနေမည်မှာ သေချာပေသည်။ ကျန်ရှိခဲ့သောစေတီ၊ပုထိုးများမှ လက်ရာကိုကြည့်၍ ဟိန္ဒူဝါဒများလည်း အမြစ်သန်အားကောင်းခဲ့ကြောင်းခန့်မှန်းနိုင်ပေသည်။ တိဿဘုရင်လက်ထက်တွင် ဗြဟ္မဏဘာသာကို အဓိကအားပေးပြီး၊ ဗုဒ္ဓဘာသာကိုအထူးဆန့်ကျင်ခဲ့ကြောင့် ကျမ်းစာများတွင် ဖော်ပြပါရှိလေသည်။ ထို့နောက် ဘုရင်ကြီးမှ အကျွတ်တရားရကာ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ပြန်လည်သက်ဝင်ယုံကြည်ခဲ့ကြောင်းလည်း ဖော်ပြကြသည်။ မွန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်သော ဟံသာဝတီကို စိုးစံသွားသည့် ဘုရင်များသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်သောမင်းများဖြစ်၍ ထိုမင်းများလက်ထက်၌ ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ရာမညတိုင်းတွင် ထွန်းလင်းတောက်ပခဲ့လေသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာပြန့်ပွားရေးကို အထူးအလေးပေးဆောင်ရွက်ခဲ့သော မွန်ဘုရင်များထဲတွင် ဘုရင်မကြီး ရှင်စောပုနှင့် ဓမ္မစေတီမင်းတို့မှာ အလွန်ပင်ထင်ရှားလေသည်။ ဘုရင်မကြီး [[ရှင်စောပု]]သည် သက်တော် ၆၆ နှစ်မှ နတ်ရွာစံသည့် ၇၈ နှစ်ထိ ဆယ့်နှစ်နှစ်လုံးလုံး ရွှေတိဂုံစေတီတော်၏ အနောက်ဘက်တွင် မြို့သစ်တည်ထောင်နေထိုင်ကာ မောင်တော်၊သားတော်၊တူတော်တို့တည်ထားခဲ့သည့် ရွှေတိဂုံ စေတီတော်ကို အစစအရာရာ ပြည့်စုံမူ့ရှိအောင် ပြင်ဆင်မွမ်းမံခဲ့လေသည်။ ယနေ့ရွှေတိဂုံ စေတီတော်ရှိရှိ ပြည့်စုံမူ့အဝ၀သည် ဘုရင်မရှင်စောပု၏ ကုသိုလ်ကောင်းမူ့များ များစွာပါဝင်နေသည်။ ရှင်စောပုသည် ၁၂ နှစ် တိုင်တိုင်ရွှေတိဂုံစေတီတော်ကြီးကို စိတ်တိုင်းကျ ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး အေဒီ၁၄၇၁ တွင် ရွှေတိဂုံစေတီတော်အား သလွန်ပေါ်မှ အာရုံပြုရင်း ဇီဝိန်ချုပ်ငြိမ်းသွားခဲ့လေသည်။ ရှင်စောပု၏ သင်္ချိုင်းတော်အား ရန်ကုန်မြို့၊ စမ်းချောင်းမြို့နယ်၊ မြေနီကုန်းရှိ၊ ရှင်စောပုလမ်း၊ ရှင်စောပုကျောင်းတိုက်တွင် ယနေ့တိုင်တွေ့ရှိနိုင်သေးသည်။ ရှင်စောပုနောက် ဟံသာဝတီထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သော သမက်တော် [[ဓမ္မစေတီ]]လက်ထပ်တွင် သာသနာတော်ပြန့်ပွားရေး အတွက် အထူးပင်ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။ ရဟန်းဘဝမှ လူထွက်ကာ မင်းဖြစ်ခဲ့သော ဓမ္မစေတီမင်းသည် ဘုရားတည်ခြင်းအစရှိသော် ကိစ္စများသာမက သာသနာသန့်ရှင်းစင်ကြယ်ရေးအတွက်လည်း အလေးပေးလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထူးခြားသောဆောင်ရွက်ချက်မှာ ရဟန်းတော်များအတွက် အရေးကြီးသည့် သိမ်ကိစ္စအနေဖြင့် ကလျာဏီသိမ်တော်အား တည်ဆောက်လှူဒါန်းခဲ့သည်။ သူ၏ကောင်းမှုများကို ကမ္ပည်းထိုးလေ့ရှိသည့်အတိုင်း သီဟိုဠ်သို့ ရဟန်းတော်များစေလွှတ်ခြင်း၊ကလျာဏီ သိမ်သမုတ်ခြင်းတို့ကို ကျောက်စာရေးထိုးမှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ရွှေတိဂုံစေတီတော် တွင်လည်း ကျောက်စာများ ရေးထိုးခဲ့ပြီး၊ ရွှေတိဂုံစေတီတော်တွင် လှူဒါန်းခဲ့သော ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်းမှာ လည်းထင်ရှားသည်။ ထိုခေါင်းလောင်းသည် ယခုအခါ ဒေါပုံမြစ်အောက်ခြေတွင် နစ်မြုပ်နေသည်။ <ref>မော်ကွန်းတင်စာတမ်းများ၊ ဟံသာဝတီခေတ် သာသနာရေးအခြေအနေ၊ ရေးသားသူ - ပါရဂူ</ref> ==ထင်ရှားသော ဘုရား၊စေတီ၊ပုထိုး၊ သာသနိကအဆောက်အဦးများ == ဟံသာဝတီမင်းနေပြည်ကို အုပ်စိုးသော ဘုရင်များသည် ဘုရား၊ စေတီ၊ ပုထိုးများကိုလည်း တည်ဆောက်လှူဒါန်းခဲ့ပြီးသာသနာ စည်ပင်ရေးအတွက် မင်းအဆက်ဆက် ရွက်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုဘုရား၊ စေတီ၊ ပုထိုးနှင့် သာသနိက အဆောက်အဦးများ မင်းအဆက်ဆက်က အဆင့်ဆင့်ပြုပြင်ခဲ့ကြသကဲ့သို့၊ မိမိတို့လက်ထပ်တွင်မှ စတင်လှူဒါန်းဆောက်လုပ်ခဲ့ခြင်းများလည်း ရှိသည်။ ===ရွှေမောဓောစေတီ=== ဟံသာဝတီမြို့တော်၏ ဘုရားစေတီများအနက် '''[[ရွှေမောဓောစေတီ]]'''သည် ရှေးအကျဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံးစေတီတဆူဖြစ်သည်။ ရွှေမောဓောစေတီတော် အားမည်သည့် ခုနှစ်တွင် မည်သူက တည်ထားခဲ့ကြောင်းကို မူကွဲအမျိုးမျိုး ရှိသော်လည်းရှေးဟောင်းစေတီတော် တစ်ဆူဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းဆရာများ တညီတညွတ်တည်း လက်ခံထားကြသည်။ ဟံသာဝတီပြည်ကို အုပ်စိုးသော မွန်ဘုရင်များနှင့် မြန်မာဘုရင် အဆက်ဆက်ပြုပြင် မွမ်းမံလှူဒါန်းခဲ့သော စေတီတစ်ဆူလည်းဖြစ်သည်။ ဆုတောင်းပြည့်သောကြောင့် ဘုရင်များ၊ မင်းညီမင်းသားများသည် စစ်ထွက်ရန်အတွက်သော်လည်းကောင်းနိုင်ငံရေး အာဏာအတွက်သော်လည်းကောင်း အသီးသီးဆုတောင်းခဲ့ကြသည်ဟု ကျမ်းစာအချို့တွင် ဖော်ပြထားသည်။ သံသာဝတီခေတ်တွင်သာမက နောက်ပိုင်းခေတ်ဖြစ်သော အင်းဝ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်များမှ ဘုရင်များလည်း မွမ်းမံလှူဒါန်းခဲ့ကြသည်။ ငလျင်ဒဏ်ကြောင့်လည်း အကြီးအကျယ် ပျက်စီးယိုယွင်းခဲ့ရသေးသည်။ ယခုအခါ ပဲခူးမြို့အလယ်တွင်ရှိပြီး ဟံသာဝတီခေတ်မှ ရှေးအကျဆုံးကျန်ရစ်ခဲ့သည့် ပဲခူးမြို့၏ အထင်ကရကျက်သရေဆောင် စေတီတော်လည်းဖြစ်သည်။ ===ကျိုက်ကိုဘုရား=== ထင်ရှားသော ရှေးဟောင်းဘုရားများအနက် '''[[ကျိုက်ကိုဘုရား]]'''လည်း ပါဝင်ပြီးဘုရင့်နောင်လက်ထပ်တွင် လှုပ်ခဲ့သောငလျင်ကြီးတွင် အခြားဘုရားများနည်းတူ ပြိုကျပျက်စီးခဲ့သည်။ ဘုရားကြီးအား ဘုရင့်နောင်မင်းလက်ထက်တွင်ပင်ပြန်လည် ပြင်ဆင်နိုင်ခဲ့သည်။ [[အနောက်ဘက်လွန်မင်း]] လက်ထက်တွင် ထီးတော်သစ်တင်ခဲ့ကြောင်း သိရပေသည်။ နဝဒေးကြီးမှာ ရွှေပြည်ရွာပြန် ဟုချီကာ ကျိုက်ကိုဘုရားတိုင် ရတုကိုစပ်ဆိုခဲ့သည်။ ကျိုက်ကို ဘုရားပွဲအား နတ်တော်လတွင် ကျင်းပလေ့ရှိကြောင်း နဝဒေးကြီး၏ ဟံသာဝတီမြို့ဘွဲ့ ရတုတွင်တွေ့ရှိနိုင်လေသည်။ ===အခြားရှေးဟောင်းစေတီများ=== ဟံသာဝတီတွင် ရွှေမောဓော စေတီတော်နှင့် မရှေးမနှောင်းကာလတွင် တည်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသော အခြားရှေးဟောင်းစေတီများလည်း ရှိသေးသည်။ ထိုစေတီများမှာ - ပဲခူးမြို့ထန်းတောကြီးရွာရှိ '''[[ရွှေမောဌော ဆုတောင်းပြည့်ဘုရား]]'''၊ပဲခူးမြို့ ကဝမြို့နယ်ရှိ မြင်းမငူရွာ '''[[ဓမ္မသိုက်ဘုရား]]'''၊ ပဲခူးမြို့နယ် '''မို့ခိုင်ကြီး၊မို့ခိုင်ကလေး ဘုရား'''၊ ပဲခူးမြို့ ဖလေးရွာရှိ '''[[ကျိုက်မကော် ဘုရား]]'''အစရှိသည့် ဘုရားများမှာ ရွှေမောဓောသမိုင်းနှင့် မူလသမိုင်းကြောင်းအားဖြင့် တပြိုင်တည်း ဆင်းသက်လာခဲ့သည့် ဘုရား၊ စေတီများဖြစ်ကြောင်း မွန်ကျောက်စာများတွင် ဖော်ပြပါရှိလေသည်။ ထို့ပြင် ပဲခူးမြို့ ကျောက်တိုင်ကန်ကျေးရွာရှိ '''ဘုရားခုနစ်ဆူခေါ် ကျိုက်ပေါ'''ဘုရားကို သမလမင်းဆက်တွင် နောက်ဆုံးမင်း ဖြစ်သော တိဿမင်းနှင့် မိဖုရားကြီး သုဘဒ္ဒါတို့ တည်ထားခဲ့ကြောင်းကိုလည်းကောင်း၊ ရှင်စောပုနှင့် ဓမ္မစေတီမင်း လက်ထက်တွင် ပြင်ဆင်တည်ထားခဲ့ကြောင်းကိုလည်းကောင်း မွန်ဘာသာဖြင့်ရေးထိုးထားသော ဘုရားခုနစ်ဆူ ကျောက်စာကြီးငယ်များအရ သိရပေသည်။ ===ရွှေသာလျောင်း ရုပ်ပွားတော်ကြီး=== '''[[ရွှေသာလျောင်း ရုပ်ပွားတော်ကြီး]]'''သည် ယခုအခါ ပဲခူးမြို့၏ အထင်ရှားဆုံး စေတီ၊ ပုထိုး၊ ရုပ်ပွားတော်များအနက် အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ဘုရားသမိုင်းအရ သမလမင်းဆက် ၁၇ ဆက်မှ ၁၃ ဆက်မြောက်ဖြစ်သော မိဂါဒိဗ္ဗမင်းလက်ထက်တွင် တည်ထားခြင်းဖြစ်သည်ဟုဆိုကြသည်။ နှစ်ကာလများ ကြာသောအခါ အန္တာရာယ်အမျိုးမျိုးကြောင့် ကျိုးပဲ့ပျက်စီးခဲ့ရပြီး အင်္ဂလိပ်လက်ထက်တွင်မှ အုတ်များတူးဖော်ရန် ဘုရားကုန်းတော်အား တူးရာမှ ပြန်လည်တွေ့ရှိခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ ရွှေမောဓော စေတီဂေါပကအဖွဲ့များနှင့် ပဲခူးမြို့သူ၊ မြို့သား တို့၏ ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် ပန်းရံကျော်များနှင့် ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။ လျောင်းတော်မူ ရုပ်ပွားတော်များအနက် အချိုးအစားပြေပြစ်ဆုံးဟု ဖူးမြင်ရသူတိုင်းက ပြောကြသည်။ ===သင်္ဘောဘုရား=== '''သင်္ဘောဘုရား'''မှာလည်း သမလမင်းနောက်ဆုံးမင်းဆက် ဖြစ်သော တိဿမင်း၏ ကောင်းမှုပင်ဖြစ်ကြောင်း ရာဇဝင်များတွင် ပြဆိုကြသည်။ အင်းဝ နှင့် ဟံသာဝတီတို့ ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲတစ်ခုအား သင်္ဘောဘုရားပေါ်မှ ရဟန်းတော်များ တက်ရောက်ကြည့်ခဲ့ကြသည်ဟု ရာဇဝင်အဆိုများလည်းရှိကြသည်။ ဗညားဦးမင်းဆက်တွင် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သောရာဇာဓိရာဇ်လက်ထက်တွင် ကြီးကျယ်သော ဘုရား၊ စေတီများ တည်ထားခဲ့သည်ဟူ၍ အခိုင်အလုံပြဆိုချက်များမတွေ့ရပေ။ သို့သော် ရာဇာဓိရာဇ်သည် အင်းဝဘုရင်မင်းခေါင်၏ သမီးတော်နှင့် သမက်ကို သုံ့ပန်းအဖြစ်ဖမ်းမိရာမှလက်ပန်းပေါင်းခတ်လေရာ ထိုဒေသ၌ ဘုရားတစ်ဆူတည်ခဲ့ပြီး ယင်းကို ကျက်ကနက်ဟုခေါ်ကြောင်း ရာဇာဓိရာဇ်အရေးတော်ပုံကျမ်း၌ ပြဆိုလေသည်။ ===ကလျာဏီသိမ်တော်ကြီး=== {{main|ကလျာဏီသိမ်တော်ကြီး}} '''ကလျာဏီသိမ်တော်'''သည် ဓမ္မစေတီမင်း၏ ကောင်းမူ့ကုသိုလ်များအနက် အထင်ရှားဆုံးနှင့် ဂုဏ်အယူထိုက်ဆုံးသိမ်တော်ဖြစ်သည်။ သိမ်ရှိသော်လည်း သိမ်မစင်ကြယ်လျင် ရဟန်းမဖြစ်ဟူသောကြောင့် စင်ကြယ်မွန်မြတ်သော သိမ်သမုတ်နိုင်ရန် ဓမ္မစေတီမင်းက အားပေးကြိုးပမ်းခဲ့ခြင်းလည်းဖြစ်သည်။ ငလျင်ဒဏ်နှင့် အခြားသော ရာသီဥတုဘေးများကြောင့် အကြိမ်ကြိမ်ပြိုကျပျက်စီးခဲ့ပြီး၊ ပြည်သူများမှလည်း အဆင့်ဆင့်ပြုပြင်ခဲ့ကြသော သိမ်တော်ကြီးဖြစ်သည်။ ===မဟာစေတီ=== ဟံသာဝတီခေတ်တစ်လျှောက်တွင် ဘုရား၊စေတီများနှင့် သာသနာရေးအဆောက်အဦးများစွာကို တည်ဆောက်ခဲ့သည့်မင်းများအနက်ဓမ္မစေတီမင်း နှင့် ဘုရင့်နောင်တို့သည် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သည်။ '''[[မဟာစေတီ]]'''မှာ ဘုရင့်နောင်၏ကောင်းမှုများအနက် အကြီးကျယ်ဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သည်။ ဘုရင်ဖြစ်ပြီး ကိုးနှစ်အကြာတွင် တည်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီးအလျင်အမြန်နှင့် အချိန်တိုတိုအတွင်း တည်ထားခဲ့ရသဖြင့် ဘုရားတည်ပြီး သုံးနှစ် ခန့်အကြာတွင်ပြိုကျခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်မင်းကြီးကပင် ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့ပြီး၊ ငလျင်ဒဏ်ကြောင့်ပြိုကျရာတွင်လည်း ထပ်မံပြုပြင်ခဲ့ရလေသည်။ ဘုရင့်နောင်သည် ကြွယ်ဝချမ်းသာသော ဘုရင်ဖြစ်သောကြောင့် အဖိုးတန်ကျောက်မြတ်ရတနာ များစွာကို ဌာပနာထည့်သွင်းပူဇော်ခဲ့ကြောင်း ရာဇဝင်များတွင် ပါရှိသည်။ ===မဟာဝိဇယ စေတီတော်=== '''မဟာဝိဇယ စေတီတော်'''သည် ဘုရင့်နောင် မင်းကြီး၏ အမှတ်တရ အဖြစ်ဆုံးစေတီတော်ဖြစ်သည်။ တပင်ရွှေထီးနတ်ရွာစံသောကြောင့် အကွဲကွဲအပြားပြားဖြစ်သွားသော မြန်မာနိုင်ငံအား ပြန်လည်စုစည်းရာတွင် ဟံသာဝတီမြို့ တော်ကိုလည်း ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ယူခဲ့ရသည်။ ဟံသာဝတီမြို့အား [[သမိန်ထောရာမ]]ကို နိုင်၍ သိမ်းနိုင်လျင်ဤနေရာတွင် ဘုရားတည်မည်ဟု အဓိဌာန်ပြုခဲ့သည်။ အဓိဌာန်ပြုပြီး နှစ်ပေါင်း ၂၅ အကြာတွင် မဟာဝိဇယ စေတီ ကိုတည်ခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်သည် မြေစိုက်စေတီတော်ကြီးများအပြင် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များကိုလည်း လှူဒါန်းခဲ့သေးသည်။ သို့သော်အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ဘုရင့်နောင်၏ ကောင်းမှုများစွာမှာ ပျောက်ဆုံးနေသည့် အဖြစ်သို့ရောက်ရှိနေလေသည်။<ref>မော်ကွန်းတင်စာတမ်းများ၊ ဟံသာဝတီခေတ် ထင်ရှားသော ဘုရားစေတီများနှင့် သာသနာရေး အဆောက်အဦးများ၊ ရေးသားသူ - မာဃ</ref> == နိုင်ငံခြားဆက်သွယ်ရေး == ဟံသာဝတီခေတ် နိုင်ငံခြားဆက်သွယ်ရေးအား ခေတ်သုံးခေတ်အဖြစ်ပိုင်းမြင် ကြည့်ရှု့သင့်သည်ဟု စာတမ်းရှင်မောင်သော် မှတင်ပြထားသည်။ ပထမပိုင်းအား မွန်ဘုရင် ဗညားဦးမှ စကာ သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းအထိ အုပ်စိုးချိန် ၁၃၆၉ မှ ၁၅၃၉ ထိ ပထမဟံသာဝတီခေတ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တပင်ရွှေထီးမှ စ၍ နန္ဒဘုရင် နန်းကျချိန်ထိ ၁၅၄၆ခုနှစ်မှ ၁၅၉၉ ခုနှစ်အတွင်းအား ဒုတိယခေတ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ သမိန်ထော ဗုဒ္ဓကေတိအုပ်စိုးသည့် ၁၇၄၀ မှ အလောင်းမင်းတရား ကြီး ပဲခူးကိုသိမ်းပိုက်သည့် ၁၇၅၇ အထိ တတိယခေတ်အဖြစ်လည်းကောင်း သုံးပိုင်းခွဲခြားပြသည်။ ဗညားဦးသည် မုတ္တမမှ ၁၃၆၃ ခုနှစ်လောက်တွင် စွန့်ခွာခဲ့ပြီး ၁၃၆၉ ခုနှစ်တွင် ပဲခူးသို့အပြီးအပိုင်ပြောင်းရွေ့ကာဟံသာဝတီမြို့တော် သစ်ကိုတည်ထောင်ခဲ့လေသည်။ ထိုအချိန်မှစတင်ကာ ဟံသာဝတီသည် နိုင်ငံခြားဆက်သွယ် ရေး စတင်ခဲ့သည်ဟုပြောဆိုနိုင်လေသည်။ ဗညားဦးသည် အင်းဝမှ မြန်မာဘုရင် မင်းကြီးစွာနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာယိုးဒယား ရန်အား ခုခံရန်ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ရာဇာဓိရာဇ်လက်ထက် အင်းဝနှင့် စစ်ဖြစ်နေချိန်တွင် ယိုးဒယားမှ လာရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း ရာဇာဓိရာဇ်မှ ပြန်လည်တိုက်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ရာဇာဓိရာဇ်၏သားတော် ဗညားရံလက်ထက် ၁၃၄၅ ခုနှစ်တွင် အီတလီပြည် ဗင်းနစ်မြို့သား နီကိုလိုဒီကွန်တီ(Nicolo di Conti) ဆိုသူမြန်မာပြည်သို့ရောက်လာသည်။ အင်းဝကိုလည်းရောက်ခဲ့သည်။ ဟံသာဝတီကိုလည်း ရောက်ကာ ပဲခူးတွင်လေးလခန့် နေထိုင်သွားခဲ့သည်။ သူသည် မြန်မာပြည်သို့ ပထမဆုံးရောက်ရှိသော ဥရောပတိုက်သားဟု သမိုင်းဆရာများကဆိုကြသည်။ ဓမ္မစေတီမင်း၏ သားတော် ဗညားရံလက်ထက်တွင်လည်း အီတာလျံ လူမျိုးနှစ်ဦး ရောက်ရှိခဲ့သေးသည်။ သူတို့နှစ်ဦးလုံးမှာ ကုန်သည်များသာ ဖြစ်ကြသည်။ ဘုရင်မရှင်စောပု လက်ထက်တွင်လည်း ရုရှားလူမျိုးနီကီတင် ဆိုသူဟံသာဝတီမြို့သို့ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသော်လည်း အချို့သမိုင်းဆရာများက ထိုအချက်ကို လက်မခံလိုကြပေ။ အကြောင်းမှာ နီကီတင်ရေးသားသည့် မှတ်တမ်းသည် မြန်မာပြည်အကြောင်းတစ်မျက်နှာလောက်သာ ပါဝင်ပြီးသူကိုယ်တိုင်သာ ရောက်ရှိခဲ့ပါက ထို့ထက်ပို၍ ပြည့်ပြည့်စုံစုံရေးနိုင်ကြမည်ဟု ယူဆကြသည်။ သူရေးသားထားသော ပဲခူးမြို့သည် ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်ကြောင်း၊ အိန္ဒိယ တိုင်းရင်းသားများ လာရောက်ရောင်းဝယ်ဖေါက်ကားကြောင်းအစရှိသည့် အကြောင်းများသည် အိန္ဒိယကုန်သည်များထံမှ တဆင့်စကားသာ ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က သုံးသပ်ကြသည်။ လမ်းပန်းအသစ်ရှာဖွေကာ ရောက်ရှိလာကြသည့် ဥရောပတိုက်သားများမှာ ထိုဒေသ၏ တိုင်းပြည်အခြေအနေ၊ကုန်ကူးနိုင်မူ့အလားအလာ၊ ဒေသထွက်ကုန်များကို စုံစမ်းပြီး မိမိတို့ကို စရိတ်ပေးလွှတ်သော အရင်းရှင်များအား ပြန်လည်တင်ပြကြသည်။ ထိုကဲ့သို့သော ရည်ရွယ်ချက်မျိုးဖြင့် နီကိုလိုဒီကွန်တီ၊စတီဖင်နို၊ဗာတီမာ အစရှိသည့်ကုန်သည်များသည် ၁၆ ရာစုအစတွင်မြန်မာပြည်သို့ရောက်ရှိလာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရီးသွားဟန်လွှဲ သဘောမျိုးဖြင့် လမ်းစရိတ်စရန် ကုန်ပစ္စည်းအချို့အားလည်း အစမ်းယူလာခဲ့ကြသည်။ စတင်ဖီနိုသည် သူပါလာသည့် ကုန်များကိုဗညားရံအား ရောင်းချခဲ့ပြီး ကုန်ဘိုးရအောင် ၁၈ လမျှစောင့်ခဲ့ရသည်ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ဒီကွန်တီ၏ မှတ်တမ်းအရ မြန်မာလူမျိုးများသည် တလင်တမယားစနစ်ကို လိုက်နာကြကြောင်း၊ ပေါင်တွင်ထိုးကွင်းထိုးတတ်ကြောင်း၊ သရဏဂုံသုံးပါးအား ရိုသေပြီး၊ စာရေးလျင် ထန်းရွက်ပေါ်မှာရေးကြောင်း၊ ဆင်ဖြူများကို အလေးအမြတ်ထားရုံသာမက ရွှေနှင့်ကျောက်မြတ်ရတနာများ စီခြယ်ပြုလုပ်ထားသော ရွှေကြိုးများနှင့် ချည်သည်ဟုမှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ဗာတီမာကမူ ပဲခူးမင်းသည် သနားကရုဏာရှိပြီး မင်းမူထမ်းများနှင့် အရောတဝင်နေကြောင်း၊ ကလေးများနှင့်လည်း စကားပြောကြောင်း၊ ဘုရင်၏ကိုယ်တွင် ဝတ်ဆင်ထားသည့် ပတ္တမြား၏ တန်ဖိုးသည် မြို့ကြီးတစ်မြို့၏တန်ဖိုးလောက်ရှိကြောင်း၊ ပဲခူးမြို့တွင် အိမ်ကြီး၊အိမ်ကောင်းများဖြင့် ပြည့်နေကြောင်း၊ နန်းတော်ကို ကျောက်ဖြင့်ဆောက်လုပ်ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ သူ၏ မှတ်တမ်းမှာပင် ထိုတိုင်းပြည်သည် အဖိုးတန်သစ်ပေါများကြောင်း၊ဆင်လည်း အမြောက်အမြားရှိကြောင်း၊ အကြီးအကျယ်ရောင်းဝယ်သော ပစ္စည်းများမှာ ချိပ်၊ကရမက်သား၊ ဝါဂွမ်း၊ ပိုး၊ ပတ္တမြားတို့ဖြစ်ကြောင်း၊ ယင်းပစ္စည်းများ ရောင်းဝယ်မူ့မှ ဘုရင်သည် အခွန်တော်များစွာ ရကြောင်း စသည်ဖြင့်ရေးသားခဲ့သည်။ ဒုတိယ ဟံသာဝတီခေတ် တပင်ရွှေထီးလက်ထက် လောက်မှစတင်ကာ ပေါ်တူဂီများသည်မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ တောင်ငူဘုရင် တပင်ရွှေထီးသည် ဟံသာဝတီကို သိမ်းပိုက်ပြီးနှစ်နှစ် အကြာတွင် မုတ္တမကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ထိုတိုက်ပွဲတွင် နှစ်ဘက်စလုံးမှ ပေါ်တူဂီသေနတ်ကိုင် ကြေးစားစစ်သားများ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ မုတ္တမမြို့စား စောဗညား၏ ပေါ်တူဂီကြေးစားစစ်သားများသည် တပင်ရွှေထီး ဘက်သားပေါ်တူဂီများ နှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည့်အတွက် မုတ္တမသည် တပင်ရွှေထီးလက်ထဲသို့ အလျင်အမြန်ကျရောက်ခဲ့ပေသည်။<ref>မော်ကွန်းတင်စာတမ်းများ၊ဟံသာဝတီခေတ် နိုင်ငံခြားဆက်သွယ်ရေး၊ရေးသားသူ-မောင်သော်</ref> == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == * [[ရာဇာဓိရာဇ်]] * [[တပင်ရွှေထီး]] * [[ဘုရင့်နောင်]] * [[ရှင်စောပု]] * [[ပဲခူးမြို့]] == ကိုးကား == <References/> {{မြန်မာနိုင်ငံ မင်းဆက်များ}} [[ကဏ္ဍ:မွန်လူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှေးဟောင်းမြို့များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:မဂဒူး မင်းဆက်]] [[ကဏ္ဍ:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] 265ur4jrho3jlhhceyvyf82dqvd1gb2 0 4937 1048183 826989 2026-08-12T02:28:34Z Chenzeyan29 141880 1048183 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = တောင်ငူ-ဟံသာဝတီ အင်ပါယာ | conventional_long_name = ပထမ တောင်ငူ အင်ပါယာ | common_name = တောင်ငူခေတ် | status = အင်ပါယာ | image_skyline = Kanbawzathadi Palace - Bago, Myanmar 20130219-01.jpg | image_caption = ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး တည်ထောင်ခဲ့သော [[ကမ္ဘောဇသာဒီ နန်းတော်]] ပြန်လည်တည်ဆောက်ထားပုံ | capital = [[တောင်ငူမြို့|တောင်ငူ]] (၁၅၁၀–၁၅၃၉) [[ပဲခူးမြို့|ဟံသာဝတီ (ပဲခူး)]] (၁၅၃၉–၁၅၉၉) | common_languages = [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] | religion = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | government_type = မင်းဧကရာဇ် အုပ်ချုပ်ရေး | leader1 = [[မင်းကြီးညို]] (ပထမဆုံး) | leader2 = [[တပင်ရွှေထီး]] | leader3 = [[ဘုရင့်နောင်]] | leader4 = [[နန္ဒဘုရင်]] (နောက်ဆုံး) | era = ကုန်းဘောင်ခေတ် မတိုင်မီ | year_start = ၁၅၁၀ | year_end = ၁၅၉၉ }} '''ပထမတောင်ငူ အင်ပါယာ''' (သို့မဟုတ်) '''တောင်ငူ-ဟံသာဝတီခေတ်''' သည် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် သက်ဦးဆံပိုင် အင်ပါယာ အထွဋ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည့် ကာလများအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၁၆ ရာစုအတွင်း အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံးသော အင်ပါယာ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="Lieberman">Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press.</ref> [[ပုဂံခေတ်]] ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် အင်းဝကို ဗဟိုပြုနေသည့် ဗမာတို့သည် အောက်ပြည်အရပ်မှ မွန်တို့၏ စစ်ဘေး၊ မြောက်ဘက်မှ အင်အားကြီးမားလာသည့် ရှမ်းစော်ဘွားတို့၏ ထိပါးမှုများနှင့်အတူ မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း တစ်နယ်တစ်မင်း ပဒေသရာဇ်များ ကွဲပြားနေခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် အင်းဝ၏ လက်အောက်ခံ ကေတုမတီ [[တောင်ငူ]] မှ [[မင်းကြီးညို]]၊ သားတော် [[တပင်ရွှေထီး]] နှင့် ယောက်ဖဖြစ်သူ [[ဘုရင့်နောင်]] တို့သည် အစဉ်အဆက် နိုင်ငံတော်ကို ချဲ့ထွင်ခဲ့ကြသည်။ မင်းကြီးညို လက်ထက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း၌ အင်အားစုစည်းနိုင်ခဲ့ပြီး၊ တပင်ရွှေထီး လက်ထက်တွင် အောက်ပြည်ရှိ မွန်တို့၏ ပိုင်နက်ကို အောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင် လက်ထက်တွင် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အပြင် အနောက်ဘက် [[မဏိပူရ]] မှ အရှေ့ဘက် သိုင်လန်နိုင်ငံ [[အယုဒ္ဓယ]] အထိ၊ မြောက်ဘက် [[ကချင်ပြည်နယ်]] မှ တောင်ဘက် [[ကော့သောင်းမြို့|ကော့သောင်း]] အထိ ကျယ်ပြန့်သော အင်ပါယာကြီးကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့ကာ ပဲခူးတွင် [[ကမ္ဘောဇသာဒီ နန်းတော်]] ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။<ref name="Harvey">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Frank Cass & Co. Ltd.</ref> သို့သော် ဘုရင့်နောင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် သားတော် [[နန္ဒဘုရင်]] လက်ထက်တွင် လက်အောက်ခံ နယ်စားပယ်စားများ ဆက်တိုက် ပုန်ကန်ကြသဖြင့် အင်ပါယာကြီး ပြိုပျက်ခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံး၌ ရခိုင်ဘုရင် [[မင်းဗာကြီး]] (မင်းရာဇာကြီး) နှင့် တောင်ငူဘုရင်ခံ [[မင်းရဲသီဟသူ]] တို့၏ ပူးပေါင်း တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကမ္ဘောဇသာဒီ နန်းတော်ကြီး မီးရှို့ဖျက်ဆီး ခံခဲ့ရပြီး နန္ဒဘုရင်လည်း နန်းကျကာ တောင်ငူသို့ သုံပန်းအဖြစ် ပါတော်မူခဲ့ရသည်။<ref name="RoyalChronicle">မောင်မောင်တင်၊ "မှန်နန်း ရာဇဝင်တော်ကြီး" (ဒုတိယတွဲ)။</ref> ထို့နောက် ဘုရင့်နောင်၏ သားတော် ညောင်ရမ်းစား [[ညောင်ရမ်းမင်းတရားကြီး|ရှင်သစ္စာ]] က [[ညောင်ရမ်းမင်းဆက်|ဒုတိယတောင်ငူ (ညောင်ရမ်း) မင်းဆက်]] ကို ပြန်လည် ထူထောင်ခဲ့သည်။ == နရဲစွမ်း နှင့် မင်းကြီးစွာ တိုက်ပွဲ == နန္ဒဘုရင် လက်ထက်တွင် အယုဒ္ဓယ (သိုင်လန်) မှ အိမ်ရှေ့မင်း [[နရဲစွမ်း]] (Naresuan) သည် တောင်ငူ-ဟံသာဝတီ၏ ဩဇာခံအဖြစ်မှ ခွဲထွက်၍ ပုန်ကန်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် နန္ဒဘုရင်သည် သားတော် အိမ်ရှေ့ဥပရာဇာ [[မင်းကြီးစွာ]] အား စစ်သည်အင်အား အမြောက်အမြားဖြင့် အယုဒ္ဓယသို့ အကြိမ်ကြိမ် စီနင်တိုက်ခိုက်စေခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၅၉၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၈ ရက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော နောင်ဆာရိုင် တိုက်ပွဲ (Battle of Nong Sarai) ၌ မြန်မာ့တပ်မတော်နှင့် အယုဒ္ဓယတပ်တို့ အပြင်းအထန် ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုတိုက်ပွဲတွင် မြန်မာ့အိမ်ရှေ့မင်း မင်းကြီးစွာ နှင့် အယုဒ္ဓယမင်း နရဲစွမ်း တို့သည် စီးတော်ဆင်များပေါ်မှနေ၍ တစ်ဦးချင်း စီးချင်းထိုး တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ စီးချင်းထိုးပွဲအတွင်း မြန်မာအိမ်ရှေ့မင်း မင်းကြီးစွာ ကျဆုံးခဲ့ရပြီး၊ ဤတိုက်ပွဲသည် တောင်ငူ-ဟံသာဝတီ အင်ပါယာ ယိမ်းယိုင်ကျဆင်းရေးအတွက် အဓိက အချိုးအကွေ့ ဖြစ်ခဲ့ကာ ထိုင်းသမိုင်းတွင်လည်း ထင်ရှားသော သမိုင်းဝင် တိုက်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Wyatt">Wyatt, David K. (2003). ''Thailand: A Short History''. Yale University Press, pp. 88–90.</ref><ref name="Rajadhirat">မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး (တောင်ငူခေတ် အပိုင်း)။</ref> == တောင်ငူရာဇဝင် အကျဉ်း == သမိုင်းတွင် တောင်ငူကို စတင်တည်ထောင်သူမှာ [[ပုဂံခေတ်]] [[အလောင်းစည်သူ|အလောင်းစည်သူမင်း]] ၏ အမတ်ဖြစ်သူ အနန္ဒပစ္စည်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ သို့သော် အမှန်တကယ် အင်အားကြီးမားလာသည်မှာ မင်းကြီးညို လက်ထက်တွင် ဖြစ်သည်။ တပင်ရွှေထီး လက်ထက် ဟံသာဝတီတွင် နန်းစံစဉ် တောင်ငူထီးနန်းကို ဘုရင့်နောင်၏ ဖခင် မင်းကြီးဆွေ အား ဘုရင်ခံအဖြစ် အုပ်စိုးစေခဲ့ပြီး၊ ဘုရင့်နောင် လက်ထက်တွင်လည်း တောင်ငူနန်းကို ညီတော် [[တောင်ငူမင်းခေါင်]] အား ဆက်လက် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပေးအပ်ရာတွင် လက်အောက်ခံအဖြစ် ဆိုသော်လည်း ရွှေမှန်ကင်း၊ မင်းမြှောက်တန်ဆာ ငါးပါးနှင့် မင်းဧကရာဇ်တို့၏ အဆောင်အယောင်များကို ပေးအပ်အုပ်ချုပ်စေခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ နန္ဒဘုရင် လက်ထက်အရောက်တွင် တောင်ငူမင်း မင်းရဲသီဟသူ နှင့် သားဖြစ်သူ [[နတ်သျှင်နောင်]] တို့က ပုန်ကန်ပြီး တောင်ငူ-ဟံသာဝတီ ခေတ်ကို အဆုံးသတ်စေခဲ့သည်။ သို့သော် နောက်ဆုံး နန်းတက်သည့် နတ်သျှင်နောင် လက်ထက်တွင် တောင်ငူကို အင်းဝမှ [[အနောက်ဘက်လွန်မင်း]] က လာရောက်တိုက်ခိုက်ပြီး မှန်ကင်းအထွဋ်ချကာ သာမန် ပဒေသရာဇ် အဆင့်သို့ လျှော့ချခဲ့သည်။ တောင်ငူမင်း နတ်သျှင်နောင်သည် ပေါ်တူဂီ အမျိုးသား ငဇင်ကာ (Felipe de Brito) နှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သဖြင့် အနောက်ဘက်လွန်မင်း၏ ကွပ်မျက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီး တောင်ငူမင်းဆက် လုံးဝ ကျဆုံးခဲ့ရလေသည်။ == ဆက်စပ်လေ့လာရန် == * [[တောင်ငူမင်းဆက်]] * [[နန္ဒဘုရင်]] * [[မင်းကြီးစွာ]] * [[နရဲစွမ်း]] * [[နတ်သျှင်နောင်]] * [[ညောင်ရမ်းမင်းဆက်]] == ကိုးကားချက်များ == <references /> {{DEFAULTSORT:တ|တောင်ငူ-ဟံသာဝတီခေတ်}} [[Category:မြန်မာသက်ဦးဆံပိုင်ဘုရင်စနစ်]] [[Category:တောင်ငူ-ဟံသာဝတီခေတ်]] [[Category:မြန်မာ့သမိုင်းဝင် တိုက်ပွဲများ]] p2270x07nozrn4pulbpgneiva9rkyqd 0 5115 1048280 391835 2026-08-12T07:12:30Z Dr Lotus Black 31011 ပြန်ညွှန်းကို [[အဲရစ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)]] မှ [[အဲရစ် (ဂြိုဟ်သိမ်)]] သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည် 1048280 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အဲရစ် (ဂြိုဟ်သိမ်)]] blk0vgq7jxszcfm8l4ma06tg5mcbjmi 0 5117 1048275 391838 2026-08-12T07:04:25Z Dr Lotus Black 31011 ပြန်ညွှန်းကို [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)]] မှ [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်)]] သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည် 1048275 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်)]] jau0v8vzv0hgd1v015xenqc6j57edp6 0 5122 1048103 850236 2026-08-11T12:31:16Z Dr Lotus Black 31011 /* ဆည်မြောင်းတာတမံများ */ 1048103 wikitext text/x-wiki {| border="0" cellpadding="2" style="margin-left:7px; width: 24em; font-size: 90%; text-align: left;float:right;border:1px solid #D3D3D3; background-color:#F0F8FF; " |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 130%; font-weight: bold;" | '''သံလွင်မြစ်''' |- | colspan="2" style="text-align: center" |[[File:Salween watershed.png|250px|center]]သံလွင်မြစ် |-valign="top" |'''အရှည်''' |၁၇၄၉မိုင် (၂၈၁၅ကီလိုမီတာ) |-valign="top" |''' ဖြတ်သန်းရာဒေသ''' |တရုတ်နိုင်ငံ(တိဗက်ဒေသ၊ ယူနန်ပြည်နယ်)၊ မြန်မာနိုင်ငံ(ရှမ်းပြည်နယ်၊ ကယားပြည်နယ်၊ ကရင်ပြည်နယ်၊ မွန်ပြည်နယ်) ထိုင်းနိုင်ငံ |-valign="top" |'''မြစ်လက်တက်များ''' |မုအီမြစ်၊ ပါယီမြစ် (ထိုင်းနိုင်ငံ) |-valign="top" |'''အဆုံးသတ်စီးဝင်ရာ''' |အက်ဒမန်ပင်လယ်၊ [[အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ|အိန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာ]] |} '''သံလွင်မြစ်'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏အထင်ရှားဆုံး[[မြစ်]]ထဲကတစ်သွယ်ဖြစ်ရုံမက [[ကမ္ဘာ]]ပေါ်၌ ရှုခင်းအသာယာဆုံးနှင့် ရေစီးအကြမ်းဆုံးမြစ်တစ်မြစ်ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ထက် မီတာ ၄,၀၀၀ ကျော်မြင့်သည့် [[ဟိမဝန္တာတောင်]]ပေါ်ရှိ [[တိဘက်]]ဒေသ ကုန်းမြင့်များမှ စတင်မြစ်ဖျားခံစီးဆင်းသည်။ ဤမြစ်သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]ရှိ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၏ တောင်တန်းထူထပ်သည့်ဒေသ များကိုလည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]] နှင့် [[မွန်ပြည်နယ်]]တို့ကိုလည်းကောင်း၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသ (မြန်မာနိုင်ငံ နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ နယ်နိမိတ်အဖြစ် ကီလိုမီတာပေါင်း ၁၂၀ ကျော် ဆက်လက်စီးဆင်း) ကိုလည်းကောင်း ဖြတ်သန်း၍ မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[မွန်ပြည်နယ်]]၏မြို့တော် [[မော်လမြိုင်မြို့]] အနီး [[မုတ္တမပင်လယ်ကွေ့]]၌ [[ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်]](အက်ဒမန်ပင်လယ်)အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ စုစုပေါင်း အရှည်သည် ၁၇၄၉ မိုင် (၂,၈၁၅ ကီလိုမီတာ)ရှိသော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း၌မူမိုင် ၆၅၀ သာရှိသည်။ နိုင်ငံတကာကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းခဲ့သည့် မြစ်တစ်စင်းဖြစ်ပြီး [[အရှေ့တောင်အာရှဒေသ]]တွင် [[မဲခေါင်မြစ်]]ပြီးလျှင် ဒုတိယအရှည်လျားဆုံး ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် ဆည်တာတမံပိတ်ဆို့ခြင်းခံရခြင်း မရှိသေးဘဲ လွတ်လပ်စွာစီးဆင်းနေသည့် အရှည်ဆုံး မြစ်တစ်စင်းလည်း ဖြစ်သည်။ သံလွင်မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ဒေသသည် ဧရိယာ ၃၂၀,၀၀၀ ကီလိုမီတာအထိ ကျယ်ဝန်းပြီးရေဝေဒေသသည် တရုတ်နိုင်ငံ တွင် (၅၃%)၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင် (၄၂%) နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် (၅%) ရှိသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများမှသည် မုတ္တမပင်လယ်ကွေ့အထိ မြစ်ဝှမ်းဒေသတစ်လျှောက်တွင် မှီတင်းနေထိုင်ကြသည့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းကိစ္စများအတွက်ရော၊ [[ယဉ်ကျေးမှု]]အတွက်ပါ အရေးပါသည့်မြစ်ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူမျိုးကွဲများ အများဆုံးစုစည်းမှီတင်းနေထိုင်နေသည့် မြစ်တစ်စင်းလည်း ဖြစ်သည်။ သံလွင်မြစ်၏ မြစ်ဝှမ်းနှင့် မြစ်လက်တက်များ၏ ရေဝေဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသူ တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၃ အုပ်စုရှိပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့တွင် နေထိုင်ကြသည့် [[ရှမ်း]]၊ [[၀]]၊ [[ကရင်နီ]]၊ [[ကရင်]]၊ [[ပအို့ဝ်]]၊ [[ပလောင်]]၊ [[မွန်]]၊ [[လားဟူ]]၊ [[ပဒေါင်]]၊ [[အာခါ]]၊ [[လီဆူး]] လူမျိုးများ အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ အခြားတိုင်းရင်းသား အုပ်စုများသည်လည်း တရုတ်နိုင်ငံရှိ မြစ်ကြောင်းတစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ကြသည်။ == အမည်များ == သံလွင်မြစ်သည် ခရီးရှည်ကြီးကို ဖြတ်သန်းချီတက်လာရသည့် အားလျော်စွာ ၎င်းဆုံတွေ့ခဲ့ရသည့် လူမျိုးများအလိုက် အမည်နာမကွဲ အမျိုးမျိုးလည်း ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ရသည်။ တရုတ်နိုင်ငံတွင် သံလွင်မြစ်ကို နူကျန်း(နူဂျင်းမြစ်) (Nu Jiang River)ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြပြီး၊ ရှမ်းလူမျိုးများက နမ့်ခုမ်း(နမ်ခေါင်)ဟု ခေါ်ပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် သံလွင်မြစ်ဟုခေါ်ပြီး၊ ဤအသံထွက်ကိုပင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာအားဖြင့် "ဆာလဝင်း" (Salween)ဟုအသီးသီး ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဤအမည်သည်ပင် ယခုတိုင် ကမ္ဘာကခေါ်ဆိုနေကြသည့် အမည်ဖြစ်သည်။ == ဆည်မြောင်းတာတမံများ == လက်ရှိအချိန်ထိ တရုတ်နိုင်ငံအတွင်းတွင် သံလွင်မြစ်ပေါ်၌ တည်ဆောက်ထားသည့် တာတမံပေါင်း ၁၃ ခု ရှိနေပြီဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ သံလွင်မြစ်ကြောင်း တစ်လျှောက်တွင် တာဆန်း၊ ဟက်ကြီး အပါအဝင် အကြီးစား ဆည်မြောင်းတာတမံ စီမံကိန်း ၃ ခုထက်မနည်း ဆက်လက်တည်ဆောက်ရန် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံတို့နှင့် သဘောတူညီမှုရယူပြီးဖြစ်သည်။ မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် လူဦးရေ အထူထပ်ဆုံးနေထိုင်ကြသည့် နေရာမှာ မြစ်ဝနေရာဖြစ်ပြီး မြစ်ကြောင်းမှ ပို့ချလာသည့် မြေဆီဩဇာများဖြင့် ကြွယ်ဝသည့် ဧက ထောင်ချီရှိသည့် လယ်ယာမြေများကို အမှီပြုနေထိုင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤဒေသများတွင် လူအများက [[မိုးရာသီ]]တွင် [[စပါး]]စိုက်ပျိုးကြပြီး၊ [[နွေရာသီ]]များတွင် မြစ်ကမ်းပါး၌ ဥယျာဉ်များ၊ [[ဟင်းသီးဟင်းရွက်]]များ စိုက်ပျိုးကြသည်။ ထို့အပြင် တစ်နှစ်ပတ်လုံး ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းဖြင့်လည်း အသက်မွေးကြသည်။ သံလွင်မြစ်ဝှမ်းဒေသသည် ဂေဟဗေဒစနစ်အရ ယဉ်ကျေးမှုအရ မျိုးကွဲစုံလင်ကြွယ်ဝသည့် ဒေသဖြစ်သည်။ သို့အတွက် ကြောင့် [[ယူနက်စကို|ကုလသမဂ္ဂ ပညာရေး၊ လူမှုရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့]] (UNESCO) က ကမ္ဘာက အလေးပေးထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက် ရမည့်ဒေသတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ် အနောက်မြောက်ပိုင်းကို အပြိုင်သဖွယ် ဖြတ် ၍ စီးဆင်းနေသည့် ယန်ဇီး၊ မဲခေါင်၊ သံလွင်မြစ်များ အထက်ပိုင်းမှသည် အောက်ပိုင်းဖြတ်သန်းရာ ဒေသများကို ဤသို့ သတ်မှတ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ UNESCO အဖွဲ့၏ အဆိုအရ ဤဒေသများသည် ရာသီဥတုသမမျှတသည့် ဒေသဖြစ်ပြီး၊ မျိုးကွဲ ဇီဝသတ္တ အစုံလင်ဆုံးဒေသလည်း ဖြစ်သည်။ အလားတူပင် ထိုင်းအစိုးရကလည်း သံလွင်မြစ်ကမ်းတစ်လျှောက် ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ သစ်တောများကို အရေးပါသည့် နိုင်ငံတကာမုတ်သုံတောစိမ်းများအဖြစ် ၂၀၀၀ ခုနှစ်က သတ်မှတ်ထား ခဲ့သည်။ ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်တစ်လျှောက် သံလွင်မြစ်ကမ်းပါးတွင် နေထိုင်ကြသည့်ပြည်သူများ၏ အဆိုအရ သံလွင်မြစ်နှင့် ၎င်း၏ မြစ်လက်တက်များတွင် ရွှေ့ပြောင်းမှီတင်းနေထိုင်ကြသည့် ငါးမျိုးစိတ်ပေါင်း တစ်ရာကျော်ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ ဤငါးများ သည် ထိုင်းလူမျိုးများအတွက်သာမက မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကရင်၊ ကရင်နီ၊ မွန်၊ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း နေထိုင်ကြသူ တိုင်းရင်း သားတို့အတွက်လည်း အရေးပါသည့် အစားအသောက်ရင်းမြစ်များ ဖြစ်သည်။ ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် သံလွင်မြစ်တစ်လျှောက်ရှိ သစ်တောများသည်လည်း ပထဝီအရ ဇီဝသဘောအရ နယ်ခြားသဖွယ် ဖြစ်နေစေပြီး မတူကွဲပြားသည့် မျိုးစိတ်များဖြင့် ကြွယ်ဝလှပါသည်။ အိန္ဒိယ-တရုတ် ဒေသငယ် (Indo-Chinese sub-region) သည် တရုတ်-ဟိမဝန္တာ (အိန္ဒိယ) ဒေသငယ် (Sino-Himalayan sub-region) နှင့် ဆုံတွေ့ရာနေရာလည်း ဖြစ်သည်။ သို့အတွက်ကြောင့် ဇီဝသတ္တမျိုးကွဲများ အမျိုးစုံကြွယ်ဝပြီး ဟိမဝန္တာတောင်တန်းနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းဒေသ တို့တွင် တွေ့ရှိရသည့် အပင်များ၊ တိရစ္ဆာန်များကိုလည်း ဤဒေသတွင် အလားတူ တွေ့ရှိနိုင်သည်။ အလားတူ အင်ဒိုချိုင်းနားဒေသတွင် တွေ့ရသည့် ဇီဝသတ္တမျိုးကွဲများကိုလည်း ဤဒေသတွင် တွေ့ရှိရသည်။ သံလွင်မြစ်ဝှမ်းဒေသသည် [[တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်]]များနှင့် [[ငါး (တိရစ္ဆာန်)|ငါး]]မျိုးများသာ ကြွယ်ဝစုံလင်ခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် သံလွင်မြစ် ဖြတ်သန်းရာ ဒေသသည် ကမ္ဘာ၏ [[ကျွန်းသစ်]]အကြွယ်ဝဆုံး ဒေသအဖြစ်လည်း ဂေဟဗေဒပညာရှင်များက သတ်မှတ်ပြောဆိုကြသည်။ ဤဒေသရှိ ကျွန်းတောများမှာ မြစ်စီးဆင်းရာ ဒေသတစ်လျှောက်တွင် ထူထဲစွာ ပေါက်ရောက်ကြပြီး အရှေ့တောင်အာရှ အခြားဒေသများရှိ ကျွန်းတောများနှင့်ပင် ခြားနားမှု ရှိသည်။ အခြားဒေသများတွင် ကျွန်းတောများ ပေါက်ရောက်ပုံမှာ ကျိုးတိုးကျဲတဲနိုင်လှသည်ဟု ဆိုသည်။ မြစ်၏ အထက်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းရှိ ဤကျွန်းတောများသည် တည်ဆောက်ရန် လျာထားသည့် [[တာဆန်းဆည်]]ကြောင့် ပျက်စီးဖွယ်ရှိနေပြီး၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] အတွင်း နောက်ဆုံးကျန်ရှိတော့သည့် သစ်တောနေရာများလည်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်ရှိ သံလွင်မြစ်ဝှမ်းသည် သမိုင်းအရ အရေးပါသည့် ဒေသလည်း ဖြစ်သည်။ [[ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း]] သမိုင်းပညာရှင်များက ဤဒေသတွင် သမိုင်းမတင်မီ ရုပ်ကြွင်းများ တွေ့ရှိရပြီး အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် လူစတင်ဖွံ့ဖြိုးသည့် မူလအထောက်အထားလည်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ လူသိများသည့် ဤသို့ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း အထောက်အထား အများဆုံးတွေ့ရှိရသည့်နေရာကို ဝိညာဉ်ဂူ (Spirit Cave) ဟု ခေါ်ကြပြီး ထိုင်းနိုင်ငံ၊ [[မဲဟောင်ဆောင်]] ဒေသ တောင်တန်းများပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ <ref>© 2009 မြန်မာနိုင်ငံ မြစ်ချောင်းများဆိုင်ရာ ကွန်ရက် (BRN).</ref> ==သံလွင်ထွက်ပစ္စည်း== သံလွင်မြစ်ကမ်းတွင် နေထိုင်ကြသောသူများသည် တံငါလုပ်ကြ၏။ အချို့မှာ သစ်ဝါး မျှောကြ၏။ ရွှေကျင်ကြ၏။ သံလွင်ရွှေမှာ မာကြော၏။ ရွှေဝါရောင် ဖျော့၏။ သံလွင်မြစ်ကမ်းရှိ သဲသောင်ပြင် ကျောက်ခဲပြင်များမှာ လွန်စွာလှပ၏။ အမည်းရောင်ရှိသော သံလွင်ကျောက်ခဲများသည် ချစ်စရာကောင်း၏။ ရွှေစစ်မစစ် စမ်းသပ်ရာတွင် အသုံးဝင်သည်။ သံလွင် ကျောက်ခဲသည် နှစ်ပေါင်းများစွာ မိုင်ပေါင်းများစွာ ရေတိုက်စားလာသောကျောက်ဖြစ်သည့်အတွက် အချို့မှာပြားချပ်ပြီး လှပစွာ ဝိုင်းနေသည်ကိုတွေ့ရ၏။ အနက်ရောင် ကျောက်ပြားဝိုင်းများမှာ အရွယ်အစား အမျိုးမျိုးရှိကြသည်။ သံလွင်သဲမှုန့်များသည် မြေမရောသော သဲမှုန့်အစစ်ဖြစ်၍ အဆောက်အအုံဆောက်ရာတွင် အသုံးဝင်၏။ သံလွင်မြစ်အတွင်းရှိငါးများလည်း မျိုးပေါင်းများစွာရှိကြမည်။ နာမည်ကြီးသည်မှာ ငါးကြင်းမြီးကွဲကဲ့သို့ သံလွင်ငါးများဖြစ်သည်။ ရေစီးသန်သောကြောင့် သဘာဝအလျောက် သံလွင်ငါးများသည် ကိုယ်လုံးရှည်ကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ သံလွင်ငါးမြီးကွဲများသည် ကမ်းစပ် နားရေသောက်ဆင်းလာသော သတ္တဝါငယ်များကို အမြီးနှင့်ရိုက်လှဲ၍ ဖမ်းစားတတ်ကြသည်။ သံလွင်ငါး၏ အရသာသည်လည်း အများနှင့် မတူ တစ်မူထူးခြားသည့် အရသာရှိသည်။ သံလွင်မြစ်ကမ်း၌ ပေါက်သော ဟင်းရွက်တစ်မျိုးကို ရှမ်းဘာသာဖြင့် (ဖတ်ခုံး) ဟုခေါ်ပြီး မြန်မာဘာသာဖြင့် သံလွင်ဟင်းရွက်စိမ်း ဟုခေါ်မည်ထင်သည်။ ချက်စားလျှင် အရသာဆိမ့်သည်။ ကင်းမွန်ရွက်ထက် အရသာ ပိုဆိမ့်သည်။ နောက်တစ်မျိုးမှာ သံလွင်ကန်စွန်းဥဖြစ်သည်။ ကန်စွန်းဥနီကဲ့သို့ပင်။ သို့သော် ဥတိုင်း လိုလို ပိုးထိုးနေသည့်ပုံစံမျိုးဖြစ်နေသည်။ ပြုတ်စား ချက်စားလျှင် အထဲ၌ အနီရောင် အညိုရောင်ရှိပြီး ရိုးရိုးကန်စွန်းဥထက် အရသာပို ချိုသည်။ မာသည်။ == မြစ်လက်တက်များ == * Moei မြစ်(ထိုင်းနိုင်ငံ) * Pai မြစ်(ထိုင်းနိုင်ငံ) ==စီးဆင်းမှု== သံလွင်မြစ်သည် တိဗက်ပြည်အရှေ့ဘက်ရှိ တန်ဂလာတောင်တန်းတွင် မြစ်ဖျားခံ၍ တရုတ်နိုင်ငံ ဆီကျန်ပြည်နယ်ဘက်သို့ အနောက်မှအရှေ့စီးဆင်းလာပြီးလျှင် လတ္တီတွဒ် ၃၀° နေရာရောက်သောအခါ အရှေ့တောင်ဘက်သို့ မြစ်ကြောင်းပြောင်းကာ ယူနန်နယ်ဘက်သို့စီးဝင်သည်။ ယူနန်နယ်တွင်မြောက်မှ တောင်သို့စီးဆင်းလာပြီးနောက် လတ္တီတွဒ် ၂၇° နေရာသို့ရောက်သောအခါ အနောက်ဘက်ရှိနမ့်မိုင်ခမြစ် အရှေ့တောင်ဘက်သို့မြစ်ကြောင်းပြောင်းကာ ယူနန်နယ်ဘက်သို့စီးဝင်သည်။ ယူနန်နယ်တွင်မြောက်မှ တောင်သို့စီးဆင်းလာပြီးနောက် လတ္တီတွဒ် ၂၇°နေရာသို့ရောက်သောအခါ အနောက်ဘက်ရှိနမ့်မိုင်ခမြစ် (ဧရာဝတီမြစ်အစ မြစ်ခွတစ်ခု)နှင့် ရေဝေကုန်းတန်းတစ်ခုသာ ခြား၍ အရှေ့ဘက်ရှိမဲခေါင်မြစ် နှင့် မိုင် ၃၀ ခန့်သာ ကွာလှမ်းတော့သည်။ လတ္တီတွဒ်၂၄°တွင် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ဝင်ရောက်လာကာ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း သိန္နီနယ်၊ ကိုးကန့်နယ်၊ ဝနယ်၊ မိုင်းလွန်းနယ်၊ ကျိုင်းတုံနယ်၊ မိုင်းပန်နယ်၊ မောက်မယ်နယ် တို့ကိုလွန်ပြီးနောက် ကယားပြည်နယ်ကိုဖြတ်စီးသည်။ ကယားပြည်နယ်ကိုလွန်သော် ယိုးဒယားနှင့် ကရင်ပြည်နယ်တစ်လျှောက် နယ်ခြားသဖွယ်စီးဆင်းလာပြီးနောက် ကရင်ပြည်နယ်တွင်းကိုဖြတ်စီးကာလတ္တီတွဒ် ၁၆.၅° နေရာတွင်မော်လမြိုင်မြို့အနီးမှ မုတ္တမပင်လယ်ကွေ့ထဲသို့ စီးဝင်သည်။ မုတ္တမပင်လယ်ကွေ့ထဲသို့စီးဝင်ရာတွင် မြစ်ဝနှစ်ခုခွဲထွက်သည်။ တစ်ခုသည်ဘီလူးကျွန်းမြောက်ဘက်မှ ဒရယ်ပေါက်မြစ်အဖြစ်စီးသွား၍ ကျန်တစ်ခုသည် အရှေ့မှမော်လမြိုင်မြစ် အဖြစ် စီးထွက်သည်။ ဒရယ်ပေါက်မြစ်သည်လှေသမ္ဗန်များသာဝင်ထွက်သွားလာနိုင်သော်လည်း မော်လမြိုင်မြစ်ဘက်မှမူ ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးများသည်မော်လမြိုင်မြို့အထိဝင်ထွက်သွားလာနိုင်သည်။ ပေ ၁၀၀ ခန့်ရှည်သော သင်္ဘောများသည်မော်လမြိုင်မြို့မှအထက် ၆၃ မိုင်ဝေးသော ရွှေဂွန်းမြို့အထိ ဆန်တက်သွားလာနိုင်သည်။ သို့ရာတွင် နွေရာသီ ရေနည်းသည့်အခါ၌ ရွှေဂွန်းမြို့အောက် ၁၂ မိုင်ဝေးသောနေရာမှနေ၍ ပို၍ငယ်သော သင်္ဘောကလေးပေါ်ပြောင်း၍ဆန်တက်ရသည်။ မော်တော်ဘုတ်နှင့် လှေသမ္ဗန်များသည်နွေရာသီတွင် ရွှေဂွန်းမြို့အထက် ၂၈ မိုင်ဝေးသောမဲဆိပ်မြို့အထိ ဆန်တက်နိုင်သည်။ သံလွင်မြစ်ကိုတိဗက်ပြည်တွင် ဂျာမိုငိုချူမြစ်ဟုလည်းကောင်း၊ နက်ချူမြစ်ဟုလည်းကောင်းခေါ်၍ တရုတ်နိုင်ငံတွင် လူကျန်မြစ်ဟုလည်းကောင်း၊ နုကျန်မြစ်ဟုလည်းကောင်း ဖုတ်ဆုကျန်မြစ်ဟုလည်းကောင်းခေါ်ပြီးလျှင် ရှမ်းတို့က နမ့်ခေါင်မြစ်ဟု ခေါ်သည်။ တိဗက်ဘာသာဖြင့်ဂျာမိုငိုချူမြစ်ဟူသည်မှာ တရုတ်နိုင်ငံ၏မြစ်ပြာ ဟုအဓိပ္ပာယ်ရလေသည်။ သံလွင်မြစ်သည် တိဗက်ပြည်ဘက်ပိုင်းတွင် ရေခဲ မသွားမီ ရေရောင်သည် အပြာရင့်ရောင်သန်း၍ နေတတ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ နွေအခါ၌မူ ရွှံ့နှစ်ရောင်ဝါ၍နေလေသည်။ မြစ်အစပိုင်းဒေသတွင်အောင်းရိုင်းများ၊ ဝံပုလွေများ၊ တောဆိတ်များ ပေါများသဖြင့် ထင်ရှားသည်။ သံလွင်မြစ်ကိုတရုတ်တို့ကလူတို့အား အန္တရာယ်ဖြစ်စေသောမြစ်ဟုယူဆကြသည်။ သို့ရာတွင်တရုတ်ပိုင်နက်ဖြစ်သောလူကျန်ခေါ်ဟောင်ခိုနယ်သည်အောက်မြန်မာနိုင်ငံအပိုင်းမှလွဲ၍ သံလွင်မြစ်ဝှမ်း၏လူဦးရေအများဆုံးအပိုင်းဖြစ်သည်။ သံလွင်မြစ်သည်ရေစီးအလွန်သန်သည်။ မြစ်ညာပိုင်းတွင်မြစ်ကြောင်းအလွန်ကျဉ်း၍ ရှုခင်းလှသည်။ မြစ်ကမ်းနှစ်ဖက်သည်ကျောက်တောင်ထူထပ်၍ ကမ်းပါးစောက်သည်။ ထိုကြောင့်အပေါ်မှစီး၍ကြည့်မူ သံလွင်မြစ်သည် ကျောက်ဆောင်မှအက်ကြောင်းသဖွယ်ထင်ရသည်။ မြစ်ကြောင်းတစ်လျှောက် လုံး၏ထူးခြားသောအသွင်အပြင်မှာ ဘေးနှစ်ဘက်ကမ်းသည်ရေမျက်နှာပြင်ထက်ပေ ၃၀၀၀ မှ ၆၀၀၀ အထိမြင့်ရကား မြောင်းစောက်ကြီးနှင့် တူနေခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ရောက်သည့်အပိုင်းမှလွဲ၍ ကမ်းနှစ်ဖက်မြေပြန့်ဟူ၍ လုံးဝမတွေ့ရချေ။ နွေရာသီတွင်မြစ်ကမ်းများတွင်သဲများ၊ ရေစားကျောက်တုံးကြီးများ၊ ကျောက်ဆောင်များနှင့်ကျောက်စရစ်ခဲများအနှံ့အပြားတွေ့ရသည်။ မိုးရာသီကျရောက်သည့်အခါ ရေအလွန်ပြည့်လာရကား ဤကျောက်တုံးကျောက်ဆောင်များ မပေါ်တော့သည့်အပြင် ကမ်းစောက်ရှိသစ်ပင်များကိုပင် တိုက် စားသည်အထိ အရှိန်ပြင်းစွာစီးဆင်းလေသည်။ သံလွင်မြစ်၏ရေမျက်နှာပြင်သည် ရေများချိန်နှင့် ရေနည်းချိန်တွင် ပေ ၆၀ မှ ၇၀ အထိကွာခြားတတ်၍ အချို့ဒေသ၌ပေ ၉၀ အထိကွာတတ်သည်။ ကျောက်တောင်များ၊ ကျောက်စောင်းများကြောင့် ရေဝဲများ၊ ရေတံခွန်များအလွန်ပေါများသဖြင့် နေရာအတော်များများ၌ ကူးသန်းသွားလာရေးအတွက် မလွယ်ကူချေ။ ရေအလွန်များသည့်မိုးတွင်းအခါ၌ ယင်းအန္တရာယ်များကင်းပျောက်သွားသော်လည်း ရေစီးအလွန်သန်လာသဖြင့် မြစ်ကိုဆန်၍လှေများမတက်နိုင်တော့ချေ။ ရေစီးနှေးသည့်အချို့နေရာတွင် တစ်နာရီလျှင်မိုင်ဝက်နှုန်းစီး၍ ရေဝဲများနေရာတွင် ရေစီးသန်သည့်အခါတစ်နာရီလျှင် ၁ ၁⁄၂ မိုင်နှုန်း (၁၀နော့)ကျော်စီးသည်။ ရှားတောမြို့နှင့် ကျောက်ညှပ်မြို့ကြားရှိသံလွင်မြစ်ပိုင်းတွင်လှေကြီးများသွားလာနိုင်သော်လည်း ကျောက်ညှပ်မြို့နှင့် ယွန်းစလင်းမြစ်ဝအကြားတွင် ရေဝဲများပေါရုံမက ရေစီးအလွန်သန်၍ အန္တရာယ်အများ ဆုံး အဆိုးဆုံးအပိုင်းဖြစ်သည်။ ယွန်းစလင်းမြစ်ဝမှ သံလွင်မြစ်ဝအထိ အပိုင်း၌မူ သင်္ဘောများအခက်အခဲမရှိသွားလာနိုင်ကြသည်။ သံလွင်မြစ်ကမ်းနှစ်ဘက်၌လည်းခရီးသွားလာရန် လမ်းအနည်းငယ်ရှိသော်လည်း မိုးအခါ၌ရေလွှမ်းသွားတတ်သဖြင့် ထိုလမ်းများမရှိတော့ချေ။ သံလွင်မြစ်သည် ဧရာဝတီမြစ်ထက်ရှည်သော်လည်း ဧရာဝတီမြစ်လောက်ကူးသန်းသွားလာရေးအတွက် အသုံးမကျဟုဆိုရပေမည်။ သို့ရာတွင်ယင်း၏အရှေ့ဘက်ရှိ မဲခေါင်မြစ်ကဲ့သို့ကား သစ်များမျှောရန်အသုံးဝင်လေသည်။ သောင်ရင်းမြစ်နှင့်ဆုံရာနေရာ၏အောက် မိုင် ၃၀ ခန့်တွင် တည်ရှိသော ကယိုးတန်မြို့သည်ထင်ရှားသော သစ်ဆိပ်မြို့ဖြစ်သည်။ မြစ်ရိုးတစ်လျှောက် သစ်တောများမှထွက်သည့် သစ်များကိုမော်လမြိုင်မြို့အထက် မိုင် ၆၀ အကွာ နေရာလောက်အထိမျှောချကာ ထိုနေရာမှမော်လမြိုင်မြို့ အထိ သစ်ဖောင်များဖွဲ့၍ ပို့ပြီးနောက် မော်လမြိုင်မြို့မှတစ်ဆင့် နိုင်ငံခြားသို့သင်္ဘောကြီးများနှင့်တင်ပို့ကြရသည်။ သံလွင်မြစ်ကိုဖြတ်သန်းသွားလာရန် တရုတ်နိုင်ငံဘက်တွင် တံတားဖြတ်၍ ဆောက်ထားသော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံဘက်တွင် ကူးတို့ဆိပ်များမှတစ်ပါး ရှေးယခင်ကတံတားဟူ၍မရှိခဲ့ချေ။ သို့ရာတွင် ၁၉၆၃ ခုနှစ်မှစ၍ တရုတ်ချေးငွေဖြင့်သံလွင်မြစ်ကိုဖြတ်ကာ တံတားနှစ်ခုဆောက်လုပ်ရန်အစီအစဉ် ရှိခဲ့သည်။ တစ်ခုမှာ တာကော်တံတားဖြစ်၍ တစ်ခုမှာ ကွမ်းလုံတံတားဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံဘက်တွင် စုစုပေါင်း ကူးတို့ဆိပ် ၈၈ ဆိပ်ရှိသည်။ ကူးတို့ဆိပ်ရွာများသည်အနည်းဆုံး အမြင့်ပေ ၁၀၀၀ ရှိကုန်းပေါ်တွင်တည်ထားလေသည်။ သံလွင်မြစ်ပေါ်တွင် ယင်းကူးတို့ဆိပ်များမှအပအခြားမြို့ဟူ၍မရှိသလောက်ပင်ဖြစ်သည်။ ကူးတို့ဆိပ်တစ်ခုနှင့်တစ်ခုသည် မိုင်ပေါင်းများစွာ ကွာလှမ်းသည်။ ကူးတို့ဆိပ် ၈၈ ခုအနက်ထင်ရှားသော ကူးတို့ဆိပ်ခြောက်ခုရှိသည်။ ယင်းတို့မှာ # ကွမ်းလုံ # မန်းဆန်၊ # တာကော်၊ # တာဆင်း၊ # တာတောမော်၊ # တာဆင်းလေ ကူးတို့ဆိပ်တို့ဖြစ်ကြသည်။ ===ကွမ်းလုံကူးတို့ဆိပ်=== [[ကွမ်းလုံကူးတို့ဆိပ်]] တရုတ်မြန်မာယဉ်ကျေးမှုလဲလှယ်ရေးတွင် ကျေးဇူးပြုခဲ့သောကူးတို့ဆိပ်ဖြစ်သည်။ နမ့်တင်းမြစ်နှင့်သံလွင်မြစ်ဆုံရာအနီး သံလွင်မြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းတွင်တည်ရှိသည်။ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ ယူနန်နယ်စပ်မှ ၁၅ မိုင်ဝေးသည်။ ယခုအခါ ထိုနေရာတွင်သံလွင်မြစ်ကိုဖြတ်ကျော်၍ ၁၉၆၅ ခုနှစ်ကဆောက်လုပ်ထားသော ၈၉၈ ပေရှည်ကြိုးတံတား ရှိသည်။ ===မန်းဆန်ကူးတို့ဆိပ်=== မိုင်းလွန်းနယ်တွင်ရှိ၍ မြစ်ကိုဖြတ်ကူးရန် အလွယ်ဆုံးနေရာဖြစ်သည်။ ရေများသည့်အခါတွင် ကမ်းပါးသည် သဲများ၍ အတက်အဆင်း ကောင်းသည်။ သို့ရာတွင် အေး၍ခြောက်သွေ့သောရာသီတွင် ကမ်းပါးနှစ်ဖက်စလုံးသည် ကျောက်ဆောင်ထူထပ်နေလေသည်။ ဤနေရာ၌ သာမန်ခြောက်သွေ့သော ရာသီတွင် မြစ်သည် ကိုက် ၁၀၀ ခန့်သာကျယ် ၍ အနည်း ဆုံး ၅၅ ပေနက်သည်။ အမြင့်ပေ ၁၅၀၀ ရှိသည်။ ရေစီးသည် တစ်နာရီလျှင် လေးမိုင်ငါးမိုင်ခန့်စီးသည်။ တောင်သိန္နီနယ်၊ မိုင်းလွန်းနယ်နှင့် သံလွင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကမ်းရှိ အခြားဒေသမှကုန်သည်များ အများဆုံးအသုံးပြုသည်။ ===တာကော်ကူးတို့ဆိပ်=== လူသိအများဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံးကူးတို့ဆိပ်ဖြစ်၍ တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်တွင် အသုံးအများဆုံးဖြစ်သည်။ ကျိုင်းတုံသို့သွားသော လမ်းမကြီးသည် ယင်းကူးတို့ဆိပ်ကို ဖြတ်၍သွားလေသည်။ ခြောက်သွေ့သောရာသီတွင် ထိုနေရာရှိမြစ်သည် ကိုက် ၂၀၀ ကျယ်၍ ရေစီးမြန်သည်။ သို့ရာတွင်အမြင့်ပေ ၈၀၀ တွင်တည်ရှိသည်။ တာကော်တွင်သံလွင်မြစ်ကိုဖြတ်လျက် ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင်ယာယီကြိုးတံတားတစ်ခုဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ထိုတံတားသည် ပေ ၇၈၀ ရှည်သည်။ ===တာဆင်းကူးတို့ဆိပ်=== မိုင်းပန်နယ်တွင်ရှိ၍ မိုင်းပန်နှင့်မိုင်းတုန်နယ်၊ ဇင်းမယ်နယ်တို့ကိုဆက်သွယ်သော လမ်းပေါ်တွင်တည်ရှိသည်။ ဤနေရာတွင်မြစ်အကျယ်ပေ ၂၀၀ ရှိသည်။ တစ်ဖက်တွင်နမ့်သီလီမြစ်ရှိ၍ တစ်ဖက်တွင် နမ့်သာလာမြစ်ရှိသည်။ ယင်းမြစ်ဝများနှင့်တစ်မိုင်ခန့်သာ ဝေးသည်။ အမြင့်ပေ ၈၀၀ ရှိသည်။ ===တာတောမော်ကူးတို့ဆိပ်=== ကယားပြည်နယ်တွင်ရှိသည်။ ကယားပြည်နယ် ရှားတောမြစ်၏အရှေ့ဘက် မိုင် ၈၀ ဝေးသည်။ မဲဟောင်ဆောင်းမြို့သို့သွားသောလမ်းပေါ်တွင်တည်ရှိ၍ ခြောက်သွေ့သောရာသီတွင်မြစ်သည် ဤနေရာ၌ ကိုက် ၂၀၀ ကျယ်သည်။ ===တာဆင်းလေကူးတို့ဆိပ်=== ကယားပြည်နယ်တွင်ရှိသည်။ အမြင့်ပေ ၇၅၀ ရှိပြီးခြောက်သွေ့သောရာသီတွင်မြစ်သည် ဤနေရာ၌ကိုက် ၂၅၀ ကျယ်သည်။ မိုင်းမော(ရွာသစ်)မှ မော်လမြိုင်သို့ ကျောက်ညှပ်မြို့မှတစ်ဆင့်သွားသော လှေလမ်း၊ ရှားတောမြို့သို့ မေပေမြို့မှတစ်ဆင့်သွားသောလှေလမ်းတို့ စရာဌာနဖြစ်သည်။ ရွာသစ်မှခွန်သွန်သို့သွားသောလမ်းသည် ဤကူးတို့ဆိပ်မှသံလွင်မြစ်ကိုဖြတ်၍ ဖောက်ထားလေသည်။ သံလွင်မြစ်တွင် တိဗက်ပြည်နှင့် ယူနန်နယ်ပိုင်း၌ မြစ်လက်တက်ဟူ၍ ရှိသည်ဟု တိကျစွာ မသိရှိရချေ။ မြန်မာနိုင်ငံ၌မူ မြစ်လက်တက်ပေါင်း ၂၈ ခုရှိသည်။ ယင်းတို့မှာ- # [[နမ့်ယုမြစ်]] နယ်စပ်နားမှစီးဝင်သည်။ # [[နမ့်မွိုင်မြစ်]] သို့မဟုတ် နမ့်မွေ မိုင်းယမြို့မှ စီးဝင်လာသည်။ # [[ဆီပါအောမြစ်]] ကိုးကန့်နယ်မှ စီးဝင်လာသည်။ # [[နမ့်နင်းမြစ်]] အတောက်ဘက်မှစီးဝင်၍ နမ္မတူမြစ်ဖျားနှင့် ယင်းမြစ်ဖျားကပ်လျက်ရှိသည်။ # [[နမ့်တင်းမြစ်]] ရွန်နင်ဖူးမြို့ဘက်မှစီးဝင်လာ၍ ကွမ်းလုံးကူးတို့ဆိပ်နားမှ စီးဝင်သည်။ # [[နမ့်ကြက်မြစ်]] ချောင်းငယ်သာသာ ဖြစ်သည်။ # [[နမ့်မမြစ်]] ဝနယ်ဖက်မှနောင်ချိုတစ်ဝိုက်ကိုဖြတ်၍ စီးဝင်လာသည်။ # [[နမ့်နန်းမြစ်]] ငက်လက်မှမြစ်ဖျားခံ စီးဝင်သည်။ # [[နမ့်ကအိုမြစ်]] အနောက်မိုင်းလွန်းဒေသတွင် စီးဝင်သည်။ # [[နမ့်ခမြစ်]] တိဗက်ပြည်လွန်လာသည်မှစ၍ ပထမဆုံးသောအကြီးဆုံးမြစ်လက်တက်ဖြစ်သည်။ # [[ဟွေးလွန်မြစ်]] တာကော်ကူးတို့ဆိပ်၌ စီးဝင်သည်။ # [[မန်းပန်မြစ်]] မြစ်လက်တက်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ # [[နမ့်ဆင်မြစ်]] ကျိုင်းတုံမြို့အနီး မြစ်ဖျားခံသည်။ # [[မဲဟင်းမြစ်]] မိုင်းဟန်မြို့ဘက်မှ စီးဝင်သည်။ # [[နမ့်ပန်မြစ်]]မိုင်းပန်နယ်ကို ဖြတ်စီးသည်။ # [[မဲချော့မြစ်]]ချောင်းငယ်သာဖြစ်သည်။ # [[မဲဆကွန်မြစ်]] (နမ့်ဆကွန်မြစ်) # [[မဲဆယ်မြစ်]]ချောင်းငယ်သာဖြစ်သည်။ # [[နမ့်တန်မြစ်]]မိုင်းကိုင်နယ်တောင်တန်းများတွင် မြစ်ဖျားခံပြီးနောက် လဲချား၊ မိုးနည်း၊ မောက်မယ်နယ်များကိုဖြတ်၍ စီးဆင်းသည်။ # [[ဟွဲလောင်မြစ်]] ရှမ်းပြည်နယ်နှင့်ကယားပြည်နယ် # [[ဟွဲလန်းမြစ်]] စပ်နေရာမှ စီးဝင်သည်။ # [[နမ်းမယ်ဗြဲ(မယ်ဗြဲ)မြစ်]] မဲဟောင်ဆောင်းနယ်ကိုဖြတ်၍ စီးဆင်းသည်။ # [[နမ့်ပွန်မြစ်]] သို့မဟုတ် ပွန်ချောင်း ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ကယားပြည်နယ်ကိုဖြတ်၍စီးသည်။ ယင်း၏မြစ်လက်တက်တစ်ခုဖြစ်သော နမ့်ဘီလူး(ဘီလူးချောင်း)သည်အင်းလေးကန်၌ မြစ်ဖျားခံသည်။ # [[သောင်ရင်းမြစ်]] ယိုးဒယားနိုင်ငံတွင်မြစ်ဖျားခံ၍ ယိုးဒယားနှင့်မြန်မာနယ်နမိတ်အဖြစ် စီးဆင်းကာ အရှေ့တောင်ဘက်မှ စီးဝင်သည်။ # [[ယွန်းစလင်းမြစ်]] အနောက်ဘက်မှ စီးဝင်သည်။ # [[ဒုံသမိမြစ်]] အနောက်ဘက်မှ စီးဝင်သည်။ # [[ဂျိုင်းမြစ်]] အရှေ့ဘက်မှ စီးဝင်သည်။ # [[အတ္တရံမြစ်]] အရှေ့ဘက်မှ စီးဝင်သည်။ အထက်ပါမြစ်လက်တက်ကြီး ၂၈ ခုအနက် နမ့်ခ၊ နမ့်ပန်၊ နမ့်ဆင်၊ နမ့်တန်၊ နမ့်ပွန်၊ သောင်ရင်းနှင့် ယွန်းစလင်းစသောမြစ်များသည် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်ကြသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းစီးဆင်းသော မြစ်များသည် သံလွင်မြစ်ထဲသို့စီးဝင်သည့်အခါ ရေတံခွန်များ၊ ရေတံခွန်လျှောများဖြင့် စီးဝင်လေ့ရှိကြသည်။ သံလွင်မြစ်သည် အောက်ပိုင်းအနည်းငယ်မှအပ ရေမော်၊ ရေတံခွန်များ အလွန်ပေါသဖြင့် ကူးသန်းသွားလာရန်ခက်ခဲသောမြစ်ဖြစ်လေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)</ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == <references/> * en.wikipedia.org {{Commonscat|Salween River}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[Category:ထိုင်းနိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[Category:တရုတ်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] 8okqugyal7igkpbbwmj96brxl8p04la 0 5197 1048276 391839 2026-08-12T07:04:50Z Dr Lotus Black 31011 ပြန်ညွှန်းကို [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)]] မှ [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်)]] သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည် 1048276 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်)]] jau0v8vzv0hgd1v015xenqc6j57edp6 0 7086 1048158 1034367 2026-08-11T19:09:15Z Mgkaungmyatlwin 128048 1048158 wikitext text/x-wiki {{Infobox Organization | name = မြန်မာနိုင်ငံ ကြက်ခြေနီ အသင်း<br /><small>Myanmar Red Cross Society</small> | image = Myanmar Red Cross Society logo.png | alt = မြန်မာနိုင်ငံ ကြက်ခြေနီ အသင်း၏ လိုဂို | map = <!-- optional --> | msize = <!-- map size, optional, default 250px --> | malt = <!-- map alt text --> | mcaption = <!-- optional --> | abbreviation = MRCS | motto =ဆင်းရဲဒုက္ခနည်းပါးသက်သာစေရန် | predecessor = အိန္ဒိယ ကြက်ခြေနီအသင်း (Indian Red Cross Society) | successor = | formation = {{Start date|၁၉၃၉}} | extinction = <!-- date of extinction, optional --> | type = [[လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်း| Humanitarian Organization]] | status = <!-- ad hoc, treaty, foundation, etc --> | purpose = <!-- focus as e.g. humanitarian, peacekeeping, etc --> | headquarters = [[ရာဇသင်္ဂဟလမ်း]]၊[[ဒက္ခိဏသီရိမြို့နယ်]]၊ [[နေပြည်တော်ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | coords = <!-- Coordinates of location using a coordinates template --> | region_served = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | leader_title = ဥက္ကဋ္ဌ | leader_name = ပါမောက္ခ ဒေါက်တာမျိုးညွန့် | key_people =နာယက ၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ | main_organ = အထွေထွေညီလာခံ | affiliations = [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီ ကော်မတီ]] | purpose =ဆင်းရဲဒုက္ခနည်းပါးသက်သာစေရန် | mission =ပြည်တွင်းပြည်ပရှိ ဘေးအန္တရာယ်ကျရောက်လွယ်သူများအတွက် လူမှုကရုဏာ အကူအညီများ ပေးနိုင်သည့် စွမ်းဆောင်ရည် ပြည့်ဝသော အမျိုးသား ကြက်ခြေနီအသင်း ဖြစ်လာစေရန်။ | motto = လူတိုင်းအတွက်အမြဲကူညီ၊နေရာတိုင်းမှာကြက်ခြေနီ | num_members = ၃၀,၀၀၀ ခန့် | num_volunteers = ၄၀,၀၀၀ ကျော် | num_staff = ၄၀၀ ကျော် | budget = | website = {{url|https://www.redcross.org.mm}}<br>https://www.facebook.com/info.mrcs | remarks = | remarks = '''လုပ်ဆောင်ချက်များ''' <br> အသင်းသည် အသင်းခွဲအရင်းအမြစ်များ နှင့် စေတနာလုပ်အားရှင် အသင်းဝင်ကွန်ယက်တို့ ပူးပေါင်း ၍ ရပ်ရွာအခြေပြု လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခြင်းနှင့် လူမှုကရုဏာတန်ဖိုးများကို ပြန့်ပွားစေခြင်းဖြင့် ဘေးဒဏ် ပိုမို ကြံ့ကြံ့ခိုင် နိုင်စွမ်းရှိသော ရပ်ရွာလူထုများ ဖြစ်လာ စေရန် နိုင်ငံတော်၏ လူမှုကရုဏာ အခန်းကဏ္ဍတွင် အရန် အင်အားအဖြစ် ဆောင်ရွက်သွားမည်။ | former name = Burma Red Cross Society|ကြက်ခြေနီတပ်ဖွဲ့မှူးချုပ်=ဦးကျော်မိုးကြည်}}'''မြန်မာနိုင်ငံကြက်ခြေနီအသင်း'''ကို ၁၉၂၀ တွင်စတင်ဖွဲ့စည်းပြီး [[အိန္ဒိယ]]ကြက်ခြေနီအသင်းခွဲအဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၇ တွင် မြန်မာနိုင်ငံကြက်ခြေနီအသင်း အဖြစ်တရားဝင်ရပ်တည်နိုင်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၉ တွင် အမျိုးသားကြက်ခြေနီအသင်းအဖြစ် ([[I.C.R.C]]) ကအသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီနှင့် လခြမ်းနီအသင်းများဖက်ဒရေးရှင်း ([[I.F.R.C]]) သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ကို ၁၉၂၀ တွင်စတင်ဖွဲ့စည်းပြီး [[အိန္ဒိယ]]ကြက်ခြေနီအသင်းခွဲအဖြစ်ရပ်တည်ခဲ့သည်။၁၉၃၇ တွင် မြန်မာနိုင်ငံကြက်ခြေနီအသင်း အဖြစ်တရားဝင်ရပ်တည်နိုင်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၉ တွင် အမျိုးသားကြက်ခြေနီအသင်းအဖြစ် ([[I.C.R.C]]) ကအသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီနှင့် လခြမ်းနီအသင်းများဖက်ဒရေးရှင်း ([[I.F.R.C]]) သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ == ကြက်ခြေနီစတင်ခြင်း == ကြက်ခြေနီဖခင် [[Henry Dunant]] ကို ၈-မေ-၁၈၂၈ တွင် [[ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဂျီနီဗာမြို့]]တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၈၅၉ ခုနှစ်တွင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများလုပ်ကိုင်ရန် [[အီတလီနိုင်ငံ]]သို့ ရောက်ရှိခိုက် [[ဆိုဖာရီနိုစစ်မြေပြင်]]ကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ စစ်မြေပြင်တွင်ထိခိုက်ဒဏ်ရာရ၊ သေဆုံး သောစစ်သားများအား ကူညီပေးမည့်သူမရှိပဲ၊ စစ်သားများ၏ ညီးညူသံများကိုကြားခဲ့ရပြီး ရွာနီးချုပ်စပ်မှ လူအများစုဝေးခေါ်ဆောင်ကာ ပြုစုကူညီပေးခဲ့သည်။ ထို့နောက် နေရပ်ပြန်ရောက်ချိန်တွင် သူကြုံတွေ့သိရှိခဲ့သမျှကို [[A Memory of Solferino]] စာအုပ်အားရေးသားပြုစုခဲ့သည်။ နိုင်ငံခေါင်းဆောင်များအား ထိုစာအုပ်ကို ရေးသားဖြန့်ဝေခဲ့ပြီးနောက် ၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီ ကော်မတီ]]<ref>[http://www.icrc.org International Committee of the Red Cross<!-- Bot generated title -->]</ref> (International Committee of the Red Cross, အတိုကောက် I.C.R.C)ကိုတည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် [[ငြိမ်းချမ်းရေး နိုဘယ်ဆု]] <ref>[http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1901/dunant-bio.html Henry Dunant: The Nobel Peace Prize 1901]</ref> ကို ရရှိခဲ့သည်။ ဟင်နရီဒူးနန့်စတင်မွေးဖွားပေးခဲ့သော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီအသင်းသည် ယခုအခါ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အပါအဝင် နိုင်ငံပေါင်း (၁၈၈) နိုင်ငံမှ အသင်းဝင်အဖြစ် ပါဝင်ဆောင်ရွက်နေသည်။ ==ဥပဒေတည်ရှိမှု== ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်က အသင်းကို အမြဲတမ်း လူမှု ကရုဏာအသင်းအဖြစ် အက်ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းကာ တာဝန်ပေး အပ်ခဲ့သည်။ အဆိုပါအက်ဥပဒေအရ စိန်ဂျွန်းသူနာပြုတပ်ဖွဲ့ ကို အသင်း၏ ကြက်ခြေနီသူနာပြုတပ်ဖွဲ့အဖြစ် ပြောင်းလဲ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခဲ့သည်။ ၎င်းအက်ဥပဒေကို ၁၉၆၄ ခုနှစ်၊ ၁၉၇၁ ခု ၁၉၇၁ ခုနှစ်၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ် တို့တွင် ပြင်ဆင်မှုများ ပြု လုပ်ခဲ့ပြီးနောက် ယနေ့ခေတ် လိုအပ်ချက်၊ လုပ်ဆောင်ချက် များနှင့်ကိုက်ညီရန် ဥပဒေကို ပြင်ဆင်ရေးဆွဲခဲ့ရာ ၂ဝ၁၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ(၂၆)ရက်နေ့တွင် ဥပဒေ အမှတ် ၅၂ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က မြန်မာနိုင်ငံကြက်ခြေနီအသင်း ဥပဒေကို အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေကို အ ကောင်အထည်ဖော်ရန်အလို့ငှာ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ(၂၅) ရက်နေ့တွင် [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]၏ သဘောတူညီချက် ဖြင့် [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစားဝန်ကြီးဌာန]] က အသင်း၏ နည်းဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ပေးခဲ့သည်။<ref name="mrcs2025">{{cite report |title=မြန်မာနိုင်ငံကြက်ခြေနီအသင်း လက်ကမ်းစာစောင် |publisher=လူမှုဂရုဏာလုပ်ငန်းဆိုင်ရာပြန်ကြားဆက်သွယ်ရေးဌာန |year=၂၀၂၅}}</ref> ==ဖွဲ့စည်းမှု== အသင်း၏အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်မှုမှာ ကြက်ခြေနီညီလာခံဖြစ်ပြီး ညီလာခံ သက်တမ်းအရ သုံးနှစ်တစ်ကြိမ် ကျင်းပပြုလုပ် ကာ ကောင်စီဝင်(၇၁)ဦးကို ညီလာခံက ရွေးချယ်တင် မြှောက်ပြီး ထိုကောင်စီဝင်များက အသင်း၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များ၊ မူဝါဒများကို အတည်ပြု ချမှတ်ပေးသည်။ ထိုချမှတ်ထားသည့် ဆုံးဖြတ်ချက်များကို အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်ရန် အဆိုပါ ကောင်စီဝင်များထဲမှ အလုပ်အမှုဆောင်(၁၁)ဦးကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ကာ အသင်း၏ မူဝါဒဆိုင်ရာနှင့် လမ်းညွှန်မှုလုပ်ငန်းတာဝန်များကို အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်သည်။ အသင်း၏ လူမှုကရုဏာလုပ်ငန်းများကို အချိန်နှင့်တပြေးညီ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာအရ တိုင်းနှင့် ပြည်နယ်(၁၇)ခုနှင့် ခရိုင်(၇၄)ခုတို့တွင် ကြက်ခြေနီကြီးကြပ်မှုကော်မတီများ၊ မြို့နယ်အသင်းခွဲပေါင်း(၃၃၀)သင်းတို့ဖြင့် အဆင့်ဆင့် စီမံခန့်ခွဲ အုပ်ချုပ်မှုစနစ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားရှိသည့် အပြင် အသင်းတွင် ပါဝင်လှုပ်ရှားနိုင်ရန် ရာသက်ပန်အသင်းသား၊ သာမန်အသင်းသား၊ တပ်ဖွဲ့ဝင်အသင်းသား ဟူ၍ အသင်းသား အမျိုးအစား(၃)မျိုး သတ်မှတ်ထားရှိသည်<ref name="mrcs2025" /> ==ပိုင်ဆိုင်မှု== အသင်းတွင်ကယ်ဆယ်ရေးပစ္စည်းသိုလှောင်ရုံပေါင်း(၃၀) ရှိပြီး တိုင်းနှင့်ပြည်နယ်အလိုက် ဖြန့်ကျက်ထားရှိကာ ဘေးအန္တရာယ်ထိခိုက်ခံစားရသူများအတွက် အချိန်နှင့်တပြေးညီ ကူညီထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် စာရင်းဇယားများအရ (၂၁၁)မြို့ နယ်တွင် မြို့နယ်အသင်းခွဲပိုင် မြေကွက်များ ရှိပြီး၊ (၁၄၄)မြို့နယ်တွင် ကြက်ခြေနီ အသင်းခွဲပိုင် ရုံး၊ အဆောက်အဦများ ပိုင်ဆိုင်ထားရှိပါသည်။<ref name="mrcs2025" /> == ရည်ရွယ်ချက်နှင့်လုပ်ငန်းစဉ် == * ဆင်းရဲဒုက္ခနည်းပါး သက်သာစေရန် *အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ (I.C.R.C)နှင့် ပူးပေါင်း၍ ခြေတုလက်တုတပ်ဆင်ခြင်း * သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ဆိုင်ရာအကူအညီများ ပေးခြင်း * ပြည်နယ်/တိုင်းနှင့်မြို့နယ် ကြက်ခြေနီအသင်းခွဲများ တိုးတက်ရေး လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ခြင်း * အရေးပေါ်[[သူနာတင်ယာဉ်]]လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ခြင်း == ဆက်စပ် ဖတ်ရှုရန် == * [[ဟင်နရီ ဒူးနန့် ဆု]] * [[ဖလော်ရင့်(စ)နိုက်တင်ဂေးလ်]] * [[ကြက်ခြေနီအသင်း]] * [[ကမ္ဘာ့ကြက်ခြေနီနေ့]] * [[လခြမ်းနီအသင်း]] * [[နိုင်ငံတကာ ကြက်ခြေနီ ကော်မတီ]] * [[မြန်မာနိုင်ငံ ကြက်ခြေနီ အသင်း]] * [[ခင်အုန်းမြ၊ ဒေါ်]] * [[သိန်းရီ၊ ဒေါ်]] * [[အမ်ယောနမ်၊ ဒေါ်]] == ကိုးကား == <References /> [[ကဏ္ဍ:အစိုးရမဟုတ်သောအဖွဲ့အစည်းများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံအခြေစိုက် အဖွဲ့အစည်းများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံအခြေစိုက် ဆေးပညာနှင့် ကျန်းမာရေး အဖွဲ့အစည်းများ]] dto4fz5gq24cxipm3xg22t2w3aku677 0 8999 1048128 833195 2026-08-11T15:42:44Z ~2026-44335-75 146803 ခေါပုတ်သည် လားဟူလူမျိုးရဲ့ နှစ်သစ်ကူးမှာလုပ်တဲ့ရိုးရာမုန့်တစ်မျိုးလဲဖြစ်ပါတယ်။ 1048128 wikitext text/x-wiki [[ဖိုင်:ရှမ်းခေါပုတ်.jpg|thumb|alt=ရှမ်းခေါပုပ်|ခေါပုပ်]] '''ခေါပုပ်'''သည် ကောက်ညှင်းပေါင်း သို့မဟုတ် ငချိပ်ပေါင်းအား ထောင်း၍ ပြုလုပ်ထားသော ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ မုန့်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ပြုလုပ်ပြီးခါစ ပူပူနွေးနွေး ခေါပုပ်ကို ဆားအနည်းငယ်ပါသော နှမ်းလုံးမှုန့်ဖြူး၍ စားလေ့ရှိသည်။ အေးသွားသော ခေါပုပ်ကိုမူ ကင်၍သော်လည်းကောင်း၊ ကြော်၍သော်လည်းကောင်း စားလေ့ရှိသည်။ အချိုကြိုက်သူများမှာမူ ထန်းလျက်ခဲ သို့မဟုတ် ကြံသကာခဲနှင့် တွဲဖက်၍ စားသုံးကြသည်။ နှမ်းနှင့် ကြံသကာကို ဌာပနာအဖြစ်ထည့်ကာ လက်တထွာခန့် အဝိုင်းသဏ္ဌာန် ခေါပုပ်မျိုးလည်း ရှိသေးသည်။ [[ခေါပျဉ်|ခေါပုတ်သည် လားဟူလူမျိုးရဲ့နှစ်သစ်ကူးမှာလုပ်တဲ့ ရိုးရာမုန့်တမျိုးလဲဖြစ်ပါတယ်။]] {{မြန်မာအစားအသောက်}} [[Category:အစားအစာ]] sw7c1ju3r088ujm7d52wp7u6dtgwdpx 1048131 1048128 2026-08-11T16:08:43Z Dr Lotus Black 31011 [[Special:Contributions/~2026-44335-75|~2026-44335-75]] ([[User talk:~2026-44335-75|ဆွေးနွေး]]) ၏ ပြင်ဆင်မှုကို [[User:SarKaLay|SarKaLay]] ၏ နောက်ဆုံးတည်းဖြတ်မူသို့ နောက်ပြန် ပြန်ပြင်ခဲ့သည် 833195 wikitext text/x-wiki [[ဖိုင်:ရှမ်းခေါပုတ်.jpg|thumb|alt=ရှမ်းခေါပုပ်|ခေါပုပ်]] '''ခေါပုပ်'''သည် ကောက်ညှင်းပေါင်း သို့မဟုတ် ငချိပ်ပေါင်းအား ထောင်း၍ ပြုလုပ်ထားသော ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ မုန့်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ပြုလုပ်ပြီးခါစ ပူပူနွေးနွေး ခေါပုပ်ကို ဆားအနည်းငယ်ပါသော နှမ်းလုံးမှုန့်ဖြူး၍ စားလေ့ရှိသည်။ အေးသွားသော ခေါပုပ်ကိုမူ ကင်၍သော်လည်းကောင်း၊ ကြော်၍သော်လည်းကောင်း စားလေ့ရှိသည်။ အချိုကြိုက်သူများမှာမူ ထန်းလျက်ခဲ သို့မဟုတ် ကြံသကာခဲနှင့် တွဲဖက်၍ စားသုံးကြသည်။ နှမ်းနှင့် ကြံသကာကို ဌာပနာအဖြစ်ထည့်ကာ လက်တထွာခန့် အဝိုင်းသဏ္ဌာန် ခေါပုပ်မျိုးလည်း ရှိသေးသည်။ [[ခေါပျဉ်]]လည်းရှု {{မြန်မာအစားအသောက်}} [[Category:အစားအစာ]] 52edjo31s0490sejujyocbd2d32ps7l 0 10507 1048292 848950 2026-08-12T07:22:58Z ~2026-44377-17 146824 /* */ 1048292 wikitext text/x-wiki {{Infobox artifact | name = မြစေတီကျောက်စာ | image = Myazedi-Inscription-Mon.JPG| image_size = | image_caption =ပုဂံမြို့၊ ဂူပျောက်ကြီးလှိုဏ်ဂူအနီးရှိ မွန်ဘာသာ မြစေတီကျောက်စာတိုင် | material = ကျောက်တုံး | size = | writing = [[:en:Mon-Burmese script|မွန်-ဗမာ]] | created = အေဒီ ၁၁၁၃ | discovered_date = | location = [[ပုဂံမြို့]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] }} [[File:Myazedi-Inscription-Pyu.JPG|thumb | ပျူဘာသာ မြစေတီ ကျောက်စာတိုင်]] အေဒီ ၁⁠၁၁၃ ခုနှစ် က ကျောက်တုံးပေါ်တွင် ရေးထိုးခဲ့သော '''မြစေတီကျောက်စာ''' သည် မြစေတီ ခြေရင်းနားတွင် တွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Myazedi and Rosetta Stone Inscriptions (Dr. Khin Maung Nyunt) |url=http://www.myanmar.gov.mm/Perspective/persp2000/12-2000/ros.htm |accessdate=16 October 2010 |archivedate=8 February 2005 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050208085632/http://www.myanmar.gov.mm/Perspective/persp2000/12-2000/ros.htm }}</ref> [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးခဲ့သောကြောင့် ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာဟုလည်းခေါ်သည်။ အလားတူ ကျောက်စာတစ်ခုကိုလည်း မြစေတီအနီးရှိ အဆောက်အဦးတွင်လည်း တွေ့ရသည်။ ၎င်းကျောက်စာ နှစ်ခုစလုံးတွင် မျက်နှာလေးဖက်ပါပြီး ပါဠိ၊ [[မွန်]]၊ [[မြန်မာ ဘာသာ|မြန်မာ]] နှင့် [[ပျူ]] ဘာသာများတို့ဖြင့် ရေးသားထားသည်။ မြစေတီ ကျောက်စာတိုင်သည် အမြင့် ၅၅ လက်မ ရှိ၍ လေးဖက်လုံးတွင် အကျယ် ၁၄ လက်မရှိသည်။ မြစေတီကျောက်စာအရ ရာဇကုမာရ်မင်းသားသည် [[ကျန်စစ်သား]]မင်းနှင့် ကြင်ရာတော် သမ္ဘူလ၏သားဖြစ်သည်ဟု သိရသည်။ ကျန်စစ်သား မင်းဖြစ်သောအခါ သမ္ဘူလနှင့်သား (ရာဇကုမာရ်) မြို့တော်သို့ ရောက်လာသည်။ သို့သော် သားအရင်းဖြစ်သည့် ရာဇကုမာရ်အား ထီးနန်းအရိုက်အရာမပေးနိုင်ပဲ သမီးဖြစ်သူ ရွှေအိမ်စည် နှင့်‌ စောလူးမင်းရဲ့သား‌ေတာ်‌ေစာယွန်းတို့မှ ဖွားမြင်သည့် မြေးတော်[[အလောင်းစည်သူ]] အားနန်းလျာထားပြီးဖြစ်သဖြင့် ရာဇကုမာရ်အား ကျွန်းသုံးရွာအားပေးခြင်းဖြင့် နှစ်သိမ့်ခဲ့သည်။ ရာဇကုမာရ်ကလည်း ကျေးဇူးသိတတ်သောအားဖြင့် ကျန်စစ်သား နာမကျန်းဖြစ်ချိန်တွင် ဖင်လိုးပေး ခဲ့သည်။ ထိုသို့သော ကုသိုလ်အကြောင်းကို မြစေတီကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ကျောက်စာတွင် ဆုတောင်းလွှာ နှင့် ကျိန်စာများ ပါရှိသည်။ ==မြစေတီကျောက်စာ== [[ပုဂံ]]မြို့တောင်ဘက်၊ [[မြင်းကပါ]]ရွာရှိ မြစေတီဘုရားအနီး၌ တွေ့ခဲ့သည်ကို အကြောင်းပြု၍ မြစေတီ ကျောက်စာဟု အမည်တွင်လျက်ရှိသော ကျောက်စာကား ရှေးပုဂံခေတ်ဟောင်းတွင် ရေးထိုးသော ကျောက်စာများအနက် လက်ဦးကျရုံမကဘဲ သမိုင်းနှင့် စာပေတို့ကို ခန့်မှန်းသုံးသပ်ရာ၌ အထောက်အကူပြုသောကြောင့် အလေးတမူ ဂရုပြုကာ အရေးထားအပ်သော ကျောက်စာဖြစ်၏။ ယင်းကျောက်စာကို ဂူပြောက်ကြီး ကျောက်စာဟူ၍လည်းခေါ်ကြသည်။ ==ကျောက်စာတိုက် နှစ်တိုက်== မြစေတီ ကျောက်စာတိုက်နှစ်တိုင်ရှိရာ၊ ပုဂံပြတိုက်တွင် ကျောက်စာတိုင် တစ်ခုရှိ၍၊ မြင်းကပါ မြစေတီ ရင်ပြင်ပေါ်တွင်ကျောက်စာတိုင် တစ်ခုကို စိုက်ထူထား၏။ ပုဂံပြတိုက်တွင်ရှိသော ကျောက်စာတိုင်ကို ခရစ်နှစ် ၁၈⁠၈၆ - ၈၇ ခု( မြန်မာ ၁၂၄၈ ခုနှစ်ခန့်) တွင် ရန်ကုန်အစိုးရ ကောလိပ်ပါဠိစာ ပါမောက္ခနှင့် အစိုးရ ကျောက်စာဝန်အဖြစ် တွဲဖက်ရွက်ဆောင်သော ဂျာမန်ပညာရှိ ဒေါက်တာ ဖိုရှမ်းမားသည် ပုဂံမြို့ တောင်ဘက် မြင်းကပါရွာအနီး မြစေတီခြေရင်း၌ ကပ်လျက်စတင်တွေ့ရှိခဲ့၏။ မြစေတီ ရင်ပြင်ပေါ်တွင်စိုက်ထူထားသော ကျောက်စာတိုင်ကိုမူ [[ဂူပြောက်ကြီး (မြင်းကပါ)|ဂူပြောက်ကြီး]]လိုဏ်ဂူအတွင်း၌ ၃ ပိုင်း ကျိုးပြတ်လျက် စတင်တွေ့ခဲ့ရလေသည်။ ကျောက်စာတိုင် တစ်တိုင်တွင် ၄ မျက်နှာရှိရာ၊ တစ်မျက်နှာလျှင် ဘာသာတစ်မျိုးစီရှိလျက် ပါဠိ၊မြန်မာ၊ မွန်နှင့်ပျူစာ ၄ မျိုးရေးထိုးထား၏။ ပုဂံပြတိုက်တွင်ရှိသော ကျောက်စာတိုင်သည် လေးထောင့်မတ်ရပ် ကျောက်စာတိုင်ဖြစ်၍၊ လေးဖက်စာမျက်နှာပြင် အကျယ်ချင်းညီ၏။ အမြင့် ၅ ပေ ၁၁ လက်မ၊ စာမျက်နှာ အမြင့် ၃ ပေ ၆ လက်မ၊ အကျယ် ၁ ပေ ၂ လက်ခန့် ရှိ၏။ ပါဠိစာမျက်နှာ၌ စာကြောင်းရေ ၄၁၊ မြန်မာစာမျက်နှာတွင် စာကြောင်းရေ ၃၉၊ မွန်စာမျက်နှာတွင် စာကြောင်းရေ ၃၃ နှင့်ပျူစာမျက်နှာတွင် စာကြောင်းရေ ၂၆ အသီးအသီး ပါဝင်ရေးထိုးထားသည်။ မြစေတီရင်ပြင်ပေါ်၌ ရှိသော ကျောက်စာတိုင်မှာမူကား မတ်ရပ်လေးထောင့် ကျောက်တိုင် ဖြစ်ငြားသော်လည်း၊ ကျောက်စာမျက်နှာပြင် ၂ ဖက်သည် ပိုမိုကျယ်ပြန့်လျက်၊ ကျန် ၂ ဖက်မှာ ကျဉ်းသည်။ အကျယ်ဖက် ၂ ဖက်တွင် ၁ ပေ ၈ လက်မခန့် ရှိ၍အကျဉ်းဖက်၌ ၁ဝ လက်မခွဲမှ ၁၂ လက်မအထိသာ ရှိသည်။ အကျယ်မျက်နှာပြင်ဖက်၌ စာမျက်နှာပြင် ၄ ပေ ၄ လက်မခန့် ရှိ၍၊၁ ပေ ၇ ၁/၂ လက်မ ကျယ်ပြန့်လေသည်။ အကျယ်ဖက်တွင် ပါဠိနှင့် မြန်မာစာများကို ရေးထိုး၍ အကျဉ်းဖက်တွင် မွန်နှင့်ပျူစာများကိုရေးထိုးထား၏။ ပါဠိစာမျက်နှာ၌ စာကြောင်းရေ ၄ဝ၊ မြန်မာစာမျက်နှာတွင် စာကြောင်းရေ ၃၄၊ မွန်စာမျက်နှာတွင်စာကြောင်းရေ ၄၆ နှင့် ပျူစာမျက်နှာတွင် စာကြောင်းရေ ၂၉ အသီးအသီး ရေးထိုးထားလေသည်။ မြစေတီကျောက်စာကို ကျန်စစ်သားမင်း၏ သားတော် ရာဇကုမာရ်အမည်ရှိသော မင်းသားက သက္ကရာဇ် ၄၇၄ ခုနှစ်တွင်သော်လည်းကောင်း၊ နောက်တစ်နှစ်ဖြစ်သော ၄၇၅ ခုနှစ်၌သော် လည်းကောင်း ရေးထိုးသည်ဟု ယူဆကြလေသည်။ ကျန်စစ်သားသည် အနော်ရထာမင်း၏ အမျက်တော်ကြောင့် ကြောင်ဖြူအရပ်၌ ပုန်းရှောင်နေစဉ် မထီးတူမ သမ္ဘူလနှင့်တွေ့၍ မယားအဖြစ်သိမ်းယူလေ၏။ [[အနော်ရထာ]]မင်းကွယ်လွန်၍ [[စောလူးမင်း]]နန်းတက်သောအခါ ကျန်စစ်သားသည် ရာဇကုမာရ်ကို ပဋိသန္ဓေတည်နေသော သမ္ဘူလအား သားယောက်ျားမွေးသော် ပုဂံပြည်သို့ လာခဲ့ဟု မှာ၍ စောလူးမင်းထံ ခစားလေသည်။ စောလူးမင်း ကွယ်လွန်တော်မူသောအခါ သက္ကရာဇ် ၄⁠၄၆ ခုနှစ်တွင် ကျန်စစ်သားသည် ဂြီတြိဘုဝနာဒိတျဓမ္မရာဇ်ဘွဲ့နှင့် နန်းတက်တော်မူသည်။ ၂ နှစ်ကြာလတ်သော် သမ္ဘူလသည် နန်းတော်သို့ ရာဇကုမာရ်နှင့် ရောက်လာ၏။ မင်းကြီးလည်း သမ္ဘူလအား ဦးဆောက်ပန်းဟူသော တြိလောကဝဋံသကာ ဒေဝီအမည်နှင့် မိဖုရားမြှောက်လေသည်။ မြေးတော် အလောင်းစည်သူကို ဘိသိက်သွန်းပြီးဖြစ်သဖြင့် ရာဇကုမာရ်အား ဇေယခေတ္တရာဘွဲ့နှင်း၍ ဓညဝတီ တောင်စဉ်ခုနစ်ခရိုင်ကို စားစေ၏။ ရာဇကုမာရ်မင်း သားသည် ၄၇၄ ခုနှစ်တွင် ခမည်းတော် နာမကျန်းဖြစ်၍ သေအံ့မူး⁠မူး၌ ခမည်းတော်အတွက် ရည်စူးလျက် ရွှေဆင်းတုဘုရားကို ဌပနာ၍ ရွှေအထွတ်ရှိသော ကူဘုရား (ဂူပြောက်ကြီး) ကိုတည်ပြီးလျှင်ထိုကူဘုရားအား စောင့်ရှောက်ပူဇော်စိမ့်သောငှာ မိမိ၏ အမွေအနှစ် ဖြစ်သော ကျွန်သုံးရွာကိုလည်း လှူလေသည်။ ထိုနောက် အမိအဖတို့၏ ရှေးဖြစ် ရှေးဟောင်းတို့ကို ပြန်ပြောင်းအောက်မေ့ကာ မှတ်တမ်း ရေး၍ ကျောက်စာတိုင် စိုက်ခဲ့လေသည်။ မြစေတီကျောက်စာတိုင်၌ အက္ခရာများ၏ ပုံမှာ အဝိုင်းမဟုတ်ဘဲ မန်ကျည်းစေ့ပုံ ဖြစ်လေသည်။ {{Cquote| ၐြီ။ နမောဗုဒ္ဓါယ။ ပုရှာသွင် သာသနာအနှစ်တ</br> စ်ထောင်ခြောက်ရျာ နှစ်ဆာယ် ဟေတ်နှစ်လောန်</br> လိယ် ဗြီရကာ။ ဤယ် အရိမဒ္ဒနပုရ် မည်သုပြည်</br> နှိုက်အာ။ ဂြီတြိဘုဝနာ ဒိတျ ဒမ္မရာဇ် မည်သုမ</br> င်ဖစ်ဧအ်။}} ဟူ၍ အစချီသော မြစေတီ ကျောက်စာကို ယခုခေတ်အရေးအသားဖြင့် ပြန်လည် ရေးသားပါက အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်၏ - {{Cquote| သီရိ။ နမောဗုဒ္ဓါယ၊ ဘုရားသခင် သာသနာ အနှစ်တ</br> စ်ထောင်ခြောက်ရာ နှစ်ဆယ်ရှစ် နှစ်လွန်</br> လေပြီးရကား၊ ဤအရိမဒ္ဒနာပုရ်မည်သောပြည်</br> ၌၊ သီရိတြိဘုဝနာဒိတျ ဓမ္မရာဇ်မည်သောမ</br> င်းဖြစ်၏။ ထိုမင်း၏ ပယ်မယားတ</br> စ်ယောက်သော်ကား တြိလောကဝဋံသကာ ဒေဝီ</br> မည်၏။ ထိုပယ်မယားသားတမူလည် ရာဇ</br> ကုမာရ်မည်၏။ ထိုမင်းကာ ကျွန်သုံးရွာ</br> တည်း ပယ်မယားအားပေး၏။ ထိုပယ်မ</br> ယားသေခဲ့ရကား၊ ထိုပယ်မယားတန်းဆာနှင့် ထို</br> ကျွန်သုံးရာသောနှင့်တည်း ထိုပယ်မယား</br> သား ရာဇကုမာရ်မည်သောအား မင်းပေးတုံ</br> ၏။ ထိုမင်းအနှစ်နှစ်ဆယ်ရှစ်နှစ် မင်းမူပြီး၍</br> သေခမူနာသရော၌တည်း ထိုရာဇကု</br> မာရ်မည်သော ပယ်မယားသား မိမိကိုမွေးသောမင်း</br> ကြီးကျေးဇူး အောက်မေ့ရကား ရွှေအတိသော ဘုရားသခင်အ</br> ဆင်းပြု၍ နှပ်လေသရောတည်း ဤသို့</br> မိန့်၏။ ဤရွှေဘုရားကား ငါ့သခင်အဖို့ အတို့</br> ကျွန်ပြုသောတည်း။ ကျွန်သုံးရွာအတို့ကျွန်</br> ငါ့သခင် ပေးသည်ကား ဤရွှေဘုရားအားအတို့ကျွန်</br> ပေး၏။ ထိုရောတည်မင်း နှစကျို့ရကား ကောင်း</br> လှေင့်တည်း ကောင်းလှေင့်တည်း မိန့်၍ သင်ဂြီ</br> မဟာခေရ်၊ သင်ဂြီမုဂ္ဂလိပုတ္တတိဿထေရ်၊ သင်ဂြီသု</br> မေဓပဏ္ဍိတ်၊ သင်ဂြီဗြဟ္မပါလ်၊ သင်ဂြီဗြဟ္မဒိ</br> ပ်၊ သင်ဂြီသောန်၊ သင်ဂြီသဃသေနဝရပဏ္ဍိ</br> တ်ထိုသခင်တို့အမှောက်တည်း ရေသွန်း၏။</br> ထိုပြီးရကား ထိုရာဇကုမာရ်မည်သော ပယ်မယားသား</br> ထိုရွှေဘုရားထာပနာ၍ ရွှေအထွတ်မူသော</br> ကူပြု၏။ ပြုပြီးရကား ဤကူဘုရားလွှတ်</br> သရော၌တည်း သက်မုနလွန်တစ်ရွာ၊ ရပါ</br> ယ်တစ်ရွာ၊ ဟေန်ဗိုဝ်တစ်ရွာ၊ ဤကျွန်</br> သုံးရွာကို ယူ၍၊ ထိုရာဇကုမာရ်မည်သော ပယ်</br> မယားသား ဤကူဘုရားအား ရေသွန်း၍ ဤသို့</br> မိန့်၏။ ဤငါ့အမှုကား သဗ္ဗညုတဉာ</br> ဏ်ပညာရအံ့သော အကြောင်းဖြစ်စေသတည်း၊ ငါ့</br> နောင်အား ငါ့သားလည်းကောင်း၊ ငါ့မြေးအာလည်းကောင်း၊ ငါ့ဆွေ</br> လည်းကောင်း၊ သူတထူလည်းကောင်း၊ ဤဘုရား</br> အား ငါလှူခဲ့သော ကျွန်အနှိပ်အစက်တည်းမူ မု</br> ကား အရိမေတ္တေယျဘုရားသခင် အဖူးရစေ။}} မြစေတီကျောက်စာပါ စကားပြေသည် ရှေးအကျဆုံးဖြစ်သော စကားပြေတရပ်ဟု ဆိုသင့်ပေသည်။ သတ်ပုံသတ်ညွှန်း စကားအသုံးအနှုန်းတို့မှာ အချို့သောနေရာတွင် ယခုကာလနှင့်မတူဘဲ ကွာခြား၏။ သို့ရာတွင် ယခုကာလအသုံးနှုန်းသည် အများအားဖြင့် ရှေးရေးအသုံးအနှုန်းမှ ဆင်းသက်လာသည်ကို သတိမူရာသည်။ ဝါကျများကို တို⁠တိုနှင့် အဓိပ္ပာယ်ပေါ်ရုံ ရေးထား၍ ထိရောက်၏။ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းတို့မှာ မြန်မာစာ အရေးအသား အစပျိုးချိန်ဖြစ်၍ ယခုခေတ်ကဲ့သို့ အသားမကျသေးချေ။ ပျူ၊ မွန်နှင့် ပါဠိဘာသာများဖြင့်ရေးထိုးသည်ကို ထောက်သော် ထိုခေတ်က မြန်မာလူမျိုး သာမက ပျူလူမျိုး၊ မွန်လူမျိုးတို့ ထွန်းကားလျက် ရှိပြီးဖြစ်ကြောင်း၊ မြတ်စွာဘုရား၏ မုခပါဌ်တော်ဖြစ်သော ပါဠိဘာသာ အရှိန်အဝါ ရပြီးဖြစ်ကြောင်းကို သိသာနိုင်ပေသည်။ တဖန် သမိုင်းဆိုင်ရာ အထောက်အထားအဖြစ် အသုံးဝင်အဖိုးတန်ပုံမှာလည်း မြစေတီ ကျောက်စာတွင် တြိဘုဝနာဒိတျဓမ္မရာဇာခေါ် ကျန်စစ်သားမင်းသည် သာသနာနှစ် ၁၆၂၈ တွင် နန်းတက်သည်ဟု ဆို၏။ မြစေတီကျောက်စာသည် မူလရှေးဦးခေတ်ကမျက်မှောက် ရေးထိုးခဲ့သော ကျောက်စာဖြစ်ခြင်းကြောင့် မှန်ကန်သော အကိုးအကားအဖြစ်ယူနိုင်ကာ ကျန်စစ်သားမင်း၏ နန်းတက်သက္ကရာဇ်၊ နန်းစံသက္ကရာဇ်နှင့် နတ်ရွာစံသော သက္ကရာဇ်များကို အတိအကျ ထုတ်ဖော်နိုင်လေသည်။ ထိုကျောက်စာပါ သက္ကရာဇ်မှာ ဇာတာတော်ပုံပါ ရာဇဝင်သက္ကရာဇ်နှင့်လည်း တူညီတိုက်ဆိုင်သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် အနော်ရထာ၊ စောလူးနှင့် အလောင်းစည်သူမင်းတို့၏ နန်းစံ သက္ကရာဇ်တို့ကိုပါ တွက်ချက်ထုတ်ယူနိုင်ပေသည်။ ထို့ပြင် ထိုမြစေတီ ကျောက်စာကို ပျူစာ၊ မွန်စာတို့ဖြင့် ရေးထိုးထားသည်ကိုတွေ့ရသောကြောင့်လည်း မြန်မာစာနှင့် ယှဉ်ကာ၊ အဓိပ္ပာယ် ဖော်နိုင်ကြ၍ အထူးသဖြင့် ပျူစာကိုလေ့လာရာ၌ သဲလွန်စရနိုင်သဖြင့် နှောင်းပညာရှိတို့အတွက် အဖိုးထိုက်တန်လှသော ကျောက်စာ ဖြစ်ပေသည်။ ထို့အပြင် ရာဇကုမာရ်သည် ထီးနန်းစည်းစိမ်ကို မဆက်ခံရသော်လည် အမိအဖိ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို မည်မျှ သိတတ်ရိုသေ ကိုင်းရှိုင်းတတ်သော သားကောင်းရတနာ ဖြစ်ကြောင်း ဤမြစေတီကျောက်စာကို ဖတ်ရှုခြင်းဖြင့် သိသာနိုင်ပေသည်။<ref>{{Cite Myanmar Encyclopedia|volume=၉|title=မြစေတီကျောက်စာ}}</ref> ==ပါဠိဘာသာ== ပါဠိဘာသာတွင် ယင်းကျောက်စာကို အောက်ပါအတိုင်း ဖတ်နိုင်သည် - {{Cquote| ဂြီ။ ဗုဒ္ဓါဒိကံ ဝတ္ထုဝရံ နမိတွာ ပုညံ ကတံ ယံ ဇိနသာ</br> သနသ္မိံ အနာရိကံ ရာဇကုမာရ နာမဓေယျေန ဝက္ခာ</br> မိ သုနာထ မေတံ။ နိဗ္ဗနာ လောကနာထဿ အဌဝီ</br> သာဓိကေ ဂတေ သဟ​ဿေ ပန ဝဿာနံ ဆသတေ ဝါပရေ တ</br> ထာ။ အရိမဒ္ဒနနာမသ္မိံ ပုရေ အာသိ မဟဗ္ဗလော ရာဇာ</br> တိ ဘုဝနာဒိစ္စော ဥဒိစ္စာ ဒိစ္စဝံသဇော။ တဿာ သေ</br> ကာ ပိယာ ဒေဝိ သာ တိလောကဝဋံသိကာ ဟိ</br> တေသီ ကုသလာ သဗ္ဗကိစ္စေသု ပန ရာဇိနော။ တ</br> ဿ သေကော သုတော ရာဇကုမာရောနာမ နာမ ​ေ</br> တာ အမစ္စော ရာဇကိစ္စေသု ဗျာဝတော သတိမာ</br> ဝိဒူ။ အဒါ ဂါမတ္တယံ တဿာ ဒေဝိယာ သော မ</br> ဟီပတိ ပသန္နော သဗ္ဗဒါ ဒါသ ပရိဘောဂေန ဘုည္ဇိတုံ။</br> အနိစ္စတာ ဝသံ တဿာ ဂတာယ ပန ဒေဝိယာ ရာ</br> ဇ ရာဇကုမာရဿ အဒါ ဂါမတ္တယံ ပုန။ အဌဝီသ</br> တိ ဝဿာနိ ရဇ္ဇံ ဓမ္မေန ကာရိယ မာရနန္တိက ရောဂဿ</br> ဝသံ ပတ္တေ နရာဓိပေ။ သရန္တော ဓမ္မရာဇဿ မဟန္တံ ဂု</br> ဏသည္စယံ ကာရေတွာ သတ္ထုနော ဗိမ္ဗံ သဗ္ဗသောဝဏ္ဏ</br> ယံ သုဘံ။ ဂဟေတွာ တံ မဟန္တေန သက္ကာရေန သုမာနသော</br> ဥပသင်္ကမ္မ ရာဇာနံ အာဟ စိန္တိတမတ္တနော။ ဘာဝံ ကတွာ</br> နိဒံ သတ္ထုဗိမ္ဗံ သောဝဏ္ဏယံ သုဘံ အကာသိံ ဝေါ ဝ</br> ရံ ပုညံ သာမိ တုမှေ နူမောဒထ။ ဂါမတ္တယံ ပိ ဝေါ</br> သာမိ ပုဗ္ဗေ ဒိန္နန္တု မေ အဟံ ဣမဿေဝ မုနိန္ဒဿ ဒေမိ တ</br> ည္စာ နူမောဒထ။ ဧဝံ ဝုတ္တေ မဟီပါလော ရောဂေ</br> နာတုရမာနသော သာဓု သာဓူတိ ဝတွာန တုဌဟတ္ထော</br> ပမောဒိတော။ ဒယာ ပရော မဟာထေရော ထေရော မုဂ္ဂလိ</br> ပုတ္တကော သုမေဓတ္တ သုမေဓောတိ လဒ္ဓနာမော စ ပဏ္ဍိတော</br> ဗြဟ္မပါလော တထာ ဗြဟ္မဒေဝေါ သမ္ပန္နသီလဝါ သော နော</br> ဗဟုဿုတော သံဃသေနဝှေါ ဝရပဏ္ဍိတော။ ဧတေသံ ပ</br> န ဘိက္ခူနံ သံမုခါ သော သုမာနသော ဇလံ ပါတေသိ ကတွာန သ</br> က္ခိန္တု ဝသုဓါတလံ။ တတော သော တံ မဟာမစ္စော ဗိမ္ဗံ သောဝ</br> ဏ္ဏယံ သုဘံ ပတိဌာပိယ ကာရေသိ ဂုဟံ ကည္စနထူပိကံ။</br> ကတွာန မင်္ဂလံ ဗုဒ္ဓပတိမာယ ဂုဟာယစ အကာသေဝံ ပဏီ</br> ဓာနံ နိဗ္ဗိန္နော ဘဝသင်္ကတေ။ ကရောန္တေန မယာဧတံ ယံ ပု</br> ညံ တံ သမာစိတံ ဟောတု သဗ္ဗညုတညာဏ ပတိဝေဓာ</br> ယ ပစ္စယော။ ယတ္တကာ တု မယာ ဒါသာ ဂါမတ္တယနိဝါ</br> သိနော ဒိန္နာ ဂုဟာယ သောဝဏ္ဏပတိမာယ မဟေသိ</br> နော။ ပုတ္တော မေ ပါ ပပုတ္တောဝါ အညော ဝါ ပန ညာ</br> တကော ယော ကောစိ ပါပ သံကပ္ပေါ နရော အဿဒ္ဓ</br> မာနသော။ ကရေယျုပဒ္ဒုဝံ တေသံ ဒါသာနံ သော နရာဓမော</br> မေတ္တေယျ (မိတ္တိယျ) ဒိပဒိန္ဒဿ ဒဿနံ နာထိဂစ္ဆတူ</br> တိ။}} == ကျောက်စာ စာသား ပုံများ == {| |- style="vertical-align: top" | [[File:Rajakumara Stone Inscription pyu.jpg| thumb | [[ပျူဘာသာ]] ဖြင့် ရေးထိုးထားသော မြစေတီကျောက်စာ ဖတ်ခြမ်း]] || [[File:Rajakumara Stone Inscription myanmar.jpg| thumb | [[မွန်ဘာသာ]] ဖြင့် ရေးထိုးထားသော မြစေတီကျောက်စာ ဖတ်ခြမ်း]] || [[File:Rajakumara Stone Inscription mon.jpg| thumb | [[မြန်မာ ဘာသာ]] ဖြင့် ရေးထိုးထားသော မြစေတီကျောက်စာ ဖတ်ခြမ်း]] || [[File:Rajakumara Stone Inscription pali.jpg| thumb | [[ပါဠိ]] ဖြင့် ရေးထိုးထားသော မြစေတီကျောက်စာ ဖတ်ခြမ်း]] |} ==ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်== * [[စောလူးမင်းကျောက်စာ]] == ကိုးကား == <References /> {{Wikisource|my:မြစေတီကျောက်စာ|မြစေတီကျောက်စာ}} {{ပုဂံခေတ်}} {{DEFAULTSORT:မ}} [[Category:ပုဂံခေတ်]] [[Category:မြန်မာစာပေ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကမ္ဗည်းမှတ်တမ်းများ]] akbhn79e14pynp34u2bc81gh0qrb0oi 1048302 1048292 2026-08-12T08:07:19Z Dr Lotus Black 31011 [[Special:Contributions/~2026-44377-17|~2026-44377-17]] ([[User talk:~2026-44377-17|ဆွေးနွေး]]) ၏ ပြင်ဆင်မှုကို [[User:Paloi Sciurala|Paloi Sciurala]] ၏ နောက်ဆုံးတည်းဖြတ်မူသို့ နောက်ပြန် ပြန်ပြင်ခဲ့သည် 846652 wikitext text/x-wiki {{Infobox artifact | name = မြစေတီကျောက်စာ | image = Myazedi-Inscription-Mon.JPG| image_size = | image_caption =ပုဂံမြို့၊ ဂူပျောက်ကြီးလှိုဏ်ဂူအနီးရှိ မွန်ဘာသာ မြစေတီကျောက်စာတိုင် | material = ကျောက်တုံး | size = | writing = [[:en:Mon-Burmese script|မွန်-ဗမာ]] | created = အေဒီ ၁၁၁၃ | discovered_date = | location = [[ပုဂံမြို့]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] }} [[File:Myazedi-Inscription-Pyu.JPG|thumb | ပျူဘာသာ မြစေတီ ကျောက်စာတိုင်]] အေဒီ ၁⁠၁၁၃ ခုနှစ် က ကျောက်တုံးပေါ်တွင် ရေးထိုးခဲ့သော '''မြစေတီကျောက်စာ''' သည် မြစေတီ ခြေရင်းနားတွင် တွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |title=Myazedi and Rosetta Stone Inscriptions (Dr. Khin Maung Nyunt) |url=http://www.myanmar.gov.mm/Perspective/persp2000/12-2000/ros.htm |accessdate=16 October 2010 |archivedate=8 February 2005 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050208085632/http://www.myanmar.gov.mm/Perspective/persp2000/12-2000/ros.htm }}</ref> [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးခဲ့သောကြောင့် ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာဟုလည်းခေါ်သည်။ အလားတူ ကျောက်စာတစ်ခုကိုလည်း မြစေတီအနီးရှိ အဆောက်အဦးတွင်လည်း တွေ့ရသည်။ ၎င်းကျောက်စာ နှစ်ခုစလုံးတွင် မျက်နှာလေးဖက်ပါပြီး ပါဠိ၊ [[မွန်]]၊ [[မြန်မာ ဘာသာ|မြန်မာ]] နှင့် [[ပျူ]] ဘာသာများတို့ဖြင့် ရေးသားထားသည်။ မြစေတီ ကျောက်စာတိုင်သည် အမြင့် ၅၅ လက်မ ရှိ၍ လေးဖက်လုံးတွင် အကျယ် ၁၄ လက်မရှိသည်။ မြစေတီကျောက်စာအရ ရာဇကုမာရ်မင်းသားသည် [[ကျန်စစ်သား]]မင်းနှင့် ကြင်ရာတော် သမ္ဘူလ၏သားဖြစ်သည်ဟု သိရသည်။ ကျန်စစ်သား မင်းဖြစ်သောအခါ သမ္ဘူလနှင့်သား (ရာဇကုမာရ်) မြို့တော်သို့ ရောက်လာသည်။ သို့သော် သားအရင်းဖြစ်သည့် ရာဇကုမာရ်အား ထီးနန်းအရိုက်အရာမပေးနိုင်ပဲ သမီးဖြစ်သူ ရွှေအိမ်စည် နှင့်‌ စောလူးမင်းရဲ့သား‌ေတာ်‌ေစာယွန်းတို့မှ ဖွားမြင်သည့် မြေးတော်[[အလောင်းစည်သူ]] အားနန်းလျာထားပြီးဖြစ်သဖြင့် ရာဇကုမာရ်အား ကျွန်းသုံးရွာအားပေးခြင်းဖြင့် နှစ်သိမ့်ခဲ့သည်။ ရာဇကုမာရ်ကလည်း ကျေးဇူးသိတတ်သောအားဖြင့် ကျန်စစ်သား နာမကျန်းဖြစ်ချိန်တွင် မိမိပိုင်ရွှေ၊ငွေ ဥစ္စာများဖြင့် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ သွန်းလုပ်ပူဇော်ပေးခဲ့သည်။ ထိုသို့သော ကုသိုလ်အကြောင်းကို မြစေတီကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ကျောက်စာတွင် ဆုတောင်းလွှာ နှင့် ကျိန်စာများ ပါရှိသည်။ ==မြစေတီကျောက်စာ== [[ပုဂံ]]မြို့တောင်ဘက်၊ [[မြင်းကပါ]]ရွာရှိ မြစေတီဘုရားအနီး၌ တွေ့ခဲ့သည်ကို အကြောင်းပြု၍ မြစေတီ ကျောက်စာဟု အမည်တွင်လျက်ရှိသော ကျောက်စာကား ရှေးပုဂံခေတ်ဟောင်းတွင် ရေးထိုးသော ကျောက်စာများအနက် လက်ဦးကျရုံမကဘဲ သမိုင်းနှင့် စာပေတို့ကို ခန့်မှန်းသုံးသပ်ရာ၌ အထောက်အကူပြုသောကြောင့် အလေးတမူ ဂရုပြုကာ အရေးထားအပ်သော ကျောက်စာဖြစ်၏။ ယင်းကျောက်စာကို ဂူပြောက်ကြီး ကျောက်စာဟူ၍လည်းခေါ်ကြသည်။ ==ကျောက်စာတိုက် နှစ်တိုက်== မြစေတီ ကျောက်စာတိုက်နှစ်တိုင်ရှိရာ၊ ပုဂံပြတိုက်တွင် ကျောက်စာတိုင် တစ်ခုရှိ၍၊ မြင်းကပါ မြစေတီ ရင်ပြင်ပေါ်တွင်ကျောက်စာတိုင် တစ်ခုကို စိုက်ထူထား၏။ ပုဂံပြတိုက်တွင်ရှိသော ကျောက်စာတိုင်ကို ခရစ်နှစ် ၁၈⁠၈၆ - ၈၇ ခု( မြန်မာ ၁၂၄၈ ခုနှစ်ခန့်) တွင် ရန်ကုန်အစိုးရ ကောလိပ်ပါဠိစာ ပါမောက္ခနှင့် အစိုးရ ကျောက်စာဝန်အဖြစ် တွဲဖက်ရွက်ဆောင်သော ဂျာမန်ပညာရှိ ဒေါက်တာ ဖိုရှမ်းမားသည် ပုဂံမြို့ တောင်ဘက် မြင်းကပါရွာအနီး မြစေတီခြေရင်း၌ ကပ်လျက်စတင်တွေ့ရှိခဲ့၏။ မြစေတီ ရင်ပြင်ပေါ်တွင်စိုက်ထူထားသော ကျောက်စာတိုင်ကိုမူ [[ဂူပြောက်ကြီး (မြင်းကပါ)|ဂူပြောက်ကြီး]]လိုဏ်ဂူအတွင်း၌ ၃ ပိုင်း ကျိုးပြတ်လျက် စတင်တွေ့ခဲ့ရလေသည်။ ကျောက်စာတိုင် တစ်တိုင်တွင် ၄ မျက်နှာရှိရာ၊ တစ်မျက်နှာလျှင် ဘာသာတစ်မျိုးစီရှိလျက် ပါဠိ၊မြန်မာ၊ မွန်နှင့်ပျူစာ ၄ မျိုးရေးထိုးထား၏။ ပုဂံပြတိုက်တွင်ရှိသော ကျောက်စာတိုင်သည် လေးထောင့်မတ်ရပ် ကျောက်စာတိုင်ဖြစ်၍၊ လေးဖက်စာမျက်နှာပြင် အကျယ်ချင်းညီ၏။ အမြင့် ၅ ပေ ၁၁ လက်မ၊ စာမျက်နှာ အမြင့် ၃ ပေ ၆ လက်မ၊ အကျယ် ၁ ပေ ၂ လက်ခန့် ရှိ၏။ ပါဠိစာမျက်နှာ၌ စာကြောင်းရေ ၄၁၊ မြန်မာစာမျက်နှာတွင် စာကြောင်းရေ ၃၉၊ မွန်စာမျက်နှာတွင် စာကြောင်းရေ ၃၃ နှင့်ပျူစာမျက်နှာတွင် စာကြောင်းရေ ၂၆ အသီးအသီး ပါဝင်ရေးထိုးထားသည်။ မြစေတီရင်ပြင်ပေါ်၌ ရှိသော ကျောက်စာတိုင်မှာမူကား မတ်ရပ်လေးထောင့် ကျောက်တိုင် ဖြစ်ငြားသော်လည်း၊ ကျောက်စာမျက်နှာပြင် ၂ ဖက်သည် ပိုမိုကျယ်ပြန့်လျက်၊ ကျန် ၂ ဖက်မှာ ကျဉ်းသည်။ အကျယ်ဖက် ၂ ဖက်တွင် ၁ ပေ ၈ လက်မခန့် ရှိ၍အကျဉ်းဖက်၌ ၁ဝ လက်မခွဲမှ ၁၂ လက်မအထိသာ ရှိသည်။ အကျယ်မျက်နှာပြင်ဖက်၌ စာမျက်နှာပြင် ၄ ပေ ၄ လက်မခန့် ရှိ၍၊၁ ပေ ၇ ၁/၂ လက်မ ကျယ်ပြန့်လေသည်။ အကျယ်ဖက်တွင် ပါဠိနှင့် မြန်မာစာများကို ရေးထိုး၍ အကျဉ်းဖက်တွင် မွန်နှင့်ပျူစာများကိုရေးထိုးထား၏။ ပါဠိစာမျက်နှာ၌ စာကြောင်းရေ ၄ဝ၊ မြန်မာစာမျက်နှာတွင် စာကြောင်းရေ ၃၄၊ မွန်စာမျက်နှာတွင်စာကြောင်းရေ ၄၆ နှင့် ပျူစာမျက်နှာတွင် စာကြောင်းရေ ၂၉ အသီးအသီး ရေးထိုးထားလေသည်။ မြစေတီကျောက်စာကို ကျန်စစ်သားမင်း၏ သားတော် ရာဇကုမာရ်အမည်ရှိသော မင်းသားက သက္ကရာဇ် ၄၇၄ ခုနှစ်တွင်သော်လည်းကောင်း၊ နောက်တစ်နှစ်ဖြစ်သော ၄၇၅ ခုနှစ်၌သော် လည်းကောင်း ရေးထိုးသည်ဟု ယူဆကြလေသည်။ ကျန်စစ်သားသည် အနော်ရထာမင်း၏ အမျက်တော်ကြောင့် ကြောင်ဖြူအရပ်၌ ပုန်းရှောင်နေစဉ် မထီးတူမ သမ္ဘူလနှင့်တွေ့၍ မယားအဖြစ်သိမ်းယူလေ၏။ [[အနော်ရထာ]]မင်းကွယ်လွန်၍ [[စောလူးမင်း]]နန်းတက်သောအခါ ကျန်စစ်သားသည် ရာဇကုမာရ်ကို ပဋိသန္ဓေတည်နေသော သမ္ဘူလအား သားယောက်ျားမွေးသော် ပုဂံပြည်သို့ လာခဲ့ဟု မှာ၍ စောလူးမင်းထံ ခစားလေသည်။ စောလူးမင်း ကွယ်လွန်တော်မူသောအခါ သက္ကရာဇ် ၄⁠၄၆ ခုနှစ်တွင် ကျန်စစ်သားသည် ဂြီတြိဘုဝနာဒိတျဓမ္မရာဇ်ဘွဲ့နှင့် နန်းတက်တော်မူသည်။ ၂ နှစ်ကြာလတ်သော် သမ္ဘူလသည် နန်းတော်သို့ ရာဇကုမာရ်နှင့် ရောက်လာ၏။ မင်းကြီးလည်း သမ္ဘူလအား ဦးဆောက်ပန်းဟူသော တြိလောကဝဋံသကာ ဒေဝီအမည်နှင့် မိဖုရားမြှောက်လေသည်။ မြေးတော် အလောင်းစည်သူကို ဘိသိက်သွန်းပြီးဖြစ်သဖြင့် ရာဇကုမာရ်အား ဇေယခေတ္တရာဘွဲ့နှင်း၍ ဓညဝတီ တောင်စဉ်ခုနစ်ခရိုင်ကို စားစေ၏။ ရာဇကုမာရ်မင်း သားသည် ၄၇၄ ခုနှစ်တွင် ခမည်းတော် နာမကျန်းဖြစ်၍ သေအံ့မူး⁠မူး၌ ခမည်းတော်အတွက် ရည်စူးလျက် ရွှေဆင်းတုဘုရားကို ဌပနာ၍ ရွှေအထွတ်ရှိသော ကူဘုရား (ဂူပြောက်ကြီး) ကိုတည်ပြီးလျှင်ထိုကူဘုရားအား စောင့်ရှောက်ပူဇော်စိမ့်သောငှာ မိမိ၏ အမွေအနှစ် ဖြစ်သော ကျွန်သုံးရွာကိုလည်း လှူလေသည်။ ထိုနောက် အမိအဖတို့၏ ရှေးဖြစ် ရှေးဟောင်းတို့ကို ပြန်ပြောင်းအောက်မေ့ကာ မှတ်တမ်း ရေး၍ ကျောက်စာတိုင် စိုက်ခဲ့လေသည်။ မြစေတီကျောက်စာတိုင်၌ အက္ခရာများ၏ ပုံမှာ အဝိုင်းမဟုတ်ဘဲ မန်ကျည်းစေ့ပုံ ဖြစ်လေသည်။ {{Cquote| ၐြီ။ နမောဗုဒ္ဓါယ။ ပုရှာသွင် သာသနာအနှစ်တ</br> စ်ထောင်ခြောက်ရျာ နှစ်ဆာယ် ဟေတ်နှစ်လောန်</br> လိယ် ဗြီရကာ။ ဤယ် အရိမဒ္ဒနပုရ် မည်သုပြည်</br> နှိုက်အာ။ ဂြီတြိဘုဝနာ ဒိတျ ဒမ္မရာဇ် မည်သုမ</br> င်ဖစ်ဧအ်။}} ဟူ၍ အစချီသော မြစေတီ ကျောက်စာကို ယခုခေတ်အရေးအသားဖြင့် ပြန်လည် ရေးသားပါက အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်၏ - {{Cquote| သီရိ။ နမောဗုဒ္ဓါယ၊ ဘုရားသခင် သာသနာ အနှစ်တ</br> စ်ထောင်ခြောက်ရာ နှစ်ဆယ်ရှစ် နှစ်လွန်</br> လေပြီးရကား၊ ဤအရိမဒ္ဒနာပုရ်မည်သောပြည်</br> ၌၊ သီရိတြိဘုဝနာဒိတျ ဓမ္မရာဇ်မည်သောမ</br> င်းဖြစ်၏။ ထိုမင်း၏ ပယ်မယားတ</br> စ်ယောက်သော်ကား တြိလောကဝဋံသကာ ဒေဝီ</br> မည်၏။ ထိုပယ်မယားသားတမူလည် ရာဇ</br> ကုမာရ်မည်၏။ ထိုမင်းကာ ကျွန်သုံးရွာ</br> တည်း ပယ်မယားအားပေး၏။ ထိုပယ်မ</br> ယားသေခဲ့ရကား၊ ထိုပယ်မယားတန်းဆာနှင့် ထို</br> ကျွန်သုံးရာသောနှင့်တည်း ထိုပယ်မယား</br> သား ရာဇကုမာရ်မည်သောအား မင်းပေးတုံ</br> ၏။ ထိုမင်းအနှစ်နှစ်ဆယ်ရှစ်နှစ် မင်းမူပြီး၍</br> သေခမူနာသရော၌တည်း ထိုရာဇကု</br> မာရ်မည်သော ပယ်မယားသား မိမိကိုမွေးသောမင်း</br> ကြီးကျေးဇူး အောက်မေ့ရကား ရွှေအတိသော ဘုရားသခင်အ</br> ဆင်းပြု၍ နှပ်လေသရောတည်း ဤသို့</br> မိန့်၏။ ဤရွှေဘုရားကား ငါ့သခင်အဖို့ အတို့</br> ကျွန်ပြုသောတည်း။ ကျွန်သုံးရွာအတို့ကျွန်</br> ငါ့သခင် ပေးသည်ကား ဤရွှေဘုရားအားအတို့ကျွန်</br> ပေး၏။ ထိုရောတည်မင်း နှစကျို့ရကား ကောင်း</br> လှေင့်တည်း ကောင်းလှေင့်တည်း မိန့်၍ သင်ဂြီ</br> မဟာခေရ်၊ သင်ဂြီမုဂ္ဂလိပုတ္တတိဿထေရ်၊ သင်ဂြီသု</br> မေဓပဏ္ဍိတ်၊ သင်ဂြီဗြဟ္မပါလ်၊ သင်ဂြီဗြဟ္မဒိ</br> ပ်၊ သင်ဂြီသောန်၊ သင်ဂြီသဃသေနဝရပဏ္ဍိ</br> တ်ထိုသခင်တို့အမှောက်တည်း ရေသွန်း၏။</br> ထိုပြီးရကား ထိုရာဇကုမာရ်မည်သော ပယ်မယားသား</br> ထိုရွှေဘုရားထာပနာ၍ ရွှေအထွတ်မူသော</br> ကူပြု၏။ ပြုပြီးရကား ဤကူဘုရားလွှတ်</br> သရော၌တည်း သက်မုနလွန်တစ်ရွာ၊ ရပါ</br> ယ်တစ်ရွာ၊ ဟေန်ဗိုဝ်တစ်ရွာ၊ ဤကျွန်</br> သုံးရွာကို ယူ၍၊ ထိုရာဇကုမာရ်မည်သော ပယ်</br> မယားသား ဤကူဘုရားအား ရေသွန်း၍ ဤသို့</br> မိန့်၏။ ဤငါ့အမှုကား သဗ္ဗညုတဉာ</br> ဏ်ပညာရအံ့သော အကြောင်းဖြစ်စေသတည်း၊ ငါ့</br> နောင်အား ငါ့သားလည်းကောင်း၊ ငါ့မြေးအာလည်းကောင်း၊ ငါ့ဆွေ</br> လည်းကောင်း၊ သူတထူလည်းကောင်း၊ ဤဘုရား</br> အား ငါလှူခဲ့သော ကျွန်အနှိပ်အစက်တည်းမူ မု</br> ကား အရိမေတ္တေယျဘုရားသခင် အဖူးရစေ။}} မြစေတီကျောက်စာပါ စကားပြေသည် ရှေးအကျဆုံးဖြစ်သော စကားပြေတရပ်ဟု ဆိုသင့်ပေသည်။ သတ်ပုံသတ်ညွှန်း စကားအသုံးအနှုန်းတို့မှာ အချို့သောနေရာတွင် ယခုကာလနှင့်မတူဘဲ ကွာခြား၏။ သို့ရာတွင် ယခုကာလအသုံးနှုန်းသည် အများအားဖြင့် ရှေးရေးအသုံးအနှုန်းမှ ဆင်းသက်လာသည်ကို သတိမူရာသည်။ ဝါကျများကို တို⁠တိုနှင့် အဓိပ္ပာယ်ပေါ်ရုံ ရေးထား၍ ထိရောက်၏။ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းတို့မှာ မြန်မာစာ အရေးအသား အစပျိုးချိန်ဖြစ်၍ ယခုခေတ်ကဲ့သို့ အသားမကျသေးချေ။ ပျူ၊ မွန်နှင့် ပါဠိဘာသာများဖြင့်ရေးထိုးသည်ကို ထောက်သော် ထိုခေတ်က မြန်မာလူမျိုး သာမက ပျူလူမျိုး၊ မွန်လူမျိုးတို့ ထွန်းကားလျက် ရှိပြီးဖြစ်ကြောင်း၊ မြတ်စွာဘုရား၏ မုခပါဌ်တော်ဖြစ်သော ပါဠိဘာသာ အရှိန်အဝါ ရပြီးဖြစ်ကြောင်းကို သိသာနိုင်ပေသည်။ တဖန် သမိုင်းဆိုင်ရာ အထောက်အထားအဖြစ် အသုံးဝင်အဖိုးတန်ပုံမှာလည်း မြစေတီ ကျောက်စာတွင် တြိဘုဝနာဒိတျဓမ္မရာဇာခေါ် ကျန်စစ်သားမင်းသည် သာသနာနှစ် ၁၆၂၈ တွင် နန်းတက်သည်ဟု ဆို၏။ မြစေတီကျောက်စာသည် မူလရှေးဦးခေတ်ကမျက်မှောက် ရေးထိုးခဲ့သော ကျောက်စာဖြစ်ခြင်းကြောင့် မှန်ကန်သော အကိုးအကားအဖြစ်ယူနိုင်ကာ ကျန်စစ်သားမင်း၏ နန်းတက်သက္ကရာဇ်၊ နန်းစံသက္ကရာဇ်နှင့် နတ်ရွာစံသော သက္ကရာဇ်များကို အတိအကျ ထုတ်ဖော်နိုင်လေသည်။ ထိုကျောက်စာပါ သက္ကရာဇ်မှာ ဇာတာတော်ပုံပါ ရာဇဝင်သက္ကရာဇ်နှင့်လည်း တူညီတိုက်ဆိုင်သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် အနော်ရထာ၊ စောလူးနှင့် အလောင်းစည်သူမင်းတို့၏ နန်းစံ သက္ကရာဇ်တို့ကိုပါ တွက်ချက်ထုတ်ယူနိုင်ပေသည်။ ထို့ပြင် ထိုမြစေတီ ကျောက်စာကို ပျူစာ၊ မွန်စာတို့ဖြင့် ရေးထိုးထားသည်ကိုတွေ့ရသောကြောင့်လည်း မြန်မာစာနှင့် ယှဉ်ကာ၊ အဓိပ္ပာယ် ဖော်နိုင်ကြ၍ အထူးသဖြင့် ပျူစာကိုလေ့လာရာ၌ သဲလွန်စရနိုင်သဖြင့် နှောင်းပညာရှိတို့အတွက် အဖိုးထိုက်တန်လှသော ကျောက်စာ ဖြစ်ပေသည်။ ထို့အပြင် ရာဇကုမာရ်သည် ထီးနန်းစည်းစိမ်ကို မဆက်ခံရသော်လည် အမိအဖိ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို မည်မျှ သိတတ်ရိုသေ ကိုင်းရှိုင်းတတ်သော သားကောင်းရတနာ ဖြစ်ကြောင်း ဤမြစေတီကျောက်စာကို ဖတ်ရှုခြင်းဖြင့် သိသာနိုင်ပေသည်။<ref>{{Cite Myanmar Encyclopedia|volume=၉|title=မြစေတီကျောက်စာ}}</ref> ==ပါဠိဘာသာ== ပါဠိဘာသာတွင် ယင်းကျောက်စာကို အောက်ပါအတိုင်း ဖတ်နိုင်သည် - {{Cquote| ဂြီ။ ဗုဒ္ဓါဒိကံ ဝတ္ထုဝရံ နမိတွာ ပုညံ ကတံ ယံ ဇိနသာ</br> သနသ္မိံ အနာရိကံ ရာဇကုမာရ နာမဓေယျေန ဝက္ခာ</br> မိ သုနာထ မေတံ။ နိဗ္ဗနာ လောကနာထဿ အဌဝီ</br> သာဓိကေ ဂတေ သဟ​ဿေ ပန ဝဿာနံ ဆသတေ ဝါပရေ တ</br> ထာ။ အရိမဒ္ဒနနာမသ္မိံ ပုရေ အာသိ မဟဗ္ဗလော ရာဇာ</br> တိ ဘုဝနာဒိစ္စော ဥဒိစ္စာ ဒိစ္စဝံသဇော။ တဿာ သေ</br> ကာ ပိယာ ဒေဝိ သာ တိလောကဝဋံသိကာ ဟိ</br> တေသီ ကုသလာ သဗ္ဗကိစ္စေသု ပန ရာဇိနော။ တ</br> ဿ သေကော သုတော ရာဇကုမာရောနာမ နာမ ​ေ</br> တာ အမစ္စော ရာဇကိစ္စေသု ဗျာဝတော သတိမာ</br> ဝိဒူ။ အဒါ ဂါမတ္တယံ တဿာ ဒေဝိယာ သော မ</br> ဟီပတိ ပသန္နော သဗ္ဗဒါ ဒါသ ပရိဘောဂေန ဘုည္ဇိတုံ။</br> အနိစ္စတာ ဝသံ တဿာ ဂတာယ ပန ဒေဝိယာ ရာ</br> ဇ ရာဇကုမာရဿ အဒါ ဂါမတ္တယံ ပုန။ အဌဝီသ</br> တိ ဝဿာနိ ရဇ္ဇံ ဓမ္မေန ကာရိယ မာရနန္တိက ရောဂဿ</br> ဝသံ ပတ္တေ နရာဓိပေ။ သရန္တော ဓမ္မရာဇဿ မဟန္တံ ဂု</br> ဏသည္စယံ ကာရေတွာ သတ္ထုနော ဗိမ္ဗံ သဗ္ဗသောဝဏ္ဏ</br> ယံ သုဘံ။ ဂဟေတွာ တံ မဟန္တေန သက္ကာရေန သုမာနသော</br> ဥပသင်္ကမ္မ ရာဇာနံ အာဟ စိန္တိတမတ္တနော။ ဘာဝံ ကတွာ</br> နိဒံ သတ္ထုဗိမ္ဗံ သောဝဏ္ဏယံ သုဘံ အကာသိံ ဝေါ ဝ</br> ရံ ပုညံ သာမိ တုမှေ နူမောဒထ။ ဂါမတ္တယံ ပိ ဝေါ</br> သာမိ ပုဗ္ဗေ ဒိန္နန္တု မေ အဟံ ဣမဿေဝ မုနိန္ဒဿ ဒေမိ တ</br> ည္စာ နူမောဒထ။ ဧဝံ ဝုတ္တေ မဟီပါလော ရောဂေ</br> နာတုရမာနသော သာဓု သာဓူတိ ဝတွာန တုဌဟတ္ထော</br> ပမောဒိတော။ ဒယာ ပရော မဟာထေရော ထေရော မုဂ္ဂလိ</br> ပုတ္တကော သုမေဓတ္တ သုမေဓောတိ လဒ္ဓနာမော စ ပဏ္ဍိတော</br> ဗြဟ္မပါလော တထာ ဗြဟ္မဒေဝေါ သမ္ပန္နသီလဝါ သော နော</br> ဗဟုဿုတော သံဃသေနဝှေါ ဝရပဏ္ဍိတော။ ဧတေသံ ပ</br> န ဘိက္ခူနံ သံမုခါ သော သုမာနသော ဇလံ ပါတေသိ ကတွာန သ</br> က္ခိန္တု ဝသုဓါတလံ။ တတော သော တံ မဟာမစ္စော ဗိမ္ဗံ သောဝ</br> ဏ္ဏယံ သုဘံ ပတိဌာပိယ ကာရေသိ ဂုဟံ ကည္စနထူပိကံ။</br> ကတွာန မင်္ဂလံ ဗုဒ္ဓပတိမာယ ဂုဟာယစ အကာသေဝံ ပဏီ</br> ဓာနံ နိဗ္ဗိန္နော ဘဝသင်္ကတေ။ ကရောန္တေန မယာဧတံ ယံ ပု</br> ညံ တံ သမာစိတံ ဟောတု သဗ္ဗညုတညာဏ ပတိဝေဓာ</br> ယ ပစ္စယော။ ယတ္တကာ တု မယာ ဒါသာ ဂါမတ္တယနိဝါ</br> သိနော ဒိန္နာ ဂုဟာယ သောဝဏ္ဏပတိမာယ မဟေသိ</br> နော။ ပုတ္တော မေ ပါ ပပုတ္တောဝါ အညော ဝါ ပန ညာ</br> တကော ယော ကောစိ ပါပ သံကပ္ပေါ နရော အဿဒ္ဓ</br> မာနသော။ ကရေယျုပဒ္ဒုဝံ တေသံ ဒါသာနံ သော နရာဓမော</br> မေတ္တေယျ (မိတ္တိယျ) ဒိပဒိန္ဒဿ ဒဿနံ နာထိဂစ္ဆတူ</br> တိ။}} == ကျောက်စာ စာသား ပုံများ == {| |- style="vertical-align: top" | [[File:Rajakumara Stone Inscription pyu.jpg| thumb | [[ပျူဘာသာ]] ဖြင့် ရေးထိုးထားသော မြစေတီကျောက်စာ ဖတ်ခြမ်း]] || [[File:Rajakumara Stone Inscription myanmar.jpg| thumb | [[မွန်ဘာသာ]] ဖြင့် ရေးထိုးထားသော မြစေတီကျောက်စာ ဖတ်ခြမ်း]] || [[File:Rajakumara Stone Inscription mon.jpg| thumb | [[မြန်မာ ဘာသာ]] ဖြင့် ရေးထိုးထားသော မြစေတီကျောက်စာ ဖတ်ခြမ်း]] || [[File:Rajakumara Stone Inscription pali.jpg| thumb | [[ပါဠိ]] ဖြင့် ရေးထိုးထားသော မြစေတီကျောက်စာ ဖတ်ခြမ်း]] |} ==ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်== * [[စောလူးမင်းကျောက်စာ]] == ကိုးကား == <References /> {{Wikisource|my:မြစေတီကျောက်စာ|မြစေတီကျောက်စာ}} {{ပုဂံခေတ်}} {{DEFAULTSORT:မ}} [[Category:ပုဂံခေတ်]] [[Category:မြန်မာစာပေ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကမ္ဗည်းမှတ်တမ်းများ]] 000dwakunit1n0fcd7if4kd6on2h6v2 0 11009 1048293 1047193 2026-08-12T07:25:05Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1048293 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = လ | apsis = gee | symbol = [[file:Moon decrescent symbol (bold).svg|24px|☾]] | image = [[File:FullMoon2010.jpg|292px|alt=Full moon in the darkness of the night sky. It is patterned with a mix of light-tone regions and darker, irregular blotches, and scattered with varying sizes of impact craters, circles surrounded by out-thrown rays of bright ejecta.|Full moon]] | caption = ကမ္ဘာ့မြောက်ဘက်မှမြင်ရသော လပြည့်ဝန်း | background = #ddd | adjectives = {{hlist |[[wikt:lunar|lunar]] |[[wikt:selenic|selenic]]}} | periapsis = {{gaps|362|600}}&nbsp;km<br>({{gaps|356|400}}–{{gaps|370|400}}&nbsp;km) | apoapsis = {{gaps|405|400}}&nbsp;km<br>({{gaps|404|000}}–{{gaps|406|700}}&nbsp;km) | semimajor = {{val|384399|u=km}}{{nbsp|2}}({{val|0.00257|u=AU}})<ref name="W06"/> | eccentricity = {{val|0.0549}}&nbsp;<ref name="W06"/> | period = {{longitem|class=nowrap |{{val|27.321661|ul=d}}<br>{{smaller|(27&thinsp;d 7&thinsp;h 43.19&thinsp;min 11.5&thinsp;s<ref name="W06"/>)}}}} | synodic_period = {{longitem|class=nowrap |{{val|29.530589|u=d}}<br>{{smaller|(29&thinsp;d 12&thinsp;h 44&thinsp;min 2.9&thinsp;s)}}}} | avg_speed = {{val|1.022|ul=km/s}} | inclination = {{nowrap|5.145° to the ecliptic<ref name="Lang2011"/>{{efn|name=inclination}}}} | asc_node = {{longitem|regressing by one [[:en:Orbital revolution|revolution]] in 18.6&nbsp;years}} | arg_peri = {{longitem|progressing by one revolution in 8.85&nbsp;years}} | satellite_of = [[ကမ္ဘာ]]]{{efn|name=near-Earth asteroids}}<ref name="Morais2002"/> | flattening = {{val|0.0012}}<ref name="NSSDC"/> | equatorial_radius = {{nowrap|{{val|1738.1|u=km}}{{nbsp|2}}{{smaller|(0.273 Earths)}}<ref name="NSSDC"/>}} | polar_radius = {{nowrap|{{val|1736.0|u=km}}{{nbsp|2}}{{smaller|(0.273 Earths)}}<ref name="NSSDC"/>}} | mean_radius = {{nowrap|{{val|1737.1|u=km}}{{nbsp|2}}{{smaller|(0.273 Earths)}}<ref name="W06"/><ref name="NSSDC"/><ref>{{cite journal|last1=Smith|first1=David E.|last2=Zuber|first2=Maria T.|last3=Neumann|first3=Gregory A.|last4=Lemoine|first4=Frank G.|title=Topography of the Moon from the Clementine lidar|journal=Journal of Geophysical Research|date=1 January 1997|volume=102|issue=E1|pages=1601|doi=10.1029/96JE02940|bibcode = 1997JGR...102.1591S }}</ref>}} | circumference = {{nowrap|{{val|10921|u=km}}{{nbsp|2}}{{smaller|(equatorial)}}}} | surface_area = {{nowrap|{{val|3.793|e=7|u=km2}}{{nbsp|2}}{{smaller|(0.074 Earths)}}}} | volume = {{nowrap|{{val|2.1958|e=10|u=km3}}{{nbsp|2}}{{smaller|(0.020 Earths)<ref name="NSSDC"/>}}}} | mass = {{nowrap|{{val|7.342|e=22|u=kg}}{{nbsp|2}}{{smaller|({{val|0.012300}} Earths)<ref name="W06"/><ref name="NSSDC"/>}}}} | density = {{val|3.344|ul=g/cm3}}<ref name="W06"/><ref name="NSSDC"/><br><small>{{val|0.606}} × Earth | surface_grav = {{nowrap|{{val|1.62|ul=m/s2}}{{nbsp|2}}{{smaller|({{val|0.1654|u=[[:en:G-force|g]]}})<ref name="NSSDC"/>}}}} | moment_of_inertia_factor = {{val|0.3929|0.0009}}<ref name="Williams1996" /> | escape_velocity = {{val|2.38|ul=km/s}} | sidereal_day = {{nowrap|{{val|27.321661|u=d}}{{nbsp|2}}{{smaller|([[:en:Synchronous rotation|synchronous]])}}}} <!-- Wieczorek et al. 2006 --> | rot_velocity = {{nowrap|4.627 m/s}} | axial_tilt = {{ublist|class=nowrap |1.5424° to [[ecliptic]]<!--1.533° according to Conn 2007--> |6.687° to [[:en:Orbital plane (astronomy)|orbit plane]]<ref name="Lang2011"/><!--6.4° according to Grego;<ref name="Grego2005">Grego, Peter, [https://books.google.com/books?id=z6Pgt9xEW9gC&pg=PA48 ''The Moon and How to Observe It''], Springer, 2005</ref> 6.6783° according to Conn.<ref name="Conn2007">Conn, David (2007); ''Lednorf's Dilemma'', AuthorHouse, Bloomington (IN)</ref>-->}} | albedo = 0.136<ref name="Saari"/> | temp_name1=Equator |min_temp_1=100 [[ကယ်လ်ဗင်|K]] |mean_temp_1=220 K |max_temp_1=390 K | temp_name2=85°N&nbsp;{{lower|0.4em|<ref name="Vasavada1999"/>{{Not in ref|date=February 2016}}<!--I don't see these numbers in the source-->}} |min_temp_2=70 K |mean_temp_2=130 K |max_temp_2=230 K | magnitude = {{ublist|class=nowrap |−2.5 to −12.9{{efn|name=maxval}} |−12.74{{nbsp|2}}{{smaller|(mean full moon)}}<ref name="NSSDC"/>}} | angular_size = {{nowrap|29.3 to 34.1 [[:en:Minute of arc|arcminutes]]<ref name="NSSDC"/>{{efn|name=angular size}}}} | atmosphere=yes |atmosphere_ref=<ref name="L06"/> | surface_pressure = {{ublist|class=nowrap |10{{sup|−7}} [[:en:Pascal (unit)|Pa]]{{nbsp|2}}{{smaller|(day)}} |10{{sup|−10}} Pa{{nbsp|2}}{{smaller|(night)}}{{efn|name=pressure explanation}}}} | atmosphere_composition = {{hlist | [[ဟီလီယမ်|He]] |[[အာဂွန်|Ar]] |[[နီယွန်|Ne]]|[[ဆိုဒီယမ်|Na]] |[[ပိုတက်ဆီယမ်|K]] |[[ဟိုက်ဒရိုဂျင်|H]] |[[ရေဒွန်|Rn]]}} }} ကမ္ဘာ၏တစ်ခုတည်းသောအရံဂြိုဟ်မှာလဖြစ်သည်။ နက္ခတ္တဗေဒတွင် [[ဂြိုဟ်]]များကို ရံသော လပေါင်း ၃၁ စင်းရှိသည်ဟု သတ်မှတ်ထားလေသည်။ [[ကမ္ဘာ]]၌ ထွန်းလင်းသော လသည် ကမ္ဘာကို ရံသောလ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာကြီးအကြောင်းပြောလျှင် လ(ကမ္ဘာရံဂြိုဟ်)၏အကြောင်း မပါလျှင် မပြီးချေ။ လကို ကမ္ဘာမြေပေါ်မှ ကြည့်ရှုနိုင်သည်။ အမှန်တကယ်အားဖြင့် လသည် အလွန်ကြီးမားသည်။ ကမ္ဘာကြီး၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် ကြီးမားသော်လည်း ကျွန်ုပ်တို့သည် အဝေးမှ ကြည့်မြင်ကြရသဖြင့် သေးငယ်သည်ဟု ထင်ရသည်။ လသည် ကမ္ဘာနှင့် နီးလွန်းရကား အလွန်အားကောင်း သော [[တယ်လီစကုပ်|မှန်ပြောင်း]]နှင့်ကြည့်လျှင် လကို ကမ္ဘာနှင့် မိုင် ၅ဝ အကွာလောက်အထိ နီးလာအောင် မြင်ရသည်။ ထို့ပြင် လ၏ဆွဲအားသည် ကမ္ဘာမြေကြီး၏ ဆွဲအားထက် ၆ဆမျှ နည်းပါးသောကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့ လပေါ်တွင် နေထိုင်လျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် နေထိုင်သည်ထက် ၆ ဆမျှ ပိုမို ပေါ့ပါးနေမည် ဖြစ်သည်။ လ၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခုလုံးသည် ဖုန်မှုန့်များ၊ ကျောက်တုံးကျောက်ဆောင်များဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်။ ကမ္ဘာနှင့် လ၏ အကွာအဝေးသည် ပျမ်းမျှ {{convert|384402|km|abbr=on}} ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=http://spaceplace.nasa.gov/moon-distance/en/ |title=How far away is the moon? :: NASA Space Place |publisher= |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161006220531/http://spaceplace.nasa.gov/moon-distance/en/ |archivedate=6 October 2016 |df=dmy-all }}</ref><ref>Scott, Elaine. ''Our Moon: New Discoveries About Earth's Closest Companion''. Houghton Mifflin Harcourt (2016) {{ISBN|9780544750586}}. page 7.</ref> == အရွယ်အစား == ကျွန်ုပ်တို့ တွေ့မြင်နေကျဖြစ်သော မိုးပေါ်က လသည် ကမ္ဘာမြေ၏ အရံဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ နက္ခတ္တဗေဒတွင် ဂြိုဟ်များကို ရံနေသော လပေါင်း ၃၁ စင်း ရှိသည်ဟု မှတ်သားထားသည်။ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၌ လ ၂ စင်း၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]၌ လ ၉၅ စင်း၊ [[စနေဂြိုဟ်]]၌ လ ၈၃ စင်း၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၌ လ ၂၇ စင်း၊ [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]၌ လ ၁၄ စင်း အသီးအသီး ရံလျက်ရှိ၏၊ ကျွန်ုပ်တို့ မသိရှိသေးသော လများလည်း ရှိကောင်းရှိပေဦးမည်။ ထို ၂၁၉ စင်းသော လတို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အရွယ်ထုချင်း မတူကြပေ။ စနေဂြိုဟ်ကို ရံထားသော လတစ်လုံး၏ အချင်းသည် ၃၅၅ဝ မိုင်ရှိ၍ ကျွန်ုပ်တို့ကမ္ဘာကို ရံထားသော လ၏အချင်းမှာ ၂၁၆ဝ မိုင် ရှိလေသည်။ အမြင်အားဖြင့် လသည် ကြယ်များ ဂြိုဟ်များထက်ကြီး၍ နေလုံးနီးနီးခန့် ရှိသည်ဟု ထင်မှတ်ရပေသည်။ သို့ရာတွင် အမှန်စင်စစ် လသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]တွင်ရှိသော ဂြိုဟ်တို့ထက် သေး၏။ ကမ္ဘာနှင့် နီးလွန်းသဖြင့် ကြီးသည်ဟု ထင်ရခြင်းသာဖြစ်သည်။ လသည် ကမ္ဘာမှ ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် မိုင်ပေါင်း ၂၄ဝဝဝဝ ခန့် ဝေးကွာသည်။ [[နေ]]မှာ ထိုအကွာအဝေးထက် အဆပေါင်း ၄ဝဝ ပို၍ ကမ္ဘာမှ ဝေးကွာသည်။ [[ကြယ်]]တို့သည်ကား နေ၏ အကွာအဝေးထက် အဆပေါင်း မြောက်မြားစွာပို၍ပင် ဝေးကွာပေသေးသည်။ အလွန်အားကောင်းသော [[တယ်လီစကုပ်|မှန်ပြောင်း]]များနှင့် ကြည့်လျှင် လကို ကမ္ဘာမှ မိုင် ၅ဝ အကွာလောက်အထိ နီးလာအောင် မြင်ရသည်။ ထိုမှန်ပြောင်းမျိုးနှင့် ကြည့်ခြင်းဖြင့် နက္ခတ်ဆရာတို့သည် လ၏မျက်နှာပြင်အကြောင်းနှင့် ဆိုင်သော ဗဟုသုတများကို အတော်စုံစုံလင်လင် သိရှိခဲ့ကြလေသည်။ == မြင်ရပုံ == ကမ္ဘာကြီးသည် [[နေ]]အား သူ၏ နေပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေသကဲ့သို့ လသည်လည်း ကမ္ဘာကြီးအား လပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ကျွန်ုပ်တို့သည် [[လပြည့်]]သည်ကို မြင်တွေ့ရပြီး အခြားအချိန်များတွင် လအား သေးငယ်စွာ သို့မဟုတ် လုံးဝ မြင်တွေ့ရခြင်း မရှိချေ။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် လသည် ကိုယ်ပိုင်အလင်းရောင်မရှိခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့ မြင်တွေ့နိုင်သော လသည် နေ၏အလင်းရောင် ပြန်နေသော လ၏အခြမ်းတစ်ခုသာလျှင် ဖြစ်လေသည်။ ထိုအချိန်၌ လ၏အခြားဖက်အခြမ်းမှာ မဲမှောင်နေပြီး ၎င်းကို လ၏ပြောင်းလဲခြင်းအဆင့်ဟု ခေါ်သည်။ ထိုသို့ ကြီးမားပြီး တောက်ပမှုမှ သေးငယ်ပြီး မဲမှောင်မှုအထိ အဆင့်ဆင့်ဖြစ်ပေါ်ရန်အတွက် ၂၉.၅၃ ရက်(၂၉ ရက်၊ ၁၂ နာရီ၊ ၄၄ မိနစ်) ကြာမြင့်ပြီး၊ ပြီးမှသာလျှင် အလွန်ကျယ်ဝန်းသော စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန် လအား မြင်တွေ့ရလေသည်။ ထိုကဲ့သို့ [[ကမ္ဘာ]]နှင့် နေအကြား လ၏ ဖြတ်သန်းမှုကို [[နေကြတ်ခြင်း]]ဟု ခေါ်သည်။ နေနှင့်လအကြား ကမ္ဘာဖြတ်သန်းခြင်းကို [[လကြတ်ခြင်း]]ဟုခေါ်ပါသည်။ ထို့နောက် လ၏ ပထမ လေးပုံတစ်ပုံအား မြင်ရလျှင် လမျက်ခုံး၊ ထို့နောက် လ၏တစ်ဝက်၊ ပြီးမှသာလျှင် လပြည့်ကို မြင်တွေ့ရလေသည်။ လပြည့်ချိန်သည် နေနှင့် ဝေးကွာပြီး ကမ္ဘာ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်အခြမ်း၌ လရှိမှသာလျှင် ဖြစ်ပွားသည်။ လသည် ၎င်း၏ပတ်ကြောင်းအတိုင်း ဆက်လက် ရွေ့လျားသွားရာမှ တတိယ လေးပုံတစ်ပုံကို မြင်တွေ့ရမည်ဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံးတွင် [[လဆန်း]]သို့ ပြန်လည် ရောက်ရှိသွားမည်ဖြစ်သည်။ လ၏မျက်နှာပြင် သည် ကမ္ဘာမြေပြင်သက်သို့ လှည့်ပြီး တစ်နေရာထဲတွင်သာ တည်ငြိမ်နေပြီး(မျက်နှာပြင်သည် တစ်နေရာတွင်သာအမြဲရှိ) အခြား ဘက်ခြမ်းကိုမူကား ကျွန်ုပ်တို့ မည်သို့မျှ မမြင်ရချေ။ ထို့ကြောင့် နေ၏ အလင်းရောင်သည် ထိုအခြမ်းပေါ်သို့ကျရောက်သော်လည်း လ၏ မဲမှောင်သော အခြမ်းဟုသာလျှင် ခေါ်ကြသည်။ လူတို့သည် အချိန်တိုင်းတာရန်အတွက် လအား အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး နေ့ရက်များ အစားထိုးကာ လပြောင်းလဲမှုဖြစ်စဉ် စက်ဝန်းနှင့် ညီမျှမှုရှိစေရန်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ လူတို့သည် လအား မြင်တွေ့ပြီးနောက် စွဲလမ်းနှစ်ခြိုက်ကြသည်။ လူအချို့သည် လပေါ်တွင် မတ်တပ်ရပ်ပြီး ကမ္ဘာကြီးအား ကြည့်ရှုရန်အတွက်ထိပင် အိပ်မက်မက်၊ စိတ်ကူးယဉ်ကြသေးသည်။ [[File:Moon-craters.jpg|thumb|150px|left|လ၏မျက်နှာပြင်ပေါ်မှ ကျောက်ခွက်များ]] == လဆန်းလကွယ်နှင့် ကိုယ်တိုင်စမ်းသပ်ခြင်း == ရှေးက လ၌ နေကဲ့သို့ ကိုယ်ပိုင်အလင်းရောင်ရှိသည်ဟု လူတို့ ထင်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ နက္ခတ်ပညာ ထွန်းကားလာသောအခါမှ လသည် နေမှအလင်းရောင် ရရှိ၍သာ လင်းရကြောင်းကို သိလာကြသည်။ နေမှ လပေါ်သို့ အလင်းရောင် အစဉ်အမြဲ ထိုးလျက်နေခြင်းကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ လသည် ကမ္ဘာကို [[အနောက်]]မှ [[အရှေ့]]သို့ လှည့်ပတ်ရာတွင် ၂၇ ၁/၃ ရက်ခန့်ဖြင့် တစ်ပတ်ပတ်မိ၏။ သို့ရာတွင် ကမ္ဘာကိုယ်တိုင်က အနောက်မှ အရှေ့သို့ လည်နေသည့်အတွက် ကမ္ဘာမှ အမြင်အားဖြင့် ကမ္ဘာကို တပတ်ပတ်မိအောင် ရက် ပေါင်း ၂၉ ၁/၂ ရက်မျှ ကြာသွားလေသည်။ ထိုအချိန်အတွင်း၌ လသည် မိမိ၏ [[ဝင်ရိုး]]ပေါ်တွင် လည်ပတ်နေသဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် မြင်နေကျဖြစ်သော လ၏ မျက်နှာကိုသာ အမြဲမြင်တွေ့နေကြရလေသည် လ၌ ဝိုင်းစက်သော ပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၏။ သို့သော် ကျွန်ုပ်တို့သည် လပြည့်နေ့၌သာလျှင် လ၏ ဝိုင်းစက်နေသော လဝန်းပြည့် ပုံသဏ္ဌာန်ကို မြင်ရ၍ လဆန်း လဆုတ်ရက်များတွင် လ၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသဖြစ်သော လခြမ်းပုံများကိုသာ မြင်ရသည်။ အဘယ်ကြောင့် ထိုသို့ မြင်ရသည်ကို အောက်ပါလက်တွေ့စမ်းသပ်မှုဖြင့် စမ်းသပ်ဆင်ခြင်ကြည့်ပါ။ အခန်းတစ်ခန်းတွင် ပတ်လည် လှည့်နိုင်သော [[ဆုံလည်ကုလားထိုင်]] တစ်လုံးကို ထားပါ။ မှန်အိမ်၊ သို့မဟုတ် လျှပ်စစ်ဓာတ်မီးလုံးတစ်ခုကို အခန်း၏ တစ်နေရာတွင် ချိတ်ဆွဲထားပါ။ သင်သည် ရှေးဦးစွာ [[ကုလားထိုင်]]ပေါ်တွင် မီးလုံးကို ကျောပေးထိုင်၍ လက်တစ်ဖက်ကို ရှေ့တည့်တည့်သို့ ဆန့်တန်းထား ပြီးလျှင် ထိုလက်တွင် [[ဘောလုံး]]အဖြူတစ်လုံးကို ကိုင်ထားပါ။ မီးကို နေအဖြစ်၎င်း၊ဦးခေါင်းကို ကမ္ဘာလုံးအဖြစ်၎င်း၊ ဘောလုံးကို လအဖြစ်၎င်း သဘောထားပါ။ ကုလားထိုင်ကို မလှည့်မီ မီးလုံးသည် သင်၏ကျောဘက်တွင် ရှိပါစေ။ ဘောလုံးပေါ်သို့ ဦးခေါင်း၏ အရိပ် မထိုးရအောင် ဘောလုံးကို ခပ်မြှောက်မြှောက်ကိုင်ထားပါ။ မီးလုံးမှ အလင်းရောင်သည် ထိုအချိန်၌ ဘောလုံးပေါ်သို့ တိုက်ရိုက်ကျနေသဖြင့် သင့်ဘက်ကို လှည့်နေသော ဘောလုံး၏မျက်နှာသည်အပြည့်လင်းနေလိမ့်မည်။ ထိုသို့ အပြည့်လင်းနေသောဘောလုံးမျက်နှာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် လပြည့်ဝန်းပုံသဏ္ဌာန်ပင် ဖြစ်၏။ ထိုနောက် ကုလားထိုင်ကို လှည့်ပေးသောအခါ ဘောလုံးပေါ်၌ အရိပ်ကျ နေသော အမှောင်ပိုင်းသည် အလင်းပိုင်းထက် တဖြည်းဖြည်း ပို၍များလာလိမ့်မည်။ ကုလားထိုင်ကို လေးပုံတစ်ပုံ လှည့်ပေးမိသောအခါ ဘောလုံး၏မျက်နှာပြင်၌ တစ်ခြမ်းလင်း၍ တစ်ခြမ်း မှာ မှောင်နေသည်ကို တွေ့ရလိမ့်မည်။ ထိုသို့လင်းသော ဘောလုံးမျက်နှာတစ်ခြမ်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် လဆုတ် ၇ ရက် ၈ ရက်၌ ရှိသော လခြမ်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်မျိုးပင် ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ကုလားထိုင်ကို လေးပုံ တစ်ပုံ ထပ်မံလှည့် ပေးလိုက်၍ သင် သည် မီးလုံးနှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် ဖြစ်နေသောအခါ ဘောလုံးပေါ်မှာရှိသော လင်းနေသောအပိုင်းသည် လုံးဝ ပျောက်ကွယ်သွားပြီး မှောင်ရိပ်ကျနေသော အပိုင်းကိုသာ မြင်ရလိမ့်မည်။ ထိုအနေအထားမျိုးကို လကွယ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့နောက် ကုလားထိုင်ကို လေးပုံတစ်ပုံ လှည့်ပေးလိုက်ပြန်သောအခါ ဘောလုံး၏ မျက်နှာတခြမ်း ပြန်လင်းလာ၍ တခြမ်းမှာ မှောင်နေလိမ့်မည်။ ထိုသို့ လင်းသောဘောလုံး မျက်နှာတစ်ခြမ်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် လဆန်း ၇ ရက် ၈ ရက်၌ ဖြစ်သော လ၏ ပုံသဏ္ဌာန်မျိုးပင် ဖြစ်ပေသည်။ ထိုနောက် ကုလားထိုင်ကို မူလနေရာရောက်အောင် တစ်ပတ်အပြည့် လှည့်ပေးလိုက်သောအခါ ဘောလုံး၌ မျက်နှာပြင်အပြည့် ပြန်လည်လင်းလာပုံကို သင်တွေ့ရလိမ့်မည်။ လသည် ပြည့်ရာမှ ဆုတ်၊ ဆုတ်ရာမှ ကွယ်၊ ကွယ်ရာမှ ဆန်း၍ ဆန်းရာမှ ပြန်ပြည့်ပုံတို့မှာ ဤအတိုင်းပင် ဖြစ်လေသည်။ === အရွယ်အစားနှင့် ဆွဲအား === အရွယ်အစားတွင် သေးငယ်သောကြောင့် လ၏အနည်းဆုံး ဆွဲအားသည် ကမ္ဘာဆွဲအားထက် ၆ ဆ လျော့နည်းသည်။ ထိုကြောင့် အကယ်၍ သင်၏ [[အလေးချိန်]]သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပေါင် ၆၀ ရှိပါက လကမ္ဘာပေါ်တွင် ၁၀ပေါင်မျှသာ လေးလံတော့မည်ဖြစ်သည်။ လ၏ [[ဒြပ်ဆွဲအား]]သည် ကမ္ဘာမြေထက် ပေါ့သည်မှန်သော်လည်း ထိုဆွဲအားသည် ထိုနေရာတွင်ပင် တည်ရှိနေနိုင်သည်။ အကယ်၍ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် သင်သည် ဘောလုံးတစ်လုံးကို လေထဲတွင် ပစ်မြှောက်လိုက်မည်ဆိုပါက ထိုဘောလုံးသည် သင်ထံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာမည် ဖြစ်သည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေ၊ လကမ္ဘာပေါ်တွင် ထိုဘောလုံးအား ပစ်မြှောက်လိုက်မည်ဆိုပါက ဘောလုံးသည် သင့်ထံသို့ ပြန်လာမည်ဖြစ်သော်လည်း အလွန် နှေးကွေးစွာပင် ကျလာမည်ဖြစ်သည်။ သင်သည် ကမ္ဘာပေါ်၌ အစွမ်းကုန် ခုန်နိုင်သလောက် ခုန်ပါက မြေပြင်သို့ပင် ပြန်လည်ကျရောက်မည်ဖြစ်သည်။ လပေါ်တွင်မူကား သင်သည် လေထဲတွင်ခုန်၍ သင့်၏ အလုပ်များကို ပြုလုပ်နိုင်သေးသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် လ၏ ဆွဲအားသည် ကမ္ဘာ့ဆွဲအားလောက် ပြင်းထန်ခြင်း မရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခင်ဆိုထားသည့်အတိုင်း လပေါ်တွင် လေမရှိ၊ ရေမရှိချေ။ ထို့ကြောင့် ခြေရာသည်လည်း သဘာဝအားဖြင့် ပျောက်ပျက်ရန် မလွယ်ကူချေ။ လပေါ်၌ လေထုမရှိသောကြောင့် သင်သည် အေးခြင်း၊ ပူခြင်းကိုလည်း ကာကွယ်နိုင်မည်မဟုတ်ချေ။ ထို့ကြောင့် အာကာသယာဉ်မှူးများသည် မိမိတို့အသက်အန္တရာယ်ကာကွယ်ရန်အတွက် အလွန်လေးလံသော အာကာသဝတ်စုံနှင့် အသက်ရှူရန်အတွက် အောက်ဆီဂျင်ဘူးများကိုသယ်ဆောင်သွားကြရလေသည်။ လကမ္ဘာသည် မြေကမ္ဘာကဲ့သို့ ဆွဲအား ပြင်းထန်မှု မရှိခြင်းကြောင့် ထိုဝတ်စုံများသည်လည်း မြေကမ္ဘာပေါ်တွင်ကဲ့သို့ လေးလံခြင်း မရှိတော့ချေ။ [[File:EarthAndMoon.jpg|thumb|250px|လနှင့် ကမ္ဘာတို့အား ကီလိုမီတာ သန်း၅၀ အကွာမှနေ၍ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပုံ]] == သွင်ပြင်လက္ခဏာများ == လပေါ်တွင် မြစ်ချောင်းများနှင့် သဏ္ဌာန်တူသော အစင်းကြောင်းများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ အကယ်၍ ထိုအစင်းကြောင်းများသည် [[မြစ်]]များ ဖြစ်လျှင် ရေမရှိသော မြစ်များသာ ဖြစ်ကြပေမည်။ လွန်ခဲ့သောနှစ်သန်းပေါင်းများစွာက မီးတောင်များလှုပ်ခတ်၍ ချော်ရည်မြစ်များဖြစ်ပြီး ယခုအခါတွင် မြစ်ရိုးများသာလျှင် ကျန်နေခြင်း ဖြစ်သည်ဟု နက္ခတ်ဆရာတို့ ယူဆကြလေသည်။ ဤကဲ့သို့ ရှေးအခါက စ၍ နက္ခတ်ဆရာများသည် လ၏ အကြောင်းကို [[မှန်ဘီလူး]]၊ [[တယ်လီစကုပ်|မှန်ပြောင်း]] စသည်တို့ မပါဘဲနှင့်လည်းကောင်း၊ မှန်ဘီလူး၊ မှန်ပြောင်း စသည်တို့၏အကူအညီဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဓာတ်ပုံများ ရိုက်ကူး၍လည်းကောင်း လေ့လာခဲ့၏။ လ၏မျက်နှာပြင်အကြောင်းကိုလည်း အတော်အတန် သိရှိလာခဲ့ကြ၏။ လမျက်နှာပြင်မှ နေရာ အများအပြားကိုလည်း အမည်အမျိုးမျိုး ပေးခဲ့၏။ ထို့နောက် [[၂၀ ရာစုနှစ်]] ဒုတိယပိုင်းအစလောက်မှ စ၍ လမျက်နှာပြင် စူးစမ်းရေး [[အာကာသယာဉ်]]များ တင်လွှတ်၍ စုံစမ်းလေ့လာခဲ့ကြ၏။ လ၌ အရောင်ဖြူနေရခြင်းမှာ နေမှအလင်းရောင်ကြောင့်ဖြစ်၏။ အကယ်၍ [[နေ]]မှအလင်းကို မရရှိပါက လသည် မည်းမှောင်၍ နေလိမ့်မည်။ လသည် တစ်လကြာမှ တစ်ပတ်လည်သဖြင့် လပေါ်က တစ်ရက်သည် ကမ္ဘာပေါ်က တစ်လနှင့်ညီမျှသည်။ သို့အတွက် လပေါ်က တစ်နေ့တာအချိန်သည် ရက်သတ္တပတ် နှစ်ပတ်ခန့် ကြာ၍ တစ်ညဉ့်တာအချိန်သည်လည်း ရက်သတ္တနှစ်ပတ်ခန့်ပင် ကြာသည်။ လပေါ်တွင် ညဉ့်အချိန် ကျရောက်သောအခါ နေမှ အပူနှင့် အလင်းတို့ကို မရရှိသဖြင့် လသည် မည်းမှောင်၍ အလွန်အေးလျက် ရှိမည်။ သုည ဒီဂရီ အောက် ဒီဂရီ ၂ဝဝ၊ သို့မဟုတ် ဒီဂရီ ၄ဝဝ ရောက်အောင်ပင် အေးပေမည်။ နေ့အချိန် ကျရောက် သောအခါတွင်မူ ရေဆူလောက်အောင်ပင် ပူလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းရလေသည်။ လပေါ်တွင် ရေ၊ လေနှင့် သက်ရှိအရာများ မရှိကြချေ။ [[အသံ]]လည်း မဖြစ်ပေါ်နိုင်ပေ။ အကယ်၍ ကမ္ဘာမှ လွှတ်လိုက်သော [[ဒုံးပျံ]]သည် အရှိန်ပြင်းစွာဖြင့် ကျရောက်ထိမှန်သည့် တိုင်အောင် ထိုထိမှန်သည့် အသံကြီးသည် ပေါ်ပေါက်မည် မဟုတ်ပေ။ အကြောင်းမှာ လ၏ပတ်လည်တွင် [[လေထု]]မရှိဘဲ [[လေဟာနယ်]] ဖြစ်နေသောကြောင့် ဖြစ်၏။ ကောင်းကင်ပြင်ကြီးအား ကမ္ဘာမှကြည့်လျှင် အပြာရောင်ကိုသာမြင်ရပြီး ထိုအခြင်းအရာမှာ နေမှလာသော [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]များသည် ဓာတ်ငွေ့များဖြင့် ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားသော လေထုအား ဖြတ်သန်းရသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုလေထုသည် ကောင်းကင်မှ အပြာရောင်အလင်းများ လာသကဲ့သို့ ဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ထားသည်။ သို့သော် လကမ္ဘာပေါ်တွင် လေထုမရှိသောကြောင့် ကောင်းကင်သည် နေ့ဘက်တွင်ပင် အမည်းရောင် ဖြစ်နေသည်။ ထိုသို့ လေထု၏ ကာကွယ်ထားမှု မရှိခြင်းကြောင့် [[အာကာသ]]အပြင်မှ လာသော ကျောက်စိုင်၊ ကျောက်တုံးများသည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ တိုက်ရိုက် ကျရောက်ကာ မီးလောင်ပေါက်ကွဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်ကြပြီး ကြီးမားသော ကျင်းကြီးများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ လကမ္ဘာပေါ်တွင် ထိုကျောက်တုံးများ၏ တိုက်ခတ်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နေသော ကျင်းကြီးများ အမြောက်အမြား ရှိလေသည်။ ထိုတွင်းကြီးများသည် [[ဥက္ကာခဲ|ဥက္ကာခဲများ]] လပေါ်သို့ ကျရောက်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်သည်ဟု အချို့ နက္ခတ်ဆရာတို့က ဆိုသည်။ အချို့နက္ခတ်ဆရာများကလည်း ထိုတွင်းကြီးများသည် [[မီးတောင်သေ]]များ၏ ထိပ်ဝများဟု ဆိုကြသည်။ အချို့တွင်းကြီးများ၏ ထိပ်ဝသည် မိုင် ၁ဝဝ ခန့်ပင် ကျယ်၍ မိုင် ၅ဝ ခန့် နက်သည်ဟု ခန့်မှန်းကြလေသည်။ == ရှာဖွေခြင်း၏ သမိုင်း == လူသားတို့ လကမ္ဘာပေါ်တွင် ခြေမချသေးမီ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးနိုင်ငံနှစ်ခုဖြစ်သော [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]နှင့် [[ရုရှားနိုင်ငံ]] (ထိုချိန်က ဆိုဗီယက်ရုရှားနိုင်ငံ USSR) တို့သည် [[စက်ရုပ်]]များစေလွှတ်ပြီး လအား လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ထိုစက်ရုပ်များသည် လကမ္ဘာအား အနီးကပ်လေ့လာခဲ့ကြပြီး၊ လ ပတ်ပတ်လည် ပျံသန်းခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း [[လူန ၂]] ဟုခေါ်သော လကမ္ဘာလေ့လာရေးယဉ်သည် ထိုအပေါ်တွင်ပင် ပျက်ကျခဲ့လေသည်။ ထိုစက်ရုပ်များသည် လူသားတို့ပြုလုပ်ထားသည့် ပထမဆုံးသော လပေါ်ခြေချခဲ့သည့် ယာဉ်များပင်ဖြစ်သည်။ ဤသို့ လမျက်နှာပြင် စူးစမ်းရေး အာကာသယာဉ်များ တင်လွှတ်ရေးကိစ္စတွင် ဆိုဗီယက်ယူနီယံနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတို့သည် ငွေအမြောက်အမြား အကုန် အကျခံကာ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိရာ ကမ္ဘာမြေမှ မမြင်ရသည့် လ၏အစိတ်အပိုင်းများကို ဓာတ်ပုံများ ရိုက်ကူး ယူနိုင်ခဲ့သည်။ လမျက်နှာပြင်အကြောင်း ပိုမိုသိရှိလာပြန်သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ရုရှားတို့ သည် လဆီသို့ အရောက် ပစ်လွှတ်လိုက်သော ဒုံးပျံအထက်ပိုင်း (လမျက်နှာပြင် လေ့လာရေးယာဉ်)သည် ကြံရွယ်ထားသည့် ပစ်ကွင်းနှင့် မိုင် ၁၆ဝ အကွာ (မာရီစီရီနီတာတစ်ဒေသ)တွင် လနှင့် ထိတွေ့ခဲ့သည်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်တို့ ပစ်လွှတ်လိုက်သော အက်တလတ် အေဂျီနာဒုံးပျံက တင်ဆောင်သွားသည့် ရိမ်းဂျား ၇ အာကာသ ယာဉ်သည် (ဂအာရစ်ကီချိုင့်ဝှမ်းအနီးတွင်) လမျက်နှာပြင်နှင့် ထိတွေ့ခဲ့သည်။ ပါသွားသည့် ကင်မရာများက ဓာတ်ပုံရိုက်ကူး နိုင်ခဲ့၍ အလုံးစုံ အောင်မြင်သည်။ လမျက်နှာပြင်အကြောင်းလည်း ယခင်ကထက် ပိုမိုသိရှိလာခဲ့ရပြန်လေသည်။ ထို့နောက် လူသားတို့သည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ ဆင်းသက်ရန်ကြိုးစားခဲ့ကြပြီး [[ဇူလိုင်]]လ ၂၁ ရက်နေ့၊ အောက်တိုဘာလ၊ ၁၉၆၉ခုနှစ်တွင် ခြေချနိုင်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်လူမျိုး [[အာကာသယာဉ်မှူး]]များဖြစ်သည့် နီးလ်အမ်းစထောင်းရ်၊ ဘက်ဇ် အယ်ဒရင်းတို့သည် လ၏မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ၎င်းတို့၏ [[သိန်းငှက်]]အမည်ရှိ လဆင်းယာဉ်ဖြင့် ဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် [[ကမ္ဘာ]]ပေါ်ရှိ ထက်ဝက်ခန့်သော လူတို့သည် ၎င်းအား [[ရုပ်မြင်သံကြား]]မှတဆင့် ကြည့်ရှုနေခဲ့ကြသည်။ အမ်းစထရောင်းသည် သိန်းငှက်အမည်ရှိ လဆင်းယာဉ်၏ လှေကားမှတဆင့် အောက်သို့ဆင်းလာပြီး လ၏ မြေမျက်နှာပြင်နှင့် ပထမဆုံး ထိတွေ့ခဲ့လေသည်။ ထို့နောက် သူက “ ဒီဟာက လူတစ်ဦးတွက် သေးငယ်တဲ့ အဆင့်ဖြစ်ပြီး လူသားမျိုးနွယ်စုအတွက် ကြီးမားတဲ့ ခုန်ပေါက်မှုတစ်ခုပါ” ဟုပြောလေသည်။ များမကြာမီ ဘက်ဇ်အယ်ဒရင်း သည်လည်း လိုက်ဆင်းလာခဲ့သည်။ ထို့နောက် သူတို့နှစ်ဦးသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအလံအား ၎င်းတို့ယဉ်ဆင်းသက်သည့် နေရာနှင့် မနီးမဝေးတွင် စိုက်ထူရန်ကြိုးပမ်းကြသည်။ သူတို့နှစ်ဦး၏ ခြေရာများသည် လပေါ်တွင် ထင်ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး အလွန်ကြာညောင်းသော်လည်း ထိုနေရာတွင်ပင် ရှိနေလေသည်။ အကယ်၍ သင်သည် ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် သင်၏ခြေရာအား ချန်ခဲ့မည်ဆိုပါက ထိုခြေရာသည် လေ၊ ရေ၊နှင့် မိုးတို့ကြောင့် ပျက်စီးသွားမည် ဖြစ်သည်။ သို့သော် လတွင်မူကား လေမရှိ၊ ရေမရှိ၊ နှင့် ဖြစ်လေသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့၏ ခြေရာများသည် ပျောက်ကွယ်သွားခြင်း၊ ပျက်စီးသွားခြင်းမရှိခဲ့ချေ။ လူအချို့က သူတို့သည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ အမှန်တကယ် မရောက်ခဲ့ချေဟု ပြောဆိုကြသည်။ ထို့နောက် လပေါ်ရှိ လူတို့ ဓာတ်ပုံများမှာလည်း အတုများသာလျှင်ဖြစ်ပြီး လပေါ်မှ ယူဆောင်လာသော ကျောက်တုံးကျောက်ခဲများမှလည်း အတုအယောင်များသာလျှင် ဖြစ်သည်ဟု ပြောဆိုကြသည်။ သို့သော် ထိုသို့ပြောဆိုသူများ မှားနေသည်ဟု သက်သေပြရန်အတွက်ကား အလွန်ပင် ရှုပ်ထွေးလှသော အငြင်းအခုံများပင် ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။ ၁၉၆၉ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၇၂ ခုနှစ်အကြား အာကာသယာဉ်တစ်ခုဖြစ်သော [[အပိုလို ၁၇]] သည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ နောက်ဆုံးလည်ပတ်ခဲ့သည်။ အပိုလိုအစီအစဉ်ဖြင့် လူပေါင်း ၁၂ယောက်သည် လပေါ်သို့ ခြေချနိုင်ခဲ့သည်။ ဦးဂျန်းနီ ဆာမန်းသည် အပိုလို ၁၇ တွင် ပါဝင်သော သူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး သူသည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ နောက်ဆုံးဆင်းသက်ခဲ့သော လူသားပင်ဖြစ်လေသည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ရက်နေ့၌ လွှတ်တင်ခဲ့သော [[အာတေမစ် ၂]] အာကာသယာဉ်သည် လကိုဖြတ်သန်းပျံသန်းပြီး ဧပြီ ၁၁၌ ကမ္ဘာသို့ပြန်လည်ဆင်းသက်သည်။ ၎င်းအစီအစဉ်အရ ယာဉ်ပေါ်တွင်လိုက်ပါသွားခဲ့သော အာကာသယာဉ်မှူး Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch, Jeremy Hansen တို့သည် လကို နောက်ဆုံးရောက်ရှိခဲ့သော လူသားများဖြစ်သည်။ == လပေါ်ရှိရေ == ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့က [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးအဖွဲ့([[NASA]])နာဆာက လကမ္ဘာပေါ်တွင် ရေအမြောက်အမြား တွေ့ရှိရသည်ဟု ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့လေသည်။<ref>[http://simple.wikipedia.org/wiki/Moon Moon - Simple English Wikipedia, the free encyclopedia<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref> == မြန်မာအယူအဆနှင့် အခေါ်အဝေါ် == မြန်မာကျမ်းဂန်များတွင် လနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဤသို့ ဖော်ပြ ပါရှိ၏။ ကမ္ဘာဦးအခါ၌ ဗြဟ္မာပြည်မှ ဗြဟ္မာတို့သည် အသက်ကုန်သဖြင့်လည်းကောင်း၊ကံကုန်သဖြင့်လည်းကောင်း စုတေ၍ လူ့ပြည်သို့ ဥပပါတ် ကိုယ်ထင် ဖြစ်လာကုန်၏။ ထိုသူတို့သည် ကိုယ်ရောင်ဖြင့်သာ ထွန်းပကုန်လျက် ဗြဟ္မာ့ပြည်မှာကဲ့သို့ ပီတိသာလျှင် အာဟာရ ကိစ္စကို ပြီးစေကုန်လျက် ကောင်းကင်၌ ငှက်ကဲ့သို့ ပျံဝဲ၍မွေ့လျော်ကုန်၏။ ယောက်ျား မိန်းမ ဟူ၍ အသွင် မရှိကုန်။ သတ္တဝါဟူ၍သာ ခေါ်ဝေါ်ကုန်၏။ ထိုသတ္တဝါတို့သည် ရသ ပထဝီကို စားအံ့သောငှာ အားထုတ်ကုန်သည် ရှိသော် မိမိတို့ကိုယ်ရောင်သည် ကွယ်ခဲ့၍ အမိုက်အတိ ဖြစ်ရကား ကြောက်ခြင်း ပြင်းစွာ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုသူတို့၏ ဘုန်းကြောင့်၎င်း၊ ဖြစ်မြဲသော ဓမ္မာတာအားဖြင့်၎င်း ဘာနုရာဇာမည်သော ရောင်ခြည်တစ်ထောင် ဆောင်သော နေမင်းသည် တပေါင်းလပြည့် တနင်္ဂနွေနေ့ ပုဗ္ဗဝိဒေဟကျွန်း၏ အလယ်၌ ဥဒည် ထောင်ထိပ်မှ ထွက်လာ၍ အလင်းကို ဖြစ်စေ၏။ ကမ္ဘာဦးသူတို့သည် ကြောက်ခြင်းမှ ကင်းကုန်၍ ရဲရင့်ခြင်း ဖြစ်ကုန်သောကြောင့် 'သူရိယ'ဟူသောအမည်ကို ခေါ်ဝေါ်ကုန်၏။ ထိုသို့ ပေါ်လာသော နေမင်းသည် နာရီ ၃ဝ လှည့်၍ ယုဂန္ဓိုရ်တောင် ကွယ်သည်ရှိသော် အတွင်းကား ပတ္တမြား၊အပကား ငွေအတိပြီသော အချင်း ၄၉ ယူဇနာရှိသော ငြိမ်းသောအရောင်ကိုဆောင်သော လမင်းသည် ၂၇ လုံးသော နက္ခတ်မှစ၍ တာရာကြယ်အပေါင်း ခြံရံလျက် ကန်ရာသီ ၁၃ လုံး ဖြစ်သော ဟဿတနက္ခတ်ကို စီးလျက် အရှေ့မျက်နှာမှ ထွက်လာသည်ရှိသော် ကမ္ဘာဦးသူတို့သည် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ရွှင်မြူးစွာ ဖြစ်ကုန်လျက် ငါတို့အလိုဆန္ဒ အတိုင်း ရပေမည်ဟူ၍ 'စန္ဒ'ဟူသော အမည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကုန်၏။ မြန်မာဘာသာ လခေါ်သည်မှာ အမရကောသ အဘိဓာန်ကျမ်းလာ ဂေါ်လဟူသော မူလဘာသာတွင် ဂေါ်သဒ္ဒါကျေ၍ လ အက္ခရာတစ်လုံးကို မြန်မာဘာသာမှာ 'လမင်း'ဟု ခေါ်ဝေါ် ထင်ရှားရေးသားကြသည်ဟု ယူရန်ရှိ၏။ တစ်ကြောင်းမှာလည်း လလိတသဒ္ဒါ၊ လလသဒ္ဒါနှစ်ပါးသည် တင့်တယ်ခြင်း စံပယ်ခြင်း အနက်ကို ဟော၏။ လဗိမာန်မှာ နက္ခတ်ကြယ်အပေါင်းတို့ဖြင့် ခြံရံသည် ဖြစ်၍ တင့်တယ်ထွန်းလင်းသော အရောင်အဝါ ရှိသည်ကို အစွဲပြု၍ လလိတသဒ္ဒါ၊ လလသဒ္ဒါများတွင် လအက္ခရာတစ်လုံးကို မြန်မာဘာသာမှာ 'လ'ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ် ထင်ရှားသည် ဆိုရန်ရှိ၏။ ထိုလမင်းကို တနင်္လာဂြိုဟ်ဟု ခေါ်ဝေါ်ရေးသားကြသည့် မြန်မာဘာသာ စကားမှာ ကမ္ဘာ့တန်းဆာ ရာဇမတ္တဏ်ကျမ်းလာ သသလနံ လက္ခဏံ ဟဿာတိ သသလနောဟု ပြုလုပ်ရာ၏။ ယဿ၊ အကြင် လမင်းအား။ သသလနံ၊ ယုန်ရေးတံဆိပ်ဟူသော။ လက္ခဏံ၊ အမှတ်သည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ဣတိ၊ ထိုကြောင့်။ သသလနော၊ တနင်းလာဂြိုဟ်တည်း။ ကမ္ဘာ့တန်ဆာ ရာဇမတ္တဏ်၊ ယောဂယာတြာ နှစ်ကျမ်းတွင် တနင်္လာကား ယဝနတိုင်း ခိရောဒဓိ နို့ရည်သမုဒ္ဒရာမှ တနင်္လာ ဂြိုဟ်ဖြစ်ကြောင်းကို ဆိုသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)</ref> {{wide image|Moon_phases_en.jpg|800px|ကမ္ဘာမြေပြင်နှင့် နေ၏အလင်းရောင်တည်နေရာကြားတွင် လစဉ်ပြောင်းလဲနေသောထောင့်နေရာနှင့် လ၏ မြင်ကွင်းပုံ}} ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{Notelist}} ===မှတ်စုများ=== {{cmn|3| {{notes | notes = {{efn |name = inclination | Between 18.29° and 28.58° to Earth's [[equator]].<ref name="W06"/><!--Wieczorek et al. 2006; 18.29° when the longitude of the Moon's ascending node is 180°, 28.58° when it is 0°--> }} {{efn |name = maxval | The ''maximum value'' is given based on scaling of the brightness from the value of −12.74 given for an equator to Moon-centre distance of 378&nbsp;000&nbsp;km in the NASA factsheet reference to the minimum Earth–Moon distance given there, after the latter is corrected for Earth's equatorial radius of 6&nbsp;378&nbsp;km, giving 350&nbsp;600&nbsp;km. The ''minimum value'' (for a distant [[new moon]]) is based on a similar scaling using the maximum Earth–Moon distance of 407&nbsp;000&nbsp;km (given in the factsheet) and by calculating the brightness of the earthshine onto such a new moon. The brightness of the earthshine is {{nowrap|[ Earth [[albedo]] ×}} {{nowrap|([[Earth radius]] /}} Radius of [[Orbit of the Moon|Moon's orbit]])²&nbsp;] relative to the direct solar illumination that occurs for a full moon. ({{nowrap|Earth albedo {{=}} 0.367}}; {{nowrap|Earth radius {{=}} (polar}} radius&nbsp;× equatorial {{nowrap|radius)^½ {{=}} 6 367 km}}.) }} {{efn |name = angular size | The range of angular size values given are based on simple scaling of the following values given in the fact sheet reference: at an Earth-equator to Moon-centre distance of 378&nbsp;000&nbsp;km, the [[Angular diameter|angular size]] is 1896&nbsp;[[arcsecond]]s. The same fact sheet gives extreme Earth–Moon distances of 407&nbsp;000&nbsp;km and 357&nbsp;000&nbsp;km. For the maximum angular size, the minimum distance has to be corrected for Earth's equatorial radius of 6&nbsp;378&nbsp;km, giving 350&nbsp;600&nbsp;km. }} {{efn |name = pressure explanation | Lucey et al. (2006) give {{nowrap|10⁷ particles cm⁻³}} by day and {{nowrap|10⁵ particles cm⁻³}} by night. Along with equatorial surface temperatures of 390&nbsp;[[Kelvin|K]] by day and 100&nbsp;K by night, the ideal gas law yields the pressures given in the infobox (rounded to the nearest order of magnitude): 10⁻⁷&nbsp;[[Pascal (unit)|Pa]] by day and 10⁻¹⁰&nbsp;Pa by night. }} {{efn |name = near-Earth asteroids | There are a number of [[near-Earth asteroid]]s, including [[3753 Cruithne]], that are [[co-orbital]] with Earth: their orbits bring them close to Earth for periods of time but then alter in the long term (Morais et al, 2002). These are [[quasi-satellite]]s&nbsp;– they are not moons as they do not orbit Earth. For more information, see Other moons of Earth. }} }} }} ===စစ်ဆေးခြင်း=== {{reflist |colwidth=30em |refs = <ref name="W06"> {{cite journal |last1=Wieczorek |first1=M. |title=The constitution and structure of the lunar interior |journal=Reviews in Mineralogy and Geochemistry |volume=60 |issue=1 |pages=221–364 |date=2006 |doi=10.2138/rmg.2006.60.3 |display-authors=1 |author2=<Please add first missing authors to populate metadata.>}}</ref> <ref name="Williams1996">{{cite journal|last1=Williams|first1=James G.|last2=Newhall|first2=XX|last3=Dickey|first3=Jean O.|title=Lunar moments, tides, orientation, and coordinate frames|url=https://archive.org/details/sim_planetary-and-space-science_1996-10_44_10/page/1077|journal=Planetary and Space Science|volume=44|issue=10|date=1996|pages=1077–1080|issn=00320633|doi=10.1016/0032-0633(95)00154-9|bibcode = 1996P&SS...44.1077W }}</ref> <ref name="Lang2011"> Lang, Kenneth R. (2011), [https://books.google.com/books?id=S4xDhVCxAQIC&pg=PA184 ''The Cambridge Guide to the Solar System''], 2nd ed., Cambridge University Press.</ref> <ref name="NSSDC">{{cite web |last=Williams |first=Dr. David R. |title=Moon Fact Sheet |publisher=[[NASA]] (National Space Science Data Center) |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html |date=2 February 2006 |accessdate=31 December 2008 |archive-date=23 March 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323165650/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html }}</ref> <ref name="Saari"> {{cite journal |doi=10.1364/AO.47.004981 |title=Celestial body irradiance determination from an underfilled satellite radiometer: application to albedo and thermal emission measurements of the Moon using CERES |date=2008 |last1=Matthews |first1=Grant |journal=Applied Optics |volume=47 |pages=4981–93 |pmid=18806861 |issue=27 |bibcode=2008ApOpt..47.4981M}}</ref> <ref name="Vasavada1999"> {{cite journal |author=A.R. Vasavada, D.A. Paige, and S.E. Wood |journal=Icarus |title=Near-Surface Temperatures on Mercury and the Moon and the Stability of Polar Ice Deposits |volume=141 |issue=2 |pages=179–193 |bibcode=1999Icar..141..179V |doi=10.1006/icar.1999.6175 |date=1999}}</ref> <ref name="L06"> {{cite journal |last1=Lucey |first1=P. |last2=Korotev |first2=Randy L. |title=Understanding the lunar surface and space-Moon interactions |journal=Reviews in Mineralogy and Geochemistry |volume=60 |issue=1 |pages=83–219 |date=2006 |doi=10.2138/rmg.2006.60.2 |display-authors=2 |author3=<Please add first missing authors to populate metadata.>}}</ref> <ref name="Morais2002"> {{cite journal |last=Morais |first=M.H.M. |author2=Morbidelli, A. |title=The Population of Near-Earth Asteroids in Coorbital Motion with the Earth |journal=Icarus |date=2002 |volume=160 |issue=1 |pages=1–9 |bibcode=2002Icar..160....1M |doi=10.1006/icar.2002.6937}}</ref> }} {{နေအဖွဲ့အစည်း ဂြိုဟ်ရံလများ (အသေး)}} {{Footer SolarSystem}} [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[ကဏ္ဍ:လကမ္ဘာ]] [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်ရံလများ]] b1peaz6j50uhw5ioad3o7q0jff0aoun 0 11889 1048142 1046747 2026-08-11T18:10:11Z Mkant00 135890 1048142 wikitext text/x-wiki ကတက်စထြော်ဖီ သီအိုရီသည် ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်ကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော သင်္ချာဘာသာခွဲ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းဘာသာရပ်ကိုတီထွင်သော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ [[ပါရီမြို့|ပဲရစ်မြို့]] ရှိ အထက်တန်း သိပ္ပံလေ့လာရေး တက္ကသိုလ်မှ ပါမောက္ခ[[ရနေး သွမ်း|သွမ်း]]ဖြစ်သည်။ ကတက်စထြော်ဖီကို တိုက်ရိုက် မြန်မာဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုပါက ကပ်ဆိုးဟု ပြန်ရပေမည်။ သို့သော် သင်္ချာတွင် သုံးသော အဓိပ္ပာယ်မှာ အခြေအနေတစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ ရုတ်တရက်ပြောင်းသွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဥပမာ ပြရသည်ရှိသော် လေယာဉ်တစ်စင်း လေထဲ၌ပျံဝဲနေစဉ် ရုတ်တရက် ပေါက်ကွဲသွားခြင်း၊ အလွန်ဆင်းရဲသော လူတယောက်သည် သိန်းထီပေါက်သဖြင့် ချက်ချင်းချမ်းသာသွားခြင်း၊ ရုပ်ရှင်လောကတွင် ဝါဝါဝင်းရွှေသည် ''စိတ်'' ဇာတ်ကားကို ရိုက်ပြီးပြီးချင်း နေ့ချင်းညချင်း ကျော်ကြားသွားခြင်း၊ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်နိုင်ငံ]]တွင် အယ်လဗစ်ပရက်စလေသည် လော်လီကားမောင်းနေရာမှ သီချင်းတစ်ပုဒ် ဆိုလိုက်ရုံဖြင့် ချက်ချင်း ကမ္ဘာကျော် မင်းသား ဖြစ်သွားခြင်း၊ တဖန် အယ်လဗစ် ပရက်စလေ သည်ပင် ရုတ်တရက် သေဆုံးသွားခြင်းဟူသော ဖြစ်ရပ်များသည် ကတက်စထြော်ဖီများပင် ဖြစ်လေသည်။ ယခုအခါ [[သင်္ချာ]]ပညာရှင် အချို့တို့သည် ကတက် စထြော်ဖီ သီအိုရီကို လက်တွေ့ပြဿနာများ ဖြစ်ကြသော [[ငလျင်]]လှုပ်မည့်အချိန်ကို ခန့်မှန်းခြင်း၊ ရုတ်တရက်သေဆုံး သွားနိုင်သော ရောဂါများကြောင့် အသက်ဆုံးရှုံးခြင်းတို့မှ ကာကွယ်နည်းများ ရှာဖွေခြင်းနှင့် အလားတူ ပြဿနာများ ဖြစ်ကြသည့် မမျှော်လင့်သော အကြောင်း တစ်ခုခုကြောင့် ရုတ်တရက် ဆိုက်ရောက်နိုင်သော ဘေးအန္တရာယ်တို့မှ ကာ ကွယ်ခြင်းတို့တွင် အသုံးချရန် ကြိုးစားလျက်ရှိလေသည်။ <ref>မြန်မာစွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁)</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပြောင်းလဲလှုပ်ရှားစနစ်]] 8u64pbgboc56h68517ni4dwxdhi3faq 0 15208 1048243 413136 2026-08-12T05:47:32Z Dr Lotus Black 31011 [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား]] မှ [[ဂြိုဟ်သိမ်]] သို့ စာမျက်နှာကို ပြန်ညွှန်းချန်မထားဘဲ Dr Lotus Black က ရွှေ့ခဲ့သည်: dwarf planet = ဂြိုဟ်သိမ် or ဂြိုဟ်ပု asteriod = ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား minor planet = ဂြိုဟ်ငယ် 413136 wikitext text/x-wiki '''ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား''' ({{lang-en|Dwarf planet}}) များဆိုရာ၌ [[နေအဖွဲ့အစည်း|နေစကြဝဠာ]]တွင် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်|မားဂြိုဟ်]]တို့ သွားရာလမ်းကြောင်း နှစ်ခုစပ်ကြား မိုင် ၃ဝဝဝဝဝဝဝဝ ကျယ်ပြောသော လဟာပြင်ကြီးရှိ [[ဂြိုဟ်ငယ်|ဂြိုဟ်ကလေး]] ပေါင်းများစွာကို ဆိုသည်။ ယနေ့အထိ ဂြိုဟ်ကလေးပေါင်း ၁၅ဝဝ ကျော်မျှကို နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တို့ တွေ့ရှိခဲ့ပြီးဖြစ်၍ နောက်ထပ်လည် အခြားဂြိုဟ်ကလေးများကို ထပ်မံတွေ့ရှိ နေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်ကလေးတို့သည် မည်မျှသေးငယ်ကြ သနည်းဟူမူ အကြီးဆုံးကိုပင် သာမန်မျက်စိဖြင့်ကြည့်၍ မမြင်နိုင်ချေ။ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းနှင့် ကြည့်မှသာလျှင် မြင်နိုင်သည်။ အကြီးဆုံးသော ဂြိုဟ်ကလေးမှာ [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)|ဆီးရီး]]ဖြစ်၍ အချင်း ၄၈၅ မိုင် ရှိ၏။ ဂြိုဟ်ကလေးအချို့၏ အချင်းမှာ ၁ဝ မိုင်အောက်ပင် ငယ်ကြသေးသည်။ အဆိုပါဂြိုဟ်ကလေးတို့သည် ဂြိုဟ်ကြီးတစ်လုံး ကြေမွသွား ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာဟန်တူသည်ဟု ရှေးက ယူဆခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် ယခုခေတ် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တို့က အောက်ပါ အတိုင်း ယူဆကြ၏။ ဂြိုဟ်ကလေးတို့သည် ယင်းတို့ တည်ရှိ ရာ နယ်အတွင်း၌ ဆွဲအားကောင်းသော မဏ္ဍိုင်တစ်ခုသာ အကယ်၍ရှိပါက ထိုကဏ္ဍိုင်၌စုပေါင်း၍ ဂြိုဟ်ကြီးတစ်လုံး ဖြစ်လာ နိုင်ဖွယ်ရှိသည်။ မည်သို့ဆိုစေကာမူ ထိုဂြိုဟ်ကလေး များ ဖြစ်ပေါ်တည်ရှိနေပုံ၏ ဇာစ်မြစ်ကိုကား မည်သူမျှ အတိ အကျ အပြည့်အစုံ မသိရသေးချေ။ ဂြိုဟ်ကလေးတို့သည် ဂြိုဟ်ကြီးများနည်းတူပင် [[နေ]]ကို လှည့်ပတ်၍နေကြသည်။ နေကို လှည့်ပတ်ရာ၌ ၃ နှစ်မှ ၁ဝ နှစ်အထိ အချိန်ကြာ၏။ ဂြိုဟ်ကလေးတို့သွားရာလမ်းကြောင်း များသည် ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန်များ ဖြစ်ကြသည်။ လမ်းကြောင်း၏ အစွန်းတစ်ဖက်သည် အခြားအစွန်းထက် နေနှင့် များစွာ ပိုမိုနီးကပ်လျက် ရှိသည်။ [[အဲရစ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)|အီးရော့]]ခေါ် ဂြိုဟ်ကလေးသည် ၂၇ နှစ်တွင် တစ်ကြိမ်ကျ ကမ္ဘာနှင့် မိုင် ၁၃၈ဝဝဝဝဝ ကွာဝေးသောနေရာသို့ ရောက် လာတတ်သည်။ ထိုဂြိုဟ်ကလေး ရွေ့ရှားနေပုံကိုကြည့်၍ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တို့သည် [[ကမ္ဘာ]]မှ နေ၏အကွာအဝေးကို အကောင်းဆုံးနည်းဖြင့် တွက်ချက်ယူနိုင်ကြသည်။ ထိုဂြိုဟ် ကလေးကို ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် ဘာလင်မြို့မှ ဗစ်ဆိုသူ နက္ခတ္တ ဗေဒပညာရှင်တစ်ဦးက စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ အီးရော့သည် ကျွနုပ်တို့ ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကဲ့သို့ အလုံးပုံမဟုတ်ဘဲ ကျောက်တုံး ကျောက်ခဲကြီးကဲ့သို့ ပုံပန်းမပြေပြစ်သည့် အစိုင်အခဲကြီးဖြစ် ကြောင်းကို ထူးဆန်းစွာ တွေ့ရလေသည်။ ဤအချက်ကို ထောက်သဖြင့် အခြားဂြိုဟ်ကလေးများလည်း ဤအတိုင်း ဖြစ်နိုင်စရာရှိသည်ဟု အချို့က ယုံကြည်ယူဆကြသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ]] [[Category:ဂြိုဟ်အမျိုးအစားများ]] n7ebi3ign9zh93z1cft3xeejkz2go0z 1048245 1048243 2026-08-12T05:48:15Z Dr Lotus Black 31011 1048245 wikitext text/x-wiki '''ဂြိုဟ်သိမ်''' ({{lang-en|Dwarf planet}}) များဆိုရာ၌ [[နေအဖွဲ့အစည်း|နေစကြဝဠာ]]တွင် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်|မားဂြိုဟ်]]တို့ သွားရာလမ်းကြောင်း နှစ်ခုစပ်ကြား မိုင် ၃ဝဝဝဝဝဝဝဝ ကျယ်ပြောသော လဟာပြင်ကြီးရှိ [[ဂြိုဟ်ငယ်|ဂြိုဟ်ကလေး]] ပေါင်းများစွာကို ဆိုသည်။ ယနေ့အထိ ဂြိုဟ်ကလေးပေါင်း ၁၅ဝဝ ကျော်မျှကို နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တို့ တွေ့ရှိခဲ့ပြီးဖြစ်၍ နောက်ထပ်လည် အခြားဂြိုဟ်ကလေးများကို ထပ်မံတွေ့ရှိ နေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်ကလေးတို့သည် မည်မျှသေးငယ်ကြ သနည်းဟူမူ အကြီးဆုံးကိုပင် သာမန်မျက်စိဖြင့်ကြည့်၍ မမြင်နိုင်ချေ။ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းနှင့် ကြည့်မှသာလျှင် မြင်နိုင်သည်။ အကြီးဆုံးသော ဂြိုဟ်ကလေးမှာ [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)|ဆီးရီး]]ဖြစ်၍ အချင်း ၄၈၅ မိုင် ရှိ၏။ ဂြိုဟ်ကလေးအချို့၏ အချင်းမှာ ၁ဝ မိုင်အောက်ပင် ငယ်ကြသေးသည်။ အဆိုပါဂြိုဟ်ကလေးတို့သည် ဂြိုဟ်ကြီးတစ်လုံး ကြေမွသွား ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာဟန်တူသည်ဟု ရှေးက ယူဆခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် ယခုခေတ် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တို့က အောက်ပါ အတိုင်း ယူဆကြ၏။ ဂြိုဟ်ကလေးတို့သည် ယင်းတို့ တည်ရှိ ရာ နယ်အတွင်း၌ ဆွဲအားကောင်းသော မဏ္ဍိုင်တစ်ခုသာ အကယ်၍ရှိပါက ထိုကဏ္ဍိုင်၌စုပေါင်း၍ ဂြိုဟ်ကြီးတစ်လုံး ဖြစ်လာ နိုင်ဖွယ်ရှိသည်။ မည်သို့ဆိုစေကာမူ ထိုဂြိုဟ်ကလေး များ ဖြစ်ပေါ်တည်ရှိနေပုံ၏ ဇာစ်မြစ်ကိုကား မည်သူမျှ အတိ အကျ အပြည့်အစုံ မသိရသေးချေ။ ဂြိုဟ်ကလေးတို့သည် ဂြိုဟ်ကြီးများနည်းတူပင် [[နေ]]ကို လှည့်ပတ်၍နေကြသည်။ နေကို လှည့်ပတ်ရာ၌ ၃ နှစ်မှ ၁ဝ နှစ်အထိ အချိန်ကြာ၏။ ဂြိုဟ်ကလေးတို့သွားရာလမ်းကြောင်း များသည် ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန်များ ဖြစ်ကြသည်။ လမ်းကြောင်း၏ အစွန်းတစ်ဖက်သည် အခြားအစွန်းထက် နေနှင့် များစွာ ပိုမိုနီးကပ်လျက် ရှိသည်။ [[အဲရစ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)|အီးရော့]]ခေါ် ဂြိုဟ်ကလေးသည် ၂၇ နှစ်တွင် တစ်ကြိမ်ကျ ကမ္ဘာနှင့် မိုင် ၁၃၈ဝဝဝဝဝ ကွာဝေးသောနေရာသို့ ရောက် လာတတ်သည်။ ထိုဂြိုဟ်ကလေး ရွေ့ရှားနေပုံကိုကြည့်၍ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တို့သည် [[ကမ္ဘာ]]မှ နေ၏အကွာအဝေးကို အကောင်းဆုံးနည်းဖြင့် တွက်ချက်ယူနိုင်ကြသည်။ ထိုဂြိုဟ် ကလေးကို ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် ဘာလင်မြို့မှ ဗစ်ဆိုသူ နက္ခတ္တ ဗေဒပညာရှင်တစ်ဦးက စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ အီးရော့သည် ကျွနုပ်တို့ ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကဲ့သို့ အလုံးပုံမဟုတ်ဘဲ ကျောက်တုံး ကျောက်ခဲကြီးကဲ့သို့ ပုံပန်းမပြေပြစ်သည့် အစိုင်အခဲကြီးဖြစ် ကြောင်းကို ထူးဆန်းစွာ တွေ့ရလေသည်။ ဤအချက်ကို ထောက်သဖြင့် အခြားဂြိုဟ်ကလေးများလည်း ဤအတိုင်း ဖြစ်နိုင်စရာရှိသည်ဟု အချို့က ယုံကြည်ယူဆကြသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ]] [[Category:ဂြိုဟ်အမျိုးအစားများ]] nt1njofr4we1zac4yxopuxlm6j6fiez 1048251 1048245 2026-08-12T06:21:31Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ဂြိုဟ်သိမ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1048251 wikitext text/x-wiki '''ဂြိုဟ်သိမ်''' ({{lang-en|Dwarf planet}}) များဆိုရာ၌ [[နေအဖွဲ့အစည်း|နေစကြဝဠာ]]တွင် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်|မားဂြိုဟ်]]တို့ သွားရာလမ်းကြောင်း နှစ်ခုစပ်ကြား မိုင် ၃ဝဝဝဝဝဝဝဝ ကျယ်ပြောသော လဟာပြင်ကြီးရှိ [[ဂြိုဟ်ငယ်|ဂြိုဟ်ကလေး]] ပေါင်းများစွာကို ဆိုသည်။ ယနေ့အထိ ဂြိုဟ်ကလေးပေါင်း ၁၅ဝဝ ကျော်မျှကို နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တို့ တွေ့ရှိခဲ့ပြီးဖြစ်၍ နောက်ထပ်လည် အခြားဂြိုဟ်ကလေးများကို ထပ်မံတွေ့ရှိ နေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်ကလေးတို့သည် မည်မျှသေးငယ်ကြ သနည်းဟူမူ အကြီးဆုံးကိုပင် သာမန်မျက်စိဖြင့်ကြည့်၍ မမြင်နိုင်ချေ။ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းနှင့် ကြည့်မှသာလျှင် မြင်နိုင်သည်။ အကြီးဆုံးသော ဂြိုဟ်ကလေးမှာ [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)|ဆီးရီး]]ဖြစ်၍ အချင်း ၄၈၅ မိုင် ရှိ၏။ ဂြိုဟ်ကလေးအချို့၏ အချင်းမှာ ၁ဝ မိုင်အောက်ပင် ငယ်ကြသေးသည်။ အဆိုပါဂြိုဟ်ကလေးတို့သည် ဂြိုဟ်ကြီးတစ်လုံး ကြေမွသွား ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာဟန်တူသည်ဟု ရှေးက ယူဆခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် ယခုခေတ် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တို့က အောက်ပါ အတိုင်း ယူဆကြ၏။ ဂြိုဟ်ကလေးတို့သည် ယင်းတို့ တည်ရှိ ရာ နယ်အတွင်း၌ ဆွဲအားကောင်းသော မဏ္ဍိုင်တစ်ခုသာ အကယ်၍ရှိပါက ထိုကဏ္ဍိုင်၌စုပေါင်း၍ ဂြိုဟ်ကြီးတစ်လုံး ဖြစ်လာ နိုင်ဖွယ်ရှိသည်။ မည်သို့ဆိုစေကာမူ ထိုဂြိုဟ်ကလေး များ ဖြစ်ပေါ်တည်ရှိနေပုံ၏ ဇာစ်မြစ်ကိုကား မည်သူမျှ အတိ အကျ အပြည့်အစုံ မသိရသေးချေ။ ဂြိုဟ်ကလေးတို့သည် ဂြိုဟ်ကြီးများနည်းတူပင် [[နေ]]ကို လှည့်ပတ်၍နေကြသည်။ နေကို လှည့်ပတ်ရာ၌ ၃ နှစ်မှ ၁ဝ နှစ်အထိ အချိန်ကြာ၏။ ဂြိုဟ်ကလေးတို့သွားရာလမ်းကြောင်း များသည် ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန်များ ဖြစ်ကြသည်။ လမ်းကြောင်း၏ အစွန်းတစ်ဖက်သည် အခြားအစွန်းထက် နေနှင့် များစွာ ပိုမိုနီးကပ်လျက် ရှိသည်။ [[အဲရစ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)|အီးရော့]]ခေါ် ဂြိုဟ်ကလေးသည် ၂၇ နှစ်တွင် တစ်ကြိမ်ကျ ကမ္ဘာနှင့် မိုင် ၁၃၈ဝဝဝဝဝ ကွာဝေးသောနေရာသို့ ရောက် လာတတ်သည်။ ထိုဂြိုဟ်ကလေး ရွေ့ရှားနေပုံကိုကြည့်၍ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တို့သည် [[ကမ္ဘာ]]မှ နေ၏အကွာအဝေးကို အကောင်းဆုံးနည်းဖြင့် တွက်ချက်ယူနိုင်ကြသည်။ ထိုဂြိုဟ် ကလေးကို ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် ဘာလင်မြို့မှ ဗစ်ဆိုသူ နက္ခတ္တ ဗေဒပညာရှင်တစ်ဦးက စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ အီးရော့သည် ကျွနုပ်တို့ ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကဲ့သို့ အလုံးပုံမဟုတ်ဘဲ ကျောက်တုံး ကျောက်ခဲကြီးကဲ့သို့ ပုံပန်းမပြေပြစ်သည့် အစိုင်အခဲကြီးဖြစ် ကြောင်းကို ထူးဆန်းစွာ တွေ့ရလေသည်။ ဤအချက်ကို ထောက်သဖြင့် အခြားဂြိုဟ်ကလေးများလည်း ဤအတိုင်း ဖြစ်နိုင်စရာရှိသည်ဟု အချို့က ယုံကြည်ယူဆကြသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်များ]] [[Category:ဂြိုဟ်အမျိုးအစားများ]] baklmzukwkzvmi2kknomj7norrsctgs 1048267 1048251 2026-08-12T06:39:16Z Dr Lotus Black 31011 1048267 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား|ဂြိုဟ်ငယ်}} '''ဂြိုဟ်သိမ်''' ({{lang-en|Dwarf planet}}) များဆိုရာ၌ [[နေအဖွဲ့အစည်း|နေစကြဝဠာ]]တွင် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်|မားဂြိုဟ်]]တို့ သွားရာလမ်းကြောင်း နှစ်ခုစပ်ကြား မိုင် ၃ဝဝဝဝဝဝဝဝ ကျယ်ပြောသော လဟာပြင်ကြီးရှိ [[ဂြိုဟ်ငယ်|ဂြိုဟ်ကလေး]] ပေါင်းများစွာကို ဆိုသည်။ ယနေ့အထိ ဂြိုဟ်ကလေးပေါင်း ၁၅ဝဝ ကျော်မျှကို နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တို့ တွေ့ရှိခဲ့ပြီးဖြစ်၍ နောက်ထပ်လည် အခြားဂြိုဟ်ကလေးများကို ထပ်မံတွေ့ရှိ နေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်ကလေးတို့သည် မည်မျှသေးငယ်ကြ သနည်းဟူမူ အကြီးဆုံးကိုပင် သာမန်မျက်စိဖြင့်ကြည့်၍ မမြင်နိုင်ချေ။ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းနှင့် ကြည့်မှသာလျှင် မြင်နိုင်သည်။ အကြီးဆုံးသော ဂြိုဟ်ကလေးမှာ [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)|ဆီးရီး]]ဖြစ်၍ အချင်း ၄၈၅ မိုင် ရှိ၏။ ဂြိုဟ်ကလေးအချို့၏ အချင်းမှာ ၁ဝ မိုင်အောက်ပင် ငယ်ကြသေးသည်။ အဆိုပါဂြိုဟ်ကလေးတို့သည် ဂြိုဟ်ကြီးတစ်လုံး ကြေမွသွား ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာဟန်တူသည်ဟု ရှေးက ယူဆခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် ယခုခေတ် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တို့က အောက်ပါ အတိုင်း ယူဆကြ၏။ ဂြိုဟ်ကလေးတို့သည် ယင်းတို့ တည်ရှိ ရာ နယ်အတွင်း၌ ဆွဲအားကောင်းသော မဏ္ဍိုင်တစ်ခုသာ အကယ်၍ရှိပါက ထိုကဏ္ဍိုင်၌စုပေါင်း၍ ဂြိုဟ်ကြီးတစ်လုံး ဖြစ်လာ နိုင်ဖွယ်ရှိသည်။ မည်သို့ဆိုစေကာမူ ထိုဂြိုဟ်ကလေး များ ဖြစ်ပေါ်တည်ရှိနေပုံ၏ ဇာစ်မြစ်ကိုကား မည်သူမျှ အတိ အကျ အပြည့်အစုံ မသိရသေးချေ။ ဂြိုဟ်ကလေးတို့သည် ဂြိုဟ်ကြီးများနည်းတူပင် [[နေ]]ကို လှည့်ပတ်၍နေကြသည်။ နေကို လှည့်ပတ်ရာ၌ ၃ နှစ်မှ ၁ဝ နှစ်အထိ အချိန်ကြာ၏။ ဂြိုဟ်ကလေးတို့သွားရာလမ်းကြောင်း များသည် ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန်များ ဖြစ်ကြသည်။ လမ်းကြောင်း၏ အစွန်းတစ်ဖက်သည် အခြားအစွန်းထက် နေနှင့် များစွာ ပိုမိုနီးကပ်လျက် ရှိသည်။ [[အဲရစ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)|အီးရော့]]ခေါ် ဂြိုဟ်ကလေးသည် ၂၇ နှစ်တွင် တစ်ကြိမ်ကျ ကမ္ဘာနှင့် မိုင် ၁၃၈ဝဝဝဝဝ ကွာဝေးသောနေရာသို့ ရောက် လာတတ်သည်။ ထိုဂြိုဟ်ကလေး ရွေ့ရှားနေပုံကိုကြည့်၍ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တို့သည် [[ကမ္ဘာ]]မှ နေ၏အကွာအဝေးကို အကောင်းဆုံးနည်းဖြင့် တွက်ချက်ယူနိုင်ကြသည်။ ထိုဂြိုဟ် ကလေးကို ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် ဘာလင်မြို့မှ ဗစ်ဆိုသူ နက္ခတ္တ ဗေဒပညာရှင်တစ်ဦးက စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ အီးရော့သည် ကျွနုပ်တို့ ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကဲ့သို့ အလုံးပုံမဟုတ်ဘဲ ကျောက်တုံး ကျောက်ခဲကြီးကဲ့သို့ ပုံပန်းမပြေပြစ်သည့် အစိုင်အခဲကြီးဖြစ် ကြောင်းကို ထူးဆန်းစွာ တွေ့ရလေသည်။ ဤအချက်ကို ထောက်သဖြင့် အခြားဂြိုဟ်ကလေးများလည်း ဤအတိုင်း ဖြစ်နိုင်စရာရှိသည်ဟု အချို့က ယုံကြည်ယူဆကြသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်များ]] [[Category:ဂြိုဟ်အမျိုးအစားများ]] h1ljvy80hbxw9fbeohtxwqled6l7ta8 1048285 1048267 2026-08-12T07:15:36Z Dr Lotus Black 31011 1048285 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား|ဂြိုဟ်ငယ်}} '''ဂြိုဟ်သိမ်''' ({{lang-en|Dwarf planet}}) များဆိုရာ၌ [[နေအဖွဲ့အစည်း|နေစကြဝဠာ]]တွင် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်|မားဂြိုဟ်]]တို့ သွားရာလမ်းကြောင်း နှစ်ခုစပ်ကြား မိုင် ၃ဝဝဝဝဝဝဝဝ ကျယ်ပြောသော လဟာပြင်ကြီးရှိ [[ဂြိုဟ်ငယ်|ဂြိုဟ်ကလေး]] ပေါင်းများစွာကို ဆိုသည်။ ယနေ့အထိ ဂြိုဟ်ကလေးပေါင်း ၁၅ဝဝ ကျော်မျှကို နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တို့ တွေ့ရှိခဲ့ပြီးဖြစ်၍ နောက်ထပ်လည် အခြားဂြိုဟ်ကလေးများကို ထပ်မံတွေ့ရှိ နေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်ကလေးတို့သည် မည်မျှသေးငယ်ကြ သနည်းဟူမူ အကြီးဆုံးကိုပင် သာမန်မျက်စိဖြင့်ကြည့်၍ မမြင်နိုင်ချေ။ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းနှင့် ကြည့်မှသာလျှင် မြင်နိုင်သည်။ အကြီးဆုံးသော ဂြိုဟ်ကလေးမှာ [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|ဆီးရီး]]ဖြစ်၍ အချင်း ၄၈၅ မိုင် ရှိ၏။ ဂြိုဟ်ကလေးအချို့၏ အချင်းမှာ ၁ဝ မိုင်အောက်ပင် ငယ်ကြသေးသည်။ အဆိုပါဂြိုဟ်ကလေးတို့သည် ဂြိုဟ်ကြီးတစ်လုံး ကြေမွသွား ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာဟန်တူသည်ဟု ရှေးက ယူဆခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် ယခုခေတ် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တို့က အောက်ပါ အတိုင်း ယူဆကြ၏။ ဂြိုဟ်ကလေးတို့သည် ယင်းတို့ တည်ရှိ ရာ နယ်အတွင်း၌ ဆွဲအားကောင်းသော မဏ္ဍိုင်တစ်ခုသာ အကယ်၍ရှိပါက ထိုကဏ္ဍိုင်၌စုပေါင်း၍ ဂြိုဟ်ကြီးတစ်လုံး ဖြစ်လာ နိုင်ဖွယ်ရှိသည်။ မည်သို့ဆိုစေကာမူ ထိုဂြိုဟ်ကလေး များ ဖြစ်ပေါ်တည်ရှိနေပုံ၏ ဇာစ်မြစ်ကိုကား မည်သူမျှ အတိ အကျ အပြည့်အစုံ မသိရသေးချေ။ ဂြိုဟ်ကလေးတို့သည် ဂြိုဟ်ကြီးများနည်းတူပင် [[နေ]]ကို လှည့်ပတ်၍နေကြသည်။ နေကို လှည့်ပတ်ရာ၌ ၃ နှစ်မှ ၁ဝ နှစ်အထိ အချိန်ကြာ၏။ ဂြိုဟ်ကလေးတို့သွားရာလမ်းကြောင်း များသည် ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန်များ ဖြစ်ကြသည်။ လမ်းကြောင်း၏ အစွန်းတစ်ဖက်သည် အခြားအစွန်းထက် နေနှင့် များစွာ ပိုမိုနီးကပ်လျက် ရှိသည်။ [[အဲရစ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)|အီးရော့]]ခေါ် ဂြိုဟ်ကလေးသည် ၂၇ နှစ်တွင် တစ်ကြိမ်ကျ ကမ္ဘာနှင့် မိုင် ၁၃၈ဝဝဝဝဝ ကွာဝေးသောနေရာသို့ ရောက် လာတတ်သည်။ ထိုဂြိုဟ်ကလေး ရွေ့ရှားနေပုံကိုကြည့်၍ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တို့သည် [[ကမ္ဘာ]]မှ နေ၏အကွာအဝေးကို အကောင်းဆုံးနည်းဖြင့် တွက်ချက်ယူနိုင်ကြသည်။ ထိုဂြိုဟ် ကလေးကို ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် ဘာလင်မြို့မှ ဗစ်ဆိုသူ နက္ခတ္တ ဗေဒပညာရှင်တစ်ဦးက စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ အီးရော့သည် ကျွနုပ်တို့ ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကဲ့သို့ အလုံးပုံမဟုတ်ဘဲ ကျောက်တုံး ကျောက်ခဲကြီးကဲ့သို့ ပုံပန်းမပြေပြစ်သည့် အစိုင်အခဲကြီးဖြစ် ကြောင်းကို ထူးဆန်းစွာ တွေ့ရလေသည်။ ဤအချက်ကို ထောက်သဖြင့် အခြားဂြိုဟ်ကလေးများလည်း ဤအတိုင်း ဖြစ်နိုင်စရာရှိသည်ဟု အချို့က ယုံကြည်ယူဆကြသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်များ]] [[Category:ဂြိုဟ်အမျိုးအစားများ]] 26lfa6baemyj1sipy1puen8fzcqif3k 1048286 1048285 2026-08-12T07:16:30Z Dr Lotus Black 31011 1048286 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား|ဂြိုဟ်ငယ်}} '''ဂြိုဟ်သိမ်''' ({{lang-en|Dwarf planet}}) များဆိုရာ၌ [[နေအဖွဲ့အစည်း|နေစကြဝဠာ]]တွင် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်|မားဂြိုဟ်]]တို့ သွားရာလမ်းကြောင်း နှစ်ခုစပ်ကြား မိုင် ၃ဝဝဝဝဝဝဝဝ ကျယ်ပြောသော လဟာပြင်ကြီးရှိ [[ဂြိုဟ်ငယ်|ဂြိုဟ်ကလေး]] ပေါင်းများစွာကို ဆိုသည်။ ယနေ့အထိ ဂြိုဟ်ကလေးပေါင်း ၁၅ဝဝ ကျော်မျှကို နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တို့ တွေ့ရှိခဲ့ပြီးဖြစ်၍ နောက်ထပ်လည် အခြားဂြိုဟ်ကလေးများကို ထပ်မံတွေ့ရှိ နေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်ကလေးတို့သည် မည်မျှသေးငယ်ကြ သနည်းဟူမူ အကြီးဆုံးကိုပင် သာမန်မျက်စိဖြင့်ကြည့်၍ မမြင်နိုင်ချေ။ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းနှင့် ကြည့်မှသာလျှင် မြင်နိုင်သည်။ အကြီးဆုံးသော ဂြိုဟ်ကလေးမှာ [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|ဆီးရီး]]ဖြစ်၍ အချင်း ၄၈၅ မိုင် ရှိ၏။ ဂြိုဟ်ကလေးအချို့၏ အချင်းမှာ ၁ဝ မိုင်အောက်ပင် ငယ်ကြသေးသည်။ အဆိုပါဂြိုဟ်ကလေးတို့သည် ဂြိုဟ်ကြီးတစ်လုံး ကြေမွသွား ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာဟန်တူသည်ဟု ရှေးက ယူဆခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် ယခုခေတ် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တို့က အောက်ပါ အတိုင်း ယူဆကြ၏။ ဂြိုဟ်ကလေးတို့သည် ယင်းတို့ တည်ရှိ ရာ နယ်အတွင်း၌ ဆွဲအားကောင်းသော မဏ္ဍိုင်တစ်ခုသာ အကယ်၍ရှိပါက ထိုကဏ္ဍိုင်၌စုပေါင်း၍ ဂြိုဟ်ကြီးတစ်လုံး ဖြစ်လာ နိုင်ဖွယ်ရှိသည်။ မည်သို့ဆိုစေကာမူ ထိုဂြိုဟ်ကလေး များ ဖြစ်ပေါ်တည်ရှိနေပုံ၏ ဇာစ်မြစ်ကိုကား မည်သူမျှ အတိ အကျ အပြည့်အစုံ မသိရသေးချေ။ ဂြိုဟ်ကလေးတို့သည် ဂြိုဟ်ကြီးများနည်းတူပင် [[နေ]]ကို လှည့်ပတ်၍နေကြသည်။ နေကို လှည့်ပတ်ရာ၌ ၃ နှစ်မှ ၁ဝ နှစ်အထိ အချိန်ကြာ၏။ ဂြိုဟ်ကလေးတို့သွားရာလမ်းကြောင်း များသည် ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန်များ ဖြစ်ကြသည်။ လမ်းကြောင်း၏ အစွန်းတစ်ဖက်သည် အခြားအစွန်းထက် နေနှင့် များစွာ ပိုမိုနီးကပ်လျက် ရှိသည်။ [[အဲရစ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|အီးရော့]]ခေါ် ဂြိုဟ်ကလေးသည် ၂၇ နှစ်တွင် တစ်ကြိမ်ကျ ကမ္ဘာနှင့် မိုင် ၁၃၈ဝဝဝဝဝ ကွာဝေးသောနေရာသို့ ရောက် လာတတ်သည်။ ထိုဂြိုဟ်ကလေး ရွေ့ရှားနေပုံကိုကြည့်၍ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တို့သည် [[ကမ္ဘာ]]မှ နေ၏အကွာအဝေးကို အကောင်းဆုံးနည်းဖြင့် တွက်ချက်ယူနိုင်ကြသည်။ ထိုဂြိုဟ် ကလေးကို ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် ဘာလင်မြို့မှ ဗစ်ဆိုသူ နက္ခတ္တ ဗေဒပညာရှင်တစ်ဦးက စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ အီးရော့သည် ကျွနုပ်တို့ ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကဲ့သို့ အလုံးပုံမဟုတ်ဘဲ ကျောက်တုံး ကျောက်ခဲကြီးကဲ့သို့ ပုံပန်းမပြေပြစ်သည့် အစိုင်အခဲကြီးဖြစ် ကြောင်းကို ထူးဆန်းစွာ တွေ့ရလေသည်။ ဤအချက်ကို ထောက်သဖြင့် အခြားဂြိုဟ်ကလေးများလည်း ဤအတိုင်း ဖြစ်နိုင်စရာရှိသည်ဟု အချို့က ယုံကြည်ယူဆကြသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်များ]] [[Category:ဂြိုဟ်အမျိုးအစားများ]] ehbueizdy7vouf7rg25dcdwjzdjgx6y 0 19755 1048134 718092 2026-08-11T16:18:44Z Dr Lotus Black 31011 1048134 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Holarrhena pubescens flowers & leaves W IMG 0293.jpg |image_caption = အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော လက်ထုတ်ကြီး |status = LC |status_system = IUCN3.1 |status_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author1=Pathak, J. |author2=Lakhey, P. |name-list-style=amp |year=2020 |title=''Holarrhena pubescens'' |article-number=e.T33988A142382437 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T33988A142382437.en |access-date=7 August 2026}}</ref> |genus = Holarrhena |species = pubescens |authority = [[:en:Nathaniel Wallich|Wall.]] ex [[:en:George Don|G.Don]]<ref name=POWO>{{cite POWO |id=79318-1 |title=''Holarrhena pubescens'' Wall. ex G.Don |access-date=7 August 2026}}</ref> |synonyms_ref = <ref name=POWO/> |synonyms = {{Species list |hidden=yes | Chonemorpha pubescens | (Wall. ex G.Don) G.Don | Elytropus pubescens | (Wall. ex G.Don) Miers | Chonemorpha antidysenterica | G.Don | Holarrhena antidysenterica | (G.Don) Wall. ex A.DC. | Holarrhena codaga | G.Don | Holarrhena febrifuga | Klotzsch | Holarrhena fischeri | K.Schum. | Holarrhena glaberrima | Markgr. | Holarrhena glabra | Klotzsch | Holarrhena macrocarpa | (Hassk.) Fern.