ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk 0 2923 1049556 1049520 2026-08-20T15:05:25Z Ninjastrikers 22896 [[Special:Contributions/~2026-45549-44|~2026-45549-44]] ([[User talk:~2026-45549-44|ဆွေးနွေး]]) ၏ ပြင်ဆင်မှုကို [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ၏ နောက်ဆုံးတည်းဖြတ်မူသို့ နောက်ပြန် ပြန်ပြင်ခဲ့သည် 1043079 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = Yangon (Rangoon) | other_name = မဟာရန်ကုန် | settlement_type = တိုင်းဒေသကြီးမြို့တော် | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = ShwedagonPagoda.jpg | photo2a = 2016 Rangun, Dawny budynek Sądu Najwyższego (01).jpg | photo2b = Yangon downtown at night.jpg | photo3a = Sule Pagoda Yangon Burma.JPG | photo3b = Buildings along the river in Yangon.jpg | photo4a = KandawgyiLake (cropped).jpg | spacing = 2 | border = 2 | color_border = green | color = yellow | size = 280 | foot_montage = ရန်ကုန်မြို့တော် မြင်ကွင်းအစုံစုံ }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Flag of Yangon Region.svg | flag_size = 100px | image_seal = Seal of Yangon Region Government.png | seal_size = 100px | image_shield = | shield_size = | nickname = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_map = | mapsize = | map_caption = ရန်ကုန် | image_map1 = | mapsize1 = 200px | map_caption1 = | pushpin_map = Myanmar | pushpin_label_position = left | pushpin_map_caption = ရန်ကုန်မြို့တည်နေရာ | coordinates = {{Coord|16|51|N|96|11|E|region:MM|display=inline,title}} <!-- Location ------------------>| subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} <!-- See [[Country]] before reverting. a country is what is governed by a state, not the state/government itself. --> | subdivision_type1 = ဒေသ | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းဒေသကြီးများ|တိုင်းဒေသကြီး]] | subdivision_type3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name1 = [[အောက်မြန်မာပြည်]] | subdivision_name2 = [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] | subdivision_name3 = | subdivision_name4 = <!-- Politics -----------------> | established_title = တည်ထောင် | established_date = ၆ ရာစု | established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> | established_date2 = | established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> | established_date3 = <!-- Area ---------------------> | government_footnotes = | government_type = [[ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ]] | leader_title = [[မြို့တော်ဝန်]] | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_urban_km2 = 598.75 | area_metro_km2 = 10170 | elevation_m = | population_as_of = ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း | population_density_urban_km2 = auto | population_density_urban_sq_mi = auto | population_urban = 5,160,512 | population_rural = 2,200,191 | population_density_metro_km2 = auto | population_density_metro_sq_mi = auto | population_metro = 7,360,703 | population_metro_footnotes = <ref name="census-2014">{{cite book|title=Census Report|publisher=Ministry of Immigration and Population|location=Naypyitaw|date=May 2015|series=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|volume=2|page=31|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> | population_blank1_title = လူမျိုးများ | population_blank1 = [[ဗမာ]]၊ [[မြန်မာပြည်ဖွား အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ|အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ]]၊[[မြန်မာပြည်ဖွား တရုတ်လူမျိုးများ|တရုတ်နွယ်ဖွားများ]]၊အခြား [[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ]] | population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု | population_blank2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ၉၁%<br> [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] ၄.၇%<br>ခရစ်ယာန် ၃.၂%<br> [[ဟိန္ဒူ]] ၁.၀%<br>အခြား ၀.၁% | population_demonym = | timezone = {{အာရှ/ရန်ကုန်}} | utc_offset = +6:30 | area_code = ၀၁ | registration_plate = YGN | website = {{URL|https://www.yangon.gov.mm/}} | name = ရန်ကုန် | native_name = | native_name_lang = my | timezone1 = [[Asia/Yangon|အာရှ/ရန်ကုန်]] | utc_offset1 = +၆:၃၀ }} '''ရန်ကုန်မြို့''' ({{lang-en|Yangon}}၊ ယခင်အမည်: '''Rangoon''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ယခင် ရုံးစိုက်ရာ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြို့တော်များ စာရင်း|မြို့တော်]]ဟောင်းဖြစ်ပြီး [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၏ ရုံးစိုက်ရာ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်၊ မတ်လမှ စတင်၍ တရားဝင်အုပ်ချုပ်ရေးမြို့တော်ကို [[နေပြည်တော်]]သို့ ပြောင်းရွှေ့သတ်မှတ်ခဲ့သော်လည်း၊<ref name=":0">{{Cite news| url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4848408.stm | title =Burma's new capital stages parade |publisher=BBC News | date =27 March 2006 | accessdate =3 August 2006}}</ref> လူဦးရေ ၈ သန်းနီးပါး ရှိသော ရန်ကုန်မြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးသော မဟာမြို့ကြီး နှင့် အရေးအကြီးဆုံးသော စီးပွားရေး၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အချက်အချာမြို့ကြီးအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="UNPop">{{cite web |title=Yangon, Myanmar Population |url=https://worldpopulationreview.com/world-cities/yangon-population |website=World Population Review |access-date=2026-07}}</ref> ရန်ကုန်မြို့၏ မြို့ပြအခြေခံအဆောက်အအုံသည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အခြားသော မြို့ကြီးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရဆဲဖြစ်သော်လည်း၊ မော်တော်ကားလမ်းမကြီးများ၊ အထပ်မြင့်အဆောက်အအုံများနှင့် စီးပွားရေးဇုန်များ တိုးချဲ့မှုကြောင့် ဆယ်စုနှစ်အတွင်း အရှိန်အဟုန်ဖြင့် တိုးတက်ပြောင်းလဲ လာခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ရန်ကုန်မြို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ မြို့ကြီးများအနက် ကိုလိုနီခေတ်လက်ရာ အဆောက်အအုံ အများဆုံး ကျန်ရှိနေသည့်မြို့အဖြစ် ကမ္ဘာ့ခရီးသွားကဏ္ဍတွင် ထင်ရှားသည်။<ref name="bygone">{{Cite news|last=Martin |first=Steven |date=30 March 2004 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3578993.stm |title=Burma maintains bygone buildings |publisher=BBC News |accessdate=22 May 2006}}</ref> ထိုကိုလိုနီခေတ် ဗိသုကာလက်ရာများကို ရန်ကုန်အမွေအနှစ်ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့ (Yangon Heritage Trust - YHT) မှ စနစ်တကျ ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းလျက်ရှိပြီး အပြာရောင်ကမ္ပည်းပြား များ တပ်ဆင်ကာ သမိုင်းဝင်နယ်မြေအဖြစ် မြှင့်တင်လျက်ရှိသည်။<ref name="YHT">{{cite web |title=Yangon Heritage Trust Blue Plaques |url=https://www.yangonheritagetrust.org/ |website=Yangon Heritage Trust |access-date=2026-07 |archive-date=26 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926184557/https://www.yangonheritagetrust.org/ |url-status=dead }}</ref>မြို့၏ ဗဟိုချက်တွင် တည်ရှိသော နှစ်ပေါင်း ၂,၆၀၀ ကျော် သက်တမ်းရှိ [[ရွှေတိဂုံစေတီတော်]]မြတ်ကြီးသည် ရန်ကုန်မြို့၏ အထွတ်အမြတ်ထားရာ အဓိက ပြယုဂ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == ဝေါဟာရရင်းမြစ် == ရန်ကုန်မြို့သည် ရှေးယခင်က ဒဂုံဟုခေါ်သော ရွာကြီးတစ်ရွာဖြစ်သည်။ [[ဒဂုံ]]ဟူသော အမည်သည် မွန် ဝေါဟာရ ဒဂုင်(မြန်မာအသံထွက်-ဒဂုန်)၊ လဂုင်(မြန်မာအသံထွက်-လဂုန်)တို့က ဆင်းသက်လာပြီး ဒဂုံဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုနာမည်သည် [[ရွှေတိဂုံစေတီတော်]]ကြီး၏ ဘွဲ့မည်တော်ဖြစ်သည်။ ဘုရင်မကြီး [[ရှင်စောပု]]က ရွှေတိဂုံစေတီတော်မြတ်ကြီး၏ ဉာဏ်တော်ကိုမြှင့်ပြီး တည်ဆောက်ပြီးသောအခါ ကျာ်ဒဂုင် (ကျိုက်ဒဂုံ-ဒဂုံဘုရား)ဟု ဘွဲ့မည်ပေးလိုက်သည်။ တချို့ ပညာရှင်များက တောင်သုံးလုံးမြို့ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော တိကုမ္ဘနဂရဆိုသည့် ပါဠိဝေါဟာရက ဆင်းသက်ကြောင်း၊ တိကုမ္ဘက တိကုမ်၊ တိဂုံ၊ ဒဂုံဟု ပြောင်းလဲလာကြောင်း ဆိုကြသည်။ မွန်ဝေါဟာရကလည်း ကုန်းမြင့်ပေါ်ကစေတီဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ <ref>မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)</ref> ခရစ်နှစ် ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် [[အလောင်းမင်းတရား]]ကြီးက ရန်အပေါင်းကုန်စင်ပြီဟုအဓိပ္ပာယ်ဖြင့် ရန်ကုန်မြို့ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ==တည်နေရာ== [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ အကြီးဆုံးဆိပ်ကမ်းမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၆ ဒီဂရီ ၄၆ မိနစ် နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ ဒီဂရီ ၁ဝ မိနစ် ဆုံရာတွင် တည်ရှိသည်။ [[ရန်ကုန်မြစ်]](ခေါ်)လှိုင်မြစ်နှင့် [[ပုဇွန်တောင်ချောင်း]]၊ [[ပဲခူးမြစ်]]တို့ ဆုံရာအရပ်တွင် တည်ရှိ၍ ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးများသည် ပကတိအားဖြင့် လုံခြုံသော ရန်ကုန်ဆိပ်ကမ်းသို့အရောက် ဝင်ထွက်သွားလာနိုင်သည်။ ရန်ကုန်မြို့သည် ပင်လယ်ဝမှ ၂၁-မိုင်သာ ဝေးသည်။ ပြည်တွင်းကျောထောက်နောက်ခံ နယ်များနှင့်လည်း [[ကုန်းလမ်း]]၊ [[ရေလမ်း]]၊ [[လေကြောင်းလမ်း]]တို့ဖြင့် ဆက်သွယ်လျက် ရှိလေသည်။ တံခါးမကြီးသဖွယ်ဖြစ်၍ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးအတွက် အချက်အချာဌာနလည်း ဖြစ်လေသည်။ == သမိုင်း == === ဒဏ္ဍာရီ === ရန်ကုန်မြို့တွင် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀–၂၆၀၀ အထက်ကာလ (သို့) [[မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း]]၊ အတွဲ (၁၁) အဆိုအရ မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃ ခုနှစ် ဘီစီ (၅၈၈) ခရစ်နှစ်တွင် [[ဗုဒ္ဓဝင်]] ထဲတွင်ပါဝင်သည့် [[ဂေါတမဗုဒ္ဓ]] မြတ်စွာဘုရား၏ ဆံတော်ဓာတ်မြတ်များကို [[မွန်လူမျိုး|မွန်တိုင်းပြည်]]ဘုရင် ဥက္ကလာပမင်းကြီး စိုးစံရာ ဥက္ကလာပတိုင်း၊ ဥက္ကလာပမြို့ [[သိင်္ဂုတ္တရကုန်းတော်|သိင်္ဂုတ္တရကုန်း]]ပေါ်ရှိ [[ရွှေတိဂုံစေတီတော်]]တွင် [[တဖုဿနှင့် ဘလ္လိက]] ကုန်သယ်ညီနောင်မှာ ဌာပနာသည့်သမိုင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်<ref> [[မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း]]၊ အတွဲ (၁၁) စာမျက်နှာ ၁၃၁ </ref> ဟူ၍ မြန်မာတို့က ယုံကြည်ကြသော်လည်း အထောက်အထား တိတိကျကျမရှိပေ။ [[File:Yangon.1.jpg|thumb|ရှေ့ဟောင်း ရန်ကုန်မြို့ မြေပုံ]] === အေဒီ ၆ မှ ၁၈ ရာစု === ရန်ကုန်မြို့အား [[ဒဂုံမြို့နယ်|ဒဂုံရွာ]]အဖြစ် [[အောက်မြန်မာပြည်]]ကို လွှမ်းမိုးကြီးစိုးသော [[မွန်လူမျိုး]]များက အေဒီ ၆ ရာစုတွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဒဂုံသည် ၁၄ ရာစု [[ဟံသာဝတီ|ဟံသာဝတီခေတ်]]တွင် အရေးကြီးသော ဘုရားဖူးမြို့ ဖြစ်လာခဲသည်။ [[မဂဒူးမင်းဆက်]] ခေါ် (ဝါရီရူးမင်းဆက်)တွင် (၈) ဆက်မြောက်မင်းဖြစ်သော [[ဗညားဦး]]၏ အစ်မတော် မွန်မင်းသမီး မဟာဒေဝီသည် ဒဂုံမြို့ကို စားစေကာ ခရစ်နှစ် ၁၃၆၄-၁၃၉၂ အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။<ref>Pan Hla, Nai (2005) [1968]. Razadarit Ayedawbon (in Burmese) (8th printing, 2005 ed.). Yangon: Armanthit Sarpay. p. 54.</ref> [[မဂဒူးမင်းဆက်]] တွင် (၁၅) ဆက်မြောက်မင်းဖြစ်သော ဘုရင်မကြီး [[ရှင်စောပု]] သည် သူမ၏ ဟံသာဝတီပဲခူးထီးနန်းကို သားမက်တော် ဓမ္မစေတီမင်းအားအပ်နှံ၍ ၁၄၆၀ ခုနှစ်တွင် ဒဂုံမြို့ရှိ ရွှေတိဂုံစေတီအနီးတွင် နန်းတော်ငယ်တည်ကာ ဟံသာဝတီပဲခူးထီးနန်းကို အဝေးမှထိန်းကွပ်ပေးရင်း တရားဓမ္မဖြင့် သူမဘဝ၏ နောက်ဆုံးလက်ကျန်နေ့ရက်များကို ဖြတ်သန်း စံနေတော်မူခဲ့သည်။<ref>[https://archive.org/stream/imperialgazettee21grea#page/212/mode/2up Imperial gazetteer of India<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref> === အေဒီ ၁၈ မှ ၁၉ ရာစု === ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် [[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်]] ထူထောင်သော [[အလောင်းမင်းတရား]] သည် ဒဂုံမြို့ကို အောင်နိုင်ပြီး “ရန်ကုန်”ဟု အမည်သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ဒဂုံမြို့ပတ်လည်တွင် တိုးမြင့်၍ အခြေချနေထိုင်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှပိုင်အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ သည် ၁၇၉၀ ခုနှစ်များတွင် စက်ရုံ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။<ref>"Rangoon City", ''Imperial Gazetteer of India'', Oxford: Clarendon Press, 1908</ref> ၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၃၀၀၀၀ နေထိုင်ခဲ့သည်။<ref>Jedidiah Morse; Richard C. Morse (1823), "Rangoon", ''A New Universal Gazetteer'' (4th ed.), New Haven: S. Converse</ref> ကုန်းဘောင်မင်းဆက် (၇) ဆက်မြောက်မင်းဖြစ်သော [[ဘကြီးတော်(စစ်ကိုင်းမင်း)|ဘကြီးတော်ဘုရား]] လက်ထက် [[ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ]] (၁၈၂၄ - ၂၆) တွင် ဗြိတိသျှတို့သည် ရန်ကုန်မြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သော်လည်း၊ စစ်ပြီးသည့်နောက် [[ရန္တပိုစာချုပ်]] အရ ရန်ကုန်မြို့ကို မြန်မာတို့လက်ထဲ ပြန်လည်လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ မြန်မာဘုရင် [[သာယာဝတီမင်း]] လက်ထက် ၁၈၄၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့သည် မီးသင့်ပြီး ပျက်စီးခဲ့သည်။ === ကိုလိုနီခေတ် ရန်ကုန် (၁၈၅၂ မှ ၁၉၄၈) === [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဗြိတိသျှ]]တို့သည် ရန်ကုန်နှင့် အောက်မြန်မာပြည် အားလုံးကို ၁၈၅၂ ခုနှစ် [[ဒုတိယအင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ်]] တွင် သိမ်းယူချုပ်ကိုင်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ရန်ကုန်မြို့သည် ရွှေတိဂုံဘုရားကို ဗဟိုပြုထားပြီး သေးငယ်သော ငါးဖမ်းရွာလေး တစ်ရွာသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ရန်ကုန်မြို့ကို ဗြိတိသျှဘားမား၏ စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေး အချက်အချာကျသော မြို့တစ်မြို့အဖြစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ စစ်[[အင်ဂျင်နီယာ]] ဗိုလ်အလက်ဇန္ဒားဖရေဇာ၏ ဒီဇိုင်းပုံစံကို အခြေပြု၍ ဗြိတိသျှများသည် ဂရစ်စီမံချက်ဖြင့် [[ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ|မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ]]တွင် အရှေ့ဘက်၌ ပုစွန်တောင်ချောင်းငယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ရန်ကုန်မြစ်ကို နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ပြီး မြို့တော်သစ်တစ်ခု တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၈၇၈ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့သည် ရန်ကုန်ကောလိပ် (ယခု [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်|ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်]])ကို ဗြိတိသျှ-အိန္ဒိယရှိ [[ကာလကတ္တားမြို့|ကလက္ကတား]] တက္ကသိုလ် လက်အောက်ခံအဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ [[File:Secretariat Building, Yangon.jpg|thumb|[[ဝန်ကြီးများရုံး (ရန်ကုန်)|အတွင်းဝန်များရုံး]] (ခရစ်နှစ် ၁၉၁၀ခုနှစ်)]] ၁၈၈၅ ခုနှစ် [[တတိယ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ်]] တွင် ဗြိတိသျှတို့သည် အထက်မြန်မာပြည်ကို သိမ်းယူခဲ့ပြီးနောက် ရန်ကုန်မြို့သည် အားလုံးသော ဗြိတိသျှဘားမားတို့၏ မြို့တော်အဖြစ် တည်ရှိလာခဲ့သည်။ ၁၈၉၀ ခုနှစ်များတွင် ရန်ကုန်မြို့၏ တိုးပွားလာသည့် လူဦးရေများနှင့် ကုန်သွယ်မှုတို့သည် တော်ဝင်ကန်(ယခု ကန်တော်ကြီး)နှင့် အင်းယားကန် တို့၏ မြောက်ဘက်ရှိ ဆင်ခြေဖုံးရပ်ကွက်များတွင် ချမ်းသာကြွယ်ဝသည့် လူနေအိမ်ခြေများကို မွေးဖွားပေးခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် ရန်ကုန်အထွေထွေရောဂါကုဆေးရုံ အပါအဝင် ဆေးရုံများနှင့် ကောလိပ်များကိုလည်း တည်ဆောက်ပေးခဲ့သည်။ ကိုလိုနီခေတ်ရန်ကုန်ကို ၎င်း၏ကျယ်ပြန့်သောပန်းခြံများ၊ ရေကန်များ၊ ရောပြွမ်းနေသည့် ခေတ်မီအဆောက်အအုံများနှင့် ရှေးရိုးအတိုင်း သစ်သားတို့ဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားသည့် ဗိသုကာလက်ရာများတို့ဖြင့် “အရှေ့တိုင်း၏ ဥယျာဉ်မြို့တော်” အဖြစ် သိရှိလာခဲ့ကြသည်။ ၂၀ ရာစုနှစ် အစောပိုင်းတွင် ရန်ကုန်မြို့၌ [[လန်ဒန်မြို့]]နှင့် တန်းတူ ပြည်သူလူထု ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းများနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်]] မတိုင်မီက၊ ရန်ကုန်မြို့ရှိ လူဦးရေ ၅၀၀၀၀၀ ၏ ၅၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် အိန္ဒိယ သို့မဟုတ် တောင်အာရှသားများဖြစ်၍ သုံးပုံတစ်ပုံခန့်သည် မြန်မာ၊ ကရင်၊ တရုတ်၊ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာကပြားနှင့် အခြားလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ [[ပထမ ကမ္ဘာစစ်]]ပြီးနောက်၊ ရန်ကုန်သည် လက်ဝဲစွန်းရောက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများ ဦးဆောင်သည့် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး လှုပ်ရှားမှုများ၏ ဗဟိုအချက်အချာနေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၂၀၊ ၁၉၃၆ နှင့် ၁၉၃၈ ခုနှစ်တို့တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရအား သုံးကြိမ်တိုင် နိုင်ငံနှင့်အဝှမ်း ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ရန်ကုန်သည် (၁၉၄၂ - ၄၅) တွင် ဂျပန်လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့ကာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်း ကြီးမားသော ပျက်စီးယိုယွင်းမှုများ ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန္နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့ တွင် ဗြိတိသျှအင်ပါယာထံမှ နိုင်ငံ၏လွတ်လပ်ရေးကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်နှင့် ရန်ကုန်မြို့သည် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ် လာခဲ့သည်။ === လက်ရှိ ရန်ကုန် (၁၉၄၈ မှ ယခု) === ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးကို ရရှိပြီးလျှင်ပြီးခြင်း၊ ကိုလိုနီအမည်များဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည့်လမ်းများ၊ ပန်းခြံများတို့သည် အမျိုးသားရေးအသွင် ပိုမိုဆောင်သည့် မြန်မာအမည်များသို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ ရန်ကုန်မြို့အား နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့၏ အမည်နာမများကို အစွဲပြု၍ခေါ်ဝေါ်ထားသော မြန်မာအမည်များအဖြစ်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီက မြို့တော်၏ အင်္ဂလိပ်အမည်ကို “Yangon” ဟု ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်စေခြင်းနှင့်အတူ အခြားသော အင်္ဂလိပ်အခေါ်အဝေါ်များကိုလည်း မြန်မာအမည်များသို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ [[File:Maharbandulabridgeygn.jpg|right|thumb|မြို့လယ်ခေါင်ရှိ [[မဟာဗန္ဓုလတံတား]]]] လွတ်လပ်ရေးရသည့် အချိန်မှစတင်၍ ရန်ကုန်မြို့ကို ပြင်ပသို့ချဲ့ထွင်ခဲ့သည်။ အဆက်ဆက်သော အစိုးရများသည် ၁၉၅၀ ခုနှစ်များ၌ သာကေတ၊ မြောက်ဥက္ကလာပနှင့် တောင်ဥက္ကလာပမြို့နယ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ၁၉၈၀ ခုနှစ်များ၌ လှိုင်သာယာ၊ ရွှေပြည်သာနှင့် တောင်ဒဂုံမြို့နယ်တို့ကိုလည်းကောင်း တိုးချဲ့မြို့နယ်သစ်များကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ ရန်ကုန်မြို့ကြီးသည် ဧရိယာ စတုရန်းကီလိုမီတာ ၆၀၀ ခန့် ကျယ်ဝန်းသည်။ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း၏ အခြားနိုင်ငံများတို့၏အရေး၌ မစွက်ဖက်ရေးဝါဒဖြင့် အုပ်ချုပ်မှု (၁၉၆၂ - ၁၉၈၈) အတွင်း၊ ရန်ကုန်မြို့၏ အခြေခံအဆောက်အအုံသည် ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှု ညံ့ဖျင်းခြင်း၊ တိုးပွားလာသည့် လူဦးရေနှင့်အညီ မြှင့်တင်နိုင်မှုမရှိခြင်းတို့ကြောင့် ယိုယွင်းပျက်စီးမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် စစ်အစိုးရ၏ ပိုမိုတံခါးဖွင့်လာသည့်ဈေးကွက် မူဝါဒများသည် ပြည်တွင်းနှင့် နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို ဆွဲဆောင်နိုင်မှု ရှိလာခဲ့ပြီး၊ မြို့တော်၏ အခြေခံအဆောက်အအုံကိုလည်း ခေတ်မှီသစ်လွင်မှု၏ မျှတသည့်ပမာဏသို့ ဆောင်ယူလာနိုင်ခဲ့သည်။ မြို့တော်၏ အတွင်းပိုင်းတွင် နေထိုင်သူများကိုလည်း တိုးချဲ့မြို့များသို့ အတင်းအကြပ် လွှဲပြောင်းနေရာ ချထားပေးခဲ့သည်။ များပြားသော ကိုလိုနီခေတ် အဆောက်အအုံများကိုလည်း ဖျက်ဆီးစေ၍၊ မြင့်မားသော ဟိုတယ်များ၊ ရုံးအဆောက်အအုံများ၊ ဈေးရောင်းဆိုင်ခန်းများအတွက် နေရာပေးစေခြင်းဖြင့် မြို့တော်အုပ်ချုပ်သူများသည် ကျော်ကြားထင်ရှားသော ကိုလိုနီခေတ် အဆောက်အအုံ ၂၀၀ ခန့်ကိုလည်း ရန်ကုန်မြို့တော်၏ အမွေအနှစ် စာရင်းသို့ ထည့်သွင်းစေခဲ့သည်။ အဓိက ဆောက်လုပ်မှု အစီအစဉ်များသည် မြို့တော်နှင့် စက်မှုမြစ်ကမ်းပါးဒေသများကို ဆက်သွယ်ပေးသည့် တံတားအသစ်ခြောက်စင်းနှင့် လမ်းမကြီး အသစ် ငါးခုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ သို့တိုင်အောင် ရန်ကုန်၏ များစွာသော နေရာတို့တွင် အခြေခံ စည်ပင်သာယာရေးနှင့် သက်ဆိုင်သော ဝန်ဆောင်မှုဖြစ်သည့် ၂၄ နာရီ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားနှင့် ပုံမှန်အမှိုက်သိမ်းယူမှုတို့ မရှိသေးပဲ ရှိနေခဲ့သည်။ ရန်ကုန်သည် လွတ်လပ်ရေးရပြီးသည်မှ မျိုးနွယ်စုပြုမှုအရ တိုင်းရင်းသားဒေသခံ မြန်မာလူမျိုးများ ပိုမိုရှိလာခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် များစွာသော တောင်အာရှသားများနှင့် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာကပြားများ ထွက်ခွါသွားခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ်များအတွင်း ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းအစိုးရ၏ နိုင်ငံခြားသားများကို ဖိအားပေးသောကြောင့် များပြားသော တောင်အာရှသားများကို ထွက်ခွာသွားစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း များပြားသော တောင်အာရှသားများနှင့် တရုတ်လူမျိုးစုများသည် ရန်ကုန်၌ ဆက်လက်နေထိုင်လျက် ရှိနေသည်။ နိုင်ငံမှ ထွက်ခွါသွားခြင်း သို့တည်းမဟုတ် အခြားသော မြန်မာအုပ်စုတို့ဖြင့် မျိုးမတူသူများလက်ထပ်မှုပြုခြင်း တို့ကြောင့် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာကပြားများသည် သိသာစွာပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ကြသည်။ ရန်ကုန်မြို့သည် ၁၉၇၄၊ ၁၉၈၈နှင့် ၂၀၀၇ ခုနှစ်များတွင် အစိုးရဆန့်ကျင်မှု၊ ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြမှုများ၏ ဗဟိုအချက်အချာဖြစ်ခဲ့သည်။ ဆန္ဒပြသူများအား အစိုးရမှ ပစ်ခတ်မှုပြုတိုင်း သွေးမြေကျမှုများကို မြို့တော်၏ လမ်းများပေါ်တွင် မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။ မေလ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း[[နာဂစ်မုန်တိုင်း|နာဂစ်]]သည် ရန်ကုန်မြို့ ကိုတိုက်ခတ်ခဲ့သည်။ မြို့တော်၌ လူအသေအပျောက် အနည်းငယ်ရှိခဲ့ပြီး လေးပုံသုံးပုံသော ရန်ကုန်မြို့၏ စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံတို့ ဖျက်ဆီးခံရ၍၊ ခန့်မှန်းခြေအမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၈၀၀ ဖိုးခန့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလတွင် စစ်အစိုးရသည် ရန်ကုန်မြောက်ဘက် မိုင် ၂၀၀ (၃၂၂ ကီလိုမီတာ) အကွာရှိ နေပြည်တော် ကို အုပ်ချုပ်မှုမြို့တော်အသစ်အဖြစ် သတ်မှတ်၍၊ တပြိုင်နက်တည်းမှာပင် များစွာသော အစိုးရဌာနများကို အသစ်တည်ဆောက်ပြီးသည့် မြို့တော်သို့ ပြောင်းရွှေ့စေခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေကာမူ ရန်ကုန်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးမားဆုံးမြို့တော်နှင့် အရေးကြီးဆုံးစီးပွားရေးဗဟိုအချက်အချာ အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။ == ပထဝီဝင်အနေအထား == [[File:Rangoon 96.19638E 16.84495N.jpg|thumb|ရန်ကုန်မြို့ပြဧရိယာ]]ရန်ကုန်မြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး ရန်ကုန်မြစ်နှင့် ပဲခူးမြစ်တို့ စီးဝင်ရာ မုတ္တမပင်လယ်ကွေ့မှ {{convert|30|km|disp=သို့မဟုတ်|sp=us}}ကွာဝေးသည်။ === ရာသီဥတု === <!-- {{climate chart | Yangon | 17.9 | 32.2 | 5 | 19.3 | 34.5 | 2 | 21.6 | 36.0 | 7 | 24.3 | 37.0 | 51 | 25.0 | 33.4 | 303 | 24.5 | 30.2 | 547 | 24.1 | 29.7 | 559 | 24.1 | 29.6 | 602 | 24.2 | 30.4 | 368 | 24.2 | 31.5 | 206 | 22.4 | 32.0 | 60 | 19.0 | 31.5 | 7 |float=left |source=[http://www.worldweather.org/180/c00232.htm WMO] |clear=none }} --> ရန်ကုန်မြို့ဟာ [[:en:Köppen climate classification|ကိုပင်၏ ဥတုရာသီ အမျိုးအစားခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်း]]စနစ်အရ [[:en:tropical monsoon climate|အပူပိုင်းမုတ်သုံရာသီဥတု]]အတွင်း တည်ရှိသည်။<ref name=Peel>{{cite journal | author=Peel, M. C. and Finlayson, B. L. and McMahon, T. A. | year=2007 | title=Updated world map of the Köppen–Geiger climate classification | journal=Hydrol. Earth Syst. Sci. | volume=11 | pages=1633–1644 | doi=10.5194/hess-11-1633-2007 | url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf | issn=1027-5606 | archive-date=3 February 2012 | access-date=31 July 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120203170339/http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf | url-status=dead }}</ref> မြို့တော်တွင် မိုးရာသီကာလသည် ရှည်ကြာလေ့ရှိပြီး မေလမှ အောက်တိုဘာလအထိရှိတက်ကာ မိုးရေအများအပြား ရရှိသည်။ နိုဝင်ဘာလမှ ဧပြီလတိုင်အောင် ခြောက်သွေ့သောရာသီပင် မိုးဖွဲ့များ ကျတက်သေးသည်။ များသောအားဖြင့် ရန်ကုန်၌ မိုးများ သည်းထန်စွာရွာသွန်းခြင်းကို မုတ်သုံရာသီကာလအတွင်း တွေ့ရသည်။ တစ်နှစ်ပြီးတစ်နှစ် ကူးပြောင်းလာသည်နှင့် ရန်ကုန်မြို့၏ အပူချိန်သည် အနည်းငယ်ခြားနားလာတက်ကာ ပျမ်းမျှအမြင့်ဆုံးအပူချိန်သည် {{convert|29|to|36|C|F}} ထိ ရှိတက်ပြီး ပျမ်းမျှအနိမ့်ဆုံးအပူချိန်သည် {{convert|18|to|25|C|F}} ထိ ရှိတက်သည်။ {{Clear right}} {{Weather box|location = ရန်ကုန်မြို့ (၁၉၆၁—၁၉၉၀) |single line = Y |metric first = Y |Jan record high C = 37.8 |Feb record high C = 38.3 |Mar record high C = 39.4 |Apr record high C = 41.1 |May record high C = 40.6 |Jun record high C = 36.7 |Jul record high C = 33.9 |Aug record high C = 33.9 |Sep record high C = 34.4 |Oct record high C = 35.0 |Nov record high C = 35.0 |Dec record high C = 35.6 |year record high C = 41.1 |Jan high C = 32.2 |Feb high C = 34.5 |Mar high C = 36.0 |Apr high C = 37.0 |May high C = 33.4 |Jun high C = 30.2 |Jul high C = 29.7 |Aug high C = 29.6 |Sep high C = 30.4 |Oct high C = 31.5 |Nov high C = 32.0 |Dec high C = 31.5 |year high C = 32.3 |Jan mean C = 25.1 |Feb mean C = 26.9 |Mar mean C = 28.8 |Apr mean C = 30.7 |May mean C = 29.2 |Jun mean C = 27.4 |Jul mean C = 26.9 |Aug mean C = 26.9 |Sep mean C = 27.3 |Oct mean C = 27.9 |Nov mean C = 27.2 |Dec mean C = 25.3 |year mean C = 27.5 |Jan low C = 17.9 |Feb low C = 19.3 |Mar low C = 21.6 |Apr low C = 24.3 |May low C = 25.0 |Jun low C = 24.5 |Jul low C = 24.1 |Aug low C = 24.1 |Sep low C = 24.2 |Oct low C = 24.2 |Nov low C = 22.4 |Dec low C = 19.0 |year low C = 22.6 |Jan record low C = 12.8 |Feb record low C = 13.3 |Mar record low C = 16.1 |Apr record low C = 20.0 |May record low C = 20.6 |Jun record low C = 21.7 |Jul record low C = 21.1 |Aug record low C = 20.0 |Sep record low C = 22.2 |Oct record low C = 21.7 |Nov record low C = 16.1 |Dec record low C = 12.8 |year record low C = 12.8 |rain colour = green |Jan rain mm = 5 |Feb rain mm = 2 |Mar rain mm = 7 |Apr rain mm = 15 |May rain mm = 303 |Jun rain mm = 547 |Jul rain mm = 559 |Aug rain mm = 602 |Sep rain mm = 368 |Oct rain mm = 206 |Nov rain mm = 60 |Dec rain mm = 7 |year rain mm = 2681 |Jan rain days = 0.2 |Feb rain days = 0.2 |Mar rain days = 0.4 |Apr rain days = 1.6 |May rain days = 12.6 |Jun rain days = 25.3 |Jul rain days = 26.2 |Aug rain days = 26.1 |Sep rain days = 19.5 |Oct rain days = 12.2 |Nov rain days = 4.8 |Dec rain days = 0.2 |year rain days = 129.3 |Jan humidity = 62 |Feb humidity = 66 |Mar humidity = 69 |Apr humidity = 66 |May humidity = 73 |Jun humidity = 85 |Jul humidity = 86 |Aug humidity = 87 |Sep humidity = 85 |Oct humidity = 78 |Nov humidity = 71 |Dec humidity = 65 |year humidity = 74 |Jan sun = 300 |Feb sun = 272 |Mar sun = 290 |Apr sun = 292 |May sun = 181 |Jun sun = 80 |Jul sun = 77 |Aug sun = 92 |Sep sun = 97 |Oct sun = 203 |Nov sun = 280 |Dec sun = 288 |year sun = 2452 |source 1 = World Meteorological Organization,<ref name="WMO">{{cite web | url = http://www.worldweather.org/180/c00232.htm | title = World Weather Information Service – Yangon | publisher = World Meteorological Organization | accessdate = 8 May 2012}}</ref> Sistema de Clasificación Bioclimática Mundial (extremes)<ref name=extremes>{{cite web | url = http://www.globalbioclimatics.org/station/my-rangu.htm | title = Burma (Myanmar) - Rangun | publisher = Centro de Investigaciones Fitosociológicas | language = Spanish | accessdate = February 23, 2013 | archivedate = 14 March 2016 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160314021815/http://www.globalbioclimatics.org/station/my-rangu.htm }}</ref> |source 2 = Danish Meteorological Institute (sun and relative humidity)<ref name=DMI>{{cite web | last1 = Cappelen | first1 = John | last2 = Jensen | first2 = Jens | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130427173827/http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf | archivedate = April 27, 2013 | url = http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf | work = Climate Data for Selected Stations (1931-1960) | title = Myanmar - Rangoon | page = 189 | publisher = Danish Meteorological Institute | language = Danish | accessdate = February 23, 2013}}</ref> |date = March 2011}} == မြို့တော်မြင်ကွင်း == [[File:Yangon.9.jpg|left|thumb|ရန်ကုန်မြို့တိုးတက်လာခြင်း ၁၉၆၃ - ၂၀၀၃]] ၁၉၉၀ ခုနှစ် အလယ်နှစ်များတိုင်အောင် ရန်ကုန်သည် ပဲခူး၊ ရန်ကုန်နှင့် လှိုင်မြစ်တို့အကြား ရှေးရိုးကျွန်းဆွယ် နှင့်တူသော အသွင်သဏ္ဌာန်ဖြင့် ပင်ကိုအတိုင်း တည်ရှိနေခဲ့သည်။ လူအများအပြား ပြောင်းရွှေ့ဝင်ရောက်လာ ကြသော်လည်း မြို့တော်မှာ အပြင်ဘက်သို့ အနည်းငယ်မျှသာ ပြောင်းရွှေ့မှုရှိသည်။ ၁၉၄၄ ခုနှစ်၏ မြေပုံအနေအထားအရ အင်းယားကန်၏ မြောက်ဘက်တွင် အနည်းငယ်မျှသော ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသာရှိခဲ့ပြီး၊ ယခုဘိလပ်မြေဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသော ဧရိယာများ၊ ပြည့်သိပ်နေသော နေအိမ်များသည် ယခင်က ခြုံနွယ် ပိတ်ပေါင်းတို့ဖြင့် ရှိနေခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ နှောင်းပိုင်းနှစ်များမှ စတင်၍ မြို့တော်သည် မြောက်ဘက် [[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]]တည်ရှိနေသည့် နေရာအထိ လျင်မြန်စွာ ကျယ်ပြန့်လာသည်။ သို့ရာတွင် ထွက်ပေါ်လာသည့် အဖြေမှာ မြို့တော်ကို နောက်ပိုင်းသို့ ဖြန့်ချခြင်းဖြစ်၍၊ မြို့လယ်ခေါင် ဧရိယာကို ပထဝီဝင်အရ ဗဟိုနေရာမှ ရွှေ့ပြောင်းယူခြင်း ဖြစ်သည်။ မြို့တော်၏ ဧရိယာအကျယ်အဝန်းသည် ၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် ရ၂.၅၂ စတုရန်းကီလိုမီတာမှ ၁၉၄၀ ခုနှစ်တွင် ၈၆.၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ၊ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ၂၀၈.၅၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ၊ ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် ၃၄၆.၁၃ စတုရန်းကီလိုမီတာနှင့် ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ၅၉၈.၇၅ စတုရန်းကီလိုမီတာသို့ တစ်ဖြည်းဖြည်း တိုးမြှင့်လာသည်။ {| class="wikitable" |- |+နှစ်အလိုက်ပြောင်းလဲလာသည့် ရန်ကုန်မြို့ပြဧရိယာ အနေအထား !ခုနှစ် !!ခေတ် !!ဧရိယာ(စတုရန်းမိုင်) |- |၁၇၅၅||ရန်ကုန်မြို့စတင်တည်ထောင်စဉ်(အလောင်းမင်းတရားလက်ထက်) ||နှစ်မိုင်ခန့်(စတုရန်းမိုင်၏ ရှစ်ပုံတစ်ပုံ) |- |၁၈၅၃||အင်္ဂလိပ်လက်အောက်ကျရောက်စဉ်||၀.၈ |- |၁၉၅၃||ဖဆပလအစိုးရ||၄၇.၅၇ |- |၁၉၇၃||မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ||၈၀.၅၅ |- |၂၀၀၇||နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ||၃၅၂ |- |လက်ရှိ||||၃၅၀ ကျော် |} == ရန်ကုန်မြို့ပြလူဦးရေ == {| class="wikitable" |- ! ခုနှစ် !! ခေတ် !! လူဦးရေ |- |၁၇၅၅ ||ရန်ကုန်စတင်တည်ထောင်စဉ်ကာလ|| ၁၀,၀၀၀ |- | ၁၈၅၃ || အင်္ဂလိပ်တို့ဝင်ရောက်လာချိန်|| ၄၀,၀၀၀ |- | ၁၉၅၃ ||ဖဆပလအစိုးရ || ၈၂၅,၀၀၀ |- |၁၉၇၃-၁၉၈၈ || မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ || ၂,၀၁၅,၂၃၀ |- |၁၉၈၈-၂၀၁၁ || နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ ||၆,၆၀၀,၀၀၀ |- | ၂၀၁၁-၂၀၁၆ || သမ္မတ ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ ||၇,၀၀၀,၀၀၀ |- |၂၀၁၆-၂၀၁၈ |သမ္မတ ဦးထင်ကျော် အစိုးရ | |- |၂၀၁၈-၂၀၂၁ |သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့် အစိုးရ |- |၂၀၂၁-ယနေ့ထိ |နိုင်ငံတော် စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အစိုးရ |- |} <ref>{{Cite web |title=Eleven Media Group Co., Ltd landingpage |url=https://news-eleven.com/ |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == အုပ်ချုပ်ရေး == [[File:Yangoncityhall.PNG|thumb|[[ရန်ကုန်မြို့တော်ခန်းမ]]]] ရန်ကုန်မြို့တော် စီမံခန့်ခွဲခြင်းကိစ္စရပ်များကို [[ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ]] (Yangon City Development Committee) (YCDC) မှ တာဝန်ယူဆောင်ရွက်သည်။ ရန်ကုန်မြို့တော်၏ [[urban planning|မြို့ပြစီမံကိန်း]]များကိုလည်း ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီမှ ထိန်းကြောင်းဆောင်ရွက်သည်။<ref>{{cite web| url=http://www.chijihon.metro.tokyo.jp/asianet/participating_cities/yangon.htm| title=Yangon| accessdate=13 August 2006| publisher=Asian Network of Major Cities 21| archiveurl=https://web.archive.org/web/20060620010837/http://www.chijihon.metro.tokyo.jp/asi| archivedate=20 June 2006}}</ref> ရန်ကုန်မြို့တော်ကို ခရိုင်လေးခုအဖြစ် ခွဲခြားထားသည်။ ထိုခရိုင်လေးခုတွင် မြို့နယ်ပေါင်း ၃၃ ခု ပါဝင်သည်။ [[ရန်ကုန်မြို့တော်ဝန်များစာရင်း|လက်ရှိ ရန်ကုန်မြို့တော်ဝန်]]မှာ ဦးဗိုလ်ဌေးဖြစ်သည်။ (၂၀၂၁)ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်တိုင်း‌ဒေသကြီးအား ခရိုင် (၄)ခုခွဲ၍ အုပ်ချုပ်သည်။ (၂၀၂၂)ခုနှစ် ဧပြီလ (၃၀)ရက်နေ့မှစ၍ ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ်အတွင်း အောက်ပါအတိုင်း ခရိုင်အသစ်များခွဲကာ စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ {| class="wikitable" |- |+ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ်အတွင်းရှိ ခရိုင်များနှင့်မြို့နယ်များ !ခရိုင်!! ပါဝင်သည့်မြို့နယ် |- |[[ဖိုင်:Thingangyun district.svg|thumb]][[သင်္ဃန်းကျွန်းခရိုင်]]|| [[သင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ်]] • [[တောင်ဥက္ကလာပမြို့နယ်]] • [[တာမွေမြို့နယ်]] • [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]] |- |[[ဖိုင်:Botahtaung district.svg|thumb]][[ဗိုလ်တထောင်ခရိုင်]]|| [[ဗိုလ်တထောင်မြို့နယ်]] • [[ဒေါပုံမြို့နယ်]] • [[မင်္ဂလာတောင်ညွန့်မြို့နယ်]] • [[ပုဇွန်တောင်မြို့နယ်]] • [[သာကေတမြို့နယ်]] |- |[[ဖိုင်:Dagonmyothit district.svg|thumb]][[ဒဂုံမြို့သစ်ခရိုင်]]|| [[ဒဂုံမြို့သစ်ဆိပ်ကမ်းမြို့နယ်]] • [[ဒဂုံမြို့သစ်တောင်ပိုင်းမြို့နယ်]] • [[ဒဂုံမြို့သစ်မြောက်ပိုင်းမြို့နယ်]] • [[ဒဂုံမြို့သစ်အရှေ့ပိုင်းမြို့နယ်]] |- |[[ဖိုင်:Kyauktada district.svg|thumb]][[ကျောက်တံတားခရိုင်]] || [[ကျောက်တံတားမြို့နယ်]] • [[ပန်းဘဲတန်းမြို့နယ်]] • [[လမ်းမတော်မြို့နယ်]] • [[လသာမြို့နယ်]] • [[ဒဂုံမြို့နယ်]] |- |[[ဖိုင်:Ahlon district.svg|thumb]][[အလုံခရိုင်]]|| [[အလုံမြို့နယ်]] • [[ကြည့်မြင်တိုင်မြို့နယ်]] • [[စမ်းချောင်းမြို့နယ်]] |- |[[ဖိုင်:Mayangon district.svg|thumb]][[မရမ်းကုန်းခရိုင်]]|| [[မရမ်းကုန်းမြို့နယ်]] • [[လှိုင်မြို့နယ်]] • [[မြောက်ဥက္ကလာပမြို့နယ်]] |- |[[ဖိုင်:Kamayut district.svg|thumb]][[ကမာရွတ်ခရိုင်]]|| [[ကမာရွတ်မြို့နယ်]] • [[ဗဟန်းမြို့နယ်]] |- |[[ဖိုင်:Mingaladon district.svg|thumb]][[မင်္ဂလာဒုံခရိုင်]] |[[မင်္ဂလာဒုံမြို့နယ်]] • [[ရွှေပြည်သာမြို့နယ်]] |- |[[ဖိုင်:Insein district.svg|thumb]][[အင်းစိန်ခရိုင်]] |[[အင်းစိန်မြို့နယ်]] • [[လှိုင်သာယာအရှေ့ပိုင်းမြို့နယ်]] • [[လှိုင်သာယာအနောက်ပိုင်းမြို့နယ်]] |}<ref> ကြေးမုံသတင်းစာ၊ မေ (၁) ၂၀၂၂ </ref> == ပညာရေး == [[File:Main building of the University of Medicine 1, Yangon, 2009.jpg|thumb|ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်]] === အခြေခံပညာ === ရန်ကုန်မြို့တွင် အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းပေါင်း ၁၀၀ ခန့် (ခန့်မှန်း) တည်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://reliefweb.int/map/myanmar/total-number-government-schools-statesregions |accessdate=11 January 2019 |archivedate=30 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181230140305/https://reliefweb.int/map/myanmar/total-number-government-schools-statesregions }}</ref> === အဆင့်မြင့်ပညာ === {{main|ရန်ကုန်ရှိ တက္ကသိုလ်များ}} {{columns-list|width=35em| * [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၊ * [[မြန်မာနိုင်ငံရေကြောင်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ * [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ * ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်၊ * [[ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်]]၊ * [[ဆေးတက္ကသိုလ်(၂) ရန်ကုန်]]၊ * ရန်ကုန်နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်၊ * ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်၊ * ရန်ကုန်အဝေးသင်တက္ကသိုလ်၊ * သွားဘက်ဆိုင်ရာဆေးတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)၊ * သူနာပြုတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)၊ * ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းတက္ကသိုလ် ၊ * ဒဂုံတက္ကသိုလ်၊ * ရန်ကုန်အရှေ့ပိုင်းတက္ကသိုလ်၊ * ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းနည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ * နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မှော်ဘီ)၊ * နည်းပညာတက္ကသိုလ်(သံလျှင်)၊ * ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)၊ * ဆေးဝါးတက္ကသိုလ်၊ * ဆေးဘက်ဆိုင်ရာနည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ * အခြေခံကျန်းမာရေးတက္ကသိုလ်၊ * သတင်းအချက်အလက်နှင့်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ * သမဝါယမတက္ကသိုလ်(သံလျှင်)၊ * အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)၊ * တပ်မတော်ဆေးတက္ကသိုလ်၊ * တပ်မတော်သူနာပြုနှင့်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာတက္ကသိုလ်၊ * နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းတက္ကသိုလ်(​အောက်မြန်မာပြည်)၊ * မြန်မာနိုင်ငံကုန်သွယ်ရေကြောင်းကောလိပ်၊ * ရန်ကင်းပညာရေးဒီဂရီကောလိပ်၊ * သင်္ဃန်းကျွန်းပညာရေးဒီဂရီကောလိပ်၊ * လှည်းကူးပညာရေးဒီဂရီကောလိပ်၊ * အမျိုးသားစီမံခန့်ခွဲမှုဒီဂရီကောလိပ်၊ * သမဝါယမကောလိပ်(ဖောင်ကြီး) }} အစရှိသော အစိုးရပိုင်တက္ကသိုလ်၊ ဒီဂရီကောလိပ်၊ ကောလိပ်များစွာ တည်ရှိသည်။ == ကျန်းမာရေး == === အစိုးရဆေးရုံများ === ==== အစိုးရ အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံများ ==== * ရန်ကုန် အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံကြီး ခေါ် ([[ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]]) * [[အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံသစ်ကြီး (ရန်ကုန်)|ရန်ကုန် အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံသစ်ကြီး]] * [[မြောက်ဥက္ကလာပဆေးရုံ|မြောက်ဥက္ကလာပ အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံကြီး]] * သင်္ဃန်းကျွန်း စံပြ အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံကြီး * အင်းစိန် အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံ * ရန်ကုန် အရှေ့ပိုင်း အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံ * ရန်ကုန် အနောက်ပိုင်း အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံ *တက္ကသိုလ်များ ဆေးရုံ<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.um1ygn.edu.mm/en/announcement/%E2%80%8B%E1%80%98%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9D%E1%80%84/ |accessdate=15 January 2021 |archivedate=2 October 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191002194227/http://www.um1ygn.edu.mm/en/announcement/%E2%80%8B%E1%80%98%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9D%E1%80%84/ }}</ref> ခေါ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဆေးရုံ(ခုတင်-၁၀၀) *ဒဂုံတက္ကသိုလ်ဆေးရုံ (ခုတင်-၅၀)<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.pyithuhluttaw.gov.mm/question-2198 |accessdate=1 January 2019 |archivedate=1 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190101100918/https://www.pyithuhluttaw.gov.mm/question-2198 }}</ref> *လှိုင်သာယာ မြို့နယ်ဆေးရုံ *သာကေတ မြို့နယ်ဆေးရုံ *သန်လျင် အထွေထွေရောဂါကုဆေးရုံကြီး ==== အစိုးရ အထူးကု ဆေးရုံများ ==== * [[ရန်ကုန် ခုတင်(၅၀၀)ဆံ့ အထူးကုဆေးရုံကြီး]] * [[ရန်ကုန်ကလေးဆေးရုံကြီး|ရန်ကုန် ကလေး ဆေးရုံကြီး]] * ရန်ကင်း ကလေး ဆေးရုံကြီး * [[ရန်ကုန် ဗဟိုအမျိုးသမီး ဆေးရုံကြီး]] (ယခင်ကိုလိုနီခေတ် ''Dufferin Maternity'' ဆေးရုံ) *ဗဟန်း အမျိုးသမီး ဆေးရုံ ခေါ် (ဒေါ်ခင်ကြည်ဆေးရုံ)<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://7daydaily.com/story/116216 |accessdate=5 July 2018 |archivedate=28 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180128224038/http://www.7daydaily.com/story/116216 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://news-eleven.com/news/28397 |title=ေဒၚခင္ၾကည္ေဆး႐ုံ၌ ကေလးေမြးဖြားမႈႏွင့္ ပတ္သက္ေသာ က်န္းမာေရးဝန္ေဆာင္မႈမ်ား လုပ္ေဆာင္ေပးမည္ျဖစ္ၿပီး အတြင္းလူနာ ၄၀ အထိ လက္ခံကုသမည္ – Eleven Media Group<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --> |access-date=5 July 2018 |archive-date=16 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716042635/https://news-eleven.com/news/28397 |url-status=dead }}</ref> *တောင်ဥက္ကလာပ မိခင်နှင့်ကလေး ဆေးရုံ *[[အလုပ်သမား ဆေးရုံကြီး (ရန်ကုန်)|ရန်ကုန် အလုပ်သမား ဆေးရုံကြီး]] * [[နား၊ နှာခေါင်း၊ လည်ချောင်း၊ ဦးခေါင်းနှင့် လည်ပင်း ခွဲစိတ်အထူးကု ဆေးရုံကြီး (ရန်ကုန်)|ရန်ကုန် နား နှာခေါင်း လည်ချောင်း ဆေးရုံကြီး]] * ရန်ကုန် စိတ်ကျန်းမာရေး ဆေးရုံကြီး ခေါ် (ရွာသာကြီး စိတ်ကျန်းမာရေး ဆေးရုံကြီး) * ရန်ကုန် အရိုး ဆေးရုံကြီး *ရန်ကုန် မျက်စိ အထူးကု ဆေးရုံကြီး * ရန်ကုန် ကူးစက်ရောဂါကု ဆေးရုံ * ရန်ကုန် တိုင်းရင်းဆေး ဆေးရုံ *အင်းစိန် အောင်ဆန်း တီဘီရောဂါ အထူးကု ဆေးရုံ == အားကစား == [[File:Thuwunna Stadium.JPG|thumb|သုဝဏ္ဏ လူငယ် လေ့ကျင့်ရေး ကွင်း]] နိုင်ငံတွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာ အားကစားပြိုင်ပွဲများအဖြစ် ဘောလုံးနှင့် အခြားအားကစား ပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသော [[သုဝဏ္ဏ လူငယ် လေ့ကျင့်ရေး ကွင်း]]၊ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အားကစားကွင်း]]၊ [[ပဒုမ္မာ အားကစားကွင်း]]၊ [[စလင်း အားကစားကွင်း]] တည်ရှိသည်။ [[၁၉၆၁ အရှေ့တောင်အာရှကျွန်းဆွယ် အားကစားပွဲတော်]] နှင့် [[၁၉၆၉ အရှေ့တောင်အာရှကျွန်းဆွယ် အားကစားပွဲတော်]] ကို ရန်ကုန်မြို့ အောင်ဆန်းအားကစားကွင်း တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ မြို့ခံအသင် [[ရန်ကုန်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း]]သည် မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်စတင် တည်ထောင်ခဲ့စဉ်ကတည်းက ပါဝင်ခဲ့သော အသင်းတစ်သင်း ဖြစ်သည်။ အိမ်ကွင်းမှ ရန်ကုန်ယူနိုက်တက် အားကစားကွန်ပလပ် ဖြစ်သည်။<ref>http://ygnutd.com</ref> == အထင်ကရနေရာများ == {{seealso| [[ရှေးဟောင်း အမွေအနှစ် အဆောက်အအုံများ၊ ရန်ကုန်|ရန်ကုန်မြို့ပြအမွေအနှစ်]]}} * [[ရွှေတိဂုံစေတီ]](ကမ္ဘာ့အံ့ဖွယ်တစ်ခု အပါအဝင်) * [[ရန်ကုန်မြို့ တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်|တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ် (ရန်ကုန်)]] * [[လှော်ကားသဘာဝဥယျာဉ်]] * [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဈေး]] * [[ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း ပြတိုက်]] * [[အာဇာနည်ဗိမာန်]] * [[လွတ်လပ်ရေးကျောက်တိုင်]] * [[အမျိုးသားပြတိုက်]] * [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] * [[ဆူးလေစေတီတော်]] * [[ကျိုက်ခေါက်စေတီတော်]] * [[ကမ္ဘာအေးစေတီ]] * [[ဗိုလ်တစ်ထောင်ဘုရား]] * [[ဝန်ကြီးများရုံး (ရန်ကုန်)|ဝန်ကြီးများရုံး]] * [[တိုင်းမ်စီးတီး]] * [[ရန်ကုန်မြို့တော်ခန်းမ]] * [[ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] * [[ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[အမျိုးသားဇာတ်ရုံ (ရန်ကုန်)]] * [[စိန့်မေရီဝတ်ပြုကျောင်းကြီး]] * [[ကရဝိက်|ကရဝိက်]] * [[သုဝဏ္ဏ လူငယ် လေ့ကျင့်ရေး ကွင်း]] * [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အားကစားကွင်း| အောင်ဆန်းအားကစားကွင်း]] * [[မြို့မ အထက်တန်းကျောင်း၊ ရန်ကုန်]] * [[ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်]] == ညီအစ်မမြို့တော် == * ယန်ကျိုး၊ ကျန်းစူး ပြည်နယ်၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] *[[ကူမင်းမြို့|ကူမင်းမြို့၊]] [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်ပြည်နယ်၊]] တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ *[[နန်းနင်မြို့|နန်းနင်မြို့၊]] ကွမ်ရှီးကျွမ်းပြည်နယ်၊ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ *[[ဟိုချီမင်းစီးတီး|ဟိုချီမင်းစီးတီး၊]] ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ *[[ဘူဆန်မြို့|ဘူဆန်မြို့၊]] ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ *[[တျူးရင်းမြို့|တျူးရင်းမြို့၊]] အီတလီနိုင်ငံ *[[ဖူကူအိုကာမြို့|ဖူကူအိုကာမြို့၊]] ဂျပန်နိုင်ငံ *[[ကွီဇုန်မြို့|ကွီဇုန်မြို့၊]] ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ == ရန်ကုန်မြို့သစ် == [[ရန်ကုန်မြို့သစ်စီမံကိန်း|ရန်ကုန်မြို့သစ်စီမံကိန်း ( New Yangon City )]] [[လှိုင်သာယာမြို့နယ်|လှိုင်သာယာ]]-[[တွံတေးမြို့နယ်|တွံတေး]] မြစ်ကြောင်းလမ်းမှ [[ဆိပ်ကြီးခနောင်တိုမြို့နယ်]]အကြား '''ရန်ကုန်ဆိပ်ကမ်းမြို့သစ် ( New Yangon Port City )''' [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] တောင်ဘက်အစွန်း '''ဒလမြို့သစ်စီမံကိန်း''' ( Yangon Eco City ) [[ဒလမြို့နယ်]] == ရန်ကုန်မြို့၏ အမြင့်ဆုံး အဆောက်အအုံများ == * Time 108 city * [[ဒိုင်းမွန်းအင်းယားပဲလေစ့်|Diamond Inya places]] * [[M Tower]] * [[Golden City]] * [[တိုင်းမ်စီးတီး|Time City]] == ဓာတ်ပုံများ == <center><gallery> ဖိုင်:RangoonStreetView.jpg|[[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]] ရန်ကုန်မြို့ ဖိုင်:Kandawgyi Lake, Yangon.jpg|[[ကန်တော်ကြီး]] ဖိုင်:St marys.jpg|[[စိန့်မေရီဝတ်ပြုကျောင်းကြီး]] ဖိုင်:Sule-Pagoda by-Night.jpg|[[ဆူးလေစေတီတော်|ဆူးလေစေတီ]] ညမြင်ကွင်း ဖိုင်:Sule Pagoda Yangon Burma.JPG|ဆူးလေစေတီ ဖိုင်:Karaweik-Palace.JPG|[[ကရ​ဝိက်]] ဖိုင်:Shwedagon-Pano.jpg|[[ရွှေတိဂုံဘုရား]] ဖိုင်:General Hospital, Yangon.jpg|[[ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] ဖိုင်:Myoma National School (BEHS No. 2 Dagon).JPG|[[မြို့မ အထက်တန်းကျောင်း၊ ရန်ကုန်]] ဖိုင်:Ygnairport2006.jpg|[[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] ဖိုင်:Martyrs' Mausoleum.jpg|[[အာဇာနည်ဗိမာန်]] ဖိုင်:Myanmar-Yangon-Independence Monument in Mahabandoola park.jpg|alt=(မဟာဗန္ဓုလ ပန်းခြံ)|[[လွတ်လပ်ရေးကျောက်တိုင်]] ဖိုင်:Bogyoke Aung San Market.JPG|[[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဈေး]] ဖိုင်:National Theatre of Yangon.JPG|[[အမျိုးသားဇာတ်ရုံ (ရန်ကုန်)|အမျိုးသားဇာတ်ရုံ]] ဖိုင်:Yangon downtown at night.jpg|[[ရန်ကုန်မြို့]] ဖိုင်:Sule Pagoda.jpg|[[ဆူးလေစေတီတော်|ဆူးလေစေတီ]] [[ဖိုင်:Yangon,_Strand_Hotel,_Myanmar.jpg|thumb|alt=strand hotel, yangon,myanmar|Strand Hotel ရန်ကုန်]] [[ဖိုင်:Botataung_Paya_(226784775).jpeg|thumb|alt=botataung pagoda, Yangon, Myanmar(Burma)|ဗိုလ်တထောင်ကျိုက်ဒေးအပ်ဆံတော်ဦးစေတီတော်]] </gallery></center> == အခြားကြည့်ရန် == * [[ရှေးဟောင်း အမွေအနှစ် အဆောက်အအုံများ၊ ရန်ကုန်|ရန်ကုန်မြို့ပြအမွေအနှစ်]] * [[ပြောင်းလဲထားသော လမ်းနာမည်များ (ရန်ကုန်မြို့)]] == ကိုးကား == {{Reflist|2}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{Commons category|Yangon}} *{{Wikivoyage-inline|Yangon}} * [http://www.yangoncity.com.mm/ Yangon City Hall website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100522073713/http://www.yangoncity.com.mm/ |date=22 May 2010 }} * [http://wikitravel.org/en/Yangon Yangon Travel Guide] * [http://maps.google.com/maps?ll=16.813545,96.170197&spn=0.166014,0.234180&t=k&hl=en Satellite picture by Google Maps] {{ရန်ကုန်တိုင်း}} [[Category:ရန်ကုန်မြို့|*]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆိပ်ကမ်းများ]] 5c9k48e2068tcotcl1e75u6wqos82xn 1049597 1049556 2026-08-20T18:24:51Z Dr Lotus Black 31011 "[[ရန်ကုန်မြို့]]" ကို ကာကွယ်ခဲ့သည် ([ပြင်ဆင်ရန်=အလိုအလျောက် အတည်ပြုထားသော အသုံးပြုသူများကိုသာ ခွင့်ပြုသည်] (အနန္တ) [ရွှေ့ရန်=အလိုအလျောက် အတည်ပြုထားသော အသုံးပြုသူများကိုသာ ခွင့်ပြုသည်] (အနန္တ)) 1043079 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = Yangon (Rangoon) | other_name = မဟာရန်ကုန် | settlement_type = တိုင်းဒေသကြီးမြို့တော် | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = ShwedagonPagoda.jpg | photo2a = 2016 Rangun, Dawny budynek Sądu Najwyższego (01).jpg | photo2b = Yangon downtown at night.jpg | photo3a = Sule Pagoda Yangon Burma.JPG | photo3b = Buildings along the river in Yangon.jpg | photo4a = KandawgyiLake (cropped).jpg | spacing = 2 | border = 2 | color_border = green | color = yellow | size = 280 | foot_montage = ရန်ကုန်မြို့တော် မြင်ကွင်းအစုံစုံ }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Flag of Yangon Region.svg | flag_size = 100px | image_seal = Seal of Yangon Region Government.png | seal_size = 100px | image_shield = | shield_size = | nickname = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_map = | mapsize = | map_caption = ရန်ကုန် | image_map1 = | mapsize1 = 200px | map_caption1 = | pushpin_map = Myanmar | pushpin_label_position = left | pushpin_map_caption = ရန်ကုန်မြို့တည်နေရာ | coordinates = {{Coord|16|51|N|96|11|E|region:MM|display=inline,title}} <!