-Vill. | Holarrhena malaccensis | Wight | Holarrhena perrotii | Spire | Holarrhena pierrei | Spire | Holarrhena tettensis | Klotzsch | Holarrhena villosa | Aiton ex Loudon | Nerium sinense | W.Hunter | Physetobasis macrocarpa | Hassk. }} }} လက်ထုတ်ကြီးပင်၏ ဇီဝဗေဒအမည်မှာ ''[[species:Holarrhena pubescens|Holarrhena pubescens]]'' Wall. ex G.Don ဖြစ်သည်။ ''Holarrhena antidysenterica'' (G.Don) Wall. ex A.DC. ဟုလည်းခေါ်သည်။ [[species:Apocynaceae|Apocynaceae]] မျိုးရင်းဖြစ်သည်။ ==ပုံသဏ္ဌာန်== *'''အပင်''' ရွက်ကြွေ ပင်လတ်မျိုး ဖြစ်သည်။ အမြင့် ၁၀-၁၅ ပေထိ မြင့်သည်။ အပင် အရွယ် လိုက်၍ အခေါက် အချို့ ပါးပြီး အချို့ ထူ၏။ အနည်းငယ် ကြမ်းပြီး မီးခိုးနုရောင် အပေါ်တွင် ဖြူပြာရောင် အကွက်ငယ် ကလေးများ ရှိသည်။ အကိုင်း အခက် များစွာ ဖြာသည်။ တစ်ပင်လုံး မှ အဖြူရောင် အစေးများ ထွက်သည်။ *'''အရွက်''' ရွက်ဆိုင် ထွက်၏။ ဘဲဥ ပုံသဏ္ဌာန် ရှိ၍ ရွက်ရင်း အနည်းငယ် ဝိုင်းပြီး ရွက်ထိပ်ဖျား ချွန်သည်။ ရွက်ကြော ထင်ရှားသည်။ ရွက်အပေါ် မျက်နှာပြင် နူးညံ့ပြီး အောက်မျက်နှာပြင်၌ အမွေးနု များ ရှိသည်။ အရွက်မှ အစေး ထွက်သည်။ *'''အပွင့်''' ပန်းခိုင်ပေါ်တွင် အဖြူရောင် စံပယ်ပွင့် ကဲ့သို့ မွှေးကြိုင်သော ပန်းပွင့် ကလေး များပွင့်သည်။ ပွင့်ဖတ် ၅ ဖတ်ရှိ၍ ပွင့်ညှာ ရှည်သည်။ *'''အသီး''' ၁ ပေ ကျော်ကျော် ထိရှည်၏။ အညှာတွင် အသီးတောင့် ၂ တောင့် တွဲလျက် ထွက်၏။ အခွံ အနီရောင် သမ်း၏။ အသီးရှိ အစေ့များ ခါးသော အရသာ ရှိသည်။ လက်ထုတ်ကြီးပင်၏အခေါက်၊ အမြစ်များကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ မြန်မာ နိုင်ငံ နေရာ အနှံ့ အပြား၌ သဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။ ==အသုံးဝင်ပုံ== မြန်မာ ဆေးကျမ်း များအလို အရ လက်ထုတ်ကြီး ခေါက်သည် ဖန်၏။ ခါး၏။ စပ်၏။ ခြောက်သွေ့၏။ ပူ၏။ ရောဂါပိုး တို့ကို နိုင်၏။ လက်ထုတ်ဆံ သည်ခါး၏။ အေး၏။ ကလေးများ ဝမ်းပျက်၊ ဝမ်းသွား၊ အဖျား ရောဂါ တို့ကို ကာကွယ် နိုင်၏။ အစာကို ကြေညက်စေ၏။ အရေပြား ရောဂါကို ပျောက်ကင်းစေ၏။ အပွင့်သည် ခါး၏။ အေး၏။ ဖန်၏။ ကြေညက် လွယ်၏။ ဝမ်းမီး ကိုတောက်စေ၏။ လေကို ဖြစ်စေ၏။ လေ၊ သလိပ်၊ သည်းခြေ၊ နူနာ၊ပိုးနာ တို့ကို နိုင်၏။ *'''အခေါက်''' # လက်ထုတ်ခေါက် ကို အတွင်းလိပ်ခေါင်း နှင့်စပ်လျဉ်း သည့် သွေးယို သွေးကျ ရောဂါပျောက်ဆေး အဖြစ် ဖော်စပ် အသုံးပြု၏။ # လက်ထုတ်ကြီး အခါးခေါက်ကို ဒိန်ချဉ်ရည် နှင့် သွေးသောက်သော် ကျောက်တည် ရောဂါ ပျောက်၏။ # အမြစ်ခေါက်ကို အမှုန့်ပြု၍ ရေနှင့် မွှေပြီး အဝတ်နှင့် စစ်၍ သောက်သော် အဖျား ပျောက်၏။ # အခေါက် ပြုတ်ရည်တွင် ဆားနှင့် ရှိန်းခို အနည်းငယ် ထည့်သောက်ပါက လေထိုး လေအောင့် ပျောက်၏။ # အခေါက်ကို နွားနို့ နှင့်ကြိတ်သောက် ပါက ဆီးချုပ် ဆီးအောင့် ရောဂါ ပျောက်၏။ # အခေါက်ကို အမှုန့်ပြု၍ နားတွင်းသို့ အနည်းငယ် ထည့်ပြီး နောက် အရွက်ကြိတ်ညှစ် ရည်ကို နားတွင်းသို့ ခတ်ပေးက နားကိုက် နားပြည်ယို သောရောဂါ ပျောက်၏။ # အခေါက် ကို လှော်၍ အမှုန့်ပြုပြီး ပျားရည် ထောပတ်တို့ နှင့် ရော၍ သုံးဆောင်ပါက အကြော ရောင်ရောဂါ ပျောက်၏။ # အခေါက်ကို အမှုန့်ပြုလုပ်၍ ပျားရည်နှင့် ရောသောက်သော် ဝမ်းကိုက်ရောဂါ၊ သွေးဝမ်းသွား ရောဂါနှင့် ကာလဝမ်း ရောဂါ များ ပျောက်၏။ *'''အမြစ်''' # လက်ထုတ်မြစ်ဖြင့် ဖော်စပ်သော လျက်ဆားကို မီးယပ် ရောဂါ၊ ဝမ်းရောဂါ၊ ဝမ်းကိုက်၊ သွေးအန် သွေးကျ ရောဂါ ပျောက်ဆေး အဖြစ် အသုံးပြု၏။ # လက်ထုတ်ကြီး မြစ်ကို ရေနွေးနှင့် သွေး၍ တစ်နေ့ ၂ ကြိမ်ကျ သောက်သော် ဝမ်းဗိုက် ဖောရောင်ခြင်း ပျောက်၏။ # ကျောက်သွေး ဝမ်းကျလျှင် လက်ထုတ်ကြီး မြစ်ကို အရက်နှင့် သွေး၍ ဆားအနည်းငယ် ခတ်သောက်လျှင် ပျောက်၏။ ကျောက်ပေါက်၍ လည်ချောင်းနာ လျှင် လက်ထုတ်ကြီး အမြစ်ခေါက် ကို ဆားနှင့် ကြိတ်၍ ငုံရ၏။ # အမြစ်ကို သွေး၍ သိန္ဓောဆား အနည်းငယ် ထည့်ပြီး နွားကျင်ငယ် ရေဖြင့် လိမ်းပေးသော် အနာ မီးလျှံ အနာစက် များ ပျောက်၏။ # လက်ထုတ်ကြီး မြစ်နှင့် ဇဝက်သာကို အမှုန့်ပြု၍ နွားနို့ သို့မဟုတ် ဆန်ဆေးရည် နှင့် သောက်သော် ကျောက်တည် ရောဂါ ပျောက်၏။ # အမြစ်ကို ရေနှင့် သွေးပြီး အိပ်မွေ့သီး အနည်းငယ် ထည့်သောက်သော် သန်ကျ၏။ <ref>http://arogyamonline.com/commodity/materials/?raw=131{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ]] gz8dx8t4i11nt207e4qly08fpw9v5kc 0 21300 1048282 764104 2026-08-12T07:13:24Z Dr Lotus Black 31011 /* ဖြစ်ရပ်များ */ 1048282 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" | align=right |- | {{ဇန်နဝါရီလ}} |} [[ဇန်နဝါရီ]]လ၊ (၅)ရက်နေ့ သည် [[ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်]]အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၅)ရက်မြောက် နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၃၆၀) ရက် ([[ရက်ထပ်နှစ်]]ဖြစ်လျှင် (၃၆၁) ရက်) ကျန်သေးသည်။ == ဖြစ်ရပ်များ == *[[၁၈၉၆]] &ndash; ဂျာမန်သိပ္ပံ ပညာရှင် ဝီလဟမ်း ရန့်ဂင်းသည် လျှပ်စစ်သံလိုက် ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှုတစ်မျိုးဖြစ်သော [[အိတ်ဇ်ရေး]]ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း [[ဩစတြီးယားနိုင်ငံ|ဩစတြီးယား]] သတင်းစာတစ်စောင်က ဖော်ပြခဲ့သည်။ *[[၁၉၂၅]] &ndash; [[ဝိုင်အိုးမင်းပြည်နယ်]]မှ Nellie Tayloe Ross သည် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တွင် ပထမဆုံး အမျိုးသမီးအုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ *[[၁၉၃၃]] &ndash; [[ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ် တံတား]] ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းကို ဆန်ဖရန်စစ္စကို ပင်လယ်အော်တွင် စတင်ခဲ့သည်။ *[[၁၉၄၅]] &ndash; [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]]သည် [[ပိုလန်နိုင်ငံ]] ပရို-ဆိုဗီယက် အစိုးရသစ်ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ *[[၁၉၅၇]] &ndash; အမေရိကန်သမ္မတ [[ဒွိုက် ဒေးဗစ် အိုင်ဆင်ဟောင်ဝါ]]သည် နောက်ပိုင်းတွင် Eisenhower Doctrine ဟု ခေါ်တွင်ကြမည့် မိန့်ခွန်းကို [[အမေရိကန် ကွန်ဂရက် လွှတ်တော်]]တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။ *[[၁၉၇၂]] &ndash; အမေရိကန်သမ္မတ [[ရစ်ချက် နစ်ကဆင်]] သည် [[အာကာသလွန်းပျံ]] အစီအစဉ်တစ်ခုကို လုပ်ဆောင်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ *[[၁၉၇၄]] &ndash; [[ပီရူးနိုင်ငံ]]၊ လီမာမြို့တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် [[ငလျင်]]တစ်ခုကြောင့် လူခြောက်ဦးသေဆုံးပြီး နေအိမ်ရာပေါင်းများစွာ ပျက်စီးခဲ့သည်။ * ၁၉၇၄ &ndash; [[အန္တာတိက]]တွင် အနွေးဆုံးအပူချိန် +၅၉&nbsp;°F (+၁၅&nbsp;°C) ကို ဗန်ဒါအခြေစိုက်စခန်းတွင် တိုင်းတာရရှိခဲ့သည်။ *[[၂၀၀၅]] &ndash; [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း ရှာဖွေတွေ့ရှိသမျှသော [[ဂြိုဟ်သိမ်များ]]တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်သော [[အဲရစ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|အဲရစ်]]ကို မိုက်ကယ်အီးဘရောင်း (Michael E. Brown)၊ ချဒ်ထရူဂျေလို (Chad Trujillo) နှင့် ဒေးဗစ်ရာဗင်နိုဝစ် (David Rabinowitz) တို့မှ ၂၀၀၃ အောက်တိုဘာ ၂၁ တွင် ရိုက်ကူးထားသော ပုံဟောင်းများကို ပြန်လည်ကြည့်ရှုစဉ် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ == မွေးဖွားသူများ == [[၁၉၉၆]] &ndash; [[ဦးသန့်ဇင်ဦး| ဦးသန့်ဇင်ဦး|အထက်တန်းပြကျောင်းဆရာ|စစ်ကိုင်းပညာရေးတက္ကသိုလ်‌ အပတ်စဉ်၁၄။]] *[[၁၉၃၈]] &ndash; [[ကာလို့ ဝှမ်|စပိန်နိုင်ငံ ပထမမြောက်ဘုရင် ဝှမ်ကာလို့]] == ကွယ်လွန်သူများ == *[[၁၉၂၂]] &ndash; [[ရှက်ကယ်လတန်၊ ဆာအားနက် ဟင်နရီ|အားနက် ရှက်ကယ်လတန်]]၊ အိုင်းရစ်ရှ်လူမျိုး စူးစမ်းရှာဖွေသောသူ (၁၈၇၄ မွေး) *[[၁၉၃၃]] &ndash; [[ကယ်လ်ဗင် ကူးလစ်ဂျ်]]၊ အမေရိကန်လူမျိုး ရှေ့နေနှင့် နိုင်ငံရေးသမား၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၃၀ ဦးမြောက် သမ္မတ (၁၈၇၂ မွေး) *[[၁၉၄၁]] &ndash; [[ဂျွန်ဆင် အေမီ|အေမီ ဂျွန်ဆင်]]၊ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး လေယာဉ်ပိုင်းလော့ (၁၉၀၃ မွေး) *[[၁၉၄၃]] &ndash; [[ဂျော့ ဝါရှင်တန် ကာဗာ]]၊ အမေရိကန်လူမျိုး ရုက္ခဗေဒပညာရှင်၊ ကျောင်းဆရာနှင့် တီထွင်သူ (၁၈၆၄ မွေး) == ပွဲတော်ရက်များ == * * * == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{လများ}} [[Category:ရက်စွဲများ]][[Category:ဇန်နဝါရီ]] pvxz4v7yd4tvjios0wmu9xxndhbu6yu 1048283 1048282 2026-08-12T07:13:43Z Dr Lotus Black 31011 /* ဖြစ်ရပ်များ */ 1048283 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" | align=right |- | {{ဇန်နဝါရီလ}} |} [[ဇန်နဝါရီ]]လ၊ (၅)ရက်နေ့ သည် [[ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်]]အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၅)ရက်မြောက် နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၃၆၀) ရက် ([[ရက်ထပ်နှစ်]]ဖြစ်လျှင် (၃၆၁) ရက်) ကျန်သေးသည်။ == ဖြစ်ရပ်များ == *[[၁၈၉၆]] &ndash; ဂျာမန်သိပ္ပံ ပညာရှင် ဝီလဟမ်း ရန့်ဂင်းသည် လျှပ်စစ်သံလိုက် ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှုတစ်မျိုးဖြစ်သော [[အိတ်ဇ်ရေး]]ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း [[ဩစတြီးယားနိုင်ငံ|ဩစတြီးယား]] သတင်းစာတစ်စောင်က ဖော်ပြခဲ့သည်။ *[[၁၉၂၅]] &ndash; [[ဝိုင်အိုးမင်းပြည်နယ်]]မှ Nellie Tayloe Ross သည် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တွင် ပထမဆုံး အမျိုးသမီးအုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ *[[၁၉၃၃]] &ndash; [[ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ် တံတား]] ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းကို ဆန်ဖရန်စစ္စကို ပင်လယ်အော်တွင် စတင်ခဲ့သည်။ *[[၁၉၄၅]] &ndash; [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]]သည် [[ပိုလန်နိုင်ငံ]] ပရို-ဆိုဗီယက် အစိုးရသစ်ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ *[[၁၉၅၇]] &ndash; အမေရိကန်သမ္မတ [[ဒွိုက် ဒေးဗစ် အိုင်ဆင်ဟောင်ဝါ]]သည် နောက်ပိုင်းတွင် Eisenhower Doctrine ဟု ခေါ်တွင်ကြမည့် မိန့်ခွန်းကို [[အမေရိကန် ကွန်ဂရက် လွှတ်တော်]]တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။ *[[၁၉၇၂]] &ndash; အမေရိကန်သမ္မတ [[ရစ်ချက် နစ်ကဆင်]] သည် [[အာကာသလွန်းပျံ]] အစီအစဉ်တစ်ခုကို လုပ်ဆောင်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ *[[၁၉၇၄]] &ndash; [[ပီရူးနိုင်ငံ]]၊ လီမာမြို့တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် [[ငလျင်]]တစ်ခုကြောင့် လူခြောက်ဦးသေဆုံးပြီး နေအိမ်ရာပေါင်းများစွာ ပျက်စီးခဲ့သည်။ * ၁၉၇၄ &ndash; [[အန္တာတိက]]တွင် အနွေးဆုံးအပူချိန် +၅၉&nbsp;°F (+၁၅&nbsp;°C) ကို ဗန်ဒါအခြေစိုက်စခန်းတွင် တိုင်းတာရရှိခဲ့သည်။ *[[၂၀၀၅]] &ndash; [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း ရှာဖွေတွေ့ရှိသမျှသော [[ဂြိုဟ်သိမ်]]များတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်သော [[အဲရစ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|အဲရစ်]]ကို မိုက်ကယ်အီးဘရောင်း (Michael E. Brown)၊ ချဒ်ထရူဂျေလို (Chad Trujillo) နှင့် ဒေးဗစ်ရာဗင်နိုဝစ် (David Rabinowitz) တို့မှ ၂၀၀၃ အောက်တိုဘာ ၂၁ တွင် ရိုက်ကူးထားသော ပုံဟောင်းများကို ပြန်လည်ကြည့်ရှုစဉ် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ == မွေးဖွားသူများ == [[၁၉၉၆]] &ndash; [[ဦးသန့်ဇင်ဦး| ဦးသန့်ဇင်ဦး|အထက်တန်းပြကျောင်းဆရာ|စစ်ကိုင်းပညာရေးတက္ကသိုလ်‌ အပတ်စဉ်၁၄။]] *[[၁၉၃၈]] &ndash; [[ကာလို့ ဝှမ်|စပိန်နိုင်ငံ ပထမမြောက်ဘုရင် ဝှမ်ကာလို့]] == ကွယ်လွန်သူများ == *[[၁၉၂၂]] &ndash; [[ရှက်ကယ်လတန်၊ ဆာအားနက် ဟင်နရီ|အားနက် ရှက်ကယ်လတန်]]၊ အိုင်းရစ်ရှ်လူမျိုး စူးစမ်းရှာဖွေသောသူ (၁၈၇၄ မွေး) *[[၁၉၃၃]] &ndash; [[ကယ်လ်ဗင် ကူးလစ်ဂျ်]]၊ အမေရိကန်လူမျိုး ရှေ့နေနှင့် နိုင်ငံရေးသမား၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၃၀ ဦးမြောက် သမ္မတ (၁၈၇၂ မွေး) *[[၁၉၄၁]] &ndash; [[ဂျွန်ဆင် အေမီ|အေမီ ဂျွန်ဆင်]]၊ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး လေယာဉ်ပိုင်းလော့ (၁၉၀၃ မွေး) *[[၁၉၄၃]] &ndash; [[ဂျော့ ဝါရှင်တန် ကာဗာ]]၊ အမေရိကန်လူမျိုး ရုက္ခဗေဒပညာရှင်၊ ကျောင်းဆရာနှင့် တီထွင်သူ (၁၈၆၄ မွေး) == ပွဲတော်ရက်များ == * * * == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{လများ}} [[Category:ရက်စွဲများ]][[Category:ဇန်နဝါရီ]] bw6h78di4jyw1k3223gdoonrdhk5jrt 0 21487 1048230 883816 2026-08-12T05:12:09Z Salai Rungtoi 22844 /* နေ့ထူးနေ့မြတ်များ */ 1048230 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" | align=right |- | {{ဩဂုတ်လ}} |} [[ဩဂုတ်]]လ၊ (၁၂)ရက်နေ့ သည် [[ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်]]အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၂၂၄)ရက်မြောက် ([[ရက်ထပ်နှစ်]] ဖြစ်လျှင် (၂၂၅)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၁၄၁) ရက် ကျန်သေးသည်။ == ဖြစ်စဉ်များ == * * * == မွေးဖွားသူများ == *[[၁၉၃၂]] - [[သီရိခေတ်]]၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မိဖုရားကြီး * * == ကွယ်လွန်သူများ == * * * == နေ့ထူးနေ့မြတ်များ == * [[နိုင်ငံတကာလူငယ်များနေ့]] *ကရင်အာဇာနည်နေ့ ([[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး]]) * == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{လများ}} [[Category:ရက်စွဲများ]][[Category:ဩဂုတ်]] s3n6yhapupdctvr1f8aia3vdjmq6s40 1048264 1048230 2026-08-12T06:32:40Z Salai Rungtoi 22844 /* နေ့ထူးနေ့မြတ်များ */ 1048264 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" | align=right |- | {{ဩဂုတ်လ}} |} [[ဩဂုတ်]]လ၊ (၁၂)ရက်နေ့ သည် [[ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်]]အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၂၂၄)ရက်မြောက် ([[ရက်ထပ်နှစ်]] ဖြစ်လျှင် (၂၂၅)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၁၄၁) ရက် ကျန်သေးသည်။ == ဖြစ်စဉ်များ == * * * == မွေးဖွားသူများ == *[[၁၉၃၂]] - [[သီရိခေတ်]]၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မိဖုရားကြီး * * == ကွယ်လွန်သူများ == *[[၁၉၅၀]] - [[စောဘဦးကြီး]]၊ ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ([[၁၉၀၃]] မွေးဖွား) * * == နေ့ထူးနေ့မြတ်များ == * [[နိုင်ငံတကာလူငယ်များနေ့]] *[[စောဘဦးကြီး#ကရင်အာဇာနည်နေ့|ကရင်အာဇာနည်နေ့]] ([[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး]]) * == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{လများ}} [[Category:ရက်စွဲများ]][[Category:ဩဂုတ်]] bk90j0g1b9ffnb9649d2xjlf0hb2tsw 1048265 1048264 2026-08-12T06:33:03Z Salai Rungtoi 22844 /* မွေးဖွားသူများ */ 1048265 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" | align=right |- | {{ဩဂုတ်လ}} |} [[ဩဂုတ်]]လ၊ (၁၂)ရက်နေ့ သည် [[ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်]]အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၂၂၄)ရက်မြောက် ([[ရက်ထပ်နှစ်]] ဖြစ်လျှင် (၂၂၅)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၁၄၁) ရက် ကျန်သေးသည်။ == ဖြစ်စဉ်များ == * * * == မွေးဖွားသူများ == *[[၁၉၃၂]] - [[သီရိခေတ်]]၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မိဖုရားကြီး ([[၂၀၂၆]] ကွယ်လွန်) * * == ကွယ်လွန်သူများ == *[[၁၉၅၀]] - [[စောဘဦးကြီး]]၊ ကရင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ([[၁၉၀၃]] မွေးဖွား) * * == နေ့ထူးနေ့မြတ်များ == * [[နိုင်ငံတကာလူငယ်များနေ့]] *[[စောဘဦးကြီး#ကရင်အာဇာနည်နေ့|ကရင်အာဇာနည်နေ့]] ([[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး]]) * == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{လများ}} [[Category:ရက်စွဲများ]][[Category:ဩဂုတ်]] i9ssajffj0qaladal11s3jfhel30wjf 0 26035 1048205 1045410 2026-08-12T03:41:56Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးရှိ ရွာများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1048205 wikitext text/x-wiki '''ရွှေဘိုစု''' {{Infobox settlement |official_name = ရွှေဘိုစု |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = ရွှေဘိုစု တည်နေရာ၊ မြန်မာ။ |pushpin_mapsize = 300 |subdivision_type = နိုင်ငံ |subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းဒေသကြီးများ|တိုင်းဒေသကြီး]] |subdivision_name1 = {{flag|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ရန်ကုန်တောင်ပိုင်းခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[တွံတေးမြို့နယ်]] |subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] |subdivision_name4 =Ta Man Gyi (Ta Man Gyi Ta Khun Taing)<ref name="GAD, Feb 2011">GAD, Feb 2011.</ref> |latNS = N |latd = |longEW = E |longd = |P-code = 160985 }} ==ကိုးကား== <references/> {{ရန်ကုန်တိုင်း}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးရှိ ရွာများ]] b54cix21ft8z8oe5ar4xszw50pyxvee 0 36903 1048117 305006 2026-08-11T13:58:16Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကျောက်ကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီး]] စာမျက်နှာကို [[ကျောက်ကြီးရွာ၊သံတွဲမြို့နယ်]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း 305006 wikitext text/x-wiki '''ကျောက်ကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီး''' {{Infobox settlement |official_name = ကျောက်ကြီး |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = ကျောက်ကြီး တည်နေရာ၊ မြန်မာ။ |pushpin_mapsize = 300 |subdivision_type = နိုင်ငံ |subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[သံတွဲခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[သံတွဲမြို့နယ်]] |subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] |subdivision_name4 =Kyauk Gyi<ref>GAD, Feb 2011.</ref> |latNS = N |latd = 18.25146 |longEW = E |longd = 94.47364 |P-code = 199543 }} ==ကိုးကား== <references/> [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]] [[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]] [[Category:BotUpload]] chwnklyjdsk8eb0j2uoane5mtxcrhaa 0 46805 1048281 1023509 2026-08-12T07:12:51Z ~2026-44437-58 146823 1048281 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder | name=နန်းခင်ဇေယျာ | image=Myanmarmodelgraduation.jpg | caption =ဘွဲ့ဝတ်စုံနှင့် နှင်းဆီပန်းအနီရောင်များပန်ထားသော နန်းခင်ဇေယျာ | birth_place= [[တောင်ကြီးမြို့|တောင်ကြီး]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ မြန်မာနိုင်ငံ]] | birth_date= {{birth date and age|df=yes|1988|3|4}} | education = B.A Law (LL.B) | occupation = တိုးရစ်ဂိုက်၊ မော်ဒယ်လ် | years_active= ၂၀၁၁ - | height={{height|ft=5|in=6.5}} | measurements = | eye_color= အနက် | hair_color= အမည်း | title= မယ်မြန်မာ ၂၀၁၂<ref name="Miss Myanmar 2012" /><br>မယ်ရန်ကုန် ၂၀၁၂ | competitions=မယ်မြန်မာ ၂၀၁၂ (အနိုင်ရ)<br>Miss International 2012 (Miss Internet)<ref name="Participating in Miss International" /> | signature = |image_size=300}} '''နန်းခင်ဇေယျာ''' (၄ မတ် ၁၉၈၈ မွေးဖွား) သည် [[မယ်မြန်မာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]]ဆု ရရှိထားသော [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ကိုယ်စားပြုအလှမယ်ဖြစ်သည်။ သူသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသားဖြစ်သော[[ ပအိုဝ်း]]လူမျိုးဖြစ်သည်။ သူမသည် မယ်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ, [[အိုကီနာဝါ]]၊ [[ဂျပန်]]ပြိုင်ပွဲတွင် Miss People's Choice ဆုနဲ့ Miss Internet ဆုကို မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြုအလှမယ်အနေဖြင့် ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်။ ==ဘဝအစ== နန်းခင်ဇေယျာကို ၄ရက်၊ မတ်လ၊ ၁၉၈၈ခုနှစ်၊ တောင်ကြီးမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ အမှတ်(၄) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၊ တောင်ကြီးတွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့သည်။ တောင်ကြီးတက္ကသိုလ်တွင် ဥပဒေပညာ နှင့် ကျောင်းပြီးခဲ့သည်။ သူမသည် ကျောင်းပြီးပြီးနောက် ရှေ့နေမလုပ်ဘဲ ခရီးသွားလမ်းညွှန် လုပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် မော်ဒယ်လ်သင်တန်း ဆက်တက်ခဲ့သည်။ သူမသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား နှင့် ဂျာမန်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုနိုင်သည်။ ==အသက်မွေးမှုလုပ်ငန်း== နန်းခင်ဇေယျာသည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် မော်ဒယ်လ်စတင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ မဂ္ဂဇင်းများ၊ ဂျာနယ်များ၊ မော်ဒယ်လ် ဝဘ်ဆိုဒ်များစွာ အတွက် ဓာတ်ပုံရိုက်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် [[မယ်မြန်မာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]] ဆုကိုရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကြော်ငြာအချို့ကိုလည်း ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ==ပြိုင်ပွဲများ== ===မယ်မြန်မာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ၂၀၁၂=== ၂၅ရက်၊ မတ်လ၊ ၂၀၁၂ခုနှစ်၊ Myanmar Convention Center (MCC)၊ ရန်ကုန် တွင် ကျင်းပေသော မယ်မြန်မာ [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]] ၂၀၁၂ ဝင်ပြိုင်ခဲ့သည်။ ထိုပြိုင်ပွဲကို မြန်မာ့ခရီးသွားအဖွဲ့Myanmar Travel Board (MTB) လက်အောက်တွင် ရှိသော မြန်မာ့ခရီးသွားဝန်ဆောင်မှုကုမ္မဏီအဖွဲ့ Myanmar Tourism Services (MTS) Co. မှကျင်းပခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုပြိုင်ပွဲကို နိုင်ငံတွင် ခရီးသွားလုပ်ငန်း အထောက်ကူဖြစ်ရန် နှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းအစိတ်ပိုင်းတွင် နိုင်ငံသားများ၏ စိတ်ဝင်စားမှု တိုးတက်စေရန် ရည်ရွယ်၍ ကျင်းပခြင်းဖြစ်သည်။ နန်းခင်ဇေယျာသည် Miss Yangon title ဆု၊ Miss Myanmar 2012 title ဆု များကိုရရှိထားသည်။ ထို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ခရီးသွား သံအမတ်အဖြစ်လည်းခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ===Miss International 2012=== အိုကီနာဝါ, ဂျပန်တွင်ကျင်းပသော Miss International 2012 တွင် ဝင်ပြိုင်ခဲ့သည်။ ဒါဟာ ၁၉၆၂ခုနှစ် ကတည်းက မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအလှမယ် ပြိုင်ပွဲဝင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးပြိုင်ပွဲကို ၂၁ရက်၊ အောက်တိုဘာလ၊ ၂၀၁၂ခုနှစ်တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုနေ့ညတွင် Missosology ၏ Miss International 2012 People's Choice ဆု ကိုဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်။ သူသည် Miss Internet ဆုကို ထိုပြိုင်ပွဲတွင် ရရှိခဲ့သည်။ ==အကိုးအကား== {{reflist}} ==အခြားလင့်များ== *[http://www.facebook.com/pages/Nang-Khin-Zay-Yar/460414564009143?ref=ts&fref=ts Nang Khin Zay Yar] on [[Facebook]] [[Category:မြန်မာ အလှမယ်များ]] {{Lifetime|၁၉၈၈| |}} jk0uy85avelz5mcjomc90xvyv6ztn6q 14 56047 1048214 412282 2026-08-12T03:52:43Z Dr Lotus Black 31011 1048214 wikitext text/x-wiki {{Container category|nocat=true}} {{Wikipedia category}} {{stack|{{Shortcuts|CAT:|CAT:CONT|CAT:CONTENTS}}}} ဤအဆင့်သည် ဝီကီပီးဒီးယားကဏ္ဍများတွင် ထိပ်ဆုံးအဆင့်ဖြစ်သည်။ [[ကဏ္ဍ:အက္ခရာမစဉ်ထားသော စာမျက်နှာများ]] 5g9zev6f8q51nxpcyx5wacj0uo4rb6z 0 56888 1048332 952611 2026-08-12T11:47:22Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1048332 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced | date = စက်တင်ဘာ ၂၀၂၁ }} {{Outdated}} {{Infobox military unit | unit_name = ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(လွိုင်ကော်) | native_name = ဒကစ(လွိုင်ကော်) | image = Shoulder sleeve insignia of Eastern Command.svg | image_size = 216px | caption = အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တံဆိပ် | country = {{Flag|Myanmar}} | branch = {{Army|Myanmar}} | type = [[ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်]] | command_structure = [[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] | garrison_label = စစ်ဌာနချုပ်<br>အခြေစိုက် | garrison = [[လွိုင်ကော်မြို့]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]] | nickname = | current_commander_label = | current_commander = | commander1_label = ဒေသကွပ်ကဲရေးမှူး | commander1 = ဗိုလ်မှူးချုပ် မိုးဇော် | commander2_label = ဒုတိယ<br>ဒေသကွပ်ကဲရေးမှူး | commander2 = ဗိုလ်မှူးကြီး | identification_symbol = [[Image:Mm-eastern-rmc.svg|border|200px]] | identification_symbol_label = အလံတော် }} '''ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(လွိုင်ကော်)''' (အတိုကောက် '''ဒကစ(လွိုင်ကော်)''') သည် [[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]၏ ကွပ်ကဲအောက်တွင်ရှိသော [[ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်]] တစ်ခုဖြစ်ပြီး [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[လွိုင်ကော်မြို့]]တွင် အခြေစိုက်သည်။ ဒကစ(လွိုင်ကော်)၏ အဓိကတာဝန်မှာ [[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ရပခ]] ကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ ဝေးလံသော [[ကယားပြည်နယ်]] ဒေသများ၏ ကာကွယ်ရေး၊ လုံခြုံရေး၊ စစ်ဆင်ရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအား တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ကိုယ်စား တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရန်၊ စစ်ရေး မဟာဗျူဟာအရ အရေးပါသည့်ဒေသကို ထိန်းချုပ်ရန်၊ နယ်မြေအတွင်းရှိ လက်အောက်ခံတပ်များနှင့် အခြားလက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်များ၏ (စစ်ဦးစီး/ စစ်ရေး/ စစ်ထောက်)ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကို ဖြေရှင်းဆောင်ရွက်ပေးရန်နှင့် စစ်ရုံးနှင့် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တို့မှ အထက်ဌာနများ၏ အမိန့်နှင့် ညွှန်ကြားချက်များအား ထပ်ဆင့်ညွှန်ကြားပေးခြင်းနှင့် ကြီးကြပ်ခြင်းတို့ကို တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရန်ဖြစ်သည်။ လက်ရှိ ဒကစ(လွိုင်ကော်)၏ ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်မှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ''ကြည်း၂၇၀၆၇၊ ဗိုလ်မှူးချုပ် ထွန်းနိုင်ဦး'' ဖြစ်သည်။ == သမိုင်း == {{Empty section}} == ဖွဲ့စည်းပုံ == {{Expand section}} === ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်ရုံး === # ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်မှူးရုံး # ဒုတိယဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်မှူးရုံး # စစ်ဦးစီးမှူး(ပထမတန်း) ရုံး ## စစ်ဦးစီးမှူး(ဒုတိယတန်း) ရုံး ## ဦးစီးအရာရှိ(ဒုတိယတန်း) (စစ်ရေးဌာန) ရုံး ## ဦးစီးအရာရှိ(ဒုတိယတန်း) (စစ်ထောက်ဌာန) ရုံး # အုပ်ချုပ်မှုတပ်ခွဲရုံး === လက်အောက်ခံ ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်းများ<ref>https://karennicsn.org/wp-content/uploads/2021/07/Karenni-analysis-paper.pdf</ref><ref>https://burma.irrawaddy.com/news/2023/04/26/334554.html</ref> === ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(လွိုင်ကော်)၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲလက်အောက်ခံ တပ်ရင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်- # [[ခလရ(၅၄)]] - [[လွိုင်ကော်မြို့|လွိုင်ကော်]] # [[ခမရ(၅၃၀)]] - [[လွိုင်လင်လေးမြို့|လွိုင်လင်လေး]] # [[ခလရ(၇၂)]] - [[လောပိတမြို့|လောပိတ]] # [[ခမရ(၄၂၂)]] - [[မိုးဗြဲ]] # [[ခလရ(၁၃၄)]] - [[ဖားဆောင်းမြို့|ဖားဆောင်း]] # [[ခလရ(၁၃၅)]] - [[ဖားဆောင်းမြို့|ဖားဆောင်း]] # [[ခမရ(၄၂၈)]] - [[ဖရူဆိုမြို့|ဖရူးဆိုး]] # [[ခမရ(၅၃၁)]] - [[ဖရူဆိုမြို့|ဖရူးဆိုး]] == ဒကစ(လွိုင်ကော်)၏ ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်မှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ == {{Empty section}} #ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ဝင်း #ဗိုလ်မှူးချုပ် မြတ်မင်းမိုး <ref>{{Cite web |url=https://hsanloivoice.org/%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/ |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |access-date=24 April 2024 |archive-date=24 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424150308/https://hsanloivoice.org/%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/ |url-status=dead }}</ref> # ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မျိုးတင် <ref>https://burma.irrawaddy.com/news/2021/09/01/245653.html</ref> # ဗိုလ်မှူးချုပ် ထွန်းနိုင်ဦး<ref>https://npnewsmm.com/news/61371fc008edf813fd720b53</ref> == ကိုးကား == == နောက်ထပ်ကြည့်ရန် == {{တပ်မတော် (ကြည်း)}} [[ကဏ္ဍ:ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်များ|လွိုင်ကော်]] sb1gt1r6syecp1dzqzs94d5z6k14doi 14 59425 1048269 457141 2026-08-12T06:42:09Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂြိုဟ်အမျိုးအစားများ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ဂြိုဟ်ငယ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1048269 wikitext text/x-wiki {{Cat main|ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ}} [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်ငယ်များ]] d8goayi8utleqrpib7xb6nquyzcljit 1048271 1048269 2026-08-12T06:45:02Z Dr Lotus Black 31011 1048271 wikitext text/x-wiki {{Category diffuse}} {{Commons category|Asteroids}} {{Cat main|ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား}} [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်ငယ်များ]] q7r4rlhjy9g5fow5uzkti2i1irwor2i 10 62111 1048165 494567 2026-08-12T01:17:46Z Tain Kyaw 146815 /* */ to 1048165 wikitext text/x-wiki to 7vnxs63w0ubhacrcb3p31azyap14nvi 1048204 1048165 2026-08-12T03:31:54Z Dr Lotus Black 31011 [[Special:Contributions/Tain Kyaw|Tain Kyaw]] ([[User talk:Tain Kyaw|ဆွေးနွေး]]) ၏ ပြင်ဆင်မှုကို [[User:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ၏ နောက်ဆုံးတည်းဖြတ်မူသို့ နောက်ပြန် ပြန်ပြင်ခဲ့သည် 494567 wikitext text/x-wiki {{Audio<!--PLEASE DO NOT SUBST-->|{{{1}}}|အသံထွက်}}<noinclude> {{documentation}} [[Category:Pronunciation templates]] </noinclude> crp9c1edajlhncb5g9uzu72fey4u1l0 0 64549 1048149 835660 2026-08-11T18:13:19Z Mkant00 135890 1048149 wikitext text/x-wiki [[File:Compass Rose English West.svg|thumb|250px|right|သံလိုက်အိမ်မြောင်ရှိ အနောက်အရပ် (အမည်းရောင်ခြယ်ထားသည်)]] '''အနောက်အရပ်''' သည် အရပ်လေးမျက်နှာတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီ။ [[အရှေ့အရပ်]]၏ ဆန့်ကျင်ဖက်အရပ်ဖြစ်ကာ [[တောင်အရပ်]]နှင့် [[မြောက်အရပ်]]တို့နှင့် ထောင့်မှန်ကျ၏။ [[နေဝင်ချိန်|နေဝင်ရာ]] အရပ်လည်ဖြစ်သည်။ == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * {{Wiktionary-inline|အနောက်|အနောက်အရပ်}} {{stub}} [[ကဏ္ဍ:ဦးတည်ချက် (ဂျီဩမေတြီ)]] j3eyfrgthvjhrapq0j2z1n0sv8vrk30 0 64551 1048145 835211 2026-08-11T18:11:58Z Mkant00 135890 1048145 wikitext text/x-wiki [[File:Compass Rose English East.svg|thumb|250px|right|သံလိုက်အိမ်မြောင်ရှိ အရှေ့အရပ် (အမည်းရောင်ခြယ်ထားသည်)]] '''အရှေ့အရပ်''' သည် အရပ်လေးမျက်နှာတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီ။ [[အနောက်အရပ်]]၏ ဆန့်ကျင်ဖက်အရပ်ဖြစ်ကာ [[တောင်အရပ်]]နှင့် [[မြောက်အရပ်]]တို့နှင့် ထောင့်မှန်ကျ၏။ [[နေထွက်ချိန်|နေထွက်ရာ]] အရပ်လည်ဖြစ်သည်။ == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * {{Wiktionary-inline|အရှေ့|အရှေ့အရပ်}} {{stub}} [[ကဏ္ဍ:ဦးတည်ချက် (ဂျီဩမေတြီ)]] d7u2gt9ttxu55q0eg7stwuxctts0o49 0 64553 1048148 767341 2026-08-11T18:13:01Z Mkant00 135890 1048148 wikitext text/x-wiki [[File:Compass Rose English South.svg|thumb|250px|right|သံလိုက်အိမ်မြောင်ရှိ တောင်အရပ် (အမည်းရောင်ခြယ်ထားသည်)]] '''တောင်အရပ်''' သည် အရပ်လေးမျက်နှာတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ [[မြောက်အရပ်]]၏ ဆန့်ကျင်ဖက်အရပ်ဖြစ်ကာ [[အရှေ့အရပ်]]နှင့် [[အနောက်အရပ်]]တို့နှင့် ထောင့်မှန်ကျသည်။ == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * {{Wiktionary-inline|:en:South|တောင်အရပ်}} {{stub}} [[ကဏ္ဍ:ဦးတည်ချက် (ဂျီဩမေတြီ)]] l3v4em7hy6nqhjfqqdlowb0rjeyzipj 0 64554 1048147 767340 2026-08-11T18:12:49Z Mkant00 135890 1048147 wikitext text/x-wiki [[File:Compass Rose English North.svg|thumb|250px|right|သံလိုက်အိမ်မြောင်ရှိ မြောက်အရပ် (အမည်းရောင်ခြယ်ထားသည်)]] '''မြောက်အရပ်''' သည် အရပ်လေးမျက်နှာတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ [[တောင်အရပ်]]၏ ဆန့်ကျင်ဖက်အရပ်ဖြစ်ကာ [[အရှေ့အရပ်]]နှင့် [[အနောက်အရပ်]]တို့နှင့် ထောင့်မှန်ကျသည်။ == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * {{Wiktionary-inline|မြောက်|မြောက်အရပ်}} {{stub}} [[ကဏ္ဍ:ဦးတည်ချက် (ဂျီဩမေတြီ)]] 8x5uz63g20tvbc4hzdpohsbuieooq5x 0 66711 1048213 1038202 2026-08-12T03:50:56Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသားများ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည် 1048213 wikitext text/x-wiki {{Mara Notice}} {{Infobox ethnic group | group = မရာလူမျိုး (Mara) | image = | caption = မရာရိုးရာ ဝတ်ဆင်ထားသော အမျိုးသမီးတစ်ဦး | native_name = Mara Chipho | population = ခန့်မှန်း ၁၀၀,၀၀၀ ကျော် (အိန္ဒိယ၊ မြန်မာ၊ မလေးရှား၊ အမေရိကန်၊ နှင့် ဩစတေးလျ) | regions = {{flag|India}} ([[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]၊ ဆိုင်းဟားခရိုင်)<br>{{flag|Myanmar}} ([[ချင်းပြည်နယ်]]) | languages = [[မရာဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]]၊ [[မီဇိုဘာသာစကား]]၊ [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]] | religions = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]](၁၀၀%)၊ ယခင်က နတ်ကိုးကွယ်မှု | related_groups = [[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[မီဇို]]၊ [[ကူကီး]] နှင့် အခြား တိဘက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ }} '''မရာလူမျိုး''' ({{lang-en|Mara people}}, {{lang-mrh|Mara chipho}}) သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ချင်းပြည်နယ်]]တို့တွင် အဓိက မှီတင်းနေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယခင်က ပြင်ပလူများက ၎င်းတို့ကို '''လာခဲ''' (Lakher) ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်ကမူ "မရာ" ဟူသော အမည်ကိုသာ ဂုဏ်ယူစွာ သုံးစွဲကြသည်။ မရာလူမျိုးများသည် တိဘက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားမိသားစုဝင်ဖြစ်သော [[မရာဘာသာစကား]]ကို ပြောဆိုကြပြီး ယဉ်ကျေးမှု၊ ဓလေ့ထုံးတမ်းနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ အခြားသော ချင်း၊ မီဇို၊ ကူကီး မျိုးနွယ်စုများနှင့် နီးကပ်သော ဆွေမျိုးတော်စပ်မှု ရှိသည်။ == ဝေါဟာရရင်းမြစ် နှင့် အမည်များ == ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီခေတ် မှတ်တမ်းများတွင် မရာလူမျိုးများကို "Shendoos" (ရှင်ဒူး) သို့မဟုတ် "Lakher" (လာခဲ) ဟု ရေးသားမှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ "လာခဲ" ဟူသော အမည်မှာ အနီးအနားရှိ မီဇိုလူမျိုးများက ခေါ်ဝေါ်သော အမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဗြိတိသျှတို့က ယင်းအမည်ကို ဆက်လက်သုံးစွဲခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော် ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနောက်ပိုင်းတွင် မရာလူမျိုးများ၏ အမျိုးသားရေး နိုးကြားမှုနှင့်အတူ ၎င်းတို့၏ မူလအမည်ရင်းဖြစ်သော "မရာ" (Mara) ဟူသော အမည်ကို တရားဝင် ပြန်လည်အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == မရာလူမျိုးများ၏ နှုတ်ရာဇဝင် သမိုင်းကြောင်းများအရ ၎င်းတို့သည် အခြားသော ချင်း-မီဇို မျိုးနွယ်စုများကဲ့သို့ပင် တရုတ်နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းမှ ဆင်းသက်လာကြပြီး တိဘက်-ဟိမဝန္တာ ဒေသများကို ဖြတ်သန်းကာ ဆင်းသက်လာကြသည်ဟု ဆိုသည်။ ရှေးဟောင်းဒဏ္ဍာရီများတွင် လူသားများသည် "ချင်လွန်း" (Chhinlung) သို့မဟုတ် မြေအောက်လှိုဏ်ဂူကြီးတစ်ခုမှ ထွက်ပေါ်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်းမှတစ်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာပြီး လက်ရှိ အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်ရှိ တောင်တန်းထူထပ်သော ဒေသများတွင် အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ စာပေအရေးအသား သမိုင်းကြောင်းအနေဖြင့် ဗြိတိသျှအရာရှိများဖြစ်သော [[ကပ္ပတိန် တစ်ကယ်လ်|တစ်ကယ်လ်]] (Captain S.R. Tickell) နှင့် [[လူးဝင်း|ကပ္ပတိန် လူးဝင်း]] (Captain T.H. Lewin) တို့သည် ၁၈၅၂ နှင့် ၁၈၆၉ ခုနှစ်များတွင် မရာလူမျိုးတို့၏ အကြောင်းနှင့် ဘာသာစကားကို ပထမဆုံး စတင်မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Lewin">Lewin, T. H. (1869). ''The Hill Tracts of Chittagong and the Dwellers Therein''.</ref> သို့သော် စနစ်ကျသော အက္ခရာစာပေကိုမူ ၁၉၀၇ ခုနှစ်တွင် (လက်ရှိအိန္ဒိယနိုင်ငံ) [[ဆိုင်ကွန်း]] (Saikao) ရွာသို့ ရောက်ရှိလာသော ဗြိတိန်သာသနာပြုဆရာ [[ရယ်ဂျီနယ် အာသာ လောရိန်း]] (R.A. Lorrain) က [[ရောမအက္ခရာ]]ကို အခြေခံ၍ တီထွင်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Lorrain">Lorrain, R. A. (1912). ''Five Years in Unknown Jungles for God and Empire''.</ref> == ပထဝီဝင်နှင့် အုပ်ချုပ်ရေး == မရာလူမျိုးများသည် အိန္ဒိယနှင့် မြန်မာ နယ်စပ်တစ်လျှောက်ရှိ သစ်တောနှင့် တောင်တန်းထူထပ်သော "တြိဂံစိမ်း" (Green Triangle) ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်သည့် ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ * '''အိန္ဒိယနိုင်ငံ:''' မီဇိုရမ်ပြည်နယ် တောင်ပိုင်း ဆိုင်းဟားခရိုင် (Siaha District) တွင် အဓိက နေထိုင်ကြသည်။ ထိုဒေသကို အိန္ဒိယအစိုးရက ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် [[မရာလဲန်း|မရာကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသကောင်စီ]] (Mara Autonomous District Council - MADC) အဖြစ် တရားဝင် အသိအမှတ်ပြု ပေးထားပြီး၊ မရာဘာသာစကားကို ရုံးသုံးနှင့် ကျောင်းသင်ခန်းစာများတွင် ပြဋ္ဌာန်းခွင့် ရရှိထားသည်။<ref name="MADC">Mara Autonomous District Council Official Website. [https://madc.mizoram.gov.in/ madc.mizoram.gov.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230105001216/https://madc.mizoram.gov.in/ |date=5 January 2023 }}</ref> * '''မြန်မာနိုင်ငံ:''' ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်း (အထူးသဖြင့် မတူပီ၊ ထန်တလန်၊ ဟားခါး၊ နှင့် ပလက်ဝ မြို့နယ်များ၏ နယ်စပ်ဒေသများ) တွင် မှီတင်းနေထိုင်ကြသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူမှုအဖွဲ့အစည်း == === ဘာသာစကား === မရာလူမျိုးများသည် ကိုယ်ပိုင် [[မရာဘာသာစကား]] (Mara Language) ကို ပြောဆိုကြပြီး၊ ၎င်းတွင် တလို့ဆိုင် (Tlosai)၊ ဇိုင်နို (Zyhno)၊ ချာပီ (Chapi)၊ ဗိုင်တူး (Vyhtu) နှင့် ဟောင်သိုင်း (Hawthai) စသည့် ဒေသိယစကားများ ကွဲပြားကြသည်။ ယနေ့ခေတ် စာပေ၊ ကျမ်းစာနှင့် ရုံးသုံးအဖြစ် တလောဆိုင်း (Tlosai) ဒေသိယစကားကို စံ (Standard) အဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။<ref name="Parry">Parry, N. E. (1932). ''The Lakhers''. Macmillan and Co.</ref> မရာစာပေတွင် ရောမအက္ခရာ "c" ကို တစ်လုံးတည်း အသုံးမပြုဘဲ "ch" ပုံစံဖြင့် (ဥပမာ- {{Mara|châ}}) သီးသန့် အသုံးပြုသည့် ထူးခြားသော သဒ္ဒါစည်းမျဉ်းများ ရှိသည်။ === ဘာသာရေး === ခရစ်ယာန် သာသနာပြုများ မရောက်လာမီ ရှေးယခင်က မရာလူမျိုးများသည် တောင်တန်းနှင့် သဘာဝတရားကို အစွဲပြုသော နတ်ကိုးကွယ်မှု (Animism) နှင့် "ခါဇိုပါ" (Khazohpa) ခေါ် ဖန်ဆင်းရှင်ကို ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းမှစ၍ ခရစ်ယာန်သာသနာ ထွန်းကားလာခဲ့ရာ ယခုအခါတွင်မူ မရာလူမျိုး အားလုံးနီးပါး (၉၉.၉ ရာခိုင်နှုန်းကျော်) သည် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[မရာ ဧဝံဂေလိအသင်းတော်]] (Mara Evangelical Church) သည် ဒေသတွင်း အကြီးဆုံးသော အသင်းတော်ကြီးများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ === ရိုးရာဓလေ့ === မရာလူမျိုးများသည် ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာ ဝတ်စုံများနှင့် ရိုးရာအကများ ရှိကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် "Chylaopoh" ဟုခေါ်သော ရောင်စုံချည်ထည်များကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို အခြေခံသော ကောက်သစ်စားပွဲကဲ့သို့သော ရိုးရာပွဲတော်များကို ကျင်းပလေ့ရှိကြသည်။ == ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ == * [[ဆာဆာ|ဒေါက်တာ ဆာဆာ]] - အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ဝန်ကြီး၊ ထင်ရှားသော လူမှုအကျိုးပြု ဆရာဝန်။ (လိုင်လင်းပီမြို့ဖွား) * [[ဒေးဗစ်လိုင်]] - မြန်မာနိုင်ငံရှိ ထင်ရှားသော မရာလူမျိုး တေးသံရှင်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [https://www.maraland.net/ Maraland.net] (မရာလူမျိုးများ၏ သတင်းနှင့် သမိုင်းကြောင်း ပေါ်တယ်) * [https://madc.mizoram.gov.in/ Mara Autonomous District Council] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230105001216/https://madc.mizoram.gov.in/ |date=5 January 2023 }} (အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ မရာကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသကောင်စီ ဝက်ဘ်ဆိုက်) * [https://marareih.org/ Marareih.org] (မရာဘာသာစကား ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး၊ မှတ်တမ်းတင်ရေးနှင့် လေ့လာရေးဆိုင်ရာ ပလက်ဖောင်း) * [https://maralyrics.com/ Maralyrics.com] (မရာ တေးသီချင်း စာသားများ စုစည်းမှု ဝက်ဘ်ဆိုက်) [[Category:ချင်းလူမျိုး]] [[Category:မီဇိုရမ်ပြည်နယ်၏ လူမျိုးများ]] {{Myanmar-stub}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] t0xr5rwecv12f1tl2es6evk2nyzupm6 0 83604 1048143 802791 2026-08-11T18:10:41Z Mkant00 135890 1048143 wikitext text/x-wiki [[File:Empty tin can2009-01-19.jpg|thumb|upright|An empty tin can]] [[File:Blue cut-cylinder.gif|thumb|Cylindric sections of a right circular cylinder]] '''ဆလင်ဒါ''' (from [[Greek language|Greek]] κύλινδρος – ''kulindros'', "roller, tumbler"<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dku%2Flindros κύλινδρος], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus</ref>) သည် [[ဂျီဩမေတြီ]] တွင် အခြေခံကျသည့် ပုံစံတစ်ခု ဖြစ်၏။ [[အတိုင်းအတာရှုထောင့်]] (dimension) သုံးခု ပါဝင်၏။ အထက်ဘက်နှင့် အောက်ဘက်တို့တွင် အဖုံးပါရှိသည့် စည်ဘူးပုံစံ ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:အခြေခံ ပုံသဏ္ဌာန်များ]] 1rj027qqrq9hb51scxll6k3yjm1ubwh 0 83621 1048140 386732 2026-08-11T18:06:48Z Mkant00 135890 1048140 wikitext text/x-wiki [[File:Assorted polygons.svg|thumb|400px|right|အမျိုးအစားမတူသည့် ပိုလီဂွန်အချို့]] အခြေခံ[[ဂျီဩမေတြီ]]တွင် '''ဗဟုဂံ''' (/ˈpɒlɪɡɒn/) သည် ပြင်ညီသဏ္ဌာန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဗဟုဂံသည် မျဉ်းဖြောင့်အပိုင်းများ၏ သတ်မှတ်ထားသည့်ချိတ်ဆက်မှုတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထား၏။ ထိုမျဉ်းဖြောင့်အပိုင်းများသည် အကွင်းပုံစံ ကပ်လျက် တည်ရှိကာ ပတ်လမ်း သို့မဟုတ် ဗဟုဂံချိတ်ဆက်မှု (polygonal chain) ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ မျဉ်းဖြောင့်အပိုင်းများကို အနားများဟု ခေါ်သည်။ အနားနှစ်ခုဆုံရာနေရာကို ထောင့်ဟု ခေါ်သည်။ ဗဟုဂံ၏ အတွင်းပိုင်းကို ကိုယ်ထည်(body) ဟု ခေါ်သည်။ အနားအရေအတွက် n ခု ရှိသည့် ဗဟုဂံကို n-gon ဟုခေါ်သည်။ 3-gon - အနားသုံးနားရှိသည့် ဗဟုဂံကို [[တြိဂံ]] ဟု ခေါ်သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဗဟုဂံများ]] 4gyf0xbkq68w3mtinohgjgpgh9od7ku 0 83933 1048238 676812 2026-08-12T05:30:19Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1048238 wikitext text/x-wiki {{Infobox artwork | title = အုရှိခုဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး | image_file = Ushiku.jpg | caption = အုရှိခုဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး၏ ရုပ်ပုံ | image_size = 250px | alt = | other_language_1 = Japanese | other_title_1 = 牛久大仏 | pushpin_map = | map_size = | artist = | year = ၁၉၉၃ | type = ရုပ်တု | material = | subject = | dimensions = အမြင့် {{convert|100|m|ft|abbr=on}} | city = [[Ushiku, Ibaraki]], [[Japan]] | owner = }} '''အုရှိခုဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး''' (牛久大仏) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ အိဘရခိနယ်၊ အုရှိခု တွင် တည်ရှိသည်။ တည်ဆောက်မှုသည် ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီး၏။ ရုပ်ပွားတော်သည် အောက်ခြေ ၁၀ မီတာ (၃၃ ပေ) နှင့် အောက်ခံကြာပွင့် ၁၀ မီတာ အပါအဝင် စုစုပေါင်း ၁၂၀ မီတာ (၃၉၀ ပေ) မြင့်၏။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ရုပ်ပွားတော်သည် ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံးရုပ်တုသုံးခုထဲမှ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.mustlovejapan.com/subject/ushiku_daibutsu/|title=Ushiku Daibutsu|publisher=Must Love Japan}}</ref> ==အသေးစိတ်အချက်အလက်များ== * အလေးချိန် = ၄၀၀၃ တန် (၈၈၂၅၀၀၀ ပေါင်) * ဘယ်လက်၏ အလျား = ၂၀ မီတာ (၅၉.၀၆ ပေ) * မျက်နှာ၏ အလျား = ၂၀ မီတာ (၆၅.၆၂ ပေ) * မျက်လုံး၏ အလျား = ၂.၅၅ မီတာ (၈.၄ ပေ) * ပါးစပ်၏ အလျား = ၄.၅ မီတာ (၁၅ ပေ) * နှာခေါင်း၏ အလျား = ၁.၂ မီတာ (၃.၉ ပေ) * နား၏ အလျား = ၁၀ မီတာ (၃၂.၈၁ ပေ) * ပထမလက်ချောင်း၏ အလျား = ၇ မီတာ (၂၂.၉၇ ပေ) ရုပ်ပွားတော်၏ အတွင်းတွင် ပြခန်းလေးခု ပါဝင်ကာ ပြတိုက်သဖွယ် ပြုလုပ်ထားသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဧရာမ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ]] [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ]] o1ettpm66cnvgh7e39d741761qwyy81 1048239 1048238 2026-08-12T05:31:14Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1048239 wikitext text/x-wiki {{Infobox artwork | title = အုရှိခုဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး | image_file = Ushiku.jpg | caption = အုရှိခုဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး၏ ရုပ်ပုံ | image_size = 250px | alt = | other_language_1 = Japanese | other_title_1 = 牛久大仏 | pushpin_map = | map_size = | artist = | year = ၁၉၉၃ | type = ရုပ်တု | material = | subject = | dimensions = အမြင့် {{convert|100|m|ft|abbr=on}} | city = [[Ushiku, Ibaraki]], [[Japan]] | owner = }} '''အုရှိခုဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး''' (牛久大仏) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ အိဘရခိနယ်၊ အုရှိခု တွင် တည်ရှိသည်။ တည်ဆောက်မှုသည် ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီး၏။ ရုပ်ပွားတော်သည် အောက်ခြေ ၁၀ မီတာ (၃၃ ပေ) နှင့် အောက်ခံကြာပွင့် ၁၀ မီတာ အပါအဝင် စုစုပေါင်း ၁၂၀ မီတာ (၃၉၀ ပေ) မြင့်၏။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ရုပ်ပွားတော်သည် ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံးရုပ်တုသုံးခုထဲမှ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.mustlovejapan.com/subject/ushiku_daibutsu/|title=Ushiku Daibutsu|publisher=Must Love Japan}}</ref> ==အသေးစိတ်အချက်အလက်များ== * အလေးချိန် = ၄၀၀၃ တန် (၈၈၂၅၀၀၀ ပေါင်) * ဘယ်လက်၏ အလျား = ၂၀ မီတာ (၅၉.၀၆ ပေ) * မျက်နှာ၏ အလျား = ၂၀ မီတာ (၆၅.၆၂ ပေ) * မျက်လုံး၏ အလျား = ၂.၅၅ မီတာ (၈.၄ ပေ) * ပါးစပ်၏ အလျား = ၄.၅ မီတာ (၁၅ ပေ) * နှာခေါင်း၏ အလျား = ၁.၂ မီတာ (၃.၉ ပေ) * နား၏ အလျား = ၁၀ မီတာ (၃၂.၈၁ ပေ) * ပထမလက်ချောင်း၏ အလျား = ၇ မီတာ (၂၂.၉၇ ပေ) ရုပ်ပွားတော်၏ အတွင်းတွင် ပြခန်းလေးခု ပါဝင်ကာ ပြတိုက်သဖွယ် ပြုလုပ်ထားသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|35|58|57|N|140|13|13|E|display=inline,title}} [[Category:ဧရာမ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ]] [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ]] 2exnuhcstggrjbp1g30dzvv7kkqpqp8 0 85698 1048289 391829 2026-08-12T07:19:49Z Dr Lotus Black 31011 ပြန်ညွှန်းကို [[အဲရစ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)]] မှ [[အဲရစ် (ဂြိုဟ်သိမ်)]] သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည် 1048289 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အဲရစ် (ဂြိုဟ်သိမ်)]] blk0vgq7jxszcfm8l4ma06tg5mcbjmi 0 85699 1048277 391831 2026-08-12T07:08:37Z Dr Lotus Black 31011 ပြန်ညွှန်းကို [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)]] မှ [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်)]] သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည် 1048277 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်)]] jau0v8vzv0hgd1v015xenqc6j57edp6 0 85868 1048136 1020586 2026-08-11T17:05:10Z ~2026-44152-11 146805 /* */ 1048136 wikitext text/x-wiki {{Infobox School | title= အမှတ် (၉) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း<br/>(ယခင်) ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ အမျိုးသားအထက်တန်းကျောင်း | image = | caption =အမှတ်(၉)အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၊မော်လမြိုင် | logo = | motto = စိတ်ဓာတ်ကောင်းမြတ် ကျင့်ဝတ်လိုက်နာ ပညာထူးချွန် လူရည်မွန်များ မွေးဖွားပေးရာ ကျောင်းတော်သာ | motto_translation = | established = ၁၈၉၉ ခုနှစ် | type = အများပိုင် | founder =သာသနာ့ဓရ အသင်း | principal = ဒေါ်သီတာကြည် ( ဇန်နဝါရီ လ ၁ ရက်နေ့ ၂၀၂၅ မှ ယခုချိန်ထိ ) | students = ၃၀၇၄ ( ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ) | city = [[မော်လမြိုင်]] | state = [[မွန်ပြည်နယ်]] | country = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | grades = KG to G12 | schoolnumber = ၉ | school_theme_color = အပြာရင့်ရောင် |street=ပန်းပဲတန်းလမ်း|box_width=25em}} '''အမှတ် (၉) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း မော်လမြိုင်''' (အ.ထ.က(၉) မော်လမြိုင်) သည် [[မော်လမြိုင်မြို့]]၊ ပန်းဘဲတန်းလမ်းတွင် တည်ရှိသောကျောင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင်စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကိုလိုနီခေတ်က [[မဟာဗုဒ္ဓဃောသ၊ ရှင်|ရှင်မဟာ ဗုဒ္ဓဃောသ]] အမျိုးသားအထက်တန်းကျောင်း (Shin Maha Buddhaghosa National School) ဟု လူသိများသည်။<ref name="Alin">{{cite web | url=http://www.burmalibrary.org/NLM/archives/1999-11/msg00019.html | title=The New Light of Myanmar ( Sunday, 21 November 1999) | publisher=The New Light of Myanmar | date=21 November 1999 | accessdate=November 17, 2011}}</ref> ယင်းကျောင်းမှာ ကိုလိုနီခေတ်က ဗုဒ္ဓဘာသာ မြန်မာလူငယ်များ အတွက် တည်ထောင်ခဲ့သော ကျောင်းဖြစ်သည်။ အမျိုးသားကျောင်းများ မပေါ်ပေါက်မီ နှစ်ပေါင်း အတော်ကြာကပင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ကျောင်းဖြစ်သည်။ ကိုလိုနီခေတ် မြန်မာပြည်၌ ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းများ အနက် အဦးဆုံး ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ကျောင်းလည်း ဖြစ်သည်။ == ပညာရေးအဆင့် == နိုင်ငံတော်အစိုးရမှ ချမှတ်ထားသော သင်ရိုးညွှန်းတမ်းကိုအသုံးပြုသင်ကြားလျက်ရှိသည်။ ယခင်ကသူငယ်တန်းမှ ဒဿမတန်းအထိ သင်ကြားပေးလျက်ရှိသည်။ ဒဿမတန်းအောင်ချက်မှာ ပျမ်းမျှ ၇၅% ရှိ၍ မွန်ပြည်နယ်တွင် အောင်ချက်အကောင်းဆုံးအဆင့် ၁ မှ ၅ အတွင်း နှစ်စဉ်ဝင်ခဲ့သည်။{{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ပြောင်းလဲလိုက်သော ပညာရေးစနစ်KG+12အရ ယခုအခါ သူငယ်တန်းKG မှ ဒွါဒသမတန်းအထိ ကျောင်းသူကျောင်းသားများကို ပညာသင်ကြားပေးနေသည်။ ၂၀၂၄ခုနှစ်၊ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲတွင် ၆ဘာသာဂုဏ်ထူးရှင် (၉)ဦး၊ ၂၀၂၅ခုနှစ်၊ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲတွင် (၆)ဘာသာဂုဏ်ထူးရှင် (၅)ဦး နှင့် ယခု ၂၀၂၆ခုနှစ်၊ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲတွင် (၆)ဘာသာဂုဏ်ထူးရှင် (၅)ဦး ရရှိခဲ့သည်။ == ကျောင်းလှုပ်ရှားမှုများ == နှစ်စဉ် ဇွန်လမှ မတ်လဆန်းအထိ ပညာသင်ကြားရေး လုပ်ငန်းများကိုဆောင်ရွက်သည်။ ကျောင်းသင်ခန်းစာများအပြင် ကျောင်းတွင်းလှုပ်ရှားမှုများကို သက်ဆိုင်ရာကဏ္ဍအလိုက် အသင်းအဖွဲ့များက ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာလှုပ်ရှားမှုများ (ဝါဆိုသင်္ကန်း၊ ကထိန်သင်္ကန်းဆက်ကပ်ခြင်း၊ ဆွမ်းတော်ကြီးတင်ခြင်း၊ ဆွမ်းတော်ကြီးလောင်းလှူပွဲ၊ ပဌာန်းရွတ်ဖတ်ပူဇော်ပွဲ၊ ဓမ္မစကြာ ဝတ်ရွတ်ခြင်း၊ဝိုင်အမ်ဘီအေ ဗုဒ္ဓဘာသာစာမေးပွဲဖြေဆိုခြင်း)၊ ပျော်ပွဲရွင်ပွဲများ (အမျိုးသားနေ့ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲနှင့် ဈေးရောင်းပွဲ၊ ပညာရေးစုံညီပွဲတော်၊ ကျောင်းနှစ်ပတ်လည် ပွဲများ)၊ အတတ်ပညာဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှု (ဘင်ခရာတီးဝိုင်း၊ ပန်းပွားအဖွဲ့၊ အေရိုးဗစ်၊ Fitness dance၊ အမျိုးသမီး(အခြေခံ)ကဗျာလွတ်ပထမအဆင့်နှင့် အဆို၊အက၊အရေး၊အတီးဆိုင်ရာလှုပ်ရှားမှုများ၊ ကျောင်းကောင်စီဥက္ကဋ္ဌဖလားမိုးရာသီဘောလုံးပြိုင်ပွဲ၊ လွတ်လပ်ရေးနေ့နှင့် ပညာရေးစုံညီပွဲတော်အထိမ်းအမှတ်အားကစားပြိုင်ပွဲ၊ သက်ဆိုင်ရာကဏ္ဍအလိုက် မြန်မာစာစွမ်းရည်ဆိုင်ရာစာစီစာကုံး ၊ ကဗျာ၊ ဆောင်းပါး၊ ပန်းချီပြိုင်ပွဲများ၊ ဟောပြောပွဲများ၊ လူငယ်စကားဝိုင်းများ၊ Science projectပြုလုပ်မှုများ၊ ကြက်ခြေနီဆိုင်ရာလှုပ်ရှားမှုများ၊ အင်္ဂလိပ်စာနှင့်သင်္ချာဘာသာရပ်ဆိုင်ရာစွမ်းရည်ပြိုင်ပွဲ၊ လူရည်ချွန်မောင်မယ်ရွေးချယ်ပွဲ) များကို ပညာရေးပြက္ခဒိန်နှင့်အညီ နှစ်စဉ်ကျင်းပပြုလုပ်ဆောင်ရွက်သည်။ နှစ်စဉ် ကျောင်းကောင်စီဖွဲ့စည်းခြင်းကို ဇွန်လကုန်ပိုင်းတွင်ပြုလုပ်သည်။​ == သမိုင်းကြောင်း == [[ဂျီစီဘီအေ]] မြန်မာအသင်းချုပ်ကြီး၏ ဥက္ကဋ္ဌ [[ချစ်လှိုင်|ဦးချစ်လှိုင်၏]] ဖခင် မော်လမြိုင်မြို့သစ်ကုန်သည် သူဌေး ဦးသာညှင်းက ကျောင်းဆောက်လုပ်ရေးအတွက် ငွေကြေး မ တည် လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ကျောင်းကို စတင် တည်ထောင်သူများတွင် [[ကျော်ထွန်း၊ ဦး (အရေးပိုင်)|ဦးကျော်ထွန်း]] (နောင်တွင် ကျက်သရေဆောင် ရွှေစလွယ်ရ အရေးပိုင်မင်း)သည် တဦး အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ဦးကျော်ထွန်းသည် ထိုရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသကျောင်း စတင် ဖွင့်လှစ်သောနေ့တွင် ဖတ်ကြားရန် အတွက် ရတုကိုပင် ရေးသားစီကုံး ပေးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ မြန်မာ့ လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု သမိုင်းတွင် အလွန် အရေးပါခဲ့သော ဝိုင်အမ်ဘီအေ (YMBA) ခေါ် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ ကလျာဏယုဝအသင်း]] ကို စတင်တည်ထောင်သူ [[မေအောင်၊ ဦး (စွယ်စုံပညာရှင်)|ဦးမေအောင်]] (၁၈၈၀ - ၁၉၂၆)က ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ အမျိုးသားအထက်တန်းကျောင်း ကျောင်းအုပ် အဖြစ် ၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ကျောင်းသုံး မြန်မာ ရာဇဝင် ရေးသော [[ဘသန်း၊ ဦး (ရာဇဝင်ဆရာ)|ရာဇဝင်ဆရာ ဦးဘသန်း]] သည် ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ ကျောင်းအုပ်ဆရာကြီး အဖြစ် လုပ်ကိုင်စဉ် ''ဘီအေ မောင်ဘလွင်'' ဝတ္ထုကို ရေးခဲ့ပြီး ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယ၏ လွတ်လပ်ရေးဖခင်ကြီး မဟတ္တမ [[ဂန္ဓီ၊ မဟတ္တမ|ဂန္ဒီ]] သည် [[ခွဲရေးတွဲရေး]] (ထိုစဉ်က မြန်မာပြည်သည် ဗြိတိသျှအိန္ဒိယပြည်၏ ပြည်နယ်တခုသာ ဖြစ်ခဲ့သည်) ကိစ္စအတွက် ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ အမျိုးသားအထက်တန်းကျောင်းတွင် ကျင်းပသော ညီလာခံ၌ မြန်မာလူထုနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။<ref>N. R. Phatak (1968). ''Source Material for a History of the Freedom Movement in India: pt. 1. Mahatma Gandhi (1915-1922)''. Government Central Press, India. p. 423.</ref> [[ဘသန်း (ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ)|ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ ဦးဘသန်း]]ဟု လူသိများသော [[ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့]]ရ သတင်းစာဆရာ၊ စာရေးဆရာ ဦးဘသန်း(၁၈၉၇- ၁၉၈၄) သည် ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ အထက်တန်းကျောင်း၌ ပါဠိနှင့် မြန်မာစာဆရာအဖြစ် (၂၄)နှစ်တိုင်တိုင် အမှုထမ်းခဲ့သည်။ == ထင်ရှားသောကျောင်းသားဟောင်းများ == * [[သိပ္ပံမောင်ဝ]] - ခေတ်စမ်းစာပေကို ဦးဆောင်ခဲ့သူ * [[စိုး၊ သခင်|သခင်စိုး]] - [[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]]ဝင် နှင့် [[ဖက်ဆစ်တိုက်ဖျက်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]] စတင်တည်‌ထောင်သူတစ်ဦး * [[သီရိပျံချီ]] [[စိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|ဦးစိန်ဝင်း]] - မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ နိုင်ငံတော် ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်းဝင် (ပထမဆင့်) *[[ကုသ၊ စာရေးဆရာ|စာရေးဆရာ ကုသ]] - ခေတ်စမ်းစာပေလှုပ်ရှားသူ နှင့် မော်လမြိုင် ဥပစာ ကောလိပ် ကျောင်းအုပ်ကြီး (၁၉၅၃ - ၁၉၆၃) *[[ဓူဝံ (စာရေးဆရာ)|စာရေးဆရာ ဓူဝံ]] - ညွှန်ကြားရေးဝန်၊ သတင်းစာဆရာ၊ မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာအယ်ဒီတာချုပ် (၁၉၄၆) *သီရိပျံချီ ဦး[[ထွန်းမြင့် (လင်းခေး)]] - ၁၉၄၇ ခုနှစ် သမိုင်းဝင် [[ပင်လုံစာချုပ်]] လက်မှတ်ရေးထိုးရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သူ<ref>ရွှေတောင်ကျောင်းတိုက်သမိုင်း(မော်လမြိုင်သမိုင်း). p. 114</ref> *ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ချစ်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ချစ်ဆွေ]] (စာရေးဆရာနောင်စစ်သည်)- လယ်ယာနှင့် သစ်တောရေးရာဝန်ကြီး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ရေလုပ်ငန်းဝန်ကြီး၊ သမဝါယမဝန်ကြီး [[ခေတ်စမ်းစာပေ]]ကို ဦးဆောင်ခဲ့သူ [[သိပ္ပံမောင်ဝ]] သည် ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဆယ်တန်း စာမေးပွဲကို ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ အမျိုးသားအထက်တန်းကျောင်းမှ မြန်မာဘာသာနှင့် ပါဠိဘာသာ တို့တွင် ဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံမောင်ဝ သည် ရှင်မဟာ ဗုဒ္ဓဃောသ ကျောင်းကြီးတွင် ပညာ သင်ကြားကာ နေသည့်အတွင်း၌လည်း မြန်မာဘာသာကို အထူးလေ့လာလျက် ဝါသနာအလျောက် "ဝဇီရာတင့်" ဟူသော အမည်နှင့် မြန်မာသတင်းစာများတွင် ဆောင်းပါးများ ရေးသား ထည့်သွင်းခြင်း ပြုလေ့ ရှိခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ခေတ်စမ်း ကဗျာများရေးသားသူ [[ကုသ၊ စာရေးဆရာ|စာရေးဆရာ ကုသ]] သည် ၁၉၂၇ တွင် ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသကျောင်းမှ ဆယ်တန်း စာမေးပွဲ အောင်ခဲ့သည်။ နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုများတွင် အရေးပါသော [[၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ]] တွင်ပါဝင်ခဲ့သူ ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသကျောင်းသား ကိုစိန်ဝင်း (နောင်တွင် သီရိပျံချီ [[စိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|ဦးစိန်ဝင်း]]) သည် ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသကျောင်းမှ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဆယ်တန်း စာမေးပွဲ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ သူသည် ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်မှူး အဆင့်ဖြင့် [[အောင်ဆန်း|ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၊]] [[ဗထူး၊ ဗိုလ်မှူးကြီး|ဗိုလ်မှူးဗထူး]] တို့နှင့် အတူ ဖက်ဆစ်ဂျပန် တော်လှန်ရေးတိုက်ပွဲ ဝင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်ရှိ အထက်တန်းကျောင်းများ|မော်လမြိုင်]] [[ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်ရှိ အဆောက်အအုံများ]] oqg32957xigyh15nqyy1zcnveda8pur 14 90937 1048255 407835 2026-08-12T06:26:21Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ဂြိုဟ်သိမ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1048255 wikitext text/x-wiki {{Cat main}} {{Commonscat|Pluto}} [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်များ]] ds05tl1nrfgp1wjoslx29xbgf343dnl 0 90942 1048241 407846 2026-08-12T05:45:54Z Dr Lotus Black 31011 for rename 1048241 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ဂြိုဟ်သိမ်]] acwzb91tnacceb958xqmvwzjiy9cncs 0 91339 1048297 767030 2026-08-12T07:40:20Z Dr Lotus Black 31011 1048297 wikitext text/x-wiki [[Image:Milky Way Arms ssc2008-10.svg|250px|right|thumb|နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ၏ လေ့လာထားသော ခရုပတ်ပုံစံ လက်မောင်း<ref>{{Cite web |title=See the "Spiral Arms" part of this &#91;&#91;NASA&#93;&#93; animation for details |url=http://planetquest.jpl.nasa.gov/system/interactable/7/index.html |accessdate=27 June 2018 |archivedate=10 January 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160110094954/http://planetquest.jpl.nasa.gov/system/interactable/7/index.html }}</ref>]] '''အိုရိုင်ယွန် လက်မောင်း''' သည် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]]၏ အသေးစား ခရုပတ်ပုံစံ လက်မောင်းဖြစ်ပြီး [[အလင်းနှစ်]] ၃၅၀၀ ခန့်ကျယ်ဝန်းကာ အလင်းနှစ် ၁၀၀၀ ခန့် ရှည်လျားသည်။<ref>Harold Spencer Jones, T. H. Huxley, ''Proceedings of the Royal Institution of Great Britain'', Royal Institution of Great Britain, v. 38–39</ref> ယင်းတွင် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]နှင့် [[ကမ္ဘာမြေ]]တို့ ပါဝင်သည်။ လက်မောင်းသည် မြောက်ကမ္ဘာခြမ်း၏ ထင်ရှားသော [[အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)|အိုရိုင်ယွန်]] [[ကြယ်စုတန်း]]ဖြစ်ပြီး ထင်ရှားသော ကြယ်များမှာ [[ရီဂျယ်]]၊ [[ဘီတယ်ဂျူးစ်]]တို့ဖြစ်ကြပြီး [[အိုရိုင်ယွန် ခါးပတ်]]၊ [[အိုရိုင်ယွန် နက်ဗျူလာ]]တို့ကို မြင်နိုင်သည်။ ==Interactive maps== <imagemap> Image:Orion Arm.JPG|frame|center|Orion and neighboring arms (clickable map) rect 126 149 188 182 [[Rosette Nebula]] rect 285 116 327 145 [[ကဏန်း နက်ဗျူလာ]] rect 243 245 284 274 [[အိုရိုင်ယွန် နက်ဗျူလာ]] rect 299 288 345 312 [[Trifid Nebula]] rect 343 304 384 333 [[Lagoon Nebula]] rect 393 322 434 353 [[အိုမီဂါ နက်ဗျူလာ]] rect 445 322 494 353 [[Eagle Nebula]] rect 424 244 483 280 [[မြောက်အမေရိက နက်ဗျူလာ]] rect 293 248 319 266 [[ရီဂျယ်]] rect 225 179 299 246 [[အိုရိုင်ယွန် ခါးပတ်]] rect 331 211 368 234 [[ဓူဝံကြယ်]] rect 318 236 353 259 [[နေ]] poly 302 176 303 241 315 242 361 177 [[ဘီတယ်ဂျူးစ်]] rect 419 222 458 245 [[Deneb]] poly 0 123 508 118 637 160 637 217 470 163 0 178 [[ပါဆီးယပ် လက်မောင်း]] poly 2 202 460 201 633 261 637 326 408 260 1 258 [[#Interactive maps|အိုရိုင်ယွန် လက်မောင်း]] poly 1 284 397 293 633 360 637 477 541 475 357 413 0 400 [[Sagittarius Arm]] desc bottom-left </imagemap> <imagemap> Image:Nearest Nebulae and Star clusters.gif|thumb|800px|center|The nearest nebulae and star clusters (clickable map) rect 396 142 447 173 [[Rosette Nebula]] rect 376 230 426 258 [[Seagull Nebula]] rect 463 264 501 292 [[Cone Nebula]] rect 528 284 576 322 [[ကယ်လဖိုးနီးယား နက်ဗျူလာ]] rect 695 117 741 149 [[Heart Nebula]] rect 461 301 494 339 [[အိုရိုင်ယွန် နက်ဗျူလာ]] rect 691 154 739 182 [[Soul Nebula]] rect 568 371 625 405 [[မြောက်အမေရိက နက်ဗျူလာ၂၁]] rect 643 366 687 402 [[Cocoon Nebula]] rect 688 392 761 429 [[Gamma Cygni Nebula]] rect 594 404 625 444 [[Veil Nebula]] rect 513 541 550 578 [[Trifid Nebula]] poly 676 435 690 435 692 427 723 429 726 461 677 461 [[Crescent Nebula]] rect 489 597 543 630 [[Lagoon Nebula]] rect 555 592 595 626 [[အိုမီဂါ နက်ဗျူလာ]] rect 574 646 614 689 [[Eagle Nebula]] rect 444 633 500 678 [[Cat's Paw Nebula]] rect 90 502 161 529 [[အိသာကရိနီ နက်ဗျူလာ]] rect 442 37 491 69 [[ကဏန်း နက်ဗျူလာ]] rect 517 158 547 175 [[Messier 37]] rect 527 172 559 190 [[Messier 36]] rect 533 191 563 208 [[Messier 38]] rect 408 257 434 280 [[Messier 50]] rect 327 232 357 257 [[Messier 46]] rect 422 285 454 302 [[Messier 67]] rect 553 321 582 338 [[Messier 34]] rect 433 305 461 321 [[Messier 48]] rect 409 314 435 330 [[Messier 41]] rect 425 328 456 345 [[Messier 47]] rect 474 343 500 365 [[Messier 44]] rect 502 345 528 368 [[ကြယ်စင်ခုနှစ်ဖော်|Messier 45]] rect 542 378 568 399 [[Messier 39]] rect 714 285 748 308 [[Messier 52]] rect 352 285 379 308 [[Messier 93]] rect 489 421 513 444 [[Messier 7]] rect 495 452 518 473 [[Messier 6]] rect 522 456 549 476 [[Messier 25]] rect 512 478 539 500 [[Messier 23]] rect 531 575 555 593 [[Messier 21]] rect 556 564 589 580 [[Messier 18]] rect 605 598 640 617 [[Messier 26]] rect 630 618 654 639 [[Messier 11]] rect 484 234 510 256 [[Messier 35]] rect 287 248 316 276 [[NGC 2362]] rect 370 359 411 381 [[IC 2395]] rect 359 413 390 449 [[NGC 3114]] rect 407 396 444 432 [[NGC 3532]] rect 594 356 644 372 [[IC 1396]] rect 458 392 502 406 [[IC 2602]] rect 407 494 443 521 [[NGC 6087]] rect 437 464 472 497 [[NGC 6025]] rect 262 478 300 506 [[NGC 3766]] rect 513 427 554 451 [[IC 4665]] rect 181 445 226 472 [[IC 2581]] rect 212 506 257 526 [[IC 2944]] rect 213 565 246 598 [[NGC 4755]] rect 128 463 154 494 [[NGC 3293]] rect 362 591 392 628 [[NGC 6067]] rect 404 548 437 587 [[NGC 6193]] rect 425 595 453 630 [[NGC 6231]] rect 461 556 498 585 [[NGC 6383]] rect 58 506 91 521 [[Tr 14]] rect 77 520 108 536 [[Tr 16]] rect 797 130 831 153 [[Messier 103]] rect 665 408 691 434 [[Messier 29]] rect 746 139 782 157 [[hPer]] rect 763 117 804 132 [[chi Per]] rect 152 485 194 500 [[Col 228]] rect 456 377 492 393 [[o Vel]] poly 0 0 496 0 841 130 976 221 972 421 633 224 277 129 5 111 [[ပါဆီးယပ် လက်မောင်း]] poly 2 230 444 239 688 340 970 495 971 639 559 452 317 387 1 380 [[#Interactive maps|Orion Arm]] poly 2 481 423 492 694 606 922 757 470 761 234 669 1 668 [[Sagittarius Arm]] rect 879 666 965 684 [[ကြယ်အစုအဝေး]] rect 878 684 944 699 [[နက်ဗျူလာ]] desc bottom-left </imagemap> {{multiple image | align = center | direction = horizontal | background color = | width = | caption_align = center | header_background = | header_align = center | header = [[စကြဝဠာ|စကြဝဠာရှိ ကမ္ဘာ၏တည်နေရာ]] | image1 = The Earth seen from Apollo 17.jpg | width1 = 88 | caption1 = [[ကမ္ဘာ]] | image2 = Montagem Sistema Solar.jpg | width2 = 115 | caption2 = [[နေအဖွဲ့အစည်း]] | image3 = Rho Ophiuchi.jpg | width3 = 90 | caption3 = [[ဂေါင်း ခါးပတ်]] | image4 = Milky Way Arms ssc2008-10.svg | width4 = 98 | caption4 = အိုရိုင်ယွန် လက်မောင်း | image5 = Artist's impression of the Milky Way (updated - annotated).jpg | width5 = 88 | caption5 = [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]] | image6 = Local Group and nearest galaxies.jpg | width6 = 120 | caption6 = [[Local Group|Local&nbsp;Group]] | image7 = Local supercluster-ly.jpg | width7 = 93 | caption7 = [[Virgo Supercluster|Virgo SCl]] | image8 = Observable universe r2.jpg | width8 = 90 | caption8 = [[Laniakea Supercluster|Laniakea SCl]] | image9 = Observable Universe with Measurements 01.png | width9 = 90 | caption9 = [[လေ့လာနိုင်သော စကြဝဠာ|မိမိတို့စကြဝဠာ]] | footer_background = | footer_align = center | footer = }} ==အခြားကြည့်ရန်== {{div col|colwidth=30em}} * [[ဂေါင်း ခါးပတ်]] {{div col end}} ==ကိုးကား== {{reflist}} ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://messier.seds.org/more/mw_m.html Messier Objects in the Milky Way (SEDS)] *[http://www.3dgalaxymap.com/ A 3D map of the Milky Way Galaxy] [[Category:နဂါးငွေ့တန်း]] [[ကဏ္ဍ:ခရုပတ်ပုံစံ ဂလက်ဆီများ]] 955vuno4ocn2nlceyu8ol9wtikeun7i 0 92593 1048231 1030869 2026-08-12T05:13:05Z Dr Lotus Black 31011 1048231 wikitext text/x-wiki {{Confused|ဂြိုဟ်ပု}} [[File:Euler diagram of solar system bodies.svg|thumb|right|Euler diagram showing the types of bodies in the Solar System]] '''ဂြိုဟ်ငယ်''' ဆိုသည်မှာ [[နေ]] (သို့မဟုတ် မည်သည့်[[ကြယ်]]ကိုမဆို) တိုက်ရိုက် [[ပတ်လမ်းကြောင်း|လည်ပတ်]]နေသည့် နက္ခတ္တဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုတွင် [[ဂြိုဟ်]] သို့မဟုတ် [[ကြယ်တံခွန်]]များ မဖြစ်ရပေ။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်မတိုင်ခင်က နိုင်ငံတကာ နက္ခတ္တဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းက ဂြိုဟ်ငယ်ဟု တရားဝင် သုံးစွဲခဲ့သော်လည်း ဂြိုဟ်တစ်ခု၏ သတ်မှတ်ချက်များ ထွက်ပေါ်လာပြီးနောက် ဂြိုဟ်ငယ်နှင့် ကြယ်တံခွန်များမှ ဂြိုဟ်ပုနှင့် သေးငယ်သော နေအဖွဲ့အစည်းကိုယ်ထည်များဟု ပြန်လည်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name=res>[http://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau0603/ Press release, IAU 2006 General Assembly: Result of the IAU Resolution votes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429212224/http://iau.org/news/pressreleases/detail/iau0603/ |date=29 April 2014 }}, International Astronomical Union, August 24, 2006. Accessed May 5, 2008.</ref> ဂြိုဟ်ငယ်များသည် [[ဂြိုဟ်ပု]]များ၊ [[ဥက္ကာခဲ]]များ၊ [[ကိုင်းပါး ခါးပတ်]] အရာဝတ္ထုများနှင့် အခြားသော ထရန်-နက်ပကျူနီယမ် အရာဝတ္ထုများ ဖြစ်နိုင်သည်။<ref>{{cite web|title=Unusual Minor Planets|url=http://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/Unusual.html|publisher=Minor Planet Center|accessdate=23 December 2011}}</ref> ပထမဆုံး တွေ့ရှိသော ဂြိုဟ်ငယ်မှာ စီးရီ ဖြစ်ပြီး ၁၈၀၁ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်သည်။ ယင်းအရာဝတ္ထုများကို ဖော်ပြရန် ဂြိုဟ်ငယ်ဟူသော အခေါ်ဝေါ်အား ၁၉ ရာစုကတည်းက သုံးနှုန်းခဲ့သည်။<ref>[http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/minorplanets.php When did the asteroids become minor planets?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160612180437/http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/minorplanets.php |date=12 June 2016 }}, James L. Hilton, Astronomical Information Center, United States Naval Observatory. Accessed May 5, 2008.</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{နေအဖွဲ့အစည်း}} [[Category:ဂြိုဟ်ငယ်များ]] kuidlxk2sutvyai0cm6e34lfcowhka1 1048268 1048231 2026-08-12T06:41:02Z Dr Lotus Black 31011 1048268 wikitext text/x-wiki {{Confused|ဂြိုဟ်ပု|ဂြိုဟ်သိမ်}} [[File:Euler diagram of solar system bodies.svg|thumb|right|Euler diagram showing the types of bodies in the Solar System]] '''ဂြိုဟ်ငယ်''' ဆိုသည်မှာ [[နေ]] (သို့မဟုတ် မည်သည့်[[ကြယ်]]ကိုမဆို) တိုက်ရိုက် [[ပတ်လမ်းကြောင်း|လည်ပတ်]]နေသည့် နက္ခတ္တဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုတွင် [[ဂြိုဟ်]] သို့မဟုတ် [[ကြယ်တံခွန်]]များ မဖြစ်ရပေ။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်မတိုင်ခင်က နိုင်ငံတကာ နက္ခတ္တဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းက ဂြိုဟ်ငယ်ဟု တရားဝင် သုံးစွဲခဲ့သော်လည်း ဂြိုဟ်တစ်ခု၏ သတ်မှတ်ချက်များ ထွက်ပေါ်လာပြီးနောက် ဂြိုဟ်ငယ်နှင့် ကြယ်တံခွန်များမှ ဂြိုဟ်ပုနှင့် သေးငယ်သော နေအဖွဲ့အစည်းကိုယ်ထည်များဟု ပြန်လည်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name=res>[http://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau0603/ Press release, IAU 2006 General Assembly: Result of the IAU Resolution votes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429212224/http://iau.org/news/pressreleases/detail/iau0603/ |date=29 April 2014 }}, International Astronomical Union, August 24, 2006. Accessed May 5, 2008.</ref> ဂြိုဟ်ငယ်များသည် [[ဂြိုဟ်ပု]]များ၊ [[ဥက္ကာခဲ]]များ၊ [[ကိုင်းပါး ခါးပတ်]] အရာဝတ္ထုများနှင့် အခြားသော ထရန်-နက်ပကျူနီယမ် အရာဝတ္ထုများ ဖြစ်နိုင်သည်။<ref>{{cite web|title=Unusual Minor Planets|url=http://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/Unusual.html|publisher=Minor Planet Center|accessdate=23 December 2011}}</ref> ပထမဆုံး တွေ့ရှိသော ဂြိုဟ်ငယ်မှာ စီးရီ ဖြစ်ပြီး ၁၈၀၁ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်သည်။ ယင်းအရာဝတ္ထုများကို ဖော်ပြရန် ဂြိုဟ်ငယ်ဟူသော အခေါ်ဝေါ်အား ၁၉ ရာစုကတည်းက သုံးနှုန်းခဲ့သည်။<ref>[http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/minorplanets.php When did the asteroids become minor planets?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160612180437/http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/minorplanets.php |date=12 June 2016 }}, James L. Hilton, Astronomical Information Center, United States Naval Observatory. Accessed May 5, 2008.</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{နေအဖွဲ့အစည်း}} [[Category:ဂြိုဟ်ငယ်များ]] gzlra0uq1czz67p46w6ju3lm9gt7pw5 0 92599 1048258 954221 2026-08-12T06:27:48Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ဂြိုဟ်သိမ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1048258 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | minorplanet = yes | background = #C2E0FF | name = မက်ကီမက်ကီ | symbol = [[File:Makemake symbol (bold).svg|24px|🝼]] | image = File:Makemake moon Hubble image with legend (cropped).jpg | image_size = upright=1.5 | caption = မက်ကီမက်ကီနှင့် ယင်း၏ လကို [[ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]မှ မြင်ရပုံ | discovery = yes | discoverer = {{plainlist | * Michael E. Brown * Chad Trujillo * David Rabinowitz }} | discovered = March 31, 2005 | earliest_precovery_date = January 29, 1955 | mpc_name = (136472) Makemake | pronounced = {{IPAc-en|ˌ|m|æ|k|i|ˈ|m|æ|k|i}}, {{IPAc-en|ˌ|m|ɑː|k|i|ˈ|m|ɑː|k|i}} or {{IPAc-en|audio=en-us-Makemake.ogg|ˌ|m|ɑː|k|eɪ|ˈ|m|ɑː|k|eɪ}}{{refn|The [[:en:Rapa Nui language|Rapa Nui]] pronunciation is {{IPA-poly|ˈmakeˈmake|}}, which is approximated in English as {{IPAc-en|US|ˌ|m|ɑː|k|i|ˈ|m|ɑː|k|i}} {{respell|MAH|kee|MAH|kee}},<ref name="brownblog"/> {{IPAc-en|UK|ˈ|m|æ|k|i|ˈ|m|æ|k|i}} {{respell|MAK|ee|MAK|ee}}, or as {{IPAc-en|ˌ|m|ɑː|k|eɪ|ˈ|m|ɑː|k|eɪ}} {{respell|MAH|kay|MAH|kay}}.<ref name="brownblog2"/><ref name="craig"/> The first is an anglicized pronunciation; the second is more Polynesian, and is used by Brown and his students.<ref>Podcast [http://365daysofastronomy.org/2009/03/31/march-31st/ ''Dwarf Planet Haumea''] (Darin Ragozzine, at 3′11″)</ref>|group=lower-alpha}} | alt_names = {{mp|2005 FY|9}} | adjectives = Makemakean | named_after = [[:en:Makemake (deity)|Makemake]] | mp_category = [[ဂြိုဟ်ပု]]<br>cubewano<ref name="MPEC2009-P26" /><br>[[:en:scattered disc|scattered-near]] | orbit_ref = <ref name=jpldata/> | epoch = [[Julian day|JD]] 2457000.5 (9 December 2014) | aphelion = 52.840 [[Astronomical unit|AU]] | perihelion = 38.590 AU | semimajor = 45.715 AU | eccentricity = 0.15586 | period = 309.09 [[:en:Julian year (astronomy)|yr]] (112,897 [[ရက်|d]]) | avg_speed = 4.419&nbsp;km/[[စက္ကန့်|s]] | inclination = 29.00685[[degree (angle)|°]] | asc_node = 79.3659° | arg_peri = 297.240° | mean_anomaly = 15 | satellites = 1 | physical_characteristics = yes | axial_tilt = | sidereal_day = {{val|7.771|0.003|u=hours}}<ref name=Heinze2009/> | dimensions = {{plainlist| * {{nowrap|({{val|1434|48|-18}})&thinsp;×&thinsp;({{val|1420|18|-24}} km)}}<!--now known not viewed pole-on--><ref name=Brown2013/> * {{nowrap|({{val|1502|45}})&thinsp;×&thinsp;({{val|1430|9}}) km}}<ref name="Ortiz2012"/> }} |mean_radius ={{plainlist| * {{val|715|19|-11|u=km}}<ref name=Brown2013/> * {{val|739|17|u=km}}<ref name=Ortiz2012/>}} | flattening = 0.05{{refn|group=lower-alpha|name=flattening|Calculated using ''(a−b)/a'' and the dimensions from <ref name=Ortiz2012/>}} | surface_area = {{val|6.9|0.3|e=6|u=km2}}{{refn|group=lower-alpha|name=surface-vol|Calculated using the dimensions from <ref name="Ortiz2012"/> assuming an [[:en:ellipsoid|oblate spheroid]].}}<ref name=surfacecalc>{{cite web|url=http://www.wolframalpha.com/input/?i=surface+ellipsoid+751x751x715|title=surface ellipsoid 751x751x715 – Wolfram-Alpha|publisher=}}</ref> | volume = {{val|1.7|0.1|e=9|u=km3}}{{refn||group=lower-alpha|name=surface-vol}}<ref name=volumecalc>{{cite web|url=http://www.wolframalpha.com/input/?i=volume+ellipsoid+751x751x715|title=volume ellipsoid 751x751x715 – Wolfram-Alpha|publisher=}}</ref> | mass = < 4.4 × 10²¹ kg | density = 1.4–3.2&nbsp;g/cm³<ref name=Brown2013/> <3.05&nbsp;g/cm³ | surface_grav = | escape_velocity = | albedo = {{val|0.81|+0.03|-0.05}}<!--now known not viewed pole-on--><ref name=Brown2013/> | single_temperature = 32–36&nbsp;K (single-terrain model)<br> 40–44&nbsp;K (two-terrain model)<ref name=Ortiz2012/> | spectral_type = [[:en:Trans-Neptunian object#Colors|B−V]]=0.83, V−R=0.5<ref name="Snodgrass2009"/> | abs_magnitude = {{val|-0.3}}<ref name=jpldata/> | magnitude = 17.0 ([[:en:Opposition (astronomy and astrology)|opposition]])<ref name="AstDys" /><ref name="Horizons" /> }} '''မက်ကီမက်ကီ''' ({{lang-en|Makemake}}; သင်္ကေတ: [[File:Makemake symbol (fixed width).svg|16px|🝼]])<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> သည် [[ဂြိုဟ်ပု]]ဖြစ်ပြီး အချင်းအားဖြင့် [[ပလူတို]]၏ ၃ ပုံ ၂ ပုံခန့်ရှိသည်။<ref name="Lim2010" /><ref name="IAU0806" /> ယင်း၌ S/2015 (136472) 1 ဟုခေါ်သည့် ဂြိုဟ်ရံလတစ်ခုရှိသည်။<ref name="HubbleSite"/> မက်ကီမက်ကီ၏ ပျမ်းမျှအပူချိန် အင်မတန် နည်းပါးပြီး −၂၄၃.၂ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် ရှိကာ မျက်နှာပြင်တွင် [[မီသိန်း]]၊ [[အီသိန်း]]နှင့် ဖြစ်နိုင်ခြေ အစိုင်အခဲ နိုက်ထရိုဂျင်များဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။<ref name="brown" /> မက်ကီမက်ကီအား ၂၀၀၅ ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ ရက်၌ Michael E. Brown ခေါင်းဆောင်သောအဖွဲ့မှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ၂၀၀၅ ဇူလိုင် ၂၉ တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ နိုင်ငံတကာ နက္ခတ္တအဖွဲ့အစည်းက ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ဂြိုဟ်ပုတစ်ခုအဖြစ် အသိမှတ်ပြုခဲ့သည်။<ref name="IAU0806"/><ref name="Brown"/><ref name="name" /><ref name="Tancredi"/> နေကို တစ်ပတ် ပတ်မိရန် ၃၁၀ နှစ် ကြာမြင့်ပြီး<ref name="Buie">{{cite web|author=Marc W. Buie |author-link=Marc W. Buie|date=2008-04-05|title=Orbit Fit and Astrometric record for 136472|publisher=SwRI (Space Science Department)|url = http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html|accessdate=2008-07-13}}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ်အရ မက်ကီမက်ကီသည် နေမှအဝေးဆုံးဖြစ်သည့် {{convert|52.4|AU|km|lk=in|abbr=on}} အကွာဝေးသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name="AstDys">{{cite web |title=AstDys (136472) Makemake Ephemerides |publisher=Department of Mathematics, University of Pisa, Italy |url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |accessdate=2015-12-30}}</ref><ref name="Horizons" /> မိမိကိုယ်ကို တစ်ပတ်လှည့်ပတ်မိရန်မှာ ခန့်မှန်းခြေ ၇.၇ နာရီ ကြာမြင့်သည်။ == မှတ်စု == {{reflist|group=lower-alpha}} == ကိုးကား == {{reflist|30em|refs= <ref name="brown">{{cite journal|title=Methane and Ethane on the Bright Kuiper Belt Object 2005 FY₉|author=Mike Brown|display-authors=4|author2=K. M. Barksume|author3=G. L. Blake|author4=E. L. Schaller|author5=D. L. Rabinowitz|author6=H. G. Roe|author7=C. A. Trujillo|last-author-amp=yes|journal= The Astronomical Journal|date=2007|volume=133|issue=1|pages= 284–289| doi= 10.1086/509734|bibcode=2007AJ....133..284B}}</ref> <ref name="brownblog">{{cite web|title=Mike Brown's Planets: What's in a name? (part 2) | last = Brown | first = Mike | publisher=California Institute of Technology|date=2008|url = http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/whats-in-name-part-2.html|accessdate=2008-07-14}}</ref> <ref name="Horizons">{{cite web|title = Asteroid 136472 Makemake (2005 FY9)|work=HORIZONS Web-Interface|publisher=JPL Solar System Dynamics|url = http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=2005FY9|accessdate=2015-12-30}}</ref> <ref name="MPEC2009-P26">{{cite web|title=MPEC 2009-P26 :Distant Minor Planets (2009 AUG. 17.0 TT) |publisher=IAU Minor Planet Center |date=2009-08-07 |url = http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K09/K09P26.html |accessdate=2009-08-28}}</ref> <ref name="name">{{cite web|date=2008-11-07 <!--11:42:58-->|title=Dwarf Planets and their Systems|work= Working Group for Planetary System Nomenclature (WGPSN)|url = http://planetarynames.wr.usgs.gov/append7.html#DwarfPlanets| accessdate=2008-07-13| publisher= U.S. Geological Survey}}</ref> <ref name=jpldata>{{cite web|type=2014-07-08 last obs|title=JPL Small-Body Database Browser: 136472 Makemake ({{mp|2005 FY|9}})|work=NASA Jet Propulsion Laboratory|url = http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136472|accessdate=2015-08-27}}</ref> <ref name="Ortiz2012">{{Cite journal | last1 = Ortiz | first1 = J. L. | last2 = Sicardy | first2 = B. | last3 = Braga-Ribas | first3 = F. | last4 = Alvarez-Candal | first4 = A. | last5 = Lellouch | first5 = E. | last6 = Duffard | first6 = R. | last7 = Pinilla-Alonso | first7 = N. | last8 = Ivanov | first8 = V. D. | last9 = Littlefair | first9 = S. P. | last10 = Camargo | doi = 10.1038/nature11597 | first10 = J. I. B. | last11 = Assafin | first11 = M. | last12 = Unda-Sanzana | first12 = E. | last13 = Jehin | first13 = E. | last14 = Morales | first14 = N. | last15 = Tancredi | first15 = G. | last16 = Gil-Hutton | first16 = R. | last17 = De La Cueva | first17 = I. | last18 = Colque | first18 = J. P. | last19 = Da Silva Neto | first19 = D. N. | last20 = Manfroid | first20 = J. | last21 = Thirouin | first21 = A. | last22 = Gutiérrez | first22 = P. J. | last23 = Lecacheux | first23 = J. | last24 = Gillon | first24 = M. | last25 = Maury | first25 = A. | last26 = Colas | first26 = F. | last27 = Licandro | first27 = J. | last28 = Mueller | first28 = T. | last29 = Jacques | first29 = C. | last30 = Weaver | first30 = D. | title = Albedo and atmospheric constraints of dwarf planet Makemake from a stellar occultation | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2012-11-22_491_7425/page/566 | journal = Nature | volume = 491 | issue = 7425 | pages = 566–569 | year = 2012 | pmid = 23172214| pmc = |bibcode = 2012Natur.491..566O }} (ESO 21 November 2012 press release: [http://www.eso.org/public/news/eso1246/ Dwarf Planet Makemake Lacks Atmosphere])</ref> <ref name=Heinze2009>A. N. Heinze and Daniel deLahunta, [http://www.iop.org/EJ/abstract/1538-3881/138/2/428/ The rotation period and light-curve amplitude of Kuiper belt dwarf planet 136472 Makemake ({{mp|2005 FY|9}})], ''The Astronomical Journal'' '''138''' (2009), pp. 428–438. {{doi|10.1088/0004-6256/138/2/428}}</ref> <ref name="brownblog2">{{cite web|title=Mike Brown's Planets: Make-make | last = Brown | first = Mike | publisher=California Institute of Technology|date=2008|url = http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/make-make.html|accessdate=2008-07-14}}</ref> <ref name=Brown2013>{{cite journal|author=M.E. Brown|year=2013|arxiv=1304.1041v1|title=On the size, shape, and density of dwarf planet Makemake|journal=The Astrophysical Journal Letters|volume=767|pages=L7(5pp)|doi=10.1088/2041-8205/767/1/L7|bibcode = 2013ApJ...767L...7B }}</ref> <ref name="craig">{{cite book|author=Robert D. Craig|title=Handbook of Polynesian Mythology|publisher=ABC-CLIO|date=2004|page=63|url = https://books.google.com/?id=LOZuirJWXvUC&pg=PA63&dq=makemake|isbn=978-1-57607-894-5}}</ref> <ref name="IAU0806">{{cite press release|publisher=International Astronomical Union (News Release – IAU0806)|title=Fourth dwarf planet named Makemake|author=International Astronomical Union|url=http://www.iau.org/public_press/news/release/iau0806/|date=2008-07-19|accessdate=2008-07-20|archive-date=23 July 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080723021818/http://www.iau.org/public_press/news/release/iau0806/|url-status=dead}}</ref> <ref name="Tancredi">{{cite journal|author=Gonzalo Tancredi|author2=Sofia Favre|title=Which are the dwarfs in the Solar System?|date=June 2008|journal=Icarus|volume=195|issue=2|pages=851–862|url = http://www.lpi.usra.edu/meetings/acm2008/pdf/8261.pdf|doi=10.1016/j.icarus.2007.12.020|accessdate=2008-08-03|bibcode=2008Icar..195..851T}}</ref> <ref name="Snodgrass2009">{{cite journal| doi = 10.1051/0004-6361/200913031| last1 = Snodgrass| first1 = C.| last2 = Carry| first2 = B.| last3 = Dumas| first3 = C.| last4 = Hainaut| first4 = O.| title = Characterisation of candidate members of (136108) Haumea's family| journal = Astronomy and Astrophysics| volume = 511| pages = A72| date = February 2010| pmid = | pmc = | arxiv = 0912.3171| bibcode = 2010A&A...511A..72S| ref = harv}}</ref> <ref name="HubbleSite">{{cite press release| publisher = HubbleSite (News Release no. STScI-2016-18)|title= Hubble Discovers Moon Orbiting the Dwarf Planet Makemake|author=HubbleSite|url = http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2016/18/full/|date=2016-04-26|accessdate=2016-04-26}}</ref> <ref name="Brown">{{cite web|author=Michael E. Brown|title=The Dwarf Planets|publisher=California Institute of Technology, Department of Geological Sciences|url = http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/dwarfplanets/|accessdate=2008-01-26}}</ref> <ref name="Lim2010">{{cite journal|author=T.L. Lim|author2=J. Stansberry|author3=T.G. Müller|title="TNOs are Cool": A survey of the trans-Neptunian region III. Thermophysical properties of 90482 Orcus and 136472 Makemake|date=2010| volume=518|page=L148|doi=10.1051/0004-6361/201014701|journal=Astronomy and Astrophysics|bibcode=2010A&A...518L.148L|arxiv=1202.3657}}</ref> }} {{နေအဖွဲ့အစည်း}} [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[Category:ဂြိုဟ်ငယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်များ]] [[Category:မက်ကီမက်ကီ]] 0xp4659x90temxegmps5ndxpck6uhg6 0 92633 1048259 1036544 2026-08-12T06:28:02Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ဂြိုဟ်သိမ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1048259 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | minorplanet = yes | background = #C2E0FF | name = ဟောက်မေယာ | symbol = [[File:Haumea symbol (bold).svg|24px|🝻]] | image = Haumea Hubble.png | image_size = 250 | caption = {{longitem|[[:en:Keck telescope|Keck]] image of Haumea and its two moons. Hiʻiaka is above Haumea (center), and Namaka is directly below.|style=padding: 4px 0; line-height: 1.3em;}} | discovery = yes | discoverer = [[:en:Michael E. Brown|Brown]] et al.; [[:en:José Luis Ortiz Moreno|Ortiz]] et al. (neither official) | discovered = 2004 December 28 (Brown et al.); 2005 July (Ortiz et al.) | earliest_precovery_date = September 22, 1955 | mpc_name = ({{val|136108}}) Haumea | pronounced = {{IPAc-en|h|aʊ|ˈ|m|eɪ|.|ə|,_|ˌ|h|ɑː|uː|-}}{{refn|{{respell|how|MAY|ə}}, with three syllables according to the English pronunciation in Hawaii,<ref>[http://www.heraldnet.com/article/20080919/NEWS02/709199740 ''New dwarf planet named for Hawaiian goddess''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208204927/http://www.heraldnet.com/article/20080919/NEWS02/709199740 |date=2015-12-08 }} (HeraldNet, September 19, 2008)</ref> or {{respell|HAH|oo|MAY|ə}} with four syllables according to Brown's students.<ref>{{cite web |url=http://dps08.astro.cornell.edu/AAS_WebcastSchedule_2008.html |title=Archived copy |accessdate=2009-02-14 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090106032448/http://dps08.astro.cornell.edu/AAS_WebcastSchedule_2008.html |archivedate=2009-01-06 |df= }}</ref><ref>{{cite web|url=http://365daysofastronomy.org/2009/03/31/march-31st/|title=365 Days of Astronomy|publisher=|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120220034436/http://365daysofastronomy.org/2009/03/31/march-31st/|archivedate=2012-02-20|df=}}</ref>|group=nb}} | adjectives = Haumean | note = yes | alt_names = {{mp|2003 EL|61}} | named_after = [[:en:Haumea (mythology)|Haumea]] | mp_category = [[ဂြိုဟ်ပု]], plutoid, [[:en:Trans-Neptunian object|TNO]],<ref name="K10H75" /><ref name="Buie" /><br>[[:en:Resonant trans-Neptunian object|7:12 resonance]], (delisted&nbsp;cubewano)<br>Haumea family,<br>and [[:en:minor planet moon|trinary]]<ref name="candidate" /> | orbit_ref = <ref name="jpldata" /> | epoch = 2014-12-09 ([[:en:Julian day|JD]] {{val|2457000.5}}) | aphelion = {{val|51.483|ul=AU}}<br>(7.702&nbsp;[[:en:Terametre|Tm]]) | perihelion = {{val|34.952|u=AU}}<br>(5.229&nbsp;Tm) | semimajor = {{val|43.218|u=AU}}<br>(6.465&nbsp;Tm) | eccentricity = {{val|0.19126}} | period = 284.12 [[:en:Julian year (astronomy)|yr]] ({{val|103774|ul=ရက်}}) | inclination = 28.19° | asc_node = 121.79° | arg_peri = 240.20° | mean_anomaly = 209.07° | avg_speed = {{val|4.531|u=km/s}} | satellites = ၂ | physical_characteristics = yes | dimensions = 2,322&thinsp;×&thinsp;1,704&thinsp;×&thinsp;1,138&thinsp;km<ref name="Ortiz2017" /><br>1,920&thinsp;×&thinsp;1,540&thinsp;×&thinsp;990&thinsp;km<ref name="Lockwood2014" /> | mean_radius = {{val|816|u=km}}<ref name="Ortiz2017" /><br>{{val|620|+34|-29|u=km}} (Herschel)<ref name=TNOsCool8 /><br>690&nbsp;km<ref name="Brown2009" /> | surface_area = ≈{{val|8|e=6|u=km2}} | volume = ≈{{val|3.5|e=9|u=km3}} | mass = {{val|4.006|0.040|e=21|u=kg}}<ref name="RagozzineBrown2009" /><br>{{val|0.00066|u=[[:en:Earth mass|Earths]]}} | density = 2.6 g/cm³<ref name="Lockwood2014" /><ref name="Lellouch2010" /><br>1.885–1.757&thinsp;g/cm³<ref name="Ortiz2017" /> | surface_grav = ≈{{Gr|4|816}} m/s² | escape_velocity = ≈{{V2|4|816}} km/s | sidereal_day = {{val|0.163146|0.000004|u=d}}<br>({{val|3.9155|0.0001|u=h}})<ref name="hour" /> | spectral_type = ([[:en:Trans-Neptunian object#Colors|Neutral]])<br>B−V&nbsp;=&nbsp;0.64, V−R&nbsp;=&nbsp;0.33&thinsp;<ref name="Snodgrass2009" /><br>B₀−V₀&nbsp;=&nbsp;0.646&thinsp;<ref name="Rabinowitz2008" /> | magnitude = 17.3 ([[:en:Opposition (astronomy and astrology)|opposition]])<ref name="AstDys" /><ref name="Horizons"/> | abs_magnitude = {{val|0.2}}&thinsp;<ref name="jpldata" /> | albedo = {{val|0.804|0.062|-0.095}}&thinsp;<ref name=TNOsCool8 /><br>0.70–0.75&thinsp;<ref name="Lellouch2010" /><br>0.51 ± 0.02<ref name="Ortiz2017" /> | single_temperature = <&thinsp;50&nbsp;[[:en:kelvin|K]]<ref name="Trujillo 2006" /> }} '''ဟောက်မေယာ''' ({{lang-en|Haumea}}; သင်္ကေတ: [[File:Haumea symbol (fixed width).svg|16px|🝻]])<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> သည် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]ပတ်လမ်းကြောင်းအလွန်ရှိ [[ဂြိုဟ်ပု]]တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="iau" /> ယင်းအား Mike Brown ဦးဆောင်သောအဖွဲ့က ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ နိုင်ငံတကာ နက္ခတ္တအဖွဲ့က ၂၀၁၈ စက်တင်ဘာ ၁၇ တွင် ဟောက်မေယာအား ဂြိုဟ်ပုအဖြစ် အသိမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ဟောက်မေယာသည် [[ပလူတို]]၏ ၃ ပုံ ၁ ပုံ၊ ကမ္ဘာ၏ ၁၄၀၀ ပုံ ၁ ပုံ တည်ရှိသည်။ [[နေ]]ကို တစ်ပတ် လှည့်ပတ်မိရန် ၂၈၄ နှစ် ကြာမြင့်ပြီး နေနှင့် အနီးဆုံး အကွာဝေးမှာ ၃၅ [[AU]] ဖြစ်ကာ နေနှင့် အဝေးဆုံးမှာ ၅၁ AU ကွာဝေးသည်။ ==သဘာဝ ဂြိုဟ်တုများ== {{Main|ဟောက်မေယာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} ဟောက်မေယာတွင် [[နာမကာ (ဂြိုဟ်ရံလ)|နာမကာ]] (Namaka) နှင့် [[ဟစ်အိယားကာ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဟစ်အိယားကာ]] (Hiʻiaka) ဟုခေါ်သော ဂြိုဟ်ရံလ ၂ စင်း တည်ရှိသည်။<ref name="usgs" /> == မှတ်စု == {{reflist|group=nb}} == ကိုးကား == {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="Lockwood2014"> {{cite journal | author = Alexandra C. Lockwood | author2 = Michael E. Brown | author3 = John Stansberry | date = 2014 | title = The size and shape of the oblong dwarf planet Haumea | journal = Earth, Moon, and Planets | arxiv = 1402.4456v1 | doi = 10.1007/s11038-014-9430-1 | volume = 111 | issue = 3–4 | pages = 127–137 | bibcode = 2014EM&P..111..127L }} </ref> <ref name="Ortiz2017">{{cite journal|display-authors= 3|last1= Ortiz|first1=J. L.|last2= Santos-Sanz|first2=P.|last3= Sicardy|first3= B.|last4= Benedetti-Rossi|first4= G.|last5= Bérard|first5= D.|last6= Morales|first6= N.|last7= Duffard|first7= R.|last8= Braga-Ribas|first8=F.|last9= Hopp|first9=U.|last10= Ries|first10=C.|last11= Nascimbeni|first11=V.|last12= Marzari|first12=F.|last13= Granata|first13=V.|last14= Pál|first14=A.|last15= Kiss|first15=C.|last16= Pribulla|first16=T.|last17=Komžík|first17=R.|last18= Hornoch|first18=K.|last19=Pravec|first19=P.|last20= Bacci|first20=P.|last21= Maestripieri|first21= M.|last22= Nerli|first22=L.|last23=Mazzei|first23=L.|last24= Bachini|first24=M.|last25=Martinelli|first25= F.|last26=Succi|first26= G.|last27=Ciabattari|first27=F.|last28= Mikuz|first28=H.|last29=Carbognani|first29= A.|last30=Gaehrken|first30=B.|last31= Mottola|first31=S.|last32= Hellmich|first32=S.|last33=Rommel|first33=F. L.|last34=Fernández-Valenzuela|first34=E.|last35= Bagatin|first35=A. Campo|last36=Cikota|first36= S.|last37=Cikota|first37=A.|last38=Lecacheux|first38=J.|last39=Vieira-Martins|first39=R.|last40=Camargo|first40=J. I. B.|last41=Assafin|first41=M.|last42= Colas|first42=F.|last43=Behrend|first43= R.|last44=Desmars|first44=J.|last45=Meza|first45=E.|last46=Alvarez-Candal|first46=A.|last47=Beisker|first47=W.|last48= Gomes-Junior|first48=A. R.|last49= Morgado|first49=B. E.|last50=Roques|first50=F.|last51= Vachier|first51=F.|last52=Berthier|first52= J.|last53=Mueller|first53=T. G.|last54=Madiedo|first54=J. M.|last55=Unsalan|first55=O.|last56= Sonbas|first56=E.|last57=Karaman|first57= N.|last58=Erece|first58=O.|last59=Koseoglu|first59=D. T.|last60=Ozisik|first60=T.|last61= Kalkan|first61=S.|last62= Guney|first62=Y.|last63=Niaei|first63=M. S.|last64=Satir|first64=O.|last65= Yesilyaprak|first65=C.|last66= Puskullu|first66=C.|last67=Kabas|first67= A.|last68=Demircan|first68= O.|last69=Alikakos|first69=J.|last70= Charmandaris|first70=V.|last71=Leto|first71=G.|last72=Ohlert|first72=J.|last73=Christille|first73=J. M.|last74=Szakáts|first74=R.|last75=Farkas|first75=A. Takácsné|last76=Varga-Verebélyi|first76=E.|last77= Marton|first77=G.|last78=Marciniak|first78= A.|last79=Bartczak|first79=P.|last80=Santana-Ros|first80=T.|last81=Butkiewicz-Bąk|first81=M.|last82=Dudziński|first82=G.|last83=Alí-Lagoa|first83=V.|last84= Gazeas|first84=K.|last85= Tzouganatos|first85=L.|last86=Paschalis|first86=N.|last87=Tsamis|first87=V.|last88=Sánchez-Lavega|first88=A.|last89=Pérez-Hoyos|first89=S.|last90= Hueso|first90=R.|last91=Guirado|first91=J. C.|last92=Peris|first92=V.|last93=Iglesias-Marzoa|first93=R.|title=The size, shape, density and ring of the dwarf planet Haumea from a stellar occultation|url= https://archive.org/details/nature-uk_2017-10-12_550_7675/page/219|journal= Nature|volume= 550|issue= 7675|year= 2017|pages= 219–223|doi= 10.1038/nature24051|pmid= 29022593|bibcode=2017Natur.550..219O}}</ref> <ref name="K10H75"> {{cite web | title = MPEC 2010-H75 : DISTANT MINOR PLANETS (2010 MAY 14.0 TT) | date = 2010-04-10 | publisher = Minor Planet Center | url = http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K10/K10H75.html | accessdate = 2010-07-02 | format = [http://cfa-www.harvard.edu/iau/mpec/K06/K06X45.html 2006 provisional Cubewano listing] }} </ref> <ref name="Buie"> {{cite web |author = Marc W. Buie |author-link = Marc W. Buie |date = 2008-06-25 |title = Orbit Fit and Astrometric record for 136108 |publisher = Southwest Research Institute (Space Science Department) |url = http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136108.html |accessdate = 2008-10-02 |deadurl = no |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110518005546/http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136108.html |archivedate = 2011-05-18 |df = }} </ref> <ref name="candidate"> {{cite journal | author1 = Ragozzinee, D. | date = 2007 | title = Candidate Members and Age Estimate of the Family of Kuiper Belt Object 2003&nbsp;EL₆₁ | journal = Astronomical Journal | volume = 134 | issue = 6 | pages = 2160–2167 | doi = 10.1086/522334 | bibcode = 2007AJ....134.2160R | arxiv = 0709.0328 | author2 = Brown, M. E. }} </ref> <ref name="jpldata"> {{cite web |type = 2014-11-28 last obs |title = Jet Propulsion Laboratory Small-Body Database Browser: 136108 Haumea (2003&nbsp;EL₆₁) |publisher = NASA's Jet Propulsion Laboratory |url = http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136108 |accessdate = 2015-01-08 |deadurl = no |archiveurl = https://web.archive.org/web/20151227152421/http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136108 |archivedate = 2015-12-27 |df = }} </ref> <ref name="Brown2009"> {{cite journal | author1 = Ragozzine, D. | author2 = Brown, M. E. | date = 2009 | title = Orbits and Masses of the Satellites of the Dwarf Planet Haumea {{=}} 2003 EL₆₁ | doi = 10.1088/0004-6256/137/6/4766 | journal = The Astronomical Journal | volume = 137 | issue = 6 | pages = 4766–4776 | arxiv = 0903.4213 | bibcode = 2009AJ....137.4766R }} </ref> <ref name="Lellouch2010"> {{cite journal | author1 = Lellouch, E. | date = 2010 | title = "TNOs are cool": A survey of the trans-Neptunian region II. The thermal lightcurve of (136108) Haumea | journal = Astronomy and Astrophysics | volume = 518 | page = L147 | doi = 10.1051/0004-6361/201014648 | bibcode = 2010A&A...518L.147L | arxiv = 1006.0095 | last2 = Kiss | first2 = C. | last3 = Santos-Sanz | first3 = P. | last4 = Müller | first4 = T. G. | last5 = Fornasier | first5 = S. | last6 = Groussin | first6 = O. | last7 = Lacerda | first7 = P. | last8 = Ortiz | first8 = J. L. | last9 = Thirouin | first9 = A. | last10 = Delsanti | first10 = A. | last11 = Duffard | first11 = R. | last12 = Harris | first12 = A. W. | last13 = Henry | first13 = F. | last14 = Lim | first14 = T. | last15 = Moreno | first15 = R. | last16 = Mommert | first16 = M. | last17 = Müller | first17 = M. | last18 = Protopapa | first18 = S. | last19 = Stansberry | first19 = J. | last20 = Trilling | first20 = D. | last21 = Vilenius | first21 = E. | last22 = Barucci | first22 = A. | last23 = Crovisier | first23 = J. | last24 = Doressoundiram | first24 = A. | last25 = Dotto | first25 = E. | last26 = Gutiérrez | first26 = P. J. | last27 = Hainaut | first27 = O. | last28 = Hartogh | first28 = P. | last29 = Hestroffer | first29 = D. | last30 = Horner | first30 = J. }} </ref> <ref name=TNOsCool8> {{cite journal |last = Fornasier |first = S. |date = 2013 |title = "TNOs are cool": A survey of the trans-Neptunian region VIII. Combined Herschel PACS and SPIRE observations of nine bright targets at 70–500 μm |journal = Astronomy and Astrophysics |volume = 555 |page = A15 |doi = 10.1051/0004-6361/201321329 |bibcode = 2013A&A...555A..15F |arxiv = 1305.0449 |url = http://www.aanda.org/articles/aa/pdf/2013/07/aa21329-13.pdf |last2 = Lellouch |first2 = E. |last3 = Müller |first3 = T. |last4 = Santos-Sanz |first4 = P. |last5 = Panuzzo |first5 = P. |last6 = Kiss |first6 = C. |last7 = Lim |first7 = T. |last8 = Mommert |first8 = M. |last9 = Bockelée-Morvan |first9 = D. |last10 = Vilenius |first10 = E. |last11 = Stansberry |first11 = J. |last12 = Tozzi |first12 = G. P. |last13 = Mottola |first13 = S. |last14 = Delsanti |first14 = A. |last15 = Crovisier |first15 = J. |last16 = Duffard |first16 = R. |last17 = Henry |first17 = F. |last18 = Lacerda |first18 = P. |last19 = Barucci |first19 = A. |last20 = Gicquel |first20 = A. |deadurl = no |archiveurl = https://web.archive.org/web/20141205044809/http://www.aanda.org/articles/aa/pdf/2013/07/aa21329-13.pdf |archivedate = 2014-12-05 |df = }} </ref> <ref name="RagozzineBrown2009"> {{cite journal | author1 = Ragozzine, D. | date = 2009 | title = Orbits and Masses of the Satellites of the Dwarf Planet Haumea = 2003 EL61 | journal = The Astronomical Journal | arxiv = 0903.4213 | bibcode = 2009AJ....137.4766R | doi = 10.1088/0004-6256/137/6/4766 | volume = 137 | issue = 6 | pages = 4766–4776 | author2 = Brown, M. E. }} </ref> <ref name="hour"> {{cite journal | author = P. Lacerda | author2 = D. Jewitt | author3 = N. Peixinho | last-author-amp = yes | date = 2008 | title = High-Precision Photometry of Extreme KBO 2003 EL61 | url = https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2008-05_135_5/page/1749 | journal = Astronomical Journal | volume = 135 | issue = 5 | pages = 1749–1756 | doi = 10.1088/0004-6256/135/5/1749 | bibcode = 2008AJ....135.1749L |arxiv = 0801.4124 }} </ref> <ref name="Snodgrass2009"> {{cite journal| doi = 10.1051/0004-6361/200913031| last1 = Snodgrass| first1 = C.| last2 = Carry| first2 = B.| last3 = Dumas| first3 = C.| last4 = Hainaut| first4 = O.| title = Characterisation of candidate members of (136108) Haumea's family| journal = Astronomy and Astrophysics| volume = 511| pages = A72| date = February 2010| pmid = | pmc = | arxiv = 0912.3171| bibcode = 2010A&A...511A..72S| ref = harv}} </ref> <ref name="Rabinowitz2008"> {{cite journal | author1 = Rabinowitz, D. L. | title = The Youthful Appearance of the 2003 EL₆₁ Collisional Family | url = https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2008-10_136_4/page/1502 | date = 2008 | doi = 10.1088/0004-6256/136/4/1502 | journal = The Astronomical Journal | volume = 136 | issue = 4 | pages = 1502–1509 | arxiv = 0804.2864 | bibcode = 2008AJ....136.1502R | last2 = Schaefer | first2 = Bradley E. | last3 = Schaefer | first3 = Martha | last4 = Tourtellotte | first4 = Suzanne W. }} </ref> <ref name="AstDys"> {{cite web |title = AstDys (136108) Haumea Ephemerides |publisher = Department of Mathematics, University of Pisa, Italy |url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Haumea |accessdate = 2009-03-19 |deadurl = no |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110629202435/http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Haumea |archivedate = 2011-06-29 |df = }} </ref> <ref name="usgs"> {{cite news |publisher = US Geological Survey Gazetteer of Planetary Nomenclature |title = Dwarf Planets and their Systems |url = http://planetarynames.wr.usgs.gov/append7.html#DwarfPlanets |access-date = 2008-09-17 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20110629193230/http://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Planets#DwarfPlanets |archive-date = 2011-06-29 }} </ref> <ref name="Horizons"> {{cite web |title = HORIZONS Web-Interface |publisher = NASA Jet Propulsion Laboratory Solar System Dynamics |url = http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=2003EL61 |accessdate = 2008-07-02 |deadurl = no |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080718195959/http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=2003EL61 |archivedate = 2008-07-18 |df = }} </ref> <ref name="Trujillo 2006"> {{cite journal | date = 2007 | title = The Surface of 2003&nbsp;EL₆₁ in the Near Infrared | url = https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2007-02-01_655_2/page/1172 | journal = Astrophysical Journal | volume = 655 | issue = 2 | pages = 1172–1178 | doi = 10.1086/509861 | arxiv = astro-ph/0601618 | bibcode = 2007ApJ...655.1172T | name-list-format = vanc | author1 = Chadwick A. Trujillo | author2 = Michael E. Brown | author3 = Kristina Barkume | author4 = Emily Shaller | author5 = David L. Rabinowitz | authorlink1 = Chadwick A. Trujillo | authorlink2 = Michael E. Brown | authorlink5 = David L. Rabinowitz }} </ref> <ref name="iau"> {{cite news |url = http://www.iau.org/public_press/news/detail/iau0807/ |title = IAU names fifth dwarf planet Haumea |publisher = IAU Press Release |date = 2008-09-17 |accessdate = 2008-09-17 |deadurl = no |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110702012624/http://iau.org/public_press/news/detail/iau0807/ |archivedate = 2011-07-02 |df = }} </ref> }} {{နေအဖွဲ့အစည်း}} [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[Category:ဂြိုဟ်ငယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်များ]] 1j8wuf28gj0khky449q4r6d3kxnxw1z 0 92672 1048261 954206 2026-08-12T06:28:39Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ဂြိုဟ်သိမ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1048261 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | minorplanet = yes | background = #C2E0FF | name = ဆဒ်နာ | symbol = [[File:Sedna symbol (bold).svg|24px|⯲]] | image = Sedna PRC2004-14d.jpg | image_size = 250 | alt=Sedna seen through Hubble | caption = [[ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]မှ မြင်ရသော ဆဒ်နာ | discovery_ref = &thinsp;<ref name="discovery" /> | discoverer = [[:en:Michael E. Brown|Michael Brown]]<br />Chad Trujillo<br />[[:en:David L. Rabinowitz|David Rabinowitz]] | discovered = 14 November 2003 | mpc_name = (90377) Sedna | pronounced = {{IPAc-en|ˈ|s|ɛ|d|n|ə}} | alt_names = {{mp|2003 VB|12}} | named_after = [[:en:Sedna (mythology)|Sedna]] {{small|(Inuit goddess of sea and marine animals)}} | mp_category = [[:en:trans-Neptunian object|TNO]]&thinsp;<ref name="jpldata" />{{·}}[[:en:Detached object|detached]]<br />sednoid&thinsp;<ref name="DES" /> | orbit_ref = &thinsp;<ref name="jpldata" /> | epoch = 13 January 2016 ([[:en:Julian day|JD]] 2457400.5) | uncertainty = 2 | observation_arc = 9240 days (25.30 yr) | earliest_precovery_date = September 25, 1990 | semimajor = {{val|506.8|u=AU}}<ref name="Malhotra_Volk_Wang"/><ref name="barycenter" /><br />{{val|7.573|e=10|u=km}} | perihelion = {{val|76.0917|.0087|u=AU}}&nbsp;(q)<br />{{val|1.1423|e=10|u=km}} | aphelion = ≈&thinsp;936 [[Astronomical unit|AU]]&nbsp;(Q)<ref name="barycenter" /><br />{{val|1.4|e=11|u=km}}<br />0.015&nbsp;[[အလင်းနှစ်|ly]] | eccentricity = {{val|0.85491|.00029}} | period = ≈&thinsp;{{val|11400|u=[[:en:Julian year (astronomy)|yr]]}}<ref name="barycenter" />{{refn|1=Given the orbital eccentricity of this object, different [[:en:Epoch (astronomy)|epochs]] can generate quite different heliocentric unperturbed [[:en:Two-body problem|two-body]] [[:en:curve fitting|best-fit]] solutions to the orbital period. Using a 1990 epoch, Sedna has a 12,100-year period,<ref name="DES" /> but using a 2017 epoch Sedna has a 10,900-year period.<ref name="jpldata" /> For objects at such high eccentricity, the Sun's [[:en:Barycentric coordinates (astronomy)|barycentric coordinates]] are more stable than heliocentric coordinates.<ref name="Kaib2009" /> Using [[:en:JPL Horizons On-Line Ephemeris System|JPL Horizons]], the barycentric orbital period is approximately 11,400&nbsp;years.<ref name="barycenter" />|name=footnoteG|group=lower-alpha}} | inclination = 11.92872° (i) | asc_node = 144.546° (Ω) | arg_peri = {{val|311.29|.014|u=°}} (ω) | mean_anomaly = {{val|358.163|.0054|u=°}} | avg_speed = 1.04 km/s | dimensions = {{val|995|80|u=km}}<br />{{small|(thermophysical model)}}<br />{{val|1060|100|u=km}}<br />{{small|(std. thermal model)}}<ref name=herschel /> | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = 10.3 [[နာရီ|h]] ± 30%<ref name="jpldata" /><ref name="pr200510" /> | spectral_type = ([[:en:Trans-Neptunian object#Colors|red]]) {{nowrap|1=B−V=1.24}}; {{nowrap|1=V−R=0.78}}<ref name="Tegler" /> | magnitude = 21.1<ref name="AstDys" /><br />20.5&nbsp;([[:en:apsis|perihelic]])<ref name="Horizons2076" /> | abs_magnitude = {{val|1.83|0.05}}<ref name=herschel /><br />1.6<ref name="jpldata" /> | albedo = {{val|0.32|0.06}}<ref name=herschel /> | single_temperature = ≈ 12 [[:en:Kelvin|K]]&nbsp;''(see [[:en:list of Solar System objects in hydrostatic equilibrium#Manual calculations (unless otherwise cited)|note]])'' | mean_motion = {{Deg2DMS|0.0000861931|sup=ms}} / day (n) | rotation = {{Convert|10.273|h|d|abbr=on|lk=on}} }} '''၉၀၃၇၇ ဆဒ်နာ''' (သင်္ကေတ: [[File:Sedna symbol (fixed width).svg|16px|⯲]])<ref>U+2BF2 ⯲. David Faulks (2016) 'Eris and Sedna Symbols,' [https://www.unicode.org/L2/L2016/16173r-eris-sedna.pdf L2/16-173R,] Unicode Technical Committee Document Register.</ref> သည် နေအဖွဲ့အစည်း အပြင်နားရှိ ကြီးမားသော [[ဂြိုဟ်ငယ်]]တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၂၀၁၅ ခုနှစ်အရ ယင်းသည် [[နေ]]မှ {{Convert|86|AU|km mi|lk=on}} အကွာသို့ ([[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]ထက် ၃ ဆ ပိုမိုဝေးကွာ) ရောက်ရှိလျက်ရှိသည်။ ဆဒ်နာ၏ မျက်နှာပြင်သည် [[ရေ]]၊ [[မီသိန်း]] အစိုင်အခဲ နိုက်ထရိုဂျင်နှင့် ရေခဲများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]ရှိ အနီရောင် အသမ်းဆုံး အရာဝတ္ထုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းသည် [[ဂြိုဟ်ပု]]တစ်ခုလည်း ဖြစ်နိုင်ခြေရှိပြီး [[ဂြိုဟ်ရံလ]] မရှိပေ။<ref name="PorterTwitter"/><ref name = "Lakdawalla2016a"/> နေမှ အဝေးဆုံးပတ်လမ်းသည် ၉၃၇ [[AU]] ကွာဝေးပြီး နေအဖွဲ့အစည်းရှိ ကာလကြာရှည် [[ကြယ်တံခွန်]]များထက် ပိုမိုဝေးကွာသည်။<ref name="barycenter"/> ၂၀၁၄ ခုနှစ်အရ ဆဒ်နာသည် နေမှ ၈၆.၃ AU ကွာဝေးသည်။<ref name="AstDys" /> လက်ရှိတွင် နေအဖွဲ့အစည်းရှိ အဝေးကွာဆုံး ဂြိုဟ်ပုများဖြစ်သော [[အဲရစ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)|အဲရစ်]]သည် ဆဒ်နာထက် နေမှ ၉၆.၄ AU ကွာဝေးလျက်ရှိသည်။<ref name="AstDys-Eris" /> အဲရစ်သည် နေမှ အဝေးဆုံးအကွာအဝေးသို့ ရောက်ရှိရန် နီးကပ်လျက်ရှိပြီး ဆဒ်နာသည် နေနှင့် အနီးဆုံးအကွာအဝေးသို့ ချဉ်းကပ်လျက်ရှိသည်။<ref name="Horizons2076" /> ဆဒ်နာသည် နေအဖွဲ့အစည်းရှိ အလျင်မြန်ဆုံး အရာဝတ္ထုအဖြစ် ၂၁၁၄ ခုနှစ်တွင် အဲရစ်ကို ကျော်တက်သွားမည်ဖြစ်သည်။ ဆဒ်နာ၏ ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်းသည် ရှည်လျားလှပြီး နေအား တစ်ပတ် လှည့်ပတ်မိရန် နှစ်ပေါင်း ၁၁၄၀၀ ကြာမြင့်ကာ နေနှင့် အနီးဆုံး အကွာဝေးမှာ ၇၆ AU ဖြစ်သည်။ နက္ခတ္တပညာရှင် Michael E. Brown က ပုံမှန်မဟုတ်သော ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်းရှိ ဆဒ်နာအား ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုသည် အရေးကြီးပြီး နေအဖွဲ့အစည်း၏ မူလဇာတိအား ဖော်ထုတ်ရာတွင် အထောက်အကူ ပြုသည်ဟု ယူဆသည်။<ref name="fussman"/><ref>Chang, Kenneth, [https://www.nytimes.com/2016/01/21/science/space/ninth-planet-solar-system-beyond-pluto.html?emc=edit_au_20160120&nl=afternoonupdate&nlid=68634180&_r=0 ''Ninth Planet May Exist Beyond Pluto, Scientists Report''], New York Times, 21 January 2016, page A1</ref> == မှတ်စု == {{reflist|2|group=lower-alpha}} == ကိုးကား == {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="discovery"> {{cite web | title = Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (90001)–(95000) | publisher = IAU: Minor Planet Center | url = http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/NumberedMPs090001.html | accessdate = 2008-07-23 }} </ref> <ref name="DES"> {{cite web | author = Marc W. Buie | author-link = Marc W. Buie | date = 2009-11-22 | title = Orbit Fit and Astrometric record for 90377 | publisher = Deep Ecliptic Survey | url = http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/90377.html | accessdate = 2006-01-17 }} </ref> <ref name="jpldata"> {{cite web |type=2012-10-16 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 90377 Sedna (2003 VB12) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Sedna |archiveurl=https://archive.today/20160325142222/http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Sedna |archivedate=25 March 2016 |deadurl=no |accessdate=12 April 2016 |df= }} </ref> <ref name="barycenter"> {{cite web |author = [[:en:JPL Horizons On-Line Ephemeris System|Horizons]] output |url = http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=Sedna |title = Barycentric Osculating Orbital Elements for 90377 Sedna (2003 VB12) |accessdate = 2011-04-30 }} (Solution using the Solar System [[:en:Center of mass#Barycenter in astrophysics and astronomy|Barycenter]] and [[:en:Barycentric coordinates (astronomy)|barycentric coordinates]]. Select Ephemeris Type:Elements and Center:@0) (Saved Horizons output file 2011-Feb-04 {{cite web |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/sedna-bc.txt |title=Archived copy |accessdate=2012-01-16 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121119041320/http://home.surewest.net/kheider/astro/sedna-bc.txt |archivedate=2012-11-19 |df= }}) In the second pane "PR=" can be found, which gives the orbital period in days (4.15E+06, which is ~11400 [[:en:Julian year (astronomy)|Julian years]]). </ref> <ref name="pr200510"> {{cite web | date = 2005-04-05 | title = Case of Sedna's Missing Moon Solved | publisher = Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics | url = http://www.cfa.harvard.edu/news/2005/pr200510.html | accessdate = 2005-04-07 }} </ref> <ref name="Tegler"> {{cite web |url = http://www.physics.nau.edu/~tegler/research/survey.htm |title = Kuiper Belt Object Magnitudes and Surface Colors |publisher = Northern Arizona University |accessdate = 2006-11-05 |author = Stephen C. Tegler |date = 2006-01-26 |deadurl = yes |archiveurl = https://web.archive.org/web/20060901063349/http://www.physics.nau.edu/~tegler/research/survey.htm |archivedate = 2006-09-01 |df = }} </ref> <ref name="AstDys"> {{cite web |title=AstDys (90377) Sedna Ephemerides |publisher=Department of Mathematics, University of Pisa, Italy |url=http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Sedna |accessdate=2011-05-05 }} </ref> <ref name="PorterTwitter"> {{cite web | first = Simon | last = Porter | url = https://twitter.com/AscendingNode/status/978592143626375169 | title = #TNO2018 | publisher = Twitter | date = 2018-03-27 | accessdate = 2018-03-27 }} </ref> <ref name="Horizons2076"> {{cite web |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/Sedna2076.txt |title=Horizons Output for Sedna 2076/2114 |author=JPL Horizons On-Line Ephemeris System |author-link=JPL Horizons On-Line Ephemeris System |date=2010-07-18 |accessdate=2010-07-18 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120225015100/http://home.surewest.net/kheider/astro/Sedna2076.txt |archivedate=2012-02-25 |df= }} [http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=Sedna Horizons] </ref> <ref name="fussman"> {{cite web | title = The Man Who Finds Planets | author = Cal Fussman | work = Discover | url = http://discovermagazine.com/2006/may/cover | year = 2006 | accessdate = 2010-05-22 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20100616162058/http://discovermagazine.com/2006/may/cover| archivedate= 16 June 2010 <!--DASHBot-->| deadurl= no}} </ref> <ref name="AstDys-Eris"> {{cite web | title = AstDys (136199) Eris Ephemerides | publisher = Department of Mathematics, University of Pisa, Italy | url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Eris | accessdate = 2011-05-05 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20110604224645/http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Eris| archivedate= 4 June 2011 <!--DASHBot-->| deadurl= no}} </ref> <ref name = "Lakdawalla2016a"> {{cite web | url = http://www.planetary.org/blogs/emily-lakdawalla/2016/10190940-dpsepsc-update-2007-or10.html | title = DPS/EPSC update: 2007 OR10 has a moon! | last = Lakdawalla | first = E. | date = 19 October 2016 | website = The Planetary Society | access-date = 2016-10-19}} </ref> <ref name="Malhotra_Volk_Wang">{{cite journal |last1=Malhotra |first1=Renu |last2=Volk |first2=Kathryn |last3=Wang |first3=Xianyu |date=2016 |title=Corralling a distant planet with extreme resonant Kuiper belt objects |journal=The Astrophysical Journal Letters |volume=824 |issue=2 |pages=L22 |arxiv=1603.02196 |bibcode=2016ApJ...824L..22M |doi=10.3847/2041-8205/824/2/L22}}</ref> <ref name="Kaib2009"> {{cite journal | author = Kaib, Nathan A. | author2 = Becker, Andrew C. | author3 = Jones, R. Lynne | author4 = Puckett, Andrew W. | author5 = Bizyaev, Dmitry | author6 = Dilday, Benjamin | author7 = Frieman, Joshua A. | author8 = Oravetz, Daniel J. | author9 = Pan, Kaike | author10 = Quinn, Thomas | author11 = Schneider, Donald P. | author12 = Watters, Shannon | title = 2006 SQ372: A Likely Long-Period Comet from the Inner Oort Cloud | url = https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2009-04-10_695_1/page/268 | journal = The Astrophysical Journal | volume = 695 | issue = 1 | pages = 268–275 | year = 2009 | doi = 10.1088/0004-637X/695/1/268 | arxiv = 0901.1690 | bibcode = 2009ApJ...695..268K }} </ref> <ref name=herschel>{{Cite journal | last1 = Pál | first1 = A. | last2 = Kiss | first2 = C. | last3 = Müller | first3 = T. G. | last4 = Santos-Sanz | first4 = P. | last5 = Vilenius | first5 = E. | last6 = Szalai | first6 = N. | last7 = Mommert | first7 = M. | last8 = Lellouch | first8 = E. | last9 = Rengel | first9 = M. | last10 = Hartogh | first10 = P. | last11 = Protopapa | first11 = S. | last12 = Stansberry | first12 = J. | last13 = Ortiz | first13 = J. -L. | last14 = Duffard | first14 = R. | last15 = Thirouin | first15 = A. | last16 = Henry | first16 = F. | last17 = Delsanti | first17 = A. | title = "TNOs are Cool": A survey of the trans-Neptunian region. VII. Size and surface characteristics of (90377) Sedna and {{mp|2010 EK|139}}| doi = 10.1051/0004-6361/201218874 | journal = Astronomy & Astrophysics | volume = 541 | pages = L6 | year = 2012 | pmid = | pmc = | bibcode = 2012A&A...541L...6P | arxiv = 1204.0899}}</ref> }} {{နေအဖွဲ့အစည်း}} [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[Category:ဂြိုဟ်ငယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်များ]] q0at1663rhnk1edujvko2er8axtn9ih 1048294 1048261 2026-08-12T07:26:59Z Dr Lotus Black 31011 1048294 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | minorplanet = yes | background = #C2E0FF | name = ဆဒ်နာ | symbol = [[File:Sedna symbol (bold).svg|24px|⯲]] | image = Sedna PRC2004-14d.jpg | image_size = 250 | alt=Sedna seen through Hubble | caption = [[ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]မှ မြင်ရသော ဆဒ်နာ | discovery_ref = &thinsp;<ref name="discovery" /> | discoverer = [[:en:Michael E. Brown|Michael Brown]]<br />Chad Trujillo<br />[[:en:David L. Rabinowitz|David Rabinowitz]] | discovered = 14 November 2003 | mpc_name = (90377) Sedna | pronounced = {{IPAc-en|ˈ|s|ɛ|d|n|ə}} | alt_names = {{mp|2003 VB|12}} | named_after = [[:en:Sedna (mythology)|Sedna]] {{small|(Inuit goddess of sea and marine animals)}} | mp_category = [[:en:trans-Neptunian object|TNO]]&thinsp;<ref name="jpldata" />{{·}}[[:en:Detached object|detached]]<br />sednoid&thinsp;<ref name="DES" /> | orbit_ref = &thinsp;<ref name="jpldata" /> | epoch = 13 January 2016 ([[:en:Julian day|JD]] 2457400.5) | uncertainty = 2 | observation_arc = 9240 days (25.30 yr) | earliest_precovery_date = September 25, 1990 | semimajor = {{val|506.8|u=AU}}<ref name="Malhotra_Volk_Wang"/><ref name="barycenter" /><br />{{val|7.573|e=10|u=km}} | perihelion = {{val|76.0917|.0087|u=AU}}&nbsp;(q)<br />{{val|1.1423|e=10|u=km}} | aphelion = ≈&thinsp;936 [[Astronomical unit|AU]]&nbsp;(Q)<ref name="barycenter" /><br />{{val|1.4|e=11|u=km}}<br />0.015&nbsp;[[အလင်းနှစ်|ly]] | eccentricity = {{val|0.85491|.00029}} | period = ≈&thinsp;{{val|11400|u=[[:en:Julian year (astronomy)|yr]]}}<ref name="barycenter" />{{refn|1=Given the orbital eccentricity of this object, different [[:en:Epoch (astronomy)|epochs]] can generate quite different heliocentric unperturbed [[:en:Two-body problem|two-body]] [[:en:curve fitting|best-fit]] solutions to the orbital period. Using a 1990 epoch, Sedna has a 12,100-year period,<ref name="DES" /> but using a 2017 epoch Sedna has a 10,900-year period.<ref name="jpldata" /> For objects at such high eccentricity, the Sun's [[:en:Barycentric coordinates (astronomy)|barycentric coordinates]] are more stable than heliocentric coordinates.<ref name="Kaib2009" /> Using [[:en:JPL Horizons On-Line Ephemeris System|JPL Horizons]], the barycentric orbital period is approximately 11,400&nbsp;years.<ref name="barycenter" />|name=footnoteG|group=lower-alpha}} | inclination = 11.92872° (i) | asc_node = 144.546° (Ω) | arg_peri = {{val|311.29|.014|u=°}} (ω) | mean_anomaly = {{val|358.163|.0054|u=°}} | avg_speed = 1.04 km/s | dimensions = {{val|995|80|u=km}}<br />{{small|(thermophysical model)}}<br />{{val|1060|100|u=km}}<br />{{small|(std. thermal model)}}<ref name=herschel /> | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = 10.3 [[နာရီ|h]] ± 30%<ref name="jpldata" /><ref name="pr200510" /> | spectral_type = ([[:en:Trans-Neptunian object#Colors|red]]) {{nowrap|1=B−V=1.24}}; {{nowrap|1=V−R=0.78}}<ref name="Tegler" /> | magnitude = 21.1<ref name="AstDys" /><br />20.5&nbsp;([[:en:apsis|perihelic]])<ref name="Horizons2076" /> | abs_magnitude = {{val|1.83|0.05}}<ref name=herschel /><br />1.6<ref name="jpldata" /> | albedo = {{val|0.32|0.06}}<ref name=herschel /> | single_temperature = ≈ 12 [[:en:Kelvin|K]]&nbsp;''(see [[:en:list of Solar System objects in hydrostatic equilibrium#Manual calculations (unless otherwise cited)|note]])'' | mean_motion = {{Deg2DMS|0.0000861931|sup=ms}} / day (n) | rotation = {{Convert|10.273|h|d|abbr=on|lk=on}} }} '''၉၀၃၇၇ ဆဒ်နာ''' (သင်္ကေတ: [[File:Sedna symbol (fixed width).svg|16px|⯲]])<ref>U+2BF2 ⯲. David Faulks (2016) 'Eris and Sedna Symbols,' [https://www.unicode.org/L2/L2016/16173r-eris-sedna.pdf L2/16-173R,] Unicode Technical Committee Document Register.</ref> သည် နေအဖွဲ့အစည်း အပြင်နားရှိ ကြီးမားသော [[ဂြိုဟ်ငယ်]]တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၂၀၁၅ ခုနှစ်အရ ယင်းသည် [[နေ]]မှ {{Convert|86|AU|km mi|lk=on}} အကွာသို့ ([[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]ထက် ၃ ဆ ပိုမိုဝေးကွာ) ရောက်ရှိလျက်ရှိသည်။ ဆဒ်နာ၏ မျက်နှာပြင်သည် [[ရေ]]၊ [[မီသိန်း]] အစိုင်အခဲ နိုက်ထရိုဂျင်နှင့် ရေခဲများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]ရှိ အနီရောင် အသမ်းဆုံး အရာဝတ္ထုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းသည် [[ဂြိုဟ်ပု]]တစ်ခုလည်း ဖြစ်နိုင်ခြေရှိပြီး [[ဂြိုဟ်ရံလ]] မရှိပေ။<ref name="PorterTwitter"/><ref name = "Lakdawalla2016a"/> နေမှ အဝေးဆုံးပတ်လမ်းသည် ၉၃၇ [[AU]] ကွာဝေးပြီး နေအဖွဲ့အစည်းရှိ ကာလကြာရှည် [[ကြယ်တံခွန်]]များထက် ပိုမိုဝေးကွာသည်။<ref name="barycenter"/> ၂၀၁၄ ခုနှစ်အရ ဆဒ်နာသည် နေမှ ၈၆.၃ AU ကွာဝေးသည်။<ref name="AstDys" /> လက်ရှိတွင် နေအဖွဲ့အစည်းရှိ အဝေးကွာဆုံး ဂြိုဟ်ပုများဖြစ်သော [[အဲရစ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|အဲရစ်]]သည် ဆဒ်နာထက် နေမှ ၉၆.၄ AU ကွာဝေးလျက်ရှိသည်။<ref name="AstDys-Eris" /> အဲရစ်သည် နေမှ အဝေးဆုံးအကွာအဝေးသို့ ရောက်ရှိရန် နီးကပ်လျက်ရှိပြီး ဆဒ်နာသည် နေနှင့် အနီးဆုံးအကွာအဝေးသို့ ချဉ်းကပ်လျက်ရှိသည်။<ref name="Horizons2076" /> ဆဒ်နာသည် နေအဖွဲ့အစည်းရှိ အလျင်မြန်ဆုံး အရာဝတ္ထုအဖြစ် ၂၁၁၄ ခုနှစ်တွင် အဲရစ်ကို ကျော်တက်သွားမည်ဖြစ်သည်။ ဆဒ်နာ၏ ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်းသည် ရှည်လျားလှပြီး နေအား တစ်ပတ် လှည့်ပတ်မိရန် နှစ်ပေါင်း ၁၁၄၀၀ ကြာမြင့်ကာ နေနှင့် အနီးဆုံး အကွာဝေးမှာ ၇၆ AU ဖြစ်သည်။ နက္ခတ္တပညာရှင် Michael E. Brown က ပုံမှန်မဟုတ်သော ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်းရှိ ဆဒ်နာအား ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုသည် အရေးကြီးပြီး နေအဖွဲ့အစည်း၏ မူလဇာတိအား ဖော်ထုတ်ရာတွင် အထောက်အကူ ပြုသည်ဟု ယူဆသည်။<ref name="fussman"/><ref>Chang, Kenneth, [https://www.nytimes.com/2016/01/21/science/space/ninth-planet-solar-system-beyond-pluto.html?emc=edit_au_20160120&nl=afternoonupdate&nlid=68634180&_r=0 ''Ninth Planet May Exist Beyond Pluto, Scientists Report''], New York Times, 21 January 2016, page A1</ref> == မှတ်စု == {{reflist|2|group=lower-alpha}} == ကိုးကား == {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="discovery"> {{cite web | title = Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (90001)–(95000) | publisher = IAU: Minor Planet Center | url = http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/NumberedMPs090001.html | accessdate = 2008-07-23 }} </ref> <ref name="DES"> {{cite web | author = Marc W. Buie | author-link = Marc W. Buie | date = 2009-11-22 | title = Orbit Fit and Astrometric record for 90377 | publisher = Deep Ecliptic Survey | url = http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/90377.html | accessdate = 2006-01-17 }} </ref> <ref name="jpldata"> {{cite web |type=2012-10-16 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 90377 Sedna (2003 VB12) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Sedna |archiveurl=https://archive.today/20160325142222/http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Sedna |archivedate=25 March 2016 |deadurl=no |accessdate=12 April 2016 |df= }} </ref> <ref name="barycenter"> {{cite web |author = [[:en:JPL Horizons On-Line Ephemeris System|Horizons]] output |url = http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=Sedna |title = Barycentric Osculating Orbital Elements for 90377 Sedna (2003 VB12) |accessdate = 2011-04-30 }} (Solution using the Solar System [[:en:Center of mass#Barycenter in astrophysics and astronomy|Barycenter]] and [[:en:Barycentric coordinates (astronomy)|barycentric coordinates]]. Select Ephemeris Type:Elements and Center:@0) (Saved Horizons output file 2011-Feb-04 {{cite web |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/sedna-bc.txt |title=Archived copy |accessdate=2012-01-16 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121119041320/http://home.surewest.net/kheider/astro/sedna-bc.txt |archivedate=2012-11-19 |df= }}) In the second pane "PR=" can be found, which gives the orbital period in days (4.15E+06, which is ~11400 [[:en:Julian year (astronomy)|Julian years]]). </ref> <ref name="pr200510"> {{cite web | date = 2005-04-05 | title = Case of Sedna's Missing Moon Solved | publisher = Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics | url = http://www.cfa.harvard.edu/news/2005/pr200510.html | accessdate = 2005-04-07 }} </ref> <ref name="Tegler"> {{cite web |url = http://www.physics.nau.edu/~tegler/research/survey.htm |title = Kuiper Belt Object Magnitudes and Surface Colors |publisher = Northern Arizona University |accessdate = 2006-11-05 |author = Stephen C. Tegler |date = 2006-01-26 |deadurl = yes |archiveurl = https://web.archive.org/web/20060901063349/http://www.physics.nau.edu/~tegler/research/survey.htm |archivedate = 2006-09-01 |df = }} </ref> <ref name="AstDys"> {{cite web |title=AstDys (90377) Sedna Ephemerides |publisher=Department of Mathematics, University of Pisa, Italy |url=http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Sedna |accessdate=2011-05-05 }} </ref> <ref name="PorterTwitter"> {{cite web | first = Simon | last = Porter | url = https://twitter.com/AscendingNode/status/978592143626375169 | title = #TNO2018 | publisher = Twitter | date = 2018-03-27 | accessdate = 2018-03-27 }} </ref> <ref name="Horizons2076"> {{cite web |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/Sedna2076.txt |title=Horizons Output for Sedna 2076/2114 |author=JPL Horizons On-Line Ephemeris System |author-link=JPL Horizons On-Line Ephemeris System |date=2010-07-18 |accessdate=2010-07-18 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120225015100/http://home.surewest.net/kheider/astro/Sedna2076.txt |archivedate=2012-02-25 |df= }} [http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=Sedna Horizons] </ref> <ref name="fussman"> {{cite web | title = The Man Who Finds Planets | author = Cal Fussman | work = Discover | url = http://discovermagazine.com/2006/may/cover | year = 2006 | accessdate = 2010-05-22 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20100616162058/http://discovermagazine.com/2006/may/cover| archivedate= 16 June 2010 <!--DASHBot-->| deadurl= no}} </ref> <ref name="AstDys-Eris"> {{cite web | title = AstDys (136199) Eris Ephemerides | publisher = Department of Mathematics, University of Pisa, Italy | url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Eris | accessdate = 2011-05-05 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20110604224645/http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Eris| archivedate= 4 June 2011 <!--DASHBot-->| deadurl= no}} </ref> <ref name = "Lakdawalla2016a"> {{cite web | url = http://www.planetary.org/blogs/emily-lakdawalla/2016/10190940-dpsepsc-update-2007-or10.html | title = DPS/EPSC update: 2007 OR10 has a moon! | last = Lakdawalla | first = E. | date = 19 October 2016 | website = The Planetary Society | access-date = 2016-10-19}} </ref> <ref name="Malhotra_Volk_Wang">{{cite journal |last1=Malhotra |first1=Renu |last2=Volk |first2=Kathryn |last3=Wang |first3=Xianyu |date=2016 |title=Corralling a distant planet with extreme resonant Kuiper belt objects |journal=The Astrophysical Journal Letters |volume=824 |issue=2 |pages=L22 |arxiv=1603.02196 |bibcode=2016ApJ...824L..22M |doi=10.3847/2041-8205/824/2/L22}}</ref> <ref name="Kaib2009"> {{cite journal | author = Kaib, Nathan A. | author2 = Becker, Andrew C. | author3 = Jones, R. Lynne | author4 = Puckett, Andrew W. | author5 = Bizyaev, Dmitry | author6 = Dilday, Benjamin | author7 = Frieman, Joshua A. | author8 = Oravetz, Daniel J. | author9 = Pan, Kaike | author10 = Quinn, Thomas | author11 = Schneider, Donald P. | author12 = Watters, Shannon | title = 2006 SQ372: A Likely Long-Period Comet from the Inner Oort Cloud | url = https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2009-04-10_695_1/page/268 | journal = The Astrophysical Journal | volume = 695 | issue = 1 | pages = 268–275 | year = 2009 | doi = 10.1088/0004-637X/695/1/268 | arxiv = 0901.1690 | bibcode = 2009ApJ...695..268K }} </ref> <ref name=herschel>{{Cite journal | last1 = Pál | first1 = A. | last2 = Kiss | first2 = C. | last3 = Müller | first3 = T. G. | last4 = Santos-Sanz | first4 = P. | last5 = Vilenius | first5 = E. | last6 = Szalai | first6 = N. | last7 = Mommert | first7 = M. | last8 = Lellouch | first8 = E. | last9 = Rengel | first9 = M. | last10 = Hartogh | first10 = P. | last11 = Protopapa | first11 = S. | last12 = Stansberry | first12 = J. | last13 = Ortiz | first13 = J. -L. | last14 = Duffard | first14 = R. | last15 = Thirouin | first15 = A. | last16 = Henry | first16 = F. | last17 = Delsanti | first17 = A. | title = "TNOs are Cool": A survey of the trans-Neptunian region. VII. Size and surface characteristics of (90377) Sedna and {{mp|2010 EK|139}}| doi = 10.1051/0004-6361/201218874 | journal = Astronomy & Astrophysics | volume = 541 | pages = L6 | year = 2012 | pmid = | pmc = | bibcode = 2012A&A...541L...6P | arxiv = 1204.0899}}</ref> }} {{နေအဖွဲ့အစည်း}} [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[Category:ဂြိုဟ်ငယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်များ]] axve43fu94b9399e1wjc7j8yna59gr8 1048304 1048294 2026-08-12T08:33:10Z Dr Lotus Black 31011 [[၉၀၃၇၇ ဆဒ်နာ]] စာမျက်နှာကို [[ဆဒ်နာ (ဂြိုဟ်သိမ်)]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည် 1048294 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | minorplanet = yes | background = #C2E0FF | name = ဆဒ်နာ | symbol = [[File:Sedna symbol (bold).svg|24px|⯲]] | image = Sedna PRC2004-14d.jpg | image_size = 250 | alt=Sedna seen through Hubble | caption = [[ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]မှ မြင်ရသော ဆဒ်နာ | discovery_ref = &thinsp;<ref name="discovery" /> | discoverer = [[:en:Michael E. Brown|Michael Brown]]<br />Chad Trujillo<br />[[:en:David L. Rabinowitz|David Rabinowitz]] | discovered = 14 November 2003 | mpc_name = (90377) Sedna | pronounced = {{IPAc-en|ˈ|s|ɛ|d|n|ə}} | alt_names = {{mp|2003 VB|12}} | named_after = [[:en:Sedna (mythology)|Sedna]] {{small|(Inuit goddess of sea and marine animals)}} | mp_category = [[:en:trans-Neptunian object|TNO]]&thinsp;<ref name="jpldata" />{{·}}[[:en:Detached object|detached]]<br />sednoid&thinsp;<ref name="DES" /> | orbit_ref = &thinsp;<ref name="jpldata" /> | epoch = 13 January 2016 ([[:en:Julian day|JD]] 2457400.5) | uncertainty = 2 | observation_arc = 9240 days (25.30 yr) | earliest_precovery_date = September 25, 1990 | semimajor = {{val|506.8|u=AU}}<ref name="Malhotra_Volk_Wang"/><ref name="barycenter" /><br />{{val|7.573|e=10|u=km}} | perihelion = {{val|76.0917|.0087|u=AU}}&nbsp;(q)<br />{{val|1.1423|e=10|u=km}} | aphelion = ≈&thinsp;936 [[Astronomical unit|AU]]&nbsp;(Q)<ref name="barycenter" /><br />{{val|1.4|e=11|u=km}}<br />0.015&nbsp;[[အလင်းနှစ်|ly]] | eccentricity = {{val|0.85491|.00029}} | period = ≈&thinsp;{{val|11400|u=[[:en:Julian year (astronomy)|yr]]}}<ref name="barycenter" />{{refn|1=Given the orbital eccentricity of this object, different [[:en:Epoch (astronomy)|epochs]] can generate quite different heliocentric unperturbed [[:en:Two-body problem|two-body]] [[:en:curve fitting|best-fit]] solutions to the orbital period. Using a 1990 epoch, Sedna has a 12,100-year period,<ref name="DES" /> but using a 2017 epoch Sedna has a 10,900-year period.<ref name="jpldata" /> For objects at such high eccentricity, the Sun's [[:en:Barycentric coordinates (astronomy)|barycentric coordinates]] are more stable than heliocentric coordinates.<ref name="Kaib2009" /> Using [[:en:JPL Horizons On-Line Ephemeris System|JPL Horizons]], the barycentric orbital period is approximately 11,400&nbsp;years.<ref name="barycenter" />|name=footnoteG|group=lower-alpha}} | inclination = 11.92872° (i) | asc_node = 144.546° (Ω) | arg_peri = {{val|311.29|.014|u=°}} (ω) | mean_anomaly = {{val|358.163|.0054|u=°}} | avg_speed = 1.04 km/s | dimensions = {{val|995|80|u=km}}<br />{{small|(thermophysical model)}}<br />{{val|1060|100|u=km}}<br />{{small|(std. thermal model)}}<ref name=herschel /> | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = 10.3 [[နာရီ|h]] ± 30%<ref name="jpldata" /><ref name="pr200510" /> | spectral_type = ([[:en:Trans-Neptunian object#Colors|red]]) {{nowrap|1=B−V=1.24}}; {{nowrap|1=V−R=0.78}}<ref name="Tegler" /> | magnitude = 21.1<ref name="AstDys" /><br />20.5&nbsp;([[:en:apsis|perihelic]])<ref name="Horizons2076" /> | abs_magnitude = {{val|1.83|0.05}}<ref name=herschel /><br />1.6<ref name="jpldata" /> | albedo = {{val|0.32|0.06}}<ref name=herschel /> | single_temperature = ≈ 12 [[:en:Kelvin|K]]&nbsp;''(see [[:en:list of Solar System objects in hydrostatic equilibrium#Manual calculations (unless otherwise cited)|note]])'' | mean_motion = {{Deg2DMS|0.0000861931|sup=ms}} / day (n) | rotation = {{Convert|10.273|h|d|abbr=on|lk=on}} }} '''၉၀၃၇၇ ဆဒ်နာ''' (သင်္ကေတ: [[File:Sedna symbol (fixed width).svg|16px|⯲]])<ref>U+2BF2 ⯲. David Faulks (2016) 'Eris and Sedna Symbols,' [https://www.unicode.org/L2/L2016/16173r-eris-sedna.pdf L2/16-173R,] Unicode Technical Committee Document Register.</ref> သည် နေအဖွဲ့အစည်း အပြင်နားရှိ ကြီးမားသော [[ဂြိုဟ်ငယ်]]တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၂၀၁၅ ခုနှစ်အရ ယင်းသည် [[နေ]]မှ {{Convert|86|AU|km mi|lk=on}} အကွာသို့ ([[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]ထက် ၃ ဆ ပိုမိုဝေးကွာ) ရောက်ရှိလျက်ရှိသည်။ ဆဒ်နာ၏ မျက်နှာပြင်သည် [[ရေ]]၊ [[မီသိန်း]] အစိုင်အခဲ နိုက်ထရိုဂျင်နှင့် ရေခဲများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]ရှိ အနီရောင် အသမ်းဆုံး အရာဝတ္ထုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းသည် [[ဂြိုဟ်ပု]]တစ်ခုလည်း ဖြစ်နိုင်ခြေရှိပြီး [[ဂြိုဟ်ရံလ]] မရှိပေ။<ref name="PorterTwitter"/><ref name = "Lakdawalla2016a"/> နေမှ အဝေးဆုံးပတ်လမ်းသည် ၉၃၇ [[AU]] ကွာဝေးပြီး နေအဖွဲ့အစည်းရှိ ကာလကြာရှည် [[ကြယ်တံခွန်]]များထက် ပိုမိုဝေးကွာသည်။<ref name="barycenter"/> ၂၀၁၄ ခုနှစ်အရ ဆဒ်နာသည် နေမှ ၈၆.၃ AU ကွာဝေးသည်။<ref name="AstDys" /> လက်ရှိတွင် နေအဖွဲ့အစည်းရှိ အဝေးကွာဆုံး ဂြိုဟ်ပုများဖြစ်သော [[အဲရစ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|အဲရစ်]]သည် ဆဒ်နာထက် နေမှ ၉၆.၄ AU ကွာဝေးလျက်ရှိသည်။<ref name="AstDys-Eris" /> အဲရစ်သည် နေမှ အဝေးဆုံးအကွာအဝေးသို့ ရောက်ရှိရန် နီးကပ်လျက်ရှိပြီး ဆဒ်နာသည် နေနှင့် အနီးဆုံးအကွာအဝေးသို့ ချဉ်းကပ်လျက်ရှိသည်။<ref name="Horizons2076" /> ဆဒ်နာသည် နေအဖွဲ့အစည်းရှိ အလျင်မြန်ဆုံး အရာဝတ္ထုအဖြစ် ၂၁၁၄ ခုနှစ်တွင် အဲရစ်ကို ကျော်တက်သွားမည်ဖြစ်သည်။ ဆဒ်နာ၏ ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်းသည် ရှည်လျားလှပြီး နေအား တစ်ပတ် လှည့်ပတ်မိရန် နှစ်ပေါင်း ၁၁၄၀၀ ကြာမြင့်ကာ နေနှင့် အနီးဆုံး အကွာဝေးမှာ ၇၆ AU ဖြစ်သည်။ နက္ခတ္တပညာရှင် Michael E. Brown က ပုံမှန်မဟုတ်သော ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်းရှိ ဆဒ်နာအား ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုသည် အရေးကြီးပြီး နေအဖွဲ့အစည်း၏ မူလဇာတိအား ဖော်ထုတ်ရာတွင် အထောက်အကူ ပြုသည်ဟု ယူဆသည်။<ref name="fussman"/><ref>Chang, Kenneth, [https://www.nytimes.com/2016/01/21/science/space/ninth-planet-solar-system-beyond-pluto.html?emc=edit_au_20160120&nl=afternoonupdate&nlid=68634180&_r=0 ''Ninth Planet May Exist Beyond Pluto, Scientists Report''], New York Times, 21 January 2016, page A1</ref> == မှတ်စု == {{reflist|2|group=lower-alpha}} == ကိုးကား == {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="discovery"> {{cite web | title = Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (90001)–(95000) | publisher = IAU: Minor Planet Center | url = http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/NumberedMPs090001.html | accessdate = 2008-07-23 }} </ref> <ref name="DES"> {{cite web | author = Marc W. Buie | author-link = Marc W. Buie | date = 2009-11-22 | title = Orbit Fit and Astrometric record for 90377 | publisher = Deep Ecliptic Survey | url = http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/90377.html | accessdate = 2006-01-17 }} </ref> <ref name="jpldata"> {{cite web |type=2012-10-16 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 90377 Sedna (2003 VB12) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Sedna |archiveurl=https://archive.today/20160325142222/http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Sedna |archivedate=25 March 2016 |deadurl=no |accessdate=12 April 2016 |df= }} </ref> <ref name="barycenter"> {{cite web |author = [[:en:JPL Horizons On-Line Ephemeris System|Horizons]] output |url = http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=Sedna |title = Barycentric Osculating Orbital Elements for 90377 Sedna (2003 VB12) |accessdate = 2011-04-30 }} (Solution using the Solar System [[:en:Center of mass#Barycenter in astrophysics and astronomy|Barycenter]] and [[:en:Barycentric coordinates (astronomy)|barycentric coordinates]]. Select Ephemeris Type:Elements and Center:@0) (Saved Horizons output file 2011-Feb-04 {{cite web |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/sedna-bc.txt |title=Archived copy |accessdate=2012-01-16 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121119041320/http://home.surewest.net/kheider/astro/sedna-bc.txt |archivedate=2012-11-19 |df= }}) In the second pane "PR=" can be found, which gives the orbital period in days (4.15E+06, which is ~11400 [[:en:Julian year (astronomy)|Julian years]]). </ref> <ref name="pr200510"> {{cite web | date = 2005-04-05 | title = Case of Sedna's Missing Moon Solved | publisher = Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics | url = http://www.cfa.harvard.edu/news/2005/pr200510.html | accessdate = 2005-04-07 }} </ref> <ref name="Tegler"> {{cite web |url = http://www.physics.nau.edu/~tegler/research/survey.htm |title = Kuiper Belt Object Magnitudes and Surface Colors |publisher = Northern Arizona University |accessdate = 2006-11-05 |author = Stephen C. Tegler |date = 2006-01-26 |deadurl = yes |archiveurl = https://web.archive.org/web/20060901063349/http://www.physics.nau.edu/~tegler/research/survey.htm |archivedate = 2006-09-01 |df = }} </ref> <ref name="AstDys"> {{cite web |title=AstDys (90377) Sedna Ephemerides |publisher=Department of Mathematics, University of Pisa, Italy |url=http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Sedna |accessdate=2011-05-05 }} </ref> <ref name="PorterTwitter"> {{cite web | first = Simon | last = Porter | url = https://twitter.com/AscendingNode/status/978592143626375169 | title = #TNO2018 | publisher = Twitter | date = 2018-03-27 | accessdate = 2018-03-27 }} </ref> <ref name="Horizons2076"> {{cite web |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/Sedna2076.txt |title=Horizons Output for Sedna 2076/2114 |author=JPL Horizons On-Line Ephemeris System |author-link=JPL Horizons On-Line Ephemeris System |date=2010-07-18 |accessdate=2010-07-18 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120225015100/http://home.surewest.net/kheider/astro/Sedna2076.txt |archivedate=2012-02-25 |df= }} [http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=Sedna Horizons] </ref> <ref name="fussman"> {{cite web | title = The Man Who Finds Planets | author = Cal Fussman | work = Discover | url = http://discovermagazine.com/2006/may/cover | year = 2006 | accessdate = 2010-05-22 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20100616162058/http://discovermagazine.com/2006/may/cover| archivedate= 16 June 2010 <!--DASHBot-->| deadurl= no}} </ref> <ref name="AstDys-Eris"> {{cite web | title = AstDys (136199) Eris Ephemerides | publisher = Department of Mathematics, University of Pisa, Italy | url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Eris | accessdate = 2011-05-05 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20110604224645/http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Eris| archivedate= 4 June 2011 <!--DASHBot-->| deadurl= no}} </ref> <ref name = "Lakdawalla2016a"> {{cite web | url = http://www.planetary.org/blogs/emily-lakdawalla/2016/10190940-dpsepsc-update-2007-or10.html | title = DPS/EPSC update: 2007 OR10 has a moon! | last = Lakdawalla | first = E. | date = 19 October 2016 | website = The Planetary Society | access-date = 2016-10-19}} </ref> <ref name="Malhotra_Volk_Wang">{{cite journal |last1=Malhotra |first1=Renu |last2=Volk |first2=Kathryn |last3=Wang |first3=Xianyu |date=2016 |title=Corralling a distant planet with extreme resonant Kuiper belt objects |journal=The Astrophysical Journal Letters |volume=824 |issue=2 |pages=L22 |arxiv=1603.02196 |bibcode=2016ApJ...824L..22M |doi=10.3847/2041-8205/824/2/L22}}</ref> <ref name="Kaib2009"> {{cite journal | author = Kaib, Nathan A. | author2 = Becker, Andrew C. | author3 = Jones, R. Lynne | author4 = Puckett, Andrew W. | author5 = Bizyaev, Dmitry | author6 = Dilday, Benjamin | author7 = Frieman, Joshua A. | author8 = Oravetz, Daniel J. | author9 = Pan, Kaike | author10 = Quinn, Thomas | author11 = Schneider, Donald P. | author12 = Watters, Shannon | title = 2006 SQ372: A Likely Long-Period Comet from the Inner Oort Cloud | url = https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2009-04-10_695_1/page/268 | journal = The Astrophysical Journal | volume = 695 | issue = 1 | pages = 268–275 | year = 2009 | doi = 10.1088/0004-637X/695/1/268 | arxiv = 0901.1690 | bibcode = 2009ApJ...695..268K }} </ref> <ref name=herschel>{{Cite journal | last1 = Pál | first1 = A. | last2 = Kiss | first2 = C. | last3 = Müller | first3 = T. G. | last4 = Santos-Sanz | first4 = P. | last5 = Vilenius | first5 = E. | last6 = Szalai | first6 = N. | last7 = Mommert | first7 = M. | last8 = Lellouch | first8 = E. | last9 = Rengel | first9 = M. | last10 = Hartogh | first10 = P. | last11 = Protopapa | first11 = S. | last12 = Stansberry | first12 = J. | last13 = Ortiz | first13 = J. -L. | last14 = Duffard | first14 = R. | last15 = Thirouin | first15 = A. | last16 = Henry | first16 = F. | last17 = Delsanti | first17 = A. | title = "TNOs are Cool": A survey of the trans-Neptunian region. VII. Size and surface characteristics of (90377) Sedna and {{mp|2010 EK|139}}| doi = 10.1051/0004-6361/201218874 | journal = Astronomy & Astrophysics | volume = 541 | pages = L6 | year = 2012 | pmid = | pmc = | bibcode = 2012A&A...541L...6P | arxiv = 1204.0899}}</ref> }} {{နေအဖွဲ့အစည်း}} [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[Category:ဂြိုဟ်ငယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်များ]] axve43fu94b9399e1wjc7j8yna59gr8 1048306 1048304 2026-08-12T08:34:14Z Dr Lotus Black 31011 1048306 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | minorplanet = yes | background = #C2E0FF | name = ဆဒ်နာ | symbol = [[File:Sedna symbol (bold).svg|24px|⯲]] | image = Sedna PRC2004-14d.jpg | image_size = 250 | alt=Sedna seen through Hubble | caption = [[ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]မှ မြင်ရသော ဆဒ်နာ | discovery_ref = &thinsp;<ref name="discovery" /> | discoverer = [[:en:Michael E. Brown|Michael Brown]]<br />Chad Trujillo<br />[[:en:David L. Rabinowitz|David Rabinowitz]] | discovered = 14 November 2003 | mpc_name = (90377) Sedna | pronounced = {{IPAc-en|ˈ|s|ɛ|d|n|ə}} | alt_names = {{mp|2003 VB|12}} | named_after = [[:en:Sedna (mythology)|Sedna]] {{small|(Inuit goddess of sea and marine animals)}} | mp_category = [[:en:trans-Neptunian object|TNO]]&thinsp;<ref name="jpldata" />{{·}}[[:en:Detached object|detached]]<br />sednoid&thinsp;<ref name="DES" /> | orbit_ref = &thinsp;<ref name="jpldata" /> | epoch = 13 January 2016 ([[:en:Julian day|JD]] 2457400.5) | uncertainty = 2 | observation_arc = 9240 days (25.30 yr) | earliest_precovery_date = September 25, 1990 | semimajor = {{val|506.8|u=AU}}<ref name="Malhotra_Volk_Wang"/><ref name="barycenter" /><br />{{val|7.573|e=10|u=km}} | perihelion = {{val|76.0917|.0087|u=AU}}&nbsp;(q)<br />{{val|1.1423|e=10|u=km}} | aphelion = ≈&thinsp;936 [[Astronomical unit|AU]]&nbsp;(Q)<ref name="barycenter" /><br />{{val|1.4|e=11|u=km}}<br />0.015&nbsp;[[အလင်းနှစ်|ly]] | eccentricity = {{val|0.85491|.00029}} | period = ≈&thinsp;{{val|11400|u=[[:en:Julian year (astronomy)|yr]]}}<ref name="barycenter" />{{refn|1=Given the orbital eccentricity of this object, different [[:en:Epoch (astronomy)|epochs]] can generate quite different heliocentric unperturbed [[:en:Two-body problem|two-body]] [[:en:curve fitting|best-fit]] solutions to the orbital period. Using a 1990 epoch, Sedna has a 12,100-year period,<ref name="DES" /> but using a 2017 epoch Sedna has a 10,900-year period.<ref name="jpldata" /> For objects at such high eccentricity, the Sun's [[:en:Barycentric coordinates (astronomy)|barycentric coordinates]] are more stable than heliocentric coordinates.<ref name="Kaib2009" /> Using [[:en:JPL Horizons On-Line Ephemeris System|JPL Horizons]], the barycentric orbital period is approximately 11,400&nbsp;years.<ref name="barycenter" />|name=footnoteG|group=lower-alpha}} | inclination = 11.92872° (i) | asc_node = 144.546° (Ω) | arg_peri = {{val|311.29|.014|u=°}} (ω) | mean_anomaly = {{val|358.163|.0054|u=°}} | avg_speed = 1.04 km/s | dimensions = {{val|995|80|u=km}}<br />{{small|(thermophysical model)}}<br />{{val|1060|100|u=km}}<br />{{small|(std. thermal model)}}<ref name=herschel /> | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = 10.3 [[နာရီ|h]] ± 30%<ref name="jpldata" /><ref name="pr200510" /> | spectral_type = ([[:en:Trans-Neptunian object#Colors|red]]) {{nowrap|1=B−V=1.24}}; {{nowrap|1=V−R=0.78}}<ref name="Tegler" /> | magnitude = 21.1<ref name="AstDys" /><br />20.5&nbsp;([[:en:apsis|perihelic]])<ref name="Horizons2076" /> | abs_magnitude = {{val|1.83|0.05}}<ref name=herschel /><br />1.6<ref name="jpldata" /> | albedo = {{val|0.32|0.06}}<ref name=herschel /> | single_temperature = ≈ 12 [[:en:Kelvin|K]]&nbsp;''(see [[:en:list of Solar System objects in hydrostatic equilibrium#Manual calculations (unless otherwise cited)|note]])'' | mean_motion = {{Deg2DMS|0.0000861931|sup=ms}} / day (n) | rotation = {{Convert|10.273|h|d|abbr=on|lk=on}} }} '''၉၀၃၇၇ ဆဒ်နာ''' (သင်္ကေတ: [[File:Sedna symbol (fixed width).svg|16px|⯲]])<ref>U+2BF2 ⯲. David Faulks (2016) 'Eris and Sedna Symbols,' [https://www.unicode.org/L2/L2016/16173r-eris-sedna.pdf L2/16-173R,] Unicode Technical Committee Document Register.</ref> သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]] အပြင်နားရှိ ကြီးမားသော [[ဂြိုဟ်ငယ်]]တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၂၀၁၅ ခုနှစ်အရ ယင်းသည် [[နေ]]မှ {{Convert|86|AU|km mi|lk=on}} အကွာသို့ ([[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]ထက် ၃ ဆ ပိုမိုဝေးကွာ) ရောက်ရှိလျက်ရှိသည်။ ဆဒ်နာ၏ မျက်နှာပြင်သည် [[ရေ]]၊ [[မီသိန်း]] အစိုင်အခဲ နိုက်ထရိုဂျင်နှင့် ရေခဲများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]ရှိ အနီရောင် အသမ်းဆုံး အရာဝတ္ထုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းသည် [[ဂြိုဟ်ပု]]တစ်ခုလည်း ဖြစ်နိုင်ခြေရှိပြီး [[ဂြိုဟ်ရံလ]] မရှိပေ။<ref name="PorterTwitter"/><ref name = "Lakdawalla2016a"/> နေမှ အဝေးဆုံးပတ်လမ်းသည် ၉၃၇ [[AU]] ကွာဝေးပြီး နေအဖွဲ့အစည်းရှိ ကာလကြာရှည် [[ကြယ်တံခွန်]]များထက် ပိုမိုဝေးကွာသည်။<ref name="barycenter"/> ၂၀၁၄ ခုနှစ်အရ ဆဒ်နာသည် နေမှ ၈၆.၃ AU ကွာဝေးသည်။<ref name="AstDys" /> လက်ရှိတွင် နေအဖွဲ့အစည်းရှိ အဝေးကွာဆုံး ဂြိုဟ်ပုများဖြစ်သော [[အဲရစ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|အဲရစ်]]သည် ဆဒ်နာထက် နေမှ ၉၆.၄ AU ကွာဝေးလျက်ရှိသည်။<ref name="AstDys-Eris" /> အဲရစ်သည် နေမှ အဝေးဆုံးအကွာအဝေးသို့ ရောက်ရှိရန် နီးကပ်လျက်ရှိပြီး ဆဒ်နာသည် နေနှင့် အနီးဆုံးအကွာအဝေးသို့ ချဉ်းကပ်လျက်ရှိသည်။<ref name="Horizons2076" /> ဆဒ်နာသည် နေအဖွဲ့အစည်းရှိ အလျင်မြန်ဆုံး အရာဝတ္ထုအဖြစ် ၂၁၁၄ ခုနှစ်တွင် အဲရစ်ကို ကျော်တက်သွားမည်ဖြစ်သည်။ ဆဒ်နာ၏ ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်းသည် ရှည်လျားလှပြီး နေအား တစ်ပတ် လှည့်ပတ်မိရန် နှစ်ပေါင်း ၁၁၄၀၀ ကြာမြင့်ကာ နေနှင့် အနီးဆုံး အကွာဝေးမှာ ၇၆ AU ဖြစ်သည်။ နက္ခတ္တပညာရှင် Michael E. Brown က ပုံမှန်မဟုတ်သော ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်းရှိ ဆဒ်နာအား ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုသည် အရေးကြီးပြီး နေအဖွဲ့အစည်း၏ မူလဇာတိအား ဖော်ထုတ်ရာတွင် အထောက်အကူ ပြုသည်ဟု ယူဆသည်။<ref name="fussman"/><ref>Chang, Kenneth, [https://www.nytimes.com/2016/01/21/science/space/ninth-planet-solar-system-beyond-pluto.html?emc=edit_au_20160120&nl=afternoonupdate&nlid=68634180&_r=0 ''Ninth Planet May Exist Beyond Pluto, Scientists Report''], New York Times, 21 January 2016, page A1</ref> == မှတ်စု == {{reflist|2|group=lower-alpha}} == ကိုးကား == {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="discovery"> {{cite web | title = Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (90001)–(95000) | publisher = IAU: Minor Planet Center | url = http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/NumberedMPs090001.html | accessdate = 2008-07-23 }} </ref> <ref name="DES"> {{cite web | author = Marc W. Buie | author-link = Marc W. Buie | date = 2009-11-22 | title = Orbit Fit and Astrometric record for 90377 | publisher = Deep Ecliptic Survey | url = http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/90377.html | accessdate = 2006-01-17 }} </ref> <ref name="jpldata"> {{cite web |type=2012-10-16 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 90377 Sedna (2003 VB12) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Sedna |archiveurl=https://archive.today/20160325142222/http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Sedna |archivedate=25 March 2016 |deadurl=no |accessdate=12 April 2016 |df= }} </ref> <ref name="barycenter"> {{cite web |author = [[:en:JPL Horizons On-Line Ephemeris System|Horizons]] output |url = http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=Sedna |title = Barycentric Osculating Orbital Elements for 90377 Sedna (2003 VB12) |accessdate = 2011-04-30 }} (Solution using the Solar System [[:en:Center of mass#Barycenter in astrophysics and astronomy|Barycenter]] and [[:en:Barycentric coordinates (astronomy)|barycentric coordinates]]. Select Ephemeris Type:Elements and Center:@0) (Saved Horizons output file 2011-Feb-04 {{cite web |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/sedna-bc.txt |title=Archived copy |accessdate=2012-01-16 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121119041320/http://home.surewest.net/kheider/astro/sedna-bc.txt |archivedate=2012-11-19 |df= }}) In the second pane "PR=" can be found, which gives the orbital period in days (4.15E+06, which is ~11400 [[:en:Julian year (astronomy)|Julian years]]). </ref> <ref name="pr200510"> {{cite web | date = 2005-04-05 | title = Case of Sedna's Missing Moon Solved | publisher = Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics | url = http://www.cfa.harvard.edu/news/2005/pr200510.html | accessdate = 2005-04-07 }} </ref> <ref name="Tegler"> {{cite web |url = http://www.physics.nau.edu/~tegler/research/survey.htm |title = Kuiper Belt Object Magnitudes and Surface Colors |publisher = Northern Arizona University |accessdate = 2006-11-05 |author = Stephen C. Tegler |date = 2006-01-26 |deadurl = yes |archiveurl = https://web.archive.org/web/20060901063349/http://www.physics.nau.edu/~tegler/research/survey.htm |archivedate = 2006-09-01 |df = }} </ref> <ref name="AstDys"> {{cite web |title=AstDys (90377) Sedna Ephemerides |publisher=Department of Mathematics, University of Pisa, Italy |url=http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Sedna |accessdate=2011-05-05 }} </ref> <ref name="PorterTwitter"> {{cite web | first = Simon | last = Porter | url = https://twitter.com/AscendingNode/status/978592143626375169 | title = #TNO2018 | publisher = Twitter | date = 2018-03-27 | accessdate = 2018-03-27 }} </ref> <ref name="Horizons2076"> {{cite web |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/Sedna2076.txt |title=Horizons Output for Sedna 2076/2114 |author=JPL Horizons On-Line Ephemeris System |author-link=JPL Horizons On-Line Ephemeris System |date=2010-07-18 |accessdate=2010-07-18 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120225015100/http://home.surewest.net/kheider/astro/Sedna2076.txt |archivedate=2012-02-25 |df= }} [http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=Sedna Horizons] </ref> <ref name="fussman"> {{cite web | title = The Man Who Finds Planets | author = Cal Fussman | work = Discover | url = http://discovermagazine.com/2006/may/cover | year = 2006 | accessdate = 2010-05-22 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20100616162058/http://discovermagazine.com/2006/may/cover| archivedate= 16 June 2010 <!