-- Location ------------------>| subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} <!-- See [[Country]] before reverting. a country is what is governed by a state, not the state/government itself. --> | subdivision_type1 = ဒေသ | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းဒေသကြီးများ|တိုင်းဒေသကြီး]] | subdivision_type3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name1 = [[အောက်မြန်မာပြည်]] | subdivision_name2 = [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] | subdivision_name3 = | subdivision_name4 = <!-- Politics -----------------> | established_title = တည်ထောင် | established_date = ၆ ရာစု | established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> | established_date2 = | established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> | established_date3 = <!-- Area ---------------------> | government_footnotes = | government_type = [[ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ]] | leader_title = [[မြို့တော်ဝန်]] | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_urban_km2 = 598.75 | area_metro_km2 = 10170 | elevation_m = | population_as_of = ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း | population_density_urban_km2 = auto | population_density_urban_sq_mi = auto | population_urban = 5,160,512 | population_rural = 2,200,191 | population_density_metro_km2 = auto | population_density_metro_sq_mi = auto | population_metro = 7,360,703 | population_metro_footnotes = <ref name="census-2014">{{cite book|title=Census Report|publisher=Ministry of Immigration and Population|location=Naypyitaw|date=May 2015|series=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|volume=2|page=31|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> | population_blank1_title = လူမျိုးများ | population_blank1 = [[ဗမာ]]၊ [[မြန်မာပြည်ဖွား အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ|အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ]]၊[[မြန်မာပြည်ဖွား တရုတ်လူမျိုးများ|တရုတ်နွယ်ဖွားများ]]၊အခြား [[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ]] | population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု | population_blank2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ၉၁%<br> [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] ၄.၇%<br>ခရစ်ယာန် ၃.၂%<br> [[ဟိန္ဒူ]] ၁.၀%<br>အခြား ၀.၁% | population_demonym = | timezone = {{အာရှ/ရန်ကုန်}} | utc_offset = +6:30 | area_code = ၀၁ | registration_plate = YGN | website = {{URL|https://www.yangon.gov.mm/}} | name = ရန်ကုန် | native_name = | native_name_lang = my | timezone1 = [[Asia/Yangon|အာရှ/ရန်ကုန်]] | utc_offset1 = +၆:၃၀ }} '''ရန်ကုန်မြို့''' ({{lang-en|Yangon}}၊ ယခင်အမည်: '''Rangoon''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ယခင် ရုံးစိုက်ရာ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြို့တော်များ စာရင်း|မြို့တော်]]ဟောင်းဖြစ်ပြီး [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၏ ရုံးစိုက်ရာ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်၊ မတ်လမှ စတင်၍ တရားဝင်အုပ်ချုပ်ရေးမြို့တော်ကို [[နေပြည်တော်]]သို့ ပြောင်းရွှေ့သတ်မှတ်ခဲ့သော်လည်း၊<ref name=":0">{{Cite news| url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4848408.stm | title =Burma's new capital stages parade |publisher=BBC News | date =27 March 2006 | accessdate =3 August 2006}}</ref> လူဦးရေ ၈ သန်းနီးပါး ရှိသော ရန်ကုန်မြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးသော မဟာမြို့ကြီး နှင့် အရေးအကြီးဆုံးသော စီးပွားရေး၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အချက်အချာမြို့ကြီးအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="UNPop">{{cite web |title=Yangon, Myanmar Population |url=https://worldpopulationreview.com/world-cities/yangon-population |website=World Population Review |access-date=2026-07}}</ref> ရန်ကုန်မြို့၏ မြို့ပြအခြေခံအဆောက်အအုံသည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အခြားသော မြို့ကြီးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရဆဲဖြစ်သော်လည်း၊ မော်တော်ကားလမ်းမကြီးများ၊ အထပ်မြင့်အဆောက်အအုံများနှင့် စီးပွားရေးဇုန်များ တိုးချဲ့မှုကြောင့် ဆယ်စုနှစ်အတွင်း အရှိန်အဟုန်ဖြင့် တိုးတက်ပြောင်းလဲ လာခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ရန်ကုန်မြို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ မြို့ကြီးများအနက် ကိုလိုနီခေတ်လက်ရာ အဆောက်အအုံ အများဆုံး ကျန်ရှိနေသည့်မြို့အဖြစ် ကမ္ဘာ့ခရီးသွားကဏ္ဍတွင် ထင်ရှားသည်။<ref name="bygone">{{Cite news|last=Martin |first=Steven |date=30 March 2004 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3578993.stm |title=Burma maintains bygone buildings |publisher=BBC News |accessdate=22 May 2006}}</ref> ထိုကိုလိုနီခေတ် ဗိသုကာလက်ရာများကို ရန်ကုန်အမွေအနှစ်ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့ (Yangon Heritage Trust - YHT) မှ စနစ်တကျ ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းလျက်ရှိပြီး အပြာရောင်ကမ္ပည်းပြား များ တပ်ဆင်ကာ သမိုင်းဝင်နယ်မြေအဖြစ် မြှင့်တင်လျက်ရှိသည်။<ref name="YHT">{{cite web |title=Yangon Heritage Trust Blue Plaques |url=https://www.yangonheritagetrust.org/ |website=Yangon Heritage Trust |access-date=2026-07 |archive-date=26 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926184557/https://www.yangonheritagetrust.org/ |url-status=dead }}</ref>မြို့၏ ဗဟိုချက်တွင် တည်ရှိသော နှစ်ပေါင်း ၂,၆၀၀ ကျော် သက်တမ်းရှိ [[ရွှေတိဂုံစေတီတော်]]မြတ်ကြီးသည် ရန်ကုန်မြို့၏ အထွတ်အမြတ်ထားရာ အဓိက ပြယုဂ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == ဝေါဟာရရင်းမြစ် == ရန်ကုန်မြို့သည် ရှေးယခင်က ဒဂုံဟုခေါ်သော ရွာကြီးတစ်ရွာဖြစ်သည်။ [[ဒဂုံ]]ဟူသော အမည်သည် မွန် ဝေါဟာရ ဒဂုင်(မြန်မာအသံထွက်-ဒဂုန်)၊ လဂုင်(မြန်မာအသံထွက်-လဂုန်)တို့က ဆင်းသက်လာပြီး ဒဂုံဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုနာမည်သည် [[ရွှေတိဂုံစေတီတော်]]ကြီး၏ ဘွဲ့မည်တော်ဖြစ်သည်။ ဘုရင်မကြီး [[ရှင်စောပု]]က ရွှေတိဂုံစေတီတော်မြတ်ကြီး၏ ဉာဏ်တော်ကိုမြှင့်ပြီး တည်ဆောက်ပြီးသောအခါ ကျာ်ဒဂုင် (ကျိုက်ဒဂုံ-ဒဂုံဘုရား)ဟု ဘွဲ့မည်ပေးလိုက်သည်။ တချို့ ပညာရှင်များက တောင်သုံးလုံးမြို့ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော တိကုမ္ဘနဂရဆိုသည့် ပါဠိဝေါဟာရက ဆင်းသက်ကြောင်း၊ တိကုမ္ဘက တိကုမ်၊ တိဂုံ၊ ဒဂုံဟု ပြောင်းလဲလာကြောင်း ဆိုကြသည်။ မွန်ဝေါဟာရကလည်း ကုန်းမြင့်ပေါ်ကစေတီဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ <ref>မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)</ref> ခရစ်နှစ် ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် [[အလောင်းမင်းတရား]]ကြီးက ရန်အပေါင်းကုန်စင်ပြီဟုအဓိပ္ပာယ်ဖြင့် ရန်ကုန်မြို့ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ==တည်နေရာ== [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ အကြီးဆုံးဆိပ်ကမ်းမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၆ ဒီဂရီ ၄၆ မိနစ် နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ ဒီဂရီ ၁ဝ မိနစ် ဆုံရာတွင် တည်ရှိသည်။ [[ရန်ကုန်မြစ်]](ခေါ်)လှိုင်မြစ်နှင့် [[ပုဇွန်တောင်ချောင်း]]၊ [[ပဲခူးမြစ်]]တို့ ဆုံရာအရပ်တွင် တည်ရှိ၍ ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးများသည် ပကတိအားဖြင့် လုံခြုံသော ရန်ကုန်ဆိပ်ကမ်းသို့အရောက် ဝင်ထွက်သွားလာနိုင်သည်။ ရန်ကုန်မြို့သည် ပင်လယ်ဝမှ ၂၁-မိုင်သာ ဝေးသည်။ ပြည်တွင်းကျောထောက်နောက်ခံ နယ်များနှင့်လည်း [[ကုန်းလမ်း]]၊ [[ရေလမ်း]]၊ [[လေကြောင်းလမ်း]]တို့ဖြင့် ဆက်သွယ်လျက် ရှိလေသည်။ တံခါးမကြီးသဖွယ်ဖြစ်၍ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးအတွက် အချက်အချာဌာနလည်း ဖြစ်လေသည်။ == သမိုင်း == === ဒဏ္ဍာရီ === ရန်ကုန်မြို့တွင် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀–၂၆၀၀ အထက်ကာလ (သို့) [[မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း]]၊ အတွဲ (၁၁) အဆိုအရ မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃ ခုနှစ် ဘီစီ (၅၈၈) ခရစ်နှစ်တွင် [[ဗုဒ္ဓဝင်]] ထဲတွင်ပါဝင်သည့် [[ဂေါတမဗုဒ္ဓ]] မြတ်စွာဘုရား၏ ဆံတော်ဓာတ်မြတ်များကို [[မွန်လူမျိုး|မွန်တိုင်းပြည်]]ဘုရင် ဥက္ကလာပမင်းကြီး စိုးစံရာ ဥက္ကလာပတိုင်း၊ ဥက္ကလာပမြို့ [[သိင်္ဂုတ္တရကုန်းတော်|သိင်္ဂုတ္တရကုန်း]]ပေါ်ရှိ [[ရွှေတိဂုံစေတီတော်]]တွင် [[တဖုဿနှင့် ဘလ္လိက]] ကုန်သယ်ညီနောင်မှာ ဌာပနာသည့်သမိုင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်<ref> [[မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း]]၊ အတွဲ (၁၁) စာမျက်နှာ ၁၃၁ </ref> ဟူ၍ မြန်မာတို့က ယုံကြည်ကြသော်လည်း အထောက်အထား တိတိကျကျမရှိပေ။ [[File:Yangon.1.jpg|thumb|ရှေ့ဟောင်း ရန်ကုန်မြို့ မြေပုံ]] === အေဒီ ၆ မှ ၁၈ ရာစု === ရန်ကုန်မြို့အား [[ဒဂုံမြို့နယ်|ဒဂုံရွာ]]အဖြစ် [[အောက်မြန်မာပြည်]]ကို လွှမ်းမိုးကြီးစိုးသော [[မွန်လူမျိုး]]များက အေဒီ ၆ ရာစုတွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဒဂုံသည် ၁၄ ရာစု [[ဟံသာဝတီ|ဟံသာဝတီခေတ်]]တွင် အရေးကြီးသော ဘုရားဖူးမြို့ ဖြစ်လာခဲသည်။ [[မဂဒူးမင်းဆက်]] ခေါ် (ဝါရီရူးမင်းဆက်)တွင် (၈) ဆက်မြောက်မင်းဖြစ်သော [[ဗညားဦး]]၏ အစ်မတော် မွန်မင်းသမီး မဟာဒေဝီသည် ဒဂုံမြို့ကို စားစေကာ ခရစ်နှစ် ၁၃၆၄-၁၃၉၂ အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။<ref>Pan Hla, Nai (2005) [1968]. Razadarit Ayedawbon (in Burmese) (8th printing, 2005 ed.). Yangon: Armanthit Sarpay. p. 54.</ref> [[မဂဒူးမင်းဆက်]] တွင် (၁၅) ဆက်မြောက်မင်းဖြစ်သော ဘုရင်မကြီး [[ရှင်စောပု]] သည် သူမ၏ ဟံသာဝတီပဲခူးထီးနန်းကို သားမက်တော် ဓမ္မစေတီမင်းအားအပ်နှံ၍ ၁၄၆၀ ခုနှစ်တွင် ဒဂုံမြို့ရှိ ရွှေတိဂုံစေတီအနီးတွင် နန်းတော်ငယ်တည်ကာ ဟံသာဝတီပဲခူးထီးနန်းကို အဝေးမှထိန်းကွပ်ပေးရင်း တရားဓမ္မဖြင့် သူမဘဝ၏ နောက်ဆုံးလက်ကျန်နေ့ရက်များကို ဖြတ်သန်း စံနေတော်မူခဲ့သည်။<ref>[https://archive.org/stream/imperialgazettee21grea#page/212/mode/2up Imperial gazetteer of India<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref> === အေဒီ ၁၈ မှ ၁၉ ရာစု === ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် [[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်]] ထူထောင်သော [[အလောင်းမင်းတရား]] သည် ဒဂုံမြို့ကို အောင်နိုင်ပြီး “ရန်ကုန်”ဟု အမည်သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ဒဂုံမြို့ပတ်လည်တွင် တိုးမြင့်၍ အခြေချနေထိုင်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှပိုင်အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ သည် ၁၇၉၀ ခုနှစ်များတွင် စက်ရုံ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။<ref>"Rangoon City", ''Imperial Gazetteer of India'', Oxford: Clarendon Press, 1908</ref> ၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၃၀၀၀၀ နေထိုင်ခဲ့သည်။<ref>Jedidiah Morse; Richard C. Morse (1823), "Rangoon", ''A New Universal Gazetteer'' (4th ed.), New Haven: S. Converse</ref> ကုန်းဘောင်မင်းဆက် (၇) ဆက်မြောက်မင်းဖြစ်သော [[ဘကြီးတော်(စစ်ကိုင်းမင်း)|ဘကြီးတော်ဘုရား]] လက်ထက် [[ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ]] (၁၈၂၄ - ၂၆) တွင် ဗြိတိသျှတို့သည် ရန်ကုန်မြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သော်လည်း၊ စစ်ပြီးသည့်နောက် [[ရန္တပိုစာချုပ်]] အရ ရန်ကုန်မြို့ကို မြန်မာတို့လက်ထဲ ပြန်လည်လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ မြန်မာဘုရင် [[သာယာဝတီမင်း]] လက်ထက် ၁၈၄၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့သည် မီးသင့်ပြီး ပျက်စီးခဲ့သည်။ === ကိုလိုနီခေတ် ရန်ကုန် (၁၈၅၂ မှ ၁၉၄၈) === [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဗြိတိသျှ]]တို့သည် ရန်ကုန်နှင့် အောက်မြန်မာပြည် အားလုံးကို ၁၈၅၂ ခုနှစ် [[ဒုတိယအင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ်]] တွင် သိမ်းယူချုပ်ကိုင်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ရန်ကုန်မြို့သည် ရွှေတိဂုံဘုရားကို ဗဟိုပြုထားပြီး သေးငယ်သော ငါးဖမ်းရွာလေး တစ်ရွာသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ရန်ကုန်မြို့ကို ဗြိတိသျှဘားမား၏ စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေး အချက်အချာကျသော မြို့တစ်မြို့အဖြစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ စစ်[[အင်ဂျင်နီယာ]] ဗိုလ်အလက်ဇန္ဒားဖရေဇာ၏ ဒီဇိုင်းပုံစံကို အခြေပြု၍ ဗြိတိသျှများသည် ဂရစ်စီမံချက်ဖြင့် [[ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ|မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ]]တွင် အရှေ့ဘက်၌ ပုစွန်တောင်ချောင်းငယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ရန်ကုန်မြစ်ကို နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ပြီး မြို့တော်သစ်တစ်ခု တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၈၇၈ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့သည် ရန်ကုန်ကောလိပ် (ယခု [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်|ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်]])ကို ဗြိတိသျှ-အိန္ဒိယရှိ [[ကာလကတ္တားမြို့|ကလက္ကတား]] တက္ကသိုလ် လက်အောက်ခံအဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ [[File:Secretariat Building, Yangon.jpg|thumb|[[ဝန်ကြီးများရုံး (ရန်ကုန်)|အတွင်းဝန်များရုံး]] (ခရစ်နှစ် ၁၉၁၀ခုနှစ်)]] ၁၈၈၅ ခုနှစ် [[တတိယ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ်]] တွင် ဗြိတိသျှတို့သည် အထက်မြန်မာပြည်ကို သိမ်းယူခဲ့ပြီးနောက် ရန်ကုန်မြို့သည် အားလုံးသော ဗြိတိသျှဘားမားတို့၏ မြို့တော်အဖြစ် တည်ရှိလာခဲ့သည်။ ၁၈၉၀ ခုနှစ်များတွင် ရန်ကုန်မြို့၏ တိုးပွားလာသည့် လူဦးရေများနှင့် ကုန်သွယ်မှုတို့သည် တော်ဝင်ကန်(ယခု ကန်တော်ကြီး)နှင့် အင်းယားကန် တို့၏ မြောက်ဘက်ရှိ ဆင်ခြေဖုံးရပ်ကွက်များတွင် ချမ်းသာကြွယ်ဝသည့် လူနေအိမ်ခြေများကို မွေးဖွားပေးခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် ရန်ကုန်အထွေထွေရောဂါကုဆေးရုံ အပါအဝင် ဆေးရုံများနှင့် ကောလိပ်များကိုလည်း တည်ဆောက်ပေးခဲ့သည်။ ကိုလိုနီခေတ်ရန်ကုန်ကို ၎င်း၏ကျယ်ပြန့်သောပန်းခြံများ၊ ရေကန်များ၊ ရောပြွမ်းနေသည့် ခေတ်မီအဆောက်အအုံများနှင့် ရှေးရိုးအတိုင်း သစ်သားတို့ဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားသည့် ဗိသုကာလက်ရာများတို့ဖြင့် “အရှေ့တိုင်း၏ ဥယျာဉ်မြို့တော်” အဖြစ် သိရှိလာခဲ့ကြသည်။ ၂၀ ရာစုနှစ် အစောပိုင်းတွင် ရန်ကုန်မြို့၌ [[လန်ဒန်မြို့]]နှင့် တန်းတူ ပြည်သူလူထု ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းများနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်]] မတိုင်မီက၊ ရန်ကုန်မြို့ရှိ လူဦးရေ ၅၀၀၀၀၀ ၏ ၅၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် အိန္ဒိယ သို့မဟုတ် တောင်အာရှသားများဖြစ်၍ သုံးပုံတစ်ပုံခန့်သည် မြန်မာ၊ ကရင်၊ တရုတ်၊ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာကပြားနှင့် အခြားလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ [[ပထမ ကမ္ဘာစစ်]]ပြီးနောက်၊ ရန်ကုန်သည် လက်ဝဲစွန်းရောက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများ ဦးဆောင်သည့် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး လှုပ်ရှားမှုများ၏ ဗဟိုအချက်အချာနေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၂၀၊ ၁၉၃၆ နှင့် ၁၉၃၈ ခုနှစ်တို့တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရအား သုံးကြိမ်တိုင် နိုင်ငံနှင့်အဝှမ်း ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ရန်ကုန်သည် (၁၉၄၂ - ၄၅) တွင် ဂျပန်လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့ကာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်း ကြီးမားသော ပျက်စီးယိုယွင်းမှုများ ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန္နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့ တွင် ဗြိတိသျှအင်ပါယာထံမှ နိုင်ငံ၏လွတ်လပ်ရေးကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်နှင့် ရန်ကုန်မြို့သည် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ် လာခဲ့သည်။ === လက်ရှိ ရန်ကုန် (၁၉၄၈ မှ ယခု) === ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးကို ရရှိပြီးလျှင်ပြီးခြင်း၊ ကိုလိုနီအမည်များဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည့်လမ်းများ၊ ပန်းခြံများတို့သည် အမျိုးသားရေးအသွင် ပိုမိုဆောင်သည့် မြန်မာအမည်များသို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ ရန်ကုန်မြို့အား နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့၏ အမည်နာမများကို အစွဲပြု၍ခေါ်ဝေါ်ထားသော မြန်မာအမည်များအဖြစ်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီက မြို့တော်၏ အင်္ဂလိပ်အမည်ကို “Yangon” ဟု ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်စေခြင်းနှင့်အတူ အခြားသော အင်္ဂလိပ်အခေါ်အဝေါ်များကိုလည်း မြန်မာအမည်များသို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ [[File:Maharbandulabridgeygn.jpg|right|thumb|မြို့လယ်ခေါင်ရှိ [[မဟာဗန္ဓုလတံတား]]]] လွတ်လပ်ရေးရသည့် အချိန်မှစတင်၍ ရန်ကုန်မြို့ကို ပြင်ပသို့ချဲ့ထွင်ခဲ့သည်။ အဆက်ဆက်သော အစိုးရများသည် ၁၉၅၀ ခုနှစ်များ၌ သာကေတ၊ မြောက်ဥက္ကလာပနှင့် တောင်ဥက္ကလာပမြို့နယ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ၁၉၈၀ ခုနှစ်များ၌ လှိုင်သာယာ၊ ရွှေပြည်သာနှင့် တောင်ဒဂုံမြို့နယ်တို့ကိုလည်းကောင်း တိုးချဲ့မြို့နယ်သစ်များကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ ရန်ကုန်မြို့ကြီးသည် ဧရိယာ စတုရန်းကီလိုမီတာ ၆၀၀ ခန့် ကျယ်ဝန်းသည်။ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း၏ အခြားနိုင်ငံများတို့၏အရေး၌ မစွက်ဖက်ရေးဝါဒဖြင့် အုပ်ချုပ်မှု (၁၉၆၂ - ၁၉၈၈) အတွင်း၊ ရန်ကုန်မြို့၏ အခြေခံအဆောက်အအုံသည် ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှု ညံ့ဖျင်းခြင်း၊ တိုးပွားလာသည့် လူဦးရေနှင့်အညီ မြှင့်တင်နိုင်မှုမရှိခြင်းတို့ကြောင့် ယိုယွင်းပျက်စီးမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် စစ်အစိုးရ၏ ပိုမိုတံခါးဖွင့်လာသည့်ဈေးကွက် မူဝါဒများသည် ပြည်တွင်းနှင့် နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို ဆွဲဆောင်နိုင်မှု ရှိလာခဲ့ပြီး၊ မြို့တော်၏ အခြေခံအဆောက်အအုံကိုလည်း ခေတ်မှီသစ်လွင်မှု၏ မျှတသည့်ပမာဏသို့ ဆောင်ယူလာနိုင်ခဲ့သည်။ မြို့တော်၏ အတွင်းပိုင်းတွင် နေထိုင်သူများကိုလည်း တိုးချဲ့မြို့များသို့ အတင်းအကြပ် လွှဲပြောင်းနေရာ ချထားပေးခဲ့သည်။ များပြားသော ကိုလိုနီခေတ် အဆောက်အအုံများကိုလည်း ဖျက်ဆီးစေ၍၊ မြင့်မားသော ဟိုတယ်များ၊ ရုံးအဆောက်အအုံများ၊ ဈေးရောင်းဆိုင်ခန်းများအတွက် နေရာပေးစေခြင်းဖြင့် မြို့တော်အုပ်ချုပ်သူများသည် ကျော်ကြားထင်ရှားသော ကိုလိုနီခေတ် အဆောက်အအုံ ၂၀၀ ခန့်ကိုလည်း ရန်ကုန်မြို့တော်၏ အမွေအနှစ် စာရင်းသို့ ထည့်သွင်းစေခဲ့သည်။ အဓိက ဆောက်လုပ်မှု အစီအစဉ်များသည် မြို့တော်နှင့် စက်မှုမြစ်ကမ်းပါးဒေသများကို ဆက်သွယ်ပေးသည့် တံတားအသစ်ခြောက်စင်းနှင့် လမ်းမကြီး အသစ် ငါးခုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ သို့တိုင်အောင် ရန်ကုန်၏ များစွာသော နေရာတို့တွင် အခြေခံ စည်ပင်သာယာရေးနှင့် သက်ဆိုင်သော ဝန်ဆောင်မှုဖြစ်သည့် ၂၄ နာရီ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားနှင့် ပုံမှန်အမှိုက်သိမ်းယူမှုတို့ မရှိသေးပဲ ရှိနေခဲ့သည်။ ရန်ကုန်သည် လွတ်လပ်ရေးရပြီးသည်မှ မျိုးနွယ်စုပြုမှုအရ တိုင်းရင်းသားဒေသခံ မြန်မာလူမျိုးများ ပိုမိုရှိလာခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် များစွာသော တောင်အာရှသားများနှင့် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာကပြားများ ထွက်ခွါသွားခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ်များအတွင်း ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းအစိုးရ၏ နိုင်ငံခြားသားများကို ဖိအားပေးသောကြောင့် များပြားသော တောင်အာရှသားများကို ထွက်ခွာသွားစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း များပြားသော တောင်အာရှသားများနှင့် တရုတ်လူမျိုးစုများသည် ရန်ကုန်၌ ဆက်လက်နေထိုင်လျက် ရှိနေသည်။ နိုင်ငံမှ ထွက်ခွါသွားခြင်း သို့တည်းမဟုတ် အခြားသော မြန်မာအုပ်စုတို့ဖြင့် မျိုးမတူသူများလက်ထပ်မှုပြုခြင်း တို့ကြောင့် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာကပြားများသည် သိသာစွာပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ကြသည်။ ရန်ကုန်မြို့သည် ၁၉၇၄၊ ၁၉၈၈နှင့် ၂၀၀၇ ခုနှစ်များတွင် အစိုးရဆန့်ကျင်မှု၊ ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြမှုများ၏ ဗဟိုအချက်အချာဖြစ်ခဲ့သည်။ ဆန္ဒပြသူများအား အစိုးရမှ ပစ်ခတ်မှုပြုတိုင်း သွေးမြေကျမှုများကို မြို့တော်၏ လမ်းများပေါ်တွင် မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။ မေလ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း[[နာဂစ်မုန်တိုင်း|နာဂစ်]]သည် ရန်ကုန်မြို့ ကိုတိုက်ခတ်ခဲ့သည်။ မြို့တော်၌ လူအသေအပျောက် အနည်းငယ်ရှိခဲ့ပြီး လေးပုံသုံးပုံသော ရန်ကုန်မြို့၏ စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံတို့ ဖျက်ဆီးခံရ၍၊ ခန့်မှန်းခြေအမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၈၀၀ ဖိုးခန့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလတွင် စစ်အစိုးရသည် ရန်ကုန်မြောက်ဘက် မိုင် ၂၀၀ (၃၂၂ ကီလိုမီတာ) အကွာရှိ နေပြည်တော် ကို အုပ်ချုပ်မှုမြို့တော်အသစ်အဖြစ် သတ်မှတ်၍၊ တပြိုင်နက်တည်းမှာပင် များစွာသော အစိုးရဌာနများကို အသစ်တည်ဆောက်ပြီးသည့် မြို့တော်သို့ ပြောင်းရွှေ့စေခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေကာမူ ရန်ကုန်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးမားဆုံးမြို့တော်နှင့် အရေးကြီးဆုံးစီးပွားရေးဗဟိုအချက်အချာ အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။ == ပထဝီဝင်အနေအထား == [[File:Rangoon 96.19638E 16.84495N.jpg|thumb|ရန်ကုန်မြို့ပြဧရိယာ]]ရန်ကုန်မြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး ရန်ကုန်မြစ်နှင့် ပဲခူးမြစ်တို့ စီးဝင်ရာ မုတ္တမပင်လယ်ကွေ့မှ {{convert|30|km|disp=သို့မဟုတ်|sp=us}}ကွာဝေးသည်။ === ရာသီဥတု === <!-- {{climate chart | Yangon | 17.9 | 32.2 | 5 | 19.3 | 34.5 | 2 | 21.6 | 36.0 | 7 | 24.3 | 37.0 | 51 | 25.0 | 33.4 | 303 | 24.5 | 30.2 | 547 | 24.1 | 29.7 | 559 | 24.1 | 29.6 | 602 | 24.2 | 30.4 | 368 | 24.2 | 31.5 | 206 | 22.4 | 32.0 | 60 | 19.0 | 31.5 | 7 |float=left |source=[http://www.worldweather.org/180/c00232.htm WMO] |clear=none }} --> ရန်ကုန်မြို့ဟာ [[:en:Köppen climate classification|ကိုပင်၏ ဥတုရာသီ အမျိုးအစားခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်း]]စနစ်အရ [[:en:tropical monsoon climate|အပူပိုင်းမုတ်သုံရာသီဥတု]]အတွင်း တည်ရှိသည်။<ref name=Peel>{{cite journal | author=Peel, M. C. and Finlayson, B. L. and McMahon, T. A. | year=2007 | title=Updated world map of the Köppen–Geiger climate classification | journal=Hydrol. Earth Syst. Sci. | volume=11 | pages=1633–1644 | doi=10.5194/hess-11-1633-2007 | url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf | issn=1027-5606 | archive-date=3 February 2012 | access-date=31 July 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120203170339/http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf | url-status=dead }}</ref> မြို့တော်တွင် မိုးရာသီကာလသည် ရှည်ကြာလေ့ရှိပြီး မေလမှ အောက်တိုဘာလအထိရှိတက်ကာ မိုးရေအများအပြား ရရှိသည်။ နိုဝင်ဘာလမှ ဧပြီလတိုင်အောင် ခြောက်သွေ့သောရာသီပင် မိုးဖွဲ့များ ကျတက်သေးသည်။ များသောအားဖြင့် ရန်ကုန်၌ မိုးများ သည်းထန်စွာရွာသွန်းခြင်းကို မုတ်သုံရာသီကာလအတွင်း တွေ့ရသည်။ တစ်နှစ်ပြီးတစ်နှစ် ကူးပြောင်းလာသည်နှင့် ရန်ကုန်မြို့၏ အပူချိန်သည် အနည်းငယ်ခြားနားလာတက်ကာ ပျမ်းမျှအမြင့်ဆုံးအပူချိန်သည် {{convert|29|to|36|C|F}} ထိ ရှိတက်ပြီး ပျမ်းမျှအနိမ့်ဆုံးအပူချိန်သည် {{convert|18|to|25|C|F}} ထိ ရှိတက်သည်။ {{Clear right}} {{Weather box|location = ရန်ကုန်မြို့ (၁၉၆၁—၁၉၉၀) |single line = Y |metric first = Y |Jan record high C = 37.8 |Feb record high C = 38.3 |Mar record high C = 39.4 |Apr record high C = 41.1 |May record high C = 40.6 |Jun record high C = 36.7 |Jul record high C = 33.9 |Aug record high C = 33.9 |Sep record high C = 34.4 |Oct record high C = 35.0 |Nov record high C = 35.0 |Dec record high C = 35.6 |year record high C = 41.1 |Jan high C = 32.2 |Feb high C = 34.5 |Mar high C = 36.0 |Apr high C = 37.0 |May high C = 33.4 |Jun high C = 30.2 |Jul high C = 29.7 |Aug high C = 29.6 |Sep high C = 30.4 |Oct high C = 31.5 |Nov high C = 32.0 |Dec high C = 31.5 |year high C = 32.3 |Jan mean C = 25.1 |Feb mean C = 26.9 |Mar mean C = 28.8 |Apr mean C = 30.7 |May mean C = 29.2 |Jun mean C = 27.4 |Jul mean C = 26.9 |Aug mean C = 26.9 |Sep mean C = 27.3 |Oct mean C = 27.9 |Nov mean C = 27.2 |Dec mean C = 25.3 |year mean C = 27.5 |Jan low C = 17.9 |Feb low C = 19.3 |Mar low C = 21.6 |Apr low C = 24.3 |May low C = 25.0 |Jun low C = 24.5 |Jul low C = 24.1 |Aug low C = 24.1 |Sep low C = 24.2 |Oct low C = 24.2 |Nov low C = 22.4 |Dec low C = 19.0 |year low C = 22.6 |Jan record low C = 12.8 |Feb record low C = 13.3 |Mar record low C = 16.1 |Apr record low C = 20.0 |May record low C = 20.6 |Jun record low C = 21.7 |Jul record low C = 21.1 |Aug record low C = 20.0 |Sep record low C = 22.2 |Oct record low C = 21.7 |Nov record low C = 16.1 |Dec record low C = 12.8 |year record low C = 12.8 |rain colour = green |Jan rain mm = 5 |Feb rain mm = 2 |Mar rain mm = 7 |Apr rain mm = 15 |May rain mm = 303 |Jun rain mm = 547 |Jul rain mm = 559 |Aug rain mm = 602 |Sep rain mm = 368 |Oct rain mm = 206 |Nov rain mm = 60 |Dec rain mm = 7 |year rain mm = 2681 |Jan rain days = 0.2 |Feb rain days = 0.2 |Mar rain days = 0.4 |Apr rain days = 1.6 |May rain days = 12.6 |Jun rain days = 25.3 |Jul rain days = 26.2 |Aug rain days = 26.1 |Sep rain days = 19.5 |Oct rain days = 12.2 |Nov rain days = 4.8 |Dec rain days = 0.2 |year rain days = 129.3 |Jan humidity = 62 |Feb humidity = 66 |Mar humidity = 69 |Apr humidity = 66 |May humidity = 73 |Jun humidity = 85 |Jul humidity = 86 |Aug humidity = 87 |Sep humidity = 85 |Oct humidity = 78 |Nov humidity = 71 |Dec humidity = 65 |year humidity = 74 |Jan sun = 300 |Feb sun = 272 |Mar sun = 290 |Apr sun = 292 |May sun = 181 |Jun sun = 80 |Jul sun = 77 |Aug sun = 92 |Sep sun = 97 |Oct sun = 203 |Nov sun = 280 |Dec sun = 288 |year sun = 2452 |source 1 = World Meteorological Organization,<ref name="WMO">{{cite web | url = http://www.worldweather.org/180/c00232.htm | title = World Weather Information Service – Yangon | publisher = World Meteorological Organization | accessdate = 8 May 2012}}</ref> Sistema de Clasificación Bioclimática Mundial (extremes)<ref name=extremes>{{cite web | url = http://www.globalbioclimatics.org/station/my-rangu.htm | title = Burma (Myanmar) - Rangun | publisher = Centro de Investigaciones Fitosociológicas | language = Spanish | accessdate = February 23, 2013 | archivedate = 14 March 2016 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160314021815/http://www.globalbioclimatics.org/station/my-rangu.htm }}</ref> |source 2 = Danish Meteorological Institute (sun and relative humidity)<ref name=DMI>{{cite web | last1 = Cappelen | first1 = John | last2 = Jensen | first2 = Jens | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130427173827/http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf | archivedate = April 27, 2013 | url = http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf | work = Climate Data for Selected Stations (1931-1960) | title = Myanmar - Rangoon | page = 189 | publisher = Danish Meteorological Institute | language = Danish | accessdate = February 23, 2013}}</ref> |date = March 2011}} == မြို့တော်မြင်ကွင်း == [[File:Yangon.9.jpg|left|thumb|ရန်ကုန်မြို့တိုးတက်လာခြင်း ၁၉၆၃ - ၂၀၀၃]] ၁၉၉၀ ခုနှစ် အလယ်နှစ်များတိုင်အောင် ရန်ကုန်သည် ပဲခူး၊ ရန်ကုန်နှင့် လှိုင်မြစ်တို့အကြား ရှေးရိုးကျွန်းဆွယ် နှင့်တူသော အသွင်သဏ္ဌာန်ဖြင့် ပင်ကိုအတိုင်း တည်ရှိနေခဲ့သည်။ လူအများအပြား ပြောင်းရွှေ့ဝင်ရောက်လာ ကြသော်လည်း မြို့တော်မှာ အပြင်ဘက်သို့ အနည်းငယ်မျှသာ ပြောင်းရွှေ့မှုရှိသည်။ ၁၉၄၄ ခုနှစ်၏ မြေပုံအနေအထားအရ အင်းယားကန်၏ မြောက်ဘက်တွင် အနည်းငယ်မျှသော ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသာရှိခဲ့ပြီး၊ ယခုဘိလပ်မြေဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသော ဧရိယာများ၊ ပြည့်သိပ်နေသော နေအိမ်များသည် ယခင်က ခြုံနွယ် ပိတ်ပေါင်းတို့ဖြင့် ရှိနေခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ နှောင်းပိုင်းနှစ်များမှ စတင်၍ မြို့တော်သည် မြောက်ဘက် [[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]]တည်ရှိနေသည့် နေရာအထိ လျင်မြန်စွာ ကျယ်ပြန့်လာသည်။ သို့ရာတွင် ထွက်ပေါ်လာသည့် အဖြေမှာ မြို့တော်ကို နောက်ပိုင်းသို့ ဖြန့်ချခြင်းဖြစ်၍၊ မြို့လယ်ခေါင် ဧရိယာကို ပထဝီဝင်အရ ဗဟိုနေရာမှ ရွှေ့ပြောင်းယူခြင်း ဖြစ်သည်။ မြို့တော်၏ ဧရိယာအကျယ်အဝန်းသည် ၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် ရ၂.၅၂ စတုရန်းကီလိုမီတာမှ ၁၉၄၀ ခုနှစ်တွင် ၈၆.၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ၊ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ၂၀၈.၅၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ၊ ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် ၃၄၆.၁၃ စတုရန်းကီလိုမီတာနှင့် ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ၅၉၈.၇၅ စတုရန်းကီလိုမီတာသို့ တစ်ဖြည်းဖြည်း တိုးမြှင့်လာသည်။ {| class="wikitable" |- |+နှစ်အလိုက်ပြောင်းလဲလာသည့် ရန်ကုန်မြို့ပြဧရိယာ အနေအထား !ခုနှစ် !!ခေတ် !!ဧရိယာ(စတုရန်းမိုင်) |- |၁၇၅၅||ရန်ကုန်မြို့စတင်တည်ထောင်စဉ်(အလောင်းမင်းတရားလက်ထက်) ||နှစ်မိုင်ခန့်(စတုရန်းမိုင်၏ ရှစ်ပုံတစ်ပုံ) |- |၁၈၅၃||အင်္ဂလိပ်လက်အောက်ကျရောက်စဉ်||၀.၈ |- |၁၉၅၃||ဖဆပလအစိုးရ||၄၇.၅၇ |- |၁၉၇၃||မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ||၈၀.၅၅ |- |၂၀၀၇||နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ||၃၅၂ |- |လက်ရှိ||||၃၅၀ ကျော် |} == ရန်ကုန်မြို့ပြလူဦးရေ == {| class="wikitable" |- ! ခုနှစ် !! ခေတ် !! လူဦးရေ |- |၁၇၅၅ ||ရန်ကုန်စတင်တည်ထောင်စဉ်ကာလ|| ၁၀,၀၀၀ |- | ၁၈၅၃ || အင်္ဂလိပ်တို့ဝင်ရောက်လာချိန်|| ၄၀,၀၀၀ |- | ၁၉၅၃ ||ဖဆပလအစိုးရ || ၈၂၅,၀၀၀ |- |၁၉၇၃-၁၉၈၈ || မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ || ၂,၀၁၅,၂၃၀ |- |၁၉၈၈-၂၀၁၁ || နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ ||၆,၆၀၀,၀၀၀ |- | ၂၀၁၁-၂၀၁၆ || သမ္မတ ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ ||၇,၀၀၀,၀၀၀ |- |၂၀၁၆-၂၀၁၈ |သမ္မတ ဦးထင်ကျော် အစိုးရ | |- |၂၀၁၈-၂၀၂၁ |သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့် အစိုးရ |- |၂၀၂၁-ယနေ့ထိ |နိုင်ငံတော် စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အစိုးရ |- |} <ref>{{Cite web |title=Eleven Media Group Co., Ltd landingpage |url=https://news-eleven.com/ |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == အုပ်ချုပ်ရေး == [[File:Yangoncityhall.PNG|thumb|[[ရန်ကုန်မြို့တော်ခန်းမ]]]] ရန်ကုန်မြို့တော် စီမံခန့်ခွဲခြင်းကိစ္စရပ်များကို [[ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ]] (Yangon City Development Committee) (YCDC) မှ တာဝန်ယူဆောင်ရွက်သည်။ ရန်ကုန်မြို့တော်၏ [[urban planning|မြို့ပြစီမံကိန်း]]များကိုလည်း ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီမှ ထိန်းကြောင်းဆောင်ရွက်သည်။<ref>{{cite web| url=http://www.chijihon.metro.tokyo.jp/asianet/participating_cities/yangon.htm| title=Yangon| accessdate=13 August 2006| publisher=Asian Network of Major Cities 21| archiveurl=https://web.archive.org/web/20060620010837/http://www.chijihon.metro.tokyo.jp/asi| archivedate=20 June 2006}}</ref> ရန်ကုန်မြို့တော်ကို ခရိုင်လေးခုအဖြစ် ခွဲခြားထားသည်။ ထိုခရိုင်လေးခုတွင် မြို့နယ်ပေါင်း ၃၃ ခု ပါဝင်သည်။ [[ရန်ကုန်မြို့တော်ဝန်များစာရင်း|လက်ရှိ ရန်ကုန်မြို့တော်ဝန်]]မှာ ဦးဗိုလ်ဌေးဖြစ်သည်။ (၂၀၂၁)ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်တိုင်း‌ဒေသကြီးအား ခရိုင် (၄)ခုခွဲ၍ အုပ်ချုပ်သည်။ (၂၀၂၂)ခုနှစ် ဧပြီလ (၃၀)ရက်နေ့မှစ၍ ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ်အတွင်း အောက်ပါအတိုင်း ခရိုင်အသစ်များခွဲကာ စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ {| class="wikitable" |- |+ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ်အတွင်းရှိ ခရိုင်များနှင့်မြို့နယ်များ !ခရိုင်!! ပါဝင်သည့်မြို့နယ် |- |[[ဖိုင်:Thingangyun district.svg|thumb]][[သင်္ဃန်းကျွန်းခရိုင်]]|| [[သင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ်]] • [[တောင်ဥက္ကလာပမြို့နယ်]] • [[တာမွေမြို့နယ်]] • [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]] |- |[[ဖိုင်:Botahtaung district.svg|thumb]][[ဗိုလ်တထောင်ခရိုင်]]|| [[ဗိုလ်တထောင်မြို့နယ်]] • [[ဒေါပုံမြို့နယ်]] • [[မင်္ဂလာတောင်ညွန့်မြို့နယ်]] • [[ပုဇွန်တောင်မြို့နယ်]] • [[သာကေတမြို့နယ်]] |- |[[ဖိုင်:Dagonmyothit district.svg|thumb]][[ဒဂုံမြို့သစ်ခရိုင်]]|| [[ဒဂုံမြို့သစ်ဆိပ်ကမ်းမြို့နယ်]] • [[ဒဂုံမြို့သစ်တောင်ပိုင်းမြို့နယ်]] • [[ဒဂုံမြို့သစ်မြောက်ပိုင်းမြို့နယ်]] • [[ဒဂုံမြို့သစ်အရှေ့ပိုင်းမြို့နယ်]] |- |[[ဖိုင်:Kyauktada district.svg|thumb]][[ကျောက်တံတားခရိုင်]] || [[ကျောက်တံတားမြို့နယ်]] • [[ပန်းဘဲတန်းမြို့နယ်]] • [[လမ်းမတော်မြို့နယ်]] • [[လသာမြို့နယ်]] • [[ဒဂုံမြို့နယ်]] |- |[[ဖိုင်:Ahlon district.svg|thumb]][[အလုံခရိုင်]]|| [[အလုံမြို့နယ်]] • [[ကြည့်မြင်တိုင်မြို့နယ်]] • [[စမ်းချောင်းမြို့နယ်]] |- |[[ဖိုင်:Mayangon district.svg|thumb]][[မရမ်းကုန်းခရိုင်]]|| [[မရမ်းကုန်းမြို့နယ်]] • [[လှိုင်မြို့နယ်]] • [[မြောက်ဥက္ကလာပမြို့နယ်]] |- |[[ဖိုင်:Kamayut district.svg|thumb]][[ကမာရွတ်ခရိုင်]]|| [[ကမာရွတ်မြို့နယ်]] • [[ဗဟန်းမြို့နယ်]] |- |[[ဖိုင်:Mingaladon district.svg|thumb]][[မင်္ဂလာဒုံခရိုင်]] |[[မင်္ဂလာဒုံမြို့နယ်]] • [[ရွှေပြည်သာမြို့နယ်]] |- |[[ဖိုင်:Insein district.svg|thumb]][[အင်းစိန်ခရိုင်]] |[[အင်းစိန်မြို့နယ်]] • [[လှိုင်သာယာအရှေ့ပိုင်းမြို့နယ်]] • [[လှိုင်သာယာအနောက်ပိုင်းမြို့နယ်]] |}<ref> ကြေးမုံသတင်းစာ၊ မေ (၁) ၂၀၂၂ </ref> == ပညာရေး == [[File:Main building of the University of Medicine 1, Yangon, 2009.jpg|thumb|ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်]] === အခြေခံပညာ === ရန်ကုန်မြို့တွင် အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းပေါင်း ၁၀၀ ခန့် (ခန့်မှန်း) တည်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://reliefweb.int/map/myanmar/total-number-government-schools-statesregions |accessdate=11 January 2019 |archivedate=30 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181230140305/https://reliefweb.int/map/myanmar/total-number-government-schools-statesregions }}</ref> === အဆင့်မြင့်ပညာ === {{main|ရန်ကုန်ရှိ တက္ကသိုလ်များ}} {{columns-list|width=35em| * [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၊ * [[မြန်မာနိုင်ငံရေကြောင်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ * [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ * ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်၊ * [[ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်]]၊ * [[ဆေးတက္ကသိုလ်(၂) ရန်ကုန်]]၊ * ရန်ကုန်နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်၊ * ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်၊ * ရန်ကုန်အဝေးသင်တက္ကသိုလ်၊ * သွားဘက်ဆိုင်ရာဆေးတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)၊ * သူနာပြုတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)၊ * ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းတက္ကသိုလ် ၊ * ဒဂုံတက္ကသိုလ်၊ * ရန်ကုန်အရှေ့ပိုင်းတက္ကသိုလ်၊ * ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းနည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ * နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မှော်ဘီ)၊ * နည်းပညာတက္ကသိုလ်(သံလျှင်)၊ * ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)၊ * ဆေးဝါးတက္ကသိုလ်၊ * ဆေးဘက်ဆိုင်ရာနည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ * အခြေခံကျန်းမာရေးတက္ကသိုလ်၊ * သတင်းအချက်အလက်နှင့်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ * သမဝါယမတက္ကသိုလ်(သံလျှင်)၊ * အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)၊ * တပ်မတော်ဆေးတက္ကသိုလ်၊ * တပ်မတော်သူနာပြုနှင့်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာတက္ကသိုလ်၊ * နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းတက္ကသိုလ်(​အောက်မြန်မာပြည်)၊ * မြန်မာနိုင်ငံကုန်သွယ်ရေကြောင်းကောလိပ်၊ * ရန်ကင်းပညာရေးဒီဂရီကောလိပ်၊ * သင်္ဃန်းကျွန်းပညာရေးဒီဂရီကောလိပ်၊ * လှည်းကူးပညာရေးဒီဂရီကောလိပ်၊ * အမျိုးသားစီမံခန့်ခွဲမှုဒီဂရီကောလိပ်၊ * သမဝါယမကောလိပ်(ဖောင်ကြီး) }} အစရှိသော အစိုးရပိုင်တက္ကသိုလ်၊ ဒီဂရီကောလိပ်၊ ကောလိပ်များစွာ တည်ရှိသည်။ == ကျန်းမာရေး == === အစိုးရဆေးရုံများ === ==== အစိုးရ အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံများ ==== * ရန်ကုန် အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံကြီး ခေါ် ([[ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]]) * [[အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံသစ်ကြီး (ရန်ကုန်)|ရန်ကုန် အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံသစ်ကြီး]] * [[မြောက်ဥက္ကလာပဆေးရုံ|မြောက်ဥက္ကလာပ အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံကြီး]] * သင်္ဃန်းကျွန်း စံပြ အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံကြီး * အင်းစိန် အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံ * ရန်ကုန် အရှေ့ပိုင်း အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံ * ရန်ကုန် အနောက်ပိုင်း အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံ *တက္ကသိုလ်များ ဆေးရုံ<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.um1ygn.edu.mm/en/announcement/%E2%80%8B%E1%80%98%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9D%E1%80%84/ |accessdate=15 January 2021 |archivedate=2 October 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191002194227/http://www.um1ygn.edu.mm/en/announcement/%E2%80%8B%E1%80%98%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9D%E1%80%84/ }}</ref> ခေါ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဆေးရုံ(ခုတင်-၁၀၀) *ဒဂုံတက္ကသိုလ်ဆေးရုံ (ခုတင်-၅၀)<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.pyithuhluttaw.gov.mm/question-2198 |accessdate=1 January 2019 |archivedate=1 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190101100918/https://www.pyithuhluttaw.gov.mm/question-2198 }}</ref> *လှိုင်သာယာ မြို့နယ်ဆေးရုံ *သာကေတ မြို့နယ်ဆေးရုံ *သန်လျင် အထွေထွေရောဂါကုဆေးရုံကြီး ==== အစိုးရ အထူးကု ဆေးရုံများ ==== * [[ရန်ကုန် ခုတင်(၅၀၀)ဆံ့ အထူးကုဆေးရုံကြီး]] * [[ရန်ကုန်ကလေးဆေးရုံကြီး|ရန်ကုန် ကလေး ဆေးရုံကြီး]] * ရန်ကင်း ကလေး ဆေးရုံကြီး * [[ရန်ကုန် ဗဟိုအမျိုးသမီး ဆေးရုံကြီး]] (ယခင်ကိုလိုနီခေတ် ''Dufferin Maternity'' ဆေးရုံ) *ဗဟန်း အမျိုးသမီး ဆေးရုံ ခေါ် (ဒေါ်ခင်ကြည်ဆေးရုံ)<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://7daydaily.com/story/116216 |accessdate=5 July 2018 |archivedate=28 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180128224038/http://www.7daydaily.com/story/116216 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://news-eleven.com/news/28397 |title=ေဒၚခင္ၾကည္ေဆး႐ုံ၌ ကေလးေမြးဖြားမႈႏွင့္ ပတ္သက္ေသာ က်န္းမာေရးဝန္ေဆာင္မႈမ်ား လုပ္ေဆာင္ေပးမည္ျဖစ္ၿပီး အတြင္းလူနာ ၄၀ အထိ လက္ခံကုသမည္ – Eleven Media Group<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --> |access-date=5 July 2018 |archive-date=16 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716042635/https://news-eleven.com/news/28397 |url-status=dead }}</ref> *တောင်ဥက္ကလာပ မိခင်နှင့်ကလေး ဆေးရုံ *[[အလုပ်သမား ဆေးရုံကြီး (ရန်ကုန်)|ရန်ကုန် အလုပ်သမား ဆေးရုံကြီး]] * [[နား၊ နှာခေါင်း၊ လည်ချောင်း၊ ဦးခေါင်းနှင့် လည်ပင်း ခွဲစိတ်အထူးကု ဆေးရုံကြီး (ရန်ကုန်)|ရန်ကုန် နား နှာခေါင်း လည်ချောင်း ဆေးရုံကြီး]] * ရန်ကုန် စိတ်ကျန်းမာရေး ဆေးရုံကြီး ခေါ် (ရွာသာကြီး စိတ်ကျန်းမာရေး ဆေးရုံကြီး) * ရန်ကုန် အရိုး ဆေးရုံကြီး *ရန်ကုန် မျက်စိ အထူးကု ဆေးရုံကြီး * ရန်ကုန် ကူးစက်ရောဂါကု ဆေးရုံ * ရန်ကုန် တိုင်းရင်းဆေး ဆေးရုံ *အင်းစိန် အောင်ဆန်း တီဘီရောဂါ အထူးကု ဆေးရုံ == အားကစား == [[File:Thuwunna Stadium.JPG|thumb|သုဝဏ္ဏ လူငယ် လေ့ကျင့်ရေး ကွင်း]] နိုင်ငံတွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာ အားကစားပြိုင်ပွဲများအဖြစ် ဘောလုံးနှင့် အခြားအားကစား ပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသော [[သုဝဏ္ဏ လူငယ် လေ့ကျင့်ရေး ကွင်း]]၊ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အားကစားကွင်း]]၊ [[ပဒုမ္မာ အားကစားကွင်း]]၊ [[စလင်း အားကစားကွင်း]] တည်ရှိသည်။ [[၁၉၆၁ အရှေ့တောင်အာရှကျွန်းဆွယ် အားကစားပွဲတော်]] နှင့် [[၁၉၆၉ အရှေ့တောင်အာရှကျွန်းဆွယ် အားကစားပွဲတော်]] ကို ရန်ကုန်မြို့ အောင်ဆန်းအားကစားကွင်း တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ မြို့ခံအသင် [[ရန်ကုန်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း]]သည် မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်စတင် တည်ထောင်ခဲ့စဉ်ကတည်းက ပါဝင်ခဲ့သော အသင်းတစ်သင်း ဖြစ်သည်။ အိမ်ကွင်းမှ ရန်ကုန်ယူနိုက်တက် အားကစားကွန်ပလပ် ဖြစ်သည်။<ref>http://ygnutd.com</ref> == အထင်ကရနေရာများ == {{seealso| [[ရှေးဟောင်း အမွေအနှစ် အဆောက်အအုံများ၊ ရန်ကုန်|ရန်ကုန်မြို့ပြအမွေအနှစ်]]}} * [[ရွှေတိဂုံစေတီ]](ကမ္ဘာ့အံ့ဖွယ်တစ်ခု အပါအဝင်) * [[ရန်ကုန်မြို့ တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်|တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ် (ရန်ကုန်)]] * [[လှော်ကားသဘာဝဥယျာဉ်]] * [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဈေး]] * [[ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း ပြတိုက်]] * [[အာဇာနည်ဗိမာန်]] * [[လွတ်လပ်ရေးကျောက်တိုင်]] * [[အမျိုးသားပြတိုက်]] * [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] * [[ဆူးလေစေတီတော်]] * [[ကျိုက်ခေါက်စေတီတော်]] * [[ကမ္ဘာအေးစေတီ]] * [[ဗိုလ်တစ်ထောင်ဘုရား]] * [[ဝန်ကြီးများရုံး (ရန်ကုန်)|ဝန်ကြီးများရုံး]] * [[တိုင်းမ်စီးတီး]] * [[ရန်ကုန်မြို့တော်ခန်းမ]] * [[ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] * [[ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[အမျိုးသားဇာတ်ရုံ (ရန်ကုန်)]] * [[စိန့်မေရီဝတ်ပြုကျောင်းကြီး]] * [[ကရဝိက်|ကရဝိက်]] * [[သုဝဏ္ဏ လူငယ် လေ့ကျင့်ရေး ကွင်း]] * [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အားကစားကွင်း| အောင်ဆန်းအားကစားကွင်း]] * [[မြို့မ အထက်တန်းကျောင်း၊ ရန်ကုန်]] * [[ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်]] == ညီအစ်မမြို့တော် == * ယန်ကျိုး၊ ကျန်းစူး ပြည်နယ်၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] *[[ကူမင်းမြို့|ကူမင်းမြို့၊]] [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်ပြည်နယ်၊]] တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ *[[နန်းနင်မြို့|နန်းနင်မြို့၊]] ကွမ်ရှီးကျွမ်းပြည်နယ်၊ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ *[[ဟိုချီမင်းစီးတီး|ဟိုချီမင်းစီးတီး၊]] ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ *[[ဘူဆန်မြို့|ဘူဆန်မြို့၊]] ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ *[[တျူးရင်းမြို့|တျူးရင်းမြို့၊]] အီတလီနိုင်ငံ *[[ဖူကူအိုကာမြို့|ဖူကူအိုကာမြို့၊]] ဂျပန်နိုင်ငံ *[[ကွီဇုန်မြို့|ကွီဇုန်မြို့၊]] ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ == ရန်ကုန်မြို့သစ် == [[ရန်ကုန်မြို့သစ်စီမံကိန်း|ရန်ကုန်မြို့သစ်စီမံကိန်း ( New Yangon City )]] [[လှိုင်သာယာမြို့နယ်|လှိုင်သာယာ]]-[[တွံတေးမြို့နယ်|တွံတေး]] မြစ်ကြောင်းလမ်းမှ [[ဆိပ်ကြီးခနောင်တိုမြို့နယ်]]အကြား '''ရန်ကုန်ဆိပ်ကမ်းမြို့သစ် ( New Yangon Port City )''' [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] တောင်ဘက်အစွန်း '''ဒလမြို့သစ်စီမံကိန်း''' ( Yangon Eco City ) [[ဒလမြို့နယ်]] == ရန်ကုန်မြို့၏ အမြင့်ဆုံး အဆောက်အအုံများ == * Time 108 city * [[ဒိုင်းမွန်းအင်းယားပဲလေစ့်|Diamond Inya places]] * [[M Tower]] * [[Golden City]] * [[တိုင်းမ်စီးတီး|Time City]] == ဓာတ်ပုံများ == <center><gallery> ဖိုင်:RangoonStreetView.jpg|[[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]] ရန်ကုန်မြို့ ဖိုင်:Kandawgyi Lake, Yangon.jpg|[[ကန်တော်ကြီး]] ဖိုင်:St marys.jpg|[[စိန့်မေရီဝတ်ပြုကျောင်းကြီး]] ဖိုင်:Sule-Pagoda by-Night.jpg|[[ဆူးလေစေတီတော်|ဆူးလေစေတီ]] ညမြင်ကွင်း ဖိုင်:Sule Pagoda Yangon Burma.JPG|ဆူးလေစေတီ ဖိုင်:Karaweik-Palace.JPG|[[ကရ​ဝိက်]] ဖိုင်:Shwedagon-Pano.jpg|[[ရွှေတိဂုံဘုရား]] ဖိုင်:General Hospital, Yangon.jpg|[[ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] ဖိုင်:Myoma National School (BEHS No. 2 Dagon).JPG|[[မြို့မ အထက်တန်းကျောင်း၊ ရန်ကုန်]] ဖိုင်:Ygnairport2006.jpg|[[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] ဖိုင်:Martyrs' Mausoleum.jpg|[[အာဇာနည်ဗိမာန်]] ဖိုင်:Myanmar-Yangon-Independence Monument in Mahabandoola park.jpg|alt=(မဟာဗန္ဓုလ ပန်းခြံ)|[[လွတ်လပ်ရေးကျောက်တိုင်]] ဖိုင်:Bogyoke Aung San Market.JPG|[[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဈေး]] ဖိုင်:National Theatre of Yangon.JPG|[[အမျိုးသားဇာတ်ရုံ (ရန်ကုန်)|အမျိုးသားဇာတ်ရုံ]] ဖိုင်:Yangon downtown at night.jpg|[[ရန်ကုန်မြို့]] ဖိုင်:Sule Pagoda.jpg|[[ဆူးလေစေတီတော်|ဆူးလေစေတီ]] [[ဖိုင်:Yangon,_Strand_Hotel,_Myanmar.jpg|thumb|alt=strand hotel, yangon,myanmar|Strand Hotel ရန်ကုန်]] [[ဖိုင်:Botataung_Paya_(226784775).jpeg|thumb|alt=botataung pagoda, Yangon, Myanmar(Burma)|ဗိုလ်တထောင်ကျိုက်ဒေးအပ်ဆံတော်ဦးစေတီတော်]] </gallery></center> == အခြားကြည့်ရန် == * [[ရှေးဟောင်း အမွေအနှစ် အဆောက်အအုံများ၊ ရန်ကုန်|ရန်ကုန်မြို့ပြအမွေအနှစ်]] * [[ပြောင်းလဲထားသော လမ်းနာမည်များ (ရန်ကုန်မြို့)]] == ကိုးကား == {{Reflist|2}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{Commons category|Yangon}} *{{Wikivoyage-inline|Yangon}} * [http://www.yangoncity.com.mm/ Yangon City Hall website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100522073713/http://www.yangoncity.com.mm/ |date=22 May 2010 }} * [http://wikitravel.org/en/Yangon Yangon Travel Guide] * [http://maps.google.com/maps?ll=16.813545,96.170197&spn=0.166014,0.234180&t=k&hl=en Satellite picture by Google Maps] {{ရန်ကုန်တိုင်း}} [[Category:ရန်ကုန်မြို့|*]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆိပ်ကမ်းများ]] 5c9k48e2068tcotcl1e75u6wqos82xn 0 3600 1049552 1049415 2026-08-20T12:49:56Z Chenzeyan29 141880 /* မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ */ 1049552 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}} {{pp-move-indef}} '''ဗမာလူမျိုး''' ({{lang-en|Bamar people}} သို့မဟုတ် ''Burmans''၊ {{IPAc-en|b|ə|ˈ|m|ɑː|r}}) များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်သည်။ဘာသာစကားနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ဆက်နွှယ်မှုများအရ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကြီး]]၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] လူမျိုးအုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၆၈.