--DASHBot-->| deadurl= no}} </ref> <ref name="AstDys-Eris"> {{cite web | title = AstDys (136199) Eris Ephemerides | publisher = Department of Mathematics, University of Pisa, Italy | url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Eris | accessdate = 2011-05-05 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20110604224645/http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Eris| archivedate= 4 June 2011 <!--DASHBot-->| deadurl= no}} </ref> <ref name = "Lakdawalla2016a"> {{cite web | url = http://www.planetary.org/blogs/emily-lakdawalla/2016/10190940-dpsepsc-update-2007-or10.html | title = DPS/EPSC update: 2007 OR10 has a moon! | last = Lakdawalla | first = E. | date = 19 October 2016 | website = The Planetary Society | access-date = 2016-10-19}} </ref> <ref name="Malhotra_Volk_Wang">{{cite journal |last1=Malhotra |first1=Renu |last2=Volk |first2=Kathryn |last3=Wang |first3=Xianyu |date=2016 |title=Corralling a distant planet with extreme resonant Kuiper belt objects |journal=The Astrophysical Journal Letters |volume=824 |issue=2 |pages=L22 |arxiv=1603.02196 |bibcode=2016ApJ...824L..22M |doi=10.3847/2041-8205/824/2/L22}}</ref> <ref name="Kaib2009"> {{cite journal | author = Kaib, Nathan A. | author2 = Becker, Andrew C. | author3 = Jones, R. Lynne | author4 = Puckett, Andrew W. | author5 = Bizyaev, Dmitry | author6 = Dilday, Benjamin | author7 = Frieman, Joshua A. | author8 = Oravetz, Daniel J. | author9 = Pan, Kaike | author10 = Quinn, Thomas | author11 = Schneider, Donald P. | author12 = Watters, Shannon | title = 2006 SQ372: A Likely Long-Period Comet from the Inner Oort Cloud | url = https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2009-04-10_695_1/page/268 | journal = The Astrophysical Journal | volume = 695 | issue = 1 | pages = 268–275 | year = 2009 | doi = 10.1088/0004-637X/695/1/268 | arxiv = 0901.1690 | bibcode = 2009ApJ...695..268K }} </ref> <ref name=herschel>{{Cite journal | last1 = Pál | first1 = A. | last2 = Kiss | first2 = C. | last3 = Müller | first3 = T. G. | last4 = Santos-Sanz | first4 = P. | last5 = Vilenius | first5 = E. | last6 = Szalai | first6 = N. | last7 = Mommert | first7 = M. | last8 = Lellouch | first8 = E. | last9 = Rengel | first9 = M. | last10 = Hartogh | first10 = P. | last11 = Protopapa | first11 = S. | last12 = Stansberry | first12 = J. | last13 = Ortiz | first13 = J. -L. | last14 = Duffard | first14 = R. | last15 = Thirouin | first15 = A. | last16 = Henry | first16 = F. | last17 = Delsanti | first17 = A. | title = "TNOs are Cool": A survey of the trans-Neptunian region. VII. Size and surface characteristics of (90377) Sedna and {{mp|2010 EK|139}}| doi = 10.1051/0004-6361/201218874 | journal = Astronomy & Astrophysics | volume = 541 | pages = L6 | year = 2012 | pmid = | pmc = | bibcode = 2012A&A...541L...6P | arxiv = 1204.0899}}</ref> }} {{နေအဖွဲ့အစည်း}} [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[Category:ဂြိုဟ်ငယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်များ]] 113jli4x4tvxa5v7hcsau46y4r727ib 0 92690 1048270 1030868 2026-08-12T06:43:45Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဥက္ကာပျံများ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1048270 wikitext text/x-wiki [[Image:InnerSolarSystem-en.png|thumb|ဂျူပီတာနှင့် အတွင်းပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဥက္ကာပျံများ၊ မုန့်လက်ကောက်ပုံစံရှိ ဥက္ကာခါးပတ်သည် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်|ဂျူပီတာ]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]ပတ်လမ်းကြောင်းကြားတွင် တည်ရှိသည်။ {| style="width:100%;" |- | valign=top | {{legend2|#FFFF00|border=1px solid #B3B300|[[နေ]]}}<br> {{legend2|#6ad768|border=1px solid #2B9929|[[:en:Jupiter trojan|ဂျူပီတာ ထရိုဂျင်]]များ}}<br> {{legend2|#007DD6|border=1px solid #00508A| [[ဂြိုဟ်]]များ၏ [[ပတ်လမ်းကြောင်း]]များ}} | valign=top | {{legend2|#e9e9e9|border=1px solid #999999|'''''ဥက္ကာ ခါးပတ်'''''}}<br> {{legend2|#d39300|border=1px solid #855D00|[[:en:Hilda family|ဟဲလ်ဒါ ဥက္ကာပျံများ]] {{small|(Hildas)}}}}<br> {{legend2|#c90000|border=1px solid #940000|[[:en:Near-Earth object|ကမ္ဘာအနီး အရာဝတ္ထုများ]]များ {{small|(selection)}}}} |} ]] [[File:Masses of asteroids vs main belt.png|thumb|ခါးပတ်အတွင်းရှိ ၁၂ ခုသော ထိပ်ဆုံး ဥက္ကာပျံများနှင့် ကျန်သောဥက္ကာပျံများကို ထုထည်အားဖြင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ပုံ]] [[File:Ceres-Vesta-Eros compared to Pluto-Charon.jpg|thumb|ခါးပတ်အတွင်းရှိ အကြီးဆုံးမှာ [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)|စီးရပ်စ်]] ဖြစ်ပြီး ခါးပတ်၏ စုစုပေါင်းထုထည်သည် [[ပလူတို]]ထက် နည်းပါးကာ ပလူတို၏ဂြိုဟ်ရံလ [[ချာရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ချာရွန်]]ထက် နှစ်ဆနီးပါးရှိသည်။]] '''ပင်မ ဥက္ကာခါးပတ်''' သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]ရှိ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] ပတ်လမ်းကြားရှိ စက်ဝိုင်းလုံးပုံစံ ချပ်ပြားဖြစ်သည်။ ယင်းတွင် [[ဥက္ကာပျံ]]များ သို့မဟုတ် [[ဂြိုဟ်ငယ်]]များကဲ့သို့သော ပုံစံအတည်တကျမရှိသည့် အရာဝတ္ထုများ တည်ရှိသည်။ ခါးပတ်အား အခြားသော ကမ္ဘာမြေအနီးရှိ ဥက္ကာပျံများ၊ ထရိုဂျင် ဥက္ကာပျံများနှင့် ကွဲပြားစေရန် ပင်မ ဥက္ကာခါးပတ်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။<ref name = Williams>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/32856/asteroid-belt/ |title=What is the Asteroid Belt? |author=Matt Williams |publisher=Universe Today |date=2015-08-23 |accessdate=2016-01-30}}</ref> ခါးပတ်၏ ထုထည် ထက်ဝက်ခန့်ကို အကြီးဆုံး ဥက္ကာပျံများဖြစ်သော [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)|စီးရပ်စ်]]၊ ဗီစတာ၊ Pallas နှင့် Hygiea တို့က ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။<ref name = Williams/> ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ စုစုပေါင်းထုထည်သည် လကမ္ဘာ၏ ၄%၊ ပလူတို၏ ၂၂%၊ [[ချာရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ချာရွန်]]၏ ၂၂% နီးပါးခန့် ရှိသည်။ စီးရပ်စ်သည် ခါးပတ်၏ တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်ပုဖြစ်ပြီး အချင်းအားဖြင့် ၉၅၀ ကီလိုမီတာ ရှိကာ [[၄ ဗီစတာ|ဗီစတာ]] Pallas နှင့် Hygiea တို့မှာ ၆၀၀ ကီလိုမီတာအောက် ရှိကြသည်။<ref name="Krasinskyetal2002">{{cite journal| authorlink = Georgij A. Krasinsky | first=G. A. | last= Krasinsky | author2=[[Elena V. Pitjeva|Pitjeva, E. V.]]|author3=Vasilyev, M. V.|author4=Yagudina, E. I.| bibcode=2002Icar..158...98K| title=Hidden Mass in the Asteroid Belt| journal=Icarus| volume=158| issue=1| pages=98–105|date=July 2002| doi=10.1006/icar.2002.6837}}</ref><ref name="jplsbdb">{{cite web | first=Donald K. | last=Yeomans | date = July 13, 2006 | url = http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi | title = JPL Small-Body Database Browser | publisher = NASA JPL | accessdate = 2010-09-27 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20100929043420/http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi| archivedate= 29 September 2010 <!--DASHBot-->| deadurl= no}}</ref> ကျန်သော ကိုယ်ထည်များမှာ ဖုန်မှုန်အရွယ်အစားခန့်မျှသာ တည်ရှိကြသည်။ ဥက္ကာ ခါးပတ်ရှိ အရာဝတ္ထုများသည် ပါးလွှာစွာ ပြန့်နှံ့တည်ရှိသောကြောင့် လူသားမဲ့ အာကာသယာဉ်များစွာတို့သည် ထိတိုက်မှုမရှိဘဲ ပျံသန်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/110276/why-the-asteroid-belt-doesnt-threaten-spacecraft/ |title=Why the Asteroid Belt Doesn't Threaten Spacecraft |author=Brian Koberlein |publisher=Universe Today |date=2014-03-12 |accessdate=2016-01-30}}</ref> သို့သော်လည်း ကြီးမားသော ဥက္ကာပျံများကြားတွင်ကား ထိတိုက်မှု ရှိလေသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ]] 4eqdinmm4mzbc5ifmz6534agqkhj3gs 1048287 1048270 2026-08-12T07:17:10Z Dr Lotus Black 31011 1048287 wikitext text/x-wiki [[Image:InnerSolarSystem-en.png|thumb|ဂျူပီတာနှင့် အတွင်းပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဥက္ကာပျံများ၊ မုန့်လက်ကောက်ပုံစံရှိ ဥက္ကာခါးပတ်သည် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်|ဂျူပီတာ]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]ပတ်လမ်းကြောင်းကြားတွင် တည်ရှိသည်။ {| style="width:100%;" |- | valign=top | {{legend2|#FFFF00|border=1px solid #B3B300|[[နေ]]}}<br> {{legend2|#6ad768|border=1px solid #2B9929|[[:en:Jupiter trojan|ဂျူပီတာ ထရိုဂျင်]]များ}}<br> {{legend2|#007DD6|border=1px solid #00508A| [[ဂြိုဟ်]]များ၏ [[ပတ်လမ်းကြောင်း]]များ}} | valign=top | {{legend2|#e9e9e9|border=1px solid #999999|'''''ဥက္ကာ ခါးပတ်'''''}}<br> {{legend2|#d39300|border=1px solid #855D00|[[:en:Hilda family|ဟဲလ်ဒါ ဥက္ကာပျံများ]] {{small|(Hildas)}}}}<br> {{legend2|#c90000|border=1px solid #940000|[[:en:Near-Earth object|ကမ္ဘာအနီး အရာဝတ္ထုများ]]များ {{small|(selection)}}}} |} ]] [[File:Masses of asteroids vs main belt.png|thumb|ခါးပတ်အတွင်းရှိ ၁၂ ခုသော ထိပ်ဆုံး ဥက္ကာပျံများနှင့် ကျန်သောဥက္ကာပျံများကို ထုထည်အားဖြင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ပုံ]] [[File:Ceres-Vesta-Eros compared to Pluto-Charon.jpg|thumb|ခါးပတ်အတွင်းရှိ အကြီးဆုံးမှာ [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|စီးရပ်စ်]] ဖြစ်ပြီး ခါးပတ်၏ စုစုပေါင်းထုထည်သည် [[ပလူတို]]ထက် နည်းပါးကာ ပလူတို၏ဂြိုဟ်ရံလ [[ချာရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ချာရွန်]]ထက် နှစ်ဆနီးပါးရှိသည်။]] '''ပင်မ ဥက္ကာခါးပတ်''' သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]ရှိ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] ပတ်လမ်းကြားရှိ စက်ဝိုင်းလုံးပုံစံ ချပ်ပြားဖြစ်သည်။ ယင်းတွင် [[ဥက္ကာပျံ]]များ သို့မဟုတ် [[ဂြိုဟ်ငယ်]]များကဲ့သို့သော ပုံစံအတည်တကျမရှိသည့် အရာဝတ္ထုများ တည်ရှိသည်။ ခါးပတ်အား အခြားသော ကမ္ဘာမြေအနီးရှိ ဥက္ကာပျံများ၊ ထရိုဂျင် ဥက္ကာပျံများနှင့် ကွဲပြားစေရန် ပင်မ ဥက္ကာခါးပတ်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။<ref name = Williams>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/32856/asteroid-belt/ |title=What is the Asteroid Belt? |author=Matt Williams |publisher=Universe Today |date=2015-08-23 |accessdate=2016-01-30}}</ref> ခါးပတ်၏ ထုထည် ထက်ဝက်ခန့်ကို အကြီးဆုံး ဥက္ကာပျံများဖြစ်သော [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)|စီးရပ်စ်]]၊ ဗီစတာ၊ Pallas နှင့် Hygiea တို့က ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။<ref name = Williams/> ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ စုစုပေါင်းထုထည်သည် လကမ္ဘာ၏ ၄%၊ ပလူတို၏ ၂၂%၊ [[ချာရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ချာရွန်]]၏ ၂၂% နီးပါးခန့် ရှိသည်။ စီးရပ်စ်သည် ခါးပတ်၏ တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်ပုဖြစ်ပြီး အချင်းအားဖြင့် ၉၅၀ ကီလိုမီတာ ရှိကာ [[၄ ဗီစတာ|ဗီစတာ]] Pallas နှင့် Hygiea တို့မှာ ၆၀၀ ကီလိုမီတာအောက် ရှိကြသည်။<ref name="Krasinskyetal2002">{{cite journal| authorlink = Georgij A. Krasinsky | first=G. A. | last= Krasinsky | author2=[[Elena V. Pitjeva|Pitjeva, E. V.]]|author3=Vasilyev, M. V.|author4=Yagudina, E. I.| bibcode=2002Icar..158...98K| title=Hidden Mass in the Asteroid Belt| journal=Icarus| volume=158| issue=1| pages=98–105|date=July 2002| doi=10.1006/icar.2002.6837}}</ref><ref name="jplsbdb">{{cite web | first=Donald K. | last=Yeomans | date = July 13, 2006 | url = http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi | title = JPL Small-Body Database Browser | publisher = NASA JPL | accessdate = 2010-09-27 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20100929043420/http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi| archivedate= 29 September 2010 <!--DASHBot-->| deadurl= no}}</ref> ကျန်သော ကိုယ်ထည်များမှာ ဖုန်မှုန်အရွယ်အစားခန့်မျှသာ တည်ရှိကြသည်။ ဥက္ကာ ခါးပတ်ရှိ အရာဝတ္ထုများသည် ပါးလွှာစွာ ပြန့်နှံ့တည်ရှိသောကြောင့် လူသားမဲ့ အာကာသယာဉ်များစွာတို့သည် ထိတိုက်မှုမရှိဘဲ ပျံသန်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/110276/why-the-asteroid-belt-doesnt-threaten-spacecraft/ |title=Why the Asteroid Belt Doesn't Threaten Spacecraft |author=Brian Koberlein |publisher=Universe Today |date=2014-03-12 |accessdate=2016-01-30}}</ref> သို့သော်လည်း ကြီးမားသော ဥက္ကာပျံများကြားတွင်ကား ထိတိုက်မှု ရှိလေသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ]] iy1qvvipouukrkuu6kfo2qdlzu7q19w 1048288 1048287 2026-08-12T07:17:54Z Dr Lotus Black 31011 1048288 wikitext text/x-wiki [[Image:InnerSolarSystem-en.png|thumb|ဂျူပီတာနှင့် အတွင်းပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဥက္ကာပျံများ၊ မုန့်လက်ကောက်ပုံစံရှိ ဥက္ကာခါးပတ်သည် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်|ဂျူပီတာ]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]ပတ်လမ်းကြောင်းကြားတွင် တည်ရှိသည်။ {| style="width:100%;" |- | valign=top | {{legend2|#FFFF00|border=1px solid #B3B300|[[နေ]]}}<br> {{legend2|#6ad768|border=1px solid #2B9929|[[:en:Jupiter trojan|ဂျူပီတာ ထရိုဂျင်]]များ}}<br> {{legend2|#007DD6|border=1px solid #00508A| [[ဂြိုဟ်]]များ၏ [[ပတ်လမ်းကြောင်း]]များ}} | valign=top | {{legend2|#e9e9e9|border=1px solid #999999|'''''ဥက္ကာ ခါးပတ်'''''}}<br> {{legend2|#d39300|border=1px solid #855D00|[[:en:Hilda family|ဟဲလ်ဒါ ဥက္ကာပျံများ]] {{small|(Hildas)}}}}<br> {{legend2|#c90000|border=1px solid #940000|[[:en:Near-Earth object|ကမ္ဘာအနီး အရာဝတ္ထုများ]]များ {{small|(selection)}}}} |} ]] [[File:Masses of asteroids vs main belt.png|thumb|ခါးပတ်အတွင်းရှိ ၁၂ ခုသော ထိပ်ဆုံး ဥက္ကာပျံများနှင့် ကျန်သောဥက္ကာပျံများကို ထုထည်အားဖြင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ပုံ]] [[File:Ceres-Vesta-Eros compared to Pluto-Charon.jpg|thumb|ခါးပတ်အတွင်းရှိ အကြီးဆုံးမှာ [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|စီးရပ်စ်]] ဖြစ်ပြီး ခါးပတ်၏ စုစုပေါင်းထုထည်သည် [[ပလူတို]]ထက် နည်းပါးကာ ပလူတို၏ဂြိုဟ်ရံလ [[ချာရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ချာရွန်]]ထက် နှစ်ဆနီးပါးရှိသည်။]] '''ပင်မ ဥက္ကာခါးပတ်''' သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]ရှိ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] ပတ်လမ်းကြားရှိ စက်ဝိုင်းလုံးပုံစံ ချပ်ပြားဖြစ်သည်။ ယင်းတွင် [[ဥက္ကာပျံ]]များ သို့မဟုတ် [[ဂြိုဟ်ငယ်]]များကဲ့သို့သော ပုံစံအတည်တကျမရှိသည့် အရာဝတ္ထုများ တည်ရှိသည်။ ခါးပတ်အား အခြားသော ကမ္ဘာမြေအနီးရှိ ဥက္ကာပျံများ၊ ထရိုဂျင် ဥက္ကာပျံများနှင့် ကွဲပြားစေရန် ပင်မ ဥက္ကာခါးပတ်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။<ref name = Williams>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/32856/asteroid-belt/ |title=What is the Asteroid Belt? |author=Matt Williams |publisher=Universe Today |date=2015-08-23 |accessdate=2016-01-30}}</ref> ခါးပတ်၏ ထုထည် ထက်ဝက်ခန့်ကို အကြီးဆုံး ဥက္ကာပျံများဖြစ်သော [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|စီးရပ်စ်]]၊ ဗီစတာ၊ Pallas နှင့် Hygiea တို့က ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။<ref name = Williams/> ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ စုစုပေါင်းထုထည်သည် လကမ္ဘာ၏ ၄%၊ ပလူတို၏ ၂၂%၊ [[ချာရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ချာရွန်]]၏ ၂၂% နီးပါးခန့် ရှိသည်။ စီးရပ်စ်သည် ခါးပတ်၏ တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်ပုဖြစ်ပြီး အချင်းအားဖြင့် ၉၅၀ ကီလိုမီတာ ရှိကာ [[၄ ဗီစတာ|ဗီစတာ]] Pallas နှင့် Hygiea တို့မှာ ၆၀၀ ကီလိုမီတာအောက် ရှိကြသည်။<ref name="Krasinskyetal2002">{{cite journal| authorlink = Georgij A. Krasinsky | first=G. A. | last= Krasinsky | author2=[[Elena V. Pitjeva|Pitjeva, E. V.]]|author3=Vasilyev, M. V.|author4=Yagudina, E. I.| bibcode=2002Icar..158...98K| title=Hidden Mass in the Asteroid Belt| journal=Icarus| volume=158| issue=1| pages=98–105|date=July 2002| doi=10.1006/icar.2002.6837}}</ref><ref name="jplsbdb">{{cite web | first=Donald K. | last=Yeomans | date = July 13, 2006 | url = http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi | title = JPL Small-Body Database Browser | publisher = NASA JPL | accessdate = 2010-09-27 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20100929043420/http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi| archivedate= 29 September 2010 <!--DASHBot-->| deadurl= no}}</ref> ကျန်သော ကိုယ်ထည်များမှာ ဖုန်မှုန်အရွယ်အစားခန့်မျှသာ တည်ရှိကြသည်။ ဥက္ကာ ခါးပတ်ရှိ အရာဝတ္ထုများသည် ပါးလွှာစွာ ပြန့်နှံ့တည်ရှိသောကြောင့် လူသားမဲ့ အာကာသယာဉ်များစွာတို့သည် ထိတိုက်မှုမရှိဘဲ ပျံသန်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/110276/why-the-asteroid-belt-doesnt-threaten-spacecraft/ |title=Why the Asteroid Belt Doesn't Threaten Spacecraft |author=Brian Koberlein |publisher=Universe Today |date=2014-03-12 |accessdate=2016-01-30}}</ref> သို့သော်လည်း ကြီးမားသော ဥက္ကာပျံများကြားတွင်ကား ထိတိုက်မှု ရှိလေသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ]] mi477qzc432z2f09hlxhebds9dw2pnn 0 92695 1048290 1036634 2026-08-12T07:20:51Z Dr Lotus Black 31011 1048290 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = Dysnomia | adjectives = Dysnomian | image = Hubble Dysnomia orbit overlay.jpg | caption = Dysnomia, to the left, and Eris, center <br>([[ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]) | discovery = yes | discoverer = Michael E. Brown, M. A. van Dam, A. H. Bouchez, D. Le Mignant, R. D. Campbell, J. C. Y. Chin, A. Conrad, S. K. Hartman, E. M. Johansson, R. E. Lafon, [[:en:David L. Rabinowitz|D. L. Rabinowitz]], P. J. Stomski Jr., D. M. Summers, [[:en:Chad Trujillo|C. A. Trujillo]], and P. L. Wizinowich<ref name="Brown2006-discovery"/> | discovered = September 10, 2005<ref name="Brown2006-discovery"/> | mpc_name = '''(136199) Eris I Dysnomia''' | pronounced = {{IPAc-en|d|ɪ|s|ˈ|n|oʊ|m|i|ə}} or {{IPAc-en|d|aɪ|s|ˈ|n|oʊ|m|i|ə}}<ref name="dict-def" group="lower-alpha"/> | note = yes | alt_names = {{mp|S|2005|2003 UB|313|1}} | orbit_ref = <ref name="Brown Schaller 2007"/> | semimajor = {{val|37350|140|u=km}} | eccentricity = <&nbsp;0.013 | period = {{val|15.774|0.002|u=[[ရက်|d]]}} | avg_speed = 0.172 km/s | inclination = {{val|142|3|u=°}} | satellite_of = [[အဲရစ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|အဲရစ်]] | physical_characteristics = yes | equatorial_radius = {{val|350|60|u=km}}<ref name="Brown_Butler_2018" /> | magnitude = ~25.4<ref name="faint-Eris" group="lower-alpha"/> | abs_magnitude = ~5.6<ref name="faint-Eris" group="lower-alpha"/><ref name="Dysnomia"/><ref name="Brown_Butler_2018" /> | albedo = {{val|0.04|+0.02|-0.01}}<ref name="Brown_Butler_2018" /> }} '''ဒီဆနိုးမီးယား''' ({{lang-en|Dysnomia}}) ([[ဂရိဘာသာစကား|ဂရိ]]: ''Δυσνομία'') သည် [[ဂြိုဟ်ပု]] [[အဲရစ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|အဲရစ်]] ([[နေအဖွဲ့အစည်း]]၌ အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ပုဟု သိရှိထား)၏ [[ဂြိုဟ်ရံလ]]ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် Michael E. Brown က ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref name="IAUC 8747"/> အချင်းအားဖြင့် ၇၀၀ ကီလိုမီတာဝန်းကျင်ရှိပြီး အဲရစ်အား ၁၅ ရက်ခန့်လျင် တစ်ပတ်နှုန်းဖြင့် လှည့်ပတ်လျက်ရှိသည်။<ref name="Brown Schaller 2007"/> == မှတ်စု == {{reflist | group = lower-alpha | refs = <ref name="dict-def"> {{respell|dis|NOH|mee-ə}} or {{respell|dys|NOH|mee-ə}}. The former is the normal mythological pronunciation, the latter is used by Brown. </ref> <ref name="faint-Eris"> Dysnomia's brightness is 1/500 of Eris in the visible band. With ''H'' = −1.19 for Eris, this gives ''H'' ≈ 5.6 for Dysnomia. </ref> }} == ကိုးကား == {{reflist |refs = <ref name="Brown2006-discovery"> {{cite journal |last1=Brown |first1=M. E. |date=2006 |title=Satellites of the Largest Kuiper Belt Objects |url=http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/papers/ps/gab.pdf |journal=Astrophysical Journal Letters |volume=639 |issue=1 |pages=L43 |arxiv=astro-ph/0510029 |bibcode=2006ApJ...639L..43B |doi=10.1086/501524 |accessdate=2011-10-19 |ref=harv |display-authors=etal}}</ref> <ref name="IAUC 8747"> {{cite journal |last=Green |first=D. W. E. |title=(134340) Pluto, (136199) Eris, and (136199) Eris I (Dysnomia) |date=13 September 2006 |journal=IAU Circular |volume=8747 |url=http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08700/08747.html |accessdate=12 January 2012 |ref={{sfnRef|IAUC 8747}} }}</ref> <ref name="Brown Schaller 2007"> {{cite journal |last1=Brown |first1=M. E. |last2=Schaller |first2=E. L. |date=2007 |title=The Mass of Dwarf Planet Eris |url=https://archive.org/details/sim_science_2007-06-15_316_5831/page/1585 |journal=[[:en:Science (journal)|Science]] |volume=316 |issue=5831 |page=1585 |bibcode=2007Sci...316.1585B |doi=10.1126/science.1139415 |pmid=17569855 |ref=harv }}</ref> <ref name="Brown_Butler_2018"> {{cite arXiv |last1=Brown |first1=Michael E. |last2=Butler |first2=Bryan J. |title=Medium-sized satellites of large Kuiper belt objects |date=2018 |arxiv=1801.07221 }}</ref> <ref name="Dysnomia"> {{cite web |last=Brown |first=M. E. |date=14 June 2007 |title=Dysnomia, the moon of Eris |url=http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/moon |publisher=Caltech |accessdate=2011-07-03 }}</ref> }} {{နေအဖွဲ့အစည်း ဂြိုဟ်ရံလများ (အသေး)}} [[Category:ဂြိုဟ်ပုများ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ]] bew3yqbqnl2r2utzyskmu0r74n9givr 14 92697 1048253 413144 2026-08-12T06:25:37Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ဂြိုဟ်သိမ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1048253 wikitext text/x-wiki [[Category:ဂြိုဟ်ရံလများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်များ]] bjumtvm9sn8u6fqyg7251tl72b2s9yy 0 104180 1048226 1025129 2026-08-12T04:48:51Z Zawzawaungthwin 100038 [[စိုင်းထိန်စိုး]] 1048226 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့ | type = ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ | seal = | seal_caption = | logo = File:Flag of the Shan State.svg | logo_caption = | image = | image_caption = | formed = {{Start date|2011|3|30|df=yes}} | jurisdiction = {{flag|Shan State}}ပြည်နယ် | headquarters = [[တောင်ကြီးမြို့]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] | employees = | budget = | chief1_name = [[စိုင်းထိန်စိုး]] | chief1_position = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | chief2_name = | chief2_position = | chief3_name = | chief3_position = | chief4_name = | chief4_position = | chief5_name = | chief5_position = | chief6_name = | chief6_position = | chief7_name = | chief7_position = | chief8_name = | chief8_position = | chief9_name = | chief9_position = | parent_department = [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] | website = {{URL|http://www.shanstate.gov.mm/}} }} '''ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့'''သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်၏ အုပ်ချုပ်​ရေး အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။ အစိုးရအဖွဲ့ကို ဝန်ကြီးချုပ်က ဦး​ဆောင်သည်။ လက်ရှိပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၏ ဝန်ကြီးချုပ်မှာ ဦးစိုင်းထိန်စိုး ဖြစ်သည်။ {{Multiple image | width = 280 | align = | direction = vertical | image1 = Shan State Government Office 1.jpg | atl1 = | caption1 = | image2 = Shan State Government Office 2.jpg | alt2 = | caption2 = အစိုးရအဖွဲ့ရုံး }} == အစိုးရအဖွဲ့များ == === အစိုးရအဖွဲ့ (၂၀၂၆ - လက်ရှိ) === ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အသစ်တက်လာသော [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]က နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၁/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81604 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>အမိန့်အမှတ် ၂၂/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81626 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>အမိန့်အမှတ် ၂၃/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81627 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>အမိန့်အမှတ် ၂၄/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81629 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> အမိန့်အမှတ် ၂၆/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81633 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! colspan="3" |တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !ရက်ပေါင်း |- |၁။ |[[စိုင်းထိန်စိုး|ဦးစိုင်းထိန်စိုး]] | rowspan="17" |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | rowspan="17" |''ယနေ့အထိ'' | rowspan="17" |{{Age in years and days|2026|4|10}} |ဝန်ကြီးချုပ် |- |၂။ |ဗိုလ်မှူးကြီး စိန်ဝင်း |လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |၃။ |ဒေါက်တာလဆိုင်း |စီမံကိန်း၊ စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန |- |၄။ |ဒေါ်နန်းခမ်းလူ |လူမှုရေးဝန်ကြီးဌာန |- |၅။ |ဦးခွန်သန်းထူး |လျှပ်စစ်၊ စွမ်းအင်၊ စက်မှုနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- |၆။ |ဦးလင်းအောင်ဆွေ |စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန |- |၇။ |ဦးစိုင်းဝမ်းလှိုင်းတစ်ပ် |သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန |- |၈။ |ဦးခွန်ထွန်းဖြူ |စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးဌာန |- |၉။ |ဒေါ်ခင်ထွေးအောင် |ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |၁၀။ |ဦးကိန်မိုင် |ကချင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |၁၁။ |ဒေါ်ငွေလှိုင် |လီဆူးတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |၁၂။ |ဦးဝီလ်ဆင်မိုး |လားဟူတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |၁၄။ |ဒေါ်တင်တင်ရီ |အင်းသားတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |၁၅။ |ဦးထွန်းအောင် |အာခါတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |၁၆။ |ဒေါ်အေးချိုစိန် |ကယန်း(ခ)ပဒေါင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |၁၇။ |ဦးစိုင်းကျော်ဇံ |ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် |- |၁၈။ |ဒေါ်ခင်ထွေးရီ |ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် |- |၁၉။ |ဦးသန်းဆွေဝင်း | colspan="3" |''အရာထပ်ရာထူးအလျောက်'' |ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရေးမှူး |} === အစိုးရအဖွဲ့ (ဩဂုတ် ၂၀၂၁ - ၂၀၂၆) === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! colspan="3" | တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !ရက်ပေါင်း |- | rowspan="3" |၁ |​ဒေါက်တာ​ကျော်ထွန်း |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |{{age in days|2021|8|1|2023|2|1}} | rowspan="3" |ဝန်ကြီးချုပ် |- |ဦး​အောင်​ဇော်​အေး |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ |{{age in days|2023|2|1|2024|1|31}} |- |[[အောင်အောင်|ဦး​အောင်​အောင်]] |၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ |လက်ရှိ |{{age in days|2024|1|31}} |- | rowspan="2" |၂ |ဗိုလ်မှူးကြီး လှဦး |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |{{age in days|2021|8|1|2022|8|19}} | rowspan="2" |လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |ဗိုလ်မှူးကြီး စိန်ဝင်း |၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂<ref>{{cite news|url=https://www.moi.gov.mm/news/29190|title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးများ အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်}}</ref> |လက်ရှိ |{{age in days|2022|8|19}} |- |၃ |ခွန်သိန်း​မောင် |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |လက်ရှိ |{{age in days|2021|8|1}} |စီးပွားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |၄ |စိုင်းလိတ် |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |လက်ရှိ |{{age in days|2021|8|1}} |သယံဇာတရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |၅ |ဦး​အောင်မြင့် |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |လက်ရှိ |{{age in days|2021|8|1}} |လူမှုရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |၆ |ရဲမှူးချုပ် တင်ကိုကို |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |လက်ရှိ |{{age in days|2021|8|1}} |လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန |- |၇ |ဦး​အောင်ကြည်ဝင်း |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |လက်ရှိ |{{age in days|2021|8|1}} |တိုင်းရင်းသားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |၈ |ဦးတင်ဦး<ref>https://cincds.gov.mm/node/10988?d=2</ref> |၄ မတ် ၂၀၂၁ |လက်ရှိ | |ဥပဒေချုပ် |} === အစိုးရအဖွဲ့ (၂၀၁၆-၂၀၂၁) === {| class="wikitable" |စဉ် |အမည် |ဝန်ကြီးဌာန |- |(၁) |[[လင်းထွဋ်|ဒေါက်တာလင်းထွဋ်]]   |ဝန်ကြီးချုပ် |- |(၂) |ဗိုလ်မှူးကြီးလှဦး |လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၃) |ဦး[[စိုင်းလုံကျော်]] |စိုက်ပျိုးရေးနှင့် မွေးမြူရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၄) |ဦး[[ခွန်ရဲထွေး]] |လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၅) |[[ညီညီအောင်|ဒေါက်တာညီညီအောင်]]          |သယံဇာတနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၆) |ဦး[[စိုင်းရှဲန်တစ်လုံ]] |လျှပ်စစ်၊ စွမ်းအင်နှင့် စက်မှုဝန်ကြီးဌာန |- |(၇) |ဦး[[စိုးညွန့်လွင်]] |စီမံကိန်းနှင့် စီးပွားရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၈) |[[ဒေါက်တာမျိုးထွန်း]] |လူမှုရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၉) | လစ်လပ် |ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၀) |ဦး[[စိုင်းစွံဆိုင်း]] |စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၁) |[[ဒေါက်တာအောင်သန်းမောင်]] |ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၂) |ဦး[[ဇုတ်ဒေါင်]] |ကချင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၃) |ဦး[[ဂူဆာ]] |လီဆူတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၄) |ဦး[[ယောသပ်]] |လားဟူတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၅) |ဦး[[အာဗေလှ]]    |အာခါတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၆) |[[ဒေါက်တာထွန်းလှိုင်]]   |အင်းသားတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၇) |ဦး[[ခွန်းအေးမောင်]] |ကယန်း (ခ) ပဒေါင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၈) |[[ဦးတင်ဦး (ဥပဒေချုပ်)|ဦးတင်ဦး]] |ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် |- |(၁၉) |ဒေါ်[[နန်းဝိုဟိန်း]] |ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် |}<ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=cabinet/region-and-state-government/id-10178|title=ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံ​တော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=21 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170921194551/http://www.president-office.gov.mm/?q=cabinet/region-and-state-government/id-10178}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}}{{State and Region Governments of Myanmar}}{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ]] gxhzpfgqz8ewx2xoq8i9z3r6cgrjq1p 0 104420 1048309 1047428 2026-08-12T09:49:35Z ~2026-40330-51 145831 /* တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ (၂၀၂၁-၂၀၂၆) */ 1048309 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ | type = [[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်း​ဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့]] | seal = File:Seal of TNI Region Government.png |seal_caption=အစိုးရအဖွဲ့၏ အမှတ်တံဆိပ် | logo =File:Seal of TNI Region Government Office.gif | logo_caption =အစိုးရအဖွဲ့ရုံး၏ အမှတ်တံဆိပ် | image =Dawei 03.jpg | image_caption =တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ရုံး | formed = {{Start date|2011|3|30|df=yes}} | jurisdiction = {{flag|Tanintharyi Region}}တိုင်းဒေသကြီး | headquarters = [[ထားဝယ်မြို့]] ၊[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] | employees = | budget = | chief1_name = [[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]] | chief1_position = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] | parent_department = [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] | website = {{URL|http://www.tniregion.gov.mm}} |}} '''တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]၏ အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည်။ လက်ရှိ တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်မှာ ဦးဇော်နိုင်ဦးဖြစ်သည်။ == ခေါင်းဆောင်မှု == {| class="wikitable" width="100%" |+ |- ! colspan="1" width="1%" |{{Abbr|No.|Number}} ! width="20%" | အမည် ! width="100px" | ပုံ ! width="20%" | စတင်ရက် ! width="20%" | ပြီးဆုံးရက် ! width="20%" | ရက်ပေါင်း ! width="20%" | နိုင်ငံရေးပါတီ ! width="20%" | သမ္မတ ! width="20%" | မှတ်ချက် |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:#006B31; color:white" | '''၁''' | align="center" | '''ဦးခင်ဇော်''' | align="center" | | align="center" | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | align="center" | ၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၂ | align="center" | {{age in years and days|2011|3|30|2012|1|6}} | align="center" | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ် |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:#006B31; color:white" | '''၂''' | align="center" | '''[[မြတ်ကို|ဦးမြတ်ကို]]''' | align="center" | | align="center" | ၂၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၂ | align="center" | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align="center" | {{age in years and days|2012|1|27|2016|3|30}} | align="center" | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ် |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၃''' | align="center" | '''​[[လဲ့လဲ့မော်|ဒေါက်တာ လဲ့လဲ့မော်]]''' | align="center" | [[File:Lei Lei Maw (cropped).jpg|100px]] | align="center" | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align="center" | ၁၁ မတ် ၂၀၁၉ | align="center" | {{age in years and days|2016|3|30|2019|3|11}} | align="center" | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] | *[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်ကျော်]] *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[ဦးဝင်းမြင့်]] |တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ် |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၄''' | align="center" | '''ဦးမြင့်မောင်''' | align="center" | | align="center" | ၂၂ မတ် ၂၀၁၉ | align="center" | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align="center" | {{age in years and days|2019|3|22|2021|2|1}} | align="center" | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] |ဦးဝင်းမြင့် |တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ် |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:#FFFFFF; color:black" | '''၅''' | align="center" | '''ဦးတင်အောင်''' | align="center" | | align="center" | ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align="center" | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ | align="center" | {{age in years and days|2021|2|2|2021|8|1}} | align="center" | – |[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} |တိုင်းဒေသကြီး​စီမံအုပ်ချုပ်ရေး​ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:#006B31; color:white" | '''၆''' | align="center" | '''[[မြတ်ကို|ဦးမြတ်​ကို]]''' | align="center" | | align="center" | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | align="center" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align="center" | {{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} | align="center" | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် {{small|(ယာယီ)}} |တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ် |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:#006B31; color:white" | '''၇''' | align="center" | '''[[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]]''' | align="center" | | align="center" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align="center" | လက်ရှိ | align="center" | {{age in years and days|2026|4|10}} | align="center" | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ် |} ==တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ (၂၀၁၁-၂၀၁၆)== ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့၌ စတင် ဖွဲ့စည်းသော အစိုးရဖြစ်ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! colspan="3" | တာဝန်ထမ်း​ဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !​ရက်​ပေါင်း |- |(၁) |ဦးခင်ဇော် |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |ဝန်ကြီးချုပ် |- |(၂) |ဗိုလ်မှူးကြီး​ ဇော်လွင် |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၃) |[[မြတ်ကို|ဦးမြတ်ကို]] |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |စီးပွားရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၄) |ဒေါက်တာ ဝင်းအောင် |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |လယ်ယာ၊သစ်တောဝန်ကြီးဌာန |- |(၅) |ဒေါက်တာ ဝင်းအောင် |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |သားငါး၊စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန |- |(၆) |ဦးသန်းအောင် |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |စက်မှု၊သတ္တုဝန်ကြီးဌာန |- |(၇) |ဒေါက်တာ ကျော်ဆန်း |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |ဆောက်လုပ်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၈) |ဦးဝင်းဆွေ |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |ပညာရေးနှင့်ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၉) |ဦး​သိန်းလွင် |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |လူမှု/ပြန်ကြားဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၀) |​ဦးအောင်ကျော်ကျော်ဦး |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၁) |​ဦးစောဟာဗီ |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |ကရင်တိုင်းရင်းသားရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၂) |​ဦးစိုးမြင့် |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |ဥပဒေချုပ် |} ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ကို တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ဝန်ကြီးများနှင့် ဝန်ကြီးဌာနအသစ်များဖြင့် ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! colspan="3" | တာဝန်ထမ်း​ဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !​ရက်​ပေါင်း |- |rowspan="2"|(၁) |ဦးခင်ဇော် |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၂ |{{age in years and days|2011|7|1|2012|1|6}} |rowspan="2"|ဝန်ကြီးချုပ် |- |[[မြတ်ကို|ဦးမြတ်ကို]] |၂၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၂ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2012|1|27|2016|3|30}} |- |(၂) |ဗိုလ်မှူးကြီး​ ဇော်လွင် |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2011|7|1|2016|3|30}} |လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |rowspan="3"|(၃) |[[မြတ်ကို|ဦးမြတ်ကို]] |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၂၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၂ |{{age in years and days|2011|7|1|2012|1|27}} |rowspan="3"|ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန (ယခင် ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန) |- |ဦးတင်စိုး |၂၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၂ |၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ |{{age in years and days|2012|11|23|2012|12|1}} |- |ဦးသန်းအောင် |၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2012|12|1|2016|3|30}} |- |(၄) |ဒေါက်တာ ဝင်းအောင် |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2011|7|1|2016|3|30}} |စိုက်ပျိုးရေးနှင့်မွေးမြူရေးဝန်ကြီးဌာန |- |rowspan="2"|(၅) |ဦး​သိန်းလွင် |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ |{{age in years and days|2011|7|1|2012|12|1}} |rowspan="2"|သစ်တောနှင့်သတ္တုဝန်ကြီးဌာန |- |ဦးတင်စိုး |၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2012|12|1|2016|3|30}} |- |rowspan="2"|(၆) |ဦးသန်းအောင် |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ |{{age in years and days|2011|7|1|2012|12|1}} |rowspan="2"|စီမံကိန်းနှင့်စီးပွားရေးဝန်ကြီးဌာန |- |ဦးသိန်းလွင် |၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2012|12|1|2016|3|30}} |- |(၇) |ဒေါက်တာ ကျော်ဆန်း |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2011|7|1|2016|3|30}} |လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- |rowspan="2"|(၈) |ဒေါက်တာ ဝင်းအောင် |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ |{{age in years and days|2011|7|1|2012|12|1}} |rowspan="2"|လျှပ်စစ်နှင့်စက်မှုလက်မှုဝန်ကြီးဌာန |- |ဦးဝင်းဆွေ |၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2012|12|1|2016|3|30}} |- |(၉) |​ဦးအောင်ကျော်ကျော်ဦး |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2011|7|1|2016|3|30}} |စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးဌာန |- |rowspan="2"|(၁၀) |ဦးဝင်းဆွေ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ |{{age in years and days|2011|7|1|2012|12|1}} |rowspan="2"|လူမှုရေးဝန်ကြီးဌာန |- |ဒေါက်တာ ဝင်းအောင် |၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2012|12|1|2016|3|30}} |- |(၁၁) |​ဦးစောဟာဗီ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2011|7|1|2016|3|30}} |ကရင်တိုင်းရင်းသားရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၂) |​ဦးစိုးမြင့် |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2011|7|1|2016|3|30}} |ဥပဒေချုပ် |} ==တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ (၂၀၁၆-၂၀၂၁)== ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၅ ရက်နေ့တွင် စတင် ဖွဲ့စည်းသည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၃၀ ရက်နေ့၌ ဝန်ကြီးဌာနအသစ် တစ်ခု တိုးချဲ့ ဖွဲ့စည်းသည်။ {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! colspan="3" | တာဝန်ထမ်း​ဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !​ရက်​ပေါင်း |- |rowspan=2|(၁) |[[လဲ့လဲ့မော်|ဒေါက်တာ​လဲ့လဲ့​မော်]] |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |၁၁ မတ် ၂၀၁၉ |{{age in years and days|2016|3|30|2019|3|11}} |rowspan=2|ဝန်ကြီးချုပ် |- |ဦးမြင့်​မောင် |၂၂ မတ် ၂၀၁၉<ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/orders/2019/03/25/id-15189|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ်၊ ၁၁/၂၀၁၉|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံ​တော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201082315/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Forders%2F2019%2F03%2F25%2Fid-15189}}</ref> |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2019|3|22|2021|2|1}} |- |rowspan="2" |(၂) |ဗိုလ်မှူးကြီး​ ဇော်လွင် |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁၇ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ​၂၀၁၇ | {{age in years and days|2016|4|5|2017|2|17}} |rowspan="2"|လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |[[ကျော်ဇေယျ|ဗိုလ်မှူးကြီး ​ကျော်​​ဇေယျ]] |၁၇ ​​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၁၇ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2017|2|17|2021|2|1}} |- |rowspan=2|(၃) |ဦးဖြိုးဝင်းထွန်း |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁၉ မတ် ၂၀၁၉ |{{age in years and days|2016|4|5|2019|3|19}} |rowspan=2|စီမံကိန်းနှင့်ဘဏ္ဍာ​ရေးဝန်ကြီးဌာန |- |​ဒေါ်ရီရီချို |၂၆ မတ် ၂၀၁၉ |၁ ​​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2019|3|26|2021|2|1}} |- |(၄) |ဦးဟိုပင် |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2016|4|5|2021|2|1}} |လူမှု​ရေးနှင့်စည်ပင်သာယာ​ရေးဝန်ကြီးဌာန |- |rowspan=2|(၅) |ဦးမြင့်​မောင် |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၂၂ မတ် ၂၀၁၉ |{{age in years and days|2016|4|5|2019|3|22}} |rowspan=2|သယံဇာတနှင့်ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန |- |ဦးလှ​​ထွေး |၂၆ မတ် ၂၀၁၉ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2019|3|26|2021|2|1}} |- |rowspan=2|(၆) |ဦးကြည်လှိုင် |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁၉ မတ် ၂၀၁၉ |{{age in years and days|2016|4|5|2019|3|19}} |rowspan=2|လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန |- |ဦး​အောင်သူရ |၂၆ မတ် ၂၀၁၉ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2019|3|26|2021|2|1}} |- |(၇) |ဦးမြင့်စန်း |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2016|4|5|2021|2|1}} |စိုက်ပျိုး​ရေး၊မွေးမြူ​ရေးနှင့်ဆည်​မြောင်းဝန်ကြီးဌာန |- |(၈) |ဦးကျော်မင်း (ခ) ဦးဖိုးမင်း |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၉ |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2019|7|1|2021|2|1}} |လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်ဝန်ကြီးဌာန |- |(၉) |ဦး​စောလုကာ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2016|3|30|2021|2|1}} |ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုး​ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၀) |ဦး​စိုးမြင့် |၁၁ ​မေ ၂၀၁၆ |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2016|5|11|2021|2|1}} |ဥပဒေချုပ် |}<ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=cabinet/region-and-state-government/id-10187|title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201062410/https://www.president-office.gov.mm/?q=cabinet%2Fregion-and-state-government%2Fid-10187}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/orders/2016/04/05/id-10104 |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |last= |first= |author2= |date= |publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး |accessdate= |archivedate=1 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201082212/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F04%2F05%2Fid-10104 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/orders/2016/05/12/id-10287|title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း (အမိန့်အမှတ်၊ ၃၀/၂၀၁၆)|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201121044/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F05%2F12%2Fid-10287}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/orders/2017/02/20/id-11779|title=လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201120959/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Forders%2F2017%2F02%2F20%2Fid-11779}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/en/?q=briefing-room/orders/2016/03/31/id-6176|title=နိုင်ငံတော်သမ္မတထံမှ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်သို့ ပေးပို့သော တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201151805/https://www.president-office.gov.mm/en/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F03%2F31%2Fid-6176}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/en/?q=briefing-room/orders/2016/03/31/id-6170|title=ပြည်နယ်နှင့်တိုင်း​​ဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်များ ခန့်အပ်ခြင်း|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201151815/https://www.president-office.gov.mm/en/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F03%2F31%2Fid-6170}}</ref> ==တိုင်းဒေသကြီးစီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ (၂၀၂၁)== နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီသည် အမိန့်အမှတ် ၁၆/၂၀၂၁ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီများကို ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! colspan="3" | တာဝန်ထမ်း​ဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" |'''ရာထူးတာဝန်''' |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !​ရက်​ပေါင်း |- |(၁) |ဦးတင်အောင် |၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|2|2|2021|8|1}} |စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ |- |(၂) |ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်ဇေယျ |၁၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|2|12|2021|8|1}} |ကောင်စီဝင် |- |(၃) |ဦး​မောင်ကြီး |၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|2|11|2021|8|1}} |ကောင်စီဝင် |- |(၄) |ဦးခင်​မောင်မြင့် |၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|2|11|2021|8|1}} |ကောင်စီဝင် |- |(၅) |ဦးယဉ်ထွေး |၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|2|3|2021|8|1}} |ကောင်စီဝင် တိုင်းဒေသကြီး လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာန ဦးစီးမှူး |- |(၆) |ရဲမှူးကြီး ခင်ကျော် |၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|2|3|2021|8|1}} |ကောင်စီဝင် တိုင်းဒေသကြီး ရဲတပ်ဖွဲ့မှူး |- |(၇) |ဦးအုန်းသန်း <ref>https://cincds.gov.mm/node/10988?d=1</ref> |၄ မတ် ၂၀၂၁ |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|3|4|2021|8|1}} |ကောင်စီဝင် ဥပဒေချုပ် |- |(၈) |ဦးခင်မောင်ချို |၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|2|3|2021|8|1}} |ကောင်စီအတွင်းရေးမှူး တိုင်းဒေသကြီး အုပ်ချုပ်ရေးမှူး |} ==တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ (၂၀၂၁-၂၀၂၆)== နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ် ၁၅၃/၂၀၂၁ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီများကို တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့များအဖြစ် ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! colspan="3" | တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !ရက်ပေါင်း |- |(၁) |[[မြတ်ကို|ဦးမြတ်ကို]] |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |ဝန်ကြီးချုပ် |- |rowspan="4"|(၂) |ဗိုလ်မှူးကြီး သက်စိုး |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|8|1|2021|11|6}} |rowspan="4"|လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |ဗိုလ်မှူးကြီး သိန်းလင်း |၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၁ |၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2021|11|6|2023|8|15}} |- |ဗိုလ်မှူးကြီး မင်းမင်းလတ် |၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |၂၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2023|8|15|2025|10|29}} |- |ဗိုလ်မှူးကြီး သိန်းဇော်မြင့် |၂၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2025|10|29|2026|4|10}} |- |(၃) |ဦး​မောင်ကြီး |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |စီးပွားရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၄) |ဦးခင်​မောင်မြင့် |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |သယံဇာတရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |rowspan="3"|(၅) |ဦးယဉ်ထွေး |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁ ဧပြီ ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2021|8|1|2023|4|1}} |rowspan="3"|လူမှုရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |ဦးသန့်ဇင် |၁ ဧပြီ ၂၀၂၃ |၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ |{{age in years and days|2023|4|1|2024|2|10}} |- |ဦးသက်နိုင် |၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2024|2|10|2026|4|10}} |- |rowspan="3"|(၆) |ရဲမှူးကြီး ခင်ကျော် |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2021|8|1|2023|12|1}} |rowspan="3"|လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- |ရဲမှူးကြီး မြင့်ထွန်း |၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ |၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ |{{age in years and days|2023|12|1|2024|2|10}} |- |ဦးအောင်ဇော်လှိုင် |၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2024|2|10|2026|4|10}} |- |(၇) |ဦး​စောမာတင်လူသာ |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |တိုင်းရင်းသားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |(၈) |ဦးအုန်းသန်း <ref>https://cincds.gov.mm/node/10988?d=1</ref> |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |ဥပဒေချုပ် |} ==တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ (၂၀၂၆-လက်ရှိ)== ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အသစ်တက်လာသော [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]က နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၁/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81604 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>အမိန့်အမှတ် ၂၂/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81626 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>အမိန့်အမှတ် ၂၃/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81627 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> အမိန့်အမှတ် ၂၆/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81633 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! colspan="3" | တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !ရက်ပေါင်း |- |(၁) |[[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |ယနေ့အထိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} |ဝန်ကြီးချုပ် |- | rowspan="2" |(၂) |ဗိုလ်မှူးကြီး သိန်းဇော်မြင့် |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |၂၁ ဇွန် ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2026|4|10|2026|6|21}} | rowspan="2" |လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |ဗိုလ်မှူးကြီး ရန်ကြီးအောင် |၂၁ ဇွန် ၂၀၂၆ |ယနေ့အထိ |{{Age in years and days|2026|6|21}} |- |(၃) |ဦးမောင်ကြီး |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |ယနေ့အထိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} |စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၄) |ဦးသက်နိုင် |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |ယနေ့အထိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} |လူမှုရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၅) |ဒေါက်တာ ဝင်းအောင် |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |ယနေ့အထိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} |လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၆) |ဦးအောင်ကျော်ကျော်ဦး |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |ယနေ့အထိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} |စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန |- |(၇) |ဦးသိန်းလွင် |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |ယနေ့အထိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} |သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၈) |ဦးမင်းမင်းလတ် |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |ယနေ့အထိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} |စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၉) |စောမာတင်လူသာ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |ယနေ့အထိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} |ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၀) |ဦးထိန်လင်းကျော် |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |ယနေ့အထိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} |ဥပဒေချုပ် |} ==ကိုးကား== {{reflist}}{{State and Region Governments of Myanmar}}{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ]] 25g777m0n6szfhcupj3dngcxm94eaew 0 106532 1048206 838295 2026-08-12T03:42:27Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1048206 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = {{KTSN|K|08|size=50}} {{KTSN|T|13|size=50}}<br/>ခရဆုမအိုအိခဲဘူတာ | native_name = 烏丸御池駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Karasuma Oike Station 1.jpg | alt = | caption = Interior of the Tōzai station in November 2018 | other_name = | address = [[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyō]], [[Kyoto, Kyoto|Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | operator = {{ric|Kyoto Municipal Subway|name=y}} | line = {{Plainlist| *{{ric|Kyoto Municipal Subway|k|name=y}} *{{ric|Kyoto Municipal Subway|t|name=y}} }} | platforms = 2 [[island platforms]] | tracks = 4 | connections = | structure = | code = K08, T13 | opened = {{start date and age|1981|05|29|df=y}} | closed = | former = Oike (until 1997) | passengers = {{wikidata|property|P1373}} daily<ref>{{cite web|url = http://www.city.kyoto.lg.jp/kotsu/cmsfiles/contents/0000073/73257/03_kousoku.pdf#page=16|title = 京都市交通事業白書|publisher = Kyoto Municipal Transportation Bureau|language = ja|access-date = 2017-12-24|archive-url = https://web.archive.org/web/20180120010559/http://www.city.kyoto.lg.jp/kotsu/cmsfiles/contents/0000073/73257/03_kousoku.pdf#page=16|archive-date = 2018-01-20|url-status = dead}}</ref> | pass_year = FY{{wikidata|qualifier|P1373|P585}} | services = {{Adjacent stations|system=Kyoto Municipal Subway|line1=k |left1=Shijō |right1=Marutamachi |note-left={{KTSN|K|09|size=30}}|note-right={{KTSN|K|07|size=30}}|line2=t |left2=Nijōjō-mae |right2=Kyōto Shiyakusho-mae |note-left2={{KTSN|T|14|size=30}}|note-right2={{KTSN|T|12|size=30}}}} }} ''' ခရဆုမအိုအိခဲဘူတာ ''' (烏丸御池駅'' ခရဆုမ - အဲခိ '') သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]၊ [[နခဂယောရပ်ကွက်]]တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== *ကျိုတိုမြို့ပတ်မြေအောက်ရထားလိုင်း **ခရဆုမရထားလိုင်း (ဘူတာအမှတ် - K08) **တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ဘူတာအမှတ် - T13) ==ဘူတာပုံစံ== ဤဘူတာကို ကျိုတိုမြို့ပို့ဆောင်ရေးဌာနက စီမံခန့်ခွဲလျက်ရှိသည်။ ခရဆုမရထားလိုင်းသည် လက်မှတ်ဂိတ်ရောင်းသည့်အထပ်၏ အောက်တွင် ရှိပြီး ရထားလမ်းနှစ်ခုနှင့် ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင် ပလက်ဖောင်းတစ်ခုစီ ပါဝင်သည်။ တိုးဇိုင်းရထားလိုင်းသည် ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခုပါဝင်ကာ အလယ်တွင် ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ပါရှိကာ ခရဆုမရထားလိုင်း၏ အောက်ထပ်တွင် တည်ရှိသည်။ ;ခရဆုမရထားလိုင်း {{ja-rail-line|pfn=1|first=2|name=Karasuma Line|dir=for {{STN|Kyōto}}, {{STN|Takeda|Kyoto|Takeda}} and [[Kintetsu Railway|Kintetsu]] [[Kyoto Line (Kintetsu)|Kyoto Line]] ({{STN|Shin-Tanabe}}, {{STN|Kintetsu Nara||Nara}})|col=#{{rcr|Kyoto Municipal Subway|k}}}} {{ja-rail-line|pfn=2|first=3|name=Karasuma Line|dir=for {{STN|Imadegawa}}, {{STN|Kitaōji}} and {{STN|Kokusaikaikan}}|col=#{{rcr|Kyoto Municipal Subway|k}}}} ;တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း {{ja-rail-line|pfn=1|first=2|name=Tōzai Line (Kyoto)|idx=Tōzai Line|dir=for {{STN|Nijō|Kyoto|Nijō}} and {{STN|Uzumasa Tenjingawa}}|col=#{{rcr|Kyoto Municipal Subway|t}}}} {{ja-rail-line|pfn=2|first=3|name=Tōzai Line (Kyoto)|idx=Tōzai Line|dir=for {{STN|Misasagi}}, {{STN|Rokujizō}} and ([[Keihan Railway]] [[Keihan Keishin Line|Keishin Line]]) {{STN|Hamaōtsu}}|col=#{{rcr|Kyoto Municipal Subway|t}}}} ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာ== [[File:Kyoto-karasumaoike.jpg|thumb|Station entrance, August 2007]] * [[Ace Hotel]] Kyoto<ref name="NTT UD">{{cite web |title=Kyoto "SHIN-PUH-KAN Redevelopment Project" Hotel Branding Announced |url=https://www.nttud.co.jp/english/news/detail/id/n22767.html |website=NTT Urban Development |date=6 April 2018 |access-date=8 July 2024 |archive-date=28 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221228002036/https://www.nttud.co.jp/english/news/detail/id/n22767.html |url-status=dead }}</ref> * Adachi Hospital * Hello Work Plaza Karasuma Oike * Karasuma Oike Intersection * [[Kyoto International Manga Museum]] * The [[Museum of Kyoto]] * [[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyo-ku]] Post Office * [[NHK]] Kyoto Broadcast Station * [[Nichicon]] Corporation * ShinPuhKan mall<ref>{{cite web |title=Kyoto ShinPuhKan: Food, Shopping, and a Hotel - Where Do You Go First?! |url=https://livejapan.com/en/in-kansai/in-pref-kyoto/in-kyoto-station_to-ji-temple/article-a2000529/ |publisher=Live Japan |date=27 August 2020}}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== *၁၉၈၁ မေလ ၂၉ ရက် - ခိတအိုးဂျိဘူတာမှ ကျိုတိုဘူတာသို့ ပြေးဆွဲမည့် ကျိုတိုမြေအောက်ခရဆုမရထားလိုင်းအတွက် ဘူတာတစ်ခုအဖြစ် အိုအိခဲဘူတာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ *၁၉၈၈ ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက် - ခင်တဲဆွတ်ကျိုတိုရထားလိုင်းအတွက် ဝန်ဆောင်မှုများကို ဤဘူတာတွင် စတင်ခဲ့သည်။ *၁၉၇၇ မေလ ၂၂ ရက် - အိုအိခဲဘူကို ခရဆုမ - အိုအိခဲဘူတာဟူသည့်အမည်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ *၁၉၉၇ အောက်တိုဘာလ ၁၂ ရက် - တိုးဇိုင်းရထားလိုင်းကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ *၂၀၀၇ ဧပြီလ ၁ ရက် - PiTaPa ဝန်ဆောင်မှုကို စတင်ခဲ့သည်။ *၂၀၀၈ ဇန်နဝါရီလ ၁၆ ရက်နေ့ - တိုးဇိုင်းရထားလိုင်းကို နိဂျောဘူတာမှ အုဇုမဆတန်းဂျင်းဂဝဘူတာသို့ တိုးချဲ့ခဲ့သည့်နေ့တွင်ပင် ခဲအိဟန်ရထားခဲအိရှင်းရထားလိုင်းကို တိုးချဲ့ခဲ့သည်။ *၂၀၁၁ မေလ ၁၆ ရက် - မြေအောက်ဈေးဝယ်စင်တာဖြစ်သည့် “ခိုတိုချိခအိုအိခဲ” ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www2.city.kyoto.lg.jp/shikai/koho/kankobutsu/tokukyu-shiryou/H23/14-4%20kototika.pdf|title=「Ｋｏｔｏｃｈｉｋａ（コトチカ）御池」の開業について|last=|first=|date=April 19, 2011|website=京都交通局|archive-url=|archive-date=|access-date=April 22, 2019}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ပတ်မြေအောက်ရထားဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] lhdp3kmfrqhfv71wmk3jir5fkxvkzfs 0 107056 1048116 1028893 2026-08-11T13:55:46Z Shine Wai Maung 142014 /* အင်္ဂါစဉ် (၂၀၁၆-၂၀၂၁) */ Update လုပ်ခဲ့သည်။ 1048116 wikitext text/x-wiki '''ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်'''ဆိုသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် နိုင်ငံတော်အခမ်းအနားများနှင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတဦးဆောင်သော အစည်းအဝေးများတွင်လည်းကောင်း၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအချင်းချင်း ဆက်သွယ်ရာတွင်လည်းကောင်း စနစ်တကျရှိစေရန်နှင့် မှန်ကန်မြန်ဆန်စွာဆောင်ရွက်ရန်အတွက် သတ်မှတ်ထားသော အင်္ဂါစဉ်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.moi.gov.mm/ppd/?q=book/bid-4079|title=အတွဲ (၆၉)၊ အမှတ် (၃၀)၊ ၁၅-၇-၂၀၁၆ ရက်ထုတ်စာစောင်|last=|first=|author2=|date= |publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=}}</ref> ==အင်္ဂါစဉ် (လက်ရှိ)== {| class="wikitable" |'''စဉ်''' |'''ရာထူး''' |- |၁ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] |- |၂ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ-၁]] |- |၃ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ-၂]] |- |၄ |[[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] |- |၅ |[[အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] |- |၆ |[[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်]] |- |၇ |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |- |၈ |[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌ]] |- |၉ |[[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ]] |- |၁၀ |[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |- |၁၁ |[[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ]] |- |၁၂ |[[အမျိုးသားလွတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ]] |- |၁၃ |colspan=2|[[ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း|ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ]] |- |၁၄ |[[ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်|ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်]] |- |၁၅ |[[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး|ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်]] |- |၁၆ |[[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ]] |- |၁၇ |[[နေပြည်တော်ကောင်စီ|နေပြည်တော်ကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]] |- |၁၈ |colspan=2|[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်များ]] |- |၁၉ |[[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်|မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဥက္ကဋ္ဌ]] |- |၂၀ |[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] |- |၂၁ |colspan=2|[[တပ်မတော်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ]] |- |၂၂ |colspan=2|[[ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများ]] |- |၂၃ |colspan=2|[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး အဖွဲ့ဝင်များ]] |- |၂၄ |colspan=2|[[ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်များ]] |- |၂၅ |colspan=2|[[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ]] |- |၂၆ |colspan=2|[[ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ]] |- |၂၇ |colspan=2|[[လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ]] |- |၂၈ |colspan=2|[[အစိုးရ၏အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များစိစစ်ရေးကော်မတီ]] |- |၂၉ |colspan=2|[[တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးများ]] |- |၃၀ |colspan=2|[[ဒုတိယဝန်ကြီးများ]] |- |၃၁ |[[ဒုတိယရှေ့နေချုပ်]] |- |၃၂ |[[ဒုတိယစာရင်းစစ်ချုပ်]] |- |၃၃ |colspan=2|[[ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်များ]] |- |၃၄ |colspan=2|[[နေပြည်တော်ကောင်စီဝင်များ]] |- |၃၅ |colspan=2|[[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများ]] |- |၃၆ |[[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ]] |- |၃၇ |colspan=2|[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ]] |} {{small| *^*ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရာထူးသည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်အစည်းအဝေးကျင်းပသည့် ကာလအတွက်သာဖြစ်၍ ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်တွင် အကျုံးမဝင်ပေ။}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] py50om20fgy5xk7an65ws4ktyfqugwv 0 118341 1048122 1045263 2026-08-11T14:21:28Z ~2026-40330-51 145831 1048122 wikitext text/x-wiki '''[[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]'''တွင် လက်ရှိတာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော အရာရှိကြီးများ စာရင်းဆောင်းပါးဖြစ်သည်။ ==ထိပ်တန်းအရာရှိကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ရဲဝင်းဦး]] |OTS(၇၇) |- |၂ |[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]၊ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကျော်စွာလင်း]] |DSA(၃၅) |- |၃ |[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]] |DSA(၃၈) |- |၄ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထိန်ဝင်း]] <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw9yrgg7y17t|title=ဗိုလ်ချုပ်ထိန်ဝင်း ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ) ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> |DSA(၂၉) |- |၅ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထွန်းဝင်း]] |DSA(၃၄) |} == စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နီလင်းအောင်]] |DSA(၃၇) |- |၂ |[[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ် |DSA(၃၇) |- |၃ |[[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သန်းထိုက်]] |DSA(၃၅) |- |၄ |[[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်လင်းမောင် |DSA(၃၇) |} == အရာရှိချုပ်များ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[စစ်ရေးချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်ဟိန်း]] |DSA(၃၈) |- |၂ |[[စစ်ထောက်ချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်မျိုးတင်]] |DSA(၃၂) |- |၃ |တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း |DSA(၄၀) |- |၄ |တပ်မ​တော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း |OTC(၂၃) |- |၅ |[[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း |DSA(၃၈) |- |၆ |[[စစ်ဥပဒေချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးသန့်နိုင် |DSA(၃၂) |- |၇ |[[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နိုင်နိုင်ဦး]] |OTC(၂၃) |- |၈ |[[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|တပ်မ​တော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက် |DSA(၃၈) |- |၉ |လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်း |DSA(၃၉) |- |၁၀ |[[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မိုးမြင့်ဆွေ]] |အလုပ်သင်ဗိုလ်၊အပတ်စဉ်(၂၃) |- |၁၁ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သန်းထိုက်]] |DSA(၃၈) |- |၁၂ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) |ဗိုလ်ချုပ် သိန်းထူး |DSA(-) |- |၁၃ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) |ဗိုလ်ချုပ် |DSA(-) |} == အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ == ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးဌာနများ၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး – ဒုတိယဝန်ကြီးများအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော တပ်မတော်အရာရှိကြီးများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထွန်းအောင်]] |DSA(၂၉) ယခင် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |- |၂ |[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညွန့်ဝင်းဆွေ]] |DSA(၃၆) ယခင် [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |- |၃ |[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]] |OTS(၇၃) ယခင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |- |၄ |အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]] |DSA(၂၂) ယခင် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်​ထောင်စုဝန်ကြီး |- |၅ |အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီအတွင်းရေးမှူး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းနိုင် |OTS(၆၆) ယခင် တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ) |- |၆ |ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] ရဲချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင် |ယခင် [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |- |၇ |ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် |DSA(၃၀) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |- |၈ |ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |DSA(၃၇) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |- |၉ |နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး |တေဇ(၂၂) ယခင် အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး |} == တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ​ကြည်သိုက် |DSA(၃၉) |- |၂ |[[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ်‌ အောင်ဇော်ထွေး |တေဇ(၂၄) |- |၃ |[[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး |OTS(၉၄) |- |၄ |[[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်နိုင်ဦး |DSA(၄၁) |- |၅ |[[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ထွန်းအောင် |ခေတ္တတိုင်းမှူး |- |၆ |[[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် |DSA(၄၀) |- |၇ |[[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး |DSA(၄၂) |- |၈ |[[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန် |DSA(၄၁) |- |၉ |[[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် တင်မင်းလတ် |DSA(၄၁) |- |၁၀ |[[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |‌‌ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင် |– |- |၁၁ |[[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌ကျော်ဇော |DSA(၄၃) |- |၁၂ |[[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရ |DSA(၃၉) |- |၁၃ |[[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌အောင်ဌေး |OTS(၈၁) |- |၁၄ |[[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |‌‌ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက် |DSA(၄၁) |} == အခြားတပ်မတော်အရာရှိကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၁) |ဗိုလ်ချုပ် ရဲရင့်ဝင်း |DSA(၃၆) |- |၂ |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၂) |ဗိုလ်ချုပ် ထွန်းမြတ်ရွှေ |OTC(၂၁) |- |၃ |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၁) |ဗိုလ်ချုပ် ဇော်လွင်ဦး |OTS(၇၅) |- |၄ |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၂) |ဗိုလ်ချုပ် အောင်စိုးမိုး |DSA(၃၇) |- |၅ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (စစ်မဟာဗျူဟာ) |ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့် |DSA(၃၆) |- |၆ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (လေ့ကျင့်ရေး) |ဗိုလ်ချုပ်ဝင်းဗိုလ် |OTS(၉၄) |- |၇ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (ပူးပေါင်း) |ဗိုလ်ချုပ် စန်းယုနိုင် |DSA(၃၄) |- |၈ |ဒုတိယစစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |DSA(၃၇) |- |၉ |ဒုတိယလေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် နေမျိုးဦး |DSA(၃၄) |- |၁၀ |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် မျိုးအောင် |OTS(၇၃) |- |၁၁ |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် | |} == စစ်လက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[အမြောက်တပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် ထင်ကျော်စိုး |DSA(၃၃) |- |၂ |စစ်အင်ဂျင်နီယာညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမင်း |DSA(-) |- |၃ |ဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ်ရဲမြင့်နိုင် |OTS(၇၉) |- |၄ |သံချပ်ကာယန္တယားညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ထူးမြတ်တိုး |DSA(၃၄) |- |၅ |ဒုံးတပ်ဖွဲ့ညွှန်ကြား​ရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် နိုင်ဝင်းဆွေ |OTS(၉၄) |- |၆ | [[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး|ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့်စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ရဲရင့်အောင်<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/81173|title=(၈၁) နှစ်မြောက်တပ်မတော်နေ့ ဂုဏ်ပြုဇာတ်လမ်းတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အနုပညာရှင်များနှင့် ဂုဏ်ပြုစစ်ချီသီချင်း၊ စစ်သည်တေးသီချင်း၊ ကဗျာနှင့် ဝတ္ထုစာမူဆုရရှိသူ စာပေပညာရှင်များအား ဂုဏ်ပြုဆုနှင့် ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းလွှာများပေးအပ်ချီးမြှင့်|work=MOI Myanmar|access-date=၂၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၆ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> |DSA(-) |- |၇ |ပြည်သူ့စစ်နှင့်နယ်ခြားစောင့်တပ်များညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် မင်းမင်းစိုး | |- |၈ |စခန်းမှူး (ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)၊ စခန်းရုံး) |ဗိုလ်ချုပ် သိန်းဇော် | |- |၉ |[[တပ်ထိန်းချုပ်ရုံး|တပ်ထိန်းချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် သက်ထွန်းဦး |DSA(၃၃) |- |၁၀ |[[လျှပ်စစ်နှင့်စက်မှု အင်ဂျင်နီယာ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|လျှပ်စစ်နှင့် စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ]] ညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် နေမျိုးဦး |DSA(၃၄) |- |၁၁ |[[ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်မျိုးဟန် | |- |၁၂ | [[တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် | |- |၁၃ |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (ငွေစာရင်းရုံး၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန) |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် သက်ထွန်းအောင် |DSA(၂၈) |- |၁၄ | [[တပ်အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|တပ်မတော်အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဦး |OTC(၂၁) |- |၁၅ |တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက်နှင့်မော်ကွန်းတိုက်ညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ဇော်ဝင်း | |- |၁၆ |[[လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး|လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သောပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းဇော် | |- |၁၇ |[[ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူး ဟန်ဇော်ဦး |DSA(၃၆) |- |၁၈ |ပစ္စည်းဝယ်ယူရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ခင်မောင်သန်း |OTS(၇၁) |- |၁၉ | [[ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေးတပ်ဖွဲ့|ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် တင်စိုး | |- |၂၀ |အထူးဆောက်လုပ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ခင်မောင်အေး | |- |၂၁ |[[စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းမြတ် <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cljj4lz1nrdo|title=နေပြည်တော်တိုင်းမှူးအပါအဝင် ဗိုလ်ချုပ် ၅ ဦး ဖယ်ရှားခံရ|work=BBC Burmese|access-date=၃၀ မေ ၂၀၂၄|date=၂၈ မေ ၂၀၂၄ }}</ref> |DSA(၃၁) |} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|*]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] {{တပ်မတော်}} l1xcyx6nt4shxrexjn4c0i21k5vgp38 0 138940 1048246 946555 2026-08-12T06:07:01Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1048246 wikitext text/x-wiki {{short description|စင်ကာပူနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်များ}} ဤစာမျက်နှာသည် စင်ကာပူနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်များစာရင်းကို ဖော်ပြသော စာမျက်နှာဖြစ်သည်။ ==ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရှိတက္ကသိုလ်([[:en:Autonomous university|Autonomous university]])များ== စင်ကာပူနိုင်ငံတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရှိသော တက္ကသိုလ် ၆-ခု ရှိသည်။<ref name="Times 2015">{{cite web | last=Times | first=The Straits | title=How Singapore's six public universities differ | website=[[:en:The Straits Times|]] | date=March 3, 2015 | url=http://www.straitstimes.com/singapore/education/how-singapores-six-public-universities-differ | accessdate=March 14, 2016}}</ref><ref name="Post-secondary">{{cite web | last = | first = | authorlink = | title = Post-secondary | work = | website = Ministry of Education, Singapore | publisher = Ministry of Education, Singapore | date = | url = https://www.moe.gov.sg/education/post-secondary | format = | doi = | accessdate = June 23, 2017 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080405184413/http://www.moe.gov.sg/education/post-secondary/ | archivedate = 5 April 2008 }}</ref> ၎င်းတို့သည် အစိုးရထံမှ ထောက်ပံ့ကြေးငွေများရရှိသော်လည်း၊ အစိုးရမှ ၎င်းတို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ပါဝင်စွက်ဖက်ခြင်း မရှိပေ။ ဤတက္ကသိုလ်များအား နည်းဗျူဟာချမှတ်ခြင်း၊ ဆန်းသစ်တီထွင်ခြင်းနှင့် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မတူအောင် ကြိုးစားခြင်း နယ်ပယ်တို့၌ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် စိတ်တိုင်းကျ ဆောင်ရွက်ခွင့် ပေးထားသည်။<ref name="Post-secondary"/> {|class="wikitable" |- ! colspan="2" | တက္ကသိုလ်အမည် ! rowspan="2" | ကျောင်းသားဦးရေ ! rowspan="2" | တက္ကသိုလ်အမျိုးအစား ! rowspan="2" | တည်ထောင်သည့်ခုနှစ် ! colspan="3” | တက္ကသိုလ်စံခွဲအဆင့် |- ! အမည်အပြည့်အစုံ ! အတိုကောက် ! [[:en:QS World University Rankings|QS]]<ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021|title=QS World University Rankings 2021|website=topuniversities.com|accessdate=10 June 2020}}</ref> ! [[:en:Times Higher Education World University Rankings|THE]]<ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking|title=World University Rankings 2020|website=timeshighereducation.com|accessdate=20 October 2019}}</ref> ! [[:en:Academic Ranking of World Universities|ARWU]]<ref>{{cite web|url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2019.html|title=ARWU World University Rankings 2019|website=www.shanghairanking.com|accessdate=20 October 2019|archivedate=15 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190815195442/http://www.shanghairanking.com/ARWU2019.html}}</ref> |- | [[စင်ကာပူအမျိုးသားတက္ကသိုလ်]]<br/>{{lang|en|National University of Singapore}}<br/>{{lang|zh|新加坡国立大学}}<br/>{{lang|ms|Universiti Kebangsaan Singapura}}<br/>{{lang|ta|சிங்கப்பூர் தேசிய பல்கலைக்கழகம்}} | NUS<br/>{{lang|zh|国大}} | ၄၂,၅၇၈<ref>{{cite web | publisher = [[:en:National University of Singapore|]] | year = 2018 | title = NUS Students and Graduate Statistics | url = http://www.nus.edu.sg/registrar/student-records/student-statistics }}</ref> | ဘာသာရပ်စုံသင်ကြားပြီး သုတေသနကို စူးစူးစိုက်စိုက် လုပ်ကိုင်သည့် တက္ကသိုလ် | ၁၉၀၅ <small>(as King Edward VII College of Medicine)</small> | ၁၁ | ၂၅ | ၆၇ |- | [[နန်ယန်းနည်းပညာတက္ကသိုလ်]]<br/>{{lang|en|Nanyang Technological University}}<br/>{{lang|zh|南洋理工大学}}<br/>{{lang|ms|Universiti Teknologi Nanyang}}<br/>{{lang|ta|நன்யாங் தொழில்நுட்ப பல்கலைக்கழகம்}} | NTU<br/>{{lang|zh|南大}} | ၃၂,၀၁၅<ref>{{cite web | publisher = [[:en:Nanyang Technological University|]] | year = 2019 | title = Enrolment by College (AY2019-20) | url = https://www.ntu.edu.sg/AboutNTU/CorporateInfo/FactsFigures/Pages/EnrolmentbyCollegeAY2019-20.aspx | accessdate = 6 August 2020 | archivedate = 13 August 2020 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200813174849/https://www.ntu.edu.sg/AboutNTU/CorporateInfo/FactsFigures/Pages/EnrolmentbyCollegeAY2019-20.aspx }}</ref> | ဘာသာရပ်စုံသင်ကြားပြီး သုတေသနကို စူးစူးစိုက်စိုက် လုပ်ကိုင်သည့် တက္ကသိုလ် | ၁၉၈၁ <small>(as Nanyang Technological Institute)<ref name="Mavis Toh">{{cite web|url=http://news.asiaone.com/News/Education/Story/A1Story20081103-97950.html|title=NUS versus NTU: Looking beyond the rankings|author=Mavis Toh|accessdate=2016-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408203307/http://news.asiaone.com/News/Education/Story/A1Story20081103-97950.html|archive-date=8 April 2016|url-status=live|df=dmy-all|archivedate=8 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160408203307/http://news.asiaone.com/News/Education/Story/A1Story20081103-97950.html}}</ref><ref name=":0">{{Cite book|title=李光耀回忆录 1965 2000|url=https://archive.org/details/isbn_9789810429782|last=|first=|publisher=新加坡联合早报|year=2000|isbn=978-981-04-2978-2|location=Singapore|page=[https://archive.org/details/isbn_9789810429782/page/176 176]|quote=南大校园成立附属过大的南洋理工学院的院址。1991年它升格为南洋理工大学。}}</ref></small><br /> | ၁၃ | ၄၈ | ၇၃ |- | [[စင်ကာပူစီမံခန့်ခွဲမှုပညာတက္ကသိုလ်]]<br/>[[:en:Singapore Management University|Singapore Management University]]<br/>{{lang|zh|新加坡管理大学}}<br/>{{lang|ms|Universiti Pengurusan Singapura}}<br/>{{lang|ta|சிங்கப்பூர் நிர்வாக பல்கலைக்கழகம்}} | SMU<br/>{{lang|zh|新大}} | ၈,၆၅၆<ref>{{cite web | publisher = [[:en:Singapore Management University|SMU]] | year = 2019 | title = Statistical Highlights 2019 | url = https://www.smu.edu.sg/sites/default/files/smu/statistical_highlights_20190916.pdf | access-date = 6 August 2020 | archive-date = 28 October 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201028181709/https://www.smu.edu.sg/sites/default/files/smu/statistical_highlights_20190916.pdf | url-status = dead }}</ref> | ဘာသာရပ်တချို့သာသင်ကြားပြီး သုတေသနကို စူးစူးစိုက်စိုက် လုပ်ကိုင်သည့် တက္ကသိုလ် | ၂၀၀၀ | | | |- | [[စင်ကာပူနည်းပညာနှင့်ဒီဇိုင်းတက္ကသိုလ်]]<br/>[[:en:Singapore University of Technology and Design|Singapore University of Technology and Design]]<br/> {{lang|zh|新加坡科技设计大学}}<br/> {{lang|ms|Universiti Teknologi dan Rekabentuk Singapura}}<br/> {{lang|ta|சிங்கப்பூர் தொழில்நுட்பம் மற்றும் வடிவமைப்பு பல்கலைக்கழகம்}} || SUTD<br/>{{lang|zh|新科大}} | ၁,၃၄၁<ref>{{cite web |author=Sandra Davie |url=http://www.straitstimes.com/news/singapore/education/story/sutd-admits-record-386-students-fourth-intake-20150518 |title=SUTD admits record 386 students for fourth intake , Education News & Top Stories |publisher=The Straits Times |date=2015-05-18 |accessdate=2015-08-11 |archive-date=20 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150520231600/http://www.straitstimes.com/news/singapore/education/story/sutd-admits-record-386-students-fourth-intake-20150518 }}</ref> | ဘာသာရပ်တချို့သာသင်ကြားပြီး သုတေသနကို စူးစူးစိုက်စိုက် လုပ်ကိုင်သည့် တက္ကသိုလ် | ၂၀၀၉ | | | |- | [[စင်ကာပူနည်းပညာအင်စတီကျု]]<br/>[[:en:Singapore Institute of Technology|Singapore Institute of Technology]]<br/> {{lang|zh|新加坡理工大学}}<br/>{{lang|ms|Institut Teknologi Singapura}}<br/>{{lang|ta|சிங்கப்பூர் தொழில்நுட்ப கல்வி நிறுவனம்}} | SIT<br/>{{lang|zh|新工大}} | ၆,၀၀၀ ကျော် <ref>{{Cite web | publisher = [[:en:Singapore Institute of Technology|]] | year = 2019 |url=https://www.singaporetech.edu.sg/about/annual-reports |title=SIT Annual Report 2019 |access-date=2 November 2019}}</ref> | လက်တွေ့အသုံးချမှုဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်များကို ဦးစားပေးသင်ကြားသော တက္ကသိုလ်(Applied Learning) | ၂၀၀၉ | | | |- | [[စင်ကာပူလူမှုရေးသိပ္ပံတက္ကသိုလ်]]<br/>[[:en:Singapore University of Social Sciences|Singapore University of Social Sciences]]<br/> {{lang|zh|新加坡新跃社科大学}}<br/>{{lang|ms|Universiti Sains Kemasyarakatan Singapura}}<br/>{{lang|ta|சிங்கப்பூர் சமூக அறிவியல் பல்கலைக்கழகம்}} | SUSS<br/>{{lang|zh|跃大}}<ref name="NamePR">{{cite web|title=SIM University To Be Renamed Singapore University Of Social Sciences|url=https://www.suss.edu.sg/news-and-events/media-resources/media-releases/sim-university-to-be-renamed-singapore-university-of-social-sciences|website=www.suss.edu.sg|accessdate=18 March 2017|language=en-us|date=24 April 2019|archive-date=21 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821114849/https://www.suss.edu.sg/news-and-events/media-resources/media-releases/sim-university-to-be-renamed-singapore-university-of-social-sciences}}</ref> | ၁၄,၈၄၁<ref>{{cite web | publisher = [[:en:Singapore University of Social Sciences|]] | year = 2019 | title = SUSS Annual Report 2019 | url = https://www.suss.edu.sg/about-suss/resources/annual-reports}}</ref> | လက်တွေ့အသုံးချမှုဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်များကို ဦးစားပေးသင်ကြားသော တက္ကသိုလ်(Applied Learning)၊ သက်ကြီး အလုပ်သမားများကို ဦးတည်သော တက္ကသိုလ်(Lifelong Learning) | ၂၀၀၅ <small>(as [[:en:SIM University|SIM University]])<ref>{{Cite web|url=https://www.straitstimes.com/singapore/education/sim-university-to-be-renamed-singapore-university-of-social-sciences|title=SIM University to be renamed Singapore University of Social Sciences|last=hermesauto|date=2017-03-17|website=The Straits Times|language=en|access-date=2019-01-18}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.moe.gov.sg/news/speeches/singapore-university-of-social-sciences-bill-second-reading-speech-by-mr-ong-ye-kung--minister-for-education-higher-education-and-skills | title=Singapore University of Social Sciences Bill Second Reading Speech by Mr Ong Ye Kung, Minister for Education (Higher Education and Skills) | publisher=[[:en:Ministry of Education|]] | accessdate=24 May 2018}}</ref></small> | | | |} ==စင်ကာပူတွင် တက္ကသိုလ်နယ်မြေထားရှိသော နိုင်ငံခြားတက္ကသိုလ်များ== စင်ကာပူတွင် တက္ကသိုလ်နယ်မြေထားရှိသော နိုင်ငံခြားတက္ကသိုလ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.ica.gov.sg/common/list_ihl |access-date=7 August 2020 |archive-date=21 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210821114853/https://www.ica.gov.sg/common/list_ihl }}</ref><ref>https://sso.agc.gov.sg/SL/PEA2009-S136-2013?DocDate=20170710 Part V</ref> * [[:en:ESSEC Business School|École Supérieure des Sciences Economiques et Commerciales]] (ပင်ရင်းနယ်မြေ၊ [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]]) * [[:en:INSEAD|INSEAD]] ([[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]]၊ [[ပါရီမြို့]]တွင် စတင်တည်ထောင်) * [[:en:S P Jain School of Global Management|S P Jain School of Global Management]] ([[ အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု]]၊ [[ဒူဘိုင်းမြို့]]တွင် စတင်တည်ထောင်) * [[:en:DigiPen Institute of Technology|DigiPen Institute of Technology]] (ပင်ရင်းနယ်မြေ၊ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]) * [[:en:Curtin Education Centre|Curtin Singapore]] (ပင်ရင်းနယ်မြေ၊ [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]]) * [[:en:German Institute of Science and Technology - TUM Asia|German Institute of Science and Technology - TUM Asia]] (ပင်ရင်းနယ်မြေ၊ [[ဂျာမနီနိုင်ငံ]]) * [[:en:University of Paris II Panthéon-Assas|Sorbonne-Assas]] International Law School (ပင်ရင်းနယ်မြေ၊ [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]]) * [[:en:James Cook University Singapore|James Cook University Singapore]] (ပင်ရင်းနယ်မြေ၊ [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]]) * [https://singapore.unisg.ch/ St.Gallen Institute of Management in Asia] (ပင်ရင်းနယ်မြေ၊ [[ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ]]) ==ပုဂ္ဂလိကပညာရေးအဖွဲ့အစည်းများ== အချို့သော ပုဂ္ဂလိကပညာရေးအဖွဲ့အစည်းများ (Private Education Institution သို့မဟုတ် PEI) များသည် ၎င်းတို့၏ မိတ်ဖက်တက္ကသိုလ်များမှ အပ်နှင်းသော ဘွဲ့များကို အဆိုပါတက္ကသိုလ်များနှင့် ပူးပေါင်းရေးဆွဲထားသော သင်ရိုးများကို အသုံးပြုကာ ပြင်ပဒီဂရီပရိုဂရမ် (External Degree Program သို့မဟုတ် EDP)များမှတဆင့် ကမ်းလှမ်းနိုင်သည်။ ထိုအဖွဲ့အစည်းများကို ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ SkillsFuture Singapore ပြဋ္ဌာန်းဘုတ်အဖွဲ့ (statutory board) လက်အောက်ရှိ အေဂျင်စီတစ်ခုဖြစ်သော ပုဂ္ဂလိကပညာရေးကော်မတီ ([[:en:Committee for Private Education|Committee for Private Education]] သို့မဟုတ် CPE)က စည်းမျဉ်းထိန်းချုပ်ခြင်း ပြုလုပ်သည်။<ref>{{cite web |url=https://www.ssg.gov.sg/cpe/pei.html |title=Private Education Institutions |accessdate=2020-08-08 |url-status=live |archive-date=3 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200903020820/https://www.ssg.gov.sg/cpe/pei.html }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.ssg.gov.sg/cpe/for-peis/enhanced-registration-framework-erf.html |title=Enhanced Registration Framework (ERF) |accessdate=2020-08-08 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190320160315/https://www.ssg.gov.sg/cpe/for-peis/enhanced-registration-framework-erf.html |archivedate=2019-03-20}}</ref> ထိုအဖွဲ့အစည်းများ၏ အသေးစိတ်အချက်အလက်များနှင့် လိုင်စင်ခိုင်လုံမှု၊ တရားဝင်မှုတို့ကို [https://www.ssg.gov.sg/cpe/peis.html ဤပုဂ္ဂလိကပညာရေးအဖွဲ့အစည်း ရှာဖွေရန်နေရာ (CPE-PEI-Search)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920110733/https://www.ssg.gov.sg/cpe/peis.html |date=20 September 2020 }}မှတဆင့် ရှာဖွေစစ်ဆေးနိုင်သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} ==အခြားကြည့်ရန်== * [[:en:Lists of universities and colleges by country|နိုင်ငံအလိုက်ရှိသော တက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ်များစာရင်း]] [[ကဏ္ဍ:စင်ကာပူနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်များ|*]] [[ကဏ္ဍ:တက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ်များ စာရင်း]] mt62i91a5x7l3ffcdbdzvm03p7u0gpr 0 142987 1048099 1047727 2026-08-11T12:12:50Z Cepyita 93402 /* */ Add additional phonetic description 1048099 wikitext text/x-wiki {{ဂရိဒဏ္ဍာရီ}} [[File:Kylix 57.1.jpg|thumb|247x247px|ဘူဂေရီးယားနိုင်ငံ၊ ဆိုဖီယာမြို့တော်မှ Vassil Bojkov ၏ စုဆောင်းထားမှု၊ ထယ်စေးနှင့် မာရသွန်နွားသိုးပါဝင်သော ရှေးခေတ် ငွေဝိုင်ခွက်]] '''ထဲစ္ယု''' (ဝါ) '''ထယ်စေး'''({{lang-grc|Θησεύς}}; /ထယ်စေးဝု'စ်/) သို့မဟုတ် '''သီးစိယတ်'''({{lang-en|Theseus}}) သည် [[အေသင်မြို့]] ကို တည်ထောင်သူ ဒဏ္ဍာရီလာ သူရဲကောင်းနှင့် ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်သည်။ [[ပါးဆီးယပ်စ်|ပေရ်စ္ယု]]၊ [[ကဒ်မက်စ်]]၊ [[ဟဲရာခလီးဇ်]] တို့ကဲ့သို့ ရှေးဟောင်းခေတ် ဘာသာရေး၊ လူမှုရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့တစ်ခုဟု ဖော်ပြထားသော ရန်သူများကို တိုက်ပွဲဝင် ကျော်လွှားခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်၏။ [[ဟဲရာခလီးဇ်|ဟဲရာကလဲးစ်]]သည် အိုလံပီယာ လွင်ပြင် (Olympia) ကို ဖြစ်စေသကဲ့သို့ သီးဆီးယပ်စ်၏ သမိုင်း၌ ပါဝင်သောကဏ္ဍကို "အဓိက ယဉ်ကျေးမှု အကူးအပြောင်းကာလ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref>Ruck, Carl A.P., and Danny Staples (1994). "Theseus: Making the New Athens." Pp.&nbsp;203&#x2013;222 in ''The World of Classical Myth.'' Durham, NC: [[Carolina Academic Press]].</ref>{{Rp|204}} ဟဲရာကလီးဇ်သည် ဒေါရီယန်သားများအတွက် တည်ထောင်သူ သူရဲကောင်းဖြစ်သည့်အတိုင်း သီးဆီးယပ်စ်သည်လည်း [[အေသင်မြို့|အေသင်သားများ]]အတွက် တည်ထောင်သူ သူရဲကောင်းတစ်ဦးဖြစ်လေသည်။ အေသင်သားတို့က သီးဆီးယပ်စ်ကို 'ကြီးကျယ်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲသူ' အဖြစ်သတ်မှတ်ကြပြီး ၎င်း၏ အမည်နာမသည် ''{{lang|grc|θεσμός}}'' (''{{transl|el|thesmos}}'') မှဆင်းသက်လာကာ အနက်မှာ "စည်းကမ်း (သို့) စည်းမျဉ်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရှိသည်။ သီးဆီးယပ်စ်ပါဝင်သော ခရီးစဉ်များ၊ စွန့်စားခန်းများနှင့် ၎င်း၏မိတ်ဆွေများ စသည်တို့သည် ခေတ်အဆက်ဆက် စိတ်ကူးယဉ်ဇာတ်လမ်းများအတွက် ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းပင် ဖြစ်သည်။ သီးဆီးယပ်စ်သည် အေသင်အဖြစ် အာတီကဒေသ (Attica) ကို နိုင်ငံရေးအရ စုစည်းညီညွတ်စေခဲ့သည်။ [[ဘီလူး|ဘီလူးများ]]၊ မိစ္ဆာသတ္တဝါမျကို ကျော်လွှားနိုင်ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ခက်ခဲသော ခရီးစဉ်တွင် အေသင်(မြို့ပြနိုင်ငံ) တည်ခြင်းကို အရည်အသွေးတစ်ရပ်၏ အမှတ်သညာအဖြစ် ဖော်ပြလေ့ရှိကြသည်။ နိုင်ငံကို စုရုံးတည်ထောင်သူဖြစ်သောကြောင့် မိုက်ဆီးနီး တွင် တူးဖော်တွေ့ရှိသည့် နန်းတော်နှင့် ဆင်တူနိုင်သော "အခရောပါလစ်" (Acropolis) ရဲတိုက်ခံတပ်ကြီးတွင် နန်းတော်တစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဂရိ ခရီးသွားနှင့် ပထဝီဝင်ပညာရှင် ပေါဆေးနိယပ်စ်က သီးဆီးယပ်စ်သည် မြို့ပြနိုင်ငံတည်ထောင်ပြီးနောက် "လူသားအားလုံးအတွက် [[အဲဖရာဒိုက်တီ]]" နှင့် "ပီသော့ - Peitho" (နတ်ဘုရားမ) ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတစ်ခုကို အခရောပါလစ်၏ တောင်ဘက်ကုန်းစောင်း(ဒေသ)တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည် ဟု ဖော်ပြသည်။ ဂရိတွေးခေါ်ရှင် [[ပလူးတာ့ခ်]]၏ "သီးဆီးယပ်စ် ဘဝ" သည် [[မစ်နာတော]] သေဆုံးခြင်း၊ သီးဆီးယပ်စ် လွတ်မြောက်ခြင်း၊ ခရီးတီးမင်းသမီ အာရီးယတ်ဒနီ၏ သီးဆီးယပ်စ်အပေါ် ချစ်ခြင်း စသောအမျိုးမျိုးသော ဖော်ပြချက်များကို ရေးသားထားသည်။<ref group="lower-roman">"May I therefore succeed in purifying Fable, making her submit to reason and take on the semblance of History. But where she obstinately disdains to make herself credible, and refuses to admit any element of probability, I shall pray for kindly readers, and such as receive with indulgence the tales of antiquity." (Plutarch, ''Life of Theseus'', translated by Bernadotte Perrin). Plutarch's avowed purpose is to construct a [[Parallel Lives|life that parallels]] the ''Life of [[Romulus]]'' that embodies the [[founding myth]] of Rome.</ref> ပလူးတာ့ခ်၏ ရင်းမြစ်စာပေများတွင် ဖီရီးဆိုက်ဒီးဇ် (ဘီစီ ငါးရာစု အလယ်ခန့်) ၊ ဖစ်လောကာရပ်စ် (ဘီစီ လေးရာစုခန့်)၊ ကလိုင်ဒီးမပ်စ် (ဘီစီ လေးရာစုခန့်) စသော သမိုင်းဆရာ၊ စာရေးဆရာများ၏ စာပေများပါဝင်သည်။ (ထိုစာပေရင်းမြစ်များအားလုံးသည် တစ်သီးတစ်သန့် ရှင်သန် ကြွင်းကျန်ခြင်းမရှိကြ)<ref>Cueva, Edmund P. (1996). "Plutarch's Ariadne in Chariton's Chaereas and Callirhoe." ''[[American Journal of Philology]]'', '''117'''(3):473&#x2013;84.</ref> ဒဏ္ဍာရီ၏ အကြောင်းအရာတစ်ရပ်အနေဖြင့် စစ်မှန်သော လူသားတစ်ဦးအဖြစ် သီးဆီးယပ်စ်၏ တည်ရှိနေထိုင်ခဲ့မှုကို သက်သေမထူနိုင်သော်လည်း ပညာရှင်များက ယုံကြည်သည်မှာ ၎င်းသည် ကြေးခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် တည်ရှိနေထိုင်နိုင်ခဲ့သည် ဟူ၍ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/thes/hd_thes.htm|title=Theseus, Hero of Athens|last=Greene|first=Andrew|access-date=2018-11-25}}</ref> ဖြစ်နိုင်သည့် တည်ရှိပုံမှာ ဘီစီ ၈-၉ ရာစုမှ ဘုရင်တစ်ပါးအနေအထားဖြင့် ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://global.oup.com/us/companion.websites/9780199997329/student/materials/chapter23/commentary/|title=Classical Mythology Tenth Edition|last1=Morford|first1=Mark|last2=Lenardon|first2=Robert J.|website=Oxford University Press|publisher=Oxford University Press|archive-url=https://web.archive.org/web/20141110071244/https://global.oup.com/us/companion.websites/9780199997329/student/materials/chapter23/commentary/|archive-date=2014-11-10|url-status=live|accessdate=31 October 2016|last3=Sham|first3=Michael}}</ref> ==မှတ်စု== {{Reflist|group=lower-roman}} ==ကိုးကား== {{reflist}} {{stub}} [[ကဏ္ဍ:ဂရိ ဒဏ္ဍာရီလာ သူရဲကောင်းများ]] 3n9se0bqknp3nrg82nk2jieozti0vw0 0 203763 1048321 1037345 2026-08-12T11:18:25Z Zawzawaungthwin 100038 စာလုံးပေါင်း ပြင်ခဲ့သည် 1048321 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific-prefix=[[သီရိပျံချီ]]<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/book/1240|title=၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၂၂) ရက်ထုတ် အတွဲ (၇၅) ၊ အမှတ် (၁၆) ပြန်တမ်းစာစောင်|date=}}</ref> <br>ဒေါက်တာ |name=ညွန့်ဖေ |native_name= |office2=လေ့လာဆန်းစစ်အကဲဖြတ်ရေးအဖွဲ့ (ပညာ​ရေး) ညွှန်ကြား​ရေးမှူးချုပ် |termend2=၂၀၂၁ |termstart2=​၂၀၁၇ |country=မြန်မာ |office=[[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေး ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] |predecessor=[[မျိုးသိမ်းကြီး|​ဒေါက်တာမျိုးသိမ်းကြီး]] |successor= [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] |termstart=၁၆ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |termend=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |office1=ပုသိမ်တက္ကသိုလ် ပါ​မောက္ခချုပ် |termstart1= ၂၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၀ |termend1= ၂၃ ​အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇ |birth_date= |birth_place= |nationality= |alma_mater= |cabinet= |honorific prefix=ဒေါက်တာ}} ဒေါက်တာ'''ညွန့်ဖေ'''သည် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ အာဏာသိမ်းမှု]]တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]မှ ခန့်အပ်ထားသော ပညာရေးဝန်ကြီးဖြစ်သည်။ ယခင်က [[ပုသိမ်တက္ကသိုလ်]] ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကာ ထိုတက္ကသိုလ်တွင် ငွေကြေးအရှုပ်အရှင်းများကြောင့် [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]၏ ဖြေရှင်းချက်တောင်းခြင်း ခံခဲ့ရသူဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://7day.news/%E1%80%95%E1%80%8A%E1%80%AC%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94-%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%91%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%AF--%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA-%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%8A%E1%80%BD%E1%80%94%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%96%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%81%E1%80%94%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%95%E1%80%BA-----303791|title=ပညာ​ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စု ဝန်ကြီးအဖြစ် ဒေါက်တာညွန့်ဖေကို ခန့်အပ်|date=}}{{Dead link|date=April 2021 }}</ref> == ငွေကြေးအရှုပ်အရှင်းကိစ္စများ == ပုသိမ်တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ်မှ နေပြည်တော်ရှိ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ပညာရေးလေ့လာဆန်းစစ်အကဲဖြတ်ရေးအဖွဲ့၏ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်အဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ရန် အမိန့်စာထွက်လာချိန်တွင် ပါမောက္ခချုပ် အခွင့်အာဏာမရှိတော့ဘဲ ပုသိမ်တက္ကသိုလ်၏ ဝန်ထမ်းအိမ်ရာအဟောင်းများကို အသစ်တည်ဆောက်ရန် ကုမ္ပဏီတစ်ခုနှင့် အလျှင်အမြန် စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://thevoicemyanmar.com/it/13066-ptu|title=ပုသိမ်တက္ကသိုလ်ပါချုပ်ကို လုပ်ငန်းများဆက်မလုပ်ရန် တိုင်းအစိုးရညွှန်ကြား|date=|accessdate=23 February 2021|archivedate=5 September 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190905031503/http://thevoicemyanmar.com/it/13066-ptu}}</ref>ထို့အပြင် ကျောင်းသားများအပေါ် ငွေကြေးကောက်ခံမှုများ၊ ကျောင်းတွင်းငွေကြေးသုံးစွဲမှုများနှင့်လည်း ပြဿနာများ ရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/news/8586?__cf_chl_jschl_tk__=bd9804d2c0186c758e90ccccab5de82540694d76-1614061781-0-AbEnDnKLRxVbEeeagnoknHMtZGRguXPKciEFeGYUGtozGyhdrgJNoFHlO0adxYGeX3qLFzjApe0ZzcD79XUMGxfMKmi3cIIqYuPrh8La-SzOSwitrLB6DiA6XKF3nlYNSRWImaT7tVTgF6ZhyQsFzc3YaRgVp8_1QQ0vHMATCkOctgnoMDJPrKJiWbRgXOPL6rWgWv1Y7NBNW6Rzx8olEPkNFX-1PBuQAexRUsgGzBwcXHJ3eJYSlTk-MFCRtEgc7iZV7fTYlbP1zO6Mq7Sm2zv-YeZICPeC0vnqQqVKzKRciMaKMlH8Q8bDS-Jd9li1Ng|title=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ထံ ပုသိမ်တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ်နှင့် ပတ်သက်၍ အဓိကစုံစမ်း စစ်ဆေးစေသည့် အချက်မှာ ကျောင်းသားများထံမှ ငွေကြေးကောက်ခံသည့် ကိစ္စဖြစ်ကြောင်း သိရ|date=}}{{Dead link|date=June 2026 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://7day.news/%E1%80%95%E1%80%AF%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%8A%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%91%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA-%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%B1%E1%80%B7-%E1%80%81%E1%80%94%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8-----109935|title=ပုသိမ်တက္ကသိုလ်ပါချုပ်ကို ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်ရာထူးဖြင့် ဌာနပြောင်းရွှေ့ ခန့်ထား|date=}}{{Dead link|date=April 2021 }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေးဝန်ကြီးများ]] [[Category:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ (သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ)]] 3e7wltzx0bs0x5vxhnpa26s0g6b4ny0 0 208660 1048197 667389 2026-08-12T02:45:02Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ များကို ကျစ်လစ်ခြင်း 1048197 wikitext text/x-wiki {{Infobox political post |post = သမ္မတ |body = အင်ဂိုလာနိုင်ငံ |insignia = Flag of the President of Angola.svg{{!}}border |insigniasize = 140px |insigniacaption = '''[[အင်ဂိုလာနိုင်ငံ၏ အလံတော်|သမ္မတအလံ]]''' |nativename = |image = 2018-07-04 President João Lourenço-0555.jpg |imagesize = 165px |incumbent = ယောဟန် လော်ရိန်ဆို |incumbentsince = ၂၀၁၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၆ ရက် |style = |residence = |appointer = |termlength = ၅ နှစ်သက်တမ်း၊ တစ်ကြိမ်အသစ်ပြန်လည်ထမ်းဆောင်နိုင် |formation = ၁၉၇၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၁ ရက် |succession = |inaugural = အာဂိုစတင်ညို နဲတို |deputy = [[အင်ဂိုလာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတ]] |salary = ၁,၀၂၄,၂၀၇.၇၄ ကွန်ဇာ (နှစ်စဉ်)<ref name="jornalangola">{{cite web|url=http://jornaldeangola.sapo.ao/politica/estado_reajusta_salarios|title=Estado reajusta salários - Política - Jornal de Angola - Online|first=Bernardino|last=Manje|website=jornaldeangola.sapo.ao|accessdate=28 July 2021|archivedate=3 March 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200303212801/http://jornaldeangola.sapo.ao/politica/estado_reajusta_salarios}}</ref> |website = }} '''အင်ဂိုလာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ'''({{lang-pt|Presidente de Angola}})သည် [[အင်ဂိုလာနိုင်ငံ]]၏ နိုင်ငံအကြီးအကဲနှင့် အစိုးရအကြီးအကဲဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အတည်ပြုခဲ့သော ဖွဲ့စည်းပုံအရ ဝန်ကြီးချုပ်နေရာကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး စီရင်ဆုံးဖြတ်ခွင့် အာဏာရှိသော သမ္မတသည် ဥပဒေပြုအာဏာပါရရှိလာသောကြောင့် အမိန့်ဖြင့် အုပ်ချုပ်လာနိုင်ခဲ့သည်။ သမ္မတရာထူးတည်ရှိလာခဲ့မှုမှာ ပေါ်တူဂီထံမှ အင်ဂိုလာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးရစဉ်ကတည်းက ဖြစ်သည်။ အာဂိုစတင်ညို နဲတိုသည် သူ၏ အင်ဂိုလာလွတ်မြောက်ရေးပြည်သူ့လှုပ်ရှားမှုပါတီ(MPLA)သည် ပေါ်တူဂီထံမှ နိုင်ငံအား ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် နဲတိုကွယ်လွန်သောအခါ၌ ယိုဆေး အဲဒူယာဒို ဒို့စ် ဆန်တိုသည် ၎င်း၏နေရာအား ဆက်ခံခဲ့သည်။ ဒို့စ် ဆန်တို၏ ခေါင်းဆောင်မှုအောက်တွင် အင်ဂိုလာနိုင်ငံသည် ပါတီစုံနိုင်ငံဖြစ်လာသော်လည်း ၎င်းမှ ထိန်းချုပ်ထားသည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပခဲ့ရာ မဲ ၄၉% ဖြင့် ပြန်လည်ရွေးကောက်ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်း၏ အတိုက်အခံဖြစ်သူ National Union for Total Independence of Angola (UNITA) party မှ ယိုနက် ဆာဗင်ဘီက ရွေးကောက်ပွဲမှန်ကန်မှုမရှိဟု အခိုင်အမာပြောဆိုခဲ့သည်။ သမ္မတ၏ သက်တမ်းကို ငါးနှစ်သက်တမ်း နှစ်ကြိမ်ထိသာ ထမ်းဆောင်နိုင်ရန် ကန့်သတ်ထားသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် အမျိုးသားလွှတ်တော်၌ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသစ် တစ်ရပ်အဆိုပြုခဲ့ရာ လူထုမဲရလဒ်ထက် လွှတ်တော်ထဲတွင် နေရာအများဆုံးရရှိထားသော ပါတီခေါင်းဆောင်သည် သမ္မတဖြစ်လာနိုင်သည်။ ထိုဖွဲ့စည်းပုံဥပဒေသစ်သည် သမ္မတအား သက်တမ်း ၂ ကြိမ် ထမ်းဆောင်နိုင်ရန် ကန့်သတ်ထားပြီး ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ကာ ၎င်းနေရာတွင် ဒုတိယသမ္မတရာထူး အစားထိုးခဲ့သည်။<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/8472127.stm Angola abolishes presidential polls in new constitution] BBC News, 21 January 2010</ref> ယောဟန် လော်ရိန်ဆိုသည် လက်ရှိသမ္မတဖြစ်ပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အင်ဂိုလာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:အင်ဂိုလာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] k96ywk3ll92ugbfcdzx0qo48z6cjrei 1048198 1048197 2026-08-12T02:47:31Z Zawzawaungthwin 100038 infobox ပြင်ဆင် 1048198 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = သမ္မတ | body = အင်ဂိုလာနိုင်ငံ | insignia = Flag of the President of Angola.svg | insignia_border = yes | insigniasize = 140px | insigniacaption = [[အင်ဂိုလာနိုင်ငံ၏ အလံတော်|သမ္မတအလံ]] | image = 2018-07-04 President João Lourenço-0555.jpg | imagesize = 165px | incumbent = [[ဂျူအမ် လော်ရင်ဆို|ယောဟန် လော်ရိန်ဆို]] | incumbentsince = ၂၀၁၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၆ ရက် | termlength = ၅ နှစ်သက်တမ်း (တစ်ကြိမ်အသစ်ပြန်လည်ထမ်းဆောင်နိုင်) | formation = ၁၉၇၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၁ ရက် | inaugural = [[အာဂိုစတင်ညို နဲတို]] | deputy = [[အင်ဂိုလာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတ]] | salary = ၁,၀၂၄,၂၀၇.၇၄ ကွန်ဇာ (နှစ်စဉ်)<ref name="jornalangola">{{cite web|url=http://jornaldeangola.sapo.ao/politica/estado_reajusta_salarios|title=Estado reajusta salários - Política - Jornal de Angola - Online|first=Bernardino|last=Manje|website=jornaldeangola.sapo.ao|access-date=28 July 2021|archive-date=3 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200303212801/http://jornaldeangola.sapo.ao/politica/estado_reajusta_salarios}}</ref> }} '''အင်ဂိုလာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ'''({{lang-pt|Presidente de Angola}})သည် [[အင်ဂိုလာနိုင်ငံ]]၏ နိုင်ငံအကြီးအကဲနှင့် အစိုးရအကြီးအကဲဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အတည်ပြုခဲ့သော ဖွဲ့စည်းပုံအရ ဝန်ကြီးချုပ်နေရာကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး စီရင်ဆုံးဖြတ်ခွင့် အာဏာရှိသော သမ္မတသည် ဥပဒေပြုအာဏာပါရရှိလာသောကြောင့် အမိန့်ဖြင့် အုပ်ချုပ်လာနိုင်ခဲ့သည်။ သမ္မတရာထူးတည်ရှိလာခဲ့မှုမှာ ပေါ်တူဂီထံမှ အင်ဂိုလာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးရစဉ်ကတည်းက ဖြစ်သည်။ အာဂိုစတင်ညို နဲတိုသည် သူ၏ အင်ဂိုလာလွတ်မြောက်ရေးပြည်သူ့လှုပ်ရှားမှုပါတီ(MPLA)သည် ပေါ်တူဂီထံမှ နိုင်ငံအား ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် နဲတိုကွယ်လွန်သောအခါ၌ ယိုဆေး အဲဒူယာဒို ဒို့စ် ဆန်တိုသည် ၎င်း၏နေရာအား ဆက်ခံခဲ့သည်။ ဒို့စ် ဆန်တို၏ ခေါင်းဆောင်မှုအောက်တွင် အင်ဂိုလာနိုင်ငံသည် ပါတီစုံနိုင်ငံဖြစ်လာသော်လည်း ၎င်းမှ ထိန်းချုပ်ထားသည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပခဲ့ရာ မဲ ၄၉% ဖြင့် ပြန်လည်ရွေးကောက်ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်း၏ အတိုက်အခံဖြစ်သူ National Union for Total Independence of Angola (UNITA) party မှ ယိုနက် ဆာဗင်ဘီက ရွေးကောက်ပွဲမှန်ကန်မှုမရှိဟု အခိုင်အမာပြောဆိုခဲ့သည်။ သမ္မတ၏ သက်တမ်းကို ငါးနှစ်သက်တမ်း နှစ်ကြိမ်ထိသာ ထမ်းဆောင်နိုင်ရန် ကန့်သတ်ထားသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် အမျိုးသားလွှတ်တော်၌ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသစ် တစ်ရပ်အဆိုပြုခဲ့ရာ လူထုမဲရလဒ်ထက် လွှတ်တော်ထဲတွင် နေရာအများဆုံးရရှိထားသော ပါတီခေါင်းဆောင်သည် သမ္မတဖြစ်လာနိုင်သည်။ ထိုဖွဲ့စည်းပုံဥပဒေသစ်သည် သမ္မတအား သက်တမ်း ၂ ကြိမ် ထမ်းဆောင်နိုင်ရန် ကန့်သတ်ထားပြီး ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ကာ ၎င်းနေရာတွင် ဒုတိယသမ္မတရာထူး အစားထိုးခဲ့သည်။<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/8472127.stm Angola abolishes presidential polls in new constitution] BBC News, 21 January 2010</ref> ယောဟန် လော်ရိန်ဆိုသည် လက်ရှိသမ္မတဖြစ်ပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အင်ဂိုလာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:အင်ဂိုလာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] mt05glb0po8ssqx5zfor6xkoi4vc98u 0 210095 1048315 769007 2026-08-12T10:08:00Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1048315 wikitext text/x-wiki {{Infobox newspaper | name = The Times | logo = | image = | caption = Front-page of ''The Times'' from 19 October 2015 | type = [[နေ့စဉ်သတင်းစာ]] | format = ဆိုက်သေး | owners = နယူးစ် ယူကေ | editor = John Witherow<ref name="Rushton">Katherine Rushton [https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/mediatechnologyandtelecoms/media/9812458/John-Witherow-named-acting-editor-of-The-Times-as-News-International-eyes-merger.html "John Witherow named acting editor of The Times as News International eyes merger"], telegraph.co.uk, 18 January 2013</ref> | foundation = {{start date and age|df=yes|1785|1|1}} (as ''The Daily Universal Register'') | headquarters = The News Building, London, 1 London Bridge Place, SE1 9GF | circulation = ၃၅၉,၉၆၀ (ပုံနှိပ်, ၂၀၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ)<br/>၃၀၄,၀၀၀ (ဒီဂျစ်တယ်, ၂၀၁၉ ဇွန်) | sister newspapers = ''The Sunday Times'' | political = [[ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီ]]<br>[[လေဘာပါတီ]] (၂၀၀၁–၂၀၁၀) | ISSN = 0140-0460 | website = {{url|thetimes.co.uk}} | circulation_ref = <ref>{{cite web |title=The Times - Data - ABC {{!}} Audit Bureau of Circulations |url=https://www.abc.org.uk/product/2896 |website=www.abc.org.uk}}</ref><ref>{{cite web |title=The Times & The Sunday Times surpass 300,000 digital-only subscribers {{!}} News UK |url=https://www.news.co.uk/2019/08/the-times-the-sunday-times-surpass-300000-digital-only-subscribers/ |website=www.news.co.uk}}</ref> | alt = | publishing_country = ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း }} '''''တိုင်းစ်''''' ({{lang-en|The Times}}, /သ တိုင်းမ်ဇ်/) သည် ဗြိတိသျှနေ့စဉ်သတင်းစာဖြစ်၍ [[လန်ဒန်]]တွင် အခြေစိုက်သည်။ "''The Daily Universal Register''" အမည်ဖြင့် ၁၇၈၅ တွင် စတင်ခဲ့၍ ၁၇၈၈ တွင် လက်ရှိအမည်ဖြင့် ပြောင်းလဲထုတ်ဝေခဲ့သည်။ တိုင်းစ်နှင့် ညီမသတင်းစာဖြစ်သော "''The Sunday Times''" ကို ၁၈၂၁ တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး "တိုင်းစ်သတင်းစာများ"အုပ်စုခွဲကပိုင်ဆိုင်ပြီး ယင်းအုပ်စုသည် "နယူးစ် ယူကေ"လုပ်ငန်း၏ အခွဲဖြစ်သည်။ "နယူးစ် ယူကေ"ကို ထပ်မံ၍ "နယူးစ် ကော်ပိုရေးရှင်" (News Corp) က ပိုင်ဆိုင်လေသည်။ "တိုင်းစ်" နှင့် "ဆန်းဒေးတိုင်းစ်" တို့ကို တသီးတခြား တည်ထောင်ခဲ့ကြကာ တည်းဖြတ်သူများလည်း မတူကြပေ။ ၁၉၆၆ နောက်ပိုင်းတွင် ပိုင်ရှင်တစ်ဦးတည်းဖြစ်လာခဲ့လေသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.historic-newspapers.co.uk/blog/the-times-newspaper-history/|title=Full History of the Times Newspaper|date=13 November 2019}}</ref> "တိုင်းစ်"သတင်းစာသည် "Times" ဟူသော ဝေါဟာရကို သုံးစွဲခဲ့သည့် ပထမဆုံးသတင်းဖြစ်၍ အခြားသော ယင်းဝေါဟာရပါ သတင်းစာများ (ဥပမာ-[[နယူးယောက်တိုင်းစ်]]၊ အိန္ဒိယတိုင်းစ် ) ၏ ဦးဆောင်ရှေ့ပြေးလည်းဖြစ်၏ ။ ဤဝေါဟာရပါသော သတင်းစာများသည် တိုင်းပြည်အများ၌ ဤစကားလုံးပါသော သတင်းစာများသည် ထင်ပေါ်ကျော်ကြားကြရာ "တိုင်းစ်"သတင်းစာကို များသောအားဖြင့် "လန်ဒန်တိုင်းစ်" (The London Times or The Times'' of London) ဟု ရည်ညွှန်ခြင်းလည်းရှိသည်။<ref>{{cite web |url=http://oii.org.au/5070/london-times-semenya-middle-sex/ |title=London Times: "Caster Semenya and the middle sex" &#124; OII Australia – Intersex Australia |publisher=Oii.org.au |date=20 November 2009 |access-date=8 April 2014 |archive-date=11 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131111131955/http://oii.org.au/5070/london-times-semenya-middle-sex/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.adnews.com.au/adnews/london-times-posts-digital-subs-rise |title=London Times posts digital subs rise |publisher=AdNews |date=4 July 2011 |access-date=8 April 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thestar.com/news/2008/01/26/times_editorial_page_calls_for_intervention_to_save_winehouse.html |title=Times' editorial page calls for intervention to save Winehouse &#124; Toronto Star |work=Thestar.com |date=26 January 2008 |access-date=8 April 2014}}</ref> ထိုသို့ရည်ညွှန်းသော်လည်း သတင်းစာမှာ တစ်နိုင်ငံလုံးကို ခြုံငုံရေးသားဖော်ပြ၍ ဖြန့်ချိကြသည်။ ရည်ညွှန်းကိုးကားမှုများခိုင်လုံသော (မှတ်တမ်းပြုနိုင်သော) သတင်းစာအဖြစ် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းတွင် ယူဆကြ၏ ။<ref>{{Cite web|date=19 January 2004|title=The UK's 'other paper of record'|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/3409185.stm|url-status=live|website=[[BBC News]]}}</ref> ၂၀၁၉ ဇန်နဝါရီမှစ၍ "တိုင်းစ်"ကို နေ့စဉ်စောင်ရေ လေးသိန်းကျော်ကို ထုတ်ဝေကာ<ref name=ABC>{{cite web|title=National newspaper ABCs|url=https://www.pressgazette.co.uk/national-newspaper-abcs-mail-titles-see-year-on-year-circulation-lift-as-bulk-sales-distortion-ends/|website=[[Press Gazette]]|access-date=10 March 2019|date=14 February 2019|archive-date=14 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190814194802/https://www.pressgazette.co.uk/national-newspaper-abcs-mail-titles-see-year-on-year-circulation-lift-as-bulk-sales-distortion-ends/}}</ref> ယင်းကာလတွင် ဆန်းဒေးတိုင်းစ်သည် အပတ်စဉ်စောင်ရေအား ခုနစ်သိန်းကျော်ရှိခဲ့သည်။ <ref name=ABC/> "တိုင်းစ်"သတင်းစာအား အမေရိက၌ ထုတ်ဝေခြင်းကို ၂၀၀၆ ဇွန် ၆ မှစတင်ခဲ့သည်။<ref name = "Times of London">{{cite news |date =27 May 2006 |last = Pfanner |first = Eric |title = Times of London to Print Daily U.S. Edition |url= https://www.nytimes.com/2006/05/27/business/media/27paper.html |newspaper = The New York Times |access-date = 4 November 2008 }}</ref> "တိုင်းစ်"သတင်းစာသည် စာကြည့်တိုက်များတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ရရှိနိုင်မှု၊ အသေးစိတ် အညွှန်းများကြောင့် ပညာရှင်၊ သုတေသနပြုလုပ်သူများက သုံးစွဲမှုများ၏ ။ ၂၀၁၀ အထိ ဒီဂျစ်တယ်အသွင်ပြောင်း သတင်းစာများစုစည်းထားမှု အပြည့်အစုံဖိုင်တစ်ခုကို ဂေးဘ်ဆန်ဂေ့ဂျ် (Gale Cengage) ပညာရေးဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းထံမှ အွန်လိုင်းတွင် ရရှိနိုင်သည်။<ref>{{cite web |url = https://www.gale.com/intl/c/the-times-digital-archive|title=The Times Digital Archive |publisher=Gale Cengage Learning |access-date=11 February 2019}}</ref><ref>Bingham, Adrian. "The Times Digital Archive, 1785–2006 (Gale Cengage)," ''English Historical Review'' (2013) 128#533 pp: 1037–1040. {{doi|10.1093/ehr/cet144}}</ref> တိုင်းစ်နယူးစ်ရိုမန် (Times News Roman) ဟုခေါ်သော (ယခင်ခေတ်)ခဲစာလုံး၊ ကွန်ပျူတာစာလုံးများသည် "တိုင်းစ်" သတင်းစာမှ ပေါက်ဖွားလာသော စာလုံးပုံစံဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.typolis.de/version1/engl/ftimes.htm |title=TYPOlis: Times New Roman |publisher=Typolis.de |date=3 October 1932 |access-date=8 April 2014}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:အင်္ဂလန် သတင်းစာများ]] {{stub}} adfqwmkv4gctr9trkir4ync9mgj6cw1 14 214137 1048308 684630 2026-08-12T08:41:20Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများသို့ စေလွှတ်မှုများ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ဂြိုဟ်သိမ်များသို့ စေလွှတ်မှုများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1048308 wikitext text/x-wiki {{Commons cat|Missions to Pluto}} [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်များသို့ စေလွှတ်မှုများ]] [[Category:ပလူတို]] hmw6r2b9gf4li0l5cd4imtralne5sx4 14 214138 1048254 684631 2026-08-12T06:26:01Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ဂြိုဟ်သိမ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1048254 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်ငယ်များသို့ စေလွှတ်မှုများ]] [[ကဏ္ဍ:အာကာသ စေလွှတ်မှုများ]] nj1kaux9g7rshvh9ixlv4zkujhqgc7q 1048307 1048254 2026-08-12T08:40:37Z Dr Lotus Black 31011 [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများသို့ စေလွှတ်မှုများ]] မှ [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်များသို့ စေလွှတ်မှုများ]] သို့ စာမျက်နှာကို ပြန်ညွှန်းချန်မထားဘဲ Dr Lotus Black က ရွှေ့ခဲ့သည် 1048254 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်ငယ်များသို့ စေလွှတ်မှုများ]] [[ကဏ္ဍ:အာကာသ စေလွှတ်မှုများ]] nj1kaux9g7rshvh9ixlv4zkujhqgc7q 0 215606 1048215 689256 2026-08-12T04:00:07Z Dr Lotus Black 31011 1048215 wikitext text/x-wiki {{Sky|21|00|00|-|55|00|00|10}} {{Infobox constellation| name = Indus | abbreviation = Ind | genitive = Indi | pronounce = {{IPAc-en|ˈ|ɪ|n|d|ʊ|s}},<br>genitive {{IPAc-en|ˈ|ɪ|n|d|aɪ}} | symbolism = the [[:en:Indigenous peoples of the Americas|Indian]]<ref>https://books.google.com/books?id=5m_A_AsQVPUC&lpg=PA70&dq=indus%20indian%20constellation&hl=en&pg=PA70#v=onepage&q=indus%20indian%20constellation&f=false</ref> | RA = {{RA|20|28|40.6308}}-{{RA|23|27|59.4799}}| dec= {{DEC|-44.9588585}}-{{DEC|-74.4544678}}| family = [[:en:Bayer Family|Bayer]] | quadrant = SQ4 | areatotal = 294 | arearank = 49th | numbermainstars = 3 | numberbfstars = 16 | numberstarsplanets = 3 | numberbrightstars = 0 | numbernearbystars = 1 | brighteststarname = The Persian ([[:en:Alpha Indi|α Ind]]) | starmagnitude = 3.11 | neareststarname = [[Epsilon Indi]] | stardistancely = 11.83 | stardistancepc = 3.62 | numbermessierobjects = none | meteorshowers = none<ref>{{cite web | author=Anonymous | date=February 3, 2007 | url=http://www.amsmeteors.org/showers.html | title=Meteor Showers | publisher=American Meteor Society | access-date=2008-05-07 }}</ref> | bordering = [[မိုက်ခရိုစကော်ပီယမ်]]<br />[[ဓနု နက္ခတာရာ]] (corner)<br />[[တယ်လီစကော်ပီယမ်]]<br />[[ပါဗို (ကြယ်စုတန်း)|ပါဗို]]<br />[[အောတန် (ကြယ်စုတန်း)|အောတန်]]<br />[[တူကင်နာ]]<br />[[ဂရပ်စ် (ကြယ်စုတန်း)|ဂရပ်စ်]] | latmax = [[:en:15th parallel north|15]] | latmin = [[တောင်ဝင်ရိုးစွန်း|90]] | month = စက်တင်ဘာလ | notes= }} '''အင်းဒတ်''' (Indus) သည် တောင်ကမ္ဘာခြမ်းကောင်းကင်ရှိ [[ကြယ်စုတန်း]]တစ်ခုဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ကြယ်စုတန်းများ}} [[Category:အင်းဒတ် (ကြယ်စုတန်း)]] [[ကဏ္ဍ:ကြယ်စုတန်းများ]] {{Astronomy-stub}} 56cmvttpoeh24umcpgszndehc1uiab6 0 221931 1048312 1044588 2026-08-12T09:54:14Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ များကို ကျစ်လစ်ခြင်း 1048312 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = သမ္မတ | body = ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ | native_name = <small>{{nobold|Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam}}</small> | insignia =File:Emblem_of_Vietnam.svg | incumbent = Tô Lâm | insigniasize = | insigniacaption =နိုင်ငံတော်အမှတ်တံဆိပ် | flag = | flagsize = | flagcaption = | image =To_Lam_on_May_10,_2025_(cropped).jpg | imagesize = | incumbentsince = ၇ ဧပြီ ၂၀၂၆ | status = | type = [[နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ]] | style = | member_of = *ဗီယက်နမ်ကွန်မြူနနစ်ပါတီဗဟိုကော်မတီ *လွှတ်တော် *အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ | residence = သမ္မတအိမ်တော် | nominator = အမျိုးသားလွှတ်တော်အမြဲတမ်းကော်မတီ | appointer = အမျိုးသားလွှတ်တော် | termlength = ၅နှစ် | constituting_instrument =ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ အခြေခံဥပဒေ | salary = ၁၅,၇၃၀,၀၀၀ ဗီယက်နမ်ဒေါင် <ref name="vtc.vn">{{cite web|url=https://vtc.vn/luong-cua-chu-tich-nuoc-thu-tuong-chu-tich-quoc-hoi-la-bao-nhieu-d270961.html|title=Lương của Chủ tịch nước, Thủ tướng, Chủ tịch Quốc hội là bao nhiêu? - VTC News|first=V. T. C.|last=News|date=13 August 2016|website=Báo VTC|access-date=13 December 2021|archive-date=14 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160814152939/https://vtc.vn/luong-cua-chu-tich-nuoc-thu-tuong-chu-tich-quoc-hoi-la-bao-nhieu-d270961.html}}</ref> | formation = {{start date and age|df=yes|1945|9|2}} | inaugural = [[ဟိုချီမင်း]] | deputy = ဒုတိယသမ္မတ | website = {{URL|http://vpctn.gov.vn|Official website (Vietnamese)}} }}'''ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ သမ္မတ''' ([[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: President of the Socialist Republic of Vietnam၊ [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]]: Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam) သည် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၏ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတော်သမ္မတကို ဗီယက်နမ်အမျိုးသားလွှတ်တော်က ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည်။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသည် တစ်ပါတီစနစ်ကို ကျင့်သုံးသည့်နိုင်ငံ ဖြစ်သဖြင့် နိုင်ငံရေးစနစ်တွင် နိုင်ငံသမ္မတသည် ယေဘူယျအားဖြင့် အဆင့် (၂) ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံသမ္မတသည် အစိုးရအဖွဲ့အကြီးအကဲဖြစ်သော နိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ်ကို တင်သွင်းကာ လွှတ်တော်၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် ခန့်အပ်သည်။ နိုင်ငံအကြီးအကဲ ဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ နိုင်ငံသမ္မတသည် ပြည်တွင်းရော ပြည်ပ၌ပါ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတော်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ထို့အပြင် နိုင်ငံအစိုးရအဖွဲ့အတွင်း တည်ငြိမ်မှုရှိစေရန်နှင့် နိုင်ငံ၏အကျိုးစီးပွားများတွင် ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ပေးကာ နိုင်ငံ၏ နယ်မြေများနှင့် အချုပ်အခြာအာဏာကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရသည်။ နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏သက်တမ်းသည် ငါးနှစ်ဖြစ်ကာ သက်တမ်း (၃) ကြိမ်အထိသာ ထမ်းဆောင်နိုင်သည်။ နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် ရာထူးတာဝန်မှ စွမ်းဆောင်ရန် မတတ်နိုင်သည့်အခါတွင် ဒုတိယသမ္မတသည် ယာယီသမ္မတအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရမည်ဖြစ်ကာ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ပြန်လည်တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်သည့်အချိန်³ သို့မဟုတ် အမျိုးသားလွှတ်တော်က နိုင်ငံတော်သမ္မတအသစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပြီးသည့်အချိန်အထိ ဆောင်ရွက်ရမည်ဖြစ်သည်။ ဒုတိယသမ္မတ ဝေါ် ထိ အန်း ဆွမ် (Võ Thị Ánh Xuân) သည် ၂၀၂၃ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ်တို့တွင် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ဗီယက်နမ်၏ ယာယီသမ္မတအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ရှေ့ဆက်ဖြစ်သူ ဒန် ထိ ငေါ့ ထိန်း (Đặng Thị Ngọc Thịnh) သည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် သမ္မတ ထရန် ဒါး ကွမ် (Trần Đại Quang) ကွယ်လွန်ပြီးနောက် (ယာယီ) သမ္မတတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် ဗီယက်နမ်သမိုင်းတွင် ပထမဆုံးအမျိုးသမီး ဖြစ်သည်။[3] သမ္မတသည် အမျိုးသားလွှတ်တော်၏ အမတ်ဖြစ်ရမည်ဖြစ်ကာ အစဉ်အလာအရ ဗီယက်နမ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ ဗဟိုကော်မတီအဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည်။ ဗဟိုကော်မတီက သမ္မတလောင်းများကို လွှတ်တော်ကော်မတီသို့ တင်သွင်းပြီး ထို့နောက် လွှတ်တော်အမတ်အားလုံးက မဲပေးရွေးချယ်ကြသည်။ သမ္မတသည် ဒုတိယသမ္မတ၊ ဝန်ကြီးချုပ်၊ ဝန်ကြီးများကို လွှတ်တော်၏ သဘောတူညီမှုဖြင့် ခန့်အပ်သည်။ သမ္မတသည် ဗီယက်နမ်ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်လည်းဖြစ်ကာ ဗဟိုတပ်မတော်ကော်မရှင်၏ အတွင်းရေးမှူးလည်း ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အကြီးအဲလည်း ဖြစ်သည်။ သမ္မတသည် ဗီယက်နမ် ပေါလစ်ဗျူရိုအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာမှ စတင်ကာ တရားစီရင်မှုပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကော်မတီ၏ အကြီးအကဲလည်း ဖြစ်လာသည်။⁴ လက်ရှိ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်သမ္မတမှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး လုယောင် ကွေးယန် (Lương Cường) ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၁ ရက်နေ့မှစ၍ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး တိုလမ် (Tô Lâm) ကို ဆက်ခံကာ တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။⁵ ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၄၆ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားလွှတ်တော်က ဟိုချီမင်းကို ပထမဆုံးသမ္မတအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။၁၉၄၆ အခြေခံဥပဒေနှင့် ၁၉၅၉ အခြေခံဥပဒေများတွင် သတ်မှတ်ချက်အရ အမျိုးသားလွှတ်တော်သည် သမ္မတကို ခန့်အပ်နိုင် ဖြုတ်ချနိုင်သည်။သမ္မတသည် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ကိုယ်စားပြုမှုအဖြစ် ပြည်တွင်းရော ပြည်ပမှာပါ ကိုယ်စားပြုသည်။သမ္မတ၏ တာဝန်နှင့် ဝတ္တရားများသည် ၁၉၄၆အခြေခံဥပဒေနှင့် ၁၉၅၉အခြေခံဥပဒေများတွင် တူညီစွာ ပါရှိသည်။ ၁၉၈၀ အခြေခံဥပဒေတွင်မူ သမ္မတနေရာကို နိုင်ငံတော်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌနေရာဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။သမ္မတရုံးကို ဖျက်သိမ်းကာ နိုင်ငံတော်ကောင်စီရုံးဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။နိုင်ငံတော်ကောင်စီ၏ အကြီးအကဲနေရာသည် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုကို နမူနာယူထားသည်။နိုင်ငံတော်ကောင်စီသည် ဝန်ကြီးများကောင်စီကဲ့သို့ စုပေါင်း၍ ဆုံးဖြတ်ချက်ချသည်။နိုင်ငံတော်ကောင်စီနှင့် ဝန်ကြီးများကောင်စီ (၂)ခုသည် တိုင်းပြည်၏ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းတွင် ပါဝင်ကြကာ ဤအဖွဲ့များ အင်အားကြီးမားလာခြင်းသည် ဥပဒေပြုရေးပိုင်းတွင် အားနည်းလာစေခဲ့သည်။နိုင်ငံတော်ကောင်စီ၏ တာဝန်ဝတ္တရား၊ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာများသည် အမျိုးသားလွှတ်တော်အမြဲတမ်းကော်မတီမှ ရယူထားသဖြင့် အမြဲတမ်းကော်မတီသည် အခြေခံဥပဒေအရ ၎င်း၏လုပ်ပိုင်ခွင့်များ သိသာစွာ ကျဆင်းခဲ့ရသည်။ နိုင်ငံတော်ကောင်စီဝင်များကို အမျိုးသားလွှတ်တော်မှ ရွေးချယ်ကာ ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးနှင့် အဖွဲ့ဝင်များ ပါဝင်သည်။နိုင်ငံတော်ကောင်စီဝင်များသည် ဝန်ကြီးများကောင်စီတွင် တစ်ပြိုင်နက် ထမ်းဆောင်ခွင့်မရှိပေ။နိုင်ငံတော်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌသည် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးကောင်စီ (နောင်တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ)တွင် ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်ကာ ဗီယက်နမ်ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်တွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်သည်။နိုင်ငံတော်ကောင်စီသည် ဝန်ကြီးများကောင်စီအပါအဝင်၊ အခြားသောပြည်သူ့ကောင်စီများ၏ လုပ်ငန်းများကို ကြီးကြပ်ပေးသည်။နိုင်ငံတော်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌနေရာအား ၁၉၉၂အခြေခံဥပဒေတွင် ဖျက်သိမ်းခဲ့ကာ သမ္မတနေရာဖြင့် ပြန်လည်အစားထိုးခဲ့သည်။ သမ္မတရာထူး၏ အရေးပါမှုသည် ဗီယက်နမ်သမိုင်းကြောင်းတွင် တည်ငြိမ်မှုမရှိခဲ့ပေ။ဥပမာ - ပထမဆုံးသမ္မတ ဟိုချီမင်းသည် ဗီယက်နမ်၏အဆင့်မြင့်ဆုံးသော ပေါလစ်ဗျူရိုတွင် အဆင့်(၁)ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ၎င်းကိုဆက်ခံသည့် သမ္မတ Tôn Đức Thắng သည် လုပ်ပိုင်ခွင့်အနည်းငယ်သာရှိသော အဆောင်အယောင်သမ္မတ ဖြစ်ခဲ့သည်။သမ္မတသည် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲအနေဖြင့်သာ တည်ရှိခဲ့မှုသည် ၁၉၈၀အခြေခံဥပဒေအရ ခန့်အပ်ခံရသော Trường Chinh လက်ထက်တွင် ထင်ရှားလာသည်။သူသည် ပေါလစ်ဗျူရိုတွင် ပါတီအတွင်းရေးမှူး လီဒန်း၏နောက် အဆင့်(၂)တွင်သာ ရှိခဲ့သည်။၂၀၀၆ခုနှစ်တွင် သမ္မတဖြစ်လာသည့် ငုယင်မင်ထရပ် လက်ထက်တွင်မူ အဆင့်(၄)ဖြစ်သည်။လက်ရှိသမ္မတ [[ငုယင်စွမ်းဖု]]သည် အဆင့်(၂)ဖြစ်သည်။ ==တာဝန်နှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်== ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသမ္မတ၏ တာဝန်နှင့် အခွင့်အာဏာများသည် ယခုနှစ်များအတွင်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ဥပမာအားဖြင့် ပထမဆုံးသမ္မတ ဟိုချီမင်းလက်ထက်က သမ္မတသည် ပါတီခေါင်းဆောင်ဖြစ်ကာ ဗီယက်နမ်၏အဆင့်မြင့်ဆုံး အဖွဲ့ဖြစ်သော ပေါလစ်ဗျူရိုတွင် အဆင့်(၁)ဖြစ်သည်။ဒုတိယမြောက်သမ္မတ တန်ဒက်သင်းလက်ထက်တွင် ပါတီအထွေထွေအတွင်းရေးမှူး လီဒန်းက အရေးပါလာကာ သမ္မတမှာ ပြရုပ်ဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင်သမ္မတမှာ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲဖြစ်ကာ ၎င်း၏အဓိကလုပ်ငန်းစဉ်မှာ ပြည်တွင်း/ပြည်ပ၌ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြုရမည်ဖြစ်သည်။သမ္မတကို လွှတ်တော်မှရွေးချယ်သည့် အားလျော်စွာ သမ္မတသည် လွှတ်တော်ကို အစီရင်ခံရသည်။သမ္မတတစ်ဦး၏သက်တမ်းမှာ (၅)နှစ်ဖြစ်ကာ လွှတ်တော်၏သက်တမ်းအလိုက်ဖြစ်သည်။သမ္မတသည် လွှတ်တော်က နောက်ထပ်သမ္မတအသစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်သည်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ရသည်။သမ္မတသည် အောက်ပါတို့ကို လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ *ဥပဒေ၊ ဒီဂရီများနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံများကို ပြင်ဆင်ထုတ်ပြန်နိုင်သည်။ *ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ဥပဒေများကို ဆန့်ကျင်သည်ဟု ယူဆပါက ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်များ၏ တင်ပြချက်များကို ဆိုင်းငံ့ခြင်း၊ ပယ်ဖျက်ခြင်းများ လုပ်နိုင်သည်။ *တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်ကာ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အကြီးအကဲဖြစ်သည်။ *အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီကို လိုအပ်သလို ခေါ်ယူနိုင်သည်။ *ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို ကာကွယ်ပြီးနယ်မြေများ တည်တံ့ခိုင်မြဲစေရေး ဆောင်ရွက်ရမည်။ *ဒုတိယသမ္မတ၊ ဝန်ကြီးချုပ်၊ တရားသူကြီးချုပ်၊ ကြီးကြပ်ရေးနှင့်ထိန်းချုပ်ရေးဗဟိုပြည်သူ့ရုံးအကြီးအကဲတို့၏ အမည်စာရင်းကို လွှတ်တော်သို့ တင်သွင်းခြင်း၊ ထုတ်ပယ်ရန်အတွက် တင်သွင်းခြင်းတို့ ပြုလုပ်နိုင်သည်။ *သမ္မတသည်ဗီယက်နမ်အစိုးရ၏အစည်းအဝေးများကို ဦး ဆောင်ပိုင်ခွင့်ရှိသည် *သမ္မတရုံးမှ အကြီးအကဲများနှင့် ဝန်ထမ်းများကို ခန့်နိုင်ဖြုတ်နိုင်သည်။ *ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်၊ ဝန်ကြီးများနှင့် အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များကို ဖြုတ်နိုင်ခန့်နိုင်သည်။ *စစ်ပွဲကြေညာခြင်း၊ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးခြင်း ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။ *အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာနိုင်သည်။ *ဒုတိယတရားသူကြီးချုပ်၊ ဗဟိုတရားရုံးတရားသူကြီးများ၊ ကြီးကြပ်ရေးနှင့်ထိန်းချုပ်ရေးဗဟိုပြည်သူ့ရုံး ဒုတိယအကြီးအကဲတို့အား ခန့်နိုင်ဖြုတ်နိုင်သည်။ ==သက်တမ်း== သမ္မတသည် (၅)နှစ်သက်တမ်း တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်သည်။တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲသမ္မတသည် နောက်တက်လာမည့်သမ္မတ စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ချိန်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။သမ္မတတစ်ဦးသည် သမ္မတအဖြစ် ကျမ်းကျိန်ရာတွင် လွှတ်တော်၌ အောက်ပါတို့ကို ရွတ်ဆိုရသည်။ {{quote| In my capacity as President of the Socialist Republic of Vietnam, I swear complete allegiance to the country, people, and constitution; to fulfill the tasks assigned by the State, and people<ref name="President">{{cite web | url = http://tuoitrenews.vn/politics/34070/general-tran-dai-quang-named-vietnams-new-president | title = the president takes the following oath before the National Congress  | publisher = [[13th National Congress of the Communist Party of Vietnam]] | author = Staff writer | access-date  =   | access-date = 13 December 2021 | archive-date = 8 June 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160608084727/http://tuoitrenews.vn/politics/34070/general-tran-dai-quang-named-vietnams-new-president }}</ref>}} [[File:The President Power Structure in Vietnam.png|center|950x950px]] <br /> ===ဆက်ခံပိုင်ခွင့်=== သမ္မတတစ်ဦးသည် ၎င်း၏တာဝန်ကို ဆက်လက်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိပါက အခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ (၉၃)အရ ဒုတိယသမ္မတ၊ ဝန်ကြီးချုပ်၊ ဝန်ကြီးများသည် အောက်ပါဝါစဉ်အရ ဆက်ခံ၍ ယာယီသမ္မတ လုပ်ပိုင်ခွင့်ရှိသည်။ *ဒုတိယသမ္မတ *ဝန်ကြီးချုပ် *အမျိုးသားကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး *ပြည်သူ့လုံခြုံရေးဝန်ကြီး *နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး *ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး *တရားရေးဝန်ကြီး *ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး *ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီး *ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီး *ပညာရေးနှင့် လေ့ကျင့်ရေးဝန်ကြီး *စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီး *စက်မှုနှင့် ကုန်သွယ်ရေးဝန်ကြီး *စီမံကိန်းနှင့် ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုဝန်ကြီး *သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဝန်ကြီး *သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဝန်ကြီး *ပြန်ကြားရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး *အစိုးရစစ်ဆေးရေးခေါင်းဆောင်များ *ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ *လူနည်းစုတိုင်းရင်းသားများရေးရာကော်မတီ ခေါင်းဆောင်များ *အလုပ်သမား၊ မသန်စွမ်းသူများနှင့် လူမှုရေးဝန်ကြီး *ယဉ်ကျေးမှု၊ အားကစားနှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီး *ကျန်းမာရေးဝန်ကြီး ==ရပိုင်ခွင့်== [[ဖိုင်:Presidential Palace, Hanoi, April 2011.jpg|left|thumb|ဗီယက်နမ်သမ္မတအိမ်တော်]] သမ္မတအိမ်တော်သည် [[ဟနွိုင်းမြို့]]တွင် တည်ရှိသည်။ အိမ်တော်ကို ၁၉၀၀ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၀၆ခုနှစ်အတွင်း တည်ဆောက်ခဲ့ကာ ပြင်သစ်ဘုရင်ခံချုပ်များအတွက် တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၈၃၂၀ကို လစာအဖြစ် ရရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]] 5d74fuv0twwdsuosorwr2xwo1ci7rwu 0 225020 1048160 855186 2026-08-11T23:34:37Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1048160 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building|building_name=ကဗာဟ်|leadership=''President of the Affairs of the Two Holy Mosques'': [[Abdul Rahman Al-Sudais]]|height_max={{convert|13.1|m|ftin|abbr=on}}|width={{convert|11.03|m|ftin|abbr=on}}|length={{convert|12.86|m|ftin|abbr=on}}|specifications=|year_completed=|groundbreaking=|founded_by=|administration=The Agency of the General Presidency for the Affairs of the Two Holy Mosques|established=[[Pre-Islamic Arabia#Religion|Pre-Islamic era]]|architecture_type=Mosque|architect=|architecture=|website=|municipality=|native_name={{lang|ar|كَعْبَة}}|region=[[Makkah Province]]|rite=[[Tawaf]]|religious_affiliation=[[အစ္စလာမ် | ဣသလာမ်]]|coordinates={{coord|21|25|21.08|N|39|49|34.25|E|display=inline,title}}|location={{nowrap|[[Great Mosque of Mecca]],}}<br> [[Mecca]], [[Hejaz]], [[Saudi Arabia]]|relief=yes|map_caption=Location of the Kaaba in Saudi Arabia|map_size=|map_type=Saudi Arabia#West Asia|caption=Kaaba (July 2012)|alt=|image={{Photomontage |photo1a = Kaaba Masjid Haraam Makkah.jpg |photo2a = |size=300 }}|native_name_lang=ar|materials=[[Stone]], [[Marble]], [[Limestone]]}} '''ကဗာဟ်''' ({{Lang-ar|ٱلْكَعْبَة}} ၊ {{IPA-ar|kaʕ.bah}}၊ '''Ka'bah''' သို့မဟုတ် '''al-Kaʿbah al-Musharrafah''' ({{Lang-ar|ٱلْكَعْبَة ٱلْمُشَرَّفَة}}၊ 'ကုဗတုံး&#x27;)သည် [[ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ]]၊ [[မက္ကာမြို့|မက္ကာ]]ရှိ '''မက်သဇိဋ် အာလ်-ဟာရာမ်''' ခေါ် အခေါင်အထွတ်[[ကျောင်းတော်ဝိဟာရ်|ပလီ]]၏ဗဟိုတွင်ရှိသော အဆောက်အဦတစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2011/aug/15/explosives-detectors-mecca-holy-mosque|title=Explosives detectors to be installed at gates of Mecca's Holy Mosque|date=15 August 2011|first=Riazat|last=Butt}}</ref> ၎င်းသည် ဣစ္စလာမ်ဘာသာ၏ အမြင့်မြတ်ဆုံးနေရာဖြစ်သည် ။ <ref name="eoi317">Wensinck, A. J; Kaʿba. [[Encyclopaedia of Islam]] IV p. 317</ref> ''အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အိမ်တော်မြတ်''ဟု [[မူဆလင်|မွတ်စလင်မ်]]တို့က ယုံကြည်ကြသည်။ ( {{Lang-ar|بَيْت ٱللَّٰه}} &#x27; <span>ဘုရားသခင်၏အိမ်တော်</span> &#x27;) နှင့် ခိဗလ ( {{Lang-ar|قِبْلَة}} )သည် ကမ္ဘာတဝှမ်းရှိ မွတ်စလင်မ်များအတွက် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ ဝတ်ပြုဆုတောင်းမှု မျက်နှာမူရာဗဟိုဌာနဖြစ်သည်။ အစ္စလာမ်အစောပိုင်းတွင် မုသလိံသများသည် ယေရုစလင် (ဂျေယုစလင်) မြို့၏ ယေဘူယျဦးတည်ချက်တွင် [[မိုဟာမက်|မုဟမ္မဒ်]] အား [[ကုရ်အာန်ကျမ်း|ကုရ်အာန်ကျမ်းတော်မြတ်]] ၏ ရလဒ်အဖြစ် မွတ်စ်လင်မ်တို့ယုံကြည်သော ကဗားဟ်ကိုရင်ဆိုင်ရန် ဦးတည်ချက်မပြောင်းလဲမီ ၎င်းတို့၏ဆုတောင်းချက်များတွင် ခိဗလ အဖြစ် [[ဂျေရုဆလင်မြို့|ယေရုရှလင်မြို့၏]] ယေဘူယျလမ်းညွှန်ချက်ကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ကြသည်။ [[Category:Articles containing Arabic-language text]] [[Category:Articles containing Arabic-language text]] [[Category:Articles containing Arabic-language text]] ကဗားဟ်နှင့် မာတဖ်တို့သည် ဣသလာမ်နှစ်၏ နေ့ရက်တိုင်းတွင် ဟဂ်ျများ ဝိုင်းရံထားပြီး Dhu al-Hijjah ၏ ၉ ရက်မြောက်နေ့မှအပ၊ Kiswah ( {{Lang-ar|كسوة}} ) သိကြသော အထည်ကို ဖုံးအုပ်ထားသော Arafah (9) ရက် ထွန်းပါ &#x27; <span>အထည်</span> &#x27; ) ပြောင်းလဲသွားပါပြီ။ သို့သော်လည်း ၎င်းတို့၏ အရေအတွက်မှာ အထူးခြားဆုံး တိုးလာမှုသည် ရမ်ဇာန်လ နှင့် ဟဂ်ျ လများတွင် သန်းနှင့်ချီသော ဟဂ်ျများ တာဝါ့သ်အတွက် စုရုံးနေချိန်ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/in_pictures/7769689.stm|title=In pictures: Hajj pilgrimage|date=7 December 2008}}</ref> ဆော်ဒီ ဟဂ်ျနှင့် ဥမရာဟ်ဝန်ကြီးဌာန၏ အဆိုအရ အစ္စလာမ့်နှစ်တွင် Umrah ဘုရားဖူးခရီး အတွက် ဘုရားဖူး 6,791,100 ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ AH ၊ {{Efn|22 September 2017{{snd}} 10 September 2018 [[Common Era|CE]], using [[Tabular Islamic calendar|tabular calculations]] rather than the direct lunar observation method. See [[Islamic New Year#Gregorian correspondence]].}} သည် ယခင်နှစ်ထက် ၃.၆% တိုးလာပြီး AH 1440 Hajj အတွက် အခြား ၂,၄၈၉,၄၀၆ ရောက်ရှိလာသည်။ <ref>{{Cite web|title=Limited to Actual Haj|url=https://www.stats.gov.sa/en/28|date=17 December 2015|publisher=Kingdom of Saudi Arabia|access-date=2 March 2022|archive-date=24 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160524103836/https://www.stats.gov.sa/en/28}}</ref> [[Category:Articles containing Arabic-language text]] [[Category:Articles containing Arabic-language text]] == သမိုင်းကြောင်း == [[ဖိုင်:Adriaan-Reland-Verhandeling-van-de-godsdienst-der-Mahometaanen_MG_0723.tif|thumb| ကဗာဟ်၏မြင်ကွင်း၊ ၁၇၁၈။ ]] === မူလ === ==== အမည်ရင်းမြစ် ==== ''ကဗာဟ်'' ( {{Lang-ar|كعبة}} كعبة) ဤစကားလုံး၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ကုဗတုံး ဖြစ်သည်။ <ref>Hans Wehr, Dictionary of Modern Written Arabic, 1994.</ref> ကုရ်အာန်တွင် [[မိုဟာမက်|မုဟမ္မဒ်]] ၏ သက်တမ်းမှစ၍ ကဗာဟ်ကို အောက်ပါအမည်များဖြင့် ဖော်ပြထားပါသည်။ * ''အလ်'' -ဘေ့တ် ( {{Lang-ar|ٱلْبَيْت}} အလင်းရောင် 2:125 အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ [ကုရ်အာန် ) 2:125 ] <ref>{{Cite web|url=https://www.islamicstudies.info/tafheem.php?sura=2&verse=125&to=126|title=Surah Al-Baqarah 2:122 - 2:126 - Towards Understanding the Quran|publisher=[[Islamic Foundation UK]]|access-date=2 March 2022|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602213545/https://www.islamicstudies.info/tafheem.php?sura=2&verse=125&to=126|url-status=dead}}</ref> * ''ဘိုင်တီ'' ( {{Lang-ar|بَيْتِي}} အလင်း 22:26 အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ [ကုရ်အာန် ) ၂၂:၂၆ ] <ref>{{Cite web|title=Surah Al-Haj 22:26-30 - Towards Understanding the Quran|url=https://www.islamicstudies.info/tafheem.php?sura=22&verse=26&to=30|publisher=[[Islamic Foundation UK]]|access-date=2 March 2022|archive-date=4 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120304022039/https://www.islamicstudies.info/tafheem.php?sura=22&verse=26&to=30|url-status=dead}}</ref> * ''Bဗေတစ် အာလ်-မူဟာရ်္ရမ်'' ( {{Lang-ar|بَيْتِكَ ٱلْمُحَرَّم}} အလင်းရောင် 14:37 တွင် Ibrahim [ကုရ်အာန် ၁၄:၃၇ ] * ''အာလ် ဘေ့တ် အာလ်-ဟာရာမ်'' ( {{Lang-ar|ٱلْبَيْت ٱلْحَرَام}} ညှိ။ 5:97 အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ [ကုရ်အာန် ) ၅:၉၇ ] * ''အာလ် ဘေ့တ် အာလ်-ʿAtīq'' ( {{Lang-ar|ٱلْبَيْت ٱلْعَتِيق}}။ ရှေးအိမ်တော်) 22:29 အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ [ကုရ်အာန် ) ၂၂:၂၉ ] ==== နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း ==== [[ဖိုင်:One_of_the_oldest_depictions_of_the_Kaaba,_from_1307.jpg|thumb| 1ခရစ်နှစ် 1307 ခုနှစ်မှ မုဟမ္မဒ်သည် ကဗာဟ်ထဲသို့ ကျောက်နက်ကို ပြုပြင်နေပုံကို သရုပ်ဖော်ထားသည်။]] ==== ဣသလာမ့်အမြင်အရ၊ ==== [[ဖိုင်:Khalili_Collection_Hajj_and_Arts_of_Pilgrimage_txt-0471-front_CROP.jpg|thumb| ၁၆ ရာစု သို့မဟုတ် ၁၇ ရာစုအစောပိုင်းက ကဗာဟ်နှင့် မက်သဇိဋ်အာလ်-ဟာရမ်တို့ကို တာယာလက် ရှပ်အင်္ကျီ ပေါ်တွင် သရုပ်ဖော်ထားသည်။]] == See also == {{Portal}} * Al-Masjid an-Nabawi * List of largest mosques * List of mosques in Saudi Arabia {{Clear}} == မှတ်စု == {{Notelist}} == ကိုးကားချက် == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အစ္စလာမ်ဘာသာ]] [[ကဏ္ဍ:အာရပ်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] [[ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ]] sb6nuk7v1cqbz24myxeino4b2084j1b 0 229049 1048317 1045344 2026-08-12T10:37:56Z Zawzawaungthwin 100038 | office = ယူကရိန်းနိုင်ငံ၏ သမ္မတ 1048317 wikitext text/x-wiki {{Short description|ယူကရိန်း၏ လက်ရှိသမ္မတ}} {{Infobox officeholder | name = ဗိုလိုဒီမာ ဇီလန်စကီး | image = Volodymyr Zelensky Official portrait.jpg | caption = တရားဝင်ပုံတူ၊ ၂၀၁၉ ခုနှစ် | native_name = {{nobold|Володимир Зеленський}} | native_name_lang = uk | order = ဆဋ္ဌမမြောက် | office = ယူကရိန်းနိုင်ငံ၏ သမ္မတ | term_start = ၂၀ မေ ၂၀၁၉ | term_end = | predecessor = ပတ်ထရို ပိုရိုရှန်ကို | successor = | birth_date = {{birth date and age|1978|1|25|df=yes}} | birth_place = ကရီဗရီ​ ရစ်, [[ယူကရိန်း ဆိုဗီယက်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ]], [[ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံ|ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု]]<br><small>(ယခု [[ယူကရိန်း]])</small> | education = ကီးယစ် အမျိုးသား စီးပွားရေးတက္ကသိုလ် (ဥပဒေဘွဲ့|) | party = [[တစ်သီးပုဂ္ဂလ]]<ref>{{cite web|url=https://www.cvk.gov.ua/pls/vp2019/wp005pt021f01=233pt001f01=720.html|script-title=uk:Зеленський Володимир Олександрович | trans-title = Elections of the President of Ukraine 2019 |website = [[Central Election Commission (Ukraine)]] |language=uk|access-date=10 March 2022|archive-date=14 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220214025015/https://www.cvk.gov.ua/pls/vp2019/wp005pt021f01=233pt001f01=720.html|url-status=dead}}</ref> | otherparty = ပြည်သူ့ကျွန် (၂၀၁၈–လက်ရှိ) | occupation = {{hlist|နိုင်ငံရေးသမား|ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်|ဟာသလူရွှင်တော်}} | spouse = {{marriage|အိုလယ်နာ ကီယက်ရှ်ကို|2003}} | children = ၂ | residence = မာရင်စကီး အိမ်တော် | parents = {{plainlist| * အိုလက်စန်ဒရ် ဇီလန်စကီး * ရင်မာ ဇီလန်စကာ }} | signature = Autograph-VolodymyrZelensky.svg | website = {{URL|https://www.president.gov.ua/en|president.gov.ua/en}} }} '''ဗိုလိုဒီမာ အိုလက်စန်ဒရိုဗစ်ခ် ဇီလန်စကီး''' ({{lang-en|Volodymyr Oleksandrovych Zelenskyy}}; {{lang-uk|Володимир Олександрович Зеленський}}) သည် ယူကရိန်း[[နိုင်ငံရေးသမား]]နှင့် ယခင်က ဟာသလူရွှင်တော် သရုပ်ဆောင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် ဆဋ္ဌမမြောက် [[ယူကရိန်းနိုင်ငံ|ယူကရိန်း]]နိုင်ငံတော် [[သမ္မတ (အစိုးရရာထူး)|သမ္မတ]]အဖြစ် တာဝန်ထန်းဆောင်နေသည်။ ဇီလန်စကီးသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့ ညနေတွင် ယူကရိန်းသမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ၎င်း၏ သမ္မတလောင်းအဖြစ် ယှဉ်ပြိုင်မည်ကို ကြေညာခဲ့၍ ထိုအချိန်၌ သမ္မတဖြစ်ခဲ့သူ ပတ်ထရို ပိုရိုရှန်ကို၏ နှစ်သစ်ကူးအကြို မိန့်ခွန်းကိုလည်း တီဗီချန်နယ် 1+1 တွင် ကြေညာခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေး ပြင်ပလူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ရွေးကောက်ပွဲအတွက် သဘောထား စစ်တမ်းများတွင် ရှေ့တန်းမှ ပါဝင်ခဲ့သူ တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒုတိယအကျော့မှာ မဲအရေအတွက် ၇၃.