၇၈% (အကြမ်းဖျင်း ၃၆ သန်းခန့်မျှ) ရှိကြပြီး၊ ဗမာလူမျိုးတို့၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်သော [[မြန်မာဘာသာစကား]]ကို [[ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေ|၂၀၀၈ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]] ပုဒ်မ ၄၅၀ အရ ပြည်ထောင်စု၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။<ref>{{cite book |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေး လုပ်ငန်း |year=2008 |chapter=အခန်း (၁၅) အထွေထွေပြဋ္ဌာန်းချက်များ |pages=စာ-၁၇၁ |quote=ပုဒ်မ ၄၅၀။ မြန်မာဘာသာစကားသည် ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည်။}}</ref> <ref>{{cite web|title=မြန်မာ (ဗမာ)လူမျိုးအကြောင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa|access-date=27 August 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827230329/https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa}}</ref> {{Infobox ethnic group | group = ဗမာလူမျိုး | name = | flag = | flag_caption = | image = Burmese family portrait.JPG | image_caption = အင်္ဂလိပ်အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ၂၀ ရာစုအလှည့်တွင် ဗမာမိသားစုပုံ | image_alt = | image_upright = | total = <!-- total population worldwide --> | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = | total_ref = <!-- references supporting total population --> | genealogy = | regions = {{flag|Myanmar}} ၃၅ သန်းခန့်<hr> {{flatlist| *{{flag|Thailand}} *{{flag|Malaysia}} *{{flag|Singapore}} *{{flag|United States}} *{{flag|China}} *{{flag|Australia}} *{{flag|Japan}} }} | region1 = {{flagcountry|Thailand}} | pop1 = ၂,၃၀၀,၀၀၀<ref>{{cite news | url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/03/30/in-thailand-exiled-burmese-communities-work-to-support-the-revolution-at-home_5979344_4.html | title=In Thailand, exiled Burmese communities work to support the revolution at home | newspaper=Le Monde.fr | date=30 March 2022 }}</ref> | region4 = {{flagcountry|Japan}} | pop4 = ၂၈,၈၆၀<ref>{{cite book |chapter=15 Burmese: Refugees and Little Yangon |first=Kosei |last=Otsuka |title=Language Communities in Japan |doi=10.1093/oso/9780198856610.003.0016 |date=January 2022 |url=https://academic.oup.com/book/38834/chapter/337727805 }}</ref> | region3 = {{flagcountry|Australia}} | pop3 = ၃၂,၆၆၅<ref>[[Census in Australia#2016|2016 Census of Australia]] [https://web.archive.org/web/20140116132606/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/myanmar.htm "Burmese Australians"]</ref> | region2 = {{flagcountry|Singapore}} | pop2 = ၅၀,၀၀၀<ref>{{cite web | url=https://asia.nikkei.com/Politics/Emigrants-in-Singapore-s-little-Myanmar-eye-their-homeland | title=Emigrants in Singapore's 'little Myanmar' eye their homeland }}</ref> | languages = [[ဗမာဘာသာစကား]] | religions = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]]<br/> ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ် အနည်းငယ် | related_groups = {{flatlist| *[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] *[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] *[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] * [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] * [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] *[[မြိတ်လူမျိုး|တနင်္သာရီ(မြိတ်)]] * အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်လူမျိုးများ]]}} | footnotes = }} သမိုင်းဦးကာလက တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး အေဒီ ၉ ရာစုခန့်တွင် [[ပုဂံ]] မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် [[ပုဂံခေတ်|ပုဂံအင်ပါယာ]]၊ [[တောင်ငူခေတ်|တောင်ငူအင်ပါယာ]] နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်|ကုန်းဘောင်အင်ပါယာ]] စသည့် ထင်ရှားသော အင်ပါယာကြီးများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဗမာတို့၏ စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာစက်သည် မြန်မာ့ပထဝီဝင် နယ်နိမိတ်အတွင်းရှိ အခြားသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအပေါ်တွင်သာမက အိမ်နီးချင်း အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသများအထိပါ ခေတ်အဆက်ဆက် ကျယ်ပြန့်စွာ ဩဇာညောင်းခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press.</ref><ref name="Harvey1925">Harvey, G.E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> [[File:Burmese chess players, by Max Ferrars late 1890s.jpg|thumb|ဗမာလူမျိုးအမျိုးသားနှစ်ယောက်]] ဗမာလူမျိုး အများစုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး မိရိုးဖလာ [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု|နတ်ကိုးကွယ်မှု]] နှင့်လည်း ဒွန်တွဲလျက်ရှိသည်။ ဗမာတို့၏ ဗိသုကာအတတ်၊ စာပေ၊ ဂီတ၊ အနုပညာနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများသည် နိုင်ငံအတွင်းရှိ အခြားသော လူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုအပေါ်တွင်လည်း သိသာထင်ရှားစွာ ရောယှက်လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။<ref name="HtinAung1967">Htin Aung, Maung (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ထို့အပြင် သနပ်ခါး လိမ်းခြယ်ခြင်းကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် ကိုယ်ပိုင် လူမှုထုံးတမ်းစဉ်လာများ နှင့် ရိုးရာပွဲတော်များ (ဥပမာ - [[သင်္ကြန်|မဟာသင်္ကြန်ပွဲတော်]]၊ [[သီတင်းကျွတ်ပွဲတော်]]) သည် တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ယနေ့တိုင် အရှိန်အဝါကြီးမားစွာ တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1982">Spiro, Melford E. (1982). ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes''. University of California Press.</ref><ref name="CulturalBurma">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၉)၊ "ဗမာလူမျိုးနှင့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု"။</ref> == အမည်ရင်းမြစ် == "မြန်မာ" နှင့် "ဗမာ" ဟူသော ဝေါဟာရနှစ်ခုသည် အရင်းအမြစ်တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာသော စကားလုံးများ ဖြစ်ကြသော်လည်း အသံထွက်နှင့် အသုံးအနှုန်း ရောထွေးမှုများ သမိုင်းတစ်လျှောက် ရှိခဲ့သည်။<ref name="ThantMyintU">{{cite book |last1=Thant Myint-U |title=The Making of Modern Burma |url=https://archive.org/details/makingofmodernbu0000than |publisher=Cambridge University Press |year=2001 |pages=[https://archive.org/details/makingofmodernbu0000than/page/85 85]–88}}</ref> "မြန်မာ" ဟူသော စကားလုံးကို သမိုင်းတွင် အစောဆုံး ကျောက်စာအထောက်အထားအဖြစ် ၁၂ ရာစု [[ပုဂံခေတ်]] ကျောက်စာများ (ဥပမာ- ခရစ်နှစ် ၁၁၉၀ ပြည့်နှစ်ထိုး ရှင်ဒိသာပါမောက်ကျောက်စာ) တင် "မြမ္မာ" (Mranma) ဟု စတင်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce">{{cite book |last1=Luce |first1=G.H. |title=Old Burma-Early Pagan |publisher=J.J. Augustin |year=1969 |pages=98–102}}</ref> ၎င်း၏ ဆင်းသက်ပုံနှင့် ပတ်သက်၍ အဓိက ယူဆချက် (၂) ခု ရှိသည်။ရာဇဝင်ဆိုင်ရာ ယူဆချက်အရ ရှေးမြန်မာ ရာဇဝင်ဆရာများနှင့် ပါဠိစာပေပညာရှင်များက ကမ္ဘာဦး "ဗြဟ္မာ" (Brahma) လူသားများဟူသော ပုဒ်မှ ရွေ့လျောကာ "ဗြမ္မာ"၊ ထိုမှတစ်ဆင့် "မြမ္မာ" နှင့် "မြန်မာ" ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Hmannan">{{cite book |last1=တွန်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ ဦးထွန်းညို |title=မှန်နန်း မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံ |year=၂၀၀၃ |pages=၃၅–၄၀}}</ref>ခေတ်သစ် သမိုင်းနှင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များကမူ မြန်မာဟူသည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ကိုယ်ပိုင် စကားလုံးဖြစ်သည့် လျင်မြန်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "မြန်" နှင့် သန်မာခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "မာ" တို့ ပေါင်းစပ်ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်ဟု သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="ThanTun">{{cite book |last1=Than Tun |title=Studies in Burmese History, Volume 1 |publisher=Maha Dagon Publishing |year=၁၉၆၄ |pages=၅၂–၆၀}}</ref> "ဗမာ" (Bamar) ဆိုသည်မှာ "မြန်မာ" (Mranma) ဟူသော စကားလုံးကို နှုတ်ကပတ်ပြောဆိုရာ၌ အသံလွယ်ကူအောင် ရွေ့လျောခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည့် စကားပြောအသုံးအနှုန်း (Colloquial form) မျှသာ ဖြစ်သည်။<ref name="Wheatley">{{cite journal |last1=Wheatley |first1=Julian K. |title=Burmese as a Western Tibeto-Burman Language |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=၅ |year=၁၉၈၀ |pages=၄၁–၄၇}}</ref> ဗမာစကားတွင် အက္ခရာ "မြ" (Mr-) သံသည် ကာလကြာသောအခါ အသံပေါ့ပါးသွားပြီး "ဗ" (B-) သံသို့ ပြောင်းလဲသွားလေ့ ရှိသဖြင့် ရေးတော့ "မြန်မာ"၊ ဖတ်တော့ "ဗမာ" ဟု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အနောက်နိုင်ငံသားများ၏ "Burma" နှင့် "Burmese" အမည်များမှာလည်း ဤ "ဗမာ" အသံထွက်ကို အခြေခံ၍ ခေါ်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="ThantMyintU" /> ကိုလိုနီခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ ကာလများတွင် "မြန်မာ" နှင့် "ဗမာ" ကို ဒွန်တွဲသုံးစွဲခဲ့ကြ၍ လူမျိုးစုအမည်နှင့် နိုင်ငံအမည်အကြား ရှုပ်ထွေးမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Silverstein">{{cite book |last1=Silverstein |first1=Josef |title=Burma: Military Rule and the Politics of National Development |publisher=Ayer Company Publishers |year=၁၉၇၇ |pages=၁၂–၁၈}}</ref> ထိုရှုပ်ထွေးမှုကို ရှင်းလင်းရန် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့က ဥပဒေအမှတ် (၁၅/၈၉) "အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ခေါ်ဝေါ်စိုက်ထူခြင်း ဥပဒေ" ကို ပြဋ္ဌာန်း၍ အောက်ပါအတိုင်း တရားဝင် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="Dittmer">{{cite book |last1=Dittmer |first1=Lowell |title=Burma Or Myanmar?: The Struggle for National Identity |publisher=World Scientific |year=၂၀၁၀ |pages=၂–၅}}</ref>မြန်မာ (Myanmar)ဟူသောအမည်အား တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးစလုံးနှင့် နိုင်ငံသား အားလုံးကို ခြုံငုံလွှမ်းခြုံသည့် တရားဝင် နိုင်ငံတော်နှင့် နိုင်ငံသားဆိုင်ရာ အမည်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် "Burma" အစား "Myanmar" ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ဗမာ (Bamar/Burman)သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားများအနက် အဓိက လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်သည့် တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင် ဗမာလူမျိုးတစ်ခုတည်းကိုသာ ရည်ညွှန်းရန် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒနှင့် နိုင်ငံရေးအရ "ဗမာ" သည် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုကိုသာ ဆိုလိုပြီး "မြန်မာ" သည် နိုင်ငံတော်နှင့် တိုင်းရင်းသား နိုင်ငံသားအားလုံးကို လွှမ်းခြုံခေါ်ဆိုသော ဝေါဟာရဖြစ်သည်ဟု ခွဲခြားမှတ်သားနိုင်သည်။<ref name="Dittmer" /> == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == ဗမာလူမျိုးများ သည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားပြောမိသားစု ဝင် တိဗက်-ဗမာနွယ် လူမျိုးနွယ်စုကြီးအနက် လူဦးရေ အများဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ပါမောက္ခ ဒေါက်တာသန်းထွန်း က ဗမာတို့သည် မနုဿဗေဒအရ [[မွန်ဂိုလွိုက်]] (Mongoloid) မျိုးနွယ်ကြီးတွင် ပါဝင်ကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။<ref name="ThanTun1964">Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing.</ref> [[File:Yellowrivermap.jpg|thumb|250px|တိဗက်-တရုတ်နွယ်တို့ မူလစတင်ရာ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသ]] လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇,၀၀၀ မှ ၉,၀၀၀ ခန့်တွင် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်း မြစ်ဝါမြစ် (Yellow River) ဝှမ်းတစ်လျှောက်၌ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွားများ၏ ဘိုးဘေးများ စတင်အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Zhang2019">Zhang, M., et al. (2019). "Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China". ''Nature'', 569, 112–115.</ref> နောက်ပိုင်းတွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အုပ်စုကြီးများ ကွဲထွက်သွားခဲ့ရာ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသွားသော အုပ်စုသည် ဟန်တရုတ်များ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ရှိ ချင်းဟိုင်-ကန်စု (Qinghai-Gansu) ကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော အုပ်စုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg|thumb|250px|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့ ဖြတ်သန်းခဲ့သော ချင်းဟိုင်ကုန်းပြင်မြင့်]] တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများသည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြရာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အဓိက အုပ်စုနှစ်ခုအဖြစ် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ရှေးဦးအုပ်စု (ပျူလူမျိုးများ)သည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ (BC) ကာလများကတည်းက ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြရာ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]] ကို ထူထောင်ခဲ့ကြပြီး နှောင်းပိုင်းအုပ်စု (ဗမာတို့၏ ဘိုးဘေးများ)သည် အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း တရုတ်ပြည် ယူနန်ဒေသရှိ [[နန်ကျောက်]] နိုင်ငံ၏ လက်အောက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ဗမာတို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ကို ကျော်ဖြတ်၍ ဧရာဝတီမြစ်ကွေ့ရှိ [[ပုဂံ]] ဒေသတွင် အခြေစိုက်ကာ ခိုင်မာသော အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဗမာတို့သည် ဒေသခံ ပျူလူမျိုးများနှင့်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်မှ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့်လည်းကောင်း ထိတွေ့ဆက်ဆံရင်း ဗမာလူမျိုးနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ပုံစံကို စတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Lieberman2003" /> မနုဿသမိုင်းအရ ဗမာတို့သည် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နာဂ၊ သက်၊ ကမ်းယံ နှင့် ပျူတို့၏ နောက်မှ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အေဒီ ၈ ရာစုတွင် နန်ကျောက်တို့ တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခြင်း မပြုမီကပင် ရောက်ရှိနေထိုင်ခဲ့ကြပြီးဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="Luce1985" /> မြန်မာတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်မှစ၍ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ခဲ့ကြပြီး သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အဓိက ပြည်ထောင်စု အင်ပါယာကြီး သုံးခုကို အောင်မြင်စွာ တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ဗမာလူမျိုးတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်း သမိုင်းဦးကာလကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊မျိုးရိုးဗီဇနှင့် မြောက်ဘက်မှ စုန်ဆင်းလာသော ရှေ့ပြေးဗမာ တို့ ပေါင်းစည်း စိမ့်ဝင်ရာမှ ပေါ်ထွန်းလာသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များဖြစ်ကြသော ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ ဂျီ အိတ်ခ်ျ လူစ့် (G.H. Luce) နှင့် ဗစ်တာ လီဘာမန်း (Victor B. Lieberman) တို့က မနုဿဗေဒနှင့် သမိုင်းဝင် အထောက်အထားများကို အခြေခံ၍ တင်ပြခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830'', Vol. 1. Cambridge University Press, pp. 88–112.</ref><ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press, pp. 1–10.</ref><ref>Than Tun, Dr. (1988). ''Essays on the History and Buddhism of Burma''. Chalermnit, Bangkok, pp. 15–22.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုအစပိုင်း (၈၃၂ ခန့်) တွင် ယူနန်ဒေသမှ [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) တပ်များ၏ ကျူးကျော်မှုကြောင့် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ (အထူးသဖြင့် [[ဟန်လင်း]]) အားနည်းသွားချိန်၌ နန်ကျောက် စစ်တပ်တွင် စစ်သည်တော်များအဖြစ် ပါဝင်လာခဲ့သည့် ရှေ့ပြေးဗမာအုပ်စုများသည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်းသို့ စတင် စိမ့်ဝင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref>Fan Chuo. (c. 863). ''Manshu (Book of the Southern Barbarians)'', translated by Luce, G.H., Cornell University, 1961.</ref> အဆိုပါ ရွှေ့ပြောင်းလာမှုသည် ပျူလူမျိုးများအား ဒေသတွင်း ယဉ်ကျေးမှုနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သွေးနှောပေါင်းစပ်မှု ဖြစ်စဉ်တစ်ရပ်ကို ဦးတည်စေခဲ့သည်။ ရှေ့ပြေးဗမာတို့သည် စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ဦးဆောင်သူဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း ဒေသခံ ပျူတို့ထံမှ ဆည်မြောင်း စိုက်ပျိုးရေးနည်းပညာ၊[[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကိုးကွယ်မှုအခြေခံများ၊ပျူအက္ခရာကို အခြေခံထားသော ရှေးဟောင်း ဗမာစာပေနှင့် ဗိသုကာပညာရပ်များကို ဆက်ခံရယူကာ "ပုဂံယဉ်ကျေးမှု" ကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, Michael. (1985). ''Pagan: The Origins of Modern Burma''. University of Hawaii Press, pp. 25–40.</ref> === ပုဂံခေတ် - ပထမ မြန်မာနိုင်ငံတော် (အေဒီ ၁၀၄၄ – ၁၂၈၇) === အေဒီ ၈၄၉ တွင် ပုဂံမြို့ရိုးကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ အေဒီ ၁၀၄၄ တွင် [[အနော်ရထာမင်း]] နန်းတက်လာခြင်းနှင့်အတူ ပထမ မြန်မာနိုင်ငံတော် ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။ ပုဂံခေတ်သည် ဗမာစာပေ၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ဗိသုကာအတတ်ပညာများ အထိရောက်ဆုံး ထွန်းကားခဲ့သည့် ရွှေခေတ်ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၂၈၇ တွင် [[မွန်ဂို-တရုတ်]] တပ်များ၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် ပဒေသရာဇ် အာဏာပြိုင်ဆိုင်မှုများကြောင့် ပုဂံအင်ပါယာ ပြိုကွဲခဲ့ရသည်။<ref>Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Frank Cass & Co. Ltd., pp. 65–75.</ref> === ပင်းယ၊ စစ်ကိုင်း၊ အင်းဝနှင့် တောင်ငူခေတ် (အေဒီ ၁၂၈၇ – ၁၇၅၂) === ပုဂံပြိုကွဲပြီးနောက် ရှမ်း-ဗမာ သွေးနှောမင်းဆက်များ စိမ့်ဝင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သော်လည်း အင်းဝနှင့် တောင်ငူတို့တွင် ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှု ဗဟိုချက်များ ပြန်လည် စုစည်းခဲ့သည်။အင်းဝခေတ် (၁၃၆၄ – ၁၅၅၅)သည် ဗမာစာပေ ပျို့၊ ကဗျာ၊ လင်္ကာများ အလွန်ထွန်းကားခဲ့ပြီး [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ နှစ်လေးဆယ်စစ်]] ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press, pp. 83–95.</ref>တောင်ငူခေတ် - ဒုတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော် (၁၅၃၁ – ၁၇၅၂)တွင် [[တပင်ရွှေထီး]] နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီးတို့က တောင်ငူမှစတင်ကာ ဒုတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို ထူထောင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ၏ အကြီးမားဆုံး အင်ပါယာတစ်ခုအဖြစ် နယ်ပယ် ချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>Shorto, H. L. (1967). "The 37 Nats". ''Bulletin of the SOAS'', Vol. 30, No. 1, pp. 125–129.</ref> === ကုန်းဘောင်ခေတ် - တတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော် (အေဒီ ၁၇၅၂ – ၁၈၈၅) === [[အလောင်းမင်းတရား]] (ဦးအောင်ဇေယျ) သည် ရွှေဘိုမှစ၍ တတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်မင်းဆက်တွင် ယိုးဒယား၊ မဏိပူရတို့ကို အောင်နိုင်ခဲ့ကာ တရုတ်-ချင်မင်းဆက်၏ ကျူးကျော်မှု စစ်ပွဲ (၄) ကြိမ်ကိုလည်း အောင်မြင်စွာ တုံ့ပြန်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>Myint-U, Thant. (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 15–40.</ref> သို့သော် နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲများ|စစ်ပွဲ (၃) ကြိမ်]] အပြီး ၁၈၈၅ ခုနှစ် [[သီပေါမင်း]] လက်ထက်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်း၍ ဗြိတိသျှ အင်ပါယာအတွင်းသို့ ကျရောက်ခဲ့ရသည်။<ref>Charney, Michael W. (2009). ''A History of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 7–22.</ref> === ကိုလိုနီခေတ်၊ လွတ်လပ်ရေးနှင့် ခေတ်သစ် ကာလ (၁၈၈၅ – ပစ္စုပ္ပန်) === နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုများတွင် ဗမာအမျိုးသားများနှင့် ရဟန်းကျောင်းသားများ ဦးဆောင်ခဲ့ကြပြီး၊ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဦးဆောင်သော [[ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (BIA) နှင့် တိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များ၏ [[ပင်လုံစာချုပ်]] (၁၉၄၇) ကြောင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် စစ်အာဏာသိမ်းမှုများ၊ ပြည်တွင်းစစ်များနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ယနေ့ထက်တိုင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပင်မ လူမျိုးစုအဖြစ် ဆက်လက် ရပ်တည်လျက် ရှိသည်။<ref>Taylor, Robert H. (2009). ''The State in Myanmar''. NUS Press, pp. 280–320.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ == ဗမာလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ နှင့် ပတ်သက်၍ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သုတေသီများနှင့် မြန်မာ သုတေသီများ ပူးပေါင်း၍ မိခင်မှဆင်းသက်သော မိုတိုကွန်ဒရီးယား (mtDNA)၊ ဖခင်မှဆင်းသက်သော Y-chromosomes (Y-DNA) နှင့် မိဘနှစ်ပါးစလုံးထံမှ အချိုးတူ ဆင်းသက်သော ခရိုမိုဆုန်းစုံ (Autosomal DNA) များကို လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Summerer2014">Summerer, M., et al. (2014-01-29). "Large-scale mitochondrial DNA analysis in Southeast Asia reveals evolutionary effects of cultural isolation in the Dispersal of Sino-Tibetan populations". ''BMC Evolutionary Biology'', 14(1), 17. DOI:10.1186/1471-2148-14-17</ref> ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ ပြုလုပ်ခဲ့သော မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာချက်များအရ ဗမာလူမျိုး အမျိုးသားများ၏ ဖခင်ဘက်မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်သော Y-DNA (Y-Chromosomal DNA) အစုအဝေးတွင်<ref name="Kutanan2019">Kutanan, W., et al. (2019-09-12). "Paternal and maternal lineages reveal the origins and genetic structure of the Bamar and other ethnic groups in Myanmar". ''Scientific Reports'', 9(1), 13180. DOI:10.1038/s41598-019-49522-8</ref> [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] လူမျိုးများ၌ အဓိကတွေ့ရသည့် Y-DNA Haplogroup O-M122 (O3) မျိုးရိုးဗီဇသည် အများဆုံး (၄၀% မှ ၅၀% ခန့်) ပါဝင်နေပြီး၊ ဤသည်မှာ [[တိဗက်|တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်]] နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ် မူလဘိုးဘေးများ၏ ဖခင်ဘက်ဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ အရင်းအမြစ်ကို ဖော်ပြနေသည်။<ref name="Kutanan2019" /> ဒုတိယ အများဆုံးအဖြစ် Haplogroup O1b1a1a (O-M95) ကို (၂၀% မှ ၃၀% ခန့်) တွေ့ရှိရပြီး၊ ဤသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အစောပိုင်းကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] (ဥပမာ - [[မွန်လူမျိုး]]) မျိုးနွယ်စုဝင်များနှင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် ဖခင်ဘက်ဆိုင်ရာ ဗီဇစိမ့်ဝင် ရောနှောခဲ့သည့် အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref name="Mcardle2019">McArdle, A., et al. (2019-05-15). "Genome-wide insights into the population history of Myanmar". ''European Journal of Human Genetics'', 27(9), 1398-1409. DOI:10.1038/s41431-019-0428-2</ref> ထို့ပြင် [[အိန္ဒိယတိုက်ငယ်]] ပင်မနွယ်ဝင် Y-DNA Haplogroups များဖြစ်ကြသော Haplogroup H (H-M69)၊ Haplogroup R1a (R-M17)၊ Haplogroup J2 နှင့် Haplogroup R2 တို့ကိုလည်း ဗမာလူမျိုး အမျိုးသားများ၏ ၅% မှ ၁၀% ခန့်တွင် ရောနှောတွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019" /> ဤသည်မှာ အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်း နယ်စပ် ထိစပ်မှုများ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် ယခင်မင်းဆက်များလက်ထက် နန်းတွင်း ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည့် ပုဏ္ဏား/ဗြာဟ္မဏများ၊ ကသည်း မြင်းသည်တော် စစ်သုံ့ပန်းများ၊ သမိုင်းဝင် အနောက်ဘက် ကုန်သည်များနှင့် ကိုလိုနီခေတ်အတွင်း ဗမာလူမျိုးစုအတွင်း စိမ့်ဝင် ပေါင်းစည်းခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် ရောနှောမှုများကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref name="Li2015">Li, Y. C., et al. (2015-05-19). "Genetic landscape of ethnic populations in Myanmar". ''PLOS ONE'', 10(5), e0127084. DOI:10.1371/journal.pone.0127084</ref><ref name="Kutanan2019" /> အလားတူပင် တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်နှင့် အာရှအရှေ့မြောက်ပိုင်း ရှေးဟောင်းနွယ်များထံတွင် အတွေ့များသည့် Y-DNA Haplogroup D (အထူးသဖြင့် Haplogroup D1a-M174) ကိုလည်း ဗမာလူမျိုးများ၏ Y-DNA တွင် အရေးပါသော ရာခိုင်နှုန်း (၅% မှ ၁၀% ဝန်းကျင်) အဖြစ် တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းသည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသမှ တောင်ဘက်သို့ မစိမ့်ဝင်မီ တိဗက်-ဗမာ မူလဘိုးဘေးကြီးများနှင့် နီးကပ်စွာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်းပြသသည့် ရှေးဟောင်း ဖခင်ဘက် ဗီဇသင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Summerer2014">Summerer, M., et al. (2014). "Large-scale mitochondrial DNA analysis in Southeast Asia". ''BMC Evolutionary Biology''.</ref><ref name="Kutanan2019" /> ထို့ပြင် [[တိုင်လူမျိုးများ]](Kra-Dai related) နှင့် ဆက်နွှယ်သော Y-DNA Haplogroup O1a (O-M119) ကို ၅% အောက် ပမာဏအနည်းငယ် တွေ့ရှိရသလို၊ မြောက်အာရှနှင့် [[မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ|မွန်ဂို]] ကုန်းပြင်မြင့်နွယ် လူမျိုးများတွင် အတွေ့များသော Y-DNA Haplogroup C-M217 ကိုလည်း ၁% မှ ၃% ဝန်းကျင် ပမာဏအနည်းငယ် တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019" /><ref name="Li2015" /> သုတေသီများက ဤ Y-DNA Haplogroup C ပါဝင်မှုကို [[ပုဂံခေတ်]] အနှောင်းပိုင်း [[မွန်ဂို-မြန်မာစစ်ပွဲများ|မွန်ဂိုတို့၏ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့သည့် သမိုင်းဖြစ်စဉ်များ]]၊ မွန်ဂို-ယွမ် မင်းဆက်တပ်များ၏ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စစ်ချီမှုများနှင့် အာလ်တေးယစ်နွယ် စစ်သည်များ ရောနှောစိမ့်ဝင်ခဲ့မှုဆိုင်ရာ ဖခင်ဘက် မျိုးရိုးဗီဇ အထောက်အထားအဖြစ် သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Li2015" /> ၂၀၁၄ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်များတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော မိခင်နွယ် မိုတိုကွန်ဒရီးယား DNA (mtDNA) လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များအရ ဗမာလူမျိုးများ၏ မိခင်နွယ် မျိုးရိုးဗီဇ ကွဲပြားစုံလင်မှု သည် ဖခင်နွယ် ထက် ပိုမိုမြင့်မားနေသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Summerer2014" /><ref name="Kutanan2019" /> ဗမာလူမျိုးများ၏ မိခင်နွယ် DNA တွင် အရှေ့အာရှ တိဗက်-ဗမာနွယ်များနှင့် ပတ်သက်ဆက်နွှယ်နေသော Haplogroup M (M7, M8, M9)၊ အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနွယ် မိခင်များထံမှ စိမ့်ဝင်လာသည့် Haplogroup F (F1a, F2)၊ အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနှင့် ကျွန်းစုနွယ်များတွင် တွေ့ရသည့် Haplogroup B (B4, B5) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်နွယ် မိခင်များထံမှ ဆင်းသက်လာသော Haplogroup D (D4, D5) တို့ အဓိက ပါဝင်ကြသည်။<ref name="Summerer2014" /><ref name="Kutanan2019" /> မိခင်နွယ် DNA ကွဲပြားစုံလင်မှု မြင့်မားနေခြင်းသည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘိုးဘေးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်မြေအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပြီးနောက် မူလဒေသခံ မွန်-ခမာ အပါအဝင် အခြားသော မိခင်မျိုးရိုးများနှင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် မြင့်မားစွာ ပေါင်းစည်းခဲ့ကြကြောင်းကို ဖော်ပြနေသည်။<ref name="Summerer2014" /> မိဘနှစ်ပါးစလုံးထံမှ ခရိုမိုဆုန်းများကို အချိုးတူ အမွေဆက်ခံသည့် Genome-wide Autosomal DNA လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များအရ ဗမာလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ တည်ဆောက်ပုံသည် [[အရှေ့အာရှ]] နွယ်ဝင် (တရုတ်/တိဗက်) မျိုးရိုးဗီဇနှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နွယ်ဝင် (မွန်/ခမာ) မျိုးရိုးဗီဇတို့ အဓိက ပေါင်းစပ်ထားသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး တောင်အာရှ (အိန္ဒိယ) မျိုးရိုးဗီဇ အနည်းငယ် ပေါင်းစပ်ပါဝင်နေသည်။<ref name="Liu2021">Liu, D., et al. (2021-03-08). "Genomic insight into the population history of Bamar and other ethno-linguistic groups in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution'', 38(7), 2821-2834. DOI:10.1093/molbev/msab068</ref> အထက်မြန်မာပြည် (စစ်ကိုင်း၊ မန္တလေး၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးများ) ရှိ ဗမာလူမျိုးများ၏ Autosomal DNA တွင် တိဗက်-ဗမာ (အရှေ့အာရှ) ပင်မ DNA လွှမ်းမိုးမှု အမြင့်မားဆုံးဖြစ်ပြီး Haplogroup O-M122 (O3)၊ Haplogroup D1 နှင့် D4/D5 တို့သည် ၇၀% မှ ၈၀% အထိ လွှမ်းမိုးပါဝင်နေသည်။<ref name="Li2015" /> အောက်မြန်မာပြည် (ရန်ကုန်၊ ဧရာဝတီ၊ ပဲခူး၊ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးများ) ရှိ ဗမာလူမျိုးများတွင်မူ တိဗက်-ဗမာနွယ်အပြင် ရှေးဒေသခံ မွန်လူမျိုးများနှင့် ရောနှောခဲ့မှုကို ပြသသော Haplogroup O1b1a1 (O-M95) နှင့် မွန်-ခမာ မိခင်နွယ် Haplogroup F တို့၏ ပါဝင်မှု ပိုမိုမြင့်မားသည့်အပြင် တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းစုနွယ် (Austronesian) မျိုးရိုးဗီဇ ရောနှောမှု ပမာဏသည် အညာဒေသထက် စိမ့်ဝင်မှု ပိုမိုစုံလင်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2018">Kutanan, W., et al. (2018). "Genetic affinity between Austroasiatic-speaking Mon and Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Annals of Human Genetics'', 82(4), 223-239.</ref> == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ===ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု=== {{main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} {{main|မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု}} ယနေ့ခေတ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဖြစ်သည်။ ဗမာလူဦးရေ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြပြီး၊ ၎င်းတို့၏ နေ့စဉ်လူမှုဘဝ၊ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့များ၊ စာပေနှင့် အနုပညာတို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြား၍မရနိုင်လောက်အောင် နက်ရှိုင်းစွာ ဒွန်တွဲဆက်နွယ်လျက်ရှိသည်။<ref name="Census2014">The Republic of the Union of Myanmar Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population. (2016). ''The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Religion''. Census Report Volume 2-C. Nay Pyi Taw. pp. 11–15.</ref>သို့သော်လည်း မန္တရား၊ အင်းအိုင်၊ လက်ဖွဲ့နှင့် ဓာတ်ရိုက်ဓာတ်ဆင်များဖြင့် အနိစ္စတရားကို လွန်မြောက်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် ထွက်ရပ်ပေါက် ဝိဇ္ဇာယုံကြည်မှု သည်လည်း ဗမာတို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ထူးခြားသည့် ဒေသန္တရ လက္ခဏာတစ်ရပ်အဖြစ် အခိုင်အမာ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။<ref>Ferguson, John P., and E. Michael Mendelson, "A Masters Theory of Theravada Buddhism", ''Monks, Bishops and Deacons'', 1981.</ref> ထို့အပြင်ဗုဒ္ဓဘာသာ မထွန်းကားမီ သမိုင်းမတင်မီ ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုသည်လည်း ဗမာတို့၏ လူမှုယဉ်ကျေးမှုနှင့် နေ့စဉ်ဘဝအတွင်း ယနေ့ထက်တိုင် ဆက်လက်၍ ဒွန်တွဲတည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E., ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes'', University of California Press, 1982.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း ၁၉ ရာစုတွင် အမေရိကန် နှစ်ခြင်း သာသနာပြုဆရာကြီး [[ယုဒသန်|အက်ဒိုနိရမ် ဂျဒ်ဆန်]] (ဆရာယုဒသန် / Adoniram Judson) သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာပြီး၊ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲ မတိုင်မီနှင့် အပြီးတွင် ဗမာဘာသာစကားဖြင့် [[သမ္မာကျမ်းစာ]]ကို ပထမဆုံး ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့ကာ ဗမာလူမျိုး ခရစ်ယာန် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို စတင်ခဲ့သည်။ <ref>Wayland, Francis, ''A Memoir of the Life and Labors of the Rev. Adoniram Judson'', Phillips, Sampson, and Co., 1853.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် နှစ်ခြင်း (Baptist)၊ [[ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်း|ရောမကက်သလစ်]] (Roman Catholic) နှင့် အန်ဂလီကန် (Anglican) အသင်းတော်များ၌ ပါဝင်သော ဗမာခရစ်ယာန်များသည် အဓိကအားဖြင့် ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီးများအတွင်း အစဉ်အဆက် သက်ဝင်ယုံကြည်လျက် ရှိကြသည်။ === မြန်မာပြက္ခဒိန်စနစ် နှင့် နှစ်ကူး ပွဲတော် === ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပွဲတော်များသည် [[မြန်မာပြက္ခဒိန်]] ၏ ရာသီစက်ဝန်းပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။ မြန်မာပြက္ခဒိန်သည် နေနှင့် လ၏ သွားလာပုံကို ပေါင်းစပ်တွက်ချက်သော လနေပူးတွဲ ပြက္ခဒိန် စနစ် ဖြစ်ပြီး ရက်လိုများကို ညှိယူရန် ဝါထပ်နှစ် များကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်သည်။<ref name="Chatterjee">Irwin, A. M. B. (1909). ''The Burmese and Arakanese Calendars''. Hanthawaddy Printing Works.</ref> မြန်မာ့ပြက္ခဒိန်စနစ် ကို ထိုင်း ၊ လာအို၊ ဇင်းမယ် (လန်နာ) နှင့် တိုင်းလူး (စစ်ဆောင်ပန္နား) ဒေသများက နှစ်ပေါင်း ရာစုနှစ်များစွာ တရားဝင် ရာဇဝင်ပြက္ခဒိန်အဖြစ် လက်ခံသုံးစွဲခဲ့ကြသည်။<ref name="Eade">Eade, J.C. (1995). ''The Calendrical Systems of Mainland South-East Asia''. E.J. Brill.</ref> [[သင်္ကြန်|သင်္ကြန်ပွဲတော်]]သည် မြန်မာနှစ်သစ်ကူး ပွဲတော်ဖြစ်ပြီး တန်ခူးလ (မတ်-ဧပြီ) တွင် ကျင်းပသည်။ [[သိကြားမင်း]] လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်သည်ကို အကြောင်းပြု၍ အကုသိုလ် အညစ်အကြေးများကို ရေဆေးငါးပါး ပြုလုပ်သည့်အနေဖြင့် ရေပက်ကစားကြသည်။ အတက်နေ့နှင့် နှစ်ဆန်း ၁ ရက်နေ့တို့တွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၌ တရားဘာဝနာ ပွားများခြင်း၊ သက်ကြီးပူဇော်ပွဲ ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် ဇီဝိတဒါန ငါးလွှတ်/နွားလွှတ်ခြင်းများကို ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Spiro">Spiro, Melford E. (1982). ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes''. University of California Press.</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ <ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> === အစားအစာ ယဉ်ကျေးမှု === ဗမာလူမျိုးတို့၏ အဓိက အစားအစာမှာ [[ဆန်]] (ထမင်း) ဖြစ်ပြီး ဟင်းလျာများကို ချို၊ ချဉ်၊ ငန်၊ စပ် မျှတစွာ ချက်ပြုတ်စားသုံးကြသည်။[[ငါးပိ]] (ငါးပိရည်ကျိုနှင့် အတို့အမြှုပ်) သည် ဗမာထမင်းဝိုင်း၏ မရှိမဖြစ် အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။ ဆီပြန်ဟင်းများအဖြစ် ကြက်သား၊ ဝက်သား၊ ငါး စသည်တို့ကို ကြက်သွန်နီ၊ ကြက်သွန်ဖြူ၊ ဂျင်း၊ ငရုတ်သီး၊ မဂ္ဂန်းစသဖြင့် အခြေခံကာ ချက်ပြုတ်ကြသည်။ ထို့အပြင် နံနံပင် ကို ဟင်းလျာအတော်များများတွင် အနံ့မွှေးစေရန်နှင့် အဆင်တန်ဆာအဖြစ် အဓိက အသုံးပြုကြသည်။ဘဲဥ၊ ငှက်ပျောရိုး၊ ငါးတို့ဖြင့် ချက်ပြုတ်ထားသော ဗမာတို့၏ နိုင်ငံတော်အစားအစာ ဖြစ်သည်။<ref> name="Khayaing">Aye, MiMi. (2019). ''Mandalay: Recipes and Tales from Burma''. Bloomsbury Absolute.</ref> === သနပ်ခါး ဓလေ့ === [[သနပ်ခါး]] သည် ဗမာလူမျိုးများ၏ ထူးခြားသော သဘာဝ အလှကုန်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု သင်္ကေတဖြစ်သည်။ သနပ်ခါးပင်၏ အခေါက်ကို ကျောက်ပျဉ်တွင် ရေစက်ချကာ သွေး၍ မျက်နှာနှင့် ခန္ဓာကိုယ်တွင် လိမ်းကျံကြသည်။ သနပ်ခါးသည် နေလောင်ဒဏ်မှ ကာကွယ်ပေးခြင်း၊ အေးမြစေခြင်း နှင့် အသားအရေ ထိန်းသိမ်းပေးခြင်း စသည့် ဆေးဖက်ဝင် အစွမ်းများရှိသည်။ ဗမာအမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးငယ်များသည် သနပ်ခါးကို ပါးနှစ်ဖက်တွင် ကွက်ကျား သို့မဟုတ် ဘိလပ်ကွက်၊ ကလေးများတွင် ပါးကွက်ကြား ပုံစံများ ရေးဆွဲ လိမ်းကျံသည့် ဓလေ့မှာ နှစ်ပေါင်း ထောင်ချီ ခိုင်မာခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှုဖြစ်သည်။<ref name="Thanaka">Muralidharan, S. (2016). "Thanaka: The Traditional Burmese Cosmetic". ''International Journal of Cultural Heritage'', 4(1), pp. 45–52.</ref> === အခြား လူမှုရေးနှင့် လူနေမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများ === ဗမာမိသားစုများအတွက် သားယောက်ျားလေးများကို [[ရှင်ပြုပွဲ|ရှင်ပြုပေးခြင်း]] (သာသနာ့ဘောင်သို့ သွတ်သွင်းခြင်း) သည် ဘဝ၏ အရေးကြီးဆုံး ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ တာဝန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှင်လောင်းများကို မင်းညီမင်းသား ဝတ်စုံများ ဝတ်ဆင်ပေး၍ မြင်း၊ ဆင် စသည်တို့ဖြင့် လှည့်လည်ကာ ရှင်လောင်းလှည့်ပွဲ ကျင်းပပြီးမှ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်ထံ၌ သာမဏေအဖြစ် ခံယူစေသည်။ မြန်မာ့ရိုးရာ မင်္ဂလာပွဲများကို ဝါဆိုမှ သီတင်းကျွတ်အထိ ဝါတွင်းကာလများတွင် ကျင်းပလေ့မရှိဘဲ ဝါပကာလများတွင်သာ ကျင်းပကြသည်။ ကွယ်လွန်သူကို အမျှအတန်း ပေးဝေခြင်း၊ ၇ ရက်ပြည့်လျှင် ရက်လည်ဆွမ်းကျွေးပွဲ ကျင်းပ၍ တရားတော်များ နာယူခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ဗမာလူမျိုး တို့၏ ရိုးရာဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အပူပိုင်းဒေသ ရာသီဥတု၊ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဝင် နန်းတွင်း အစဉ်အလာများအပေါ် မူတည်၍ တီထွင်ဖန်တီးထားသော ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref>Ferrars, Max and Bertha, ''Burma'', Sampson Low, Marston and Company, 1900, pp. 60–65.</ref> ခေတ်သစ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ အမျိုးသား/အမျိုးသမီး ရိုးရာဝတ်စုံ၏ အခြေခံမှာ လုံချည် ဖြစ်သည်။ပုဆိုး သည် ဗမာအမျိုးသားများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်လုံချည် ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် အကွက်၊ အစင်း သို့မဟုတ် ရိုးရိုးခါးဝတ်များကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး၊ မင်္ဂလာဆောင်နှင့် အခမ်းအနားများတွင် မန္တလေးချိတ် သို့မဟုတ် သပွတ်အကွက် ပုဆိုးများကို တိုက်ပုံအင်္ကျီ၊ ခေါင်းပေါင်း တို့နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ <ref>Fraser-Lu, Sylvia, ''Burmese Textiles'', The White Orchid Press, 1988.</ref>ထဘီသည် ဗမာအမျိုးသမီးများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်ဖြစ်သည်။ အောက်နားတွင် အနားသတ် သို့မဟုတ် အနားစပါး ပါရှိလေ့ရှိပြီး၊ ရိုးရာ အချိတ်အဆင် များကို ပွဲလမ်းသဘောတူ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာအင်္ကျီမှာ ရင်ဖုံး သို့မဟုတ် ရင်စိ ရိုးရာအင်္ကျီ ဖြစ်သည်။ <ref>Fraser-Lu, Sylvia, ''Handwoven Textiles of South-East Asia'', Oxford University Press, 1988.</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် နန်းတွင်း ဝတ်စားဆင်ယင်မှု တွင်မူ အလျား ဧက ၁၅ မှ ၂၀ ခန့်ရှည်လျားသော တောင်ရှည်ပုဆိုးကို အမျိုးသားများ ခါးတွင် စည်းနှောင်၍ ပိုလျှံသော အစကို ပခုံးပေါ်တင်ခြင်း သို့မဟုတ် ခါးတွင် ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ <ref>Scott, J. George, ''The Burman: His Life and Notions'', Macmillan and Co., 1882.</ref>ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည် အနောက်သို့ ရှည်လျားစွာ တင်းစွဲသွားသော ပတ်ထဘီနှင့် ရင်ဖုံး အင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။လွန်းတစ်ရာ အချိတ်ကဲ့သို့ မန္တလေးနန်းတွင်း၌ ရက်လုပ်သော ရက်ကန်းစင် မျိုးစုံအချိတ် အဆင်များသည် မင်းစိုးရာဇာနှင့် ကုန်းဘောင်နန်းတွင်း အထက်တန်းလွှာတို့၏ သင်္ကေတ ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>Green, Alexandra, ''Burmese Visual Culture: Charisma and Sacred Fortune'', Hong Kong University Press, 2018.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် ရှေးဟောင်း နန်းတွင်းအဆင် တောင်ရှည်ပုဆိုးနှင့် လွန်းတရာအချိတ် တို့မှသည် ယနေ့ခေတ် လုံချည်၊ တိုက်ပုံနှင့် ရင်ဖုံးအင်္ကျီ အဖြစ် ရိုးရှင်းသေသပ်စွာ ပြောင်းလဲလာခဲ့သော်လည်း၊ မြန်မာ့ရိုးရာ ရက်ကန်းအတတ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု အနှစ်သာရကို မပျောက်ပျက်ဘဲ ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသည့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ပင်ဖြစ်သည်။ == ဘာသာစကားနှင့်စာပေ == ဗမာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]] ကြီး၏ အောက်ရှိ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား]]ခွဲတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ထိုအထဲမှ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ အုပ်စု]]ဝင် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley">Bradley, David. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". ''Papers in Southeast Asian Linguistics''. No. 14. pp. 1–72.</ref> ဗမာစကားသည် စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို အသံနိမ့်အမြင့် ဖြင့် ခွဲခြားသည့် နိမ့်မြင့်သံသုံးဘာသာစကား အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း (မန္တလေး၊ စစ်ကိုင်း၊ မကွေး) နှင့် အောက်ပိုင်း (ရန်ကုန်၊ ပဲခူး၊ ဧရာဝတီ) တို့တွင် ပြောဆိုကြသော ဗမာစကားသည် စံပြဗမာစကား ဖြစ်ပြီး၊ အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း အပြည့်အဝ ရှိသည်။ သို့သော် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကွဲပြားနေသော ဒေသများဖြစ်သည့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]ရှိ ရခိုင်စကား၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ ထားဝယ်စကားနှင့် မြိတ်စကားတို့သည် ဗမာစကား၏ ဒေသန္တရစကားခွဲများ ဖြစ်ကြပြီး၊ ရှေးဟောင်းဗမာစကား၏ လေယူလေသိမ်းနှင့် အသံထွက်ဝိသေသလက္ခဏာများကို ပိုမိုထိန်းသိမ်းထားကြသည်။<ref name="Bradley" /> [[File:Sino-Tibetan Languages Map.png|thumb|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု ပြန့်နှံ့တည်ရှိမှု]] === သမိုင်းကြောင်းနှင့် စာပေပေါ်ပေါက်လာပုံ === {{main|မြန်မာစာပေ}} ဗမာစကားသည် သမိုင်းဦးကာလ မြောက်ဘက်အရပ်မှ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာမှုနှင့်အတူ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ စာရေးသားမှုစနစ်အနေဖြင့် မူလက မိမိကိုယ်ပိုင်အက္ခရာ မရှိသေးသော်လည်း၊ ပုဂံခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ဒေသခံ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]နှင့် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]]တို့ထံမှတစ်ဆင့် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီအက္ခရာ|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]]နွယ်ဝင် ပလ္လဝ (Pallava) အက္ခရာကို အခြေခံကာ ကိုယ်ပိုင် [[မြန်မာအက္ခရာ|မြန်မာစာပေ]]ကို တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce" />သမိုင်းအရ အစောဆုံးတွေ့ရှိရသည့် ဗမာစာအရေးအသား အထောက်အထားမှာ ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃ ခုနှစ်တွင် ရေးထိုးခဲ့သော [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) ဖြစ်သည်။<ref name="ThanTun" /> == ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေး အမှတ်အသား == [[မင်းသုဝဏ်]]၏ "ရွှေဥဒေါင်း" ကဗျာတွင် ဗမာလူမျိုးစု၏ ရိုးရာယုံကြည်မှုနှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် သမိုင်းဝင် အမှတ်အသားများကို အောက်ပါအတိုင်း လှပကျစ်လျစ်စွာ ကောက်နုတ်ဖွဲ့ဆိုထားသည်။ <blockquote> "နေမင်းနွယ် ဆွေဘုရားရယ်တို့ ဝေတင့်တယ် အသရေခြားသည်ဟု ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင် နိမိတ်မြင်က မင်္ဂလာရှိ။" </blockquote> <blockquote> "မြန်မာနွယ် ကမ္ဘာဝယ် ထင်အလင်းသာပ ဆင်မြင်းဗိုလ်ပါရံလို့ မြကဒဏ် သီဟာစိုးစဉ်က ဒေါင်းအလံ စိုက်ကာထိုးကြတယ် ဖိုးထိုက်ပါဘိ။" </blockquote> ဤကဗျာအရ ဗမာမင်းများသည် မိမိတို့ကိုယ်ကို နေမင်းအနွယ်စု (သူရိယဝံသ) ဟု ခံယူကာ ဒေါင်းရုပ်ကို မင်္ဂလာနိမိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြကြောင်း၊ ထို့ပြင် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် တရားဝင်အသုံးပြုခဲ့သည့် "ဒေါင်းဒင်္ဂါး" (ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင်) နှင့် ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် စစ်အင်အားတောင့်တင်းခဲ့စဉ်က လွှင့်ထူခဲ့သည့် "ဒေါင်းအလံ" အကြောင်းတို့ကို ဖော်ပြလျက် ဒေါင်းသည် ဗမာနွယ်တို့၏ အမျိုးသားရေးမာန် ဖြစ်ကြောင်း သရုပ်ဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ [[File:National flag of Third Burmese Empire (Konbaung Dynasty).svg|thumb|၂၅၀px|တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် တရားဝင်ပြဋ္ဌာန်းလွှင့်ထူခဲ့သည့် နိုင်ငံတော်အလံ။ အဖြူရောင်နောက်ခံအလယ်တွင် ဗမာမင်းတို့၏ "သူရိယဝံသ" (နေမင်းအနွယ်) ဇာစ်မြစ်နှင့် အမျိုးသားရေးလက္ခဏာကို ဖော်ညွှန်းသည့် ကန္နားစွင့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထင်ရှားစွာ တွေ့ရစဉ်။]] ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်း၍ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအောက် ကျရောက်ခဲ့ရသော်လည်း ဒေါင်းရုပ်သည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ နှလုံးသားထဲမှ ပျောက်ပျက်မသွားခဲ့ပေ။ အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များနှင့် မျိုးချစ်တော်လှန်ရေးသမားများသည် မိမိတို့၏ အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်ကို ပြသရန် ဒေါင်းရုပ်ကို ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ [[File:Flag of Burma (1939–1941, 1945–1948).svg|thumb|၂၅၀px|ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် (၁၉၃၉–၁၉၄၁ နှင့် ၁၉၄၅–၁၉၄၈) ကာလအတွင်း တရားဝင်သုံးစွဲခဲ့သော ဗမာနိုင်ငံတော်အလံ။ ဗြိတိသျှအပြာရောင်အလံ (Blue Ensign) ၏ လက်ယာဘက်စွန်းစက်ဝိုင်းအတွင်း၌ ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေးပြယုဂ်ဖြစ်သော အမြီးဖြန့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထည့်သွင်းပုံဖော်ထားသည်။]] နန်းတွင်းသုံး အမြီးဖြန့်နေသည့် ငြိမ်းချမ်းသော "ကူးဒေါင်း" အစား၊ ဗြိတိသျှအစိုးရကို အရှုံးမပေးဘဲ ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်မည်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် အတောင်ပံဖြန့်ကာ စစ်ဆိုင်နေသည့် "ခွပ်ဒေါင်း" (ကျောင်းသားသမဂ္ဂအလံ) အဖြစ် သမိုင်းဝင် ပြောင်းလဲ တီထွင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Nu">ဦးနု။ (၁၉၆၇)။ ''ငါးနှစ်ရာသီ ဗမာပြည်''။ ရန်ကုန်။</ref> ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဦးဆောင်သော ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (BDA) ၏ သွေးရောင်နောက်ခံ အလံတော်အလယ်တွင်လည်း ဒေါင်းရုပ်ကိုပင် ဗမာ့တော်လှန်ရေးတပ်မတော်၏ ပြယုဂ်အဖြစ် ဆက်လက်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="BaMaw">Ba Maw, Dr. (1968). ''Breakout in Burma: Memoirs of a Revolution, 1939–1946''. Yale University Press.