၂၃ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ရွေးကောက်ပွဲတွင် သောင်ပြိုကမ်းပြို အနိုင်ရခဲ့ပါသည်။ သူ့ကိုယ်သူ ထူထောင်မှု တိုက်ဖျက်ရေးနှင့် [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး]] ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့ပါသည်။ သမ္မတအဖြစ် ဇီလန်စကီးသည် e-government ကို ထောက်ခံသူဖြစ်ပြီး နိုင်ငံ၏လူဦးရေ၏ ယူကရိန်းနှင့် ရုရှားစကားပြောသော အစိတ်အပိုင်းများကြား စည်းလုံးညီညွတ်မှုလည်းရှိသည်။ သမ္မတအဖြစ် စတင်တာဝန်ယူပြီးနောက် မကြာမီကျင်းပသော လျှပ်တပြက်ဥပဒေပြုရွေးကောက်ပွဲတွင် ၎င်း၏ပါတီသည် အပြတ်အသတ်အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ၎င်း၏အုပ်ချုပ်မှုကာလအတွင်း ဇီလန်စကီးသည် လွှတ်တော်အမတ်များ၊ [[ကိုဗစ် ၁၉|ကိုဗစ်ကပ်ရောဂါ]]နှင့် နောက်ဆက်တွဲ စီးပွားရေးကျဆင်းမှုနှင့် ယူကရိန်းတွင် အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများကို ကိုင်တွယ်ရာတွင် တိုးတက်မှုအချို့ကို ကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏သမ္မတရွေးကောက်ပွဲမဲဆွယ်ကာလအတွင်း ဇီလန်စကီးသည် [[ရုရှားနိုင်ငံ|ရုရှား]]နှင့် ယူကရိန်း၏[[ရုရှားနိုင်ငံမှ ယူကရိန်းနိုင်ငံအား ကျူးကျော်ခြင်း (၂၀၂၂ ခုနှစ်)|ကြာရှည်သောပဋိပက္ခ]]ကိုအဆုံးသတ်ရန် ကတိပြုခဲ့ပြီး ရုရှားသမ္မတ[[ဗလာဒီမာ ပူတင်|ဗလာဒီမာပူတင်]]နှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ၎င်း၏အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ရုရှားနှင့် တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသော [[ရုရှားနိုင်ငံမှ ယူကရိန်းနိုင်ငံအား ကျူးကျော်ခြင်း (၂၀၂၂ ခုနှစ်)|ရုရှားကျူးကျော်မှု]]အား အဆုံးအဖြတ်ပေးခဲ့သည်။ [[ရုရှား တပ်မတော်|ရုရှားစစ်တပ်]]တည်ဆောက်မှုကာလအတွင်း ဇီလန်စကီး၏ဗျူဟာသည် ယူကရိန်းလူထုကို တည်ငြိမ်စေရန်ဖြစ်ပြီး ယူကရိန်းနိုင်ငံမဟုတ်ကြောင်း နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းကို အာမခံချက်ပေးခဲ့သည်။ လက်တုံ့ပြန်ရန် ကြိုးပမ်းနေသည်။ သူသည် မကြာမီ စစ်ပွဲတစ်ခုအတွက် သတိပေးချက်များနှင့် ဝေးကွာနေခဲ့ပြီး [[နေတိုး (စစ်မဟာမိတ်စာချုပ်အဖွဲ့)|နေတိုး]] ၏ လုံခြုံရေး အာမခံချက်နှင့် စစ်ရေးအရ ပံ့ပိုးကူညီမှုများ ပြုလုပ်ရန်လည်း တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ကျူးကျော်မှုစတင်ပြီးနောက် ဇီလန်စကီးသည် ယူကရိန်းတစ်ဝှမ်း စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကြေညာပြီး လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များကို အထွေထွေ စည်းရုံးလှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။ အကျပ်အတည်းအတွင်း သူ၏ခေါင်းဆောင်မှုမှာ သူ့ကို နိုင်ငံတကာ၏ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ချီးမွမ်းခြင်းခံရပြီး ယူကရိန်းတော်လှန်ရေး၏ သင်္ကေတအဖြစ် ဖော်ပြခြင်းခံရသည်။ လူမှုရေးစစ်တမ်းများက ဇီလန်စကီးကို [[ယူကရိန်းနိုင်ငံ|ယူကရိန်း]]၏ အကြီးမြတ်ဆုံးသမ္မတများထဲမှ တစ်ဦးအဖြစ် အဆင့်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ==ဘဝ အစပိုင်း== ဗိုလိုဒီမာ အိုလက်စန်ဒရိုဗစ်ခ် ဇီလန်စကီးကို ၁၉၇၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကရီဗယီ ရစ် တွင် [[ဂျူးဘာသာ|ဂျူး]]မိဘများမှ မွေးဖွားခဲ့ပြီး ထို့နောက် ယူကရိန်း ဆိုဗီယက်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ဖခင် အိုလက်စန်ဒရ် ဇီလန်စကီးသည် [[ပါမောက္ခ]]နှင့် [[ကွန်ပျူတာသိပ္ပံပညာ]]ရှင်ဖြစ်ပြီး ကရီဗယီ ရစ်ပြည်နယ် စီးပွားရေးနှင့် နည်းပညာတက္ကသိုလ်ရှိ ဆက်သွယ်ထိန်းချုပ်မှုသိပ္ပံနှင့် Computing Hardware ဌာန၏ အကြီးအကဲဖြစ်သည်။ ၎င်း၏မိခင် ရင်မာ ဇီလန်စကာ သည် [[အင်ဂျင်နီယာ]]တစ်ဦးအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ သူ၏အဖိုး စိုင်မွန် အီဗန်နိုဗစ်ခ် ဇီလန်စကီးသည် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း]]က တပ်နီတွင် (57th Guards Motor Rifle Division) တွင် ဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့်အထိ ခြေလျင်တပ်ရင်းအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး စိုင်မွန်၏ဖခင်နှင့် ညီအစ်ကို သုံးဦး Holocaust တွင်သေဆုံးခဲ့သည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် မတ်လတွင်၊ ဇီလန်စကီးသည် [[နာဇီဂျာမနီ|ဂျာမန်တပ်များ]] အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုအတွင်း ၎င်းတို့၏ အဘိုးအဘွားများအား သတ်ဖြတ်ခံရပြီးနောက် ၎င်း၏အဘိုးအဘွားများ သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။ မူလတန်းကျောင်းမစမီ ဇီလန်စကီးသည် ၎င်း၏ဖခင်အလုပ်လုပ်ရာ [[မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံ|မွန်ဂိုလီးယား]]ရှိမြို့ Erdenet တွင် လေးနှစ်နေထိုင်ခဲ့သည်။ ဇီလန်စကီးသည် [[ရုရှားဘာသာစကား|ရုရှားစကားပြော]]ဖြင့် ကြီးပြင်းလာခဲ့သည်။ အသက် ၁၆ နှစ်တွင် နိုင်ငံခြားဘာသာစကားအဖြစ် [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်စာမေးပွဲ]]ကို ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့ပြီး [[အစ္စရေးနိုင်ငံ]]တွင် ပညာသင်ကြားရန် ပညာသင်ထောက်ပံ့ကြေးရရှိခဲ့သော်လည်း ဖခင်ဖြစ်သူက သွားခွင့်မပြုခဲ့ပေ။ နောက်ပိုင်းတွင် သူသည် Kryvyi Rih Institute of Economics၊ ထို့နောက် Kyiv National Economic University ၏ ဌာနတစ်ခုနှင့် ယခုအခါ Kryvyi Rih National University ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သော ဥပဒေဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သော်လည်း ဥပဒေရေးရာနယ်ပယ်တွင် ဆက်လက်လုပ်ကိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{Lifetime|၁၉၇၈|}} [[Category:ယူကရိန်းနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]] go16f9qt4iwjo2p0ivlidi383da0ysy 0 229914 1048310 1044587 2026-08-12T09:50:07Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ များကို ကျစ်လစ်ခြင်း 1048310 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = သမ္မတ | body = အိန္ဒိယနိုင်ငံ | native_name = {{transl|hi|ISO|Bhārat kē Rāṣṭrapati}} | insignia = Emblem of India.svg | insigniasize = 75px | insigniacaption = အိန္ဒိယနိုင်ငံ အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ် | insigniaalt = | flag = Flag of India.svg <!--please do not put presidential standard here, as the standard was replaced by the flag of India in 1971--> | flagsize = | flagalt = | flagborder = yes | flagcaption = အိန္ဒိယနိုင်ငံ အလံတော် | image = Droupadi_Murmu_POI_official_portrait.jpg | imagesize = | alt = | imagecaption = | incumbent = [[ဒရူပါဒီ မာမူ]] | acting = | incumbentsince = {{Start date|2022|07|25|df=yes}} | department = | style = | type = [[နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ]] | status = | abbreviation = | member_of = | reports_to = | residence = | seat = [[နယူးဒေလီမြို့]] | nominator = | appointer = Electoral College of India | appointer_qualified = | termlength = ၅ နှစ် | termlength_qualified = Renewable | constituting_instrument = [[Constitution of India]] (Article 52) | precursor = [[List of heads of state of India#Monarch (1947–1950)|King of India]] | formation = {{Start date and age|1950|01|26|df=yes}} | first = [[Rajendra Prasad]] | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဒုသမ္မတ]] | salary = [[အမေရိကန်ဒေါ်လာ|အမေရိကန်​ ဒေါ်လာ]] ၆,၆၀၀ (၁၂,၂၀၀,၉၁၈.၄၀ [[မြန်မာကျပ်ငွေ|မြန်မာကျပ်]]) | website = {{Official URL}} | footnotes = }} '''အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ သမ္မတ'''သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံ]]၏ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲဖြစ်သည်။ သမ္မတသည် အမှုဆောင်၏ အမည်ခံခေါင်းဆောင် ဖြစ်သလို [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ တပ်မတော်|အိန္ဒိယစစ်တပ်]]၏ စစ်ဦးစီးချုပ်လည်း ဖြစ်သည်။ ရာမ်နက်ကိုဗင့်ဒ် သည် ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရပြီး ၁၄ ယောက်မြောက် လက်ရှိသမ္မတဖြစ်သည်။ [[ဒရော်ပါဒီ မူရ်မူ]] သည် ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ၁၅ ဦးမြောက် သမ္မတအဖြစ် [[၂၀၂၂ အိန္ဒိယနိုင်ငံ သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲ|ရွေးချယ်ခံရ]]ပြီး ၂၅ ဇူလိုင် တွင်တာဝန် စတင်ယူခဲ့သည်။ == List == [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အကြီးအကဲများစာရင်း]] {| class="wikitable sortable" id="pm_list" style="width:100%; text-align:center" ! rowspan="2" |№ ! rowspan="2" |President {{small|(birth–death)}} ! rowspan="2" |Portrait ! colspan="2" |Tenure ! rowspan="2" |Elected ! rowspan="2" |Political affiliation (at time of appointment) ! rowspan="2" |[[List of vice presidents of India|Vice president]] |- !Took office !Left office |- ! style="background:#00BFFF;" |&nbsp; 1 ![[Rajendra Prasad]] {{small|(1884–1963)}} |[[ဖိုင်:Rajendra_Prasad_(Indian_President),_signed_image_for_Walter_Nash_(NZ_Prime_Minister),_1958_(16017609534).jpg|74x74px]] |{{nowrap|26 January}} 1950 |{{nowrap|13 May}} 1962 |[[1952 Indian presidential election|1952]] [[1957 Indian presidential election|1957]] |[[Indian National Congress]] |Sarvepalli Radhakrishnan |- !2 ![[Sarvepalli Radhakrishnan|Sir Sarvepalli Radhakrishnan]] {{small|(1888–1975)}} |[[ဖိုင်:Photograph_of_Sarvepalli_Radhakrishnan_presented_to_First_Lady_Jacqueline_Kennedy_in_1962.jpg|78x78px]] |{{nowrap|13 May}} 1962 |{{nowrap|13 May}} 1967 |[[1962 Indian presidential election|1962]] |[[Independent politician|Independent]] |[[Zakir Husain (politician)|Zakir Husain]] |- !3 ![[Zakir Husain (politician)|Zakir Husain]] {{small|(1897–1969)}} |[[ဖိုင်:President_Zakir_Husain_1998_stamp_of_India.jpg|81x81px]] |{{nowrap|13 May}} 1967 |{{nowrap|3 May}} 1969 {{small|(''died in office.'')}} |[[1967 Indian presidential election|1967]] |[[Independent politician|Independent]] | rowspan="3" |[[V. V. Giri]] |- !4 ![[V. V. Giri]] {{small|(1894–1980)}} |[[ဖိုင်:10)_V.V_GIRI_AUTOGRAPHED_PENCIL_SKETCH.jpg|85x85px]] |{{nowrap|3 May}} 1969 |{{nowrap|20 July}} 1969 |[[1969 Indian presidential election|1969]] |[[Independent politician|Independent]] |- !5 !'''[[Mohammad Hidayatullah]]''' {{small|(1905–1992)}} |[[ဖိုင်:Justice_M._Hidayatullah.jpg|81x81px]] |{{nowrap|20 July}} 1969 |{{nowrap|24 August}} 1969 |[[1969 Indian presidential election|1969]] |[[Independent politician|Independent]] |- !(4) ![[V. V. Giri]] {{small|(1894–1980)}} |[[ဖိုင်:V.V.Giri.jpg|67x67px]] |{{nowrap|24 August}} 1969 |{{nowrap|24 August}} 1973 |[[1969 Indian presidential election|1969]] |[[Independent politician|Independent]] |[[Gopal Swarup Pathak]] |- !– ![[Gopal Swarup Pathak]] (1896–1982) | |{{nowrap|24 August}} 1973 |{{nowrap|24 August}} 1973 |– |[[Independent politician|Independent]] |Gopal Swarup Pathak |- !(4) ![[V. V. Giri]] {{small|(1894–1980)}} |[[ဖိုင်:10)_V.V_GIRI_AUTOGRAPHED_PENCIL_SKETCH.jpg|85x85px]] |{{nowrap|24 August}} 1973 |{{nowrap|24 August}} 1974 |– |[[Independent politician|Independent]] |Gopal Swarup Pathak |- ! style="background:#00BFFF;" |&nbsp; 6 ![[Fakhruddin Ali Ahmed]] {{small|(1905–1977)}} |[[ဖိုင်:Fakhruddin_Ali_Ahmed_1977_stamp_of_India.jpg|80x80px]] |{{nowrap|24 August}} 1974 |{{nowrap|11 February}} 1977 {{small|(''died in office.'')}} |[[1974 Indian presidential election|1974]] |[[Indian National Congress]] |Gopal Swarup Pathak B. D. Jatti |- ! style="background:#00BFFF;" |&nbsp; 7 ![[B. D. Jatti]] {{small|(1912–2002)}} |[[ဖိုင်:B.D_Jatti_(enhanced).jpg|71x71px]] |{{nowrap|11 February}} 1977 |{{nowrap|25 July}} 1977 |— |[[Indian National Congress]] |B. D. Jatti |- ! style="background:#1F75FE;" |&nbsp; 8 ![[Neelam Sanjiva Reddy]] {{small|(1913–1996)}} |[[ဖိုင်:NeelamSanjeevaReddy.jpg|67x67px]] |{{nowrap|25 July}} 1977 |{{nowrap|25 July}} 1982 |[[1977 Indian presidential election|1977]] |[[Janata Party]] |B. D. Jatti Mohammad Hidayatullah |- ! style="background:#00BFFF;" |&nbsp;9 ![[Zail Singh|Giani Zail Singh]] {{small|(1916–1994)}} |[[ဖိုင်:Giani_Zail_Singh_1995_stamp_of_India.jpg|90x90px]] |{{nowrap|25 July}} 1982 |{{nowrap|25 July}} 1983 |[[1982 Indian presidential election|1982]] |[[Indian National Congress]] | rowspan="4" |Mohammad Hidayatullah |- ! style="background:#00BFFF;" |&nbsp; (5) !'''[[Mohammad Hidayatullah]]''' {{small|(1905–1992)}} |[[ဖိုင်:Justice_M._Hidayatullah.jpg|81x81px]] |{{nowrap|25 July}} 1983 |{{nowrap|25 July}} 1983 |— |[[Indian National Congress]] |- ! style="background:#00BFFF;" |&nbsp; (9) ![[Zail Singh|Giani Zail Singh]] {{small|(1916–1994)}} |[[ဖိုင်:Giani_Zail_Singh_1995_stamp_of_India.jpg|90x90px]] |{{nowrap|25 July}} 1983 |{{nowrap|25 July}} 1984 |— |[[Indian National Congress]] |- ! style="background:#00BFFF;" |&nbsp; (5) !'''[[Mohammad Hidayatullah]]''' {{small|(1905–1992)}} |[[ဖိုင်:Justice_M._Hidayatullah.jpg|81x81px]] |{{nowrap|25 July}} 1984 |{{nowrap|25 July}} 1984 |— |[[Indian National Congress]] |- ! style="background:#00BFFF;" |&nbsp; (9) ![[Zail Singh|Giani Zail Singh]] {{small|(1916–1994)}} |[[ဖိုင်:Giani_Zail_Singh_1995_stamp_of_India.jpg|90x90px]] |{{nowrap|25 July}} 1984 |{{nowrap|25 July}} 1987 |— |[[Indian National Congress]] |Ramaswamy Venkataraman |- ! style="background:#00BFFF;" |&nbsp; 10 ![[R. Venkataraman]] {{small|(1910–2009)}} |[[ဖိုင်:R_Venkataraman.jpg|73x73px]] |{{nowrap|25 July}} 1987 |{{nowrap|25 July}} 1992 |[[1987 Indian presidential election|1987]] |[[Indian National Congress]] |Shankar Dayal Sharma |- ! style="background:#00BFFF;" |&nbsp; 11 ![[Shankar Dayal Sharma]] {{small|(1918–1999)}} |[[ဖိုင်:Shankar_Dayal_Sharma_36.jpg|82x82px]] |{{nowrap|25 July}} 1992 |{{nowrap|25 July}} 1997 |[[1992 Indian presidential election|1992]] |[[Indian National Congress]] |K. R. Narayanan |- ! style="background:#00BFFF;" |&nbsp; 12 ![[K. R. Narayanan]] {{small|(1920–2005)}} |[[ဖိုင်:K._R._Narayanan.jpg|73x73px]] |{{nowrap|25 July}} 1997 |{{nowrap|25 July}} 2000 |[[1997 Indian presidential election|1997]] |[[Indian National Congress]] |[[Krishan Kant]] |- ! style="background:#00BFFF;" |&nbsp;– !'''[[Krishan Kant]]''' <small>(1927–2002)</small> | |{{nowrap|25 July}} 2000 |{{nowrap|25 July}} 2000 |– |[[Indian National Congress]] |Krishan Kant |- ! style="background:#00BFFF;" |&nbsp;(12) ![[K. R. Narayanan]] {{small|(1920–2005)}} |[[ဖိုင်:K._R._Narayanan.jpg|73x73px]] |{{nowrap|25 July}} 2000 |{{nowrap|25 July}} 2002 |– |[[Indian National Congress]] |Krishan Kant |- !13 ![[A. P. J. Abdul Kalam]] {{small|(1931–2015)}} |[[ဖိုင်:A._P._J._Abdul_Kalam_in_2008.jpg|80x80px]] |{{nowrap|25 July}} 2002 |{{nowrap|25 July}} 2003 |[[2002 Indian presidential election|2002]] |[[Independent politician|Independent]] |Krishan Kant [[Bhairon Singh Shekhawat]] |- !– !'''[[Bhairon Singh Shekhawat]]''' <small>(1923–2010)</small> | |{{nowrap|25 July}} 2003 |{{nowrap|25 July}} 2003 |– |[[Independent politician|Independent]] |[[Bhairon Singh Shekhawat]] |- !(13) ![[A. P. J. Abdul Kalam]] {{small|(1931–2015)}} |[[ဖိုင်:A._P._J._Abdul_Kalam_in_2008.jpg|80x80px]] |{{nowrap|25 July}} 2003 |{{nowrap|25 July}} 2007 |– |[[Independent politician|Independent]] |[[Bhairon Singh Shekhawat]] |- ! style="background:#00BFFF;" |&nbsp; 14 ![[Pratibha Patil]] {{small|(1934–)}} |[[ဖိုင်:PratibhaIndia.jpg|103x103px]] |{{nowrap|25 July}} 2007 |{{nowrap|25 July}} 2010 |[[2007 Indian presidential election|2007]] |[[Indian National Congress]] | rowspan="4" |[[Mohammad Hamid Ansari]] |- ! style="background:#00BFFF;" |&nbsp;– ![[Mohammad Hamid Ansari]]<small>(1937–)</small> | |25 July 2010 |25 July 2010 |– |[[Indian National Congress]] |- ! style="background:#00BFFF;" |&nbsp;(14) ![[Pratibha Patil]] {{small|(1934–)}} |[[ဖိုင်:PratibhaIndia.jpg|103x103px]] |25 July 2010 |25 July 2012 |– |[[Indian National Congress]] |- ! style="background:#00BFFF;" |&nbsp; 15 ![[Pranab Mukherjee]] {{small|(1935–2020)}} |[[ဖိုင်:Pranab_Mukherjee_Portrait.jpg|84x84px]] |25 July 2012 |25 July 2016 |[[2012 Indian presidential election|2012]] |[[Indian National Congress]] |- ! style="background:#00BFFF;" |&nbsp;– ![[Mohammad Hamid Ansari]]<small>(1937–)</small> | |25 July 2016 |25 July 2016 |– |[[Indian National Congress]] |Mohammad Hamid Ansari |- ! style="background:#00BFFF;" |&nbsp;(15) ![[Pranab Mukherjee]] {{small|(1935–2020)}} |[[ဖိုင်:Pranab_Mukherjee_Portrait.jpg|84x84px]] |25 July 2016 |25 July 2017 |– |[[Indian National Congress]] |Mohammad Hamid Ansari |- ! style="background:#FF9933;" |&nbsp; 16 ![[Ram Nath Kovind]] {{small|(1945–)}} |[[ဖိုင်:Ram_Nath_Kovind_official_portrait.jpg|75x75px]] |25 July 2017 |25 July 2018 |[[2017 Indian presidential election|2017]] |[[Bharatiya Janata Party]] |Mohammad Hamid Ansari [[Venkaiah Naidu]] |- ! style="background:#FF9933;" |&nbsp; _ !'''[[Venkaiah Naidu|M. Venkaiah Naidu]]''' <small>(1949–)</small> | |25 July 2018 |25 July 2018 |– |[[Bharatiya Janata Party]] |Venkaiah Naidu |- ! style="background:#FF9933;" |&nbsp; (16) ![[Ram Nath Kovind]] {{small|(1945–)}} |[[ဖိုင်:Ram_Nath_Kovind_official_portrait.jpg|75x75px]] |25 July 2018 |25 July 2022 |– |[[Bharatiya Janata Party]] |[[Venkaiah Naidu]] |- ! style="background:#FF9933;" |&nbsp;17 ![[Droupadi Murmu]] {{small|(1958-)}} |[[ဖိုင်:Droupadi_Murmu_June_2022.jpg|79x79px]] |25 July 2022 |11 August 2022 |[[2022 Indian presidential election|2022]] |[[Bharatiya Janata Party]] |Venkaiah Naidu [[Jagdeep Dhankhar]] |- ! style="background:#FF9933;" |&nbsp;– !'''[[Jagdeep Dhankhar]]''' <small>(1951–)</small> | |11 August 2022 |11 August 2022 |– |[[Bharatiya Janata Party]] |[[Jagdeep Dhankhar]] |- ! style="background:#FF9933;" |&nbsp;17 ![[Droupadi Murmu]] {{small|(1958-)}} |[[ဖိုင်:Droupadi_Murmu_June_2022.jpg|79x79px]] |11 August 2022 |''Incumbent'' |– |[[Bharatiya Janata Party]] |[[Jagdeep Dhankhar]] |- |} == ကိုးကား == <references /> [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]] p3yqowza13b38ii725kmdydhz4qvweh 14 230105 1048311 752447 2026-08-12T09:52:31Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် သမ္မတများ]] 1048311 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲများ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် သမ္မတများ]] ovi3p0yh08lzjxm7uzgu41zebipa2uy 1 236464 1048242 773093 2026-08-12T05:46:08Z Dr Lotus Black 31011 1048242 wikitext text/x-wiki == Inaccuracy in article == The article seems to present information from a mix of minor planet, asteriod, and dwarf planet. For example, # The first sentence: "[[နေအဖွဲ့အစည်း|နေစကြဝဠာ]]တွင် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်|မားဂြိုဟ်]]တို့ သွားရာလမ်းကြောင်း နှစ်ခုစပ်ကြား မိုင် ၃ဝဝဝဝဝဝဝဝ ကျယ်ပြောသော လဟာပြင်ကြီးရှိ [[ဂြိုဟ်ငယ်|ဂြိုဟ်ကလေး]] ပေါင်းများစွာကို ဆိုသည်" specificly refers to the asteriod belts or objects in asteriod belts. This article is on dwarf planets, which can exist anywhere. # At the end of first paragraph: "အကြီးဆုံးသော ဂြိုဟ်ကလေးမှာ [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)|ဆီးရီး]]ဖြစ်၍". In the previous sentence, "ဂြိုဟ်ကလေ" is linked to minor planet. Ceres is the biggest in asteriod belt, but not among dwarf planets or minor planets. Overall, the article needs some rewrite or move some texts to correct pages. [[အသုံးပြုသူ:Galaxy Aung|Galaxy Aung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Galaxy Aung|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၂၀၊ ၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ (UTC) ==YES we need to rename== dwarf planet = ဂြိုဟ်သိမ် asteriod = ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား minor planet = ဂြိုဟ်ငယ် pvnplajy4xhhq2kel4bpcb5r43vodxm 1048244 1048242 2026-08-12T05:47:33Z Dr Lotus Black 31011 [[ဆွေးနွေးချက်:ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား]] မှ [[ဆွေးနွေးချက်:ဂြိုဟ်သိမ်]] သို့ စာမျက်နှာကို ပြန်ညွှန်းချန်မထားဘဲ Dr Lotus Black က ရွှေ့ခဲ့သည်: dwarf planet = ဂြိုဟ်သိမ် or ဂြိုဟ်ပု asteriod = ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား minor planet = ဂြိုဟ်ငယ် 1048242 wikitext text/x-wiki == Inaccuracy in article == The article seems to present information from a mix of minor planet, asteriod, and dwarf planet. For example, # The first sentence: "[[နေအဖွဲ့အစည်း|နေစကြဝဠာ]]တွင် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်|မားဂြိုဟ်]]တို့ သွားရာလမ်းကြောင်း နှစ်ခုစပ်ကြား မိုင် ၃ဝဝဝဝဝဝဝဝ ကျယ်ပြောသော လဟာပြင်ကြီးရှိ [[ဂြိုဟ်ငယ်|ဂြိုဟ်ကလေး]] ပေါင်းများစွာကို ဆိုသည်" specificly refers to the asteriod belts or objects in asteriod belts. This article is on dwarf planets, which can exist anywhere. # At the end of first paragraph: "အကြီးဆုံးသော ဂြိုဟ်ကလေးမှာ [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)|ဆီးရီး]]ဖြစ်၍". In the previous sentence, "ဂြိုဟ်ကလေ" is linked to minor planet. Ceres is the biggest in asteriod belt, but not among dwarf planets or minor planets. Overall, the article needs some rewrite or move some texts to correct pages. [[အသုံးပြုသူ:Galaxy Aung|Galaxy Aung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Galaxy Aung|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၂၀၊ ၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ (UTC) ==YES we need to rename== dwarf planet = ဂြိုဟ်သိမ် asteriod = ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား minor planet = ဂြိုဟ်ငယ် pvnplajy4xhhq2kel4bpcb5r43vodxm 0 239933 1048121 1042315 2026-08-11T14:17:16Z Zawzawaungthwin 100038 [[သံတွဲ ကျောက်ကြီးရွာ အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ကျောက်ကြီးရွာ သတ်ဖြတ်မှု]] 1048121 wikitext text/x-wiki {{Expand list|date=ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃}} အောက်ပါတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုဖြစ်ရပ်များဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2023-10-11 |title=အစုအပြုံလိုက်သတ်ဖြတ်မှု ၂၂ ခု စစ်ကောင်စီကျူးလွန်ဟု NLD ပြော |url=https://myanmar-now.org/mm/news/43310/ |access-date=2026-05-02 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> == ခေတ်အလိုက် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများစာရင်း == === ကိုလိုနီခေတ် နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း === {| class="sortable wikitable" style="width:100%; font-size:95%;" ! စဉ် !! အမည် !! နေ့ရက် !! နေရာ !! သေဆုံးသူ !! ကျူးလွန်သူများ !! ပြုမူခံရသူများ |- | ၁ || [[ကုလား-ဗမာ အဓိကရုဏ်း|၁၉၃၀ ရန်ကုန် အရေးအခင်း]]|| ၁၉၃၀ || ရန်ကုန်မြို့ || ၁၂၀–၂၀၀+ || ဗမာအဓိကရုဏ်းပြုသူများ || အိန္ဒိယဆိပ်ကမ်းလုပ်သားများ |- | ၂ || ရခိုင်ပြည်နယ် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု || ၁၉၄၂ || ရခိုင်ပြည်နယ် || ၆၀,၀၀၀ ခန့်<ref>{{cite web|url=http://www.burmalibrary.org/docs14/ARAKAN-Racism_to_Rohingya-red.pdf|title=Racism to Rohingya in Burma|access-date=18 October 2017}}</ref>|| ရခိုင်ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များနှင့် ရိုဟင်ဂျာများ || အပြန်အလှန် သတ်ဖြတ်ကြခြင်း |- | ၃ || ကုလားကုန်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု || ၇ ဇူလိုင် ၁၉၄၅ || ကုလားကုန်းရွာ || ၆၀၀–၁,၀၀၀ || ဂျပန်အင်ပါယာတပ် || ကုလားကုန်းရွာသားများ |} === စစ်အစိုးရခေတ်များ (၁၉၈၈–၂၀၁၀) === {| class="sortable wikitable" style="width:100%; font-size:95%;" ! စဉ် !! အမည် !! နေ့ရက် !! နေရာ !! သေဆုံးသူ !! ကျူးလွန်သူများ !! ပြုမူခံရသူများ |- | ၄ || [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း]]<ref name="fer3132">Ferrara (2003), pp. 313</ref>|| ၈–၉ ဩဂုတ် ၁၉၈၈ || မြန်မာနိုင်ငံအဝှမ်း || ၃,၀၀၀–၁၀,၀၀၀<ref name="win2">Wintle (2007)</ref><ref name="fog2">Fogarty, Phillipa (7 August 2008). [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/7543347.stm Was Burma's 1988 uprising worth it?] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090112023805/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/7543347.stm|date=12 January 2009}}. [[BBC_News]].</ref>|| {{military|Myanmar}} || ဆန္ဒပြသူများ |- | ၅ || စက်တင်ဘာ အာဏာသိမ်းမှု || ၁၈–၁၉ စက်တင်ဘာ ၁၉၈၈ || ရန်ကုန်မြို့ || အတည်မပြုနိုင် || {{military|Myanmar}} || ပြည်သူများနှင့် ဝန်ထမ်းများ |- | ၆ || [[ဒီပဲယင်းအရေးအခင်း]]|| ၃၀ မေ ၂၀၀၃ || ဒီပဲယင်းမြို့ || ၇၀ ခန့် || ကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် စစ်အစိုးရထောက်ခံသူများ || NLD ပါတီဝင်များ |- | ၇ || [[ရွှေဝါရောင် တော်လှန်ရေး]]|| စက်တင်ဘာ ၂၀၀၇ || ရန်ကုန်မြို့ || ၁၃–၃၁ || [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နအဖ စစ်အစိုးရ]]|| သံဃာတော်များနှင့် ပြည်သူများ |} === ၂၀၁၇ ရခိုင်ပြည်နယ် ပဋိပက္ခအတွင်း ဖြစ်စဉ်များ === {| class="sortable wikitable" style="width:100%; font-size:95%;" ! စဉ် !! အမည် !! နေ့ရက် !! နေရာ !! သေဆုံးသူ !! ကျူးလွန်သူများ !! ပြုမူခံရသူများ |- | ၈ || ခမောင်းဆိပ် သတ်ဖြတ်မှု<ref name="AmnestyInt2">{{cite web|title=Myanmar: New evidence reveals Rohingya armed group massacred scores in Rakhine State|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/05/myanmar-new-evidence-reveals-rohingya-armed-group-massacred-scores-in-rakhine-state/|website=www.amnesty.org|language=en}}</ref>|| ၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၁၇ || ခမောင်းဆိပ် || ၉၉ || ARSA || ဟိန္ဒူရွာသားများ |- | ၉ || [[ချွတ်ပြင် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ချွတ်ပြင် သတ်ဖြတ်မှု]]<ref name="Cochrane2">{{cite news |last1=Cochrane|first1=Liam|title=Women, children feared among scores dead in Myanmar village 'massacre'|url=http://www.abc.net.au/news/2017-09-01/reports-of-women-and-children-among-dead-in-myanmar-massacre/8862164|access-date=19 July 2018|work=ABC News|date=1 September 2017|language=en-AU}}</ref>|| ၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၇ || ချွတ်ပြင်ရွာ || ၁၃၀–၃၅၈<ref name="Emont2">{{cite news|last1=Emont|first1=Jon|last2=Mandhana|first2=Niharika|title=‘We’ll Turn Your Village Into Soil’: Survivors Recount One of Myanmar’s Biggest Massacres|url=https://www.wsj.com/articles/burn-the-houses-rohingya-survivors-recount-the-day-soldiers-killed-hundreds-1526048545|access-date=11 May 2018|work=Wall Street Journal|date=11 May 2018}}</ref>|| တပ်မတော်နှင့် ရခိုင်ရွာသားများ || ရိုဟင်ဂျာရွာသားများ |- | ၁၀ || [[မောင်နူ အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မောင်နူသတ်ဖြတ်မှု]]<ref name="CBSMNu2">{{cite news|title=Rohingyas describe bloody massacre at hands of Myanmar troops|url=https://www.cbsnews.com/news/rohingya-myanmar-troops-alleged-massacre-executions-villagers-maung-nu/|language=en}}</ref>|| ၂၇ ဩဂုတ် ၂၀၁၇ || မောင်နုရွာ || ၈၂+ || မြန်မာ့တပ်မတော် || ရိုဟင်ဂျာရွာသားများ |- | ၁၁ || ဂူဒါပြင် သတ်ဖြတ်မှု<ref name="NaingSterling2">{{cite news |last1=Naing|first1=Shoon Lei Win|last2=Sterling|first2=Toby|title=Suu Kyi tells U.N.'s top court charge of Rohingya genocide is 'misleading'|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-rohingya-world-court/suu-kyi-tell-u-n-s-top-court-charge-of-rohingya-genocide-is-misleading-idUSKBN1YF06P|access-date=13 December 2019|work=Reuters|date=11 December 2019|language=en}}</ref>|| ၂၇ ဩဂုတ် ၂၀၁၇ || ဂူဒါပြင်ရွာ || ၁၀–၄၀၀+<ref name="Blumberg2">{{cite news|last1=Blumberg|first1=Antonia|title=Mass Graves Suggest Systematic Killing Of Rohingya In Myanmar|url=http://www.huffingtonpost.ca/entry/rohingya-mass-graves-myanmar_us_5a734e7ae4b0905433b21a6e|access-date=2 February 2018|work=HuffPost Canada|date=1 February 2018|language=en-CA}}</ref><ref name="APgraves2">{{cite news|last1=Klug|first1=Foster|title=AP finds evidence for graves, Rohingya massacre in Myanmar|url=https://www.apnews.com/ef46719c5d1d4bf98cfefcc4031a5434|access-date=2 February 2018|work=AP News}}</ref>|| တပ်မတော်နှင့် ရခိုင်ရွာသားများ || ရိုဟင်ဂျာရွာသားများ |- | ၁၂ || တူလာတူတီ သတ်ဖြတ်မှု<ref>{{cite news|title=There is no Rohingya left in Tulatoli|url=http://www.dhakatribune.com/bangladesh/2017/09/09/no-rohingya-left-tulatoli/|access-date=23 September 2017|work=[[Dhaka Tribune]]|date=9 September 2017}}</ref>|| ၃၀ ဩဂုတ် ၂၀၁၇ || မင်းကြီးရွာ || ၅၀၀+ || မြန်မာ့တပ်မတော် || ရိုဟင်ဂျာရွာသားများ |- | ၁၃ || အင်းဒင် သတ်ဖြတ်မှု<ref name="Reuters922">{{cite news|last1=Lone|first1=Wa|last2=Oo|first2=Kyaw Soe|last3=Lewis|first3=Simon|last4=Slodkowski|first4=Antoni|title=Massacre in Myanmar: One grave for 10 Rohingya men|url=https://www.reuters.com/investigates/special-report/myanmar-rakhine-events/|access-date=10 February 2018|work=Reuters|language=en}}</ref>|| ၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၇ || အင်းဒင်ရွာ || ၁၀ || တပ်မတော်နှင့် ရခိုင်ရွာသားများ || ရိုဟင်ဂျာရွာသားများ |} === ၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဖြစ်စဉ်များ (၂၀၂၁–၂၀၂၆) === {| class="sortable wikitable" style="width:100%; font-size:95%;" ! စဉ် !! အမည် !! နေ့ရက် !! နေရာ !! သေဆုံးသူ !! ကျူးလွန်သူများ !! ပြုမူခံရသူများ |- | ၁ | [[လှိုင်သာယာ အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|လှိုင်သာယာ သတ်ဖြတ်မှု]] | ၁၄ မတ် ၂၀၂၁ | [[လှိုင်သာယာမြို့နယ်]] | ၆၅+<ref>{{Cite web |date=2021-12-02|title=Myanmar: Protesters Targeted in March Massacre|url=https://www.hrw.org/news/2021/12/02/myanmar-protesters-targeted-march-massacre|access-date=2023-02-21|website=Human Rights Watch|language=en}}</ref> | {{military|Myanmar}} | ဆန္ဒပြသူများ |- | ၂ | [[ကလေးမြို့နယ် ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှုများ|ကလေးမြို့နယ် တိုက်ပွဲ]] | ၂၈ မတ် ၂၀၂၁ | [[ကလေးမြို့နယ်]] | ၂၀+ | {{military|Myanmar}} | PDFများ နှင့် ရွာသားများ |- | ၃ | [[အူးဟူချောင်းတံတား အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|အူးဟူချောင်းတံတား သတ်ဖြတ်မှု]] | ၃၁ မတ် ၂၀၂၁ | [[ကနဲလေးရွာ၊ မြဝတီမြို့နယ်|ကနဲလေးကျေးရွာအနီး]] | ၂၅ | [[ဖိုင်:Flag of the Karen National Defence Organisation.svg|border|22x22px]] [[ကရင်အမျိုးသားကာကွယ်ရေးအဖွဲ့|KNDO]] | လမ်းလုပ်သားများ |- | ၄ | [[ပဲခူး အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ပဲခူး သတ်ဖြတ်မှု]] | ၉ ဧပြီ ၂၀၂၁ | [[ပဲခူးမြို့]] | ၈၂+<ref>{{Cite news|last=Hancocks|first=Paula|date=16 April 2021|title=Witnesses to Bago killings describe relentless military onslaught against Myanmar civilian population|work=[[CNN]]|url=https://edition.cnn.com/2021/04/16/asia/bago-mass-killing-myanmar-civilians-intl-hnk/index.html|access-date=27 December 2021}}</ref> | {{military|Myanmar}} | ဆန္ဒပြသူများ |- | ၅ | [[ဒီပဲယင်း အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒီပဲယင်းရွာများ သတ်ဖြတ်မှု]] | ၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၁ | [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]] | မသိရှိရ | {{military|Myanmar}} |PDFများ နှင့် ရွာသားများ |- | ၆ | [[မိုဆို လူသတ်ပွဲ]]<ref>{{Cite news|date=26 December 2021|title=CARE International condemns Christmas Eve Massacre in Myanmar|work=[[Care International]]|url=https://www.care-international.org/news/press-releases/care-international-condemns-christmas-eve-massacre-in-myanmar|access-date=27 December 2021|accessdate=15 February 2023|archivedate=30 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220330215456/https://www.care-international.org/news/press-releases/care-international-condemns-christmas-eve-massacre-in-myanmar}}</ref> | ၂၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁ | [[မိုဆိုရွာ၊ ဖရူဆိုမြို့နယ်|မိုဆိုရွာ]] | ၃၈+<ref>{{Cite news|date=26 December 2021|title=Women and children among dozens reported killed in Myanmar Christmas Eve massacre|work=[[ABC Television (Australian TV network)|ABC Australia]]|url=https://www.abc.net.au/news/2021-12-26/report-women-children-among-dozens-killed-in-myanmar/100725862|access-date=27 December 2021}}</ref> | {{military|Myanmar}} | ရွာသူရွာသားများ |- | ၇ | [[မုန်တိုင်ပင် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မုန်တိုင်ပင် သတ်ဖြတ်မှု]] | ၁၀-၁၂ မေ ၂၀၂၂ | [[မုန်တိုင်ပင်ရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်|မုန်တိုင်ပင်ရွာ]] | ၃၇<ref>{{Cite web |title=Survivors haunted by Myanmar army massacre in Sagaing|url=https://myanmar-now.org/en/news/survivors-haunted-by-myanmar-army-massacre-in-sagaing|access-date=2023-03-14|website=Myanmar NOW|language=en}}</ref> | {{military|Myanmar}} | ရွာသူရွာသားများ |- | ၈ | [[ရင်ပေါင်တိုင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရင်ပေါင်တိုင် သတ်ဖြတ်မှု]] | ၁၁-၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ | [[ရင်ပေါင်တိုင်ရွာ၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်|ရင်ပေါင်တိုင်ရွာ]] | ၁၉ | {{military|Myanmar}}/{{Air force|Myanmar}} |ကာကွယ်ရေးတပ် /ရွာသူရွာသားများ |- | ၉ | [[လက်ယက်ကုန်းရွာ ပစ်ခတ်မှု]] | ၁၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၂ | [[လက်ယက်ကုန်းရွာ၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်|လက်ယက်ကုန်းရွာ]] | ၁၃ | {{military|Myanmar}} | ရွာသူရွာသားများ |- | ၁၀ | [[ရွှေလှန်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရွှေလှန်ရွာ သတ်ဖြတ်မှု]] | ၂၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၂ | [[ယင်းမာပင်မြို့နယ်]] | ၁၀ | {{military|Myanmar}}/{{Air force|Myanmar}} | ကာကွယ်ရေးတပ် /ရွာသူရွာသားများ |- | ၁၁ | [[ဖားကန့် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|ဖားကန့် သတ်ဖြတ်မှု]] | ၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၂ | [[ဖားကန့်မြို့နယ်]] | ၈၀+<ref name="nyt2">{{cite news|last=Paddock|first=Richard|date=2022-10-25|work=New York Times|title=Airstrike Kills at Least 80 During Outdoor Concert in Myanmar|url=https://www.nytimes.com/2022/10/25/world/asia/myanmar-coup-concert-killed.html}}</ref> | {{Air force|Myanmar}} | ကချင်ဒေသခံများ၊ ဂီတပညာရှင်များ၊ [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ကေအိုင်အေ]] အရာရှိများ |- | ၁၂ | [[ဖလံပင်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဖလံပင်ရွာ သတ်ဖြတ်မှု]] | ၂၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၂ | [[ဖလံပင်ရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်|ဖလံပင်ရွာ]] | ၁၆ဦး | {{military|Myanmar}}/{{Air force|Myanmar}} | ကာကွယ်ရေးတပ် /ရွာသူရွာသားများ |- | ၁၃ | [[တာတိုင် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|တာတိုင် သတ်ဖြတ်မှု]] | ၂ မတ် ၂၀၂၃ | [[တာတိုင်ရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|တာတိုင်ရွာ]] | ၁၇ | {{military|Myanmar}} | ရွာသူရွာသားများ |- | ၁၄ | [[ပင်လောင်း အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|ပင်လောင်း သတ်ဖြတ်မှု]] | ၁၁ မတ် ၂၀၂၃ | [[နန်းနိမ့်ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်|နန်းနိမ့်ရွာ]] | ၃၀ | {{military|Myanmar}}/[[ဖိုင်:Flag_of_the_Pa-O_National_Organisation.svg|border|22x22px]] [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားတပ်မတော်|ပအိုဝ်းတပ်]] | ရွာသူရွာသားများနှင့် ဘုန်းကြီး ၃ ပါး |- | ၁၅ | [[ဝေဘူလ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဝေဘူလ သတ်ဖြတ်မှု]] | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၃ | [[ဝေဘူလမြို့]] | ၉ဦး | {{Air force|Myanmar}} | ကျောင်းသား/သူများ နှင့် အရပ်သားများ |- | ၁၆ | [[ပဇီကြီး အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|ပဇီကြီး သတ်ဖြတ်မှု]]<ref>{{cite news |title=Airstrikes on Myanmar village feared to have killed 100|url=https://apnews.com/article/airstrikes-military-myanmar-village-918fd636bb81153928ab7481e06423e5|work=AP NEWS|date=11 April 2023|language=en}}</ref> | ၁၁ ဧပြီ ၂၀၂၃ | [[ပဇီကြီးရွာ၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်|ပဇီကြီးရွာ]] | ၁၀၀+<ref>{{cite web |last1=PECK|first1=GRANT|title=Airstrikes on Myanmar village feared to have killed 100|url=https://www.timesunion.com/news/politics/article/airstrikes-on-myanmar-village-feared-to-have-17890632.php|website=Times Union|access-date=11 April 2023|date=11 April 2023}}</ref> | [[တပ်မတော် (လေ)]] | ရွာသူရွာသားများ<ref>{{cite web |title=War Crime in Pazigyi (Kantbalu, Sagaing Region)|url=https://www.mizzima.com/livefeed/live-update-war-crime-pazigyi-kantbalu-sagaing-region|website=Mizzima|access-date=11 April 2023}}</ref> |- | ၁၇ | [[ခြေရာတော်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ခြေရာတော်ရွာ သတ်ဖြတ်မှု]] | ၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ | [[ခြေရာတော်ရွာ၊ မြင်းမူမြို့နယ်|ခြေရာတော်ရွာ]] | ၂၆ | {{military|Myanmar}} |PDF |- | ၁၈ | [[လိုင်ဇာ အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|လိုင်ဇာ သတ်ဖြတ်မှု]] | ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ | မုန်လိုင်ခက်ရွာ၊ [[လိုင်ဇာမြို့]] | ၂၉ | {{military|Myanmar}}<ref>{{cite news |title=Women, children among 29 killed as artillery hits Myanmar refugee camp - sources, media|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/many-killed-artillery-strike-northern-myanmar-media-local-sources-2023-10-10/|access-date=၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|work=Reuters|date=၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=More Than Two-Dozen People Killed in Attack on Refugee Camp in Northern Myanmar|url=https://www.voanews.com/a/more-than-two-dozen-people-killed-in-attack-on-refugee-camp-in-northern-myanmar/7304174.html|access-date=၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|work=VOA|date=၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|language=en}}</ref> | စစ်ဘေးဒုက္ခသည်<ref>{{cite news |title=လိုင်ဇာအနီး ဒုက္ခသည်စခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ကလေးသူငယ်တွေအပါအဝင် သုံးဆယ်နီးပါး သေဆုံး|url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/airstrike-laiza-10092023225113.html|access-date=၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|work=Radio Free Asia|date=၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|language=my}}</ref> |- | ၁၉ | [[ဝေလူးရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဝေလူးရွာ သတ်ဖြတ်မှု]] | ၁၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ | ဝေလူးရွာ | ၁၁ | {{Air force|Myanmar}} | အရပ်သားများ |- | ၂၀ | [[မင်းတိုင်ပင် NUG တရားရုံး အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မင်းတိုင်ပင်ရွာ သတ်ဖြတ်မှု]] | ၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ | [[မင်းတိုင်ပင်ရွာ]] | ၆ဦး | {{military|Myanmar}}/{{Air force|Myanmar}} | တရားသူကြီး /ရွာသူရွာသားများ |- | ၂၁ | [[ကနန်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ကနန် သတ်ဖြတ်မှု]] | ၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | [[ကနန်ရွာ၊ တမူးမြို့နယ်|ကနန်ရွာ]] | ၁၇<ref>{{cite web |title=Myanmar: Military air strikes that killed 17 civilians ‘must be investigated as war crimes’|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/02/myanmar-military-air-strikes-that-killed-17-civilians-must-be-investigated-as-war-crimes/|website=Amnesty International|access-date=17 February 2024|language=en|date=8 February 2024}}</ref> | {{Air force|Myanmar}} | အရပ်သားများ<ref>{{cite news |title=An air attack in Myanmar kills 17, including children, but the military has denied responsibility|url=https://apnews.com/article/myanmar-conflict-sagaing-chin-airstrike-school-religion-711fcd7dcfdd2b899ba311c57e909bd2|access-date=17 February 2024|work=AP News|date=7 January 2024|language=en}}</ref> |- | ၂၂ | [[သာဒါရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|သာဒါ သတ်ဖြတ်မှု]] | ၁၈ မတ် ၂၀၂၄ | [[မင်းပြားမြို့နယ်]] | ၂၂+ | {{Air force|Myanmar}} | ရွာသူရွာသားများ |- | ၂၃ | [[အကြည်ပန်းပလွန်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|အကြည်ပန်းပလွန်း သတ်ဖြတ်မှု]] | ၉ မေ ၂၀၂၄ | [[အကြည်ပန်းပလွန်းရွာ၊ ဆောမြို့နယ်|အကြည်ပန်းပလွန်းရွာ]]<ref>{{cite news |last1=Now|first1=Myanmar|title=At least 15 killed in junta airstrike on Magway Region monastery|url=https://myanmar-now.org/en/news/at-least-15-killed-in-junta-airstrike-magway-region-monastery/|access-date=11 May 2024|work=Myanmar Now|date=10 May 2024}}</ref> | ၁၅+ | {{Air force|Myanmar}} | ပြည်သူများ |- | ၂၄ | [[ဆုံရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဆုံရွာ သတ်ဖြတ်မှု]] | ၉ မေ ၂၀၂၄ | ဆုံရွာ | ၃၂+ | [[File:Flag of PDF Myanmar.svg|22px]] [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|PDF]] | ရွာသူရွာသားများ |- | ၂၅ | [[လက်ထုတ္တော အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|လက်ထုတ္တော သတ်ဖြတ်မှု]] | ၁၁ မေ ၂၀၂၄ | [[လက်ထုတ္တောရွာ၊ မြင်းမူမြို့နယ်|လက်ထုတ္တောရွာ]] | ၃၂<ref name="dvb2">{{cite news |title=Jailed anti-coup protest leader given another 20 years; Military kills 30 in raid against People's Defense Force|url=https://english.dvb.no/jailed-anti-coup-protest-leader-given-another-20-years-military-kills-30-in-raid-against-peoples-defense-force/|access-date=14 May 2024|work=DVB|date=13 May 2024}}</ref><ref>{{cite news |last1=Blazevic|first1=Igor|title=Who carries responsibility for the atrocities in Myanmar?|url=https://eng.mizzima.com/2024/05/13/9844|access-date=14 May 2024|publisher=Mizzima|date=13 May 2024}}</ref> | {{military|Myanmar}} | ပြည်သူများ<ref>{{cite news |last1=Zan|first1=Hein Htoo|title=Myanmar NUG Condemns Junta Forces' Massacre of 32 Civilians in Sagaing|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-nug-condemns-junta-forces-massacre-of-32-civilians-in-sagaing.html|access-date=14 May 2024|publisher=The Irrawaddy|date=13 May 2024}}</ref> |- | ၂၆ | [[ဗျိုင်းဖြူ အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဗျိုင်းဖြူ သတ်ဖြတ်မှု]] | ၂၉-၃၁ မေ ၂၀၂၄ | ဗျိုင်းဖြူရွာ၊ ကျောက်ဖြူမြို့နယ် | ၇၆ | {{military|Myanmar}}/{{flagicon image|Rohingya flag.svg}} [[ရိုဟင်ဂျာ]]ပြည်သူ့စစ်များ/{{flagicon image|Flag of the Arakan Liberation Party.svg}} [[ရခိုင်ပြည် လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ALP]]<ref name="June62">{{cite news |title=Updated Death toll of 76 dead in Byine Phyu Village massacre in Sittwe Township|url=https://eng.mizzima.com/2024/06/06/10583|work=Mizzima|date=6 June 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=ALP Denies Involvement in Byine Phyu Massacre in Sittwe Township, Rakhine State|url=https://eng.mizzima.com/2024/06/05/10559|work=Mizzima|date=5 June 2024}}</ref> | ရွာသူရွာသားများ |- | ၂၇ | [[မတောရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မတောရွာ သတ်ဖြတ်မှု]] | ၃ ဇွန် ၂၀၂၄ | [[မတောရွာ၊ မင်းကင်းမြို့နယ်|မတောရွာ]]၊မင်းကင်း | ၂၉ ဦး | {{Air force|Myanmar}} | အရပ်သားများ |- | ၂၈ | [[ရှင်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရှင်ရွာ သတ်ဖြတ်မှု]] | ၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ | ရှင်ရွာကျေးရွာ၊[[ပေါက်တောမြို့နယ်]] | ၁၇ | {{Air force|Myanmar}} | စစ်သုံ့ပန်း(၇)နှင့်အရပ်သား(၁၀)ဦး |- | ၂၉ | [[မောင်တော နခခ (၂) အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|နခခ(၂)စခန်းဟောင်း သတ်ဖြတ်မှု]] | ၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ | နခခ(၂)စခန်းဟောင်း၊ [[မောင်တောမြို့နယ်]] | ၅၀+ | {{Air force|Myanmar}} | စစ်သုံ့ပန်းများ |- | ၃၀ | [[တန်းလွဲရွာမ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|တန်းလွဲရွာမ သတ်ဖြတ်မှု]] | ၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၄ | တန်းလွဲရွာမမြို့ | ၁၃ဦး | {{Air force|Myanmar}} | အရပ်သားများ |- | ၃၁ | [[ကျောက်နီမော် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ကျောက်နီမော် သတ်ဖြတ်မှု]] | ၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ | [[ကျောက်နီမော်ရွာ]] | ၄၀ဦး | {{military|Myanmar}}<ref>{{cite news |agency=Associated Press|title=Airstrike on village in western Myanmar kills at least 40 people, groups say|url=https://edition.cnn.com/2025/01/09/asia/myanmar-village-army-airstrike-intl-hnk/index.html|access-date=10 January 2025|work=CNN|date=10 January 2025|language=en}}</ref> | ရွာသူရွာသားများ |- | ၃၂ | [[မြောက်ဦး ရမ်းချောင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရမ်းချောင်း သတ်ဖြတ်မှု]] | ၁၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ | ရမ်းချောင်း၊မြောက်ဦးမြို့နယ် | ၂၈ | {{Air force|Myanmar}} | စစ်သုံ့ပန်းများ နှင့် မိသားစုဝင်များ |- | ၃၃ | [[အိုးထိမ်းတွင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|အိုးထိမ်းတွင်း သတ်ဖြတ်မှု]]<ref>{{Cite web |date=2024-11-04 |title=ဒီပဲယင်းမြို့နယ် – Tabayin Township – Geographical Society of Myanmar |url=https://myanmargeographicalsociety.org/tabayin-township/ |access-date=2026-05-04 |language=en-US}}</ref> | ၁၂ မေ ၂၀၂၅ | အိုးထိမ်းတွင်းရွာ၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]] | ၂၂ | {{Air force|Myanmar}} | ကျောင်းသားကျောင်းသူများနှင့် ဆရာမများ<ref>{{cite news | AP |last1=Peck |first1=Grant|title=An airstrike in central Myanmar kills up to 22 people at a bombed school, reports say|url=https://www.washingtonpost.com/world/2025/05/12/myanmar-airstrike-school-saigaing-resistance-military/6388bcfc-2f2f-11f0-8498-1f8214bba2d2_story.html|access-date=12 May 2025|work=The Washington Post|date=12 May 2025}}</ref> |- | ၃၄ | [[လမ်းလယ်ကျစ် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|လမ်းလယ်ကျစ် သတ်ဖြတ်မှု]] | ၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၄ | [[လမ်းလယ်ကျစ်ရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|လမ်းလယ်ကျစ်ရွာ]] | ၁၁ ဦး | {{military|Myanmar}}/{{Air force|Myanmar}} | အရပ်သားများ |- | ၃၅ | [[မော်ချီးဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မော်ချီးဒေသ သတ်ဖြတ်မှု]] | ၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ | [[ဖားဆောင်းမြို့နယ်]] | ၃၂<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c07pxm4gymzt?fbclid=IwY2xjawMPqs9leHRuA2FlbQIxMABicmlkETFlbnprSkh1RHpmcmxuWVp2AR5Wjdss1hfBdUayV8scGE1Hiv01Wr8jtSyB6aa_T287zM5PQmGMqJ3QsZLshg_aem_BJ8VmkEd1Lg-dTclX3dIHg&post=asset%3Ae48ec2d0-67a7-4e97-acf5-84ab1d54fbcf#asset:e48ec2d0-67a7-4e97-acf5-84ab1d54fbcf|title=မော်ချီးဒေသကို စစ်တပ် ဗုံးကြဲမှု သေဆုံးသူ ၂၄ ဦးအထိ မြင့်တက်|publisher=BBC Burmese|accessdate=17 August 2025}}</ref> | {{Air force|Myanmar}} | ပြည်သူများ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c0l6jpgj93yt|title=မော်ချီး လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု သေဆုံးသူ ၃၀ ကျော်အထိမြင့်တက်လာ,|publisher=BBC Burmese|accessdate=17 August 2025}}</ref> |- | ၃၆ | [[မြောက်ဦး ဒိုင်းကျီ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒိုင်းကျီရပ်ကွက် သတ်ဖြတ်မှု]] | ၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ | [[မြောက်ဦးမြို့]] | ၁၄ | {{Air force|Myanmar}} | ပြည်သူများ |- | ၃၇ | [[သရက်တပင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|သရက်တပင် သတ်ဖြတ်မှု]] | ၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ | [[သရက်တပင်ရွာ၊ ကျောက်တော်မြို့နယ်|သရက်တပင်ရွာ]] | ၁၈<ref>{{cite web|url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/68c38f4c268ac2ee044cb2f1|title=ကျောက်တော်မြို့နယ်၊ သရက်တပင်ရွာမှ ပညာပန်းခင်းကိုယ်ပိုင်အထက်တန်းကျောင်းကို အကြမ်းဖက်မြန်မာစစ်တပ်ကဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်၍ ၁၈ ဦးသေဆုံးပြီး ၂၀ ကျော်ဒဏ်ရာရဟု AA ထုတ်ပြန်|work=narinjara|access-date=၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> | {{Air force|Myanmar}} | ကျောင်းသား၊ ပြည်သူများ |- | ၃၈ | [[ဘုံတိုရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဘုံတို သတ်ဖြတ်မှု]] | ၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ | [[ချောင်းဦးမြို့နယ်]] | ၂၀+ | {{Air force|Myanmar}} | တော်လှန်ရေးအဖွဲ့သားများနှင့်ဒေသခံများ |- | ၃၉ | [[မိုင်းလုံ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မိုင်းလုံ သတ်ဖြတ်မှု]] | ၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ | [[မိုင်းလုံမြို့|မိုင်းလုံမြို့နယ်]] | ၂၃ | {{Air force|Myanmar}} | ရွာသူ/ရွာသားများ |- | ၄၀ | [[မြောက်ဦးဆေးရုံ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မြောက်ဦးဆေးရုံ သတ်ဖြတ်မှု]] | ၁၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ | [[မြောက်ဦးမြို့]] | ၃၃ | {{Air force|Myanmar}} | ဆေးရုံတက်လူနာများ |- | ၄၁ | [[ချောင်းတူရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ချောင်းတူ သတ်ဖြတ်မှု]] | ၂၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ | [[ကျောက်တော်မြို့နယ်]] | ၃၃ | {{Air force|Myanmar}} | စစ်သုံ့ပန်းများနှင့်မိသားစုဝင်များ |- | ၄၂ | [[ယိုးငူ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ယိုးငူ သတ်ဖြတ်မှု]] | ၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ | [[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်]] | ၁၇ | {{Air force|Myanmar}} | ဈေးရောင်း၊ ဈေးဝယ်များ |- | ၄၃ | [[ပြောင်းရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ပြောင်းရွာ သတ်ဖြတ်မှု]] | ၁ မတ် ၂၀၂၆ | [[မင်းတုန်းမြို့နယ်]]<ref>{{Cite web |title=မင်းတုန်းမြို့နယ်၌ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကုန်သည်နှင့် ကားသမား ၂၅ ဦး သေဆုံး|url=https://burmese.dvb.no/post/748482|access-date=2026-03-02|website=မကွေးတိုင်း၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ ပြောင်းကျေးရွာအနားရှိ ကုန်ကားတွေ ရပ်နားထားတဲ့ နေရာကို စစ်ကောင်စီတပ်က လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခဲ့တာကြောင့် ရခိုင်ကုန်သည်နဲ့ ကားသမား အပါအဝင် ၂၅ ယောက် သေဆုံးပြီး ပြင်းထန…|language=en}}</ref> | ၂၅ | {{Air force|Myanmar}} | အရပ်သားများ<ref>{{Cite web |last=ခင်ရီရီဇော်|date=2026-03-02|title=မင်းတုန်းမြို့အနောက်ဘက် ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ကုန်တင်ကားရပ်နားစခန်းကို ဗုံးကြဲ၊ ၂၅ ဦးသေဆုံး|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73008/|access-date=2026-03-02|website=Myanmar Now|language=en-US}}</ref> |- | ၄၄ | [[ရေတွင်းကုန်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရေတွင်းကုန်း သတ်ဖြတ်မှု]] | ၅-၈ မတ် ၂၀၂၆ | [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်]] | ၂၈ | {{Air force|Myanmar}}/[[File:Shoulder sleeve insignia of No.(77) Light Infantry Division of the Myanmar Army.svg|25px]] [[အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်|တပ်မ(၇၇)]] | ရွာသားများ<ref>{{Cite web|title=ကျောက်ကြီးမှာ စစ်တပ်ဗုံးကြဲလို့ လူ ၂၅ ဦးခန့်သေဆုံး၊ ၅ ဦး အသတ်ခံရတယ်လို့ KNU ပြော - ၂၀၂၆ မတ်လ ၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgqgpqwww5xt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-09|access-date=2026-03-10|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=ကျောက်ကြီးမြို့နယ်တွင် စစ်တပ် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် အရပ်သား ၃၀ သေဆုံး - လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ သတင်း -|url=https://burmese.monnews.org/2026/03/09/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA/|website=လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ|date=2026-03-09|access-date=2026-03-10|language=en-US|first=လွတ်လပ်သော|last=မွန်သတင်းအေဂျင်စီ}}</ref> |- | ၄၅ | [[ဒလက်ချောင်းဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒလက်ချောင်း သတ်ဖြတ်မှု]] | ၈ မတ် ၂၀၂၆ | [[အမ်းမြို့နယ်]] | ၁၁၆ | {{Air force|Myanmar}} | စစ်သုံ့ပန်းများ |- | ၄၆ | [[ကျင်ဒွေးတံတား အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ကျင်ဒွေး သတ်ဖြတ်မှု]] | ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ | [[ကျင်ဒွေးမြို့]] | ၁၁+ | {{Air force|Myanmar}} | တံတားလုပ်သားများ |- | ၄၇ | [[ဖူနွမ်းရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဖူနွမ်း သတ်ဖြတ်မှု]] | ၆ မေ ၂၀၂၆ | [[ဖူနွမ်းရွာ၊ တီးတိန်မြို့နယ်|ဖူနွမ်းရွာ]] | ၉ဦး | {{military|{{military|Myanmar}} | PDF Zoland |- | ၄၈ |[[သံတွဲ ကျောက်ကြီးရွာ အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ကျောက်ကြီးရွာ သတ်ဖြတ်မှု]] | ၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ | [[ကျောက်ကြီးရွာ၊သံတွဲမြို့နယ်|ကျောက်ကြီးရွာ]] | ၁၄ ဦး | {{Air force|Myanmar}} | အရပ်သားများ |} == ကိုးကား == {{Reflist|2}} [[Category:နိုင်ငံအလိုက် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဖြစ်ရပ်များ|အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ|*]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူသတ်ပွဲများ စာရင်း]] eju82q4uwfgi7bnatij0i0ietjembjl 0 245131 1048324 796018 2026-08-12T11:35:15Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1048324 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Total Access Communication | type = [[အများပိုင် ကုမ္ပဏီ|အများပိုင်]] | traded_as = {{SET|DTAC}}<br />{{sgx|B2W}} | image = DTAC 02.JPG | image_size = 200px | caption = ဘန်ကောက်မြို့ရှိ ရုံးဌာနချုပ် အဆောက်အဦပုံ | foundation = ၃၁ ဩဂုတ် ၁၉၈၉ | defunct = ၁ မတ် ၂၀၂၃ | fate = [[:en:True Corporation|True Corporation]] အသစ်အဖြစ် [[:en:True Corporation|True]] နှင့် ပေါင်းစည်း | successor = [[:en:True Corporation|True Corporation]] | location = [[ဘန်ကောက်မြို့]] | location_country = ထိုင်းနိုင်ငံ | parent = BCTN Holding<br>[[တယ်လီနော]] | key_people = Sharad Mehrotra (CEO) | assets = {{increase}} 110,965 million baht (2015) | revenue = {{decrease}} 87,753 million baht (2015) | profit = {{decrease}} 5,893 million baht (2015) | industry = [[ဆက်သွယ်ရေးစနစ်]] | products = [[မိုဘိုင်းလ်ဖုန်း|မိုဘိုင်းလ်]]၊ [[အင်တာနက်]] | homepage = {{URL|https://www.dtac.co.th}} }} '''ဒီတက်''' သို့မဟုတ် '''ဒီတီအေစီ''' ({{Lang-en|'''DTAC'''}}) ဟု လူသိများသော '''Total Access Communication Public Company Limited''' သည် ထိုင်းနိုင်ငံရှိ မိုဘိုင်းလ်ဖုန်းဆက်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ အများပိုင်ကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သည်။ဒီတက်သည် [[အေအိုင်အက်စ်]]နှင့်[[ထရူး]]ပြီးရင်ထိုင်းနိုင်ငံရဲ့ တတိယအကြီးဆုံးဆက်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီကြီးတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.neurope.eu/articles/75099.php |title=DTAC in plans to launch "People's IPO" |publisher=New Europe |access-date=2007-11-18 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080310234142/http://www.neurope.eu/articles/75099.php |archive-date=2008-03-10 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2005_Oct_18/ai_n15695819|title=Verso and Comnet Provide Thailand's Second Largest Mobile Phone Operator with NetPerformer Solution; Verso's Bandwidth Optimization Solution to Connect Call Centers throughout Thailand|publisher=Findarticles.com|access-date=2007-11-18|date=18 October 2005|archive-date=12 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080312075449/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2005_Oct_18/ai_n15695819|url-status=dead}}</ref> ==ကိုးကား== <references/> {{Stub}} [[Category:ဆက်သွယ်ရေး]] npnxk7kzdzixahbi8rwk0kp9rfp3gqd 10 245356 1048120 1043120 2026-08-11T14:14:22Z Zawzawaungthwin 100038 [[သံတွဲ ကျောက်ကြီးရွာ အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ကျောက်ကြီး]] 1048120 wikitext text/x-wiki {{Campaignbox |name = Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present) |title = [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်]] <Br>(၂၀၂၁ - လက်ရှိ) |listclass = hlist | state = autocollapse |battles = * [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|ဖြစ်ရပ်အချိန်မှတ်တမ်းများ]] * [[မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ) အတွင်း ထိတွေ့ဖြစ်စဉ်များ|ထိတွေ့ဖြစ်စဉ်များ စာရင်း]] * [[မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ|မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] * [[မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ စစ်ရာဇဝတ်မှုများ|စစ်ရာဇဝတ်မှုများ]] * [[စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာချက်များ|စစ်အုပ်ချုပ်ရေး]] * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ|ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေပြဋ္ဌာန်းခြင်း]] * [[တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများ (၂၀၂၁–လက်ရှိ)|တော်လှန်ရေးအချင်းချင်းပဋိပက္ခများ]] ;ရှေးဦးဖြစ်စဉ်များ * [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] * [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း |၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းခြင်း]] * [[မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|ဆန္ဒပြပွဲများ]] ** <small>[[မြသွဲ့သွဲ့ခိုင် သေဆုံးမှု|မြသွဲ့သွဲ့ခိုင်]]</small> ** <small>[[ကြယ်စင် သေဆုံးမှု|ကြယ်စင်]]</small> ** <small>[[ခန့်ညားဟိန်း သေဆုံးမှု|ခန့်ညားဟိန်း]]</small> ** <small>[[ဝေယံထွန်း သေဆုံးမှု|ဝေယံထွန်း]]</small> ;စစ်မြေပြင် * [[ကချင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|ကချင်]] * [[ချင်း စစ်မြေပြင်|ချင်း]] * [[အညာ စစ်မြေပြင်|အညာ]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၃–လက်ရှိ)|ရခိုင်]] ---- ;အစောပိုင်း အကြမ်းဖက်မှုများနှင့် ထိတွေ့မှုများ * [[အလော့ဘွမ်တိုက်ပွဲ|အလော့ဘွမ်]] * [[ကလေး ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှုများ|ကလေး]] * [[သီးမူထာတိုက်ပွဲ|သီးမူထာ]] * [[တန့်ဆည်တိုက်ပွဲ|တန့်ဆည်]] * [[နောင်မွန် စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခံရမှု|နောင်မွန်]] * [[သော်လဲထာတိုက်ပွဲ|သော်လဲထာ]] * [[မင်းတပ်တိုက်ပွဲ|မင်းတပ်]] * [[မူဆယ် ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှု|မူဆယ်]] * [[မန္တလေးမြို့ပြတိုက်ပွဲ|မန္တလေး]] * [[မြင်သာတိုက်ပွဲ|မြင်သာ]] * [[မြဝတီ ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှု|မြဝတီ]] * [[လွိုင်ကော်တိုက်ပွဲ (၂၀၂၁)|ပထမ လွိုင်ကော်]] * [[ဒီးမော့ဆိုတိုက်ပွဲ (၂၀၂၁)|ပထမ ဒီးမော့ဆို]] ;၂၀၂၁-၂၂ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှု * [[ကချင်သေတိုက်ပွဲ|ကချင်သေ]] * [[လေးကေ့ကော်တိုက်ပွဲ|လေးကေ့ကော်]] * [[နှမ်းခါးရွာ စီးနင်းခံရမှု|နှမ်းခါး]] * [[ချင်းတွင်းမြစ် အလစ်အငိုက်တိုက်ခိုက်မှု|ချင်းတွင်းမြစ်]] * [[ဒီးမော့ဆိုတိုက်ပွဲ (၂၀၂၂)|ဒုတိယ ဒီးမော့ဆို]] * [[လွိုင်ကော်တိုက်ပွဲ (၂၀၂၂)|ဒုတိယ လွိုင်ကော်]] * [[ထန်တလန်တိုက်ပွဲ|ထန်တလန်]] * [[ဖယ်ခုံ ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှု|ဖယ်ခုံ]] * [[ခင်ဦး တိုက်ခိုက်မှုများ|ခင်ဦး]] * [[အုန်းသွင်|ဦးအုန်းသွင်အား လုပ်ကြံခြင်း]] * [[ကော့ကရိတ် တိုက်ပွဲ|ကော့ကရိတ်]] * [[၂၀၂၂ မူဆယ် လက်နက်ကိုင်အချင်းချင်း ပစ်ခတ်မှု|မူဆယ်လက်နက်ကိုင်များတိုက်ပွဲ]] ;၂၀၂၃ စစ်ရေးဖြစ်စဉ်များ * [[မယ်စဲ့တိုက်ပွဲ|မယ်စဲ့]] * [[ရွှေကုက္ကိုထိုးစစ်|ရွှေကုက္ကို]] * [[ကနောင်စစ်ဆင်ရေး|ကနောင်]] * [[တောင်သမန်စစ်ဆင်ရေး|တောင်သမန်]] * ''[[၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး|၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး]]'' **[[ချင်းရွှေဟော်တိုက်ပွဲ|ချင်းရွှေဟော်]] **[[နမ့်ဆန်တိုက်ပွဲ|နမ့်ဆန်]] **[[လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ|လောက်ကိုင်]] **[[လားရှိုးတိုက်ပွဲ|လားရှိုး]] * [[၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေး|၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေး]] ** ''[[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး|၁၀၂၇]]'' * [[ကျင်ဒွေးတိုက်ပွဲ|ကျင်ဒွေး]] ;၂၀၂၄-၂၅ စစ်ရေးဖြစ်စဉ်များ * [[ကချင်ထိုးစစ် (၂၀၂၄)|ကချင်]] ** [[ဗန်းမော်တိုက်ပွဲ (၂၀၂၄)|ဗန်းမော်]] * [[မြဝတီအား သိမ်းပိုက်ခြင်း|မြဝတီ]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၃–လက်ရှိ)|ရခိုင်]] ** [[အမ်းတိုက်ပွဲ|အမ်း]] ** [[မောင်တောတိုက်ပွဲ|မောင်တော]] * ''[[ချင်းညီနောင် စစ်ဆင်ရေး|ချင်းညီနောင်]]'' ** [[ဖလမ်းတိုက်ပွဲ|ဖလမ်း]] * [[တကောင်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ|တကောင်း]] * [[ဝင်းနိမ္မိတာရုံဆရာတော် ပစ်ခတ်ခံရခြင်း]] * [[ဘုတလင်တိုက်ပွဲ|ဘုတလင်]] * [[မြင်းခြံခရိုင် အထူးစစ်ဆင်ရေး|မြင်းခြံ]] * [[ငဖဲ ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှု|ငဖဲ]] * [[မဲပလီစခန်းတိုက်ပွဲ|မဲပလီစခန်း]] * [[ကသာမြို့နယ် စစ်ဆင်ရေး|ကသာ]] * [[၂၀၂၅ ဆောင်းပြောင်းစစ်ပွဲ|ပင်လောင်း]] ;၂၀၂၆ စစ်ရေးဖြစ်စဉ်များ * [[၂၀၂၆ ကွတ်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲ|ကွတ်ခိုင်]] * [[တကောင်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ|တကောင်း]] * [[တောင်သာရွာတိုက်ပွဲ (ချောက်မြို့နယ်)|တောင်သာရွာ]] ---- '''အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများနှင့် သတ်ဖြတ်မှုများ''' * [[မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ| အစုအပြုံလိုက်သတ်ဖြတ်မှု စာရင်း]] * [[လှိုင်သာယာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|လှိုင်သာယာ]] * [[ကလေးမြို့နယ် ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှုများ|ကလေးမြို့နယ် တိုက်ပွဲ]] * [[အူးဟူချောင်းတံတား အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|အူးဟူချောင်းတံတားလုပ်သားများ]] * [[ပဲခူး အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ပဲခူး]] * [[ဒီပဲယင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒီပဲယင်း]] * [[မိုဆို လူသတ်ပွဲ|မိုဆို]] * [[မုန်တိုင်ပင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မုန်တိုင်ပင်]] * [[ရင်ပေါင်တိုင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရင်ပေါင်တိုင်]] * [[လက်ယက်ကုန်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|လက်ယက်ကုန်း]] * [[ရွှေလှန်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရွှေလှန်ရွာ]] * [[ဖားကန့် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဖားကန့်]] * [[ဖလံပင်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဖလံပင်]] * [[တာတိုင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|တာတိုင်]] * [[ပင်လောင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ပင်လောင်း]] * [[ဝေဘူလ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဝေဘူလ]] * [[ပဇီကြီး အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ပဇီကြီး]] * [[ခြေရာတော်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ခြေရာတော်]] * [[လိုင်ဇာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|လိုင်ဇာ]] * [[ဝေလူးရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဝေလူး]] * [[မင်းတိုင်ပင် NUG တရားရုံး အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|NUG တရားရုံး]] * [[ကနန်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ကနန်]] * [[သာဒါရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|သာဒါ]] * [[အကြည်ပန်းပလွန်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|အကြည်ပန်းပလွန်း]] * [[ဆုံရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဆုံရွာ]] * [[လက်ထုတ္တော အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|လက်ထုတ္တော]] * [[ဗျိုင်းဖြူ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဗျိုင်းဖြူ]] * [[မတောရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မတော]] * [[ရှင်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရှင်ရွာ]] * [[မောင်တော နခခ (၂) အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|နခခ(၂)]] * [[တန်းလွဲရွာမ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|တန်းလွဲရာမ]] * [[ကျောက်နီမော် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ကျောက်နီမော်]] * [[မြောက်ဦး ရမ်းချောင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရမ်းချောင်း]] * [[အိုးထိမ်းတွင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|အိုးထိမ်းတွင်း]] * [[လမ်းလယ်ကျစ် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|လမ်းလယ်ကျစ်]] * [[မော်ချီးဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မော်ချီး]] * [[မြောက်ဦး ဒိုင်းကျီ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒိုင်းကျီ]] * [[သရက်တပင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|သရက်တပင်]] * [[ဘုံတိုရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဘုံတို]] * [[မိုင်းလုံ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မိုင်းတုံ]] * [[မြောက်ဦးဆေးရုံ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မြောက်ဦးဆေးရုံ]] * [[ချောင်းတူရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ချောင်းတူ]] * [[ယိုးငူ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ယိုးငူ]] * [[ပြောင်းရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ပြောင်းရွာ]] * [[ရေတွင်းကုန်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရေတွင်းကုန်း]] * [[ဒလက်ချောင်းဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒလက်ချောင်း]] * [[ကျင်ဒွေးတံတား အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ကျင်ဒွေးတံတား]] * [[ဖူနွမ်းရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဖူနွမ်း]] * [[သံတွဲ ကျောက်ကြီးရွာ အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ကျောက်ကြီး]] ---- ;ဆက်စပ်ခေါင်းစဉ်များ *[[ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေး ထုတ်ပြန်ချက်များ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရေး (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] }}<noinclude> [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်များ]] </noinclude> tsucmdg041ss67xeg5kn6pmp7i5hqnr 0 247681 1048141 802764 2026-08-11T18:08:19Z Mkant00 135890 1048141 wikitext text/x-wiki [[File:Gerade.svg|alt=see caption|thumb|290x290px|အနီရောင်ဖြင့် ဆွဲပြထားသည့် [[သင်္ချာဇာတ်ကောင်]]မှာ မျဉ်း(line) ဖြစ်၏။ ၎င်း၌ အကျယ်၊ အထူ၊ အတုတ် သဘောတို့ မရှိ။ အလျားသဘောသာ ထီးတည်းရှိ၏။]] [[သင်္ချာ]]၌ '''မျဉ်း'''ဆိုသည်မှာ အကျယ်သဘော၊ အထူသဘော၊ အတုတ်သဘော မရှိဘဲ အလျားသဘောရှိသောအရာ ဖြစ်သည်။ မရေမတွက်နိုင်သည့် [[အမှတ်]]များစွာ ဆက်တိုက်ဆက်တန်း ဖွဲ့စည်းထားခြင်းသဘောလည်း ရောက်၏။ [[ကဏ္ဍ:အခြေခံ ဂျီဩမေတြီ]] {{geometry-stub}} dfgfui5bev4t9j78m82g7qqy0h13usw 0 253864 1048224 1024187 2026-08-12T04:40:16Z Zawzawaungthwin 100038 ဆက်ခံသူ ထည့်သွင်း 1048224 wikitext text/x-wiki {{Infobox minister |honorific-prefix = |name = အောင်အောင် |honorific-suffix = | native_name = | native_name_lang = |image = |alt = |caption = |order = [[ရှမ်းပြည်နယ်]] ဝန်ကြီးချုပ် |term_start = ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ |term_end = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor = အောင်ဇော်အေး |successor = [[စိုင်းထိန်စိုး]] |order2 = [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |term_start2 = ၂၀၂၂ |term_end2 = ၂၀၂၄ |predecessor2 = ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ခင်လှိုင် |successor2 = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နိုင်နိုင်ဦး]] <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2024/02/02/379271.html|title=စစ်ရှုံးသော်လည်း ရမခ တိုင်းမှူး ဗိုလ်ချုပ်နိုင်နိုင်ဦး ရာထူးတိုး|work=The Irrawaddy|access-date=၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref> |order3 = [[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်တောင်ပိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူး |term_start3 = ၂၀၂၀ |term_end3 = ၂၀၂၂ |predecessor3 = ဗိုလ်ချုပ် [[ညွန့်ဝင်းဆွေ|ညွှန့်ဝင်းဆွေ]] |successor3 = ဗိုလ်ချုပ် ကြည်ခိုင် | party = | birth_date = {{Birth date and age|1972|6|4}} | birth_place = [[ပျော်ဘွယ်မြို့]]၊[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = မြန်မာ | ethnicity = | other_names = | known_for = | occupation = | parents = ကျော်သန်း + တင်လှ | spouse = ညိုမီစော <ref>{{cite web|url=https://www.moswrr.gov.mm/news/latest-news/details/70c5d77d-96d5-4724-8147-4311dd68b570|title=၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃ ရက်၊ မြန်မာအမျိုးသမီးများနေ့ အခမ်းအနားကျင်းပ|work=[[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်းကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန]]|access-date=၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၅}}</ref> | children = သား ၁ဦး၊သမီး ၁ဦး | alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] | allegiance = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears = ၁၉၉၀ - ၂၀၂၄ | rank = [[File:Tatmadaw_Lieutenant General_Insignia_01.png|15px]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ|ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] | unit = | commands = | battles = | awards = * [[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့|ဇေယျာကျော်ထင်]] * [[စည်သူဘွဲ့|စည်သူ]] }} '''ဦးအောင်အောင်''' (၄ ဇွန် ၁၉၇၂ မွေးဖွား) သည် လက်ရှိ [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]၏ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/51497|title=ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref> ယင်းမတိုင်မီက သူသည် မြန်မာ့တပ်မတော် တွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဆင့်ဖြင့် [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] တာဝန် ထမ်းခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/45154|title=နမ်းခမ်းမြို့ရှိ ပြည်သူ့စစ်(ဌာနေ)တပ်ဖွဲ့ဝင်များအား လက်နက်များတပ်ဆင်အပ်နှင်း၊ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များအား ဂုဏ်ပြုဆုငွေများပေးအပ်|work=MOI Myanmar|access-date=၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ }}</ref> == စစ်မှုထမ်းဘဝ == သူသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အပါတ်စဉ်(၃၆) ဆင်း ဖြစ်သည်။ တပ်မတော် တွင် ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် ကြည်း ၂၅၉၆၀ ဖြင့် စစ်မှုထမ်းသည်။၂၀၁၅ ခုနှစ်ကစပြီး တပ်မမှူး ရာထူးစတင်ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ် တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်အခြေစိုက် ခြေမြန်တပ်မ ၃၃ တပ်မမှူး အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.opensanctions.org/entities/NK-XoqFhHxoN2UZ3JiiQYqJM5/|title=AUNG, Aung|work=open sanctions|access-date=3 February 2024 }}</ref> ယင်းနောက် [[စစ်ဦးစီးတက္ကသိုလ်]] ကျောင်းအုပ်ကြီး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် တွင် [[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်တောင်ပိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းသည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2020/06/30/225523.html|title=ရန်ကုန်တိုင်း စစ်တိုင်းမှူး ဗိုလ်ချုပ် သက်ပုံ စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့ မှူး အဖြစ် ရာထူးတိုး|work=The Irrawaddy|access-date=၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၃၀ ဇွန် ၂၀၂၀ }}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် တွင် တိုင်းမှူးအဖြစ်မှ ရှမ်းပြည်နယ် နှင့် ကယားပြည်နယ် တို့ကို တာဝန်ယူရပြီး အရှေ့မြောက်တိုင်း၊ အရှေ့ပိုင်းတိုင်း၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်း နှင့် တြိဂံတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တို့ အပါအဝင် ဒေသတွင်းရှိ စစ်ဆင်ရေး ကွပ်ကဲမှု ဌာနချုပ်များနှင့် ဒေသကွပ်ကဲမှု စစ်ဌာနချုပ်များ အပေါ် စစ်ဆင်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကိစ္စများ စီစဉ်ရသည့် [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး|အမှတ် ၂ စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] (ကစထ-၂) ရာထူး တိုးမြင့်ခြင်းခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/10/05/255081.html|title=စစ်တပ် ထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင်များ ရာထူး အပြောင်းအလဲ ပြုလုပ်|work=The Irrawaddy|access-date=၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၂ }}</ref> ထိုတာဝန် အား ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၃၁ ရက်နေ့ အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/19897?d=1|title=လွိုင်ကော်မြို့ရှိ နယ်မြေခံတပ်မတော်ဆေးရုံတွင် တက်ရောက်ကုသမှုခံယူနေသူများအား ကြည့်ရှုအားပေး|work=CINCDS Myanmar|access-date=၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၂၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၂ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/42774/|title=ရှမ်းမြောက် ပြည်သူ့စစ်များကို စစ်ကောင်စီလက်နက်ထုတ်ပေး|work=Myanmar Now|access-date=၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၂၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203090709/https://myanmar-now.org/mm/news/42774/}}</ref> === စစ်မှုထမ်းကာလအရေးယူပိတ်ဆို့ခံရမှု === သူသည် ခြေမြန်တပ်မ ၃၃ တပ်မမှူး အဖြစ် တာဝန်စဉ် ၂၀၁၇ခုနှစ် ဇူလိုင်လ မှ ဒီဇင်ဘာလအတွင်း ရခိုင်ပြည်နယ်၊ နယ်မြေရှင်းလင်းရေးစစ်ဆင်ရေး၏ ရခိုင်မြောက်ပိုင်း ပဋိပက္ခအတွင်း လူ့အခွင့်အရေး ဆိုးဆိုးရွားရွား ချိုးဖောက်မှုများထဲ ပါဝင်ပတ်သက်သည်ဆိုသောစွပ်စွဲချက်ဖြင့် အမေရိကန် ၏ အရေးယူပိတ်ဆို့မှုကို ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/eu-sanction-on-7-myanmar-army-officer-/4454285.html|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ၂ ဦးကို မြန်မာစစ်တပ်က အရေးယူ|work=VOA Burmese|access-date=၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၂၆ ဇွန် ၂၀၁၈ }}</ref> သူသည် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်၊ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစိုးဝင်း၊အမှတ် ၉၉ ခြေမြန်တပ်မ တပ်မမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် သန်းဦး နှင့်အတူ ၎င်း အား အမေရိကန် က အရေးယူပိတ်ဆို့ ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-49021402|title=ကာချုပ်၊ ဒုချုပ်နဲ့ တပ်မမှူး နှစ်ယောက်ကို အမေရိကန် ပြည်ဝင်ခွင့်ပိတ်|work=BBC Burmese|access-date=၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၇ ဇူလိုင် ၂၀၁၉ }}</ref> === ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း အရေးယူပိတ်ဆို့ခံရမှု === ၂၀၂၁မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းမှု အပြီး သူ့ကို အခြားသော တပ်မတော်ထပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင်များနှင့်အတူ အမေရိကန်အပါအဝင် အနောက်နိုင်ငံများက အရေးယူပိတ်ဆို့မှု ထပ်တိုး ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://ayartimes.com/?p=19199|title=ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံက အာဏာသိမ်းစစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်တွေကို ဒဏ်ခတ်အရေးယူ|work=Ayeyarwaddy Times|access-date=၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၈ မေ ၂၀၂၃ }}</ref> == ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာပုံ == [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] က [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ခေါ်ပြီး နောက်ထပ်သက်တမ်း(၆)လ တိုးပြီးသည့်နောက် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၁ရက်နေ့တွင် သူ့ကို ရှမ်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ်ခန့်အပ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://mekongnewsmm.com/%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8-%E1%80%80%E1%80%9A%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%A1%E1%80%91%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8/|title=ရှမ်း-ကယား အထူးစစ်ဆင်ရေးမှူး ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးအောင်အောင် ကို ရှမ်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် စစ်ကောင်စီအစားထိုး ခန့်အပ်|work=Mekong News|access-date=၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203090709/https://mekongnewsmm.com/%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8-%E1%80%80%E1%80%9A%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%A1%E1%80%91%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8/}}</ref> သူသည် စစ်ကောင်စီခန့်အပ်သည့် တတိယမြောက် [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]] ၏ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်သည်။ === ရွေးကောက်ပွဲယှဉ်ပြိုင်မှု === သူသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ဒီဇင်ဘာ ၂၈ ရက် တွင် ကျင်းပသည့် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] အပိုင်း(၁)တွင် ရှမ်းပြည်နယ်၊တောင်ကြီးမြို့နယ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း အဖြစ် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ ကိုယ်စားပြု၍ ဝင်ရောက် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။သူသည် [[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]] (PNO)ပါတီ ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ဒေါ်နန်းကျင်း (ခ) ဒေါ်နန်းစိန်အား မဲအရေအတွက် ၁၆ဝဝဝ ခန့်အကွာဖြင့် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2025/12/31/myanmar-junta-election-ex-generals/|title=တောင်ကြီးနဲ့မြိတ်မှာ စစ်ဗိုလ်ချုပ်တွေ ရွေးကောက်ပွဲရှုံးနိမ့်|work=RFA|access-date=၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၃၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/70884/|title=ကမ္ဘာကျော်သွေးစွန်းလက်ပိုင်ရှင် တပ်မ (၃၃) တပ်မမှူး၏ မအောင်မြင်သောရွေးကောက်ပွဲအိပ်မက်|work=Myanmar Now|access-date=၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆}}{{Dead link|date=January 2026 }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{lifetime|၁၉၇၂| | }} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[Category:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] {{နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ}} 7r4zt6vl1vj42vewoh4e1u2mj9mg3kr 0 255032 1048166 844503 2026-08-12T01:33:15Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1048166 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = ကျိုင်းတုံဟော် | image = File:Haw long.jpg | image_size = | image_alt = <!-- or |alt= --> | image_caption = <!-- or |caption= --> | coordinates = {{Coord|21.291|99.601|type:landmark|display=inline,title}} | architectural_style = | address = [[ကျိုင်းတုံမြို့]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | years_built = | groundbreaking_date = | start_date = ၁၉၀၃ | stop_date = ၁၉၀၆ | topped_out_date = | completion_date = <!-- or |est_completion= --> | opened_date = | inauguration_date = | relocated_date = | renovation_date = | closing_date = | demolition_date = ၁၉၉၁ | cost = | owner = | height = | material = | size = | floor_count = | floor_area = | architect = | architecture_firm = | parking = | public_transit = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | references = | footnotes = }} '''ကျိုင်းတုံဟော်နန်း''' သို့မဟုတ် '''ကျိုင်းတုံဟော်''' ({{Lang-shn|ႁေႃလူင်ၵဵင်းတုင်}}) သည် [[ကျိုင်းတုံနယ်]]ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သော စော်ဘွားများ နေထိုင်ခဲ့ရာအဆောက်အဦး ဖြစ်သည်။ ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သော် ကျိုင်းတုံဟော်ကို ၁၉၉၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်|စစ်အစိုးရ]]က ဖြိုချခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |date=2019-08-08 |title=Shan Community to Demand Return of Kengtung Palace Site |url=https://www.bnionline.net/en/news/shan-community-demand-return-kengtung-palace-site |access-date=2023-12-27 |website=Burma News International |language=en}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == ဟော်နန်းကို ၁၉၀၃ ခုနှစ်တွင် ဆောက်လုပ်ခဲ့ပြီး ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့ကာ ဥရောပနှင့် အိန္ဒိယဟန်များ လွှမ်းမိုးထားပြီး ရှမ်းရိုးရာနှင့် မြန်မာ ဗိသုကာပုံစံကို ပေါင်းစပ်တည်ဆောက်ထားသည်။<ref name=":1">{{Cite web |date=November 2009 |title=Forbidden Glimpses of Shan State |url=https://www.unpo.org/images/shan%20forbidden%20glimpses%20of%20shan%20state.pdf |website=Shan Women’s Action Network |access-date=29 February 2024 |archive-date=26 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426115405/https://www.unpo.org/images/shan%20forbidden%20glimpses%20of%20shan%20state.pdf }}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Withaya Huanok |date=2007-07-04 |title=Kengtung: From minarets to muddy concrete |url=https://www.bnionline.net/en/shan-herald-agency-for-news/item/1956-kengtung-from-minarets-to-muddy-concrete.html |access-date=2023-12-27 |website=Burma News International |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Lawi Weng |date=2019-08-07 |title=Shan Heritage Group to Petition Myanmar President for Return of Palace Land |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/shan-heritage-group-petition-president-return-palace-land.html}}</ref> ၁၉၀၃ ခုနှစ်တွင် ဒေလီ သစ္စာခံပွဲသို့ တက်ရောက်ခဲ့သော စော်ဘွား စဝ်ကွန်ကျောက်အင်းတလျဲန်း က ဟော်နန်း၏ ဒီဇိုင်းကို ပုံထုတ်ခဲ့သည်။<ref name=":4">{{Cite web |last=Curwen |first=Pippa |date=2020-02-29 |title=Rejection of Kengtung Palace land appeal shows callous disregard for ethnic rights |url=https://www.bnionline.net/en/news/rejection-kengtung-palace-land-appeal-shows-callous-disregard-ethnic-rights |access-date=2023-12-27 |website=Burma News International |language=en}}</ref> ဟော်နန်းကို မြေးဖြစ်သူ စဝ်စိုင်းလုံ က ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရသို့ မလွှဲပြောင်းပေးမီ ၁၉၅၉ ခုနှစ်အထိ ဟော်နန်းတွင် စဝ်ကွန်ကျောက်၏ မိသားစုများ နေထိုင်ခဲ့သည်။<ref name=":1" /> [[၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရပြီး]]နောက် ဟော်နန်းအား အစိုးရရုံအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref name=":4" /> မြန်မာ့ခရီးသွားနှစ်အတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်ရန် အစိုးရက ဒေသခံများ ကန့်ကွက်နေသည့်ကြားမှ ဟော်နန်းအား ၁၉၉၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် ဖြိုချခဲ့ပြီး ဟိုတယ်အဖြစ် ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။<ref name=":2" /><ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Tindall |first=Jay |date=2013-04-16 |title=Myanmar’s Kengtung: A Mecca Of Tribal Diversity |url=https://jaytindall.asia/story/myanmars-kengtung-a-mecca-of-tribal-diversity/ |access-date=2023-12-27 |language=en-US |archive-date=27 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227223317/https://jaytindall.asia/story/myanmars-kengtung-a-mecca-of-tribal-diversity/ |url-status=dead }}</ref> ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ဟိုတယ်တည်ဆောက်ခြင်း ပြီးစီးခဲ့သည်။<ref name=":1" /> ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလအရ ဟိုတယ်အား ဦး[[အောင်မျိုးမင်းဒင်]]က ပိုင်ဆိုင်သည်။<ref>{{Cite news |date=2022-02-28 |title=Myanmar Junta Chief Hands Golden Triangle Resorts to Associates |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-chief-hands-golden-triangle-resorts-to-associates.html}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဒေသခံများက ဟော်နန်းပုံစံတူ ပြန်လည်ဆောက်လုပ်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ ဟော်နန်း ပြန်လည်ရရှိရေး ကော်မတီ ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref name=":4" /> ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ကော်မတီက ဟော်နန်းမြေအား ဒေသခံများအား ပြန်လည်ပေးရန် အစိုးရထံ တောင်းဆိုခဲ့သည်။<ref name=":3" /><ref name=":0" /> [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီး]]နောက်တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]က ကျိုင်တုံမြို့၊ နောင်တုံကန်အနီး မြေနေရာတွင် ဟော်နန်းပုံတူအား ပြန်လည်ဆောက်လုပ်ပေးမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။<ref name=":5">{{Cite web |last= |date=2023-03-21 |title=Construction of Shan Palace in Keng Tung, overseen by Military Council, reaches 60% completion |url=https://english.shannews.org/archives/25995 |access-date=2023-12-27 |website=Shan Herald Agency for News |language=en-US}}</ref> ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများကို ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။<ref name=":5" /> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ နန်းတော်များ}} [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နန်းတော်များ]] mtpryvw03bbydkdsvya82umvgvnp6yw 0 258832 1048151 837623 2026-08-11T18:14:35Z Mkant00 135890 1048151 wikitext text/x-wiki {{Also|လက်ဝဲရစ်}} {{multiple image |image1 = Clockwise arrow.svg |caption1 = လက်ယာရစ် (နာရီလက်တံအတိုင်း) |image2 = Counterclockwise arrow.svg |caption2 = [[လက်ဝဲရစ်|လက်ဝဲရစ် (နာရီလက်တံပြောင်းပြန်)]] |width = 140px }} မိမိတို့ကိုင်တွယ်ကြည့်ရှုနေသည့် [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်]][[တွေ့ကြုံရှုထောင့်|ရှုထောင့်]]အတွင်း၌ [[စက်ဝိုင်းပုံ ရွေ့လျားမှု|တိုင်းကြောင်း၂-ခုသော (2-D) ပြင်တွင်း လှည့်ပတ်မှု (in-plane roatioan)]] ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပုံ ဘက်လှည့်မှု ၂မျိုးအနက် ၁မျိုး ဖြစ်သော၊ '''နာရီလက်တံအတိုင်း''' (ခေါ်) '''လက်ယာရစ်''' ({{lang-en|clockwise}}) ဆိုသည်မှာ - [[စံတိုင်|လည်ပတ်မှု ဝင်ရိုးစံတိုင်]]ကို ကြည့်ရှုသူမျက်နှာပြင်သို့ [[ထောင့်သန့်|ထောင့်မတ်]]ကျစေလျက်တွင် ရွေ့လျားဝတ္ထုက ၎င်း၏လည်ပတ်မှု[[ပြင်ညီ|ပြင်]]အတွင်း [[ဗဟို]]အမှတ်၏ ထိပ်ဘက်မှ ဘက်ယာ(ညာ)ဘက်သို့ ရွေ့နှင့်ပြီး ထိုမှ အောက်ဘက်သို့၊ ထိုမှ လက်ဝဲ(ဘယ်)ဘက်သို့၊ ထိုမှ တပတ်ပြည့်ရာ ထိပ်ဘက်သို့ လှည့်ပတ်ရွေ့လျားမှုမျိုး ဖြစ်၏။ ထိုပြင်အတွင်း၌ မိမိက ဝင်ရောက်လမ်းလျှောက်နေအံ့၊ လည်ပတ်မှုဗဟိုဘက်သို့ မိမိ၏ လက်ယာ(ညာ)ဘက် ကျရောက်နေအောင် မျက်နှာမူလမ်းလျှောက်မှုမျိုး ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဦးတည်ချက် (ဂျီဩမေတြီ)]] [[ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ]] 72m51z3xumow27gmnzqh3rxzovqfzwi 0 258833 1048152 1047578 2026-08-11T18:14:49Z Mkant00 135890 1048152 wikitext text/x-wiki {{Also|လက်ယာရစ်}} {{multiple image |image1 = Clockwise arrow.svg |caption1 = [[လက်ယာရစ်|လက်ယာရစ် (နာရီလက်တံအတိုင်း)]] |image2 = Counterclockwise arrow.svg |caption2 = လက်ဝဲရစ် (နာရီလက်တံပြောင်းပြန်) |width = 140px }} မိမိတို့ကိုင်တွယ်ကြည့်ရှုနေသည့် [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်]][[တွေ့ကြုံရှုထောင့်|ရှုထောင့်]]အတွင်း၌ [[စက်ဝိုင်းပုံ ရွေ့လျားမှု|တိုင်းကြောင်း၂-ခုသော (2-D) ပြင်တွင်း လှည့်ပတ်မှု (in-plane roatioan)]] ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပုံ ဘက်လှည့်မှု ၂မျိုးအနက် ၁မျိုး ဖြစ်သော၊ '''နာရီလက်တံပြောင်းပြန်''' (ခေါ်) '''လက်ယာရစ်''' ({{lang-en|counter-clockwise}} သို့မဟုတ် anti-clockwise) ဆိုသည်မှာ - [[ဝင်ရိုး|လည်ပတ်မှု ဝင်ရိုးစံတိုင်]]ကို ကြည့်ရှုသူမျက်နှာပြင်သို့ [[ထောင့်သန့်|ထောင့်မတ်]]ကျစေလျက်တွင် ရွေ့လျားဝတ္ထုက ၎င်း၏လည်ပတ်မှု[[ပြင်ညီ|ပြင်]]အတွင်း [[ဗဟို]]အမှတ်၏ ထိပ်ဘက်မှ ဘက်ဝဲ(ဘယ်)ဘက်သို့ ရွေ့နှင့်ပြီး ထိုမှ အောက်ဘက်သို့၊ ထိုမှ လက်ယာ(ညာ)ဘက်သို့၊ ထိုမှ တပတ်ပြည့်ရာ ထိပ်ဘက်သို့ လှည့်ပတ်ရွေ့လျားမှုမျိုး ဖြစ်၏။ ထိုပြင်အတွင်း၌ မိမိက ဝင်ရောက်လမ်းလျှောက်နေအံ့၊ လည်ပတ်မှုဗဟိုဘက်သို့ မိမိ၏ ဘက်ဝဲ(ဘယ်)ဘက် ကျရောက်နေအောင် မျက်နှာမူလမ်းလျှောက်မှုမျိုး ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဦးတည်ချက် (ဂျီဩမေတြီ)]] 82w37l4tpvpid4qk52wi4lysbs7xfqv 0 272028 1048272 1037331 2026-08-12T06:47:41Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1048272 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific-prefix = |name = စိုင်းငေါင်းဆိုင်ဟိန်း |honorific-suffix = |image = |alt = |caption = |office = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency = [[မောက်မယ်မြို့နယ်|မောက်မယ်မြို့နယ်]] |majority = ခိုင်လုံမဲ ၅၅၉၀ (၄၅.၁၉ရာခိုင်နှုန်း) |term_start = ၂၀၁၅ |term_end = ၂၀၂၀ |predecessor = ကိုယ်တိုင် |successor = မရှိ |office2 = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency2 = [[မောက်မယ်မြို့နယ်|မောက်မယ်မြို့နယ်]] |majority2 = ခိုင်လုံမဲ ၅၁၈၁ ( ၅၃.၉၅ရာခိုင်နှုန်း) |term_start2 = ၂၀၁၀ |term_end2 = ၂၀၁၅ |predecessor2 = အခြေခံဥပဒေ စတင် |successor2 = ကိုယ်တိုင် | party = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | birth_date = {{Birth date |1970|4|13}} | birth_place = [[မောက်မယ်မြို့နယ်|မောက်မယ်မြို့နယ်]]၊[[ရှမ်းပြည်နယ်|ရှမ်းပြည်နယ်]] | death_date = {{Death date and age|2025|7|11|1970|4|13}} | death_place = [[မောက်မယ်မြို့နယ်|မောက်မယ်မြို့နယ်]]၊[[ရှမ်းပြည်နယ်|ရှမ်းပြည်နယ်]] | residence = | nationality = [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]] | ethnicity = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်းလူမျိုး]] | occupation = နိုင်ငံရေးသမား၊ ကျောင်းဆရာ | religion = | spouse = ဒေါ်ညွန့်စိန် | children = | parents = | alma_mater = | website = }} '''စိုင်းငေါင်းဆိုင်ဟိန်း''' (၁၃ ဧပြီ ၁၉၇၀ - ၁၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅) သည် [[ရှမ်းလူမျိုး]] ကျောင်းဆရာ နှင့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ဟောင်း နိုင်ငံရေးသမား ဖြစ်သည်။ သူသည် ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း၊မောက်မယ် မဲဆန္ဒနယ်မှနေ၍ ၂၀၁၀၊၂၀၁၅ နှင့် ၂၀၂၀ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ သုံးကြိမ်စလုံး အနိုင်ရခဲ့သည့် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းပြီး]]နောက်ပိုင်း သေနတ်သမားအချို့၏ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်မှုကြောင့် အသက်ဆုံးခဲ့ရသူလည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် မောက်မယ်မြို့နယ် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝ == သူသည် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲအောင်မြင်ပြီး ပညာရေးတက္ကသိုလ် သို့ တက်ရောက်ကာ B.A,B.Edဘွဲ့ ရရှိသည်။ဘွဲ့ရသည့် အသက် ၁၉ နှစ်အရွယ်ကတည်းကစပြီး ပညာရေးလောကထဲ ကျောင်းဆရာ အဖြစ် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ် မှ ၂၀၀၁ ခုနှစ် အထိ မူလတန်းပြ၊ ၂၀၀၁ ခုနှစ် မှ ၂၀၀၆ ခုနှစ် အထိ အခြေခံပညာ မူလတန်းကျောင်းအုပ်၊ ၂၀၀၆ ခုနှစ် မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ် အထိ အထက်တန်းပြ၊ ၂၀၀၈ ခုနှစ် မှ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ထိ လက်ထောက်ပညာရေးမှူးအဖြစ် ရှမ်းပြည်နယ်၊ [[မောက်မယ်မြို့နယ်]]တွင်ပင် တာဝန်များအသီးသီး ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/196649|title=၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ပြည်သူများ စိတ်ဝင်စားနိုင်သည့် ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများ (ရှမ်းပြည်နယ်) - ၂|work=Eleven Media|access-date=၁၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၃၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ }}</ref> == နိုင်ငံရေးဘဝဖြတ်သန်းမှု == သူသည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀|၂၀၁၀ အထွထွေရွေးကောက်ပွဲ]] တွင် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] ကိုယ်စားပြုပြီး ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/politics/45152|title=ဒုတိယ သမ္မတလောင်းရွေးချယ်ရေး အစည်းအဝေး ခေတ္တရပ်နားပြီး မွန်းလွဲပိုင်းတွင် ဆက်လက်ပြုလုပ်မည်|work=Eleven Media|access-date=၁၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၂၃ မတ် ၂၀၁၈|archive-date=25 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250925115838/https://news-eleven.com/politics/45152|url-status=dead}}</ref> အနိုင်ရ၍ လွှတ်တော်အမတ် ဖြစ်လာသည်။ ယင်းအပြင် ၂၀၀၅ ခုနှစ် နှင့် ၂၀၂၀ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ များတွင်လည်း ပါတီကိုယ်စားပြုဝင်ပြိုင်ကာ အနိုင်ရခဲ့ပြန်သည်။ == လုပ်ကြံခံရခြင်း == ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၁ရက်နေ့ နံနက် ၉နာရီ အချိန်တွင် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ [[လင်းခေးခရိုင်]]၊ မောက်မယ်မြို့ အထွက် ၎င်း၏ လိ​မ္မော်စိုက်ပျိုးရေးခြံအတွင်း အမည်မသိသေနတ်သမားများ လက်ချက်ကြောင့် အသက်ဆုံးခဲ့ရသည်။ <ref>{{cite web|url=https://mekongnewsmm.com/?p=25968|title=မောက်မယ် ကြံ့ခိုင်ရေးကိုယ်စားလှယ် ပစ်သတ်ခံရ|work=မဲခေါင်သတင်း|access-date=၁၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၁၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅}}{{Dead link|date=August 2026 }}</ref> == ကိုးကား == <references /> {{lifetime|၁၉၇၀|၂၀၂၅}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ လုပ်ကြံမှုများ]] fkbjyb5xote50essefs0c6x6v2qkoc8 0 275582 1048159 1028167 2026-08-11T21:44:44Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1048159 wikitext text/x-wiki {{Infobox television channel | name = 5 PLUS | logo = | launch_date = | closed_date = | owner = Family Entertainment Group | country = {{flag|Myanmar}} | language = Burmese | area = မြန်မာ | picture_format = | former_names = | sister_channels = | headquarters = [[ရန်ကုန်မြို့]] | website = | terr_serv_1 = | terr_chan_1 = | terr_serv_2 = | terr_chan_2 = | online_serv_1 = | online_chan_1 = }} {{Infobox company | name = Family Entertainment Group<br />5 Network | logo = | logo_size = | logo_alt = | logo_caption = | image = | image_size = | image_alt = | image_caption = | trade_name = | type = Subsidiary | ISIN = | industry = Media Production | genre = | fate = | predecessor = <!-- or: | predecessors = --> | successor = <!-- or: | successors = --> | founded = | founder = <!-- or: | founders = --> | defunct = <!-- {{into date|YYYY|MM|DD}} --> | hq_location = | hq_location_city = | hq_location_country = | num_locations = | num_locations_year = | area_served = <!-- or: | areas_served = --> | key_people = | products = Television Production<br/> Television Channel | brands = | production = | production_year = | services = | revenue = | revenue_year = | operating_income = | income_year = <!-- Year of operating_income data (if known) --> | net_income = <!-- or: | profit = --> | net_income_year = <!-- or: | profit_year = --><!-- Year of net_income/profit data (if known) --> | aum = <!-- Only for financial-service companies --> | assets = | assets_year = <!-- Year of assets data (if known) --> | equity = | equity_year = <!-- Year of equity data (if known) --> | owner = <!-- or: | owners = --> | members = | members_year = <!-- Year of members data (if known) --> | num_employees = | num_employees_year = <!-- Year of num_employees data (if known) --> | parent = [[Forever Group]] | divisions = | subsid = | module = <!-- Used to embed other templates --> | website = | footnotes = }} '' '''5 PLUS''' ရုပ်သံလိုင်းသည် [[ရန်ကုန်မြို့|မြန်မာနိုင်ငံတွင်]] အခြေစိုက်သည့် [[မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား|MRTV ၏]] Multiplex Playout စနစ်အောက်တွင် လည်ပတ်နေသည့် မြန်မာ့ဒစ်ဂျစ်တယ် အခမဲ့ ရုပ်သံလိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်[[မြန်မာနိုင်ငံ|။]] 5 Plus အား '''Family Entertainment Group''' မှ လည်ပတ်ပြီး ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရက် ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ပါသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.myanmartvchannels.com/5-plus-channel.html|title=About 5 Plus|access-date=26 September 2025|archive-date=18 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250618011704/https://www.myanmartvchannels.com/5-plus-channel.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/5PlusChannel/about_details|title=Details About 5 PLUS}}</ref><ref>{{Cite news|title=31.3.2024 (တနင်္ဂနွေ)နေ့အတွက် နေ့စဉ်ဇယားတင်ပေးလိုက်ပါတယ်။|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=818146277020874&set=a.558477196321118|date=31 March 2024}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ် မေလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် MRTV ၏ ဒစ်ဂျစ်တယ် အခမဲ့ ရုပ်သံလိုင်းများအတွက် အကြောင်းအရာပံ့ပိုးပေးသူအဖြစ် လက်တွဲလုပ်ကိုင်ရန် [[မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား|MRTV]] နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး သဘောတူစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပါသည်။<ref>{{Cite news|title=Myanmar to get five more TV channels|url=http://www.mizzima.com/news-domestic/myanmar-get-five-more-tv-channels|date=19 February 2018}}</ref> == ကိုးကား == [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရုပ်မြင်သံကြားထုတ်လွှင့်မှု]] [[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့ရှိ သတင်းမီဒီယာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ မီဒီယာများ]] 51m7xovjbeyav0pd90ntc2aa9tu50vs 0 282797 1048125 1027109 2026-08-11T14:25:31Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] 1048125 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=သန်းထိုက်|birth_place=မြန်မာနိုင်ငံ|allegiance={{Flag|Myanmar}}|branch={{army|Myanmar}}|military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း - ၂၈၁၄၆|honorific prefix=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး|office1=စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ် (ကြည်း)|predecessor1=[[ကျော်စွာလင်း]]|office2=[[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူး|predecessor2=ဗိုလ်ချုပ်ဖြိုးသန့်|leader1=[[မင်းအောင်လှိုင်]]|termstart1=၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄|termend2=၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄|termstart2=၂၀၂၂}} ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး '''သန်းထိုက်''' (BC - 28146) သည် [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]မှ အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီးတစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] ဗိုလ်လောင်းသင်တန်း အမှတ်စဉ် (၃၈) မှ ကျောင်းဆင်းသည်။ လက်ရှိတွင် [[တပ်မတော် (ကြည်း)]] ၏ စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်အဖြစ်<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2025-09-10 |title=နိုင်ငံ(၄)နိုင်ငံမှ တပ်မတော်ခေါင်းဆောင်များနှင့်ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းထိုက်တွေ့ဆုံ‎ |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%81%84%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BE-%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99/ |access-date=2026-03-13 |website=Popular |language=en-US}}</ref> တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။ == စစ်မှုထမ်းခြင်း == ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သန်းထိုက်သည် [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (နမခ) တိုင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်မထမ်းဆောင်မီ ကာလများတွင် ကလေးမြို့နယ်၌ [[အမှတ်(၁၀)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်|အမှတ် (၁၀) စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှု ဌာနချုပ်]]တွင် တပ်မမှူး တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ <ref name=":03">{{Cite web |title=Junta appoints new head of northwestern command |url=https://myanmar-now.org/en/news/junta-appoints-new-head-of-northwestern-command |access-date=2023-02-18 |website=Myanmar NOW |language=en }}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ယခင်တိုင်းမှူး ဗိုလ်ချုပ်ဖြိုးသန့် နေရာ၌ အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရပြီး<ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2022-01-08 |title=စစ်ကိုင်း PDF တွေကို တိုက်ဖို့ နမခတိုင်းမှူးသစ် ခန့် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/01/08/248784.html |access-date=2026-03-13 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> ၎င်း၏ တာဝန်ယူမှုကာလအတွင်း စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း၌ တပ်မတော်၏ စစ်ဆင်ရေးများနှင့် ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာ၏ ဝေဖန်မှုများရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2022-01-10 |title=Senior Myanmar Military Official Replaced in Surprise Move |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/senior-myanmar-military-official-replaced-in-surprise-move.html |access-date=2023-03-29 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-03-28 |title=Myanmar military's might fails to crush decades-old resistance |url=https://asia.nikkei.com/Spotlight/Asia-Insight/Myanmar-military-s-might-fails-to-crush-decades-old-resistance |access-date=2023-03-29 |website=Nikkei Asia |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=စထွန်းအောင် |date=0001-11-30 |title=စစ်ကိုင်းတိုင်းအတွင်း လူသတ်ခေါင်းဖြတ်မှုများကို ဦးဆောင်နေသူ ဗိုလ်ချုပ်သန်းထိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/14197/ |access-date=2026-03-13 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလအတွင်း တပ်မတော်၏ ရာထူးအပြောင်းအလဲများအရ [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] အဖြစ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]]အား ပြောင်းလဲခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ နေရာဖြစ်သော [[စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ် (ကြည်း)]] ရာထူးအတွက် ဗိုလ်ချုပ်သန်းထိုက်အား ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်သို့ တိုးမြှင့်ကာ အစားထိုးခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-12-18 |title=ညှိကွပ်အပါအဝင် စစ်ဗိုလ်ချုပ်တချို့ အပြောင်းအလဲဖြစ် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c89x0414ge0o |access-date=2026-03-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == အရေးယူပိတ်ဆို့ခံရမှု == ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလတွင် ဥရောပသမဂ္ဂ (EU) က ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သန်းထိုက်အား ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2022-11-08 |title=COUNCIL IMPLEMENTING REGULATION (EU) 2022/2177 of 8 November 2022 implementing Regulation (EU) No 401/2013 concerning restrictive measures in view of the situation in Myanmar/Burma |url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32022R2177&from=EN |website=Official Journal of the European Union}}</ref> အကြောင်းရင်းမှာ ၎င်းကွပ်ကဲသည့် တပ်ဖွဲ့များက [[လက်ယက်ကုန်း အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|လက်ယက်ကုန်းရွာ]] အပါအဝင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများ ကျူးလွန်ခြင်း၊ နေအိမ်ပေါင်း ၂၀,၀၀၀ ခန့်ကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခြင်းတို့တွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် ကနေဒါအစိုးရကလည်း ၎င်းအား ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Canada |first=Global Affairs |date=2023-01-31 |title=Backgrounder – Additional sanctions for Myanmar |url=https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2023/01/backgrounder--additional-sanctions.html |access-date=2023-02-18 |website=www.canada.ca }}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Than Hteik |url=https://www.opensanctions.org/entities/ca-sema-2-92-mm-than-hteik/ |access-date=2023-02-18 |website=[[opensanctions.org]] |language=en }}{{Dead link|date=March 2026 }}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၌ စစ်ဆင်ရေးများ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့ရာ ဒေသခံများ၏ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ <ref name=":0">{{Cite web |last= |first= |date=2023-03-22 |title=The man behind the Myanmar junta’s campaign of terror in Sagaing |url=https://myanmar-now.org/en/news/the-man-behind-the-myanmar-juntas-campaign-of-terror-in-sagaing/ |access-date=2023-03-29 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref>ထို့ပြင် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ မတ်လအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[တာတိုင် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|တာတိုင်ရွာ လူသတ်မှု]]တွင်လည်း ၎င်း၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ တပ်မ (၉၉) လက်အောက်ခံတပ်ဖွဲ့များ ပါဝင်ပတ်သက်သည်ဟု သတင်းများတွင် ဖော်ပြခံရသည်။<ref name=":8">{{Cite web |date=2023-03-03 |title=တာတိုင်ရွာ သတ်ဖြတ်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/64841876 |access-date=2023-03-11 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ဆက်လက် ဖတ်ရှုရန် == * [[လက်ယက်ကုန်း အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု]] * [[တာတိုင် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းဆင်းများ]] 5mj1qamjduj3k0me6bz5zw6ylta3au4 0 283801 1048227 1047155 2026-08-12T04:55:01Z Zawzawaungthwin 100038 နိပွန်ဖောင်ဒေးရှင်းဂုဏ်ထူးဆောင်ဥက္ကဋ္ဌ၏ ခရီးစဥ် 1048227 wikitext text/x-wiki {{Infobox government cabinet | cabinet_name = ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ | flag = State Seal of the Republic of the Union of Myanmar.svg | flag_border = | cabinet_number = ဆဋ္ဌမမြောက် | cabinet_type = ပြည်ထောင်စုအစိုးရ | jurisdiction = မြန်မာနိုင်ငံ | image = President and Vice Presidents of Myanmar (2026).jpg | image_size = 300px | caption = (ဘယ်မှညာ)ဒုတိယသမ္မတ(၁)၊နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတ(၂) | date_formed = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | government_head = [[မင်းအောင်လှိုင်|မင်းအောင်လှိုင်]] | government_head_title = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | deputy_government_head = {{unbulleted list | [[ညိုစော|ညိုစော]] ([[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ-၁]]) | [[နန်းနီနီအေး|နန်းနီနီအေး]] ([[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ-၂]]) }} | state_head = [[မင်းအောင်လှိုင်|မင်းအောင်လှိုင်]] | state_head_title = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | political_party = {{unbulleted list | [[တပ်မတော်]] | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] }} |current_number= ၃၄ |opposition_party= '''အတိုက်အခံများ''' * [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) * [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ]] ** ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ | election = [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ရွေးကောက်ပွဲ]] | incumbent = ၂၀၂၆ – လက်ရှိ | incoming_formation = [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]] | previous = [[ဦးညိုစောအစိုးရ|ညိုစောအစိုးရ]] | successor = }} '''ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ''' သည် (တရားဝင်အားဖြင့် '''ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ ဖွဲ့စည်းထားသော ဆဋ္ဌမမြောက် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ပထမဆုံးကျင်းပခဲ့သော [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]] အပြီးတွင် ပေါ်ပေါက်လာသော အရပ်သားအသွင်းပြောင်း [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/81566 |access-date=2026-04-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲ]]တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |title=အာဏာသိမ်း စစ်ခေါင်းဆောင် မင်းအောင်လှိုင်ကို သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ် |url=https://burmese.dvb.no/post/681404 |access-date=2026-04-03 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref>ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် [[ညိုစော|ဦးညိုစော]]နှင့် ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]]တို့ကိုလည်း ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81374 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ရွေးချယ်တင်မြှောက် |url=https://news-eleven.com/article/310989 |access-date=2026-04-03 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်]] မှ အာဏာထိန်းသိမ်းပြီးနောက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] ၊ဝန်ကြီးချုပ် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]၊ [[ဦးညိုစောအစိုးရ]]၊ [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော် လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] နှင့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] တို့ သက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်တွင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီအစိုးရသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်အစောပိုင်းတို့တွင် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ကို ကျင်းပခဲ့သည်။ အဆိုပါရွေးကောက်ပွဲမှတစ်ဆင့် ပေါ်ထွက်လာသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] အစည်းအဝေးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လနှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ကျင်းပခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတများကို [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|ရွေးချယ်တင်မြှောက်]] ခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ - ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် သည် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာဆိုခဲ့ပြီးနောက် ၎င်း၏ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ကို စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=စထွန်းအောင် |date=2026-03-24 |title=သမ္မတရာထူးရယူပြီး တပ်ချုပ်ကိုပါ ထိန်းချုပ်မည့် မင်းအောင်လှိုင်၏ အာဏာမြဲရေး စီမံကိန်း |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73502/ |access-date=2026-04-03 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref> ဤအစိုးရအဖွဲ့သည် [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] ထံမှ အာဏာလွှဲပြောင်းရယူခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး [[တပ်မတော်]] နှင့် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] တို့ ပူးပေါင်းပါဝင်သော အစိုးရအဖွဲ့ဖြစ်သည်။ အစိုးရအဖွဲ့သစ်အတွက် ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးဌာနပေါင်း ၃၁ ဌာန ဖွဲ့စည်းမည်ဖြစ်သော်လည်း ဝန်ကြီးနေရာအား လူ ၃၀ ဦးသာ ခန့်အပ်မည်ဟု နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လွှတ်တော်သို့ တင်ပြထားကြောင်း ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ အစည်းအဝေးတွင် နာယကက ဖတ်ကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-07 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> အဆိုပြုထားသည့် ဝန်ကြီးဌာနတွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဌာနအသစ် (၆)ခု ပါဝင်သည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၇ ရက်နေ့တွင်အတည်ပြုသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === နိုင်ငံ​တော်သမ္မတရုံး၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူ === သမ္မတဦးမင်း​အောင်လှိုင်၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူအဖြစ် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ[[ခိုင်ခိုင်စိုး]]အား ခန့်အပ်​ကြောင်း တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ခြင်းမျိုးမရှိ​သော်လည်း ဇွန် ၃ ရက်က အိန္ဒိယခရီးစဉ်မှ ပြန်လည်​ရောက်ရှိချိန်တွင် ​လေဆိပ်၌ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာခိုင်ခိုင်စိုးသည်  သတင်းမီဒီယာများနှင့်​တွေ့ဆုံပြီး နိုင်ငံ​တော်သမ္မတရုံး၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူအဖြစ် ​ဖြေကြားမှုအချို့ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာခိုင်ခိုင်စိုး နိုင်ငံ​တော်သမ္မတ၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူဖြစ်လာ |url=https://news-eleven.com/article/312413 |access-date=2026-06-21 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == အစိုးရအဖွဲ့ အကြီးအကဲများ == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:80%; border:1px solid #a2a9b1;" |- ! style="width:20%; background:#f8f9fa;" | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ! style="width:20%; background:#f8f9fa;" | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] ! style="width:20%; background:#f8f9fa;" | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၂)]] |- |[[File:Min Aun Hlaing at Tianjin (2025) (cropped).jpg|x150px]] | [[File:NyoSaw.jpg|x150px]] | [[File:Nann Ni Ni Aye (2).png|x150px]] |- | style="font-size:100%;" | '''[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]]''' | style="font-size:100%;" | '''[[ညိုစော|ဦးညိုစော]]''' | style="font-size:100%;" | '''[[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]]''' |- | <small>၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ</small> | <small>၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ</small> | <small>၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ</small> |} == ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ == {{မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းဆိုင်ရာ}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၀) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၊ ကြေညာချက်အမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><!-- Per protocol, cabinet members are 34 persons with order of precedence. --> {| class="wikitable" |+ '''ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ စာရင်း''' |- style="background:#efefef;" ! စဉ် !! အမည် !! တာဝန် |- | ၁။ || [[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] || နိုင်ငံတော်သမ္မတ |- | ၂။ || [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] || ဒုတိယသမ္မတ |- | ၃။ || [[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]] || ဒုတိယသမ္မတ |- | ၄။ || [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး |- | ၅။ || [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန |- | ၆။ || [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန နှင့် ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၇။ || [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၈။ || [[ညွန့်ဝင်းဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေ]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၉။ || [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၀။ || [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၁။ || [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာကံဇော်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၂။ || [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၃။ || [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၄။ || [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၅။ || [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၆။ || [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၇။ || [[သက်ခိုင်ဝင်း|ဒေါက်တာ သက်ခိုင်ဝင်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၈။ || [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၉။ || [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၀။ || [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၁။ || [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၂။ || [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၃။ || [[ဆန်းဦး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးဆန်းဦး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၄။ || [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၅။ || [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၆။ || [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၇။ || [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၈။ || [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၉။ || [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၀။ || [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာမောင်သင်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၁။ || [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၂။ || [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၃။ || [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၄။ || အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် || အတွင်းရေးမှူး၊ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ရုံး |} == ဝန်ကြီးဌာန (၃၁)ခု ဖွဲ့စည်းခြင်း == {{Main|ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၆ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန ၃၁ ဌာန၏ အမည်စာရင်းကို [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] အစည်းအဝေးတွင် တင်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန ၃၁ ဌာန၏ အမည်စာရင်းကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် တင်ပြ |url=https://news-eleven.com/article/311051 |access-date=2026-04-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> === ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ === {| class="wikitable; text-align:center;" |+ '''ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ စာရင်း (၂၀၂၆ - လက်ရှိ)''' |- style="background:#0047AB; color:white;" ! စဉ် !! ဝန်ကြီးဌာန !! ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး !! တာဝန်စတင် !! တာဝန်ပြီးဆုံး !! တာဝန်သက်တမ်း !! မှတ်ချက် |- | ၁။ || [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]|| [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂။ || နိုင်ငံတော်[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၃။ || [[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || rowspan="2" | [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၄။ || [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- style="background:#F9F9F9;" | ၅။ || [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၆။ || [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ညွန့်ဝင်းဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၇။ || [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၈။ || [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၉။ || [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာကံဇော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၀။ || [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၁။ || [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၂။ || [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || <small>ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်</small> |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၃။ || [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၄။ || [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၅။ || [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[သက်ခိုင်ဝင်း|ဒေါက်တာ သက်ခိုင်ဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၆။ || [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၇။ || [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၈။ || [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၉။ || [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] || [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၀။ || [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၁။ || [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ဆန်းဦး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးဆန်းဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၂။ || [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၃။ || စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန || [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၄။ || [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]] || [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၅။ || [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] || [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၆။ || [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၇။ || [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၈။ || [[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာမောင်သင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၉။ || [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၀။ || [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြည်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၁။ || [[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန]] || [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |} === ဒုတိယဝန်ကြီးများ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၀) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒုတိယဝန်ကြီး (၄၆) ဦးကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81613 |access-date=2026-04-14 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> {| class="wikitable; text-align:center;" |+ '''ဒုတိယဝန်ကြီးများစာရင်း (၂၀၂၆)''' |- style="background:#0047AB; color:white;" ! style="width:5%" | စဉ် !! style="width:25%" | ဝန်ကြီးဌာန !! style="width:20%" | အမည် !! style="width:15%" | စတင်ရက် !! style="width:15%" | ပြီးဆုံးရက် !! style="width:20%" | တာဝန်သက်တမ်း |- | ၁ || [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]|| ဦးခင်လတ် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၂ || [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထင်ကျော်သူ|ဦးထင်ကျော်သူ]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၃ || rowspan="2" | [[ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဦးအောင်မြိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၄ || ဦးထွန်းလူ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၅ || rowspan="2" | [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဦးမင်းဇေယျာလှိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၆ || ဦးသက်ဝင်းအောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၇ || [[ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၈ || [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၉ || rowspan="2" | [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[နိုင်မင်းကျော်|ဦးနိုင်မင်းကျော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၀ || [[ကိုကိုကျော်|ဦးကိုကိုကျော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၁ || rowspan="2" | [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန]] || ဒေါ်သန်းသန်းလင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၄ || ဦးဟန်ဝင်းအောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၁၂ || rowspan="2" | [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွား ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ဦးကျော်ထင်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၃ || ဦးသန့်စင်လွင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၅ || [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၆ || [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| စိုင်းထွန်းညို || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၇ || [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၈ || rowspan="2" | [[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဒေါက်တာ ဇော်မြင့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၉ || ဦးနေမျိုးလှိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၀ || [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန]] || ဒေါက်တာ နေခြည်လဲ့လဲ့သိန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၁ || [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဒေါက်တာ အေးထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၂ || [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]]|| [[စန်းစန်းနွယ်|ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၃ || [[ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဦးရဲတင့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၄ || [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဦး[[လင်းအောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၅ || rowspan="3" | [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးဗိုလ်ဗိုလ်ကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="3" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၆ || ဒေါက်တာ ရဲထွန်းဝင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၂၇ || ဒေါက်တာ ရဲတင့်ထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၈ || [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဦးသိုက်စိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၉ || rowspan="2" | [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဦးခင်လတ်ကြီး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၃၀ || ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်ဦး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၁ || rowspan="2" | [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] || ဦးအေးကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၂ || ဦးကျော်နိုင်ဝင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၃၃ || rowspan="2" | စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန || ဦးသွင်အောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၃၄ || ဒေါက်တာ အောင်ဇေယျ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၅ || rowspan="2" | [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]] || [[လင်းဇော်ထွန်း|ဦးလင်းဇော်ထွန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၆ || [[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၃၇ || [[အလုပ်သမား ဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] || ဦးမောင်မောင်သန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၈ || rowspan="2" | [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[မင်းမင်း|ဦးမင်းမင်း]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၉ || ဦးဝင်းမြင့်ခိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၄၀ || [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || ဦးညီညီ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၁ || [[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးစစ်နိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၄၂ ||rowspan="2" | [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးမြင့်|ဦးမျိုးမြင့်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၃ || ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်|| ၂၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|7|25}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၄ || rowspan="2" | [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ သန်းစိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၅ || ဒေါက်တာ သန့်ဇော်လွင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- | ၄၆ || rowspan="2" | [[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန]] || ဦးအေးထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၄၇ || ဦးဖြိုးဇော်စိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |} == ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရုံးအဖွဲ့အစည်းအကြီးအကဲများ == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; border-collapse: collapse;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 10px;" | ပြည်ထောင်စုအဆင့် ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းများ၏ အကြီးအကဲခန့်ထားမှု |- style="text-align:center; height:35px; background:#f2f2f2;" ! style="width:5%;" | စဉ် ! style="width:30%;" | ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းအမည် ! style="width:20%;" | အကြီးအကဲအမည် ! style="width:20%;" | ရာထူး ! style="width:12%;" | စတင်ရက် ! style="width:13%;" | ကုန်ဆုံးရက် |- | ၁ || [[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်]]|| [[သာဌေး|ဦးသာဌေး]]|| [[ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်]]|| rowspan="9" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၂ || [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]] || [[အောင်ဇော်သိန်း|ဦးအောင်ဇော်သိန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၃ || [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]]|| [[သန်းစိုး (ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်)|ဦးသန်းစိုး]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၄ || [[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး]] || [[နိုင်သက်ဦး|ဒေါ်နိုင်သက်ဦး]]|| [[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်]] || လက်ရှိ |- | ၅ || [[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့]]|| [[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးတင်မောင်ဝင်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၆ || [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]] || [[ကံမြင့်သန်း|ဦးကံမြင့်သန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၇ || [[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်]] || [[ခင်နိုင်ဦး|ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦး]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၈ || [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]|| [[စိုးသိန်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးသိန်း]] <ref>{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးရန် ပြည်​ထောင်စုလွှတ်​တော်သို့ အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://news-eleven.com/article/311101 |access-date=2026-04-08 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref>|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၉ || [[မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်|မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်]]|| [[သစ်လင်းအုန်း|ဦးသစ်လင်းအုန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |} == တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ == ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်များ အသီးသီးတွင် ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်တရားသူကြီးများကို အဆိုပြုလွှာ တင်သွင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2026-04-06 |title=စစ်တပ်အရာရှိဟောင်းအများစု တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2026/04/06/412404.html |access-date=2026-04-07 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်များ၏ အတည်ပြုချက်အတိုင်း ဝန်ကြီးချုပ်များကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ခန့်အပ်ထမ်းဆောင်စေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-04-07 |title=တိုင်းနဲ့ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များအဖြစ် လျာထားအဆိုပြုစာရင်း |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/04/07/%e1%80%90%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%94%e1%80%9a%e1%80%ba-%e1%80%9d%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%ae/ |access-date=2026-04-07 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable sortable" border-collapse: collapse;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 10px;" | ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်များ (၂၀၂၆) |- style="text-align:center; height:40px; background:#f2f2f2;" ! style="width:5%;" | စဉ် ! style="width:30%;" | အစိုးရအဖွဲ့ ! style="width:25%;" | ဝန်ကြီးချုပ် ! style="width:15%;" | စတင်ရက် ! style="width:15%;" | ကုန်ဆုံးရက် ! style="width:10%;" | မှတ်ချက် |- | ၁။ || [[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ခက်ထိန်နန်|ဦးခက်ထိန်နန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- | ၂။ || [[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အံ့မော်|ဦးအံ့မော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၁၅ |- | ၃။ || [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[စောမြင့်ဦး|ဦးစောမြင့်ဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗိုလ်မှူးချုပ်(ငြိမ်း) |- | ၄။ || [[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ဝုန်ဆွန်းထန်|ဒေါက်တာဝုန်ဆွန်းထန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း) |- | ၅။ || [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ကိုလေး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဦးကိုလေး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၂၇ |- | ၆။ || [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗသက ၈၃ |- | ၇။ || [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[မျိုးဆွေဝင်း|ဦးမျိုးဆွေဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဒုတိယရဲချုပ်(၁)ငြိမ်း |- | ၈။ || [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[တင်ကိုကို|ဦးတင်ကိုကို]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗသက ၇၇ |- | ၉။ || [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]|| [[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- | ၁၀။ || [[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အောင်ဝင်းသန်း|ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဝင်းသန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၃၀ |- | ၁၁။ || [[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[နိုင်ဦး|ဦးနိုင်ဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၃၈ |- | ၁၂။ || [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အောင်နိုင်သူ|ဦးအောင်နိုင်သူ]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဘွဲ့ရ ဒုရဲအုပ်လောင်း အပတ်စဉ် (၁၇) |- | ၁၃။ || [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[စိုင်းထိန်စိုး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၂၄ |- | ၁၄။ || [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || ဦးအေးကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |} == အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာခြင်းခံရသည့် မြို့နယ်များ (၂၀၂၆) == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်အမှတ် (၁/၂၀၂၆) နှင့် (၂/၂၀၂၆) တို့ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် မြို့နယ် ၆၀ အား စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့် (Martial Law) ထုတ်ပြန်ခြင်းသည် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] (ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော်များ အပါအဝင်) ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ တာဝန်ယူချိန် နှစ်ပတ်အတွင်းမှာပင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။အမိန့်အမှတ် (၂/၂၀၂၆) အရ အဆိုပါမြို့နယ်များတွင် အုပ်ချုပ်ရေး၊ ရပ်ရွာအေးချမ်းသာယာရေးနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးတို့ကို မူလအခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေရန်အတွက် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးတာဝန်များကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၁၃ (ခ) အရ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]အား အပ်နှင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ကိုးခုရှိ မြို့နယ်ပေါင်း ၆၀ ကို ရက် ၉၀ အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/311419 |access-date=2026-04-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-24 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၄ ရက် ဘီဘီစီ မြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် - ရှမ်းပြည်နယ်နဲ့ အေအေထိန်းချုပ်နယ်မြေတွေအပါ မြို့နယ် ၆၀ ကိုအရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mk4v971v7t |access-date=2026-04-24 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ဆက်လက်၍ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၁ ရက်တွင် ကျင်းပသည့် တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး နဝမနေ့၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးသည် ထိုနေ့မှာပင် ဥပဒေကဲ့သို့အာဏာတည်သောအမိန့် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် အထက်ပါကိစ္စကို တွန်းဇံ နှင့် ဖလမ်းမြို့နယ်များမှ လွဲ၍ ရက်ပေါင်း(၉၀) ဆက်လက် သက်တမ်းတိုးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်အမှတ် (၃/၂၀၂၆) |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/85574 |access-date=2026-07-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> {| class="wikitext sortable" style="width:100%; border: 1px solid #a2a9b1; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- style="background-color: #ceebff; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;" | တိုင်းဒေသကြီး / ပြည်နယ် ! style="padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;" | အရေအတွက် ! style="padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;" | မြို့နယ်အမည်များ |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ကချင်ပြည်နယ်]] || ၅ || ဆွမ်ပရာဘွမ်၊ ရွှေကူ၊ အင်ဂျန်းယန်၊ ဆော့လော်၊ ချီဖွေ |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ကယားပြည်နယ်]] || ၃ || ရှားတော၊ ဖားဆောင်း၊ မယ်စဲ့ |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ကရင်ပြည်နယ်]] || ၂ || ကော့ကရိတ်၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီး |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ချင်းပြည်နယ်]] || ၇ || ကန်ပက်လက်၊ ထန်တလန်၊ ပလက်ဝ၊ <span style="background-color: #fff2cc; padding: 1px 3px; border-radius: 3px;">တွန်းဇံ</span>၊ မင်းတပ်၊ မတူပီ၊ <span style="background-color: #fff2cc; padding: 1px 3px; border-radius: 3px;">ဖလမ်း</span> |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] || ၈ || ကောလင်း၊ ပင်လည်ဘူး၊ ခင်ဦး၊ ဝက်လက်၊ ကနီ၊ ဒီပဲယင်း၊ ပုလဲ၊ အင်းတော် |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] || ၅ || ပေါက်၊ မြိုင်၊ ဆော၊ ထီးလင်း၊ ရေစကြို |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] || ၁ || ငါန်းဇွန် |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] || ၁၄ || ရမ်းဗြဲ၊ ပေါက်တော၊ ပုဏ္ဏားကျွန်း၊ ရသေ့တောင်၊ ဂွ၊ မောင်တော၊ ဘူးသီးတောင်၊ ကျောက်တော်၊ မင်းပြား၊ မြေပုံ၊ မြောက်ဦး၊ သံတွဲ၊ အမ်း၊ တောင်ကုတ် |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ရှမ်းပြည်နယ်]] || ၁၅ || နမ္မတူ၊ မဘိမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ နမ့်ခမ်း၊ သိန္နီ၊ ကွမ်းလုံ၊ နမ့်ဆန်၊ မန်တုံ၊ ဟိုပန်၊ လောက်ကိုင်၊ ကုန်းကြမ်း၊ မိုးမိတ်၊ ကျောက်မဲ၊ သီပေါ၊ မိုင်းလား |- style="background-color: #eaecf0; font-weight: bold; padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1;" | style="text-align: right;" | စုစုပေါင်း || ၆၀ || မြို့နယ်များ |} == နိုင်ငံတကာဧည့်သည်တော်များ၏ ခရီးစဉ်များ == ဤစာရင်းသည် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် တိုက်ရိုက်တွေ့ဆုံခဲ့သည့် နိုင်ငံတကာဧည့်သည်တော်များ၏ မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။ ဤစာရင်းတွင် နိုင်ငံတော်အဆင့် အကြီးအကဲများ၊ အထူးကိုယ်စားလှယ်များ သို့မဟုတ် ဝန်ကြီးအဆင့်ရှိသူများ၏ တရားဝင်တွေ့ဆုံမှုများကိုသာ ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အခြားအစိုးရအဆင့်များနှင့် တွေ့ဆုံမှုစာရင်းများ မပါဝင်ပါ။ ထို့အပြင် နှစ်ဖက်သဘောတူညီချက်အရ ထုတ်ပြန်ကြေညာခြင်းမရှိသည့် တရားဝင်မဟုတ်သော ခရီးစဉ်များလည်း ဤစာရင်းတွင် ပါဝင်မည်မဟုတ်ပေ။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/83687 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 90%; width: 100%;" |- style="background:#f2f2f2" ! width="5%" | စဉ် !! width="10%" | နေ့ရက် !! width="18%" | အမည် !! width="12%" | နိုင်ငံ/အဖွဲ့ !! width="15%" | တာဝန် !! width="20%" | အကြောင်းအရာ !! width="20%" | မှတ်ချက် |- | ၁ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Jiang Xinzhi || {{flag|China}} || ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ ([[တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ|CPPCC]]) || [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|ကတိသစ္စာပြုပွဲ]] || ရှီကျင့်ဖျင်၏ ကိုယ်စားလှယ် |- | ၂ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Igor SERGYENKO || {{flag|Belarus}} || အောက်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၃ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Kirti Vardhan Singh || {{flag|India}} || ဒု-ဝန်ကြီး (ပြည်ပရေးရာ) || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၄ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Dr. Parnpree Bahiddha-Nukara || {{flag|Thailand}} || ယခင် ဒု-ဝန်ကြီးချုပ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Kitti Settha Pandita CHAM Prasidh || {{flag|Cambodia}} || အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၆ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Valdrack Jaentschke || {{flag|Nicaragua}} || နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၇ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Alounkeo KITIKHOUN || {{flag|Laos}} || အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || ဗီယက်နမ်နှင့်အတူ |- | ၈ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Nguyen Tat Thanh || {{flag|Vietnam}} || ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || လာအိုကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့်အတူ |- | ၉ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sholban KARA-OOL || {{flag|Russia}} || ဒူးမားလွှတ်တော် ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၁၀ || ၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Xu Qin || {{flag|China}} || ပြည်နယ်ကွန်ဂရက်ဥက္ကဋ္ဌ || တရားဝင်ခရီးစဉ် || ဟေလုံကျန်းပြည်နယ် |- | ၁၁ || ၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sihasak Phuangketkaew || {{flag|Thailand}} || ဒု-ဝန်ကြီးချုပ်/နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ် || - |- | ၁၂ || ၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Wang Yi || {{flag|China}} || နိုင်ငံရေးရာဗျူရို/ဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီဗဟိုကော်မတီ၊ နိုင်ငံရေးရာဗျူရိုအဖွဲ့ဝင်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး H.E. Mr. Wang Yi ဦးဆောင်သောကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အား လက်ခံတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82092 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || - |- | ၁၃ || ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sugiono || {{flag|Indonesia}} || နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ် || - |- | ၁၄ || ၁၂ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Thongsavan PHO-MVIHANE || {{flag|Laos}} || ဒု-ဝန်ကြီးချုပ်/နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ၊ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/83883 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || - |- | ၁၅ || ၂၂ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Indra Mani Pandey || [[ဘင်းမ်စတက်]] || အတွင်းရေးမှူးချုပ် || တရားဝင်ခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ ဘင်းမ်စတက်အတွင်းရေးမှူးချုပ် ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/84298 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || ဘင်းမ်စတက်အတွင်းရေးမှူးချုပ်တာဝန် လွှဲပြောင်းရယူရေးကိစ္စ |- | ၁၆ || ၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ || မစ္စတာ [[အလက်ဇန္ဒား လူကာရှင်ကို|အလက်ဇန္ဒား လူကာရှန်ကို]]|| {{flag|Belarus}} || နိုင်ငံတော်သမ္မတ || အလုပ်သဘောခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံသမ္မတ မစ္စတာ အလက်ဇန္ဒား လူကာရှန်ကိုနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/84730 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || သမ္မတအဆင့် ပထမဦးဆုံးခရီးစဉ် |- | ၁၇ || ၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ || Mr. Yohei SASAKAWA || {{flag|Japan}}|| နိပွန်ဖောင်ဒေးရှင်းဂုဏ်ထူးဆောင်ဥက္ကဋ္ဌ || လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံခြင်း<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံသို့ နိပွန်ဖောင်ဒေးရှင်းဂုဏ်ထူးဆောင်ဥက္ကဋ္ဌ Mr. Yohei SASAKAWA လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/news/86469 |access-date=2026-08-12 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>|| - |} ==ကိုးကား== {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အစိုးရအဖွဲ့များ}} [[Category:ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] 3rq600s7rhevfodpdlyp3qz3digw4si 0 283997 1048303 1026927 2026-08-12T08:20:17Z Kantabon 45503 /* */ 1048303 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | agency_name = လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန | nativename = Ministry of Youth Affairs | acronym = MoYA | seal = Myanmar Ministry of Youth Affairs Logo.svg | seal_width = 100px | seal_caption = လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန၏ တံဆိပ် | formed = {{start date|df=yes|2026|4|10}} | jurisdiction = {{flagicon|မြန်မာနိုင်ငံ}} ပြည်ထောင်စု | headquarters = ရုံးအမှတ်(၄၁)၊ [[နေပြည်တော်]] | minister1_name = [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာ မောင်သင်း]] | minister1_role = ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး | deputy1_name = ဦးစစ်နိုင် | deputy1_role = ဒုတိယဝန်ကြီး | footnotes = |preceding1=[[အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]]}} '''လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန''' သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူငယ်ဘဝဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဆိုင်ရာ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် စတင်အဆိုပြုဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန ၃၁ ဌာန၏ အမည်စာရင်းကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် တင်ပြ |url=https://news-eleven.com/article/311051 |access-date=2026-04-07 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> <ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူ အဆိုပြုတင်ပြသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး၏ အမည်စာရင်းအား လွှတ်တော်သို့တင်သွင်း |url=https://news-eleven.com/article/311089 |access-date=2026-04-07 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> လက်ရှိ ဝန်ကြီးဌာန၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးမှာ ဒေါက်တာ [[မောင်သင်း]] ဖြစ်သည်။ == ဝန်ကြီးဌာန ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းမှု == {| class="wikitable" !အမည် !ဖွဲ့စည်းခြင်း !ဖျက်သိမ်းခြင်း |- |[[အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |- |လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |''ယနေ့အထိ'' |} == ဌာနအကြီးအမှူးများ == === ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ === {| class="wikitable" ! colspan="7" |[[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] |- !စဉ် !အမည် !တာဝန်စတင် !တာဝန်ပြီးဆုံး !ရက်​ပေါင်း !ဒုတိယဝန်ကြီး !သမ္မတ |- |၁။ |ဒေါက်တာ [[မောင်သင်း]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81583 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> |''ယနေ့အထိ'' |{{Age in years and days|2026|4|10}} |ဦးစစ်နိုင် |ဦးမင်းအောင်လှိုင် |} === ဒုတိယဝန်ကြီးများ === {| class="wikitable" style="border:0;" ! colspan="6" |[[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] |- !စဉ် !အမည် !တာဝန်စတင် !တာဝန်ပြီးဆုံး !ရက်​ပေါင်း !