</ref> ယနေ့ထက်တိုင်အောင် "ဒေါင်း" (အထူးသဖြင့် ခွပ်ဒေါင်းနှင့် ကူးဒေါင်း) သည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဗမာလူမျိုးတို့၏ မာန်မာန၊ စည်းလုံးမှု၊ ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုများနှင့် တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်တို့ကို ထင်ဟပ်စေသည့် အရေးအကြီးဆုံးသော ပြည်သူ့အမှတ်အသားအဖြစ် သမိုင်းအဆက်ဆက် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ [[File:ABFSU Flag.svg|thumb|၂၅၀px|ကိုလိုနီခေတ် အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများမှစ၍ အစဉ်အဆက် သုံးစွဲခဲ့သော [[ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများအဖွဲ့ချုပ်]] (ဗကသ) ၏ တရားဝင် "ခွပ်ဒေါင်းအလံတော်"။ ခေါင်းမငုံ့တတ်သော ပြည်သူနှင့်ကျောင်းသားထု၏ တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။]] ==ထင်ရှားသောဗမာလူမျိုးများ== * [[အောင်ဆန်း|အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] *[[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] *[[သန့်၊ ဦး|ဦးသန့်(ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်)]] * [[မှိုင်း၊ ကိုယ်တော်၊ သခင်|မြန်မာစာပေပညာရှင် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[နု၊ ဦး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]] * [[မြ၊ သခင်|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးသခင်မြ]] * [[ဘချို၊ ဦး (ဒီးဒုတ်)|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]] *[[သခင်စိုး]] *[[သခင်သန်းထွန်း]] *[[ဦးကျော်ငြိမ်း]] *[[ဒေါက်တာဘမော်]] *[[ကိုဗဟိန်း]] *[[ဦးဗဆွေ]] *[[ဦးမြင့်သိန်း]] *[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော]] *[[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|ဗိုလ်မှူး စိန်မှန်]] *[[မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်]] *[[သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] * [[အောင်ကြီး၊ ဦး|ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး]] * [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) သူရ ဦးတင်ဦး]] * [[မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဒေါက်တာ မောင်မောင်]] *[[နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနေဝင်း]] *[[စောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]] * [[သန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] * [[သိန်းစိန်၊ ဦး|နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း)]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)|မစိုးရိမ်တိုက်သစ် နာယက ဆရာတော် ဦးဝီရသူ]] *[[လင်းယုန်နီ]] *[[ချစ်ဦးညို]] *[[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ|မောင်စွမ်းရည်]] *[[အောင်သင်း]] *[[ဆရာစံ]] *[[သခင်ဖိုးလှကြီး]] *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] *[[ဗိုလ်စံဖဲ]] == ဗမာလူမျိုးစု == မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၏ တရားဝင် သတ်မှတ်ထားသော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စု ၁၃၅ မျိုးစာရင်းအရ ဗမာလူမျိုးစု အောက်တွင် မျိုးနွယ်စု (၉) စု ပါဝင်သည်။ အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စဉ်ထားသည် - # [[ကတူးလူမျိုး]] # [[ကနန်းလူမျိုး]] # [[ဆလုံလူမျိုး]] # [[ထားဝယ်လူမျိုး]] # [[ဖွန်းလူမျိုး]] # [[ဗမာလူမျိုး]] # [[မြိတ်လူမျိုး]] # [[ယဘိန်းလူမျိုး]] # [[ယောလူမျိုး]] ဗမာလူမျိုးစု (၉) စုသည် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အကွဲအပြားများအရ ပေါင်းစည်းသတ်မှတ်ထားခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ဘာသာဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ မနုဿဗေဒအရမူ မူလဆင်းသက်လာပုံ သီးသန့် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Eal2010">Eberhard, David M., et al. (eds.) (2010). ''Ethnologue: Languages of the World''. SIL International.</ref> === ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဗမာနွယ်အုပ်စု === ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ စိစစ်ချက်များအရ [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်အုပ်စု]] (Burmish Group) သည် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားမိသားစု အောက်ရှိ သီးသန့် အုပ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုဝင် ဘာသာစကားများကို အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသူများက ပြောဆိုကြသည်။<ref name="Bradley1997" /><ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham & LaPolla, Randy J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> ပါဝင်သော ဘာသာစကားပြောဆိုသည့် လူမျိုးများနှင့် ဒေသန္တရအုပ်စုများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် — # [[ဗမာလူမျိုး]] (မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း နေထိုင်ကြသော ပင်မ ဗမာစကားပြောသူများ) # [[အင်းသားလူမျိုး]] (ရှမ်းပြည်နယ်၊ အင်းလေးကန်ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်ကြပြီး ရှေးဟောင်း ဗမာအက္ခရာသံများကို ထိန်းသိမ်းထားသူများ) # [[ဖွန်းလူမျိုး]] (ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း အထက်ပိုင်း မြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ကြသော ရှေးဟောင်း ဗမာနွယ်ဝင်များ) # [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]] (ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ် အစုအဝေး) # [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] (ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော ဗမာနွယ်အုပ်စုဝင်များ) # [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] (ရှမ်းပြည်နယ် အနောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသူများ) # [[မရမာ လူမျိုး|မရမာလူမျိုး]] (ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသရှိ ရခိုင်နွယ်ဝင် အစုအဝေး) # [[ယောလူမျိုး|ယော]]၊ [[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]]၊ [[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]] (မြန်မာစကား၏ ရှေးဟောင်း အသံထွက်များနှင့် သီးသန့် ဒေသန္တရစကားများကို သုံးစွဲကြသည့် ဗမာနွယ်အုပ်စုဝင်များ) == ကျမ်းကိုး == <references/> * မြန်မာသမိုင်းပုံ- [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] {{ မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ဗမာလူမျိုးစု]] 3epupjkvl6go8vcg5eylkhgfijdg856 1049553 1049552 2026-08-20T12:51:09Z Chenzeyan29 141880 /* မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ */ 1049553 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}} {{pp-move-indef}} '''ဗမာလူမျိုး''' ({{lang-en|Bamar people}} သို့မဟုတ် ''Burmans''၊ {{IPAc-en|b|ə|ˈ|m|ɑː|r}}) များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်သည်။ဘာသာစကားနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ဆက်နွှယ်မှုများအရ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကြီး]]၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] လူမျိုးအုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၆၈.၇၈% (အကြမ်းဖျင်း ၃၆ သန်းခန့်မျှ) ရှိကြပြီး၊ ဗမာလူမျိုးတို့၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်သော [[မြန်မာဘာသာစကား]]ကို [[ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေ|၂၀၀၈ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]] ပုဒ်မ ၄၅၀ အရ ပြည်ထောင်စု၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။<ref>{{cite book |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေး လုပ်ငန်း |year=2008 |chapter=အခန်း (၁၅) အထွေထွေပြဋ္ဌာန်းချက်များ |pages=စာ-၁၇၁ |quote=ပုဒ်မ ၄၅၀။ မြန်မာဘာသာစကားသည် ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည်။}}</ref> <ref>{{cite web|title=မြန်မာ (ဗမာ)လူမျိုးအကြောင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa|access-date=27 August 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827230329/https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa}}</ref> {{Infobox ethnic group | group = ဗမာလူမျိုး | name = | flag = | flag_caption = | image = Burmese family portrait.JPG | image_caption = အင်္ဂလိပ်အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ၂၀ ရာစုအလှည့်တွင် ဗမာမိသားစုပုံ | image_alt = | image_upright = | total = <!-- total population worldwide --> | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = | total_ref = <!-- references supporting total population --> | genealogy = | regions = {{flag|Myanmar}} ၃၅ သန်းခန့်<hr> {{flatlist| *{{flag|Thailand}} *{{flag|Malaysia}} *{{flag|Singapore}} *{{flag|United States}} *{{flag|China}} *{{flag|Australia}} *{{flag|Japan}} }} | region1 = {{flagcountry|Thailand}} | pop1 = ၂,၃၀၀,၀၀၀<ref>{{cite news | url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/03/30/in-thailand-exiled-burmese-communities-work-to-support-the-revolution-at-home_5979344_4.html | title=In Thailand, exiled Burmese communities work to support the revolution at home | newspaper=Le Monde.fr | date=30 March 2022 }}</ref> | region4 = {{flagcountry|Japan}} | pop4 = ၂၈,၈၆၀<ref>{{cite book |chapter=15 Burmese: Refugees and Little Yangon |first=Kosei |last=Otsuka |title=Language Communities in Japan |doi=10.1093/oso/9780198856610.003.0016 |date=January 2022 |url=https://academic.oup.com/book/38834/chapter/337727805 }}</ref> | region3 = {{flagcountry|Australia}} | pop3 = ၃၂,၆၆၅<ref>[[Census in Australia#2016|2016 Census of Australia]] [https://web.archive.org/web/20140116132606/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/myanmar.htm "Burmese Australians"]</ref> | region2 = {{flagcountry|Singapore}} | pop2 = ၅၀,၀၀၀<ref>{{cite web | url=https://asia.nikkei.com/Politics/Emigrants-in-Singapore-s-little-Myanmar-eye-their-homeland | title=Emigrants in Singapore's 'little Myanmar' eye their homeland }}</ref> | languages = [[ဗမာဘာသာစကား]] | religions = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]]<br/> ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ် အနည်းငယ် | related_groups = {{flatlist| *[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] *[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] *[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] * [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] * [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] *[[မြိတ်လူမျိုး|တနင်္သာရီ(မြိတ်)]] * အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်လူမျိုးများ]]}} | footnotes = }} သမိုင်းဦးကာလက တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး အေဒီ ၉ ရာစုခန့်တွင် [[ပုဂံ]] မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် [[ပုဂံခေတ်|ပုဂံအင်ပါယာ]]၊ [[တောင်ငူခေတ်|တောင်ငူအင်ပါယာ]] နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်|ကုန်းဘောင်အင်ပါယာ]] စသည့် ထင်ရှားသော အင်ပါယာကြီးများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဗမာတို့၏ စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာစက်သည် မြန်မာ့ပထဝီဝင် နယ်နိမိတ်အတွင်းရှိ အခြားသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအပေါ်တွင်သာမက အိမ်နီးချင်း အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသများအထိပါ ခေတ်အဆက်ဆက် ကျယ်ပြန့်စွာ ဩဇာညောင်းခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press.</ref><ref name="Harvey1925">Harvey, G.E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> [[File:Burmese chess players, by Max Ferrars late 1890s.jpg|thumb|ဗမာလူမျိုးအမျိုးသားနှစ်ယောက်]] ဗမာလူမျိုး အများစုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး မိရိုးဖလာ [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု|နတ်ကိုးကွယ်မှု]] နှင့်လည်း ဒွန်တွဲလျက်ရှိသည်။ ဗမာတို့၏ ဗိသုကာအတတ်၊ စာပေ၊ ဂီတ၊ အနုပညာနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများသည် နိုင်ငံအတွင်းရှိ အခြားသော လူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုအပေါ်တွင်လည်း သိသာထင်ရှားစွာ ရောယှက်လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။<ref name="HtinAung1967">Htin Aung, Maung (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ထို့အပြင် သနပ်ခါး လိမ်းခြယ်ခြင်းကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် ကိုယ်ပိုင် လူမှုထုံးတမ်းစဉ်လာများ နှင့် ရိုးရာပွဲတော်များ (ဥပမာ - [[သင်္ကြန်|မဟာသင်္ကြန်ပွဲတော်]]၊ [[သီတင်းကျွတ်ပွဲတော်]]) သည် တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ယနေ့တိုင် အရှိန်အဝါကြီးမားစွာ တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1982">Spiro, Melford E. (1982). ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes''. University of California Press.</ref><ref name="CulturalBurma">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၉)၊ "ဗမာလူမျိုးနှင့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု"။</ref> == အမည်ရင်းမြစ် == "မြန်မာ" နှင့် "ဗမာ" ဟူသော ဝေါဟာရနှစ်ခုသည် အရင်းအမြစ်တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာသော စကားလုံးများ ဖြစ်ကြသော်လည်း အသံထွက်နှင့် အသုံးအနှုန်း ရောထွေးမှုများ သမိုင်းတစ်လျှောက် ရှိခဲ့သည်။<ref name="ThantMyintU">{{cite book |last1=Thant Myint-U |title=The Making of Modern Burma |url=https://archive.org/details/makingofmodernbu0000than |publisher=Cambridge University Press |year=2001 |pages=[https://archive.org/details/makingofmodernbu0000than/page/85 85]–88}}</ref> "မြန်မာ" ဟူသော စကားလုံးကို သမိုင်းတွင် အစောဆုံး ကျောက်စာအထောက်အထားအဖြစ် ၁၂ ရာစု [[ပုဂံခေတ်]] ကျောက်စာများ (ဥပမာ- ခရစ်နှစ် ၁၁၉၀ ပြည့်နှစ်ထိုး ရှင်ဒိသာပါမောက်ကျောက်စာ) တင် "မြမ္မာ" (Mranma) ဟု စတင်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce">{{cite book |last1=Luce |first1=G.H. |title=Old Burma-Early Pagan |publisher=J.J. Augustin |year=1969 |pages=98–102}}</ref> ၎င်း၏ ဆင်းသက်ပုံနှင့် ပတ်သက်၍ အဓိက ယူဆချက် (၂) ခု ရှိသည်။ရာဇဝင်ဆိုင်ရာ ယူဆချက်အရ ရှေးမြန်မာ ရာဇဝင်ဆရာများနှင့် ပါဠိစာပေပညာရှင်များက ကမ္ဘာဦး "ဗြဟ္မာ" (Brahma) လူသားများဟူသော ပုဒ်မှ ရွေ့လျောကာ "ဗြမ္မာ"၊ ထိုမှတစ်ဆင့် "မြမ္မာ" နှင့် "မြန်မာ" ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Hmannan">{{cite book |last1=တွန်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ ဦးထွန်းညို |title=မှန်နန်း မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံ |year=၂၀၀၃ |pages=၃၅–၄၀}}</ref>ခေတ်သစ် သမိုင်းနှင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များကမူ မြန်မာဟူသည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ကိုယ်ပိုင် စကားလုံးဖြစ်သည့် လျင်မြန်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "မြန်" နှင့် သန်မာခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "မာ" တို့ ပေါင်းစပ်ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်ဟု သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="ThanTun">{{cite book |last1=Than Tun |title=Studies in Burmese History, Volume 1 |publisher=Maha Dagon Publishing |year=၁၉၆၄ |pages=၅၂–၆၀}}</ref> "ဗမာ" (Bamar) ဆိုသည်မှာ "မြန်မာ" (Mranma) ဟူသော စကားလုံးကို နှုတ်ကပတ်ပြောဆိုရာ၌ အသံလွယ်ကူအောင် ရွေ့လျောခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည့် စကားပြောအသုံးအနှုန်း (Colloquial form) မျှသာ ဖြစ်သည်။<ref name="Wheatley">{{cite journal |last1=Wheatley |first1=Julian K. |title=Burmese as a Western Tibeto-Burman Language |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=၅ |year=၁၉၈၀ |pages=၄၁–၄၇}}</ref> ဗမာစကားတွင် အက္ခရာ "မြ" (Mr-) သံသည် ကာလကြာသောအခါ အသံပေါ့ပါးသွားပြီး "ဗ" (B-) သံသို့ ပြောင်းလဲသွားလေ့ ရှိသဖြင့် ရေးတော့ "မြန်မာ"၊ ဖတ်တော့ "ဗမာ" ဟု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အနောက်နိုင်ငံသားများ၏ "Burma" နှင့် "Burmese" အမည်များမှာလည်း ဤ "ဗမာ" အသံထွက်ကို အခြေခံ၍ ခေါ်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="ThantMyintU" /> ကိုလိုနီခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ ကာလများတွင် "မြန်မာ" နှင့် "ဗမာ" ကို ဒွန်တွဲသုံးစွဲခဲ့ကြ၍ လူမျိုးစုအမည်နှင့် နိုင်ငံအမည်အကြား ရှုပ်ထွေးမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Silverstein">{{cite book |last1=Silverstein |first1=Josef |title=Burma: Military Rule and the Politics of National Development |publisher=Ayer Company Publishers |year=၁၉၇၇ |pages=၁၂–၁၈}}</ref> ထိုရှုပ်ထွေးမှုကို ရှင်းလင်းရန် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့က ဥပဒေအမှတ် (၁၅/၈၉) "အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ခေါ်ဝေါ်စိုက်ထူခြင်း ဥပဒေ" ကို ပြဋ္ဌာန်း၍ အောက်ပါအတိုင်း တရားဝင် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="Dittmer">{{cite book |last1=Dittmer |first1=Lowell |title=Burma Or Myanmar?: The Struggle for National Identity |publisher=World Scientific |year=၂၀၁၀ |pages=၂–၅}}</ref>မြန်မာ (Myanmar)ဟူသောအမည်အား တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးစလုံးနှင့် နိုင်ငံသား အားလုံးကို ခြုံငုံလွှမ်းခြုံသည့် တရားဝင် နိုင်ငံတော်နှင့် နိုင်ငံသားဆိုင်ရာ အမည်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် "Burma" အစား "Myanmar" ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ဗမာ (Bamar/Burman)သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားများအနက် အဓိက လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်သည့် တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင် ဗမာလူမျိုးတစ်ခုတည်းကိုသာ ရည်ညွှန်းရန် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒနှင့် နိုင်ငံရေးအရ "ဗမာ" သည် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုကိုသာ ဆိုလိုပြီး "မြန်မာ" သည် နိုင်ငံတော်နှင့် တိုင်းရင်းသား နိုင်ငံသားအားလုံးကို လွှမ်းခြုံခေါ်ဆိုသော ဝေါဟာရဖြစ်သည်ဟု ခွဲခြားမှတ်သားနိုင်သည်။<ref name="Dittmer" /> == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == ဗမာလူမျိုးများ သည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားပြောမိသားစု ဝင် တိဗက်-ဗမာနွယ် လူမျိုးနွယ်စုကြီးအနက် လူဦးရေ အများဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ပါမောက္ခ ဒေါက်တာသန်းထွန်း က ဗမာတို့သည် မနုဿဗေဒအရ [[မွန်ဂိုလွိုက်]] (Mongoloid) မျိုးနွယ်ကြီးတွင် ပါဝင်ကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။<ref name="ThanTun1964">Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing.</ref> [[File:Yellowrivermap.jpg|thumb|250px|တိဗက်-တရုတ်နွယ်တို့ မူလစတင်ရာ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသ]] လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇,၀၀၀ မှ ၉,၀၀၀ ခန့်တွင် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်း မြစ်ဝါမြစ် (Yellow River) ဝှမ်းတစ်လျှောက်၌ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွားများ၏ ဘိုးဘေးများ စတင်အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Zhang2019">Zhang, M., et al. (2019). "Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China". ''Nature'', 569, 112–115.</ref> နောက်ပိုင်းတွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အုပ်စုကြီးများ ကွဲထွက်သွားခဲ့ရာ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသွားသော အုပ်စုသည် ဟန်တရုတ်များ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ရှိ ချင်းဟိုင်-ကန်စု (Qinghai-Gansu) ကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော အုပ်စုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg|thumb|250px|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့ ဖြတ်သန်းခဲ့သော ချင်းဟိုင်ကုန်းပြင်မြင့်]] တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများသည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြရာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အဓိက အုပ်စုနှစ်ခုအဖြစ် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ရှေးဦးအုပ်စု (ပျူလူမျိုးများ)သည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ (BC) ကာလများကတည်းက ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြရာ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]] ကို ထူထောင်ခဲ့ကြပြီး နှောင်းပိုင်းအုပ်စု (ဗမာတို့၏ ဘိုးဘေးများ)သည် အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း တရုတ်ပြည် ယူနန်ဒေသရှိ [[နန်ကျောက်]] နိုင်ငံ၏ လက်အောက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ဗမာတို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ကို ကျော်ဖြတ်၍ ဧရာဝတီမြစ်ကွေ့ရှိ [[ပုဂံ]] ဒေသတွင် အခြေစိုက်ကာ ခိုင်မာသော အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဗမာတို့သည် ဒေသခံ ပျူလူမျိုးများနှင့်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်မှ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့်လည်းကောင်း ထိတွေ့ဆက်ဆံရင်း ဗမာလူမျိုးနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ပုံစံကို စတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Lieberman2003" /> မနုဿသမိုင်းအရ ဗမာတို့သည် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နာဂ၊ သက်၊ ကမ်းယံ နှင့် ပျူတို့၏ နောက်မှ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အေဒီ ၈ ရာစုတွင် နန်ကျောက်တို့ တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခြင်း မပြုမီကပင် ရောက်ရှိနေထိုင်ခဲ့ကြပြီးဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="Luce1985" /> မြန်မာတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်မှစ၍ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ခဲ့ကြပြီး သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အဓိက ပြည်ထောင်စု အင်ပါယာကြီး သုံးခုကို အောင်မြင်စွာ တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ဗမာလူမျိုးတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်း သမိုင်းဦးကာလကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊မျိုးရိုးဗီဇနှင့် မြောက်ဘက်မှ စုန်ဆင်းလာသော ရှေ့ပြေးဗမာ တို့ ပေါင်းစည်း စိမ့်ဝင်ရာမှ ပေါ်ထွန်းလာသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များဖြစ်ကြသော ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ ဂျီ အိတ်ခ်ျ လူစ့် (G.H. Luce) နှင့် ဗစ်တာ လီဘာမန်း (Victor B. Lieberman) တို့က မနုဿဗေဒနှင့် သမိုင်းဝင် အထောက်အထားများကို အခြေခံ၍ တင်ပြခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830'', Vol. 1. Cambridge University Press, pp. 88–112.</ref><ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press, pp. 1–10.</ref><ref>Than Tun, Dr. (1988). ''Essays on the History and Buddhism of Burma''. Chalermnit, Bangkok, pp. 15–22.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုအစပိုင်း (၈၃၂ ခန့်) တွင် ယူနန်ဒေသမှ [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) တပ်များ၏ ကျူးကျော်မှုကြောင့် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ (အထူးသဖြင့် [[ဟန်လင်း]]) အားနည်းသွားချိန်၌ နန်ကျောက် စစ်တပ်တွင် စစ်သည်တော်များအဖြစ် ပါဝင်လာခဲ့သည့် ရှေ့ပြေးဗမာအုပ်စုများသည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်းသို့ စတင် စိမ့်ဝင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref>Fan Chuo. (c. 863). ''Manshu (Book of the Southern Barbarians)'', translated by Luce, G.H., Cornell University, 1961.</ref> အဆိုပါ ရွှေ့ပြောင်းလာမှုသည် ပျူလူမျိုးများအား ဒေသတွင်း ယဉ်ကျေးမှုနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သွေးနှောပေါင်းစပ်မှု ဖြစ်စဉ်တစ်ရပ်ကို ဦးတည်စေခဲ့သည်။ ရှေ့ပြေးဗမာတို့သည် စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ဦးဆောင်သူဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း ဒေသခံ ပျူတို့ထံမှ ဆည်မြောင်း စိုက်ပျိုးရေးနည်းပညာ၊[[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကိုးကွယ်မှုအခြေခံများ၊ပျူအက္ခရာကို အခြေခံထားသော ရှေးဟောင်း ဗမာစာပေနှင့် ဗိသုကာပညာရပ်များကို ဆက်ခံရယူကာ "ပုဂံယဉ်ကျေးမှု" ကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, Michael. (1985). ''Pagan: The Origins of Modern Burma''. University of Hawaii Press, pp. 25–40.</ref> === ပုဂံခေတ် - ပထမ မြန်မာနိုင်ငံတော် (အေဒီ ၁၀၄၄ – ၁၂၈၇) === အေဒီ ၈၄၉ တွင် ပုဂံမြို့ရိုးကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ အေဒီ ၁၀၄၄ တွင် [[အနော်ရထာမင်း]] နန်းတက်လာခြင်းနှင့်အတူ ပထမ မြန်မာနိုင်ငံတော် ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။ ပုဂံခေတ်သည် ဗမာစာပေ၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ဗိသုကာအတတ်ပညာများ အထိရောက်ဆုံး ထွန်းကားခဲ့သည့် ရွှေခေတ်ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၂၈၇ တွင် [[မွန်ဂို-တရုတ်]] တပ်များ၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် ပဒေသရာဇ် အာဏာပြိုင်ဆိုင်မှုများကြောင့် ပုဂံအင်ပါယာ ပြိုကွဲခဲ့ရသည်။<ref>Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Frank Cass & Co. Ltd., pp. 65–75.</ref> === ပင်းယ၊ စစ်ကိုင်း၊ အင်းဝနှင့် တောင်ငူခေတ် (အေဒီ ၁၂၈၇ – ၁၇၅၂) === ပုဂံပြိုကွဲပြီးနောက် ရှမ်း-ဗမာ သွေးနှောမင်းဆက်များ စိမ့်ဝင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သော်လည်း အင်းဝနှင့် တောင်ငူတို့တွင် ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှု ဗဟိုချက်များ ပြန်လည် စုစည်းခဲ့သည်။အင်းဝခေတ် (၁၃၆၄ – ၁၅၅၅)သည် ဗမာစာပေ ပျို့၊ ကဗျာ၊ လင်္ကာများ အလွန်ထွန်းကားခဲ့ပြီး [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ နှစ်လေးဆယ်စစ်]] ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press, pp. 83–95.</ref>တောင်ငူခေတ် - ဒုတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော် (၁၅၃၁ – ၁၇၅၂)တွင် [[တပင်ရွှေထီး]] နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီးတို့က တောင်ငူမှစတင်ကာ ဒုတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို ထူထောင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ၏ အကြီးမားဆုံး အင်ပါယာတစ်ခုအဖြစ် နယ်ပယ် ချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>Shorto, H. L. (1967). "The 37 Nats". ''Bulletin of the SOAS'', Vol. 30, No. 1, pp. 125–129.</ref> === ကုန်းဘောင်ခေတ် - တတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော် (အေဒီ ၁၇၅၂ – ၁၈၈၅) === [[အလောင်းမင်းတရား]] (ဦးအောင်ဇေယျ) သည် ရွှေဘိုမှစ၍ တတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်မင်းဆက်တွင် ယိုးဒယား၊ မဏိပူရတို့ကို အောင်နိုင်ခဲ့ကာ တရုတ်-ချင်မင်းဆက်၏ ကျူးကျော်မှု စစ်ပွဲ (၄) ကြိမ်ကိုလည်း အောင်မြင်စွာ တုံ့ပြန်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>Myint-U, Thant. (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 15–40.</ref> သို့သော် နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲများ|စစ်ပွဲ (၃) ကြိမ်]] အပြီး ၁၈၈၅ ခုနှစ် [[သီပေါမင်း]] လက်ထက်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်း၍ ဗြိတိသျှ အင်ပါယာအတွင်းသို့ ကျရောက်ခဲ့ရသည်။<ref>Charney, Michael W. (2009). ''A History of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 7–22.</ref> === ကိုလိုနီခေတ်၊ လွတ်လပ်ရေးနှင့် ခေတ်သစ် ကာလ (၁၈၈၅ – ပစ္စုပ္ပန်) === နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုများတွင် ဗမာအမျိုးသားများနှင့် ရဟန်းကျောင်းသားများ ဦးဆောင်ခဲ့ကြပြီး၊ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဦးဆောင်သော [[ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (BIA) နှင့် တိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များ၏ [[ပင်လုံစာချုပ်]] (၁၉၄၇) ကြောင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် စစ်အာဏာသိမ်းမှုများ၊ ပြည်တွင်းစစ်များနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ယနေ့ထက်တိုင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပင်မ လူမျိုးစုအဖြစ် ဆက်လက် ရပ်တည်လျက် ရှိသည်။<ref>Taylor, Robert H. (2009). ''The State in Myanmar''. NUS Press, pp. 280–320.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ == ဗမာလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ နှင့် ပတ်သက်၍ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သုတေသီများနှင့် မြန်မာ သုတေသီများ ပူးပေါင်း၍ မိခင်မှဆင်းသက်သော မိုတိုကွန်ဒရီးယား (mtDNA)၊ ဖခင်မှဆင်းသက်သော Y-chromosomes (Y-DNA) နှင့် မိဘနှစ်ပါးစလုံးထံမှ အချိုးတူ ဆင်းသက်သော ခရိုမိုဆုန်းစုံ (Autosomal DNA) များကို လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Summerer2014">Summerer, M., et al. (2014-01-29). "Large-scale mitochondrial DNA analysis in Southeast Asia reveals evolutionary effects of cultural isolation in the Dispersal of Sino-Tibetan populations". ''BMC Evolutionary Biology'', 14(1), 17. DOI:10.1186/1471-2148-14-17</ref> ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ ပြုလုပ်ခဲ့သော မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာချက်များအရ ဗမာလူမျိုး အမျိုးသားများ၏ ဖခင်ဘက်မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်သော Y-DNA (Y-Chromosomal DNA) အစုအဝေးတွင်<ref name="Kutanan2019">Kutanan, W., et al. (2019-09-12). "Paternal and maternal lineages reveal the origins and genetic structure of the Bamar and other ethnic groups in Myanmar". ''Scientific Reports'', 9(1), 13180. DOI:10.1038/s41598-019-49522-8</ref> [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] လူမျိုးများ၌ အဓိကတွေ့ရသည့် Y-DNA Haplogroup O-M122 (O3) မျိုးရိုးဗီဇသည် အများဆုံး (၄၀% မှ ၅၀% ခန့်) ပါဝင်နေပြီး၊ ဤသည်မှာ [[တိဗက်|တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်]] နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ် မူလဘိုးဘေးများ၏ ဖခင်ဘက်ဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ အရင်းအမြစ်ကို ဖော်ပြနေသည်။<ref name="Kutanan2019" /> ဒုတိယ အများဆုံးအဖြစ် Haplogroup O1b1a1a (O-M95) ကို (၂၀% မှ ၃၀% ခန့်) တွေ့ရှိရပြီး၊ ဤသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အစောပိုင်းကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] (ဥပမာ - [[မွန်လူမျိုး]]) မျိုးနွယ်စုဝင်များနှင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် ဖခင်ဘက်ဆိုင်ရာ ဗီဇစိမ့်ဝင် ရောနှောခဲ့သည့် အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref name="Mcardle2019">McArdle, A., et al. (2019-05-15). "Genome-wide insights into the population history of Myanmar". ''European Journal of Human Genetics'', 27(9), 1398-1409. DOI:10.1038/s41431-019-0428-2</ref> အလားတူပင် တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်နှင့် အာရှအရှေ့မြောက်ပိုင်း ရှေးဟောင်းနွယ်များထံတွင် အတွေ့များသည့် Y-DNA Haplogroup D (အထူးသဖြင့် Haplogroup D1a-M174) ကိုလည်း ဗမာလူမျိုးများ၏ Y-DNA တွင် အရေးပါသော ရာခိုင်နှုန်း (၅% မှ ၁၀% ဝန်းကျင်) အဖြစ် တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းသည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသမှ တောင်ဘက်သို့ မစိမ့်ဝင်မီ တိဗက်-ဗမာ မူလဘိုးဘေးကြီးများနှင့် နီးကပ်စွာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်းပြသသည့် ရှေးဟောင်း ဖခင်ဘက် ဗီဇသင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Summerer2014">Summerer, M., et al. (2014). "Large-scale mitochondrial DNA analysis in Southeast Asia". ''BMC Evolutionary Biology''.</ref><ref name="Kutanan2019" /> ထို့ပြင် [[တိုင်လူမျိုးများ]](Kra-Dai related) နှင့် ဆက်နွှယ်သော Y-DNA Haplogroup O1a (O-M119) ကို ၅% အောက် ပမာဏအနည်းငယ် တွေ့ရှိရသလို၊ မြောက်အာရှနှင့် [[မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ|မွန်ဂို]] ကုန်းပြင်မြင့်နွယ် လူမျိုးများတွင် အတွေ့များသော Y-DNA Haplogroup C-M217 ကိုလည်း ၁% မှ ၃% ဝန်းကျင် ပမာဏအနည်းငယ် တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019" /><ref name="Li2015" /> သုတေသီများက ဤ Y-DNA Haplogroup C ပါဝင်မှုကို [[ပုဂံခေတ်]] အနှောင်းပိုင်း [[မွန်ဂို-မြန်မာစစ်ပွဲများ|မွန်ဂိုတို့၏ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့သည့် သမိုင်းဖြစ်စဉ်များ]]၊ မွန်ဂို-ယွမ် မင်းဆက်တပ်များ၏ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စစ်ချီမှုများနှင့် အာလ်တေးယစ်နွယ် စစ်သည်များ ရောနှောစိမ့်ဝင်ခဲ့မှုဆိုင်ရာ ဖခင်ဘက် မျိုးရိုးဗီဇ အထောက်အထားအဖြစ် သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Li2015" /> ထို့ပြင် အိန္ဒိယတိုက်ငယ် ပင်မနွယ်ဝင် Y-DNA Haplogroups များဖြစ်ကြသော Haplogroup H (H-M69)၊ Haplogroup R1a (R-M17)၊ Haplogroup J2 နှင့် Haplogroup R2 တို့ကိုလည်း ဗမာလူမျိုး အမျိုးသားများ၏ ၅% မှ ၁၀% ခန့်တွင် ရောနှောတွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019" /> ဤသည်မှာ အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်း နယ်စပ် ထိစပ်မှုများ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် ယခင်မင်းဆက်များလက်ထက် နန်းတွင်း ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည့် ပုဏ္ဏား/ဗြာဟ္မဏများ၊ ကသည်း မြင်းသည်တော် စစ်သုံ့ပန်းများ၊ သမိုင်းဝင် အနောက်ဘက် ကုန်သည်များနှင့် ကိုလိုနီခေတ်အတွင်း ဗမာလူမျိုးစုအတွင်း စိမ့်ဝင် ပေါင်းစည်းခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် ရောနှောမှုများကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref name="Li2015">Li, Y. C., et al. (2015-05-19). "Genetic landscape of ethnic populations in Myanmar". ''PLOS ONE'', 10(5), e0127084. DOI:10.1371/journal.pone.0127084</ref><ref name="Kutanan2019" /> ၂၀၁၄ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်များတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော မိခင်နွယ် မိုတိုကွန်ဒရီးယား DNA (mtDNA) လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များအရ ဗမာလူမျိုးများ၏ မိခင်နွယ် မျိုးရိုးဗီဇ ကွဲပြားစုံလင်မှု သည် ဖခင်နွယ် ထက် ပိုမိုမြင့်မားနေသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Summerer2014" /><ref name="Kutanan2019" /> ဗမာလူမျိုးများ၏ မိခင်နွယ် DNA တွင် အရှေ့အာရှ တိဗက်-ဗမာနွယ်များနှင့် ပတ်သက်ဆက်နွှယ်နေသော Haplogroup M (M7, M8, M9)၊ အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနွယ် မိခင်များထံမှ စိမ့်ဝင်လာသည့် Haplogroup F (F1a, F2)၊ အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနှင့် ကျွန်းစုနွယ်များတွင် တွေ့ရသည့် Haplogroup B (B4, B5) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်နွယ် မိခင်များထံမှ ဆင်းသက်လာသော Haplogroup D (D4, D5) တို့ အဓိက ပါဝင်ကြသည်။<ref name="Summerer2014" /><ref name="Kutanan2019" /> မိခင်နွယ် DNA ကွဲပြားစုံလင်မှု မြင့်မားနေခြင်းသည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘိုးဘေးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်မြေအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပြီးနောက် မူလဒေသခံ မွန်-ခမာ အပါအဝင် အခြားသော မိခင်မျိုးရိုးများနှင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် မြင့်မားစွာ ပေါင်းစည်းခဲ့ကြကြောင်းကို ဖော်ပြနေသည်။<ref name="Summerer2014" /> မိဘနှစ်ပါးစလုံးထံမှ ခရိုမိုဆုန်းများကို အချိုးတူ အမွေဆက်ခံသည့် Genome-wide Autosomal DNA လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များအရ ဗမာလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ တည်ဆောက်ပုံသည် [[အရှေ့အာရှ]] နွယ်ဝင် (တရုတ်/တိဗက်) မျိုးရိုးဗီဇနှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နွယ်ဝင် (မွန်/ခမာ) မျိုးရိုးဗီဇတို့ အဓိက ပေါင်းစပ်ထားသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး တောင်အာရှ (အိန္ဒိယ) မျိုးရိုးဗီဇ အနည်းငယ် ပေါင်းစပ်ပါဝင်နေသည်။<ref name="Liu2021">Liu, D., et al. (2021-03-08). "Genomic insight into the population history of Bamar and other ethno-linguistic groups in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution'', 38(7), 2821-2834. DOI:10.1093/molbev/msab068</ref> အထက်မြန်မာပြည် (စစ်ကိုင်း၊ မန္တလေး၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးများ) ရှိ ဗမာလူမျိုးများ၏ Autosomal DNA တွင် တိဗက်-ဗမာ (အရှေ့အာရှ) ပင်မ DNA လွှမ်းမိုးမှု အမြင့်မားဆုံးဖြစ်ပြီး Haplogroup O-M122 (O3)၊ Haplogroup D1 နှင့် D4/D5 တို့သည် ၇၀% မှ ၈၀% အထိ လွှမ်းမိုးပါဝင်နေသည်။<ref name="Li2015" /> အောက်မြန်မာပြည် (ရန်ကုန်၊ ဧရာဝတီ၊ ပဲခူး၊ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးများ) ရှိ ဗမာလူမျိုးများတွင်မူ တိဗက်-ဗမာနွယ်အပြင် ရှေးဒေသခံ မွန်လူမျိုးများနှင့် ရောနှောခဲ့မှုကို ပြသသော Haplogroup O1b1a1 (O-M95) နှင့် မွန်-ခမာ မိခင်နွယ် Haplogroup F တို့၏ ပါဝင်မှု ပိုမိုမြင့်မားသည့်အပြင် တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းစုနွယ် (Austronesian) မျိုးရိုးဗီဇ ရောနှောမှု ပမာဏသည် အညာဒေသထက် စိမ့်ဝင်မှု ပိုမိုစုံလင်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2018">Kutanan, W., et al. (2018). "Genetic affinity between Austroasiatic-speaking Mon and Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Annals of Human Genetics'', 82(4), 223-239.</ref> == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ===ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု=== {{main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} {{main|မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု}} ယနေ့ခေတ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဖြစ်သည်။ ဗမာလူဦးရေ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြပြီး၊ ၎င်းတို့၏ နေ့စဉ်လူမှုဘဝ၊ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့များ၊ စာပေနှင့် အနုပညာတို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြား၍မရနိုင်လောက်အောင် နက်ရှိုင်းစွာ ဒွန်တွဲဆက်နွယ်လျက်ရှိသည်။<ref name="Census2014">The Republic of the Union of Myanmar Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population. (2016). ''The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Religion''. Census Report Volume 2-C. Nay Pyi Taw. pp. 11–15.</ref>သို့သော်လည်း မန္တရား၊ အင်းအိုင်၊ လက်ဖွဲ့နှင့် ဓာတ်ရိုက်ဓာတ်ဆင်များဖြင့် အနိစ္စတရားကို လွန်မြောက်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် ထွက်ရပ်ပေါက် ဝိဇ္ဇာယုံကြည်မှု သည်လည်း ဗမာတို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ထူးခြားသည့် ဒေသန္တရ လက္ခဏာတစ်ရပ်အဖြစ် အခိုင်အမာ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။<ref>Ferguson, John P., and E. Michael Mendelson, "A Masters Theory of Theravada Buddhism", ''Monks, Bishops and Deacons'', 1981.</ref> ထို့အပြင်ဗုဒ္ဓဘာသာ မထွန်းကားမီ သမိုင်းမတင်မီ ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုသည်လည်း ဗမာတို့၏ လူမှုယဉ်ကျေးမှုနှင့် နေ့စဉ်ဘဝအတွင်း ယနေ့ထက်တိုင် ဆက်လက်၍ ဒွန်တွဲတည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E., ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes'', University of California Press, 1982.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း ၁၉ ရာစုတွင် အမေရိကန် နှစ်ခြင်း သာသနာပြုဆရာကြီး [[ယုဒသန်|အက်ဒိုနိရမ် ဂျဒ်ဆန်]] (ဆရာယုဒသန် / Adoniram Judson) သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာပြီး၊ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲ မတိုင်မီနှင့် အပြီးတွင် ဗမာဘာသာစကားဖြင့် [[သမ္မာကျမ်းစာ]]ကို ပထမဆုံး ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့ကာ ဗမာလူမျိုး ခရစ်ယာန် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို စတင်ခဲ့သည်။ <ref>Wayland, Francis, ''A Memoir of the Life and Labors of the Rev. Adoniram Judson'', Phillips, Sampson, and Co., 1853.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် နှစ်ခြင်း (Baptist)၊ [[ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်း|ရောမကက်သလစ်]] (Roman Catholic) နှင့် အန်ဂလီကန် (Anglican) အသင်းတော်များ၌ ပါဝင်သော ဗမာခရစ်ယာန်များသည် အဓိကအားဖြင့် ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီးများအတွင်း အစဉ်အဆက် သက်ဝင်ယုံကြည်လျက် ရှိကြသည်။ === မြန်မာပြက္ခဒိန်စနစ် နှင့် နှစ်ကူး ပွဲတော် === ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပွဲတော်များသည် [[မြန်မာပြက္ခဒိန်]] ၏ ရာသီစက်ဝန်းပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။ မြန်မာပြက္ခဒိန်သည် နေနှင့် လ၏ သွားလာပုံကို ပေါင်းစပ်တွက်ချက်သော လနေပူးတွဲ ပြက္ခဒိန် စနစ် ဖြစ်ပြီး ရက်လိုများကို ညှိယူရန် ဝါထပ်နှစ် များကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်သည်။<ref name="Chatterjee">Irwin, A. M. B. (1909). ''The Burmese and Arakanese Calendars''. Hanthawaddy Printing Works.</ref> မြန်မာ့ပြက္ခဒိန်စနစ် ကို ထိုင်း ၊ လာအို၊ ဇင်းမယ် (လန်နာ) နှင့် တိုင်းလူး (စစ်ဆောင်ပန္နား) ဒေသများက နှစ်ပေါင်း ရာစုနှစ်များစွာ တရားဝင် ရာဇဝင်ပြက္ခဒိန်အဖြစ် လက်ခံသုံးစွဲခဲ့ကြသည်။<ref name="Eade">Eade, J.C. (1995). ''The Calendrical Systems of Mainland South-East Asia''. E.J. Brill.</ref> [[သင်္ကြန်|သင်္ကြန်ပွဲတော်]]သည် မြန်မာနှစ်သစ်ကူး ပွဲတော်ဖြစ်ပြီး တန်ခူးလ (မတ်-ဧပြီ) တွင် ကျင်းပသည်။ [[သိကြားမင်း]] လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်သည်ကို အကြောင်းပြု၍ အကုသိုလ် အညစ်အကြေးများကို ရေဆေးငါးပါး ပြုလုပ်သည့်အနေဖြင့် ရေပက်ကစားကြသည်။ အတက်နေ့နှင့် နှစ်ဆန်း ၁ ရက်နေ့တို့တွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၌ တရားဘာဝနာ ပွားများခြင်း၊ သက်ကြီးပူဇော်ပွဲ ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် ဇီဝိတဒါန ငါးလွှတ်/နွားလွှတ်ခြင်းများကို ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Spiro">Spiro, Melford E. (1982). ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes''. University of California Press.</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ <ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> === အစားအစာ ယဉ်ကျေးမှု === ဗမာလူမျိုးတို့၏ အဓိက အစားအစာမှာ [[ဆန်]] (ထမင်း) ဖြစ်ပြီး ဟင်းလျာများကို ချို၊ ချဉ်၊ ငန်၊ စပ် မျှတစွာ ချက်ပြုတ်စားသုံးကြသည်။[[ငါးပိ]] (ငါးပိရည်ကျိုနှင့် အတို့အမြှုပ်) သည် ဗမာထမင်းဝိုင်း၏ မရှိမဖြစ် အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။ ဆီပြန်ဟင်းများအဖြစ် ကြက်သား၊ ဝက်သား၊ ငါး စသည်တို့ကို ကြက်သွန်နီ၊ ကြက်သွန်ဖြူ၊ ဂျင်း၊ ငရုတ်သီး၊ မဂ္ဂန်းစသဖြင့် အခြေခံကာ ချက်ပြုတ်ကြသည်။ ထို့အပြင် နံနံပင် ကို ဟင်းလျာအတော်များများတွင် အနံ့မွှေးစေရန်နှင့် အဆင်တန်ဆာအဖြစ် အဓိက အသုံးပြုကြသည်။ဘဲဥ၊ ငှက်ပျောရိုး၊ ငါးတို့ဖြင့် ချက်ပြုတ်ထားသော ဗမာတို့၏ နိုင်ငံတော်အစားအစာ ဖြစ်သည်။<ref> name="Khayaing">Aye, MiMi. (2019). ''Mandalay: Recipes and Tales from Burma''. Bloomsbury Absolute.</ref> === သနပ်ခါး ဓလေ့ === [[သနပ်ခါး]] သည် ဗမာလူမျိုးများ၏ ထူးခြားသော သဘာဝ အလှကုန်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု သင်္ကေတဖြစ်သည်။ သနပ်ခါးပင်၏ အခေါက်ကို ကျောက်ပျဉ်တွင် ရေစက်ချကာ သွေး၍ မျက်နှာနှင့် ခန္ဓာကိုယ်တွင် လိမ်းကျံကြသည်။ သနပ်ခါးသည် နေလောင်ဒဏ်မှ ကာကွယ်ပေးခြင်း၊ အေးမြစေခြင်း နှင့် အသားအရေ ထိန်းသိမ်းပေးခြင်း စသည့် ဆေးဖက်ဝင် အစွမ်းများရှိသည်။ ဗမာအမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးငယ်များသည် သနပ်ခါးကို ပါးနှစ်ဖက်တွင် ကွက်ကျား သို့မဟုတ် ဘိလပ်ကွက်၊ ကလေးများတွင် ပါးကွက်ကြား ပုံစံများ ရေးဆွဲ လိမ်းကျံသည့် ဓလေ့မှာ နှစ်ပေါင်း ထောင်ချီ ခိုင်မာခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှုဖြစ်သည်။<ref name="Thanaka">Muralidharan, S. (2016). "Thanaka: The Traditional Burmese Cosmetic". ''International Journal of Cultural Heritage'', 4(1), pp. 45–52.</ref> === အခြား လူမှုရေးနှင့် လူနေမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများ === ဗမာမိသားစုများအတွက် သားယောက်ျားလေးများကို [[ရှင်ပြုပွဲ|ရှင်ပြုပေးခြင်း]] (သာသနာ့ဘောင်သို့ သွတ်သွင်းခြင်း) သည် ဘဝ၏ အရေးကြီးဆုံး ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ တာဝန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှင်လောင်းများကို မင်းညီမင်းသား ဝတ်စုံများ ဝတ်ဆင်ပေး၍ မြင်း၊ ဆင် စသည်တို့ဖြင့် လှည့်လည်ကာ ရှင်လောင်းလှည့်ပွဲ ကျင်းပပြီးမှ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်ထံ၌ သာမဏေအဖြစ် ခံယူစေသည်။ မြန်မာ့ရိုးရာ မင်္ဂလာပွဲများကို ဝါဆိုမှ သီတင်းကျွတ်အထိ ဝါတွင်းကာလများတွင် ကျင်းပလေ့မရှိဘဲ ဝါပကာလများတွင်သာ ကျင်းပကြသည်။ ကွယ်လွန်သူကို အမျှအတန်း ပေးဝေခြင်း၊ ၇ ရက်ပြည့်လျှင် ရက်လည်ဆွမ်းကျွေးပွဲ ကျင်းပ၍ တရားတော်များ နာယူခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ဗမာလူမျိုး တို့၏ ရိုးရာဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အပူပိုင်းဒေသ ရာသီဥတု၊ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဝင် နန်းတွင်း အစဉ်အလာများအပေါ် မူတည်၍ တီထွင်ဖန်တီးထားသော ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref>Ferrars, Max and Bertha, ''Burma'', Sampson Low, Marston and Company, 1900, pp. 60–65.</ref> ခေတ်သစ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ အမျိုးသား/အမျိုးသမီး ရိုးရာဝတ်စုံ၏ အခြေခံမှာ လုံချည် ဖြစ်သည်။ပုဆိုး သည် ဗမာအမျိုးသားများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်လုံချည် ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် အကွက်၊ အစင်း သို့မဟုတ် ရိုးရိုးခါးဝတ်များကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး၊ မင်္ဂလာဆောင်နှင့် အခမ်းအနားများတွင် မန္တလေးချိတ် သို့မဟုတ် သပွတ်အကွက် ပုဆိုးများကို တိုက်ပုံအင်္ကျီ၊ ခေါင်းပေါင်း တို့နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ <ref>Fraser-Lu, Sylvia, ''Burmese Textiles'', The White Orchid Press, 1988.</ref>ထဘီသည် ဗမာအမျိုးသမီးများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်ဖြစ်သည်။ အောက်နားတွင် အနားသတ် သို့မဟုတ် အနားစပါး ပါရှိလေ့ရှိပြီး၊ ရိုးရာ အချိတ်အဆင် များကို ပွဲလမ်းသဘောတူ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာအင်္ကျီမှာ ရင်ဖုံး သို့မဟုတ် ရင်စိ ရိုးရာအင်္ကျီ ဖြစ်သည်။ <ref>Fraser-Lu, Sylvia, ''Handwoven Textiles of South-East Asia'', Oxford University Press, 1988.</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် နန်းတွင်း ဝတ်စားဆင်ယင်မှု တွင်မူ အလျား ဧက ၁၅ မှ ၂၀ ခန့်ရှည်လျားသော တောင်ရှည်ပုဆိုးကို အမျိုးသားများ ခါးတွင် စည်းနှောင်၍ ပိုလျှံသော အစကို ပခုံးပေါ်တင်ခြင်း သို့မဟုတ် ခါးတွင် ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ <ref>Scott, J. George, ''The Burman: His Life and Notions'', Macmillan and Co., 1882.</ref>ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည် အနောက်သို့ ရှည်လျားစွာ တင်းစွဲသွားသော ပတ်ထဘီနှင့် ရင်ဖုံး အင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။လွန်းတစ်ရာ အချိတ်ကဲ့သို့ မန္တလေးနန်းတွင်း၌ ရက်လုပ်သော ရက်ကန်းစင် မျိုးစုံအချိတ် အဆင်များသည် မင်းစိုးရာဇာနှင့် ကုန်းဘောင်နန်းတွင်း အထက်တန်းလွှာတို့၏ သင်္ကေတ ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>Green, Alexandra, ''Burmese Visual Culture: Charisma and Sacred Fortune'', Hong Kong University Press, 2018.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် ရှေးဟောင်း နန်းတွင်းအဆင် တောင်ရှည်ပုဆိုးနှင့် လွန်းတရာအချိတ် တို့မှသည် ယနေ့ခေတ် လုံချည်၊ တိုက်ပုံနှင့် ရင်ဖုံးအင်္ကျီ အဖြစ် ရိုးရှင်းသေသပ်စွာ ပြောင်းလဲလာခဲ့သော်လည်း၊ မြန်မာ့ရိုးရာ ရက်ကန်းအတတ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု အနှစ်သာရကို မပျောက်ပျက်ဘဲ ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသည့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ပင်ဖြစ်သည်။ == ဘာသာစကားနှင့်စာပေ == ဗမာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]] ကြီး၏ အောက်ရှိ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား]]ခွဲတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ထိုအထဲမှ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ အုပ်စု]]ဝင် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley">Bradley, David. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". ''Papers in Southeast Asian Linguistics''. No. 14. pp. 1–72.</ref> ဗမာစကားသည် စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို အသံနိမ့်အမြင့် ဖြင့် ခွဲခြားသည့် နိမ့်မြင့်သံသုံးဘာသာစကား အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း (မန္တလေး၊ စစ်ကိုင်း၊ မကွေး) နှင့် အောက်ပိုင်း (ရန်ကုန်၊ ပဲခူး၊ ဧရာဝတီ) တို့တွင် ပြောဆိုကြသော ဗမာစကားသည် စံပြဗမာစကား ဖြစ်ပြီး၊ အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း အပြည့်အဝ ရှိသည်။ သို့သော် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကွဲပြားနေသော ဒေသများဖြစ်သည့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]ရှိ ရခိုင်စကား၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ ထားဝယ်စကားနှင့် မြိတ်စကားတို့သည် ဗမာစကား၏ ဒေသန္တရစကားခွဲများ ဖြစ်ကြပြီး၊ ရှေးဟောင်းဗမာစကား၏ လေယူလေသိမ်းနှင့် အသံထွက်ဝိသေသလက္ခဏာများကို ပိုမိုထိန်းသိမ်းထားကြသည်။<ref name="Bradley" /> [[File:Sino-Tibetan Languages Map.png|thumb|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု ပြန့်နှံ့တည်ရှိမှု]] === သမိုင်းကြောင်းနှင့် စာပေပေါ်ပေါက်လာပုံ === {{main|မြန်မာစာပေ}} ဗမာစကားသည် သမိုင်းဦးကာလ မြောက်ဘက်အရပ်မှ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာမှုနှင့်အတူ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ စာရေးသားမှုစနစ်အနေဖြင့် မူလက မိမိကိုယ်ပိုင်အက္ခရာ မရှိသေးသော်လည်း၊ ပုဂံခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ဒေသခံ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]နှင့် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]]တို့ထံမှတစ်ဆင့် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီအက္ခရာ|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]]နွယ်ဝင် ပလ္လဝ (Pallava) အက္ခရာကို အခြေခံကာ ကိုယ်ပိုင် [[မြန်မာအက္ခရာ|မြန်မာစာပေ]]ကို တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce" />သမိုင်းအရ အစောဆုံးတွေ့ရှိရသည့် ဗမာစာအရေးအသား အထောက်အထားမှာ ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃ ခုနှစ်တွင် ရေးထိုးခဲ့သော [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) ဖြစ်သည်။<ref name="ThanTun" /> == ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေး အမှတ်အသား == [[မင်းသုဝဏ်]]၏ "ရွှေဥဒေါင်း" ကဗျာတွင် ဗမာလူမျိုးစု၏ ရိုးရာယုံကြည်မှုနှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် သမိုင်းဝင် အမှတ်အသားများကို အောက်ပါအတိုင်း လှပကျစ်လျစ်စွာ ကောက်နုတ်ဖွဲ့ဆိုထားသည်။ <blockquote> "နေမင်းနွယ် ဆွေဘုရားရယ်တို့ ဝေတင့်တယ် အသရေခြားသည်ဟု ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင် နိမိတ်မြင်က မင်္ဂလာရှိ။" </blockquote> <blockquote> "မြန်မာနွယ် ကမ္ဘာဝယ် ထင်အလင်းသာပ ဆင်မြင်းဗိုလ်ပါရံလို့ မြကဒဏ် သီဟာစိုးစဉ်က ဒေါင်းအလံ စိုက်ကာထိုးကြတယ် ဖိုးထိုက်ပါဘိ။" </blockquote> ဤကဗျာအရ ဗမာမင်းများသည် မိမိတို့ကိုယ်ကို နေမင်းအနွယ်စု (သူရိယဝံသ) ဟု ခံယူကာ ဒေါင်းရုပ်ကို မင်္ဂလာနိမိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြကြောင်း၊ ထို့ပြင် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် တရားဝင်အသုံးပြုခဲ့သည့် "ဒေါင်းဒင်္ဂါး" (ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင်) နှင့် ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် စစ်အင်အားတောင့်တင်းခဲ့စဉ်က လွှင့်ထူခဲ့သည့် "ဒေါင်းအလံ" အကြောင်းတို့ကို ဖော်ပြလျက် ဒေါင်းသည် ဗမာနွယ်တို့၏ အမျိုးသားရေးမာန် ဖြစ်ကြောင်း သရုပ်ဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ [[File:National flag of Third Burmese Empire (Konbaung Dynasty).svg|thumb|၂၅၀px|တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် တရားဝင်ပြဋ္ဌာန်းလွှင့်ထူခဲ့သည့် နိုင်ငံတော်အလံ။ အဖြူရောင်နောက်ခံအလယ်တွင် ဗမာမင်းတို့၏ "သူရိယဝံသ" (နေမင်းအနွယ်) ဇာစ်မြစ်နှင့် အမျိုးသားရေးလက္ခဏာကို ဖော်ညွှန်းသည့် ကန္နားစွင့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထင်ရှားစွာ တွေ့ရစဉ်။]] ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်း၍ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအောက် ကျရောက်ခဲ့ရသော်လည်း ဒေါင်းရုပ်သည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ နှလုံးသားထဲမှ ပျောက်ပျက်မသွားခဲ့ပေ။ အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များနှင့် မျိုးချစ်တော်လှန်ရေးသမားများသည် မိမိတို့၏ အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်ကို ပြသရန် ဒေါင်းရုပ်ကို ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ [[File:Flag of Burma (1939–1941, 1945–1948).svg|thumb|၂၅၀px|ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် (၁၉၃၉–၁၉၄၁ နှင့် ၁၉၄၅–၁၉၄၈) ကာလအတွင်း တရားဝင်သုံးစွဲခဲ့သော ဗမာနိုင်ငံတော်အလံ။ ဗြိတိသျှအပြာရောင်အလံ (Blue Ensign) ၏ လက်ယာဘက်စွန်းစက်ဝိုင်းအတွင်း၌ ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေးပြယုဂ်ဖြစ်သော အမြီးဖြန့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထည့်သွင်းပုံဖော်ထားသည်။]] နန်းတွင်းသုံး အမြီးဖြန့်နေသည့် ငြိမ်းချမ်းသော "ကူးဒေါင်း" အစား၊ ဗြိတိသျှအစိုးရကို အရှုံးမပေးဘဲ ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်မည်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် အတောင်ပံဖြန့်ကာ စစ်ဆိုင်နေသည့် "ခွပ်ဒေါင်း" (ကျောင်းသားသမဂ္ဂအလံ) အဖြစ် သမိုင်းဝင် ပြောင်းလဲ တီထွင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Nu">ဦးနု။ (၁၉၆၇)။ ''ငါးနှစ်ရာသီ ဗမာပြည်''။ ရန်ကုန်။</ref> ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဦးဆောင်သော ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (BDA) ၏ သွေးရောင်နောက်ခံ အလံတော်အလယ်တွင်လည်း ဒေါင်းရုပ်ကိုပင် ဗမာ့တော်လှန်ရေးတပ်မတော်၏ ပြယုဂ်အဖြစ် ဆက်လက်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="BaMaw">Ba Maw, Dr. (1968). ''Breakout in Burma: Memoirs of a Revolution, 1939–1946''. Yale University Press.</ref> ယနေ့ထက်တိုင်အောင် "ဒေါင်း" (အထူးသဖြင့် ခွပ်ဒေါင်းနှင့် ကူးဒေါင်း) သည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဗမာလူမျိုးတို့၏ မာန်မာန၊ စည်းလုံးမှု၊ ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုများနှင့် တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်တို့ကို ထင်ဟပ်စေသည့် အရေးအကြီးဆုံးသော ပြည်သူ့အမှတ်အသားအဖြစ် သမိုင်းအဆက်ဆက် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ [[File:ABFSU Flag.svg|thumb|၂၅၀px|ကိုလိုနီခေတ် အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများမှစ၍ အစဉ်အဆက် သုံးစွဲခဲ့သော [[ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများအဖွဲ့ချုပ်]] (ဗကသ) ၏ တရားဝင် "ခွပ်ဒေါင်းအလံတော်"။ ခေါင်းမငုံ့တတ်သော ပြည်သူနှင့်ကျောင်းသားထု၏ တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။]] ==ထင်ရှားသောဗမာလူမျိုးများ== * [[အောင်ဆန်း|အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] *[[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] *[[သန့်၊ ဦး|ဦးသန့်(ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်)]] * [[မှိုင်း၊ ကိုယ်တော်၊ သခင်|မြန်မာစာပေပညာရှင် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[နု၊ ဦး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]] * [[မြ၊ သခင်|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးသခင်မြ]] * [[ဘချို၊ ဦး (ဒီးဒုတ်)|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]] *[[သခင်စိုး]] *[[သခင်သန်းထွန်း]] *[[ဦးကျော်ငြိမ်း]] *[[ဒေါက်တာဘမော်]] *[[ကိုဗဟိန်း]] *[[ဦးဗဆွေ]] *[[ဦးမြင့်သိန်း]] *[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော]] *[[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|ဗိုလ်မှူး စိန်မှန်]] *[[မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်]] *[[သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] * [[အောင်ကြီး၊ ဦး|ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး]] * [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) သူရ ဦးတင်ဦး]] * [[မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဒေါက်တာ မောင်မောင်]] *[[နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနေဝင်း]] *[[စောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]] * [[သန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] * [[သိန်းစိန်၊ ဦး|နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း)]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)|မစိုးရိမ်တိုက်သစ် နာယက ဆရာတော် ဦးဝီရသူ]] *[[လင်းယုန်နီ]] *[[ချစ်ဦးညို]] *[[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ|မောင်စွမ်းရည်]] *[[အောင်သင်း]] *[[ဆရာစံ]] *[[သခင်ဖိုးလှကြီး]] *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] *[[ဗိုလ်စံဖဲ]] == ဗမာလူမျိုးစု == မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၏ တရားဝင် သတ်မှတ်ထားသော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စု ၁၃၅ မျိုးစာရင်းအရ ဗမာလူမျိုးစု အောက်တွင် မျိုးနွယ်စု (၉) စု ပါဝင်သည်။ အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စဉ်ထားသည် - # [[ကတူးလူမျိုး]] # [[ကနန်းလူမျိုး]] # [[ဆလုံလူမျိုး]] # [[ထားဝယ်လူမျိုး]] # [[ဖွန်းလူမျိုး]] # [[ဗမာလူမျိုး]] # [[မြိတ်လူမျိုး]] # [[ယဘိန်းလူမျိုး]] # [[ယောလူမျိုး]] ဗမာလူမျိုးစု (၉) စုသည် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အကွဲအပြားများအရ ပေါင်းစည်းသတ်မှတ်ထားခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ဘာသာဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ မနုဿဗေဒအရမူ မူလဆင်းသက်လာပုံ သီးသန့် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Eal2010">Eberhard, David M., et al. (eds.) (2010). ''Ethnologue: Languages of the World''. SIL International.</ref> === ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဗမာနွယ်အုပ်စု === ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ စိစစ်ချက်များအရ [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်အုပ်စု]] (Burmish Group) သည် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားမိသားစု အောက်ရှိ သီးသန့် အုပ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုဝင် ဘာသာစကားများကို အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသူများက ပြောဆိုကြသည်။<ref name="Bradley1997" /><ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham & LaPolla, Randy J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> ပါဝင်သော ဘာသာစကားပြောဆိုသည့် လူမျိုးများနှင့် ဒေသန္တရအုပ်စုများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် — # [[ဗမာလူမျိုး]] (မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း နေထိုင်ကြသော ပင်မ ဗမာစကားပြောသူများ) # [[အင်းသားလူမျိုး]] (ရှမ်းပြည်နယ်၊ အင်းလေးကန်ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်ကြပြီး ရှေးဟောင်း ဗမာအက္ခရာသံများကို ထိန်းသိမ်းထားသူများ) # [[ဖွန်းလူမျိုး]] (ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း အထက်ပိုင်း မြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ကြသော ရှေးဟောင်း ဗမာနွယ်ဝင်များ) # [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]] (ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ် အစုအဝေး) # [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] (ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော ဗမာနွယ်အုပ်စုဝင်များ) # [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] (ရှမ်းပြည်နယ် အနောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသူများ) # [[မရမာ လူမျိုး|မရမာလူမျိုး]] (ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသရှိ ရခိုင်နွယ်ဝင် အစုအဝေး) # [[ယောလူမျိုး|ယော]]၊ [[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]]၊ [[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]] (မြန်မာစကား၏ ရှေးဟောင်း အသံထွက်များနှင့် သီးသန့် ဒေသန္တရစကားများကို သုံးစွဲကြသည့် ဗမာနွယ်အုပ်စုဝင်များ) == ကျမ်းကိုး == <references/> * မြန်မာသမိုင်းပုံ- [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] {{ မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ဗမာလူမျိုးစု]] q7d6mmk1teja7cqlem41qj31mtk4tn8 0 3662 1049555 1049518 2026-08-20T15:05:18Z Ninjastrikers 22896 [[Special:Contributions/~2026-45549-44|~2026-45549-44]] ([[User talk:~2026-45549-44|ဆွေးနွေး]]) ၏ ပြင်ဆင်မှုကို [[User:NDG|NDG]] ၏ နောက်ဆုံးတည်းဖြတ်မူသို့ နောက်ပြန် ပြန်ပြင်ခဲ့သည် 954402 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = ဘားအံ | other_name = | native_name = {{nobold|{{lang|kjp|ဍုံထ်ုအင်}}}} | nickname = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ | pushpin_map_caption = မြို့တည်နေရာပြ မြန်မာနိုင်ငံမြေပုံ၊ | seat = | seat_type = | settlement_type = ပြည်နယ်မြို့တော် | image_skyline = Hpa An 03.jpg | image_map = | map_caption = ဘားအံမြို့တည်နေရာပြမြေပုံ | subdivision_type = [[ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံအမည်]] | subdivision_name = {{အလံ|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|ကရင်ပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = [[ဘားအံခရိုင်]] | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name3 = [[ဘားအံမြို့နယ်]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = | area_total_km2 = | population = ၄၂၁, ၅၂၅ | population_as_of = ၂၀၁၄ | population_density_km2 = auto | coordinates = {{coord|16|53|26|N|97|38|0|E|region:MM|display=inline,title}} | timezone = [[မြန်မာ စံတော်ချိန်]] | utc_offset = + ၆ နာရီ ၃၀ မိနစ် | website = }} [[File:Thanlwin Bridge 1.jpg|thumb|ဘားအံမြို့မှ တွေ့ရသော သံလွင်တံတား(ဘားအံ)]] '''ဘားအံမြို့''' ({{lang-en|Hpa-an}}; {{langx|kjp|ဍုံထ်ုအင်}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၏ [[မြို့တော်]]ဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း(၁၀၀၀)ကျော်က [[သံလွင်မြစ်]] ကမ်းနဖူးတွင် စုစုပေါင်းအိမ်ခြေ (၂၀၀)ခန့်ရှိ ရွာလေးတစ်ရွာသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ရွာကလေးတည်ရာ သံလွင်မြစ်၏ကမ်းစွယ်တွင် အဓိကရ ကျောက်စွန်းကြီးတစ်ခု ရှိသည်။ ထိုစွန်းကို ယိုးဒယား၊ ရှမ်းဘာသာဖြင့်ဖား အမ်း(ကျောက်+အစွယ်)ဟု ခေါ်ခဲ့သည်။ ဖားအမ်းမှတစ်ဆင့် အသံအနည်းငယ်ပြောင်း၍ ဘားအံဟု အမည်တွင်လာသည်။ ၁၉၀၇ ခုနှစ်တွင် မြို့ကွက် ရိုက်ခဲ့သည်။ ဘားအံမြို့နယ်တွင် ထင်ရှားသောတောင်သည် [[ဇွဲကပင်တောင်]] ဖြစ်သည်။ တောင်ပေါ်တွင် [[ဇွဲကပင်ဆံတော်ရှင်စေတီတော်|ဇွဲကပင် ဆုတောင်းပြည့်စေတီတော်]] တည်ရှိသည်။ ဘားအံမြို့မှ သံလွင်မြစ်ညာ ရှစ်မိုင်ခန့် အကွာ ကော့ဂွန်းတောင်၏ အရှေ့ဘက်၌ ကော့ဂွန်းဂူရှိသည်။ ဘားအံ၏ အနောက်ဘက်(၁၂) မိုင်ကွာအရပ်၌ ဘုရင်ဂျီဂူ (ဘုရင့်ညီဂူ) ရှိသည်။ ဘားအံသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်ကုန်ပိုင်းမှစ၍ ဘားအံမြို့သည် ခရီးသွားတို့၏ဆွဲဆောင်ရာနေရာတစ်ခုဖြစ်လာပြီး ပြည်တွင်းပြည်ပခရီးသွားအများစုစိတ်ဝင်စားသည့် ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။ == လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == *[[ဘားအံလေဆိပ်|ဘားအံ ပြည်တွင်းလေဆိပ်၊ လှာကမြင်]] *အဝေးပြေးကားများ *ရေကြောင်းခရီး == ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု == အဓိက ကိုးကွယ်သည့် ဘာသာ မှာ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဖြစ်ပြီး ဒုတိယမှာ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ အစ္စလာမ်ဘာသာ၊ ဟိန္ဒူဘာသာ၊ လဲ(လယ်)ကယ်ဘာသာ၊ တလဂုဏ်ဘာသာ နှင့် နတ်ကိုးကွယ်သူများလည်း ရှိသည်။ == ကျန်းမာရေး == * ဘားအံ အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံကြီး * ကုတင်(၁၀၀) စစ်ဆေးရုံ၊ တောင်ကလေး == အားကစား == [[ဘားအံ အားကစားကွင်း|ဘားအံ အောင်သံလွင် အားကစားကွင်း]]သည် ဘက်စုံသုံးအားကစားကွင်း တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘားအံမြို့ တွင် တည်ရှိသည်။ [[ဇွဲကပင်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း|ဇွဲကပင် ယူနိုက်တက်]] ဘောလုံးအသင်း သည်ဘားအံမြို့၏ မြို့ခံအသင်းတစ်သင်း ဖြစ်သည်။ ==ပညာရေး== *[[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ဘားအံ)]] *[[ဘားအံပညာရေးကောလိပ်]] *[[ဘားအံတက္ကသိုလ်]] *[[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ဘားအံ)]] *အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ(ဘားအံ) *အစိုးရနည်းပညာအထက်တန်းကျောင်း(ဘားအံ) *စိုက်ပျိုးရေးသိပ္ပံ(ဇွဲကပင်) *ကရင်ဆေးကောလိပ် *ဘားအံ သူနာပြု လေ့ကျင့်ရေးကျောင်း *ဘားအံ သားဖွားသင်တန်းကျောင်း == အထင်ကရ ပုဂ္ဂိုလ်များ == * စည်သူ ဦး[[ညွန့်၊ ဦး(စည်သူ)|ညွန့်]] - [[အာရှနှင့်ပစိဖိတ် ဒေသဆိုင်ရာစီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးကော်မရှင်|ကုလသမဂ္ဂ]] [[အာရှနှင့်ပစိဖိတ် ဒေသဆိုင်ရာစီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးကော်မရှင်]]၏ တတိယဦးမြောက် အမှုဆောင်အတွင်းဝန် ==ပြခန်း== <gallery> File:Tay Hta Man Aung Pagoda.jpg|ဘားအံမြို့လည်ဘုရား File:Kan Thar Yar Bridge.jpg |ကန်သာယာတံတား File:Shwe Yin Myaw.jpg |ရွှေရင်မျှော်စေတီ File:Zwe Ga Bin Mountain.jpg | ဇွဲကပင်တောင် File:Kan Thar Yar Hpa-An.jpg | ကန်သာယာ File:Kyauk Ka Lat Pagoda and Lake.jpg | ကျောက်ကလပ်စေတီ File:Zwe Ga Bin BawDi 1000.jpg | ဇွဲကပင် ဗောဓိတထောင် File:Kawgun Cave Signboard.jpg | ေကာ့ဂွန်းဂူ ဆိုင်းဘုတ် </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} {{ကရင်ပြည်နယ်}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:ကရင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] [[Category:ဘားအံမြို့| ]] 3ra50d1l2z5gsktx59inh6pz886l02k 1049596 1049555 2026-08-20T18:23:19Z Dr Lotus Black 31011 "[[ဘားအံမြို့]]" ကို ကာကွယ်ခဲ့သည် ([ပြင်ဆင်ရန်=အလိုအလျောက် အတည်ပြုထားသော အသုံးပြုသူများကိုသာ ခွင့်ပြုသည်] (အနန္တ) [ရွှေ့ရန်=အလိုအလျောက် အတည်ပြုထားသော အသုံးပြုသူများကိုသာ ခွင့်ပြုသည်] (အနန္တ)) 954402 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = ဘားအံ | other_name = | native_name = {{nobold|{{lang|kjp|ဍုံထ်ုအင်}}}} | nickname = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ | pushpin_map_caption = မြို့တည်နေရာပြ မြန်မာနိုင်ငံမြေပုံ၊ | seat = | seat_type = | settlement_type = ပြည်နယ်မြို့တော် | image_skyline = Hpa An 03.jpg | image_map = | map_caption = ဘားအံမြို့တည်နေရာပြမြေပုံ | subdivision_type = [[ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံအမည်]] | subdivision_name = {{အလံ|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|ကရင်ပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = [[ဘားအံခရိုင်]] | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name3 = [[ဘားအံမြို့နယ်]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = | area_total_km2 = | population = ၄၂၁, ၅၂၅ | population_as_of = ၂၀၁၄ | population_density_km2 = auto | coordinates = {{coord|16|53|26|N|97|38|0|E|region:MM|display=inline,title}} | timezone = [[မြန်မာ စံတော်ချိန်]] | utc_offset = + ၆ နာရီ ၃၀ မိနစ် | website = }} [[File:Thanlwin Bridge 1.jpg|thumb|ဘားအံမြို့မှ တွေ့ရသော သံလွင်တံတား(ဘားအံ)]] '''ဘားအံမြို့''' ({{lang-en|Hpa-an}}; {{langx|kjp|ဍုံထ်ုအင်}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၏ [[မြို့တော်]]ဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း(၁၀၀၀)ကျော်က [[သံလွင်မြစ်]] ကမ်းနဖူးတွင် စုစုပေါင်းအိမ်ခြေ (၂၀၀)ခန့်ရှိ ရွာလေးတစ်ရွာသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ရွာကလေးတည်ရာ သံလွင်မြစ်၏ကမ်းစွယ်တွင် အဓိကရ ကျောက်စွန်းကြီးတစ်ခု ရှိသည်။ ထိုစွန်းကို ယိုးဒယား၊ ရှမ်းဘာသာဖြင့်ဖား အမ်း(ကျောက်+အစွယ်)ဟု ခေါ်ခဲ့သည်။ ဖားအမ်းမှတစ်ဆင့် အသံအနည်းငယ်ပြောင်း၍ ဘားအံဟု အမည်တွင်လာသည်။ ၁၉၀၇ ခုနှစ်တွင် မြို့ကွက် ရိုက်ခဲ့သည်။ ဘားအံမြို့နယ်တွင် ထင်ရှားသောတောင်သည် [[ဇွဲကပင်တောင်]] ဖြစ်သည်။ တောင်ပေါ်တွင် [[ဇွဲကပင်ဆံတော်ရှင်စေတီတော်|ဇွဲကပင် ဆုတောင်းပြည့်စေတီတော်]] တည်ရှိသည်။ ဘားအံမြို့မှ သံလွင်မြစ်ညာ ရှစ်မိုင်ခန့် အကွာ ကော့ဂွန်းတောင်၏ အရှေ့ဘက်၌ ကော့ဂွန်းဂူရှိသည်။ ဘားအံ၏ အနောက်ဘက်(၁၂) မိုင်ကွာအရပ်၌ ဘုရင်ဂျီဂူ (ဘုရင့်ညီဂူ) ရှိသည်။ ဘားအံသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်ကုန်ပိုင်းမှစ၍ ဘားအံမြို့သည် ခရီးသွားတို့၏ဆွဲဆောင်ရာနေရာတစ်ခုဖြစ်လာပြီး ပြည်တွင်းပြည်ပခရီးသွားအများစုစိတ်ဝင်စားသည့် ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။ == လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == *[[ဘားအံလေဆိပ်|ဘားအံ ပြည်တွင်းလေဆိပ်၊ လှာကမြင်]] *အဝေးပြေးကားများ *ရေကြောင်းခရီး == ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု == အဓိက ကိုးကွယ်သည့် ဘာသာ မှာ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဖြစ်ပြီး ဒုတိယမှာ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ အစ္စလာမ်ဘာသာ၊ ဟိန္ဒူဘာသာ၊ လဲ(လယ်)ကယ်ဘာသာ၊ တလဂုဏ်ဘာသာ နှင့် နတ်ကိုးကွယ်သူများလည်း ရှိသည်။ == ကျန်းမာရေး == * ဘားအံ အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံကြီး * ကုတင်(၁၀၀) စစ်ဆေးရုံ၊ တောင်ကလေး == အားကစား == [[ဘားအံ အားကစားကွင်း|ဘားအံ အောင်သံလွင် အားကစားကွင်း]]သည် ဘက်စုံသုံးအားကစားကွင်း တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘားအံမြို့ တွင် တည်ရှိသည်။ [[ဇွဲကပင်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း|ဇွဲကပင် ယူနိုက်တက်]] ဘောလုံးအသင်း သည်ဘားအံမြို့၏ မြို့ခံအသင်းတစ်သင်း ဖြစ်သည်။ ==ပညာရေး== *[[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ဘားအံ)]] *[[ဘားအံပညာရေးကောလိပ်]] *[[ဘားအံတက္ကသိုလ်]] *[[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ဘားအံ)]] *အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ(ဘားအံ) *အစိုးရနည်းပညာအထက်တန်းကျောင်း(ဘားအံ) *စိုက်ပျိုးရေးသိပ္ပံ(ဇွဲကပင်) *ကရင်ဆေးကောလိပ် *ဘားအံ သူနာပြု လေ့ကျင့်ရေးကျောင်း *ဘားအံ သားဖွားသင်တန်းကျောင်း == အထင်ကရ ပုဂ္ဂိုလ်များ == * စည်သူ ဦး[[ညွန့်၊ ဦး(စည်သူ)|ညွန့်]] - [[အာရှနှင့်ပစိဖိတ် ဒေသဆိုင်ရာစီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးကော်မရှင်|ကုလသမဂ္ဂ]] [[အာရှနှင့်ပစိဖိတ် ဒေသဆိုင်ရာစီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးကော်မရှင်]]၏ တတိယဦးမြောက် အမှုဆောင်အတွင်းဝန် ==ပြခန်း== <gallery> File:Tay Hta Man Aung Pagoda.jpg|ဘားအံမြို့လည်ဘုရား File:Kan Thar Yar Bridge.jpg |ကန်သာယာတံတား File:Shwe Yin Myaw.jpg |ရွှေရင်မျှော်စေတီ File:Zwe Ga Bin Mountain.jpg | ဇွဲကပင်တောင် File:Kan Thar Yar Hpa-An.jpg | ကန်သာယာ File:Kyauk Ka Lat Pagoda and Lake.jpg | ကျောက်ကလပ်စေတီ File:Zwe Ga Bin BawDi 1000.jpg | ဇွဲကပင် ဗောဓိတထောင် File:Kawgun Cave Signboard.jpg | ေကာ့ဂွန်းဂူ ဆိုင်းဘုတ် </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} {{ကရင်ပြည်နယ်}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:ကရင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] [[Category:ဘားအံမြို့| ]] 3ra50d1l2z5gsktx59inh6pz886l02k 0 5690 1049612 957676 2026-08-21T03:46:03Z Min Agga Maung 147115 /* */ 1049612 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)}} {{Infobox University |name = မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ် |image_name = Entrance of Mandalay Technological University.jpg |image_size =200 |motto = စက်မှုစွမ်းအား ခေတ်ကျော်လွှား |established = ၁ အောက်တိုဘာ ၁၉၉၁ |location = [[ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်|ပုသိမ်ကြီး]]၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] |coor = {{coord|21|58|21|N|96|11|10|E|region:MM_type:edu|display=title}} |type = အများဆိုင် |staff = |rector = |students = ၂၀၀၀ (၂၀၁၉) |undergrad = ၁၅၀၀ |postgrad = ၅၀၀ |part_time students = |Male student = , Female = |affiliations=[[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |website = {{url|http://mtu.moe-st.gov.mm/}} |logo= }} '''မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ် (MTU)''' သည် '''မန္တလေးစက်မှုတက္ကသိုလ်''' (MIT) အဖြစ် လူသိများခဲ့ပြီး [[မန္တလေးတိုင်း]] [[ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်]]၌ တည်ရှိသည်။ ၎င်းသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များထဲမှ ထင်ရှားသော တက္ကသိုလ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ တက္ကသိုလ်မှ အထက်မြန်မာပြည် ဘွဲ့ကြို၊ ဘွဲ့ရနှင့် ဘွဲ့လွန် ကျောင်းသားများအတွက် အင်ဂျင်နီယာ နည်းပညာရပ် အသီးသီးအား သင်ကြားမှုပုံစံ အမျိုးမျိုး ချမှတ် သင်ကြားနိုင်ရန် စီစဉ်ထားရှိသည်။ တက္ကသိုလ်မှ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း သင်တန်းအပတ်စဉ် တစ်ခုစီအတွက် ကျောင်းသား ၃၀၀ ခန့် လက်ခံသင်ကြားပေးနေသည်။<ref>{{cite news | url=http://www.mizzima.com/component/content/article/4-inside-burma/272-mandalay-tech-university-relocates-phd-scholars.html | title=Mandalay Tech University Relocates Ph.D. Scholars | date=2008-03-20 | publisher=Mizzima News | accessdate=2 February 2011 | archivedate=19 September 2010 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20100919005417/http://www.mizzima.com/component/content/article/4-inside-burma/272-mandalay-tech-university-relocates-phd-scholars.html }}</ref> မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်တွင် ဒေါက်တာဘွဲ့နှင့် ဘွဲ့လွန်သင်တန်းများအား လက်ခံသင်ကြားမှု နည်းပါးသောကြောင့် အဆိုပါဘွဲ့များ တက်ရောက်ရန် ဆန္ဒရှိသော ကျောင်းသားများမှာ [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] သို့တည်းမဟုတ် နိုင်ငံရပ်ခြားသို့ သွားရောက်၍ သင်ယူကြရသည်။ [[File:Main building, Mandalay Technological University.jpg|180px|thumb|ပင်မ​ဆောင်]] == သမိုင်းကြောင်း == နိုင်ငံတစ်ခု၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုမှာ သိပ္ပံနှင့် အင်ဂျင်နီယာ နည်းပညာနယ်ပယ်၌ လုံးလုံးလျားလျား အခြေခံသည် ဆိုသည်အား သိရှိထားသော ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်သည် နိုင်ငံအဆင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း တက္ကသိုလ် သင်ကြားရေးဌာနများအား နိုင်ငံ၏အကျိုးအတွက် တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ်နိုင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ရာ မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို အမှတ်(၁)စက်မှုဝန်ကြီးဌာန (ယခု [[စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန]])၊ စက်မှုသင်တန်းကျောင်းအမှတ်(၂)မှ [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ မန္တလေးစက်မှုတက္ကသိုလ်အဖြစ် ၁၉၉၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ (၁) ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ (၁)ရက်နေ့မှစ၍ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]]သို့ လက်ရှိဖွဲ့စည်းပုံအတိုင်း လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ် ဇူလိုင် (၁)ရက်နေ့တွင် မန္တလေးစက်မှုတက္ကသိုလ် (Mandalay Institute of Technology) အစား မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ် (Mandalay Technological University) ဟုအမည်ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ပြီး သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်များနှင့် ကိုက်ညီစေရန်နှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="MIT">{{cite paper | url=http://most.gov.mm/most2mm/MTU.do | title=ဖွဲ့စည်းဖြစ်ပေါ်လာပုံ နောက်ခံသမိုင်းကြောင်းများ | author=MTU | publisher=Ministry of Science and Technology | accessdate=2014-10-20 }}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> == သင်ရိုး == မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်မှ အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့အတွက် ခြောက်နှစ်တာသက်တမ်း၊ မဟာအင်ဂျင်နီယာဘွဲ့အတွက် နှစ်နှစ်တာသက်တမ်း နှင့် ဒေါက်တာဘွဲ့အတွက် သုံးနှစ်တာသက်တမ်း စီစဉ်ထားရှိသည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၀၄ ခုနှစ်ကြားတွင် ကျောင်းသားပေါင်း ၇၅၀၀ မှ သုံးပုံနှစ်ပုံမှာ အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ နှင့် ၇.၃ % မှာ မဟာအင်ဂျင်နီယာဘွဲ့များ အသီးသီးရရှိခဲ့ကြသည်။<ref name="MST">{{cite paper | url=http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/pdf/S%26T/Workshops/SAsia/Delhi_15.2.pdf | title=Technology and State Development | author=Sayne Le Shwe | publisher=Ministry of Science and Technology | year=2004 | accessdate=2008-09-13 | archive-date=10 June 2011 | access-date=2 February 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110610233032/http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/pdf/S%26T/Workshops/SAsia/Delhi_15.2.pdf | url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/pdf/S%26T/Workshops/SAsia/Delhi_15.2.pdf |accessdate=29 January 2021 |archivedate=10 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110610233032/http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/pdf/S%26T/Workshops/SAsia/Delhi_15.2.pdf }}{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/pdf/S%26T/Workshops/SAsia/Delhi_15.2.pdf |accessdate=29 January 2021 |archivedate=10 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110610233032/http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/pdf/S%26T/Workshops/SAsia/Delhi_15.2.pdf }}</ref> === အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ === အောက်ဖော်ပြပါ ဘာသာရပ်များအား ဒီပလိုမာဘွဲ့အတွက် တစ်နှစ်၊ မဟာဘွဲ့အတွက် နှစ်နှစ်နှင့် အသုံးချသိပ္ပံ ဘာသာရပ်အတွက် ဒေါက်တာဘွဲ့များပါ လက်ခံသင်ကြား ပေးနေသည်။<ref name="MST"/> {| class="wikitable" |- !width="300"|'''သင်ရိုး''' !width="50"|'''ဘွဲ့ကြို ဒီပလိုမာ''' !width="50"|'''မဟာဘွဲ့''' !width="50"|'''ဒေါက်တာဘွဲ့''' |- | အင်ဂျင်နီယာ ဓာတုဗေဒ ဘာသာရပ် | မရှိ | ရှိ | ရှိ |- | အင်ဂျင်နီယာ သင်္ချာ ဘာသာရပ် | မရှိ | ရှိ | ရှိ |- | အင်ဂျင်နီယာ ရူပဗေဒ ဘာသာရပ် (အီလက်ထရောနစ်) | မရှိ | ရှိ | ရှိ |} === ဌာနများ === မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်အား ပင်မဌာနကြီး ( ၄ ) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ၎င်းတို့၏အောက်၌ ကဏ္ဍလိုက် သီးခြားဌာနခွဲများ ခွဲဝေထားရှိသည်။<ref>{{cite news | url=http://www.most.gov.mm/mtu/index.php?option=com_content&task=view&id=12&Itemid=26 | title=Mandalay Technological University | date=2009 | publisher=MTU | accessdate=2 February 2011 | archivedate=5 October 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111005203220/http://www.most.gov.mm/mtu/index.php?option=com_content&task=view&id=12&Itemid=26 }}</ref> * အင်ဂျင်နီယာဌာနများ (၁၅) ခု * သင်ကြားရေးဌာနများ (၂) ခု * သုတေသနဌာနများ (၅) ခု * ထောက်ပံ့ရေးဌာနများ (၅) ခု ==== အင်ဂျင်နီယာဌာနများ ==== မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်ရှိ အင်ဂျင်နီယာဌာနများမှာ အောက်ဖော်ပြပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news | url=http://www.most.gov.mm/mtu/index.php?option=com_content&task=view&id=13&Itemid=27 | title=Mandalay Technological University | date=2009 | publisher=MTU | accessdate=2 February 2011 | archivedate=19 August 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110819081356/http://www.most.gov.mm/mtu/index.php?option=com_content&task=view&id=13&Itemid=27 }}</ref> * ဗိသုကာအင်ဂျင်နီယာဌာန * လေကြောင်းအင်ဂျင်နီယာဌာန * ဇီဝနည်းပညာအင်ဂျင်နီယာဌာန * ဓာတုအင်ဂျင်နီယာဌာန * မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာဌာန * လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာဌာန * အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာဌာန * သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာအင်ဂျင်နီယာဌာန * စက်မှုအင်ဂျင်နီယာဌာန * စက်မှုအီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာဌာန * သတ္ထုဗေဒအင်ဂျင်နီယာဌာန * ဓာတ်သတ္ထုရှာဖွေရေးအင်ဂျင်နီယာဌာန * ရေနံအင်ဂျင်နီယာဌာန * ထိန်းချုပ်လေ့လာမှုအင်ဂျင်နီယာဌာန * ချည်မျှင်နှင့်အထည်အလိပ်အင်ဂျင်နီယာဌာန ==== သင်ကြားရေးဌာနများ ==== မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်ရှိ သင်ကြားရေးဌာနများမှာ အောက်ဖော်ပြပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news | url=http://www.most.gov.mm/mtu/index.php?option=com_content&task=view&id=15&Itemid=28 | title=Mandalay Technological University | date=2009 | publisher=MTU | accessdate=2 February 2011 | archivedate=19 August 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110819081347/http://www.most.gov.mm/mtu/index.php?option=com_content&task=view&id=15&Itemid=28 }}</ref> * အင်ဂျင်နီယာဓာတုဗေဒဌာန * အင်ဂျင်နီယာအင်္ဂလိပ်စာဌာန * အင်ဂျင်နီယာသင်္ချာဌာန * အင်ဂျင်နီယာရူပဗေဒဌာန * မြန်မာစာဌာန ==== သုတေသနဌာနများ ==== မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်ရှိ သုတေသနဌာနများမှာ အောက်ဖော်ပြပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news | url=http://www.most.gov.mm/mtu/index.php?option=com_content&task=view&id=14&Itemid=29 | title=Mandalay Technological University | date=2009 | publisher=MTU | accessdate=2 February 2011 | archivedate=5 October 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111005203332/http://www.most.gov.mm/mtu/index.php?option=com_content&task=view&id=14&Itemid=29 }}</ref> * ဓာတုဗေဒသုတေသနစင်တာ * လျှပ်စစ်၊ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် လျှပ်စစ်စွမ်းအားသုတေသနစင်တာ ==== ထောက်ပံ့ရေးဌာနများ ==== မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်ရှိ ထောက်ပံ့ရေးဌာနများမှာ အောက်ဖော်ပြပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news | url=http://www.most.gov.mm/mtu/index.php?option=com_content&task=view&id=16&Itemid=30 | title=Mandalay Technological University | date=2009 | publisher=MTU | accessdate=2 February 2011 | archivedate=5 October 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111005203401/http://www.most.gov.mm/mtu/index.php?option=com_content&task=view&id=16&Itemid=30 }}</ref> * အုပ်ချုပ်ရေးဌာန * ငွေစာရင်းဌာန * ဘဏ္ဍရေး * ကျောင်းသားရေးရာ * အလုပ်ရုံ === ဘွဲ့ကြိုဒီပလိုမာ === အောက်ဖော်ပြပါ ဘာသာရပ်များအား နည်းပညာဒီပလိုမာဘွဲ့အတွက် တစ်နှစ်တာ သင်တန်းအဖြစ် လက်ခံသင်ကြား ပေးနေသည်။<ref name="MST"/> * မြို့ပြ * လျှပ်စစ်စွမ်းအား * အီလက်ထရောနစ် * စက်မှု == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းနည်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] == ကိုးကားကျမ်း == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မန္တလေး]] m2dyf39vq3sa2hgmhb6kcyizcb8etar 0 7881 1049640 1049084 2026-08-21T10:39:33Z ~2026-45844-61 147224 /* */ 1049640 wikitext text/x-wiki {{Infobox President |name = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နေဝင်း |native_name = |image = Ne Win in 1959, Jerusalem.jpg |caption = ဦးနေဝင်း ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ဂျေရုဆလင်သို့ သွားရောက်လည်ပတ်စဉ် |order = [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]၏ ပထမဆုံး ဥက္ကဋ္ဌ |term_start = ၄ ဇူလိုင် ၁၉၆၂ |term_end = ၂၃ ဇူလိုင် ၁၉၈၈ |predecessor = ''ပါတီတည်ထောင်'' |successor = [[စိန်လွင်၊ ဦး (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးစိန်လွင်]] |order2 = မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း|စတုတ္ထမြောက်]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] |term_start2 = ၂ မတ် ၁၉၆၂ |term_end2 = ၉ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၁<br><small>(၂ မတ် ၁၉၇၄ အထိ [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌအမည်ခံဖြင့်)</small> |predecessor2 = [[မန်းဝင်းမောင်]] <small>(၁၉၆၂)</small> |successor2 = [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးစန်းယု]] |order3 = တတိယမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] |term_start3 = ၂၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၈ |term_end3 = ၄ ဧပြီ ၁၉၆၀ |predecessor3 = [[ဦးနု]] |successor3 = [[ဦးနု]] |term_start4 = ၂ မတ် ၁၉၆၂ |term_end4 = ၂ မတ် ၁၉၇၄ |predecessor4 = [[ဦးနု]] |successor4 = ဗိုလ်ချုပ် [[စိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|စိန်ဝင်း]] |birth_name = ရှုမောင် |birth_date = {{Birth date|1910|7|10|df=y}}<br/> {{Birth date|1911|5|14|df=y}} သို့ {{Birth date|1911|5|24|df=y}} ဟုလည်း ဖော်ပြ |birth_place = [[ပေါင်းတလည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်း|ပဲခူးစီရင်စု]]၊ [[အောက်မြန်မာပြည်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] |death_date = {{Death date and age|2002|12|5|1910|7|10|df=y}} |death_place = [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|မြန်မာနိုင်ငံ]] |resting_place = အရိုးပြာကို [[လှိုင်မြစ်]] တွင် ဖြန့်ကြဲ |nationality =မွန်+တရုတ် |party = [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |spouse = ဒေါ်သန်းညွန့်<br />ဒေါ်တင်တင်<br />ဒေါ်ခင်မေသန်း<br />ဒေါ်နီနီမြင့်<br />[[ရတနာနတ်မယ်]] |relations = |children = ကျော်သိန်း <br /> ငွေစိုး<br />အေးအောင်<br /> [[စန္ဒာဝင်း]] <br />ဖြိုးဝေဝင်း<br />ကြေးမုံဝင်း |residence = |alma_mater = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] |occupation = |profession = |religion = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |signature = Ne Win Signature.svg |website = <!--Military service--> |nickname = တာကာစုဂီ စုစုမု |allegiance = {{flagicon|Burma|1974}} [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|မြန်မာ]] |branch = |serviceyears = ၁၉၃၁–၇၄ |rank = [[File:Vice Senior General.gif|15px]] [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] |unit = |commands = [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |battles = |awards = {{plainlist| * [[ဖိုင်:Order of the Rajamitrabhorn (Thailand) ribbon.svg|border|47x14px]] {{ill|ထိုင်းတော်ဝင်ဂုဏ်ထူးဆောင်သင်္ဂဟဘွဲ့{{!}}တော်ဝင်ဂုဏ်ထူးဆောင်သင်္ဂဟဘွဲ့|th|เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นมงคลยิ่งราชมิตราภรณ์|en|Order of the Rajamitrabhorn}} (ထိုင်း)<ref>{{cite web|url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2506/D/004/43.PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20141231080510/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2506/D/004/43.PDF|url-status=dead|archive-date=December 31, 2014|script-title=th:แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ราชมิตราภรณ์|publisher=www.ratchakitcha.soc.go.th|language=th|access-date=December 31, 2014}}</ref> * [[ဖိုင်:Bintang Jasa Utama rib.svg|border|47x13px]] {{ill|ဘင်တန်းဂျာဆာ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်|id|Bintang Jasa}} (အင်ဒိုနီးရှား)<ref>{{Cite web|url=https://dsmuseum.gov.mm/military-history-museum-and-army-archives/#elementor-action%3Aaction%3Dpopup%3Aopen%26settings%3DeyJpZCI6IjQyNzMiLCJ0b2dnbGUiOmZhbHNlfQ%3D%3D|title=ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း (၁၉၁၁ - ၂ဝဝ၂ ခုနှစ်)|publisher=[[တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက် (နေပြည်တော်)|စစ်သမိုင်းပြတိုက်နှင့်တပ်မတော်မော်ကွန်းတိုက်မှူးရုံး]]|accessdate=17 August 2025|archive-date=1 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240801175704/https://dsmuseum.gov.mm/military-history-museum-and-army-archives/#elementor-action%3Aaction%3Dpopup%3Aopen%26settings%3DeyJpZCI6IjQyNzMiLCJ0b2dnbGUiOmZhbHNlfQ%3D%3D}}</ref> }} }} '''ဦးနေဝင်း''' (၁၀ ဇူလိုင် ၁၉၁၀၊ သို့ ၁၄ သို့ ၂၄ မေ ၁၉၁၁<ref>{{Cite web |title=U Ne Win {{!}} Myanmar general and dictator {{!}} Britannica.com<!-- Bot generated title --> |url=https://global.britannica.com/biography/U-Ne-Win |accessdate=21 September 2017 |archivedate=9 July 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170709221125/https://global.britannica.com/biography/U-Ne-Win }}</ref> – ၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၀၂) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားနှင့် တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူသည် ၁၉၅၈ မှ ၁၉၆၀ အထိ၊ ၁၉၆၂ မှ ၁၉၇၄ အထိ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၆၂ မှ ၁၉၈၁ အထိ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံ့အကြီးအကဲ]]အဖြစ် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဦးနေဝင်းသည် ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သူသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးအာဏာရှင်ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံကို ၂၆ နှစ်ကြာအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဦးနေဝင်းသည် မိမိအာဏာတည်မြဲရန်အတွက် နိုင်ငံ့စီးပွါရေးကို ဖျက်ဆီးပစ်ကာ နိုင်ငံကို ကမ္ဘာ့အဆင်းရဲဆုံး နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်အောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ == အစောပိုင်းဘဝ == ၁၉၁၁ ခု မေလ ၂၄ ရက်နေ့ (သို့) မေလ ၁၄ရက်နေ့ (သို့) ၁၉၁၀ ခု ဇူလိုင်လ ၁၀ရက်နေ့၌ [[ပဲခူးတိုင်း]] အနောက်ခြမ်း၊ [[ပေါင်းတလည်မြို့]]တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်နာမည် ရှုမောင်ဖြစ်သည်။ဗမာ.တရုတ် ကပြား တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၁၉၂၉ နှစ်ဦးပိုင်းတွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]တွင် [[ဇီဝဗေဒ]] ဘာသာရပ်ကို သင်ကြားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၉၃၁ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်အဆောင်တွင် ကျောင်းသားများ အဆောင်နောက်ကျဝင်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ အဆောင်မှူးနှင့်အချေတင်ဖြစ်ရာမှ ကျောင်းအုပ်ကြီးသိရှိသွား၍ ကျောင်းထုတ်ခံရသည်။ ထို့နောက် "သခင်ရှုမောင်"အမည်ဖြင့် [[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]]ဝင် တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်။ င == လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုကာလ == [[ရဲဘော်သုံးကျိပ်]] တွင် ပါဝင်ကာ သခင်ရှုမောင် မှ ဗိုလ်နေဝင်း ဟုအမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ သွေးသစ္စာပြုချိန်တွင် ပက်ပုံးသို့ ရောက်နေသောကြောင့် ၂၉ ဦးသာ ရှိသည် ဟု ဆိုသည်။ဗမာ့အမျိုးသားတပ်မတော်တွင် Commander အဖြစ်ဖြင့် ဂျပန်များနှင့် အလံနီကွန်မြူနစ် ပါတီတို့ကို ချေမှုန်းခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ အောက်တိုဘာလ [[ဖဆပလ]] နှစ်ခြမ်းကွဲချိန်တွင် ဦးနေဝင်းသည် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ]] အဖြစ်ဖြင့် အာဏာသိမ်းယူကာ ၁၉၆၀ ဧပြီလတွင် အနိုင်ရပါတီ ဖြစ်သော [[သန့်ရှင်းဖဆပလ]] ကို အာဏာလွှဲ ပြောင်းပေးခဲ့သည်။ == အာဏာသိမ်းခြင်း == {{Main|၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း}} ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ဦးဆောင်သော [[မြန်မာ့တပ်မတော်]]သည် [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]] ကို ဖွဲ့စည်းကာ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဦးနု]]ဦးဆောင်သော [[ဖဆပလ]] အစိုးရထံမှ ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂) ရက်နေ့တွင် အာဏာသိမ်းခဲ့သည်။ == နိုင်ငံခေါင်းဆောင်ကာလ == [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ၁၉၅၈ မှ ၁၉၆၀ ခုနှစ်အထိ၎င်း၊ ၁၉၆၂ မှ ၁၉၈၈ အထိ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]၊ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ၊ [[နိုင်ငံတော်ကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်များ ကိုထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ ကို ဖွဲစည်း တည်ထောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၂ တွင် [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]] အာဏာရလာကာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းသည် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သွေးမြေမကျ တော်လှန်ရေးဟု ကမ္ဘာမီဒီယာများမှ ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း သမ္မတဟောင်း [[စဝ်ရွှေသိုက်]] ၏သားငယ်မှာ စစ်သားတစ်ဦး၏ သေနတ်ဒဏ်ကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ တွင် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ ဆန္ဒပြကြရာ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသား တစ်ရာကျော်မျှ ပစ်ခတ်ခံရကာ [[ကျောင်းသားသမဂ္ဂ]]အဆောက်အဦးလည်း ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ ထိုနေ့ညနေ ၈ နာရီ တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းက ဆူပူလှုပ်ရှားမှုများအသွင်သည် ငြိမ်းချမ်းစွာနေထိုင်နေသော  ပြည်သူလူထုကိုပါ အသက်အန္တရာယ်ပြုလာပြီးအကြမ်းဖက်အသွင်ဆောင်လာသဖြင့် "''ဆူပူလှုပ်ရှားမှုများ ရပ်တန့် ခြင်းမရှိပါက ဓားကိုဓားဖြင့် သော်လည်းကောင်း၊ လှံကိုလှံဖြင့် သော်လည်းကောင်း တုံ့ပြန်မည်'' "ဟု ဥပမာပေး၍ ငါးမိနစ်ကြာ သတိပေး မိန့်ခွန်းပြောကြားခဲ့သည်။ ၂၆-နှစ်အကြာ၊ ၁၉၈၈ တွင် ဦးနေဝင်းမှ ကျောင်းသားသမဂ္ဂ အဆောက်အဦးကို မိုင်းခွဲရန် စေခိုင်းသူမှာ သူမဟုတ်ရပါကြောင်း၊ [[ဦးအောင်ကြီး|ဗိုလ်အောင်ကြီး]]သာ တရားခံဖြစ် ကြောင်း ငြင်းဆိုပြောကြားခဲ့သည်။ == မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ် == မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ် ဆိုသည်မှာ မြန်မာပြည်၏နိုင်ငံရေးအခြေအနေ နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း နိုင်ငံတော်နှင့် ပြည်သူအားလုံး၏ အကျိုးစီးပွားကို ရှေးရှု၍ နိုင်ငံတော်၏ လွတ်လပ်ရေး၊ အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် နယ်မြေတည်တံ့မှုကို ကာကွယ်ရန်ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီးဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အခြေတည်ပေးခဲ့သောမူကြမ်းကို ဦးနေဝင်းမှပြန်လည်ရေးဆွဲထားသော စနစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဦးနေဝင်းသည် “မြန်မာ့ ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်ပါတီ ကိုတည်ထောင်ကာ [[တစ်ပါတီစနစ်]]ဖြင့် ၁၉၆၂ မှ ၁၉၈၈ အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုအစိုးရသည် နိုင်ငံရေးသမားများ ထောင်သွင်း အကျဉ်းချခြင်း အပါအဝင် လက်နက်ကိုင်များ နှင့် ကွန်မြူနစ်များကို စစ်တပ်ဖြင့် ချေမှုန်းခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် "ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်" အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းကာ ဗိုလ်ချုပ်[[စိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|စိန်ဝင်း]]သည် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၈၁-ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစန်းယု သည် သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း ၁၉၈၈-ခုနှစ်အထိ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းသည် ပါတီခေါင်းဆောင်အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ == မိသားစုဘဝ == {{unreferenced section}} === ဒေါ်သန်းညွန့် === ဦးနေဝင်းသည် ၎င်း၏ ဘဝတလျှောက်တွင် တရားဝင် အိမ်ထောင်ပေါင်း (၇) ကြိမ်ခန့် ကျခဲ့ပြီး ပထမဆုံး အိမ်ထောင်အဖြစ် ဒေါ်သန်းညွှန့်နှင့် ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်သန်းညွှန့်သည် အပျိုမဟုတ်ပေ။ ပထမအိမ်ထောင်နှင့် သားတစ်ယောက်ပါခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ဒေါ်သန်းညွှန့်နှင့် ၁၉၃၇ ခုနှစ်အထိ ပေါင်းသင်းနေထိုင်၍ သားကိုသိန်း (တာတီး) ခေါ် ဦးကျော်သိန်းကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဦးကျော်သိန်းသည် မြန်မာ့ရေနံတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး ပြည်မြို့နေ ဦးစိန်သီး၊ ဒေါ်ဆိုင်တို့၏ သမီး မကြည်ကြည်အေးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဦးကျော်သိန်းသည် အသက် ၄၅ နှစ်အရွယ် ၁၉၇၈၊ နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ဇနီးဒေါ်ကြည်ကြည်သိန်းသည် အသက် ၅၉ နှစ်အရွယ် ၁၉၉၇ စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ === ဒေါ်တင်တင် === ထို့နောက် ဒေါ်တင်တင်နှင့် ၁၉၃၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၈ ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ မောင်ဂိုမာရီလမ်း (ယခု ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းလမ်း) အိမ်အမှတ် ၁၀၆ ၌ လက်ထပ်ခဲ့သည်။ လက်ထပ်မင်္ဂလာပွဲသို့ ဦးနေဝင်း၏ ဖခင် ဦးဖိုးခပါ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ သခင်ရှုမောင်နှင့် ဒေါ်တင်တင်တို့မှ ၁၉၃၉ ခုနှစ်ခန့်တွင် သားကြီး ငွေစိုးကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ သခင်ရှုမောင် ဂျပန်ပြည် ဟိုင်နန်ကျွန်းသို့ စစ်ပညာသင် သွားရောက်စဉ်က မောင်ငွေစိုးမှာ ၂ နှစ်သား အရွယ်မျှသာ ရှိသေးသည်။ ငွေစိုးသည် နောင်တွင် U.B.A လေကြောင်းဌာနတွင် လေယာဉ်မှူး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒုတိယသား အေးအောင်ဝင်း ခေါ် ကိုအေးအောင်ကို ၁၉၄၉ ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ === ဒေါ်ခင်မေသန်း (ခ) ကစ်တီဘသန်း === ၁၉၅၂ မတ်လ ၁ဝ ရက် တနင်္လာနေ့တွင် ဒေါ်ခင်မေသန်း ခေါ် ကစ်တီဘသန်းနှင့် ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီးအတွင်းရှိ ဆေးကျောင်းအုပ်ကြီးနေအိမ်၌ လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်ခင်မေသန်းမှာ ခွဲစိတ်ဆရာဝန်ကြီးနှင့် ဆေးကျောင်းအုပ်ကြီး [[ဘသန်း (ခွဲစိတ်ဆရာဝန်)|ဒေါက်တာဘသန်း]]နှင့် ဒေါ်ခင်ကြည်တို့၏ သမီးဖြစ်သည်။ ဒေါ်ခင်မေသန်း၏ ငယ်မည်မှာ ကစ်တီဘသန်း ဖြစ်သည်။ ဒေါ်ခင်မေသန်းနှင့် လက်ထပ်စဉ်က ဦးနေဝင်းသည် ဒုတိယ မယားကြီး ဒေါ်တင်တင်နှင့် တရားဝင် မကွာရှင်းရသေးပေ။ ထို့ကြောင့် လက်ထပ်ပြီး ၃ ရက်အကြာတွင် မယားကြီး ဒေါ်တင်တင်က ၁၉၅၂ မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့ထုတ် ဗမာ့ခေတ် သတင်းစာမှနေ၍ "ကျွန်မသာလျှင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း၏ မယားကြီးပါ" ဟူ၍ ခေါင်းစဉ်တပ်ကာ ကြေညာခဲ့လေသည်။ ဗမာ့ခေတ် သတင်းစာပါ ကြေညာချက် အပြည့်အစုံမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ ဦးနေဝင်းနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သော ဒေါ်ခင်မေသန်းသည် အပျို မဟုတ်ပေ။ ၎င်း၏ ပထမအိမ်ထောင်မှာ ဒေါက်တာတောင်ကြီး (ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု သမီး ဒေါ်စန်းစန်းနု၏ ခင်ပွန်း ဗိုလ်မှူးသက်တင်၏ အကို) ဖြစ်ပြီး ၎င်းနှင့် သမီးလီလီဝင်းနှင့် အမြွှာသမီးများ ဖြစ်ကြသော သီတာဝင်း၊ သော်တာဝင်း တို့ ထွန်းကားခဲ့သည်။ ဒေါက်တာတောင်ကြီးနှင့် တရားဝင် ပြတ်စဲခြင်း မရှိဘဲ ဒေါ်ခင်မေသန်းအား လက်ထပ်ခဲ့မှုကြောင့် တပ်မတော်အက်ဥပဒေဖြင့် ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုက အရေးယူရန် ပြင်ဆင်နေစဉ် ဝန်ကြီးချုပ်အား ဝိဓူရ သခင် ချစ်မောင်အပါအဝင် အခြားနိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်များ ဝိုင်းဝန်းတားမြစ်ခဲ့သဖြင့် ဖြုတ်မပစ်ခဲ့ရပေ။ ဦးနေဝင်းသည် ဒေါ်ခင်မေသန်းနှင့် လက်ထပ်ပြီးနောက် သမီး စန္ဒာဝင်း၊ ဖြိုးနေဝင်း၊ ကြေးမုံဝင်းတို့ ထွန်းကားခဲ့သည်။ သမီးစန္ဒာဝင်းကို ၁၉၅၂ တွင်ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ === ဒေါ်နီနီမြင့် === ထို့နောက် ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်ခင်မေသန်း ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် နောင်တွင် တက္ကသိုလ်များ သမိုင်းသုတေသန ဦးစီးဌာနတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ကမာရွတ်မြို့နေ အဖ ဦးလှဖေ၊ အမိ ဒေါ်အေးမြင့်(ကျောင်းဆရာမကြီး) တို့၏ အငယ်ဆုံးသမီး ဒေါ်နီနီမြင့် (မဟာဝိဇ္ဇာ – သမိုင်း) နှင့် ၁၉၇၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၄ ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်နီနီမြင့်နှင့် သားသမီး မထွန်းကားခဲ့ပါ။ ဦးနေဝင်းနှင့် လက်ထပ်စဉ်က ဒေါ်နီနီမြင့်သည် အသက် ၃၂ နှစ်ရှိပြီး ဦးနေဝင်းသည် အသက် ၆၃ နှစ် ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်။ ကမာရွတ်မြို့နေ အဖ ဦးလှဖေ၊ အမိ ဒေါ်အေးမြင့်တို့မှသားသမီး ငါးဦးဖွားမြင့်ခဲ့ပြီး ယင်းတို့မှာ (၁) ဒေါ်ထားထားမြင့် (ကွယ်လွန်) - ခင်ပွန်း ဦးစိုးမြင့် (ကွယ်လွန်) (၂) ဦးခင်စိုး ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး မြန်မာ့လေကြောင်း (ကွယ်လွန်) - ဇနီး ဒေါ်မမလေး (၃) ဦးမြစိုး ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး သတ္တုတွင်း (ကွယ်လွန်) - ဇနီး ဒေါ်ခင်ဖုန်း (၄) ဒေါ်ညိုညိုမြင့် ညွှန်ကြားရေးမှူး အမျိုးသားစီမံကိန်း (ငြိမ်း) - ခင်ပွန်း ဗိုလ်မှူးစိန်ဌေး OTS 25 BEME (ကွယ်လွန်) (၅) ဒေါ်နီနီမြင့် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (သမိုင်းသု) - ခင်ပွန်း ဦးနေဝင်း တို့ဖြစ်ကြပြီး မည်သည့်လှုပ်ရှားမှုမျိုးမှမတွေ့ရပဲ အေးဆေးစွာနေထိုင်သောမိသားစုများဖြစ်ကြသည်။ === ရတနာနတ်မယ် === ဒေါ်နီနီမြင့်နှင့် ကွာရှင်းပြီးနောက် June Rose Bellamy ခေါ် အိမ်ရှေ့စံ ကနောင်မင်းသားကြီး (၁၈၂၀ ဇန်နဝါရီ ၃၁ – ၁၈၆၆ ဩဂုတ် ၂) ၏ မြစ် [[ရတနာနတ်မယ်]]နှင့် ၁၉၇၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၇၆ ရက်စွဲပါ ကြေးမုံသတင်းစာ မျက်နှာဖုံးတွင် ဦးနေဝင်းနှင့် ရတနာနတ်မယ်တို့၏ လက်ထပ်မင်္ဂလာပွဲ သတင်းကို ဓာတ်ပုံနှင့်တကွ ဖော်ပြထားသည်။ ရတနာနတ်မယ်၏ မိခင်မှာ လင်းပင်ထိပ်တင်မလတ်ဖြစ်ပြီး အိမ်ရှေ့စံ [[ကနောင်မင်းသား]]နှင့် ကိုယ်လုပ်တော်ရ သခင်ကြီး ခင်ဖော့တို့၏ သားတော် လင်းပင်မင်းသားနှင့် ရေနံ့သာခင်ခင်ကြီးတို့၏ သမီးဖြစ်သည်။ သို့သော် ၅ လမျှ ပေါင်းဖြစ်လိုက်ကြသည်။ ဦးနေဝင်းသည် ရတနာနတ်မယ်နှင့် အိမ်ထောင်ရေး ပြိုကွဲပြီးနောက် ဒေါ်နီနီမြင့်နှင့် ပြန်လည် ပေါင်းထုတ်ခဲ့သည်။ === ဒေါ်ကြာစံ === အသက် ၇၇ နှစ်၌ အသက် ၂၅ နှစ်အရွယ် ရခိုင်အမျိုးသမီး ဒေါ်ကြာစံအား လက်ထပ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ == ကွယ်လွန်ခြင်း == ၂ဝဝ၂ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၅) ရက်နေ့ မနက် ၇ နာရီခွဲခန့်အချိန်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း(ငြိမ်း) ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက်(၉၂)နှစ် ရှိပြီဖြစ်သည်။ [[နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး ကောင်စီ]] အစိုးရသည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း(ငြိမ်း)၏ ဈာပနကို သမီးဖြစ်သူ ဒေါ်[[စန္ဒာဝင်း]]နှင့် လူ (၂၅) ယောက်ခန့်သာ လိုက်ပါ ပို့ဆောင်ခွင့်ပေးခဲ့သည်။ သေဆုံးသည့်နေ့ နေ့တွင်းချင်းပင် သဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် [[ရဲဘော်သုံးကျိပ်]]ဝင်ဖြစ်ပြီး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချူပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူး သော ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နေဝင်း (ငြိမ်း) ကို မီးသင်္ဂြိုဟ်ပြီး အရိုးပြာကို [[ရန်ကုန်မြစ်]]အတွင်း မျှောခဲ့သည်။ သေဆုံးပြီး နှစ် ၂၀ ကျော်ကြာသောအခါ နစကဥက္ကဋ္ဌ၊ နိုင်ငံတော်အိမ်စောင့်အစိုးရ ဝန်ကြီးချုပ်၊တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]က ၂၀၂၂ ဧပြီလ ၁၇ ရက်နေ့နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့မှာ အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်ခဲ့ပြန်သည်။ == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ ဦးနေဝင်းအား [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ|အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူဘွဲ့]]ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း|work=sacoffice.gov|access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂|archive-date=8 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|url-status=dead}}</ref> ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သော စစ်ဖက်ဆိုင်ရာတာဝန်များ== {| class="wikitable" |- |+<ref>{{cite book |author=သန်းဝင်းလှိုင် |author-link= သန်းဝင်းလှိုင် |date= ၂၀၁၄ |title= သခင်ဋီကာသစ် |url= |location= ရန်ကုန် |publisher= ရန်အောင်စာပေ |page= ၅၄–၅၉ |isbn=}}</ref> !