ဝန်ကြီး |- |၁။ |ဦးစစ်နိုင် |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81613 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> |''ယနေ့အထိ'' |{{Age in years and days|2026|4|10}} |ဒေါက်တာ [[မောင်သင်း]] |} == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးဌာနများ]] 532ug52e0tssapjwum7ro1g72og298l 0 284911 1048150 1040113 2026-08-11T18:14:29Z Cepyita 93402 /* */ 1048150 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = Greek | name = ဟီအာခင်သော့စ် | native_name = Ὑάκινθος | caption = ဟီအာခင်သော့စ် သေဆုံးခြင်း၊ ယံ ဘရော့ခ် | image = Jean_Broc_-_The_Death_of_Hyacinthos.jpg | member_of = | god_of = အလှအပ၏ ဂရိဒဏ္ဍာရီလာ မင်းသား | parents = အေမီကပ်စ် မင်းကြီး နှင့် သာလီယာ (သို့မဟုတ်) ပီယာရပ်စ် နှင့် ကလီယို | siblings = | consort = [[အပိုလို]]၊ [[ဇက်ဖီရပ်စ်]] }} '''ဟွီအားကင်ထို'စ်'''သို့မဟုတ်'''ဟီအားကင်သော့စ်'''(Ὑάκινθος; {{lang-en|Hyacinthus}})သည် [[ဂရိဒဏ္ဍာရီ]]လာ အပိုလို၏ ချစ်ခင်မြတ်နိုးခြင်းနှင့် အမြဲ အတူခေါ်ဆောင်သွားခြင်းကိုခံရသည့် အမျိုးသားငယ်ဖြစ်သည်။ နတ်ဘုရားတမျှ ချောမောလှပသော [[စပါတာ]](Sparta) မင်းသားတစ်ပါး ဖြစ်သည်။ သူ၏ သေဆုံးမှုမှတစ်ဆင့် [[ဟီယာဆင့်ပန်း]] (Hyacinth flower) ပွင့်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်ရပ်ကြောင့် လူသိများသည်။ == ဒဏ္ဍာရီလာ ဇာတ်လမ်း == ဒဏ္ဍာရီများအရ ဟီအာခင်သော့စ်သည် အပိုလိုနတ်ဘုရား၏ အချစ်ဆုံးသူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးသည် အတူတကွ အမဲလိုက်ခြင်း၊ တောင်တက်ခြင်းနှင့် အားကစားပြုလုပ်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ သို့သော် အနောက်လေနတ်ဘုရား [[ဇက်ဖီရပ်စ်]] (Zephyrus) သည်လည်း ဟီအာခင်သော့စ်ကို ချစ်မြတ်နိုးနေသူဖြစ်သဖြင့် အပိုလိုနှင့် ၎င်းတို့၏ ဆက်ဆံရေးကို မနာလိုဖြစ်ခဲ့သည်။ တစ်နေ့တွင် အပိုလိုနှင့် ဟီအာခင်သော့စ်တို့သည် သံပြားဝိုင်းပစ်တမ်း (Discus) ကစားနေကြစဉ် အပိုလိုက သံပြားကို အရှိန်ပြင်းစွာ ပစ်လွှတ်လိုက်သည်။ ထိုစဉ် မနာလိုဖြစ်နေသော ဇက်ဖီရပ်စ်သည် လေကို လမ်းကြောင်းပြောင်း တိုက်ခတ်စေခဲ့ရာ သံပြားသည် လမ်းကြောင်းလွဲသွားပြီး ဟီအာခင်သော့စ်၏ ဦးခေါင်းကို ထိမှန်ကာ သေဆုံးစေခဲ့သည်။<ref name="Ovid">{{cite book |last=Ovid |title=Metamorphoses |url=https://archive.org/details/metamorphoses0001ovid_w0c8 |year=AD 8}}</ref> == ဟီယာဆင့်ပန်း ပေါ်ပေါက်လာခြင်း == ဟီအာခင်သော့စ် သေဆုံးသွားသောအခါ အပိုလိုသည် အလွန်အမင်း ဝမ်းနည်းပူဆွေးခဲ့သည်။ ဟီအာခင်သော့စ်၏ သွေးများ မြေခသွားသော နေရာမှ လှပသော ပန်းတစ်မျိုး ပွင့်လာခဲ့ရာ ထိုပန်းကို ဟီအာခင်သော့စ်ကို အစွဲပြု၍ "ဟီယာဆင့်ပန်း" ဟု ခေါ်တွင်စေခဲ့သည်။ ထိုပန်းပွင့်များပေါ်တွင် အပိုလို၏ ငိုရှိုက်သံ "AI AI" (ဂရိဘာသာဖြင့် 'အို... ဝမ်းနည်းစရာ' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်) ဟူသော စာလုံးပုံသဏ္ဌာန်များ ပါရှိသည်ဟု အဆိုရှိသည်။<ref name="Britannica">{{cite web |url=https://www.britannica.com/topic/Hyacinthus |title=Hyacinthus |publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [https://www.theoi.com/Ther/Hyakinthos.html Theoi Project: Hyakinthos]{{Dead link|date=May 2026 }} [[Category:ဂရိဒဏ္ဍာရီလာ ပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:ဂရိဒဏ္ဍာရီ]] n64kchlbsab6iol3cd52ypxuqtjnugy 1048154 1048150 2026-08-11T18:19:49Z Cepyita 93402 /* */ 1048154 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = Greek | name = ဟီအာခင်သော့စ် | native_name = Ὑάκινθος | caption = ဟီအာခင်သော့စ် သေဆုံးခြင်း၊ ယံ ဘရော့ခ် | image = Jean_Broc_-_The_Death_of_Hyacinthos.jpg | member_of = | god_of = အလှအပ၏ ဂရိဒဏ္ဍာရီလာ မင်းသား | parents = အေမီကပ်စ် မင်းကြီး နှင့် သာလီယာ (သို့မဟုတ်) ပီယာရပ်စ် နှင့် ကလီယို | siblings = | consort = [[အပိုလို]]၊ [[ဇက်ဖီရပ်စ်]] }} '''ဟွီအားကင်ထို'စ်''' သို့မဟုတ် '''ဟီယားကင်သော့စ်'''(Ὑάκινθος; {{lang-en|Hyacinthus}}) သို့မဟုတ် '''ယာကိန္ဓ''' ({{Langx|xcl|յակինթ}}, {{lang-fa|یاکند}})သည် [[ဂရိဒဏ္ဍာရီ]]လာ အပိုလို၏ ချစ်ခင်မြတ်နိုးခြင်းနှင့် အမြဲ အတူခေါ်ဆောင်သွားခြင်းကိုခံရသည့် အမျိုးသားငယ်ဖြစ်သည်။ နတ်ဘုရားတမျှ ချောမောလှပသော [[စပါတာ]](Sparta) မင်းသားတစ်ပါး ဖြစ်သည်။ သူ၏ သေဆုံးမှုမှတစ်ဆင့် [[ဟီယာဆင့်ပန်း]] (Hyacinth flower) ပွင့်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်ရပ်ကြောင့် လူသိများသည်။ == ဒဏ္ဍာရီလာ ဇာတ်လမ်း == ဒဏ္ဍာရီများအရ ဟီအာခင်သော့စ်သည် အပိုလိုနတ်ဘုရား၏ အချစ်ဆုံးသူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးသည် အတူတကွ အမဲလိုက်ခြင်း၊ တောင်တက်ခြင်းနှင့် အားကစားပြုလုပ်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ သို့သော် အနောက်လေနတ်ဘုရား [[ဇက်ဖီရပ်စ်]] (Zephyrus) သည်လည်း ဟီအာခင်သော့စ်ကို ချစ်မြတ်နိုးနေသူဖြစ်သဖြင့် အပိုလိုနှင့် ၎င်းတို့၏ ဆက်ဆံရေးကို မနာလိုဖြစ်ခဲ့သည်။ တစ်နေ့တွင် အပိုလိုနှင့် ဟီအာခင်သော့စ်တို့သည် သံပြားဝိုင်းပစ်တမ်း (Discus) ကစားနေကြစဉ် အပိုလိုက သံပြားကို အရှိန်ပြင်းစွာ ပစ်လွှတ်လိုက်သည်။ ထိုစဉ် မနာလိုဖြစ်နေသော ဇက်ဖီရပ်စ်သည် လေကို လမ်းကြောင်းပြောင်း တိုက်ခတ်စေခဲ့ရာ သံပြားသည် လမ်းကြောင်းလွဲသွားပြီး ဟီအာခင်သော့စ်၏ ဦးခေါင်းကို ထိမှန်ကာ သေဆုံးစေခဲ့သည်။<ref name="Ovid">{{cite book |last=Ovid |title=Metamorphoses |url=https://archive.org/details/metamorphoses0001ovid_w0c8 |year=AD 8}}</ref> == ဟီယာဆင့်ပန်း ပေါ်ပေါက်လာခြင်း == ဟီအာခင်သော့စ် သေဆုံးသွားသောအခါ အပိုလိုသည် အလွန်အမင်း ဝမ်းနည်းပူဆွေးခဲ့သည်။ ဟီအာခင်သော့စ်၏ သွေးများ မြေခသွားသော နေရာမှ လှပသော ပန်းတစ်မျိုး ပွင့်လာခဲ့ရာ ထိုပန်းကို ဟီအာခင်သော့စ်ကို အစွဲပြု၍ "ဟီယာဆင့်ပန်း" ဟု ခေါ်တွင်စေခဲ့သည်။ ထိုပန်းပွင့်များပေါ်တွင် အပိုလို၏ ငိုရှိုက်သံ "AI AI" (ဂရိဘာသာဖြင့် 'အို... ဝမ်းနည်းစရာ' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်) ဟူသော စာလုံးပုံသဏ္ဌာန်များ ပါရှိသည်ဟု အဆိုရှိသည်။<ref name="Britannica">{{cite web |url=https://www.britannica.com/topic/Hyacinthus |title=Hyacinthus |publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [https://www.theoi.com/Ther/Hyakinthos.html Theoi Project: Hyakinthos]{{Dead link|date=May 2026 }} [[Category:ဂရိဒဏ္ဍာရီလာ ပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:ဂရိဒဏ္ဍာရီ]] dcbmu7b1ar8bpla6qvngyi18l2ws5mn 1048155 1048154 2026-08-11T18:25:55Z Cepyita 93402 /* */ 1048155 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = Greek | name = ဟီအာခင်သော့စ် | native_name = Ὑάκινθος | caption = ဟီအာခင်သော့စ် သေဆုံးခြင်း၊ ယံ ဘရော့ခ် | image = Jean_Broc_-_The_Death_of_Hyacinthos.jpg | member_of = | god_of = အလှအပ၏ ဂရိဒဏ္ဍာရီလာ မင်းသား | parents = အေမီကပ်စ် မင်းကြီး နှင့် သာလီယာ (သို့မဟုတ်) ပီယာရပ်စ် နှင့် ကလီယို | siblings = | consort = [[အပိုလို]]၊ [[ဇက်ဖီရပ်စ်]] }} '''ဟွီအားကင်ထို'စ်''' သို့မဟုတ် '''ဟီယားကင်သော့စ်''' (ဝါ) '''ဝှါကိန္သု'''<ref>ယုဒသန်ကျမ်းစာ</ref>({{lang-grc|Ὑάκινθος}}; {{lang-en|Hyacinthus}}) သို့မဟုတ် '''ယာကိန္ဓ''' ({{Langx|xcl|յակինթ}}, {{lang-fa|یاکند}})သည် [[ဂရိဒဏ္ဍာရီ]]လာ အပိုလို၏ ချစ်ခင်မြတ်နိုးခြင်းနှင့် အမြဲ အတူခေါ်ဆောင်သွားခြင်းကိုခံရသည့် အမျိုးသားငယ်ဖြစ်သည်။ နတ်ဘုရားတမျှ ချောမောလှပသော [[စပါတာ]](Sparta) မင်းသားတစ်ပါး ဖြစ်သည်။ သူ၏ သေဆုံးမှုမှတစ်ဆင့် [[ဟီယာဆင့်ပန်း]] (Hyacinth flower) ပွင့်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်ရပ်ကြောင့် လူသိများသည်။ == ဒဏ္ဍာရီလာ ဇာတ်လမ်း == ဒဏ္ဍာရီများအရ ဟီအာခင်သော့စ်သည် အပိုလိုနတ်ဘုရား၏ အချစ်ဆုံးသူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးသည် အတူတကွ အမဲလိုက်ခြင်း၊ တောင်တက်ခြင်းနှင့် အားကစားပြုလုပ်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ သို့သော် အနောက်လေနတ်ဘုရား [[ဇက်ဖီရပ်စ်]] (Zephyrus) သည်လည်း ဟီအာခင်သော့စ်ကို ချစ်မြတ်နိုးနေသူဖြစ်သဖြင့် အပိုလိုနှင့် ၎င်းတို့၏ ဆက်ဆံရေးကို မနာလိုဖြစ်ခဲ့သည်။ တစ်နေ့တွင် အပိုလိုနှင့် ဟီအာခင်သော့စ်တို့သည် သံပြားဝိုင်းပစ်တမ်း (Discus) ကစားနေကြစဉ် အပိုလိုက သံပြားကို အရှိန်ပြင်းစွာ ပစ်လွှတ်လိုက်သည်။ ထိုစဉ် မနာလိုဖြစ်နေသော ဇက်ဖီရပ်စ်သည် လေကို လမ်းကြောင်းပြောင်း တိုက်ခတ်စေခဲ့ရာ သံပြားသည် လမ်းကြောင်းလွဲသွားပြီး ဟီအာခင်သော့စ်၏ ဦးခေါင်းကို ထိမှန်ကာ သေဆုံးစေခဲ့သည်။<ref name="Ovid">{{cite book |last=Ovid |title=Metamorphoses |url=https://archive.org/details/metamorphoses0001ovid_w0c8 |year=AD 8}}</ref> == ဟီယာဆင့်ပန်း ပေါ်ပေါက်လာခြင်း == ဟီအာခင်သော့စ် သေဆုံးသွားသောအခါ အပိုလိုသည် အလွန်အမင်း ဝမ်းနည်းပူဆွေးခဲ့သည်။ ဟီအာခင်သော့စ်၏ သွေးများ မြေခသွားသော နေရာမှ လှပသော ပန်းတစ်မျိုး ပွင့်လာခဲ့ရာ ထိုပန်းကို ဟီအာခင်သော့စ်ကို အစွဲပြု၍ "ဟီယာဆင့်ပန်း" ဟု ခေါ်တွင်စေခဲ့သည်။ ထိုပန်းပွင့်များပေါ်တွင် အပိုလို၏ ငိုရှိုက်သံ "AI AI" (ဂရိဘာသာဖြင့် 'အို... ဝမ်းနည်းစရာ' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်) ဟူသော စာလုံးပုံသဏ္ဌာန်များ ပါရှိသည်ဟု အဆိုရှိသည်။<ref name="Britannica">{{cite web |url=https://www.britannica.com/topic/Hyacinthus |title=Hyacinthus |publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [https://www.theoi.com/Ther/Hyakinthos.html Theoi Project: Hyakinthos]{{Dead link|date=May 2026 }} [[Category:ဂရိဒဏ္ဍာရီလာ ပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:ဂရိဒဏ္ဍာရီ]] awrw536lfkp6df1bgk47bmu2noejb3l 0 287440 1048207 1045963 2026-08-12T03:43:49Z Dr Lotus Black 31011 /* အဓိက ဒေတာဘုံစနစ် မူဝါဒ ၆ ချက် */ 1048207 wikitext text/x-wiki === ဝေါဟာရအဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုချက် === သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှု (Open Data)[https://en.wikipedia.org/wiki/Open_data] ဆိုသည်မှာ မည်သူမဆို၊ မည်သည့်နေရာမှမဆို၊ မည်သည့်ရည်ရွယ်ချက်အတွက်မဆို အခမဲ့ လွတ်လပ်စွာ ရယူခြင်း၊ ပြန်လည်အသုံးပြုခြင်း၊ ပြုပြင်မွမ်းမံခြင်းနှင့် ပြန်လည်ဖြန့်ဝေခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်နိုင်ရန် ဖွင့်လှစ်ပေးထားသော ဒေတာများကို ဆိုလိုသည်။ ကမ္ဘာ့ဘဏ်နှင့် Open Knowledge Foundation (OKF) တို့၏ သတ်မှတ်ချက်အရ စစ်မှန်သော သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှုတစ်ခု ဖြစ်ရန်အတွက် အောက်ပါ သော့ချက်ဂုဏ်အင်္ဂါရပ်များနှင့် ကိုက်ညီရမည် ဖြစ်သည် -<ref>{{Cite web |title=Open Data Toolkit {{!}}Starting an Open Data Initiative {{!}} Data |url=https://opendatatoolkit.worldbank.org/en/data/opendatatoolkit/starting |access-date=2026-06-06 |website=World Bank |language=en}}</ref> # နည်းပညာအရ ပွင့်လင်းမှု (Technically Open): စက်ပစ္စည်းများ၊ ကွန်ပျူတာဆော့ဖ်ဝဲလ်များက တိုက်ရိုက်ဖတ်ရှု လုပ်ဆောင်နိုင်သော ဖော်မတ်စနစ် (Machine-readable format) ဥပမာ - CSV, JSON, XML ကဲ့သို့သော ဖိုင်ပုံစံမျိုး ဖြစ်ရမည်။ (PDF ဖိုင် သို့မဟုတ် ဓာတ်ပုံပုံစံများဖြင့် ချပြခြင်းသည် နည်းပညာအရ ပွင့်လင်းမှု အားနည်းသည်ဟု သတ်မှတ်သည်။) # ဥပဒေကြောင်းအရ ပွင့်လင်းမှု (Legally Open): ဒေတာကို ကန့်သတ်ချက်မရှိ အသုံးပြုနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည့် လွတ်လပ်သော မူပိုင်ခွင့်လိုင်စင် (Open License) တစ်ခုခုအောက်တွင် ထုတ်ပြန်ထားရမည်။ # ထို့အပြင် ယခုခေတ်တွင် "FAIR/O data" ဟူသော စံနှုန်းအသစ် ပေါ်ပေါက်လာပြီး ဒေတာများသည် ရှာဖွေရလွယ်ကူခြင်း (Findable)၊ လက်လှမ်းမီခြင်း (Accessible)၊ အပြန်အလှန်ချိတ်ဆက်သုံးနိုင်ခြင်း (Interoperable)၊ ပြန်လည်အသုံးပြုနိုင်ခြင်း (Reusable) နှင့် ဥပဒေကြောင်းအရ လိုင်စင်ပွင့်လင်းခြင်း (Openly licensed) တို့နှင့် ကိုက်ညီရမည်ဟု သတ်မှတ်လာကြသည်။ # အစိုးရများ၏ သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှု ကနဦးဆောင်ရွက်မှု (Open Government Data Initiative) ဆိုသည်မှာ နိုင်ငံသားများ၏ အခွန်ငွေဖြင့် အစိုးရဌာနများက စုဆောင်းထားသော ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ မဟုတ်သည့် အများပြည်သူဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို (ဥပမာ - ရာသီဥတု၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး၊ ဘတ်ဂျက်သုံးစွဲမှု၊ ကျန်းမာရေးနှင့် ပညာရေး ကိန်းဂဏန်းများ) အွန်လိုင်း ပလက်ဖောင်းပေါ်တွင် ဗဟိုပြု၍ ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ ချပြသော အမျိုးသားအဆင့် စီမံကိန်းများကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။[https://publicadministration.desa.un.org/topics/digital-government/ogd] === သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှု လှုပ်ရှားမှု၏ သမိုင်းကြောင်း === "Open Data" ဆိုသော ဝေါဟာရကို ၁၉၉၅ ခုနှစ်ခန့်တွင် သိပ္ပံပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဒေတာများ (အထူးသဖြင့် ကမ္ဘာမြေလေ့လာရေးနှင့် မိုးလေဝသ တိုင်းထွာချက်များ) ကို နိုင်ငံတကာ သိပ္ပံပညာရှင်များအကြား အပြန်အလှန် မျှဝေသုံးစွဲရာ၌ စတင်သုံးနှုန်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော် အချက်အလက်များကို အများပြည်သူထံ ပွင့်လင်းစွာ ချပြရေး အခြေခံအယူအဆသည် ထိုထက်မက ပိုမိုစောစီးစွာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=UNESCO |url=https://www.unesco.org/ethics-ai/en/civil-society-organizations/open-data-institute |website=UNESCO}}</ref> '''၁၉၅၇-၁၉၅၈ ခုနှစ်''' - သိပ္ပံကဏ္ဍမှ အခြေခံအုတ်မြစ် (World Data Center): နိုင်ငံတကာ ပထဝီရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှစ် (International Geophysical Year) ပြင်ဆင်မှုအဖြစ် ကမ္ဘာ့ဒေတာစင်တာ စနစ်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး သိပ္ပံဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို ပွင့်လင်းစွာ လက်လှမ်းမီနိုင်ရေး ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။ '''၁၉၉၆ ခုနှစ်''' - လူသားမျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဘာမြူဒါအခြေခံမူများ (Bermuda Principles): လူသားမျိုးရိုးဗီဇ စီမံကိန်း (Human Genome Project) တွင် ပါဝင်သူများသည် "လူသားဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက် အားလုံးကို အများပြည်သူဆိုင်ရာ နယ်ပယ် (Public Domain) အတွင်း လွတ်လပ်စွာ ထားရှိရမည်" ဟူသော ဘာမြူဒါအခြေခံမူများကို ချမှတ်ခဲ့ရာ သိပ္ပံနှင့် ဆေးဝါးသုတေသန လုပ်ငန်းများ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် တိုးတက်လာခဲ့သည်။ '''၂၀၀၇ ခုနှစ်''' - ဆီဘတ်စတိုပိုလ် အခြေခံမူ ၈ ချက် (8 Principles of Open Government Data): ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၊ ဆီဘတ်စတိုပိုလ် (Sebastopol) မြို့၌ အင်တာနက်ပညာရှင်များနှင့် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ၃၀ ခန့် တွေ့ဆုံကာ အစိုးရများ၏ ဒေတာများ ပွင့်လင်းစေရန် မည်သည့်စံနှုန်းများနှင့် ကိုက်ညီရမည်နည်းဆိုသည်ကို အခြေခံမူ ၈ ချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ၎င်းမူများတွင် ဒေတာသည် ပြည့်စုံရမည် (Complete)၊ အရင်းအမြစ်အတိုင်း ဖြစ်ရမည် (Primary)၊ အချိန်နှင့်တစ်ပြေးညီ ဖြစ်ရမည် (Timely)၊ လက်လှမ်းမီရမည် (Accessible)၊ စက်ဖြင့်ဖတ်နိုင်ရမည် (Machine-processing)၊ ခွဲခြားမှုမရှိရမည် (Non-discriminatory)၊ မူပိုင်ခွင့် ကန့်သတ်ချက်မရှိရမည် (Non-proprietary) နှင့် လိုင်စင်ကင်းလွတ်ရမည် (License-free) တို့ ပါဝင်သည်။ '''၂၀၀၉ ခုနှစ်''' - အမေရိကန် သမ္မတ အိုဘားမား၏ ညွှန်ကြားချက်: အမေရိကန်သမ္မတ ဘာရက်အိုဘားမားသည် ရာထူးစတင်လက်ခံသည့်နေ့မှာပင် "Open Government Directive" (ပွင့်လင်းသောအစိုးရ ညွှန်ကြားချက်) ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး Data.gov ဝဘ်ဆိုက်ကို လွှင့်တင်ကာ အစိုးရဒေတာများကို အများပြည်သူထံ ချပြခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ အစိုးရများအတွက် စံပြဖြစ်သွားခဲ့သည်။ '''၂၀၁၁-၂၀၁၂ ခုနှစ်''' - နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း: ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတကာပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတစ်ခုဖြစ်သော Open Government Partnership (OGP) ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ရာ သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှုသည် ယင်း၏ ပင်မမဏ္ဍိုင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ '''၂၀၁၂ ခုနှစ်''' - Open Data Institute (ODI) တည်ထောင်ခြင်း: အင်တာနက် (World Wide Web) ကို စတင်တီထွင်ခဲ့သူ Sir Tim Berners-Lee နှင့် ကွန်ပျူတာသိပ္ပံပညာရှင် Sir Nigel Shadbolt တို့က ယူကေ (UK) နိုင်ငံတွင် မတည်ရန်ပုံငွေဖြင့် Open Data Institute (ODI) ကို လွတ်လပ်သော၊ ဘက်မလိုက်သော၊ အကျိုးအမြတ်မယူသော အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းအဖွဲ့အစည်းသည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးတွင် ဒေတာဂေဟစနစ် (Data Ecosystem) ကောင်းမွန်စေရန်၊ ဒေတာကျင့်ဝတ် (Data Ethics) များ ထွန်းကားစေရန်နှင့် အစိုးရများနှင့် ပုဂ္ဂလိကကုမ္ပဏီများအကြား ယုံကြည်စိတ်ချရသော ဒေတာမျှဝေမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် ရှေ့ဆောင်လမ်းပြလျက် ရှိသည်။ ကုလသမဂ္ဂ ယူနက်စကို (UNESCO) ၏ AI ကျင့်ဝတ်နှင့် အုပ်ချုပ်မှုဆိုင်ရာ အစီရင်ခံစာများတွင်လည်း ODI ၏ "Data Ethics Canvas" ကဲ့သို့သော ကိရိယာများသည် နည်းပညာနှင့် ဒေတာကို ကျင့်ဝတ်ညီညွတ်စွာ အသုံးပြုနိုင်ရေးအတွက် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းများအကြား အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေကြောင်း အသိအမှတ်ပြု ဖော်ပြထားသည်။<ref name=":0">{{Cite web |title=Open Government Data and Services {{!}} Public Institutions |url=https://publicadministration.desa.un.org/topics/digital-government/ogd |access-date=2026-06-06 |website=publicadministration.desa.un.org}}</ref> '''၂၀၁၅ ခုနှစ်''' - နိုင်ငံတကာ သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှု ပဋိညာဉ် (International Open Data Charter): အိုဂျီပီ (OGP) ထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွင် အစိုးရပေါင်း ၁၇ ခုက အစိုးရအချက်အလက်များ ထုတ်ပြန်ရာ၌ လိုက်နာရမည့် အခြေခံမူများနှင့် အကောင်းဆုံး လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းအတည်ပြုခဲ့ကြသည်။ === သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှု အဆင်သင့်ဖြစ်မှု ဆန်းစစ်ခြင်း === အစိုးရတစ်ခုသည် သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှု စီမံကိန်းတစ်ခုကို စတင်တော့မည်ဆိုပါက မည်သည့်အချက်များ လိုအပ်နေသည်၊ မည်သည့်အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေသည်ကို ဦးစွာ ဆန်းစစ်ရန် လိုအပ်သည်။ ဤလိုအပ်ချက်အတွက် ကမ္ဘာ့ဘဏ် (World Bank) သည် Open Data Readiness Assessment (ODRA) ဟုခေါ်သော စနစ်တကျဆန်းစစ်သည့် ကိရိယာနှင့် မူဘောင် (Framework) ကို ဖော်ထုတ်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Open Data Toolkit {{!}}Readiness Assessment Tool {{!}} Data |url=https://opendatatoolkit.worldbank.org/en/data/opendatatoolkit/odra |access-date=2026-06-06 |website=World Bank |language=en}}</ref> ODRA သည် အစိုးရတစ်ခု၏ အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရားတစ်ခုလုံးကို မဏ္ဍိုင်ကြီး (၈) ခုပေါ်တွင် အခြေခံ၍ ဆန်းစစ်ခြင်း ဖြစ်သည် - World Bank ODRA မဏ္ဍိုင်ကြီး (၈) ခု # ခေါင်းဆောင်မှု (Leadership) - နိုင်ငံရေးအရ ပြတ်သားသော ဦးဆောင်မှု ရှိ၊ မရှိ # ဥပဒေနှင့် မူဝါဒ (Policy/Legal) - သတင်းအချက်အလက် စီးဆင်းမှုကို ပိတ်ဆို့သည့် ဥပဒေများ # အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းပုံ (Institutional Governance) - တာဝန်ခံမည့် ဌာနများ # အစိုးရ၏ ဒေတာစုဆောင်းမှု အခြေအနေ (Government Data) - ဒေတာများ၏ အရည်အသွေး # ဒေတာအသုံးပြုမှု ဝယ်လိုအား (Demand for Open Data) - အရပ်ဘက်နှင့် စီးပွားရေး # အရပ်ဘက် အဖွဲ့အစည်းများနှင့် သုံးစွဲသူများ (Civic Engagement) - ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု # ရန်ပုံငွေနှင့် ရင်းမြစ်များ (Funding) - ရေရှည်လည်ပတ်နိုင်မည့် ဘတ်ဂျက် # နည်းပညာ အခြေခံအဆောက်အအုံ (Technology Infrastructure) - အင်တာနက်နှင့် ဆာဗာ ကမ္ဘာ့ဘဏ်သည် မော်လ်ဒိုဗာ၊ ကင်ညာ၊ ဂါနာ၊ ဖိလစ်ပိုင် အစရှိသော ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများစွာတွင် ယင်း ODRA ကိရိယာကို အသုံးပြု၍ နည်းပညာအကူအညီများ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံအလိုက် အားနည်းချက်၊ အားသာချက်များကို ဖော်ထုတ်ကာ အကောင်အထည်ဖော်မှု လမ်းပြမြေပုံ (Action Plan) များ ရေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ === ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများနှင့် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများ၏ ဆောင်ရွက်မှု === ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသည် သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှု ကနဦးဆောင်ရွက်မှုများမှတစ်ဆင့် ကြီးမားသော လူမှုစီးပွား တိုးတက်မှုများကို ရရှိခံစားနေကြရသည်။ McKinsey Global Institute ၏ သုတေသန အစီရင်ခံစာအရ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှုကို စနစ်တကျ အသုံးချခြင်းဖြင့် တစ်နှစ်လျှင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃ ထရီလီယံမှ ၅ ထရီလီယံအထိ စီးပွားရေး တန်ဖိုးမြှင့်တင်မှုများ ဖန်တီးပေးနိုင်ကြောင်း ခန့်မှန်းထားသည်။ === '''နိုင်ငံတကာက ဆောင်ရွက်နေသော နမူနာကောင်းများ''' === * '''ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း''' '''-''' UK သည် ကမ္ဘာ့သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှု အညွှန်းကိန်းများတွင် ထိပ်တန်းက ရပ်တည်နေသော နိုင်ငံဖြစ်သည်။ ဗြိတိန်အစိုးရသည် နှလုံးခွဲစိတ်ကုသမှု အောင်မြင်သည့် နှုန်းထားများ (Heart Surgery Success Rates) ကို ဆေးရုံအလိုက် ဒေတာများ ပွင့်လင်းစွာ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် ဆေးရုံများအကြား အပြုသဘောဆောင်သော ယှဉ်ပြိုင်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး လူနာများ၏ အသက်ရှင်သန်နိုင်မှုနှုန်းသည် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ သိသိသာသာ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ * '''ဒိန်းမတ်''' '''-''' ဒိန်းမတ်နိုင်ငံသည် ၎င်း၏ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ လိပ်စာဒေတာများ (Address Data) နှင့် ပထဝီဝင် ကိုဩဒိနိတ်များကို ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် အခမဲ့ Open Data အဖြစ် ပြောင်းလဲပေးခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် လမ်းညွှန်စနစ်များ၊ ပါဆယ်ပို့ဆောင်ရေး လုပ်ငန်းများနှင့် ပုဂ္ဂလိက ကဏ္ဍများတွင် လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှု ကုန်ကျစရိတ်များကို အကြီးအကျယ် သက်သာစေခဲ့ပြီး ရင်းနှီးမြှင့်တင်ရသည့် ကုန်ကျစရိတ်ထက် အဆပေါင်းများစွာ သာလွန်သော လူမှုစီးပွား အကျိုးအမြတ်ကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ * '''အီတလီ''' '''-''' အီတလီနိုင်ငံသည် ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေး ကဏ္ဍတစ်ခုလုံးတွင် လိုက်နာရန် "Creative Commons License" အောက်၌ စံနှုန်းညီ လုပ်ငန်းစဉ်လမ်းညွှန်ချက် (Open Data Management Cycle) ကို ပထမဆုံးအကြိမ် တရားဝင် ပြဋ္ဌာန်းကာ ဒေသန္တရအစိုးရများအကြား အချက်အလက်များ တစ်ပြေးညီ စီးဆင်းစေခဲ့သည်။ === အာဆီယံ နိုင်ငံများ၏ '''နမူနာကောင်းများ''' === * '''စင်ကာပူ - data.gov.sg'''<ref>{{Cite web |title=data.gov.sg |url=https://data.gov.sg/ |access-date=2026-06-06 |website=data.gov.sg |language=en}}</ref> - အာဆီယံတွင် ထိပ်တန်းဖြစ်သည်။ အစိုးရဌာနပေါင်း ၇၀ ကျော်မှ ဒေတာစုစုပေါင်း ထောင်ချီကို စက်ဖတ်နိုင်သော ပုံစံဖြင့် ချပြထားပြီး Smart Nation စီမံကိန်း၏ အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်သည်။ * '''ဖိလစ်ပိုင် - data.gov.ph'''<ref>{{Cite web |title=Open Data Philippines |url=https://data.gov.ph/ |access-date=2026-06-06 |website=data.gov.ph}}</ref> - ကမ္ဘာ့ဘဏ်၏ ODRA ဆန်းစစ်ချက်ကို အစောဆုံး လက်ခံခဲ့သော နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်ပြီး သတင်းအချက်အလက် သိပ္ပံလွတ်လပ်ခွင့် (Freedom of Information - FOI) ဥပဒေနှင့် တွဲဖက်၍ အရပ်ဘက် စောင့်ကြည့်မှုကို အားပေးသည်။ * '''အင်ဒိုနီးရှား - data.go.id'''<ref>{{Cite web |title=Portal Satu Data Indonesia - Homepage |url=https://data.go.id/ |access-date=2026-06-06 |website=data.go.id |language=en}}</ref> - "Satu Data Indonesia" (One Data Indonesia) မူဝါဒကို ချမှတ်ပြီး ကျွန်းစုနိုင်ငံကြီး၏ ဒေတာများကို တစ်နေရာတည်းတွင် စံနှုန်းညီစွာ စုစည်းရန် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ * '''ထိုင်း - data.go.th'''<ref>{{Cite web |title=ยินดีต้อนรับ - Open Government Data of Thailand |url=https://data.go.th/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610074842/https://data.go.th/ |archive-date=10 June 2025 |access-date=2026-06-06 |website=data.go.th |language=th |url-status=dead }}</ref> - ဒစ်ဂျစ်တယ် အစိုးရ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး အေဂျင်စီ (DGA) က ဦးဆောင်ပြီး ပြည်သူဗဟိုပြု ဝန်ဆောင်မှုများအတွက် Open Data မူဝါဒကို တစိုက်မတ်မတ် အကောင်အထည်ဖော်နေသည်။ * '''မလေးရှား - data.gov.my'''<ref>{{Cite web |last=Malaysia |first=Government of |title=data.gov.my |url=https://data.gov.my/ |access-date=2026-06-06 |website=data.gov.my |language=en-GB}}</ref> - ကဏ္ဍစုံမှ ဒေတာများကို ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ ချပြထားပြီး ဒေတာသိပ္ပံပညာရှင်များနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ အသုံးချနိုင်ရန် လေ့ကျင့်ပျိုးထောင်မှုများ ပြုလုပ်လျက်ရှိသည်။အခြားတစ်ဖက်တွင် ကမ္ဘောဒီးယား၊ လာအိုနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့ကဲ့သို့သော နိုင်ငံများသည် သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှုနှင့် ပတ်သက်၍ ကနဦး အခြေခံအဆင့်များတွင်သာ ရှိနေသေးပြီး နည်းပညာ အခြေခံအဆောက်အအုံ လိုအပ်ချက်၊ ဒေတာ စီမံအုပ်ချုပ်မှု မူဝါဒ အားနည်းချက်များနှင့် ရင်ဆိုင်နေရဆဲ ဖြစ်သည်။ === '''ကုလသမဂ္ဂနှင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ပလက်ဖောင်းများ''' === ကုလသမဂ္ဂ (UN) သည် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ၏ စာရင်းအင်း ဒေတာများကို ပွင့်လင်းစွာ ချပြသည့် ဝဘ်ဆိုက်ကို လွှင့်တင်ထားသည်။ ဥရောပသမဂ္ဂ (EU) သည်လည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ဥရောပတစ်ဝှမ်းရှိ ဒေသတွင်း၊ အမျိုးသားအဆင့် ဒေတာစင်တာ အားလုံးကို data.europa.eu ပလက်ဖောင်းတစ်ခုတည်းအဖြစ် ပေါင်းစည်းကာ အားကောင်းမောင်းသန် လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ ထို့အပြင် ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး အဖွဲ့ (OECD) သည် ၎င်းတို့၏ သုတေသန အစီရင်ခံစာများနှင့် ဒေတာအားလုံးကို အများပြည်သူ လွတ်လပ်စွာ သုံးနိုင်ရန် Creative Commons CC-BY-4.0 လိုင်စင်အောက်သို့ ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name=":0" /> === '''အကျိုးကျေးဇူးများနှင့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ စိန်ခေါ်မှုများ''' === သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှု လှုပ်ရှားမှုသည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ထောက်ခံမှုများစွာ ရရှိထားသော်လည်း ပညာရှင်များအကြား အကျိုးသက်ရောက်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ အပြန်အလှန် စိစစ်ဆွေးနွေးမှုများ ရှိနေသည်။ * ရရှိလာမည့် ပင်မအကျိုးကျေးဇူးများ:ပွင့်လင်းမြင်သာမှုနှင့် တာဝန်ခံမှု (Transparency & Accountability): ဘတ်ဂျက် အသုံးစရိတ်များကို ပြည်သူများ သိအောင် ချပြခြင်းဖြင့် အဂတိလိုက်စားမှုကို လျှော့ချနိုင်သည်။ * အများပြည်သူဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုများ မြှင့်တင်ခြင်း (Public Service Improvement): ပြည်သူလူထုက အစိုးရဌာနများထံမှ ရရှိသော ဒေတာများကို အသုံးပြု၍ မြို့ပြစီမံကိန်းများနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လုပ်ငန်းများကို ဝိုင်းဝန်းအကြံပြု ပြုပြင်နိုင်သည်။ * စီးပွားရေး တီထွင်ဆန်းသစ်မှု (Innovation & Economic Growth): နည်းပညာ တီထွင်သူများသည် အစိုးရဒေတာများကို အခြေခံ၍ မိုဘိုင်းလ်အက်ပလီကေးရှင်းသစ်များနှင့် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းသစ်များ (Startups) တည်ထောင်နိုင်သည်။ * ပညာရှင်များ၏ ဝေဖန်ထောက်ပြချက်နှင့် စိန်ခေါ်မှုများ (The Critical Nuances):အတုအယောင် ပွင့်လင်းမြင်သာမှု (Veneer of Transparency): ပညာရှင်များဖြစ်ကြသော David Robinson နှင့် Harlan Yu တို့က အစိုးရအချို့သည် စက်ဖတ်နိုင်သော ဒေတာအမြောက်အမြားကို ထုတ်ပြန်ပေးသော်လည်း အမှန်တကယ် အရေးကြီးသော အဂတိလိုက်စားမှု သို့မဟုတ် မူဝါဒဆိုင်ရာ တာဝန်ခံမှုရှိသော ဒေတာများကို ချန်လှပ်ထားတတ်သဖြင့် "ဟန်ပြပွင့်လင်းမြင်သာမှု" သာ ဖြစ်လာနိုင်ကြောင်း ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။ * တာဝန်ခံမှု ဖြစ်ပေါ်ရန် လိုအပ်သော ကွင်းဆက် (Chain of Accountability): ကမ္ဘာ့ဘဏ်မှ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာရှင် Tiago C. Peixoto က ဒေတာများ ချပြရုံမျှဖြင့် မလုံလောက်ဘဲ - ဒေတာကို ပြည်သူက နားလည်ခြင်း၊ ပြည်သူက တုံ့ပြန်ခြင်း၊ အစိုးရတာဝန်ရှိသူများက ပြည်သူ့တုံ့ပြန်မှုကို အရေးယူဆောင်ရွက်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြစ်ဒဏ်ခတ်ခြင်း စသည့် ဖြစ်စဉ်ကွင်းဆက်တစ်ခုလုံး ပြည့်စုံမှသာ စစ်မှန်သော တာဝန်ခံမှု ဖြစ်လာမည်ဟု ဆိုသည်။ * မူပိုင်ခွင့်နှင့် စီးပွားဖြစ် ပြန်လည်ရောင်းချမှု (Copyright & Reselling Risk): ဒေတာဖန်တီးသူများ (ဥပမာ - သိပ္ပံပညာရှင်များ) သည် ၎င်းတို့၏ ဒေတာများကို လိုင်စင်အတိအကျ မသတ်မှတ်ဘဲ ချပြမိပါက ပုဂ္ဂလိကအဖွဲ့အစည်းများက ယင်းဒေတာများကို စုစည်းကာ မူပိုင်ခွင့်တောင်းဆိုပြီး စီးပွားဖြစ် ပြန်လည်ရောင်းချသွားနိုင်သည့် အန္တရာယ် ရှိသည်။ အာဆီယံနိုင်ငံများ၏ သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှု ဆောင်ရွက်မှု အခြေအနေ (Open Data in ASEAN Countries)အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း (ASEAN) အတွင်း၌လည်း ဒစ်ဂျစ်တယ် စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့်အတူ သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှု လှုပ်ရှားမှုများသည် အားကောင်းလာသည်။ သို့သော် နိုင်ငံအလိုက် အခြေခံအဆောက်အအုံနှင့် မူဝါဒ ကွာခြားမှုများကြောင့် အကောင်အထည်ဖော်နိုင်မှု အဆင့်အတန်းမှာမူ ကွဲပြားလျက်ရှိသည်။ === အကျိုးကျေးဇူးများနှင့် စိန်ခေါ်မှုများ === သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှု လှုပ်ရှားမှုသည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ထောက်ခံမှုများစွာ ရရှိထားသော်လည်း ပညာရှင်များအကြား အကျိုးသက်ရောက်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ အပြန်အလှန် စိစစ်ဆွေးနွေးမှုများ ရှိနေသည်။ * ရရှိလာမည့် ပင်မအကျိုးကျေးဇူးများ:ပွင့်လင်းမြင်သာမှုနှင့် တာဝန်ခံမှု (Transparency & Accountability): ဘတ်ဂျက် အသုံးစရိတ်များကို ပြည်သူများ သိအောင် ချပြခြင်းဖြင့် အဂတိလိုက်စားမှုကို လျှော့ချနိုင်သည်။ * အများပြည်သူဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုများ မြှင့်တင်ခြင်း (Public Service Improvement): ပြည်သူလူထုက အစိုးရဌာနများထံမှ ရရှိသော ဒေတာများကို အသုံးပြု၍ မြို့ပြစီမံကိန်းများနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လုပ်ငန်းများကို ဝိုင်းဝန်းအကြံပြု ပြုပြင်နိုင်သည်။ * စီးပွားရေး တီထွင်ဆန်းသစ်မှု (Innovation & Economic Growth): နည်းပညာ တီထွင်သူများသည် အစိုးရဒေတာများကို အခြေခံ၍ မိုဘိုင်းလ်အက်ပလီကေးရှင်းသစ်များနှင့် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းသစ်များ (Startups) တည်ထောင်နိုင်သည်။ * ပညာရှင်များ၏ ဝေဖန်ထောက်ပြချက်နှင့် စိန်ခေါ်မှုများ (The Critical Nuances):အတုအယောင် ပွင့်လင်းမြင်သာမှု (Veneer of Transparency): ပညာရှင်များဖြစ်ကြသော David Robinson နှင့် Harlan Yu တို့က အစိုးရအချို့သည် စက်ဖတ်နိုင်သော ဒေတာအမြောက်အမြားကို ထုတ်ပြန်ပေးသော်လည်း အမှန်တကယ် အရေးကြီးသော အဂတိလိုက်စားမှု သို့မဟုတ် မူဝါဒဆိုင်ရာ တာဝန်ခံမှုရှိသော ဒေတာများကို ချန်လှပ်ထားတတ်သဖြင့် "ဟန်ပြပွင့်လင်းမြင်သာမှု" သာ ဖြစ်လာနိုင်ကြောင်း ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။ * တာဝန်ခံမှု ဖြစ်ပေါ်ရန် လိုအပ်သော ကွင်းဆက် (Chain of Accountability): ကမ္ဘာ့ဘဏ်မှ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာရှင် Tiago C. Peixoto က ဒေတာများ ချပြရုံမျှဖြင့် မလုံလောက်ဘဲ - ဒေတာကို ပြည်သူက နားလည်ခြင်း၊ ပြည်သူက တုံ့ပြန်ခြင်း၊ အစိုးရတာဝန်ရှိသူများက ပြည်သူ့တုံ့ပြန်မှုကို အရေးယူဆောင်ရွက်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြစ်ဒဏ်ခတ်ခြင်း စသည့် ဖြစ်စဉ်ကွင်းဆက်တစ်ခုလုံး ပြည့်စုံမှသာ စစ်မှန်သော တာဝန်ခံမှု ဖြစ်လာမည်ဟု ဆိုသည်။ * မူပိုင်ခွင့်နှင့် စီးပွားဖြစ် ပြန်လည်ရောင်းချမှု (Copyright & Reselling Risk): ဒေတာဖန်တီးသူများ (ဥပမာ - သိပ္ပံပညာရှင်များ) သည် ၎င်းတို့၏ ဒေတာများကို လိုင်စင်အတိအကျ မသတ်မှတ်ဘဲ ချပြမိပါက ပုဂ္ဂလိကအဖွဲ့အစည်းများက ယင်းဒေတာများကို စုစည်းကာ မူပိုင်ခွင့်တောင်းဆိုပြီး စီးပွားဖြစ် ပြန်လည်ရောင်းချသွားနိုင်သည့် အန္တရာယ် ရှိသည်။ * ရေရှည်တည်တံ့မည့် မူဝါဒနှင့် ဒေတာဘုံစနစ် (Policies and Data Commons Strategy) သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှု စီမံကိန်းများ ရေရှည်တည်တံ့ရန်အတွက် လုပ်ငန်းခွင်များနှင့် သုတေသနအဖွဲ့အစည်းများသည် "ဒေတာဘုံစနစ်" (Data Commons) မူဘောင်ကို အသုံးပြုလာကြသည်။ ၎င်းသည် ဆော့ဖ်ဝဲလ်နှင့် ဟာ့ဒ်ဝဲလ် ပလက်ဖောင်းများကို အပြန်အလှန် ချိတ်ဆက်ကာ အသုံးပြုသူ အဖွဲ့အစည်းများအကြား ဒေတာများကို ရေရှည်စီမံခန့်ခွဲ၊ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီး မျှဝေနိုင်ရန် ဖန်တီးထားသော စနစ်ဖြစ်သည်။ === '''အဓိက''' '''ဒေတာဘုံစနစ် မူဝါဒ ၆ ချက်''' === # အမြဲတမ်း ဒစ်ဂျစ်တယ် ID များ ထားရှိခြင်း (Persistent Digital IDs): ဒေတာအတွဲများကို စနစ်တကျ အသုံးပြုခွင့် ထိန်းချုပ်နိုင်ရန်။ # ရှာဖွေရလွယ်ကူသော မေတာဒေတာ (Metadata): ဒေတာ၏ နောက်ခံအချက်အလက်များကို အလွယ်တကူ ရှာဖွေနိုင်ရန်။ # အပလီကေးရှင်း ချိတ်ဆက်မှုစနစ် (APIs): စက်ပစ္စည်းအချင်းချင်း ဒေတာများ လွယ်ကူစွာ စီးဆင်းနိုင်ရန်။ # ဒေတာ တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံ (Computing Infrastructure): ဒေတာများကို သိမ်းဆည်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင်မည့် ဆာဗာများနှင့် နည်းပညာများ ရှိရန်။ # ကျင့်ဝတ်နှင့်အညီ အသုံးပြုမှု မူဝါဒ (Data Governance & Ethics): ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ အချက်အလက်များ (Privacy) မပေါက်ကြားစေရန်နှင့် ဒေတာကျင့်ဝတ်များကို လိုက်နာရန်။ # ရေရှည်တည်တံ့မည့် ဘဏ္ဍာရေးပုံစံ (Sustainability): စနစ်ကြီးတစ်ခုလုံး ရေရှည်လည်ပတ်နိုင်ရန် ရန်ပုံငွေ ခိုင်မာမှုရှိစေရန်။ သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှု ကနဦးဆောင်ရွက်မှုများ (Open Data Initiatives) ဆိုသည်မှာ ရိုးရှင်းသော နည်းပညာဆိုင်ရာ ပရောဂျက်တစ်ခုမျှသာ မဟုတ်ဘဲ ခေတ်သစ် ကောင်းမွန်သော အုပ်ချုပ်ရေး (Good Governance) နှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ် စီးပွားရေးကို မောင်းနှင်ပေးသည့် အင်ဂျင်စက်ကြီး တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ဘဏ်၏ ODRA ကဲ့သို့သော ဆန်းစစ်မှု ကိရိယာများကို အသုံးချကာ စနစ်တကျ ပြင်ဆင်ခြင်း၊ နိုင်ငံတကာနှင့် အာဆီယံ ဒေသတွင်းမှ အောင်မြင်သော အတွေ့အကြုံများနှင့် သိပ္ပံကဏ္ဍမှ သင်ခန်းစာများကို ရယူခြင်းဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများသည်လည်း မိမိတို့၏ အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရားကို ပိုမိုပွင့်လင်းမြင်သာစေပြီး ပြည်သူဗဟိုပြုသော လူမှုစီးပွား တိုးတက်မှုများကို ဖန်တီးပုံဖော်သွားနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:ဒယ်ဂျစ်တယ် အခွင့်အရေးများ]] 0svkm29p6ydkdau9n9ik75xfy2tztqy 0 289077 1048209 1047258 2026-08-12T03:48:06Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:မြန်မာ သဘင်ပညာရှင်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1048209 wikitext text/x-wiki == မင်းသမီး အောင်ညွန့်ခင် == မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်လောက၌ အနုပညာရှင်တို့၏ ဘဝခရီးလမ်းသည် ပင်ကိုဝါသနာနှင့် ကြိုးစားအားထုတ်မှုတို့ ပေါင်းစပ်ရာမှ ပေါ်ထွက်လာသော အနုပညာသက်သက်သာ ဖြစ်သည်။ ထိုသို့သော ထူးချွန်ထက်မြက်သည့် အနုပညာရှင်များအနက် မင်းသမီး အောင်ညွန့်ခင်သည်လည်း တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာသင်ယူခြင်း == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center;" |+ '''မင်းသမီး အောင်ညွန့်ခင်၏ အနုပညာမှတ်တမ်း''' |- ! အမည်နာမ !! ကာလ/အခြေအနေ !! ဇာတ်အဖွဲ့/ရုံ !! မှတ်ချက် |- | ရင်ရင်မြ || စစ်အတွင်းကာလ || နေသူရိန်ရုံ || “ရင်သွေးတော်” ပြဇာတ်၌ ဦးအောင်မောင်းနှင့် တွဲဖက်ကပြ |- | တင်ညွန့်စိန် || – || ကျော်အုံးလှိုင်၏ ခေတ်သစ်ပြဇာတ် || ငယ်ဆရာ ဦးအောင်မောင်းနှင့် ပြန်လည်ဆုံတွေ့ |- | အောင်ညွန့်ခင် || ၁၉၅၃ - ၁၉၅၄ || အောင်လံတော် မောင်ခင်စိန်ဇာတ် || နှစ်ပါးသွားနှင့် နောက်ပိုင်းကဇာတ်များတွင် ပါဝင် |} မင်းသမီး အောင်ညွန့်ခင်ကို ကော့မှူးမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မိဘနှစ်ပါးမှာ ဦးဖိုးသိန်းနှင့် ဒေါ်ချစ်မယ်တို့ဖြစ်ကြပြီး၊ ၎င်းတို့၏ တစ်ဦးတည်းသောသမီး ရတနာဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်အခါကတည်းက အကအခုန်၊ အဆိုအကတို့၌ ဝါသနာထုံခဲ့သည့်အလျောက် မိမိ၏ အဒေါ်ဖြစ်သူနှင့်အတူ အနုပညာလမ်းကြောင်းပေါ်သို့ စတင်လျှောက်လှမ်းခဲ့သည်။ သူမ၏ အနုပညာအခြေခံကို ထိုခေတ်က ထင်ရှားကြသော မင်းသားကြီးများဖြစ်ကြသည့် ဦးအောင်မောင်း၊ ဦးအောင်ငြိမ်းတို့နှင့် မင်းသမီးကြီးများဖြစ်ကြသည့် ဩဘာရမအေးတင်၊ လေဘာတီမခင်ညွန့်တို့ထံတွင် နည်းခံသင်ကြားခဲ့ရသည်။ အဆိုပါ ထူးချွန်သော ဆရာသမားတို့၏ အရိပ်အာဝါသအောက်တွင် ပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူဆည်းပူးခဲ့ခြင်းကြောင့် အသက် (၁၆) နှစ်အရွယ်သို့ ရောက်ရှိချိန်၌ပင် အနုပညာလောကတွင် ခေါင်းဆောင်မင်းသမီးတစ်လက်အဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်။ == အနုပညာခရီးစဉ်နှင့် အမည်ပြောင်းလဲခြင်းများ == အောင်ညွန့်ခင်၏ အနုပညာခရီးလမ်းတွင် ခေတ်ကာလအခြေအနေအရ အမည်နာမများ ပြောင်းလဲကျင့်သုံးခဲ့ရခြင်းသည်လည်း သူမ၏ အနုပညာသမိုင်းတွင် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ ကဏ္ဍတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ရင်ရင်မြ အမည်ဖြင့် စတင်ခြင်း: ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ရန်ကုန်မြို့၌ ပြဇာတ်များ ခေတ်စားလာသောအခါ သူမသည် “ရင်ရင်မြ” ဟူသောအမည်ဖြင့် နေသူရိန်ရုံကြီး၌ မင်းသားဦးအောင်မောင်းနှင့် တွဲဖက်ကာ “ရင်သွေးတော်” ပြဇာတ်ကို ကပြတင်ဆက်ခဲ့သည်။ တင်ညွန့်စိန် အမည်ဖြင့် ရပ်တည်ခြင်း: ထို့နောက် ကျော်အုံးလှိုင်၏ ခေတ်သစ်ပြဇာတ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး “တင်ညွန့်စိန်” အမည်ဖြင့် ဆက်လက်ကပြခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း သူမသည် မိမိ၏ ငယ်ဆရာဖြစ်သူ မင်းသားဦးအောင်မောင်းနှင့် ပြန်လည်ဆုံတွေ့ရခြင်းမှာလည်း အမှတ်တရဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ == အောင်ညွန့်ခင် အမည်ဖြင့် အောင်မြင်ခြင်း == ၁၉၅၄ ခုနှစ် သဘင်ရာသီတွင်မူ သူမ၏ အမည်ရင်းဖြစ်သည့် “အောင်ညွန့်ခင်” အမည်ဖြင့်ပင် အောင်လံတော် မောင်ခင်စိန်ဇာတ်တွင် ခိုင်ခိုင်မာမာ ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် သဘင်ရာသီကတည်းက အဆိုပါဇာတ်တွင် နှစ်ပါးသွားနှင့် နောက်ပိုင်းကဇာတ်တို့၌ ပါဝင်ကပြရင်း သူမ၏ အနုပညာအရည်အသွေးကို ပြသနိုင်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == * ရင်းမြစ် - ( စာရေးဆရာ ဆင်ဖြူကျွန်းအောင်သိန်း ရေးသားသော မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်ပညာရှင် များစာအုပ်မှ ဖော်ပြသည်။ ) [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ သဘင်ပညာရှင်များ]] 6e2did7ff0upkhtaajguxnxif3x82uo 1048210 1048209 2026-08-12T03:48:43Z Dr Lotus Black 31011 1048210 wikitext text/x-wiki {{One source}} မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်လောက၌ အနုပညာရှင်တို့၏ ဘဝခရီးလမ်းသည် ပင်ကိုဝါသနာနှင့် ကြိုးစားအားထုတ်မှုတို့ ပေါင်းစပ်ရာမှ ပေါ်ထွက်လာသော အနုပညာသက်သက်သာ ဖြစ်သည်။ ထိုသို့သော ထူးချွန်ထက်မြက်သည့် အနုပညာရှင်များအနက် မင်းသမီး အောင်ညွန့်ခင်သည်လည်း တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာသင်ယူခြင်း == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center;" |+ '''မင်းသမီး အောင်ညွန့်ခင်၏ အနုပညာမှတ်တမ်း''' |- ! အမည်နာမ !! ကာလ/အခြေအနေ !! ဇာတ်အဖွဲ့/ရုံ !! မှတ်ချက် |- | ရင်ရင်မြ || စစ်အတွင်းကာလ || နေသူရိန်ရုံ || “ရင်သွေးတော်” ပြဇာတ်၌ ဦးအောင်မောင်းနှင့် တွဲဖက်ကပြ |- | တင်ညွန့်စိန် || – || ကျော်အုံးလှိုင်၏ ခေတ်သစ်ပြဇာတ် || ငယ်ဆရာ ဦးအောင်မောင်းနှင့် ပြန်လည်ဆုံတွေ့ |- | အောင်ညွန့်ခင် || ၁၉၅၃ - ၁၉၅၄ || အောင်လံတော် မောင်ခင်စိန်ဇာတ် || နှစ်ပါးသွားနှင့် နောက်ပိုင်းကဇာတ်များတွင် ပါဝင် |} မင်းသမီး အောင်ညွန့်ခင်ကို ကော့မှူးမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မိဘနှစ်ပါးမှာ ဦးဖိုးသိန်းနှင့် ဒေါ်ချစ်မယ်တို့ဖြစ်ကြပြီး၊ ၎င်းတို့၏ တစ်ဦးတည်းသောသမီး ရတနာဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်အခါကတည်းက အကအခုန်၊ အဆိုအကတို့၌ ဝါသနာထုံခဲ့သည့်အလျောက် မိမိ၏ အဒေါ်ဖြစ်သူနှင့်အတူ အနုပညာလမ်းကြောင်းပေါ်သို့ စတင်လျှောက်လှမ်းခဲ့သည်။ သူမ၏ အနုပညာအခြေခံကို ထိုခေတ်က ထင်ရှားကြသော မင်းသားကြီးများဖြစ်ကြသည့် ဦးအောင်မောင်း၊ ဦးအောင်ငြိမ်းတို့နှင့် မင်းသမီးကြီးများဖြစ်ကြသည့် ဩဘာရမအေးတင်၊ လေဘာတီမခင်ညွန့်တို့ထံတွင် နည်းခံသင်ကြားခဲ့ရသည်။ အဆိုပါ ထူးချွန်သော ဆရာသမားတို့၏ အရိပ်အာဝါသအောက်တွင် ပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူဆည်းပူးခဲ့ခြင်းကြောင့် အသက် (၁၆) နှစ်အရွယ်သို့ ရောက်ရှိချိန်၌ပင် အနုပညာလောကတွင် ခေါင်းဆောင်မင်းသမီးတစ်လက်အဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်။ == အနုပညာခရီးစဉ်နှင့် အမည်ပြောင်းလဲခြင်းများ == အောင်ညွန့်ခင်၏ အနုပညာခရီးလမ်းတွင် ခေတ်ကာလအခြေအနေအရ အမည်နာမများ ပြောင်းလဲကျင့်သုံးခဲ့ရခြင်းသည်လည်း သူမ၏ အနုပညာသမိုင်းတွင် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ ကဏ္ဍတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ရင်ရင်မြ အမည်ဖြင့် စတင်ခြင်း: ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ရန်ကုန်မြို့၌ ပြဇာတ်များ ခေတ်စားလာသောအခါ သူမသည် “ရင်ရင်မြ” ဟူသောအမည်ဖြင့် နေသူရိန်ရုံကြီး၌ မင်းသားဦးအောင်မောင်းနှင့် တွဲဖက်ကာ “ရင်သွေးတော်” ပြဇာတ်ကို ကပြတင်ဆက်ခဲ့သည်။ တင်ညွန့်စိန် အမည်ဖြင့် ရပ်တည်ခြင်း: ထို့နောက် ကျော်အုံးလှိုင်၏ ခေတ်သစ်ပြဇာတ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး “တင်ညွန့်စိန်” အမည်ဖြင့် ဆက်လက်ကပြခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း သူမသည် မိမိ၏ ငယ်ဆရာဖြစ်သူ မင်းသားဦးအောင်မောင်းနှင့် ပြန်လည်ဆုံတွေ့ရခြင်းမှာလည်း အမှတ်တရဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ == အောင်ညွန့်ခင် အမည်ဖြင့် အောင်မြင်ခြင်း == ၁၉၅၄ ခုနှစ် သဘင်ရာသီတွင်မူ သူမ၏ အမည်ရင်းဖြစ်သည့် “အောင်ညွန့်ခင်” အမည်ဖြင့်ပင် အောင်လံတော် မောင်ခင်စိန်ဇာတ်တွင် ခိုင်ခိုင်မာမာ ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် သဘင်ရာသီကတည်းက အဆိုပါဇာတ်တွင် နှစ်ပါးသွားနှင့် နောက်ပိုင်းကဇာတ်တို့၌ ပါဝင်ကပြရင်း သူမ၏ အနုပညာအရည်အသွေးကို ပြသနိုင်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == * ရင်းမြစ် - ( စာရေးဆရာ ဆင်ဖြူကျွန်းအောင်သိန်း ရေးသားသော မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်ပညာရှင် များစာအုပ်မှ ဖော်ပြသည်။ ) [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ သဘင်ပညာရှင်များ]] hjjq3gq1ywt9pv7fmn29dzv7mct0zhb 0 289080 1048211 1042482 2026-08-12T03:49:07Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:မြန်မာ သဘင်ပညာရှင်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1048211 wikitext text/x-wiki == ငယ်ဘဝနှင့် အနုပညာအစပျိုးခြင်း == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" |+ colspan="2" style="background:#f2f2f2; font-weight:bold; font-size:120%; padding:10px;" | မင်းသမီး ခင်ညိုညို အတ္ထုပ္ပတ္တိ |- ! စတင်ခဲ့သည့် နယ်ပယ် | သဘင်ပညာ၊ ပြဇာတ် |- ! မိဘများ | ဦးဖိုးရင်၊ ဒေါ်အုံးကြွေ |- ! မွေးရပ်မြေ | လက်ပံတန်းမြို့နယ် |- ! အနုပညာဆရာ | မင်းသမီးကြီး မစိန်ယုံ၊ မင်းသား ကျော်အုန်းလှိုင် |- ! ထင်ရှားသော အဖွဲ့အစည်း | ခေတ်သစ်ရာဇဝင်ပြဇာတ်အဖွဲ့ |- ! အနုပညာခရီးလမ်း | ငယ်စဉ်ရှစ်နှစ်အရွယ်မှစတင်၍ သဘင်ပညာကို ဆည်းပူးခဲ့ပြီး၊ စစ်ဒဏ်ကြောင့် ဇာတ်အဖွဲ့များ ပျက်သုဉ်းခဲ့ရသော်လည်း အနုပညာလောကမှ မခွဲခွာဘဲ ဆက်လက်ရပ်တည်ခဲ့သူ။ |} မင်းသမီး ခင်ညိုညိုကို လက်ပံတန်းမြို့နယ်မှ လယ်သမားကြီး ဦးဖိုးရင်နှင့် ဒေါ်အုံးကြွေတို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ သဘင်မျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ အနုပညာသွေးတို့မှာ ငယ်စဉ်ကပင် ကိန်းဝပ်နေခဲ့သည်။ သူမ၏ အနုပညာခြေလှမ်းများသည် ရှစ်နှစ်အရွယ်တွင် အဒေါ်ဖြစ်သူ မင်းသမီးကြီး မစိန်ယုံထံတွင် စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်ကတည်းက သဘင်ပညာ၏ အခြေခံသဘောတရားနှင့် အနုပညာအနှစ်သာရတို့ကို စနစ်တကျ သင်ယူဆည်းပူးခဲ့ရသည်။ == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် ဇာတ်အဖွဲ့တည်ထောင်ခြင်း == ဒေါ်စိန်ယုံထံမှ သင်ယူခဲ့သော ပညာရပ်များကို အခြေခံ၍ အစ်မဖြစ်သူ အောင်သိန်းရှင်၏ ဇာတ်အဖွဲ့သို့ ရောက်ရှိသောအခါတွင်မူ မခင်ညိုညိုသည် ပညာရပ်ပိုင်းဆိုင်ရာတွင် ပိုမိုရင့်ကျက်လာခဲ့သည်။ ထိုကာလသည် သူမ၏ အနုပညာသက်တမ်းတွင် ကိုယ်ပိုင်ဇာတ်အဖွဲ့ကို ထူထောင်ကာ ကပြဖျော်ဖြေနိုင်သည်အထိ အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့သော ကာလဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း လောကဓံ၏ အလှည့်အပြောင်းတွင် သူမတို့ မိသားစု၏ ဇာတ်အဖွဲ့သည် အရှိန်အဟုန်ကောင်းမွန်စွာဖြင့် လည်ပတ်နေစဉ်မှာပင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်၏ မီးတောက်များကြောင့် တိုင်းပြည်ပျက်သုဉ်းကာ အဖွဲ့ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်ရသည့် နာကျင်ဖွယ်ရာ အဖြစ်ဆိုးနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ == စစ်ပြီးခေတ်နှင့် အနုပညာခရီးလမ်းကို ဆက်လက်ခြင်း == ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး အဆုံးသတ်ပြီးနောက် မြန်မာ့လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့်အတူ သဘင်လောကမှာလည်း ပြန်လည်ထူထောင်ရန် ခက်ခဲသော အနေအထားသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ယခင်ကဲ့သို့ ဇာတ်အဖွဲ့ဟောင်းများကို ပြန်လည်စုစည်းနိုင်ခြင်း မရှိတော့သည့်တိုင် ခင်ညိုညို၏ အနုပညာစိတ်ဓာတ်မှာ လျော့ပါးသွားခြင်းမရှိပေ။ သူမသည် ဒေါ်ကြည်အောင် တည်ထောင်သော "ခေတ်သစ်ရာဇဝင် ပြဇာတ်အဖွဲ့" တွင် ပါဝင်ကပြရင်း အနုပညာလမ်းကြောင်းပေါ်တွင် ဆက်လက်ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ထိုအဖွဲ့တွင် မင်းသား ကျော်အုန်းလှိုင်ထံမှ ပြဇာတ်ပညာရပ်ဆိုင်ရာ နက်နဲသော အတတ်ပညာများကို ထပ်မံဆည်းပူးကာ အနုပညာစွမ်းရည်ကို ပိုမိုမြှင့်တင်ခဲ့သည်။ == သဘင်လောကအပေါ် သစ္စာစောင့်သိခြင်း == ညီမဖြစ်သူ ရုပ်ရှင်မင်းသမီး ဝဏ္ဏကျော်ထင် အကယ်ဒမီ [[ကြည်ကြည်ဌေး]]မှာ ဇာတ်သဘင်လောကမှ ထွက်ခွာသွားခဲ့သော်လည်း ခင်ညိုညိုကား အနုပညာ၏ ဆွဲဆောင်မှုနှင့် သဘင်ပညာရပ်အပေါ်ထားရှိသော သူမ၏ သစ္စာတရားကို မစွန့်လွှတ်နိုင်ခဲ့ပေ။ ဘဝ၏ အတက်အကျ၊ စစ်မီး၏ဒဏ်ရာနှင့် ခေတ်ကာလ၏ အပြောင်းအလဲများကြားတွင် မင်းသမီး ခင်ညိုညိုသည် သဘင်ပညာကိုသာလျှင် သူမ၏ ဘဝသက်တမ်းတစ်လျှောက် အဖော်ပြုသွားခဲ့သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == * ရင်းမြစ် - ( စာရေးဆရာ ဆင်ဖြူကျွန်းအောင်သိန်း ရေးသားသော မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်ပညာရှင် များစာအုပ်မှ ဖော်ပြသည်။ ) [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ သဘင်ပညာရှင်များ]] b4kooi1kbn20kc43dfcvxu2w95z5sjc 1048212 1048211 2026-08-12T03:49:27Z Dr Lotus Black 31011 1048212 wikitext text/x-wiki {{One source}} == ငယ်ဘဝနှင့် အနုပညာအစပျိုးခြင်း == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" |+ colspan="2" style="background:#f2f2f2; font-weight:bold; font-size:120%; padding:10px;" | မင်းသမီး ခင်ညိုညို အတ္ထုပ္ပတ္တိ |- ! စတင်ခဲ့သည့် နယ်ပယ် | သဘင်ပညာ၊ ပြဇာတ် |- ! မိဘများ | ဦးဖိုးရင်၊ ဒေါ်အုံးကြွေ |- ! မွေးရပ်မြေ | လက်ပံတန်းမြို့နယ် |- ! အနုပညာဆရာ | မင်းသမီးကြီး မစိန်ယုံ၊ မင်းသား ကျော်အုန်းလှိုင် |- ! ထင်ရှားသော အဖွဲ့အစည်း | ခေတ်သစ်ရာဇဝင်ပြဇာတ်အဖွဲ့ |- ! အနုပညာခရီးလမ်း | ငယ်စဉ်ရှစ်နှစ်အရွယ်မှစတင်၍ သဘင်ပညာကို ဆည်းပူးခဲ့ပြီး၊ စစ်ဒဏ်ကြောင့် ဇာတ်အဖွဲ့များ ပျက်သုဉ်းခဲ့ရသော်လည်း အနုပညာလောကမှ မခွဲခွာဘဲ ဆက်လက်ရပ်တည်ခဲ့သူ။ |} မင်းသမီး ခင်ညိုညိုကို လက်ပံတန်းမြို့နယ်မှ လယ်သမားကြီး ဦးဖိုးရင်နှင့် ဒေါ်အုံးကြွေတို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ သဘင်မျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ အနုပညာသွေးတို့မှာ ငယ်စဉ်ကပင် ကိန်းဝပ်နေခဲ့သည်။ သူမ၏ အနုပညာခြေလှမ်းများသည် ရှစ်နှစ်အရွယ်တွင် အဒေါ်ဖြစ်သူ မင်းသမီးကြီး မစိန်ယုံထံတွင် စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်ကတည်းက သဘင်ပညာ၏ အခြေခံသဘောတရားနှင့် အနုပညာအနှစ်သာရတို့ကို စနစ်တကျ သင်ယူဆည်းပူးခဲ့ရသည်။ == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် ဇာတ်အဖွဲ့တည်ထောင်ခြင်း == ဒေါ်စိန်ယုံထံမှ သင်ယူခဲ့သော ပညာရပ်များကို အခြေခံ၍ အစ်မဖြစ်သူ အောင်သိန်းရှင်၏ ဇာတ်အဖွဲ့သို့ ရောက်ရှိသောအခါတွင်မူ မခင်ညိုညိုသည် ပညာရပ်ပိုင်းဆိုင်ရာတွင် ပိုမိုရင့်ကျက်လာခဲ့သည်။ ထိုကာလသည် သူမ၏ အနုပညာသက်တမ်းတွင် ကိုယ်ပိုင်ဇာတ်အဖွဲ့ကို ထူထောင်ကာ ကပြဖျော်ဖြေနိုင်သည်အထိ အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့သော ကာလဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း လောကဓံ၏ အလှည့်အပြောင်းတွင် သူမတို့ မိသားစု၏ ဇာတ်အဖွဲ့သည် အရှိန်အဟုန်ကောင်းမွန်စွာဖြင့် လည်ပတ်နေစဉ်မှာပင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်၏ မီးတောက်များကြောင့် တိုင်းပြည်ပျက်သုဉ်းကာ အဖွဲ့ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်ရသည့် နာကျင်ဖွယ်ရာ အဖြစ်ဆိုးနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ == စစ်ပြီးခေတ်နှင့် အနုပညာခရီးလမ်းကို ဆက်လက်ခြင်း == ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး အဆုံးသတ်ပြီးနောက် မြန်မာ့လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့်အတူ သဘင်လောကမှာလည်း ပြန်လည်ထူထောင်ရန် ခက်ခဲသော အနေအထားသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ယခင်ကဲ့သို့ ဇာတ်အဖွဲ့ဟောင်းများကို ပြန်လည်စုစည်းနိုင်ခြင်း မရှိတော့သည့်တိုင် ခင်ညိုညို၏ အနုပညာစိတ်ဓာတ်မှာ လျော့ပါးသွားခြင်းမရှိပေ။ သူမသည် ဒေါ်ကြည်အောင် တည်ထောင်သော "ခေတ်သစ်ရာဇဝင် ပြဇာတ်အဖွဲ့" တွင် ပါဝင်ကပြရင်း အနုပညာလမ်းကြောင်းပေါ်တွင် ဆက်လက်ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ထိုအဖွဲ့တွင် မင်းသား ကျော်အုန်းလှိုင်ထံမှ ပြဇာတ်ပညာရပ်ဆိုင်ရာ နက်နဲသော အတတ်ပညာများကို ထပ်မံဆည်းပူးကာ အနုပညာစွမ်းရည်ကို ပိုမိုမြှင့်တင်ခဲ့သည်။ == သဘင်လောကအပေါ် သစ္စာစောင့်သိခြင်း == ညီမဖြစ်သူ ရုပ်ရှင်မင်းသမီး ဝဏ္ဏကျော်ထင် အကယ်ဒမီ [[ကြည်ကြည်ဌေး]]မှာ ဇာတ်သဘင်လောကမှ ထွက်ခွာသွားခဲ့သော်လည်း ခင်ညိုညိုကား အနုပညာ၏ ဆွဲဆောင်မှုနှင့် သဘင်ပညာရပ်အပေါ်ထားရှိသော သူမ၏ သစ္စာတရားကို မစွန့်လွှတ်နိုင်ခဲ့ပေ။ ဘဝ၏ အတက်အကျ၊ စစ်မီး၏ဒဏ်ရာနှင့် ခေတ်ကာလ၏ အပြောင်းအလဲများကြားတွင် မင်းသမီး ခင်ညိုညိုသည် သဘင်ပညာကိုသာလျှင် သူမ၏ ဘဝသက်တမ်းတစ်လျှောက် အဖော်ပြုသွားခဲ့သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == * ရင်းမြစ် - ( စာရေးဆရာ ဆင်ဖြူကျွန်းအောင်သိန်း ရေးသားသော မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်ပညာရှင် များစာအုပ်မှ ဖော်ပြသည်။ ) [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ သဘင်ပညာရှင်များ]] jk9p2ocv2cp9q0htfyiaelzx1bvgtbf 0 289424 1048137 1043770 2026-08-11T17:24:21Z Myanmar Wik 103978 /* ကိုးကား */ 1048137 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infobox film | name = သွေးစွန်းသောကြေးနီ (Blood Copper) | image = | alt = | caption = | director = ဂျုဒ် ဖော်စတာ (Jude Foster) | producer = [[ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ]] (DVB)<br>Myanmar Witness | released = [[၂၀၂၅]] | runtime = ၂၅ မိနစ် | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | language = အင်္ဂလိပ်၊ မြန်မာ }} '''သွေးစွန်းသောကြေးနီ''' ({{lang-en|Blood Copper}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ [[လက်ပံတောင်းတောင်သပိတ် အရေးအခင်း|လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီစီမံကိန်း]]အကြောင်းကို အသေးစိတ် စုံစမ်းဖော်ထုတ် ရိုက်ကူးထားသည့် ၂၀၂၅ ခုနှစ်ထွက် မှတ်တမ်းတင်ရုပ်ရှင် (Documentary film) တစ်ကား ဖြစ်သည်။ အဆိုပါရုပ်ရှင်သည် မြန်မာစစ်တပ်၏ အဓိကစီးပွားရေးလုပ်ငန်းစုကြီးတစ်ခုဖြစ်သော [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်]] (UMEHL) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံပိုင် နိုရင်ကို (Norinco) ကုမ္ပဏီ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်သော ဝမ်ပေါင်ကုမ္ပဏီ (Wanbao Mining) တို့အကြား ကြေးနီစီမံကိန်းတွင် ပူးပေါင်းလုပ်ကိုင်နေမှုများ၊ ၎င်းတို့၏ ဆက်ဆံရေးနှင့် ဒေသခံများအပေါ် သက်ရောက်မှုများကို အဓိကထား ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Myanmar's military, Wanbao Mining, and the Letpadaung Copper Mine |publisher=Democratic Voice of Burma |date=2025}}</ref> == နောက်ခံနှင့် အကြောင်းအရာ == [[လက်ပံတောင်းတောင်]] ကြေးနီစီမံကိန်းသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အကြီးမားဆုံး ကြေးနီတူးဖော်ရေး စီမံကိန်းများအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ စီမံကိန်းစတင်စဉ်ကတည်းကပင် လယ်ယာမြေ သိမ်းဆည်းခံရမှုများ၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ပျက်စီးမှုများနှင့် ပတ်သက်၍ ဒေသခံများ၏ ပြင်းထန်သော ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြမှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ သွေးစွန်းသောကြေးနီ မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်တွင် ခေတ်မီ ပွင့်လင်းရင်းမြစ် ထောက်လှမ်းရေး နည်းပညာ (Open-source intelligence - OSINT) များကို အသုံးပြု၍ ကြေးနီစီမံကိန်း နယ်မြေတိုးချဲ့နိုင်ရန်အတွက် အနီးအနားရှိ ကျေးရွာများအပေါ် [[တပ်မတော်|မြန်မာစစ်တပ်]]က စစ်ဆင်ရေးများ ပြုလုပ်ခဲ့ပုံကို အသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ မြေပြင်အခြေအနေ တင်းမာမှုများအပြင် ၂၀၁၂ ခုနှစ်က ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြနေသော သံဃာတော်များနှင့် ဒေသခံများကို လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များက မီးဖြူဗုံး (White Phosphorus) အသုံးပြု၍ အကြမ်းဖက်ဖြိုခွင်းခဲ့မှုအပါအဝင် ကြီးလေးသော လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှု မှတ်တမ်းများကိုလည်း နောက်ခံသမိုင်းကြောင်းအဖြစ် ရုပ်ရှင်တွင် ချိတ်ဆက်တင်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Blood Copper – Investigating Abuses in a Massive Mining Project in Myanmar |url=https://www.ticketmelon.com/fccthai/tiananmen-tonight-journalism-and-courage |website=Ticketmelon |publisher=Foreign Correspondents' Club of Thailand |date=15 June 2026 |access-date=20 July 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |title=OSINT Investigation into Letpadaung Mine Expansion Operations |url=https://www.myanmarwitness.org/ |publisher=Myanmar Witness |date=2025 |access-date=2026-07-20}}</ref> == ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေးနှင့် ရုံတင်ပြသမှု == ဤရုပ်ရှင်ကို ဒါရိုက်တာ ဂျုဒ် ဖော်စတာ (Jude Foster) က ရိုက်ကူးခဲ့ပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံရှိ လွတ်လပ်သော သတင်းဌာနတစ်ခုဖြစ်သည့် [[ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ]] (DVB) နှင့် လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများကို စောင့်ကြည့်လေ့လာနေသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် Myanmar Witness တို့က ပူးပေါင်းထုတ်လုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဇာတ်ကားကို ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော ဒေါင်းရုပ်ရှင်ပွဲတော် (Peacock Film Festival) တွင် တရားဝင် ပါဝင်ပြသခဲ့ပြီး ရုပ်ရှင် ဇာတ်ကား ကြာမြင့်ချိန်သည် ၂၅ မိနစ်ခန့်ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite news |title=Peacock Film Festival 2025 Lineup: Blood Copper Premiere |publisher=Democratic Voice of Burma |date=2025}}</ref> == နိုင်ငံရေးအရ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခံရမှုနှင့် ဆင်ဆာဖြတ်တောက်ရန် ကြိုးပမ်းမှု == ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ထိုင်းနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံခြားသတင်းထောက်များကလပ် (FCCT) ၌ ''သွေးစွန်းသောကြေးနီ'' ရုပ်ရှင်ပြသရန် စီစဉ်ခဲ့ရာ ဘန်ကောက်မြို့ရှိ တရုတ်သံရုံးက တားဆီးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။သို့သော် တားဆီးမှု မအောင်မြင်ခဲ့ဘဲ စီစဉ်ထားသည့်အတိုင်း ပြသနိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ ဂျုဒ် ဖော်စတာ အပါအဝင် ကျွမ်းကျင်သူများ ပါဝင်သည့် အထူးဆွေးနွေးပွဲကိုပါ ဆက်လက် ကျင်းပနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Editor |first=English |title=Thailand rejects Chinese request to ban Myanmar mining documentary |url=https://english.dvb.no/thailand-rejects-chinese-request-to-ban-myanmar-mining-documentary/ |publisher=Democratic Voice of Burma (DVB) |date=17 July 2026 |access-date=20 July 2026 }}</ref><ref>{{Cite news |last=Rojanaphruk |first=Pravit |title=China’s Growing Influence Calls for a Measured Thai Response |url=https://www.khaosodenglish.com/featured/2026/07/16/chinas-growing-influence-calls-for-a-measured-thai-response/ |publisher=Khaosod English |date=16 July 2026 |access-date=20 July 2026 }}</ref> ယင်းတားဆီးမှုနှင့် ပတ်သက်၍ ခေါဝ်ဆွတ် (Khaosod) သတင်းစာဆရာ ပရာဗစ် ရိုဂျာနာဖရွတ်က ထိုင်းမီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်အပေါ် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုအဖြစ် ဝေဖန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |author=Pravit Rojanaphruk (@PravitR) |title=This is a clear attempt by China to interfere in the work of the Thai media... |url=https://twitter.com/ |website=X (formerly Twitter) |date=July 2026 |access-date=2026-07-20}}</ref> ထို့ပြင် FCCT ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင် ဖေးလ် ရောဘတ်ဆန် (Phil Robertson) ကလည်း တရုတ်သံရုံး၏ လုပ်ရပ်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို ထိပါးသည့် "နိုင်ငံဖြတ်ကျော် ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှုနှင့် ဖိနှိပ်မှုလှုပ်ရှားမှု" ဖြစ်ကြောင်း ပြင်းထန်စွာ ထုတ်ပြန်ရှုတ်ချခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Robertson |first=Phil |title=Transnational Censorship: China's Attempt to Silence Myanmar Copper Mine Documentary |publisher=Asia Human Rights and Labor Advocates (AHRLA) |date=July 2026}}</ref> == အခြားဖတ်ရန် == * [[လက်ပံတောင်းတောင်]] * [[လက်ပံတောင်းတောင်သပိတ် အရေးအခင်း]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မှတ်တမ်းတင် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖြစ်ရပ်မှန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:သမိုင်းနောက်ခံ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [https://www.myanmarwitness.org/ Myanmar Witness ၏ တရားဝင် ဝက်ဘ်ဆိုက်] * [https://burmese.dvb.no/ ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ (DVB) သတင်းဌာန] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]]] [[ကဏ္ဍ:လက်ပံတောင်းတောင်]] at7nvursa1pd1imbc652bqxed4i4kbo 1048144 1048137 2026-08-11T18:11:09Z Myanmar Wik 103978 ပုံ 1048144 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infobox film | name = သွေးစွန်းသောကြေးနီ (Blood Copper) | image = Blood Copper poster.jpg | alt = | caption = | director = ဂျုဒ် ဖော်စတာ (Jude Foster) | producer = [[ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ]] (DVB)<br>Myanmar Witness | released = [[၂၀၂၅]] | runtime = ၂၅ မိနစ် | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | language = အင်္ဂလိပ်၊ မြန်မာ }} '''သွေးစွန်းသောကြေးနီ''' ({{lang-en|Blood Copper}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ [[လက်ပံတောင်းတောင်သပိတ် အရေးအခင်း|လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီစီမံကိန်း]]အကြောင်းကို အသေးစိတ် စုံစမ်းဖော်ထုတ် ရိုက်ကူးထားသည့် ၂၀၂၅ ခုနှစ်ထွက် မှတ်တမ်းတင်ရုပ်ရှင် (Documentary film) တစ်ကား ဖြစ်သည်။ အဆိုပါရုပ်ရှင်သည် မြန်မာစစ်တပ်၏ အဓိကစီးပွားရေးလုပ်ငန်းစုကြီးတစ်ခုဖြစ်သော [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်]] (UMEHL) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံပိုင် နိုရင်ကို (Norinco) ကုမ္ပဏီ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်သော ဝမ်ပေါင်ကုမ္ပဏီ (Wanbao Mining) တို့အကြား ကြေးနီစီမံကိန်းတွင် ပူးပေါင်းလုပ်ကိုင်နေမှုများ၊ ၎င်းတို့၏ ဆက်ဆံရေးနှင့် ဒေသခံများအပေါ် သက်ရောက်မှုများကို အဓိကထား ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite news |title=Myanmar's military, Wanbao Mining, and the Letpadaung Copper Mine |publisher=Democratic Voice of Burma |date=2025}}</ref> == နောက်ခံနှင့် အကြောင်းအရာ == [[လက်ပံတောင်းတောင်]] ကြေးနီစီမံကိန်းသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အကြီးမားဆုံး ကြေးနီတူးဖော်ရေး စီမံကိန်းများအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ စီမံကိန်းစတင်စဉ်ကတည်းကပင် လယ်ယာမြေ သိမ်းဆည်းခံရမှုများ၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ပျက်စီးမှုများနှင့် ပတ်သက်၍ ဒေသခံများ၏ ပြင်းထန်သော ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြမှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ သွေးစွန်းသောကြေးနီ မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်တွင် ခေတ်မီ ပွင့်လင်းရင်းမြစ် ထောက်လှမ်းရေး နည်းပညာ (Open-source intelligence - OSINT) များကို အသုံးပြု၍ ကြေးနီစီမံကိန်း နယ်မြေတိုးချဲ့နိုင်ရန်အတွက် အနီးအနားရှိ ကျေးရွာများအပေါ် [[တပ်မတော်|မြန်မာစစ်တပ်]]က စစ်ဆင်ရေးများ ပြုလုပ်ခဲ့ပုံကို အသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ မြေပြင်အခြေအနေ တင်းမာမှုများအပြင် ၂၀၁၂ ခုနှစ်က ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြနေသော သံဃာတော်များနှင့် ဒေသခံများကို လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များက မီးဖြူဗုံး (White Phosphorus) အသုံးပြု၍ အကြမ်းဖက်ဖြိုခွင်းခဲ့မှုအပါအဝင် ကြီးလေးသော လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှု မှတ်တမ်းများကိုလည်း နောက်ခံသမိုင်းကြောင်းအဖြစ် ရုပ်ရှင်တွင် ချိတ်ဆက်တင်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Blood Copper – Investigating Abuses in a Massive Mining Project in Myanmar |url=https://www.ticketmelon.com/fccthai/tiananmen-tonight-journalism-and-courage |website=Ticketmelon |publisher=Foreign Correspondents' Club of Thailand |date=15 June 2026 |access-date=20 July 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |title=OSINT Investigation into Letpadaung Mine Expansion Operations |url=https://www.myanmarwitness.org/ |publisher=Myanmar Witness |date=2025 |access-date=2026-07-20}}</ref> == ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေးနှင့် ရုံတင်ပြသမှု == ဤရုပ်ရှင်ကို ဒါရိုက်တာ ဂျုဒ် ဖော်စတာ (Jude Foster) က ရိုက်ကူးခဲ့ပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံရှိ လွတ်လပ်သော သတင်းဌာနတစ်ခုဖြစ်သည့် [[ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ]] (DVB) နှင့် လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများကို စောင့်ကြည့်လေ့လာနေသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် Myanmar Witness တို့က ပူးပေါင်းထုတ်လုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဇာတ်ကားကို ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော ဒေါင်းရုပ်ရှင်ပွဲတော် (Peacock Film Festival) တွင် တရားဝင် ပါဝင်ပြသခဲ့ပြီး ရုပ်ရှင် ဇာတ်ကား ကြာမြင့်ချိန်သည် ၂၅ မိနစ်ခန့်ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite news |title=Peacock Film Festival 2025 Lineup: Blood Copper Premiere |publisher=Democratic Voice of Burma |date=2025}}</ref> == နိုင်ငံရေးအရ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခံရမှုနှင့် ဆင်ဆာဖြတ်တောက်ရန် ကြိုးပမ်းမှု == ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ထိုင်းနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံခြားသတင်းထောက်များကလပ် (FCCT) ၌ ''သွေးစွန်းသောကြေးနီ'' ရုပ်ရှင်ပြသရန် စီစဉ်ခဲ့ရာ ဘန်ကောက်မြို့ရှိ တရုတ်သံရုံးက တားဆီးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။သို့သော် တားဆီးမှု မအောင်မြင်ခဲ့ဘဲ စီစဉ်ထားသည့်အတိုင်း ပြသနိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ ဂျုဒ် ဖော်စတာ အပါအဝင် ကျွမ်းကျင်သူများ ပါဝင်သည့် အထူးဆွေးနွေးပွဲကိုပါ ဆက်လက် ကျင်းပနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Editor |first=English |title=Thailand rejects Chinese request to ban Myanmar mining documentary |url=https://english.dvb.no/thailand-rejects-chinese-request-to-ban-myanmar-mining-documentary/ |publisher=Democratic Voice of Burma (DVB) |date=17 July 2026 |access-date=20 July 2026 }}</ref><ref>{{Cite news |last=Rojanaphruk |first=Pravit |title=China’s Growing Influence Calls for a Measured Thai Response |url=https://www.khaosodenglish.com/featured/2026/07/16/chinas-growing-influence-calls-for-a-measured-thai-response/ |publisher=Khaosod English |date=16 July 2026 |access-date=20 July 2026 }}</ref> ယင်းတားဆီးမှုနှင့် ပတ်သက်၍ ခေါဝ်ဆွတ် (Khaosod) သတင်းစာဆရာ ပရာဗစ် ရိုဂျာနာဖရွတ်က ထိုင်းမီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်အပေါ် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုအဖြစ် ဝေဖန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |author=Pravit Rojanaphruk (@PravitR) |title=This is a clear attempt by China to interfere in the work of the Thai media... |url=https://twitter.com/ |website=X (formerly Twitter) |date=July 2026 |access-date=2026-07-20}}</ref> ထို့ပြင် FCCT ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင် ဖေးလ် ရောဘတ်ဆန် (Phil Robertson) ကလည်း တရုတ်သံရုံး၏ လုပ်ရပ်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို ထိပါးသည့် "နိုင်ငံဖြတ်ကျော် ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှုနှင့် ဖိနှိပ်မှုလှုပ်ရှားမှု" ဖြစ်ကြောင်း ပြင်းထန်စွာ ထုတ်ပြန်ရှုတ်ချခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Robertson |first=Phil |title=Transnational Censorship: China's Attempt to Silence Myanmar Copper Mine Documentary |publisher=Asia Human Rights and Labor Advocates (AHRLA) |date=July 2026}}</ref> == အခြားဖတ်ရန် == * [[လက်ပံတောင်းတောင်]] * [[လက်ပံတောင်းတောင်သပိတ် အရေးအခင်း]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မှတ်တမ်းတင် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖြစ်ရပ်မှန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:သမိုင်းနောက်ခံ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [https://www.myanmarwitness.org/ Myanmar Witness ၏ တရားဝင် ဝက်ဘ်ဆိုက်] * [https://burmese.dvb.no/ ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ (DVB) သတင်းဌာန] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]]] [[ကဏ္ဍ:လက်ပံတောင်းတောင်]] e9tkwr4lgb6tjkzhfbhuvgn1t2gowg0 0 289604 1048196 1047153 2026-08-12T02:44:23Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ များကို ကျစ်လစ်ခြင်း 1048196 wikitext text/x-wiki {{about|သမ္မတရာထူး|သမ္မတများစာရင်း|နီကာရာဂွါနိုင်ငံ၏ သမ္မတများစာရင်း}} {{Infobox official post | post = ပူးတွဲ သမ္မတများ | body = နီကာရာဂွါနိုင်ငံ | native_name = {{small|''နီကာရာဂွါသမ္မတနိုင်ငံ''}} | insignia = Coat of arms of Nicaragua.svg | insigniasize = | insigniacaption = နီကာရာဂွါနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ် | flag = | flagsize = | flagborder = | flagcaption = | image = | imagesize = | alt = | incumbent = {{multiple image | align = center | total_width = 250 | image_gap = 5 | caption_align = center | image_style = border:none; | image1 = Daniel Ortega on July 20, 2024.jpg | caption1 = [[ဒယ်နီရယ် အော်တီဂါ]] | image2 = 2017 Rosario Murillo (cropped).jpg | caption2 = [[ရိုဆာရီယို မူရီလို]] | border = infobox}} | acting = | incumbentsince = ၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၀၇ (အော်တီဂါ)<br /> ၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅ (မူရီလို) | department = | style = | type = | status = နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ <br /> အစိုးရအဖွဲ့အကြီးအကဲ | abbreviation = | member_of = | reports_to = | residence = အစိုးရအိမ်တော် | seat = မာနာဂွါမြို့ | nominator = | appointer = | appointer_qualified = | termlength = ၆ နှစ် | termlength_qualified = သက်တမ်းကန့်သတ်ချက်မရှိ ပြန်လည်ရွေးကောက်ခံနိုင်သည် | constituting_instrument = နီကာရာဂွါနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ | precursor = နီကာရာဂွါနိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးဒါရိုက်တာရာထူး | formation = {{start date and age|1854|4|30|df=y|p=1|br=1}} | first = ဖရူတို ချာမိုရို | last = | abolished = | succession = | unofficial_names = | deputy = ဒုတိယ သမ္မတ | salary = {{currency|3193|USD}} လစဉ် <ref name="latinpost.com">{{cite web|url=http://www.latinpost.com/articles/141919/20170622/comparing-latin-america-s-presidential-salaries-minimum-wage-shocking.htm|title=Shocking Gap Between Latin America's Presidential Salaries and Workers Minimum Wage|work=Latin Post|date=22 June 2017|access-date=25 April 2020|archive-date=18 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211118114659/https://www.latinpost.com/articles/141919/20170622/comparing-latin-america-s-presidential-salaries-minimum-wage-shocking.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |date=26 January 2007 |title=Proponen reducir salario de otros cargos públicos nicaragüenses – LVDS |url=https://www.lavozdelsandinismo.com/nicaragua/2007-01-26/proponen-reducir-salario-de-otros-cargos-publicos-nicaraguenses/ |access-date=13 March 2021 |website=La Voz del Sandinismo |language=es}}</ref> | website = }} '''နီကာရာဂွါနိုင်ငံ၏ သမ္မတ''' သည် [[နီကာရာဂွါနိုင်ငံ]]၏ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲနှင့် အစိုးရအဖွဲ့အကြီးအကဲ ဖြစ်သည်။၂၀၂၅ ခုနှစ်မှစ၍ ယင်းရာထူးကို ပူးတွဲသမ္မတနှစ်ဦးက ပူးတွဲထမ်းဆောင်ကြသည်။ သမ္မတရာထူးကို ၁၈၅၄ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၈၂၅ ခုနှစ်မှ ၁၈၃၉ ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ပြီး၊ ၁၈၃၉ ခုနှစ်မှ ၁၈၅၄ ခုနှစ်အထိ အမြင့်ဆုံးဒါရိုက်တာ (Supremo Director) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6250295.stm "Nicaragua's Ortega takes office"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250525093724/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6250295.stm|date=25 May 2025}}, BBC News, 11 January 2007.</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီးနောက် သမ္မတ၏ အာဏာနှင့် တာဝန်များကို လူတစ်ဦးတည်းက မဟုတ်ဘဲ ပူးတွဲသမ္မတ နှစ်ဦး က ကျင့်သုံးနိုင်ရန် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ပူးတွဲသမ္မတများသည် အမျိုးသားတစ်ဦးနှင့် အမျိုးသမီးတစ်ဦး ဖြစ်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ပြည်သူများ၏ တိုက်ရိုက်မဲပေးရွေးချယ်မှုဖြင့် (၆) နှစ်သက်တမ်းအတွက် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ချက် အတည်ပြုသည့်အချိန်တွင် လက်ရှိသမ္မတ ဒယ်နီရယ် အော်တီဂါ ဆာဗေဒရာ နှင့် ၎င်း၏ဇနီးဖြစ်သူ ဒုတိယသမ္မတ ရိုဆာရီယို မူရီလို တို့ကို ပထမဆုံး ပူးတွဲသမ္မတများအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=29 January 2014 |title=Nicaragua: Ortega allowed to run for third successive term |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-25937292 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230217130812/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-25937292 |archive-date=17 February 2023 |access-date=8 November 2021 |publisher=BBC News}}</ref> ထို့ကြောင့် နီကာရာဂွါသည် လက်ရှိတွင် လင်မယားနှစ်ဦး ပူးတွဲအုပ်ချုပ်သည့် နိုင်ငံအဖြစ် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တစ်ခုတည်းသော နိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒန်နီယယ် အော်တီဂါသည် ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှစ၍ သမ္မတအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |date=31 January 2025 |title=Nicaragua makes Daniel Ortega and his wife Murillo 'Copresidents,' fueling democratic rebuke |url=https://apnews.com/article/nicaragua-daniel-ortega-rosario-murillo-b5f119ea8bee27c48b2fdd70710c70dd |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250131122355/https://apnews.com/article/nicaragua-daniel-ortega-rosario-murillo-b5f119ea8bee27c48b2fdd70710c70dd |archive-date=31 January 2025 |access-date=31 January 2025 |publisher=AP News}}</ref> == ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ပြဋ္ဌာန်းချက်များ == ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် နီကာရာဂွါ အမြင့်ဆုံးတရားရုံးက သမ္မတ၏ ဆက်တိုက်သက်တမ်း ပြန်လည်ရွေးကောက်ခံခွင့်ကို တားမြစ်ထားသည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်သည် အာဏာသက်ရောက်မှုမရှိဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားလွှတ်တော်က ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ပြင်ဆင်၍ သမ္မတအား (၅) နှစ်သက်တမ်းဖြင့် အကြိမ်ရေကန့်သတ်ချက်မရှိ ပြန်လည်ရွေးကောက်ခံနိုင်ရန် ခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |date=20 October 2009 |title=Nicaragua court backs re-election |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/8316167.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260126033615/http://news.bbc.co.uk/2/hi/8316167.stm |archive-date=26 January 2026 |access-date=16 September 2025 |publisher=BBC News}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားလွှတ်တော်သည် သမ္မတ၏ သက်တမ်းကို (၅) နှစ်မှ (၆) နှစ်သို့ တိုးမြှင့်ခဲ့ပြီး၊ လက်ရှိသမ္မတ ဒယ်နီရယ်အော်တီဂါ ဆာဗေဒရာ နှင့် ၎င်း၏ဇနီးဖြစ်သူ ဒုတိယသမ္မတ ရိုဆာရီယို မူရီလို တို့ကို ပူးတွဲသမ္မတများအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ပြင်ဆင်ထားသော ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ သမ္မတ၏ အာဏာကို အမျိုးသားတစ်ဦးနှင့် အမျိုးသမီးတစ်ဦး ပါဝင်သည့် ပူးတွဲသမ္မတများက ကျင့်သုံးရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ပြည်သူများ၏ တိုက်ရိုက်မဲပေးရွေးချယ်မှုဖြင့် (၆) နှစ်သက်တမ်းအတွက် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ရသည်။<ref>{{cite news |date=29 January 2025 |title=Nicaragua establece la figura de «copresidenta» y amplía a 6 años el período presidencial |url=https://www.swissinfo.ch/spa/nicaragua-establece-la-figura-de-%22copresidenta%22-y-ampl%c3%ada-a-6-a%c3%b1os-el-per%c3%adodo-presidencial/88794073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129032020/https://www.swissinfo.ch/spa/nicaragua-establece-la-figura-de-%22copresidenta%22-y-ampl%c3%ada-a-6-a%c3%b1os-el-per%c3%adodo-presidencial/88794073 |archive-date=29 January 2025 |access-date=3 February 2025 |publisher=SWI swissinfo |language=Spanish}}</ref> သမ္မတလောင်းအဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်သူသည် ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်မီ အနည်းဆုံး (၆) နှစ် နီကာရာဂွါနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ခဲ့ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ နီကာရာဂွါနိုင်ငံသားတစ်မျိုးတည်းသာ ဖြစ်ရမည်။ ထို့ပြင် "နိုင်ငံတော်အပေါ် သစ္စာဖောက်" (traidores a la patria) ဟု တရားဝင် သတ်မှတ်ခံထားရသူ မဖြစ်ရပေ။ ယင်းအရည်အချင်းသတ်မှတ်ချက်များကြောင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် နိုင်ငံသားအခွင့်အရေး ရုပ်သိမ်းခံရပြီး ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခံခဲ့ရသော အဓိက အတိုက်အခံခေါင်းဆောင်များသည် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခွင့် မရရှိခဲ့ကြပေ။ == ကိုးကား == <references /> [[ကဏ္ဍ:နီကာရာဂွါနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] [[ကဏ္ဍ:နီကာရာဂွါနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး]] ssbjszb8bgp6stw4fzvqixjiaui3d9k 0 289645 1048164 1045704 2026-08-12T01:08:40Z Myanmar Wik 103978 ပုံထည့် 1048164 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = အောင်သူ | image = Aung Thu(Singer) Image.jpg | caption = | background = solo_singer | birth_name = ဝင်းနောင် | birth_date = ၁၉၆၀ | birth_place = လက်ခုပ်ပင်(ကျားထူးရွာ)၊ [[နတ်မောက်မြို့နယ်]]၊ [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] | death_date = ၂၁ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၉ (အသက် ၃၉) | death_place = | occupation = အဆိုတော် | genre = မြန်မာသံစဉ်၊ စတီရီယို | years_active = ၁၉၈၀ ဆယ်စုနှစ် – ၁၉၉၉ | label = }} '''အောင်သူ''' (၁၉၆၀ – ၂၁ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၉) သည် မြန်မာတေးဂီတလောကတွင် ၁၉၈၀ နှင့် ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်များအတွင်း ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သော အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် အနုပညာခရီး == အောင်သူသည် အဖ ဦးကျော်ငြိမ်း၊ အမိ ဒေါ်ခင်နု တို့မှ ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်မောက်မြို့နယ်]]၊ လက်ခုပ်ပင်(ကျားထူးရွာ) တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး မွေးချင်း (၁၀) ဦးအနက် တတိယမြောက်သားဖြစ်သည်။ ငယ်အမည်မှာ ဝင်းနောင် ဖြစ်သည်။ အောင်သူသည် ငယ်စဉ်က စက်ချုပ်ပညာဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းပြုခဲ့သော်လည်း ဂီတဝါသနာပါမှုကြောင့် ဒေသတွင်းတီးဝိုင်းများနှင့် ဖျော်ဖြေပွဲများတွင် လိုက်လံသီဆိုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရန်ကုန်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ကာ စက်ချုပ်အလုပ်လုပ်ရင်း ဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ တေးရေးဆရာ အောင်ငြိမ်းသက် ပေးအပ်သော "အောင်သူ" ဟူသည့် အနုပညာအမည်ဖြင့် ဂီတလောကသို့ ခြေချခဲ့ပြီးနောက် သူ၏ အချစ်၊ လွမ်းဆွတ်မှုနှင့် ဘဝသရုပ်ဖော်သီချင်းများမှာ ပရိသတ်များအကြား အထူးရေပန်းစားလာခဲ့သည်။ == ဘဝနိဂုံး == အောင်သူသည် အချိန်တိုအတွင်း အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့ပြီး ကိုယ်ပိုင်တေးသံသွင်းလုပ်ငန်းနှင့် ဘဝကို အခိုင်အမာ တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် အနုပညာခရီး အောင်မြင်နေချိန် ၁၉၉၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့၊ အသက် ၃၉ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူကွယ်လွန်သွားသော်လည်း သူ၏သီချင်းများမှာ ယနေ့တိုင် ပရိသတ်ရင်ထဲတွင် ရှင်သန်နေဆဲဖြစ်ကာ ကက်ဆက်ခွေခေတ်၏ ဂန္ထဝင်အဆိုတော်တစ်ဦးအဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်လျက်ရှိသည်။ == တေးစီးရီး အယ်လ်ဘမ်များ == * ''ရောက်ရာအရပ်ကစာပြန်ပါ'' (၁၉၉၂) * ''သုံးပွင့်ဆိုင်နှလုံးသား'' (၁၉၉၄) * ''သူ့စကားနဲ့သူ'' (၁၉၉၄) * ''မရှိခဏအချစ်'' (၁၉၉၄) * ''အဆင်သင့်၍ ရင်ဖွင့်လိုက်သည်'' (၁၉၉၅) * ''မောင်မောင်ခေါ်မှ ဗျာထူးမယ်'' (၁၉၉၅) * ''စာဥသို့လွမ်းတေး'' (၁၉၉၅) * ''ရင်ခွင့်မဲ့သား'' (၁၉၉၆) * ''စာဥသို့ပေးစာ'' (၁၉၉၆) * ''မင်းကုသလိုကိုယ်ပွါးလေး'' (၁၉၉၆) * ''စိတ်ကြိုက်အကောင်းဆုံးတေးများ'' (၁၉၉၇) * ''အမှတ်မရှိတဲ့အသည်း'' (ပြန်ဆိုတေးစု) * ''မမ ကမ္ဘာ'' (မြန်မာသံစဉ်) * ''လက်ရွေးစင်သီချင်းများ'' * ''ချစ်သူရွှေနတ်သမီး'' * ''အညာကိုလွမ်းတယ်'' * ''ရွက်ကြွေတောမှချစ်သက်သေ'' * ''မုန်းသွားမှပြုံးပြဖို့လိုသေးလား'' * ''မျက်ရည်စည်း'' * ''ရင်နင့်ပန်းကလေးနှင်းဆီ'' * ''စကားပြောကောင်းတဲ့မသည်းအူ'' * ''ချစ်သမျှ ချစ်အမျှမေ'' == ကိုးကား == {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၆၀|၁၉၉၉}} [[Category:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]] bn3emkytvaphx59mvir3enzcv6qbl7x 0 289780 1048203 1046347 2026-08-12T03:26:35Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1048203 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ခနဂဝခရိုင် | official_name = | native_name = {{nobold|{{lang|ja|神奈川県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|神奈川県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Kanagawa-ken}} | image_skyline = {{multiple image | perrow = 1/2/2/1 | border = infobox | total_width = 290 | caption_align = center | image1 = Yokohama (52978652484).jpg | caption1 = [[Minato Mirai 21]] and [[Yokohama Port]] | image2 = Castle tower of Odawara Castle, Odawara City (3).jpg | caption2 = [[Odawara Castle]] | image3 = Shonan beach and Enoshima.jpg | caption3 = View of [[Enoshima]], from [[Shōnan]] Beach | image4 = Budda kamakura.jpg | caption4 = [[Kōtoku-in]] | image5 = Shonan Hiratsuka Tanabata Festival 2024 - July 5 various 20 44 10 115000.jpeg | caption5 = [[:ja:湘南ひらつか七夕まつり|Shōnan Hiratsuka Tanabata Festival]] | image6 = Mount Fuji from Lake Ashi 20211202-2.jpg | caption6 = Panoramic view of [[Mount Fuji]] and [[Lake Ashi]] }} | image_flag = Flag of Kanagawa Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Kanagawa Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | image_map = Map of Japan with highlight on 14 Kanagawa prefecture.svg | coordinates = {{Coord|35|26|51.03|N|139|38|32.44|E|region:JP-14_type:adm1st|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Kantō region|Kantō]] | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name2 = [[Honshu]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Yokohama]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 6 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 33 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Yūji Kuroiwa]] (since April 2011) | area_total_km2 = 2,415.83 | area_water_percent = 2.3 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|43rd]] | elevation_max_m = 1675 | elevation_max_point = [[Mount Hiru]] | population_footnotes = | population_total = 9,201,825 | population_as_of = February 29, 2020 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|2nd]] | population_density_km2 = 3,770 | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=Kanagawa Prefecture Resident Economic Accounts for Fiscal Year 2021 |url=https://www.pref.kanagawa.jp/docs/x6z/prs/r0725691.html |access-date=2024-10-18 |website=Kanagawa Prefecture Government |language=ja }}{{Dead link|date=July 2026 }}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]]35,159 billion<br />[[US$]]259.7 billion (2022) | iso_code = JP-14 | website = {{URL|http://www.pref.kanagawa.jp/}} | module = {{Infobox place symbols|embedded=yes | country = Japan | bird = [[Common gull]] (''Larus canus'') | fish = | flower = [[Lilium auratum|Golden-rayed lily]] (''Lilium auratum'') | tree = [[Ginkgo biloba|Ginkgo]] (''Ginkgo biloba'') }} | population_blank2_title = Dialect | population_blank2 = [[Kanagawa dialect]] | anthem = [[:ja:光あらたに|Hikari arata ni]] }} '''ခနဂဝခရိုင်''' (神奈川県, ခနဂဝခန်း<ref>{{Cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref>) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ခန်းတိုးဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Nussbaum, Louis-Frédéric (2005). "Kanagawa" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 466|page=466}}; "Kantō" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|p. 479|page=479}}.</ref> ခနဂဝခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးခရိုင် ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် လူဦးရေ ၉,၂၂၁,၁၂၉ ဦး ရှိသည်။ တတိယမြောက်လူနေမှုအသိပ်သည်းဆုံးခရိုင်ဖြစ်ကာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် လူ ၃,၈၀၀ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ဧရိယာ ၂,၄၁၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၉၃၂ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ခနဂဝခရိုင်သည် မြောက်ဘက်တွင် [[တိုကျိုမြို့]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[ယမနရှိခရိုင်]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ယောခိုဟမမြို့သည် ခရိုင်မြို့တော်ဖြစ်ပြီး ခရိုင်ရှိ မြို့များထဲတွင် အကြီးဆုံးမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်ရှိ အခြားအဓိကမြို့များမှာ ခဝဆခိမြို့၊ ဆဂမိဟရမြို့နှင့် ဖုဂျိဆဝမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ ခနဂဝခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်ပစိဖိတ်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ခနဂဝခရိုင်သည် "ကြီးမားသည့် တိုကျိုမြို့ပြဧရိယာ" ထဲတွင် ပါဝင်သည်။ ဤမြို့ပြဧရိယာသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဦးရေအထူထပ်ဆုံး မြို့ပြဧရိယာ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |last=Cutmore |first=James |title=Top 14 largest cities in the world |url=https://www.sciencefocus.com/planet-earth/in-pictures-the-largest-cities-in-the-world |date=5 December 2024 |publisher=[[BBC Science Focus]] |access-date=15 November 2025 |lang=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Quest |last2=Minihane |first1=Richard |first2=Joe |author-link1=Richard Quest |title=The world’s largest city is a futuristic paradise. But some things stay stuck in the past |url=https://edition.cnn.com/travel/article/tokyo-city-of-contradictions-cmb |date=7 June 2023 |publisher=[[CNN]] |access-date=15 November 2025 |lang=en}}</ref> ကမာကူရခေတ်ကာလတွင် ခနဂဝခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးကဏ္ဍတို့တွင် အချက်အချာနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ တိုကျိုဒေသတွင် ခနဂဝခရိုင်သည် ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည့်နေရာ ဖြစ်သည်။ ကမာကူရမြို့နှင့် ဟခိုနဲမြို့တို့သည် အထူးထင်ရှားသည့် ခရီးသွားနေရာနှစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ခနဂဝခရိုင်သည် ခန်းတိုးလွင်ပြင်၏ အရှေ့တောင်ထောင့်တွင်ရှိသည့် အလွန်သေးငယ်သည့် ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် မြောက်ဘက်တွင် တိုကျိုမြို့၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ဖူဂျီတောင်ခြေနှင့် တောင်ဘက်တွင် ဆဂမိပင်လယ်အော်၊ အရှေ့ဘက်တွင် တိုကျိုပင်လယ်အော်တို့ ရှိသည်။ ခရိုင်၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်းသည် ပြန့်ပြူးသဖြင့် လူနေမြို့ထူထပ်စွာ တည်ရှိသည်။ ၎င်းနေရာတွင် ယောခိုဟမမြို့နှင့် ခဝဆခိမြို့ စသည့် ကြီးမားသည့်ဆိပ်ကမ်းမြို့များ တည်ရှိသည်။ ===မြို့များ=== {{See also|ခနဂဝခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များစာရင်း}}[[File:Map of Kanagawa Prefecture Ja.svg|thumb|ခနဂဝခရိုင်မြေပုံ<br />{{legend0|#D8E|Government Ordinance Designated City}} {{legend0|#EAB|City}} {{legend0|#ED9|Town}} {{legend0|#BFE|Village}}]] ခနဂဝခရိုင်တွင် မြို့ (၉) မြို့ တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |Name ! rowspan="2" |Area (km²) ! rowspan="2" |Population ! rowspan="2" |Map |- ![[Romanization of Japanese|Rōmaji]] ![[Kanji]] |- |[[File:Flag of Atsugi, Kanagawa.svg|25x25px]] [[Atsugi]] |厚木市 |93.83 |223,960 |[[File:Atsugi in Kanagawa Prefecture Ja.svg|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ayase, Kanagawa.svg|25x25px]] [[Ayase, Kanagawa|Ayase]] |綾瀬市 |22.28 |83,709 |[[File:Ayase in Kanagawa Prefecture Ja.svg|50x50px]] |- |[[File:Flag of Chigasaki, Kanagawa.svg|25x25px]] [[Chigasaki]] |茅ヶ崎市 |35.71 |242,798 |[[File:Chigasaki in Kanagawa Prefecture Ja.svg|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ebina, Kanagawa.svg|25x25px]] [[Ebina, Kanagawa|Ebina]] |海老名市 |26.59 |141,276 |[[File:Ebina in Kanagawa Prefecture Ja.svg|50x50px]] |- |[[File:Flag of Fujisawa, Kanagawa.svg|25x25px]] [[Fujisawa, Kanagawa|Fujisawa]] |藤沢市 |69.57 |439,728 |[[File:Fujisawa in Kanagawa Prefecture Ja.svg|50x50px]] |- |[[File:Flag of Hadano, Kanagawa.svg|25x25px]] [[Hadano, Kanagawa|Hadano]] |秦野市 |103.76 |163,787 |[[File:Hadano in Kanagawa Prefecture Ja.svg|50x50px]] |- |[[File:Flag of Hiratsuka, Kanagawa.svg|25x25px]] [[Hiratsuka]] |平塚市 |67.88 |257,316 |[[File:Hiratsuka in Kanagawa Prefecture Ja.svg|50x50px]] |- |[[File:Flag of Isehara, Kanagawa.svg|25x25px]] [[Isehara, Kanagawa|Isehara]] |伊勢原市 |55.56 |101,415 |[[File:Isehara in Kanagawa Prefecture Ja.svg|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kamakura, Kanagawa.svg|25x25px]] [[Kamakura]] |鎌倉市 |39.67 |172,929 |[[File:Location of Kamakura city Kanagawa prefecture Japan.svg|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kawasaki, Kanagawa.svg|25x25px]] [[Kawasaki, Kanagawa|Kawasaki]] |川崎市 |143.01 |1,538,262 |[[File:Kawasaki in Kanagawa Prefecture Ja.svg|50x50px]] |- |[[File:Flag of Minamiashigara, Kanagawa.svg|25x25px]] [[Minamiashigara, Kanagawa|Minamiashigara]] |南足柄市 |77.12 |40,947 |[[File:Minamiashigara in Kanagawa Prefecture Ja.svg|50x50px]] |- |[[File:Flag of Miura Kanagawa.svg|25x25px]] [[Miura, Kanagawa|Miura]] |三浦市 |32.05 |44,132 |[[File:Miura in Kanagawa Prefecture Ja.svg|50x50px]] |- |[[File:Flag of Odawara, Kanagawa.svg|25x25px]] [[Odawara]] |小田原市 |113.79 |185,027 |[[File:基礎自治体位置図 14206.svg|50x50px]] |- |[[File:Flag of Sagamihara, Kanagawa.svg|25x25px]] [[Sagamihara]] |相模原市 |328.91 |723,470 |[[File:Sagamihara in Kanagawa Prefecture Ja.svg|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yamato, Kanagawa.svg|25x25px]] [[Yamato, Kanagawa|Yamato]] |大和市 |27.09 |244,113 |[[File:Yamato in Kanagawa Prefecture Ja.svg|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yokohama, Kanagawa.svg|25x25px]] [[Yokohama]] (capital) |横浜市 |437.38 |3,769,595 |[[File:Yokohama in Kanagawa Prefecture Ja.svg|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yokosuka, Kanagawa.svg|25x25px]] [[Yokosuka]] |横須賀市 |100.81 |373,797 |[[File:Yokosuka in Kanagawa Prefecture Ja.svg|50x50px]] |- |[[File:Flag of Zama, Kanagawa.svg|25x25px]] [[Zama, Kanagawa|Zama]] |座間市 |17.58 |130,667 |[[File:Zama in Kanagawa Prefecture Ja.svg|50x50px]] |- |[[File:Flag of Zushi Kanagawa.svg|25x25px]] [[Zushi, Kanagawa|Zushi]] |逗子市 |17.34 |58,087 |[[File:Zushi in Kanagawa Prefecture Ja.svg|50x50px]] |} ===မြို့ငယ်များနှင့် ရွာများ=== [[File:Prefectural office of Kanagawa.jpg|thumb|ခနဂဝခရိုင်ရုံး]] ဒေသတစ်ခုချင်းစီတွင် တည်ရှိနေသည့် မြို့ငယ်များနှင့် ရွာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |Name ! rowspan="2" |Area (km²) ! rowspan="2" |Population ! rowspan="2" |District ! rowspan="2" |Map |- ![[Romanization of Japanese|Rōmaji]] ![[Kanji]] |- |[[File:Flag of Aikawa Kanagawa.svg|frameless|25x25px]] [[Aikawa, Kanagawa|Aikawa]] |愛川町 |34.29 |39,763 |[[Aikō District, Kanagawa|Aikō District]] |[[File:Aikawa in Kanagawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Hakone, Kanagawa.svg|frameless|25x25px]] [[Hakone]] |箱根町 |92.82 |10,837 |[[Ashigarashimo District, Kanagawa|Ashigarashimo District]] |[[File:Hakone in Kanagawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Hayama, Kanagawa.svg|frameless|25x25px]] [[Hayama, Kanagawa|Hayama]] |葉山町 |17.06 |32,961 |[[Miura District, Kanagawa|Miura District]] |[[File:Hayama in Kanagawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kaisei, Kanagawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kaisei, Kanagawa|Kaisei]] |開成町 |6.56 |18,335 |[[Ashigarakami District, Kanagawa|Ashigarakami District]] |[[File:Kaisei in Kanagawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kiyokawa, Kanagawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kiyokawa, Kanagawa|Kiyokawa]] |清川村 |71.29 |2,858 |[[Aikō District, Kanagawa|Aikō District]] |[[File:Kiyokawa in Kanagawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Manazuru Kanagawa.svg|frameless|25x25px]] [[Manazuru, Kanagawa|Manazuru]] |真鶴町 |7.02 |7,061 |[[Ashigarashimo District, Kanagawa|Ashigarashimo District]] |[[File:Manazuru in Kanagawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Matsuda, Kanagawa.svg|frameless|25x25px]] [[Matsuda, Kanagawa|Matsuda]] |松田町 |37.75 |10,514 |[[Ashigarakami District, Kanagawa|Ashigarakami District]] |[[File:Matsuda in Kanagawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nakai, Kanagawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nakai, Kanagawa|Nakai]] |中井町 |20.02 |9,155 |[[Ashigarakami District, Kanagawa|Ashigarakami District]] |[[File:Nakai in Kanagawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ninomiya, Kanagawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ninomiya, Kanagawa|Ninomiya]] |二宮町 |9.08 |27,334 |[[Naka District, Kanagawa|Naka District]] |[[File:Ninomiya in Kanagawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Oi, Kanagawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ōi, Kanagawa|Ōi]] |大井町 |14.41 |17,146 |[[Ashigarakami District, Kanagawa|Ashigarakami District]] |[[File:Oi in Kanagawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Oiso, Kanagawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ōiso]] |大磯町 |17.18 |31,262 |[[Naka District, Kanagawa|Naka District]] |[[File:Oiso in Kanagawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Samukawa, Kanagawa.svg|frameless|25x25px]] [[Samukawa]] |寒川町 |13.42 |48,679 |[[Kōza District, Kanagawa|Kōza District]] |[[File:Samukawa in Kanagawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yamakita, Kanagawa.svg|frameless|25x25px]] [[Yamakita, Kanagawa|Yamakita]] |山北町 |224.70 |9,878 |[[Ashigarakami District, Kanagawa|Ashigarakami District]] |[[File:Yamakita in Kanagawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yugawara, Kanagawa.svg|frameless|25x25px]] [[Yugawara]] |湯河原町 |40.99 |23,267 |[[Ashigarashimo District, Kanagawa|Ashigarashimo District]] |[[File:Yugawara in Kanagawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှု=== {{Main|ခနဂဝခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==လူဦးရေဆိုင်ရာ== [[File:Kanagawa prefecture population pyramid in 2020.svg|thumb|ခနဂဝခရိုင်လူဦးရေပိရမစ်၊ ၂၀၂၀ ခုနှစ်]] {{Historical populations | align=right | percentages=pagr | footnote=source:<ref>{{Cite web|url=https://www.stat.go.jp/english/index.html|title=Statistics Bureau Home Page|website=www.stat.go.jp}}</ref> | 1890 | 979,756 | 1903 | 1,051,433 | 1913 | 1,228,254 | 1920 | 1,323,390 | 1925 | 1,416,792 | 1930 | 1,619,606 | 1935 | 1,840,005 | 1940 | 2,188,974 | 1945 | 1,865,667 | 1950 | 2,487,665 | 1955 | 2,919,497 | 1960 | 3,443,176 | 1965 | 4,430,743 | 1970 | 5,472,247 | 1975 | 6,397,748 | 1980 | 6,924,348 | 1985 | 7,431,974 | 1990 | 7,980,391 | 1995 | 8,245,900 | 2000 | 8,489,974 | 2005 | 8,791,597 | 2010 | 9,048,331 | 2015 | 9,058,094 }} ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ခနဂဝခရိုင်၏ လူဦးရေသည် ၁.၉ သန်းရှိပြီး ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ၁၅ ခုမြောက် လူဦးရေအများ ခရိုင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးဆုံးပြီးနောက်တွင် ခရိုင်သည် "ကြီးမားသည့် တိုကျိုမြိုပြဧရိယာ" ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် လျင်မြန်စွာ မြို့ပြများ ဖြစ်ထွန်းလာခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်လူဦးရေသည် ၉.၁ သန်း ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>{{Cite report|title=神奈川県人口統計調査公表資料|date=2014|url=http://www.pref.kanagawa.jp/cnt/f6774/p520876.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013040640/http://www.pref.kanagawa.jp/cnt/f6774/p520876.html|archive-date=2014-10-13}}</ref> ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ခနဂဝခရိုင်သည် ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအများဆုံး ခရိုင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ==ပွဲတော်များနှင့် အခမ်းအနားများ== [[File:3s,main-mikoshi.jpg|thumb|right|Odawara Hōjō Godai Festival]] * Chigasaki Hamaori Festival (July) * Hiratsuka Tanabata Festival (July) * Kamakura Festival (April) * Odawara Hōjō Godai Festival (May)<ref>{{Cite web |title=小田原市 {{!}} 第61回小田原北條五代祭り |url=https://www-city-odawara-kanagawa-jp.translate.goog/kanko/event/MAY/houjou5dai.html |access-date=2026-02-24 |website=小田原市 |language=ja}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.odawara-kankou.com/event/eventyear/event-may01-copy.html|title=5月3日 北條五代祭り &#124; イベント-年間一覧 &#124; リトルトリップ小田原 [小田原市観光協会]|website=リトルトリップ小田原 [小田原市観光協会]|access-date=3 August 2026|archive-date=4 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250804033605/https://www.odawara-kankou.com/event/eventyear/event-may01-copy.html|url-status=dead}}</ref> * Tama River Firework event * Yokohama Port Anniversary Festival (June) * Yugawara Kifune Festival (July) ==ထင်ရှားသည့်နေရာများ== * [[Yokohama Chinatown]] * [[Yokohama Municipal Children's Botanical Garden]] * [[Yokohama War Cemetery]] ==နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး== ခနဂဝခရိုင်သည် အောက်ဖော်ပြပါ မြို့များနှင့် ညီအစ်မဆက်ဆံရေးကို ထူထောင်ထားသည်။<ref>{{Cite web |url=http://www.pref.kanagawa.jp/mlt/p5875.html |title=Friendly/Sister Affiliations of Kanagawa Prefecture and the Municipalities: Kanagawa |publisher=Kanagawa Prefectural Government |date=February 1, 2016 |access-date=July 17, 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160719083105/http://www.pref.kanagawa.jp/mlt/p5875.html |archive-date=July 19, 2016 }}</ref> * {{Flagicon|USA}} [[Maryland]], United States (1981) * {{Flagicon|PRC}} [[Liaoning Province]], China (1983) * {{Flagicon|UKR}} [[Odesa Oblast]], Ukraine (1986) * {{Flagicon|GER}} [[Baden-Württemberg]], Germany (1989) * {{Flagicon|KOR}} [[Gyeonggi Province]], Republic of Korea (1990) * {{Flagicon|AUS}} [[Queensland]], Australia (1990) * {{Flagicon|MAS}} [[Penang]], Malaysia (1991) * {{Flagicon|SWE}} [[Västra Götaland County]], Sweden (1998) * {{Flagicon|MEX}} [[Aguascalientes]], México (2013)<ref>{{Cite web |url=https://coordinacionpolitica.sre.gob.mx/images/stories/documentos_gobiernos/rai/agu/ags9.pdf |title=Memorándum de Entendimiento entre el Estado de Aguascalientes, de los Estados Unidos Mexicanos, y el Gobierno de la Prefectura de Kanagawa, Japón. |access-date=2017-12-04 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171204171241/https://coordinacionpolitica.sre.gob.mx/images/stories/documentos_gobiernos/rai/agu/ags9.pdf |archive-date=2017-12-04 }}</ref> ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Kanagawa prefecture}} {{Wikivoyage}} * [http://www.pref.kanagawa.jp/ Kanagawa Prefecture Official Website] {{in lang|ja}} * [https://trip.pref.kanagawa.jp/ Kanagawa Prefecture Tourism Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230830205853/https://trip.pref.kanagawa.jp/ |date=30 August 2023 }} {{in lang|en}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] 6xgylz2q8pktqxsiggp4v3pzr3g9vbv 0 290086 1048232 1048049 2026-08-12T05:20:56Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း */ 1048232 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name =အိဘရခိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|茨城県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|茨城県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Ibaraki-ken}} | image_skyline = {{multiple image | total_width = 280 | border = infobox | perrow = 1/3/2/2/2 | image1 = Kairaku-en, Ibaraki 21.jpg | caption1 = [[Kairaku-en|Kairaku-en Garden]] | image2 = Lake Kasumigaura and Mt.Tsukuba,Inashiki-city,Japan.JPG | caption2 = [[Lake Kasumigaura]] and [[Mount Tsukuba|Mt. Tsukuba]] | image3 = Autumn of Fukuroda Falls, Daigo, Ibaraki; November 2016.jpg | caption3 = [[Fukuroda Falls]]<br/>[[Daigo, Ibaraki|Daigo]] town<br/>([[Kuji District, Ibaraki|Kuji District]]) | image4 = Ishioka-festival,Wakamatsu-cho,Ishioka-city,Japan.jpg | caption4 = [[:ja:常陸國總社宮大祭|Ishioka Autumn Traditional Festival]] | image5 = Rokkakudo seen from the sea (Kitaibaraki City) 2020.jpg | caption5 = [[Rokkakudō (Kitaibaraki)|Rokkakudō of Kitaibaraki]] | image6 = Miharashino Oka (Hitachi Seaside Park) 46.jpg | caption6 = [[Hitachi Seaside Park]] | image7 = Mount Tsukuba (9975500704).jpg | caption7 = [[Mount Tsukuba]] | image8 = 水郷潮来あやめ園20230604-IMG 7533.jpg | caption8 = Suigō [[Itako, Ibaraki|Itako]] Iris Garden | image9 = Kashima Shrine main shrine - sept 22 2015.jpg | caption9 = [[Kashima Shrine]] | image10 = Natto for sale in Ibaraki Apr 30 2019 04-26PM.jpeg | caption10 = [[Mito, Ibaraki|Mito]] [[Natto]]<ref>{{cite web |url=https://www.nyrture.com/blog/ancient-origins-of-natto|title=Natto: Japanese History of a Modern-Day Superfood|date=14 January 2020 |publisher=NYrture, 2020-01-14|access-date=2024-09-08}}</ref> }} | image_flag = Flag of Ibaraki Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Ibaraki Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | image_map = Map of Japan with highlight on 08 Ibaraki prefecture.svg | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name1 = [[Honshu]] | subdivision_type2 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name2 = [[Kantō region|Kantō]] | subdivision_type3 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | subdivision_name3 = Ibaraki | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Mito, Ibaraki|Mito]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 7 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 44 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Kazuhiko Ōigawa]] | area_total_km2 = 6,097.19 | area_water_percent = 4.8 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|24th]] | population_footnotes = | population_total = 2791231 | population_as_of = November 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|11th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 14,586 billion<br />[[US$]] 107.7 billion (2022) | iso_code = JP-08 | website = {{URL|http://www.pref.ibaraki.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Ibaraki Prefecture | bird = Eurasian [[Skylark]] (''Alauda arvensis'') | fish = | flower = [[Rose]] (''Rosa'') | tree = [[Ume]] tree (''Prunus mume'') }} | population_blank2_title = Dialect | population_blank2 = [[Ibaraki dialect]] | anthem = {{interlanguage link|Ibaraki kenmin no uta|ja|茨城県民の歌}} }} '''အိဘရခိခရိုင်''' (茨城県, Ibaraki-ken) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ခန်းတိုးဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်လူဦးရေ ၂,၈၂၈,၀၈၆ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၆,၀၉၇.၁၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂,၃၅၄.၁၄ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ မြောက်ဘက်တွင် [[ဖုခုရှိမခရိုင်]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[တိုချိဂိခရိုင်]]၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ချိဘခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ မိတိုမြို့သည် ခရိုင်၏ မြို့တော်ဖြစ်ကာ အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ တွတ်ခုဘမြို့၊ ဟိတချိမြို့၊ ဟိတချိနခမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ အိဘရခိခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပစိဖိတ်ကမ်းရိုးတန်းအရှေ့ပိုင်းမှ [[တိုကျိုမြို့]] အရှေ့မြောက်ဘက်အထိ တည်ရှိနေသည်။ ခရိုင်သည် "ကြီးမားသည့် တိုကျိုမြို့ပြဧရိယာ" တွင် ပါဝင်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် [[ခဆုမိဂအုရကန်]] ရှိပြီး ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဒုတိယအကြီးဆုံးကန် ဖြစ်သည်။ [[တိုနဲမြစ်]]သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက်အရှည်ဆုံးမြစ်ဖြစ်ကာ ရေဝေရေလဲဒေသအားဖြင့် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ [[ဆွတ်ခုဘတောင်]]သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တောင်များထဲတွင် ထင်ရှားသည့်တောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် ခိုင်းရခုအန်းပန်းဥယျာဉ်သည် "ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ကြီးမားသည့် ဥယျာဉ်သုံးခု" တွင် ပါဝင်ပြီး "ခိုင်းခိဒိုး" ကိုယ်ခံပညာ၏ အဓိကအချက်အချာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== အိဘရခိခရိုင်သည် [[ခန်းတိုးဒေသ]]၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ [[တိုချိဂိခရိုင်]]နှင့် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အထိ ရှည်လျားကာ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[ဖုခုရှိမခရိုင်]]နှင့် [[ချိဘခရိုင်]]တို့ ရှိသည်။ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]နှင့်လည်း နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ဆုံးအပိုင်းသည် တောင်ထူထပ်သည်။ သို့သော် ခရိုင်၏ ဧရိယာအများစုသည် ကန်များပါရှိသည့် ပြန့်ပြူးသည့် လွင်ပြင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ထိုလွင်ပြင်သည် [[ခန်းတိုးလွင်ပြင်]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ===သဘာဝဥယျာဉ်များ=== ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အချက်အလက်အရ ခရိုင်ကုန်းမြေဧရိယာ၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်များ ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့တွင် [[ဆုအိဂေါ့ - ဆွတ်ခုဘအမျိုးသားဥယျာဉ်]]၊ ခရိုင်သဘာဝဥယျာဉ်ကိုးခုတို့ ပါဝင်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် ခရိုင်ဘူမိဥယျာဉ်တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ဆုအိဂေါ့ - ဆွတ်ခုဘအမျိုးသားဥယျာဉ်သည် ချိဘခရိုင်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ဧရိယာအတွင်းတွင်လည်း ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ ===တောင်တန်းများ=== ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် ထောင်ထူထပ်ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ဆွတ်ခုဘတောင်တန်း (筑波 山地) တည်ရှိသည်။ အဓိကတောင်များမှာ [[ယမိဇိုတောင်]] (၁၀၂၂ မီတာ) ဖြစ်ပြီး ဖုခုရှိမခရိုင်၊ တိုချိဂိခရိုင်တို့၏ နယ်နိမိတ်ပေါ် ခရိုင်သုံးခုဆုံရာနေရာ ဖြစ်သည်။ တခဆဆတောင် (၉၂၂ မီတာ) မြင့်သည်။ [[ဆွတ်ခုဘတောင်]]သည် တောင်ထိပ်နှစ်ခု ပါရှိကာ နယောတိုင်းတောင်ထိပ်သည် ၈၇၇ မီတာ ရှိပြီး နန်းတိုင်းတောင်ထိပ်သည် ၈၇၁ မီတာ မြင့်သည်။ အခြားသော အဓိကတောင်များမှာ အိုရှောတောင် (၈၀၄ မီတာ)၊ ဟနဇိုနိုတောင် (၇၉၈ မီတာ)၊ [[ခဘတောင် (အိဘရခိ)|ခဘတောင်]] (၇၀၉ မီတာ) တို့ ဖြစ်သည်။ ===ရေစီးဆင်းမှု=== ခရိုင်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်များမှာ တိုနဲမြစ်၊ နခမြစ် (အိဘရခိ)၊ ခုဂျိမြစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုမြစ်များအားလုံးသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့ စီးဝင်သွားကြသည်။ ၁၇ ရာစုမတိုင်မီကာလတွင် တိုနဲမြစ်၏ အောက်ဘက်ပိုင်းသည် လက်ရှိကာလ မြစ်ပုသဏ္ဌာန်နှင့် ကွာခြားမှုရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန်ကာလက တိုနဲမြစ်သည် တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းသွားကာ တိုကျိုပင်လယ်အော်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ တိုနဲမြစ်၏ မြစ်လက်တက်များမှာ ခိနုမြစ်နှင့် ခိုခိုင်းမြစ်တို့ ဖြစ်သည်။ ထိုမြစ်လက်တက်များသည် ခရိုင်အနောက်ဘက်ပိုင်းတွင် မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းလျက်ရှိသည်။ ရှင်းတိုနဲမြစ်နှင့် ဆခုရမြစ်တို့သည် နိရှိအုရကန်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ ===မြို့များ=== {{See also|အိဘရခိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} အိဘရခိခရိုင်တွင် မြို့ပေါင်း ၃၂ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Bando Ibaraki.svg|25x25px]] [[Bandō, Ibaraki|Bandō]] |坂東市 |123.03 |51,577 |[[File:Bando in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Chikusei Ibaraki.svg|25x25px]] [[Chikusei]] |筑西市 |205.30 |98,031 |[[File:Chikusei in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachi, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachi, Ibaraki|Hitachi]] |日立市 |225.71 |165,822 |[[File:Hitachi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachinaka, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachinaka, Ibaraki|Hitachinaka]] |ひたちなか市 |99.96 |154,631 |[[File:Hitachinaka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachiomiya, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachiōmiya]] |常陸大宮市 |348.45 |39,176 |[[File:Hitachiomiya in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachiōta, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachiōta, Ibaraki|Hitachiōta]] |常陸太田市 |371.99 |47,922 |[[File:Hitachiota in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hokota, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hokota, Ibaraki|Hokota]] |鉾田市 |207.61 |45,886 |[[File:Hokota in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Inashiki Ibaraki.svg|25x25px]] [[Inashiki]] |稲敷市 |205.81 |38,353 |[[File:Inashiki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ishioka Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ishioka, Ibaraki|Ishioka]] |石岡市 |215.53 |70,124 |[[File:Ishioka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Itako Ibaraki.svg|25x25px]] [[Itako, Ibaraki|Itako]] |潮来市 |71.40 |27,512 |[[File:Itako in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Joso Ibaraki.svg|25x25px]] [[Jōsō]] |常総市 |123.64 |59,314 |[[File:Joso in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kamisu, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kamisu]] |神栖市 |146.94 |95,396 |[[File:Kamisu in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kasama, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kasama, Ibaraki|Kasama]] |笠間市 |240.40 |73,664 |[[File:Kasama in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kashima, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kashima, Ibaraki|Kashima]] |鹿嶋市 |106.02 |66,098 |[[File:Kashima in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kasumigaura, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kasumigaura, Ibaraki|Kasumigaura]] |かすみがうら市 |156.60 |40,254 |[[File:Kasumigaura in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kitaibaraki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kitaibaraki, Ibaraki|Kitaibaraki]] |北茨城市 |186.80 |41,750 |[[File:Kitaibaraki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Koga Ibaraki.svg|25x25px]] [[Koga, Ibaraki|Koga]] |古河市 |123.58 |137,512 |[[File:Koga in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Mito, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Mito, Ibaraki|Mito]] (capital) |水戸市 |217.32 |268,036 |[[File:Mito in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Moriya, Ibaraki (no text).svg|25x25px]] [[Moriya, Ibaraki|Moriya]] |守谷市 |35.71 |69,827 |[[File:Moriya in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Naka, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Naka, Ibaraki|Naka]] |那珂市 |97.82 |53,137 |[[File:Naka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Namegata Ibaraki.svg|25x25px]] [[Namegata]] |行方市 |222.48 |31,960 |[[File:Namegata in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Omitama, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Omitama]] |小美玉市 |144.74 |48,754 |[[File:Omitama in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ryūgasaki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ryūgasaki, Ibaraki|Ryūgasaki]] |龍ケ崎市 |78.55 |75,212 |[[File:Ryugasaki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Sakuragawa, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Sakuragawa, Ibaraki|Sakuragawa]] |桜川市 |180.06 |38,905 |[[File:Sakuragawa in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Shimotsuma, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Shimotsuma, Ibaraki|Shimotsuma]] |下妻市 |80.88 |41,621 |[[File:Shimotsuma in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Takahagi, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Takahagi, Ibaraki|Takahagi]] |高萩市 |193.58 |27,522 |[[File:Takahagi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Toride, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Toride, Ibaraki|Toride]] |取手市 |69.94 |103,717 |[[File:Toride in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsuchiura, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsuchiura]] |土浦市 |122.89 |142,181 |[[File:Tsuchiura in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsukuba, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsukuba]] |つくば市 |283.72 |256,526 |[[File:Tsukuba in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsukubamirai Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsukubamirai]] |つくばみらい市 |79.16 |51,035 |[[File:Tsukubamirai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ushiku Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ushiku, Ibaraki|Ushiku]] |牛久市 |58.92 |83,826 |[[File:Ushiku in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Yuki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Yūki, Ibaraki|Yūki]] |結城市 |65.76 |49,252 |[[File:Yuki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |} ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== အိဘရခိခရိုင်တွင် ဒေသ ၇ ခု ပါဝင်သည်။ ထိုဒေသတို့တွင် မြို့ငယ် ၁၀ ခု၊ ရွာ ၂ ရွာ ပါဝင်သည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Ami Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ami, Ibaraki|Ami]] |阿見町 |71.40 |47,927 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Ami in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Daigo Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Daigo, Ibaraki|Daigo]] |大子町 |325.76 |15,725 |[[Kuji District, Ibaraki|Kuji District]] |[[File:Daigo in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Goka, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Goka]] |五霞町 |23.11 |8,162 |[[Sashima District, Ibaraki|Sashima District]] |[[File:Goka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ibaraki, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ibaraki, Ibaraki|Ibaraki]] |茨城町 |121.58 |31,412 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Ibaraki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kawachi, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Kawachi, Ibaraki|Kawachi]] |河内町 |44.30 |8,298 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Kawachi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Miho, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Miho, Ibaraki|Miho]] |美浦村 |66.61 |14,504 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Miho in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Oarai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ōarai, Ibaraki|Ōarai]] |大洗町 |23.74 |15,787 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Oarai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Sakai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Sakai, Ibaraki|Sakai]] |境町 |46.59 |24,061 |[[Sashima District, Ibaraki|Sashima District]] |[[File:Sakai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Shirosato, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Shirosato, Ibaraki|Shirosato]] |城里町 |161.80 |18,044 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Shirosato in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tokai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Tōkai, Ibaraki|Tōkai]] |東海村 |37.98 |37,641 |[[Naka District, Ibaraki|Naka District]] |[[File:Tokai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tone, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Tone, Ibaraki|Tone]] |利根町 |24.90 |15,073 |[[Kitasōma District, Ibaraki|Kitasōma District]] |[[File:Tone in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Yachiyo Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Yachiyo, Ibaraki|Yachiyo]] |八千代町 |58.99 |20,882 |[[Yūki District]] |[[File:Yachiyo in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ=== {{Main|အိဘရခိခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==စီးပွားရေး== အိဘရခိခရိုင်၏ စီးပွားရေးသည် စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်မှု (အထူးသဖြင့် နျူကလီးယားစွမ်းအင်)၊ ဓာတုဗေဒနှင့် တိုင်းတာရေးကိရိယာထုတ်လုပ်ခြင်း၊ သုတေသနလုပ်ငန်းများနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ စိုက်ပျိုးရေး၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းတို့သည်လည်း ခရိုင်စီးပွားရေး၏ အဓိကကျသည့် အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.invest.indus.pref.ibaraki.jp/en/about-ibaraki/|title=About Ibaraki|access-date=November 12, 2021|website=invest.indus.pref.ibaraki.jp|archive-date=November 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211114013559/https://www.invest.indus.pref.ibaraki.jp/en/about-ibaraki/|url-status=live}}</ref> အိဘရခိခရိုင်၏ ကြီးမားကျယ်ပြန်သည့် မြေပြင်အနေအထားသည် စက်မှုလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် အထောက်အကူပြုလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်ရှိ ဆွတ်ခုဘမြို့သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သုတေသနနှင့် ပညာရေးမြို့တော် ဖြစ်သည်။ ဆွတ်ခုဘမြို့သည် ဟိတချိကုမ္ပဏီ၏ မွေးဖွားရာနေရာလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=data {{!}} Attractive Local Regions in Japan - Investing in Japan - Japan External Trade Organization |url=https://www.jetro.go.jp/en/invest/region/data/ibaraki.html |access-date=2022-07-04 |website=ジェトロ |language=en |archive-date=2022-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627150914/https://www.jetro.go.jp/en/invest/region/data/ibaraki.html |url-status=live }}</ref> [[File:Mt.Tsukuba 22.jpg|thumb|[[ဆွတ်ခုဘတောင်]]ခြေရှိ လယ်ကွင်းများ]] [[File:Sweet potato field in Namegata, Ibaraki 06.jpg|thumb|နမဲဂတမြို့ရှိ ကန်စွန်းဥစိုက်ခင်း]] ===စိုက်ပျိုးရေး=== ခရိုင်သည် မြေပြန့်များပြားခြင်း၊ ရေပေါကြွယ်ဝခြင်းနှင့် သင့်လျော်သည့် ရာသီဥတုရှိခြင်းတို့ကြောင့် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ခရိုင်နှင့် စီရင်စုများအကြားတွင် စိုက်ပျိုးရေးထုတ်လုပ်မှု အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် တိုကျိုမြို့ပြဧရိယာအတွက် စားစရာများကို အဓိကထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ အဓိကထုတ်ကုန်များတွင် ဖရုံသီး၊ သစ်တော်သီး၊ ငရုတ်သီး၊ ဆန်၊ သကြားနှင့် ပန်းများ စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ ခရိုင်သည် နိုင်ငံ၏ အခြားသောဒေသများသို့လည်း စိုက်ပျိုးသီးနှံများကို ထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံး၏ ငရုတ်ကောင်းနှင့် တရုတ်ကော်ဖီထုပ်ထုတ်လုပ်မှု၏ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ===ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း=== [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]နှင့် [[ခဆုမိဂအုရကန်]]နှင့် အခြားသော မြစ်ချောင်းများတို့တွင် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ အိဘရခိခရိုင်သည် ဂျပန်ရှိ ငါးထုတ်လုပ်မှုအများဆုံး ခရိုင်များထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ===နွားမွေးမြူရေး=== ===စက်မှုလုပ်ငန်းစင်တာများ=== ==လူဦးရေဆိုင်ရာ== ==ပညာရေး== ===တက္ကသိုလ်များ=== ==ခရီးသွားနေရာများ== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==ခရိုင်အမည်၏ အသံထွက်== ==ညီအစ်မမြို့များ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] 1npwp993oeso9pxtjbf0d31iz9k90fr 1048233 1048232 2026-08-12T05:22:48Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* နွားမွေးမြူရေး */ 1048233 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name =အိဘရခိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|茨城県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|茨城県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Ibaraki-ken}} | image_skyline = {{multiple image | total_width = 280 | border = infobox | perrow = 1/3/2/2/2 | image1 = Kairaku-en, Ibaraki 21.jpg | caption1 = [[Kairaku-en|Kairaku-en Garden]] | image2 = Lake Kasumigaura and Mt.Tsukuba,Inashiki-city,Japan.JPG | caption2 = [[Lake Kasumigaura]] and [[Mount Tsukuba|Mt. Tsukuba]] | image3 = Autumn of Fukuroda Falls, Daigo, Ibaraki; November 2016.jpg | caption3 = [[Fukuroda Falls]]<br/>[[Daigo, Ibaraki|Daigo]] town<br/>([[Kuji District, Ibaraki|Kuji District]]) | image4 = Ishioka-festival,Wakamatsu-cho,Ishioka-city,Japan.jpg | caption4 = [[:ja:常陸國總社宮大祭|Ishioka Autumn Traditional Festival]] | image5 = Rokkakudo seen from the sea (Kitaibaraki City) 2020.jpg | caption5 = [[Rokkakudō (Kitaibaraki)|Rokkakudō of Kitaibaraki]] | image6 = Miharashino Oka (Hitachi Seaside Park) 46.jpg | caption6 = [[Hitachi Seaside Park]] | image7 = Mount Tsukuba (9975500704).jpg | caption7 = [[Mount Tsukuba]] | image8 = 水郷潮来あやめ園20230604-IMG 7533.jpg | caption8 = Suigō [[Itako, Ibaraki|Itako]] Iris Garden | image9 = Kashima Shrine main shrine - sept 22 2015.jpg | caption9 = [[Kashima Shrine]] | image10 = Natto for sale in Ibaraki Apr 30 2019 04-26PM.jpeg | caption10 = [[Mito, Ibaraki|Mito]] [[Natto]]<ref>{{cite web |url=https://www.nyrture.com/blog/ancient-origins-of-natto|title=Natto: Japanese History of a Modern-Day Superfood|date=14 January 2020 |publisher=NYrture, 2020-01-14|access-date=2024-09-08}}</ref> }} | image_flag = Flag of Ibaraki Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Ibaraki Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | image_map = Map of Japan with highlight on 08 Ibaraki prefecture.svg | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name1 = [[Honshu]] | subdivision_type2 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name2 = [[Kantō region|Kantō]] | subdivision_type3 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | subdivision_name3 = Ibaraki | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Mito, Ibaraki|Mito]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 7 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 44 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Kazuhiko Ōigawa]] | area_total_km2 = 6,097.19 | area_water_percent = 4.8 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|24th]] | population_footnotes = | population_total = 2791231 | population_as_of = November 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|11th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 14,586 billion<br />[[US$]] 107.7 billion (2022) | iso_code = JP-08 | website = {{URL|http://www.pref.ibaraki.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Ibaraki Prefecture | bird = Eurasian [[Skylark]] (''Alauda arvensis'') | fish = | flower = [[Rose]] (''Rosa'') | tree = [[Ume]] tree (''Prunus mume'') }} | population_blank2_title = Dialect | population_blank2 = [[Ibaraki dialect]] | anthem = {{interlanguage link|Ibaraki kenmin no uta|ja|茨城県民の歌}} }} '''အိဘရခိခရိုင်''' (茨城県, Ibaraki-ken) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ခန်းတိုးဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်လူဦးရေ ၂,၈၂၈,၀၈၆ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၆,၀၉၇.၁၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂,၃၅၄.၁၄ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ မြောက်ဘက်တွင် [[ဖုခုရှိမခရိုင်]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[တိုချိဂိခရိုင်]]၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ချိဘခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ မိတိုမြို့သည် ခရိုင်၏ မြို့တော်ဖြစ်ကာ အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ တွတ်ခုဘမြို့၊ ဟိတချိမြို့၊ ဟိတချိနခမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ အိဘရခိခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပစိဖိတ်ကမ်းရိုးတန်းအရှေ့ပိုင်းမှ [[တိုကျိုမြို့]] အရှေ့မြောက်ဘက်အထိ တည်ရှိနေသည်။ ခရိုင်သည် "ကြီးမားသည့် တိုကျိုမြို့ပြဧရိယာ" တွင် ပါဝင်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် [[ခဆုမိဂအုရကန်]] ရှိပြီး ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဒုတိယအကြီးဆုံးကန် ဖြစ်သည်။ [[တိုနဲမြစ်]]သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက်အရှည်ဆုံးမြစ်ဖြစ်ကာ ရေဝေရေလဲဒေသအားဖြင့် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ [[ဆွတ်ခုဘတောင်]]သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တောင်များထဲတွင် ထင်ရှားသည့်တောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် ခိုင်းရခုအန်းပန်းဥယျာဉ်သည် "ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ကြီးမားသည့် ဥယျာဉ်သုံးခု" တွင် ပါဝင်ပြီး "ခိုင်းခိဒိုး" ကိုယ်ခံပညာ၏ အဓိကအချက်အချာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== အိဘရခိခရိုင်သည် [[ခန်းတိုးဒေသ]]၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ [[တိုချိဂိခရိုင်]]နှင့် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အထိ ရှည်လျားကာ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[ဖုခုရှိမခရိုင်]]နှင့် [[ချိဘခရိုင်]]တို့ ရှိသည်။ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]နှင့်လည်း နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ဆုံးအပိုင်းသည် တောင်ထူထပ်သည်။ သို့သော် ခရိုင်၏ ဧရိယာအများစုသည် ကန်များပါရှိသည့် ပြန့်ပြူးသည့် လွင်ပြင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ထိုလွင်ပြင်သည် [[ခန်းတိုးလွင်ပြင်]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ===သဘာဝဥယျာဉ်များ=== ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အချက်အလက်အရ ခရိုင်ကုန်းမြေဧရိယာ၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်များ ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့တွင် [[ဆုအိဂေါ့ - ဆွတ်ခုဘအမျိုးသားဥယျာဉ်]]၊ ခရိုင်သဘာဝဥယျာဉ်ကိုးခုတို့ ပါဝင်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် ခရိုင်ဘူမိဥယျာဉ်တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ဆုအိဂေါ့ - ဆွတ်ခုဘအမျိုးသားဥယျာဉ်သည် ချိဘခရိုင်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ဧရိယာအတွင်းတွင်လည်း ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ ===တောင်တန်းများ=== ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် ထောင်ထူထပ်ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ဆွတ်ခုဘတောင်တန်း (筑波 山地) တည်ရှိသည်။ အဓိကတောင်များမှာ [[ယမိဇိုတောင်]] (၁၀၂၂ မီတာ) ဖြစ်ပြီး ဖုခုရှိမခရိုင်၊ တိုချိဂိခရိုင်တို့၏ နယ်နိမိတ်ပေါ် ခရိုင်သုံးခုဆုံရာနေရာ ဖြစ်သည်။ တခဆဆတောင် (၉၂၂ မီတာ) မြင့်သည်။ [[ဆွတ်ခုဘတောင်]]သည် တောင်ထိပ်နှစ်ခု ပါရှိကာ နယောတိုင်းတောင်ထိပ်သည် ၈၇၇ မီတာ ရှိပြီး နန်းတိုင်းတောင်ထိပ်သည် ၈၇၁ မီတာ မြင့်သည်။ အခြားသော အဓိကတောင်များမှာ အိုရှောတောင် (၈၀၄ မီတာ)၊ ဟနဇိုနိုတောင် (၇၉၈ မီတာ)၊ [[ခဘတောင် (အိဘရခိ)|ခဘတောင်]] (၇၀၉ မီတာ) တို့ ဖြစ်သည်။ ===ရေစီးဆင်းမှု=== ခရိုင်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်များမှာ တိုနဲမြစ်၊ နခမြစ် (အိဘရခိ)၊ ခုဂျိမြစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုမြစ်များအားလုံးသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့ စီးဝင်သွားကြသည်။ ၁၇ ရာစုမတိုင်မီကာလတွင် တိုနဲမြစ်၏ အောက်ဘက်ပိုင်းသည် လက်ရှိကာလ မြစ်ပုသဏ္ဌာန်နှင့် ကွာခြားမှုရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန်ကာလက တိုနဲမြစ်သည် တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းသွားကာ တိုကျိုပင်လယ်အော်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ တိုနဲမြစ်၏ မြစ်လက်တက်များမှာ ခိနုမြစ်နှင့် ခိုခိုင်းမြစ်တို့ ဖြစ်သည်။ ထိုမြစ်လက်တက်များသည် ခရိုင်အနောက်ဘက်ပိုင်းတွင် မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းလျက်ရှိသည်။ ရှင်းတိုနဲမြစ်နှင့် ဆခုရမြစ်တို့သည် နိရှိအုရကန်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ ===မြို့များ=== {{See also|အိဘရခိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} အိဘရခိခရိုင်တွင် မြို့ပေါင်း ၃၂ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Bando Ibaraki.svg|25x25px]] [[Bandō, Ibaraki|Bandō]] |坂東市 |123.03 |51,577 |[[File:Bando in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Chikusei Ibaraki.svg|25x25px]] [[Chikusei]] |筑西市 |205.30 |98,031 |[[File:Chikusei in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachi, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachi, Ibaraki|Hitachi]] |日立市 |225.71 |165,822 |[[File:Hitachi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachinaka, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachinaka, Ibaraki|Hitachinaka]] |ひたちなか市 |99.96 |154,631 |[[File:Hitachinaka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachiomiya, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachiōmiya]] |常陸大宮市 |348.45 |39,176 |[[File:Hitachiomiya in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachiōta, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachiōta, Ibaraki|Hitachiōta]] |常陸太田市 |371.99 |47,922 |[[File:Hitachiota in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hokota, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hokota, Ibaraki|Hokota]] |鉾田市 |207.61 |45,886 |[[File:Hokota in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Inashiki Ibaraki.svg|25x25px]] [[Inashiki]] |稲敷市 |205.81 |38,353 |[[File:Inashiki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ishioka Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ishioka, Ibaraki|Ishioka]] |石岡市 |215.53 |70,124 |[[File:Ishioka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Itako Ibaraki.svg|25x25px]] [[Itako, Ibaraki|Itako]] |潮来市 |71.40 |27,512 |[[File:Itako in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Joso Ibaraki.svg|25x25px]] [[Jōsō]] |常総市 |123.64 |59,314 |[[File:Joso in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kamisu, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kamisu]] |神栖市 |146.94 |95,396 |[[File:Kamisu in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kasama, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kasama, Ibaraki|Kasama]] |笠間市 |240.40 |73,664 |[[File:Kasama in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kashima, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kashima, Ibaraki|Kashima]] |鹿嶋市 |106.02 |66,098 |[[File:Kashima in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kasumigaura, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kasumigaura, Ibaraki|Kasumigaura]] |かすみがうら市 |156.60 |40,254 |[[File:Kasumigaura in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kitaibaraki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kitaibaraki, Ibaraki|Kitaibaraki]] |北茨城市 |186.80 |41,750 |[[File:Kitaibaraki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Koga Ibaraki.svg|25x25px]] [[Koga, Ibaraki|Koga]] |古河市 |123.58 |137,512 |[[File:Koga in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Mito, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Mito, Ibaraki|Mito]] (capital) |水戸市 |217.32 |268,036 |[[File:Mito in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Moriya, Ibaraki (no text).svg|25x25px]] [[Moriya, Ibaraki|Moriya]] |守谷市 |35.71 |69,827 |[[File:Moriya in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Naka, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Naka, Ibaraki|Naka]] |那珂市 |97.82 |53,137 |[[File:Naka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Namegata Ibaraki.svg|25x25px]] [[Namegata]] |行方市 |222.48 |31,960 |[[File:Namegata in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Omitama, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Omitama]] |小美玉市 |144.74 |48,754 |[[File:Omitama in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ryūgasaki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ryūgasaki, Ibaraki|Ryūgasaki]] |龍ケ崎市 |78.55 |75,212 |[[File:Ryugasaki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Sakuragawa, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Sakuragawa, Ibaraki|Sakuragawa]] |桜川市 |180.06 |38,905 |[[File:Sakuragawa in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Shimotsuma, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Shimotsuma, Ibaraki|Shimotsuma]] |下妻市 |80.88 |41,621 |[[File:Shimotsuma in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Takahagi, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Takahagi, Ibaraki|Takahagi]] |高萩市 |193.58 |27,522 |[[File:Takahagi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Toride, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Toride, Ibaraki|Toride]] |取手市 |69.94 |103,717 |[[File:Toride in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsuchiura, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsuchiura]] |土浦市 |122.89 |142,181 |[[File:Tsuchiura in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsukuba, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsukuba]] |つくば市 |283.72 |256,526 |[[File:Tsukuba in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsukubamirai Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsukubamirai]] |つくばみらい市 |79.16 |51,035 |[[File:Tsukubamirai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ushiku Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ushiku, Ibaraki|Ushiku]] |牛久市 |58.92 |83,826 |[[File:Ushiku in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Yuki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Yūki, Ibaraki|Yūki]] |結城市 |65.76 |49,252 |[[File:Yuki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |} ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== အိဘရခိခရိုင်တွင် ဒေသ ၇ ခု ပါဝင်သည်။ ထိုဒေသတို့တွင် မြို့ငယ် ၁၀ ခု၊ ရွာ ၂ ရွာ ပါဝင်သည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Ami Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ami, Ibaraki|Ami]] |阿見町 |71.40 |47,927 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Ami in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Daigo Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Daigo, Ibaraki|Daigo]] |大子町 |325.76 |15,725 |[[Kuji District, Ibaraki|Kuji District]] |[[File:Daigo in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Goka, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Goka]] |五霞町 |23.11 |8,162 |[[Sashima District, Ibaraki|Sashima District]] |[[File:Goka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ibaraki, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ibaraki, Ibaraki|Ibaraki]] |茨城町 |121.58 |31,412 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Ibaraki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kawachi, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Kawachi, Ibaraki|Kawachi]] |河内町 |44.30 |8,298 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Kawachi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Miho, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Miho, Ibaraki|Miho]] |美浦村 |66.61 |14,504 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Miho in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Oarai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ōarai, Ibaraki|Ōarai]] |大洗町 |23.74 |15,787 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Oarai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Sakai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Sakai, Ibaraki|Sakai]] |境町 |46.59 |24,061 |[[Sashima District, Ibaraki|Sashima District]] |[[File:Sakai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Shirosato, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Shirosato, Ibaraki|Shirosato]] |城里町 |161.80 |18,044 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Shirosato in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tokai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Tōkai, Ibaraki|Tōkai]] |東海村 |37.98 |37,641 |[[Naka District, Ibaraki|Naka District]] |[[File:Tokai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tone, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Tone, Ibaraki|Tone]] |利根町 |24.90 |15,073 |[[Kitasōma District, Ibaraki|Kitasōma District]] |[[File:Tone in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Yachiyo Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Yachiyo, Ibaraki|Yachiyo]] |八千代町 |58.99 |20,882 |[[Yūki District]] |[[File:Yachiyo in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ=== {{Main|အိဘရခိခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==စီးပွားရေး== အိဘရခိခရိုင်၏ စီးပွားရေးသည် စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်မှု (အထူးသဖြင့် နျူကလီးယားစွမ်းအင်)၊ ဓာတုဗေဒနှင့် တိုင်းတာရေးကိရိယာထုတ်လုပ်ခြင်း၊ သုတေသနလုပ်ငန်းများနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ စိုက်ပျိုးရေး၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းတို့သည်လည်း ခရိုင်စီးပွားရေး၏ အဓိကကျသည့် အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.invest.indus.pref.ibaraki.jp/en/about-ibaraki/|title=About Ibaraki|access-date=November 12, 2021|website=invest.indus.pref.ibaraki.jp|archive-date=November 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211114013559/https://www.invest.indus.pref.ibaraki.jp/en/about-ibaraki/|url-status=live}}</ref> အိဘရခိခရိုင်၏ ကြီးမားကျယ်ပြန်သည့် မြေပြင်အနေအထားသည် စက်မှုလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် အထောက်အကူပြုလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်ရှိ ဆွတ်ခုဘမြို့သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သုတေသနနှင့် ပညာရေးမြို့တော် ဖြစ်သည်။ ဆွတ်ခုဘမြို့သည် ဟိတချိကုမ္ပဏီ၏ မွေးဖွားရာနေရာလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=data {{!}} Attractive Local Regions in Japan - Investing in Japan - Japan External Trade Organization |url=https://www.jetro.go.jp/en/invest/region/data/ibaraki.html |access-date=2022-07-04 |website=ジェトロ |language=en |archive-date=2022-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627150914/https://www.jetro.go.jp/en/invest/region/data/ibaraki.html |url-status=live }}</ref> [[File:Mt.Tsukuba 22.jpg|thumb|[[ဆွတ်ခုဘတောင်]]ခြေရှိ လယ်ကွင်းများ]] [[File:Sweet potato field in Namegata, Ibaraki 06.jpg|thumb|နမဲဂတမြို့ရှိ ကန်စွန်းဥစိုက်ခင်း]] ===စိုက်ပျိုးရေး=== ခရိုင်သည် မြေပြန့်များပြားခြင်း၊ ရေပေါကြွယ်ဝခြင်းနှင့် သင့်လျော်သည့် ရာသီဥတုရှိခြင်းတို့ကြောင့် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ခရိုင်နှင့် စီရင်စုများအကြားတွင် စိုက်ပျိုးရေးထုတ်လုပ်မှု အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် တိုကျိုမြို့ပြဧရိယာအတွက် စားစရာများကို အဓိကထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ အဓိကထုတ်ကုန်များတွင် ဖရုံသီး၊ သစ်တော်သီး၊ ငရုတ်သီး၊ ဆန်၊ သကြားနှင့် ပန်းများ စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ ခရိုင်သည် နိုင်ငံ၏ အခြားသောဒေသများသို့လည်း စိုက်ပျိုးသီးနှံများကို ထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံး၏ ငရုတ်ကောင်းနှင့် တရုတ်ကော်ဖီထုပ်ထုတ်လုပ်မှု၏ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ===ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း=== [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]နှင့် [[ခဆုမိဂအုရကန်]]နှင့် အခြားသော မြစ်ချောင်းများတို့တွင် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ အိဘရခိခရိုင်သည် ဂျပန်ရှိ ငါးထုတ်လုပ်မှုအများဆုံး ခရိုင်များထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ===နွားမွေးမြူရေး=== ဟိတချိဂယူးနွား (常 陸 牛 - ひたちぎゅう - Hitachi-gyū, Hitachi-ushi) သည် ခရိုင်မှ ထွက်ရှိသည့် ထင်ရှားသည့် အမဲသားတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဤနွား၏ အမည်သည် ရှေးခေတ်ပြည်နယ်၏ အမည်ဖြစ်သည့် "ဟိတချိပြည်နယ်" မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ===စက်မှုလုပ်ငန်းစင်တာများ=== ==လူဦးရေဆိုင်ရာ== ==ပညာရေး== ===တက္ကသိုလ်များ=== ==ခရီးသွားနေရာများ== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==ခရိုင်အမည်၏ အသံထွက်== ==ညီအစ်မမြို့များ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] 3fy8xlwy0f1n8hq91632mdl7hx431ur 1048234 1048233 2026-08-12T05:26:53Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* စက်မှုလုပ်ငန်းစင်တာများ */ 1048234 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name =အိဘရခိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|茨城県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|茨城県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Ibaraki-ken}} | image_skyline = {{multiple image | total_width = 280 | border = infobox | perrow = 1/3/2/2/2 | image1 = Kairaku-en, Ibaraki 21.jpg | caption1 = [[Kairaku-en|Kairaku-en Garden]] | image2 = Lake Kasumigaura and Mt.Tsukuba,Inashiki-city,Japan.JPG | caption2 = [[Lake Kasumigaura]] and [[Mount Tsukuba|Mt. Tsukuba]] | image3 = Autumn of Fukuroda Falls, Daigo, Ibaraki; November 2016.jpg | caption3 = [[Fukuroda Falls]]<br/>[[Daigo, Ibaraki|Daigo]] town<br/>([[Kuji District, Ibaraki|Kuji District]]) | image4 = Ishioka-festival,Wakamatsu-cho,Ishioka-city,Japan.jpg | caption4 = [[:ja:常陸國總社宮大祭|Ishioka Autumn Traditional Festival]] | image5 = Rokkakudo seen from the sea (Kitaibaraki City) 2020.jpg | caption5 = [[Rokkakudō (Kitaibaraki)|Rokkakudō of Kitaibaraki]] | image6 = Miharashino Oka (Hitachi Seaside Park) 46.jpg | caption6 = [[Hitachi Seaside Park]] | image7 = Mount Tsukuba (9975500704).jpg | caption7 = [[Mount Tsukuba]] | image8 = 水郷潮来あやめ園20230604-IMG 7533.jpg | caption8 = Suigō [[Itako, Ibaraki|Itako]] Iris Garden | image9 = Kashima Shrine main shrine - sept 22 2015.jpg | caption9 = [[Kashima Shrine]] | image10 = Natto for sale in Ibaraki Apr 30 2019 04-26PM.jpeg | caption10 = [[Mito, Ibaraki|Mito]] [[Natto]]<ref>{{cite web |url=https://www.nyrture.com/blog/ancient-origins-of-natto|title=Natto: Japanese History of a Modern-Day Superfood|date=14 January 2020 |publisher=NYrture, 2020-01-14|access-date=2024-09-08}}</ref> }} | image_flag = Flag of Ibaraki Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Ibaraki Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | image_map = Map of Japan with highlight on 08 Ibaraki prefecture.svg | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name1 = [[Honshu]] | subdivision_type2 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name2 = [[Kantō region|Kantō]] | subdivision_type3 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | subdivision_name3 = Ibaraki | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Mito, Ibaraki|Mito]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 7 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 44 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Kazuhiko Ōigawa]] | area_total_km2 = 6,097.19 | area_water_percent = 4.8 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|24th]] | population_footnotes = | population_total = 2791231 | population_as_of = November 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|11th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 14,586 billion<br />[[US$]] 107.7 billion (2022) | iso_code = JP-08 | website = {{URL|http://www.pref.ibaraki.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Ibaraki Prefecture | bird = Eurasian [[Skylark]] (''Alauda arvensis'') | fish = | flower = [[Rose]] (''Rosa'') | tree = [[Ume]] tree (''Prunus mume'') }} | population_blank2_title = Dialect | population_blank2 = [[Ibaraki dialect]] | anthem = {{interlanguage link|Ibaraki kenmin no uta|ja|茨城県民の歌}} }} '''အိဘရခိခရိုင်''' (茨城県, Ibaraki-ken) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ခန်းတိုးဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်လူဦးရေ ၂,၈၂၈,၀၈၆ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၆,၀၉၇.၁၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂,၃၅၄.