ခုနှစ် !! နေရာ !!ရာထူး!! မှတ်ချက် |- |၁၉၄၁ ဧပြီ ၂၅||ရဲဘော်သုံးကျိပ်တပ်ဖွဲ့ (၂)၊ ပြည်တွင်းသူပုန်အဖွဲ့||ဗိုလ်||ဒီဇင်ဘာတွင် ဗိုလ်ဘွဲ့ယူခဲ့ |- |၁၉၄၂ မတ်||တပ်မမှူး၊ ဘီအိုင်အေတပ်မကြီး (၂)||ဗိုလ်|| |- |၁၉၄၂ ဇူလိုင်||တပ်ရင်းမှူး၊ ဘီဒီအေတပ်ရင်း (၁)||ဗိုလ်မှူး|| |- |၁၉၄၃||စစ်သေနာပတိချုပ်၊ ဗမာ့အမျိုးသားတပ်မတော်||ဗိုလ်မှူးကြီး||အကျင့်ပျက်ချစားမှုကြောင့် ရိက္ခာနှင့်ထောက်ပံ့ရေးဌာနကြီးမှူးနေရာသို့ အဆင့်ချခံရ |- |၁၉၄၅ မတ် ၂၇||တိုင်းမှူး၊ တိုင်း (၂) မြစ်ဝကျွန်းပေါ်အရှေ့ပိုင်း|| || |- |၁၉၄၅ စက်တင်ဘာ||ဒုတိယတပ်ရင်းမှူး၊ [[ဗမာ့သေနတ်ကိုင်တပ်ရင်း]] (၄)||ဗိုလ်မှူး||[[တပ်မတော်|ဗမာ့တပ်မတော်]]ကို အသစ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်း |- |၁၉၄၆ နိုဝင်ဘာ ၁၆|| ||ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး|| |- |၁၉၄၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀||တိုင်းမှူး၊ [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]||ဗိုလ်မှူးချုပ်||အောက်တိုဘာ ၈ ၌ ဗိုလ်မှူးချုပ်ရားထူးရရှိ |- |၁၉၄၈ ဩဂုတ် ၁||[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်]]||ဗိုလ်ချုပ်||ဩဂုတ် ၁၃ တွင် ဗိုလ်ချုပ်ဖြစ်လာ |- |၁၉၄၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁||rowspan="3" |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|စစ်ဦးစီးချုပ်]]||ဗိုလ်ချုပ်|| |- |၁၉၄၉ မတ် ၃|| ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး|| |- |၁၉၅၆ ဇန်နဝါရီ ၁||ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|| |} ==ဓာတ်ပုံများ== <gallery> File:David Ben Gurion - General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် [[ဒေးဗစ် ဘင်ဂူရီယင်]]နှင့် တွေ့ဆုံစဉ် (၁၉၅၉) File:Gen. Ne Win, Burmese P.M. touring Nesher Cement Factory in Ramleh (D783-105).jpg|ဗိုလ်နေဝင်း ရမ်မလာမြို့ရှိ Nesher ဘိလပ်မြေစက်ရုံကို လည်ပတ်ကြည့်ရှုစဉ် File:1964-05 1964年2月 周恩来陈毅访问缅甸 与奈温会谈.jpg|တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် [[ချူအင်လိုင်း]] (ဝဲ) နှင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း (ယာ) (၁၉၆၄) </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၁၁|၂၀၀၂}} {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[ဦးနု]]}} {{s-ttl|title=တာဝန်ထမ်းဆောင်<br>[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]|years=၁၉၅၈–၁၉၆၀}} {{s-aft|after=[[ဦးနု]]}} |- {{s-bef|before=[[ဝင်းမောင်၊ မန်း (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|မန်းဝင်းမောင်]]<br>(<small>နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်</small>)}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|တော်လှန်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]|years=၁၉၆၂–၁၉၇၄}} {{s-aft|after=သူကိုယ်တိုင် (နိုင်ငံတော်သသမ္မတဖြစ်)}} |- {{s-bef|before=[[ဦးနု]]}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]|years=၁၉၆၂–၁၉၆၄}} {{s-aft|after=[[စိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|စိန်ဝင်း]]}} |- {{s-bef|before=သူကိုယ်တိုင် ([[ပြည်ထောင်စုတော်လှန်ရေးကောင်စီအဖွဲ့|တော်လှန်ရေးကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်)}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]|years=၁၉၇၄–၁၉၈၁}} {{s-aft|after=[[စန်းယု]]}} |- {{s-ppo}} {{s-bef|before=မရှိ}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ|ဗမာပြည်ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ|years=၁၉၆၂–၁၉၈၈}} {{s-aft|after=[[ဦးစိန်လွင်]]}} |- {{s-mil}} {{s-bef|before=[[စမစ်ဒွန်း]]}} {{s-ttl|title=[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]|years=၁၉၄၉–၁၉၇၂}} {{s-aft|after=[[စန်းယု]]}} |- {{s-end}} {{ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ သမ္မတများ|ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ အကြီးအကဲများ}} {{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}} {{ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင်များ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:ရဲဘော်သုံးကျိပ်]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:တော်လှန်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အာဏာသိမ်း ခေါင်းဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ]] jug9bg5pvow3b8vq4i1k44zli3qv55q 1 11001 1049646 774871 2026-08-21T11:16:44Z ~2026-45844-61 147224 /* နေဝင်းရဲ့ လူမျိုး အမည်မှန်ကို မသမာသူတွေ ရဲ့ ဝင်ရောက်ပြင်ဆင်ခြင်းမှတားဆီးပေးရန် */ အပိုင်းသစ် 1049646 wikitext text/x-wiki Why does he have ဦး prefix while others don't have? [[User:Lionslayer|Lionslayer]] ၁၄:၂၆၊ ၂၈ အောက်​တို​ဘာ​ ၂၀၁၀ (UTC) == နေဝင်းရဲ့ လူမျိုး အမည်မှန်ကို မသမာသူတွေ ရဲ့ ဝင်ရောက်ပြင်ဆင်ခြင်းမှတားဆီးပေးရန် == "မင်္ဂလာပါ စီမံခန့်ခွဲသူများခင်ဗျာ။ လက်ရှိ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း စာမျက်နှာ၏ အချက်အလက်ပြကွက် (Infobox) ရှိ '''လူမျိုး (Ethnicity)''' နေရာတွင် လက်ရှိ ရှိနေသော ဖော်ပြချက်မှာ သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ အမှန်ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော်လည်း အချို့သော အသုံးပြုသူများနှင့် အိုင်ပီ (IP) လိပ်စာများမှ ဤလူမျိုးနေရာကို အချက်အလက်အမှားများဖြင့် ခဏခဏ လာရောက် ပြောင်းလဲနေကြပါသည်။ (Edit Warring ဖြစ်ပွားနေပါသည်)။ ထို့ကြောင့် လက်ရှိ အမှန်အတိုင်း ဆက်လက်တည်ရှိနေစေရန်နှင့် အချက်အလက်များ ထပ်မံ ဖျက်ဆီးခြင်း မခံရစေရန်အတွက် ဤစာမျက်နှာကို ခေတ္တမျှ '''တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ကာကွယ်ခြင်း (Semi-protection)''' ပြုလုပ်ပေးပါရန် လေးစားစွာ တောင်းဆိုအပ်ပါသည်။" [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&#126;2026-45844-61|&#126;2026-45844-61]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&#126;2026-45844-61|talk]]) ၁၁:၁၆၊ ၂၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) pcysjzgov6mizf1hac8ixtblxmo0afu 0 12879 1049632 1016281 2026-08-21T08:57:07Z ~2026-45695-76 147221 /* */ 1049632 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ရန်အောင် | image = | caption = | Landscape = | birth_name = လှထွန်း | birth_date = {{birth date and age |1966|12|14}} | birth_place = [[ရန်ကုန်မြို့]] | death_date = | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | othername = | occupation = သရုပ်ဆောင် | spouse = | partner = | children = | religion = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | parents = | influences = | influenced = | website = | awards = [[File:အကယ်ဒမီ.gif|10px]] [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]] (၁၉၉၁၊ ၁၉၉၅၊ ၁၉၉၆၊ ၁၉၉၈၊ ၂၀၀၀၊ ၂၀၀၆၊၂၀၂၃) }} '''ရန်အောင်'''သည် [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု|အကယ်ဒမီဆု]]ရ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် နှင့် အဆိုတော် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ရန်အောင်ကို ၁၉၆၆ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလ (၁၄)ရက်နေ့တွင် အဖဦးတင်မောင်နှင့် အမိ ဒေါ်သိန်းသိန်းတို့မှ ရန်ကုန်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ အမည်ရင်းမှာ မောင်လှမိုးထွန်း ဖြစ်သည်။ ရုပ်ရှင်လောကသို့ ရောက်လာပုံမှာ ဒါရိုက်တာ မျိုးမြင့်အောင်၏ချစ်ကြိုးလေးနှစ်မျှင် ရိုက်ကွင်းကို သွားကြည့်ရင်း ကင်မရာမင်းက ရုပ်ရှင်ရိုက်မလားဆိုပြီး လာမေး လိပ်စာယူသွားရာက စတင်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်က ရုပ်ရှင်သင်တန်းတက်ရန် စီစဉ်ပြီးမှ မိတ္ထီလာဘက်သို့ ခရီးလွန်နေသဖြင့် မတက်ဖြစ်ခဲ့ပေ။ ရုပ်ရှင်မရိုက်ခင် ချစ်နှင်းဆီလှလှလေး ဇာတ်ကားမှာ ကျော်သူ့ကိုယ်စား နောက်ခံသီချင်းဆိုပေးခဲ့ဖူးသည်။ အနုပညာလောကထဲသို့ ၁၉၈၅−ခုနှစ်၊ ဒါရိုက်တာ မျိုးမြင့်အောင်၏ အချစ်ခြင်းတူရင် မောင်မောင်တို့က အရှုံးပေးလိုက်မယ် ရုပ်ရှင်ကားဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။ [[ခိုင်ခင်ဦး]]၊ [[တင်နီလာဝင်း]]တို့နှင့် တွဲခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ရုပ်ရှင်မင်းသား [[ဝင်းဦး]]ကွယ်လွန်ခဲ့သဖြင့် ရိုက်ကူးဆဲဖြစ်သော ခိုင်မာလာနှင်းဆီ ဇာတ်ကားကို ဝင်းဦးကိုယ်စား အစားထိုးသရုပ်ဆောင်ပေးရသည်။ သူသည် မြန်မာရုပ်ရှင်လောကတွင် ဦး[[ညွန့်ဝင်း]]ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု အများဆုံးရရှိထားသူ ဖြစ်သည်။ ညွန့်ဝင်းသည် ရုပ်ရှင်တစ်သက်တာထူးချွန်ဆု အပါအဝင် (၈)ဆုရပြီးဖြစ်သည်။ ==ဆုမျာနှင့်ဆန်ကာတင်စာရင်းများ== {| class="wikitable" style="font-size: 95%" |- ! စဉ် ! ခုနှစ် ! ဆု ! အမျိုးအစား ! ပါဝင်သောဇာတ်ကား ! ဆုရရှိမှု |- | ၁။ | ၁၉၉၁ ခုနှစ် | [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]] | အကောင်းဆုံး အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု | မယ်သီတာလို မိန်းကလေး | {{Win}} |- | ၂။ | ၁၉၉၅ ခုနှစ် | [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]] | အကောင်းဆုံး အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု | ပုဂံမှာ သာတဲ့လ | {{Win}} |- | ၃။ | ၁၉၉၆ ခုနှစ် | [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]] | အကောင်းဆုံး အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု | အလင်းဖျော့ကောင်းကင် | {{Win}} |- | ၄။ | ၁၉၉၈ ခုနှစ် | [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]] | အကောင်းဆုံး အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု | ညမင်းသား | {{Win}} |- | ၅။ | ၂၀၀၀ ခုနှစ် | [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]] | အကောင်းဆုံး အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု | မောဟမျဉ်းပြိုင်များ | {{Win}} |- | ၆။ | ၂၀၀၆ ခုနှစ် | [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]] | အကောင်းဆုံး အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု | ဂုဏ်ရှိန်ပြင်းတဲ့ ချစ်ခြင်းသိက္ခာ | {{Win}} |- | ၇။ | ၂၀၂၃ ခုနှစ် | [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]] | အကောင်းဆုံး အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု | စောင်နီလေးတစ်ထည် | {{Win}} |- {{Lifetime|၁၉၆၆| }} [[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]] [[Category:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ]] 0gkio0d79swtsu9ntm4qox0r50vcuua 1049633 1049632 2026-08-21T08:58:36Z ~2026-45695-76 147221 /* */ 1049633 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ရန်အောင် | image = | caption = | Landscape = | birth_name = လှမိုးထွန်း | birth_date = {{birth date and age |1966|12|14}} | birth_place = [[ရန်ကုန်မြို့]] | death_date = | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | othername = | occupation = သရုပ်ဆောင် | spouse = | partner = | children = | religion = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | parents = | influences = | influenced = | website = | awards = [[File:အကယ်ဒမီ.gif|10px]] [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]] (၁၉၉၁၊ ၁၉၉၅၊ ၁၉၉၆၊ ၁၉၉၈၊ ၂၀၀၀၊ ၂၀၀၆၊၂၀၂၃) }} '''ရန်အောင်'''သည် [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု|အကယ်ဒမီဆု]]ရ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် နှင့် အဆိုတော် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ရန်အောင်ကို ၁၉၆၆ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလ (၁၄)ရက်နေ့တွင် အဖဦးတင်မောင်နှင့် အမိ ဒေါ်သိန်းသိန်းတို့မှ ရန်ကုန်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ အမည်ရင်းမှာ မောင်လှမိုးထွန်း ဖြစ်သည်။ ရုပ်ရှင်လောကသို့ ရောက်လာပုံမှာ ဒါရိုက်တာ မျိုးမြင့်အောင်၏ချစ်ကြိုးလေးနှစ်မျှင် ရိုက်ကွင်းကို သွားကြည့်ရင်း ကင်မရာမင်းက ရုပ်ရှင်ရိုက်မလားဆိုပြီး လာမေး လိပ်စာယူသွားရာက စတင်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်က ရုပ်ရှင်သင်တန်းတက်ရန် စီစဉ်ပြီးမှ မိတ္ထီလာဘက်သို့ ခရီးလွန်နေသဖြင့် မတက်ဖြစ်ခဲ့ပေ။ ရုပ်ရှင်မရိုက်ခင် ချစ်နှင်းဆီလှလှလေး ဇာတ်ကားမှာ ကျော်သူ့ကိုယ်စား နောက်ခံသီချင်းဆိုပေးခဲ့ဖူးသည်။ အနုပညာလောကထဲသို့ ၁၉၈၅−ခုနှစ်၊ ဒါရိုက်တာ မျိုးမြင့်အောင်၏ အချစ်ခြင်းတူရင် မောင်မောင်တို့က အရှုံးပေးလိုက်မယ် ရုပ်ရှင်ကားဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။ [[ခိုင်ခင်ဦး]]၊ [[တင်နီလာဝင်း]]တို့နှင့် တွဲခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ရုပ်ရှင်မင်းသား [[ဝင်းဦး]]ကွယ်လွန်ခဲ့သဖြင့် ရိုက်ကူးဆဲဖြစ်သော ခိုင်မာလာနှင်းဆီ ဇာတ်ကားကို ဝင်းဦးကိုယ်စား အစားထိုးသရုပ်ဆောင်ပေးရသည်။ သူသည် မြန်မာရုပ်ရှင်လောကတွင် ဦး[[ညွန့်ဝင်း]]ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု အများဆုံးရရှိထားသူ ဖြစ်သည်။ ညွန့်ဝင်းသည် ရုပ်ရှင်တစ်သက်တာထူးချွန်ဆု အပါအဝင် (၈)ဆုရပြီးဖြစ်သည်။ ==ဆုမျာနှင့်ဆန်ကာတင်စာရင်းများ== {| class="wikitable" style="font-size: 95%" |- ! စဉ် ! ခုနှစ် ! ဆု ! အမျိုးအစား ! ပါဝင်သောဇာတ်ကား ! ဆုရရှိမှု |- | ၁။ | ၁၉၉၁ ခုနှစ် | [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]] | အကောင်းဆုံး အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု | မယ်သီတာလို မိန်းကလေး | {{Win}} |- | ၂။ | ၁၉၉၅ ခုနှစ် | [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]] | အကောင်းဆုံး အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု | ပုဂံမှာ သာတဲ့လ | {{Win}} |- | ၃။ | ၁၉၉၆ ခုနှစ် | [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]] | အကောင်းဆုံး အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု | အလင်းဖျော့ကောင်းကင် | {{Win}} |- | ၄။ | ၁၉၉၈ ခုနှစ် | [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]] | အကောင်းဆုံး အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု | ညမင်းသား | {{Win}} |- | ၅။ | ၂၀၀၀ ခုနှစ် | [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]] | အကောင်းဆုံး အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု | မောဟမျဉ်းပြိုင်များ | {{Win}} |- | ၆။ | ၂၀၀၆ ခုနှစ် | [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]] | အကောင်းဆုံး အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု | ဂုဏ်ရှိန်ပြင်းတဲ့ ချစ်ခြင်းသိက္ခာ | {{Win}} |- | ၇။ | ၂၀၂၃ ခုနှစ် | [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]] | အကောင်းဆုံး အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု | စောင်နီလေးတစ်ထည် | {{Win}} |- {{Lifetime|၁၉၆၆| }} [[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]] [[Category:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ]] sfr9d8gkdhhtizv9c38t4xzzrbdxdie 1049634 1049633 2026-08-21T08:59:56Z ~2026-45695-76 147221 /* */ 1049634 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ရန်အောင် | image = | caption = | Landscape = | birth_name = လှမိုးထွန်း | birth_date = {{birth date and age |1966|12|14}} | birth_place = [[ရန်ကုန်မြို့]] | death_date = | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | othername = | occupation = သရုပ်ဆောင် ၊ အဆိုတော် | spouse = | partner = | children = | religion = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | parents = | influences = | influenced = | website = | awards = [[File:အကယ်ဒမီ.gif|10px]] [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]] (၁၉၉၁၊ ၁၉၉၅၊ ၁၉၉၆၊ ၁၉၉၈၊ ၂၀၀၀၊ ၂၀၀၆၊၂၀၂၃) }} '''ရန်အောင်'''သည် [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု|အကယ်ဒမီဆု]]ရ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် နှင့် အဆိုတော် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ရန်အောင်ကို ၁၉၆၆ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလ (၁၄)ရက်နေ့တွင် အဖဦးတင်မောင်နှင့် အမိ ဒေါ်သိန်းသိန်းတို့မှ ရန်ကုန်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ အမည်ရင်းမှာ မောင်လှမိုးထွန်း ဖြစ်သည်။ ရုပ်ရှင်လောကသို့ ရောက်လာပုံမှာ ဒါရိုက်တာ မျိုးမြင့်အောင်၏ချစ်ကြိုးလေးနှစ်မျှင် ရိုက်ကွင်းကို သွားကြည့်ရင်း ကင်မရာမင်းက ရုပ်ရှင်ရိုက်မလားဆိုပြီး လာမေး လိပ်စာယူသွားရာက စတင်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်က ရုပ်ရှင်သင်တန်းတက်ရန် စီစဉ်ပြီးမှ မိတ္ထီလာဘက်သို့ ခရီးလွန်နေသဖြင့် မတက်ဖြစ်ခဲ့ပေ။ ရုပ်ရှင်မရိုက်ခင် ချစ်နှင်းဆီလှလှလေး ဇာတ်ကားမှာ ကျော်သူ့ကိုယ်စား နောက်ခံသီချင်းဆိုပေးခဲ့ဖူးသည်။ အနုပညာလောကထဲသို့ ၁၉၈၅−ခုနှစ်၊ ဒါရိုက်တာ မျိုးမြင့်အောင်၏ အချစ်ခြင်းတူရင် မောင်မောင်တို့က အရှုံးပေးလိုက်မယ် ရုပ်ရှင်ကားဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။ [[ခိုင်ခင်ဦး]]၊ [[တင်နီလာဝင်း]]တို့နှင့် တွဲခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ရုပ်ရှင်မင်းသား [[ဝင်းဦး]]ကွယ်လွန်ခဲ့သဖြင့် ရိုက်ကူးဆဲဖြစ်သော ခိုင်မာလာနှင်းဆီ ဇာတ်ကားကို ဝင်းဦးကိုယ်စား အစားထိုးသရုပ်ဆောင်ပေးရသည်။ သူသည် မြန်မာရုပ်ရှင်လောကတွင် ဦး[[ညွန့်ဝင်း]]ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု အများဆုံးရရှိထားသူ ဖြစ်သည်။ ညွန့်ဝင်းသည် ရုပ်ရှင်တစ်သက်တာထူးချွန်ဆု အပါအဝင် (၈)ဆုရပြီးဖြစ်သည်။ ==ဆုမျာနှင့်ဆန်ကာတင်စာရင်းများ== {| class="wikitable" style="font-size: 95%" |- ! စဉ် ! ခုနှစ် ! ဆု ! အမျိုးအစား ! ပါဝင်သောဇာတ်ကား ! ဆုရရှိမှု |- | ၁။ | ၁၉၉၁ ခုနှစ် | [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]] | အကောင်းဆုံး အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု | မယ်သီတာလို မိန်းကလေး | {{Win}} |- | ၂။ | ၁၉၉၅ ခုနှစ် | [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]] | အကောင်းဆုံး အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု | ပုဂံမှာ သာတဲ့လ | {{Win}} |- | ၃။ | ၁၉၉၆ ခုနှစ် | [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]] | အကောင်းဆုံး အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု | အလင်းဖျော့ကောင်းကင် | {{Win}} |- | ၄။ | ၁၉၉၈ ခုနှစ် | [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]] | အကောင်းဆုံး အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု | ညမင်းသား | {{Win}} |- | ၅။ | ၂၀၀၀ ခုနှစ် | [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]] | အကောင်းဆုံး အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု | မောဟမျဉ်းပြိုင်များ | {{Win}} |- | ၆။ | ၂၀၀၆ ခုနှစ် | [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]] | အကောင်းဆုံး အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု | ဂုဏ်ရှိန်ပြင်းတဲ့ ချစ်ခြင်းသိက္ခာ | {{Win}} |- | ၇။ | ၂၀၂၃ ခုနှစ် | [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]] | အကောင်းဆုံး အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု | စောင်နီလေးတစ်ထည် | {{Win}} |- {{Lifetime|၁၉၆၆| }} [[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]] [[Category:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ]] p7qycklyuoyd6l8dyi7xieva16qoccv 0 13715 1049610 1042260 2026-08-21T03:36:10Z Min Agga Maung 147115 /* */ 1049610 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် | တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ)= Yangon Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ)= |ဒေသအခေါ်အမည် = |တံဆိပ် =Yangon Technological University.svg |ပုံအရွယ်အစား = 120 |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုဖွံ့ဖြိုး ပြည့်အကျိုး |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Full benefit of industrial development |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၂၄ |တည်နေရာ = [[အင်းစိန်မြို့နယ်|အင်းစိန်]]၊ [[ရန်ကုန်မြို့]] <br />[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |ဝန်ထမ်းဦးရေ = ၁၈၄ (၂၀၁၁) |ပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာ မြင့်သိန်း |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = |သင်ပြသူ ဦးရေ= ၈၂ |ဆရာ ဦးရေ = 20 |ဆရာမ ဦးရေ = 30 |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = ၈၀၀၀ |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = ၅၀၀၀ |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ= ၃၂၉ (၂၀၀၇)<ref name="coe"/> |အချိန်ပိုင်းကျောင်းသား ဦးရေ = ၂၂၀၀ |ကျောင်းသား = ၈၀% |ကျောင်းသူ= ၂၀% |အကျယ်အဝန်း = ၁၃၈.၅ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု =[[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |အားကစားအသင်း = |ကွန်ယက် = [[အာဆီယံတက္ကသိုလ်များကွန်ယက်]] |ဆက်သွယ်ရန် လမ်းအမည်= ရန်ကုန်-အင်းစိန်လမ်း |ဆက်သွယ်ရန် မြို့နယ်အမည်= ရန်ကုန်မြို့ |ဆက်သွယ်ရန် တိုင်းအမည်= ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး |ဆက်သွယ်ရန် နိုင်ငံအမည်= မြန်မာနိုင်ငံ |ဆက်သွယ်ရန် စာတိုက်ဌာန နံပါတ်= ၁၁၁၀၁ |ဆက်သွယ်ရန် ဖုန်းနံပါတ်= ၀၁ ၀၀၁ ၀၀၁ |ဆက်သွယ်ရန် အီးမေးလ်= ytu001@mptmail.net.mm |ဝဘ်ဆိုတ် = http://www.ytu.edu.mm/ }} {{Designation list|right|designation1=Yangon}} '''ရန်ကုန် နည်းပညာ တက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Yangon Technological University}}; အတိုကောက် '''YTU''') သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] [[အင်းစိန်မြို့နယ်|ကြို့ကုန်း]]တွင် တည်ရှိပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ၏ ပထမဆုံး အင်ဂျင်နီယာ တက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်။ [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]အင်ဂျင်နီယာဌာနခွဲအဖြစ် ၁၉၂၄ ခုနှစ်<ref name="ex-rit">{{cite web | url=http://www.ex-rit.org/rit.asp?i=91 | title=History of RIT | accessdate=2008-09-13 | archivedate=24 April 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080424012747/http://ex-rit.org/rit.asp?i=91 }}</ref> တွင် စတင် အခြေပြုခဲ့ရာမှ ရန်ကုန်အင်ဂျင်နီယာတက္ကသိုလ် (Rangoon Institute of Technology - RIT) တစ်ဖြစ်လဲ YTU အဖြစ် လူသိများ ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ ၎င်းတက္ကသိုလ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အစောဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံး နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင်းရှိ နည်းပညာ တက္ကသိုလ်များအနက် လက်ရွေးစင် နည်းပညာ တက္ကသိုလ် တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ ၎င်းတက္ကသိုလ်တွင် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့၊ အင်ဂျင်နီယာ ဘွဲ့လွန် နှင့် ဒေါက်တာဘွဲ့ သင်တန်းများအား အင်ဂျင်နီယာ နည်းပညာနယ်ပယ် အသီးသီးအတွက် ဖွင့်လှစ်သင်ကြားပေးနေပြီး နယ်ပယ်အသီးသီး၌ ပျမ်းမျှခန့်မှန်း ကျောင်းသား/ကျောင်းသူ အရေအတွက် အယောက် ၈၀၀၀ ခန့်တက်ရောက် ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။ ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်သည် [[အာဆီယံတက္ကသိုလ်များကွန်ယက်]]၊ အရှေ့တောင်အာရှအင်ဂျင်နီယာ နည်းပညာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ကွန်ယက်(AUN/SEED-Net) နှင့် [[မဲခေါင်ဒေသ ပညာရေးနှင့် သုတေသန ကွန်ယက်]] (GMSARN)<ref name="coe"/> တို့၏ အဖွဲ့ဝင် တက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == [[File:Yangon Technological University 01.jpg|thumb|right|250px|ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] ရန်ကုန် နည်းပညာ တက္ကသိုလ်ပေါက်ဖွားရာ မူလအရင်းအမြစ်မှာ ဗြိတိသျှကိုလိုနီ လက်အောက်ခံ ဘဝ ၁၉၂၄ ခုနှစ်၌ စတင်တည်ထောင်ခဲ့သော [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]'''အင်ဂျင်နီယာဌာနခွဲ''' မှ စတင်ဆင်းသက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မူလအစတွင် ၎င်းဌာနခွဲမှာ ရန်ကုန်မြို့ဆင်ခြေဖုံးရှိ [[ရန်ကုန် အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံကြီး]]၏ အဆောင်ခွဲအဖြစ်တည်ရှိခဲ့ပြီး ဆရာနှစ်ယောက်၊ ကျောင်းသား ၁၇ ဦးဖြင့် စတင်လည်ပတ်ခဲ့သည်။<ref name="ex-rit"/> ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် '''ဘီအိုစီ ဓာတ်သတ္ထုရှာဖွေရေးနှင့် အင်ဂျင်နီယာကောလိပ်''' အဆောက်အအုံ အမည်ဖြင့် သီးခြားခွဲထွက်လာခဲ့ပြီး စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်နှင့် လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ် ထပ်မံပေါင်းစပ်သည့် ၁၉၃၈ ခုနှစ် ထိ [[မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ]] ဘာသာရပ်တစ်ခုတည်းသာ သင်ကြားပေးနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="coe"/><ref name="ex-rit"/> [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အပြီး ၁၉၄၆ ခုနှစ်၌ ကောလိပ်မှ [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၏ '''အင်ဂျင်နီယာ မဟာဌာန''' အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် မြန်မာပြည် လွတ်လပ်ရေး ရရှိပြီးနောက် ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ကောလိပ်၌ ဓာတ်သတ္ထုရှာဖွေရေး၊ ဓာတုနည်းပညာ၊ သတ္ထုဗေဒပညာရပ်နှင့် ဗိသုကာပညာရပ်များအား ထပ်မံဖြည့်သွင်း သင်ကြားခဲ့ပြီး ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ချည်မျှင်နှင့်အထည်အလိပ် အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်ကိုပါ ထပ်မံပေါင်းစည်းသင်ကြားနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ကောလိပ်အဆင့်မှ [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၏ '''ဗမာ့ အင်ဂျင်နီယာ တက္ကသိုလ်''' (ဘီအိုင်တီ) အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး [[ရုရှားနိုင်ငံ]]မှ တည်ဆောက်ပေးခဲ့သည့် လက်ရှိတည်ရာ ကြို့ကုန်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။<ref name="ex-rit"/> ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ဗမာ့ အင်ဂျင်နီယာ တက္ကသိုလ်အမည်မှ '''ရန်ကုန် အင်ဂျင်နီယာ တက္ကသိုလ် (RIT)'''အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်မှ ကင်းလွတ်၍ သီးခြားရပ်တည်သော တက္ကသိုလ်တစ်ခုအဖြစ် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ <ref name="coe"/><ref name="MST"/> ရန်ကုန် အင်ဂျင်နီယာ တက္ကသိုလ် (RIT) အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း ယခင်က အပ်နှင်းခဲ့သည့် သိပ္ပံဘွဲ့ ( အင်ဂျင်နီယာ ) နှင့် မဟာသိပ္ပံဘွဲ့ ( အင်ဂျင်နီယာ) အစား အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့နှင့် မဟာအင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ဟူ၍ ဘွဲ့အမည်များ ပြောင်းလဲအပ်နှင်း ခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ်မှ အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့နှင့် မဟာအင်ဂျင်နီယာဘွဲ့များအား ပညာရပ်နယ်ပယ် ၁၁ ခုအတွက် ဖွင့်လှစ်သင်ကြားပေးနေပြီး ဒေါက်တာဘွဲ့သင်တန်းများအား ၁၉၉၇ ခုနှစ်၌ ထပ်မံဖြည့်သွင်း ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရန်ကုန် အင်ဂျင်နီယာ တက္ကသိုလ် (YIT) အဖြစ်ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာလက်အောက်သို့ ၁၉၉၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ <ref name="coe"/> ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်၏ အမည်အား ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ် (YTU) အဖြစ်ထပ်မံပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ကျောင်းပရဝုဏ်အား လက်ရှိတည်နေရာ ကြို့ကုန်းမှ အနောက်ဘက် ခြောက်မိုင်အကွာ [[လှိုင်သာယာမြို့နယ်|လှိုင်သာယာ]] သို့ ပြောင်းရွှေ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref name="ex-rit"/> ၁၉၉၁ ခုနှစ် [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]] ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် အချိန်မတိုင်မီအထိ ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်သည် အင်ဂျင်နီယာဒီပလိုမာလက်မှတ် အတွက် နှစ်နှစ်တာ သင်ကြားရသော နိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ '''အစိုးရနည်းပညာ ကောလိပ်''' (GTIs) များကြားမှ တစ်ကျောင်းတည်းသော အင်ဂျင်နီယာ တက္ကသိုလ်အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်အထိ အခြေအနေအမျိုးမျိုးကြောင့် ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်တွင် ဘွဲ့ကြိုကျောင်းသားများကို လက်ခံခဲ့ခြင်း မရှိပါ။ အချို့သော ဘွဲ့လွန်သင်တန်းများကိုသာ ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်တွင် ဆက်လက်သင်ကြားခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ဘွဲ့ကြိုသင်တန်းများကို Center of Excellence (COE) ဟုခေါ်ဆိုသော စီမံကိန်းနှင့် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် ဘွဲ့ကြိုအင်ဂျင်နီယာနှင့်ဗိသုကာ ခြောက်နှစ်သင်တန်းများကို အထူးပြုဘာသာရပ် ၁၂ရပ် နှင့် ဘွဲ့လွန်သင်တန်းများဖြစ်သည့် ဒီပလိုမာ၊ မဟာနှင့် ပါရဂူများကိုလည်း အထူးပြုဘာသာရပ်အမျိုးမျိုးအတွက် ဖွင့်လှစ်သင်ကြားလျက်ရှိသည်။ သင်တန်းစုစုပေါင်း ၇၈ခု ရှိသည်။ အခြားသော နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ နိုင်ငံနှင့်အဝှမ်း အမြောက်အမြား ပေါ်ထွက်လာခဲ့သော်လည်း ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ် မှာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ် တစ်ခုအဖြစ် ယနေ့ထက်တိုင် ရပ်တည်နိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီအရေးလှုပ်ရှားမှုများအတွက် အဓိကကျသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ == ရည်ရွယ်ချက် == ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ် တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်ရခြင်း ရည်ရွယ်ချက်မှာ အောက်ဖော်ပြပါ အချက်ကြီးများ ကြောင့် ဖြစ်သည်။ * ခေတ်မီဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်သောနိုင်ငံတစ်ခုတည်ဆောက်ရာတွင် ထိရောက်သောပံ့ပိုးမှု ဆောင်ရွက်နိုင်စေရန် * မြင့်မားပြည့်ဝသော ပညာရေးအဆင့်အတန်း ရရှိနိုင်စေရန် * ပြဿနာရပ်များအပေါ်တွင် ကျိုးကြောင်းဆက်စပ် ချဉ်းကပ်စဉ်းစားနိုင်စေရန်နှင့် စနစ်ကျနစွာ ဖြေရှင်းတတ်စေရန် * လူ့ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လူသားမျိုးနွယ်စု၏ ကောင်းကျိုးအတွက် မှန်ကန်သောစိတ်ဓာတ်နှင့် လုပ်ငန်းစွမ်းဆောင်ရည်များ ရရှိစေရန် * ကျွမ်းကျင်ထက်မြတ်၍ ကိုယ်ကျင့်တရားကောင်းမွန်ပြီး ပြည်သူ့အကျိုးကို အစဉ်ရှေ့ရှုသော အင်ဂျင်နီယာကောင်းများ ပေါ်ထွန်းလာစေရန်။ == သင်ကြားမှုစနစ် == ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်တွင် ဌာနခွဲပေါင်း ၁၈ ခုရှိပြီး ၎င်းဌာနများ၏ အမည်များမှာ - မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာဌာန၊ စက်မှုအင်ဂျင်နီယာဌာန၊ လျှပ်စစ်စွမ်းအား အင်ဂျင်နီယာဌာန၊ အီလက်ထရောနစ် အင်ဂျင်နီယာဌာန၊ ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့် သတင်းအချက်အလက် နည်းပညာဌာန၊ မက္ကာထ​​ရောနစ်အင်ဂျင်နီယာဌာန၊ ဓာတုအင်ဂျင်နီယာဌာန၊ ချည်မျှင်နှင့် အထည်အလိပ် အင်ဂျင်နီယာဌာန၊ သတ္ထုတူးဖော်ရေး အင်ဂျင်နီယာဌာန၊ ရေနံအင်ဂျင်နီယာဌာန၊ သတ္ထုဗေဒ အင်ဂျင်နီယာဌာန၊ ဗိသုကာဌာန၊ ဘူမိဗေဒ အင်ဂျင်နီယာဌာန၊ ရူပဗေဒ အင်ဂျင်နီယာဌာန၊ ဓာတုဗေဒ အင်ဂျင်နီယာဌာန၊ သင်္ချာ အင်ဂျင်နီယာဌာန၊အင်္ဂလိပ်စာဌာန နှင့် မြန်မာစာဌာနတို့ ဖြစ်ကြသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပေါ်​ပေါက်လာသော အဝေးဆက်သွယ်ရေးအင်ဂျင်နီယာဌာန နှင့် အစာအာဟာရအင်ဂျင်နီယာဌာနတို့သည် သီးခြားခွဲထွက်ခြင်းမရှိဘဲ သက်ဆိုင်ရာမိခင်ဌာနများဖြစ် သော အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာဌာန နှင့် ဓာတုအင်ဂျင်နီယာဌာနတို့လက်အောက်တွင် ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။ <ref name="coe"/> ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်တွင် အချိန်ပြည့် အင်ဂျင်နီယာ သင်တန်းများ တက်ရောက်သင်ကြားနေသော ကျောင်းသားများ ရှိသကဲ့သို့ တက္ကသိုလ်မှ ဖွင့်လှစ်သင်ကြားသော အင်ဂျင်နီယာ ပညာရပ်ဆိုင်ရာ သင်တန်းများသို့ အချိန်ပိုင်းအလိုက် တက်ရောက်သင်ကြားနေသောကျောင်းသား ၂၀၀၀ ကျော်လည်း ရှိသည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၄ ခုနှစ်အတွင်း ကျောင်းသားပေါင်း ၁၁၀၀၀ ခန့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ အသီးသီး ရရှိခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့ထဲမှ ၅၀% ကျော်မှာ အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၀% မှာ ဘွဲ့လွန် အင်ဂျင်နီယာ အဖြစ်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ ၄.၅%မှာ ဘွဲ့လွန်ဒီပလိုမာ အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ၃၂.၅% မှာ ဘွဲ့ကြိုဒီပလိုမာ အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ၂.၄%မှာ ဒေါက်တာဘွဲ့ အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း အသီးသီး တက်ရောက် ရရှိခဲ့ကြသည်။<ref name="MST"/> === အင်ဂျင်နီယာ နည်းပညာ === တက္ကသိုလ်မှ အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ (ဘီ.အီး) နှင့် ဗိသုကာဘွဲ့ (ဘီ.အာ့ချ်) အတွက် ကနဦးတွင် ခြောက်နှစ်တာ ကာလ တက်ရောက် သင်ကြားရသော်လည်း နောက်ပိုင်းကာလတွင် နိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ တက္ကသိုလ်များ အားလုံး သင်ရိုးညှိနှိုင်း၍ ငါးနှစ်တာကာလသင်ရိုး အဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းခဲ့သည်။ မဟာအင်ဂျင်နီယာတန်း ( အမ်.အီး) နှင့် (အမ်.အာ့ချ်) အတွက် တက်ရောက်ခွင့် ရသူများသည် နှစ်နှစ်တာ ဆက်လက် သင်ယူကြရပြီး ဒေါက်တာဘွဲ့ သင်တန်း တက်ရောက်ရန် ၃ နှစ်မှ ၏ ၅ နှစ်တာ ကာလအတွင်းကြာမြင့်ပါသည်။<ref name="MST">{{cite paper | title=Technology and State Development | url=http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/pdf/S%26T/Workshops/SAsia/Delhi_15.2.pdf | accessdate=2008-09-13 | publisher=Ministry of Science and Technology | author=Dr. Sayne Lei Shwe | archive-date=10 June 2011 | access-date=1 February 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110610233032/http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/pdf/S%26T/Workshops/SAsia/Delhi_15.2.pdf | url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/pdf/S%26T/Workshops/SAsia/Delhi_15.2.pdf |access-date=29 January 2021 |archive-date=10 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610233032/http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/pdf/S%26T/Workshops/SAsia/Delhi_15.2.pdf }}</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် စီအိုအီးစီမံကိန်းဖြင့် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်သည့် ဘွဲ့ကြိုသင်တန်းများတွင်မူ ခြောက်နှစ်တာကာလသင်ရိုးကို အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ တက္ကသိုလ်ဝင်ခွင့်အနေဖြင့် နှစ်အလိုက် အခြေခံပညာအထက်တန်း တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း ဖြေဆို အောင်မြင်သူများထဲမှ သတ်မှတ်ရမှတ် ပြည့်မှီသူများ လျှောက်ထားနိုင်ပြီး တက်ရောက်ခွင့်ရသူများကို ဦးစားပေးလျှောက်ထားသည့် အထူးပြုဘာသာရပ်များနှင့် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းရမှတ်တို့အပေါ် မူတည်၍ အထူးပြုဘာသာရပ်များ သတ်မှတ်ပေးသည်။ ပထမနှစ်တွင် ဘုံဘာသာရပ်များအား သင်ကြားပြီးနောက် ဒုတိယနှစ်တွင် မိမိတို့၏ အထူးပြုဘာသာရပ်များသို့ ဆက်လက် တက်ရောက် သင်ကြားရသည်။ {| class="wikitable" |+ |- ! width="300" |'''သင်ရိုး''' ! width="50" |'''ဘွဲ့ကြို''' ! width="50" |'''ဘွဲ့လွန်''' ! width="50" |'''ဒေါက်တာ''' |- |[[ဗိသုကာ]] | ဘီ.အာ့ချ် | အမ်.အာ့ချ် | ပီအိတ်ချ်ဒီ |- |[[မြို့ပြ အင်ဂျင်နီယာ]] | ဘီ.အီး | အမ်.အီး | ပီအိတ်ချ်ဒီ |- |[[ဓာတုအင်ဂျင်နီယာ]] | ဘီ.အီး | အမ်.အီး | ပီအိတ်ချ်ဒီ |- |[[လျှပ်စစ် အင်ဂျင်နီယာ]] | ဘီ.အီး | အမ်.အီး | ပီအိတ်ချ်ဒီ |- |[[အီလက်ထရောနစ် အင်ဂျင်နီယာ]] | ဘီ.အီး | အမ်.အီး | ပီအိတ်ချ်ဒီ |- |[[ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့် သတင်းအချက်အလက် နည်းပညာ]] | ဘီ.အီး | အမ်.အီး | ပီအိတ်ချ်ဒီ |- |[[စက်မှု အင်ဂျင်နီယာ]] | ဘီ.အီး | အမ်.အီး | ပီအိတ်ချ်ဒီ |- |[[မက္ကာထ​ရောနစ် အင်ဂျင်နီယာ]] | ဘီ.အီး | အမ်.အီး | ပီအိတ်ချ်ဒီ |- |[[သတ္ထုဗေဒ အင်ဂျင်နီယာ]] | ဘီ.အီး | အမ်.အီး | ပီအိတ်ချ်ဒီ |- |[[သတ္ထုတူးဖော်ရေး အင်ဂျင်နီယာ]] | ဘီ.အီး | အမ်.အီး | ပီအိတ်ချ်ဒီ |- |[[ရေနံ အင်ဂျင်နီယာ]] | ဘီ.အီး | အမ်.အီး | ပီအိတ်ချ်ဒီ |- |[[ချည်မျှင်နှင့် အထည်အလိပ် အင်ဂျင်နီယာ]] | ဘီ.အီး | အမ်.အီး | ပီအိတ်ချ်ဒီ |- |[[အဝေးဆက်သွယ်ရေး အင်ဂျင်နီယာ]] | ဘီ.အီး | မရှိ | မရှိ |- |[[အစာအာဟာရ အင်ဂျင်နီယာ]] | ဘီ.အီး | မရှိ | မရှိ |- |} === ဘွဲ့လွန်သင်တန်း === ၂၀၀၇-၂၀၀၈ ပညာသင်နှစ်တွင် တက္ကသိုလ်၌ တက်ရောက် ပညာသင်ကြားနေသော ဘွဲ့ကြိုကျောင်းသား ၃၂၂ ယောက်ရှိသည်။<ref name="coe"/> {| class="wikitable"= |- !width="300"|'''သင်ရိုး''' !width="50"|'''ဘွဲ့ကြို''' !width="50"|'''ဘွဲ့လွန်''' !width="50"|'''ဒေါက်တာ''' |- | ရေကြောင်းနည်းပညာ | ရှိ | ရှိ | မရှိ |- | [[ဇီဝနည်းပညာ]] | ရှိ | ရှိ | ရှိ |- | စီးပွားရေး စီမံခန့်ခွဲမှု နည်းပညာ | ရှိ | ရှိ | မရှိ |- | ဓာတုဗေဒ အင်ဂျင်နီယာ | မရှိ | ရှိ | ရှိ |- | ဘူမိဗေဒ အင်ဂျင်နီယာ | ရှိ | ရှိ | ရှိ |- | သင်္ချာ အင်ဂျင်နီယာ | မရှိ | ရှိ | ရှိ |- | ရူပဗေဒ အင်ဂျင်နီယာ (အီလက်ထရောနစ်) | မရှိ | ရှိ | ရှိ |- | [[အင်္ဂလိပ်စာ]] | ရှိ | ရှိ | မရှိ |- | [[သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် အင်ဂျင်နီယာ]] | ရှိ | ရှိ | မရှိ |- | သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် စီမံကိန်းနှင့် စီမံခန့်ခွဲမှု | ရှိ | ရှိ | မရှိ |- | အစားအသောက် နည်းပညာ | ရှိ | ရှိ | မရှိ |- | နူးကလီးယား နည်းပညာ | ရှိ | ရှိ | ရှိ |- | အခြေပြု စီမံကိန်းနှင့် ပုံစံရေးဆွဲရေး | ရှိ | ရှိ | မရှိ |} === ဘွဲ့ကြိုဒီပလိုမာ === ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ် မှ တစ်နှစ်တာ ဖွင့်လှစ်သင်ကြားပေးနေသည့် '''အင်ဂျင်နီယာ ဒီပလိုမာ''' သင်တန်းများလည်း ရှိနေပြီး ၎င်းတို့မှာ အောက်ဖော်ပြပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref name="MST"/> * လေကြောင်းပညာ * ဗိသုကာပုံစံနှင့် စီစဉ်ရေးဆွဲမှု * မြို့ပြ * ဓာတု * လျှပ်စစ်စွမ်းအား * အီလက်ထရောနစ် * ဆက်သွယ်ရေးနည်းပညာ * စက်မှု * သတ္ထုဗေဒ * ဓာတ်သတ္ထု * ဓာတ်သတ္ထုတူးဖော်ရေး * ရေနံ * ချည်မျှင်နှင့် အထည်အလိပ် == ကျောင်းပရဝုဏ် == တက္ကသိုလ် ပရဝုဏ်သည် ရန်ကုန်-အင်းစိန်လမ်းမပေါ် ကြို့ကုန်းအနီးတွင် တည်ရှိပြီး ၁၃၈.၅ဧက ကျယ်ဝန်းသည်။ တက္ကသိုလ်ပရဝုဏ်အား ၁၉၅၈ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၆၁ ခုနှစ်အတွင်း ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု(ရုရှားနိုင်ငံ)မှ တည်ဆောက်ပေးခဲ့ပြီး ပင်မအဆောက်အအုံ ( ၈ ) ခုနှင့် ၎င်းတို့အား အမိုးပါ လျှောက်လမ်းများဖြင့် သွယ်ဆက်ပေးထားသည်။ ပင်မဆောင်နှင့် စီမံကွပ်ကဲမှုဌာနသည် ပင်မဆောင်(၁)တွင် တည်ရှိပြီး အဆောင်အမှတ် (၅-၈) မှာ ဗိသုကာကျောင်းနှင့် စမ်းသပ်အလုပ်ရုံဆောင်များ ဖြစ်သည်။ ကျောင်းပရဝုဏ်အတွင်း၌ ဝန်ထမ်းအိမ်ရာများ၊ စားသောက်ခန်းမကြီး၊ Bookshop၊ ဆေးခန်း၊ ဘောလုံးကွင်း၊ စားသောက်ဆိုင်နှင့် ကားရပ်နားရန် နေရာများလည်း ပါရှိသည်။ ကျောင်းသားများအဆောင်မှာ ကျောင်းပရဝုဏ်၏ အနောက်ဘက်အရပ်တွင် တည်ရှိပြီး၊ (အေ မှ ဂျီ) စုစုပေါင်း ၇ ဆောင်တည်ရှိသည်။ ယခုအခါ အဆောင် အေ၊ ဘီ နှင့် စီ ကို အမျိုးသမီးအဆောင်အဖြစ်ထားရှိပြီး အဆောင် ဒီ၊ အီး နှင့် အက်ဖ် ကို အမျိုးသားအဆောင် အဖြစ်ထားရှိသည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုမှ ပေးပို့ခဲ့သော စက်မှုတက္ကသိုလ်၏ ၁၉၅၈ ခုနှစ်မှ မူရင်းဆွဲပုံများကို ဗိသုကာကျောင်းသားများအသင်းမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ တဆက်တည်းအနေဖြင့်တက္ကသိုလ်ပရဝုဏ်အတွင်းရှိ ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းများနှင့် နေရာ (၉)ခုအား တက္ကသိုလ်၏အမွေအနှစ်များအဖြစ်လည်း သတ်မှတ်ထုတ်ပြန်ထားသည်။ တက္ကသိုလ်ရေရှည်တည်တံ့ရေးလုပ်ငန်းများကို YTU Campus Master Plan ဖြင့်အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရန် ဆုံးဖြတ်ထားသည်။ == ရပ်တည်မှု၊ ကျောင်းသားသမဂ္ဂနှင့် ကျောင်းသားဟောင်းများ == === ပါမောက္ခချုပ်များ === {| class="wikitable" border="1" |- !width="200"| ပါမောက္ခချုပ်များ !width="120"| ကာလ !width="360"| မှတ်ချက် |- | ပရော်ဖက်ဆာ ဘလီ | ၁၉၅၀ - ၁၉၅၈ | |- | ပရော်ဖက်ဆာ ယုံမိုး | ၁၉၆၂ - ၁၉၇၁ | |- | ပရော်ဖက်ဆာ အောင်ကြီး | ၁၉၇၁ - ၁၉၇၇ | |- | ပရော်ဖက်ဆာ ခင်အောင်ကြည် | ၁၉၇၇ - ၁၉၈၈ | |- | ပရော်ဖက်ဆာ မောင်မောင်သန်း | ၁၉၈၈ - ၁၉၉၂ | |- | ပရော်ဖက်ဆာ အောင်သန်း | ၁၉၉၂ - ၁၉၉၃ | |- | ပရော်ဖက်ဆာ ကြည်စိုး | ၁၉၉၃ - ၁၉၉၇ | မဟာဘွဲ့ စက်မှု အင်ဂျင်နီယာ |- | ပရော်ဖက်ဆာ ညီလှငယ် | ၁၉၉၇ - ၂၀၀၀ | ယခင် မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဌာနမှူး |- | ဒေါက်တာ ဖေဝင်း | ၂၀၀၀ - ၂၀၀၃ | ယခင် ဒြပ်ဝတ္ထုသိပ္ပံနှင့် သတ္ထုဗေဒ အင်ဂျင်နီယာ ဌာနမှူး |- | ဒေါက်တာ လှသန်း | ၂၀၀၃ - ၂၀၀၅ | |- | ဒေါက်တာ မြမြဦး | ၂၀၀၅ - ၂၀၀၆ | |- | ဒေါက်တာ ခင်မောင်အေး | ၂၀၀၆ - မသိ | [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] သို့ပြောင်းရွှေ့ ထိုမှတစ်ဆင့် [[ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းနည်းပညာတက္ကသိုလ်|ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်း နည်းပညာ တက္ကသိုလ်]]သို့ ပြောင်းရွှေ့ ၊ ထိုမှ [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မှော်ဘီ)]] သို့ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ပြောင်းရွှေ့ |- | ဒေါက်တာ မြမြဦး | ၂၀၀၈ - ၂၀၁၂<ref name="coe"/> | |- |ဒေါက်တာ အေးမြင့် |၂၀၁၂ - ၂၀၁၆ | |- |ဒေါက်တာ မြင့်သိန်း |၂၀၁၆ - ယခုထိ |မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်မှတစ်ဆင့် ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာခြင်းဖြစ်သည်။ |} === ကျောင်းသားသမဂ္ဂ === ၂၀၁၂ တွင်ခုနှစ်တက္ကသိုလ် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပြီးနောက် ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ ကျောင်းသားသမဂ္ဂဖွဲ့စည်းနိုင်ရေးအတွက် ဗိသုကာမေဂျာမှ ကိုအောင်ကျော်ဆင့်၊ မအေးမြသန့်စင်၊ ကိုကျော်စိုးဟန်၊ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာမေဂျာမှ ကိုရဲမွန်ဦး၊ မက္ကာထရောနစ်မေဂျာမှ ကိုမိုးရဲထက်၊ ကိုစော‌ဝေမိုးနှင့် ကိုပြည့်ဖြိုးခန့်တို့မှ ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ === ကျောင်းသားဟောင်းများ === ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်သည် ၁၉၉၁ ခုနှစ်ထိ တစ်ခုတည်းသော စီနီယာ တက္ကသိုလ်အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ စီနီယာ အင်ဂျင်နီယာအများစုမှာလည်း ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ် - RIT/YTU ဆင်းများသာ ဖြစ်ကြသည်။ အင်ဂျင်နီယာ ကျောင်းသားဟောင်း အများစုမှာ အလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်းနှင့် ဘွဲ့လွန့်ပညာရပ်များ ဆည်းပူးနိုင်ရန်အတွက် နိုင်ငံရပ်ခြားသို့ ရောက်ရှိနေကြပြီး အထူးသဖြင့် [[စင်ကာပူနိုင်ငံ]]နှင့် [[အမေရိကန်နိုင်ငံ]] တို့တွင် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပညာရပ်ဖြင့် ရပ်တည်နေထိုင်ကြသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ === လက်ရှိရပ်တည်မှုအနေအထား === ==== လက်ရှိတက်ရောက်နေသော ကျောင်းသားအရေအတွက် ==== ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်တွင် လက်ရှိ (၂၀၁၁) ခုနှစ်ထိ တက်ရောက်နေသော ကျောင်းသား အရေအတွက်မှာ အောက်ဖော်ပြပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" |- !width="450"| အမျိုးအစား !width="80"| ကျောင်းသားအရေအတွက် |- | နယ်ပယ်အသီးသီးမှ အင်ဂျင်နီယာဒေါက်တာဘွဲ့အတွက် တက်ရောက်သူ | ၅၈ |- | နယ်ပယ်အသီးသီးမှ အသုံးချသိပ္ပံ ဒေါက်တာဘွဲ့အတွက် တက်ရောက်သူ | ၆၂ |- | နယ်ပယ်အသီးသီးမှ ဘွဲ့လွန်အင်ဂျင်နီယာအတွက် တက်ရောက်သူ | ၉၃ |- | စုစုပေါင်း | ၂၁၃ |} ==== ဘွဲ့ရကျောင်းသား/ကျောင်းသူအရေအတွက် ==== ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်တွင် ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်မှ ၁၉၂၇ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၉၆ ခုနှစ်ကြား အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ အပ်နှင်းနိုင်ခဲ့သူများ အရေအတွက်မှာ အောက်ဖော်ပြပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" |- !width="400"| အမျိုးအစား !width="80"| ကျောင်းသားအရေအတွက် |- | နယ်ပယ်အသီးသီးမှ အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ ရရှိပြီးသူ | ၁၆၉၆၇ |- | နယ်ပယ်အသီးသီးမှ မဟာအင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ ရရှိပြီးသူ | ၆၀ |- | နယ်ပယ်အသီးသီးမှ ဒဿနိကမဟာဘွဲ့ ရရှိပြီးသူ | ၂၇ |- | နယ်ပယ်အသီးသီးမှ ဘွဲ့ကြို ဒီပလိုမာ ရရှိပြီးသူ | ၂၉၂ |- | စုစုပေါင်း | ၁၇၃၄၆ |} ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်တွင် ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်မှ ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှ ယခုထိ အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ အပ်နှင်းနိုင်ခဲ့သူများ အရေအတွက်မှာ အောက်ဖော်ပြပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" |- !width="400"| အမျိုးအစား !width="80"| ကျောင်းသားအရေအတွက် |- | နယ်ပယ်အသီးသီးမှ အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ (ဘီ.အီး) ရရှိပြီးသူ | ၄၅၉၂ |- | နယ်ပယ်အသီးသီးမှ ဇီဝနည်းပညာဘွဲ့ (ဘီ.အက်စ်) ရရှိပြီးသူ | ၂၃၈ |- | နယ်ပယ်အသီးသီးမှ မဟာအင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ (အမ်.အီး) ရရှိပြီးသူ | ၁၄၈၅ |- | နယ်ပယ်အသီးသီးမှ ဒဿနိကမဟာဘွဲ့ (အမ်.ဖေးလ်) ရရှိပြီးသူ | ၁၆ |- | နယ်ပယ်အသီးသီးမှ အသုံးချသိပ္ပံဘွဲ့ (အမ်.အက်စ်) ရရှိပြီးသူ | ၆၆၄ |- | နယ်ပယ်အသီးသီးမှ ဘွဲ့ကြိုဒီပလိုမာ ရရှိပြီးသူ | ၈၃၉ |- | နယ်ပယ်အသီးသီးမှ အချိန်ပိုင်းကျောင်းသား (အင်ဂျင်နီယာဒီပလိုမာလက်မှတ်) ရရှိပြီးသူ | ၃၅၄၁ |- | နယ်ပယ်အသီးသီးမှ အင်ဂျင်နီယာ ဒေါက်တာဘွဲ့ (ပီအိတ်ချ်ဒီ) ရရှိပြီးသူ | ၁၆၈ |- | နယ်ပယ်အသီးသီးမှ အသုံးချသိပ္ပံ ဒေါက်တာဘွဲ့ (ပီအိတ်ချ်ဒီ) ရရှိပြီးသူ | ၂၅၁ |- | စုစုပေါင်း | ၁၁၇၉၄ |} == နိုင်ငံတကာ ဆက်နွယ်ပေါင်းစည်းမှု == ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်သည် [[အာဆီယံတက္ကသိုလ်များကွန်ယက်]]၊ အရှေ့တောင်အာရှအင်ဂျင်နီယာ နည်းပညာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ကွန်ယက်(AUN/SEED-Net) နှင့် [[မဲခေါင်ဒေသ ပညာရေးနှင့် သုတေသန ကွန်ယက်]] (GMSARN)<ref name="coe"/> တို့၏ အဖွဲ့ဝင် တက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ပညာရေးကွန်ယက် အနေဖြင့် အခြားသော နိုင်ငံတကာ တက္ကသိုလ်များဖြစ်သည့် [[ကာစရူးလ် တက္ကသိုလ်]] (ဂျာမဏီ)၊ [[ရှီဘရာ နည်းပညာ တက္ကသိုလ်]] (ဂျပန်)၊ [[အာရှနည်းပညာတက္ကသိုလ်]] (ထိုင်း) နှင့် [[မေဖလောဝ် နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] (ထိုင်း) တို့နှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။<ref name="coe"/> == ထင်ရှားသော ကျောင်းသားဟောင်းများ == * ဦးဟန်‌ဇော်-ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန။ (၂၀၁၈-၂၀၂၁) *ဦး[[ဝင်းခိုင်]]-ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန။ (၂၀၁၈-၂၀၂၁) *ဦးခင်မောင်ချို-ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စက်မှုဝန်ကြီးဌာန။ (၂၀၁၆-၂၀၁၉) *[[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးသိန်းဌေး]] - နယ်စပ်ရေးရာ ပြည်ထောင်စု ဝန်ကြီး၊ ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်မှုအရာရှိချုပ် * ဒေါက်တာ [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|ကိုကိုဦး]] - သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး * ဒေါက်တာကျော်လင်း - ပြည်ထောင်စု ဒုတိယဝန်ကြီး၊ ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန * ဦးခင်မောင်ဝင်း - ပြည်ထောင်စု ဒုတိယဝန်ကြီး၊ လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန။ * မစန္ဒာ - စာရေးဆရာမ * မောင်စိန်ဝင်း (ပုတီးကုန်း) - ကဗျာဆရာ စာရေးဆရာ * သန်းတိုးအောင် - မြန်မာ့လက်ရွေးစင် ဘောလုံးသမား၊ မြန်မာ့ဘောလုံး ငွေခေတ်ရဲ့ အသင်းခေါင်းဆောင် *ဦး[[ဝင်းသိန်း]]-ပဲခူးတိုင်းဝန်ကြီးချုပ် (၂၀၁၆-၂၀၂၁) *[[မင်းမင်းဦး]] - မွန်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် (ငြိမ်း) * ဦးဇာနည်အောင် - မန္တလေးတိုင်း လျှပ်စစ်၊ စက်မှု နှင့် ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီး * ဦးဆွေသိန်း - ရှမ်းပြည်နယ် လျှပ်စစ် နှင့် စက်မှုဝန်ကြီး *ဒေါ်နီလာကျော်-လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး၊ လျှပ်စစ်နှင့်စက်မှုဝန်ကြီး၊ ရန်ကုန်တိုင်း။ (၂၀၁၆-၂၀၂၁) *တင်မိုးလွင်- မော်ဒယ်၊ အစီအစဉ်တင်ဆက်သူ * [[ဒွေး]] - ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် * ခင်မောင်တိုး - အဆိုတော် * ရဲလွင် - ဂီတပညာရှင် * ဝင်းမင်း‌ ထွေး - တေး ရေး ၊ ကဗျာဆရာ * အဉ္ဇလီမောင်မောင် - ဂီတပညာရှင် * မွန်းအောင် - အဆိုတော် * စိုးလွင်လွင် - အဆိုတော် * ခင်မောင်ထူး - အဆိုတော် * တူးတူး - အဆိုတော် * အောင်မြင့် - ကာတွန်းဆရာ * ကြံ့ဗဟုန်း - ကာတွန်းဆရာ * အော်ပီကျယ် - မြန်မာကာတွန်းဆရာ * ဇော်မောင် - ကာတွန်းဆရာ * အရိုး - တေးရေး၊ အဆိုတော် * [[နေဘုန်းလတ်]] - ဘလော့ဂါ == ဆက်စပ်လေ့လာရန် == * [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းနည်းပညာတက္ကသိုလ်]] == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ== * {{Official|http://www.ytu.edu.mm/}} * [http://www.ex-rit.org USA YIT Alumni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060114232002/http://www.ex-rit.org/ |date=14 January 2006 }} * [http://www.ex-ritsingapore.itgo.com Singapore YIT Alumni] * [http://www.mes.org.mm Myanmar Engineering Society] * [http://www.rit-alumni.info RIT Alumni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180816110401/http://www.rit-alumni.info/ |date=16 August 2018 }} * [http://www.ex-rit87.org/ 1987 Batch RIT] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928165739/http://www.ex-rit87.org/ |date=28 September 2007 }} * ဟhttps://www.ytu-su.org/master-plan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191002064741/https://www.ytu-su.org/master-plan |date=2 October 2019 }} YTU Campus Master Plan] {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:ရန်ကုန်မြို့ရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] bjcttpu8sggtsos4rj9gj6a78it71xp 0 50044 1049547 1049546 2026-08-20T12:23:12Z Min Agga Maung 147115 /* ဓာတ်ပုံများ */ 1049547 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ)= Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ)= |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = Pyay Technological University.jpg |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်။ |ပါမောက္ခချုပ် = |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာ မြနန္ဒာလွင် |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန။ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ။ |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = http://www.ptu.edu.mm/ }} '''ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Pyay Technological University}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ရှေးကျသော နည်းပညာတက္ကသိုလ်သုံးခုအနက် ([[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]) တွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်ပိုင်း)]]၊ [[ပြည်မြို့]] မှ (၇) မိုင်အကွာ ပြည် - ပေါက်ခေါင်း ကားလမ်းပေါ်ရှိ လက်ခုပ်ပင်ရွာတွင် တည်ရှိသည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၊ အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဦးစီးဌာန လက်အောက်ရှိ တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[Category:Logos of universities in Myanmar]] [[Category:Logos of universities in Myanmar]] ===သမိုင်းကြောင်း=== ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> ===အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ=== အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology ===ကျောင်းသားများ=== ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> [[File:PTU gate.jpg|thumb|The main gate of PTU]]|ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် ဝင်ပေါက်</gallery> [[File:Pyay Technological University,Convo.jpg|thumb|PTU Convocation Hall]]|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ </gallery> ===ကျမ်းကိုး=== {{reflist}} #http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] 3tnhoz3ylqhp26ngc6f4lxjixs4kz40 1049548 1049547 2026-08-20T12:26:36Z Min Agga Maung 147115 /* ဓာတ်ပုံများ */ 1049548 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ)= Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ)= |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = Pyay Technological University.jpg |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်။ |ပါမောက္ခချုပ် = |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာ မြနန္ဒာလွင် |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန။ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ။ |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = http://www.ptu.edu.mm/ }} '''ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Pyay Technological University}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ရှေးကျသော နည်းပညာတက္ကသိုလ်သုံးခုအနက် ([[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]) တွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်ပိုင်း)]]၊ [[ပြည်မြို့]] မှ (၇) မိုင်အကွာ ပြည် - ပေါက်ခေါင်း ကားလမ်းပေါ်ရှိ လက်ခုပ်ပင်ရွာတွင် တည်ရှိသည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၊ အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဦးစီးဌာန လက်အောက်ရှိ တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[Category:Logos of universities in Myanmar]] [[Category:Logos of universities in Myanmar]] ===သမိုင်းကြောင်း=== ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> ===အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ=== အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology ===ကျောင်းသားများ=== ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> File:PTU gate.jpg|ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် ဝင်ပေါက် File:Pyay Technological University,Convo.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ </gallery> ===ကျမ်းကိုး=== {{reflist}} #http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] quzhuzetuprwmywi6v3aex94vu6bh3h 1049549 1049548 2026-08-20T12:27:08Z Min Agga Maung 147115 /* ဓာတ်ပုံများ */ 1049549 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ)= Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ)= |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = Pyay Technological University.jpg |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်။ |ပါမောက္ခချုပ် = |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာ မြနန္ဒာလွင် |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန။ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ။ |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = http://www.ptu.edu.mm/ }} '''ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Pyay Technological University}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ရှေးကျသော နည်းပညာတက္ကသိုလ်သုံးခုအနက် ([[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]) တွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်ပိုင်း)]]၊ [[ပြည်မြို့]] မှ (၇) မိုင်အကွာ ပြည် - ပေါက်ခေါင်း ကားလမ်းပေါ်ရှိ လက်ခုပ်ပင်ရွာတွင် တည်ရှိသည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၊ အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဦးစီးဌာန လက်အောက်ရှိ တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[Category:Logos of universities in Myanmar]] [[Category:Logos of universities in Myanmar]] ===သမိုင်းကြောင်း=== ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> ===အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ=== အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology ===ကျောင်းသားများ=== ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> File:PTU gate.jpg|ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် ဝင်ပေါက် File:Pyay Technological University,Convo.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ </gallery> ===ကျမ်းကိုး=== {{reflist}} #http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] b4g8uukvsfgti7d05lcl47wt32nnz8k 1049600 1049549 2026-08-20T20:51:13Z CommonsDelinker 115 Removing [[:c:File:PTU_gate.jpg|PTU_gate.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Ziv|Ziv]] because: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: probably from [https://www.edge.com.mm/article/list-of-universities-in-pyay-technological-university-2019-20 1049600 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ)= Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ)= |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = Pyay Technological University.jpg |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်။ |ပါမောက္ခချုပ် = |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာ မြနန္ဒာလွင် |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန။ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ။ |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = http://www.ptu.edu.mm/ }} '''ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Pyay Technological University}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ရှေးကျသော နည်းပညာတက္ကသိုလ်သုံးခုအနက် ([[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]) တွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်ပိုင်း)]]၊ [[ပြည်မြို့]] မှ (၇) မိုင်အကွာ ပြည် - ပေါက်ခေါင်း ကားလမ်းပေါ်ရှိ လက်ခုပ်ပင်ရွာတွင် တည်ရှိသည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၊ အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဦးစီးဌာန လက်အောက်ရှိ တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[Category:Logos of universities in Myanmar]] [[Category:Logos of universities in Myanmar]] ===သမိုင်းကြောင်း=== ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> ===အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ=== အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology ===ကျောင်းသားများ=== ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> File:Pyay Technological University,Convo.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ </gallery> ===ကျမ်းကိုး=== {{reflist}} #http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] 9qe4m4doktpb97unrs42fc8nfogfirs 1049613 1049600 2026-08-21T03:48:35Z Min Agga Maung 147115 /* */ 1049613 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ)= Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ)= |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = Pyay Technological University.jpg |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်။ |ပါမောက္ခချုပ် =- |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာ မြနန္ဒာလွင် |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန]] |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = http://www.ptu.edu.mm/ }} '''ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Pyay Technological University}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ရှေးကျသော နည်းပညာတက္ကသိုလ်သုံးခုအနက် ([[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]) တွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်ပိုင်း)]]၊ [[ပြည်မြို့]] မှ (၇) မိုင်အကွာ ပြည် - ပေါက်ခေါင်း ကားလမ်းပေါ်ရှိ လက်ခုပ်ပင်ရွာတွင် တည်ရှိသည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၊ အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဦးစီးဌာန လက်အောက်ရှိ တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[Category:Logos of universities in Myanmar]] [[Category:Logos of universities in Myanmar]] ===သမိုင်းကြောင်း=== ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> ===အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ=== အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology ===ကျောင်းသားများ=== ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> File:Pyay Technological University,Convo.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ </gallery> ===ကျမ်းကိုး=== {{reflist}} #http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] fru7h63xym07t0rrs9nq71u2ueh4svm 1049614 1049613 2026-08-21T03:52:49Z Min Agga Maung 147115 /* ဓာတ်ပုံများ */ 1049614 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ)= Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ)= |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = Pyay Technological University.jpg |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်။ |ပါမောက္ခချုပ် =- |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာ မြနန္ဒာလွင် |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန]] |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = http://www.ptu.edu.mm/ }} '''ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Pyay Technological University}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ရှေးကျသော နည်းပညာတက္ကသိုလ်သုံးခုအနက် ([[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]) တွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်ပိုင်း)]]၊ [[ပြည်မြို့]] မှ (၇) မိုင်အကွာ ပြည် - ပေါက်ခေါင်း ကားလမ်းပေါ်ရှိ လက်ခုပ်ပင်ရွာတွင် တည်ရှိသည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၊ အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဦးစီးဌာန လက်အောက်ရှိ တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[Category:Logos of universities in Myanmar]] [[Category:Logos of universities in Myanmar]] ===သမိုင်းကြောင်း=== ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> ===အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ=== အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology ===ကျောင်းသားများ=== ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> File:Pyay Technological University,Convo.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ </gallery> ===ကျမ်းကိုး=== {{reflist}} #http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] k658szstfk9z8xp63kdhaj1ibgttyfl 1049615 1049614 2026-08-21T03:54:02Z Min Agga Maung 147115 /* */ 1049615 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ)= Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ)= |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = Pyay Technological University.jpg |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်။ |ပါမောက္ခချုပ် =- |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာ မြနန္ဒာလွင် |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = http://www.ptu.edu.mm/ }} '''ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Pyay Technological University}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ရှေးကျသော နည်းပညာတက္ကသိုလ်သုံးခုအနက် ([[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]) တွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်ပိုင်း)]]၊ [[ပြည်မြို့]] မှ (၇) မိုင်အကွာ ပြည် - ပေါက်ခေါင်း ကားလမ်းပေါ်ရှိ လက်ခုပ်ပင်ရွာတွင် တည်ရှိသည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၊ အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဦးစီးဌာန လက်အောက်ရှိ တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[Category:Logos of universities in Myanmar]] [[Category:Logos of universities in Myanmar]] ===သမိုင်းကြောင်း=== ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> ===အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ=== အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology ===ကျောင်းသားများ=== ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> File:Pyay Technological University,Convo.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ </gallery> ===ကျမ်းကိုး=== {{reflist}} #http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] 2kimpj57q34s9xgtohjptwdyj5q3omt 1049618 1049615 2026-08-21T03:58:30Z Min Agga Maung 147115 /* */ 1049618 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ)= Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ)= |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = Pyay Technological University.jpg |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်။ |ပါမောက္ခချုပ် =- |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာ မြနန္ဒာလွင် |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = http://www.ptu.edu.mm/ }} '''ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Pyay Technological University}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ရှေးကျသော နည်းပညာတက္ကသိုလ်သုံးခုအနက် ([[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]) တွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး [[[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်ပိုင်း)]]၊ [[ပြည်မြို့]] မှ (၇) မိုင်အကွာ ပြည် - ပေါက်ခေါင်း ကားလမ်းပေါ်ရှိ လက်ခုပ်ပင်ရွာတွင် တည်ရှိသည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၊ အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဦးစီးဌာန လက်အောက်ရှိ တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[Category:Logos of universities in Myanmar]] [[Category:Logos of universities in Myanmar]] ===သမိုင်းကြောင်း=== ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> ===အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ=== အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology ===ကျောင်းသားများ=== ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> File:Pyay Technological University,Convo.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ </gallery> ===ကျမ်းကိုး=== {{reflist}} #http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] 28grghc1utqre9cay7app9bbol64vw5 0 51034 1049620 906711 2026-08-21T04:12:20Z Min Agga Maung 147115 /* */ 1049620 wikitext text/x-wiki {{more citations needed| date=၂၀၂၀ အောက်တိုဘာ}} {{Infobox တက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = နည်းပညာတက္ကသိုလ်(သန်လျင်) |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ)= Technological University, Thanlyin (TTU) |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = နည်းပညာဖြင့် တိုင်းပြည်မြှင့်အံ့ |အမျိုးအစား = အများနှင့်သက်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၂၀၀၇<ref name=tut>{{cite web | url=http://www.most.gov.mm/thanlyintu/ | title=TU, Thanlyin | accessdate=2009-09-04 | publisher=Ministry of Science and Technology, Myanmar }}{{Dead link|date=December 2020 }}</ref> |ပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာ​သိင်္ဂီ |ဝန်ထမ်းဦးရေ = ၅၄ (၂၀၀၉)<ref name=tut-dept>{{cite web | url=http://www.most.gov.mm/thanlyintu/index.php?option=com_content&task=view&id=12&Itemid=26 | title=Departments and Faculty | accessdate=2009-09-05 | publisher=Ministry of Science and Technology, Myanmar }}{{Dead link|date=December 2020 }}</ref> |သင်ပြသူ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = ၂,၅၀၀ |တည်နေရာ = သန်လျင်မြို့နယ်၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး |အကျယ်အဝန်း = ၃၁၀.၀၅ ဧက |အဖွဲ့အစည်း = [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန (သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ)]]၊ [[အာရှနည်းပညာတက္ကသိုလ်ကွန်ယက်]]<ref name=atu>{{cite web|url=http://atunet.org/membership/institutions/|title=ATU-Net, member institution|publisher=Asia Technological University Network|access-date=26 October 2020|archive-date=28 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028104523/http://atunet.org/membership/institutions/}}</ref> ,[[အာဆီယံတက္ကသိုလ်ကွန်ယက်]]<ref name=aun>{{cite web |url= https://www.facebook.com/976571135794775/posts/3318366168281915/| title=ASEAN University Network, associate member institution | publisher=ASEAN University Network Quality Assurance}}</ref> |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |တံဆိပ် = TU Thanlyin.svg |တံဆိပ်စာသား = နည်းပညာတက္ကသိုလ်(သန်လျင်)၏ အမှတ်တံဆိပ် |ကွန်ယက် = [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန (သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ)]] |ဝဘ်ဆိုတ် =http://www.ttu.edu.mm }} '''နည်းပညာတက္ကသိုလ်(သန်လျင်)''' သည် [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန (သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ)]] လက်အောက်ရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သန်လျင်မြို့]]နယ်၊ ဘန်ဘွေကုန်းကျေးရွာ အနီးတွင်တည်ရှိသည်။ ၎င်းသည် ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် [[အာဆီယံတက္ကသိုလ်ကွန်ယက်]]<ref name=aun>{{cite web |url= https://www.facebook.com/976571135794775/posts/3318366168281915/| title=ASEAN University Network, associate member institution | publisher=ASEAN University Network Quality Assurance}}</ref> ၏ တွဲဖက်အသင်းဝင်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံထားရသောမြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယအစောဆုံးတက္ကသိုလ်ဖြစ်ပြီး AUN-QA (အာဆီယံတက္ကသိုလ်ကွန်ယက်အရည်အသွေးအာမခံချက်) အသိအမှတ်ပြုခံရသည့် ပထမဆုံးသောနည်းပညာဆိုင်ရာတက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ၎င်းသည် ATU-Net (အာရှနည်းပညာတက္ကသိုလ်ကွန်ယက်)<ref name=atu>{{cite web|url=http://atunet.org/membership/institutions/|title=ATU-Net, member institution|publisher=Asia Technological University Network|access-date=26 October 2020|archive-date=28 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028104523/http://atunet.org/membership/institutions/}}</ref> ၏အဖွဲ့ဝင်လည်းဖြစ်သည်။ နည်းပညာတက္ကသိုလ်(သန်လျင်) ၏အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်အများစုကို အင်ဂျင်နီယာပညာရေးအသိအမှတ်ပြုကော်မတီ မှအပြည့်အဝအသိအမှတ်ပြုခြင်း (သို့မဟုတ်) ယာယီအသိအမှတ်ပြုခြင်းခံရသည်။ ထို့အပြင် ၎င်းသည် ISO 9001: 2008 နှင့် ISO 9001: 2015 လက်မှတ်များ ရရှိထားသောနည်းပညာတက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== [[File: Thanlyin Technological University.png |thumb| Main Building of TTU]] ၁၉၉၃ မတ်လတွင် စက်မှုသင်တန်းကျောင်း (၁) အဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၅ နိုဝင်ဘာလတွင် အစိုးရနည်းပညာဆိုင်ရာအင်စတီကျု (GTI) ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၉၉၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ကျောင်းကို အစိုးရနည်းပညာတက္ကသိုလ်ကောလိပ် (GTC) သို့အဆင့်မြှင့်ခဲ့ကာ သုံးနှစ်တာကာလဘွဲ့ (B.Tech) အစီအစဉ်များကို သင်ကြားခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် နည်းပညာတက္ကသိုလ်အဖြစ် တိုးမြှင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည်မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်းတက္ကသိုလ်အဆင့်သို့ရာထူးတိုးမြှင့်ခံထားရသောယခင်နှစ်နှစ်ကျောင်းများ၏တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်များတွင်ကျောင်းများနှင့်တက္ကသိုလ်များကိုအကြိမ်ကြိမ်ပိတ်ပစ်ခဲ့သော [ပြည်နယ်ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကောင်စီ | စစ်တပ်အစိုးရ] သည်ကျောင်းသားများအားအဓိကမြို့လယ်နေရာများမှခွဲထွက်ရန်မူဝါဒကိုကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင်ကျောင်းသား ၄၆၁ ဦး သည်အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ (BE) သို့မဟုတ်ဗိသုကာပညာဘွဲ့ (B.Arch) ဘွဲ့များရရှိခဲ့သည်။ == သင်ကြားပေးသော သင်တန်းများ == တက္ကသိုလ်မှ လေးနှစ်တာ သင်ကြားရသော နည်းပညာဘွဲ့ (BTech)၊ နှစ်နှစ်သင်ကြားရသော BE, BArch နှင့် ME အစီအစဉ်များကို သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ နှစ်စဉ်တက္ကသိုလ် ဝင်ခွင့်စာမေးပွဲမှ ရမှတ်များအရ ကျောင်းသားများကိုတက္ကသိုလ်တွင် လက်ခံသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်မှစ၍ တက္ကသိုလ်သည် (၆) နှစ်တာ သင်ကြားရသော အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ နှင့် Arch of Bachelor ဘွဲ့များကို သင်ကြားပေးသည်။ ဝင်ခွင့်လိုအပ်ချက်ပြည့်မီသော ကျောင်းသားများသည်မြန်မာနိုင်ငံရှိမည်သည့်ဒေသမှမဆို နည်းပညာတက္ကသိုလ် (သန်လျင်) သို့လျှောက်ထားနိုင်သည်။ {| class="wikitable" |- !width="300"|'''သင်တန်း''' !width="50"|'''ဘွဲ့''' !width="50"|'''မဟာဘွဲ့''' !width="50"|'''ပါရဂူဘွဲ့''' |- | [[ဗိသုကာပညာ|ဗိသုကာ]] | B.Arch. | | |- | မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ | B.E. | M.E. | |- | ဓာတုအင်ဂျင်နီယာ | B.E. | M.E. | |- | [[လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ]] | B.E. | M.E. | |- | အီလက်ထရွန်းနစ် အင်ဂျင်နီယာ | B.E. | M.E. | |- | သတင်းအချက်အလက် အင်ဂျင်နီယာ | B.E. | M.E. | |- | စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ | B.E. | M.E. | |- | [[မက္ကထရောနစ်ပညာရပ်|မက္ကာထရောနစ် အင်ဂျင်နီယာ]] | B.E. | M.E. | |- | ရေနံ အင်ဂျင်နီယာ | B.E. | M.E. | |} ==ကိုးကား== {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == *{{Official|http://ttu.edu.mm}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] {{Myanmar-university-stub}} d9rubioiysy0s8e0dhcnri4921lqkzd 1049621 1049620 2026-08-21T04:14:00Z Min Agga Maung 147115 1049621 wikitext text/x-wiki {{more citations needed| date=၂၀၂၀ အောက်တိုဘာ}} {{Infobox တက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = နည်းပညာတက္ကသိုလ်(သန်လျင်) |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ)= Technological University, Thanlyin (TTU) |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = နည်းပညာဖြင့် တိုင်းပြည်မြှင့်အံ့ |အမျိုးအစား = အများနှင့်သက်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၂၀၀၇<ref name=tut>{{cite web | url=http://www.most.gov.mm/thanlyintu/ | title=TU, Thanlyin | accessdate=2009-09-04 | publisher=Ministry of Science and Technology, Myanmar }}{{Dead link|date=December 2020 }}</ref> |ပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာ​သိင်္ဂီ |ဝန်ထမ်းဦးရေ = ၅၄ (၂၀၀၉)<ref name=tut-dept>{{cite web | url=http://www.most.gov.mm/thanlyintu/index.php?option=com_content&task=view&id=12&Itemid=26 | title=Departments and Faculty | accessdate=2009-09-05 | publisher=Ministry of Science and Technology, Myanmar }}{{Dead link|date=December 2020 }}</ref> |သင်ပြသူ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = ၂,၅၀၀ |တည်နေရာ = သန်လျင်မြို့နယ်၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး |အကျယ်အဝန်း = ၃၁၀.၀၅ ဧက |အဖွဲ့အစည်း = [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန (သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ)]]၊ [[အာရှနည်းပညာတက္ကသိုလ်ကွန်ယက်]]<ref name=atu>{{cite web|url=http://atunet.org/membership/institutions/|title=ATU-Net, member institution|publisher=Asia Technological University Network|access-date=26 October 2020|archive-date=28 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028104523/http://atunet.org/membership/institutions/}}</ref> ,[[အာဆီယံတက္ကသိုလ်ကွန်ယက်]]<ref name=aun>{{cite web |url= https://www.facebook.com/976571135794775/posts/3318366168281915/| title=ASEAN University Network, associate member institution | publisher=ASEAN University Network Quality Assurance}}</ref> |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |တံဆိပ် = TU Thanlyin.svg |တံဆိပ်စာသား = နည်းပညာတက္ကသိုလ်(သန်လျင်)၏ အမှတ်တံဆိပ် |ကွန်ယက် = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |ဝဘ်ဆိုတ် =http://www.ttu.edu.mm }} '''နည်းပညာတက္ကသိုလ်(သန်လျင်)''' သည် [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန (သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ)]] လက်အောက်ရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သန်လျင်မြို့]]နယ်၊ ဘန်ဘွေကုန်းကျေးရွာ အနီးတွင်တည်ရှိသည်။ ၎င်းသည် ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် [[အာဆီယံတက္ကသိုလ်ကွန်ယက်]]<ref name=aun>{{cite web |url= https://www.facebook.com/976571135794775/posts/3318366168281915/| title=ASEAN University Network, associate member institution | publisher=ASEAN University Network Quality Assurance}}</ref> ၏ တွဲဖက်အသင်းဝင်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံထားရသောမြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယအစောဆုံးတက္ကသိုလ်ဖြစ်ပြီး AUN-QA (အာဆီယံတက္ကသိုလ်ကွန်ယက်အရည်အသွေးအာမခံချက်) အသိအမှတ်ပြုခံရသည့် ပထမဆုံးသောနည်းပညာဆိုင်ရာတက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ၎င်းသည် ATU-Net (အာရှနည်းပညာတက္ကသိုလ်ကွန်ယက်)<ref name=atu>{{cite web|url=http://atunet.org/membership/institutions/|title=ATU-Net, member institution|publisher=Asia Technological University Network|access-date=26 October 2020|archive-date=28 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028104523/http://atunet.org/membership/institutions/}}</ref> ၏အဖွဲ့ဝင်လည်းဖြစ်သည်။ နည်းပညာတက္ကသိုလ်(သန်လျင်) ၏အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်အများစုကို အင်ဂျင်နီယာပညာရေးအသိအမှတ်ပြုကော်မတီ မှအပြည့်အဝအသိအမှတ်ပြုခြင်း (သို့မဟုတ်) ယာယီအသိအမှတ်ပြုခြင်းခံရသည်။ ထို့အပြင် ၎င်းသည် ISO 9001: 2008 နှင့် ISO 9001: 2015 လက်မှတ်များ ရရှိထားသောနည်းပညာတက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== [[File: Thanlyin Technological University.png |thumb| Main Building of TTU]] ၁၉၉၃ မတ်လတွင် စက်မှုသင်တန်းကျောင်း (၁) အဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၅ နိုဝင်ဘာလတွင် အစိုးရနည်းပညာဆိုင်ရာအင်စတီကျု (GTI) ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၉၉၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ကျောင်းကို အစိုးရနည်းပညာတက္ကသိုလ်ကောလိပ် (GTC) သို့အဆင့်မြှင့်ခဲ့ကာ သုံးနှစ်တာကာလဘွဲ့ (B.Tech) အစီအစဉ်များကို သင်ကြားခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် နည်းပညာတက္ကသိုလ်အဖြစ် တိုးမြှင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည်မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်းတက္ကသိုလ်အဆင့်သို့ရာထူးတိုးမြှင့်ခံထားရသောယခင်နှစ်နှစ်ကျောင်းများ၏တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်များတွင်ကျောင်းများနှင့်တက္ကသိုလ်များကိုအကြိမ်ကြိမ်ပိတ်ပစ်ခဲ့သော [ပြည်နယ်ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကောင်စီ | စစ်တပ်အစိုးရ] သည်ကျောင်းသားများအားအဓိကမြို့လယ်နေရာများမှခွဲထွက်ရန်မူဝါဒကိုကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင်ကျောင်းသား ၄၆၁ ဦး သည်အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ (BE) သို့မဟုတ်ဗိသုကာပညာဘွဲ့ (B.Arch) ဘွဲ့များရရှိခဲ့သည်။ == သင်ကြားပေးသော သင်တန်းများ == တက္ကသိုလ်မှ လေးနှစ်တာ သင်ကြားရသော နည်းပညာဘွဲ့ (BTech)၊ နှစ်နှစ်သင်ကြားရသော BE, BArch နှင့် ME အစီအစဉ်များကို သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ နှစ်စဉ်တက္ကသိုလ် ဝင်ခွင့်စာမေးပွဲမှ ရမှတ်များအရ ကျောင်းသားများကိုတက္ကသိုလ်တွင် လက်ခံသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်မှစ၍ တက္ကသိုလ်သည် (၆) နှစ်တာ သင်ကြားရသော အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ နှင့် Arch of Bachelor ဘွဲ့များကို သင်ကြားပေးသည်။ ဝင်ခွင့်လိုအပ်ချက်ပြည့်မီသော ကျောင်းသားများသည်မြန်မာနိုင်ငံရှိမည်သည့်ဒေသမှမဆို နည်းပညာတက္ကသိုလ် (သန်လျင်) သို့လျှောက်ထားနိုင်သည်။ {| class="wikitable" |- !width="300"|'''သင်တန်း''' !width="50"|'''ဘွဲ့''' !width="50"|'''မဟာဘွဲ့''' !width="50"|'''ပါရဂူဘွဲ့''' |- | [[ဗိသုကာပညာ|ဗိသုကာ]] | B.Arch. | | |- | မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ | B.E. | M.E. | |- | ဓာတုအင်ဂျင်နီယာ | B.E. | M.E. | |- | [[လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ]] | B.E. | M.E. | |- | အီလက်ထရွန်းနစ် အင်ဂျင်နီယာ | B.E. | M.E. | |- | သတင်းအချက်အလက် အင်ဂျင်နီယာ | B.E. | M.E. | |- | စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ | B.E. | M.E. | |- | [[မက္ကထရောနစ်ပညာရပ်|မက္ကာထရောနစ် အင်ဂျင်နီယာ]] | B.E. | M.E. | |- | ရေနံ အင်ဂျင်နီယာ | B.E. | M.E. | |} ==ကိုးကား== {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == *{{Official|http://ttu.edu.mm}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] {{Myanmar-university-stub}} elnai7kwcojbexe1n9loggqm960sez7 1049622 1049621 2026-08-21T04:16:34Z Min Agga Maung 147115 /* */ 1049622 wikitext text/x-wiki {{more citations needed| date=၂၀၂၀ အောက်တိုဘာ}} {{Infobox တက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = နည်းပညာတက္ကသိုလ်(သန်လျင်) |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ)= Technological University, Thanlyin (TTU) |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = နည်းပညာဖြင့် တိုင်းပြည်မြှင့်အံ့ |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Let's advance the country through technology. |အမျိုးအစား = အများနှင့်သက်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၂၀၀၇<ref name=tut>{{cite web | url=http://www.most.gov.mm/thanlyintu/ | title=TU, Thanlyin | accessdate=2009-09-04 | publisher=Ministry of Science and Technology, Myanmar }}{{Dead link|date=December 2020 }}</ref> |ပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာ​သိင်္ဂီ |ဝန်ထမ်းဦးရေ = ၅၄ (၂၀၀၉)<ref name=tut-dept>{{cite web | url=http://www.most.gov.mm/thanlyintu/index.php?option=com_content&task=view&id=12&Itemid=26 | title=Departments and Faculty | accessdate=2009-09-05 | publisher=Ministry of Science and Technology, Myanmar }}{{Dead link|date=December 2020 }}</ref> |သင်ပြသူ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = ၂,၅၀၀ |တည်နေရာ = သန်လျင်မြို့နယ်၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး |အကျယ်အဝန်း = ၃၁၀.၀၅ ဧက |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[အာရှနည်းပညာတက္ကသိုလ်ကွန်ယက်]]<ref name=atu>{{cite web|url=http://atunet.org/membership/institutions/|title=ATU-Net, member institution|publisher=Asia Technological University Network|access-date=26 October 2020|archive-date=28 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028104523/http://atunet.org/membership/institutions/}}</ref> ,[[အာဆီယံတက္ကသိုလ်ကွန်ယက်]]<ref name=aun>{{cite web |url= https://www.facebook.com/976571135794775/posts/3318366168281915/| title=ASEAN University Network, associate member institution | publisher=ASEAN University Network Quality Assurance}}</ref> |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |တံဆိပ် = TU Thanlyin.svg |တံဆိပ်စာသား = နည်းပညာတက္ကသိုလ်(သန်လျင်)၏ အမှတ်တံဆိပ် |ကွန်ယက် = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |ဝဘ်ဆိုတ် =http://www.ttu.edu.mm }} '''နည်းပညာတက္ကသိုလ်(သန်လျင်)''' သည် [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန (သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ)]] လက်အောက်ရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သန်လျင်မြို့]]နယ်၊ ဘန်ဘွေကုန်းကျေးရွာ အနီးတွင်တည်ရှိသည်။ ၎င်းသည် ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် [[အာဆီယံတက္ကသိုလ်ကွန်ယက်]]<ref name=aun>{{cite web |url= https://www.facebook.com/976571135794775/posts/3318366168281915/| title=ASEAN University Network, associate member institution | publisher=ASEAN University Network Quality Assurance}}</ref> ၏ တွဲဖက်အသင်းဝင်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံထားရသောမြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယအစောဆုံးတက္ကသိုလ်ဖြစ်ပြီး AUN-QA (အာဆီယံတက္ကသိုလ်ကွန်ယက်အရည်အသွေးအာမခံချက်) အသိအမှတ်ပြုခံရသည့် ပထမဆုံးသောနည်းပညာဆိုင်ရာတက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ၎င်းသည် ATU-Net (အာရှနည်းပညာတက္ကသိုလ်ကွန်ယက်)<ref name=atu>{{cite web|url=http://atunet.org/membership/institutions/|title=ATU-Net, member institution|publisher=Asia Technological University Network|access-date=26 October 2020|archive-date=28 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028104523/http://atunet.org/membership/institutions/}}</ref> ၏အဖွဲ့ဝင်လည်းဖြစ်သည်။ နည်းပညာတက္ကသိုလ်(သန်လျင်) ၏အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်အများစုကို အင်ဂျင်နီယာပညာရေးအသိအမှတ်ပြုကော်မတီ မှအပြည့်အဝအသိအမှတ်ပြုခြင်း (သို့မဟုတ်) ယာယီအသိအမှတ်ပြုခြင်းခံရသည်။ ထို့အပြင် ၎င်းသည် ISO 9001: 2008 နှင့် ISO 9001: 2015 လက်မှတ်များ ရရှိထားသောနည်းပညာတက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== [[File: Thanlyin Technological University.png |thumb| Main Building of TTU]] ၁၉၉၃ မတ်လတွင် စက်မှုသင်တန်းကျောင်း (၁) အဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၅ နိုဝင်ဘာလတွင် အစိုးရနည်းပညာဆိုင်ရာအင်စတီကျု (GTI) ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၉၉၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ကျောင်းကို အစိုးရနည်းပညာတက္ကသိုလ်ကောလိပ် (GTC) သို့အဆင့်မြှင့်ခဲ့ကာ သုံးနှစ်တာကာလဘွဲ့ (B.Tech) အစီအစဉ်များကို သင်ကြားခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် နည်းပညာတက္ကသိုလ်အဖြစ် တိုးမြှင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည်မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်းတက္ကသိုလ်အဆင့်သို့ရာထူးတိုးမြှင့်ခံထားရသောယခင်နှစ်နှစ်ကျောင်းများ၏တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်များတွင်ကျောင်းများနှင့်တက္ကသိုလ်များကိုအကြိမ်ကြိမ်ပိတ်ပစ်ခဲ့သော [ပြည်နယ်ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကောင်စီ | စစ်တပ်အစိုးရ] သည်ကျောင်းသားများအားအဓိကမြို့လယ်နေရာများမှခွဲထွက်ရန်မူဝါဒကိုကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင်ကျောင်းသား ၄၆၁ ဦး သည်အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ (BE) သို့မဟုတ်ဗိသုကာပညာဘွဲ့ (B.Arch) ဘွဲ့များရရှိခဲ့သည်။ == သင်ကြားပေးသော သင်တန်းများ == တက္ကသိုလ်မှ လေးနှစ်တာ သင်ကြားရသော နည်းပညာဘွဲ့ (BTech)၊ နှစ်နှစ်သင်ကြားရသော BE, BArch နှင့် ME အစီအစဉ်များကို သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ နှစ်စဉ်တက္ကသိုလ် ဝင်ခွင့်စာမေးပွဲမှ ရမှတ်များအရ ကျောင်းသားများကိုတက္ကသိုလ်တွင် လက်ခံသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်မှစ၍ တက္ကသိုလ်သည် (၆) နှစ်တာ သင်ကြားရသော အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ နှင့် Arch of Bachelor ဘွဲ့များကို သင်ကြားပေးသည်။ ဝင်ခွင့်လိုအပ်ချက်ပြည့်မီသော ကျောင်းသားများသည်မြန်မာနိုင်ငံရှိမည်သည့်ဒေသမှမဆို နည်းပညာတက္ကသိုလ် (သန်လျင်) သို့လျှောက်ထားနိုင်သည်။ {| class="wikitable" |- !width="300"|'''သင်တန်း''' !width="50"|'''ဘွဲ့''' !width="50"|'''မဟာဘွဲ့''' !width="50"|'''ပါရဂူဘွဲ့''' |- | [[ဗိသုကာပညာ|ဗိသုကာ]] | B.Arch. | | |- | မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ | B.E. | M.E. | |- | ဓာတုအင်ဂျင်နီယာ | B.E. | M.E. | |- | [[လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ]] | B.E. | M.E. | |- | အီလက်ထရွန်းနစ် အင်ဂျင်နီယာ | B.E. | M.E. | |- | သတင်းအချက်အလက် အင်ဂျင်နီယာ | B.E. | M.E. | |- | စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ | B.E. | M.E. | |- | [[မက္ကထရောနစ်ပညာရပ်|မက္ကာထရောနစ် အင်ဂျင်နီယာ]] | B.E. | M.E. | |- | ရေနံ အင်ဂျင်နီယာ | B.E. | M.E. | |} ==ကိုးကား== {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == *{{Official|http://ttu.edu.mm}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] {{Myanmar-university-stub}} 97ih9vfdrghv1628lm7rapnvq32uwjn 0 59308 1049656 752219 2026-08-21T11:54:55Z ~2026-44161-58 146758 /* */ 1049656 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = မယ်စဲ့‌မြို့နယ် |official_name = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|ကယားပြည်နယ်အတွင်းရှိ မြို့နယ်]] |image_skyline = |image_map = Mese district.svg |map_caption = မယ်စဲ့မြို့နယ် |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = Myanmar |pushpin_map_caption = မယ်စဲ့မြို့နယ် တည်နေရာ |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name ={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ကယားပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[မယ်စဲ့ခရိုင်]] |subdivision_type3 = မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့ |subdivision_name3 = မယ်စဲ့မြို့ |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = ၁၀၁၂.၄၄ |population_total = ၆၈၃၅ |population_urban = ၈၈၇ |population_rural = ၅၉၄၈ |population_as_of = မတ် ၂၀၁၇ |population_density_sq_mi = auto |population_blank1_title = ဒေသခံလူမျိုးများ |population_blank1 = ကရင် (၃၁.၃၆%)<br>ရှမ်း (၃၂.၃၂%)<br>ကယန်း (၂၀.၀၅%)<br>ကယား (၈.၁၀%)<br> ဗမာ (၇.၄၂%)<br> ရခိုင် (၀.၃၅%)<br> ချင်း (၀.၁၆%)<br> မွန် (၀.၁၅%)<br>ကချင် (၀.၀၉%) |population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု |population_blank2 =[[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ|အစ္စလာမ်]] |population_note =<ref name="ms"/> |population_density_km2 = auto |coordinates = {{Coord|18.633333|97.666664|region:MM|display=inline,title|format=dms}} |elevation_ft = ၁၂၀၄ |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6:30 |website = }} '''မယ်စဲ့မြို့နယ်''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[မယ်စဲ့ခရိုင်]]တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ [[မယ်စဲ့မြို့]] ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == မယ်စဲ့မြို့နယ်ကို ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]]လက်ထက်တွင် မယ်ဆည်နမ်မြို့အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး မယ်ဆည်နမ်ကျေးရွာအုပ်စု၊ မယ်စဲ့ကျေးရွာအုပ်စု၊ ဟိုဂျစ်ကျေးရွာအုပ်စု၊ နန်းမန်းကျေးရွာအုပ်စု၊ ဒေါကဒွီးကျေးရွာအုပ်စု၊ သာယာကျေးရွာအုပ်စုနှင့် ဝမ်လွဲ့ကျေးရွာအုပ်စုများ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် [[ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ]] နယ်မြေတာဝန်ခံ ခေါင်းဆောင်သည့်အဖွဲ့မှ ရဲစခန်းကို တိုက်ခိုက်၍ ဘော်လခဲမြို့နယ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၁ နှင့် ၁၉၈၂ ခုနှစ်များတွင် တပ်မတော်က ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး မယ်စဲ့ဒေသအား [[ဖားဆောင်းမြို့နယ်]]တွင်းသို့ ထည့်သွင်းဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref name="ms"/> ၁၉၈၈ ခုနှစ် အရေးအခင်းကာလတွင် မယ်စဲ့မြို့နယ်ရှိ အမှတ် ၂၅၀ ခြေလျင်တပ်ရင်း၊ ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် ဝန်ထမ်းများကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် အမှတ် ၁၀၂ ခြေလျင်တပ်ရင်းမှ နယ်မြေသိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် မယ်စဲ့မြို့နယ်အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် ဇွန်လ ၇ ရက်နေ့တွင် မယ်စဲ့မြို့နယ်ကို မြို့ ၁ မြို့၊ ရပ်ကွက် ၂ ခု၊ ကျေးရွာအုပ်စု ၄ ခုနှင့် ကျေးရွာ ၁၂ တို့ဖြင့် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref name="ms"/> == ပထဝီဝင်အ​နေအထား == === တည်နေရာအကျယ်အဝန်း === မယ်စဲ့မြို့နယ်သည် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၈ ဒီဂရီ ၂၉ မိနစ်နှင့် ၁၉ ဒီဂရီ ၀ မိနစ်အကြား အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၇ ဒီဂရီ ၁၉ မိနစ်နှင့် ၉၇ ဒီဂရီ ၄၆ မိနစ်အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ အကျယ်အဝန်းမှာ {{Convert|၁၀၁၂.၄၄|sqmi}} ဖြစ်သည်။<ref name="ksg"/> ===နယ်နိမိတ်=== မယ်စဲ့မြို့နယ်၏ အရှေ့ဘက်နှင့်တောင်ဘက်တွင် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[ဖားဆောင်းမြို့နယ်]]၊ မြောက်ဘက်တွင် [[ရှားတောမြို့နယ်]]တို့နှင့် ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။<ref name="ksg"/> ===မြေမျက်နှာသွင်ပြင်=== မယ်စဲ့မြို့နယ်သည် တောင်ကုန်း တောင်တန်းများ ပေါများပြီး မြေပြန့်လွင်ပြင် နည်းပါးကာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက် အမြင့် ၁၂၀၄ ပေ တွင် တည်ရှိသည်။ မြို့နယ်ဧရိယာ၏ သုံးပုံတစ်ပုံမှာ သစ်တောဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလျက် ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးတောင်မှာ တောင်လှတောင်ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက်အမြင့် ၁၄၅၀ ပေ ရှိသည်။<ref name="ksg"/> ===ရေဆင်း=== မယ်စဲ့မြို့နယ်သည် မြစ်ချောင်းနည်းပါးပြီး ထင်ရှားသောချောင်းများမှာ မယ်ပိုင်ချောင်း၊ မယ်ဖချောင်း၊ မယ်စဲ့ချောင်း၊ မယ်တနွယ်ချောင်းတို့ ဖြစ်သည်။ မယ်ပိုင်ချောင်းသည် မယ်စဲ့မြို့နှင့် အလှမ်းဝေး၍ သုံးစွဲမှုမရှိဘဲ ကျန်ချောင်းများကို လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေနှင့် သောက်သုံးရေ အဖြစ် အသုံးပြုသည်။ နွေရာသီတွင် ချောင်းရေနည်းပါးမှုများကြောင့် စိုက်ပျိုးရေသုံးစွဲနိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="ksg"/> ===ရာသီဥတု=== မယ်စဲ့မြို့နယ်သည် ပူအိုက်စိုစွတ်ရာသီဥတုရှိပြီး အမြင့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၃၉ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်ဖြစ်ပြီး အနိမ့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၇ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်မိုးရေချိန်မှာ ၄၃.