၁၄ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ မြောက်ဘက်တွင် [[ဖုခုရှိမခရိုင်]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[တိုချိဂိခရိုင်]]၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ချိဘခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ မိတိုမြို့သည် ခရိုင်၏ မြို့တော်ဖြစ်ကာ အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ တွတ်ခုဘမြို့၊ ဟိတချိမြို့၊ ဟိတချိနခမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ အိဘရခိခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပစိဖိတ်ကမ်းရိုးတန်းအရှေ့ပိုင်းမှ [[တိုကျိုမြို့]] အရှေ့မြောက်ဘက်အထိ တည်ရှိနေသည်။ ခရိုင်သည် "ကြီးမားသည့် တိုကျိုမြို့ပြဧရိယာ" တွင် ပါဝင်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် [[ခဆုမိဂအုရကန်]] ရှိပြီး ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဒုတိယအကြီးဆုံးကန် ဖြစ်သည်။ [[တိုနဲမြစ်]]သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက်အရှည်ဆုံးမြစ်ဖြစ်ကာ ရေဝေရေလဲဒေသအားဖြင့် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ [[ဆွတ်ခုဘတောင်]]သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တောင်များထဲတွင် ထင်ရှားသည့်တောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် ခိုင်းရခုအန်းပန်းဥယျာဉ်သည် "ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ကြီးမားသည့် ဥယျာဉ်သုံးခု" တွင် ပါဝင်ပြီး "ခိုင်းခိဒိုး" ကိုယ်ခံပညာ၏ အဓိကအချက်အချာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== အိဘရခိခရိုင်သည် [[ခန်းတိုးဒေသ]]၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ [[တိုချိဂိခရိုင်]]နှင့် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အထိ ရှည်လျားကာ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[ဖုခုရှိမခရိုင်]]နှင့် [[ချိဘခရိုင်]]တို့ ရှိသည်။ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]နှင့်လည်း နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ဆုံးအပိုင်းသည် တောင်ထူထပ်သည်။ သို့သော် ခရိုင်၏ ဧရိယာအများစုသည် ကန်များပါရှိသည့် ပြန့်ပြူးသည့် လွင်ပြင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ထိုလွင်ပြင်သည် [[ခန်းတိုးလွင်ပြင်]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ===သဘာဝဥယျာဉ်များ=== ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အချက်အလက်အရ ခရိုင်ကုန်းမြေဧရိယာ၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်များ ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့တွင် [[ဆုအိဂေါ့ - ဆွတ်ခုဘအမျိုးသားဥယျာဉ်]]၊ ခရိုင်သဘာဝဥယျာဉ်ကိုးခုတို့ ပါဝင်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် ခရိုင်ဘူမိဥယျာဉ်တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ဆုအိဂေါ့ - ဆွတ်ခုဘအမျိုးသားဥယျာဉ်သည် ချိဘခရိုင်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ဧရိယာအတွင်းတွင်လည်း ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ ===တောင်တန်းများ=== ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် ထောင်ထူထပ်ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ဆွတ်ခုဘတောင်တန်း (筑波 山地) တည်ရှိသည်။ အဓိကတောင်များမှာ [[ယမိဇိုတောင်]] (၁၀၂၂ မီတာ) ဖြစ်ပြီး ဖုခုရှိမခရိုင်၊ တိုချိဂိခရိုင်တို့၏ နယ်နိမိတ်ပေါ် ခရိုင်သုံးခုဆုံရာနေရာ ဖြစ်သည်။ တခဆဆတောင် (၉၂၂ မီတာ) မြင့်သည်။ [[ဆွတ်ခုဘတောင်]]သည် တောင်ထိပ်နှစ်ခု ပါရှိကာ နယောတိုင်းတောင်ထိပ်သည် ၈၇၇ မီတာ ရှိပြီး နန်းတိုင်းတောင်ထိပ်သည် ၈၇၁ မီတာ မြင့်သည်။ အခြားသော အဓိကတောင်များမှာ အိုရှောတောင် (၈၀၄ မီတာ)၊ ဟနဇိုနိုတောင် (၇၉၈ မီတာ)၊ [[ခဘတောင် (အိဘရခိ)|ခဘတောင်]] (၇၀၉ မီတာ) တို့ ဖြစ်သည်။ ===ရေစီးဆင်းမှု=== ခရိုင်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်များမှာ တိုနဲမြစ်၊ နခမြစ် (အိဘရခိ)၊ ခုဂျိမြစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုမြစ်များအားလုံးသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့ စီးဝင်သွားကြသည်။ ၁၇ ရာစုမတိုင်မီကာလတွင် တိုနဲမြစ်၏ အောက်ဘက်ပိုင်းသည် လက်ရှိကာလ မြစ်ပုသဏ္ဌာန်နှင့် ကွာခြားမှုရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန်ကာလက တိုနဲမြစ်သည် တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းသွားကာ တိုကျိုပင်လယ်အော်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ တိုနဲမြစ်၏ မြစ်လက်တက်များမှာ ခိနုမြစ်နှင့် ခိုခိုင်းမြစ်တို့ ဖြစ်သည်။ ထိုမြစ်လက်တက်များသည် ခရိုင်အနောက်ဘက်ပိုင်းတွင် မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းလျက်ရှိသည်။ ရှင်းတိုနဲမြစ်နှင့် ဆခုရမြစ်တို့သည် နိရှိအုရကန်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ ===မြို့များ=== {{See also|အိဘရခိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} အိဘရခိခရိုင်တွင် မြို့ပေါင်း ၃၂ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Bando Ibaraki.svg|25x25px]] [[Bandō, Ibaraki|Bandō]] |坂東市 |123.03 |51,577 |[[File:Bando in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Chikusei Ibaraki.svg|25x25px]] [[Chikusei]] |筑西市 |205.30 |98,031 |[[File:Chikusei in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachi, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachi, Ibaraki|Hitachi]] |日立市 |225.71 |165,822 |[[File:Hitachi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachinaka, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachinaka, Ibaraki|Hitachinaka]] |ひたちなか市 |99.96 |154,631 |[[File:Hitachinaka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachiomiya, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachiōmiya]] |常陸大宮市 |348.45 |39,176 |[[File:Hitachiomiya in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachiōta, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachiōta, Ibaraki|Hitachiōta]] |常陸太田市 |371.99 |47,922 |[[File:Hitachiota in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hokota, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hokota, Ibaraki|Hokota]] |鉾田市 |207.61 |45,886 |[[File:Hokota in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Inashiki Ibaraki.svg|25x25px]] [[Inashiki]] |稲敷市 |205.81 |38,353 |[[File:Inashiki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ishioka Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ishioka, Ibaraki|Ishioka]] |石岡市 |215.53 |70,124 |[[File:Ishioka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Itako Ibaraki.svg|25x25px]] [[Itako, Ibaraki|Itako]] |潮来市 |71.40 |27,512 |[[File:Itako in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Joso Ibaraki.svg|25x25px]] [[Jōsō]] |常総市 |123.64 |59,314 |[[File:Joso in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kamisu, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kamisu]] |神栖市 |146.94 |95,396 |[[File:Kamisu in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kasama, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kasama, Ibaraki|Kasama]] |笠間市 |240.40 |73,664 |[[File:Kasama in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kashima, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kashima, Ibaraki|Kashima]] |鹿嶋市 |106.02 |66,098 |[[File:Kashima in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kasumigaura, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kasumigaura, Ibaraki|Kasumigaura]] |かすみがうら市 |156.60 |40,254 |[[File:Kasumigaura in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kitaibaraki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kitaibaraki, Ibaraki|Kitaibaraki]] |北茨城市 |186.80 |41,750 |[[File:Kitaibaraki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Koga Ibaraki.svg|25x25px]] [[Koga, Ibaraki|Koga]] |古河市 |123.58 |137,512 |[[File:Koga in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Mito, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Mito, Ibaraki|Mito]] (capital) |水戸市 |217.32 |268,036 |[[File:Mito in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Moriya, Ibaraki (no text).svg|25x25px]] [[Moriya, Ibaraki|Moriya]] |守谷市 |35.71 |69,827 |[[File:Moriya in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Naka, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Naka, Ibaraki|Naka]] |那珂市 |97.82 |53,137 |[[File:Naka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Namegata Ibaraki.svg|25x25px]] [[Namegata]] |行方市 |222.48 |31,960 |[[File:Namegata in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Omitama, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Omitama]] |小美玉市 |144.74 |48,754 |[[File:Omitama in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ryūgasaki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ryūgasaki, Ibaraki|Ryūgasaki]] |龍ケ崎市 |78.55 |75,212 |[[File:Ryugasaki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Sakuragawa, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Sakuragawa, Ibaraki|Sakuragawa]] |桜川市 |180.06 |38,905 |[[File:Sakuragawa in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Shimotsuma, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Shimotsuma, Ibaraki|Shimotsuma]] |下妻市 |80.88 |41,621 |[[File:Shimotsuma in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Takahagi, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Takahagi, Ibaraki|Takahagi]] |高萩市 |193.58 |27,522 |[[File:Takahagi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Toride, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Toride, Ibaraki|Toride]] |取手市 |69.94 |103,717 |[[File:Toride in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsuchiura, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsuchiura]] |土浦市 |122.89 |142,181 |[[File:Tsuchiura in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsukuba, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsukuba]] |つくば市 |283.72 |256,526 |[[File:Tsukuba in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsukubamirai Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsukubamirai]] |つくばみらい市 |79.16 |51,035 |[[File:Tsukubamirai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ushiku Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ushiku, Ibaraki|Ushiku]] |牛久市 |58.92 |83,826 |[[File:Ushiku in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Yuki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Yūki, Ibaraki|Yūki]] |結城市 |65.76 |49,252 |[[File:Yuki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |} ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== အိဘရခိခရိုင်တွင် ဒေသ ၇ ခု ပါဝင်သည်။ ထိုဒေသတို့တွင် မြို့ငယ် ၁၀ ခု၊ ရွာ ၂ ရွာ ပါဝင်သည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Ami Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ami, Ibaraki|Ami]] |阿見町 |71.40 |47,927 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Ami in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Daigo Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Daigo, Ibaraki|Daigo]] |大子町 |325.76 |15,725 |[[Kuji District, Ibaraki|Kuji District]] |[[File:Daigo in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Goka, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Goka]] |五霞町 |23.11 |8,162 |[[Sashima District, Ibaraki|Sashima District]] |[[File:Goka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ibaraki, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ibaraki, Ibaraki|Ibaraki]] |茨城町 |121.58 |31,412 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Ibaraki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kawachi, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Kawachi, Ibaraki|Kawachi]] |河内町 |44.30 |8,298 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Kawachi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Miho, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Miho, Ibaraki|Miho]] |美浦村 |66.61 |14,504 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Miho in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Oarai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ōarai, Ibaraki|Ōarai]] |大洗町 |23.74 |15,787 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Oarai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Sakai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Sakai, Ibaraki|Sakai]] |境町 |46.59 |24,061 |[[Sashima District, Ibaraki|Sashima District]] |[[File:Sakai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Shirosato, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Shirosato, Ibaraki|Shirosato]] |城里町 |161.80 |18,044 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Shirosato in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tokai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Tōkai, Ibaraki|Tōkai]] |東海村 |37.98 |37,641 |[[Naka District, Ibaraki|Naka District]] |[[File:Tokai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tone, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Tone, Ibaraki|Tone]] |利根町 |24.90 |15,073 |[[Kitasōma District, Ibaraki|Kitasōma District]] |[[File:Tone in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Yachiyo Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Yachiyo, Ibaraki|Yachiyo]] |八千代町 |58.99 |20,882 |[[Yūki District]] |[[File:Yachiyo in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ=== {{Main|အိဘရခိခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==စီးပွားရေး== အိဘရခိခရိုင်၏ စီးပွားရေးသည် စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်မှု (အထူးသဖြင့် နျူကလီးယားစွမ်းအင်)၊ ဓာတုဗေဒနှင့် တိုင်းတာရေးကိရိယာထုတ်လုပ်ခြင်း၊ သုတေသနလုပ်ငန်းများနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ စိုက်ပျိုးရေး၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းတို့သည်လည်း ခရိုင်စီးပွားရေး၏ အဓိကကျသည့် အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.invest.indus.pref.ibaraki.jp/en/about-ibaraki/|title=About Ibaraki|access-date=November 12, 2021|website=invest.indus.pref.ibaraki.jp|archive-date=November 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211114013559/https://www.invest.indus.pref.ibaraki.jp/en/about-ibaraki/|url-status=live}}</ref> အိဘရခိခရိုင်၏ ကြီးမားကျယ်ပြန်သည့် မြေပြင်အနေအထားသည် စက်မှုလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် အထောက်အကူပြုလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်ရှိ ဆွတ်ခုဘမြို့သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သုတေသနနှင့် ပညာရေးမြို့တော် ဖြစ်သည်။ ဆွတ်ခုဘမြို့သည် ဟိတချိကုမ္ပဏီ၏ မွေးဖွားရာနေရာလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=data {{!}} Attractive Local Regions in Japan - Investing in Japan - Japan External Trade Organization |url=https://www.jetro.go.jp/en/invest/region/data/ibaraki.html |access-date=2022-07-04 |website=ジェトロ |language=en |archive-date=2022-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627150914/https://www.jetro.go.jp/en/invest/region/data/ibaraki.html |url-status=live }}</ref> [[File:Mt.Tsukuba 22.jpg|thumb|[[ဆွတ်ခုဘတောင်]]ခြေရှိ လယ်ကွင်းများ]] [[File:Sweet potato field in Namegata, Ibaraki 06.jpg|thumb|နမဲဂတမြို့ရှိ ကန်စွန်းဥစိုက်ခင်း]] ===စိုက်ပျိုးရေး=== ခရိုင်သည် မြေပြန့်များပြားခြင်း၊ ရေပေါကြွယ်ဝခြင်းနှင့် သင့်လျော်သည့် ရာသီဥတုရှိခြင်းတို့ကြောင့် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ခရိုင်နှင့် စီရင်စုများအကြားတွင် စိုက်ပျိုးရေးထုတ်လုပ်မှု အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် တိုကျိုမြို့ပြဧရိယာအတွက် စားစရာများကို အဓိကထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ အဓိကထုတ်ကုန်များတွင် ဖရုံသီး၊ သစ်တော်သီး၊ ငရုတ်သီး၊ ဆန်၊ သကြားနှင့် ပန်းများ စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ ခရိုင်သည် နိုင်ငံ၏ အခြားသောဒေသများသို့လည်း စိုက်ပျိုးသီးနှံများကို ထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံး၏ ငရုတ်ကောင်းနှင့် တရုတ်ကော်ဖီထုပ်ထုတ်လုပ်မှု၏ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ===ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း=== [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]နှင့် [[ခဆုမိဂအုရကန်]]နှင့် အခြားသော မြစ်ချောင်းများတို့တွင် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ အိဘရခိခရိုင်သည် ဂျပန်ရှိ ငါးထုတ်လုပ်မှုအများဆုံး ခရိုင်များထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ===နွားမွေးမြူရေး=== ဟိတချိဂယူးနွား (常 陸 牛 - ひたちぎゅう - Hitachi-gyū, Hitachi-ushi) သည် ခရိုင်မှ ထွက်ရှိသည့် ထင်ရှားသည့် အမဲသားတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဤနွား၏ အမည်သည် ရှေးခေတ်ပြည်နယ်၏ အမည်ဖြစ်သည့် "ဟိတချိပြည်နယ်" မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ===စက်မှုလုပ်ငန်းစင်တာများ=== *ဟိတချိဧရိယာ - လျှပ်စစ်နှင့်စက်ပစ္စည်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများ တည်ရှိသည်။ ကုမ္ပဏီပေါင်း ၁၃၀၀ ကျော်တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အများစုကို ဟိတချိကုမ္ပဏီသည် ငှားရမ်းထားသည်။ ဤဧရိယာကို ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် ဆုခဲဂဝ (ဟိတချိမြို့) တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ *တိုးခိုင်းဧရိယာ - အက်တမ်စွမ်းအင်သုတေသနအဖွဲ့အစည်း J-PARC နှင့် ပရိုတွန်သုတေသနအဆောက်အဦတို့ တည်ရှိသည်။ *ဆွတ်ခုဘဧရိယာ - ပညာရေးနှင့် သုတေသနဆိုင်ရာ အဆောက်အဦ ၃၂ ခု ရှိသည်။ *ခရှိမဧရိယာ - ကုန်ပစ္စည်းစက်ရုံများ တည်ရှိသည်။ စတီးနှင့် ရေနံဓာတုနှင့်ဆိုင်သည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း ၁၆၀ ခန့် ရှိသည်။ ==လူဦးရေဆိုင်ရာ== ==ပညာရေး== ===တက္ကသိုလ်များ=== ==ခရီးသွားနေရာများ== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==ခရိုင်အမည်၏ အသံထွက်== ==ညီအစ်မမြို့များ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] 9k6869eyxabwgrtvqf2a1s3o4365voi 1048235 1048234 2026-08-12T05:27:37Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* လူဦးရေဆိုင်ရာ */ 1048235 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name =အိဘရခိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|茨城県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|茨城県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Ibaraki-ken}} | image_skyline = {{multiple image | total_width = 280 | border = infobox | perrow = 1/3/2/2/2 | image1 = Kairaku-en, Ibaraki 21.jpg | caption1 = [[Kairaku-en|Kairaku-en Garden]] | image2 = Lake Kasumigaura and Mt.Tsukuba,Inashiki-city,Japan.JPG | caption2 = [[Lake Kasumigaura]] and [[Mount Tsukuba|Mt. Tsukuba]] | image3 = Autumn of Fukuroda Falls, Daigo, Ibaraki; November 2016.jpg | caption3 = [[Fukuroda Falls]]<br/>[[Daigo, Ibaraki|Daigo]] town<br/>([[Kuji District, Ibaraki|Kuji District]]) | image4 = Ishioka-festival,Wakamatsu-cho,Ishioka-city,Japan.jpg | caption4 = [[:ja:常陸國總社宮大祭|Ishioka Autumn Traditional Festival]] | image5 = Rokkakudo seen from the sea (Kitaibaraki City) 2020.jpg | caption5 = [[Rokkakudō (Kitaibaraki)|Rokkakudō of Kitaibaraki]] | image6 = Miharashino Oka (Hitachi Seaside Park) 46.jpg | caption6 = [[Hitachi Seaside Park]] | image7 = Mount Tsukuba (9975500704).jpg | caption7 = [[Mount Tsukuba]] | image8 = 水郷潮来あやめ園20230604-IMG 7533.jpg | caption8 = Suigō [[Itako, Ibaraki|Itako]] Iris Garden | image9 = Kashima Shrine main shrine - sept 22 2015.jpg | caption9 = [[Kashima Shrine]] | image10 = Natto for sale in Ibaraki Apr 30 2019 04-26PM.jpeg | caption10 = [[Mito, Ibaraki|Mito]] [[Natto]]<ref>{{cite web |url=https://www.nyrture.com/blog/ancient-origins-of-natto|title=Natto: Japanese History of a Modern-Day Superfood|date=14 January 2020 |publisher=NYrture, 2020-01-14|access-date=2024-09-08}}</ref> }} | image_flag = Flag of Ibaraki Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Ibaraki Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | image_map = Map of Japan with highlight on 08 Ibaraki prefecture.svg | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name1 = [[Honshu]] | subdivision_type2 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name2 = [[Kantō region|Kantō]] | subdivision_type3 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | subdivision_name3 = Ibaraki | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Mito, Ibaraki|Mito]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 7 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 44 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Kazuhiko Ōigawa]] | area_total_km2 = 6,097.19 | area_water_percent = 4.8 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|24th]] | population_footnotes = | population_total = 2791231 | population_as_of = November 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|11th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 14,586 billion<br />[[US$]] 107.7 billion (2022) | iso_code = JP-08 | website = {{URL|http://www.pref.ibaraki.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Ibaraki Prefecture | bird = Eurasian [[Skylark]] (''Alauda arvensis'') | fish = | flower = [[Rose]] (''Rosa'') | tree = [[Ume]] tree (''Prunus mume'') }} | population_blank2_title = Dialect | population_blank2 = [[Ibaraki dialect]] | anthem = {{interlanguage link|Ibaraki kenmin no uta|ja|茨城県民の歌}} }} '''အိဘရခိခရိုင်''' (茨城県, Ibaraki-ken) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ခန်းတိုးဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်လူဦးရေ ၂,၈၂၈,၀၈၆ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၆,၀၉၇.၁၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂,၃၅၄.၁၄ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ မြောက်ဘက်တွင် [[ဖုခုရှိမခရိုင်]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[တိုချိဂိခရိုင်]]၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ချိဘခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ မိတိုမြို့သည် ခရိုင်၏ မြို့တော်ဖြစ်ကာ အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ တွတ်ခုဘမြို့၊ ဟိတချိမြို့၊ ဟိတချိနခမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ အိဘရခိခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပစိဖိတ်ကမ်းရိုးတန်းအရှေ့ပိုင်းမှ [[တိုကျိုမြို့]] အရှေ့မြောက်ဘက်အထိ တည်ရှိနေသည်။ ခရိုင်သည် "ကြီးမားသည့် တိုကျိုမြို့ပြဧရိယာ" တွင် ပါဝင်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် [[ခဆုမိဂအုရကန်]] ရှိပြီး ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဒုတိယအကြီးဆုံးကန် ဖြစ်သည်။ [[တိုနဲမြစ်]]သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက်အရှည်ဆုံးမြစ်ဖြစ်ကာ ရေဝေရေလဲဒေသအားဖြင့် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ [[ဆွတ်ခုဘတောင်]]သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တောင်များထဲတွင် ထင်ရှားသည့်တောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် ခိုင်းရခုအန်းပန်းဥယျာဉ်သည် "ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ကြီးမားသည့် ဥယျာဉ်သုံးခု" တွင် ပါဝင်ပြီး "ခိုင်းခိဒိုး" ကိုယ်ခံပညာ၏ အဓိကအချက်အချာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== အိဘရခိခရိုင်သည် [[ခန်းတိုးဒေသ]]၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ [[တိုချိဂိခရိုင်]]နှင့် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အထိ ရှည်လျားကာ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[ဖုခုရှိမခရိုင်]]နှင့် [[ချိဘခရိုင်]]တို့ ရှိသည်။ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]နှင့်လည်း နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ဆုံးအပိုင်းသည် တောင်ထူထပ်သည်။ သို့သော် ခရိုင်၏ ဧရိယာအများစုသည် ကန်များပါရှိသည့် ပြန့်ပြူးသည့် လွင်ပြင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ထိုလွင်ပြင်သည် [[ခန်းတိုးလွင်ပြင်]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ===သဘာဝဥယျာဉ်များ=== ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အချက်အလက်အရ ခရိုင်ကုန်းမြေဧရိယာ၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်များ ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့တွင် [[ဆုအိဂေါ့ - ဆွတ်ခုဘအမျိုးသားဥယျာဉ်]]၊ ခရိုင်သဘာဝဥယျာဉ်ကိုးခုတို့ ပါဝင်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် ခရိုင်ဘူမိဥယျာဉ်တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ဆုအိဂေါ့ - ဆွတ်ခုဘအမျိုးသားဥယျာဉ်သည် ချိဘခရိုင်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ဧရိယာအတွင်းတွင်လည်း ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ ===တောင်တန်းများ=== ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် ထောင်ထူထပ်ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ဆွတ်ခုဘတောင်တန်း (筑波 山地) တည်ရှိသည်။ အဓိကတောင်များမှာ [[ယမိဇိုတောင်]] (၁၀၂၂ မီတာ) ဖြစ်ပြီး ဖုခုရှိမခရိုင်၊ တိုချိဂိခရိုင်တို့၏ နယ်နိမိတ်ပေါ် ခရိုင်သုံးခုဆုံရာနေရာ ဖြစ်သည်။ တခဆဆတောင် (၉၂၂ မီတာ) မြင့်သည်။ [[ဆွတ်ခုဘတောင်]]သည် တောင်ထိပ်နှစ်ခု ပါရှိကာ နယောတိုင်းတောင်ထိပ်သည် ၈၇၇ မီတာ ရှိပြီး နန်းတိုင်းတောင်ထိပ်သည် ၈၇၁ မီတာ မြင့်သည်။ အခြားသော အဓိကတောင်များမှာ အိုရှောတောင် (၈၀၄ မီတာ)၊ ဟနဇိုနိုတောင် (၇၉၈ မီတာ)၊ [[ခဘတောင် (အိဘရခိ)|ခဘတောင်]] (၇၀၉ မီတာ) တို့ ဖြစ်သည်။ ===ရေစီးဆင်းမှု=== ခရိုင်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်များမှာ တိုနဲမြစ်၊ နခမြစ် (အိဘရခိ)၊ ခုဂျိမြစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုမြစ်များအားလုံးသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့ စီးဝင်သွားကြသည်။ ၁၇ ရာစုမတိုင်မီကာလတွင် တိုနဲမြစ်၏ အောက်ဘက်ပိုင်းသည် လက်ရှိကာလ မြစ်ပုသဏ္ဌာန်နှင့် ကွာခြားမှုရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန်ကာလက တိုနဲမြစ်သည် တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းသွားကာ တိုကျိုပင်လယ်အော်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ တိုနဲမြစ်၏ မြစ်လက်တက်များမှာ ခိနုမြစ်နှင့် ခိုခိုင်းမြစ်တို့ ဖြစ်သည်။ ထိုမြစ်လက်တက်များသည် ခရိုင်အနောက်ဘက်ပိုင်းတွင် မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းလျက်ရှိသည်။ ရှင်းတိုနဲမြစ်နှင့် ဆခုရမြစ်တို့သည် နိရှိအုရကန်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ ===မြို့များ=== {{See also|အိဘရခိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} အိဘရခိခရိုင်တွင် မြို့ပေါင်း ၃၂ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Bando Ibaraki.svg|25x25px]] [[Bandō, Ibaraki|Bandō]] |坂東市 |123.03 |51,577 |[[File:Bando in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Chikusei Ibaraki.svg|25x25px]] [[Chikusei]] |筑西市 |205.30 |98,031 |[[File:Chikusei in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachi, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachi, Ibaraki|Hitachi]] |日立市 |225.71 |165,822 |[[File:Hitachi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachinaka, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachinaka, Ibaraki|Hitachinaka]] |ひたちなか市 |99.96 |154,631 |[[File:Hitachinaka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachiomiya, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachiōmiya]] |常陸大宮市 |348.45 |39,176 |[[File:Hitachiomiya in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachiōta, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachiōta, Ibaraki|Hitachiōta]] |常陸太田市 |371.99 |47,922 |[[File:Hitachiota in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hokota, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hokota, Ibaraki|Hokota]] |鉾田市 |207.61 |45,886 |[[File:Hokota in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Inashiki Ibaraki.svg|25x25px]] [[Inashiki]] |稲敷市 |205.81 |38,353 |[[File:Inashiki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ishioka Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ishioka, Ibaraki|Ishioka]] |石岡市 |215.53 |70,124 |[[File:Ishioka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Itako Ibaraki.svg|25x25px]] [[Itako, Ibaraki|Itako]] |潮来市 |71.40 |27,512 |[[File:Itako in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Joso Ibaraki.svg|25x25px]] [[Jōsō]] |常総市 |123.64 |59,314 |[[File:Joso in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kamisu, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kamisu]] |神栖市 |146.94 |95,396 |[[File:Kamisu in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kasama, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kasama, Ibaraki|Kasama]] |笠間市 |240.40 |73,664 |[[File:Kasama in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kashima, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kashima, Ibaraki|Kashima]] |鹿嶋市 |106.02 |66,098 |[[File:Kashima in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kasumigaura, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kasumigaura, Ibaraki|Kasumigaura]] |かすみがうら市 |156.60 |40,254 |[[File:Kasumigaura in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kitaibaraki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kitaibaraki, Ibaraki|Kitaibaraki]] |北茨城市 |186.80 |41,750 |[[File:Kitaibaraki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Koga Ibaraki.svg|25x25px]] [[Koga, Ibaraki|Koga]] |古河市 |123.58 |137,512 |[[File:Koga in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Mito, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Mito, Ibaraki|Mito]] (capital) |水戸市 |217.32 |268,036 |[[File:Mito in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Moriya, Ibaraki (no text).svg|25x25px]] [[Moriya, Ibaraki|Moriya]] |守谷市 |35.71 |69,827 |[[File:Moriya in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Naka, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Naka, Ibaraki|Naka]] |那珂市 |97.82 |53,137 |[[File:Naka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Namegata Ibaraki.svg|25x25px]] [[Namegata]] |行方市 |222.48 |31,960 |[[File:Namegata in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Omitama, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Omitama]] |小美玉市 |144.74 |48,754 |[[File:Omitama in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ryūgasaki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ryūgasaki, Ibaraki|Ryūgasaki]] |龍ケ崎市 |78.55 |75,212 |[[File:Ryugasaki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Sakuragawa, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Sakuragawa, Ibaraki|Sakuragawa]] |桜川市 |180.06 |38,905 |[[File:Sakuragawa in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Shimotsuma, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Shimotsuma, Ibaraki|Shimotsuma]] |下妻市 |80.88 |41,621 |[[File:Shimotsuma in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Takahagi, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Takahagi, Ibaraki|Takahagi]] |高萩市 |193.58 |27,522 |[[File:Takahagi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Toride, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Toride, Ibaraki|Toride]] |取手市 |69.94 |103,717 |[[File:Toride in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsuchiura, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsuchiura]] |土浦市 |122.89 |142,181 |[[File:Tsuchiura in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsukuba, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsukuba]] |つくば市 |283.72 |256,526 |[[File:Tsukuba in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsukubamirai Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsukubamirai]] |つくばみらい市 |79.16 |51,035 |[[File:Tsukubamirai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ushiku Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ushiku, Ibaraki|Ushiku]] |牛久市 |58.92 |83,826 |[[File:Ushiku in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Yuki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Yūki, Ibaraki|Yūki]] |結城市 |65.76 |49,252 |[[File:Yuki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |} ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== အိဘရခိခရိုင်တွင် ဒေသ ၇ ခု ပါဝင်သည်။ ထိုဒေသတို့တွင် မြို့ငယ် ၁၀ ခု၊ ရွာ ၂ ရွာ ပါဝင်သည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Ami Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ami, Ibaraki|Ami]] |阿見町 |71.40 |47,927 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Ami in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Daigo Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Daigo, Ibaraki|Daigo]] |大子町 |325.76 |15,725 |[[Kuji District, Ibaraki|Kuji District]] |[[File:Daigo in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Goka, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Goka]] |五霞町 |23.11 |8,162 |[[Sashima District, Ibaraki|Sashima District]] |[[File:Goka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ibaraki, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ibaraki, Ibaraki|Ibaraki]] |茨城町 |121.58 |31,412 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Ibaraki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kawachi, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Kawachi, Ibaraki|Kawachi]] |河内町 |44.30 |8,298 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Kawachi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Miho, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Miho, Ibaraki|Miho]] |美浦村 |66.61 |14,504 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Miho in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Oarai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ōarai, Ibaraki|Ōarai]] |大洗町 |23.74 |15,787 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Oarai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Sakai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Sakai, Ibaraki|Sakai]] |境町 |46.59 |24,061 |[[Sashima District, Ibaraki|Sashima District]] |[[File:Sakai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Shirosato, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Shirosato, Ibaraki|Shirosato]] |城里町 |161.80 |18,044 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Shirosato in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tokai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Tōkai, Ibaraki|Tōkai]] |東海村 |37.98 |37,641 |[[Naka District, Ibaraki|Naka District]] |[[File:Tokai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tone, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Tone, Ibaraki|Tone]] |利根町 |24.90 |15,073 |[[Kitasōma District, Ibaraki|Kitasōma District]] |[[File:Tone in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Yachiyo Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Yachiyo, Ibaraki|Yachiyo]] |八千代町 |58.99 |20,882 |[[Yūki District]] |[[File:Yachiyo in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ=== {{Main|အိဘရခိခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==စီးပွားရေး== အိဘရခိခရိုင်၏ စီးပွားရေးသည် စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်မှု (အထူးသဖြင့် နျူကလီးယားစွမ်းအင်)၊ ဓာတုဗေဒနှင့် တိုင်းတာရေးကိရိယာထုတ်လုပ်ခြင်း၊ သုတေသနလုပ်ငန်းများနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ စိုက်ပျိုးရေး၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းတို့သည်လည်း ခရိုင်စီးပွားရေး၏ အဓိကကျသည့် အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.invest.indus.pref.ibaraki.jp/en/about-ibaraki/|title=About Ibaraki|access-date=November 12, 2021|website=invest.indus.pref.ibaraki.jp|archive-date=November 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211114013559/https://www.invest.indus.pref.ibaraki.jp/en/about-ibaraki/|url-status=live}}</ref> အိဘရခိခရိုင်၏ ကြီးမားကျယ်ပြန်သည့် မြေပြင်အနေအထားသည် စက်မှုလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် အထောက်အကူပြုလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်ရှိ ဆွတ်ခုဘမြို့သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သုတေသနနှင့် ပညာရေးမြို့တော် ဖြစ်သည်။ ဆွတ်ခုဘမြို့သည် ဟိတချိကုမ္ပဏီ၏ မွေးဖွားရာနေရာလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=data {{!}} Attractive Local Regions in Japan - Investing in Japan - Japan External Trade Organization |url=https://www.jetro.go.jp/en/invest/region/data/ibaraki.html |access-date=2022-07-04 |website=ジェトロ |language=en |archive-date=2022-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627150914/https://www.jetro.go.jp/en/invest/region/data/ibaraki.html |url-status=live }}</ref> [[File:Mt.Tsukuba 22.jpg|thumb|[[ဆွတ်ခုဘတောင်]]ခြေရှိ လယ်ကွင်းများ]] [[File:Sweet potato field in Namegata, Ibaraki 06.jpg|thumb|နမဲဂတမြို့ရှိ ကန်စွန်းဥစိုက်ခင်း]] ===စိုက်ပျိုးရေး=== ခရိုင်သည် မြေပြန့်များပြားခြင်း၊ ရေပေါကြွယ်ဝခြင်းနှင့် သင့်လျော်သည့် ရာသီဥတုရှိခြင်းတို့ကြောင့် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ခရိုင်နှင့် စီရင်စုများအကြားတွင် စိုက်ပျိုးရေးထုတ်လုပ်မှု အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် တိုကျိုမြို့ပြဧရိယာအတွက် စားစရာများကို အဓိကထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ အဓိကထုတ်ကုန်များတွင် ဖရုံသီး၊ သစ်တော်သီး၊ ငရုတ်သီး၊ ဆန်၊ သကြားနှင့် ပန်းများ စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ ခရိုင်သည် နိုင်ငံ၏ အခြားသောဒေသများသို့လည်း စိုက်ပျိုးသီးနှံများကို ထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံး၏ ငရုတ်ကောင်းနှင့် တရုတ်ကော်ဖီထုပ်ထုတ်လုပ်မှု၏ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ===ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း=== [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]နှင့် [[ခဆုမိဂအုရကန်]]နှင့် အခြားသော မြစ်ချောင်းများတို့တွင် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ အိဘရခိခရိုင်သည် ဂျပန်ရှိ ငါးထုတ်လုပ်မှုအများဆုံး ခရိုင်များထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ===နွားမွေးမြူရေး=== ဟိတချိဂယူးနွား (常 陸 牛 - ひたちぎゅう - Hitachi-gyū, Hitachi-ushi) သည် ခရိုင်မှ ထွက်ရှိသည့် ထင်ရှားသည့် အမဲသားတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဤနွား၏ အမည်သည် ရှေးခေတ်ပြည်နယ်၏ အမည်ဖြစ်သည့် "ဟိတချိပြည်နယ်" မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ===စက်မှုလုပ်ငန်းစင်တာများ=== *ဟိတချိဧရိယာ - လျှပ်စစ်နှင့်စက်ပစ္စည်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများ တည်ရှိသည်။ ကုမ္ပဏီပေါင်း ၁၃၀၀ ကျော်တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အများစုကို ဟိတချိကုမ္ပဏီသည် ငှားရမ်းထားသည်။ ဤဧရိယာကို ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် ဆုခဲဂဝ (ဟိတချိမြို့) တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ *တိုးခိုင်းဧရိယာ - အက်တမ်စွမ်းအင်သုတေသနအဖွဲ့အစည်း J-PARC နှင့် ပရိုတွန်သုတေသနအဆောက်အဦတို့ တည်ရှိသည်။ *ဆွတ်ခုဘဧရိယာ - ပညာရေးနှင့် သုတေသနဆိုင်ရာ အဆောက်အဦ ၃၂ ခု ရှိသည်။ *ခရှိမဧရိယာ - ကုန်ပစ္စည်းစက်ရုံများ တည်ရှိသည်။ စတီးနှင့် ရေနံဓာတုနှင့်ဆိုင်သည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း ၁၆၀ ခန့် ရှိသည်။ ==ပညာရေး== ===တက္ကသိုလ်များ=== ==ခရီးသွားနေရာများ== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==ခရိုင်အမည်၏ အသံထွက်== ==ညီအစ်မမြို့များ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] t8azt7f6667xkjwohf6ajlhf68fl52l 1048236 1048235 2026-08-12T05:28:28Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* တက္ကသိုလ်များ */ 1048236 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name =အိဘရခိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|茨城県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|茨城県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Ibaraki-ken}} | image_skyline = {{multiple image | total_width = 280 | border = infobox | perrow = 1/3/2/2/2 | image1 = Kairaku-en, Ibaraki 21.jpg | caption1 = [[Kairaku-en|Kairaku-en Garden]] | image2 = Lake Kasumigaura and Mt.Tsukuba,Inashiki-city,Japan.JPG | caption2 = [[Lake Kasumigaura]] and [[Mount Tsukuba|Mt. Tsukuba]] | image3 = Autumn of Fukuroda Falls, Daigo, Ibaraki; November 2016.jpg | caption3 = [[Fukuroda Falls]]<br/>[[Daigo, Ibaraki|Daigo]] town<br/>([[Kuji District, Ibaraki|Kuji District]]) | image4 = Ishioka-festival,Wakamatsu-cho,Ishioka-city,Japan.jpg | caption4 = [[:ja:常陸國總社宮大祭|Ishioka Autumn Traditional Festival]] | image5 = Rokkakudo seen from the sea (Kitaibaraki City) 2020.jpg | caption5 = [[Rokkakudō (Kitaibaraki)|Rokkakudō of Kitaibaraki]] | image6 = Miharashino Oka (Hitachi Seaside Park) 46.jpg | caption6 = [[Hitachi Seaside Park]] | image7 = Mount Tsukuba (9975500704).jpg | caption7 = [[Mount Tsukuba]] | image8 = 水郷潮来あやめ園20230604-IMG 7533.jpg | caption8 = Suigō [[Itako, Ibaraki|Itako]] Iris Garden | image9 = Kashima Shrine main shrine - sept 22 2015.jpg | caption9 = [[Kashima Shrine]] | image10 = Natto for sale in Ibaraki Apr 30 2019 04-26PM.jpeg | caption10 = [[Mito, Ibaraki|Mito]] [[Natto]]<ref>{{cite web |url=https://www.nyrture.com/blog/ancient-origins-of-natto|title=Natto: Japanese History of a Modern-Day Superfood|date=14 January 2020 |publisher=NYrture, 2020-01-14|access-date=2024-09-08}}</ref> }} | image_flag = Flag of Ibaraki Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Ibaraki Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | image_map = Map of Japan with highlight on 08 Ibaraki prefecture.svg | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name1 = [[Honshu]] | subdivision_type2 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name2 = [[Kantō region|Kantō]] | subdivision_type3 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | subdivision_name3 = Ibaraki | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Mito, Ibaraki|Mito]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 7 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 44 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Kazuhiko Ōigawa]] | area_total_km2 = 6,097.19 | area_water_percent = 4.8 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|24th]] | population_footnotes = | population_total = 2791231 | population_as_of = November 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|11th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 14,586 billion<br />[[US$]] 107.7 billion (2022) | iso_code = JP-08 | website = {{URL|http://www.pref.ibaraki.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Ibaraki Prefecture | bird = Eurasian [[Skylark]] (''Alauda arvensis'') | fish = | flower = [[Rose]] (''Rosa'') | tree = [[Ume]] tree (''Prunus mume'') }} | population_blank2_title = Dialect | population_blank2 = [[Ibaraki dialect]] | anthem = {{interlanguage link|Ibaraki kenmin no uta|ja|茨城県民の歌}} }} '''အိဘရခိခရိုင်''' (茨城県, Ibaraki-ken) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ခန်းတိုးဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်လူဦးရေ ၂,၈၂၈,၀၈၆ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၆,၀၉၇.၁၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂,၃၅၄.၁၄ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ မြောက်ဘက်တွင် [[ဖုခုရှိမခရိုင်]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[တိုချိဂိခရိုင်]]၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ချိဘခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ မိတိုမြို့သည် ခရိုင်၏ မြို့တော်ဖြစ်ကာ အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ တွတ်ခုဘမြို့၊ ဟိတချိမြို့၊ ဟိတချိနခမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ အိဘရခိခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပစိဖိတ်ကမ်းရိုးတန်းအရှေ့ပိုင်းမှ [[တိုကျိုမြို့]] အရှေ့မြောက်ဘက်အထိ တည်ရှိနေသည်။ ခရိုင်သည် "ကြီးမားသည့် တိုကျိုမြို့ပြဧရိယာ" တွင် ပါဝင်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် [[ခဆုမိဂအုရကန်]] ရှိပြီး ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဒုတိယအကြီးဆုံးကန် ဖြစ်သည်။ [[တိုနဲမြစ်]]သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက်အရှည်ဆုံးမြစ်ဖြစ်ကာ ရေဝေရေလဲဒေသအားဖြင့် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ [[ဆွတ်ခုဘတောင်]]သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တောင်များထဲတွင် ထင်ရှားသည့်တောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် ခိုင်းရခုအန်းပန်းဥယျာဉ်သည် "ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ကြီးမားသည့် ဥယျာဉ်သုံးခု" တွင် ပါဝင်ပြီး "ခိုင်းခိဒိုး" ကိုယ်ခံပညာ၏ အဓိကအချက်အချာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== အိဘရခိခရိုင်သည် [[ခန်းတိုးဒေသ]]၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ [[တိုချိဂိခရိုင်]]နှင့် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အထိ ရှည်လျားကာ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[ဖုခုရှိမခရိုင်]]နှင့် [[ချိဘခရိုင်]]တို့ ရှိသည်။ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]နှင့်လည်း နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ဆုံးအပိုင်းသည် တောင်ထူထပ်သည်။ သို့သော် ခရိုင်၏ ဧရိယာအများစုသည် ကန်များပါရှိသည့် ပြန့်ပြူးသည့် လွင်ပြင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ထိုလွင်ပြင်သည် [[ခန်းတိုးလွင်ပြင်]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ===သဘာဝဥယျာဉ်များ=== ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အချက်အလက်အရ ခရိုင်ကုန်းမြေဧရိယာ၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်များ ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့တွင် [[ဆုအိဂေါ့ - ဆွတ်ခုဘအမျိုးသားဥယျာဉ်]]၊ ခရိုင်သဘာဝဥယျာဉ်ကိုးခုတို့ ပါဝင်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် ခရိုင်ဘူမိဥယျာဉ်တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ဆုအိဂေါ့ - ဆွတ်ခုဘအမျိုးသားဥယျာဉ်သည် ချိဘခရိုင်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ဧရိယာအတွင်းတွင်လည်း ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ ===တောင်တန်းများ=== ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် ထောင်ထူထပ်ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ဆွတ်ခုဘတောင်တန်း (筑波 山地) တည်ရှိသည်။ အဓိကတောင်များမှာ [[ယမိဇိုတောင်]] (၁၀၂၂ မီတာ) ဖြစ်ပြီး ဖုခုရှိမခရိုင်၊ တိုချိဂိခရိုင်တို့၏ နယ်နိမိတ်ပေါ် ခရိုင်သုံးခုဆုံရာနေရာ ဖြစ်သည်။ တခဆဆတောင် (၉၂၂ မီတာ) မြင့်သည်။ [[ဆွတ်ခုဘတောင်]]သည် တောင်ထိပ်နှစ်ခု ပါရှိကာ နယောတိုင်းတောင်ထိပ်သည် ၈၇၇ မီတာ ရှိပြီး နန်းတိုင်းတောင်ထိပ်သည် ၈၇၁ မီတာ မြင့်သည်။ အခြားသော အဓိကတောင်များမှာ အိုရှောတောင် (၈၀၄ မီတာ)၊ ဟနဇိုနိုတောင် (၇၉၈ မီတာ)၊ [[ခဘတောင် (အိဘရခိ)|ခဘတောင်]] (၇၀၉ မီတာ) တို့ ဖြစ်သည်။ ===ရေစီးဆင်းမှု=== ခရိုင်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်များမှာ တိုနဲမြစ်၊ နခမြစ် (အိဘရခိ)၊ ခုဂျိမြစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုမြစ်များအားလုံးသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့ စီးဝင်သွားကြသည်။ ၁၇ ရာစုမတိုင်မီကာလတွင် တိုနဲမြစ်၏ အောက်ဘက်ပိုင်းသည် လက်ရှိကာလ မြစ်ပုသဏ္ဌာန်နှင့် ကွာခြားမှုရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန်ကာလက တိုနဲမြစ်သည် တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းသွားကာ တိုကျိုပင်လယ်အော်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ တိုနဲမြစ်၏ မြစ်လက်တက်များမှာ ခိနုမြစ်နှင့် ခိုခိုင်းမြစ်တို့ ဖြစ်သည်။ ထိုမြစ်လက်တက်များသည် ခရိုင်အနောက်ဘက်ပိုင်းတွင် မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းလျက်ရှိသည်။ ရှင်းတိုနဲမြစ်နှင့် ဆခုရမြစ်တို့သည် နိရှိအုရကန်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ ===မြို့များ=== {{See also|အိဘရခိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} အိဘရခိခရိုင်တွင် မြို့ပေါင်း ၃၂ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Bando Ibaraki.svg|25x25px]] [[Bandō, Ibaraki|Bandō]] |坂東市 |123.03 |51,577 |[[File:Bando in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Chikusei Ibaraki.svg|25x25px]] [[Chikusei]] |筑西市 |205.30 |98,031 |[[File:Chikusei in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachi, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachi, Ibaraki|Hitachi]] |日立市 |225.71 |165,822 |[[File:Hitachi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachinaka, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachinaka, Ibaraki|Hitachinaka]] |ひたちなか市 |99.96 |154,631 |[[File:Hitachinaka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachiomiya, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachiōmiya]] |常陸大宮市 |348.45 |39,176 |[[File:Hitachiomiya in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachiōta, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachiōta, Ibaraki|Hitachiōta]] |常陸太田市 |371.99 |47,922 |[[File:Hitachiota in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hokota, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hokota, Ibaraki|Hokota]] |鉾田市 |207.61 |45,886 |[[File:Hokota in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Inashiki Ibaraki.svg|25x25px]] [[Inashiki]] |稲敷市 |205.81 |38,353 |[[File:Inashiki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ishioka Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ishioka, Ibaraki|Ishioka]] |石岡市 |215.53 |70,124 |[[File:Ishioka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Itako Ibaraki.svg|25x25px]] [[Itako, Ibaraki|Itako]] |潮来市 |71.40 |27,512 |[[File:Itako in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Joso Ibaraki.svg|25x25px]] [[Jōsō]] |常総市 |123.64 |59,314 |[[File:Joso in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kamisu, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kamisu]] |神栖市 |146.94 |95,396 |[[File:Kamisu in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kasama, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kasama, Ibaraki|Kasama]] |笠間市 |240.40 |73,664 |[[File:Kasama in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kashima, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kashima, Ibaraki|Kashima]] |鹿嶋市 |106.02 |66,098 |[[File:Kashima in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kasumigaura, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kasumigaura, Ibaraki|Kasumigaura]] |かすみがうら市 |156.60 |40,254 |[[File:Kasumigaura in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kitaibaraki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kitaibaraki, Ibaraki|Kitaibaraki]] |北茨城市 |186.80 |41,750 |[[File:Kitaibaraki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Koga Ibaraki.svg|25x25px]] [[Koga, Ibaraki|Koga]] |古河市 |123.58 |137,512 |[[File:Koga in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Mito, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Mito, Ibaraki|Mito]] (capital) |水戸市 |217.32 |268,036 |[[File:Mito in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Moriya, Ibaraki (no text).svg|25x25px]] [[Moriya, Ibaraki|Moriya]] |守谷市 |35.71 |69,827 |[[File:Moriya in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Naka, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Naka, Ibaraki|Naka]] |那珂市 |97.82 |53,137 |[[File:Naka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Namegata Ibaraki.svg|25x25px]] [[Namegata]] |行方市 |222.48 |31,960 |[[File:Namegata in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Omitama, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Omitama]] |小美玉市 |144.74 |48,754 |[[File:Omitama in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ryūgasaki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ryūgasaki, Ibaraki|Ryūgasaki]] |龍ケ崎市 |78.55 |75,212 |[[File:Ryugasaki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Sakuragawa, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Sakuragawa, Ibaraki|Sakuragawa]] |桜川市 |180.06 |38,905 |[[File:Sakuragawa in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Shimotsuma, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Shimotsuma, Ibaraki|Shimotsuma]] |下妻市 |80.88 |41,621 |[[File:Shimotsuma in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Takahagi, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Takahagi, Ibaraki|Takahagi]] |高萩市 |193.58 |27,522 |[[File:Takahagi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Toride, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Toride, Ibaraki|Toride]] |取手市 |69.94 |103,717 |[[File:Toride in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsuchiura, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsuchiura]] |土浦市 |122.89 |142,181 |[[File:Tsuchiura in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsukuba, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsukuba]] |つくば市 |283.72 |256,526 |[[File:Tsukuba in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsukubamirai Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsukubamirai]] |つくばみらい市 |79.16 |51,035 |[[File:Tsukubamirai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ushiku Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ushiku, Ibaraki|Ushiku]] |牛久市 |58.92 |83,826 |[[File:Ushiku in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Yuki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Yūki, Ibaraki|Yūki]] |結城市 |65.76 |49,252 |[[File:Yuki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |} ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== အိဘရခိခရိုင်တွင် ဒေသ ၇ ခု ပါဝင်သည်။ ထိုဒေသတို့တွင် မြို့ငယ် ၁၀ ခု၊ ရွာ ၂ ရွာ ပါဝင်သည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Ami Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ami, Ibaraki|Ami]] |阿見町 |71.40 |47,927 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Ami in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Daigo Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Daigo, Ibaraki|Daigo]] |大子町 |325.76 |15,725 |[[Kuji District, Ibaraki|Kuji District]] |[[File:Daigo in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Goka, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Goka]] |五霞町 |23.11 |8,162 |[[Sashima District, Ibaraki|Sashima District]] |[[File:Goka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ibaraki, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ibaraki, Ibaraki|Ibaraki]] |茨城町 |121.58 |31,412 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Ibaraki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kawachi, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Kawachi, Ibaraki|Kawachi]] |河内町 |44.30 |8,298 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Kawachi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Miho, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Miho, Ibaraki|Miho]] |美浦村 |66.61 |14,504 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Miho in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Oarai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ōarai, Ibaraki|Ōarai]] |大洗町 |23.74 |15,787 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Oarai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Sakai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Sakai, Ibaraki|Sakai]] |境町 |46.59 |24,061 |[[Sashima District, Ibaraki|Sashima District]] |[[File:Sakai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Shirosato, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Shirosato, Ibaraki|Shirosato]] |城里町 |161.80 |18,044 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Shirosato in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tokai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Tōkai, Ibaraki|Tōkai]] |東海村 |37.98 |37,641 |[[Naka District, Ibaraki|Naka District]] |[[File:Tokai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tone, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Tone, Ibaraki|Tone]] |利根町 |24.90 |15,073 |[[Kitasōma District, Ibaraki|Kitasōma District]] |[[File:Tone in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Yachiyo Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Yachiyo, Ibaraki|Yachiyo]] |八千代町 |58.99 |20,882 |[[Yūki District]] |[[File:Yachiyo in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ=== {{Main|အိဘရခိခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==စီးပွားရေး== အိဘရခိခရိုင်၏ စီးပွားရေးသည် စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်မှု (အထူးသဖြင့် နျူကလီးယားစွမ်းအင်)၊ ဓာတုဗေဒနှင့် တိုင်းတာရေးကိရိယာထုတ်လုပ်ခြင်း၊ သုတေသနလုပ်ငန်းများနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ စိုက်ပျိုးရေး၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းတို့သည်လည်း ခရိုင်စီးပွားရေး၏ အဓိကကျသည့် အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.invest.indus.pref.ibaraki.jp/en/about-ibaraki/|title=About Ibaraki|access-date=November 12, 2021|website=invest.indus.pref.ibaraki.jp|archive-date=November 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211114013559/https://www.invest.indus.pref.ibaraki.jp/en/about-ibaraki/|url-status=live}}</ref> အိဘရခိခရိုင်၏ ကြီးမားကျယ်ပြန်သည့် မြေပြင်အနေအထားသည် စက်မှုလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် အထောက်အကူပြုလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်ရှိ ဆွတ်ခုဘမြို့သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သုတေသနနှင့် ပညာရေးမြို့တော် ဖြစ်သည်။ ဆွတ်ခုဘမြို့သည် ဟိတချိကုမ္ပဏီ၏ မွေးဖွားရာနေရာလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=data {{!}} Attractive Local Regions in Japan - Investing in Japan - Japan External Trade Organization |url=https://www.jetro.go.jp/en/invest/region/data/ibaraki.html |access-date=2022-07-04 |website=ジェトロ |language=en |archive-date=2022-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627150914/https://www.jetro.go.jp/en/invest/region/data/ibaraki.html |url-status=live }}</ref> [[File:Mt.Tsukuba 22.jpg|thumb|[[ဆွတ်ခုဘတောင်]]ခြေရှိ လယ်ကွင်းများ]] [[File:Sweet potato field in Namegata, Ibaraki 06.jpg|thumb|နမဲဂတမြို့ရှိ ကန်စွန်းဥစိုက်ခင်း]] ===စိုက်ပျိုးရေး=== ခရိုင်သည် မြေပြန့်များပြားခြင်း၊ ရေပေါကြွယ်ဝခြင်းနှင့် သင့်လျော်သည့် ရာသီဥတုရှိခြင်းတို့ကြောင့် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ခရိုင်နှင့် စီရင်စုများအကြားတွင် စိုက်ပျိုးရေးထုတ်လုပ်မှု အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် တိုကျိုမြို့ပြဧရိယာအတွက် စားစရာများကို အဓိကထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ အဓိကထုတ်ကုန်များတွင် ဖရုံသီး၊ သစ်တော်သီး၊ ငရုတ်သီး၊ ဆန်၊ သကြားနှင့် ပန်းများ စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ ခရိုင်သည် နိုင်ငံ၏ အခြားသောဒေသများသို့လည်း စိုက်ပျိုးသီးနှံများကို ထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံး၏ ငရုတ်ကောင်းနှင့် တရုတ်ကော်ဖီထုပ်ထုတ်လုပ်မှု၏ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ===ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း=== [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]နှင့် [[ခဆုမိဂအုရကန်]]နှင့် အခြားသော မြစ်ချောင်းများတို့တွင် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ အိဘရခိခရိုင်သည် ဂျပန်ရှိ ငါးထုတ်လုပ်မှုအများဆုံး ခရိုင်များထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ===နွားမွေးမြူရေး=== ဟိတချိဂယူးနွား (常 陸 牛 - ひたちぎゅう - Hitachi-gyū, Hitachi-ushi) သည် ခရိုင်မှ ထွက်ရှိသည့် ထင်ရှားသည့် အမဲသားတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဤနွား၏ အမည်သည် ရှေးခေတ်ပြည်နယ်၏ အမည်ဖြစ်သည့် "ဟိတချိပြည်နယ်" မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ===စက်မှုလုပ်ငန်းစင်တာများ=== *ဟိတချိဧရိယာ - လျှပ်စစ်နှင့်စက်ပစ္စည်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများ တည်ရှိသည်။ ကုမ္ပဏီပေါင်း ၁၃၀၀ ကျော်တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အများစုကို ဟိတချိကုမ္ပဏီသည် ငှားရမ်းထားသည်။ ဤဧရိယာကို ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် ဆုခဲဂဝ (ဟိတချိမြို့) တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ *တိုးခိုင်းဧရိယာ - အက်တမ်စွမ်းအင်သုတေသနအဖွဲ့အစည်း J-PARC နှင့် ပရိုတွန်သုတေသနအဆောက်အဦတို့ တည်ရှိသည်။ *ဆွတ်ခုဘဧရိယာ - ပညာရေးနှင့် သုတေသနဆိုင်ရာ အဆောက်အဦ ၃၂ ခု ရှိသည်။ *ခရှိမဧရိယာ - ကုန်ပစ္စည်းစက်ရုံများ တည်ရှိသည်။ စတီးနှင့် ရေနံဓာတုနှင့်ဆိုင်သည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း ၁၆၀ ခန့် ရှိသည်။ ==ပညာရေး== ===တက္ကသိုလ်များ=== *အမိ **[[Ibaraki Prefectural University of Health Sciences]] *ဟိတချိ **[[Ibaraki Christian University]] [[File:Kodokan, Mito, 2020.jpg|thumb|[[Kōdōkan (Mito)]]]] *မိတို **[[Ibaraki University]] **[[Tokiwa University]] *ရူးဂဆခိ **[[Ryutsu Keizai University|Ryūtsū Keizai University]] *တိုရိဒဲ **[[Tokyo University of the Arts]] *ဆွတ်ချိအုရ **[[Tsukuba International University]] *ဆွတ်ခုဘ **[[Tsukuba Gakuin University]] **[[Tsukuba University]] **[[National University Corporation Tsukuba University of Technology|Tsukuba University of Technology]] ==ခရီးသွားနေရာများ== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==ခရိုင်အမည်၏ အသံထွက်== ==ညီအစ်မမြို့များ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] cf9twtgr9j78cc104uhza9nrvslxkdz 1048237 1048236 2026-08-12T05:28:52Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ခရီးသွားနေရာများ */ 1048237 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name =အိဘရခိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|茨城県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|茨城県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Ibaraki-ken}} | image_skyline = {{multiple image | total_width = 280 | border = infobox | perrow = 1/3/2/2/2 | image1 = Kairaku-en, Ibaraki 21.jpg | caption1 = [[Kairaku-en|Kairaku-en Garden]] | image2 = Lake Kasumigaura and Mt.Tsukuba,Inashiki-city,Japan.JPG | caption2 = [[Lake Kasumigaura]] and [[Mount Tsukuba|Mt. Tsukuba]] | image3 = Autumn of Fukuroda Falls, Daigo, Ibaraki; November 2016.jpg | caption3 = [[Fukuroda Falls]]<br/>[[Daigo, Ibaraki|Daigo]] town<br/>([[Kuji District, Ibaraki|Kuji District]]) | image4 = Ishioka-festival,Wakamatsu-cho,Ishioka-city,Japan.jpg | caption4 = [[:ja:常陸國總社宮大祭|Ishioka Autumn Traditional Festival]] | image5 = Rokkakudo seen from the sea (Kitaibaraki City) 2020.jpg | caption5 = [[Rokkakudō (Kitaibaraki)|Rokkakudō of Kitaibaraki]] | image6 = Miharashino Oka (Hitachi Seaside Park) 46.jpg | caption6 = [[Hitachi Seaside Park]] | image7 = Mount Tsukuba (9975500704).jpg | caption7 = [[Mount Tsukuba]] | image8 = 水郷潮来あやめ園20230604-IMG 7533.jpg | caption8 = Suigō [[Itako, Ibaraki|Itako]] Iris Garden | image9 = Kashima Shrine main shrine - sept 22 2015.jpg | caption9 = [[Kashima Shrine]] | image10 = Natto for sale in Ibaraki Apr 30 2019 04-26PM.jpeg | caption10 = [[Mito, Ibaraki|Mito]] [[Natto]]<ref>{{cite web |url=https://www.nyrture.com/blog/ancient-origins-of-natto|title=Natto: Japanese History of a Modern-Day Superfood|date=14 January 2020 |publisher=NYrture, 2020-01-14|access-date=2024-09-08}}</ref> }} | image_flag = Flag of Ibaraki Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Ibaraki Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | image_map = Map of Japan with highlight on 08 Ibaraki prefecture.svg | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name1 = [[Honshu]] | subdivision_type2 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name2 = [[Kantō region|Kantō]] | subdivision_type3 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | subdivision_name3 = Ibaraki | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Mito, Ibaraki|Mito]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 7 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 44 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Kazuhiko Ōigawa]] | area_total_km2 = 6,097.19 | area_water_percent = 4.8 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|24th]] | population_footnotes = | population_total = 2791231 | population_as_of = November 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|11th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 14,586 billion<br />[[US$]] 107.7 billion (2022) | iso_code = JP-08 | website = {{URL|http://www.pref.ibaraki.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Ibaraki Prefecture | bird = Eurasian [[Skylark]] (''Alauda arvensis'') | fish = | flower = [[Rose]] (''Rosa'') | tree = [[Ume]] tree (''Prunus mume'') }} | population_blank2_title = Dialect | population_blank2 = [[Ibaraki dialect]] | anthem = {{interlanguage link|Ibaraki kenmin no uta|ja|茨城県民の歌}} }} '''အိဘရခိခရိုင်''' (茨城県, Ibaraki-ken) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ခန်းတိုးဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်လူဦးရေ ၂,၈၂၈,၀၈၆ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၆,၀၉၇.၁၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂,၃၅၄.၁၄ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ မြောက်ဘက်တွင် [[ဖုခုရှိမခရိုင်]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[တိုချိဂိခရိုင်]]၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ချိဘခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ မိတိုမြို့သည် ခရိုင်၏ မြို့တော်ဖြစ်ကာ အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ တွတ်ခုဘမြို့၊ ဟိတချိမြို့၊ ဟိတချိနခမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ အိဘရခိခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပစိဖိတ်ကမ်းရိုးတန်းအရှေ့ပိုင်းမှ [[တိုကျိုမြို့]] အရှေ့မြောက်ဘက်အထိ တည်ရှိနေသည်။ ခရိုင်သည် "ကြီးမားသည့် တိုကျိုမြို့ပြဧရိယာ" တွင် ပါဝင်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် [[ခဆုမိဂအုရကန်]] ရှိပြီး ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဒုတိယအကြီးဆုံးကန် ဖြစ်သည်။ [[တိုနဲမြစ်]]သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက်အရှည်ဆုံးမြစ်ဖြစ်ကာ ရေဝေရေလဲဒေသအားဖြင့် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ [[ဆွတ်ခုဘတောင်]]သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တောင်များထဲတွင် ထင်ရှားသည့်တောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် ခိုင်းရခုအန်းပန်းဥယျာဉ်သည် "ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ကြီးမားသည့် ဥယျာဉ်သုံးခု" တွင် ပါဝင်ပြီး "ခိုင်းခိဒိုး" ကိုယ်ခံပညာ၏ အဓိကအချက်အချာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== အိဘရခိခရိုင်သည် [[ခန်းတိုးဒေသ]]၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ [[တိုချိဂိခရိုင်]]နှင့် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အထိ ရှည်လျားကာ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[ဖုခုရှိမခရိုင်]]နှင့် [[ချိဘခရိုင်]]တို့ ရှိသည်။ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]နှင့်လည်း နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ဆုံးအပိုင်းသည် တောင်ထူထပ်သည်။ သို့သော် ခရိုင်၏ ဧရိယာအများစုသည် ကန်များပါရှိသည့် ပြန့်ပြူးသည့် လွင်ပြင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ထိုလွင်ပြင်သည် [[ခန်းတိုးလွင်ပြင်]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ===သဘာဝဥယျာဉ်များ=== ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အချက်အလက်အရ ခရိုင်ကုန်းမြေဧရိယာ၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်များ ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့တွင် [[ဆုအိဂေါ့ - ဆွတ်ခုဘအမျိုးသားဥယျာဉ်]]၊ ခရိုင်သဘာဝဥယျာဉ်ကိုးခုတို့ ပါဝင်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် ခရိုင်ဘူမိဥယျာဉ်တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ဆုအိဂေါ့ - ဆွတ်ခုဘအမျိုးသားဥယျာဉ်သည် ချိဘခရိုင်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ဧရိယာအတွင်းတွင်လည်း ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ ===တောင်တန်းများ=== ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် ထောင်ထူထပ်ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ဆွတ်ခုဘတောင်တန်း (筑波 山地) တည်ရှိသည်။ အဓိကတောင်များမှာ [[ယမိဇိုတောင်]] (၁၀၂၂ မီတာ) ဖြစ်ပြီး ဖုခုရှိမခရိုင်၊ တိုချိဂိခရိုင်တို့၏ နယ်နိမိတ်ပေါ် ခရိုင်သုံးခုဆုံရာနေရာ ဖြစ်သည်။ တခဆဆတောင် (၉၂၂ မီတာ) မြင့်သည်။ [[ဆွတ်ခုဘတောင်]]သည် တောင်ထိပ်နှစ်ခု ပါရှိကာ နယောတိုင်းတောင်ထိပ်သည် ၈၇၇ မီတာ ရှိပြီး နန်းတိုင်းတောင်ထိပ်သည် ၈၇၁ မီတာ မြင့်သည်။ အခြားသော အဓိကတောင်များမှာ အိုရှောတောင် (၈၀၄ မီတာ)၊ ဟနဇိုနိုတောင် (၇၉၈ မီတာ)၊ [[ခဘတောင် (အိဘရခိ)|ခဘတောင်]] (၇၀၉ မီတာ) တို့ ဖြစ်သည်။ ===ရေစီးဆင်းမှု=== ခရိုင်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်များမှာ တိုနဲမြစ်၊ နခမြစ် (အိဘရခိ)၊ ခုဂျိမြစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုမြစ်များအားလုံးသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့ စီးဝင်သွားကြသည်။ ၁၇ ရာစုမတိုင်မီကာလတွင် တိုနဲမြစ်၏ အောက်ဘက်ပိုင်းသည် လက်ရှိကာလ မြစ်ပုသဏ္ဌာန်နှင့် ကွာခြားမှုရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန်ကာလက တိုနဲမြစ်သည် တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းသွားကာ တိုကျိုပင်လယ်အော်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ တိုနဲမြစ်၏ မြစ်လက်တက်များမှာ ခိနုမြစ်နှင့် ခိုခိုင်းမြစ်တို့ ဖြစ်သည်။ ထိုမြစ်လက်တက်များသည် ခရိုင်အနောက်ဘက်ပိုင်းတွင် မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းလျက်ရှိသည်။ ရှင်းတိုနဲမြစ်နှင့် ဆခုရမြစ်တို့သည် နိရှိအုရကန်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ ===မြို့များ=== {{See also|အိဘရခိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} အိဘရခိခရိုင်တွင် မြို့ပေါင်း ၃၂ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Bando Ibaraki.svg|25x25px]] [[Bandō, Ibaraki|Bandō]] |坂東市 |123.03 |51,577 |[[File:Bando in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Chikusei Ibaraki.svg|25x25px]] [[Chikusei]] |筑西市 |205.30 |98,031 |[[File:Chikusei in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachi, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachi, Ibaraki|Hitachi]] |日立市 |225.71 |165,822 |[[File:Hitachi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachinaka, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachinaka, Ibaraki|Hitachinaka]] |ひたちなか市 |99.96 |154,631 |[[File:Hitachinaka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachiomiya, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachiōmiya]] |常陸大宮市 |348.45 |39,176 |[[File:Hitachiomiya in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachiōta, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachiōta, Ibaraki|Hitachiōta]] |常陸太田市 |371.99 |47,922 |[[File:Hitachiota in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hokota, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hokota, Ibaraki|Hokota]] |鉾田市 |207.61 |45,886 |[[File:Hokota in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Inashiki Ibaraki.svg|25x25px]] [[Inashiki]] |稲敷市 |205.81 |38,353 |[[File:Inashiki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ishioka Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ishioka, Ibaraki|Ishioka]] |石岡市 |215.53 |70,124 |[[File:Ishioka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Itako Ibaraki.svg|25x25px]] [[Itako, Ibaraki|Itako]] |潮来市 |71.40 |27,512 |[[File:Itako in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Joso Ibaraki.svg|25x25px]] [[Jōsō]] |常総市 |123.64 |59,314 |[[File:Joso in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kamisu, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kamisu]] |神栖市 |146.94 |95,396 |[[File:Kamisu in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kasama, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kasama, Ibaraki|Kasama]] |笠間市 |240.40 |73,664 |[[File:Kasama in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kashima, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kashima, Ibaraki|Kashima]] |鹿嶋市 |106.02 |66,098 |[[File:Kashima in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kasumigaura, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kasumigaura, Ibaraki|Kasumigaura]] |かすみがうら市 |156.60 |40,254 |[[File:Kasumigaura in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kitaibaraki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kitaibaraki, Ibaraki|Kitaibaraki]] |北茨城市 |186.80 |41,750 |[[File:Kitaibaraki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Koga Ibaraki.svg|25x25px]] [[Koga, Ibaraki|Koga]] |古河市 |123.58 |137,512 |[[File:Koga in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Mito, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Mito, Ibaraki|Mito]] (capital) |水戸市 |217.32 |268,036 |[[File:Mito in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Moriya, Ibaraki (no text).svg|25x25px]] [[Moriya, Ibaraki|Moriya]] |守谷市 |35.71 |69,827 |[[File:Moriya in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Naka, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Naka, Ibaraki|Naka]] |那珂市 |97.82 |53,137 |[[File:Naka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Namegata Ibaraki.svg|25x25px]] [[Namegata]] |行方市 |222.48 |31,960 |[[File:Namegata in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Omitama, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Omitama]] |小美玉市 |144.74 |48,754 |[[File:Omitama in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ryūgasaki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ryūgasaki, Ibaraki|Ryūgasaki]] |龍ケ崎市 |78.55 |75,212 |[[File:Ryugasaki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Sakuragawa, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Sakuragawa, Ibaraki|Sakuragawa]] |桜川市 |180.06 |38,905 |[[File:Sakuragawa in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Shimotsuma, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Shimotsuma, Ibaraki|Shimotsuma]] |下妻市 |80.88 |41,621 |[[File:Shimotsuma in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Takahagi, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Takahagi, Ibaraki|Takahagi]] |高萩市 |193.58 |27,522 |[[File:Takahagi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Toride, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Toride, Ibaraki|Toride]] |取手市 |69.94 |103,717 |[[File:Toride in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsuchiura, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsuchiura]] |土浦市 |122.89 |142,181 |[[File:Tsuchiura in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsukuba, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsukuba]] |つくば市 |283.72 |256,526 |[[File:Tsukuba in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsukubamirai Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsukubamirai]] |つくばみらい市 |79.16 |51,035 |[[File:Tsukubamirai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ushiku Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ushiku, Ibaraki|Ushiku]] |牛久市 |58.92 |83,826 |[[File:Ushiku in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Yuki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Yūki, Ibaraki|Yūki]] |結城市 |65.76 |49,252 |[[File:Yuki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |} ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== အိဘရခိခရိုင်တွင် ဒေသ ၇ ခု ပါဝင်သည်။ ထိုဒေသတို့တွင် မြို့ငယ် ၁၀ ခု၊ ရွာ ၂ ရွာ ပါဝင်သည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Ami Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ami, Ibaraki|Ami]] |阿見町 |71.40 |47,927 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Ami in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Daigo Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Daigo, Ibaraki|Daigo]] |大子町 |325.76 |15,725 |[[Kuji District, Ibaraki|Kuji District]] |[[File:Daigo in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Goka, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Goka]] |五霞町 |23.11 |8,162 |[[Sashima District, Ibaraki|Sashima District]] |[[File:Goka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ibaraki, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ibaraki, Ibaraki|Ibaraki]] |茨城町 |121.58 |31,412 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Ibaraki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kawachi, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Kawachi, Ibaraki|Kawachi]] |河内町 |44.30 |8,298 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Kawachi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Miho, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Miho, Ibaraki|Miho]] |美浦村 |66.61 |14,504 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Miho in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Oarai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ōarai, Ibaraki|Ōarai]] |大洗町 |23.74 |15,787 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Oarai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Sakai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Sakai, Ibaraki|Sakai]] |境町 |46.59 |24,061 |[[Sashima District, Ibaraki|Sashima District]] |[[File:Sakai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Shirosato, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Shirosato, Ibaraki|Shirosato]] |城里町 |161.80 |18,044 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Shirosato in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tokai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Tōkai, Ibaraki|Tōkai]] |東海村 |37.98 |37,641 |[[Naka District, Ibaraki|Naka District]] |[[File:Tokai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tone, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Tone, Ibaraki|Tone]] |利根町 |24.90 |15,073 |[[Kitasōma District, Ibaraki|Kitasōma District]] |[[File:Tone in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Yachiyo Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Yachiyo, Ibaraki|Yachiyo]] |八千代町 |58.99 |20,882 |[[Yūki District]] |[[File:Yachiyo in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ=== {{Main|အိဘရခိခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==စီးပွားရေး== အိဘရခိခရိုင်၏ စီးပွားရေးသည် စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်မှု (အထူးသဖြင့် နျူကလီးယားစွမ်းအင်)၊ ဓာတုဗေဒနှင့် တိုင်းတာရေးကိရိယာထုတ်လုပ်ခြင်း၊ သုတေသနလုပ်ငန်းများနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ စိုက်ပျိုးရေး၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းတို့သည်လည်း ခရိုင်စီးပွားရေး၏ အဓိကကျသည့် အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.invest.indus.pref.ibaraki.jp/en/about-ibaraki/|title=About Ibaraki|access-date=November 12, 2021|website=invest.indus.pref.ibaraki.jp|archive-date=November 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211114013559/https://www.invest.indus.pref.ibaraki.jp/en/about-ibaraki/|url-status=live}}</ref> အိဘရခိခရိုင်၏ ကြီးမားကျယ်ပြန်သည့် မြေပြင်အနေအထားသည် စက်မှုလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် အထောက်အကူပြုလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်ရှိ ဆွတ်ခုဘမြို့သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သုတေသနနှင့် ပညာရေးမြို့တော် ဖြစ်သည်။ ဆွတ်ခုဘမြို့သည် ဟိတချိကုမ္ပဏီ၏ မွေးဖွားရာနေရာလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=data {{!}} Attractive Local Regions in Japan - Investing in Japan - Japan External Trade Organization |url=https://www.jetro.go.jp/en/invest/region/data/ibaraki.html |access-date=2022-07-04 |website=ジェトロ |language=en |archive-date=2022-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627150914/https://www.jetro.go.jp/en/invest/region/data/ibaraki.html |url-status=live }}</ref> [[File:Mt.Tsukuba 22.jpg|thumb|[[ဆွတ်ခုဘတောင်]]ခြေရှိ လယ်ကွင်းများ]] [[File:Sweet potato field in Namegata, Ibaraki 06.jpg|thumb|နမဲဂတမြို့ရှိ ကန်စွန်းဥစိုက်ခင်း]] ===စိုက်ပျိုးရေး=== ခရိုင်သည် မြေပြန့်များပြားခြင်း၊ ရေပေါကြွယ်ဝခြင်းနှင့် သင့်လျော်သည့် ရာသီဥတုရှိခြင်းတို့ကြောင့် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ခရိုင်နှင့် စီရင်စုများအကြားတွင် စိုက်ပျိုးရေးထုတ်လုပ်မှု အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် တိုကျိုမြို့ပြဧရိယာအတွက် စားစရာများကို အဓိကထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ အဓိကထုတ်ကုန်များတွင် ဖရုံသီး၊ သစ်တော်သီး၊ ငရုတ်သီး၊ ဆန်၊ သကြားနှင့် ပန်းများ စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ ခရိုင်သည် နိုင်ငံ၏ အခြားသောဒေသများသို့လည်း စိုက်ပျိုးသီးနှံများကို ထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံး၏ ငရုတ်ကောင်းနှင့် တရုတ်ကော်ဖီထုပ်ထုတ်လုပ်မှု၏ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ===ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း=== [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]နှင့် [[ခဆုမိဂအုရကန်]]နှင့် အခြားသော မြစ်ချောင်းများတို့တွင် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ အိဘရခိခရိုင်သည် ဂျပန်ရှိ ငါးထုတ်လုပ်မှုအများဆုံး ခရိုင်များထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ===နွားမွေးမြူရေး=== ဟိတချိဂယူးနွား (常 陸 牛 - ひたちぎゅう - Hitachi-gyū, Hitachi-ushi) သည် ခရိုင်မှ ထွက်ရှိသည့် ထင်ရှားသည့် အမဲသားတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဤနွား၏ အမည်သည် ရှေးခေတ်ပြည်နယ်၏ အမည်ဖြစ်သည့် "ဟိတချိပြည်နယ်" မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ===စက်မှုလုပ်ငန်းစင်တာများ=== *ဟိတချိဧရိယာ - လျှပ်စစ်နှင့်စက်ပစ္စည်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများ တည်ရှိသည်။ ကုမ္ပဏီပေါင်း ၁၃၀၀ ကျော်တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အများစုကို ဟိတချိကုမ္ပဏီသည် ငှားရမ်းထားသည်။ ဤဧရိယာကို ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် ဆုခဲဂဝ (ဟိတချိမြို့) တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ *တိုးခိုင်းဧရိယာ - အက်တမ်စွမ်းအင်သုတေသနအဖွဲ့အစည်း J-PARC နှင့် ပရိုတွန်သုတေသနအဆောက်အဦတို့ တည်ရှိသည်။ *ဆွတ်ခုဘဧရိယာ - ပညာရေးနှင့် သုတေသနဆိုင်ရာ အဆောက်အဦ ၃၂ ခု ရှိသည်။ *ခရှိမဧရိယာ - ကုန်ပစ္စည်းစက်ရုံများ တည်ရှိသည်။ စတီးနှင့် ရေနံဓာတုနှင့်ဆိုင်သည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း ၁၆၀ ခန့် ရှိသည်။ ==ပညာရေး== ===တက္ကသိုလ်များ=== *အမိ **[[Ibaraki Prefectural University of Health Sciences]] *ဟိတချိ **[[Ibaraki Christian University]] [[File:Kodokan, Mito, 2020.jpg|thumb|[[Kōdōkan (Mito)]]]] *မိတို **[[Ibaraki University]] **[[Tokiwa University]] *ရူးဂဆခိ **[[Ryutsu Keizai University|Ryūtsū Keizai University]] *တိုရိဒဲ **[[Tokyo University of the Arts]] *ဆွတ်ချိအုရ **[[Tsukuba International University]] *ဆွတ်ခုဘ **[[Tsukuba Gakuin University]] **[[Tsukuba University]] **[[National University Corporation Tsukuba University of Technology|Tsukuba University of Technology]] ==ခရီးသွားနေရာများ== {{div col|colwidth=18em}} * [[Fukuroda Falls]] * [[Hitachi Seaside Park]] * [[Ibaraki Prefectural Museum of History]] * [[Kairaku-en|Kairaku-en (garden)]] * [[Kashima Shrine]] * [[Lake Kasumigaura]] * [[Mount Tsukuba]] * [[Aqua World|Ōarai Aquarium]] * [[Tsukuba, Ibaraki|Tsukuba Science City]] * [[Ushiku Daibutsu]] {{div col end}} <gallery mode="packed"> File:Hobikibune 05.JPG|Hobikibune (Sailboat) on Lake Kasumigaura File:Fukuroda Falls 44.jpg|[[Fukuroda Falls]] in Daigo File:Mount Tsukuba 2.jpg|A view of Mount Tsukuba, from Tsukuba City File:Suigo Itako Ayame Garden 07.jpg|A view of Suigō [[Itako, Ibaraki|Itako]] Iris Garden File:Rokkakudo seen from the sea (Kitaibaraki City) 2020.jpg|A view of [[Rokkakudō (Kitaibaraki)|Rokkakudō]] and Pacific Ocean in Kitaibaraki File:Oarai Coast 09.jpg|[[Torii]] of [[Ōarai, Ibaraki|Ōarai]] Coast File:Miharashino Oka (Hitachi Seaside Park) 17.jpg|Nemophila in spring in [[Hitachi Seaside Park]] File:Kairakuen (7125549463).jpg|[[Kairaku-en]] File:Kashima-jingu romon gate.jpg|[[Kashima Shrine]] File:20100216 acaworld01.jpg|[[Aqua World|Ōarai Aquarium]] </gallery> ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==ခရိုင်အမည်၏ အသံထွက်== ==ညီအစ်မမြို့များ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] nx0os0p9yy0ww9t2qzjtsksz5wl1v0a 1048240 1048237 2026-08-12T05:31:46Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ခရီးသွားနေရာများ */ 1048240 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name =အိဘရခိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|茨城県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|茨城県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Ibaraki-ken}} | image_skyline = {{multiple image | total_width = 280 | border = infobox | perrow = 1/3/2/2/2 | image1 = Kairaku-en, Ibaraki 21.jpg | caption1 = [[Kairaku-en|Kairaku-en Garden]] | image2 = Lake Kasumigaura and Mt.Tsukuba,Inashiki-city,Japan.JPG | caption2 = [[Lake Kasumigaura]] and [[Mount Tsukuba|Mt. Tsukuba]] | image3 = Autumn of Fukuroda Falls, Daigo, Ibaraki; November 2016.jpg | caption3 = [[Fukuroda Falls]]<br/>[[Daigo, Ibaraki|Daigo]] town<br/>([[Kuji District, Ibaraki|Kuji District]]) | image4 = Ishioka-festival,Wakamatsu-cho,Ishioka-city,Japan.jpg | caption4 = [[:ja:常陸國總社宮大祭|Ishioka Autumn Traditional Festival]] | image5 = Rokkakudo seen from the sea (Kitaibaraki City) 2020.jpg | caption5 = [[Rokkakudō (Kitaibaraki)|Rokkakudō of Kitaibaraki]] | image6 = Miharashino Oka (Hitachi Seaside Park) 46.jpg | caption6 = [[Hitachi Seaside Park]] | image7 = Mount Tsukuba (9975500704).jpg | caption7 = [[Mount Tsukuba]] | image8 = 水郷潮来あやめ園20230604-IMG 7533.jpg | caption8 = Suigō [[Itako, Ibaraki|Itako]] Iris Garden | image9 = Kashima Shrine main shrine - sept 22 2015.jpg | caption9 = [[Kashima Shrine]] | image10 = Natto for sale in Ibaraki Apr 30 2019 04-26PM.jpeg | caption10 = [[Mito, Ibaraki|Mito]] [[Natto]]<ref>{{cite web |url=https://www.nyrture.com/blog/ancient-origins-of-natto|title=Natto: Japanese History of a Modern-Day Superfood|date=14 January 2020 |publisher=NYrture, 2020-01-14|access-date=2024-09-08}}</ref> }} | image_flag = Flag of Ibaraki Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Ibaraki Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | image_map = Map of Japan with highlight on 08 Ibaraki prefecture.svg | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name1 = [[Honshu]] | subdivision_type2 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name2 = [[Kantō region|Kantō]] | subdivision_type3 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | subdivision_name3 = Ibaraki | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Mito, Ibaraki|Mito]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 7 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 44 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Kazuhiko Ōigawa]] | area_total_km2 = 6,097.19 | area_water_percent = 4.8 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|24th]] | population_footnotes = | population_total = 2791231 | population_as_of = November 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|11th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 14,586 billion<br />[[US$]] 107.7 billion (2022) | iso_code = JP-08 | website = {{URL|http://www.pref.ibaraki.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Ibaraki Prefecture | bird = Eurasian [[Skylark]] (''Alauda arvensis'') | fish = | flower = [[Rose]] (''Rosa'') | tree = [[Ume]] tree (''Prunus mume'') }} | population_blank2_title = Dialect | population_blank2 = [[Ibaraki dialect]] | anthem = {{interlanguage link|Ibaraki kenmin no uta|ja|茨城県民の歌}} }} '''အိဘရခိခရိုင်''' (茨城県, Ibaraki-ken) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ခန်းတိုးဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်လူဦးရေ ၂,၈၂၈,၀၈၆ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၆,၀၉၇.၁၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂,၃၅၄.၁၄ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ မြောက်ဘက်တွင် [[ဖုခုရှိမခရိုင်]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[တိုချိဂိခရိုင်]]၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ချိဘခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ မိတိုမြို့သည် ခရိုင်၏ မြို့တော်ဖြစ်ကာ အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ တွတ်ခုဘမြို့၊ ဟိတချိမြို့၊ ဟိတချိနခမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ အိဘရခိခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပစိဖိတ်ကမ်းရိုးတန်းအရှေ့ပိုင်းမှ [[တိုကျိုမြို့]] အရှေ့မြောက်ဘက်အထိ တည်ရှိနေသည်။ ခရိုင်သည် "ကြီးမားသည့် တိုကျိုမြို့ပြဧရိယာ" တွင် ပါဝင်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် [[ခဆုမိဂအုရကန်]] ရှိပြီး ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဒုတိယအကြီးဆုံးကန် ဖြစ်သည်။ [[တိုနဲမြစ်]]သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက်အရှည်ဆုံးမြစ်ဖြစ်ကာ ရေဝေရေလဲဒေသအားဖြင့် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ [[ဆွတ်ခုဘတောင်]]သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တောင်များထဲတွင် ထင်ရှားသည့်တောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် ခိုင်းရခုအန်းပန်းဥယျာဉ်သည် "ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ကြီးမားသည့် ဥယျာဉ်သုံးခု" တွင် ပါဝင်ပြီး "ခိုင်းခိဒိုး" ကိုယ်ခံပညာ၏ အဓိကအချက်အချာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== အိဘရခိခရိုင်သည် [[ခန်းတိုးဒေသ]]၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ [[တိုချိဂိခရိုင်]]နှင့် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အထိ ရှည်လျားကာ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[ဖုခုရှိမခရိုင်]]နှင့် [[ချိဘခရိုင်]]တို့ ရှိသည်။ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]နှင့်လည်း နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ဆုံးအပိုင်းသည် တောင်ထူထပ်သည်။ သို့သော် ခရိုင်၏ ဧရိယာအများစုသည် ကန်များပါရှိသည့် ပြန့်ပြူးသည့် လွင်ပြင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ထိုလွင်ပြင်သည် [[ခန်းတိုးလွင်ပြင်]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ===သဘာဝဥယျာဉ်များ=== ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အချက်အလက်အရ ခရိုင်ကုန်းမြေဧရိယာ၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်များ ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့တွင် [[ဆုအိဂေါ့ - ဆွတ်ခုဘအမျိုးသားဥယျာဉ်]]၊ ခရိုင်သဘာဝဥယျာဉ်ကိုးခုတို့ ပါဝင်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် ခရိုင်ဘူမိဥယျာဉ်တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ဆုအိဂေါ့ - ဆွတ်ခုဘအမျိုးသားဥယျာဉ်သည် ချိဘခရိုင်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ဧရိယာအတွင်းတွင်လည်း ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ ===တောင်တန်းများ=== ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် ထောင်ထူထပ်ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ဆွတ်ခုဘတောင်တန်း (筑波 山地) တည်ရှိသည်။ အဓိကတောင်များမှာ [[ယမိဇိုတောင်]] (၁၀၂၂ မီတာ) ဖြစ်ပြီး ဖုခုရှိမခရိုင်၊ တိုချိဂိခရိုင်တို့၏ နယ်နိမိတ်ပေါ် ခရိုင်သုံးခုဆုံရာနေရာ ဖြစ်သည်။ တခဆဆတောင် (၉၂၂ မီတာ) မြင့်သည်။ [[ဆွတ်ခုဘတောင်]]သည် တောင်ထိပ်နှစ်ခု ပါရှိကာ နယောတိုင်းတောင်ထိပ်သည် ၈၇၇ မီတာ ရှိပြီး နန်းတိုင်းတောင်ထိပ်သည် ၈၇၁ မီတာ မြင့်သည်။ အခြားသော အဓိကတောင်များမှာ အိုရှောတောင် (၈၀၄ မီတာ)၊ ဟနဇိုနိုတောင် (၇၉၈ မီတာ)၊ [[ခဘတောင် (အိဘရခိ)|ခဘတောင်]] (၇၀၉ မီတာ) တို့ ဖြစ်သည်။ ===ရေစီးဆင်းမှု=== ခရိုင်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်များမှာ တိုနဲမြစ်၊ နခမြစ် (အိဘရခိ)၊ ခုဂျိမြစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုမြစ်များအားလုံးသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့ စီးဝင်သွားကြသည်။ ၁၇ ရာစုမတိုင်မီကာလတွင် တိုနဲမြစ်၏ အောက်ဘက်ပိုင်းသည် လက်ရှိကာလ မြစ်ပုသဏ္ဌာန်နှင့် ကွာခြားမှုရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန်ကာလက တိုနဲမြစ်သည် တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းသွားကာ တိုကျိုပင်လယ်အော်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ တိုနဲမြစ်၏ မြစ်လက်တက်များမှာ ခိနုမြစ်နှင့် ခိုခိုင်းမြစ်တို့ ဖြစ်သည်။ ထိုမြစ်လက်တက်များသည် ခရိုင်အနောက်ဘက်ပိုင်းတွင် မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းလျက်ရှိသည်။ ရှင်းတိုနဲမြစ်နှင့် ဆခုရမြစ်တို့သည် နိရှိအုရကန်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ ===မြို့များ=== {{See also|အိဘရခိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} အိဘရခိခရိုင်တွင် မြို့ပေါင်း ၃၂ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Bando Ibaraki.svg|25x25px]] [[Bandō, Ibaraki|Bandō]] |坂東市 |123.03 |51,577 |[[File:Bando in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Chikusei Ibaraki.svg|25x25px]] [[Chikusei]] |筑西市 |205.30 |98,031 |[[File:Chikusei in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachi, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachi, Ibaraki|Hitachi]] |日立市 |225.71 |165,822 |[[File:Hitachi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachinaka, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachinaka, Ibaraki|Hitachinaka]] |ひたちなか市 |99.96 |154,631 |[[File:Hitachinaka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachiomiya, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachiōmiya]] |常陸大宮市 |348.45 |39,176 |[[File:Hitachiomiya in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachiōta, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachiōta, Ibaraki|Hitachiōta]] |常陸太田市 |371.99 |47,922 |[[File:Hitachiota in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hokota, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hokota, Ibaraki|Hokota]] |鉾田市 |207.61 |45,886 |[[File:Hokota in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Inashiki Ibaraki.svg|25x25px]] [[Inashiki]] |稲敷市 |205.81 |38,353 |[[File:Inashiki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ishioka Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ishioka, Ibaraki|Ishioka]] |石岡市 |215.53 |70,124 |[[File:Ishioka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Itako Ibaraki.svg|25x25px]] [[Itako, Ibaraki|Itako]] |潮来市 |71.40 |27,512 |[[File:Itako in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Joso Ibaraki.svg|25x25px]] [[Jōsō]] |常総市 |123.64 |59,314 |[[File:Joso in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kamisu, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kamisu]] |神栖市 |146.94 |95,396 |[[File:Kamisu in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kasama, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kasama, Ibaraki|Kasama]] |笠間市 |240.40 |73,664 |[[File:Kasama in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kashima, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kashima, Ibaraki|Kashima]] |鹿嶋市 |106.02 |66,098 |[[File:Kashima in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kasumigaura, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kasumigaura, Ibaraki|Kasumigaura]] |かすみがうら市 |156.60 |40,254 |[[File:Kasumigaura in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kitaibaraki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kitaibaraki, Ibaraki|Kitaibaraki]] |北茨城市 |186.80 |41,750 |[[File:Kitaibaraki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Koga Ibaraki.svg|25x25px]] [[Koga, Ibaraki|Koga]] |古河市 |123.58 |137,512 |[[File:Koga in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Mito, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Mito, Ibaraki|Mito]] (capital) |水戸市 |217.32 |268,036 |[[File:Mito in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Moriya, Ibaraki (no text).svg|25x25px]] [[Moriya, Ibaraki|Moriya]] |守谷市 |35.71 |69,827 |[[File:Moriya in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Naka, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Naka, Ibaraki|Naka]] |那珂市 |97.82 |53,137 |[[File:Naka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Namegata Ibaraki.svg|25x25px]] [[Namegata]] |行方市 |222.48 |31,960 |[[File:Namegata in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Omitama, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Omitama]] |小美玉市 |144.74 |48,754 |[[File:Omitama in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ryūgasaki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ryūgasaki, Ibaraki|Ryūgasaki]] |龍ケ崎市 |78.55 |75,212 |[[File:Ryugasaki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Sakuragawa, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Sakuragawa, Ibaraki|Sakuragawa]] |桜川市 |180.06 |38,905 |[[File:Sakuragawa in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Shimotsuma, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Shimotsuma, Ibaraki|Shimotsuma]] |下妻市 |80.88 |41,621 |[[File:Shimotsuma in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Takahagi, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Takahagi, Ibaraki|Takahagi]] |高萩市 |193.58 |27,522 |[[File:Takahagi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Toride, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Toride, Ibaraki|Toride]] |取手市 |69.94 |103,717 |[[File:Toride in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsuchiura, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsuchiura]] |土浦市 |122.89 |142,181 |[[File:Tsuchiura in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsukuba, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsukuba]] |つくば市 |283.72 |256,526 |[[File:Tsukuba in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsukubamirai Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsukubamirai]] |つくばみらい市 |79.16 |51,035 |[[File:Tsukubamirai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ushiku Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ushiku, Ibaraki|Ushiku]] |牛久市 |58.92 |83,826 |[[File:Ushiku in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Yuki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Yūki, Ibaraki|Yūki]] |結城市 |65.76 |49,252 |[[File:Yuki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |} ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== အိဘရခိခရိုင်တွင် ဒေသ ၇ ခု ပါဝင်သည်။ ထိုဒေသတို့တွင် မြို့ငယ် ၁၀ ခု၊ ရွာ ၂ ရွာ ပါဝင်သည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Ami Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ami, Ibaraki|Ami]] |阿見町 |71.40 |47,927 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Ami in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Daigo Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Daigo, Ibaraki|Daigo]] |大子町 |325.76 |15,725 |[[Kuji District, Ibaraki|Kuji District]] |[[File:Daigo in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Goka, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Goka]] |五霞町 |23.11 |8,162 |[[Sashima District, Ibaraki|Sashima District]] |[[File:Goka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ibaraki, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ibaraki, Ibaraki|Ibaraki]] |茨城町 |121.58 |31,412 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Ibaraki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kawachi, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Kawachi, Ibaraki|Kawachi]] |河内町 |44.30 |8,298 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Kawachi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Miho, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Miho, Ibaraki|Miho]] |美浦村 |66.61 |14,504 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Miho in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Oarai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ōarai, Ibaraki|Ōarai]] |大洗町 |23.74 |15,787 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Oarai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Sakai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Sakai, Ibaraki|Sakai]] |境町 |46.59 |24,061 |[[Sashima District, Ibaraki|Sashima District]] |[[File:Sakai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Shirosato, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Shirosato, Ibaraki|Shirosato]] |城里町 |161.80 |18,044 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Shirosato in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tokai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Tōkai, Ibaraki|Tōkai]] |東海村 |37.98 |37,641 |[[Naka District, Ibaraki|Naka District]] |[[File:Tokai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tone, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Tone, Ibaraki|Tone]] |利根町 |24.90 |15,073 |[[Kitasōma District, Ibaraki|Kitasōma District]] |[[File:Tone in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Yachiyo Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Yachiyo, Ibaraki|Yachiyo]] |八千代町 |58.99 |20,882 |[[Yūki District]] |[[File:Yachiyo in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ=== {{Main|အိဘရခိခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==စီးပွားရေး== အိဘရခိခရိုင်၏ စီးပွားရေးသည် စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်မှု (အထူးသဖြင့် နျူကလီးယားစွမ်းအင်)၊ ဓာတုဗေဒနှင့် တိုင်းတာရေးကိရိယာထုတ်လုပ်ခြင်း၊ သုတေသနလုပ်ငန်းများနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ စိုက်ပျိုးရေး၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းတို့သည်လည်း ခရိုင်စီးပွားရေး၏ အဓိကကျသည့် အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.invest.indus.pref.ibaraki.jp/en/about-ibaraki/|title=About Ibaraki|access-date=November 12, 2021|website=invest.indus.pref.ibaraki.jp|archive-date=November 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211114013559/https://www.invest.indus.pref.ibaraki.jp/en/about-ibaraki/|url-status=live}}</ref> အိဘရခိခရိုင်၏ ကြီးမားကျယ်ပြန်သည့် မြေပြင်အနေအထားသည် စက်မှုလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် အထောက်အကူပြုလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်ရှိ ဆွတ်ခုဘမြို့သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သုတေသနနှင့် ပညာရေးမြို့တော် ဖြစ်သည်။ ဆွတ်ခုဘမြို့သည် ဟိတချိကုမ္ပဏီ၏ မွေးဖွားရာနေရာလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=data {{!}} Attractive Local Regions in Japan - Investing in Japan - Japan External Trade Organization |url=https://www.jetro.go.jp/en/invest/region/data/ibaraki.html |access-date=2022-07-04 |website=ジェトロ |language=en |archive-date=2022-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627150914/https://www.jetro.go.jp/en/invest/region/data/ibaraki.html |url-status=live }}</ref> [[File:Mt.Tsukuba 22.jpg|thumb|[[ဆွတ်ခုဘတောင်]]ခြေရှိ လယ်ကွင်းများ]] [[File:Sweet potato field in Namegata, Ibaraki 06.jpg|thumb|နမဲဂတမြို့ရှိ ကန်စွန်းဥစိုက်ခင်း]] ===စိုက်ပျိုးရေး=== ခရိုင်သည် မြေပြန့်များပြားခြင်း၊ ရေပေါကြွယ်ဝခြင်းနှင့် သင့်လျော်သည့် ရာသီဥတုရှိခြင်းတို့ကြောင့် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ခရိုင်နှင့် စီရင်စုများအကြားတွင် စိုက်ပျိုးရေးထုတ်လုပ်မှု အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် တိုကျိုမြို့ပြဧရိယာအတွက် စားစရာများကို အဓိကထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ အဓိကထုတ်ကုန်များတွင် ဖရုံသီး၊ သစ်တော်သီး၊ ငရုတ်သီး၊ ဆန်၊ သကြားနှင့် ပန်းများ စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ ခရိုင်သည် နိုင်ငံ၏ အခြားသောဒေသများသို့လည်း စိုက်ပျိုးသီးနှံများကို ထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံး၏ ငရုတ်ကောင်းနှင့် တရုတ်ကော်ဖီထုပ်ထုတ်လုပ်မှု၏ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ===ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း=== [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]နှင့် [[ခဆုမိဂအုရကန်]]နှင့် အခြားသော မြစ်ချောင်းများတို့တွင် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ အိဘရခိခရိုင်သည် ဂျပန်ရှိ ငါးထုတ်လုပ်မှုအများဆုံး ခရိုင်များထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ===နွားမွေးမြူရေး=== ဟိတချိဂယူးနွား (常 陸 牛 - ひたちぎゅう - Hitachi-gyū, Hitachi-ushi) သည် ခရိုင်မှ ထွက်ရှိသည့် ထင်ရှားသည့် အမဲသားတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဤနွား၏ အမည်သည် ရှေးခေတ်ပြည်နယ်၏ အမည်ဖြစ်သည့် "ဟိတချိပြည်နယ်" မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ===စက်မှုလုပ်ငန်းစင်တာများ=== *ဟိတချိဧရိယာ - လျှပ်စစ်နှင့်စက်ပစ္စည်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများ တည်ရှိသည်။ ကုမ္ပဏီပေါင်း ၁၃၀၀ ကျော်တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အများစုကို ဟိတချိကုမ္ပဏီသည် ငှားရမ်းထားသည်။ ဤဧရိယာကို ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် ဆုခဲဂဝ (ဟိတချိမြို့) တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ *တိုးခိုင်းဧရိယာ - အက်တမ်စွမ်းအင်သုတေသနအဖွဲ့အစည်း J-PARC နှင့် ပရိုတွန်သုတေသနအဆောက်အဦတို့ တည်ရှိသည်။ *ဆွတ်ခုဘဧရိယာ - ပညာရေးနှင့် သုတေသနဆိုင်ရာ အဆောက်အဦ ၃၂ ခု ရှိသည်။ *ခရှိမဧရိယာ - ကုန်ပစ္စည်းစက်ရုံများ တည်ရှိသည်။ စတီးနှင့် ရေနံဓာတုနှင့်ဆိုင်သည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း ၁၆၀ ခန့် ရှိသည်။ ==ပညာရေး== ===တက္ကသိုလ်များ=== *အမိ **[[Ibaraki Prefectural University of Health Sciences]] *ဟိတချိ **[[Ibaraki Christian University]] [[File:Kodokan, Mito, 2020.jpg|thumb|[[Kōdōkan (Mito)]]]] *မိတို **[[Ibaraki University]] **[[Tokiwa University]] *ရူးဂဆခိ **[[Ryutsu Keizai University|Ryūtsū Keizai University]] *တိုရိဒဲ **[[Tokyo University of the Arts]] *ဆွတ်ချိအုရ **[[Tsukuba International University]] *ဆွတ်ခုဘ **[[Tsukuba Gakuin University]] **[[Tsukuba University]] **[[National University Corporation Tsukuba University of Technology|Tsukuba University of Technology]] ==ခရီးသွားနေရာများ== {{div col|colwidth=18em}} * [[ဖုခုရိုဒရေတံခွန်]] * [[Hitachi Seaside Park]] * [[Ibaraki Prefectural Museum of History]] * [[Kairaku-en|Kairaku-en (garden)]] * [[Kashima Shrine]] * [[ခဆုမိဂအုရကန်]] * [[ဆွတ်ခုဘတောင်]] * [[Aqua World|Ōarai Aquarium]] * [[Tsukuba, Ibaraki|Tsukuba Science City]] * [[အုရှိခုဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး]] {{div col end}} <gallery mode="packed"> File:Hobikibune 05.JPG|Hobikibune (Sailboat) on Lake Kasumigaura File:Fukuroda Falls 44.jpg|[[Fukuroda Falls]] in Daigo File:Mount Tsukuba 2.jpg|A view of Mount Tsukuba, from Tsukuba City File:Suigo Itako Ayame Garden 07.jpg|A view of Suigō [[Itako, Ibaraki|Itako]] Iris Garden File:Rokkakudo seen from the sea (Kitaibaraki City) 2020.jpg|A view of [[Rokkakudō (Kitaibaraki)|Rokkakudō]] and Pacific Ocean in Kitaibaraki File:Oarai Coast 09.jpg|[[Torii]] of [[Ōarai, Ibaraki|Ōarai]] Coast File:Miharashino Oka (Hitachi Seaside Park) 17.jpg|Nemophila in spring in [[Hitachi Seaside Park]] File:Kairakuen (7125549463).jpg|[[Kairaku-en]] File:Kashima-jingu romon gate.jpg|[[Kashima Shrine]] File:20100216 acaworld01.jpg|[[Aqua World|Ōarai Aquarium]] </gallery> ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==ခရိုင်အမည်၏ အသံထွက်== ==ညီအစ်မမြို့များ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] ia7xuml5ifa0dfqzrjyb5ffwgoiv877 1048322 1048240 2026-08-12T11:31:06Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး */ 1048322 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name =အိဘရခိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|茨城県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|茨城県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Ibaraki-ken}} | image_skyline = {{multiple image | total_width = 280 | border = infobox | perrow = 1/3/2/2/2 | image1 = Kairaku-en, Ibaraki 21.jpg | caption1 = [[Kairaku-en|Kairaku-en Garden]] | image2 = Lake Kasumigaura and Mt.Tsukuba,Inashiki-city,Japan.JPG | caption2 = [[Lake Kasumigaura]] and [[Mount Tsukuba|Mt. Tsukuba]] | image3 = Autumn of Fukuroda Falls, Daigo, Ibaraki; November 2016.jpg | caption3 = [[Fukuroda Falls]]<br/>[[Daigo, Ibaraki|Daigo]] town<br/>([[Kuji District, Ibaraki|Kuji District]]) | image4 = Ishioka-festival,Wakamatsu-cho,Ishioka-city,Japan.jpg | caption4 = [[:ja:常陸國總社宮大祭|Ishioka Autumn Traditional Festival]] | image5 = Rokkakudo seen from the sea (Kitaibaraki City) 2020.jpg | caption5 = [[Rokkakudō (Kitaibaraki)|Rokkakudō of Kitaibaraki]] | image6 = Miharashino Oka (Hitachi Seaside Park) 46.jpg | caption6 = [[Hitachi Seaside Park]] | image7 = Mount Tsukuba (9975500704).jpg | caption7 = [[Mount Tsukuba]] | image8 = 水郷潮来あやめ園20230604-IMG 7533.jpg | caption8 = Suigō [[Itako, Ibaraki|Itako]] Iris Garden | image9 = Kashima Shrine main shrine - sept 22 2015.jpg | caption9 = [[Kashima Shrine]] | image10 = Natto for sale in Ibaraki Apr 30 2019 04-26PM.jpeg | caption10 = [[Mito, Ibaraki|Mito]] [[Natto]]<ref>{{cite web |url=https://www.nyrture.com/blog/ancient-origins-of-natto|title=Natto: Japanese History of a Modern-Day Superfood|date=14 January 2020 |publisher=NYrture, 2020-01-14|access-date=2024-09-08}}</ref> }} | image_flag = Flag of Ibaraki Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Ibaraki Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | image_map = Map of Japan with highlight on 08 Ibaraki prefecture.svg | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name1 = [[Honshu]] | subdivision_type2 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name2 = [[Kantō region|Kantō]] | subdivision_type3 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | subdivision_name3 = Ibaraki | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Mito, Ibaraki|Mito]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 7 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 44 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Kazuhiko Ōigawa]] | area_total_km2 = 6,097.19 | area_water_percent = 4.8 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|24th]] | population_footnotes = | population_total = 2791231 | population_as_of = November 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|11th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 14,586 billion<br />[[US$]] 107.7 billion (2022) | iso_code = JP-08 | website = {{URL|http://www.pref.ibaraki.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Ibaraki Prefecture | bird = Eurasian [[Skylark]] (''Alauda arvensis'') | fish = | flower = [[Rose]] (''Rosa'') | tree = [[Ume]] tree (''Prunus mume'') }} | population_blank2_title = Dialect | population_blank2 = [[Ibaraki dialect]] | anthem = {{interlanguage link|Ibaraki kenmin no uta|ja|茨城県民の歌}} }} '''အိဘရခိခရိုင်''' (茨城県, Ibaraki-ken) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ခန်းတိုးဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်လူဦးရေ ၂,၈၂၈,၀၈၆ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၆,၀၉၇.၁၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂,၃၅၄.၁၄ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ မြောက်ဘက်တွင် [[ဖုခုရှိမခရိုင်]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[တိုချိဂိခရိုင်]]၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ချိဘခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ မိတိုမြို့သည် ခရိုင်၏ မြို့တော်ဖြစ်ကာ အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ တွတ်ခုဘမြို့၊ ဟိတချိမြို့၊ ဟိတချိနခမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ အိဘရခိခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပစိဖိတ်ကမ်းရိုးတန်းအရှေ့ပိုင်းမှ [[တိုကျိုမြို့]] အရှေ့မြောက်ဘက်အထိ တည်ရှိနေသည်။ ခရိုင်သည် "ကြီးမားသည့် တိုကျိုမြို့ပြဧရိယာ" တွင် ပါဝင်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် [[ခဆုမိဂအုရကန်]] ရှိပြီး ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဒုတိယအကြီးဆုံးကန် ဖြစ်သည်။ [[တိုနဲမြစ်]]သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက်အရှည်ဆုံးမြစ်ဖြစ်ကာ ရေဝေရေလဲဒေသအားဖြင့် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ [[ဆွတ်ခုဘတောင်]]သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တောင်များထဲတွင် ထင်ရှားသည့်တောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် ခိုင်းရခုအန်းပန်းဥယျာဉ်သည် "ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ကြီးမားသည့် ဥယျာဉ်သုံးခု" တွင် ပါဝင်ပြီး "ခိုင်းခိဒိုး" ကိုယ်ခံပညာ၏ အဓိကအချက်အချာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== အိဘရခိခရိုင်သည် [[ခန်းတိုးဒေသ]]၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ [[တိုချိဂိခရိုင်]]နှင့် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အထိ ရှည်လျားကာ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[ဖုခုရှိမခရိုင်]]နှင့် [[ချိဘခရိုင်]]တို့ ရှိသည်။ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]နှင့်လည်း နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ဆုံးအပိုင်းသည် တောင်ထူထပ်သည်။ သို့သော် ခရိုင်၏ ဧရိယာအများစုသည် ကန်များပါရှိသည့် ပြန့်ပြူးသည့် လွင်ပြင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ထိုလွင်ပြင်သည် [[ခန်းတိုးလွင်ပြင်]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ===သဘာဝဥယျာဉ်များ=== ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အချက်အလက်အရ ခရိုင်ကုန်းမြေဧရိယာ၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်များ ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့တွင် [[ဆုအိဂေါ့ - ဆွတ်ခုဘအမျိုးသားဥယျာဉ်]]၊ ခရိုင်သဘာဝဥယျာဉ်ကိုးခုတို့ ပါဝင်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် ခရိုင်ဘူမိဥယျာဉ်တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ဆုအိဂေါ့ - ဆွတ်ခုဘအမျိုးသားဥယျာဉ်သည် ချိဘခရိုင်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ဧရိယာအတွင်းတွင်လည်း ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ ===တောင်တန်းများ=== ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် ထောင်ထူထပ်ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ဆွတ်ခုဘတောင်တန်း (筑波 山地) တည်ရှိသည်။ အဓိကတောင်များမှာ [[ယမိဇိုတောင်]] (၁၀၂၂ မီတာ) ဖြစ်ပြီး ဖုခုရှိမခရိုင်၊ တိုချိဂိခရိုင်တို့၏ နယ်နိမိတ်ပေါ် ခရိုင်သုံးခုဆုံရာနေရာ ဖြစ်သည်။ တခဆဆတောင် (၉၂၂ မီတာ) မြင့်သည်။ [[ဆွတ်ခုဘတောင်]]သည် တောင်ထိပ်နှစ်ခု ပါရှိကာ နယောတိုင်းတောင်ထိပ်သည် ၈၇၇ မီတာ ရှိပြီး နန်းတိုင်းတောင်ထိပ်သည် ၈၇၁ မီတာ မြင့်သည်။ အခြားသော အဓိကတောင်များမှာ အိုရှောတောင် (၈၀၄ မီတာ)၊ ဟနဇိုနိုတောင် (၇၉၈ မီတာ)၊ [[ခဘတောင် (အိဘရခိ)|ခဘတောင်]] (၇၀၉ မီတာ) တို့ ဖြစ်သည်။ ===ရေစီးဆင်းမှု=== ခရိုင်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်များမှာ တိုနဲမြစ်၊ နခမြစ် (အိဘရခိ)၊ ခုဂျိမြစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုမြစ်များအားလုံးသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့ စီးဝင်သွားကြသည်။ ၁၇ ရာစုမတိုင်မီကာလတွင် တိုနဲမြစ်၏ အောက်ဘက်ပိုင်းသည် လက်ရှိကာလ မြစ်ပုသဏ္ဌာန်နှင့် ကွာခြားမှုရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန်ကာလက တိုနဲမြစ်သည် တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းသွားကာ တိုကျိုပင်လယ်အော်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ တိုနဲမြစ်၏ မြစ်လက်တက်များမှာ ခိနုမြစ်နှင့် ခိုခိုင်းမြစ်တို့ ဖြစ်သည်။ ထိုမြစ်လက်တက်များသည် ခရိုင်အနောက်ဘက်ပိုင်းတွင် မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းလျက်ရှိသည်။ ရှင်းတိုနဲမြစ်နှင့် ဆခုရမြစ်တို့သည် နိရှိအုရကန်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ ===မြို့များ=== {{See also|အိဘရခိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} အိဘရခိခရိုင်တွင် မြို့ပေါင်း ၃၂ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Bando Ibaraki.svg|25x25px]] [[Bandō, Ibaraki|Bandō]] |坂東市 |123.03 |51,577 |[[File:Bando in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Chikusei Ibaraki.svg|25x25px]] [[Chikusei]] |筑西市 |205.30 |98,031 |[[File:Chikusei in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachi, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachi, Ibaraki|Hitachi]] |日立市 |225.71 |165,822 |[[File:Hitachi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachinaka, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachinaka, Ibaraki|Hitachinaka]] |ひたちなか市 |99.96 |154,631 |[[File:Hitachinaka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachiomiya, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachiōmiya]] |常陸大宮市 |348.45 |39,176 |[[File:Hitachiomiya in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachiōta, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachiōta, Ibaraki|Hitachiōta]] |常陸太田市 |371.99 |47,922 |[[File:Hitachiota in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hokota, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hokota, Ibaraki|Hokota]] |鉾田市 |207.61 |45,886 |[[File:Hokota in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Inashiki Ibaraki.svg|25x25px]] [[Inashiki]] |稲敷市 |205.81 |38,353 |[[File:Inashiki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ishioka Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ishioka, Ibaraki|Ishioka]] |石岡市 |215.53 |70,124 |[[File:Ishioka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Itako Ibaraki.svg|25x25px]] [[Itako, Ibaraki|Itako]] |潮来市 |71.40 |27,512 |[[File:Itako in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Joso Ibaraki.svg|25x25px]] [[Jōsō]] |常総市 |123.64 |59,314 |[[File:Joso in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kamisu, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kamisu]] |神栖市 |146.94 |95,396 |[[File:Kamisu in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kasama, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kasama, Ibaraki|Kasama]] |笠間市 |240.40 |73,664 |[[File:Kasama in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kashima, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kashima, Ibaraki|Kashima]] |鹿嶋市 |106.02 |66,098 |[[File:Kashima in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kasumigaura, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kasumigaura, Ibaraki|Kasumigaura]] |かすみがうら市 |156.60 |40,254 |[[File:Kasumigaura in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kitaibaraki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kitaibaraki, Ibaraki|Kitaibaraki]] |北茨城市 |186.80 |41,750 |[[File:Kitaibaraki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Koga Ibaraki.svg|25x25px]] [[Koga, Ibaraki|Koga]] |古河市 |123.58 |137,512 |[[File:Koga in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Mito, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Mito, Ibaraki|Mito]] (capital) |水戸市 |217.32 |268,036 |[[File:Mito in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Moriya, Ibaraki (no text).svg|25x25px]] [[Moriya, Ibaraki|Moriya]] |守谷市 |35.71 |69,827 |[[File:Moriya in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Naka, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Naka, Ibaraki|Naka]] |那珂市 |97.82 |53,137 |[[File:Naka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Namegata Ibaraki.svg|25x25px]] [[Namegata]] |行方市 |222.48 |31,960 |[[File:Namegata in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Omitama, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Omitama]] |小美玉市 |144.74 |48,754 |[[File:Omitama in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ryūgasaki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ryūgasaki, Ibaraki|Ryūgasaki]] |龍ケ崎市 |78.55 |75,212 |[[File:Ryugasaki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Sakuragawa, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Sakuragawa, Ibaraki|Sakuragawa]] |桜川市 |180.06 |38,905 |[[File:Sakuragawa in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Shimotsuma, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Shimotsuma, Ibaraki|Shimotsuma]] |下妻市 |80.88 |41,621 |[[File:Shimotsuma in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Takahagi, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Takahagi, Ibaraki|Takahagi]] |高萩市 |193.58 |27,522 |[[File:Takahagi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Toride, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Toride, Ibaraki|Toride]] |取手市 |69.94 |103,717 |[[File:Toride in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsuchiura, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsuchiura]] |土浦市 |122.89 |142,181 |[[File:Tsuchiura in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsukuba, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsukuba]] |つくば市 |283.72 |256,526 |[[File:Tsukuba in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsukubamirai Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsukubamirai]] |つくばみらい市 |79.16 |51,035 |[[File:Tsukubamirai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ushiku Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ushiku, Ibaraki|Ushiku]] |牛久市 |58.92 |83,826 |[[File:Ushiku in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Yuki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Yūki, Ibaraki|Yūki]] |結城市 |65.76 |49,252 |[[File:Yuki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |} ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== အိဘရခိခရိုင်တွင် ဒေသ ၇ ခု ပါဝင်သည်။ ထိုဒေသတို့တွင် မြို့ငယ် ၁၀ ခု၊ ရွာ ၂ ရွာ ပါဝင်သည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Ami Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ami, Ibaraki|Ami]] |阿見町 |71.40 |47,927 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Ami in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Daigo Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Daigo, Ibaraki|Daigo]] |大子町 |325.76 |15,725 |[[Kuji District, Ibaraki|Kuji District]] |[[File:Daigo in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Goka, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Goka]] |五霞町 |23.11 |8,162 |[[Sashima District, Ibaraki|Sashima District]] |[[File:Goka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ibaraki, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ibaraki, Ibaraki|Ibaraki]] |茨城町 |121.58 |31,412 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Ibaraki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kawachi, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Kawachi, Ibaraki|Kawachi]] |河内町 |44.30 |8,298 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Kawachi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Miho, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Miho, Ibaraki|Miho]] |美浦村 |66.61 |14,504 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Miho in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Oarai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ōarai, Ibaraki|Ōarai]] |大洗町 |23.74 |15,787 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Oarai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Sakai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Sakai, Ibaraki|Sakai]] |境町 |46.59 |24,061 |[[Sashima District, Ibaraki|Sashima District]] |[[File:Sakai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Shirosato, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Shirosato, Ibaraki|Shirosato]] |城里町 |161.80 |18,044 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Shirosato in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tokai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Tōkai, Ibaraki|Tōkai]] |東海村 |37.98 |37,641 |[[Naka District, Ibaraki|Naka District]] |[[File:Tokai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tone, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Tone, Ibaraki|Tone]] |利根町 |24.90 |15,073 |[[Kitasōma District, Ibaraki|Kitasōma District]] |[[File:Tone in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Yachiyo Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Yachiyo, Ibaraki|Yachiyo]] |八千代町 |58.99 |20,882 |[[Yūki District]] |[[File:Yachiyo in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ=== {{Main|အိဘရခိခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==စီးပွားရေး== အိဘရခိခရိုင်၏ စီးပွားရေးသည် စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်မှု (အထူးသဖြင့် နျူကလီးယားစွမ်းအင်)၊ ဓာတုဗေဒနှင့် တိုင်းတာရေးကိရိယာထုတ်လုပ်ခြင်း၊ သုတေသနလုပ်ငန်းများနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ စိုက်ပျိုးရေး၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းတို့သည်လည်း ခရိုင်စီးပွားရေး၏ အဓိကကျသည့် အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.invest.indus.pref.ibaraki.jp/en/about-ibaraki/|title=About Ibaraki|access-date=November 12, 2021|website=invest.indus.pref.ibaraki.jp|archive-date=November 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211114013559/https://www.invest.indus.pref.ibaraki.jp/en/about-ibaraki/|url-status=live}}</ref> အိဘရခိခရိုင်၏ ကြီးမားကျယ်ပြန်သည့် မြေပြင်အနေအထားသည် စက်မှုလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် အထောက်အကူပြုလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်ရှိ ဆွတ်ခုဘမြို့သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သုတေသနနှင့် ပညာရေးမြို့တော် ဖြစ်သည်။ ဆွတ်ခုဘမြို့သည် ဟိတချိကုမ္ပဏီ၏ မွေးဖွားရာနေရာလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=data {{!}} Attractive Local Regions in Japan - Investing in Japan - Japan External Trade Organization |url=https://www.jetro.go.jp/en/invest/region/data/ibaraki.html |access-date=2022-07-04 |website=ジェトロ |language=en |archive-date=2022-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627150914/https://www.jetro.go.jp/en/invest/region/data/ibaraki.html |url-status=live }}</ref> [[File:Mt.Tsukuba 22.jpg|thumb|[[ဆွတ်ခုဘတောင်]]ခြေရှိ လယ်ကွင်းများ]] [[File:Sweet potato field in Namegata, Ibaraki 06.jpg|thumb|နမဲဂတမြို့ရှိ ကန်စွန်းဥစိုက်ခင်း]] ===စိုက်ပျိုးရေး=== ခရိုင်သည် မြေပြန့်များပြားခြင်း၊ ရေပေါကြွယ်ဝခြင်းနှင့် သင့်လျော်သည့် ရာသီဥတုရှိခြင်းတို့ကြောင့် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ခရိုင်နှင့် စီရင်စုများအကြားတွင် စိုက်ပျိုးရေးထုတ်လုပ်မှု အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် တိုကျိုမြို့ပြဧရိယာအတွက် စားစရာများကို အဓိကထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ အဓိကထုတ်ကုန်များတွင် ဖရုံသီး၊ သစ်တော်သီး၊ ငရုတ်သီး၊ ဆန်၊ သကြားနှင့် ပန်းများ စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ ခရိုင်သည် နိုင်ငံ၏ အခြားသောဒေသများသို့လည်း စိုက်ပျိုးသီးနှံများကို ထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံး၏ ငရုတ်ကောင်းနှင့် တရုတ်ကော်ဖီထုပ်ထုတ်လုပ်မှု၏ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ===ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း=== [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]နှင့် [[ခဆုမိဂအုရကန်]]နှင့် အခြားသော မြစ်ချောင်းများတို့တွင် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ အိဘရခိခရိုင်သည် ဂျပန်ရှိ ငါးထုတ်လုပ်မှုအများဆုံး ခရိုင်များထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ===နွားမွေးမြူရေး=== ဟိတချိဂယူးနွား (常 陸 牛 - ひたちぎゅう - Hitachi-gyū, Hitachi-ushi) သည် ခရိုင်မှ ထွက်ရှိသည့် ထင်ရှားသည့် အမဲသားတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဤနွား၏ အမည်သည် ရှေးခေတ်ပြည်နယ်၏ အမည်ဖြစ်သည့် "ဟိတချိပြည်နယ်" မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ===စက်မှုလုပ်ငန်းစင်တာများ=== *ဟိတချိဧရိယာ - လျှပ်စစ်နှင့်စက်ပစ္စည်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများ တည်ရှိသည်။ ကုမ္ပဏီပေါင်း ၁၃၀၀ ကျော်တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အများစုကို ဟိတချိကုမ္ပဏီသည် ငှားရမ်းထားသည်။ ဤဧရိယာကို ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် ဆုခဲဂဝ (ဟိတချိမြို့) တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ *တိုးခိုင်းဧရိယာ - အက်တမ်စွမ်းအင်သုတေသနအဖွဲ့အစည်း J-PARC နှင့် ပရိုတွန်သုတေသနအဆောက်အဦတို့ တည်ရှိသည်။ *ဆွတ်ခုဘဧရိယာ - ပညာရေးနှင့် သုတေသနဆိုင်ရာ အဆောက်အဦ ၃၂ ခု ရှိသည်။ *ခရှိမဧရိယာ - ကုန်ပစ္စည်းစက်ရုံများ တည်ရှိသည်။ စတီးနှင့် ရေနံဓာတုနှင့်ဆိုင်သည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း ၁၆၀ ခန့် ရှိသည်။ ==ပညာရေး== ===တက္ကသိုလ်များ=== *အမိ **[[Ibaraki Prefectural University of Health Sciences]] *ဟိတချိ **[[Ibaraki Christian University]] [[File:Kodokan, Mito, 2020.jpg|thumb|[[Kōdōkan (Mito)]]]] *မိတို **[[Ibaraki University]] **[[Tokiwa University]] *ရူးဂဆခိ **[[Ryutsu Keizai University|Ryūtsū Keizai University]] *တိုရိဒဲ **[[Tokyo University of the Arts]] *ဆွတ်ချိအုရ **[[Tsukuba International University]] *ဆွတ်ခုဘ **[[Tsukuba Gakuin University]] **[[Tsukuba University]] **[[National University Corporation Tsukuba University of Technology|Tsukuba University of Technology]] ==ခရီးသွားနေရာများ== {{div col|colwidth=18em}} * [[ဖုခုရိုဒရေတံခွန်]] * [[Hitachi Seaside Park]] * [[Ibaraki Prefectural Museum of History]] * [[Kairaku-en|Kairaku-en (garden)]] * [[Kashima Shrine]] * [[ခဆုမိဂအုရကန်]] * [[ဆွတ်ခုဘတောင်]] * [[Aqua World|Ōarai Aquarium]] * [[Tsukuba, Ibaraki|Tsukuba Science City]] * [[အုရှိခုဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး]] {{div col end}} <gallery mode="packed"> File:Hobikibune 05.JPG|Hobikibune (Sailboat) on Lake Kasumigaura File:Fukuroda Falls 44.jpg|[[Fukuroda Falls]] in Daigo File:Mount Tsukuba 2.jpg|A view of Mount Tsukuba, from Tsukuba City File:Suigo Itako Ayame Garden 07.jpg|A view of Suigō [[Itako, Ibaraki|Itako]] Iris Garden File:Rokkakudo seen from the sea (Kitaibaraki City) 2020.jpg|A view of [[Rokkakudō (Kitaibaraki)|Rokkakudō]] and Pacific Ocean in Kitaibaraki File:Oarai Coast 09.jpg|[[Torii]] of [[Ōarai, Ibaraki|Ōarai]] Coast File:Miharashino Oka (Hitachi Seaside Park) 17.jpg|Nemophila in spring in [[Hitachi Seaside Park]] File:Kairakuen (7125549463).jpg|[[Kairaku-en]] File:Kashima-jingu romon gate.jpg|[[Kashima Shrine]] File:20100216 acaworld01.jpg|[[Aqua World|Ōarai Aquarium]] </gallery> ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ===ရထားပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး=== *[[East Japan Railway Company]] **[[Jōban Line]] **[[Kashima Line]] **[[Mito Line]] **[[Suigun Line]] **[[Utsunomiya Line]] ([[Tōhoku Main Line]]) *Hitachinaka Seaside Railway **[[Minato Line]] *[[Kantō Railway]] **[[Jōsō Line]] **[[Ryūgasaki Line]] *[[Kashima Rinkai Railway]] **[[Kashima Rinkai Railway Kashima Rinkō Line|Kashima Rinkō Line]] **[[Ōarai Kashima Line]] *[[Metropolitan Intercity Railway Company]] **[[Tsukuba Express]] *Mooka Railway **[[Mooka Line]] ==ခရိုင်အမည်၏ အသံထွက်== ==ညီအစ်မမြို့များ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] 0qmh7im5ggltt7ariihbvd520y3f1s8 1048323 1048322 2026-08-12T11:34:43Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ရထားပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး */ 1048323 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name =အိဘရခိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|茨城県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|茨城県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Ibaraki-ken}} | image_skyline = {{multiple image | total_width = 280 | border = infobox | perrow = 1/3/2/2/2 | image1 = Kairaku-en, Ibaraki 21.jpg | caption1 = [[Kairaku-en|Kairaku-en Garden]] | image2 = Lake Kasumigaura and Mt.Tsukuba,Inashiki-city,Japan.JPG | caption2 = [[Lake Kasumigaura]] and [[Mount Tsukuba|Mt. Tsukuba]] | image3 = Autumn of Fukuroda Falls, Daigo, Ibaraki; November 2016.jpg | caption3 = [[Fukuroda Falls]]<br/>[[Daigo, Ibaraki|Daigo]] town<br/>([[Kuji District, Ibaraki|Kuji District]]) | image4 = Ishioka-festival,Wakamatsu-cho,Ishioka-city,Japan.jpg | caption4 = [[:ja:常陸國總社宮大祭|Ishioka Autumn Traditional Festival]] | image5 = Rokkakudo seen from the sea (Kitaibaraki City) 2020.jpg | caption5 = [[Rokkakudō (Kitaibaraki)|Rokkakudō of Kitaibaraki]] | image6 = Miharashino Oka (Hitachi Seaside Park) 46.jpg | caption6 = [[Hitachi Seaside Park]] | image7 = Mount Tsukuba (9975500704).jpg | caption7 = [[Mount Tsukuba]] | image8 = 水郷潮来あやめ園20230604-IMG 7533.jpg | caption8 = Suigō [[Itako, Ibaraki|Itako]] Iris Garden | image9 = Kashima Shrine main shrine - sept 22 2015.jpg | caption9 = [[Kashima Shrine]] | image10 = Natto for sale in Ibaraki Apr 30 2019 04-26PM.jpeg | caption10 = [[Mito, Ibaraki|Mito]] [[Natto]]<ref>{{cite web |url=https://www.nyrture.com/blog/ancient-origins-of-natto|title=Natto: Japanese History of a Modern-Day Superfood|date=14 January 2020 |publisher=NYrture, 2020-01-14|access-date=2024-09-08}}</ref> }} | image_flag = Flag of Ibaraki Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Ibaraki Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | image_map = Map of Japan with highlight on 08 Ibaraki prefecture.svg | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name1 = [[Honshu]] | subdivision_type2 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name2 = [[Kantō region|Kantō]] | subdivision_type3 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | subdivision_name3 = Ibaraki | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Mito, Ibaraki|Mito]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 7 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 44 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Kazuhiko Ōigawa]] | area_total_km2 = 6,097.19 | area_water_percent = 4.8 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|24th]] | population_footnotes = | population_total = 2791231 | population_as_of = November 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|11th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 14,586 billion<br />[[US$]] 107.7 billion (2022) | iso_code = JP-08 | website = {{URL|http://www.pref.ibaraki.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Ibaraki Prefecture | bird = Eurasian [[Skylark]] (''Alauda arvensis'') | fish = | flower = [[Rose]] (''Rosa'') | tree = [[Ume]] tree (''Prunus mume'') }} | population_blank2_title = Dialect | population_blank2 = [[Ibaraki dialect]] | anthem = {{interlanguage link|Ibaraki kenmin no uta|ja|茨城県民の歌}} }} '''အိဘရခိခရိုင်''' (茨城県, Ibaraki-ken) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ခန်းတိုးဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်လူဦးရေ ၂,၈၂၈,၀၈၆ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၆,၀၉၇.၁၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂,၃၅၄.၁၄ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ မြောက်ဘက်တွင် [[ဖုခုရှိမခရိုင်]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[တိုချိဂိခရိုင်]]၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ချိဘခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ မိတိုမြို့သည် ခရိုင်၏ မြို့တော်ဖြစ်ကာ အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ တွတ်ခုဘမြို့၊ ဟိတချိမြို့၊ ဟိတချိနခမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ အိဘရခိခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပစိဖိတ်ကမ်းရိုးတန်းအရှေ့ပိုင်းမှ [[တိုကျိုမြို့]] အရှေ့မြောက်ဘက်အထိ တည်ရှိနေသည်။ ခရိုင်သည် "ကြီးမားသည့် တိုကျိုမြို့ပြဧရိယာ" တွင် ပါဝင်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် [[ခဆုမိဂအုရကန်]] ရှိပြီး ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဒုတိယအကြီးဆုံးကန် ဖြစ်သည်။ [[တိုနဲမြစ်]]သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက်အရှည်ဆုံးမြစ်ဖြစ်ကာ ရေဝေရေလဲဒေသအားဖြင့် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ [[ဆွတ်ခုဘတောင်]]သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တောင်များထဲတွင် ထင်ရှားသည့်တောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် ခိုင်းရခုအန်းပန်းဥယျာဉ်သည် "ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ကြီးမားသည့် ဥယျာဉ်သုံးခု" တွင် ပါဝင်ပြီး "ခိုင်းခိဒိုး" ကိုယ်ခံပညာ၏ အဓိကအချက်အချာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== အိဘရခိခရိုင်သည် [[ခန်းတိုးဒေသ]]၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ [[တိုချိဂိခရိုင်]]နှင့် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အထိ ရှည်လျားကာ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[ဖုခုရှိမခရိုင်]]နှင့် [[ချိဘခရိုင်]]တို့ ရှိသည်။ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]နှင့်လည်း နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ဆုံးအပိုင်းသည် တောင်ထူထပ်သည်။ သို့သော် ခရိုင်၏ ဧရိယာအများစုသည် ကန်များပါရှိသည့် ပြန့်ပြူးသည့် လွင်ပြင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ထိုလွင်ပြင်သည် [[ခန်းတိုးလွင်ပြင်]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ===သဘာဝဥယျာဉ်များ=== ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အချက်အလက်အရ ခရိုင်ကုန်းမြေဧရိယာ၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်များ ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့တွင် [[ဆုအိဂေါ့ - ဆွတ်ခုဘအမျိုးသားဥယျာဉ်]]၊ ခရိုင်သဘာဝဥယျာဉ်ကိုးခုတို့ ပါဝင်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် ခရိုင်ဘူမိဥယျာဉ်တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ဆုအိဂေါ့ - ဆွတ်ခုဘအမျိုးသားဥယျာဉ်သည် ချိဘခရိုင်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ဧရိယာအတွင်းတွင်လည်း ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ ===တောင်တန်းများ=== ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် ထောင်ထူထပ်ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ဆွတ်ခုဘတောင်တန်း (筑波 山地) တည်ရှိသည်။ အဓိကတောင်များမှာ [[ယမိဇိုတောင်]] (၁၀၂၂ မီတာ) ဖြစ်ပြီး ဖုခုရှိမခရိုင်၊ တိုချိဂိခရိုင်တို့၏ နယ်နိမိတ်ပေါ် ခရိုင်သုံးခုဆုံရာနေရာ ဖြစ်သည်။ တခဆဆတောင် (၉၂၂ မီတာ) မြင့်သည်။ [[ဆွတ်ခုဘတောင်]]သည် တောင်ထိပ်နှစ်ခု ပါရှိကာ နယောတိုင်းတောင်ထိပ်သည် ၈၇၇ မီတာ ရှိပြီး နန်းတိုင်းတောင်ထိပ်သည် ၈၇၁ မီတာ မြင့်သည်။ အခြားသော အဓိကတောင်များမှာ အိုရှောတောင် (၈၀၄ မီတာ)၊ ဟနဇိုနိုတောင် (၇၉၈ မီတာ)၊ [[ခဘတောင် (အိဘရခိ)|ခဘတောင်]] (၇၀၉ မီတာ) တို့ ဖြစ်သည်။ ===ရေစီးဆင်းမှု=== ခရိုင်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်များမှာ တိုနဲမြစ်၊ နခမြစ် (အိဘရခိ)၊ ခုဂျိမြစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုမြစ်များအားလုံးသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့ စီးဝင်သွားကြသည်။ ၁၇ ရာစုမတိုင်မီကာလတွင် တိုနဲမြစ်၏ အောက်ဘက်ပိုင်းသည် လက်ရှိကာလ မြစ်ပုသဏ္ဌာန်နှင့် ကွာခြားမှုရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန်ကာလက တိုနဲမြစ်သည် တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းသွားကာ တိုကျိုပင်လယ်အော်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ တိုနဲမြစ်၏ မြစ်လက်တက်များမှာ ခိနုမြစ်နှင့် ခိုခိုင်းမြစ်တို့ ဖြစ်သည်။ ထိုမြစ်လက်တက်များသည် ခရိုင်အနောက်ဘက်ပိုင်းတွင် မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းလျက်ရှိသည်။ ရှင်းတိုနဲမြစ်နှင့် ဆခုရမြစ်တို့သည် နိရှိအုရကန်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ ===မြို့များ=== {{See also|အိဘရခိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} အိဘရခိခရိုင်တွင် မြို့ပေါင်း ၃၂ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Bando Ibaraki.svg|25x25px]] [[Bandō, Ibaraki|Bandō]] |坂東市 |123.03 |51,577 |[[File:Bando in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Chikusei Ibaraki.svg|25x25px]] [[Chikusei]] |筑西市 |205.30 |98,031 |[[File:Chikusei in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachi, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachi, Ibaraki|Hitachi]] |日立市 |225.71 |165,822 |[[File:Hitachi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachinaka, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachinaka, Ibaraki|Hitachinaka]] |ひたちなか市 |99.96 |154,631 |[[File:Hitachinaka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachiomiya, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachiōmiya]] |常陸大宮市 |348.45 |39,176 |[[File:Hitachiomiya in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachiōta, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachiōta, Ibaraki|Hitachiōta]] |常陸太田市 |371.99 |47,922 |[[File:Hitachiota in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hokota, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hokota, Ibaraki|Hokota]] |鉾田市 |207.61 |45,886 |[[File:Hokota in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Inashiki Ibaraki.svg|25x25px]] [[Inashiki]] |稲敷市 |205.81 |38,353 |[[File:Inashiki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ishioka Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ishioka, Ibaraki|Ishioka]] |石岡市 |215.53 |70,124 |[[File:Ishioka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Itako Ibaraki.svg|25x25px]] [[Itako, Ibaraki|Itako]] |潮来市 |71.40 |27,512 |[[File:Itako in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Joso Ibaraki.svg|25x25px]] [[Jōsō]] |常総市 |123.64 |59,314 |[[File:Joso in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kamisu, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kamisu]] |神栖市 |146.94 |95,396 |[[File:Kamisu in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kasama, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kasama, Ibaraki|Kasama]] |笠間市 |240.40 |73,664 |[[File:Kasama in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kashima, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kashima, Ibaraki|Kashima]] |鹿嶋市 |106.02 |66,098 |[[File:Kashima in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kasumigaura, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kasumigaura, Ibaraki|Kasumigaura]] |かすみがうら市 |156.60 |40,254 |[[File:Kasumigaura in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kitaibaraki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kitaibaraki, Ibaraki|Kitaibaraki]] |北茨城市 |186.80 |41,750 |[[File:Kitaibaraki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Koga Ibaraki.svg|25x25px]] [[Koga, Ibaraki|Koga]] |古河市 |123.58 |137,512 |[[File:Koga in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Mito, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Mito, Ibaraki|Mito]] (capital) |水戸市 |217.32 |268,036 |[[File:Mito in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Moriya, Ibaraki (no text).svg|25x25px]] [[Moriya, Ibaraki|Moriya]] |守谷市 |35.71 |69,827 |[[File:Moriya in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Naka, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Naka, Ibaraki|Naka]] |那珂市 |97.82 |53,137 |[[File:Naka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Namegata Ibaraki.svg|25x25px]] [[Namegata]] |行方市 |222.48 |31,960 |[[File:Namegata in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Omitama, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Omitama]] |小美玉市 |144.74 |48,754 |[[File:Omitama in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ryūgasaki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ryūgasaki, Ibaraki|Ryūgasaki]] |龍ケ崎市 |78.55 |75,212 |[[File:Ryugasaki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Sakuragawa, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Sakuragawa, Ibaraki|Sakuragawa]] |桜川市 |180.06 |38,905 |[[File:Sakuragawa in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Shimotsuma, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Shimotsuma, Ibaraki|Shimotsuma]] |下妻市 |80.88 |41,621 |[[File:Shimotsuma in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Takahagi, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Takahagi, Ibaraki|Takahagi]] |高萩市 |193.58 |27,522 |[[File:Takahagi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Toride, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Toride, Ibaraki|Toride]] |取手市 |69.94 |103,717 |[[File:Toride in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsuchiura, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsuchiura]] |土浦市 |122.89 |142,181 |[[File:Tsuchiura in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsukuba, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsukuba]] |つくば市 |283.72 |256,526 |[[File:Tsukuba in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsukubamirai Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsukubamirai]] |つくばみらい市 |79.16 |51,035 |[[File:Tsukubamirai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ushiku Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ushiku, Ibaraki|Ushiku]] |牛久市 |58.92 |83,826 |[[File:Ushiku in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Yuki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Yūki, Ibaraki|Yūki]] |結城市 |65.76 |49,252 |[[File:Yuki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |} ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== အိဘရခိခရိုင်တွင် ဒေသ ၇ ခု ပါဝင်သည်။ ထိုဒေသတို့တွင် မြို့ငယ် ၁၀ ခု၊ ရွာ ၂ ရွာ ပါဝင်သည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Ami Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ami, Ibaraki|Ami]] |阿見町 |71.40 |47,927 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Ami in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Daigo Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Daigo, Ibaraki|Daigo]] |大子町 |325.76 |15,725 |[[Kuji District, Ibaraki|Kuji District]] |[[File:Daigo in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Goka, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Goka]] |五霞町 |23.11 |8,162 |[[Sashima District, Ibaraki|Sashima District]] |[[File:Goka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ibaraki, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ibaraki, Ibaraki|Ibaraki]] |茨城町 |121.58 |31,412 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Ibaraki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kawachi, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Kawachi, Ibaraki|Kawachi]] |河内町 |44.30 |8,298 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Kawachi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Miho, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Miho, Ibaraki|Miho]] |美浦村 |66.61 |14,504 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Miho in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Oarai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ōarai, Ibaraki|Ōarai]] |大洗町 |23.74 |15,787 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Oarai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Sakai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Sakai, Ibaraki|Sakai]] |境町 |46.59 |24,061 |[[Sashima District, Ibaraki|Sashima District]] |[[File:Sakai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Shirosato, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Shirosato, Ibaraki|Shirosato]] |城里町 |161.80 |18,044 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Shirosato in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tokai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Tōkai, Ibaraki|Tōkai]] |東海村 |37.98 |37,641 |[[Naka District, Ibaraki|Naka District]] |[[File:Tokai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tone, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Tone, Ibaraki|Tone]] |利根町 |24.90 |15,073 |[[Kitasōma District, Ibaraki|Kitasōma District]] |[[File:Tone in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Yachiyo Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Yachiyo, Ibaraki|Yachiyo]] |八千代町 |58.99 |20,882 |[[Yūki District]] |[[File:Yachiyo in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ=== {{Main|အိဘရခိခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==စီးပွားရေး== အိဘရခိခရိုင်၏ စီးပွားရေးသည် စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်မှု (အထူးသဖြင့် နျူကလီးယားစွမ်းအင်)၊ ဓာတုဗေဒနှင့် တိုင်းတာရေးကိရိယာထုတ်လုပ်ခြင်း၊ သုတေသနလုပ်ငန်းများနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ စိုက်ပျိုးရေး၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းတို့သည်လည်း ခရိုင်စီးပွားရေး၏ အဓိကကျသည့် အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.invest.indus.pref.ibaraki.jp/en/about-ibaraki/|title=About Ibaraki|access-date=November 12, 2021|website=invest.indus.pref.ibaraki.jp|archive-date=November 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211114013559/https://www.invest.indus.pref.ibaraki.jp/en/about-ibaraki/|url-status=live}}</ref> အိဘရခိခရိုင်၏ ကြီးမားကျယ်ပြန်သည့် မြေပြင်အနေအထားသည် စက်မှုလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် အထောက်အကူပြုလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်ရှိ ဆွတ်ခုဘမြို့သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သုတေသနနှင့် ပညာရေးမြို့တော် ဖြစ်သည်။ ဆွတ်ခုဘမြို့သည် ဟိတချိကုမ္ပဏီ၏ မွေးဖွားရာနေရာလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=data {{!}} Attractive Local Regions in Japan - Investing in Japan - Japan External Trade Organization |url=https://www.jetro.go.jp/en/invest/region/data/ibaraki.html |access-date=2022-07-04 |website=ジェトロ |language=en |archive-date=2022-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627150914/https://www.jetro.go.jp/en/invest/region/data/ibaraki.html |url-status=live }}</ref> [[File:Mt.Tsukuba 22.jpg|thumb|[[ဆွတ်ခုဘတောင်]]ခြေရှိ လယ်ကွင်းများ]] [[File:Sweet potato field in Namegata, Ibaraki 06.jpg|thumb|နမဲဂတမြို့ရှိ ကန်စွန်းဥစိုက်ခင်း]] ===စိုက်ပျိုးရေး=== ခရိုင်သည် မြေပြန့်များပြားခြင်း၊ ရေပေါကြွယ်ဝခြင်းနှင့် သင့်လျော်သည့် ရာသီဥတုရှိခြင်းတို့ကြောင့် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ခရိုင်နှင့် စီရင်စုများအကြားတွင် စိုက်ပျိုးရေးထုတ်လုပ်မှု အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် တိုကျိုမြို့ပြဧရိယာအတွက် စားစရာများကို အဓိကထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ အဓိကထုတ်ကုန်များတွင် ဖရုံသီး၊ သစ်တော်သီး၊ ငရုတ်သီး၊ ဆန်၊ သကြားနှင့် ပန်းများ စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ ခရိုင်သည် နိုင်ငံ၏ အခြားသောဒေသများသို့လည်း စိုက်ပျိုးသီးနှံများကို ထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံး၏ ငရုတ်ကောင်းနှင့် တရုတ်ကော်ဖီထုပ်ထုတ်လုပ်မှု၏ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ===ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း=== [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]နှင့် [[ခဆုမိဂအုရကန်]]နှင့် အခြားသော မြစ်ချောင်းများတို့တွင် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ အိဘရခိခရိုင်သည် ဂျပန်ရှိ ငါးထုတ်လုပ်မှုအများဆုံး ခရိုင်များထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ===နွားမွေးမြူရေး=== ဟိတချိဂယူးနွား (常 陸 牛 - ひたちぎゅう - Hitachi-gyū, Hitachi-ushi) သည် ခရိုင်မှ ထွက်ရှိသည့် ထင်ရှားသည့် အမဲသားတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဤနွား၏ အမည်သည် ရှေးခေတ်ပြည်နယ်၏ အမည်ဖြစ်သည့် "ဟိတချိပြည်နယ်" မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ===စက်မှုလုပ်ငန်းစင်တာများ=== *ဟိတချိဧရိယာ - လျှပ်စစ်နှင့်စက်ပစ္စည်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများ တည်ရှိသည်။ ကုမ္ပဏီပေါင်း ၁၃၀၀ ကျော်တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အများစုကို ဟိတချိကုမ္ပဏီသည် ငှားရမ်းထားသည်။ ဤဧရိယာကို ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် ဆုခဲဂဝ (ဟိတချိမြို့) တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ *တိုးခိုင်းဧရိယာ - အက်တမ်စွမ်းအင်သုတေသနအဖွဲ့အစည်း J-PARC နှင့် ပရိုတွန်သုတေသနအဆောက်အဦတို့ တည်ရှိသည်။ *ဆွတ်ခုဘဧရိယာ - ပညာရေးနှင့် သုတေသနဆိုင်ရာ အဆောက်အဦ ၃၂ ခု ရှိသည်။ *ခရှိမဧရိယာ - ကုန်ပစ္စည်းစက်ရုံများ တည်ရှိသည်။ စတီးနှင့် ရေနံဓာတုနှင့်ဆိုင်သည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း ၁၆၀ ခန့် ရှိသည်။ ==ပညာရေး== ===တက္ကသိုလ်များ=== *အမိ **[[Ibaraki Prefectural University of Health Sciences]] *ဟိတချိ **[[Ibaraki Christian University]] [[File:Kodokan, Mito, 2020.jpg|thumb|[[Kōdōkan (Mito)]]]] *မိတို **[[Ibaraki University]] **[[Tokiwa University]] *ရူးဂဆခိ **[[Ryutsu Keizai University|Ryūtsū Keizai University]] *တိုရိဒဲ **[[Tokyo University of the Arts]] *ဆွတ်ချိအုရ **[[Tsukuba International University]] *ဆွတ်ခုဘ **[[Tsukuba Gakuin University]] **[[Tsukuba University]] **[[National University Corporation Tsukuba University of Technology|Tsukuba University of Technology]] ==ခရီးသွားနေရာများ== {{div col|colwidth=18em}} * [[ဖုခုရိုဒရေတံခွန်]] * [[Hitachi Seaside Park]] * [[Ibaraki Prefectural Museum of History]] * [[Kairaku-en|Kairaku-en (garden)]] * [[Kashima Shrine]] * [[ခဆုမိဂအုရကန်]] * [[ဆွတ်ခုဘတောင်]] * [[Aqua World|Ōarai Aquarium]] * [[Tsukuba, Ibaraki|Tsukuba Science City]] * [[အုရှိခုဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး]] {{div col end}} <gallery mode="packed"> File:Hobikibune 05.JPG|Hobikibune (Sailboat) on Lake Kasumigaura File:Fukuroda Falls 44.jpg|[[Fukuroda Falls]] in Daigo File:Mount Tsukuba 2.jpg|A view of Mount Tsukuba, from Tsukuba City File:Suigo Itako Ayame Garden 07.jpg|A view of Suigō [[Itako, Ibaraki|Itako]] Iris Garden File:Rokkakudo seen from the sea (Kitaibaraki City) 2020.jpg|A view of [[Rokkakudō (Kitaibaraki)|Rokkakudō]] and Pacific Ocean in Kitaibaraki File:Oarai Coast 09.jpg|[[Torii]] of [[Ōarai, Ibaraki|Ōarai]] Coast File:Miharashino Oka (Hitachi Seaside Park) 17.jpg|Nemophila in spring in [[Hitachi Seaside Park]] File:Kairakuen (7125549463).jpg|[[Kairaku-en]] File:Kashima-jingu romon gate.jpg|[[Kashima Shrine]] File:20100216 acaworld01.jpg|[[Aqua World|Ōarai Aquarium]] </gallery> ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ===ရထားပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး=== *[[အရှေ့ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] **[[Jōban Line]] **[[Kashima Line]] **[[Mito Line]] **[[Suigun Line]] **[[Utsunomiya Line]] ([[Tōhoku Main Line]]) *Hitachinaka Seaside Railway **[[Minato Line]] *[[Kantō Railway]] **[[Jōsō Line]] **[[Ryūgasaki Line]] *[[Kashima Rinkai Railway]] **[[Kashima Rinkai Railway Kashima Rinkō Line|Kashima Rinkō Line]] **[[Ōarai Kashima Line]] *[[Metropolitan Intercity Railway Company]] **[[Tsukuba Express]] *Mooka Railway **[[Mooka Line]] ===ကေဘယ်ကား=== *Tsukuba Kankō Railway **[[Mount Tsukuba Cable Car]] **[[Mount Tsukuba Ropeway]] ===ဘတ်စကား=== * [http://www.ibako.co.jp/ Ibaraki Kotsu] ===ကားလမ်းများ=== ====အဝေးပြေးလမ်းများ==== * [[Image:Joban Expwy Route Sign.svg|50px]] [[Jōban Expressway]] * [[Image:Ken-O Expwy Route Sign.svg|50px]] [[Ken-Ō Expressway]] * [[Image:Kita-Kanto Expwy Route Sign.svg|50px]] [[Kita-Kantō Expressway]] * [[Image:Higashi-Kanto Expwy Route Sign.svg|50px]] [[Higashi-Kantō Expressway]] ====နိုင်ငံအဆင့်အဝေးပြေးလမ်းများ==== [[Image:Japanese National Route Sign Template.svg|25px]] Ibaraki Prefecture with the following national routes: * [[Japan National Route 4|National Route 4]] (around [[Koga, Ibaraki|Koga]] area) * [[Japan National Route 6|National Route 6]] ([[Nihonbashi]] of [[Tokyo]]-Toride-Tsuchiura-Mito-Hitachi-[[Iwaki, Fukushima|Iwaki]]-[[Sendai]]) * [[Japan National Route 50|National Route 50]] * [[Japan National Route 51|National Route 51]] (Mito-Kashima-Itako-[[Narita, Chiba|Narita]]-[[Chiba, Chiba|Chiba]]) * [[Japan National Route 118|National Route 118]] * [[Japan National Route 123|National Route 123]] * [[Japan National Route 124|National Route 124]] * [[Japan National Route 125|National Route 125]] ([[Katori, Chiba|Katori]]-Tsuchiura-Tsukuba-Koga-[[Gyōda]]-[[Kumagaya]]) * [[Japan National Route 245|National Route 245]] * [[Japan National Route 293|National Route 293]] * [[Japan National Route 294|National Route 294]] * [[Japan National Route 349|National Route 349]] * [[Japan National Route 354|National Route 354]] * [[Japan National Route 355|National Route 355]] * [[Japan National Route 400|National Route 400]] (Mito-[[Nakagawa, Tochigi|Nakagawa]]-[[Nikkō, Tochigi|Nikko]]-[[Minamiaizu, Fukushima|Minamiaizu]]-[[Nishiaizu, Fukushima|Nishiaizu]] * [[Japan National Route 408|National Route 408]] * [[Japan National Route 461|National Route 461]] ====စီရင်စုလမ်းမများ==== [[Image:Ibaraki Pref Route Sign Template.svg|25px]] Ibaraki Prefecture with more than 300 prefectural routes. ===ဆိပ်ကမ်းများ=== *[[Port of Ibaraki]] ::*Port of Hitachi ::*Port of Hitachinaka ::*Port of Ōarai - Ferry route to [[Tomakomai]], [[Muroran]] of [[Hokkaido]] *[[Port of Kashima]] ===လေဆိပ်များ=== *[[Ibaraki Airport]] *[[Ōtone Airstrip]] {{nihongo|大利根飛行場|おおとねひこうじょう|''Ōtone Hikōjō''}} is an airfield located on the Tone River in [[Kawachi, Ibaraki|Kawachi]]. *[[Ryūgasaki Airfield]] *[[Tsukuba Heliport]] အိဘရခိခရိုင်ရှိ လေကြောင်းဖြင့် ခရီးသွားလာသူများသည် ဟနဲဒလေဆိပ်နှင့် နရိတအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်တို့ကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်။ ==ခရိုင်အမည်၏ အသံထွက်== ==ညီအစ်မမြို့များ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] gmcm4g3e20iy5o280so13r5rtquteuo 1048325 1048323 2026-08-12T11:35:38Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* စီရင်စုလမ်းမများ */ 1048325 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name =အိဘရခိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|茨城県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|茨城県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Ibaraki-ken}} | image_skyline = {{multiple image | total_width = 280 | border = infobox | perrow = 1/3/2/2/2 | image1 = Kairaku-en, Ibaraki 21.jpg | caption1 = [[Kairaku-en|Kairaku-en Garden]] | image2 = Lake Kasumigaura and Mt.Tsukuba,Inashiki-city,Japan.JPG | caption2 = [[Lake Kasumigaura]] and [[Mount Tsukuba|Mt. Tsukuba]] | image3 = Autumn of Fukuroda Falls, Daigo, Ibaraki; November 2016.jpg | caption3 = [[Fukuroda Falls]]<br/>[[Daigo, Ibaraki|Daigo]] town<br/>([[Kuji District, Ibaraki|Kuji District]]) | image4 = Ishioka-festival,Wakamatsu-cho,Ishioka-city,Japan.jpg | caption4 = [[:ja:常陸國總社宮大祭|Ishioka Autumn Traditional Festival]] | image5 = Rokkakudo seen from the sea (Kitaibaraki City) 2020.jpg | caption5 = [[Rokkakudō (Kitaibaraki)|Rokkakudō of Kitaibaraki]] | image6 = Miharashino Oka (Hitachi Seaside Park) 46.jpg | caption6 = [[Hitachi Seaside Park]] | image7 = Mount Tsukuba (9975500704).jpg | caption7 = [[Mount Tsukuba]] | image8 = 水郷潮来あやめ園20230604-IMG 7533.jpg | caption8 = Suigō [[Itako, Ibaraki|Itako]] Iris Garden | image9 = Kashima Shrine main shrine - sept 22 2015.jpg | caption9 = [[Kashima Shrine]] | image10 = Natto for sale in Ibaraki Apr 30 2019 04-26PM.jpeg | caption10 = [[Mito, Ibaraki|Mito]] [[Natto]]<ref>{{cite web |url=https://www.nyrture.com/blog/ancient-origins-of-natto|title=Natto: Japanese History of a Modern-Day Superfood|date=14 January 2020 |publisher=NYrture, 2020-01-14|access-date=2024-09-08}}</ref> }} | image_flag = Flag of Ibaraki Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Ibaraki Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | image_map = Map of Japan with highlight on 08 Ibaraki prefecture.svg | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name1 = [[Honshu]] | subdivision_type2 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name2 = [[Kantō region|Kantō]] | subdivision_type3 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | subdivision_name3 = Ibaraki | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Mito, Ibaraki|Mito]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 7 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 44 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Kazuhiko Ōigawa]] | area_total_km2 = 6,097.19 | area_water_percent = 4.8 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|24th]] | population_footnotes = | population_total = 2791231 | population_as_of = November 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|11th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 14,586 billion<br />[[US$]] 107.7 billion (2022) | iso_code = JP-08 | website = {{URL|http://www.pref.ibaraki.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Ibaraki Prefecture | bird = Eurasian [[Skylark]] (''Alauda arvensis'') | fish = | flower = [[Rose]] (''Rosa'') | tree = [[Ume]] tree (''Prunus mume'') }} | population_blank2_title = Dialect | population_blank2 = [[Ibaraki dialect]] | anthem = {{interlanguage link|Ibaraki kenmin no uta|ja|茨城県民の歌}} }} '''အိဘရခိခရိုင်''' (茨城県, Ibaraki-ken) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ခန်းတိုးဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်လူဦးရေ ၂,၈၂၈,၀၈၆ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၆,၀၉၇.၁၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂,၃၅၄.၁၄ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ မြောက်ဘက်တွင် [[ဖုခုရှိမခရိုင်]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[တိုချိဂိခရိုင်]]၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ချိဘခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ မိတိုမြို့သည် ခရိုင်၏ မြို့တော်ဖြစ်ကာ အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ တွတ်ခုဘမြို့၊ ဟိတချိမြို့၊ ဟိတချိနခမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ အိဘရခိခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပစိဖိတ်ကမ်းရိုးတန်းအရှေ့ပိုင်းမှ [[တိုကျိုမြို့]] အရှေ့မြောက်ဘက်အထိ တည်ရှိနေသည်။ ခရိုင်သည် "ကြီးမားသည့် တိုကျိုမြို့ပြဧရိယာ" တွင် ပါဝင်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် [[ခဆုမိဂအုရကန်]] ရှိပြီး ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဒုတိယအကြီးဆုံးကန် ဖြစ်သည်။ [[တိုနဲမြစ်]]သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက်အရှည်ဆုံးမြစ်ဖြစ်ကာ ရေဝေရေလဲဒေသအားဖြင့် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ [[ဆွတ်ခုဘတောင်]]သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တောင်များထဲတွင် ထင်ရှားသည့်တောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် ခိုင်းရခုအန်းပန်းဥယျာဉ်သည် "ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ကြီးမားသည့် ဥယျာဉ်သုံးခု" တွင် ပါဝင်ပြီး "ခိုင်းခိဒိုး" ကိုယ်ခံပညာ၏ အဓိကအချက်အချာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== အိဘရခိခရိုင်သည် [[ခန်းတိုးဒေသ]]၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ [[တိုချိဂိခရိုင်]]နှင့် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အထိ ရှည်လျားကာ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[ဖုခုရှိမခရိုင်]]နှင့် [[ချိဘခရိုင်]]တို့ ရှိသည်။ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]နှင့်လည်း နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ဆုံးအပိုင်းသည် တောင်ထူထပ်သည်။ သို့သော် ခရိုင်၏ ဧရိယာအများစုသည် ကန်များပါရှိသည့် ပြန့်ပြူးသည့် လွင်ပြင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ထိုလွင်ပြင်သည် [[ခန်းတိုးလွင်ပြင်]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ===သဘာဝဥယျာဉ်များ=== ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အချက်အလက်အရ ခရိုင်ကုန်းမြေဧရိယာ၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်များ ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့တွင် [[ဆုအိဂေါ့ - ဆွတ်ခုဘအမျိုးသားဥယျာဉ်]]၊ ခရိုင်သဘာဝဥယျာဉ်ကိုးခုတို့ ပါဝင်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် ခရိုင်ဘူမိဥယျာဉ်တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ဆုအိဂေါ့ - ဆွတ်ခုဘအမျိုးသားဥယျာဉ်သည် ချိဘခရိုင်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ဧရိယာအတွင်းတွင်လည်း ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ ===တောင်တန်းများ=== ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် ထောင်ထူထပ်ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ဆွတ်ခုဘတောင်တန်း (筑波 山地) တည်ရှိသည်။ အဓိကတောင်များမှာ [[ယမိဇိုတောင်]] (၁၀၂၂ မီတာ) ဖြစ်ပြီး ဖုခုရှိမခရိုင်၊ တိုချိဂိခရိုင်တို့၏ နယ်နိမိတ်ပေါ် ခရိုင်သုံးခုဆုံရာနေရာ ဖြစ်သည်။ တခဆဆတောင် (၉၂၂ မီတာ) မြင့်သည်။ [[ဆွတ်ခုဘတောင်]]သည် တောင်ထိပ်နှစ်ခု ပါရှိကာ နယောတိုင်းတောင်ထိပ်သည် ၈၇၇ မီတာ ရှိပြီး နန်းတိုင်းတောင်ထိပ်သည် ၈၇၁ မီတာ မြင့်သည်။ အခြားသော အဓိကတောင်များမှာ အိုရှောတောင် (၈၀၄ မီတာ)၊ ဟနဇိုနိုတောင် (၇၉၈ မီတာ)၊ [[ခဘတောင် (အိဘရခိ)|ခဘတောင်]] (၇၀၉ မီတာ) တို့ ဖြစ်သည်။ ===ရေစီးဆင်းမှု=== ခရိုင်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်များမှာ တိုနဲမြစ်၊ နခမြစ် (အိဘရခိ)၊ ခုဂျိမြစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုမြစ်များအားလုံးသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့ စီးဝင်သွားကြသည်။ ၁၇ ရာစုမတိုင်မီကာလတွင် တိုနဲမြစ်၏ အောက်ဘက်ပိုင်းသည် လက်ရှိကာလ မြစ်ပုသဏ္ဌာန်နှင့် ကွာခြားမှုရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန်ကာလက တိုနဲမြစ်သည် တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းသွားကာ တိုကျိုပင်လယ်အော်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ တိုနဲမြစ်၏ မြစ်လက်တက်များမှာ ခိနုမြစ်နှင့် ခိုခိုင်းမြစ်တို့ ဖြစ်သည်။ ထိုမြစ်လက်တက်များသည် ခရိုင်အနောက်ဘက်ပိုင်းတွင် မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းလျက်ရှိသည်။ ရှင်းတိုနဲမြစ်နှင့် ဆခုရမြစ်တို့သည် နိရှိအုရကန်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ ===မြို့များ=== {{See also|အိဘရခိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} အိဘရခိခရိုင်တွင် မြို့ပေါင်း ၃၂ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Bando Ibaraki.svg|25x25px]] [[Bandō, Ibaraki|Bandō]] |坂東市 |123.03 |51,577 |[[File:Bando in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Chikusei Ibaraki.svg|25x25px]] [[Chikusei]] |筑西市 |205.30 |98,031 |[[File:Chikusei in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachi, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachi, Ibaraki|Hitachi]] |日立市 |225.71 |165,822 |[[File:Hitachi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachinaka, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachinaka, Ibaraki|Hitachinaka]] |ひたちなか市 |99.96 |154,631 |[[File:Hitachinaka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachiomiya, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachiōmiya]] |常陸大宮市 |348.45 |39,176 |[[File:Hitachiomiya in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachiōta, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachiōta, Ibaraki|Hitachiōta]] |常陸太田市 |371.99 |47,922 |[[File:Hitachiota in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hokota, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hokota, Ibaraki|Hokota]] |鉾田市 |207.61 |45,886 |[[File:Hokota in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Inashiki Ibaraki.svg|25x25px]] [[Inashiki]] |稲敷市 |205.81 |38,353 |[[File:Inashiki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ishioka Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ishioka, Ibaraki|Ishioka]] |石岡市 |215.53 |70,124 |[[File:Ishioka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Itako Ibaraki.svg|25x25px]] [[Itako, Ibaraki|Itako]] |潮来市 |71.40 |27,512 |[[File:Itako in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Joso Ibaraki.svg|25x25px]] [[Jōsō]] |常総市 |123.64 |59,314 |[[File:Joso in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kamisu, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kamisu]] |神栖市 |146.94 |95,396 |[[File:Kamisu in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kasama, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kasama, Ibaraki|Kasama]] |笠間市 |240.40 |73,664 |[[File:Kasama in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kashima, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kashima, Ibaraki|Kashima]] |鹿嶋市 |106.02 |66,098 |[[File:Kashima in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kasumigaura, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kasumigaura, Ibaraki|Kasumigaura]] |かすみがうら市 |156.60 |40,254 |[[File:Kasumigaura in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kitaibaraki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kitaibaraki, Ibaraki|Kitaibaraki]] |北茨城市 |186.80 |41,750 |[[File:Kitaibaraki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Koga Ibaraki.svg|25x25px]] [[Koga, Ibaraki|Koga]] |古河市 |123.58 |137,512 |[[File:Koga in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Mito, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Mito, Ibaraki|Mito]] (capital) |水戸市 |217.32 |268,036 |[[File:Mito in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Moriya, Ibaraki (no text).svg|25x25px]] [[Moriya, Ibaraki|Moriya]] |守谷市 |35.71 |69,827 |[[File:Moriya in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Naka, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Naka, Ibaraki|Naka]] |那珂市 |97.82 |53,137 |[[File:Naka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Namegata Ibaraki.svg|25x25px]] [[Namegata]] |行方市 |222.48 |31,960 |[[File:Namegata in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Omitama, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Omitama]] |小美玉市 |144.74 |48,754 |[[File:Omitama in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ryūgasaki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ryūgasaki, Ibaraki|Ryūgasaki]] |龍ケ崎市 |78.55 |75,212 |[[File:Ryugasaki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Sakuragawa, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Sakuragawa, Ibaraki|Sakuragawa]] |桜川市 |180.06 |38,905 |[[File:Sakuragawa in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Shimotsuma, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Shimotsuma, Ibaraki|Shimotsuma]] |下妻市 |80.88 |41,621 |[[File:Shimotsuma in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Takahagi, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Takahagi, Ibaraki|Takahagi]] |高萩市 |193.58 |27,522 |[[File:Takahagi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Toride, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Toride, Ibaraki|Toride]] |取手市 |69.94 |103,717 |[[File:Toride in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsuchiura, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsuchiura]] |土浦市 |122.89 |142,181 |[[File:Tsuchiura in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsukuba, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsukuba]] |つくば市 |283.72 |256,526 |[[File:Tsukuba in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsukubamirai Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsukubamirai]] |つくばみらい市 |79.16 |51,035 |[[File:Tsukubamirai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ushiku Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ushiku, Ibaraki|Ushiku]] |牛久市 |58.92 |83,826 |[[File:Ushiku in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Yuki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Yūki, Ibaraki|Yūki]] |結城市 |65.76 |49,252 |[[File:Yuki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |} ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== အိဘရခိခရိုင်တွင် ဒေသ ၇ ခု ပါဝင်သည်။ ထိုဒေသတို့တွင် မြို့ငယ် ၁၀ ခု၊ ရွာ ၂ ရွာ ပါဝင်သည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Ami Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ami, Ibaraki|Ami]] |阿見町 |71.40 |47,927 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Ami in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Daigo Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Daigo, Ibaraki|Daigo]] |大子町 |325.76 |15,725 |[[Kuji District, Ibaraki|Kuji District]] |[[File:Daigo in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Goka, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Goka]] |五霞町 |23.11 |8,162 |[[Sashima District, Ibaraki|Sashima District]] |[[File:Goka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ibaraki, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ibaraki, Ibaraki|Ibaraki]] |茨城町 |121.58 |31,412 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Ibaraki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kawachi, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Kawachi, Ibaraki|Kawachi]] |河内町 |44.30 |8,298 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Kawachi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Miho, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Miho, Ibaraki|Miho]] |美浦村 |66.61 |14,504 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Miho in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Oarai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ōarai, Ibaraki|Ōarai]] |大洗町 |23.74 |15,787 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Oarai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Sakai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Sakai, Ibaraki|Sakai]] |境町 |46.59 |24,061 |[[Sashima District, Ibaraki|Sashima District]] |[[File:Sakai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Shirosato, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Shirosato, Ibaraki|Shirosato]] |城里町 |161.80 |18,044 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Shirosato in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tokai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Tōkai, Ibaraki|Tōkai]] |東海村 |37.98 |37,641 |[[Naka District, Ibaraki|Naka District]] |[[File:Tokai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tone, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Tone, Ibaraki|Tone]] |利根町 |24.90 |15,073 |[[Kitasōma District, Ibaraki|Kitasōma District]] |[[File:Tone in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Yachiyo Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Yachiyo, Ibaraki|Yachiyo]] |八千代町 |58.99 |20,882 |[[Yūki District]] |[[File:Yachiyo in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ=== {{Main|အိဘရခိခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==စီးပွားရေး== အိဘရခိခရိုင်၏ စီးပွားရေးသည် စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်မှု (အထူးသဖြင့် နျူကလီးယားစွမ်းအင်)၊ ဓာတုဗေဒနှင့် တိုင်းတာရေးကိရိယာထုတ်လုပ်ခြင်း၊ သုတေသနလုပ်ငန်းများနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ စိုက်ပျိုးရေး၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းတို့သည်လည်း ခရိုင်စီးပွားရေး၏ အဓိကကျသည့် အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.invest.indus.pref.ibaraki.jp/en/about-ibaraki/|title=About Ibaraki|access-date=November 12, 2021|website=invest.indus.pref.ibaraki.jp|archive-date=November 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211114013559/https://www.invest.indus.pref.ibaraki.jp/en/about-ibaraki/|url-status=live}}</ref> အိဘရခိခရိုင်၏ ကြီးမားကျယ်ပြန်သည့် မြေပြင်အနေအထားသည် စက်မှုလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် အထောက်အကူပြုလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်ရှိ ဆွတ်ခုဘမြို့သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သုတေသနနှင့် ပညာရေးမြို့တော် ဖြစ်သည်။ ဆွတ်ခုဘမြို့သည် ဟိတချိကုမ္ပဏီ၏ မွေးဖွားရာနေရာလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=data {{!}} Attractive Local Regions in Japan - Investing in Japan - Japan External Trade Organization |url=https://www.jetro.go.jp/en/invest/region/data/ibaraki.html |access-date=2022-07-04 |website=ジェトロ |language=en |archive-date=2022-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627150914/https://www.jetro.go.jp/en/invest/region/data/ibaraki.html |url-status=live }}</ref> [[File:Mt.Tsukuba 22.jpg|thumb|[[ဆွတ်ခုဘတောင်]]ခြေရှိ လယ်ကွင်းများ]] [[File:Sweet potato field in Namegata, Ibaraki 06.jpg|thumb|နမဲဂတမြို့ရှိ ကန်စွန်းဥစိုက်ခင်း]] ===စိုက်ပျိုးရေး=== ခရိုင်သည် မြေပြန့်များပြားခြင်း၊ ရေပေါကြွယ်ဝခြင်းနှင့် သင့်လျော်သည့် ရာသီဥတုရှိခြင်းတို့ကြောင့် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ခရိုင်နှင့် စီရင်စုများအကြားတွင် စိုက်ပျိုးရေးထုတ်လုပ်မှု အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် တိုကျိုမြို့ပြဧရိယာအတွက် စားစရာများကို အဓိကထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ အဓိကထုတ်ကုန်များတွင် ဖရုံသီး၊ သစ်တော်သီး၊ ငရုတ်သီး၊ ဆန်၊ သကြားနှင့် ပန်းများ စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ ခရိုင်သည် နိုင်ငံ၏ အခြားသောဒေသများသို့လည်း စိုက်ပျိုးသီးနှံများကို ထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံး၏ ငရုတ်ကောင်းနှင့် တရုတ်ကော်ဖီထုပ်ထုတ်လုပ်မှု၏ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ===ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း=== [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]နှင့် [[ခဆုမိဂအုရကန်]]နှင့် အခြားသော မြစ်ချောင်းများတို့တွင် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ အိဘရခိခရိုင်သည် ဂျပန်ရှိ ငါးထုတ်လုပ်မှုအများဆုံး ခရိုင်များထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ===နွားမွေးမြူရေး=== ဟိတချိဂယူးနွား (常 陸 牛 - ひたちぎゅう - Hitachi-gyū, Hitachi-ushi) သည် ခရိုင်မှ ထွက်ရှိသည့် ထင်ရှားသည့် အမဲသားတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဤနွား၏ အမည်သည် ရှေးခေတ်ပြည်နယ်၏ အမည်ဖြစ်သည့် "ဟိတချိပြည်နယ်" မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ===စက်မှုလုပ်ငန်းစင်တာများ=== *ဟိတချိဧရိယာ - လျှပ်စစ်နှင့်စက်ပစ္စည်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများ တည်ရှိသည်။ ကုမ္ပဏီပေါင်း ၁၃၀၀ ကျော်တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အများစုကို ဟိတချိကုမ္ပဏီသည် ငှားရမ်းထားသည်။ ဤဧရိယာကို ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် ဆုခဲဂဝ (ဟိတချိမြို့) တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ *တိုးခိုင်းဧရိယာ - အက်တမ်စွမ်းအင်သုတေသနအဖွဲ့အစည်း J-PARC နှင့် ပရိုတွန်သုတေသနအဆောက်အဦတို့ တည်ရှိသည်။ *ဆွတ်ခုဘဧရိယာ - ပညာရေးနှင့် သုတေသနဆိုင်ရာ အဆောက်အဦ ၃၂ ခု ရှိသည်။ *ခရှိမဧရိယာ - ကုန်ပစ္စည်းစက်ရုံများ တည်ရှိသည်။ စတီးနှင့် ရေနံဓာတုနှင့်ဆိုင်သည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း ၁၆၀ ခန့် ရှိသည်။ ==ပညာရေး== ===တက္ကသိုလ်များ=== *အမိ **[[Ibaraki Prefectural University of Health Sciences]] *ဟိတချိ **[[Ibaraki Christian University]] [[File:Kodokan, Mito, 2020.jpg|thumb|[[Kōdōkan (Mito)]]]] *မိတို **[[Ibaraki University]] **[[Tokiwa University]] *ရူးဂဆခိ **[[Ryutsu Keizai University|Ryūtsū Keizai University]] *တိုရိဒဲ **[[Tokyo University of the Arts]] *ဆွတ်ချိအုရ **[[Tsukuba International University]] *ဆွတ်ခုဘ **[[Tsukuba Gakuin University]] **[[Tsukuba University]] **[[National University Corporation Tsukuba University of Technology|Tsukuba University of Technology]] ==ခရီးသွားနေရာများ== {{div col|colwidth=18em}} * [[ဖုခုရိုဒရေတံခွန်]] * [[Hitachi Seaside Park]] * [[Ibaraki Prefectural Museum of History]] * [[Kairaku-en|Kairaku-en (garden)]] * [[Kashima Shrine]] * [[ခဆုမိဂအုရကန်]] * [[ဆွတ်ခုဘတောင်]] * [[Aqua World|Ōarai Aquarium]] * [[Tsukuba, Ibaraki|Tsukuba Science City]] * [[အုရှိခုဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး]] {{div col end}} <gallery mode="packed"> File:Hobikibune 05.JPG|Hobikibune (Sailboat) on Lake Kasumigaura File:Fukuroda Falls 44.jpg|[[Fukuroda Falls]] in Daigo File:Mount Tsukuba 2.jpg|A view of Mount Tsukuba, from Tsukuba City File:Suigo Itako Ayame Garden 07.jpg|A view of Suigō [[Itako, Ibaraki|Itako]] Iris Garden File:Rokkakudo seen from the sea (Kitaibaraki City) 2020.jpg|A view of [[Rokkakudō (Kitaibaraki)|Rokkakudō]] and Pacific Ocean in Kitaibaraki File:Oarai Coast 09.jpg|[[Torii]] of [[Ōarai, Ibaraki|Ōarai]] Coast File:Miharashino Oka (Hitachi Seaside Park) 17.jpg|Nemophila in spring in [[Hitachi Seaside Park]] File:Kairakuen (7125549463).jpg|[[Kairaku-en]] File:Kashima-jingu romon gate.jpg|[[Kashima Shrine]] File:20100216 acaworld01.jpg|[[Aqua World|Ōarai Aquarium]] </gallery> ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ===ရထားပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး=== *[[အရှေ့ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] **[[Jōban Line]] **[[Kashima Line]] **[[Mito Line]] **[[Suigun Line]] **[[Utsunomiya Line]] ([[Tōhoku Main Line]]) *Hitachinaka Seaside Railway **[[Minato Line]] *[[Kantō Railway]] **[[Jōsō Line]] **[[Ryūgasaki Line]] *[[Kashima Rinkai Railway]] **[[Kashima Rinkai Railway Kashima Rinkō Line|Kashima Rinkō Line]] **[[Ōarai Kashima Line]] *[[Metropolitan Intercity Railway Company]] **[[Tsukuba Express]] *Mooka Railway **[[Mooka Line]] ===ကေဘယ်ကား=== *Tsukuba Kankō Railway **[[Mount Tsukuba Cable Car]] **[[Mount Tsukuba Ropeway]] ===ဘတ်စကား=== * [http://www.ibako.co.jp/ Ibaraki Kotsu] ===ကားလမ်းများ=== ====အဝေးပြေးလမ်းများ==== * [[Image:Joban Expwy Route Sign.svg|50px]] [[Jōban Expressway]] * [[Image:Ken-O Expwy Route Sign.svg|50px]] [[Ken-Ō Expressway]] * [[Image:Kita-Kanto Expwy Route Sign.svg|50px]] [[Kita-Kantō Expressway]] * [[Image:Higashi-Kanto Expwy Route Sign.svg|50px]] [[Higashi-Kantō Expressway]] ====နိုင်ငံအဆင့်အဝေးပြေးလမ်းများ==== [[Image:Japanese National Route Sign Template.svg|25px]] Ibaraki Prefecture with the following national routes: * [[Japan National Route 4|National Route 4]] (around [[Koga, Ibaraki|Koga]] area) * [[Japan National Route 6|National Route 6]] ([[Nihonbashi]] of [[Tokyo]]-Toride-Tsuchiura-Mito-Hitachi-[[Iwaki, Fukushima|Iwaki]]-[[Sendai]]) * [[Japan National Route 50|National Route 50]] * [[Japan National Route 51|National Route 51]] (Mito-Kashima-Itako-[[Narita, Chiba|Narita]]-[[Chiba, Chiba|Chiba]]) * [[Japan National Route 118|National Route 118]] * [[Japan National Route 123|National Route 123]] * [[Japan National Route 124|National Route 124]] * [[Japan National Route 125|National Route 125]] ([[Katori, Chiba|Katori]]-Tsuchiura-Tsukuba-Koga-[[Gyōda]]-[[Kumagaya]]) * [[Japan National Route 245|National Route 245]] * [[Japan National Route 293|National Route 293]] * [[Japan National Route 294|National Route 294]] * [[Japan National Route 349|National Route 349]] * [[Japan National Route 354|National Route 354]] * [[Japan National Route 355|National Route 355]] * [[Japan National Route 400|National Route 400]] (Mito-[[Nakagawa, Tochigi|Nakagawa]]-[[Nikkō, Tochigi|Nikko]]-[[Minamiaizu, Fukushima|Minamiaizu]]-[[Nishiaizu, Fukushima|Nishiaizu]] * [[Japan National Route 408|National Route 408]] * [[Japan National Route 461|National Route 461]] ====စီရင်စုလမ်းမများ==== [[Image:Ibaraki Pref Route Sign Template.svg|25px]] အိဘရခိခရိုင်တွင် ကားလမ်းမပေါင်း ၃၀၀ ကျော် ရှိသည်။ ===ဆိပ်ကမ်းများ=== *[[Port of Ibaraki]] ::*Port of Hitachi ::*Port of Hitachinaka ::*Port of Ōarai - Ferry route to [[Tomakomai]], [[Muroran]] of [[Hokkaido]] *[[Port of Kashima]] ===လေဆိပ်များ=== *[[Ibaraki Airport]] *[[Ōtone Airstrip]] {{nihongo|大利根飛行場|おおとねひこうじょう|''Ōtone Hikōjō''}} is an airfield located on the Tone River in [[Kawachi, Ibaraki|Kawachi]]. *[[Ryūgasaki Airfield]] *[[Tsukuba Heliport]] အိဘရခိခရိုင်ရှိ လေကြောင်းဖြင့် ခရီးသွားလာသူများသည် ဟနဲဒလေဆိပ်နှင့် နရိတအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်တို့ကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်။ ==ခရိုင်အမည်၏ အသံထွက်== ==ညီအစ်မမြို့များ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] 8hfetfymtdcgmb8qque4rk86x5c4moh 1048326 1048325 2026-08-12T11:37:20Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ခရိုင်အမည်၏ အသံထွက် */ 1048326 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name =အိဘရခိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|茨城県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|茨城県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Ibaraki-ken}} | image_skyline = {{multiple image | total_width = 280 | border = infobox | perrow = 1/3/2/2/2 | image1 = Kairaku-en, Ibaraki 21.jpg | caption1 = [[Kairaku-en|Kairaku-en Garden]] | image2 = Lake Kasumigaura and Mt.Tsukuba,Inashiki-city,Japan.JPG | caption2 = [[Lake Kasumigaura]] and [[Mount Tsukuba|Mt. Tsukuba]] | image3 = Autumn of Fukuroda Falls, Daigo, Ibaraki; November 2016.jpg | caption3 = [[Fukuroda Falls]]<br/>[[Daigo, Ibaraki|Daigo]] town<br/>([[Kuji District, Ibaraki|Kuji District]]) | image4 = Ishioka-festival,Wakamatsu-cho,Ishioka-city,Japan.jpg | caption4 = [[:ja:常陸國總社宮大祭|Ishioka Autumn Traditional Festival]] | image5 = Rokkakudo seen from the sea (Kitaibaraki City) 2020.jpg | caption5 = [[Rokkakudō (Kitaibaraki)|Rokkakudō of Kitaibaraki]] | image6 = Miharashino Oka (Hitachi Seaside Park) 46.jpg | caption6 = [[Hitachi Seaside Park]] | image7 = Mount Tsukuba (9975500704).jpg | caption7 = [[Mount Tsukuba]] | image8 = 水郷潮来あやめ園20230604-IMG 7533.jpg | caption8 = Suigō [[Itako, Ibaraki|Itako]] Iris Garden | image9 = Kashima Shrine main shrine - sept 22 2015.jpg | caption9 = [[Kashima Shrine]] | image10 = Natto for sale in Ibaraki Apr 30 2019 04-26PM.jpeg | caption10 = [[Mito, Ibaraki|Mito]] [[Natto]]<ref>{{cite web |url=https://www.nyrture.com/blog/ancient-origins-of-natto|title=Natto: Japanese History of a Modern-Day Superfood|date=14 January 2020 |publisher=NYrture, 2020-01-14|access-date=2024-09-08}}</ref> }} | image_flag = Flag of Ibaraki Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Ibaraki Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | image_map = Map of Japan with highlight on 08 Ibaraki prefecture.svg | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name1 = [[Honshu]] | subdivision_type2 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name2 = [[Kantō region|Kantō]] | subdivision_type3 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | subdivision_name3 = Ibaraki | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Mito, Ibaraki|Mito]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 7 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 44 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Kazuhiko Ōigawa]] | area_total_km2 = 6,097.19 | area_water_percent = 4.8 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|24th]] | population_footnotes = | population_total = 2791231 | population_as_of = November 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|11th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 14,586 billion<br />[[US$]] 107.7 billion (2022) | iso_code = JP-08 | website = {{URL|http://www.pref.ibaraki.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Ibaraki Prefecture | bird = Eurasian [[Skylark]] (''Alauda arvensis'') | fish = | flower = [[Rose]] (''Rosa'') | tree = [[Ume]] tree (''Prunus mume'') }} | population_blank2_title = Dialect | population_blank2 = [[Ibaraki dialect]] | anthem = {{interlanguage link|Ibaraki kenmin no uta|ja|茨城県民の歌}} }} '''အိဘရခိခရိုင်''' (茨城県, Ibaraki-ken) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ခန်းတိုးဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်လူဦးရေ ၂,၈၂၈,၀၈၆ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၆,၀၉၇.၁၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂,၃၅၄.၁၄ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ မြောက်ဘက်တွင် [[ဖုခုရှိမခရိုင်]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[တိုချိဂိခရိုင်]]၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ချိဘခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ မိတိုမြို့သည် ခရိုင်၏ မြို့တော်ဖြစ်ကာ အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ တွတ်ခုဘမြို့၊ ဟိတချိမြို့၊ ဟိတချိနခမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ အိဘရခိခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပစိဖိတ်ကမ်းရိုးတန်းအရှေ့ပိုင်းမှ [[တိုကျိုမြို့]] အရှေ့မြောက်ဘက်အထိ တည်ရှိနေသည်။ ခရိုင်သည် "ကြီးမားသည့် တိုကျိုမြို့ပြဧရိယာ" တွင် ပါဝင်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် [[ခဆုမိဂအုရကန်]] ရှိပြီး ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဒုတိယအကြီးဆုံးကန် ဖြစ်သည်။ [[တိုနဲမြစ်]]သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက်အရှည်ဆုံးမြစ်ဖြစ်ကာ ရေဝေရေလဲဒေသအားဖြင့် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ [[ဆွတ်ခုဘတောင်]]သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တောင်များထဲတွင် ထင်ရှားသည့်တောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် ခိုင်းရခုအန်းပန်းဥယျာဉ်သည် "ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ကြီးမားသည့် ဥယျာဉ်သုံးခု" တွင် ပါဝင်ပြီး "ခိုင်းခိဒိုး" ကိုယ်ခံပညာ၏ အဓိကအချက်အချာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== အိဘရခိခရိုင်သည် [[ခန်းတိုးဒေသ]]၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ [[တိုချိဂိခရိုင်]]နှင့် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အထိ ရှည်လျားကာ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[ဖုခုရှိမခရိုင်]]နှင့် [[ချိဘခရိုင်]]တို့ ရှိသည်။ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]နှင့်လည်း နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ဆုံးအပိုင်းသည် တောင်ထူထပ်သည်။ သို့သော် ခရိုင်၏ ဧရိယာအများစုသည် ကန်များပါရှိသည့် ပြန့်ပြူးသည့် လွင်ပြင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ထိုလွင်ပြင်သည် [[ခန်းတိုးလွင်ပြင်]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ===သဘာဝဥယျာဉ်များ=== ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အချက်အလက်အရ ခရိုင်ကုန်းမြေဧရိယာ၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်များ ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့တွင် [[ဆုအိဂေါ့ - ဆွတ်ခုဘအမျိုးသားဥယျာဉ်]]၊ ခရိုင်သဘာဝဥယျာဉ်ကိုးခုတို့ ပါဝင်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် ခရိုင်ဘူမိဥယျာဉ်တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ဆုအိဂေါ့ - ဆွတ်ခုဘအမျိုးသားဥယျာဉ်သည် ချိဘခရိုင်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ဧရိယာအတွင်းတွင်လည်း ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ ===တောင်တန်းများ=== ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် ထောင်ထူထပ်ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ဆွတ်ခုဘတောင်တန်း (筑波 山地) တည်ရှိသည်။ အဓိကတောင်များမှာ [[ယမိဇိုတောင်]] (၁၀၂၂ မီတာ) ဖြစ်ပြီး ဖုခုရှိမခရိုင်၊ တိုချိဂိခရိုင်တို့၏ နယ်နိမိတ်ပေါ် ခရိုင်သုံးခုဆုံရာနေရာ ဖြစ်သည်။ တခဆဆတောင် (၉၂၂ မီတာ) မြင့်သည်။ [[ဆွတ်ခုဘတောင်]]သည် တောင်ထိပ်နှစ်ခု ပါရှိကာ နယောတိုင်းတောင်ထိပ်သည် ၈၇၇ မီတာ ရှိပြီး နန်းတိုင်းတောင်ထိပ်သည် ၈၇၁ မီတာ မြင့်သည်။ အခြားသော အဓိကတောင်များမှာ အိုရှောတောင် (၈၀၄ မီတာ)၊ ဟနဇိုနိုတောင် (၇၉၈ မီတာ)၊ [[ခဘတောင် (အိဘရခိ)|ခဘတောင်]] (၇၀၉ မီတာ) တို့ ဖြစ်သည်။ ===ရေစီးဆင်းမှု=== ခရိုင်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်များမှာ တိုနဲမြစ်၊ နခမြစ် (အိဘရခိ)၊ ခုဂျိမြစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုမြစ်များအားလုံးသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့ စီးဝင်သွားကြသည်။ ၁၇ ရာစုမတိုင်မီကာလတွင် တိုနဲမြစ်၏ အောက်ဘက်ပိုင်းသည် လက်ရှိကာလ မြစ်ပုသဏ္ဌာန်နှင့် ကွာခြားမှုရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန်ကာလက တိုနဲမြစ်သည် တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းသွားကာ တိုကျိုပင်လယ်အော်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ တိုနဲမြစ်၏ မြစ်လက်တက်များမှာ ခိနုမြစ်နှင့် ခိုခိုင်းမြစ်တို့ ဖြစ်သည်။ ထိုမြစ်လက်တက်များသည် ခရိုင်အနောက်ဘက်ပိုင်းတွင် မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းလျက်ရှိသည်။ ရှင်းတိုနဲမြစ်နှင့် ဆခုရမြစ်တို့သည် နိရှိအုရကန်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ ===မြို့များ=== {{See also|အိဘရခိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} အိဘရခိခရိုင်တွင် မြို့ပေါင်း ၃၂ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Bando Ibaraki.svg|25x25px]] [[Bandō, Ibaraki|Bandō]] |坂東市 |123.03 |51,577 |[[File:Bando in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Chikusei Ibaraki.svg|25x25px]] [[Chikusei]] |筑西市 |205.30 |98,031 |[[File:Chikusei in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachi, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachi, Ibaraki|Hitachi]] |日立市 |225.71 |165,822 |[[File:Hitachi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachinaka, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachinaka, Ibaraki|Hitachinaka]] |ひたちなか市 |99.96 |154,631 |[[File:Hitachinaka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachiomiya, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachiōmiya]] |常陸大宮市 |348.45 |39,176 |[[File:Hitachiomiya in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachiōta, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachiōta, Ibaraki|Hitachiōta]] |常陸太田市 |371.99 |47,922 |[[File:Hitachiota in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hokota, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hokota, Ibaraki|Hokota]] |鉾田市 |207.61 |45,886 |[[File:Hokota in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Inashiki Ibaraki.svg|25x25px]] [[Inashiki]] |稲敷市 |205.81 |38,353 |[[File:Inashiki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ishioka Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ishioka, Ibaraki|Ishioka]] |石岡市 |215.53 |70,124 |[[File:Ishioka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Itako Ibaraki.svg|25x25px]] [[Itako, Ibaraki|Itako]] |潮来市 |71.40 |27,512 |[[File:Itako in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Joso Ibaraki.svg|25x25px]] [[Jōsō]] |常総市 |123.64 |59,314 |[[File:Joso in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kamisu, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kamisu]] |神栖市 |146.94 |95,396 |[[File:Kamisu in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kasama, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kasama, Ibaraki|Kasama]] |笠間市 |240.40 |73,664 |[[File:Kasama in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kashima, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kashima, Ibaraki|Kashima]] |鹿嶋市 |106.02 |66,098 |[[File:Kashima in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kasumigaura, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kasumigaura, Ibaraki|Kasumigaura]] |かすみがうら市 |156.60 |40,254 |[[File:Kasumigaura in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kitaibaraki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kitaibaraki, Ibaraki|Kitaibaraki]] |北茨城市 |186.80 |41,750 |[[File:Kitaibaraki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Koga Ibaraki.svg|25x25px]] [[Koga, Ibaraki|Koga]] |古河市 |123.58 |137,512 |[[File:Koga in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Mito, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Mito, Ibaraki|Mito]] (capital) |水戸市 |217.32 |268,036 |[[File:Mito in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Moriya, Ibaraki (no text).svg|25x25px]] [[Moriya, Ibaraki|Moriya]] |守谷市 |35.71 |69,827 |[[File:Moriya in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Naka, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Naka, Ibaraki|Naka]] |那珂市 |97.82 |53,137 |[[File:Naka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Namegata Ibaraki.svg|25x25px]] [[Namegata]] |行方市 |222.48 |31,960 |[[File:Namegata in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Omitama, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Omitama]] |小美玉市 |144.74 |48,754 |[[File:Omitama in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ryūgasaki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ryūgasaki, Ibaraki|Ryūgasaki]] |龍ケ崎市 |78.55 |75,212 |[[File:Ryugasaki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Sakuragawa, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Sakuragawa, Ibaraki|Sakuragawa]] |桜川市 |180.06 |38,905 |[[File:Sakuragawa in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Shimotsuma, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Shimotsuma, Ibaraki|Shimotsuma]] |下妻市 |80.88 |41,621 |[[File:Shimotsuma in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Takahagi, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Takahagi, Ibaraki|Takahagi]] |高萩市 |193.58 |27,522 |[[File:Takahagi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Toride, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Toride, Ibaraki|Toride]] |取手市 |69.94 |103,717 |[[File:Toride in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsuchiura, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsuchiura]] |土浦市 |122.89 |142,181 |[[File:Tsuchiura in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsukuba, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsukuba]] |つくば市 |283.72 |256,526 |[[File:Tsukuba in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsukubamirai Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsukubamirai]] |つくばみらい市 |79.16 |51,035 |[[File:Tsukubamirai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ushiku Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ushiku, Ibaraki|Ushiku]] |牛久市 |58.92 |83,826 |[[File:Ushiku in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Yuki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Yūki, Ibaraki|Yūki]] |結城市 |65.76 |49,252 |[[File:Yuki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |} ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== အိဘရခိခရိုင်တွင် ဒေသ ၇ ခု ပါဝင်သည်။ ထိုဒေသတို့တွင် မြို့ငယ် ၁၀ ခု၊ ရွာ ၂ ရွာ ပါဝင်သည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Ami Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ami, Ibaraki|Ami]] |阿見町 |71.40 |47,927 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Ami in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Daigo Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Daigo, Ibaraki|Daigo]] |大子町 |325.76 |15,725 |[[Kuji District, Ibaraki|Kuji District]] |[[File:Daigo in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Goka, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Goka]] |五霞町 |23.11 |8,162 |[[Sashima District, Ibaraki|Sashima District]] |[[File:Goka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ibaraki, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ibaraki, Ibaraki|Ibaraki]] |茨城町 |121.58 |31,412 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Ibaraki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kawachi, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Kawachi, Ibaraki|Kawachi]] |河内町 |44.30 |8,298 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Kawachi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Miho, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Miho, Ibaraki|Miho]] |美浦村 |66.61 |14,504 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Miho in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Oarai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ōarai, Ibaraki|Ōarai]] |大洗町 |23.74 |15,787 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Oarai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Sakai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Sakai, Ibaraki|Sakai]] |境町 |46.59 |24,061 |[[Sashima District, Ibaraki|Sashima District]] |[[File:Sakai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Shirosato, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Shirosato, Ibaraki|Shirosato]] |城里町 |161.80 |18,044 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Shirosato in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tokai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Tōkai, Ibaraki|Tōkai]] |東海村 |37.98 |37,641 |[[Naka District, Ibaraki|Naka District]] |[[File:Tokai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tone, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Tone, Ibaraki|Tone]] |利根町 |24.90 |15,073 |[[Kitasōma District, Ibaraki|Kitasōma District]] |[[File:Tone in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Yachiyo Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Yachiyo, Ibaraki|Yachiyo]] |八千代町 |58.99 |20,882 |[[Yūki District]] |[[File:Yachiyo in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ=== {{Main|အိဘရခိခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==စီးပွားရေး== အိဘရခိခရိုင်၏ စီးပွားရေးသည် စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်မှု (အထူးသဖြင့် နျူကလီးယားစွမ်းအင်)၊ ဓာတုဗေဒနှင့် တိုင်းတာရေးကိရိယာထုတ်လုပ်ခြင်း၊ သုတေသနလုပ်ငန်းများနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ စိုက်ပျိုးရေး၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းတို့သည်လည်း ခရိုင်စီးပွားရေး၏ အဓိကကျသည့် အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.invest.indus.pref.ibaraki.jp/en/about-ibaraki/|title=About Ibaraki|access-date=November 12, 2021|website=invest.indus.pref.ibaraki.jp|archive-date=November 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211114013559/https://www.invest.indus.pref.ibaraki.jp/en/about-ibaraki/|url-status=live}}</ref> အိဘရခိခရိုင်၏ ကြီးမားကျယ်ပြန်သည့် မြေပြင်အနေအထားသည် စက်မှုလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် အထောက်အကူပြုလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်ရှိ ဆွတ်ခုဘမြို့သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သုတေသနနှင့် ပညာရေးမြို့တော် ဖြစ်သည်။ ဆွတ်ခုဘမြို့သည် ဟိတချိကုမ္ပဏီ၏ မွေးဖွားရာနေရာလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=data {{!}} Attractive Local Regions in Japan - Investing in Japan - Japan External Trade Organization |url=https://www.jetro.go.jp/en/invest/region/data/ibaraki.html |access-date=2022-07-04 |website=ジェトロ |language=en |archive-date=2022-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627150914/https://www.jetro.go.jp/en/invest/region/data/ibaraki.html |url-status=live }}</ref> [[File:Mt.Tsukuba 22.jpg|thumb|[[ဆွတ်ခုဘတောင်]]ခြေရှိ လယ်ကွင်းများ]] [[File:Sweet potato field in Namegata, Ibaraki 06.jpg|thumb|နမဲဂတမြို့ရှိ ကန်စွန်းဥစိုက်ခင်း]] ===စိုက်ပျိုးရေး=== ခရိုင်သည် မြေပြန့်များပြားခြင်း၊ ရေပေါကြွယ်ဝခြင်းနှင့် သင့်လျော်သည့် ရာသီဥတုရှိခြင်းတို့ကြောင့် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ခရိုင်နှင့် စီရင်စုများအကြားတွင် စိုက်ပျိုးရေးထုတ်လုပ်မှု အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် တိုကျိုမြို့ပြဧရိယာအတွက် စားစရာများကို အဓိကထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ အဓိကထုတ်ကုန်များတွင် ဖရုံသီး၊ သစ်တော်သီး၊ ငရုတ်သီး၊ ဆန်၊ သကြားနှင့် ပန်းများ စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ ခရိုင်သည် နိုင်ငံ၏ အခြားသောဒေသများသို့လည်း စိုက်ပျိုးသီးနှံများကို ထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံး၏ ငရုတ်ကောင်းနှင့် တရုတ်ကော်ဖီထုပ်ထုတ်လုပ်မှု၏ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ===ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း=== [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]နှင့် [[ခဆုမိဂအုရကန်]]နှင့် အခြားသော မြစ်ချောင်းများတို့တွင် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ အိဘရခိခရိုင်သည် ဂျပန်ရှိ ငါးထုတ်လုပ်မှုအများဆုံး ခရိုင်များထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ===နွားမွေးမြူရေး=== ဟိတချိဂယူးနွား (常 陸 牛 - ひたちぎゅう - Hitachi-gyū, Hitachi-ushi) သည် ခရိုင်မှ ထွက်ရှိသည့် ထင်ရှားသည့် အမဲသားတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဤနွား၏ အမည်သည် ရှေးခေတ်ပြည်နယ်၏ အမည်ဖြစ်သည့် "ဟိတချိပြည်နယ်" မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ===စက်မှုလုပ်ငန်းစင်တာများ=== *ဟိတချိဧရိယာ - လျှပ်စစ်နှင့်စက်ပစ္စည်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများ တည်ရှိသည်။ ကုမ္ပဏီပေါင်း ၁၃၀၀ ကျော်တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အများစုကို ဟိတချိကုမ္ပဏီသည် ငှားရမ်းထားသည်။ ဤဧရိယာကို ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် ဆုခဲဂဝ (ဟိတချိမြို့) တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ *တိုးခိုင်းဧရိယာ - အက်တမ်စွမ်းအင်သုတေသနအဖွဲ့အစည်း J-PARC နှင့် ပရိုတွန်သုတေသနအဆောက်အဦတို့ တည်ရှိသည်။ *ဆွတ်ခုဘဧရိယာ - ပညာရေးနှင့် သုတေသနဆိုင်ရာ အဆောက်အဦ ၃၂ ခု ရှိသည်။ *ခရှိမဧရိယာ - ကုန်ပစ္စည်းစက်ရုံများ တည်ရှိသည်။ စတီးနှင့် ရေနံဓာတုနှင့်ဆိုင်သည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း ၁၆၀ ခန့် ရှိသည်။ ==ပညာရေး== ===တက္ကသိုလ်များ=== *အမိ **[[Ibaraki Prefectural University of Health Sciences]] *ဟိတချိ **[[Ibaraki Christian University]] [[File:Kodokan, Mito, 2020.jpg|thumb|[[Kōdōkan (Mito)]]]] *မိတို **[[Ibaraki University]] **[[Tokiwa University]] *ရူးဂဆခိ **[[Ryutsu Keizai University|Ryūtsū Keizai University]] *တိုရိဒဲ **[[Tokyo University of the Arts]] *ဆွတ်ချိအုရ **[[Tsukuba International University]] *ဆွတ်ခုဘ **[[Tsukuba Gakuin University]] **[[Tsukuba University]] **[[National University Corporation Tsukuba University of Technology|Tsukuba University of Technology]] ==ခရီးသွားနေရာများ== {{div col|colwidth=18em}} * [[ဖုခုရိုဒရေတံခွန်]] * [[Hitachi Seaside Park]] * [[Ibaraki Prefectural Museum of History]] * [[Kairaku-en|Kairaku-en (garden)]] * [[Kashima Shrine]] * [[ခဆုမိဂအုရကန်]] * [[ဆွတ်ခုဘတောင်]] * [[Aqua World|Ōarai Aquarium]] * [[Tsukuba, Ibaraki|Tsukuba Science City]] * [[အုရှိခုဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး]] {{div col end}} <gallery mode="packed"> File:Hobikibune 05.JPG|Hobikibune (Sailboat) on Lake Kasumigaura File:Fukuroda Falls 44.jpg|[[Fukuroda Falls]] in Daigo File:Mount Tsukuba 2.jpg|A view of Mount Tsukuba, from Tsukuba City File:Suigo Itako Ayame Garden 07.jpg|A view of Suigō [[Itako, Ibaraki|Itako]] Iris Garden File:Rokkakudo seen from the sea (Kitaibaraki City) 2020.jpg|A view of [[Rokkakudō (Kitaibaraki)|Rokkakudō]] and Pacific Ocean in Kitaibaraki File:Oarai Coast 09.jpg|[[Torii]] of [[Ōarai, Ibaraki|Ōarai]] Coast File:Miharashino Oka (Hitachi Seaside Park) 17.jpg|Nemophila in spring in [[Hitachi Seaside Park]] File:Kairakuen (7125549463).jpg|[[Kairaku-en]] File:Kashima-jingu romon gate.jpg|[[Kashima Shrine]] File:20100216 acaworld01.jpg|[[Aqua World|Ōarai Aquarium]] </gallery> ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ===ရထားပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး=== *[[အရှေ့ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] **[[Jōban Line]] **[[Kashima Line]] **[[Mito Line]] **[[Suigun Line]] **[[Utsunomiya Line]] ([[Tōhoku Main Line]]) *Hitachinaka Seaside Railway **[[Minato Line]] *[[Kantō Railway]] **[[Jōsō Line]] **[[Ryūgasaki Line]] *[[Kashima Rinkai Railway]] **[[Kashima Rinkai Railway Kashima Rinkō Line|Kashima Rinkō Line]] **[[Ōarai Kashima Line]] *[[Metropolitan Intercity Railway Company]] **[[Tsukuba Express]] *Mooka Railway **[[Mooka Line]] ===ကေဘယ်ကား=== *Tsukuba Kankō Railway **[[Mount Tsukuba Cable Car]] **[[Mount Tsukuba Ropeway]] ===ဘတ်စကား=== * [http://www.ibako.co.jp/ Ibaraki Kotsu] ===ကားလမ်းများ=== ====အဝေးပြေးလမ်းများ==== * [[Image:Joban Expwy Route Sign.svg|50px]] [[Jōban Expressway]] * [[Image:Ken-O Expwy Route Sign.svg|50px]] [[Ken-Ō Expressway]] * [[Image:Kita-Kanto Expwy Route Sign.svg|50px]] [[Kita-Kantō Expressway]] * [[Image:Higashi-Kanto Expwy Route Sign.svg|50px]] [[Higashi-Kantō Expressway]] ====နိုင်ငံအဆင့်အဝေးပြေးလမ်းများ==== [[Image:Japanese National Route Sign Template.svg|25px]] Ibaraki Prefecture with the following national routes: * [[Japan National Route 4|National Route 4]] (around [[Koga, Ibaraki|Koga]] area) * [[Japan National Route 6|National Route 6]] ([[Nihonbashi]] of [[Tokyo]]-Toride-Tsuchiura-Mito-Hitachi-[[Iwaki, Fukushima|Iwaki]]-[[Sendai]]) * [[Japan National Route 50|National Route 50]] * [[Japan National Route 51|National Route 51]] (Mito-Kashima-Itako-[[Narita, Chiba|Narita]]-[[Chiba, Chiba|Chiba]]) * [[Japan National Route 118|National Route 118]] * [[Japan National Route 123|National Route 123]] * [[Japan National Route 124|National Route 124]] * [[Japan National Route 125|National Route 125]] ([[Katori, Chiba|Katori]]-Tsuchiura-Tsukuba-Koga-[[Gyōda]]-[[Kumagaya]]) * [[Japan National Route 245|National Route 245]] * [[Japan National Route 293|National Route 293]] * [[Japan National Route 294|National Route 294]] * [[Japan National Route 349|National Route 349]] * [[Japan National Route 354|National Route 354]] * [[Japan National Route 355|National Route 355]] * [[Japan National Route 400|National Route 400]] (Mito-[[Nakagawa, Tochigi|Nakagawa]]-[[Nikkō, Tochigi|Nikko]]-[[Minamiaizu, Fukushima|Minamiaizu]]-[[Nishiaizu, Fukushima|Nishiaizu]] * [[Japan National Route 408|National Route 408]] * [[Japan National Route 461|National Route 461]] ====စီရင်စုလမ်းမများ==== [[Image:Ibaraki Pref Route Sign Template.svg|25px]] အိဘရခိခရိုင်တွင် ကားလမ်းမပေါင်း ၃၀၀ ကျော် ရှိသည်။ ===ဆိပ်ကမ်းများ=== *[[Port of Ibaraki]] ::*Port of Hitachi ::*Port of Hitachinaka ::*Port of Ōarai - Ferry route to [[Tomakomai]], [[Muroran]] of [[Hokkaido]] *[[Port of Kashima]] ===လေဆိပ်များ=== *[[Ibaraki Airport]] *[[Ōtone Airstrip]] {{nihongo|大利根飛行場|おおとねひこうじょう|''Ōtone Hikōjō''}} is an airfield located on the Tone River in [[Kawachi, Ibaraki|Kawachi]]. *[[Ryūgasaki Airfield]] *[[Tsukuba Heliport]] အိဘရခိခရိုင်ရှိ လေကြောင်းဖြင့် ခရီးသွားလာသူများသည် ဟနဲဒလေဆိပ်နှင့် နရိတအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်တို့ကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်။ ==ခရိုင်အမည်၏ အသံထွက်== ခရိုင်၏ အမည်ကို "အိဘရဂိ" ဟူ၍လည်း အသံထွက်ကြသေးသည်။ ဤအသံထွက်သည် ဒေသအသံထွက်ဖြစ်သည့် "အိဘရခိ-ဘန်း" ကို အသုံးပြုကာ ထွက်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံး စံနှုန်းအနေဖြင့် အသုံးပြုသည့် ဂျပန်အသံထွက်ဖြင့် "အိဘရခိ" ဟု အသံထွက်သည်။<ref>[http://www.excite.co.jp/News/bit/00091111474553.html いばらぎじゃなくていばらき] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170629214748/http://www.excite.co.jp/News/bit/00091111474553.html |date=2017-06-29 }} [''Ibaragi ja Nakute Ibaraki'']</ref> ==ညီအစ်မမြို့များ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] n7y4mlksjvslmhneinnz09a1ziaqpg5 1048327 1048326 2026-08-12T11:37:57Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ညီအစ်မမြို့များ */ 1048327 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name =အိဘရခိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|茨城県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|茨城県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Ibaraki-ken}} | image_skyline = {{multiple image | total_width = 280 | border = infobox | perrow = 1/3/2/2/2 | image1 = Kairaku-en, Ibaraki 21.jpg | caption1 = [[Kairaku-en|Kairaku-en Garden]] | image2 = Lake Kasumigaura and Mt.Tsukuba,Inashiki-city,Japan.JPG | caption2 = [[Lake Kasumigaura]] and [[Mount Tsukuba|Mt. Tsukuba]] | image3 = Autumn of Fukuroda Falls, Daigo, Ibaraki; November 2016.jpg | caption3 = [[Fukuroda Falls]]<br/>[[Daigo, Ibaraki|Daigo]] town<br/>([[Kuji District, Ibaraki|Kuji District]]) | image4 = Ishioka-festival,Wakamatsu-cho,Ishioka-city,Japan.jpg | caption4 = [[:ja:常陸國總社宮大祭|Ishioka Autumn Traditional Festival]] | image5 = Rokkakudo seen from the sea (Kitaibaraki City) 2020.jpg | caption5 = [[Rokkakudō (Kitaibaraki)|Rokkakudō of Kitaibaraki]] | image6 = Miharashino Oka (Hitachi Seaside Park) 46.jpg | caption6 = [[Hitachi Seaside Park]] | image7 = Mount Tsukuba (9975500704).jpg | caption7 = [[Mount Tsukuba]] | image8 = 水郷潮来あやめ園20230604-IMG 7533.jpg | caption8 = Suigō [[Itako, Ibaraki|Itako]] Iris Garden | image9 = Kashima Shrine main shrine - sept 22 2015.jpg | caption9 = [[Kashima Shrine]] | image10 = Natto for sale in Ibaraki Apr 30 2019 04-26PM.jpeg | caption10 = [[Mito, Ibaraki|Mito]] [[Natto]]<ref>{{cite web |url=https://www.nyrture.com/blog/ancient-origins-of-natto|title=Natto: Japanese History of a Modern-Day Superfood|date=14 January 2020 |publisher=NYrture, 2020-01-14|access-date=2024-09-08}}</ref> }} | image_flag = Flag of Ibaraki Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Ibaraki Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | image_map = Map of Japan with highlight on 08 Ibaraki prefecture.svg | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name1 = [[Honshu]] | subdivision_type2 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name2 = [[Kantō region|Kantō]] | subdivision_type3 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | subdivision_name3 = Ibaraki | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Mito, Ibaraki|Mito]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 7 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 44 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Kazuhiko Ōigawa]] | area_total_km2 = 6,097.19 | area_water_percent = 4.8 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|24th]] | population_footnotes = | population_total = 2791231 | population_as_of = November 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|11th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 14,586 billion<br />[[US$]] 107.7 billion (2022) | iso_code = JP-08 | website = {{URL|http://www.pref.ibaraki.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Ibaraki Prefecture | bird = Eurasian [[Skylark]] (''Alauda arvensis'') | fish = | flower = [[Rose]] (''Rosa'') | tree = [[Ume]] tree (''Prunus mume'') }} | population_blank2_title = Dialect | population_blank2 = [[Ibaraki dialect]] | anthem = {{interlanguage link|Ibaraki kenmin no uta|ja|茨城県民の歌}} }} '''အိဘရခိခရိုင်''' (茨城県, Ibaraki-ken) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ခန်းတိုးဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်လူဦးရေ ၂,၈၂၈,၀၈၆ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၆,၀၉၇.၁၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂,၃၅၄.၁၄ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ မြောက်ဘက်တွင် [[ဖုခုရှိမခရိုင်]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[တိုချိဂိခရိုင်]]၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ချိဘခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ မိတိုမြို့သည် ခရိုင်၏ မြို့တော်ဖြစ်ကာ အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ တွတ်ခုဘမြို့၊ ဟိတချိမြို့၊ ဟိတချိနခမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ အိဘရခိခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပစိဖိတ်ကမ်းရိုးတန်းအရှေ့ပိုင်းမှ [[တိုကျိုမြို့]] အရှေ့မြောက်ဘက်အထိ တည်ရှိနေသည်။ ခရိုင်သည် "ကြီးမားသည့် တိုကျိုမြို့ပြဧရိယာ" တွင် ပါဝင်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် [[ခဆုမိဂအုရကန်]] ရှိပြီး ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဒုတိယအကြီးဆုံးကန် ဖြစ်သည်။ [[တိုနဲမြစ်]]သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက်အရှည်ဆုံးမြစ်ဖြစ်ကာ ရေဝေရေလဲဒေသအားဖြင့် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ [[ဆွတ်ခုဘတောင်]]သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တောင်များထဲတွင် ထင်ရှားသည့်တောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် ခိုင်းရခုအန်းပန်းဥယျာဉ်သည် "ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ကြီးမားသည့် ဥယျာဉ်သုံးခု" တွင် ပါဝင်ပြီး "ခိုင်းခိဒိုး" ကိုယ်ခံပညာ၏ အဓိကအချက်အချာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== အိဘရခိခရိုင်သည် [[ခန်းတိုးဒေသ]]၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ [[တိုချိဂိခရိုင်]]နှင့် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အထိ ရှည်လျားကာ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[ဖုခုရှိမခရိုင်]]နှင့် [[ချိဘခရိုင်]]တို့ ရှိသည်။ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]နှင့်လည်း နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ဆုံးအပိုင်းသည် တောင်ထူထပ်သည်။ သို့သော် ခရိုင်၏ ဧရိယာအများစုသည် ကန်များပါရှိသည့် ပြန့်ပြူးသည့် လွင်ပြင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ထိုလွင်ပြင်သည် [[ခန်းတိုးလွင်ပြင်]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ===သဘာဝဥယျာဉ်များ=== ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အချက်အလက်အရ ခရိုင်ကုန်းမြေဧရိယာ၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်များ ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့တွင် [[ဆုအိဂေါ့ - ဆွတ်ခုဘအမျိုးသားဥယျာဉ်]]၊ ခရိုင်သဘာဝဥယျာဉ်ကိုးခုတို့ ပါဝင်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် ခရိုင်ဘူမိဥယျာဉ်တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ဆုအိဂေါ့ - ဆွတ်ခုဘအမျိုးသားဥယျာဉ်သည် ချိဘခရိုင်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ဧရိယာအတွင်းတွင်လည်း ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ ===တောင်တန်းများ=== ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် ထောင်ထူထပ်ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ဆွတ်ခုဘတောင်တန်း (筑波 山地) တည်ရှိသည်။ အဓိကတောင်များမှာ [[ယမိဇိုတောင်]] (၁၀၂၂ မီတာ) ဖြစ်ပြီး ဖုခုရှိမခရိုင်၊ တိုချိဂိခရိုင်တို့၏ နယ်နိမိတ်ပေါ် ခရိုင်သုံးခုဆုံရာနေရာ ဖြစ်သည်။ တခဆဆတောင် (၉၂၂ မီတာ) မြင့်သည်။ [[ဆွတ်ခုဘတောင်]]သည် တောင်ထိပ်နှစ်ခု ပါရှိကာ နယောတိုင်းတောင်ထိပ်သည် ၈၇၇ မီတာ ရှိပြီး နန်းတိုင်းတောင်ထိပ်သည် ၈၇၁ မီတာ မြင့်သည်။ အခြားသော အဓိကတောင်များမှာ အိုရှောတောင် (၈၀၄ မီတာ)၊ ဟနဇိုနိုတောင် (၇၉၈ မီတာ)၊ [[ခဘတောင် (အိဘရခိ)|ခဘတောင်]] (၇၀၉ မီတာ) တို့ ဖြစ်သည်။ ===ရေစီးဆင်းမှု=== ခရိုင်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်များမှာ တိုနဲမြစ်၊ နခမြစ် (အိဘရခိ)၊ ခုဂျိမြစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုမြစ်များအားလုံးသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့ စီးဝင်သွားကြသည်။ ၁၇ ရာစုမတိုင်မီကာလတွင် တိုနဲမြစ်၏ အောက်ဘက်ပိုင်းသည် လက်ရှိကာလ မြစ်ပုသဏ္ဌာန်နှင့် ကွာခြားမှုရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန်ကာလက တိုနဲမြစ်သည် တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းသွားကာ တိုကျိုပင်လယ်အော်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ တိုနဲမြစ်၏ မြစ်လက်တက်များမှာ ခိနုမြစ်နှင့် ခိုခိုင်းမြစ်တို့ ဖြစ်သည်။ ထိုမြစ်လက်တက်များသည် ခရိုင်အနောက်ဘက်ပိုင်းတွင် မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းလျက်ရှိသည်။ ရှင်းတိုနဲမြစ်နှင့် ဆခုရမြစ်တို့သည် နိရှိအုရကန်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ ===မြို့များ=== {{See also|အိဘရခိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} အိဘရခိခရိုင်တွင် မြို့ပေါင်း ၃၂ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Bando Ibaraki.svg|25x25px]] [[Bandō, Ibaraki|Bandō]] |坂東市 |123.03 |51,577 |[[File:Bando in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Chikusei Ibaraki.svg|25x25px]] [[Chikusei]] |筑西市 |205.30 |98,031 |[[File:Chikusei in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachi, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachi, Ibaraki|Hitachi]] |日立市 |225.71 |165,822 |[[File:Hitachi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachinaka, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachinaka, Ibaraki|Hitachinaka]] |ひたちなか市 |99.96 |154,631 |[[File:Hitachinaka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachiomiya, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachiōmiya]] |常陸大宮市 |348.45 |39,176 |[[File:Hitachiomiya in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachiōta, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachiōta, Ibaraki|Hitachiōta]] |常陸太田市 |371.99 |47,922 |[[File:Hitachiota in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hokota, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hokota, Ibaraki|Hokota]] |鉾田市 |207.61 |45,886 |[[File:Hokota in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Inashiki Ibaraki.svg|25x25px]] [[Inashiki]] |稲敷市 |205.81 |38,353 |[[File:Inashiki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ishioka Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ishioka, Ibaraki|Ishioka]] |石岡市 |215.53 |70,124 |[[File:Ishioka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Itako Ibaraki.svg|25x25px]] [[Itako, Ibaraki|Itako]] |潮来市 |71.40 |27,512 |[[File:Itako in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Joso Ibaraki.svg|25x25px]] [[Jōsō]] |常総市 |123.64 |59,314 |[[File:Joso in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kamisu, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kamisu]] |神栖市 |146.94 |95,396 |[[File:Kamisu in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kasama, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kasama, Ibaraki|Kasama]] |笠間市 |240.40 |73,664 |[[File:Kasama in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kashima, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kashima, Ibaraki|Kashima]] |鹿嶋市 |106.02 |66,098 |[[File:Kashima in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kasumigaura, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kasumigaura, Ibaraki|Kasumigaura]] |かすみがうら市 |156.60 |40,254 |[[File:Kasumigaura in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kitaibaraki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kitaibaraki, Ibaraki|Kitaibaraki]] |北茨城市 |186.80 |41,750 |[[File:Kitaibaraki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Koga Ibaraki.svg|25x25px]] [[Koga, Ibaraki|Koga]] |古河市 |123.58 |137,512 |[[File:Koga in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Mito, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Mito, Ibaraki|Mito]] (capital) |水戸市 |217.32 |268,036 |[[File:Mito in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Moriya, Ibaraki (no text).svg|25x25px]] [[Moriya, Ibaraki|Moriya]] |守谷市 |35.71 |69,827 |[[File:Moriya in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Naka, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Naka, Ibaraki|Naka]] |那珂市 |97.82 |53,137 |[[File:Naka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Namegata Ibaraki.svg|25x25px]] [[Namegata]] |行方市 |222.48 |31,960 |[[File:Namegata in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Omitama, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Omitama]] |小美玉市 |144.74 |48,754 |[[File:Omitama in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ryūgasaki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ryūgasaki, Ibaraki|Ryūgasaki]] |龍ケ崎市 |78.55 |75,212 |[[File:Ryugasaki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Sakuragawa, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Sakuragawa, Ibaraki|Sakuragawa]] |桜川市 |180.06 |38,905 |[[File:Sakuragawa in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Shimotsuma, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Shimotsuma, Ibaraki|Shimotsuma]] |下妻市 |80.88 |41,621 |[[File:Shimotsuma in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Takahagi, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Takahagi, Ibaraki|Takahagi]] |高萩市 |193.58 |27,522 |[[File:Takahagi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Toride, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Toride, Ibaraki|Toride]] |取手市 |69.94 |103,717 |[[File:Toride in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsuchiura, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsuchiura]] |土浦市 |122.89 |142,181 |[[File:Tsuchiura in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsukuba, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsukuba]] |つくば市 |283.72 |256,526 |[[File:Tsukuba in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsukubamirai Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsukubamirai]] |つくばみらい市 |79.16 |51,035 |[[File:Tsukubamirai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ushiku Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ushiku, Ibaraki|Ushiku]] |牛久市 |58.92 |83,826 |[[File:Ushiku in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Yuki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Yūki, Ibaraki|Yūki]] |結城市 |65.76 |49,252 |[[File:Yuki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |} ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== အိဘရခိခရိုင်တွင် ဒေသ ၇ ခု ပါဝင်သည်။ ထိုဒေသတို့တွင် မြို့ငယ် ၁၀ ခု၊ ရွာ ၂ ရွာ ပါဝင်သည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Ami Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ami, Ibaraki|Ami]] |阿見町 |71.40 |47,927 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Ami in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Daigo Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Daigo, Ibaraki|Daigo]] |大子町 |325.76 |15,725 |[[Kuji District, Ibaraki|Kuji District]] |[[File:Daigo in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Goka, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Goka]] |五霞町 |23.11 |8,162 |[[Sashima District, Ibaraki|Sashima District]] |[[File:Goka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ibaraki, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ibaraki, Ibaraki|Ibaraki]] |茨城町 |121.58 |31,412 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Ibaraki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kawachi, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Kawachi, Ibaraki|Kawachi]] |河内町 |44.30 |8,298 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Kawachi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Miho, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Miho, Ibaraki|Miho]] |美浦村 |66.61 |14,504 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Miho in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Oarai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ōarai, Ibaraki|Ōarai]] |大洗町 |23.74 |15,787 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Oarai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Sakai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Sakai, Ibaraki|Sakai]] |境町 |46.59 |24,061 |[[Sashima District, Ibaraki|Sashima District]] |[[File:Sakai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Shirosato, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Shirosato, Ibaraki|Shirosato]] |城里町 |161.80 |18,044 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Shirosato in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tokai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Tōkai, Ibaraki|Tōkai]] |東海村 |37.98 |37,641 |[[Naka District, Ibaraki|Naka District]] |[[File:Tokai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tone, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Tone, Ibaraki|Tone]] |利根町 |24.90 |15,073 |[[Kitasōma District, Ibaraki|Kitasōma District]] |[[File:Tone in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Yachiyo Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Yachiyo, Ibaraki|Yachiyo]] |八千代町 |58.99 |20,882 |[[Yūki District]] |[[File:Yachiyo in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ=== {{Main|အိဘရခိခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==စီးပွားရေး== အိဘရခိခရိုင်၏ စီးပွားရေးသည် စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်မှု (အထူးသဖြင့် နျူကလီးယားစွမ်းအင်)၊ ဓာတုဗေဒနှင့် တိုင်းတာရေးကိရိယာထုတ်လုပ်ခြင်း၊ သုတေသနလုပ်ငန်းများနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ စိုက်ပျိုးရေး၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းတို့သည်လည်း ခရိုင်စီးပွားရေး၏ အဓိကကျသည့် အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.invest.indus.pref.ibaraki.jp/en/about-ibaraki/|title=About Ibaraki|access-date=November 12, 2021|website=invest.indus.pref.ibaraki.jp|archive-date=November 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211114013559/https://www.invest.indus.pref.ibaraki.jp/en/about-ibaraki/|url-status=live}}</ref> အိဘရခိခရိုင်၏ ကြီးမားကျယ်ပြန်သည့် မြေပြင်အနေအထားသည် စက်မှုလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် အထောက်အကူပြုလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်ရှိ ဆွတ်ခုဘမြို့သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သုတေသနနှင့် ပညာရေးမြို့တော် ဖြစ်သည်။ ဆွတ်ခုဘမြို့သည် ဟိတချိကုမ္ပဏီ၏ မွေးဖွားရာနေရာလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=data {{!}} Attractive Local Regions in Japan - Investing in Japan - Japan External Trade Organization |url=https://www.jetro.go.jp/en/invest/region/data/ibaraki.html |access-date=2022-07-04 |website=ジェトロ |language=en |archive-date=2022-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627150914/https://www.jetro.go.jp/en/invest/region/data/ibaraki.html |url-status=live }}</ref> [[File:Mt.Tsukuba 22.jpg|thumb|[[ဆွတ်ခုဘတောင်]]ခြေရှိ လယ်ကွင်းများ]] [[File:Sweet potato field in Namegata, Ibaraki 06.jpg|thumb|နမဲဂတမြို့ရှိ ကန်စွန်းဥစိုက်ခင်း]] ===စိုက်ပျိုးရေး=== ခရိုင်သည် မြေပြန့်များပြားခြင်း၊ ရေပေါကြွယ်ဝခြင်းနှင့် သင့်လျော်သည့် ရာသီဥတုရှိခြင်းတို့ကြောင့် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ခရိုင်နှင့် စီရင်စုများအကြားတွင် စိုက်ပျိုးရေးထုတ်လုပ်မှု အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် တိုကျိုမြို့ပြဧရိယာအတွက် စားစရာများကို အဓိကထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ အဓိကထုတ်ကုန်များတွင် ဖရုံသီး၊ သစ်တော်သီး၊ ငရုတ်သီး၊ ဆန်၊ သကြားနှင့် ပန်းများ စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ ခရိုင်သည် နိုင်ငံ၏ အခြားသောဒေသများသို့လည်း စိုက်ပျိုးသီးနှံများကို ထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံး၏ ငရုတ်ကောင်းနှင့် တရုတ်ကော်ဖီထုပ်ထုတ်လုပ်မှု၏ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ===ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း=== [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]နှင့် [[ခဆုမိဂအုရကန်]]နှင့် အခြားသော မြစ်ချောင်းများတို့တွင် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ အိဘရခိခရိုင်သည် ဂျပန်ရှိ ငါးထုတ်လုပ်မှုအများဆုံး ခရိုင်များထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ===နွားမွေးမြူရေး=== ဟိတချိဂယူးနွား (常 陸 牛 - ひたちぎゅう - Hitachi-gyū, Hitachi-ushi) သည် ခရိုင်မှ ထွက်ရှိသည့် ထင်ရှားသည့် အမဲသားတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဤနွား၏ အမည်သည် ရှေးခေတ်ပြည်နယ်၏ အမည်ဖြစ်သည့် "ဟိတချိပြည်နယ်" မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ===စက်မှုလုပ်ငန်းစင်တာများ=== *ဟိတချိဧရိယာ - လျှပ်စစ်နှင့်စက်ပစ္စည်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများ တည်ရှိသည်။ ကုမ္ပဏီပေါင်း ၁၃၀၀ ကျော်တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အများစုကို ဟိတချိကုမ္ပဏီသည် ငှားရမ်းထားသည်။ ဤဧရိယာကို ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် ဆုခဲဂဝ (ဟိတချိမြို့) တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ *တိုးခိုင်းဧရိယာ - အက်တမ်စွမ်းအင်သုတေသနအဖွဲ့အစည်း J-PARC နှင့် ပရိုတွန်သုတေသနအဆောက်အဦတို့ တည်ရှိသည်။ *ဆွတ်ခုဘဧရိယာ - ပညာရေးနှင့် သုတေသနဆိုင်ရာ အဆောက်အဦ ၃၂ ခု ရှိသည်။ *ခရှိမဧရိယာ - ကုန်ပစ္စည်းစက်ရုံများ တည်ရှိသည်။ စတီးနှင့် ရေနံဓာတုနှင့်ဆိုင်သည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း ၁၆၀ ခန့် ရှိသည်။ ==ပညာရေး== ===တက္ကသိုလ်များ=== *အမိ **[[Ibaraki Prefectural University of Health Sciences]] *ဟိတချိ **[[Ibaraki Christian University]] [[File:Kodokan, Mito, 2020.jpg|thumb|[[Kōdōkan (Mito)]]]] *မိတို **[[Ibaraki University]] **[[Tokiwa University]] *ရူးဂဆခိ **[[Ryutsu Keizai University|Ryūtsū Keizai University]] *တိုရိဒဲ **[[Tokyo University of the Arts]] *ဆွတ်ချိအုရ **[[Tsukuba International University]] *ဆွတ်ခုဘ **[[Tsukuba Gakuin University]] **[[Tsukuba University]] **[[National University Corporation Tsukuba University of Technology|Tsukuba University of Technology]] ==ခရီးသွားနေရာများ== {{div col|colwidth=18em}} * [[ဖုခုရိုဒရေတံခွန်]] * [[Hitachi Seaside Park]] * [[Ibaraki Prefectural Museum of History]] * [[Kairaku-en|Kairaku-en (garden)]] * [[Kashima Shrine]] * [[ခဆုမိဂအုရကန်]] * [[ဆွတ်ခုဘတောင်]] * [[Aqua World|Ōarai Aquarium]] * [[Tsukuba, Ibaraki|Tsukuba Science City]] * [[အုရှိခုဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး]] {{div col end}} <gallery mode="packed"> File:Hobikibune 05.JPG|Hobikibune (Sailboat) on Lake Kasumigaura File:Fukuroda Falls 44.jpg|[[Fukuroda Falls]] in Daigo File:Mount Tsukuba 2.jpg|A view of Mount Tsukuba, from Tsukuba City File:Suigo Itako Ayame Garden 07.jpg|A view of Suigō [[Itako, Ibaraki|Itako]] Iris Garden File:Rokkakudo seen from the sea (Kitaibaraki City) 2020.jpg|A view of [[Rokkakudō (Kitaibaraki)|Rokkakudō]] and Pacific Ocean in Kitaibaraki File:Oarai Coast 09.jpg|[[Torii]] of [[Ōarai, Ibaraki|Ōarai]] Coast File:Miharashino Oka (Hitachi Seaside Park) 17.jpg|Nemophila in spring in [[Hitachi Seaside Park]] File:Kairakuen (7125549463).jpg|[[Kairaku-en]] File:Kashima-jingu romon gate.jpg|[[Kashima Shrine]] File:20100216 acaworld01.jpg|[[Aqua World|Ōarai Aquarium]] </gallery> ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ===ရထားပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး=== *[[အရှေ့ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] **[[Jōban Line]] **[[Kashima Line]] **[[Mito Line]] **[[Suigun Line]] **[[Utsunomiya Line]] ([[Tōhoku Main Line]]) *Hitachinaka Seaside Railway **[[Minato Line]] *[[Kantō Railway]] **[[Jōsō Line]] **[[Ryūgasaki Line]] *[[Kashima Rinkai Railway]] **[[Kashima Rinkai Railway Kashima Rinkō Line|Kashima Rinkō Line]] **[[Ōarai Kashima Line]] *[[Metropolitan Intercity Railway Company]] **[[Tsukuba Express]] *Mooka Railway **[[Mooka Line]] ===ကေဘယ်ကား=== *Tsukuba Kankō Railway **[[Mount Tsukuba Cable Car]] **[[Mount Tsukuba Ropeway]] ===ဘတ်စကား=== * [http://www.ibako.co.jp/ Ibaraki Kotsu] ===ကားလမ်းများ=== ====အဝေးပြေးလမ်းများ==== * [[Image:Joban Expwy Route Sign.svg|50px]] [[Jōban Expressway]] * [[Image:Ken-O Expwy Route Sign.svg|50px]] [[Ken-Ō Expressway]] * [[Image:Kita-Kanto Expwy Route Sign.svg|50px]] [[Kita-Kantō Expressway]] * [[Image:Higashi-Kanto Expwy Route Sign.svg|50px]] [[Higashi-Kantō Expressway]] ====နိုင်ငံအဆင့်အဝေးပြေးလမ်းများ==== [[Image:Japanese National Route Sign Template.svg|25px]] Ibaraki Prefecture with the following national routes: * [[Japan National Route 4|National Route 4]] (around [[Koga, Ibaraki|Koga]] area) * [[Japan National Route 6|National Route 6]] ([[Nihonbashi]] of [[Tokyo]]-Toride-Tsuchiura-Mito-Hitachi-[[Iwaki, Fukushima|Iwaki]]-[[Sendai]]) * [[Japan National Route 50|National Route 50]] * [[Japan National Route 51|National Route 51]] (Mito-Kashima-Itako-[[Narita, Chiba|Narita]]-[[Chiba, Chiba|Chiba]]) * [[Japan National Route 118|National Route 118]] * [[Japan National Route 123|National Route 123]] * [[Japan National Route 124|National Route 124]] * [[Japan National Route 125|National Route 125]] ([[Katori, Chiba|Katori]]-Tsuchiura-Tsukuba-Koga-[[Gyōda]]-[[Kumagaya]]) * [[Japan National Route 245|National Route 245]] * [[Japan National Route 293|National Route 293]] * [[Japan National Route 294|National Route 294]] * [[Japan National Route 349|National Route 349]] * [[Japan National Route 354|National Route 354]] * [[Japan National Route 355|National Route 355]] * [[Japan National Route 400|National Route 400]] (Mito-[[Nakagawa, Tochigi|Nakagawa]]-[[Nikkō, Tochigi|Nikko]]-[[Minamiaizu, Fukushima|Minamiaizu]]-[[Nishiaizu, Fukushima|Nishiaizu]] * [[Japan National Route 408|National Route 408]] * [[Japan National Route 461|National Route 461]] ====စီရင်စုလမ်းမများ==== [[Image:Ibaraki Pref Route Sign Template.svg|25px]] အိဘရခိခရိုင်တွင် ကားလမ်းမပေါင်း ၃၀၀ ကျော် ရှိသည်။ ===ဆိပ်ကမ်းများ=== *[[Port of Ibaraki]] ::*Port of Hitachi ::*Port of Hitachinaka ::*Port of Ōarai - Ferry route to [[Tomakomai]], [[Muroran]] of [[Hokkaido]] *[[Port of Kashima]] ===လေဆိပ်များ=== *[[Ibaraki Airport]] *[[Ōtone Airstrip]] {{nihongo|大利根飛行場|おおとねひこうじょう|''Ōtone Hikōjō''}} is an airfield located on the Tone River in [[Kawachi, Ibaraki|Kawachi]]. *[[Ryūgasaki Airfield]] *[[Tsukuba Heliport]] အိဘရခိခရိုင်ရှိ လေကြောင်းဖြင့် ခရီးသွားလာသူများသည် ဟနဲဒလေဆိပ်နှင့် နရိတအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်တို့ကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်။ ==ခရိုင်အမည်၏ အသံထွက်== ခရိုင်၏ အမည်ကို "အိဘရဂိ" ဟူ၍လည်း အသံထွက်ကြသေးသည်။ ဤအသံထွက်သည် ဒေသအသံထွက်ဖြစ်သည့် "အိဘရခိ-ဘန်း" ကို အသုံးပြုကာ ထွက်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံး စံနှုန်းအနေဖြင့် အသုံးပြုသည့် ဂျပန်အသံထွက်ဖြင့် "အိဘရခိ" ဟု အသံထွက်သည်။<ref>[http://www.excite.co.jp/News/bit/00091111474553.html いばらぎじゃなくていばらき] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170629214748/http://www.excite.co.jp/News/bit/00091111474553.html |date=2017-06-29 }} [''Ibaragi ja Nakute Ibaraki'']</ref> ==ညီအစ်မမြို့များ== အိဘရခိခရိုင်သည် အောက်ပါမြို့များနှင့် အမွှာညီအစ်မဆက်ဆံရေးကို ထူထောင်ထားသည်။ * {{Flagicon|France}} [[Essonne]], [[France]] ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] 2ri17sat46u0op54wm0px4e7cmka7qo 1048328 1048327 2026-08-12T11:38:13Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1048328 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name =အိဘရခိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|茨城県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|茨城県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Ibaraki-ken}} | image_skyline = {{multiple image | total_width = 280 | border = infobox | perrow = 1/3/2/2/2 | image1 = Kairaku-en, Ibaraki 21.jpg | caption1 = [[Kairaku-en|Kairaku-en Garden]] | image2 = Lake Kasumigaura and Mt.Tsukuba,Inashiki-city,Japan.JPG | caption2 = [[Lake Kasumigaura]] and [[Mount Tsukuba|Mt. Tsukuba]] | image3 = Autumn of Fukuroda Falls, Daigo, Ibaraki; November 2016.jpg | caption3 = [[Fukuroda Falls]]<br/>[[Daigo, Ibaraki|Daigo]] town<br/>([[Kuji District, Ibaraki|Kuji District]]) | image4 = Ishioka-festival,Wakamatsu-cho,Ishioka-city,Japan.jpg | caption4 = [[:ja:常陸國總社宮大祭|Ishioka Autumn Traditional Festival]] | image5 = Rokkakudo seen from the sea (Kitaibaraki City) 2020.jpg | caption5 = [[Rokkakudō (Kitaibaraki)|Rokkakudō of Kitaibaraki]] | image6 = Miharashino Oka (Hitachi Seaside Park) 46.jpg | caption6 = [[Hitachi Seaside Park]] | image7 = Mount Tsukuba (9975500704).jpg | caption7 = [[Mount Tsukuba]] | image8 = 水郷潮来あやめ園20230604-IMG 7533.jpg | caption8 = Suigō [[Itako, Ibaraki|Itako]] Iris Garden | image9 = Kashima Shrine main shrine - sept 22 2015.jpg | caption9 = [[Kashima Shrine]] | image10 = Natto for sale in Ibaraki Apr 30 2019 04-26PM.jpeg | caption10 = [[Mito, Ibaraki|Mito]] [[Natto]]<ref>{{cite web |url=https://www.nyrture.com/blog/ancient-origins-of-natto|title=Natto: Japanese History of a Modern-Day Superfood|date=14 January 2020 |publisher=NYrture, 2020-01-14|access-date=2024-09-08}}</ref> }} | image_flag = Flag of Ibaraki Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Ibaraki Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | image_map = Map of Japan with highlight on 08 Ibaraki prefecture.svg | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name1 = [[Honshu]] | subdivision_type2 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name2 = [[Kantō region|Kantō]] | subdivision_type3 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | subdivision_name3 = Ibaraki | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Mito, Ibaraki|Mito]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 7 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 44 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Kazuhiko Ōigawa]] | area_total_km2 = 6,097.19 | area_water_percent = 4.8 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|24th]] | population_footnotes = | population_total = 2791231 | population_as_of = November 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|11th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 14,586 billion<br />[[US$]] 107.7 billion (2022) | iso_code = JP-08 | website = {{URL|http://www.pref.ibaraki.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Ibaraki Prefecture | bird = Eurasian [[Skylark]] (''Alauda arvensis'') | fish = | flower = [[Rose]] (''Rosa'') | tree = [[Ume]] tree (''Prunus mume'') }} | population_blank2_title = Dialect | population_blank2 = [[Ibaraki dialect]] | anthem = {{interlanguage link|Ibaraki kenmin no uta|ja|茨城県民の歌}} }} '''အိဘရခိခရိုင်''' (茨城県, Ibaraki-ken) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ခန်းတိုးဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်လူဦးရေ ၂,၈၂၈,၀၈၆ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၆,၀၉၇.၁၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂,၃၅၄.၁၄ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ မြောက်ဘက်တွင် [[ဖုခုရှိမခရိုင်]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[တိုချိဂိခရိုင်]]၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ချိဘခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ မိတိုမြို့သည် ခရိုင်၏ မြို့တော်ဖြစ်ကာ အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ တွတ်ခုဘမြို့၊ ဟိတချိမြို့၊ ဟိတချိနခမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ အိဘရခိခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပစိဖိတ်ကမ်းရိုးတန်းအရှေ့ပိုင်းမှ [[တိုကျိုမြို့]] အရှေ့မြောက်ဘက်အထိ တည်ရှိနေသည်။ ခရိုင်သည် "ကြီးမားသည့် တိုကျိုမြို့ပြဧရိယာ" တွင် ပါဝင်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် [[ခဆုမိဂအုရကန်]] ရှိပြီး ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဒုတိယအကြီးဆုံးကန် ဖြစ်သည်။ [[တိုနဲမြစ်]]သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက်အရှည်ဆုံးမြစ်ဖြစ်ကာ ရေဝေရေလဲဒေသအားဖြင့် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ [[ဆွတ်ခုဘတောင်]]သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တောင်များထဲတွင် ထင်ရှားသည့်တောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် ခိုင်းရခုအန်းပန်းဥယျာဉ်သည် "ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ကြီးမားသည့် ဥယျာဉ်သုံးခု" တွင် ပါဝင်ပြီး "ခိုင်းခိဒိုး" ကိုယ်ခံပညာ၏ အဓိကအချက်အချာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== အိဘရခိခရိုင်သည် [[ခန်းတိုးဒေသ]]၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ [[တိုချိဂိခရိုင်]]နှင့် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အထိ ရှည်လျားကာ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[ဖုခုရှိမခရိုင်]]နှင့် [[ချိဘခရိုင်]]တို့ ရှိသည်။ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]နှင့်လည်း နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ဆုံးအပိုင်းသည် တောင်ထူထပ်သည်။ သို့သော် ခရိုင်၏ ဧရိယာအများစုသည် ကန်များပါရှိသည့် ပြန့်ပြူးသည့် လွင်ပြင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ထိုလွင်ပြင်သည် [[ခန်းတိုးလွင်ပြင်]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ===သဘာဝဥယျာဉ်များ=== ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အချက်အလက်အရ ခရိုင်ကုန်းမြေဧရိယာ၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်များ ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့တွင် [[ဆုအိဂေါ့ - ဆွတ်ခုဘအမျိုးသားဥယျာဉ်]]၊ ခရိုင်သဘာဝဥယျာဉ်ကိုးခုတို့ ပါဝင်သည်။ အိဘရခိခရိုင်တွင် ခရိုင်ဘူမိဥယျာဉ်တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ဆုအိဂေါ့ - ဆွတ်ခုဘအမျိုးသားဥယျာဉ်သည် ချိဘခရိုင်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ဧရိယာအတွင်းတွင်လည်း ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ ===တောင်တန်းများ=== ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် ထောင်ထူထပ်ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ဆွတ်ခုဘတောင်တန်း (筑波 山地) တည်ရှိသည်။ အဓိကတောင်များမှာ [[ယမိဇိုတောင်]] (၁၀၂၂ မီတာ) ဖြစ်ပြီး ဖုခုရှိမခရိုင်၊ တိုချိဂိခရိုင်တို့၏ နယ်နိမိတ်ပေါ် ခရိုင်သုံးခုဆုံရာနေရာ ဖြစ်သည်။ တခဆဆတောင် (၉၂၂ မီတာ) မြင့်သည်။ [[ဆွတ်ခုဘတောင်]]သည် တောင်ထိပ်နှစ်ခု ပါရှိကာ နယောတိုင်းတောင်ထိပ်သည် ၈၇၇ မီတာ ရှိပြီး နန်းတိုင်းတောင်ထိပ်သည် ၈၇၁ မီတာ မြင့်သည်။ အခြားသော အဓိကတောင်များမှာ အိုရှောတောင် (၈၀၄ မီတာ)၊ ဟနဇိုနိုတောင် (၇၉၈ မီတာ)၊ [[ခဘတောင် (အိဘရခိ)|ခဘတောင်]] (၇၀၉ မီတာ) တို့ ဖြစ်သည်။ ===ရေစီးဆင်းမှု=== ခရိုင်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်များမှာ တိုနဲမြစ်၊ နခမြစ် (အိဘရခိ)၊ ခုဂျိမြစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုမြစ်များအားလုံးသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့ စီးဝင်သွားကြသည်။ ၁၇ ရာစုမတိုင်မီကာလတွင် တိုနဲမြစ်၏ အောက်ဘက်ပိုင်းသည် လက်ရှိကာလ မြစ်ပုသဏ္ဌာန်နှင့် ကွာခြားမှုရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန်ကာလက တိုနဲမြစ်သည် တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းသွားကာ တိုကျိုပင်လယ်အော်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ တိုနဲမြစ်၏ မြစ်လက်တက်များမှာ ခိနုမြစ်နှင့် ခိုခိုင်းမြစ်တို့ ဖြစ်သည်။ ထိုမြစ်လက်တက်များသည် ခရိုင်အနောက်ဘက်ပိုင်းတွင် မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းလျက်ရှိသည်။ ရှင်းတိုနဲမြစ်နှင့် ဆခုရမြစ်တို့သည် နိရှိအုရကန်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ ===မြို့များ=== {{See also|အိဘရခိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} အိဘရခိခရိုင်တွင် မြို့ပေါင်း ၃၂ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Bando Ibaraki.svg|25x25px]] [[Bandō, Ibaraki|Bandō]] |坂東市 |123.03 |51,577 |[[File:Bando in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Chikusei Ibaraki.svg|25x25px]] [[Chikusei]] |筑西市 |205.30 |98,031 |[[File:Chikusei in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachi, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachi, Ibaraki|Hitachi]] |日立市 |225.71 |165,822 |[[File:Hitachi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachinaka, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachinaka, Ibaraki|Hitachinaka]] |ひたちなか市 |99.96 |154,631 |[[File:Hitachinaka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachiomiya, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachiōmiya]] |常陸大宮市 |348.45 |39,176 |[[File:Hitachiomiya in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hitachiōta, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hitachiōta, Ibaraki|Hitachiōta]] |常陸太田市 |371.99 |47,922 |[[File:Hitachiota in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Hokota, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Hokota, Ibaraki|Hokota]] |鉾田市 |207.61 |45,886 |[[File:Hokota in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Inashiki Ibaraki.svg|25x25px]] [[Inashiki]] |稲敷市 |205.81 |38,353 |[[File:Inashiki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ishioka Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ishioka, Ibaraki|Ishioka]] |石岡市 |215.53 |70,124 |[[File:Ishioka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Itako Ibaraki.svg|25x25px]] [[Itako, Ibaraki|Itako]] |潮来市 |71.40 |27,512 |[[File:Itako in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Joso Ibaraki.svg|25x25px]] [[Jōsō]] |常総市 |123.64 |59,314 |[[File:Joso in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kamisu, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kamisu]] |神栖市 |146.94 |95,396 |[[File:Kamisu in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kasama, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kasama, Ibaraki|Kasama]] |笠間市 |240.40 |73,664 |[[File:Kasama in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kashima, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kashima, Ibaraki|Kashima]] |鹿嶋市 |106.02 |66,098 |[[File:Kashima in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kasumigaura, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kasumigaura, Ibaraki|Kasumigaura]] |かすみがうら市 |156.60 |40,254 |[[File:Kasumigaura in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kitaibaraki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Kitaibaraki, Ibaraki|Kitaibaraki]] |北茨城市 |186.80 |41,750 |[[File:Kitaibaraki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Koga Ibaraki.svg|25x25px]] [[Koga, Ibaraki|Koga]] |古河市 |123.58 |137,512 |[[File:Koga in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Mito, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Mito, Ibaraki|Mito]] (capital) |水戸市 |217.32 |268,036 |[[File:Mito in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Moriya, Ibaraki (no text).svg|25x25px]] [[Moriya, Ibaraki|Moriya]] |守谷市 |35.71 |69,827 |[[File:Moriya in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Naka, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Naka, Ibaraki|Naka]] |那珂市 |97.82 |53,137 |[[File:Naka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Namegata Ibaraki.svg|25x25px]] [[Namegata]] |行方市 |222.48 |31,960 |[[File:Namegata in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Omitama, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Omitama]] |小美玉市 |144.74 |48,754 |[[File:Omitama in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ryūgasaki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ryūgasaki, Ibaraki|Ryūgasaki]] |龍ケ崎市 |78.55 |75,212 |[[File:Ryugasaki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Sakuragawa, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Sakuragawa, Ibaraki|Sakuragawa]] |桜川市 |180.06 |38,905 |[[File:Sakuragawa in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Shimotsuma, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Shimotsuma, Ibaraki|Shimotsuma]] |下妻市 |80.88 |41,621 |[[File:Shimotsuma in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Takahagi, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Takahagi, Ibaraki|Takahagi]] |高萩市 |193.58 |27,522 |[[File:Takahagi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Toride, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Toride, Ibaraki|Toride]] |取手市 |69.94 |103,717 |[[File:Toride in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsuchiura, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsuchiura]] |土浦市 |122.89 |142,181 |[[File:Tsuchiura in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsukuba, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsukuba]] |つくば市 |283.72 |256,526 |[[File:Tsukuba in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tsukubamirai Ibaraki.svg|25x25px]] [[Tsukubamirai]] |つくばみらい市 |79.16 |51,035 |[[File:Tsukubamirai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ushiku Ibaraki.svg|25x25px]] [[Ushiku, Ibaraki|Ushiku]] |牛久市 |58.92 |83,826 |[[File:Ushiku in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |- |[[File:Flag of Yuki, Ibaraki.svg|25x25px]] [[Yūki, Ibaraki|Yūki]] |結城市 |65.76 |49,252 |[[File:Yuki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|63x63px]] |} ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== အိဘရခိခရိုင်တွင် ဒေသ ၇ ခု ပါဝင်သည်။ ထိုဒေသတို့တွင် မြို့ငယ် ၁၀ ခု၊ ရွာ ၂ ရွာ ပါဝင်သည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Ami Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ami, Ibaraki|Ami]] |阿見町 |71.40 |47,927 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Ami in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Daigo Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Daigo, Ibaraki|Daigo]] |大子町 |325.76 |15,725 |[[Kuji District, Ibaraki|Kuji District]] |[[File:Daigo in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Goka, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Goka]] |五霞町 |23.11 |8,162 |[[Sashima District, Ibaraki|Sashima District]] |[[File:Goka in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Ibaraki, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ibaraki, Ibaraki|Ibaraki]] |茨城町 |121.58 |31,412 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Ibaraki in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Kawachi, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Kawachi, Ibaraki|Kawachi]] |河内町 |44.30 |8,298 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Kawachi in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Miho, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Miho, Ibaraki|Miho]] |美浦村 |66.61 |14,504 |[[Inashiki District, Ibaraki|Inashiki District]] |[[File:Miho in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Oarai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Ōarai, Ibaraki|Ōarai]] |大洗町 |23.74 |15,787 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Oarai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Sakai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Sakai, Ibaraki|Sakai]] |境町 |46.59 |24,061 |[[Sashima District, Ibaraki|Sashima District]] |[[File:Sakai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Shirosato, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Shirosato, Ibaraki|Shirosato]] |城里町 |161.80 |18,044 |[[Higashiibaraki District, Ibaraki|Higashiibaraki District]] |[[File:Shirosato in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tokai, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Tōkai, Ibaraki|Tōkai]] |東海村 |37.98 |37,641 |[[Naka District, Ibaraki|Naka District]] |[[File:Tokai in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Tone, Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Tone, Ibaraki|Tone]] |利根町 |24.90 |15,073 |[[Kitasōma District, Ibaraki|Kitasōma District]] |[[File:Tone in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |- |[[File:Flag of Yachiyo Ibaraki.svg|frameless|25x25px]] [[Yachiyo, Ibaraki|Yachiyo]] |八千代町 |58.99 |20,882 |[[Yūki District]] |[[File:Yachiyo in Ibaraki Prefecture Ja.svg|frameless|63x63px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ=== {{Main|အိဘရခိခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==စီးပွားရေး== အိဘရခိခရိုင်၏ စီးပွားရေးသည် စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်မှု (အထူးသဖြင့် နျူကလီးယားစွမ်းအင်)၊ ဓာတုဗေဒနှင့် တိုင်းတာရေးကိရိယာထုတ်လုပ်ခြင်း၊ သုတေသနလုပ်ငန်းများနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ စိုက်ပျိုးရေး၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းတို့သည်လည်း ခရိုင်စီးပွားရေး၏ အဓိကကျသည့် အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.invest.indus.pref.ibaraki.jp/en/about-ibaraki/|title=About Ibaraki|access-date=November 12, 2021|website=invest.indus.pref.ibaraki.jp|archive-date=November 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211114013559/https://www.invest.indus.pref.ibaraki.jp/en/about-ibaraki/|url-status=live}}</ref> အိဘရခိခရိုင်၏ ကြီးမားကျယ်ပြန်သည့် မြေပြင်အနေအထားသည် စက်မှုလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် အထောက်အကူပြုလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်ရှိ ဆွတ်ခုဘမြို့သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သုတေသနနှင့် ပညာရေးမြို့တော် ဖြစ်သည်။ ဆွတ်ခုဘမြို့သည် ဟိတချိကုမ္ပဏီ၏ မွေးဖွားရာနေရာလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=data {{!}} Attractive Local Regions in Japan - Investing in Japan - Japan External Trade Organization |url=https://www.jetro.go.jp/en/invest/region/data/ibaraki.html |access-date=2022-07-04 |website=ジェトロ |language=en |archive-date=2022-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627150914/https://www.jetro.go.jp/en/invest/region/data/ibaraki.html |url-status=live }}</ref> [[File:Mt.Tsukuba 22.jpg|thumb|[[ဆွတ်ခုဘတောင်]]ခြေရှိ လယ်ကွင်းများ]] [[File:Sweet potato field in Namegata, Ibaraki 06.jpg|thumb|နမဲဂတမြို့ရှိ ကန်စွန်းဥစိုက်ခင်း]] ===စိုက်ပျိုးရေး=== ခရိုင်သည် မြေပြန့်များပြားခြင်း၊ ရေပေါကြွယ်ဝခြင်းနှင့် သင့်လျော်သည့် ရာသီဥတုရှိခြင်းတို့ကြောင့် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ခရိုင်နှင့် စီရင်စုများအကြားတွင် စိုက်ပျိုးရေးထုတ်လုပ်မှု အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် တိုကျိုမြို့ပြဧရိယာအတွက် စားစရာများကို အဓိကထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ အဓိကထုတ်ကုန်များတွင် ဖရုံသီး၊ သစ်တော်သီး၊ ငရုတ်သီး၊ ဆန်၊ သကြားနှင့် ပန်းများ စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ ခရိုင်သည် နိုင်ငံ၏ အခြားသောဒေသများသို့လည်း စိုက်ပျိုးသီးနှံများကို ထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံး၏ ငရုတ်ကောင်းနှင့် တရုတ်ကော်ဖီထုပ်ထုတ်လုပ်မှု၏ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ===ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း=== [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]နှင့် [[ခဆုမိဂအုရကန်]]နှင့် အခြားသော မြစ်ချောင်းများတို့တွင် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ အိဘရခိခရိုင်သည် ဂျပန်ရှိ ငါးထုတ်လုပ်မှုအများဆုံး ခရိုင်များထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ===နွားမွေးမြူရေး=== ဟိတချိဂယူးနွား (常 陸 牛 - ひたちぎゅう - Hitachi-gyū, Hitachi-ushi) သည် ခရိုင်မှ ထွက်ရှိသည့် ထင်ရှားသည့် အမဲသားတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဤနွား၏ အမည်သည် ရှေးခေတ်ပြည်နယ်၏ အမည်ဖြစ်သည့် "ဟိတချိပြည်နယ်" မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ===စက်မှုလုပ်ငန်းစင်တာများ=== *ဟိတချိဧရိယာ - လျှပ်စစ်နှင့်စက်ပစ္စည်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများ တည်ရှိသည်။ ကုမ္ပဏီပေါင်း ၁၃၀၀ ကျော်တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အများစုကို ဟိတချိကုမ္ပဏီသည် ငှားရမ်းထားသည်။ ဤဧရိယာကို ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် ဆုခဲဂဝ (ဟိတချိမြို့) တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ *တိုးခိုင်းဧရိယာ - အက်တမ်စွမ်းအင်သုတေသနအဖွဲ့အစည်း J-PARC နှင့် ပရိုတွန်သုတေသနအဆောက်အဦတို့ တည်ရှိသည်။ *ဆွတ်ခုဘဧရိယာ - ပညာရေးနှင့် သုတေသနဆိုင်ရာ အဆောက်အဦ ၃၂ ခု ရှိသည်။ *ခရှိမဧရိယာ - ကုန်ပစ္စည်းစက်ရုံများ တည်ရှိသည်။ စတီးနှင့် ရေနံဓာတုနှင့်ဆိုင်သည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း ၁၆၀ ခန့် ရှိသည်။ ==ပညာရေး== ===တက္ကသိုလ်များ=== *အမိ **[[Ibaraki Prefectural University of Health Sciences]] *ဟိတချိ **[[Ibaraki Christian University]] [[File:Kodokan, Mito, 2020.jpg|thumb|[[Kōdōkan (Mito)]]]] *မိတို **[[Ibaraki University]] **[[Tokiwa University]] *ရူးဂဆခိ **[[Ryutsu Keizai University|Ryūtsū Keizai University]] *တိုရိဒဲ **[[Tokyo University of the Arts]] *ဆွတ်ချိအုရ **[[Tsukuba International University]] *ဆွတ်ခုဘ **[[Tsukuba Gakuin University]] **[[Tsukuba University]] **[[National University Corporation Tsukuba University of Technology|Tsukuba University of Technology]] ==ခရီးသွားနေရာများ== {{div col|colwidth=18em}} * [[ဖုခုရိုဒရေတံခွန်]] * [[Hitachi Seaside Park]] * [[Ibaraki Prefectural Museum of History]] * [[Kairaku-en|Kairaku-en (garden)]] * [[Kashima Shrine]] * [[ခဆုမိဂအုရကန်]] * [[ဆွတ်ခုဘတောင်]] * [[Aqua World|Ōarai Aquarium]] * [[Tsukuba, Ibaraki|Tsukuba Science City]] * [[အုရှိခုဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး]] {{div col end}} <gallery mode="packed"> File:Hobikibune 05.JPG|Hobikibune (Sailboat) on Lake Kasumigaura File:Fukuroda Falls 44.jpg|[[Fukuroda Falls]] in Daigo File:Mount Tsukuba 2.jpg|A view of Mount Tsukuba, from Tsukuba City File:Suigo Itako Ayame Garden 07.jpg|A view of Suigō [[Itako, Ibaraki|Itako]] Iris Garden File:Rokkakudo seen from the sea (Kitaibaraki City) 2020.jpg|A view of [[Rokkakudō (Kitaibaraki)|Rokkakudō]] and Pacific Ocean in Kitaibaraki File:Oarai Coast 09.jpg|[[Torii]] of [[Ōarai, Ibaraki|Ōarai]] Coast File:Miharashino Oka (Hitachi Seaside Park) 17.jpg|Nemophila in spring in [[Hitachi Seaside Park]] File:Kairakuen (7125549463).jpg|[[Kairaku-en]] File:Kashima-jingu romon gate.jpg|[[Kashima Shrine]] File:20100216 acaworld01.jpg|[[Aqua World|Ōarai Aquarium]] </gallery> ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ===ရထားပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး=== *[[အရှေ့ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] **[[Jōban Line]] **[[Kashima Line]] **[[Mito Line]] **[[Suigun Line]] **[[Utsunomiya Line]] ([[Tōhoku Main Line]]) *Hitachinaka Seaside Railway **[[Minato Line]] *[[Kantō Railway]] **[[Jōsō Line]] **[[Ryūgasaki Line]] *[[Kashima Rinkai Railway]] **[[Kashima Rinkai Railway Kashima Rinkō Line|Kashima Rinkō Line]] **[[Ōarai Kashima Line]] *[[Metropolitan Intercity Railway Company]] **[[Tsukuba Express]] *Mooka Railway **[[Mooka Line]] ===ကေဘယ်ကား=== *Tsukuba Kankō Railway **[[Mount Tsukuba Cable Car]] **[[Mount Tsukuba Ropeway]] ===ဘတ်စကား=== * [http://www.ibako.co.jp/ Ibaraki Kotsu] ===ကားလမ်းများ=== ====အဝေးပြေးလမ်းများ==== * [[Image:Joban Expwy Route Sign.svg|50px]] [[Jōban Expressway]] * [[Image:Ken-O Expwy Route Sign.svg|50px]] [[Ken-Ō Expressway]] * [[Image:Kita-Kanto Expwy Route Sign.svg|50px]] [[Kita-Kantō Expressway]] * [[Image:Higashi-Kanto Expwy Route Sign.svg|50px]] [[Higashi-Kantō Expressway]] ====နိုင်ငံအဆင့်အဝေးပြေးလမ်းများ==== [[Image:Japanese National Route Sign Template.svg|25px]] Ibaraki Prefecture with the following national routes: * [[Japan National Route 4|National Route 4]] (around [[Koga, Ibaraki|Koga]] area) * [[Japan National Route 6|National Route 6]] ([[Nihonbashi]] of [[Tokyo]]-Toride-Tsuchiura-Mito-Hitachi-[[Iwaki, Fukushima|Iwaki]]-[[Sendai]]) * [[Japan National Route 50|National Route 50]] * [[Japan National Route 51|National Route 51]] (Mito-Kashima-Itako-[[Narita, Chiba|Narita]]-[[Chiba, Chiba|Chiba]]) * [[Japan National Route 118|National Route 118]] * [[Japan National Route 123|National Route 123]] * [[Japan National Route 124|National Route 124]] * [[Japan National Route 125|National Route 125]] ([[Katori, Chiba|Katori]]-Tsuchiura-Tsukuba-Koga-[[Gyōda]]-[[Kumagaya]]) * [[Japan National Route 245|National Route 245]] * [[Japan National Route 293|National Route 293]] * [[Japan National Route 294|National Route 294]] * [[Japan National Route 349|National Route 349]] * [[Japan National Route 354|National Route 354]] * [[Japan National Route 355|National Route 355]] * [[Japan National Route 400|National Route 400]] (Mito-[[Nakagawa, Tochigi|Nakagawa]]-[[Nikkō, Tochigi|Nikko]]-[[Minamiaizu, Fukushima|Minamiaizu]]-[[Nishiaizu, Fukushima|Nishiaizu]] * [[Japan National Route 408|National Route 408]] * [[Japan National Route 461|National Route 461]] ====စီရင်စုလမ်းမများ==== [[Image:Ibaraki Pref Route Sign Template.svg|25px]] အိဘရခိခရိုင်တွင် ကားလမ်းမပေါင်း ၃၀၀ ကျော် ရှိသည်။ ===ဆိပ်ကမ်းများ=== *[[Port of Ibaraki]] ::*Port of Hitachi ::*Port of Hitachinaka ::*Port of Ōarai - Ferry route to [[Tomakomai]], [[Muroran]] of [[Hokkaido]] *[[Port of Kashima]] ===လေဆိပ်များ=== *[[Ibaraki Airport]] *[[Ōtone Airstrip]] {{nihongo|大利根飛行場|おおとねひこうじょう|''Ōtone Hikōjō''}} is an airfield located on the Tone River in [[Kawachi, Ibaraki|Kawachi]]. *[[Ryūgasaki Airfield]] *[[Tsukuba Heliport]] အိဘရခိခရိုင်ရှိ လေကြောင်းဖြင့် ခရီးသွားလာသူများသည် ဟနဲဒလေဆိပ်နှင့် နရိတအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်တို့ကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်။ ==ခရိုင်အမည်၏ အသံထွက်== ခရိုင်၏ အမည်ကို "အိဘရဂိ" ဟူ၍လည်း အသံထွက်ကြသေးသည်။ ဤအသံထွက်သည် ဒေသအသံထွက်ဖြစ်သည့် "အိဘရခိ-ဘန်း" ကို အသုံးပြုကာ ထွက်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံး စံနှုန်းအနေဖြင့် အသုံးပြုသည့် ဂျပန်အသံထွက်ဖြင့် "အိဘရခိ" ဟု အသံထွက်သည်။<ref>[http://www.excite.co.jp/News/bit/00091111474553.html いばらぎじゃなくていばらき] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170629214748/http://www.excite.co.jp/News/bit/00091111474553.html |date=2017-06-29 }} [''Ibaragi ja Nakute Ibaraki'']</ref> ==ညီအစ်မမြို့များ== အိဘရခိခရိုင်သည် အောက်ပါမြို့များနှင့် အမွှာညီအစ်မဆက်ဆံရေးကို ထူထောင်ထားသည်။ * {{Flagicon|France}} [[Essonne]], [[France]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Wikivoyage|Ibaraki}} {{Commons category|Ibaraki prefecture}} *[http://www.pref.ibaraki.jp/ Ibaraki Prefecture Official Website] {{in lang|ja}} *[http://www.pref.ibaraki.jp/bugai/kokusai/tabunka/en/index.html Ibaraki Prefecture Official Website] {{in lang|en}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] 14gmky2j4ixpqut62we919vx3pqcket 100 290230 1048113 1048096 2026-08-11T13:23:17Z Salai Rungtoi 22844 1048113 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=08|day=10|content= <!-- All news items below this line --> '''ဘေးအန္တရာယ်နှင့် မတော်တဆမှုများ''' *[[၂၀၂၆ ကိုလံဘီယာ ငလျင်]] ** [[ကိုလံဘီယာနိုင်ငံ]] တွင် [[မိုးမင့် စကေး]] ၇.၄ အဆင့်ရှိ ငလျင်ကြီးတစ်ခု လှုပ်ခတ်ခဲ့မှုကြောင့် ကနဦးတွင် အနည်းဆုံး လူ ၁၆၄ ဦး သေဆုံးကာ ၈၁၀ ကျော် ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး၊ လူပေါင်း ၃,၀၀၀ ကျော် လည်း ပျောက်ဆုံးခဲ့သည်။ [https://edition.cnn.com/2026/08/11/world/live-news/colombia-earthquake-latest (CNN)] '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်ပိုင်း)၊ [[လဲချားမြို့နယ်]]၊ ဆီးဆောကျေးရွာအနီး၌ အွန်လိုင်းလိမ်လည်လောင်းကစားမှုများ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည့် တရားမဝင် တရုတ်နိုင်ငံသား အမျိုးသား ၃၄ ဦးအား လုပ်ငန်းသုံးပစ္စည်းများနှင့်အတူ ဖမ်းဆီးရမိသည်။ [https://www.moi.gov.mm/index.php/news/86470 (MOI)] <!-- All news items above this line -->}} ci9125dr2n5yw43as8s7cojg1ohhck7 1048123 1048113 2026-08-11T14:23:22Z Zawzawaungthwin 100038 အကြောင်းအရာ ထည့်သွင်း 1048123 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=08|day=10|content= <!-- All news items below this line --> '''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ''' *[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ** [[ရခိုင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၃–လက်ရှိ)|ရခိုင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၃-လက်ရှိ)]] *** [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[သံတွဲမြို့နယ်]]၊ [[ကျောက်ကြီးရွာ၊သံတွဲမြို့နယ်|ကျောက်ကြီးကျေးရွာ]]ကို [[တပ်မတော် (လေ)|တပ်မတော်(လေ)]]က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ [[အာရက္ခတပ်တော်]] ကို [[သံတွဲ ကျောက်ကြီးရွာ အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်ခဲ့မှု]] ဟုဆိုရာတွင် အပြစ်မဲ့ ကလေးငယ်များ အပါအဝင် အရပ်သားပြည်သူ စုစုပေါင်း ၁၄ ဦး အထိ သေဆုံးခဲ့ရသည်။ [https://myanmar-now.org/mm/news/80333/ (Myanmar Now)] '''ဘေးအန္တရာယ်နှင့် မတော်တဆမှုများ''' *[[၂၀၂၆ ကိုလံဘီယာ ငလျင်]] ** [[ကိုလံဘီယာနိုင်ငံ]] တွင် [[မိုးမင့် စကေး]] ၇.၄ အဆင့်ရှိ ငလျင်ကြီးတစ်ခု လှုပ်ခတ်ခဲ့မှုကြောင့် ကနဦးတွင် အနည်းဆုံး လူ ၁၆၄ ဦး သေဆုံးကာ ၈၁၀ ကျော် ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး၊ လူပေါင်း ၃,၀၀၀ ကျော် လည်း ပျောက်ဆုံးခဲ့သည်။ [https://edition.cnn.com/2026/08/11/world/live-news/colombia-earthquake-latest (CNN)] '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်ပိုင်း)၊ [[လဲချားမြို့နယ်]]၊ ဆီးဆောကျေးရွာအနီး၌ အွန်လိုင်းလိမ်လည်လောင်းကစားမှုများ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည့် တရားမဝင် တရုတ်နိုင်ငံသား အမျိုးသား ၃၄ ဦးအား လုပ်ငန်းသုံးပစ္စည်းများနှင့်အတူ ဖမ်းဆီးရမိသည်။ [https://www.moi.gov.mm/index.php/news/86470 (MOI)] <!-- All news items above this line -->}} d9exqr8oaysriy28eeyu6ld45inlljk 0 290236 1048156 1047982 2026-08-11T18:59:14Z Cepyita 93402 /* */ 1048156 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity|type=Roman|name=Psyche|image=Pompei 2012 (8057098275).jpg|alt=|caption=ပုမ္ပေမြို့ဟောင်းရှိ ရောမနံရံဆေးရေးပန်းချီမှ လိပ်ပြာနတ်သမီးပုံ|god_of=[[ကျူးပစ်]] ၏ ဇနီး|abode=Olympus တောင်|symbol=လိပ်ပြာ တောင်ပံ|parents=|children=[[ဝိုလွပ်ပ်တာစ်]]|spouse=[[ကျူးပစ်]]|roman_equivalent=}} ဂရိရောမ၏ ဂန္ထဝင်ဒဏ္ဍာရီ တွင်၊ '''ပ္စူခါ''' (ဝါ) ပ္ဆူခါ၊ ဆုခါ ({{Langx|tsd|ψῡχᾱ́}}, {{IPA-my|pəsʰúkʰá}}) သို့မဟုတ် '''ပ္ဆူခဲ''' (ဝါ) "ပ္ဆီခဲ"({{lang-grc|ψῡχή}}, /psyːkʰɛː/, {{IPA-my|pəsʰukʰɛ̀~sʰwikʰɛ̀}}= သံပြန် /ပဆူခဲး/~/ဆွီခဲ) သို့မဟုတ် '''ဆိုက်ခီ'''( {{lang-en|Psyche}}, {{IPAc-en|ˈ|s|aɪ|k|iː}}) သည် ဂရိ ကာမအချစ်နတ် [[ကျူးပစ်|ဧရော့စ်]] ၏ ထာဝရ​ကြင်ရာတော်ဖြစ်၏။ ပ္ဆူခါကို လိပ်ပြာတောင်ပံပါသော နတ်သမီးအဖြစ် မကြာခဏ ပုံဖော်လေ့ရှိသည်။ ပ္ဆူခါကို ရောမလူမျိုးတို့က '''အာ့နီမာ'''({{lang-la|Anima}}) ဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်။ ပ္ဆူခါနတ်သမီးသည် လူ၏ လိပ်ပြာ၊ နာမ်ဝိညာဉ်၊ မနောအတ္တန်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ Psyche ကို [[၂ ရာစုနှစ်|၂ ရာစုတွင်]] [[ဒဿနိကဗေဒ|ဒဿနပညာရှင်]] နှင့် ဟောပြောသူ Apuleius ရေးသားခဲ့သော ရှေးဟောင်း ရောမ [[ဝတ္ထု]] ''The Golden Ass'' ( ''Metamorphoses'' ဟုလည်းလူသိများသည်) မှ လူသိများသည်။ <ref name=":0">{{Cite web |title=The Golden Ass {{!}} Roman Novel, Satire, Lucius {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/The-Golden-Ass |access-date=2024-04-29 |website=www.britannica.com |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.britannica.com/topic/The-Golden-Ass "The Golden Ass | Roman Novel, Satire, Lucius | Britannica"]. ''www.britannica.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-04-29</span></span>.</cite></ref> ဇာတ်လမ်းထဲမှာ Psyche သည် လင်တော်မောင် Cupid ရဲ့ယုံကြည်မှုကို ချိုးဖောက်ပြီး သူ့အမေ [[ဗီးနပ်စ် (ဒဏ္ဍာရီ)|ဝဲ့နုစ်]] ရဲ့လက်ထဲမှာ စမ်းသပ်မှုများစွာကို ကြံ့ကြံ့ခံပြီး သူ့ကိုပြန်ရအောင် လုပ်ရပါတယ်။ သူမရဲ့ ဒုက္ခဝဋ်ကြွေးတွေ ပြီးဆုံးချိန်မှာ လင်မယား ပြန်လည်သင့်မြတ်ပြီး Psyche လည်း အမတ နတ်သမီးတပါး ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ ''The Golden Ass'' သည် ရှေးခေတ် မှ Psyche ၏ ဇာတ်လမ်း၏ တစ်ခုတည်းသော လူသိများသော ဗားရှင်းဖြစ်သော်လည်း၊ ဇာတ်ကြောင်း၏ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ လွှမ်းမိုးမှုများကို ဘီစီ ၄ ရာစုမှစတင်၍ အနုပညာတွင် သရုပ်ဖော်ထားသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:ရောမ နတ်ဘုရားမများ]] p9byoh9pgi8o36z0ngte1d2xi3wlgef 100 290283 1048111 1048000 2026-08-11T13:09:59Z Salai Rungtoi 22844 1048111 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=08|day=11|content= <!-- All news items below this line --> '''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ''' *[[ရခိုင်ပြည်နယ်]]ရှိ [[အာရက္ခတပ်တော်]]ထိန်းချုပ်ထားသော [[သံတွဲမြို့နယ်]]၊ ကျောက်ကြီးကျေးရွာအား စစ်တပ်က ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့ နေ့လယ်ပိုင်းတွင် တိုက်လေယာဉ်ဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဒေသခံနေအိမ် ၂၀ ကျော် ပျက်စီးခဲ့ပြီး ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် အေအေက ထုတ်ပြန်သော နောက်ဆုံးစာရင်းအရ သေဆုံးသူ ၁၄ ဦးအထိရှိလာကာ ဒဏ်ရာရသူ ၁၁ ဦးရှိသည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cmn0n8r21ww2t (BBC)] <!-- All news items above this line -->}} pnkmvdh4njhktoagfp0agy5u7tx6gua 14 290309 1048101 1048075 2026-08-11T12:25:23Z Dr Lotus Black 31011 1048101 wikitext text/x-wiki {{Cat main|History of Colombia}} {{Commons cat|ကိုလံဘီယာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း}} [[Category:ကိုလံဘီယာနိုင်ငံ|သမိုင်း]] [[Category:နိုင်ငံအလိုက် သမိုင်း]] olnid4br22uvyskqa9nmxdp325qxdfo 1048102 1048101 2026-08-11T12:25:56Z Dr Lotus Black 31011 1048102 wikitext text/x-wiki {{Cat main}} {{Commons cat|History of Colombia}} [[Category:ကိုလံဘီယာနိုင်ငံ|သမိုင်း]] [[Category:နိုင်ငံအလိုက် သမိုင်း]] bjkf3fmylawfgrwi0h097cl8i7wsett 1 290313 1048100 2026-08-11T12:17:25Z Dr Lotus Black 31011 "==suggestion== တည်နေရာ (ဂျီဩမေတြီ) ဆိုပြီး Rename သင့်၊ Location နဲ့လည်း ရောထွေးနိုင်။ ~~~~" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048100 wikitext text/x-wiki ==suggestion== တည်နေရာ (ဂျီဩမေတြီ) ဆိုပြီး Rename သင့်၊ Location နဲ့လည်း ရောထွေးနိုင်။ [[အသုံးပြုသူ:Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Dr Lotus Black|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၁၇၊ ၁၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) dgdno1g7t93kiyy7sej8dmrxtw7k41v 0 290314 1048104 2026-08-11T12:54:52Z Salai Rungtoi 22844 "'''၂၀၂၆ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှုများ'''သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လနှောင်းပိုင်းမှ သြဂုတ်လအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသအနှံ့အပြ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048104 wikitext text/x-wiki '''၂၀၂၆ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှုများ'''သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လနှောင်းပိုင်းမှ သြဂုတ်လအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသအနှံ့အပြားတွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းပြီး မြစ်ရေကြီးမှုနှင့် တမံကျိုးပေါက်မှုများကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ရေဘေးကြောင့် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တို့တွင် လူဦးရေ သိန်းချီ ထိခိုက်နစ်နာခဲ့ပြီး၊ အနည်းဆုံး လူ ၁၆ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း Myanmar Now သတင်းဌာနက [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) ၏ ထုတ်ပြန်ချက်ကို ကိုးကား၍ ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |last=Zaw |first=Khin Yi Yi |date=2026-08-11 |title=16 dead and tens of thousands displaced by flooding across central Myanmar |url=https://myanmar-now.org/en/news/16-dead-and-tens-of-thousands-displaced-by-flooding-across-central-myanmar-nug/ |access-date=2026-08-11 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> == ဒေသအလိုက် ရေကြီးမှုများ == === ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး === ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[လေးမျက်နှာမြို့နယ်]]ရှိ [[ပုသိမ်မြစ်|ငဝန်မြစ်]]ကမ်းထိန်းတမံသည် သဲဗွက်ထခြင်း (Sand boils) နှင့် မြေနိမ့်ကျဆင်းခြင်းများကြောင့် ပေ ၃၉၀ ခန့် အကျယ် ကျိုးပေါက်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အဆိုပါ ငဝန်မြစ် ရေကာတာကျိုးပေါက်မှုကြောင့် လေးမျက်နှာတစ်မြို့လုံးနှင့် ဝန်းကျင်ကျေးရွာများ ရေဖုံးလွှမ်းခဲ့ပြီး၊ ဒေသခံ ပြည်သူ ၄၀,၀၀0 ကျော် ရေဘေးသင့်ခဲ့ကြောင်း Xinhua သတင်းဌာန တွင် ဖော်ပြထားသည်။ <ref>{{Cite web |title=Over 40,000 affected by flooding after embankment breach in Myanmar's Ayeyarwady |url=https://english.news.cn/20260808/091f9135197a42e2a5b3322b9010c7ae/c.html |access-date=2026-08-11 |website=english.news.cn |language=en}}</ref>၎င်းအပြင် ရေကြီးမှု ၁၀ ရက်ကျော် ကြာမြင့်လာသည့်တိုင်အောင် ဒေသခံ ၁၄,၀၀၀ ကျော်မှာ အရေးပေါ် စားနပ်ရိက္ခာနှင့် ဆေးဝါးများ လိုအပ်လျက်ရှိကြောင်း DVB သတင်းက ဆိုသည်။ == ဖတ်ရှုရန် == * [[၂၀၁၅ မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] == ကိုးကား == {{Reflist}} 3yjwruh9jmgkgdo3t5dg11luuow74tp 1048105 1048104 2026-08-11T12:55:14Z Salai Rungtoi 22844 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ရေကြီးမှုများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1048105 wikitext text/x-wiki '''၂၀၂၆ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှုများ'''သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လနှောင်းပိုင်းမှ သြဂုတ်လအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသအနှံ့အပြားတွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းပြီး မြစ်ရေကြီးမှုနှင့် တမံကျိုးပေါက်မှုများကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ရေဘေးကြောင့် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တို့တွင် လူဦးရေ သိန်းချီ ထိခိုက်နစ်နာခဲ့ပြီး၊ အနည်းဆုံး လူ ၁၆ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း Myanmar Now သတင်းဌာနက [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) ၏ ထုတ်ပြန်ချက်ကို ကိုးကား၍ ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |last=Zaw |first=Khin Yi Yi |date=2026-08-11 |title=16 dead and tens of thousands displaced by flooding across central Myanmar |url=https://myanmar-now.org/en/news/16-dead-and-tens-of-thousands-displaced-by-flooding-across-central-myanmar-nug/ |access-date=2026-08-11 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> == ဒေသအလိုက် ရေကြီးမှုများ == === ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး === ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[လေးမျက်နှာမြို့နယ်]]ရှိ [[ပုသိမ်မြစ်|ငဝန်မြစ်]]ကမ်းထိန်းတမံသည် သဲဗွက်ထခြင်း (Sand boils) နှင့် မြေနိမ့်ကျဆင်းခြင်းများကြောင့် ပေ ၃၉၀ ခန့် အကျယ် ကျိုးပေါက်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အဆိုပါ ငဝန်မြစ် ရေကာတာကျိုးပေါက်မှုကြောင့် လေးမျက်နှာတစ်မြို့လုံးနှင့် ဝန်းကျင်ကျေးရွာများ ရေဖုံးလွှမ်းခဲ့ပြီး၊ ဒေသခံ ပြည်သူ ၄၀,၀၀0 ကျော် ရေဘေးသင့်ခဲ့ကြောင်း Xinhua သတင်းဌာန တွင် ဖော်ပြထားသည်။ <ref>{{Cite web |title=Over 40,000 affected by flooding after embankment breach in Myanmar's Ayeyarwady |url=https://english.news.cn/20260808/091f9135197a42e2a5b3322b9010c7ae/c.html |access-date=2026-08-11 |website=english.news.cn |language=en}}</ref>၎င်းအပြင် ရေကြီးမှု ၁၀ ရက်ကျော် ကြာမြင့်လာသည့်တိုင်အောင် ဒေသခံ ၁၄,၀၀၀ ကျော်မှာ အရေးပေါ် စားနပ်ရိက္ခာနှင့် ဆေးဝါးများ လိုအပ်လျက်ရှိကြောင်း DVB သတင်းက ဆိုသည်။ == ဖတ်ရှုရန် == * [[၂၀၁၅ မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ရေကြီးမှုများ]] smme6djgpp1mjrd769qduipvmusxtpm 1048106 1048105 2026-08-11T12:55:37Z Salai Rungtoi 22844 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:၂၀၂၆ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1048106 wikitext text/x-wiki '''၂၀၂၆ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှုများ'''သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လနှောင်းပိုင်းမှ သြဂုတ်လအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသအနှံ့အပြားတွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းပြီး မြစ်ရေကြီးမှုနှင့် တမံကျိုးပေါက်မှုများကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ရေဘေးကြောင့် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တို့တွင် လူဦးရေ သိန်းချီ ထိခိုက်နစ်နာခဲ့ပြီး၊ အနည်းဆုံး လူ ၁၆ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း Myanmar Now သတင်းဌာနက [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) ၏ ထုတ်ပြန်ချက်ကို ကိုးကား၍ ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |last=Zaw |first=Khin Yi Yi |date=2026-08-11 |title=16 dead and tens of thousands displaced by flooding across central Myanmar |url=https://myanmar-now.org/en/news/16-dead-and-tens-of-thousands-displaced-by-flooding-across-central-myanmar-nug/ |access-date=2026-08-11 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> == ဒေသအလိုက် ရေကြီးမှုများ == === ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး === ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[လေးမျက်နှာမြို့နယ်]]ရှိ [[ပုသိမ်မြစ်|ငဝန်မြစ်]]ကမ်းထိန်းတမံသည် သဲဗွက်ထခြင်း (Sand boils) နှင့် မြေနိမ့်ကျဆင်းခြင်းများကြောင့် ပေ ၃၉၀ ခန့် အကျယ် ကျိုးပေါက်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အဆိုပါ ငဝန်မြစ် ရေကာတာကျိုးပေါက်မှုကြောင့် လေးမျက်နှာတစ်မြို့လုံးနှင့် ဝန်းကျင်ကျေးရွာများ ရေဖုံးလွှမ်းခဲ့ပြီး၊ ဒေသခံ ပြည်သူ ၄၀,၀၀0 ကျော် ရေဘေးသင့်ခဲ့ကြောင်း Xinhua သတင်းဌာန တွင် ဖော်ပြထားသည်။ <ref>{{Cite web |title=Over 40,000 affected by flooding after embankment breach in Myanmar's Ayeyarwady |url=https://english.news.cn/20260808/091f9135197a42e2a5b3322b9010c7ae/c.html |access-date=2026-08-11 |website=english.news.cn |language=en}}</ref>၎င်းအပြင် ရေကြီးမှု ၁၀ ရက်ကျော် ကြာမြင့်လာသည့်တိုင်အောင် ဒေသခံ ၁၄,၀၀၀ ကျော်မှာ အရေးပေါ် စားနပ်ရိက္ခာနှင့် ဆေးဝါးများ လိုအပ်လျက်ရှိကြောင်း DVB သတင်းက ဆိုသည်။ == ဖတ်ရှုရန် == * [[၂၀၁၅ မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ရေကြီးမှုများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ]] 6np00qnzpgcls4fin01f1z3s543e6m3 1048107 1048106 2026-08-11T12:58:19Z Salai Rungtoi 22844 /* ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး */ 1048107 wikitext text/x-wiki '''၂၀၂၆ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှုများ'''သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လနှောင်းပိုင်းမှ သြဂုတ်လအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသအနှံ့အပြားတွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းပြီး မြစ်ရေကြီးမှုနှင့် တမံကျိုးပေါက်မှုများကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ရေဘေးကြောင့် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တို့တွင် လူဦးရေ သိန်းချီ ထိခိုက်နစ်နာခဲ့ပြီး၊ အနည်းဆုံး လူ ၁၆ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း Myanmar Now သတင်းဌာနက [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) ၏ ထုတ်ပြန်ချက်ကို ကိုးကား၍ ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |last=Zaw |first=Khin Yi Yi |date=2026-08-11 |title=16 dead and tens of thousands displaced by flooding across central Myanmar |url=https://myanmar-now.org/en/news/16-dead-and-tens-of-thousands-displaced-by-flooding-across-central-myanmar-nug/ |access-date=2026-08-11 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> == ဒေသအလိုက် ရေကြီးမှုများ == === ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး === ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[လေးမျက်နှာမြို့နယ်]]ရှိ [[ပုသိမ်မြစ်|ငဝန်မြစ်]]ကမ်းထိန်းတမံသည် သဲဗွက်ထခြင်း (Sand boils) နှင့် မြေနိမ့်ကျဆင်းခြင်းများကြောင့် ပေ ၃၉၀ ခန့် အကျယ် ကျိုးပေါက်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အဆိုပါ ငဝန်မြစ် ရေကာတာကျိုးပေါက်မှုကြောင့် လေးမျက်နှာတစ်မြို့လုံးနှင့် ဝန်းကျင်ကျေးရွာများ ရေဖုံးလွှမ်းခဲ့ပြီး၊<ref>{{Cite web |date=2026-07-31 |title=ငဝန်မြစ် ရေကာတာကျိုးလို့ ဒေသခံတွေ နေရာပြောင်းဖို့ တိုက်တွန်းထားရ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cpq8vep2qyeo |access-date=2026-08-11 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ဒေသခံ ပြည်သူ ၄၀,၀၀0 ကျော် ရေဘေးသင့်ခဲ့ကြောင်း Xinhua သတင်းဌာန တွင် ဖော်ပြထားသည်။ <ref>{{Cite web |title=Over 40,000 affected by flooding after embankment breach in Myanmar's Ayeyarwady |url=https://english.news.cn/20260808/091f9135197a42e2a5b3322b9010c7ae/c.html |access-date=2026-08-11 |website=english.news.cn |language=en}}</ref>၎င်းအပြင် ရေကြီးမှု ၁၀ ရက်ကျော် ကြာမြင့်လာသည့်တိုင်အောင် ဒေသခံ ၁၄,၀၀၀ ကျော်မှာ အရေးပေါ် စားနပ်ရိက္ခာနှင့် ဆေးဝါးများ လိုအပ်လျက်ရှိကြောင်း DVB သတင်းက ဆိုသည်။<ref>{{Cite web |title=လေးမျက်နှာ ရေကြီးမှု ၁၀ ရက် ကျော်လာပြီး ပြည်သူ ၁၄,၀၀၀ ကျော် ရေဘေးသင့်နေ |url=https://burmese.dvb.no/post/804653 |access-date=2026-08-11 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> === စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး === ဩဂုတ်လဆန်းပိုင်းမှစ၍ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုနှင့် မူမြစ်ရေ မြင့်တက်လာမှုကြောင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အနောက်ဘက်ခြမ်း ရွှေဘိုမြို့နယ်အတွင်းရှိ ကျေးရွာများ ရေကြီးနစ်မြုပ်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် ဒေသတွင်းရှိ စစ်ဘေးရှောင် (IDPs) ပြည်သူ ၁,၇၀၀ ကျော်မှာ ရေဘေးထပ်မံကြုံတွေ့ရပြီး အမိုးအကာနှင့် သောက်သုံးရေ အရေးပေါ် လိုအပ်နေကြောင်း Burma News International (BNI) တွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Over 1,700 Displaced People Stranded by Severe Flooding in Myanmar’s Sagaing Region |url=https://www.bnionline.net/en/news/over-1700-displaced-people-stranded-severe-flooding-myanmars-sagaing-region |access-date=2026-08-11 |website=Burma News International |language=en}}</ref> == ဖတ်ရှုရန် == * [[၂၀၁၅ မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ရေကြီးမှုများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ]] 9j0wcwix6b0od20pwgx8woj5qh5zgqp 1048112 1048107 2026-08-11T13:20:50Z Salai Rungtoi 22844 /* ဖတ်ရှုရန် */ 1048112 wikitext text/x-wiki '''၂၀၂၆ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှုများ'''သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လနှောင်းပိုင်းမှ သြဂုတ်လအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသအနှံ့အပြားတွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းပြီး မြစ်ရေကြီးမှုနှင့် တမံကျိုးပေါက်မှုများကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ရေဘေးကြောင့် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တို့တွင် လူဦးရေ သိန်းချီ ထိခိုက်နစ်နာခဲ့ပြီး၊ အနည်းဆုံး လူ ၁၆ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း Myanmar Now သတင်းဌာနက [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) ၏ ထုတ်ပြန်ချက်ကို ကိုးကား၍ ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |last=Zaw |first=Khin Yi Yi |date=2026-08-11 |title=16 dead and tens of thousands displaced by flooding across central Myanmar |url=https://myanmar-now.org/en/news/16-dead-and-tens-of-thousands-displaced-by-flooding-across-central-myanmar-nug/ |access-date=2026-08-11 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> == ဒေသအလိုက် ရေကြီးမှုများ == === ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး === ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[လေးမျက်နှာမြို့နယ်]]ရှိ [[ပုသိမ်မြစ်|ငဝန်မြစ်]]ကမ်းထိန်းတမံသည် သဲဗွက်ထခြင်း (Sand boils) နှင့် မြေနိမ့်ကျဆင်းခြင်းများကြောင့် ပေ ၃၉၀ ခန့် အကျယ် ကျိုးပေါက်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အဆိုပါ ငဝန်မြစ် ရေကာတာကျိုးပေါက်မှုကြောင့် လေးမျက်နှာတစ်မြို့လုံးနှင့် ဝန်းကျင်ကျေးရွာများ ရေဖုံးလွှမ်းခဲ့ပြီး၊<ref>{{Cite web |date=2026-07-31 |title=ငဝန်မြစ် ရေကာတာကျိုးလို့ ဒေသခံတွေ နေရာပြောင်းဖို့ တိုက်တွန်းထားရ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cpq8vep2qyeo |access-date=2026-08-11 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ဒေသခံ ပြည်သူ ၄၀,၀၀0 ကျော် ရေဘေးသင့်ခဲ့ကြောင်း Xinhua သတင်းဌာန တွင် ဖော်ပြထားသည်။ <ref>{{Cite web |title=Over 40,000 affected by flooding after embankment breach in Myanmar's Ayeyarwady |url=https://english.news.cn/20260808/091f9135197a42e2a5b3322b9010c7ae/c.html |access-date=2026-08-11 |website=english.news.cn |language=en}}</ref>၎င်းအပြင် ရေကြီးမှု ၁၀ ရက်ကျော် ကြာမြင့်လာသည့်တိုင်အောင် ဒေသခံ ၁၄,၀၀၀ ကျော်မှာ အရေးပေါ် စားနပ်ရိက္ခာနှင့် ဆေးဝါးများ လိုအပ်လျက်ရှိကြောင်း DVB သတင်းက ဆိုသည်။<ref>{{Cite web |title=လေးမျက်နှာ ရေကြီးမှု ၁၀ ရက် ကျော်လာပြီး ပြည်သူ ၁၄,၀၀၀ ကျော် ရေဘေးသင့်နေ |url=https://burmese.dvb.no/post/804653 |access-date=2026-08-11 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> === စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး === ဩဂုတ်လဆန်းပိုင်းမှစ၍ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုနှင့် မူမြစ်ရေ မြင့်တက်လာမှုကြောင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အနောက်ဘက်ခြမ်း ရွှေဘိုမြို့နယ်အတွင်းရှိ ကျေးရွာများ ရေကြီးနစ်မြုပ်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် ဒေသတွင်းရှိ စစ်ဘေးရှောင် (IDPs) ပြည်သူ ၁,၇၀၀ ကျော်မှာ ရေဘေးထပ်မံကြုံတွေ့ရပြီး အမိုးအကာနှင့် သောက်သုံးရေ အရေးပေါ် လိုအပ်နေကြောင်း Burma News International (BNI) တွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Over 1,700 Displaced People Stranded by Severe Flooding in Myanmar’s Sagaing Region |url=https://www.bnionline.net/en/news/over-1700-displaced-people-stranded-severe-flooding-myanmars-sagaing-region |access-date=2026-08-11 |website=Burma News International |language=en}}</ref> === ကရင်ပြည်နယ် === ကရင်ပြည်နယ် [[ဘားအံမြို့]]တွင် သံလွင်မြစ်ရေသည် ဩဂုတ် ၁၀ ရက် မွန်းလွဲ ၄ နာရီခွဲတိုင်းတာချက်အရ စိုးရိမ်ရေမှတ် ၇၅၀ စင်တီမီတာအထက် ၈၂၃ စင်တီမီတာသို့ရောက်ရှိနေပြီး အနိမ့်ပိုင်းလူနေရပ်ကွက်များအတွင်းသို့ မြစ်ရေများစီးဝင်သည်။<ref>{{Cite web |title=ကရင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်ဦးစောမြင့်ဦး ဘားအံမြို့ပေါ်အနိမ့်ပိုင်းလူနေရပ်ကွက်များ ရေဝင်ရောက်မှုအခြေအနေ ကြည့်ရှုစစ်ဆေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86531 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ဘားအံမြို့တွင် မိုးလုံလေလုံအားကစားရုံနှင့် လေသာဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ယာယီရေဘေးကယ်ဆယ်ရေးစခန်း (၂) ခုတို့တွင် မြစ်ကမ်းအနီးနှင့် မြေနိမ့်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်လျက်ရှိသည့် အိမ်ထောင်စု (၇၈) စု၊ အမျိုးသား (၁၉၄) ဦး၊ အမျိုးသမီး (၁၉၆) ဦး၊ စုစုပေါင်း (၃၉၀) ဦးအား ယာယီပြောင်းရွှေ့ နေရာချထားပေးသည်။<ref>{{Cite web |title=ဘားအံမြို့တွင် သံလွင်မြစ်ရေမြင့်တက်လာမှုကြောင့် ယာယီရေဘေးကယ်ဆယ်ရေးစခန်း (၂) ခု စတင်ဖွင့်လှစ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86516 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === ရှမ်းပြည်နယ် === ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ [[ကလောမြို့]]တွင် မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး တောင်ကျချောင်းရေများ စီးဆင်းမှုကြောင့် ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့ နံနက် ၉ နာရီက ကလောချောင်းရေလျှံမှုဖြစ်ပွားခဲ့ရာ မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်အချို့နှင့် ဌာနဆိုင်ရာရုံးများတွင် ရေများဝင်ရောက်သည်။ မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး ကလောချောင်းရေလျှံမှုကြောင့် ကလောမြို့ပေါ်ရှိ အမှတ်(၂)၊ အမှတ်(၃)နှင့် အမှတ်(၄)ရပ်ကွက်များတွင် ချောင်းဘေးတစ်လျောက်ရှိ နေအိမ်များအတွင်းသို့ ချောင်းရေ ၁ပေမှ ၃ပေအထိ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။   <ref>{{Cite web |title=ကလောမြို့၌ မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး တောင်ကျချောင်းရေးစီးဆင်းမှုကြောင့် ချောင်းရေလျှံမှုဖြစ်ပွား |url=http://www.moi.gov.mm/news/86496 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>       === မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး === တံတားဦးမြို့နယ်တွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းနှင့် [[မြစ်ငယ်မြစ်|ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်]]ကမ်းဘေးရှိ ဘလဲ့ဘကျေးရွာ၊ ဈေးချိုကျေးရွာ၊ ဥတည်ကျေးရွာ၊ ပန်းယျကျေးရွာ၊ ကန်ချောကျေးရွာ၊ ဟံသာဝတီကျေးရွာ၊ မီးသွေးတိုက်ကျေးရွာနှင့် ငါးရာပြားကျေးရွာများသို့ ရေဝင်လျက်ရှိပြီး ရေဘေးလွတ်ရာကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့နိုင်ရေး သက်ဆိုင်ရာများနှင့်အတူ ကူညီဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။ တံတားဦးမြို့နယ်အနေဖြင့် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ရေစိုးရိမ်ရေအမှတ်သည် ၁,၂၆၀ စင်တီမီတာအောက် ၁,၁၉၄ စင်တီမီတာသို့ လည်းကောင်း၊ ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ရေ၏ စိုးရိမ်ရေအမှတ်သည် ၈၇၀ စင်တီမီတာအထက် ၉၇၄ စင်တီမီတာသို့ ရောက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=တံတားဦးမြို့နယ်၌ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းနှင့် ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ကမ်းဘေးရှိ ကျေးရွာများ ရေဝင်ရောက် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86503 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == ဖတ်ရှုရန် == * [[၂၀၁၅ မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ရေကြီးမှုများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ]] i49anrvrsn4dlzjtuwb6wsdurh9tt92 1048114 1048112 2026-08-11T13:31:15Z Salai Rungtoi 22844 /* မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး */ 1048114 wikitext text/x-wiki '''၂၀၂၆ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှုများ'''သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လနှောင်းပိုင်းမှ သြဂုတ်လအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသအနှံ့အပြားတွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းပြီး မြစ်ရေကြီးမှုနှင့် တမံကျိုးပေါက်မှုများကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ရေဘေးကြောင့် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တို့တွင် လူဦးရေ သိန်းချီ ထိခိုက်နစ်နာခဲ့ပြီး၊ အနည်းဆုံး လူ ၁၆ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း Myanmar Now သတင်းဌာနက [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) ၏ ထုတ်ပြန်ချက်ကို ကိုးကား၍ ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |last=Zaw |first=Khin Yi Yi |date=2026-08-11 |title=16 dead and tens of thousands displaced by flooding across central Myanmar |url=https://myanmar-now.org/en/news/16-dead-and-tens-of-thousands-displaced-by-flooding-across-central-myanmar-nug/ |access-date=2026-08-11 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> == ဒေသအလိုက် ရေကြီးမှုများ == === ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး === ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[လေးမျက်နှာမြို့နယ်]]ရှိ [[ပုသိမ်မြစ်|ငဝန်မြစ်]]ကမ်းထိန်းတမံသည် သဲဗွက်ထခြင်း (Sand boils) နှင့် မြေနိမ့်ကျဆင်းခြင်းများကြောင့် ပေ ၃၉၀ ခန့် အကျယ် ကျိုးပေါက်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အဆိုပါ ငဝန်မြစ် ရေကာတာကျိုးပေါက်မှုကြောင့် လေးမျက်နှာတစ်မြို့လုံးနှင့် ဝန်းကျင်ကျေးရွာများ ရေဖုံးလွှမ်းခဲ့ပြီး၊<ref>{{Cite web |date=2026-07-31 |title=ငဝန်မြစ် ရေကာတာကျိုးလို့ ဒေသခံတွေ နေရာပြောင်းဖို့ တိုက်တွန်းထားရ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cpq8vep2qyeo |access-date=2026-08-11 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ဒေသခံ ပြည်သူ ၄၀,၀၀0 ကျော် ရေဘေးသင့်ခဲ့ကြောင်း Xinhua သတင်းဌာန တွင် ဖော်ပြထားသည်။ <ref>{{Cite web |title=Over 40,000 affected by flooding after embankment breach in Myanmar's Ayeyarwady |url=https://english.news.cn/20260808/091f9135197a42e2a5b3322b9010c7ae/c.html |access-date=2026-08-11 |website=english.news.cn |language=en}}</ref>၎င်းအပြင် ရေကြီးမှု ၁၀ ရက်ကျော် ကြာမြင့်လာသည့်တိုင်အောင် ဒေသခံ ၁၄,၀၀၀ ကျော်မှာ အရေးပေါ် စားနပ်ရိက္ခာနှင့် ဆေးဝါးများ လိုအပ်လျက်ရှိကြောင်း DVB သတင်းက ဆိုသည်။<ref>{{Cite web |title=လေးမျက်နှာ ရေကြီးမှု ၁၀ ရက် ကျော်လာပြီး ပြည်သူ ၁၄,၀၀၀ ကျော် ရေဘေးသင့်နေ |url=https://burmese.dvb.no/post/804653 |access-date=2026-08-11 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> === စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး === ဩဂုတ်လဆန်းပိုင်းမှစ၍ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုနှင့် မူမြစ်ရေ မြင့်တက်လာမှုကြောင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အနောက်ဘက်ခြမ်း ရွှေဘိုမြို့နယ်အတွင်းရှိ ကျေးရွာများ ရေကြီးနစ်မြုပ်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် ဒေသတွင်းရှိ စစ်ဘေးရှောင် (IDPs) ပြည်သူ ၁,၇၀၀ ကျော်မှာ ရေဘေးထပ်မံကြုံတွေ့ရပြီး အမိုးအကာနှင့် သောက်သုံးရေ အရေးပေါ် လိုအပ်နေကြောင်း Burma News International (BNI) တွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Over 1,700 Displaced People Stranded by Severe Flooding in Myanmar’s Sagaing Region |url=https://www.bnionline.net/en/news/over-1700-displaced-people-stranded-severe-flooding-myanmars-sagaing-region |access-date=2026-08-11 |website=Burma News International |language=en}}</ref> === ကရင်ပြည်နယ် === ကရင်ပြည်နယ် [[ဘားအံမြို့]]တွင် သံလွင်မြစ်ရေသည် ဩဂုတ် ၁၀ ရက် မွန်းလွဲ ၄ နာရီခွဲတိုင်းတာချက်အရ စိုးရိမ်ရေမှတ် ၇၅၀ စင်တီမီတာအထက် ၈၂၃ စင်တီမီတာသို့ရောက်ရှိနေပြီး အနိမ့်ပိုင်းလူနေရပ်ကွက်များအတွင်းသို့ မြစ်ရေများစီးဝင်သည်။<ref>{{Cite web |title=ကရင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်ဦးစောမြင့်ဦး ဘားအံမြို့ပေါ်အနိမ့်ပိုင်းလူနေရပ်ကွက်များ ရေဝင်ရောက်မှုအခြေအနေ ကြည့်ရှုစစ်ဆေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86531 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ဘားအံမြို့တွင် မိုးလုံလေလုံအားကစားရုံနှင့် လေသာဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ယာယီရေဘေးကယ်ဆယ်ရေးစခန်း (၂) ခုတို့တွင် မြစ်ကမ်းအနီးနှင့် မြေနိမ့်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်လျက်ရှိသည့် အိမ်ထောင်စု (၇၈) စု၊ အမျိုးသား (၁၉၄) ဦး၊ အမျိုးသမီး (၁၉၆) ဦး၊ စုစုပေါင်း (၃၉၀) ဦးအား ယာယီပြောင်းရွှေ့ နေရာချထားပေးသည်။<ref>{{Cite web |title=ဘားအံမြို့တွင် သံလွင်မြစ်ရေမြင့်တက်လာမှုကြောင့် ယာယီရေဘေးကယ်ဆယ်ရေးစခန်း (၂) ခု စတင်ဖွင့်လှစ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86516 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === ရှမ်းပြည်နယ် === ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ [[ကလောမြို့]]တွင် မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး တောင်ကျချောင်းရေများ စီးဆင်းမှုကြောင့် ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့ နံနက် ၉ နာရီက ကလောချောင်းရေလျှံမှုဖြစ်ပွားခဲ့ရာ မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်အချို့နှင့် ဌာနဆိုင်ရာရုံးများတွင် ရေများဝင်ရောက်သည်။ မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး ကလောချောင်းရေလျှံမှုကြောင့် ကလောမြို့ပေါ်ရှိ အမှတ်(၂)၊ အမှတ်(၃)နှင့် အမှတ်(၄)ရပ်ကွက်များတွင် ချောင်းဘေးတစ်လျောက်ရှိ နေအိမ်များအတွင်းသို့ ချောင်းရေ ၁ပေမှ ၃ပေအထိ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။   <ref>{{Cite web |title=ကလောမြို့၌ မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး တောင်ကျချောင်းရေးစီးဆင်းမှုကြောင့် ချောင်းရေလျှံမှုဖြစ်ပွား |url=http://www.moi.gov.mm/news/86496 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>       === မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး === [[တံတားဦးမြို့နယ်]]တွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းနှင့် [[မြစ်ငယ်မြစ်|ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်]]ကမ်းဘေးရှိ ဘလဲ့ဘကျေးရွာ၊ ဈေးချိုကျေးရွာ၊ ဥတည်ကျေးရွာ၊ ပန်းယျကျေးရွာ၊ ကန်ချောကျေးရွာ၊ ဟံသာဝတီကျေးရွာ၊ မီးသွေးတိုက်ကျေးရွာနှင့် ငါးရာပြားကျေးရွာများသို့ ရေဝင်လျက်ရှိပြီး ရေဘေးလွတ်ရာကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့နိုင်ရေး သက်ဆိုင်ရာများနှင့်အတူ ကူညီဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။ တံတားဦးမြို့နယ်အနေဖြင့် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ရေစိုးရိမ်ရေအမှတ်သည် ၁,၂၆၀ စင်တီမီတာအောက် ၁,၁၉၄ စင်တီမီတာသို့ လည်းကောင်း၊ ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ရေ၏ စိုးရိမ်ရေအမှတ်သည် ၈၇၀ စင်တီမီတာအထက် ၉၇၄ စင်တီမီတာသို့ ရောက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=တံတားဦးမြို့နယ်၌ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းနှင့် ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ကမ်းဘေးရှိ ကျေးရွာများ ရေဝင်ရောက် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86503 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> [[ငါန်းဇွန်မြို့နယ်]]အတွင်း စိုးရိမ်ရေအမှတ်(၁၁၅၀စင်တီမီတာ)သို့ ရောက်လာသဖြင့် မြို့ပေါ် အမှတ်(၁၊ ၂၊ ၃၊) ရပ်ကွက်များအတွင်းရှိ မြစ်ကမ်းနံဘေးနေအိမ်များသို့  မြစ်ရေဝင်ရောက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ငါန်းဇွန်မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်များအတွင်း ဧရာဝတီမြစ်ရေဝင်ရောက်မှုကြောင့် ရေဘေးသင့်ပြည်သူများအား ဘေးလွတ်ရာရွှေ့ပြောင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86510 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == ဖတ်ရှုရန် == * [[၂၀၁၅ မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ရေကြီးမှုများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ]] 1vtcyyar2ywlrkqk3vtr05ykarxjcji 1048115 1048114 2026-08-11T13:35:47Z Salai Rungtoi 22844 /* ဖတ်ရှုရန် */ 1048115 wikitext text/x-wiki '''၂၀၂၆ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှုများ'''သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လနှောင်းပိုင်းမှ သြဂုတ်လအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသအနှံ့အပြားတွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းပြီး မြစ်ရေကြီးမှုနှင့် တမံကျိုးပေါက်မှုများကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ရေဘေးကြောင့် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တို့တွင် လူဦးရေ သိန်းချီ ထိခိုက်နစ်နာခဲ့ပြီး၊ အနည်းဆုံး လူ ၁၆ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း Myanmar Now သတင်းဌာနက [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) ၏ ထုတ်ပြန်ချက်ကို ကိုးကား၍ ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |last=Zaw |first=Khin Yi Yi |date=2026-08-11 |title=16 dead and tens of thousands displaced by flooding across central Myanmar |url=https://myanmar-now.org/en/news/16-dead-and-tens-of-thousands-displaced-by-flooding-across-central-myanmar-nug/ |access-date=2026-08-11 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> == ဒေသအလိုက် ရေကြီးမှုများ == === ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး === ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[လေးမျက်နှာမြို့နယ်]]ရှိ [[ပုသိမ်မြစ်|ငဝန်မြစ်]]ကမ်းထိန်းတမံသည် သဲဗွက်ထခြင်း (Sand boils) နှင့် မြေနိမ့်ကျဆင်းခြင်းများကြောင့် ပေ ၃၉၀ ခန့် အကျယ် ကျိုးပေါက်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အဆိုပါ ငဝန်မြစ် ရေကာတာကျိုးပေါက်မှုကြောင့် လေးမျက်နှာတစ်မြို့လုံးနှင့် ဝန်းကျင်ကျေးရွာများ ရေဖုံးလွှမ်းခဲ့ပြီး၊<ref>{{Cite web |date=2026-07-31 |title=ငဝန်မြစ် ရေကာတာကျိုးလို့ ဒေသခံတွေ နေရာပြောင်းဖို့ တိုက်တွန်းထားရ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cpq8vep2qyeo |access-date=2026-08-11 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ဒေသခံ ပြည်သူ ၄၀,၀၀0 ကျော် ရေဘေးသင့်ခဲ့ကြောင်း Xinhua သတင်းဌာန တွင် ဖော်ပြထားသည်။ <ref>{{Cite web |title=Over 40,000 affected by flooding after embankment breach in Myanmar's Ayeyarwady |url=https://english.news.cn/20260808/091f9135197a42e2a5b3322b9010c7ae/c.html |access-date=2026-08-11 |website=english.news.cn |language=en}}</ref>၎င်းအပြင် ရေကြီးမှု ၁၀ ရက်ကျော် ကြာမြင့်လာသည့်တိုင်အောင် ဒေသခံ ၁၄,၀၀၀ ကျော်မှာ အရေးပေါ် စားနပ်ရိက္ခာနှင့် ဆေးဝါးများ လိုအပ်လျက်ရှိကြောင်း DVB သတင်းက ဆိုသည်။<ref>{{Cite web |title=လေးမျက်နှာ ရေကြီးမှု ၁၀ ရက် ကျော်လာပြီး ပြည်သူ ၁၄,၀၀၀ ကျော် ရေဘေးသင့်နေ |url=https://burmese.dvb.no/post/804653 |access-date=2026-08-11 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> === စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး === ဩဂုတ်လဆန်းပိုင်းမှစ၍ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုနှင့် မူမြစ်ရေ မြင့်တက်လာမှုကြောင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အနောက်ဘက်ခြမ်း ရွှေဘိုမြို့နယ်အတွင်းရှိ ကျေးရွာများ ရေကြီးနစ်မြုပ်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် ဒေသတွင်းရှိ စစ်ဘေးရှောင် (IDPs) ပြည်သူ ၁,၇၀၀ ကျော်မှာ ရေဘေးထပ်မံကြုံတွေ့ရပြီး အမိုးအကာနှင့် သောက်သုံးရေ အရေးပေါ် လိုအပ်နေကြောင်း Burma News International (BNI) တွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Over 1,700 Displaced People Stranded by Severe Flooding in Myanmar’s Sagaing Region |url=https://www.bnionline.net/en/news/over-1700-displaced-people-stranded-severe-flooding-myanmars-sagaing-region |access-date=2026-08-11 |website=Burma News International |language=en}}</ref> === ကရင်ပြည်နယ် === ကရင်ပြည်နယ် [[ဘားအံမြို့]]တွင် သံလွင်မြစ်ရေသည် ဩဂုတ် ၁၀ ရက် မွန်းလွဲ ၄ နာရီခွဲတိုင်းတာချက်အရ စိုးရိမ်ရေမှတ် ၇၅၀ စင်တီမီတာအထက် ၈၂၃ စင်တီမီတာသို့ရောက်ရှိနေပြီး အနိမ့်ပိုင်းလူနေရပ်ကွက်များအတွင်းသို့ မြစ်ရေများစီးဝင်သည်။<ref>{{Cite web |title=ကရင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်ဦးစောမြင့်ဦး ဘားအံမြို့ပေါ်အနိမ့်ပိုင်းလူနေရပ်ကွက်များ ရေဝင်ရောက်မှုအခြေအနေ ကြည့်ရှုစစ်ဆေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86531 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ဘားအံမြို့တွင် မိုးလုံလေလုံအားကစားရုံနှင့် လေသာဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ယာယီရေဘေးကယ်ဆယ်ရေးစခန်း (၂) ခုတို့တွင် မြစ်ကမ်းအနီးနှင့် မြေနိမ့်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်လျက်ရှိသည့် အိမ်ထောင်စု (၇၈) စု၊ အမျိုးသား (၁၉၄) ဦး၊ အမျိုးသမီး (၁၉၆) ဦး၊ စုစုပေါင်း (၃၉၀) ဦးအား ယာယီပြောင်းရွှေ့ နေရာချထားပေးသည်။<ref>{{Cite web |title=ဘားအံမြို့တွင် သံလွင်မြစ်ရေမြင့်တက်လာမှုကြောင့် ယာယီရေဘေးကယ်ဆယ်ရေးစခန်း (၂) ခု စတင်ဖွင့်လှစ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86516 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === ရှမ်းပြည်နယ် === ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ [[ကလောမြို့]]တွင် မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး တောင်ကျချောင်းရေများ စီးဆင်းမှုကြောင့် ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့ နံနက် ၉ နာရီက ကလောချောင်းရေလျှံမှုဖြစ်ပွားခဲ့ရာ မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်အချို့နှင့် ဌာနဆိုင်ရာရုံးများတွင် ရေများဝင်ရောက်သည်။ မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး ကလောချောင်းရေလျှံမှုကြောင့် ကလောမြို့ပေါ်ရှိ အမှတ်(၂)၊ အမှတ်(၃)နှင့် အမှတ်(၄)ရပ်ကွက်များတွင် ချောင်းဘေးတစ်လျောက်ရှိ နေအိမ်များအတွင်းသို့ ချောင်းရေ ၁ပေမှ ၃ပေအထိ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။   <ref>{{Cite web |title=ကလောမြို့၌ မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး တောင်ကျချောင်းရေးစီးဆင်းမှုကြောင့် ချောင်းရေလျှံမှုဖြစ်ပွား |url=http://www.moi.gov.mm/news/86496 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>       === မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး === [[တံတားဦးမြို့နယ်]]တွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းနှင့် [[မြစ်ငယ်မြစ်|ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်]]ကမ်းဘေးရှိ ဘလဲ့ဘကျေးရွာ၊ ဈေးချိုကျေးရွာ၊ ဥတည်ကျေးရွာ၊ ပန်းယျကျေးရွာ၊ ကန်ချောကျေးရွာ၊ ဟံသာဝတီကျေးရွာ၊ မီးသွေးတိုက်ကျေးရွာနှင့် ငါးရာပြားကျေးရွာများသို့ ရေဝင်လျက်ရှိပြီး ရေဘေးလွတ်ရာကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့နိုင်ရေး သက်ဆိုင်ရာများနှင့်အတူ ကူညီဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။ တံတားဦးမြို့နယ်အနေဖြင့် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ရေစိုးရိမ်ရေအမှတ်သည် ၁,၂၆၀ စင်တီမီတာအောက် ၁,၁၉၄ စင်တီမီတာသို့ လည်းကောင်း၊ ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ရေ၏ စိုးရိမ်ရေအမှတ်သည် ၈၇၀ စင်တီမီတာအထက် ၉၇၄ စင်တီမီတာသို့ ရောက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=တံတားဦးမြို့နယ်၌ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းနှင့် ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ကမ်းဘေးရှိ ကျေးရွာများ ရေဝင်ရောက် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86503 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> [[ငါန်းဇွန်မြို့နယ်]]အတွင်း စိုးရိမ်ရေအမှတ်(၁၁၅၀စင်တီမီတာ)သို့ ရောက်လာသဖြင့် မြို့ပေါ် အမှတ်(၁၊ ၂၊ ၃၊) ရပ်ကွက်များအတွင်းရှိ မြစ်ကမ်းနံဘေးနေအိမ်များသို့  မြစ်ရေဝင်ရောက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ငါန်းဇွန်မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်များအတွင်း ဧရာဝတီမြစ်ရေဝင်ရောက်မှုကြောင့် ရေဘေးသင့်ပြည်သူများအား ဘေးလွတ်ရာရွှေ့ပြောင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86510 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ကျောက်ဆည်ခရိုင် [[စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်]]၌ ဩဂုတ် ၁၀ ရက် ည‌နေပိုင်းမှစတင်၍ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းပြီး ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ရေမြင့်တက်လာမှုကြောင့် မြစ်ကမ်းနံဘေးရှိ [[ဧည့်ပြရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်|ဧည့်ပြ]]ကျေးရွာအုပ်စုနှင့် [[ပလိပ် (ရွာမ)ရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်|ပလိပ်]]ကျေးရွာအုပ်စုရှိ နေအိမ်များအတွင်း မိုးရေများဝင်ရောက်သည်။<ref>{{Cite web |title=စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၌ ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်‌ကမ်းဘေးရှိ ကျေးရွာများအတွင်း ရေဝင်ရောက်သဖြင့် လူဦးရေ ၁,၂၂၀ နှင့် တိရစ္ဆာန်ကောင်ရေ ၁၃၅ ကောင်တို့အား ရေဘေးလွတ်ရာနေရာများသို့ ပြောင်းရွှေ့ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86453 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == ဖတ်ရှုရန် == * [[၂၀၁၅ မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ရေကြီးမှုများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ]] m2ovwz4g1nxk748360b5njzzio1xak8 1048126 1048115 2026-08-11T14:37:19Z Zawzawaungthwin 100038 မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြို့သစ်မြို့နယ် ရှိ ပုလင်းဆည်၊ စွန်ဆည်၊ ဆဒ္ဒန်ဆည် နှင့် ဘုတ်ချောင်းဆည်တို့အနက် စွန်ဆည်နှင့် ဆဒ္ဒန်ဆည်တို့မှာ 1048126 wikitext text/x-wiki '''၂၀၂၆ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှုများ'''သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လနှောင်းပိုင်းမှ သြဂုတ်လအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသအနှံ့အပြားတွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းပြီး မြစ်ရေကြီးမှုနှင့် တမံကျိုးပေါက်မှုများကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ရေဘေးကြောင့် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တို့တွင် လူဦးရေ သိန်းချီ ထိခိုက်နစ်နာခဲ့ပြီး၊ အနည်းဆုံး လူ ၁၆ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း Myanmar Now သတင်းဌာနက [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) ၏ ထုတ်ပြန်ချက်ကို ကိုးကား၍ ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |last=Zaw |first=Khin Yi Yi |date=2026-08-11 |title=16 dead and tens of thousands displaced by flooding across central Myanmar |url=https://myanmar-now.org/en/news/16-dead-and-tens-of-thousands-displaced-by-flooding-across-central-myanmar-nug/ |access-date=2026-08-11 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> == ဒေသအလိုက် ရေကြီးမှုများ == === ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး === ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[လေးမျက်နှာမြို့နယ်]]ရှိ [[ပုသိမ်မြစ်|ငဝန်မြစ်]]ကမ်းထိန်းတမံသည် သဲဗွက်ထခြင်း (Sand boils) နှင့် မြေနိမ့်ကျဆင်းခြင်းများကြောင့် ပေ ၃၉၀ ခန့် အကျယ် ကျိုးပေါက်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အဆိုပါ ငဝန်မြစ် ရေကာတာကျိုးပေါက်မှုကြောင့် လေးမျက်နှာတစ်မြို့လုံးနှင့် ဝန်းကျင်ကျေးရွာများ ရေဖုံးလွှမ်းခဲ့ပြီး၊<ref>{{Cite web |date=2026-07-31 |title=ငဝန်မြစ် ရေကာတာကျိုးလို့ ဒေသခံတွေ နေရာပြောင်းဖို့ တိုက်တွန်းထားရ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cpq8vep2qyeo |access-date=2026-08-11 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ဒေသခံ ပြည်သူ ၄၀,၀၀0 ကျော် ရေဘေးသင့်ခဲ့ကြောင်း Xinhua သတင်းဌာန တွင် ဖော်ပြထားသည်။ <ref>{{Cite web |title=Over 40,000 affected by flooding after embankment breach in Myanmar's Ayeyarwady |url=https://english.news.cn/20260808/091f9135197a42e2a5b3322b9010c7ae/c.html |access-date=2026-08-11 |website=english.news.cn |language=en}}</ref>၎င်းအပြင် ရေကြီးမှု ၁၀ ရက်ကျော် ကြာမြင့်လာသည့်တိုင်အောင် ဒေသခံ ၁၄,၀၀၀ ကျော်မှာ အရေးပေါ် စားနပ်ရိက္ခာနှင့် ဆေးဝါးများ လိုအပ်လျက်ရှိကြောင်း DVB သတင်းက ဆိုသည်။<ref>{{Cite web |title=လေးမျက်နှာ ရေကြီးမှု ၁၀ ရက် ကျော်လာပြီး ပြည်သူ ၁၄,၀၀၀ ကျော် ရေဘေးသင့်နေ |url=https://burmese.dvb.no/post/804653 |access-date=2026-08-11 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> === စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး === ဩဂုတ်လဆန်းပိုင်းမှစ၍ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုနှင့် မူမြစ်ရေ မြင့်တက်လာမှုကြောင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အနောက်ဘက်ခြမ်း ရွှေဘိုမြို့နယ်အတွင်းရှိ ကျေးရွာများ ရေကြီးနစ်မြုပ်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် ဒေသတွင်းရှိ စစ်ဘေးရှောင် (IDPs) ပြည်သူ ၁,၇၀၀ ကျော်မှာ ရေဘေးထပ်မံကြုံတွေ့ရပြီး အမိုးအကာနှင့် သောက်သုံးရေ အရေးပေါ် လိုအပ်နေကြောင်း Burma News International (BNI) တွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Over 1,700 Displaced People Stranded by Severe Flooding in Myanmar’s Sagaing Region |url=https://www.bnionline.net/en/news/over-1700-displaced-people-stranded-severe-flooding-myanmars-sagaing-region |access-date=2026-08-11 |website=Burma News International |language=en}}</ref> === ကရင်ပြည်နယ် === ကရင်ပြည်နယ် [[ဘားအံမြို့]]တွင် သံလွင်မြစ်ရေသည် ဩဂုတ် ၁၀ ရက် မွန်းလွဲ ၄ နာရီခွဲတိုင်းတာချက်အရ စိုးရိမ်ရေမှတ် ၇၅၀ စင်တီမီတာအထက် ၈၂၃ စင်တီမီတာသို့ရောက်ရှိနေပြီး အနိမ့်ပိုင်းလူနေရပ်ကွက်များအတွင်းသို့ မြစ်ရေများစီးဝင်သည်။<ref>{{Cite web |title=ကရင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်ဦးစောမြင့်ဦး ဘားအံမြို့ပေါ်အနိမ့်ပိုင်းလူနေရပ်ကွက်များ ရေဝင်ရောက်မှုအခြေအနေ ကြည့်ရှုစစ်ဆေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86531 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ဘားအံမြို့တွင် မိုးလုံလေလုံအားကစားရုံနှင့် လေသာဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ယာယီရေဘေးကယ်ဆယ်ရေးစခန်း (၂) ခုတို့တွင် မြစ်ကမ်းအနီးနှင့် မြေနိမ့်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်လျက်ရှိသည့် အိမ်ထောင်စု (၇၈) စု၊ အမျိုးသား (၁၉၄) ဦး၊ အမျိုးသမီး (၁၉၆) ဦး၊ စုစုပေါင်း (၃၉၀) ဦးအား ယာယီပြောင်းရွှေ့ နေရာချထားပေးသည်။<ref>{{Cite web |title=ဘားအံမြို့တွင် သံလွင်မြစ်ရေမြင့်တက်လာမှုကြောင့် ယာယီရေဘေးကယ်ဆယ်ရေးစခန်း (၂) ခု စတင်ဖွင့်လှစ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86516 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === ရှမ်းပြည်နယ် === ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ [[ကလောမြို့]]တွင် မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး တောင်ကျချောင်းရေများ စီးဆင်းမှုကြောင့် ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့ နံနက် ၉ နာရီက ကလောချောင်းရေလျှံမှုဖြစ်ပွားခဲ့ရာ မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်အချို့နှင့် ဌာနဆိုင်ရာရုံးများတွင် ရေများဝင်ရောက်သည်။ မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး ကလောချောင်းရေလျှံမှုကြောင့် ကလောမြို့ပေါ်ရှိ အမှတ်(၂)၊ အမှတ်(၃)နှင့် အမှတ်(၄)ရပ်ကွက်များတွင် ချောင်းဘေးတစ်လျောက်ရှိ နေအိမ်များအတွင်းသို့ ချောင်းရေ ၁ပေမှ ၃ပေအထိ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။   <ref>{{Cite web |title=ကလောမြို့၌ မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး တောင်ကျချောင်းရေးစီးဆင်းမှုကြောင့် ချောင်းရေလျှံမှုဖြစ်ပွား |url=http://www.moi.gov.mm/news/86496 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>       === မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး === [[တံတားဦးမြို့နယ်]]တွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းနှင့် [[မြစ်ငယ်မြစ်|ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်]]ကမ်းဘေးရှိ ဘလဲ့ဘကျေးရွာ၊ ဈေးချိုကျေးရွာ၊ ဥတည်ကျေးရွာ၊ ပန်းယျကျေးရွာ၊ ကန်ချောကျေးရွာ၊ ဟံသာဝတီကျေးရွာ၊ မီးသွေးတိုက်ကျေးရွာနှင့် ငါးရာပြားကျေးရွာများသို့ ရေဝင်လျက်ရှိပြီး ရေဘေးလွတ်ရာကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့နိုင်ရေး သက်ဆိုင်ရာများနှင့်အတူ ကူညီဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။ တံတားဦးမြို့နယ်အနေဖြင့် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ရေစိုးရိမ်ရေအမှတ်သည် ၁,၂၆၀ စင်တီမီတာအောက် ၁,၁၉၄ စင်တီမီတာသို့ လည်းကောင်း၊ ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ရေ၏ စိုးရိမ်ရေအမှတ်သည် ၈၇၀ စင်တီမီတာအထက် ၉၇၄ စင်တီမီတာသို့ ရောက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=တံတားဦးမြို့နယ်၌ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းနှင့် ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ကမ်းဘေးရှိ ကျေးရွာများ ရေဝင်ရောက် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86503 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> [[ငါန်းဇွန်မြို့နယ်]]အတွင်း စိုးရိမ်ရေအမှတ်(၁၁၅၀စင်တီမီတာ)သို့ ရောက်လာသဖြင့် မြို့ပေါ် အမှတ်(၁၊ ၂၊ ၃၊) ရပ်ကွက်များအတွင်းရှိ မြစ်ကမ်းနံဘေးနေအိမ်များသို့  မြစ်ရေဝင်ရောက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ငါန်းဇွန်မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်များအတွင်း ဧရာဝတီမြစ်ရေဝင်ရောက်မှုကြောင့် ရေဘေးသင့်ပြည်သူများအား ဘေးလွတ်ရာရွှေ့ပြောင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86510 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ကျောက်ဆည်ခရိုင် [[စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်]]၌ ဩဂုတ် ၁၀ ရက် ည‌နေပိုင်းမှစတင်၍ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းပြီး ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ရေမြင့်တက်လာမှုကြောင့် မြစ်ကမ်းနံဘေးရှိ [[ဧည့်ပြရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်|ဧည့်ပြ]]ကျေးရွာအုပ်စုနှင့် [[ပလိပ် (ရွာမ)ရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်|ပလိပ်]]ကျေးရွာအုပ်စုရှိ နေအိမ်များအတွင်း မိုးရေများဝင်ရောက်သည်။<ref>{{Cite web |title=စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၌ ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်‌ကမ်းဘေးရှိ ကျေးရွာများအတွင်း ရေဝင်ရောက်သဖြင့် လူဦးရေ ၁,၂၂၀ နှင့် တိရစ္ဆာန်ကောင်ရေ ၁၃၅ ကောင်တို့အား ရေဘေးလွတ်ရာနေရာများသို့ ပြောင်းရွှေ့ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86453 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === မကွေးတိုင်းဒေသကြီး === [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြို့သစ်မြို့နယ်]] ရှိ ပုလင်းဆည်၊ စွန်ဆည်၊ ဆဒ္ဒန်ဆည် နှင့် ဘုတ်ချောင်းဆည်တို့အနက် စွန်ဆည်နှင့် ဆဒ္ဒန်ဆည်တို့မှာ မိုးအဆက်မပြတ် ရွာသွန်းခဲ့မှုကြောင့် ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက် နံနက် ၈ နာရီ တိုင်းထွာချက်အရ ရေပိုလွှဲများမှ စတင်ရေကျော်ကျခဲ့သည်။ စွန်ဆည်ရေလှောင်တမံ၏ ရေပြည့်အမှတ်မှာ ၆၂၅ ပေဖြစ်ပြီး ထိုနေ့၏ ရေမှတ်မှာ ၆၂၅.၆၀ ပေရှိသဖြင့် ရေပိုလွှဲမှ ၀.၆ ပေခန့် ရေကျော်ကျခဲ့သည်။အလားတူ ဆဒ္ဒန်ဆည်ရေလှောင်တမံ၏ ရေပြည့်အမှတ်မှာလည်း ၅၆၀.၅၀ ပေဖြစ်ပြီး ရေမှတ် ၅၆၂.၃၀ ပေရှိနေသဖြင့် ရေပိုလွှဲမှ ၁.၈ ပေခန့် ရေကျော်ကျလျက်ရှိသည်။ထို့ကြောင့် ဆည်အောက်ပိုင်းကျေးရွာများတွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ အဆင့် (၁) အစိမ်းရောင်အလံများ လွှင့်ထူ၍ အသိပေးနှိုးဆော်ခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=မြို့သစ်မြို့နယ်ရှိ စွန်ဆည်နှင့်ဆဒ္ဒန်ဆည်ရေလှောင်တမံ ရေပိုလွှဲတို့မှ စတင်ရေကျော်ကျ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86499 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == ဖတ်ရှုရန် == * [[၂၀၁၅ မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ရေကြီးမှုများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ]] jujvhbhwmjg41kvhq2jekiu6x3lsvvq 100 290315 1048108 2026-08-11T13:02:44Z Salai Rungtoi 22844 "{{Current events|year=2026|month=08|day=11|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048108 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=08|day=11|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}} qusozjawe5ox0yz4yx7d5wrqnyemnrz 1048109 1048108 2026-08-11T13:06:20Z Salai Rungtoi 22844 1048109 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=08|day=11|content= <!-- All news items below this line --> '''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ''' *[[ရခိုင်ပြည်နယ်]]ရှိ [[အာရက္ခတပ်တော်]]ထိန်းချုပ်ထားသော [[သံတွဲမြို့နယ်]]၊ ကျောက်ကြီးကျေးရွာအား စစ်တပ်က ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့ နေ့လယ်ပိုင်းတွင် တိုက်လေယာဉ်ဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဒေသခံနေအိမ် ၂၀ ကျော် ပျက်စီးခဲ့ပြီး ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် အေအေက ထုတ်ပြန်သော နောက်ဆုံးစာရင်းအရ သေဆုံးသူ ၁၄ ဦးအထိရှိလာကာ ဒဏ်ရာရသူ ၁၁ ဦးရှိသည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cmn0n8r21ww2t (BBC)] <!-- All news items above this line -->}} pnkmvdh4njhktoagfp0agy5u7tx6gua 1048110 1048109 2026-08-11T13:08:40Z Salai Rungtoi 22844 စာမျက်နှာကို ဗလာလုပ်လိုက်သည် 1048110 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 290316 1048118 2026-08-11T13:58:16Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကျောက်ကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီး]] စာမျက်နှာကို [[ကျောက်ကြီးရွာ၊သံတွဲမြို့နယ်]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း 1048118 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ကျောက်ကြီးရွာ၊သံတွဲမြို့နယ်]] lxjq8oyuuzcbo0ydwtlskccasto5gll 0 290317 1048119 2026-08-11T14:12:56Z Zawzawaungthwin 100038 သံတွဲ ကျောက်ကြီးကျေးရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ သံတွဲမြို့နယ်၊ ကျောက်ကြီးကျေးရွာ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော တပ်မတော်(လေ)၏ 1048119 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | title = သံတွဲ ကျောက်ကြီးကျေးရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]]နှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၃–လက်ရှိ)]] | coordinates = {{Coord|18.25146|94.47364|display=inline,title}} | map = {{Location map | Myanmar | lat = 18.25146 | long = 94.47364 | width = 250 | label = ကျောက်ကြီးရွာ | position = right | caption = မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တည်နေရာပြမြေပုံ }} | location = [[သံတွဲမြို့နယ်]]၊ [[ကျောက်ကြီးရွာ၊သံတွဲမြို့နယ်|ကျောက်ကြီးကျေးရွာ]]၊ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] | date = ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက် | time = နေ့လယ် ၁:၀၀ နာရီ ခန့် | timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်|UTC+6:30]] | type = လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု | weapons = ဂျက်ဖိုက်တာ၊ ပေါင် ၃၀၀ ဗုံးသီးများ | fatalities = ၁၄ ဦး | injuries = ၁၁ ဦး | targets = အပြစ်မဲ့ အရပ်သားပြည်သူများ | perpetrators = [[တပ်မတော် (လေ)|တပ်မတော်(လေ)]] | notes = လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုအတွင်း ကျောက်ကြီးကျေးရွာ ဓမ္မရောင်ခြည်ဘုန်းကြီးကျောင်းအနီး ကျရောက်ပေါက်ကွဲခဲ့ပြီး အရပ်သား ၁၄ ဦး သေဆုံးကာ ၁၁ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် လူ ၂ ဦး ပျောက်ဆုံးနေပြီး နေအိမ် အဆောက်အအုံ ၂၀ ခန့် ပျက်စီးခဲ့သည်။ }} {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present)}} '''သံတွဲ ကျောက်ကြီးကျေးရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု''' သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[သံတွဲမြို့နယ်]]၊ [[ကျောက်ကြီးရွာ၊သံတွဲမြို့နယ်|ကျောက်ကြီးကျေးရွာ]]၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[တပ်မတော် (လေ)|တပ်မတော်(လေ)]]၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) က သံတွဲမြို့နယ်အတွင်းရှိ မြို့များကို စိစစ်ထိန်းချုပ်ထားစဉ် တပ်မတော်(လေ)က လေကြောင်းမှ ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဤတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကလေးငယ်များ အပါအဝင် အရပ်သားပြည်သူ စုစုပေါင်း ၁၄ ဦး သေဆုံးခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=သံတွဲနှင့် ကျောက်ဖြူကို စစ်တပ်က ဗုံးကြဲ၊ ပြည်သူ ၁၁ ယောက် ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/670113 |access-date=2026-08-11 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-08-10 |title=သံတွဲ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် လူ ဆယ်ဦးထက်နည်း သေဆုံး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/08/10/myanmar-military-airstrike-rakhine-thandwe-civilians-killed/ |access-date=2026-08-11 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> == နောက်ခံအကြောင်းအရာ == {{main|သံတွဲမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ}} ၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း [[အာရက္ခတပ်တော်]] က [[သံတွဲမြို့]] အပါအဝင် သံတွဲမြို့နယ်တစ်လျှောက်လုံးကို စိစစ်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် [[တပ်မတော်]] သည် မြေပြင်စစ်ကြောင်းများဖြင့် ပြန်လည်ထိုးစစ်ဆင်နိုင်ခြင်း မရှိတော့ဘဲ လေကြောင်းနှင့် လက်နက်ကြီးများ အသုံးပြု၍ ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်တိုက် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=သံတွဲ ကျောက်ကြီးရွာဗုံးကြဲခံရမှု သေဆုံးသူအရပ်သား ၁၄ ဦးနှင့် ဒဏ်ရာရသူ ၁၁ ဦးအထိရှိလာ |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/6a7a91c11f0714a9c6da41e0 |access-date=2026-08-11 |website=နိရဉ္ဇရာ |language=my}}</ref> == ဖြစ်စဉ် == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်၊ နေ့လယ် ၁ နာရီခန့်တွင် တပ်မတော်(လေ)၏ ဂျက်တိုက်လေယာဉ်တစ်စီးသည် သံတွဲမြို့နယ်၊ ကျောက်ကြီးကျေးရွာအပေါ် နာရီဝက်နီးပါး ပျံဝဲပြီး ပေါင် ၃၀၀ ခန့်ရှိသော ဖျက်အားပြင်း ဗုံးသီး ၃ လုံး ကြဲချတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ဗုံးများမှာ ကျောက်ကြီးကျေးရွာရှိ ဓမ္မရောင်ခြည်ဘုန်းကြီးကျောင်းအနီးသို့ ကျရောက်ပေါက်ကွဲခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ludunwayoo |date=2026-08-10 |title=သံတွဲမြို့ စစ်တပ်ဗုံးကြဲမှု ပြည်သူ ၁၀ဦးထက်မနည်း သေဆုံး၊ ၈ဦး ဒဏ်ရာရဟု AA ထုတ်ပြန် |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2026/08/10/165299/ |access-date=2026-08-11 |website=LuduNwayOo |language=my-MM}}</ref> == ထိခိုက်သေဆုံးမှုများ == လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကျောက်ကြီးကျေးရွာရှိ အရပ်သားပြည်သူ ၁၄ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ၁၁ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် လူ ၂ ဦး ပျောက်ဆုံးလျက်ရှိပြီး လူနေအိမ် အဆောက်အအုံ ၂၀ ခန့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=AA |first=ULA / |date=2026-08-11 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၁၀) ရက်နေ့တွင် သံတွဲမြို့နယ်၊ ကျောက်ကြီးကျေးရွာအား အကြမ်းဖက် စစ်ကော်မရှင်တပ်မှ ဂျက်ဖိုက်တာဖြင့်ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့မှုကြောင့်ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သောအပြစ်မဲ့ အရပ်သားပြည်သူများစာရင်း |url=https://www.arakanarmy.net/post/%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%86-%E1%80%81-%E1%80%94-%E1%80%85-%E1%80%A9%E1%80%82-%E1%80%90-%E1%80%9C-%E1%81%81%E1%81%80-%E1%80%9B%E1%80%80-%E1%80%94-%E1%80%90-%E1%80%84-%E1%80%9E-%E1%80%90-%E1%80%99-%E1%80%94%E1%80%9A-%E1%80%80-%E1%80%80-%E1%80%80-%E1%80%80-%E1%80%9B-%E1%80%A1-%E1%80%A1%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%96%E1%80%80-%E1%80%85%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99%E1%80%9B-%E1%80%84-%E1%80%90%E1%80%95-%E1%80%99-1 |access-date=2026-08-11 |website=ARAKAN ARMY |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=AA |first=ULA / |date=2026-08-11 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၁၀) ရက်နေ့တွင် သံတွဲမြို့နယ်၊ ကျောက်ကြီးကျေးရွာအား အကြမ်းဖက် စစ်ကော်မရှင်တပ်မှ ဂျက်ဖိုက်တာဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့မှုကြောင့် သေဆုံးသွားခဲ့သော အပြစ်မဲ့ အရပ်သားပြည်သူများစာရင်း |url=https://www.arakanarmy.net/post/%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%86-%E1%80%81-%E1%80%94-%E1%80%85-%E1%80%A9%E1%80%82-%E1%80%90-%E1%80%9C-%E1%81%81%E1%81%80-%E1%80%9B%E1%80%80-%E1%80%94-%E1%80%90-%E1%80%84-%E1%80%9E-%E1%80%90-%E1%80%99-%E1%80%94%E1%80%9A-%E1%80%80-%E1%80%80-%E1%80%80-%E1%80%80-%E1%80%9B-%E1%80%A1-%E1%80%A1%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%96%E1%80%80-%E1%80%85%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99%E1%80%9B-%E1%80%84-%E1%80%90%E1%80%95-%E1%80%99 |access-date=2026-08-11 |website=ARAKAN ARMY |language=en}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 90%; line-height: 1.2em; width: auto;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 10px;" | ကျောက်ကြီးကျေးရွာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သေဆုံးခဲ့ရသည့်သူများစာရင်း (၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၁၀) |- ! စဉ် !! အမည် !! အသက် !! မိဘအမည် !! လူမျိုး/ဘာသာ !! ကျား/မ !! နေရပ်လိပ်စာ !! မှတ်ချက် |- | ၁ || ဒေါ်စန်းစန်းမော် || ၄၅ || - || ရက္ခိုင်/ဗုဒ္ဓ || မ || ကျောက်ကြီးကျေးရွာ || |- | ၂ || ဦးဖိုးငြိမ်း || ၈၈ || - || ရက္ခိုင်/ဗုဒ္ဓ || ကျား || ကျောက်ကြီးကျေးရွာ || |- | ၃ || ဒေါ်ခင်အုန်း || ၈၃ || - || ရက္ခိုင်/ဗုဒ္ဓ || မ || ကျောက်ကြီးကျေးရွာ || |- | ၄ || မခိုင်ဇံသင်း || ၂၁ || ဦးထွန်းနိုင် || ရက္ခိုင်/ဗုဒ္ဓ || မ || ကျောက်ကြီးကျေးရွာ || |- | ၅ || ဒေါ်ညီမပု || ၈၇ || - || ရက္ခိုင်/ဗုဒ္ဓ || မ || ကျောက်ကြီးကျေးရွာ || |- | ၆ || ဒေါ်မနီ || ၅၇ || - || ရက္ခိုင်/ဗုဒ္ဓ || မ || ကျောက်ကြီးကျေးရွာ || |- | ၇ || ဒေါ်မဇွန်မီ || ၃၆ || ဦးမောင်ဖြူ || ရက္ခိုင်/ဗုဒ္ဓ || မ || ကျောက်ကြီးကျေးရွာ || |- | ၈ || မောင်အောင်မြင့်မြတ် || ၆ || ဦးဇော်မင်းလွင် || ရက္ခိုင်/ဗုဒ္ဓ || ကျား || ကျောက်ကြီးကျေးရွာ || |- | ၉ || ဒေါ်မကြီး || ၈၆ || ဦးလူတုတ် || ရက္ခိုင်/ဗုဒ္ဓ || မ || ကျောက်ကြီးကျေးရွာ || |- | ၁၀ || မဘုန်းပွင့်စံ || ၉ || ဦးအောင်ကြည် || ရက္ခိုင်/ဗုဒ္ဓ || မ || ကျောက်ကြီးကျေးရွာ || |- | ၁၁ || ဒေါ်ခင်သန်းမြင့် || ၆၅ || - || ရက္ခိုင်/ဗုဒ္ဓ || မ || ကျောက်ကြီးကျေးရွာ || |- | ၁၂ || ဒေါ်စုဝေဖြိုး || ၄၀ || - || ရက္ခိုင်/ဗုဒ္ဓ || မ || ကျောက်ကြီးကျေးရွာ || |- | ၁၃ || ဦးမောင်မောင်နိုင် || ၄၉ || - || ရက္ခိုင်/ဗုဒ္ဓ || ကျား || ကျောက်ကြီးကျေးရွာ || |- | ၁၄ || ဒေါ်ချစ်ပု || - || - || ရက္ခိုင်/ဗုဒ္ဓ || မ || ကျောက်ကြီးကျေးရွာ || |} {| class="wikitable sortable" style="font-size: 90%; line-height: 1.2em; width: auto;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 10px;" | ကျောက်ကြီးကျေးရွာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည့်သူများစာရင်း (၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၁၀) |- ! စဉ် !! အမည် !! အသက် !! မိဘအမည် !! လူမျိုး/ဘာသာ !! ကျား/မ !! နေရပ်လိပ်စာ !! မှတ်ချက် |- | ၁ || မမိုးမိုးသန်း || ၂၅ || - || ရက္ခိုင်/ဗုဒ္ဓ || မ || စလူကျွန်းကျေးရွာ || |- | ၂ || ဒေါ်ပြည့်ဖြိုးဝေ || ၃၈ || ဦးတင်ဝင်း || ရက္ခိုင်/ဗုဒ္ဓ || မ || ကျောက်ကြီးကျေးရွာ || |- | ၃ || ဦးဇော်မင်းလျှင် || ၃၈ || ဦးတင်ထွန်း || ရက္ခိုင်/ဗုဒ္ဓ || ကျား || ကျောက်ကြီးကျေးရွာ || |- | ၄ || ဦးမောင်ဖြူ || ၇၅ || - || ရက္ခိုင်/ဗုဒ္ဓ || ကျား || ကျောက်ကြီးကျေးရွာ || |- | ၅ || ဒေါ်မဲ့နီ || ၆၅ || ဦးကျော်ညွန့် || ရက္ခိုင်/ဗုဒ္ဓ || မ || ကျောက်ကြီးကျေးရွာ || |- | ၆ || ဦးကိုမဲ || ၆၅ || - || ရက္ခိုင်/ဗုဒ္ဓ || ကျား || ကျောက်ကြီးကျေးရွာ || |- | ၇ || ဦးမောင်ဖြူ || ၆၇ || ဦးကိုလေး || ရက္ခိုင်/ဗုဒ္ဓ || ကျား || ကျောက်ကြီးကျေးရွာ || |- | ၈ || ဦးသောင်းရွှေ || ၇၇ || ဦးသန်းခင် || ရက္ခိုင်/ဗုဒ္ဓ || ကျား || ကျောက်ကြီးကျေးရွာ || |- | ၉ || ဦးမောင်မြင့်သူ || ၃၈ || ဦးဝင်းမြင့် || ရက္ခိုင်/ဗုဒ္ဓ || ကျား || ကျောက်ကြီးကျေးရွာ || |- | ၁၀ || ဦးထက်လင်းအောင် || ၃၅ || ဦးကျော်အေး || ရက္ခိုင်/ဗုဒ္ဓ || ကျား || ကျောက်ကြီးကျေးရွာ || |- | ၁၁ || ဦးကျော်နိုင်လင်း || ၃၁ || ဦးစောမောင် || ရက္ခိုင်/ဗုဒ္ဓ || ကျား || ကျောက်ကြီးကျေးရွာ || |} == ကိုးကား == {{Reflist|2}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူသတ်ပွဲများ စာရင်း]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ]] 2vcvqpfoz600ep754te4k80m45pum6s 0 290318 1048124 2026-08-11T14:25:29Z Dr Lotus Black 31011 "{{Databox}} ၁၃ သည် [[သဘာဝကိန်း]]တခုဖြစ်ပြီး [[၁၄]] နှင့် [[၁၂]] ကြားရှိ ကိန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ [[ကဏ္ဍ:ကိန်းပြည့်များ]] [[ကဏ္ဍ:သုဒ္ဓကိန်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048124 wikitext text/x-wiki {{Databox}} ၁၃ သည် [[သဘာဝကိန်း]]တခုဖြစ်ပြီး [[၁၄]] နှင့် [[၁၂]] ကြားရှိ ကိန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ [[ကဏ္ဍ:ကိန်းပြည့်များ]] [[ကဏ္ဍ:သုဒ္ဓကိန်းများ]] 7r689b1gvghrhpm3j764zc3q6awza8b 3 290320 1048129 2026-08-11T16:01:25Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1048129 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-44335-75 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၀၁၊ ၁၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) mnfvut8tjf7e9lccrmyifsizna1bfrm 0 290321 1048130 2026-08-11T16:04:37Z Dr Lotus Black 31011 "{{Speciesbox |image = |genus = Calamus (palm) |species = viminalis |authority = [[Carl Ludwig Willdenow|Willd.]], Sp. Pl., ed. 4 2(1): 203 (1799)<ref>{{cite web |title=Calamus viminalis Willd. |url=https://www.ipni.org/n/665477-1 |website=International Plant Name Index (IPNI) |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |accessdate=10 April 2020}}..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048130 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = |genus = Calamus (palm) |species = viminalis |authority = [[Carl Ludwig Willdenow|Willd.]], Sp. Pl., ed. 4 2(1): 203 (1799)<ref>{{cite web |title=Calamus viminalis Willd. |url=https://www.ipni.org/n/665477-1 |website=International Plant Name Index (IPNI) |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |accessdate=10 April 2020}}</ref> |synonyms = {{smalldiv| *''Calamus buroensis'' [[Carl Friedrich Philipp von Martius|Mart.]] ex [[Wilhelm Gerhard Walpers|Walp.]]<ref name="powo">{{cite web |title=Calamus viminalis Willd. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/665477-1#synonyms |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew/Science |accessdate=10 April 2020}}</ref> *''C. extensus'' Mart. *''C. fasciculatus'' [[William Roxburgh|Roxb.]] *''C. fasciculatus'' subvar. ''andamanicus'' [[Odoardo Beccari|Becc.]] *''C. fasciculatus'' subvar. ''bengalensis'' Becc. *''C. fasciculatus'' subvar. ''cochinchinensis'' Becc. *''C. fasciculatus'' subvar. ''pinangianus'' Becc. *''C. litoralis'' [[Carl Ludwig Blume|Blume]] *''C. phuocbinhensis'' [[Andrew Henderson (botanist)|A.J.Hend.]] & N.Q.Dung *''C. pseudorotang'' Mart. *''C. siamensis'' Becc. *''C. siamensis'' var. ''malaianus'' Furtado *''C. viminalis'' var. ''fasciculatus'' (Roxb.) Becc. *''Palmijuncus fasciculatus'' (Roxb.) [[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]] *''P. litoralis'' (Blume) Kuntze *''P. pseudorotang'' (Mart.) Kuntze *''P. viminalis'' (Willd.) Kuntze *''Rotang viminalis'' (Willd.) Baill.}} }} '''ကြိမ်ခါး''' (''Calamus viminalis'') သည် ကြိမ်မျိုးနွယ်ဝင် အပင်ဖြစ်ပြီး အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ မလေးရှားနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယူနန်ပြည်နယ်၊ ဘင်္ဂလားဒေချ်နိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံတောင်ပိုင်းတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။<ref name="powo" /><ref>{{cite web |title=Calamus viminalis Willd., Sp. Pl. 2: 203 (1799) |url=http://www.palmweb.org/cdm_dataportal/taxon/7f5d4859-87d0-4dd0-af60-224735616e5a |website=PalmWeb |accessdate=14 April 2020}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်ပန်းမန်များ]] dckrr6ec8zlj36bhe30f5y5urpyxbpl 10 290322 1048132 2026-08-11T16:15:45Z Dr Lotus Black 31011 "{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Holarrhena |parent=Malouetieae |refs={{cite journal|last1=Endress|first1=Mary E.|last2=Liede-Schumann|first2=Sigrid|last3=Meve|first3=Ulrich|title=An updated classification for Apocynaceae|journal=Phytotaxa|volume=159|issue=3|year=2014|pages=175–194|issn=1179-3163|url=https://ww..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048132 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Holarrhena |parent=Malouetieae |refs={{cite journal|last1=Endress|first1=Mary E.|last2=Liede-Schumann|first2=Sigrid|last3=Meve|first3=Ulrich|title=An updated classification for Apocynaceae|journal=Phytotaxa|volume=159|issue=3|year=2014|pages=175–194|issn=1179-3163|url=https://www.researchgate.net/publication/265728505|doi=10.11646/phytotaxa.159.3.2}} }} tvav3o4z8vv3dpp5w1ltc0arjz680ri 10 290323 1048133 2026-08-11T16:16:33Z Dr Lotus Black 31011 "{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=tribus |link=Malouetieae |parent=Apocynoideae |refs={{cite journal|last1=Endress|first1=Mary E.|last2=Liede-Schumann|first2=Sigrid|last3=Meve|first3=Ulrich|title=An updated classification for Apocynaceae|journal=Phytotaxa|volume=159|issue=3|year=2014|pages=175–194|issn=1179-3163|url=https:/..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048133 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=tribus |link=Malouetieae |parent=Apocynoideae |refs={{cite journal|last1=Endress|first1=Mary E.|last2=Liede-Schumann|first2=Sigrid|last3=Meve|first3=Ulrich|title=An updated classification for Apocynaceae|journal=Phytotaxa|volume=159|issue=3|year=2014|pages=175–194|issn=1179-3163|url=https://www.researchgate.net/publication/265728505|doi=10.11646/phytotaxa.159.3.2}} }} l516p50sb7dgl8kc45zcc2hiydezh0h 3 290325 1048138 2026-08-11T18:01:37Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1048138 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-44152-11 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၈:၀၁၊ ၁၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) 37548gijwq7ysfl0wjkkkbtmuha6iob 6 290326 1048139 2026-08-11T18:02:26Z Myanmar Wik 103978 == အကျဉ်းချုပ် == {{Non-free use rationale poster | Article = Blood Copper | Use = Infobox | Source = [https://www.ticketmelon.com Ticketmelon ဝက်ဘ်ဆိုက်] | Portions = ပိုစတာအပြည့်အစုံ | Low resolution = ဟုတ်ကဲ့ (ဝီကီပီးဒီးယားအတွက် အရွယ်အစား သင့်တင့်ပါသည်) | Purpose = ဆောင်းပါး၏ သတင်းအချက်အလက်ဘောက်စ် (Infobox) တွင် ဇာတ်ကားကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြရန်အတွက် အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ | Replaceability = မူပိုင်ခွင့်ရှိသော ရုပ်ရှင်ပိုစတာဖြစ်သဖ... 1048139 wikitext text/x-wiki == အကျဉ်းချုပ် == {{Non-free use rationale poster | Article = Blood Copper | Use = Infobox | Source = [https://www.ticketmelon.com Ticketmelon ဝက်ဘ်ဆိုက်] | Portions = ပိုစတာအပြည့်အစုံ | Low resolution = ဟုတ်ကဲ့ (ဝီကီပီးဒီးယားအတွက် အရွယ်အစား သင့်တင့်ပါသည်) | Purpose = ဆောင်းပါး၏ သတင်းအချက်အလက်ဘောက်စ် (Infobox) တွင် ဇာတ်ကားကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြရန်အတွက် အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ | Replaceability = မူပိုင်ခွင့်ရှိသော ရုပ်ရှင်ပိုစတာဖြစ်သဖြင့် အခြား အခမဲ့လွတ်လပ်သော (Free) ပုံများဖြင့် အစားထိုး၍ မရနိုင်ပါ။ | other_information = မူပိုင်ခွင့်ပိုင်ရှင် - Democratic Voice of Burma (DVB) နှင့် Myanmar Witness }} == လိုင်စင်သတ်မှတ်ခြင်း == {{Non-free poster}} py6i3rii6m0sk3h7pz2rfywvzed2p96 14 290327 1048146 2026-08-11T18:12:13Z Mkant00 135890 "[[ကဏ္ဍ:ဂျီဩမေတြီ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048146 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ဂျီဩမေတြီ]] 2qbtufm4pnyzjd3p1yb4pzgof88jevs 3 290329 1048157 2026-08-11T19:01:44Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1048157 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-44034-76 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၉:၀၁၊ ၁၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) ja1r9ttyi3jjtpbm1yceokuvrxun6ab 0 290330 1048161 2026-08-11T23:35:40Z Myanmar Wik 103978 ဗလာစာမျက်နှာကို ဖန်တီးခဲ့သည် 1048161 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1048162 1048161 2026-08-11T23:44:38Z Myanmar Wik 103978 စာပိုဒ်ထည့် 1048162 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ကုန်းဘောင်မင်းဆက် | image = | alt = | caption = | director = ဝင်းလွင်ထက် | producer = Shwe Mann Empire Film Production<br>Bellarie Production | story = ငကျန်သင် | screenplay = သက်ဦးမောင် | starring = {{Plainlist| * ရန်အောင် * ရဲအောင် * နေတိုး * မြင့်မြတ် * နေထက်လင်း * နေမျိုးအောင် * နိုင်းနိုင်း * သူထူးစံ * ကျော်ကျော်ဗို * ရွှေထူး * အေးချမ်းမောင် * တိုင်ရွန် * အောင်မင်းခန့် * ရွှေမှုံရတီ * မိုးယုစံ * အောင်ရေချမ်း * ညိမ်းသော် }} | music = | cinematography = | editing = | studio = Shwe Mann Empire Film Production<br>Bellarie Production | distributor = | released = ၂၀၂၇ခုနှစ် (ခန့်မှန်း) | runtime = အပိုင်း ၅ ပိုင်း (တစ်ပိုင်းလျှင် ၁၅၀ မိနစ်ခန့်) | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | language = [[မြန်မာဘာသာ]] | budget = }} '''ကုန်းဘောင်မင်းဆက်''' ({{lang-en|Kong Baung Dynasty}}) ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကြီးသည် မြန်မာ့သမိုင်းဝင် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] ကာလကို အခြေခံ၍ ရိုက်ကူးရန် စီစဉ်နေသော သမိုင်းနောက်ခံ မြန်မာရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကြီး ဖြစ်သည်။ ဤဇာတ်ကားကို ဒါရိုက်တာ ဝင်းလွင်ထက် က ရိုက်ကူးမည်ဖြစ်ပြီး Shwe Mann Empire Film Production နှင့် Bellarie Production တို့က ပူးပေါင်းထုတ်လုပ်မည် ဖြစ်သည်။ <ref name="Irrawaddy2026">{{cite web |url=https://burma.irrawaddy.com/article/2026/06/21/414215.html |title=ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ရုပ်ရှင် စစ်တပ်ဝါဒဖြန့်ချိရေးလား |website=ဧရာဝတီ |publisher=The Irrawaddy |date=၂၁ ဇွန် ၂၀၂၆ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260811162059/https://burma.irrawaddy.com/article/2026/06/21/414215.html |archive-date=၁၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |access-date=၁၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |language=my }}</ref>ဤရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားတွင် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်လောကမှ နိုင်ငံကျော် သရုပ်ဆောင်ပေါင်း ၃၀ ကျော် ပါဝင်မည်ဖြစ်သည်။<ref name="MC2026">{{cite web |url=https://www.myanmarcelebrity.com/2026/06/blog-post_112.html?m=1 |title=ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား မိတ်ဆက်ပွဲသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည့် အနုပညာရှင်များ |website=Myanmar Celebrity |publisher=Myanmar Celebrity Media |date=၇ ဇွန် ၂၀၂၆ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260811155315/https://www.myanmarcelebrity.com/2026/06/blog-post_112.html?m=1 |archive-date=၁၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |access-date=၁၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |language=my }}</ref> == ဇာတ်လမ်းအကျဉ်းနှင့် သမိုင်းနောက်ခံ == ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားသည် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် နောက်ဆုံးမင်းဆက်ဖြစ်ခဲ့သော [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] (၁၇၅၂–၁၈၈၅) ၏ နိုင်ငံရေး အခင်းအကျင်းများ၊ နန်းတွင်းရေးရာ ရှုပ်ထွေးမှုများနှင့် ခေတ်ကာလ၏ ခန့်ညားထည်ဝါမှုများကို ပုံဖော်တင်ဆက်မည်ဖြစ်သည်။ယင်းရုပ်ရှင်အတွက် ဒါရိုက်တာ ဝင်းလွင်ထက်၊ ဇာတ်လမ်း ငကျန်သင်၊ ဇာတ်ညွှန်းအဖြစ် သက်ဦးမောင်က တာဝန်ယူထားကာ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကို ငါးပိုင်းပါဝင်ပြီး တစ်ပိုင်းလျှင် ပြသ ချိန် နှစ်နာရီခွဲခန့်ကြာမြင့်မည်ဖြစ်ပြီး၂၀၂၇ ခုနှစ်အတွင်း ရုံတင်ပြသရန်မျှော်မှန်းထားသည်။၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ Chatrium Hotel Royal Lake Yangon ၌ ဤရှပ်ရှင်ဇာတ်ကား၏ အကြိုမိတ်ဆက်ပွဲနှင့် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲကို ခမ်းနားစွာ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref name="NPNews2026">{{cite web |url=https://npnewsmm.com |title=စံချိန်တင် ဘတ်ဂျက်ဖြင့် ရိုက်ကူးမည့် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ရုပ်ရှင်သည် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်လောကအတွက် သမိုင်းသစ်ဖြစ်လာမည် |author=သုတကျော် |date=၁၄ မေ ၂၀၂၆ |website=NP News |publisher=News Services Station |language=my }}</ref><ref name="MC2026"/> == ပါဝင်သရုပ်ဆောင်မည့်သူများ == ဇာတ်ကားမိတ်ဆက်ပွဲ အခမ်းအနားသို့ တက်ရောက်လာမှုနှင့် မီဒီယာများသို့ တရားဝင် ထုတ်ပြန်ချက်များအရ အောက်ပါ အနုပညာရှင်များ အဓိက ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ကြမည် ဖြစ်သည်။ * [[ရန်အောင်]] * [[ရဲအောင်]] * [[နေတိုး]] * [[မြင့်မြတ်]] * နေထက်လင်း * နေမျိုးအောင် * [[နိုင်းနိုင်း]] * [[ကျော်ကျော်ဗို]] * [[သူထူးစံ]] * [[ရွှေထူး]] * အေးချမ်းမောင် * တိုင်ရွန် * အောင်မင်းခန့် * [[ရွှေမှုံရတီ]] * [[မိုးယုစံ]] * အောင်ရေချမ်း * ညိမ်းသော် (''မှတ်ချက် - အထက်ပါစာရင်းအပြင် အခြားသော ဇာတ်ပို့ဇာတ်ရံ သရုပ်ဆောင်များစွာလည်း ပါဝင်မည်ဖြစ်သည်။'') == ဝေဖန်သုံးသပ်ချက်များနှင့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာများ == ဇာတ်ကားမိတ်ဆက်ပွဲ ပြုလုပ်ပြီးနောက် ပြည်တွင်း လွတ်လပ်သော သတင်းမီဒီယာများနှင့် လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာများတွင် ဤဇာတ်ကား၏ ရည်ရွယ်ချက်နှင့် သမိုင်းတင်ဆက်ပုံအပေါ် သုံးသပ်ဝေဖန်မှုများ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဧရာဝတီ သတင်းဌာန (The Irrawaddy) ၏ သုံးသပ်ချက်ဆောင်းပါးတွင် ဤဇာတ်ကားသည် အုပ်ချုပ်သူလူတန်းစားနှင့် စစ်အာဏာရှင်များ အဆက်ဆက် အသုံးပြုလေ့ရှိသော **"စစ်တပ်ဝါဒဖြန့်ချိရေး"** ကိရိယာတစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်ခြေရှိမရှိကို မေးခွန်းထုတ် ရေးသားခဲ့သည်။<ref name="Irrawaddy2026"/>သမိုင်းနောက်ခံ ဇာတ်ကားများကို အသုံးချ၍ [[အမျိုးသားရေးဝါဒ]]ကို အလွန်အမင်း ပုံဖော်ခြင်းမှာ နိုင်ငံရေး ရည်ရွယ်ချက်များ ပါဝင်နိုင်ကြောင်း လေ့လာသူများက ဝေဖန်ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။ == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == * [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:မြန်မာ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[Category:ကုန်းဘောင်ခေတ်]] [[Category:သမိုင်းနောက်ခံ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] se2r4t1oym4ntaxaqjnnfpk6e6o9whl 6 290331 1048163 2026-08-12T01:07:24Z Myanmar Wik 103978 == အကျဉ်းချုပ် == {{Non-free use rationale | Article = အောင်သူ (အဆိုတော်) | Description = အဆိုတော် အောင်သူ၏ တေးစီးရီး အခွေမျက်နှာဖုံး ဓာတ်ပုံ | Source = အင်တာနက်မှ ရယူထားပါသည်။ | Portion = ပုံအပြည့်အစုံ | Low_resolution = ဟုတ်ကဲ့ (ဝီကီပီးဒီးယားအတွက် အရွယ်အစား သင့်တင့်အောင် 300px ဝန်းကျင်သို့ လျှော့ချထားပါသည်) | Purpose = ဆောင်းပါး၏ သတင်းအချက်အလက်ဘောက်စ် (Infobox) တွင် ကွယ်လွန်သူ အဆိုတော်နှင့် သူ၏အနုပညာလက်ရာကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြရန်အတွက် အသုံးပြ... 1048163 wikitext text/x-wiki == အကျဉ်းချုပ် == {{Non-free use rationale | Article = အောင်သူ (အဆိုတော်) | Description = အဆိုတော် အောင်သူ၏ တေးစီးရီး အခွေမျက်နှာဖုံး ဓာတ်ပုံ | Source = အင်တာနက်မှ ရယူထားပါသည်။ | Portion = ပုံအပြည့်အစုံ | Low_resolution = ဟုတ်ကဲ့ (ဝီကီပီးဒီးယားအတွက် အရွယ်အစား သင့်တင့်အောင် 300px ဝန်းကျင်သို့ လျှော့ချထားပါသည်) | Purpose = ဆောင်းပါး၏ သတင်းအချက်အလက်ဘောက်စ် (Infobox) တွင် ကွယ်လွန်သူ အဆိုတော်နှင့် သူ၏အနုပညာလက်ရာကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြရန်အတွက် အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ | Replaceability = ကွယ်လွန်သွားပြီးဖြစ်သလို မူပိုင်ခွင့်ရှိသော အခွေမျက်နှာဖုံးဖြစ်သဖြင့် အခြား အခမဲ့လွတ်လပ်သော (Free) ပုံများဖြင့် အစားထိုးဖန်တီး၍ မရနိုင်တော့ပါ။ | other_information = }} qbmxmu64m256hk7dnxylbrcbc2w8fm0 3 290332 1048167 2026-08-12T02:02:28Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1048167 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Tain Kyaw ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၀၂၊ ၁၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) ndr3ksumkcg2ne3ydl5mbfgei6e07pu 0 290333 1048168 2026-08-12T02:14:41Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ခွက်မ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[ခွက်မရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|ခွက်မရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048168 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ခွက်မ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[ခွက်မရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|ခွက်မရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၈၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kyauktaga-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|yyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} gz8o7cxy7oq5eq1spbr8eapeq8kyu5s 1048169 1048168 2026-08-12T02:15:54Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1048169 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ခွက်မ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[ခွက်မရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|ခွက်မရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၈၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kyauktaga-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.013043793035227| 96.59442621084524|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} b3fk6me9ojxlawk9cvhd8tu87sd2430 0 290334 1048171 2026-08-12T02:17:19Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) မကျီးပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[မကျီးပင်ရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|မကျီးပင်ရွာ]]ရှိ အခ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048171 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) မကျီးပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[မကျီးပင်ရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|မကျီးပင်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၂၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kyauktaga-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} gekj0actu0abrsiaxikhbwroo2u6uqc 0 290335 1048172 2026-08-12T02:18:25Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ဖောထိုကြည်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[ဖောထိုကြည်ရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|ဖောထိုကြည်ရွာ]]..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048172 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ဖောထိုကြည်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[ဖောထိုကြည်ရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|ဖောထိုကြည်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၁၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kyauktaga-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 0k06fjnovs6y0u8mkvzkfbkymrbfsbs 0 290336 1048173 2026-08-12T02:19:22Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ကျွန်းချောင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ ကျွန်းချောင်းရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|ကျွန်းခ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048173 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ကျွန်းချောင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[ကျွန်းချောင်းရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|ကျွန်းချောင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၉၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kyauktaga-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|yyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} eexoffki09dyy7g2fl9pmw2a5m6nr7s 1048174 1048173 2026-08-12T02:20:18Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1048174 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ကျွန်းချောင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[ကျွန်းချောင်းရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|ကျွန်းချောင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၉၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kyauktaga-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.16776954394277| 96.55204596434466|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} krgub1wb2yfxwys0o91hjwpucck9ygs 0 290337 1048175 2026-08-12T02:21:20Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) သဖန်းပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[သဖန်းပင်ရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|သဖန်းပင်ရွာ]]ရှိ အခ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048175 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) သဖန်းပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[သဖန်းပင်ရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|သဖန်းပင်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၇၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kyauktaga-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|yyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} hofw58hi3586hkbjsa3vem3irxiei38 1048176 1048175 2026-08-12T02:22:47Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1048176 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) သဖန်းပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[သဖန်းပင်ရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|သဖန်းပင်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၇၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kyauktaga-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.277839768936143|96.56759138761478|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} qijzlxegq226dj7a7afjsctr0b5ksf5 0 290338 1048177 2026-08-12T02:24:03Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ဂွေးကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[ဂွေးကုန်းရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|ဂွေးကုန်းရွာ]]ရှိ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048177 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ဂွေးကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[ဂွေးကုန်းရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|ဂွေးကုန်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၁၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kyauktaga-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|yyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 51uitklf22yg5kizbyzyv8k4wm4v5rq 1048178 1048177 2026-08-12T02:25:02Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1048178 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ဂွေးကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[ဂွေးကုန်းရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|ဂွေးကုန်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၁၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kyauktaga-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.039154636470517| 96.48896231099988|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} pis4ehjvl0axfjvu4wfwa2gpu5jh5zf 0 290339 1048179 2026-08-12T02:25:55Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) အောင်မြင်ကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ အောင်မြင်ကုန်းရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|အောင်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048179 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) အောင်မြင်ကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[အောင်မြင်ကုန်းရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|အောင်မြင်ကုန်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၅၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kyauktaga-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|yyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} nxqfvg8odqnvyowjknuwf00zgsl3gih 1048180 1048179 2026-08-12T02:26:31Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1048180 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) အောင်မြင်ကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[အောင်မြင်ကုန်းရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|အောင်မြင်ကုန်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၅၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kyauktaga-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.131179012231723| 96.49639105417454|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} i0t5d2qay9v7kcg30qtxrdrb8zp83sz 0 290340 1048181 2026-08-12T02:27:35Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) မွန်းဒါရ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[မွန်းဒါရ်ရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|မွန်းဒါရ်ရွာ]]ရှိ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048181 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) မွန်းဒါရ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[မွန်းဒါရ်ရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|မွန်းဒါရ်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၀၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kyauktaga-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} ozdzjv523xghktzxccqa63gw8pqpa67 0 290341 1048182 2026-08-12T02:28:24Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ဘုန်းကြီးဘကွင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ ဘုန်းကြီးဘကွင်းရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|ဘုန..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048182 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ဘုန်းကြီးဘကွင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[ဘုန်းကြီးဘကွင်းရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|ဘုန်းကြီးဘကွင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၄၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kyauktaga-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|yyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} k9ispjlkhxhew2t50nm98bsclm4yezf 1048184 1048182 2026-08-12T02:29:39Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1048184 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ဘုန်းကြီးဘကွင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[ဘုန်းကြီးဘကွင်းရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|ဘုန်းကြီးဘကွင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၄၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kyauktaga-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.066926249063666| 96.5605090044404|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} p4hb6z84y1fr2ztjwxfgagvoerzc5fr 0 290342 1048185 2026-08-12T02:30:56Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) လှေတန်းကျွန်းကြီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ လှေတန်းကျွန်းကြီးရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048185 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) လှေတန်းကျွန်းကြီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[လှေတန်းကျွန်းကြီးရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|လှေတန်းကျွန်းကြီးရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၉၄ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kyauktaga-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} orx6p6i423m77wya4vy4bitb9brcsfx 0 290343 1048186 2026-08-12T02:32:00Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ခတ်ချိုကွင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ ခတ်ချိုကွင်းရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|ခတ်ချိုကွ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048186 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ခတ်ချိုကွင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[ခတ်ချိုကွင်းရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|ခတ်ချိုကွင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၂၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kyauktaga-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|yyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} pp74nuoc481atfc08ril7whlakhdq9l 1048187 1048186 2026-08-12T02:33:16Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1048187 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ခတ်ချိုကွင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[ခတ်ချိုကွင်းရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|ခတ်ချိုကွင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၂၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kyauktaga-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.09071547996693| 96.54443862222077|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} ollhv2pzt0wl44xcdmw6voob6m50jbb 0 290344 1048188 2026-08-12T02:34:18Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ကညင်ကျိုးရွာဟောင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ ကညင်ကျိုးရွာဟောင်းရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့န..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048188 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ကညင်ကျိုးရွာဟောင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[ကညင်ကျိုးရွာဟောင်းရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|ကညင်ကျိုးရွာဟောင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၁၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kyauktaga-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|yyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 5gl8h1glm533sle19546c3hpzcwicry 1048189 1048188 2026-08-12T02:35:35Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1048189 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ကညင်ကျိုးရွာဟောင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[ကညင်ကျိုးရွာဟောင်းရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|ကညင်ကျိုးရွာဟောင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၁၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kyauktaga-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 9mqpgzvpwdpbj2rtkmp1341p52mtfns 0 290345 1048190 2026-08-12T02:36:37Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) လှေတော်ခုန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ လှေတော်ခုံရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|လှေတော်ခုန်ရ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048190 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) လှေတော်ခုန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[လှေတော်ခုံရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|လှေတော်ခုန်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၁၁ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kyauktaga-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|yyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} i2jhpki5j4x3r8its2x3de8i2heuo0p 1048191 1048190 2026-08-12T02:36:59Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1048191 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) လှေတော်ခုန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[လှေတော်ခုံရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|လှေတော်ခုန်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၁၁ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kyauktaga-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} mqy7fdxsks1s0ww837m2xku1ezzk3b5 0 290346 1048192 2026-08-12T02:37:53Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) အုတ်ဖို''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[အုတ်ဖိုရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|အုတ်ဖိုရွာ]]ရှိ အခြေခ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048192 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) အုတ်ဖို''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[အုတ်ဖိုရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|အုတ်ဖိုရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၅၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kyauktaga-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|yyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} l29o0pcuamd6h4v2fji49yn4wlg476h 1048193 1048192 2026-08-12T02:38:11Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1048193 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) အုတ်ဖို''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[အုတ်ဖိုရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|အုတ်ဖိုရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၅၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kyauktaga-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 7s78m5s8siou4q1par8glj0wqqkmlz7 0 290347 1048194 2026-08-12T02:39:01Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ရေအေး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[ရေအေးရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|ရေအေးရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048194 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ရေအေး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[ရေအေးရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|ရေအေးရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၈၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kyauktaga-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|yyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} ro5ykqvctkr5xb1nkj0rsx81iogykyi 1048195 1048194 2026-08-12T02:39:57Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1048195 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ရေအေး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ [[ရေအေးရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|ရေအေးရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၈၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kyauktaga-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.180599351092134| 96.4521430812606|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} jfq18eprayuzjwgahn6hmo4w3egob0n 0 290348 1048199 2026-08-12T02:50:08Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (၁) ညောင်လေးပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048199 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (၁) ညောင်လေးပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၈၃၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/nyaunglebin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|17.954237931630548| 96.72972847629613|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ညောင်လေးပင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 1zqf1m4l02qlxayyydxdlvk2n7f6uyb 1048202 1048199 2026-08-12T02:53:41Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1048202 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (၁) ညောင်လေးပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၈၃၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/nyaunglebin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|17.954237931630548| 96.72972847629613|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ညောင်လေးပင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} k710xdno1lj5rck60krfex75txenlti 14 290349 1048200 2026-08-12T02:50:26Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:ညောင်လေးပင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048200 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ညောင်လေးပင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] gfvigybtfan1qkevzc6juzwy8r73xd3 0 290350 1048201 2026-08-12T02:53:09Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (၂) ညောင်လေးပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048201 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (၂) ညောင်လေးပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၇၁၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/nyaunglebin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|17.960857438184732| 96.71427839063753|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ညောင်လေးပင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} milhvu5hzp7jn25rja137genuvn1iq7 14 290351 1048208 2026-08-12T03:44:42Z Dr Lotus Black 31011 "{{Commons category|Digital rights}} [[ကဏ္ဍ:ဒစ်ဂျစ်တယ် မီဒီယာ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048208 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Digital rights}} [[ကဏ္ဍ:ဒစ်ဂျစ်တယ် မီဒီယာ]] 65sefdpdz0xhnn81x424gpha2x7su6b 0 290352 1048216 2026-08-12T04:04:09Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[Digital object identifier]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1048216 wikitext text/x-wiki #Redirect[[Digital object identifier]] pi0afxp2rf54wvhvc7o61og1aribbot 0 290353 1048217 2026-08-12T04:16:43Z Dr Lotus Black 31011 "{{Speciesbox |name = Egg-in-a-nest orchid |image = Paphiopedilum bellatulum OrchidsBln0906.jpg | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn">{{cite iucn |author=Rankou, H. |author2=Averyanov, L. |year=2015 |title=''Paphiopedilum bellatulum'' |volume=2015 |article-number=e.T201856A2723333 |doi=10.2305/IUCN.UK.2015-2..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048217 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name = Egg-in-a-nest orchid |image = Paphiopedilum bellatulum OrchidsBln0906.jpg | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn">{{cite iucn |author=Rankou, H. |author2=Averyanov, L. |year=2015 |title=''Paphiopedilum bellatulum'' |volume=2015 |article-number=e.T201856A2723333 |doi=10.2305/IUCN.UK.2015-2.RLTS.T201856A2723333.en |access-date=22 July 2025}}</ref> |genus = Paphiopedilum |species = bellatulum |authority = ([[:en:Heinrich Gustav Reichenbach|Rchb.f.]]) [[:en:Berthold Stein|Stein]] |synonyms = *''Cypripedium bellatulum'' [[:en:Heinrich Gustav Reichenbach|Rchb.f.]] ([[basionym]]) *''Paphiopedilum bellatulum'' var. ''album'' [[:en:James O'Brien (horticulturist)|O'Brien]] *''Cordula bellatula'' (Rchb.f.) [[:en:Robert Allen Rolfe|Rolfe]] *''Paphiopedilum bellatulum'' f. ''album'' ([[:en:James O'Brien (horticulturist)|O'Brien]]) [[:en:Guido Jozef Braem|Braem]] }} '''ကျားဂမုန်း''' (''Paphiopedilum bellatulum'') သည် [[သစ်ခွ]]မျိုးနွယ်ဝင်အပင်ဖြစ်ပြီး [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]တို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=Paphiopedilum bellatulum (Rchb.f.) Stein |url=https://powo.science.kew.org/taxon/649720-1 |access-date=22 July 2025 |website=Plants of the World Online}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ခွပင်များ]] [[Category:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ခွပင်များ]] [[Category:နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ခွပင်များ]] rpyfxhx8hng43apx0q4ecrg9m6xwfh9 1048220 1048217 2026-08-12T04:21:42Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1048220 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name = Egg-in-a-nest orchid |image = Paphiopedilum bellatulum OrchidsBln0906.jpg | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn">{{cite iucn |author=Rankou, H. |author2=Averyanov, L. |year=2015 |title=''Paphiopedilum bellatulum'' |volume=2015 |article-number=e.T201856A2723333 |doi=10.2305/IUCN.UK.2015-2.RLTS.T201856A2723333.en |access-date=22 July 2025}}</ref> |genus = Paphiopedilum |species = bellatulum |authority = ([[:en:Heinrich Gustav Reichenbach|Rchb.f.]]) [[:en:Berthold Stein|Stein]] |synonyms = *''Cypripedium bellatulum'' [[:en:Heinrich Gustav Reichenbach|Rchb.f.]] ([[basionym]]) *''Paphiopedilum bellatulum'' var. ''album'' [[:en:James O'Brien (horticulturist)|O'Brien]] *''Cordula bellatula'' (Rchb.f.) [[:en:Robert Allen Rolfe|Rolfe]] *''Paphiopedilum bellatulum'' f. ''album'' ([[:en:James O'Brien (horticulturist)|O'Brien]]) [[:en:Guido Jozef Braem|Braem]] }} '''ကျားဂမုန်း''' (''Paphiopedilum bellatulum'') သည် [[သစ်ခွ]]မျိုးနွယ်ဝင်အပင်ဖြစ်ပြီး [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]တို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=Paphiopedilum bellatulum (Rchb.f.) Stein |url=https://powo.science.kew.org/taxon/649720-1 |access-date=22 July 2025 |website=Plants of the World Online}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ခွပင်များ]] [[Category:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ခွပင်များ]] [[Category:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ခွပင်များ]] fvjfklkkbjc80404bz1h0jkw71rg3p3 14 290354 1048218 2026-08-12T04:18:21Z Dr Lotus Black 31011 " [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် တွေ့ရှိရသော သစ်ခွပင်များ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048218 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် တွေ့ရှိရသော သစ်ခွပင်များ]] q1n8dsn8ra844w0rt0k1e8tpjc70t7n 14 290355 1048219 2026-08-12T04:20:12Z Dr Lotus Black 31011 " [[ကဏ္ဍ:သစ်ခွပင်များ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048219 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:သစ်ခွပင်များ]] 408b1dqu14tv54ny5p0uy3ldmzav8nj 14 290356 1048221 2026-08-12T04:22:15Z Dr Lotus Black 31011 " [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် တွေ့ရှိရသော သစ်ခွပင်များ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048221 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် တွေ့ရှိရသော သစ်ခွပင်များ]] 36lv0vxq0irkt5w1cqrm3a9sdo9cbgn 14 290357 1048222 2026-08-12T04:22:21Z Dr Lotus Black 31011 " [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် တွေ့ရှိရသော သစ်ခွပင်များ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048222 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် တွေ့ရှိရသော သစ်ခွပင်များ]] 36lv0vxq0irkt5w1cqrm3a9sdo9cbgn 0 290358 1048223 2026-08-12T04:38:39Z Zawzawaungthwin 100038 ဦးစိုင်းထိန်စိုး (၇ အောက်တိုဘာ ၁၉၇၅ မွေးဖွား) သည် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီဝင် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး လက်ရှိ ရှမ်းပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် 1048223 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = ဦး | name = စိုင်းထိန်စိုး | native_name = | image = | caption = | office = [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရှမ်းပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်]] | term_start = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | term_end = | predecessor = [[အောင်အောင်]] | successor = | office1 = [[ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် | constituency1 = [[ရပ်စောက်မြို့နယ်]] (PR) | party = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | birth_date = {{Birth date and age|1975|10|7}} | birth_place = | nationality = [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]] | race = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] + [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] | religion = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ်]] | education = B.Sc (D.S.A), M.A (Defence Studies) }} '''ဦးစိုင်းထိန်စိုး''' (၇ အောက်တိုဘာ ၁၉၇၅ မွေးဖွား) သည် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]ဝင် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး လက်ရှိ [[ရှမ်းပြည်နယ်|ရှမ်းပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်]] အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူ ဖြစ်သည်။ သူသည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]] တွင် [[ရပ်စောက်မြို့နယ်]] (PR) မဲဆန္ဒနယ်မှ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်လည်း ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=ရှမ်းပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ပြည်ခိုင်ဖြိုးပါတီမှ ဦးစိုင်းထိန်စိုး ကို လွှတ်တော် မှ အတည်ပြု ခန့်အပ် |url=https://news-eleven.com/article/311060 |access-date=2026-08-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရှမ်းပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် ဦးစိုင်းထိန်စိုး ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေး |url=http://mdn.gov.mm/my/rmpnnyny-wnkiikhup-uuciungthinciu-pnnynyaciuraphaiwngmaanng-ttechunchene |access-date=2026-08-12 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == ဦးစိုင်းထိန်စိုးကို ၁၉၇၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး ရှမ်း+ဗမာတိုင်းရင်းသား ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူသည် [[စစ်တက္ကသိုလ်]]မှ သိပ္ပံဘွဲ့ B.Sc (D.S.A) နှင့် ကာကွယ်ရေးပညာမဟာဘွဲ့ M.A (Defence Studies) တို့ကို ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Shan State Hluttaw |url=https://shanstate.hluttaw.mm/Candidates?times=3 |access-date=2026-08-12 |website=shanstate.hluttaw.mm}}</ref> [[ရှမ်းပြည်နယ်]] ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာသူ ဦးစိုင်းထိန်စိုးသည် ဒုဗိုလ်မှူးကြီးဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ယင်းမတိုင်မီက [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] နယ်မြေဖြစ်သော [[ရှမ်းပြည်နယ်]](တောင်ပိုင်း)၊ [[မိုင်းပန်မြို့]]တွင်တည်ရှိသည့် စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် တစ်ခုဖြစ်သည့် [[အမှတ်(၁၇)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] တွင် ဒုတိယတပ်မမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် သူသည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]] တွင် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]ကို ကိုယ်စားပြု၍ ရှမ်းပြည်နယ် အမှတ် (၁) မဲဆန္ဒနယ် မှနေ၍ [[အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်]] (PR) ဖြင့် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာမှ ရပ်စောက်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) အဖြစ် ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ရှမ်းပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=Murng |first=Sai Khwan |date=2026-04-07 |title=ရပ်စောက် PR လွှတ်တော်အမတ် ဦးစိုင်းထိန်စိုး သျှမ်းပြည်ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာ |url=https://burmese.shannews.org/archives/52392 |access-date=2026-08-12 |website=သျှမ်းသံတော်ဆင့် |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော် သတ္တမရက်တွင် အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများနှင့် အကြီးအကဲများ လွှတ်တော် ဥက္ကဌ ရှေ့မှောက်တွင် ကတိသစ္စာပြု |url=https://news-eleven.com/article/311206 |access-date=2026-08-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == နိုင်ငံရေး ဆောင်ရွက်ချက် == သူသည် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]ကို ကိုယ်စားပြု၍ ရပ်စောက်မြို့နယ် (PR) မဲဆန္ဒနယ်မှ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၀ ရက် တွင် ရှမ်းပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=Thai |first=Khun |date=2026-04-07 |title=သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် အဆိုပြုချက်အရ ဦးစိုင်း� |url=https://mm.thepeoplevoicepaoh.com/news/15319/ |access-date=2026-08-12 |website=The People Voice |language=en-US}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၇၅ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းဆင်းများ]] 0atcwkpssd0z3go1l02h6yw35voiqi0 1048225 1048223 2026-08-12T04:41:38Z Zawzawaungthwin 100038 {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်များ}} 1048225 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = ဦး | name = စိုင်းထိန်စိုး | native_name = | image = | caption = | office = [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရှမ်းပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်]] | term_start = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | term_end = | predecessor = [[အောင်အောင်]] | successor = | office1 = [[ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် | constituency1 = [[ရပ်စောက်မြို့နယ်]] (PR) | party = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | birth_date = {{Birth date and age|1975|10|7}} | birth_place = | nationality = [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]] | race = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] + [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] | religion = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ်]] | education = B.Sc (D.S.A), M.A (Defence Studies) }} '''ဦးစိုင်းထိန်စိုး''' (၇ အောက်တိုဘာ ၁၉၇၅ မွေးဖွား) သည် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]ဝင် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး လက်ရှိ [[ရှမ်းပြည်နယ်|ရှမ်းပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်]] အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူ ဖြစ်သည်။ သူသည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]] တွင် [[ရပ်စောက်မြို့နယ်]] (PR) မဲဆန္ဒနယ်မှ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်လည်း ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=ရှမ်းပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ပြည်ခိုင်ဖြိုးပါတီမှ ဦးစိုင်းထိန်စိုး ကို လွှတ်တော် မှ အတည်ပြု ခန့်အပ် |url=https://news-eleven.com/article/311060 |access-date=2026-08-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရှမ်းပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် ဦးစိုင်းထိန်စိုး ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေး |url=http://mdn.gov.mm/my/rmpnnyny-wnkiikhup-uuciungthinciu-pnnynyaciuraphaiwngmaanng-ttechunchene |access-date=2026-08-12 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == ဦးစိုင်းထိန်စိုးကို ၁၉၇၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး ရှမ်း+ဗမာတိုင်းရင်းသား ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူသည် [[စစ်တက္ကသိုလ်]]မှ သိပ္ပံဘွဲ့ B.Sc (D.S.A) နှင့် ကာကွယ်ရေးပညာမဟာဘွဲ့ M.A (Defence Studies) တို့ကို ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Shan State Hluttaw |url=https://shanstate.hluttaw.mm/Candidates?times=3 |access-date=2026-08-12 |website=shanstate.hluttaw.mm}}</ref> [[ရှမ်းပြည်နယ်]] ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာသူ ဦးစိုင်းထိန်စိုးသည် ဒုဗိုလ်မှူးကြီးဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ယင်းမတိုင်မီက [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] နယ်မြေဖြစ်သော [[ရှမ်းပြည်နယ်]](တောင်ပိုင်း)၊ [[မိုင်းပန်မြို့]]တွင်တည်ရှိသည့် စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် တစ်ခုဖြစ်သည့် [[အမှတ်(၁၇)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] တွင် ဒုတိယတပ်မမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် သူသည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]] တွင် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]ကို ကိုယ်စားပြု၍ ရှမ်းပြည်နယ် အမှတ် (၁) မဲဆန္ဒနယ် မှနေ၍ [[အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်]] (PR) ဖြင့် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာမှ ရပ်စောက်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) အဖြစ် ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ရှမ်းပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=Murng |first=Sai Khwan |date=2026-04-07 |title=ရပ်စောက် PR လွှတ်တော်အမတ် ဦးစိုင်းထိန်စိုး သျှမ်းပြည်ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာ |url=https://burmese.shannews.org/archives/52392 |access-date=2026-08-12 |website=သျှမ်းသံတော်ဆင့် |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော် သတ္တမရက်တွင် အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများနှင့် အကြီးအကဲများ လွှတ်တော် ဥက္ကဌ ရှေ့မှောက်တွင် ကတိသစ္စာပြု |url=https://news-eleven.com/article/311206 |access-date=2026-08-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == နိုင်ငံရေး ဆောင်ရွက်ချက် == သူသည် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]ကို ကိုယ်စားပြု၍ ရပ်စောက်မြို့နယ် (PR) မဲဆန္ဒနယ်မှ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၀ ရက် တွင် ရှမ်းပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=Thai |first=Khun |date=2026-04-07 |title=သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် အဆိုပြုချက်အရ ဦးစိုင်း� |url=https://mm.thepeoplevoicepaoh.com/news/15319/ |access-date=2026-08-12 |website=The People Voice |language=en-US}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{lifetime|၁၉၇၅| | }} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၇၅ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းဆင်းများ]] [[Category:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] bmpgexygmvfv9t3y497g3tk6f2mvt1p 100 290359 1048228 2026-08-12T05:06:05Z Salai Rungtoi 22844 "{{Current events|year=2026|month=08|day=12|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048228 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=08|day=12|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}} fdhxslhnhja94s2rhseav9ynano75y2 0 290360 1048229 2026-08-12T05:08:33Z Dr Lotus Black 31011 " [[File:243 ida crop.jpg|thumb|ULqt:480x360'28KB jpeg|ဂြိုဟ်သိမ် [[:en:243 Ida]] နှင့် ယင်း၏ လ [[:en:Dactyl (moon)|Dactyl]]]] '''ဂြိုဟ်ငယ်လ''' (Minor-planet moon) ဆိုသည်မှာ [[ဂြိုဟ်ငယ်]] (Minor planet) များကို လှည့်လ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048229 wikitext text/x-wiki [[File:243 ida crop.jpg|thumb|ULqt:480x360'28KB jpeg|ဂြိုဟ်သိမ် [[:en:243 Ida]] နှင့် ယင်း၏ လ [[:en:Dactyl (moon)|Dactyl]]]] '''ဂြိုဟ်ငယ်လ''' (Minor-planet moon) ဆိုသည်မှာ [[ဂြိုဟ်ငယ်]] (Minor planet) များကို လှည့်လည်လျက်ရှိသော ဂြိုဟ်ရံလဟု ခေါ်ဆိုရမည့် နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများ ဖြစ်ကြသည်။ မေလ ၂၀၂၆ အရ ဂြိုဟ်ငယ်လ ရှိနိုင်သည်ဟု သံသဖြစ်ဖွယ် ဂြိုဟ်ငယ်ပေါင်း ၆၂၅ ခုကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Johnstonsarchive-list" /> ဂြိုဟ်ငယ်လများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုသည် ယင်းတို့၏ မိခင်ဂြိုဟ်ငယ်၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိ၊ ထုထည်၊ သိပ်သည်းမှုတို့ကို တွက်ချက်ရတွင် အရေးပါလှသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ယေဘုယျအားဖြင့် ယင်းဂုဏ်သတ္တိတို့ကို အခြားနည်းဖြင့် လက်လှမ်းမမီနိုင်ပေ။<ref name="SwRI-2000" /> များစွာသော ဂြိုဟ်ငယ်လများသည် ယင်းတို့၏ မိခင်ဂြိုဟ်ငယ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အရွယ်အစားအားဖြင့် ကြီးမားကြသည်။ ဥပမာ [[ပလူတို]]၏ ဂြိုဟ်ရံလဖြစ်သော [[ချာရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ချာရွန်]]ဆိုမူ အရွယ်အစားအားဖြင့် ပလူတိုဂြိုဟ်၏ ထက်ဝက်မျှ ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist|30em|refs= <ref name="Johnstonsarchive-list">{{cite web |last = Johnston |first= Wm. Robert |title = Asteroids with Satellites |publisher = Johnston's Archive |date = 23 January 2022 |url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/asteroidmoons.html |access-date= 13 February 2022}}</ref> <ref name="SwRI-2000">{{cite web |title = Astronomers Image Double Asteroid |date = 26 October 2000 |author = William J. Merline |author2 = Maria Martinez |publisher = SwRI Press Release |url = http://www.boulder.swri.edu/merline/press/release.txt |access-date= 27 November 2018}} (mentions both 90 Antiope and 762 Pulcova)</ref> }} {{နေအဖွဲ့အစည်း}} {{နေအဖွဲ့အစည်း ဂြိုဟ်ရံလများ (အသေး)}} [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်ရံလများ]] [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း]] sqjgok6zsf8sqtb88gdo6998q13cc6d 0 290361 1048247 2026-08-12T06:10:49Z Dr Lotus Black 31011 " '''ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား''' (Asteroid) ဆိုသည်မှာ [[ဥက္ကာခဲ]]ထက်ပိုကြီးသော (၁ မီတာထက်ပိုကြီး) [[ဂြိုဟ်ငယ်]]များ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့အား ဂြ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048247 wikitext text/x-wiki '''ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား''' (Asteroid) ဆိုသည်မှာ [[ဥက္ကာခဲ]]ထက်ပိုကြီးသော (၁ မီတာထက်ပိုကြီး) [[ဂြိုဟ်ငယ်]]များ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့အား ဂြိုဟ်ဟုသော်လည်းကောင်း၊ [[ဥက္ကာပျံ]]ဟုသော်လည်းကောင်း မသတ်မှတ်ပေ။ ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားသည် ကျောက်သားအမာဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ရေခဲများဖြင့်သော်လည်းကောင်း ဖွဲ့စည်းထားကြပြီး လေထု မရှိကြပေ။ ပုံမှန်အားဖြင့် [[ဂြိုဟ်သိမ်]] (Dwarf planet) များကို လုံးဝန်းသောပုံစံရှိ အရာဝတ္ထုဟု သတ်မှတ်နိုင်ပြီး ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား (Asteroid) များကိုမူ ပုံစံအတည်တကျမရှိသော အရာဝတ္ထုများဟု သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများသည် ၁ ကီလိုမီတာ အရွယ်အစားအောက်မှသည် အချင်း ၁၀၀၀ ကီလိုမီတာအထိရှိသော စီးရပ်စ် အထိ ကျယ်ပြန့်ကြသည်။ ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားမဟုတ်သော အရာဝတ္ထုတခုသည် နေရောင်ခြည်ကြောင့် အမြီးတန်းပေါ်ထွက်နေပါက [[ကြယ်တံခွန်]]ဟု သတ်မှတ်သည်။ တွေ့ရှိထားသမျှသော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား ၁ သိန်းခန့်သည် နေမှ ၂ - ၄ AU အကွာရှိ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]နှင့် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]ကြားတွင် တည်ရှိကြသည်။ ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားတို့၏ စုစုပေါင်းထုထည်ပမာဏသည် လကမ္ဘာ၏ ၃ ရာခိုင်နှုန်'ခန့်သာ ရှိသည်။ ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအများစုသည် ဘဲဥပုံစံပတ်လမ်းဖြင့် နေကို လှည့်ပတ်နေကြပြီး နေကို ၁ ပတ် ပတ်မိရန် ၃ နှစ်မှ ၆ နှစ်ခန့်အထိ ကြာသည်။<ref name="press-kit">{{citation-attribution|1={{cite web |title=Asteroids (from the NEAR press kit) |url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/text/asteroids.txt |website=nssdc.gsfc.nasa.gov |access-date=29 March 2022}} }}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{နေအဖွဲ့အစည်း}} [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်ငယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း]] m606ngb321auxnauaquo4y44ygoo4wo 1048263 1048247 2026-08-12T06:32:16Z Dr Lotus Black 31011 1048263 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|ဂြိုဟ်ပု|ဂြိုဟ်သိမ်}} '''ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား''' (Asteroid) ဆိုသည်မှာ [[ဥက္ကာခဲ]]ထက်ပိုကြီးသော (၁ မီတာထက်ပိုကြီး) [[ဂြိုဟ်ငယ်]]များ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့အား ဂြိုဟ်ဟုသော်လည်းကောင်း၊ [[ဥက္ကာပျံ]]ဟုသော်လည်းကောင်း မသတ်မှတ်ပေ။ ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားသည် ကျောက်သားအမာဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ရေခဲများဖြင့်သော်လည်းကောင်း ဖွဲ့စည်းထားကြပြီး လေထု မရှိကြပေ။ ပုံမှန်အားဖြင့် [[ဂြိုဟ်သိမ်]] (Dwarf planet) များကို လုံးဝန်းသောပုံစံရှိ အရာဝတ္ထုဟု သတ်မှတ်နိုင်ပြီး ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား (Asteroid) များကိုမူ ပုံစံအတည်တကျမရှိသော အရာဝတ္ထုများဟု သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများသည် ၁ ကီလိုမီတာ အရွယ်အစားအောက်မှသည် အချင်း ၁၀၀၀ ကီလိုမီတာအထိရှိသော စီးရပ်စ် အထိ ကျယ်ပြန့်ကြသည်။ ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားမဟုတ်သော အရာဝတ္ထုတခုသည် နေရောင်ခြည်ကြောင့် အမြီးတန်းပေါ်ထွက်နေပါက [[ကြယ်တံခွန်]]ဟု သတ်မှတ်သည်။ တွေ့ရှိထားသမျှသော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား ၁ သိန်းခန့်သည် နေမှ ၂ - ၄ AU အကွာရှိ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]နှင့် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]ကြားတွင် တည်ရှိကြသည်။ ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားတို့၏ စုစုပေါင်းထုထည်ပမာဏသည် လကမ္ဘာ၏ ၃ ရာခိုင်နှုန်'ခန့်သာ ရှိသည်။ ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအများစုသည် ဘဲဥပုံစံပတ်လမ်းဖြင့် နေကို လှည့်ပတ်နေကြပြီး နေကို ၁ ပတ် ပတ်မိရန် ၃ နှစ်မှ ၆ နှစ်ခန့်အထိ ကြာသည်။<ref name="press-kit">{{citation-attribution|1={{cite web |title=Asteroids (from the NEAR press kit) |url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/text/asteroids.txt |website=nssdc.gsfc.nasa.gov |access-date=29 March 2022}} }}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{နေအဖွဲ့အစည်း}} [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်ငယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ]] [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း]] i178mmyse8pahl73i6hj6hejoy4ng8z 10 290362 1048248 2026-08-12T06:12:28Z Dr Lotus Black 31011 "{{#if:{{{noicon|}}}{{{no-icon|}}}||[[File:PD-icon.svg|12px|class=noviewer|link=|alt=Public Domain]]}} {{#if:{{{sentence|}}}{{{inline|}}}|One or more of the preceding sentences|This article}} incorporates text from {{#if:{{{pl|}}}{{{plural|}}}|these sources, which are|this source, which is}} in the [[public domain]]{{#if:{{{1|}}}|&colon; {{{..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048248 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{noicon|}}}{{{no-icon|}}}||[[File:PD-icon.svg|12px|class=noviewer|link=|alt=Public Domain]]}} {{#if:{{{sentence|}}}{{{inline|}}}|One or more of the preceding sentences|This article}} incorporates text from {{#if:{{{pl|}}}{{{plural|}}}|these sources, which are|this source, which is}} in the [[public domain]]{{#if:{{{1|}}}|&colon; {{{1}}}|.}}{{main other|[[Category:Source attribution]]}}<noinclude> {{Documentation}}</noinclude> 501rrf19w2nan1r1hvlhxc9hixbnr9z 1048250 1048248 2026-08-12T06:14:32Z Dr Lotus Black 31011 1048250 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{noicon|}}}{{{no-icon|}}}||[[File:PD-icon.svg|12px|class=noviewer|link=|alt=Public Domain]]}} {{#if:{{{sentence|}}}{{{inline|}}}|One or more of the preceding sentences|This article}} incorporates text from {{#if:{{{pl|}}}{{{plural|}}}|these sources, which are|this source, which is}} in the public domain{{#if:{{{1|}}}|&colon; {{{1}}}|.}}{{main other|}}<noinclude> {{Documentation}}</noinclude> 0gw7psrsd8w24r1anrmxvbi8x1kkfsr 10 290363 1048249 2026-08-12T06:13:40Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:Source attribution]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1048249 wikitext text/x-wiki #Redirect[[တမ်းပလိတ်:Source attribution]] 03a79rdcsa9k86na6z9cfa0r7xkwlb9 14 290364 1048252 2026-08-12T06:24:39Z Dr Lotus Black 31011 "{{Commonscat|Dwarf planets}} {{Cat main|ဂြိုဟ်သိမ်}} [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်အမျိုးအစားများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်ငယ်များ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048252 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Dwarf planets}} {{Cat main|ဂြိုဟ်သိမ်}} [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်အမျိုးအစားများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်ငယ်များ]] 39kdbn0qpgw6sablxnv42u37ei92g6i 3 290365 1048300 2026-08-12T08:03:04Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1048300 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-44377-17 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၀၃၊ ၁၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) rghc06qwjmirychfrm071bqhb2y2xeu 3 290366 1048301 2026-08-12T08:03:14Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1048301 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-44437-58 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၀၃၊ ၁၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) 0seoa70puvq4hs7dc9w60m79gcgk764 0 290367 1048305 2026-08-12T08:33:11Z Dr Lotus Black 31011 [[၉၀၃၇၇ ဆဒ်နာ]] စာမျက်နှာကို [[ဆဒ်နာ (ဂြိုဟ်သိမ်)]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည် 1048305 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဆဒ်နာ (ဂြိုဟ်သိမ်)]] m5bdwwjohf0qdp048v7i48jtexypkd7 0 290368 1048313 2026-08-12T09:56:05Z Dr Lotus Black 31011 "{{Infobox planet | minorplanet = yes | type = dwarf planet | name = Gonggong | symbol = [[File:Gonggong symbol (bold).svg|24px|🝽|class=skin-invert]]<ref name="anderson"/> | image = Xiangliu orbiting 225088 Gonggong (2010, cropped).jpg | caption = Low-resolution Hubble Space Telescope image of Gonggong and its moon :en:Xiangliu (moon)|X..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048313 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | minorplanet = yes | type = dwarf planet | name = Gonggong | symbol = [[File:Gonggong symbol (bold).svg|24px|🝽|class=skin-invert]]<ref name="anderson"/> | image = Xiangliu orbiting 225088 Gonggong (2010, cropped).jpg | caption = Low-resolution Hubble Space Telescope image of Gonggong and its moon [[:en:Xiangliu (moon)|Xiangliu]] (Pointed at by arrow), 2010. | discovery_ref = <ref name="MPC-object"/><ref name="MPEC"/> | discoverer = {{ubl|[[:en:Megan Schwamb]]|[[:en:Michael E. Brown]]|[[:en:David L. Rabinowitz]]}} | discovery_site = [[:en:Palomar Observatory|Palomar Obs.]] | discovered = 17 July 2007 | mpc_name = (225088) Gonggong | alt_names = {{ubl | (225088) Gonggong | [[:en:Minor planet provisional designation|{{mp|2007 OR|10}}]] | "Snow White" (nickname)<ref name="BrownRedemption1"/> }} | named_after = [[:en:Gònggōng]] (共工) | pronounced = {{IPAc-en|ˈ|ɡ|ɒ|ŋ|ɡ|ɒ|ŋ}}<ref name="OED"/> | mp_category = {{nowrap|[[:en:Trans-Neptunian object|TNO]]<ref name="jpldata"/>{{·}}[[:en:Scattered disc|SDO]]<ref name="MPC-CEN-SDO-list"/><br />[[:en:Resonant trans-Neptunian object|3:10 res.]]<ref name="Buie"/><ref name="johnstonsarchive-TNO-list"/>}}{{·}}[[ဂြိုဟ်သိမ်]]<ref name="Brown-dplist"/> | orbit_ref = <ref name="MPC-object"/> | epoch = 21 November 2025 ([[:en:Julian day|JD]] 2461000.5) | uncertainty = 3 | observation_arc = {{time interval|1985-08-19|2025-09-25|show=yd}} ({{time interval|1985-08-19|2025-09-25|show=d}}) | earliest_precovery_date = 19 August 1985 | aphelion = {{cvt|100.555|AU|Tm|lk=on}} | perihelion = {{cvt|33.235|AU|Tm}} | semimajor = {{cvt|66.895|AU|Tm}} | eccentricity = 0.50318 | period = 547.13 [[:en:Julian year (astronomy)|yr]] (199,837 days)<ref name="jpldata"/> | mean_anomaly = 111.384[[:en:Degree (angle)|°]] | mean_motion = {{Deg2DMS|0.0018014|sup=ms}}{{\}}day | inclination = 30.8664° | asc_node = 336.8401° | time_periastron = 17 February 1857<ref name="Horizons1857"/> | arg_peri = 206.6442° | satellites = ၁ ([[:en:Xiangliu (moon)|Xiangliu]]) | mean_radius = {{val|fmt=commas|615|25|u=km}} | mean_diameter = {{val|1230|50|ul=km}}<ref name="massdensity"/>{{rp|1}} | mass = {{val|1.75|0.07|e=21|u=kg}}<ref name="massdensity"/>{{rp|3}} | density = {{val|1.74|0.16|ul=g|up=cm3}}<ref name="massdensity"/>{{rp|4}} | surface_grav = ≈ {{Gr|1|dateform=dmy.75|615|2}} m/s² | escape_velocity = ≈ {{V2|1.75|615|2}} km/s | rotation = {{val|22.40|0.18|ul=h}} or {{val|44.81|0.37|ul=h}}<br />{{small|(ambiguous,<ref name="Pal-2016"/><ref name="scida2015"/> but 22.4 h more likely<ref name="massdensity"/>)}} | albedo = {{val|0.14|0.01}}<ref name="massdensity"/> | spectral_type = [[:en:Trans-Neptunian object#Colors|B−V]]={{val|1.38|0.03}}<ref name="Boehnhardt-2014"/><ref name="lcdb"/><br />V−R={{val|0.86|0.02}}<ref name="Boehnhardt-2014"/><ref name="lcdb"/><br />V−I={{val|1.65|0.028}}<ref name="Boehnhardt-2014"/><ref name="lcdb"/> | magnitude = 21.4<ref name="Grundy-orbits"/> | abs_magnitude = 2.34<ref name="Pal-2016"/>{{·}}2.0<ref name="Brown-dplist"/><br />1.84<ref name="jpldata"/><ref name="MPC-object"/> }} '''ဂေါင်ဂေါင်''' (Gonggong) သည် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]အလွန်ရှိ [[ဂြိုဟ်သိမ်]] တခုဖြစ်သည်။ ယင်းသည် [[နေ]]ကိုဗဟိုပြု၍ လှည့်ပတ်ရာတွင် {{convert|33|-|101|AU|e9km e9mi|abbr=off|lk=in|sp=us}} အထိ ဘဲဥပုံစံ ဗဟိုလွဲ လှည့်ပတ်လမ်းကြောင်း (highly eccentric) ဖြင့် လှည့်ပတ်သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အရ နေမှ {{cvt|89.7|AU|e9km e9mi}} အကွာတွင် ရှိသည်။ ယင်းအား အမေရိကန် နက္ခတ္တပညာရှင်များဖြစ်ကြသော Megan Schwamb၊ Michael Brown နှင့် David Rabinowitz ဆိုသူတို့က ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဂေါင်ဂေါင်သည် အချင်းအားဖြင့် {{convert|1230|km|mi|abbr=on}} ရှိသောကြောင့် [[ပလူတို]]၏ လတစင်းဖြစ်သော [[ချာရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ချာရွန်]]နှင့် အရွယ်အစား ဆင်တူလေသည်။ အမည်နာမကိုမူ တရုတ် ရေနတ်ဘုရား ''[[:en:Gònggōng|Gònggōng]]'' ကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဂေါင်ဂေါင်၏ အရောင်သည် အလွန်နီရဲဖို့ အင်မတန် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည်။ အကြောင်းမှာ ယင်း၏ မျက်နှာပြင်တွင် [[:en:Tholin|သိုလင်]]ဟုခေါ်သော ဒြပ်ပေါင်း တည်ရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဂေါင်ဂေါင်သည် ၁ ပတ် လည်ပတ်ရန် ၂၂ နာရီခန့်မျှ ကြာသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist|30em|refs= <ref name="jpldata">{{cite web |type = 29 August 2025 last obs. |title = JPL Small-Body Database Browser: 225088 Gonggong (2007 OR10) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=2225088 |publisher = Jet Propulsion Laboratory |date = 16 September 2025 |access-date = 9 October 2025 }}</ref> <ref name="MPC-object">{{cite web |title = (225088) Gonggong = 2007 OR10 |work = Minor Planet Center |publisher = International Astronomical Union |url = https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=225088 |access-date = 9 October 2025 |archive-date = 25 September 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250925000118/https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=225088 |url-status = live }}</ref> <ref name="MPEC">{{cite web |title = MPEC 2009-A42 : 2007 OR10 |work = Minor Planet Electronic Circular |publisher = Minor Planet Center |url = https://minorplanetcenter.net/mpec/K09/K09A42.html |date = 7 January 2009 |access-date = 23 May 2019 |archive-date = 2 October 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181002011334/https://minorplanetcenter.net//mpec/K09/K09A42.html |url-status = live }}</ref> <ref name="Brown-dplist">{{cite web |title = How many dwarf planets are there in the outer solar system? |publisher = California Institute of Technology |last = Brown |first = M. E. |author-link = Michael E. Brown |url = http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/dps.html |date = 2023 |access-date = 23 May 2019 |archive-date = 19 July 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220719141419/http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/dps.html |url-status = live }}</ref> <ref name="MPC-CEN-SDO-list">{{cite web |title = List Of Centaurs and Scattered-Disk Objects |work = Minor Planet Center |publisher = International Astronomical Union |url = https://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/t_centaurs.html |access-date = 9 February 2018 |archive-date = 1 October 2012 |archive-url = https://web.archive.org/web/20121001210452/https://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/t_centaurs.html |url-status = live }}</ref> <ref name="BrownRedemption1">{{cite web |title = The Redemption of Snow White (Part 1) |last = Brown |first = M. E. |author-link = Michael E. Brown |work = Mike Brown's Planets |url = http://www.mikebrownsplanets.com/2011/08/redemption-of-snow-white-part-1.html |date = 9 August 2011 |access-date = 10 August 2011 |archive-date = 12 November 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201112030531/http://www.mikebrownsplanets.com/2011/08/redemption-of-snow-white-part-1.html |url-status = live }}</ref> <ref name="OED">{{Cite OED|gong-gong}}</ref> <ref name="Buie">{{cite web |last = Buie |first = M. W. |author-link = Marc W. Buie |date = 24 May 2019 |title = Orbit Fit and Astrometric record for 225088 |publisher = Southwest Research Institute |url = https://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/225088.html |archive-url = https://web.archive.org/web/20190524032543/https://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/225088.html |archive-date = 24 May 2019}}</ref> <ref name="Pal-2016">{{cite journal |display-authors = 4 |first1 = A. |last1 = Pál |first2 = C. |last2 = Kiss |first3 = T. G. |last3 = Müller |first4 = L. |last4 = Molnár |first5 = R. |last5 = Szabó |first6 = G. M. |last6 = Szabó |first7 = K. |last7 = Sárneczky |author-link7=Krisztián Sárneczky |first8 = L. L. |last8 = Kiss |date = May 2016 |title = Large Size and Slow Rotation of the Trans-Neptunian Object (225088) 2007 OR₁₀ Discovered from Herschel and K2 Observations |journal = The Astronomical Journal |volume = 151 |issue = 5 |page = 8 |doi = 10.3847/0004-6256/151/5/117 |arxiv = 1603.03090 |bibcode = 2016AJ....151..117P|s2cid = 119205487 |doi-access = free }}</ref> <ref name="scida2015">{{cite web |last = Szabó |first = R. |url = https://lco.global/files/conferences/K2SciCon/Robert_Szabo-Szabo_TNOs_web.pdf |title = Pushing the Limits of K2: Observing Trans-Neptunian Objects S3K2: Solar System Studies with K2 |date = 4 November 2015 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20190207015945/https://lco.global/files/conferences/K2SciCon/Robert_Szabo-Szabo_TNOs_web.pdf |archive-date = 7 February 2019}}</ref> <ref name="massdensity">{{cite journal |title=The mass and density of the dwarf planet (225088) 2007 OR₁₀ |display-authors = 6 |first1=C. |last1=Kiss |first2=G. |last2=Marton |first3=A. H. |last3=Parker |first4=W. |last4=Grundy |first5=A. |last5=Farkas-Takacs |first6=J. |last6=Stansberry |first7=A. |last7=Pal |first8=T. |last8=Muller |first9=K. S. |last9=Noll |first10=M. E. |last10=Schwamb |first11=A. C. |last11=Barr |first12=L. A. |last12=Young |first13=J. |last13=Vinko |date=December 2019 |journal = Icarus |volume=334 |pages=3–10 |doi = 10.1016/j.icarus.2019.03.013 |bibcode = 2019Icar..334....3K |arxiv = 1903.05439|s2cid = 119370310 }}<br />Initial publication at the American Astronomical Society DPS meeting #50, with the publication ID 311.02</ref> <ref name="lcdb">{{cite LCDB|number = 225088 |access-date = 14 May 2019 |archive-date = 30 October 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20211030102725/http://www.minorplanet.info/PHP/generateOneAsteroidInfo.php?AstInfo=225088 |url-status = live }}</ref> <ref name="Horizons1857">{{cite web |title = Horizons Batch for 225088 Gonggong (2007 OR10) on 1857-Feb-17 |publisher = JPL Horizons On-Line Ephemeris System|JPL Horizons |type = Perihelion occurs when rdot flips from negative to positive |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%272007+OR10%27&START_TIME=%271857-Feb-01%27&STOP_TIME=%271857-Mar-15%27&STEP_SIZE=%273%20hours%27&QUANTITIES=%2719%27 |access-date = 21 September 2021 |archive-date = 21 September 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210921075434/https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%272007+OR10%27&START_TIME=%271857-Feb-01%27&STOP_TIME=%271857-Mar-15%27&STEP_SIZE=%273%20hours%27&QUANTITIES=%2719%27 |url-status = live }} (JPL#10/Soln.date: 2021-Aug-25)</ref> <ref name="Grundy-orbits">{{cite web |title = Gonggong (225088 2007 OR10) |url = http://www2.lowell.edu/users/grundy/tnbs/225088_2007_OR10_Gonggong.html |first = Will |last = Grundy |publisher = Lowell Observatory |date = 13 February 2020 |access-date = 19 February 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200220054739/http://www2.lowell.edu/~grundy/tnbs/225088_2007_OR10_Gonggong.html |archive-date = 20 February 2020}}</ref> <ref name="Boehnhardt-2014">{{cite journal |first1 = H. |last1 = Boehnhardt |first2 = D. |last2 = Schulz |first3 = S. |last3 = Protopapa |first4 = C. |last4 = Götz |date = November 2014 |title = Photometry of Transneptunian Objects for the Herschel Key Program 'TNOs are Cool' |journal = Earth, Moon, and Planets |volume = 114 |issue = 1–2 |pages = 35–57 |doi = 10.1007/s11038-014-9450-x |bibcode = 2014EM&P..114...35B|s2cid = 122628169 }}</ref> <ref name="johnstonsarchive-TNO-list">{{cite web |title = List of Known Trans-Neptunian Objects |work = Johnston's Archive |date = 7 October 2018 |last = Johnston |first = W. R. |url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/tnoslist.html |access-date = 23 May 2019 |archive-date = 16 October 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20071016230529/http://johnstonsarchive.net/astro/tnoslist.html |url-status = live }}</ref> <ref name=anderson>{{cite web |url=http://blog.unicode.org/2022/05/out-of-this-world-new-astronomy-symbols.html |title=Out of this World: New Astronomy Symbols Approved for the Unicode Standard |last=Anderson |first=Deborah |date=4 May 2022 |website=unicode.org |publisher=The Unicode Consortium |access-date=6 August 2022 |archive-date=6 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806075352/http://blog.unicode.org/2022/05/out-of-this-world-new-astronomy-symbols.html |url-status=live }}</ref> }} {{နေအဖွဲ့အစည်း}} [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်များ]] oi8bcyuqzlikp6iphuteb577hq5ak7a 10 290369 1048314 2026-08-12T09:57:38Z Dr Lotus Black 31011 "{{cite web |title = MinorPlanet.info: One Asteroid Information |publisher = Asteroid Lightcurve Database (LCDB) |url = https://www.minorplanet.info/PHP/generateOneAsteroidInfo.php |access-date = {{{access-date|}}} }} Search using {{#if:{{{name|}}}|Name = "{{{name}}}"|Number = "{{{number|''Number''}}}" }}<noinclude> {{d..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048314 wikitext text/x-wiki {{cite web |title = MinorPlanet.info: One Asteroid Information |publisher = Asteroid Lightcurve Database (LCDB) |url = https://www.minorplanet.info/PHP/generateOneAsteroidInfo.php |access-date = {{{access-date|}}} }} Search using {{#if:{{{name|}}}|Name = "{{{name}}}"|Number = "{{{number|''Number''}}}" }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> s3osz6fqf478k6mv58mc3a8u74dy1qo 0 290370 1048316 2026-08-12T10:37:00Z Zawzawaungthwin 100038 ယူကရိန်းနိုင်ငံ၏ သမ္မတ (အင်္ဂလိပ်: President of Ukraine) သည် ယူကရိန်းနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ ဖြစ်သည် 1048316 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = သမ္မတ | body = [[ယူကရိန်းနိုင်ငံ]] | native_name = {{lang|uk|Президент України}} | flag = Flag of the President of Ukraine (detailed).svg | flagcaption = ယူကရိန်းနိုင်ငံ၏ သမ္မတအလံတော် | image = Volodymyr Zelensky 2022 official portrait (cropped).jpg | incumbent = [[ဗိုလိုဒီမာ ဇီလန်စကီး]] | incumbentsince = ၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလ ၂၀ ရက် | department = ယူကရိန်း အစိုးရအဖွဲ့<br />ယူကရိန်းနိုင်ငံ သမ္မတရုံး | style = မစ္စတာ သမ္မတကြီး <br /> စစ်သေနာပတိချုပ် {{small|(စစ်ဘက်)}}<br /> အလွန်ရိုသေလေးစားအပ်သော {{small|(သံတမန်ရေး)}} | type = သမ္မတ <br /> နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ | member_of = ယူကရိန်း အမျိုးသားလုံခြုံရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးကောင်စီ | residence = မာရင်စကီး နန်းတော် <br />{{small|(အခမ်းအနားသုံး)}} | appointer = တိုက်ရိုက်ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း | termlength = ၅ နှစ် | termlength_qualified = (တစ်ကြိမ်ဆက်တိုက် ပြန်လည်ထမ်းဆောင်နိုင်) | constituting_instrument = ယူကရိန်းနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၁၉၉၆) | formation = {{start date and age|df=y|1991|12|5}} (စတင်ဖွဲ့စည်း)<br>{{start date and age|df=y|1996|6|28}} (ဥပဒေအရ အတည်ပြု) | inaugural = လီယိုနစ် ခရက်ဗ်ချုခ် | deputy = - | salary = ယူကရိန်း ငွေကြေး ₴ ၃၃၆,၀ဝဝ (နှစ်စဉ်)<ref>{{Cite web |url=https://xe.com/currencyconverter/convert/?Amount=336000&From=UAH&To=EUR |title=336,000 UAH to EUR - Ukrainian Hryvni to Euros Exchange Rate |access-date=15 May 2018 |archive-date=14 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210214235435/https://www.xe.com/currencyconverter/convert/?Amount=336000&From=UAH&To=EUR |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url= http://finance.bigmir.net/budget/72072-Kabmin-utverdil-novye-zarplaty-dlja-Poroshenko-i-Grojsmana |date= 1 August 2016 |script-title= ru:Кабмин утвердил новые зарплаты для Порошенко и Гройсмана |publisher= bigmir.net |language= ru |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20160802190844/http://finance.bigmir.net/budget/72072-Kabmin-utverdil-novye-zarplaty-dlja-Poroshenko-i-Grojsmana |archive-date= 2 August 2016 |df= dmy-all}}</ref> | website = {{URL|https://president.gov.ua/en}} }} '''ယူကရိန်းနိုင်ငံ၏ သမ္မတ''' ({{lang-en|'''President of Ukraine'''}}) သည် [[ယူကရိန်းနိုင်ငံ]]၏ [[နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ]] ဖြစ်သည်။ သမ္မတသည် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးတွင် နိုင်ငံတော်၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပြီး နိုင်ငံခြားရေးဆိုင်ရာ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများကို စီမံခန့်ခွဲခြင်း၊ ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် နိုင်ငံတကာစာချုပ်စာတမ်းများ ချုပ်ဆိုခြင်းများကို ဆောင်ရွက်သည်။ သမ္မတကို ယူကရိန်းနိုင်ငံသားများက ၅ နှစ်သက်တမ်းအတွက် တိုက်ရိုက်ရွေးကောက် တင်မြှောက်ကြပြီး တစ်ဆက်တည်း သက်တမ်းနှစ်ကြိမ်အထိသာ ထမ်းဆောင်ခွင့် ကန့်သတ်ထားသည်။<ref name="speaker">{{cite web |date=25 February 2014 |title=Resolution of the Verkhovna Rada №764-VII of 23.02.2014 on conferring powers of the president of Ukraine on the Chairman of the Verkhovna Rada according to article 112 of the Constitution of Ukraine |url=http://www.president.gov.ua/en/news/30130.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140405140914/http://www.president.gov.ua/en/news/30130.html |archive-date=5 April 2014 |work=President of Ukraine's Official website}}</ref> သမ္မတ၏ တရားဝင်စံအိမ်တော်မှာ မြို့တော် [[ကီးယက်မြို့]] တွင် တည်ရှိသော မာရင်စကီး နန်းတော် ဖြစ်သည်။ အခြားသော တရားဝင် စံအိမ်တော်များဖြစ်သည့် House with Chimaeras နှင့် House of the Weeping Widow တို့ကို နိုင်ငံခြားဧည့်သည်တော်များ၏ တရားဝင် ခရီးစဉ်များတွင် အသုံးပြုသည်။ သမ္မတရုံးတည်ရှိရာ လမ်းကို အစွဲပြု၍ "Bankova" ဟု သီးသန့်ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသော ယူကရိန်းနိုင်ငံ သမ္မတရုံးသည် ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပနှင့် ဥပဒေရေးရာ ကိစ္စရပ်များတွင် သမ္မတအား အကြံပေးချက်များ ထောက်ပံ့ပေးသည်။<ref>{{cite web |title=President of Ukraine |url=http://www.kmu.gov.ua/control/en/publish/article?art_id=72956&cat_id=32588 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090110041119/http://www.kmu.gov.ua/control/en/publish/article?art_id=72956&cat_id=32588 |archive-date=10 January 2009 |access-date=15 December 2008 |work=Government portal |publisher=Cabinet of Ministers of Ukraine |df=dmy-all}}</ref> ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် သမ္မတရာထူး စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း ယူကရိန်းနိုင်ငံ၌ လက်ရှိအထိ သမ္မတ ၆ ဦး ရှိခဲ့သည်။ လီယိုနစ် ခရက်ဗ်ချုခ် (Leonid Kravchuk) သည် ပထမဆုံး သမ္မတဖြစ်ပြီး ၁၉၉၁ မှ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် နုတ်ထွက်ခဲ့သည်အထိ ၃ နှစ်ကြာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ လီယိုနစ် ကူးခ်ချ်မာ (Leonid Kuchma) သည် တစ်ဆက်တည်း သက်တမ်းနှစ်ကြိမ် ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးသည့် တစ်ဦးတည်းသော သမ္မတဖြစ်သည်။ ဗစ်တာ ယူးရှ်ချန်းကို (Viktor Yushchenko)၊ ပက်ထရို ပိုရိုရှန်ကို (Petro Poroshenko) နှင့် ဗစ်တာ ယားနူကိုဗစ်ချ် (Viktor Yanukovych) တို့သည် သက်တမ်းတစ်ခုစီ ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြပြီး ယားနူကိုဗစ်ချ်မှာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခြင်းခံခဲ့ရသဖြင့် ယူကရိန်းလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ အိုလက်ဇန္ဒား တာချီနော့ဗ် (Oleksandr Turchynov) က ယာယီသမ္မတအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ တာချီနော့ဗ်သည် ယူကရိန်း၏ ခေတ်သစ်သမိုင်းတွင် တစ်ဦးတည်းသော ယာယီသမ္မတ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ယာယီသမ္မတ၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်များကို အကန့်အသတ်ဖြင့်သာ သတ်မှတ်ထားသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-05 |title=Viktor Yanukovych {{!}} Facts, Biography, Maidan Protests, & Flight to Russia {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Viktor-Yanukovych |access-date=2026-08-12 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ယူကရိန်းအစိုးရသည် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲနှင့် အစိုးရအဖွဲ့အကြီးအကဲတို့၏ အခန်းကဏ္ဍကို ခွဲခြားထားသော သမ္မတနှင့် ဝန်ကြီးချုပ် ပူးတွဲအုပ်ချုပ်သည့်စနစ် (semi-presidential system) ကို အသုံးပြုသဖြင့် ယူကရိန်းသမ္မတသည် အစိုးရအဖွဲ့အကြီးအကဲ မဟုတ်ပေ။ ဝန်ကြီးချုပ်သည် အစိုးရအဖွဲ့အကြီးအကဲအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပြီး ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် တာဝန်စတင်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော ယူးလီးယား စဗီရီဒန်ကို (Yulia Svyrydenko) က တာဝန်ယူထားသည်။ ယူကရိန်းနိုင်ငံ၏ စနစ်မှာ အလားတူစနစ်သုံး အခြားနိုင်ငံများနှင့် မတူဘဲ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဦး၏ အခန်းကဏ္ဍကို အခမ်းအနားသဘောမျှသာ မထားရှိဘဲ ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် သမ္မတ နှစ်ဦးစလုံးတွင် ကြီးမားသော လုပ်ပိုင်ခွင့်နှင့် တာဝန်ယူမှုများကို ခွဲဝေပေးထားသည်။ သို့သော် ဝန်ကြီးချုပ် ခန့်အပ်မှုကို သမ္မတက အတည်ပြုပေးရသည့်အတွက် သမ္မတရာထူးသည် ပိုမိုလုပ်ပိုင်ခွင့်ရှိသော ရာထူးအဖြစ် ယေဘုယျအားဖြင့် သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>{{cite web |title=Vynnychenko Volodymyr Kyrylovych |url=http://www.kmu.gov.ua/control/en/publish/article?art_id=1305424&cat_id=1290586 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930061919/http://www.kmu.gov.ua/control/en/publish/article?art_id=1305424&cat_id=1290586 |archive-date=30 September 2007 |access-date=15 December 2008 |work=Government portal |publisher=Cabinet of Ministers of Ukraine |df=dmy-all}}</ref> လက်ရှိ သမ္မတမှာ ၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကျန်းမာသစ္စာဆိုခဲ့သူ [[ဗိုလိုဒီမာ ဇီလန်စကီး]] ဖြစ်သည်။ စစ်အုပ်ချုပ်ရေး စည်းမျဉ်းများကြောင့် နိုင်ငံအတွင်း ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပခြင်းများကို ဆိုင်းငံ့ထားသည်။<ref>{{Cite web |last=Staff |first=Al Jazeera |title=Zelenskyy says Ukraine has sent proposals to US to end war with Russia |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/8/12/zelenskyy-says-ukraine-has-sent-proposals-to-us-to-end-war-with-russia |access-date=2026-08-12 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> == သမ္မတ၏ လုပ်ပိုင်ခွင့် == သမ္မတသည် ယူကရိန်း တပ်မတော်၏ အဓိပတိ စစ်သေနာပတိချုပ်လည်း ဖြစ်သည့်အပြင် အမျိုးသား လုံခြုံရေးနှင့် ကာကွယ်ရေး ကဏ္ဍများတွင် အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာကို ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းခြင်း၊ ထိန်းချုပ်ခြင်းနှင့် သမ္မတအား အကြံပေးခြင်းများ ဆောင်ရွက်သည့် ယူကရိန်း အမျိုးသားလုံခြုံရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးကောင်စီကို လည်း ဦးဆောင်သည်။ ယူကရိန်းနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ သမ္မတသည် နိုင်ငံတော်၏ အချုပ်အခြာအာဏာ၊ နယ်မြေ ပိုင်းခြားနိုင်မှု၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအား လိုက်နာစောင့်ထိန်းမှုနှင့် လူထု၏ ရပိုင်ခွင့်နှင့် လွတ်လပ်ခွင့်များကို အာမခံပေးသူ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages\H\R\HrushevskyMykhailo.htm|title=Hrushevsky, Mykhailo|author=Ohloblyn, Oleksander and Lubomyr Wynar|access-date=24 December 2008|encyclopedia=[[Encyclopedia of Ukraine]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110605000438/http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CH%5CR%5CHrushevskyMykhailo.htm|archive-date=5 June 2011|df=dmy-all}}</ref> အာဏာခွဲဝေမှု စနစ်အတိုင်း သမ္မတသည် လွှတ်တော်နှင့် တရားစီရင်ရေး စနစ်တို့၏ အာဏာကို ထိန်းကျောင်းစိစစ်နိုင်သည့် အခွင့်အာဏာများ ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် လွှတ်တော်မှ အတည်ပြုလိုက်သော မည်သည့်ဥပဒေကိုမဆို သမ္မတက ဗီတိုအာဏာသုံး၍ ပယ်ဖျက်နိုင်သော်လည်း လွှတ်တော်က မဲအရေအတွက် သုံးပုံနှစ်ပုံ (၂/၃) ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ အများစုမဲဖြင့် သမ္မတ၏ ဗီတိုအာဏာကို ကျော်လွန်အတည်ပြုနိုင်သည်။ သမ္မတတွင် ယူကရိန်းလွှတ်တော်ကို ဖျက်သိမ်းနိုင်သည့် အကန့်အသတ်ရှိသော အခွင့်အာဏာရှိပြီး ယူကရိန်းအစိုးရအဖွဲ့၏ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးနှင့် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး လောင်းများကို အမည်စာရင်း တင်သွင်းပိုင်ခွင့် ရှိသည်။ ယူကရိန်းနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ တရားရုံး တရားသူကြီး ၁၈ ဦးအနက် ၆ ဦးကို သမ္မတက ခန့်အပ်သည်။ သမ္မတ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များနှင့် အမိန့်ဒီဂရီများကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် မညီညွတ်ကြောင်း ကြေညာနိုင်သည့် တစ်ခုတည်းသော အာဏာသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ တရားရုံးတွင် ရှိသဖြင့် သမ္မတ၏ အမိန့်များကို တရားရုံးများမှ ပြန်လည်စိစစ်နိုင်သည်။ သမ္မတသည် ရာထူးတာဝန် ထမ်းဆောင်နေစဉ်ကာလအတွင်း တရားစွဲဆိုမှုမှ ကင်းလွတ်ခွင့် ရရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=Official website of the President of Ukraine |url=https://www.president.gov.ua/en |archive-url=http://web.archive.org/web/20260812005218/https://www.president.gov.ua/en |archive-date=2026-08-12 |access-date=2026-08-12 |website=Official website of the President of Ukraine |language=en}}</ref> ယူကရိန်းသမ္မတများသည် တစ်ဦးချင်းစီ၏ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ အခက်အခဲများကို ကူညီဖြေရှင်းပေးရန် သာမန်ပြည်သူများ၏ တောင်းဆိုစာများကို မကြာခဏ လက်ခံရရှိလေ့ရှိသည် (အချို့မှာ အောင်မြင်စွာ ဖြေရှင်းပေးနိုင်ခဲ့သည်)။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် (ထိုစဉ်က) သမ္မတ ယားနူကိုဗစ်ချ်သည် ပြည်သူများထံမှ တစ်လလျှင် ပေးစာပေါင်း ၁၀,၀၀၀ မှ ၁၂,၀၀၀ ခန့်အထိ လက်ခံရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Ukraine |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ukraine/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210214235424/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ukraine/ |archive-date=14 February 2021 |access-date=24 January 2021 |publisher=CIA World Factbook |df=dmy-all}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:ယူကရိန်းနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:ယူကရိန်းနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲများ]] 7u0847babklysv43yndg1byxjnlcyi1 14 290371 1048318 2026-08-12T10:44:47Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:ယူကရိန်းနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲများ 1048318 wikitext text/x-wiki [[Category:နိုင်ငံအလိုက် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲများ|ယူကရိန်း]] [[ကဏ္ဍ:ဥရောပတိုက်ရှိ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲများ|ယူကရိန်း]] [[ကဏ္ဍ:ယူကရိန်းနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး|နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲများ]] ezypyemc1l79lijw97sku70yxy0oa3m 14 290372 1048319 2026-08-12T10:46:49Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:ဥရောပတိုက်ရှိ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲများ 1048319 wikitext text/x-wiki {{Commons category|European royalty}} [[ကဏ္ဍ:တိုက်ကြီးများအလိုက် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲများ|ဥရောပ]] 3b57rxyb3unitry29ibu2uyumdk88yp 1048320 1048319 2026-08-12T10:47:43Z Zawzawaungthwin 100038 Royalty of Europe 1048320 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Royalty of Europe}} [[ကဏ္ဍ:တိုက်ကြီးများအလိုက် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲများ|ဥရောပ]] 7omzm62fc8po2nj3llm3fogjouv23fw 0 290373 1048329 2026-08-12T11:44:25Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''ဂွန်းမခရိုင်''' (群馬県, Gunma-ken) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟွန်းရှူးကျွန်း၊ ခန်းတိုးဒေသရှိ ကုန်းတွင်းပိုင်းခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၁,၉..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048329 wikitext text/x-wiki '''ဂွန်းမခရိုင်''' (群馬県, Gunma-ken) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟွန်းရှူးကျွန်း၊ ခန်းတိုးဒေသရှိ ကုန်းတွင်းပိုင်းခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၁,၉၃၇,၆၂၆ ဦး (၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့အရ) ရှိသည်။ ဧရိယာ ၆,၃၆၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂,၄၅၆ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ဂွန်းမခရိုင်သည် မြောက်ဘက်တွင် နီးဂတခရိုင်နှင့် ဖုခုရှိမခရိုင်၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် နဂနိုခရိုင်၊ တောင်ဘက်တွင် ဆိုင်းတမခရိုင်၊ အရှေ့ဘက်တွင် တိုချိဂိခရိုင်တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ မအဲဘရှိမြို့သည် ခရိုင်၏ မြို့တော် ဖြစ်သည်။ တခဆခိမြို့သည် ခရိုင်တွင် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ အိုးတမြို့၊ အိဆဲဆခိမြို့နှင့် ခိရူးမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ ဂွန်းမခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကုန်းတွင်းပိုင်းခရိုင်ရှစ်ခုအနက် တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တည်နေရာအားဖြင့် ခန်းတိုးလွင်ပြင်၏ အနောက်မြောက်ဘက်ထောင့်တွင် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ ဧရိယာ ၁၄ ရာခိုင်နှုန်းကို အမျိုးသားဥယျာဉ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} bdb1x1z75lghuekt88lryui40papnhr 1048330 1048329 2026-08-12T11:46:24Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1048330 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ဂွန်းမခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|群馬県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|群馬県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Gunma-ken}} | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2/2/1 | total_width = 260 | align = center | caption_align = center | image1 = Tanigawadake Ropeway.jpg | caption1 = [[Mount Tanigawa]] and [[Tanigawadake Ropeway|its cable car line]] | image2 = 如月の榛名.jpg | caption2 = [[Mount Haruna|Winter view of Mount Haruna and Lake]] | image3 = Oze National Park (84225329).jpeg | caption3 = [[Oze National Park]] | image4 = Tsumagoi Cabbage&Asamayama.JPG | caption4 = [[Tsumagoi, Gunma|A highland cabbage field in Tsumagoi]] and [[Mount Asama]] | image5 = Tomioka Silk Mill West Building.JPG | caption5 = A heritage site of Tomioka Silk Mill | image6 = Daruma dolls at Daruma-ji (Takasaki) 2010-04-01 01.jpg | caption6 = Takasaki Daruma | image7 = 第一展望台からの浅間山と赤城山.jpg | caption7 = [[Mount Asama]] and [[Mount Akagi]] | image8 = 草津温泉の湯畑02.jpg | caption8 = [[Kusatsu Onsen|Kusatsu Spa]] }} | image_flag = Flag of Gunma Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Gunma Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | image_map = Map_of_Japan_with_highlight_on_10_Gunma_prefecture.svg | coordinates = {{Coord|36.39|N|139.06|E|scale:500000|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Kantō region|Kantō]] | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name2 = [[Honshu]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Maebashi]] | seat1_type = Largest city | seat1 = [[Takasaki]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 7 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 35 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Ichita Yamamoto]] | area_total_km2 = 6362.28 | area_water_percent = 0.2 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|21st]] | population_footnotes = | population_total = 1937626 | population_as_of = October 1, 2019 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|18th]] | population_density_km2 = auto | population_blank2_title = Dialect | population_blank2 = [[Gunma dialect]] | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 9,762 billion<br />[[US$]] 72.1 billion (2022) | anthem = {{Interlanguage link|Gunma-ken no uta|ja|群馬県の歌}} | iso_code = JP-10 | website = {{URL|http://www.pref.gunma.jp/}} | module = {{Infobox place symbols |embedded = yes |country = Japan |bird = Copper pheasant (''[[Phasianus soemmerringii]]'') |fish = [[Sweetfish]] (''[[Plecoglossus altivelis]]'') |flower = Japanese azalea (''[[Rhododendron japonicum]]'') |tree = Japanese black pine (''[[Pinus thunbergii]]'') }} }} '''ဂွန်းမခရိုင်''' (群馬県, Gunma-ken<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|language=ja}}</ref>) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟွန်းရှူးကျွန်း၊ ခန်းတိုးဒေသရှိ ကုန်းတွင်းပိုင်းခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Gumma-ken" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 267|page=267}}; "Kantō" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|p. 479|page=479}}.</ref> လူဦးရေ ၁,၉၃၇,၆၂၆ ဦး (၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့အရ) ရှိသည်။ ဧရိယာ ၆,၃၆၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂,၄၅၆ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ဂွန်းမခရိုင်သည် မြောက်ဘက်တွင် နီးဂတခရိုင်နှင့် ဖုခုရှိမခရိုင်၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် နဂနိုခရိုင်၊ တောင်ဘက်တွင် ဆိုင်းတမခရိုင်၊ အရှေ့ဘက်တွင် တိုချိဂိခရိုင်တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ မအဲဘရှိမြို့သည် ခရိုင်၏ မြို့တော် ဖြစ်သည်။ တခဆခိမြို့သည် ခရိုင်တွင် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ အိုးတမြို့၊ အိဆဲဆခိမြို့နှင့် ခိရူးမြို့တို့ ဖြစ်သည်။<ref>Nussbaum, "Maebashi" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|p. 600|page=600}}.</ref> ဂွန်းမခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကုန်းတွင်းပိုင်းခရိုင်ရှစ်ခုအနက် တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တည်နေရာအားဖြင့် ခန်းတိုးလွင်ပြင်၏ အနောက်မြောက်ဘက်ထောင့်တွင် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ ဧရိယာ ၁၄ ရာခိုင်နှုန်းကို အမျိုးသားဥယျာဉ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} i706c38z7ob4105zi920tm4nnw1k0rw 1048331 1048330 2026-08-12T11:47:15Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1048331 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ဂွန်းမခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|群馬県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|群馬県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Gunma-ken}} | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2/2/1 | total_width = 260 | align = center | caption_align = center | image1 = Tanigawadake Ropeway.jpg | caption1 = [[Mount Tanigawa]] and [[Tanigawadake Ropeway|its cable car line]] | image2 = 如月の榛名.jpg | caption2 = [[Mount Haruna|Winter view of Mount Haruna and Lake]] | image3 = Oze National Park (84225329).jpeg | caption3 = [[Oze National Park]] | image4 = Tsumagoi Cabbage&Asamayama.JPG | caption4 = [[Tsumagoi, Gunma|A highland cabbage field in Tsumagoi]] and [[Mount Asama]] | image5 = Tomioka Silk Mill West Building.JPG | caption5 = A heritage site of Tomioka Silk Mill | image6 = Daruma dolls at Daruma-ji (Takasaki) 2010-04-01 01.jpg | caption6 = Takasaki Daruma | image7 = 第一展望台からの浅間山と赤城山.jpg | caption7 = [[Mount Asama]] and [[Mount Akagi]] | image8 = 草津温泉の湯畑02.jpg | caption8 = [[Kusatsu Onsen|Kusatsu Spa]] }} | image_flag = Flag of Gunma Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Gunma Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | image_map = Map_of_Japan_with_highlight_on_10_Gunma_prefecture.svg | coordinates = {{Coord|36.39|N|139.06|E|scale:500000|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Kantō region|Kantō]] | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name2 = [[Honshu]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Maebashi]] | seat1_type = Largest city | seat1 = [[Takasaki]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 7 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 35 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Ichita Yamamoto]] | area_total_km2 = 6362.28 | area_water_percent = 0.2 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|21st]] | population_footnotes = | population_total = 1937626 | population_as_of = October 1, 2019 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|18th]] | population_density_km2 = auto | population_blank2_title = Dialect | population_blank2 = [[Gunma dialect]] | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 9,762 billion<br />[[US$]] 72.1 billion (2022) | anthem = {{Interlanguage link|Gunma-ken no uta|ja|群馬県の歌}} | iso_code = JP-10 | website = {{URL|http://www.pref.gunma.jp/}} | module = {{Infobox place symbols |embedded = yes |country = Japan |bird = Copper pheasant (''[[Phasianus soemmerringii]]'') |fish = [[Sweetfish]] (''[[Plecoglossus altivelis]]'') |flower = Japanese azalea (''[[Rhododendron japonicum]]'') |tree = Japanese black pine (''[[Pinus thunbergii]]'') }} }} '''ဂွန်းမခရိုင်''' (群馬県, Gunma-ken<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|language=ja}}</ref>) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟွန်းရှူးကျွန်း၊ ခန်းတိုးဒေသရှိ ကုန်းတွင်းပိုင်းခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Gumma-ken" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 267|page=267}}; "Kantō" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|p. 479|page=479}}.</ref> လူဦးရေ ၁,၉၃၇,၆၂၆ ဦး (၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့အရ) ရှိသည်။ ဧရိယာ ၆,၃၆၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂,၄၅၆ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ဂွန်းမခရိုင်သည် မြောက်ဘက်တွင် နီးဂတခရိုင်နှင့် ဖုခုရှိမခရိုင်၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် နဂနိုခရိုင်၊ တောင်ဘက်တွင် ဆိုင်းတမခရိုင်၊ အရှေ့ဘက်တွင် တိုချိဂိခရိုင်တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ မအဲဘရှိမြို့သည် ခရိုင်၏ မြို့တော် ဖြစ်သည်။ တခဆခိမြို့သည် ခရိုင်တွင် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ အိုးတမြို့၊ အိဆဲဆခိမြို့နှင့် ခိရူးမြို့တို့ ဖြစ်သည်။<ref>Nussbaum, "Maebashi" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|p. 600|page=600}}.</ref> ဂွန်းမခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကုန်းတွင်းပိုင်းခရိုင်ရှစ်ခုအနက် တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တည်နေရာအားဖြင့် ခန်းတိုးလွင်ပြင်၏ အနောက်မြောက်ဘက်ထောင့်တွင် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ ဧရိယာ ၁၄ ရာခိုင်နှုန်းကို အမျိုးသားဥယျာဉ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} rmcmdzjycqc1txnbci97havlmx9czgk 0 290374 1048333 2026-08-12T11:50:05Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (၁) ပြွန်တန်ဆာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်]]၊ [[ပြွန်တန်ဆာမြို့]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048333 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (၁) ပြွန်တန်ဆာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်]]၊ [[ပြွန်တန်ဆာမြို့]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၀၇၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/nyaunglebin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ညောင်လေးပင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 3v1yr0vggvg6pduczg6l6twbnpsezbw 0 290375 1048334 2026-08-12T11:51:08Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က - ပုဇွန်မြောင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်]]၊ ပုဇွန်မြောင်းရွာ၊ ညောင်လေးပင်မြို့နယ်|ပုဇွန်မြောင..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048334 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - ပုဇွန်မြောင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်]]၊ [[ပုဇွန်မြောင်းရွာ၊ ညောင်လေးပင်မြို့နယ်|ပုဇွန်မြောင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၉၆၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/nyaunglebin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ညောင်လေးပင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 53hzberhmbbogbq0tx5ffmwj41i5ucp 0 290376 1048335 2026-08-12T11:51:56Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က - မဒေါက်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်]]၊ [[မဒေါက်မြို့]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခု..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048335 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - မဒေါက်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်]]၊ [[မဒေါက်မြို့]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၀၂၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/nyaunglebin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ညောင်လေးပင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 2qynkuoe1u02myzbcz7l7ip9tp3dpsq 0 290377 1048336 2026-08-12T11:52:46Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က - ပိန်းဇလုပ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်]]၊ [[ပိန်းဇလုပ်မြို့]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048336 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - ပိန်းဇလုပ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်]]၊ [[ပိန်းဇလုပ်မြို့]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၂၂၁ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/nyaunglebin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ညောင်လေးပင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 79d2s4jo4bh92f5n54ciy383w2z8ccu 0 290378 1048337 2026-08-12T11:53:35Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (၂) ပြွန်တန်ဆာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်]]၊ [[ပြွန်တန်ဆာမြို့]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048337 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (၂) ပြွန်တန်ဆာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်]]၊ [[ပြွန်တန်ဆာမြို့]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၂၈၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/nyaunglebin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ညောင်လေးပင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} jsworxhrv4agdzqtlyxd3eof72gxfda 0 290379 1048338 2026-08-12T11:54:32Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က - ကျောင်းရွာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်]]၊ [[ကျောင်းရွာ၊ ညောင်လေးပင်မြို့နယ်|ကျောင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048338 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - ကျောင်းရွာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်]]၊ [[ကျောင်းရွာ၊ ညောင်လေးပင်မြို့နယ်|ကျောင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၆၉၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/nyaunglebin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ညောင်လေးပင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} igwixqrm6ya4y3vg7azl4ksf2tuaoe0 0 290380 1048339 2026-08-12T11:55:21Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က - ဇီးကုန်းကြီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်]]၊ ဇီးကုန်းကြီးရွာ၊ ညောင်လေးပင်မြို့နယ်|ဇီးကုန်းကြီးရ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048339 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - ဇီးကုန်းကြီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်]]၊ [[ဇီးကုန်းကြီးရွာ၊ ညောင်လေးပင်မြို့နယ်|ဇီးကုန်းကြီးရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၇၅၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/nyaunglebin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ညောင်လေးပင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 0o980ver7yma9nbs6ygjx2g0mtnd7qn 0 290381 1048340 2026-08-12T11:56:51Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က - တော်ဝိ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်]]၊ [[တောဝိရွာသစ်ရွာ၊ ညောင်လေးပင်မြို့နယ်|တော်ဝိရွာ]]ရှိ အခြေခံပ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1048340 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - တော်ဝိ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်]]၊ [[တောဝိရွာသစ်ရွာ၊ ညောင်လေးပင်မြို့နယ်|တော်ဝိရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၉၈၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/nyaunglebin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ညောင်လေးပင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} c5ao68t4git5nsz3qjse9tovzge2wxi