၀၄ လက်မ ရှိသည်။<ref name="ksg"/> ==လူဦးရေ== မယ်စဲ့မြို့နယ်တွင်နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများတွင် ရှမ်းလူမျိုးများ အများဆုံးနေထိုင်ကြသည်။ ထို့နောက် ကရင်၊ကယား၊ဗမာ၊ရခိုင်၊ချင်း၊မွန်၊ကချင်နှင့် အခြားလူမျိုးများ အစဉ်လိုက်များပြားစွာနေကြသည်။ ကိုးကွယ်မှုအနေဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အများဆုံး ကိုးကွယ်ကာ ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ်ကိုးကွယ်သူဦးရေမှာ အစဉ်လိုက်များပြားသည်။<ref name="ms"/> == စီးပွားရေး == မယ်စဲ့မြို့နယ်သည် ကယားပြည်နယ်အတွင်းရှိ စီးပွားရေးအရ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အားနည်းသော မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်​နေလူထုသည် စိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြပြီး ကုန်သွယ်ရေးနှင့် မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းများလည်း အနည်းငယ် လုပ်ကိုင်ကြသည်။ မြို့နယ်၏အဓိက ထွက်ကုန်မှာ စပါး၊ နှမ်း၊ ကြက်သွန်ဖြူနှင့် ငရုတ်တို့ ဖြစ်ကာ ပြည်တွင်းသို့ အများဆုံးတင်ပို့​​ရောင်းချပြီး ကြက်သွန်နှင့် ငရုတ်ကို ထိုင်းနိုင်ငံသို့ အနည်းငယ် တင်ပို့​ရောင်းချသည်။ လွိုင်​ကော်​ဒေသမှ အစားအ​သောက်များ တင်သွင်းပြီး ထိုင်းနိုင်ငံဘက်မှ လူ့သုံးကုန်ပစ္စည်းများ တင်သွင်းသည်။ မြို့နယ်အတွင်း အလုပ်ရုံ၁ရုံ၊ အိမ်တွင်းစက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း၁၅ခု တည်ရှိသည်။<ref name="ms"/> == ပို့​ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး == မယ်စဲ့မြို့နယ်သည် [[ဖားဆောင်းမြို့|ဖားဆောင်း]]၊ [[ဘော်လခဲမြို့|ဘော်လခဲ]]နှင့် [[လွိုင်ကော်မြို့]]များသို့ ကုန်းလမ်းဖြင့် ဆက်သွယ်သွားလာနိုင်သည်။ မယ်စဲ့မြို့ပေါ်တွင် ရဟတ်ယာဉ်ကွင်းတစ်ခု တည်ရှိသည်။<ref name="ms"/> == ပညာရေး == ===အ​ခြေခံပညာ=== ====အထက==== အထက်တန်းကျောင်း ၂ကျောင်းရှိသည်။ *အထက မယ်စဲ့ *အထက ဟိုစဲ့ ====အထက(ခွဲ)/အလက==== *အလက ပန်တိန်း ====အမက==== မူလတန်း၊မူလွန်၊အလယ်တန်း(ခွဲ) ၁၀ကျောင်းရှိသည်။<ref name="ms"/> == ကျန်းမာရေး == မယ်စဲ့မြို့နယ်တွင် မြို့နယ်ဆေးရုံ ၁ ခု၊ တိုက်နယ်ဆေးရုံ ၁ ခု၊ ကျေးလက်ကျန်းမာရေးဌာန ၂ ခုနှင့် ကျေးလက်ကျန်းမာရေးဌာနခွဲ ၈ ခု တည်ရှိသည်။<ref name="ms"/> ===​ဆေးရုံများ=== *မယ်စဲ့ မြို့နယ်​ဆေးရုံ *ပန်တိန်း တိုက်နယ်​ဆေးရုံ == ထင်ရှားသည့် နေရာများ == မယ်စဲ့မြို့နယ်ရှိ ထင်ရှားသည့် နေရာများမှာ မယ်စဲ့မြို့ရှိ ရတနာရန်အောင်စေတီ၊ ဓာတုဇယဓာတ်ပေါင်းစေတီနှင့် နန်းဟူးကျေးရွာရှိ ကျိုက်ထီးရိုးစေတီ တို့ ဖြစ်သည်။<ref name="ms"/> == ကိုးကား == {{reflist| <ref name="ms">{{cite book|url=http://www.kayahstate.gov.mm/images/information/malsal.pdf|title=မယ်စဲ့မြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ|publisher=မယ်စဲ့မြို့နယ် အထွေထွေ အုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန|date=အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇|accessdate=၇ ဩဂုတ် ၂၀၁၈}}</ref> <ref name="ksg">{{cite web|url=http://www.kayahstate.gov.mm/index.php?option=com_mtree&task=viewlink&link_id=8&Itemid=630|title=မယ်စဲ့မြို့နယ်၏ ဒေသန္တရအချက်အလက်များ|publisher=ကယားပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့|accessdate=၇ ဩဂုတ် ၂၀၁၈}}</ref> }} {{ကယားပြည်နယ်}} {{မယ်စဲမြို့နယ်}} [[Category:ကယားပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်များ]] 6gd8q61nsexemtspu6ulo3vw4ow587a 0 62841 1049619 647801 2026-08-21T04:11:24Z Min Agga Maung 147115 /* */ 1049619 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club |clubname = သီဟဒီပယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း <br />Thihadeepa FC |current = 2016 Thanlyin Technological University FC season |image = |fullname = သီဟဒီပယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း |native_name = |nickname = |founded = {{Start date and age|2013}} |ground = |city = [[သန်လျင်မြို့]] |capacity = |owner = ဒေါ်ကေသီလွင် |president = |General Manager = ဦးထက်အာကာနေ |captain = |league = [[မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ် (၂)]] |season = [[၂၀၁၆ မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ် (၂)|၂၀၁၆]] |position = |Head Coach = ဦးတင်ငြိမ်း |Partaner sponsor = First Dream |website = }} '''သီဟဒီပယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း'''သည် မြန်မာဘောလုံးအသင်းတစ်သင်းဖြစ်ပြီး [[သန်လျင်မြို့]]၊[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]ကို အခြေပြုတည်ထောင်ခဲ့သည်။ [[၂၀၁၆ မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်]]ဘောလုံးရာသီသည် အဆိုပါအသင်း၏ ပထမဆုံး ပရိုဘောလုံးရာသီပွဲဖြစ်သည်။ သီဟဒီပယူနိုက်တက်သည် တက္ကသိုလ်ဘောလုံးအသင်းဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ် (၂)]]တွင် ကစားလျက်ရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == သီဟဒီပယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်းကို ၃ ရက် စက်တင်ဘာ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(သန်လျင်)]]တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သီဟဒီပ အသင်းနှင့် ပါဒအသင်းတို့ကို ပေါင်းစည်း၍ သန်လျင်နည်းပညာတက္ကသိုလ် ဘောလုံးအသင်းထူထောင်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် တက္ကသိုလ်လိဂ်ပြိုင်ပွဲများတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်း၌ အသင်း၏အမည်ကို "သီဟဒီပယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း"အဖြစ်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ==ကစားသမားများ (၂၀၁၆)== {{Fs start}} {{Fs player|no=2|nat=MYA|name=အောင်သူ|pos=DF}} {{Fs player|no=3|nat=MYA|name=အာကာဖြိုး|pos=DF}} {{Fs player|no=4|nat=MYA|name=ကောင်းမြတ်စံ|pos=DF}} {{Fs player|no=5|nat=MYA|name=ရဲမင်းအောင်|pos=DF}} {{Fs player|no=6|nat=MYA|name=အာကာငြိမ်း|pos=MF}} {{Fs player|no=7|nat=MYA|name=ချစ်ကိုကိုနိုင်|pos=MF}} {{Fs player|no=8|nat=MYA|name=ထူးလပြည့်ဝဏ်|pos=MF}} {{Fs player|no=9|nat=MYA|name=ကျော်ကျော်ဦး|pos=FW}} {{Fs player|no=10|nat=MYA|name=ထွန်းဝင်းဦး|pos=MF}} {{Fs player|no=11|nat=MYA|name=ပြည့်ဖြိုးစံ|pos=FW}} {{Fs player|no=13|nat=MYA|name=နေနိုင်ထွန်း|pos=GK}} {{Fs player|no=14|nat=MYA|name=ကောင်းခန့်မောင်မောင်|pos=MF}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=16|nat=MYA|name=ဝေဖြိုးထက်|pos=DF}} {{Fs player|no=17|nat=MYA|name=အောင်စံလင်း|pos=MF}} {{Fs player|no=18|nat=MYA|name=ကောင်းမြတ်မင်း|pos=GK}} {{Fs player|no=19|nat=MYA|name=မျိုးမင်းကျော်|pos=MF}} {{Fs player|no=23|nat=MYA|name=သီဟပိုင်|pos=DF}} {{Fs player|no=26|nat=MYA|name=ယဉ်ပိုင်စိုး|pos=DF}} {{Fs player|no=29|nat=MYA|name=နေဇာခိုင်ဖိုး|pos=FW}} {{Fs player|no=30|nat=MYA|name=စောစိုးမြင့်ခိုင်|pos=DF}} {{Fs end}} *နံပါတ် ၁၂ သည် ၎င်းတို့အား အထောက်အပံပေးရန် အနားယူခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== *[https://web.facebook.com/TTU-Football-Club-1714608632106794/?fref=nf/ Thihadeepa page] ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://www.themff.org/index.php?option=com_content&view=article&id=668&Itemid=543 Myanmar Football Federation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140202104001/http://www.themff.org/index.php?option=com_content&view=article&id=668&Itemid=543 |date=2 February 2014 }} *[https://web.facebook.com/TU-Thanlyin-SPORT-628971347143463/timeline/ Thihadeepa page] {{Myanmar-footyclub-stub}} [[Category:မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ် ဘောလုံးအသင်းများ]] 30pmkd6d7lsng889jwahybpwvgvg28w 0 128208 1049643 1043847 2026-08-21T10:51:14Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1049643 wikitext text/x-wiki {{About|ဝတ္ထု|ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားတွဲ|ဟော့ဘစ် - မျှော်လင့် မထားသော ခရီးစဉ် (ရုပ်ရှင်)}} {{Infobox book |name = The Hobbit, or<br>There and Back Again |image = The Hobbit - title page of first American print.jpg |caption = အမေရိက၌ ပထမဆုံးထုတ်ဝေမူ |author = [[ဂျေ အာ အာ တော်ကီးန်]] |illustrator = [[ဂျေ အာ အာ တော်ကီးန်]] |cover_artist = [[ဂျေ အာ အာ တော်ကီးန်]] |country = [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]] |language = အင်္ဂလိပ် |genre = {{Plainlist| *High fantasy *Juvenile fantasy}} |set_in (အခြေတည်) = အလယ်ပိုင်းကမ္ဘာမြေ(Middle-earth) |publisher = George Allen & Unwin (ယူကေ) |release_date = ၂၁ စက်တင်ဘာ ၁၉၃၇ |pages = 310 (''ပထမအကြိမ်'') |isbn = <!-- was first published before ISBN system started --> |oclc = 1827184 |congress = PR6039.O32 H63 |followed_by = [[လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင်]] }} '''''ဟော့ဘစ် (သို့) အသွားအပြန်ခရီးစဉ် '''''({{lang-en|The Hobbit, or There and Back Again]}}) သည်အင်္ဂလိပ်စာရေးဆရာ[[ဂျေ အာ အာ တော်ကီးန်]]၏ ကလေးလူငယ်များအတွက် စိတ်ကူးယဉ်ဝတ္ထုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ၁၉၃၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၁ ရက်၌ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ရာတွင် ကာနီဂီစာပေဆု(Carnegie Medal)အတွက် ဆန်ကာတင်ရွေးချယ်ခံရခြင်းနှင့် အကောင်းဆုံးလူငယ်စိတ်ကူးယဉ်စာပေအတွက် New York Herald Tribune မှ ဆုချီးမြှင့်ခံရခြင်းစသော ဂုဏ်ပြုမှုများကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်ရရှိခဲ့သည်။ ဤဝတ္ထုသည် ယခုထိလူကြိုက်များ၍ ကလေးစာပေကဏ္ဍအတွက် ဂန္ထဝင်စာပေတစ်ခုအဖြစ်အသိအမှတ်ပြုသည်။ "''ဟော့ဘစ်''"ကို တော်ကီးန်၏ စိတ်ကူးဖြင့်ဖန်တီးထားသောစကြဝဠာတစ်ခု၌ အခြေတည်စေခဲ့သည်။ ထို့နောက် အိမ်ခင်တွယ်သူ "''ဘီလ်ဘို ဘက်ဂင်''"(Bilbo Baggins)၏ စွန့်စားခန်းခရီးစဉ်ပင်ဖြစ်၏။ ထိုဟော့ဘစ်လေးသည် နဂါးကြီး စမောက်ဂ် (Smaug)စောင့်ကြပ်ထားသော ရတနာများထဲမှ ဝေစုကိုရယူနိုင်ခဲ့သည်။ ဘီလ်ဘို၏ ခရီးစဉ်တွင် ပျော်ပျော်ရွှင်ရွှင် တောရွာကျေးလက်နယ်မြေလေးမှသည် အလွန်အန္တရာယ်များသောနယ်မြေများကို သွားလာစွန့်စားရခြင်းများပါဝင်လေသည်။ ဇာတ်လမ်းကို အပိုင်းဆက်ပုံစံဖြင့် ပြောပြသည်။ အခန်းအများစု(chapter)မှာ တော်ကီးန် (စိတ်ကူးယဉ်)နယ်မြေထဲ၌ ရှိသောသတ္တဝါတစ်ကောင် (သို့) သတ္တဝါတစ်မျိုးမျိုးကို မိတ်ဆက်ပေးသည်။ ဘီလ်ဘိုသည် သူ့နဂိုသဘာဝ (ရှိုင်းယားနယ်တွင်) သမားရိုးကျသူလိုကိုယ်လိုဂုဏ်သိမ်ဂုဏ်ဒြပ်ပြောစရာမရှိ၊ ၎င်းဘဝ၏ သာယာကြည်နူးဖွယ်ကောင်းခြင်းများ၊ စွန့်စားလိုမှုအခံရှိခြင်း၊ ထူးထူးဆန်းဆန်းနေတတ်သောအမူအကျင့်များစသည်တို့ကို လက်ခံပြီး သာမန်အသိရော တင်္ခဏုပ္ပတ္တိဉာဏ်များကိုရော အသုံးချနိုင်ခြင်းဖြင့် ယခင်နှင့်မတူသော ရင့်ကျက်မှု၊ ယှဉ်ပြိုင်နိုင်မှု၊ အသိဉာဏ်တို့ရရှိလာခဲ့သည်။ ဇာတ်လမ်း၏အထွတ်အထိပ်မှာ ''တပ်ကြီးငါးတပ်၏ တိုက်ပွဲ'' (the Battle of Five Armies)ဖြစ်ကာ စာအုပ်အစောပိုင်းကမိတ်ဆက်ထားသော ဇာတ်ကောင်များ၊ သတ္တဝါများ ဤတိုက်ပွဲအတွက်ပြန်လည် ပါလာခဲ့သည်။ စစ်ရေးစစ်ရာများကို ဇာတ်လမ်းအတွက် တန်ဆာဆင်ရင်း သူရဲကောင်းတို့၏ တကိုယ်ရေအစွမ်းသတ္တိတိုးတက်လာမှု၊ ပုံစံများသည် ဤဇာတ်လမ်းဝတ္ထု၏ အဓိကအကြောင်းအရာများဖြစ်သည်။ ထိုအဓိကအချက်များက ဝေဖန်အကဲဖြတ်သူများအား တော်ကီးန်ရဲ့ ပထမကမ္ဘာစစ်အတွေ့အကြုံများကို ဇာတ်လမ်းတည်ဆောက်ရာ၌ အရေးပါသည်ဟု အမြင်ရှိစေသည်။ စာရေးသူ၏ ပညာရှင်ဆန်သော ဂျာမန်ဝေါဟာရဗေဒအသိပညာများ(Germanic philology)နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ၊ ရိုးရာနတ်သား/သမီးပုံပြင်များကို စိတ်ပါဝင်စားမှုများက တော်ကီးန်းအပေါ်လွှမ်းမိုးနိုင်စွမ်းရှိကြသည်ဟု မှတ်သားကြသည်။ ဤစာအုပ်၏ အရေးပါပြီး ငွေရေးကြေးရေးအောင်မြင်မှု တို့က ထုတ်ဝေသူများကို အားဖြစ်စေသဖြင့် နောက်ထပ်အပိုင်းသစ် ဆက်ရေးရန်တောင်းဆိုကြသည်။ ဟော့ဘစ်အဆက် [[လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင်]]ဖြစ်လာမည့် စာအုပ်ကို ပြုစုပျိုးထောင်နေစဉ် ဟော့ဘစ်ဝတ္ထုကို ပြန်ပြောင်းခြေရာကောက်ကာ ထိုဝတ္ထုသစ်နှင့် ရှေ့နောက် ဇာတ်လမ်းဇာတ်ကွက်များ ကိုက်ညီစေရန်ပြုခဲ့ရလေသည်။ အနည်းငယ်ဖြစ်သော်လည်း အရေးကြီးသော အပြောင်းအလဲပြုပြင်ခြင်းများကို ဒုတိယထုတ်ဝေခြင်းတွင် ပေါင်းစပ်ထည့်သွင်းခဲ့လေသည်။ နောက်ပိုင်းထုတ်ဝေခြင်းများတွင် ဘီလ်ဘို၏ အမှတ်မထင်ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော လောကနှင့်ပတ်သက်သည့် အယူအဆများကို အပြောင်းအလဲပြုလုပ်မှုအပါအဝင် စာသား၊စာလုံးပေါင်းအသေးအဖွဲပြင်ခြင်းများပါဝင်လာခဲ့သည်။ ဤစာအုပ် ဝယ်၍မရနိုင်သော အခြေအနေမျိုး တစ်ခေါက်မှမဖြစ်ခဲ့ပါ။ ဤဝတ္ထုဇာတ်လမ်း၏ ဆက်လက်ရှိနေသောအမွေအနှစ်များထဲ၌ မှီငြမ်းပုံဖော်ထားသော ပြဇာတ်၊ ရုပ်ရှင်၊ရေဒီယို၊ board gameများ ( ကျားကွက်ကဲ့သို့သော အပြားတစ်ခုပေါ်တင် အရာဝတ္ထုများရွှေ့၍ ကစားရသောပုံစံ)၊ဗီဒီယိုဂိမ်းများစသဖြင့် များစွာပါဝင်လေသည်။ ဤပုံဖော်တင်ဆက်မှု တချို့မှာ အရေးကြီးသောအသိအမှတ်ပြုမှုများကို ကိုယ့်ပုံစံဖြင့်ကိုရရှိထားကြပေသည်။ ==ဇာတ်ကောင်များ== ဟော့ဘစ်၏ အဓိကဇာတ်ကောင်ဟုဆိုနိုင်သော ဘီလ်ဘို ဘက်ဂင်သည် အရိုသေတန်သော တည်ကြည်အေးဆေးစွာနေတတ်သော ဟော့ဘစ်တစ်ဦးဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|title=Red Riding Hood and the Wolf in Bed: Modernism's Fairy Tales |first=Ann |last=Martin |publisher=University of Toronto Press |year=2006 |isbn=978-0-8020-9086-7 |quote=... —prefigure the bourgeois preoccupations of J. R. R. Tolkien's Bilbo Baggins in ''The Hobbit''. |url=https://archive.org/details/redridinghoodwol0000mart|page=[https://archive.org/details/redridinghoodwol0000mart/page/38 38]}}</ref><ref>{{cite book |title=Beacham's Encyclopedia of Popular Fiction Analysis |volume=8 volume set |year=1996 |publisher=Beacham Publishers |isbn=978-0-933833-42-5 |editor-first=Kirk H. |editor-last=Beetz |page=[https://archive.org/details/beachamsencyclop00beet/page/1924 1924] |quote=At the beginning of ''The Hobbit'' ... Bilbo Baggins seems little more than a conservative but good-natured innocent. |url=https://archive.org/details/beachamsencyclop00beet/page/1924 }}</ref> စွန့်စားခရီးစဉ်အတွင်း ဘီလ်ဘိုမှာ ၎င်းအိမ်နောက်ဖေးမီးဖိုချောင်လေးထဲရှိ ပစ္စည်းများကို မကြာခဏဆိုသလို ပြောဆိုတတ်ပြီး သူ့မှာ စားကောင်းသောက်ဖွယ်တွေ အခုများရှိရင် ကောင်းမှာပဲဟုခဏခဏ ဆန္ဒပြုဖော်ပြတတ်သည်။ ''တစ်ကွင်းတည်းသော လက်စွပ်''(One Ring - ထိုစဉ်က magic ring ဟုသုံးနှုံး)ကို မတွေ့ခင် ဘီလ်ဘိုမှာ အကူညီပေးသည်ထက် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးဖြစ်နေလေရှာသည်။ အတည်တကျမရှိဘဲ ဟိုမှသည် သည်မှဟို လှည့်လည်သွားလာနေသော မှော်ဆရာ ဂန်ဒက်ဖ်(Gandalf)<ref>{{cite book|title=The Wizard and the Warrior: Leading with Passion and Power |first=Lee G. |last=Bolman |first2=Terrence E. |last2=Deal |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-7879-7413-8 |year=2006 |page=[https://archive.org/details/wizardwarriorlea00bolm/page/88 88] |quote=But their chief role was to offer sage advice: Merlin as a tutor and counselor to King Arthur; Gandalf through stories and wisdom in his itinerant travels throughout the countryside. |url=https://archive.org/details/wizardwarriorlea00bolm/page/88 }}</ref> က ဘီလ်ဘိုအား ဒွာ့ဗ်လူပု (၁၃)ဦးကို မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ ခရီးစဉ်အတွင်း မှော်ဆရာက အရေးတကြီးတခြားကိစ္စရှိသဖြင့် ပျောက်သွားလိုက်၊ အရေးကြီးသော အချိန်များတွင်ပေါ်လာလိုက်ဖြင့်(ထိုအကြောင်းကို ဤစာအုပ်၌ မရှင်းပြသလောက်) ထိုသို့အနေထားရှိရာ ဟိတ်ဟန်ကြီးပြီး မာနကြီးသော သော်ရင် အုတ်ကန်ရှီးလ်ဒ်(Thorin Oakenshield)<ref>{{cite book|title=Tolkien and the Silmarils |first=Randel |last=Helms |location=Boston|publisher=[[Houghton Mifflin]] | edition=1st |isbn=978-0-395-29469-7 |year=1981 |page=[https://archive.org/details/tolkiensilmarils0000helm/page/86 86] |url=https://archive.org/details/tolkiensilmarils0000helm| quote=As apt a description of Thorin Oakenshield as of the dwarf-lord of Nogrod; but yet when we see Thorin in person, ... there is a notable addition, a comic pomposity altogether suitable to what Tolkien intends in ''The Hobbit''... }}</ref><ref name=Pienciak>{{cite book|title=J. R. R. Tolkien's Hobbit and Lord of the Rings |first=Anne |last=Pienciak |publisher=Barron's Educational Series |year=1986 |isbn=978-0-8120-3523-0 |chapter=The Characters |pages=[https://archive.org/details/jrrtolkienshobbi0000pien/page/14 14–30] |url=https://archive.org/details/jrrtolkienshobbi0000pien/page/14 }}</ref> သည် ဒွာ့ဗ်လူပုများ၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်ပြီး ဖျက်ဆီးခံလိုက်ရသော ၎င်းတို့၏ တိုင်းပြည်မှာ အထီးကျန်တောင်ကြီး(Lonely Mountain)၏ အောက်၌ တည်ရှိပေသည်။ သော်ရင်သည် ထိုတိုင်းပြည်၏ ဆက်ခံသူဘုရင်လည်းဖြစ်၏။ သူသည် ၎င်းခေါင်းဆောင်နေရာ၌ အမှားများစွာကျူးလွန်ကာ ဒုက္ခတောထဲမှကယ်ဆယ်ပေးရန် ဂန်ဒက်ဖ်နှသ့် ဘီလ်ဘိုကို အားကိုးရသည်။ သို့သော်လည်း တကယ့် စွမ်းအားရှိသော သူရဲကောင်းအဖြစ်သက်သေထူခဲ့သည်။ အလယ်ပိုင်းကမ္ဘာမြေ၏ နဂါးတစ်ကောင်ဖြစ်သော ''စမောက်ဂ်''(Smaug) သည် ဟိုးယခင်''သော်ရင်''တို့အဘိုးလက်ထက်၌ ဒွာ့ဗ်တိုင်းပြည်ကို လုယူဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး မြောက်မြားစွာသောရတနာပုံကြီး၌ အိပ်စက်ခဲ့လေသည်။ ဇာတ်လမ်းဇာတ်ကွက်၌ အရေးပါပုံအမျိုးမျိုးရှိသော ဇာတ်ကောင်များစွာပါလေရာ ၎င်းတို့မှာ - သော်ရင်နှင့် (Dwarves)တစ်ခြားဒွာ့ဗ်(၁၂)ဦး၊ Elf - အက်လ်ဖ်မျိုးနွယ် (၂)မျိုး၊ နှစ်မျိုးလုံးမှာ ရန်အနည်းငယ်ဆောင်တတ်၍ စစ်ရေးစစ်ရာ(တိုက်ရည်ခိုက်ရည်)ကျွမ်းကျင်သောသူများဖြစ်ကြပြီး<ref>{{Cite book |last=Tolkien |first=J. R. R. |editor-last= Anderson |editor-first= Douglas A. |title= The Annotated Hobbit |year= 2003 |origyear=1937 |publisher=HarperCollins|page=120|location= London|isbn= 978-0-00-713727-5 |ref=harv}}</ref>လူသားများ၊ လူသားစား ရုပ်ဆိုးပန်းဆိုးသတ္တဝါထွားကြီးများ(Troll)၊ ဧရာမကျောက်တုံးကောင်ကြီးများ(boulder-throwing giants)၊ ဂူအောင်း ဂေါ်ဘလင်ကောင်များ(goblins (သို့) orcs)၊ သစ်တောထဲနေ ပင့်ကူကြီးများ၊ ကြီးမား၍ သူရဲကောင်းဆန်ဆန်ပုံစံဖြင့် သိမ်းငှက်ကြီးများ၊ မိစ္ဆာ ဝံပုလွေကဲ့သို့သောအကောင်များ (evil wolves သို့ Wargs)၊ ပညာကြီးသူအဖြစ် ပုံဖော်ထားသော အက်လ်ဖ်အရှင် အယ်လ်ရွန် (Elrond)၊ မြေအောက်ရေကန်တစ်ခုတွင်နေသော ဂိုလမ်(Gollum)၊ ဝက်ဝံအသွင်ပြောင်းနိုင်သော ဘီယော်န် (Beorn)၊ ရေကန်မြို့(Lake-town)နေ လေးသမား ဘာ့ဒ်(Bard the Bowman)တို့ဖြစ်ကြသည်။<ref name=Pienciak/><ref>{{cite book | first =David |last=Stevens |first2=Carol |last2=Stevens |chapter=The Hobbit | year =2008 | title =J. R. R. Tolkien | url =https://archive.org/details/jrrtolkienblooms00bloo |editor-first=Harold |editor-last=Bloom |editor-link=Harold Bloom | publisher=Chelsea House | pages = [https://archive.org/details/jrrtolkienblooms00bloo/page/17 17]–26 | isbn = 978-1-60413-146-8 }}</ref> ==ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း== [[File:Baggins residence &#039;Bag End&#039; with party sign.jpg|thumb|ဘီလ်ဘို ဘက်ဂင်၏ နေအိမ် ဘက်ဂ်အန့်ဒ်(Bag End)]] သော်ရင် အုတ်ကန်ရှီးလ်ဒ်(Thorin Oakenshield)နှင့် ဒွာ့ဗ်လူပု (၁၂)ဦး{{Efn|Dwalin Balin Gloin Kili Fili Dori Nori Ori Óin Bifur Bombur Bofur<ref>{{Cite web |url=https://entertainment.time.com/2012/12/13/times-guide-to-the-hobbits-13-dwarves/slide/all/ |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |access-date=28 January 2020 |archive-date=28 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200128114326/https://entertainment.time.com/2012/12/13/times-guide-to-the-hobbits-13-dwarves/slide/all/ |url-status=dead }}</ref>}}အား မမျှော်လင့်ပဲမိတ်ဆက်ဧည့်ခံရန် ပါတီပွဲတစ်ခုကျင်းပခြင်းနှင့်ပတ်သတ်ပြီး ဂန်ဒက်ဖ်(Gandalf)က ဘီလ်ဘို ဘက်ဂင်(Bilbo Baggins)အား လှည့်စားခဲ့သည်။ အဆိုပါဒွာ့ဗ်များမှာ ၎င်းတို့၏ ရှေးယခင်ပိုက်နက်နယ်မြေဖြစ်သော အထီးကျန်တောင်ကြီး(Lonely Mountain)အောက်က အဲရက်ဘော်ရ်ခံတပ်မြို့(Erebor)နှင့် ထိုအထဲရှိများပြားလှသည့်ရတနာများကို နဂါးကြီးစမောက်ဂ်(Smaug)ထံမှ ပြန်လည်သိမ်းယူရန်အတွက် ဖြစ်သည်။ ပါတီပွဲ၌ ထိုအကြောင်းများကို သီဆိုရွတ်ဆိုကြကာ သီချင်းများအပြီး ဂန်ဒက်ဖ်က ထိုတောင်ကြီးသို့ဝင်ရန် လျှို့ဝှက်တံခါးပေါက်ရှိရာ ''သရော်'' (Thror)၏မြေပုံကို ဖော်ထုတ်ပြသခဲ့၏။ ဂန်ဒက်ဖ်က ထိုအချိန်၌ မှင်သက်အံ့ဩနေသော ဘီလ်ဘိုကို ခရီးစဉ်တွင် ဖောက်ထွင်းသူခိုးအဖြစ်ခေါ်ဆောင်ရန် အဆိုပြုသည်။ ဒွာ့ဗ်များကထိုစိတ်ကူးကိုလှောင်ပြောင်သရော်ကြသည်။ သို့ရာတွင်တော့ အဆုံး၌ ဘီလ်ဘိုမှာ မလိုက်ချင်သော်လည်းပဲ ထိုအဖွဲ့တွင်ပါဝင်သွားခဲ့သည်။ အဖွဲ့သည် တောတောင်အနှံ့ခြေဆန့်ခဲ့ကြရာ၌ တစ်ခုသောအဖြစ်အပျက်တွင် ဂန်ဒက်ဖ်က ထရိုးလ်ကောင်ကြီးများအန္တရာယ်မှ ကယ်ဆယ်ခဲ့၏။ ထို့နောက် အက်ဘ်ဖ်တို့နယ်မြေ ''ရစ်ဗန်ဒဲလ်''သို့ ဦးဆောင်ခေါ်သွားရာ ''အယ်လ်ရွန်''က မြေပုံမှ လျှို့ဝှက်ချက်ကို ပြောပြခဲ့လေသည်။ ၎င်းတို့ နှင်းမြူခိုးတောင်တန်းရိုးမကြီး(Misty Mountains)ကိုဖြတ်သောအခါ ဂေါ်ဘလင်များကဖမ်ဆီးခဲ့ကြပြီး အောက်ဘက်နက်နက်ထိခေါ်ဆောင်ခဲ့ကြ၏။ ဂန်ဒက်ဖ်က ကယ်ဆယ်သော်လည်း ထိုအချိန်တွင် ဘီလ်ဘိုမှာ လူစုကွဲတစ်ဦးတည်းဖြစ်နေပြီး ဂေါ်ဘလင်လှိုင်ခေါင်းတွေထဲလမ်းပျောက်နေသည်။ အမှတ်မထင်ဘဲ လျှို့ဝှက်ဆန်းကျယ်သောလက်စွပ်တစ်ကွင်းကိုတွေ့ရှိခဲ့သည်။ များမကြာမီ ဂိုလမ်(Gollum)နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့၍ [[စကားထာ]]ဖွက်တမ်းကစားမိကြသည်။ စကားထာအားလုံးကို ဖြေရှင်းနိုင်ပါက ဆုလဒ်အဖြစ် ဂိုလမ်က ဘီလ်ဘိုအား ဥမင်လှိုင်ခေါင်းထဲမှ ထွက်ပေါက်လမ်းကိုပြသမည်ဖြစ်ပြီး မဖြေရှင်းနိုင်ပါက အသက်ဆုံးရှုံးရမည်။ ကိုယ်ပျောက်ရန်စွမ်းဆောင်နိုင်သော လက်စွပ်၏ အကူအညီဖြင့် ဘီလ်ဘိုလွတ်သွားကာ ၎င်း၏ဒွာ့ဗ်မိတ်ဆွေများနှင့် ပြန်ပေါင်းစီးနိုင်ခဲ့လေသည်။ ယခင်က အလေးစားမခံခဲ့ရသောအခြေနေမှ ယခုလို တစ်ဦးတည်းလွတ်မြောက်လာသည့်အတွက် ဒွာ့ဗ်လူပုများက လေးစားခဲ့ကြသည်။ ဂေါ်ဘလင်များနှင့် Wargဟုခေါ်သော ဝံပုလွေဆိုးများကနောက်ကလိုက်ကြသော်လည်း ဤအဖွဲ့ကို သိမ်းငှက်ကြီးများက ကယ်ဆယ်ခဲ့၏။ ထို့နောက် ဘီယော်န် (Beorn)အိမ်သို့ရောက်ရှိခဲ့ကြလေသည်။ ထိုမှဆက်လက်ထွက်ခဲ့ကြပြီး ''အမှောင်လွှမ်းတောနက်'' (Mirkwood)ထဲသို့ ဂန်ဒက်ဖ်မပါဘဲ ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည်။ ထို''အမှောင်လွှမ်းတောနက်''ထဲတွင် ဘီလ်ဘိုသည် ဧရာမပင့်ကူများအန္တရာယ်မှ ဒွာ့ဗ်လူပုများကို ကယ်ဆယ်ခဲ့သည့်အပြင် ''သစ်တောအက်လ်ဖ်''မျိုးနွယ်(Silvan Elves (သို့) Wood-elves)များ၏ ဖမ်းဆီးထားခြင်းမှလည်း ကယ်ဆယ်ခဲ့ရသည်။ ''အထီးကျန်တောင်ကြီး''အနီးနားရောက်လာသောအခါ အဖွဲ့ကို ရေကန်မြို့(Esgaroth (သို့)Lake-town)မှမြို့ခံများက ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။ ထိုမြို့ခံများ၏ မျှော်လင့်ချက်မှာ နဂါးကြီး စမောက်ဂ်သေဆုံးခြင်းနိမိတ်ကို ဖြစ်မြောက်စေချင်ကြပြီး ဒွာ့ဗ်များကိုကူညီဖြည့်ဆည်းကြသည်။ အထီးကျန်တောင်ကြီးဆီသို့ လူပုအဖွဲ့ရောက်၍ လျှို့ဝှက်တံခါးပေါက်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြ၏။ ဘီလ်ဘိုကား နဂါးကြီးရှိရာ သားရဲတွင်းထဲသို့ စုံစမ်းထောက်လှမ်းရာ ရွှေခွက်တစ်ခွက်ကို ခိုးယူလာနိုင်ပြီး စမောက်ဂ်၏ ချပ်ဝတ်တန်ဆာလိုဖြစ်နေသော အကြေးခွံကြား၌ အလွတ်တစ်နေရာရှိသည်ကို သတိပြုမိခဲ့သည်။ ဒေါသကုမ္မာရနဂါးကြီးက ရေကန်မြို့ကလူတွေ ယခုကျူးကျော်လာသော လူပုများကို ကူညီကြသည်ဟု ကောက်ချက်ချရင်း ထိုမြို့ကိုဖျက်ဆီးရန်ထွက်သွားခဲ့သည်။ မြေလူးငှက်က ဘီလ်ဘို၏ နဂါးနှင့်ပတ်သက်သောပျော့ကွက်အကြောင်းပြောသံကို ကြားခဲ့၍ ရေကန်မြို့မှ ကာကွယ်သူ လေးသမားဘာ့ဒ်(Bard)ကို အကြောင်းကြားပြီးဖြစ်ရာ ဘာ့ဒ်၏မြားတစ်စင်းက ထိုကြေးခွံကြားကအပေါက်နေရာကိုထိမှန်ပြီး နဂါးကြီးသေဆုံးခဲ့သည်။ လူပုများ တောင်ကြီး၏ ကြွယ်ဝမှုများက သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သောအခါ ဘီလ်ဘိုမှာ အာကန်စတုံး ကျောက်တုံးရတနာ(the Arkenstone)ကိုတွေ့ရှိ၍ ဝှက်ထားခဲ့၏။ ထိုကျောက်တုံးမှာ သော်ရင်တို့မိသားစု၏ အမွေပစ္စည်းပင်ဖြစ်သည်။ ''သစ်တောအက်လ်ဖ်''များနှင့် ရေကန်မြို့မှသူများက အကူညီပေးခဲ့ခြင်း၊မြို့ဖျက်ဆီးခံရခြင်း လျော်ကြေးဝေစုအနေဖြင့် ရတနာတချို့တောင်းဆိုခဲ့ကြပြီး တောင်အောက်ကမြို့ကိုဝန်းရံထားကြသည်။ သော်ရင်မှငြင်းဆိုပြီး သံတောင်ကုန်း(Iron Hills)မှ ဆွေမျိုးများကိုဆင့်ခေါ်အားဖြည့်သည်။ ဘီလ်ဘိုသည် စစ်ဖြစ်မည့်အရေးကို တားဆီးရန် အပေါင်သဘောမျိုးအဖြစ် အာကန်စတုံးကို ထိုရေကန်မြို့နှင့် သစ်တောအက်လ်ဖ်များထံသို့ ပေးခဲ့၏။ သို့ရာတွင် သော်ရင်က ဘီလ်ဘို၏ သစ္စာဖောက်မှုကို ဒေါသထွက်ပြီး နှင်ချခဲ့လေသည်။ ယင်းနောက် မရှောင်လွှဲနိုင်သော တိုက်ပွဲကြီးဖြစ်ပေတော့မည်။ ဂန်ဒက်ဖ်ရောက်လာ၍ ဂေါ်ဘလင်တပ်နှင့် မိစ္ဆာဝံပုလွေတပ်ကြီး ချီတက်လာနေကြောင်း သတိပေးသဖြင့် ဒွာ့ဗ်လုပုတပ်၊ လူသားတပ်၊ အက်လ်ဖ်တပ်တို့ အတူတကွပေါင်းစည်းခဲ့သည်။ သိမ်းငှက်များနှင့် ဘီယောန်တို့လည်းအချိန်မီရောက်လာနိုင်ခဲ့ကြ၏။ ထိုအထွတ်အထိပ် တပ်ငါးတပ်တိုက်ပွဲကြီး(Battle of Five Armies)တွင် အနိုင်ရခဲ့ကြလေသည်။ သော်ရင်ကား တိုက်ပွဲတွင် အကြီးအကျယ်ဒဏ်ရာရပြီး မသေဆုံးခင် ဘီလ်ဘိုနှင့် ပြန်ပြေလည်ခဲ့ပေသည်။ ဘီလ်ဘိုမှာ ၎င်းရတနာဝေစု၏ အနည်းအကျဉ်းကိုသာယူ၍ ၎င်းအိမ် (Bag End)သို့ ချမ်းသာကြွယ်ဝသော ဟော့ဘစ်တစ်ဦးအဖြစ် ပြန်ရောက်ခဲ့သည်။ ခရီးထွက်ခဲ့သည်မှ ပြန်ရောက်ချိန်ထိ အကြမ်းအားဖြင့် တစ်နှစ်နှင့်တစ်လ ကြာမြင့်ခဲ့ပေသည်။ ==အယူအဆ နှင့်ဖန်တီးခြင်း== ===နောက်ခံအကြောင်းအရာ=== [[အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်]]၊ ပမ်းဘရုတ်ကောလိပ်(Pembroke College, Oxford)ပညာရေးရာအဖွဲ့ဝင်ရာထူးနှင့်အတူ ၁၉၃၀အစောပိုင်းကာလ၌ ရော်လင်ဆန်နှင့် ဘော့စ်ဝပ်သ် ပါမောက္ခ (အန်ဂလို-ဆက်ခ်ဆွန်ဘာသာစကား - Rawlinson and Bosworth Professor of Anglo-Saxon) ရာထူးရရန်ကြိုးစားနေခဲ့သည်။ ''Hey Diddle Diddle'' ကလေးတေးကဗျာများကို ပြင်ဆင်တည်းဖြတ်ခြင်းမူ၊ ''The Cat and the Fiddle: A Nursery Rhyme Undone and its Scandalous Secret Unlocked''<ref>''Yorkshire Poetry'', Leeds, vol. 2, no. 19, October–November 1923</ref> နှင့် ''Goblin Feet''<ref>''Oxford Poetry'' (1915) Blackwells</ref> အပါအဝင် တော်ကီးန်၏ကဗျာတချို့ကို မဂ္ဂဇင်းများ၊ အသေးစားစုစည်းထုတ်ဝေမှုများတွင် ဖော်ပြခဲ့ဖူးသည်။ ၁၉၁၇မှစ၍ ဖန်တီးနေခဲသည့် ''ပျောက်ဆုံးသွားသောပုံပြင်ဇာတ်လမ်းများစာအုပ်'' (Book of Lost Tales) အပါအဝင် ဆက်စပ် ဒဏ္ဍာရီ (mythology) တစ်ခု နှင့် အက်လ်ဖ်ဘာသာစကားများ(elven languages) စသဖြင့်တီထွင်ဖန်တီးခဲ့မှုများရှိခဲ့သည်။ ထိုအရာများနှင့်အတူ ၎င်းသားသမီးများဆီသို့ပုံမှန်ပို့ပေးနေကြ ''letters from Father Christmas''အပါအဝင် "တိုက်ကြခိုက်ကြသော မှင်စာလေးများ(gnome) ၊ ဂေါ်ဘလင်များ(goblin) ၊ ကူညီတတ်သော ပိုလာဝက်ဝံများ အကြောင်းရေးထားသော သရုပ်ဖော်ပုံများပါဝင်သည့်စာကြမ်းများမှာ ထိုစဉ်က၎င်း၏တီထွင်ဖန်တီးအားထုတ်မှုများပင်ဖြစ်ကြသည်။ အထက်ပါလက်ရာများကို တော်ကီးန်သေဆုံးပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။{{sfn|Rateliff|John D|2007|p=xxx–xxxi}} W. H. Auden ဆီသို့ရေးသော ၁၉၅၅-စာတစ်စောင်တွင် တော်ကီးန်သည် ၁၉၃၀ခပ်စောစောကာလများ၌ ဟော့ဘစ်ဇာတ်လမ်းကို ပထမရက်မှစရေးထားသော စာရွက်စာတမ်းများကို ပြန်လည်စုဆောင်းခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထို ၁၉၃၀ နှစ်များသည် ကျောင်း၏ထောက်ခံစာများကို အမှတ်ပေးပြုလုပ်နေရသော ကာလလည်းဖြစ်သည်။ ထိုစဉ် စာရွက်အလွတ်တစ်ခုတွေ့သွားသည်။ ရုတ်တရက် ဤသို့စရေးတော့သည်။ " '''မြေကြီးထဲက အပေါက်လေးတစ်ခုထဲတွင် ဟော့ဘစ်တစ်ဦးနေလေသည်။''' " ၁၉၃၂နှောင်းပိုင်းလောက်တွင် ထိုဇာတ်လမ်းကို အပြီးသတ်နိုင်ခဲ့ပြီး C. S. Lewis အပါအဝင် မိတ်ဆွေတချို့ကို ထိုစာကြမ်းငှားခဲ့သည်။{{sfn|Carpenter|1977|page=181}} ထို့နောက် ၎င်းကျောင်းသူတစ်ဦး Elaine Griffiths ကိုလည်းငှားခဲ့သေးသည်။{{sfn|Carpenter|1981|page=294}} ၁၉၃၆ခု George Allen & Unwin စာပေတိုက်မှ ဝန်ထမ်းတစ်ဦးဖြစ်သူSusan Dagnall က အောက်စဖို့ဒ်ရှိ Griffiths ထံသို့ အလည်သွားရာ ပြောသံကြားရသည်မှာ Griffiths က Dagnall အားထိုစာကြမ်းငှားခဲ့သည်{{sfn|Carpenter|1981|page=294}} (သို့) တော်ကီးန်ထံမှ ငှားရန်ဖြစ်သည်။{{sfn|Carpenter|1977|page=184}} ယင်း၌ Dagnall က အံ့အားသင့်သွားပြီး ထိုစာအုပ်ကို Stanley Unwin အားပြကြည့်ခဲ့မိပြီး Unwin ၏ (၁၀)နှစ်သာရှိသေးသော သားလေး Raynerက ဝေဖန်ခဲ့ရာ ထိုကလေးအမြင်၏ ကောင်းသောဝေဖန်မှုများကပင် ထိုစာပေတိုက်၏ စာအုပ်ထုတ်ရန်ဆုံးဖြတ်ချက်ကိုဖြစ်စေခဲ့သည်။{{sfn|Carpenter|1977|page=192}} ===ဇာတ်လမ်းအပြင်အဆင်=== စာအုပ်အပေါ်ဖုံးတွင်ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်းဆိုလျှင် ဟော့ဘစ်ဇာတ်လမ်းတည်ဆောက်ပုံမှာ နာမည်ပေးထားခြင်းမရှိသေးသောစိတ်ကူးယဉ်ကမ္ဘာတစ်ခု၏ "ဟိုးရှေးရှေးတုံးက" (တိုက်ရိုက်ဆိုရလျှင် ကမ္ဘာမြေပေါ် လူသားမရှိသေးဘဲ နတ်တို့သာကြီးစိုးနေသောခေတ်) ဆိုသောခေတ်နှင့် လူသားတို့ကြီးစိုးလာသောခေတ် ကြားကာလတွင် ဇာတ်အိမ်တည်သည်။{{sfn|Tolkien|1937|loc=Inside dustjacket, first flap}} စာအုပ်ဖုံးနှင့်ကပ်လျှက် စာရွက်နေရာ၌ မြေပုံဆွဲထား၏ ယင်းမြေပုံတွင် အနောက်ဘက်ကို ''အနောက်ဘက်ကုန်းမြေ''(Western Lands)၊ အရှေ့ဘက်ကို အရိုင်းမြေ(Wilderland)ဟုခေါ်ဝေါ်သည်။ မူလအစ ကမ္ဘာမြေကြီးသည် အရာရာပြည့်စုံနေသည်။ သို့သော် ''[[လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင်]]''ကိုစတင်ဖန်တီးသောအခါ ၎င်းသည် တသီးတသန့်အားဖြင့် ဆယ်စုနှစ်များစွာချီ၍လုပ်ဆောင်နေသော ''တော်ကီးန်းဂန္ဓဝင်စာပေ''(Tolkien's legendarium) အမျိုးအစားထဲသို့ ယခုဇာတ်လမ်းများကို သွတ်သွင်းရန်ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ''ဟော့ဘစ်'' နှင့် ''လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင်''သည် (Arda (Tolkien)) ဟုခေါ်တွင်သည့် ကမ္ဘာကြီးထဲကအစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော ''အလယ်ပိုင်းကမ္ဘာမြေ'' (Middle Earth) တတိယခေတ်၏ အဆုံးသတ်အပိုင်းများဖြစ်လာသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ''လင်းလက်နေသော ရတနာသုံးသွယ်''(The Silmarillion)နှင့် ၎င်းကွယ်လွန်ပြီးမှထွက်ရှိလာသောလက်ရာများကို အစောပိုင်းခေတ်များ (ပထမခေတ်၊ဒုတိယခေတ်စသည်)၏ ဇာတ်လမ်းများအနေဖြင့်ထုတ်ဝေခဲ့လေသည်။ ===တော်ကီးန်းအပေါ်လွှမ်းမိုးမှုများ=== တော်ကီးန်အပေါ် အကြီးမားဆုံးလွှမ်းမိုးမှုတစ်ခုကား ၁၉ရာစု အနုပညာလက်ရာပစ္စည်းများနှင့်ပတ်သက်၍ အလွန်နှံ့စပ်သူ ဝီလီယံ မောရစ်(William Morris) ပင်ဖြစ်သည်။ မောရစ်၏ ယေဘုယျစာပေဟန်၊ လက်ရာများကိုချဉ်းကပ်၍ ၎င်း၏မေတ္တာဖွဲ့စကားပြေ၊ ကဗျာများကို အတုခိုးချင်သောဆန္ဒရှိ၏။{{sfn|Carpenter|1981|p=7}} ရှုမျှော်ခင်းတစ်ခုအားပျက်ဆီးစေခြင်းအဖြစ် ဖော်ကျူးရာ၌ ''နဂါးကြီး စမောက်ဂ်၏ အကျည်းတန်နယ်မြေ'' (The Desolation of Smaug) ဆိုသော စကားစုသည် မောရစ်ထံမှ ချေးငှားယူထားသော သီးသန့်တန်ဆာဆင်စကားစုတစ်ခုဟု မှတ်သားပြုခဲ့ကြသည်။{{sfn|Rateliff|2007|page= vol.2 p.485}} တော်ကီးန်က ၎င်းငယ်စဉ်အချိန်ကောင်လေးတစ်ယောက်အဖြစ် Samuel Rutherford Crockett ၏ သမိုင်းဝင်ဝတ္ထု 'The Black Douglas' က သူ့ကို စိတ်ပါဝင်စားစေခဲ့ကြောင်းနှင့် ထိုဝတ္ထုထဲပါ ဗီလိန်ဇာတ်ကောင် Gilles de Retz ကိုအခြေခံ၍ အောက်လမ်းမှော်ဆရာ ဆော်ရွန်ကို ဖန်တီးသည်။ ({{sfn|Lobdell|2004|p=6}}ကိုမှီ၍ {{sfn|Carpenter|1981|p=391}} ကိုးကား) ဟော့ဘစ်နှင့် [[လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင်]] နှစ်ခုစလုံးမှ အဖြစ်အပျက်သည် ဝတ္ထု၏ နောက်ခံစကားပြောပုံစံ၊ ရေးဟန်တို့ တူညီကြလေသည်။{{sfn|Tolkien|1988|p= 150}} ထိုခြုံငုံမိသောရေးဟန်များနှင့် နိမိတ်ပုံများသည် တော်ကီးန်အပေါ်လွှမ်းမိုးမှုတစ်ခုပါဟု ညွှန်းဆိုယူဆကြသည်။{{sfn|Lobdell |2004|pp=6–7}} ဟော့ဘစ်ထဲ၌ သရုပ်ဖော်ထားသော ဂေါ်ဘလင်များသည် အထူးသဖြင့် 'George MacDonald' ၏ 'The Princess and the Goblin' စာအုပ်မှ လွှမ်းမိုးမှုပင်ဖြစ်ပေသည်။<ref>{{harvnb|Tolkien|2003|pages=108}}</ref> သို့သော်လည်း MacDonald သည် ဇာတ်ကောင်တစ်ကောင်ခြင်း၊ ဇာတ်လမ်းအခန်းများကို ပုံဖော်သည်ထက်ပို၍လေးနက်စွာ တော်ကီးန်အပေါ်လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ MacDonald ၏ စာအုပ်များသည် တော်ကီးန်၏ ခရစ်ယာန်ယုံကြည်မှုအဝန်းအဝိုင်းထဲရှိ စိတ်ကူးယဉ်ကဏ္ဍအပေါ် တွေးတောခြင်းကို ပုံဖော်စေရန်အကူအညီပေးနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{harvnb|Drout|2007|pages=399–400}}</ref> [[File:Jules verne cryptogramme.png|thumb|ပြင်သစ်စာရေးဆရာVerne ၏ ''Journey to the Center of the Earth'' စာအုပ်မှ ကုတ်ပုံစံဖြင့်ရေးထားသော ရှေးဟောင်းစာသား]] တော်ကီးန်စာပေနှင့်ပတ်သက်သော ပညာရှင် Mark T. Hooker က ''ဟော့ဘစ်'' နှင့် စာရေးဆရာ Jules Verne ၏ ''ကမ္ဘာမြေအလယ်ဆီသို့'' (Journey to the Center of the Earth) များကြား ရှည်လျှားသော နှိုင်းယှဉ်ချက်အတွဲများကို စာရင်းဇယားပြုစုခဲ့ဖူးသည်။ တစ်ခြားသောအကြောင်းအရာများကြား၌ ထိုစာရင်းထဲတွင်ပါဝင်သည်မှာ ဖွက်ထားသောရှေးဟောင်းစာသားများနှင့် စွန့်စားခန်းထွက်သူများကို လမ်းညွှန်ပေးသော ကောင်းကင်၊ နေ၊ လ၊ နက္ခတ်ကိုက်ညီမှုများဖြစ်ကြသည်။ (မှတ်ချက် -ဟော့ဘစ်တွင် လျှို့ဝှက်တံခါးပေါက်ကို ရှေးဟောင်းစာတစ်မျိုးဖြင့်ရေး၍ လပေါ်မူတည်သည့် အချိန်ကာလတစ်ခု၌သာဖတ်နိုင်ခြင်း)<ref>{{Cite book| last = Hooker | first = Mark | title = The Tolkienaeum: Essays on J.R.R. Tolkien and his Legendarium | publisher = Llyfrawr | pages = 1–12 | isbn = 978-1499759105 | year = 2014 }}</ref> တော်ကီးန်သည် သူ့၏ပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ဂျာမန်နစ် ဝေါဟာရဗေဒ ကိုစိတ်ပါဝင်စားမှု၊ ဘဝတစ်လျှောက်လုံး နော့စ်ပုံပြင်များနှစ်သက်မှုကို ထင်ဟပ်စေရင်း [[နော့စ်ဒဏ္ဍာရီ]] (Norse mythology) သည် ၎င်းလက်ရာများအပေါ်များစွာလွှမ်းမိုးထားလေသည်။<ref name="LAZO">{{cite book|last=Lazo |first=Andrew |year=2008 |chapter=Gathered Round Northern Fires | pages= 191–226 |editor-last=Chance |editor-first=Jane |title=Tolkien and the Invention of Myth: A Reader |publisher=University Press of Kentucky |isbn=978-0-8131-2301-1}}</ref> ''ဟော့ဘစ်''ဝတ္ထုသည်လည်း ဥရောပမြောက်ပိုင်းမှ စာပေ၊ ဒဏ္ဍာရီလာများ၊ ဘာသာစကားများ၏ လွှမ်းမိုးမှုများရှိသည်မှာ အမှန်ပင်ဖြစ်သည်။{{sfn|Sullivan|1996|p=309-310}} အထူးသဖြင့် ရှေးဟောင်းနော့စ်ဘာသာမှ ကဗျာစာပေများဖြစ်သော [[အက်ဒါ ကဗျာလင်္ကာ]]၊ [[အက်ဒါ စကားပြေ]] တို့ဖြစ်ကြသည်။ သာဓကပြရလျှင် ဇာတ်ကောင်နာမည်များ <ref name="GMC-HOBBIC">{{Harvnb|Drout|2007|pp=469–479}}</ref>ဖြစ်သည့် ဖီလီ(Fili)၊ ကီလီ(Kili)၊ အွိုင်(Oin)၊ ဂလွိုင်(Gloin)၊ ဘီဖာ(Bifur)၊ ဘိုဖာ(Bofur)၊ ဘွန်ဘာ(Bombur)၊ ဒိုရီ(Dori)၊ နိုရီ(Nori)၊ ဒွါလင်(Dwalin)၊ ဘာလင်(Balin)၊ ဒိန်း(Dain)၊ နိန်း(Nain)၊ သော်ရင် အုတ်ကန်ရှီးလ်ဒ်(Thorin Oakenshield)၊ ဂန်ဒက်ဖ်(Gandalf) (ဤအမည်များသည် ရှေးဟောင်းနော့စ်မှအမည်များဖြစ်သည့် ''Fíli'', ''Kíli'', ''Oin'', ''Glói'', ''Bivör'', ''Bávörr'', ''Bömburr'', ''Dori'', ''Nóri'', ''Dvalinn'', ''Bláin'', ''Dain'', ''Nain'', ''Þorin Eikinskialdi'' နှင့် ''Gandálfr'' တို့မှဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။)<ref>{{harvnb|Rateliff|2007|page= vol.2 p.866–871}}</ref> နာမည်များသည် ရှေးဟောင်းနော့စ်မှဖြစ်သည်ဟုဆိုနိုင်စဉ် တစ်ဖက်တွင်လည်း ဒွာ့ဗ်လူပုဇာတ်ကောင်များမှာ Brothers Grimm စုစည်းထားသော ''စနိုးဝိုက်''၊ ''စနိုးဝိုက်နှင့်နှင်းဆီနီ''(Snow-White and Rose-Red)စသော မိရိုးဖလာနတ်သား/သမီးပုံပြင်များနှင့်တိုက်ရိုက်ပို၍ပတ်သက်နေသည်။<ref>{{harvnb|Tolkien|2003|pages=78}}</ref> တော်ကီးန်သရုပ်ဖော်ထားသော 'Misty Mountains'' နှင့် ''Bag End'' စသောနာမည်များသည် ရှေးဟောင်းနော့စ်ဇာတ်လမ်းကြီးများမှ အမည်များကို ပဲ့တင်ထပ်စေခဲ့သည်။<ref name="Solopova 21-22">{{Harvnb|Solopova|2009|pages=21–22}}</ref> ဒွာ့ဗ်များနှင့် ခင်မင်ရင်းနှီးသော ကျီးကန်းများ Roäc နာမည်သည်လည်း ရှေးဟောင်း နော့စ်မှဆင်းသက်လာသည်။<ref name="Fisher">{{cite journal | last =Fisher | first =Jason |date=March 2008 | title =The History of the Hobbit (review) | journal=Mythlore | issue =101/102 | url =http://www.mythsoc.org}}</ref> သို့သော် ၎င်းတို့၏ ငြိမ်းချမ်းသောဇာတ်ရုပ်ကား ရှေဟောင်းနော့စ်၊ ရှေးဟောင်းအင်္ဂလိပ်စာမှ အသေကောင်စားသောငှက်များနှင့်ကားမတူ။<ref>{{harvnb|St. Clair|2000|loc=p. 39. "Unlike the raven servants of the god of war, Roac is against war with the men of Dale and the Elves. Further, the birds carry the good news of Smaug's fall over the countryside. In The Hobbit, they do not function as scavengers after battle as ravens usually do in medieval Norse and English works."}}</ref> တော်ကီးန်သည် ရသ သဘောအတွက် သမိုင်းဆိုင်ရာရင်းမြစ်များကို အပေါ်ယံလောက်ယူခြင်းမျိုးမဟုတ်ပါ။ ရှေးသုံးဟန်၊ ခေတ်သုံးဟန်များ ယှဉ်တွဲခိုင်းနှိုင်းများကို ''ဟော့ဘစ်''စာအုပ်၌ ဖော်ထုတ်ထားသော အဓိကအကြောင်းအရာများဖြစ်သည်ဟု စာရေးဆရာ 'Shippey'က ထိုသို့မြင်သည်။{{sfn|Shippey|2001|p=41}}မြေပုံများကို ရှေးဟောင်းစာပေဇာတ်လမ်းတွဲကြီးများ (saga literature ) ၌ရော ''ဟော့ဘစ်'' ၌ရော ထည့်သွင်းထားသည်။<ref name="Solopova 21-22"/> စာရေးဆရာ၏ ရေးသားချက်တချို့တွင် အန်ဂလိုဆက်ခ်ဆန်ရှေးဟောင်းစာများ (Anglo-Saxon runes) ပေါင်းစပ်ထားကာ အဆိုပါစာများမှာ ဂျာမန်ရှေးဟောင်းစာ အက္ခရာများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်မှီငြမ်းပုံဖော်ထားခြင်းလည်းဖြစ်ပေသည်။ ရှေးဟောင်းအင်္ဂလိပ်စာပေ အထူးသဖြင့် ''ဘိုးဝု(ဖ်)''(Beowulf) မှ အကြောင်းအရာများသည် ဘီလ်ဘို ခြေချမိခဲ့သော ရှေးဟောင်းကမ္ဘာကိုပုံဖော်ပေးသည်။ ''ဘိုးဝု(ဖ်)''စာပေပညာရှင် တော်ကီးန်သည် ဟော့ဘစ်အတွက် ၎င်းတန်ဖိုးအထားဆုံးရင်းမြစ်များကြား၌ ဤဘိုးဝုဖ်ကဗျာရှည်ကြီးကိုလည်း ထည့်သွင်းခဲ့ပေသည်။<ref name="Carpenter 1981 page=31">{{harvnb|Carpenter|1981|page=31}}</ref> အသိဉာဏ်ရှိပြီး အလွန်တရာဆိုးရွားသည့် နဂါးကြီး အပါအဝင် ဘိုးဝု(ဖ်)မှ အခြေခံအကြောင်းတချို့ကို ယူငင်သုံးဆွဲသည်။<ref name="Steele">{{cite journal | last =Steele | first =Felicia Jean | year =2006 | title =Dreaming of dragons: Tolkien's impact on Heaney's Beowulf | journal =Mythlore | issue =95/96 | url =http://dc.swosu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1294&context=mythlore|accessdate=3 December 2017}}</ref> ဥပမာ နဂါးကြီးက ကျူးကျော်သူများကို အနံ့ခံရန် လည်ပင်းဆန့်သည့်အချိန်ကဲ့သို့သော ဟော့ဘစ်မှ ဖော်ပြချက်တချို့သည် စကားအသုံးအနှုံးအနည်းအပါးပြောင်းလဲထားကာ ဘိုးဝု(ဖ်)မှ တိုက်ရိုက်ယူငင်ထားသည့်ပုံပင်ဖြစ်၏။<ref>{{cite book | last=Faraci | first=Mary | editor-first=Jane | editor-last=Chance | title=Tolkien the Medievalist | url=https://archive.org/details/isbn_9780415289443 | publisher=Routledge |year=2002 | pages=[https://archive.org/details/isbn_9780415289443/page/58 58]–59 | chapter='I wish to speak' (Tolkien's voice in his Beowulf essay) | isbn=978-0-415-28944-3 }}</ref> ထိုနည်းတူစွာ တော်ကီးန်၏ သားရဲတွင်း (နဂါးကြီးနေသည့်နေရာ သားရဲတွင်း) ရေးသားချက်သည် ဘိုးဝု(ဖ်)ထဲရှိ "ဖန်သားလျှို့ဝှက်ဥမှင်လှိုင်ခေါင်းမှတဆင့်ဝင်ရောက်" စသောအသုံးအနှုံးမျိုး၊ ဟော့ဘစ်ရှိ တခြားဇာတ်ကွက်ပါ အကြောင်းအရာများဖြစ်သည့် "ဘီလ်ဘိုကို ဂိုလမ်ကရော၊ နဂါးကြီး စမောက်ဂ်ကရော သူခိုး ဟုသုံးစွဲပုံ၊ စမောက်ဂ်၏ ရေကန်မြို့ကိုဖျက်ဆီးချင်သည့် စရိုက်များစသဖြင့် ဤအရာများသည် ဘိုးဝု(ဖ်)မှ ပြောင်းလဲယူငင်ထားခြင်းများဖြစ်သည်။<ref>{{Harvnb|Solopova|2009|page=37}}</ref> တော်ကီးန်သည် ၎င်းစိတ်မကျေနပ်ဟုထင်ရသော"ခွက်သူခိုး (cup-thief) နှင့် နဂါး၏ ဉာဏ်ရည်၊ စရိုက်စသော အသေးစိတ်အပိုင်းများ၌ ဘိုးဝု(ဖ်)၏ အစိတ်အပိုင်းများကို မွန်းမံသည်။<ref>{{cite book |last=Purtill | first=Richard L. |authorlink=Richard Purtill | title=Lord of the Elves and Eldils | publisher=Ignatius Press |year=2006 |pages=53–55 | isbn=978-1-58617-084-4 |url=}}</ref> နောက်ထပ် အင်္ဂလိပ်ရှေးဟောင်းရင်းမြစ်မှ လွှမ်းမိုးချက်တစ်ခုကား ရှေးဟောင်းစာများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ဓားများ၏ ပုံသဏ္ဌာန်များဖြစ်ကာ အက်လ်ဖ်များသွန်းလုပ်သည့် ဓားကိုသုံးရာတွင် ဘီလ်ဘိုသည် ၎င်း၏ပထမဆုံးအမှီခိုကင်း၍ သူရဲကောင်းပုံစံအသွင်းမျိုးရလေသည်။ အဆိုပါ ဓား ကို ''ဆူး'' (Sting) ဟုခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြင့် ဘီလ်ဘိုသည် ၎င်းကိုယ်တိုင်ရှာဖွေတွေ့ရှိသည့်ကမ္ဘာထဲသို့ ဝင်ရောက်ခြင်းကို အလေးပေးပြသနိုင်၍ ဘိုးဝု(ဖ်)၌တွေ့ရသည့် ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားထုံးစံ စသည်များကိုလက်ခံခဲ့သည်ကို ရှုမြင်နိုင်သည်။<ref>{{cite journal | last = McDonald | first = R. Andrew | first2 = K. S. | last2 = Whetter | year = 2006 | title = 'In the hilt is fame': resonances of medieval swords and sword-lore in J. R. R. Tolkien's The Hobbit and The Lord of the Rings | journal = Mythlore | issue = 95/96 | url = http://dc.swosu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1286&context=mythlore|accessdate=3 December 2017 }}</ref> ဤသို့ဖြင့် ဇာတ်ကွက်ပြောင်းလဲတိုးတက်လာမှုတွင် ဘီလ်ဘိုက နဂါးကြီးရတနာသိုက်မှ ခွက်တစ်ခွက်ခိုးယူကာ နဂါးကြီးကို အမျက်ချောင်းချောင်းထွက်စေသည့် ဇာတ်လမ်းအထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ကာသွားစေသည်။ ဤအကွက်မှာ ရိုးရာစကားပြောပုံစံမှ သတ်မှတ်ပေးထားသော လုပ်ဆောင်မှုမျိုးနှင့် ဘိုးဝု(ဖ်)ကို ပုံဖော်ထင်ဟပ်စေသည်။ တော်ကီးန်ရေးခဲ့သလို "အဲဒီခိုးတဲ့အခန်းက ဖြစ်လာတဲ့အခြေအနေများမှ သူ့အလိုလို (​ရှောင်လွှဲလို့လဲမရလောက်ဘဲ) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဤနေရာမှာ ဇာတ်ကိုအခြားနည်းဖြင့်ရေးရန်ခက်ခဲပါသည်။ ဘိုးဝု(ဖ်)ရေးတဲ့စာရေးဆရာလည်း ဒီလိုနေရာမှာ ဒီလိုပဲပြောဆိုမည်ဟုထင်ပါသည်။<ref name="Carpenter 1981 page=31"/> ရာဒါဂါ့စ် (Radagast) ဆိုသည့် မှော်ဆရာအမည်ကို ဆလပ်ဗ်နတ်ဘုရား 'Rodegast' မှယူသည်ဟု ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်လက်ခံအသိမှတ်ပြုကြသည်။<ref name="Orr, Robert 1994 p. 23">{{cite journal|last=Orr |first=Robert |title=Some Slavic Echos in J. R. R. Tolkien's Middle-earth |journal=Germano-Slavica |volume=8 |year=1994 |pages=23–34}}</ref> ဟော့ဘစ်ထဲရှိ ဒွာ့လူပုများအား သရုပ်ဖော်ကိုယ်စားပြုမှုကို တော်ကီးန်၏ သီးသန့်ဖတ်ထားသော [[ဂျူးဘာသာ#ဂျူးလူမျိုးနှင့် ဂျူဒါအစ်ဇင်အကြား ထူးခြားချက် |ဂျူးလူမျိုး]]များ၊ ၎င်းတို့သမိုင်းများနှင့်ပတ်သက်သည့် အလယ်ခေတ်စာများမှ လွှမ်းမိုးမှုရှိခဲ့သည်။<ref name="Rateliff page=79-80">{{harvnb|Rateliff|2007|pp=79–80}}</ref> အထီးကျန်တောင်ကြီးတွင် ၎င်းတို့၏ရှေးကတည်းကနေလာသော အမိမြေမှ နှင်ထုတ်ခံရခြင်း၊ ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှုများကိုထိန်းသိမ်းရင်း တစ်ခြားသောမျိုးနွယ်များကြား၌နေထိုင်ရခြင်းများနှင့်ပတ်သက်သော ဒွာ့ဗ်လူပုတို့၏ အကျင့်စရိုက်များ အားလုံးသည် အလယ်ခေတ်ဂျူးလူမျိုးပုံရိပ်များမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Rateliff page=79-80"/><ref name = "edwards">{{cite book|first=Owen Dudley |last=Edwards |authorlink=Owen Dudley Edwards |title=British Children's Fiction in the Second World War |url=https://archive.org/details/britishchildrens0000edwa |year=2008 |publisher=[[Edinburgh University Press]] |isbn= 978-0-7486-1651-0 |page=[https://archive.org/details/britishchildrens0000edwa/page/458 458]}}</ref> ထိုလူပုများ၏ စစ်လိုလားဟန်သဘာဝသည်လည်း ဟီဘရူးသမ္မာကျမ်းစာ (Hebrew Bible) ကို အခြေခံသည်။<ref name="Rateliff page=79-80"/> ဟော့ဘစ်ဝတ္ထုပါ ဒွာ့ဗ်လူပုများအတွက် တီထွင်ထားသော ပြက္ခဒိန်သည် ဆောင်းဦးနှောင်း၏ အစပိုင်း ဂျူးပြက္ခဒိန် (Jewish calendar in beginning in late autumn) ကိုရောင်ပြန်ဟပ်ညွှန်းနိုင်သည်။<ref name="Rateliff page=79-80"/> တော်ကီးန်က ထိုနှိုင်းယှဉ်ခြင်းကိုငြင်းဆိုသော်လည်း ဒွာ့ဗ်များသည် ဘီလ်ဘိုကို သာယာနေသောဘဝလေးထဲမှ ခေါ်ထုတ်သွားခြင်းကား ''ဂျူးများမရှိသော အနောက်လူမှုအဖွဲ့အစည်း၏ အရည်အသွေးကျဆင်းသွားခြင်း''ကို လှလှပပတင်စားချက် အဖြစ်မြင်နိုင်သည်။<ref name = "edwards" /> ===ထုတ်ဝေခြင်း=== လန်ဒန်မြို့ 'George Allen & Unwin Ltd.' က ဟော့ဘစ်ပထမအကြိမ်ထုတ်ဝေခြင်းကို ၂၁ စက်တင်ဘာ ၁၉၃၇တွင် စောင်ရေ၁၅၀၀ဖြင့် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ စိတ်အားထက်သန်လှသော သုံးသပ်ချက်များကြောင့် ဒီဇင်ဘာတွင်ရောင်းကုန်သည်။<ref>{{harvnb|Hammond|Anderson|1993|page=8}}</ref> ဤပထမအကြိမ်သည် တော်ကီးန်၏အဖြူအမဲသရုပ်ဖော်ပုံများ၊ ကိုယ်တိုင်ဆွဲမျက်နှာဖုံးဖြင့်ဖြစ်သည်။ ဘော်စတန်(Boston) ၊ နယူးယောက်ရှိ Houghton Mifflin စာပေက အမေရိကန်ထုတ်ဝေမူအဖြစ် ရိုက်နှိပ်ခြင်းကို စဆုံးလုပ်ဆောင်ကာ ၁၉၃၈ အစောပိုင်း၌ ဖြန့်ချိသည်။ သရုပ်ဖော်ပုံများမှ လေးပုံမှာ အရောင်ဖြင့်ဖြစ်သည်။ Allen & Unwin က ၁၉၃၇ နှစ်ကုန် ဒုတိယထုတ်ဝေခြင်းတွင် အရောင်သရုပ်ဖော်ပုံများ ပေါင်းစပ်ထည့်သည်။<ref>{{harvnb|Hammond|Anderson|1993|pages=18–23}}</ref> စာအုပ်မှာ လူကြိုက်များသော်လည်း ဒုကမ္ဘာစစ်အတွင်းနှင့် အပြီးကာလ ၁၉၄၉ထိ စက္ကူကို ခွဲတမ်းနှင့်သာရသဖြင့် Allen & Unwinက ထုတ်ဝေမူကို ရံဖန်ရံခါထိုကာလများ၌မရနိုင်ခဲ့ပေ။<ref name="Anderson 2003 page=22">{{harvnb|Tolkien|2003|page=22}}</ref> အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် နောက်ပိုင်းထုတ်ဝေမှုများအဖြစ် ၁၉၅၁၊ ၁၉၆၆၊ ၁၉၇၈၊ ၁၉၉၅ တွင် အသီးသီးထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။ ထိုအင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်ထုတ်ဝေမူများကို ထုတ်ဝေရေးတိုက်တချို့ဖြင့်ထုတ်ဝေခဲ့ကြ၏။ <ref name="Anderson 2003 page=384-386">{{harvnb|Tolkien|2003|page=384-386}}</ref> ထို့အပြင် ဟော့ဘစ်ကို ဘာသာစကားပေါင်း (၄၀) ကျော်ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့ကြပြီး တချို့သောဘာသာစကားများတွင် တစ်ကြိမ်ထက်မနည်း ထုတ်ဝေမှုများလည်းပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Anderson 2003 page=23">{{harvnb|Tolkien|2003|page=23}}</ref> ====ပြင်ဆင်စိစစ်တည်းဖြတ်ခြင်း==== ၁၉၃၇ ဒီဇင်ဘာတွင် ဟော့ဘစ်ထုတ်ဝေသူ Stanley Unwin က တော်ကီးန်ကို ဟော့ဘစ်နောက်ဆက်တွဲဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ် ရေးရန်တောင်းဆိုသည့်အခါ တော်ကီးန်က The Silmarillion စာမူကိုပေးခဲ့၏။ လူအများက လိုလားသည်မှာ ဟော့ဘစ်တို့အကြောင်း ယခုထက်ပိုသိချင်ကြဟု ယုံကြည်လျှက် အယ်ဒီတာများက ပယ်ချခဲ့သည်။<ref name="Carpenter 1977 page=195">{{harvnb|Carpenter|1977|page=195}}</ref> ''လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင်'' ဖြစ်လာမည့် ''ဟော့ဘစ်အသစ်''ဇာတ်လမ်းကို<ref name="Carpenter 1977 page=195"/> စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့ရာ ထိုအားထုတ်မှုလမ်းကြောင်းသည် မူရင်းစာသားအဆက်အစပ်များသာမက ဇာတ်ကောင် ''ဂိုလမ်'' ကိုပါ အများအပြားပြောင်းလဲခဲ့ရလေသည်။ ပထမအကြိမ်ထုတ်ဝေမူတွင် ဂိုလမ်သည် စကားထာဖွက်တမ်းနိုင်ကြေးအဖြင့် လက်စွပ်ကို လိုလိုလားလားလောင်းကြေးထပ်ကာ ဘီလ်ဘိုနှင့် အခင်မင်မပျက်ခွဲခွာခဲ့သည်။{{sfn|Tolkien|2003|p=120}} ဒုတိယမူတွင် ''တစ်ကွင်းတည်းသောလက်စွပ်''(One Ring) ၏အယူအဆသစ်၊ လက်စွပ်၏ညှို့ယူဖျက်ဆီးတတ်သော ဂုဏ်သတ္တိအပေါ် ရောင်ပြန်ဟပ်နိုင်စေရန် တော်ကီးန်က ဂိုလမ်သည် ဘီလ်ဘိုအပေါ်သို့ ပို၍ရက်စက်ကာ လက်စွပ်ပျောက်သည်ကိုသိလျှင် စိတ်ဂဏာမငြိမ် ကယောက်ကယက်ဖြစ်သွားသည်ဟု ပြုပြင်ယူသည်။ ထို့ပြင်ထားသောအဖြစ်သည် ဂိုလမ်၏ဆဲရေးကြိမ်စာတိုက်ခြင်းနှင့် ဤသို့အဆုံးသတ်လေသည်။ " သူခိုးကောင်၊ သူခိုး၊ သူခိုး.. ဘက်ဂင်ကောင်။ တို့တွေမုန်းတယ်၊ တို့တွေ ဒင်းကို မုန်းတယ်၊ တစ်သက်လုံး ဒင်းကို ငါတို့တွေမုန်းတယ်ဟေ့။" ဤအချက်ကား လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင်တွင် ဂိုလမ် ပါဝင်လာမှု၏ ရှေ့ပြေးနမိတ်ဆိုး ပြယုတ်ပင်ဖြစ်သည်။ ''လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင်''နှင့် ကိုက်ညီမည့်စာအုပ်ကို ထုတ်ဝေနိုင်စေရန်အလို့ငှာ ယခုလိုပြုပြင်ထားသော ''မှောင်ရိပ်ထဲက စကားထာ'' (Riddles in the Dark) အခန်းကို ထုတ်ဝေသူ Unwin ဆီသို့ပို့ခဲ့သည်။ သို့သော် နှစ်အတော်ကြာသည်အထိ ဘာမျှသတင်းစကားမကြားခဲ့ပေ။ အသစ်ထုတ်ဝေမည့် မူအသစ်အတွက် အကြမ်းလှိမ့်ထားသော စာမျက်နှာအရှည်ကို တော်ကီးန်ထံသို့ပို့ပေးခဲ့ရာ ၎င်းပို့ထားခဲ့သော စာသားများထည့်ထားခဲ့သည်ကို အံ့ဩဖွယ်တွေ့ခဲ့ရ၏။<ref>{{harvnb|Carpenter|1977|page=215}}</ref> ''လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင်''၌ ''စကားထာဖွက်တမ်း''အား ပထမမူ၌ လက်စွပ်၏ဩဇာကိုမခံနိုင်ပဲ ဘီလ်ဘိုကိုယ်တိုင် လုပ်ကြံဖန်တီးထားသော လိမ်စဉ်တစ်ခုဟု ရှင်းပြထားသော်လည်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသောထုတ်ဝေခြင်းများတွင် အစစ်အမှန်အဖြစ်အပျက်သဘောများ ပါဝင်လေသည်။<ref name = "prologue">{{cite book|last=Tolkien |first=J. R. R. |authorlink=J. R. R. Tolkien |origyear=1954 |title=The Fellowship of the Ring |series=[[The Lord of the Rings]] |location= Boston: [[Houghton Mifflin]] | year=1987|isbn=978-0-395-08254-6 |chapter=Prologue|title-link=The Fellowship of the Ring }}</ref> ထိုပြုပြင်မူသည် ဒုတိယအကြိမ်ထုတ်ဝေခြင်းဖြစ်ပြီး ၁၉၅၁၌ ယူကေ၊ ယူအက်စ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။<ref>{{harvnb|Tolkien|2003|pages=18–23}}</ref> နောက်ဆက်တွဲဇာတ်လမ်းအတွက် ဟော့ဘစ်၏ ယျေဘုယျသဘောကို ညှိရန်ကြိုးစားလျှက် ၁၉၆၀တွင် မူအသစ်ကို စတင်လုပ်ကိုင်သည်။ ဟော့ဘစ်စာရေးဟန်၏ ပေါ့ပေါ့ပါးပါး သွက်သွက်လက်လက်များ ပျောက်ဆုံးပြီဟု သွယ်ဝိုက်ပြောဆိုသော ဝေဖန်သံညံလာသောအခါ အခန်း(၃)၏ မူအသစ်ပြုပြင်ခြင်းလက်လျှော့ခဲ့ပေသည်။<ref>{{harvnb|Rateliff|2007|pages=781, 811–12}}</ref> Ace Books မှ ''လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင်''ကို မူပိုင်ခွင့်မရှိဘဲ အဖုံးပျော့ထုတ်ဝေခြင်းများရှိလာပြီးနောက် Houghton Mifflin နှင့် Ballantine Books တို့က တော်ကီးန်ကို ဟော့ဘစ်ပါ စာသားအသစ်ပြုလုပ်၍ အမေရိကန်မူပိုင်ခွင့်အသစ် ပြုလုပ်ရန်တောင်းဆိုခဲ့ရာ<ref>{{harvnb|Rateliff|2007|page=765}}</ref> ဤစာသားများသည် ၁၉၆၆ ထုတ် တတိယအကြိမ်ထုတ်ဝေခြင်းဖြစ်ခဲ့၏။ ဤအခွင့်အရေးကို လက်လွှတ်မခံဘဲ ''လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင်''နှင့် ထိုစဉ်ကထုတ်ဝေခြင်းမရှိသေးသည့် Quenta Silmarillion မှ စကြဝဠာသဘောများကို ပို၍နီးကပ်စေမည့် ဇာတ်လမ်းပုံစံကို ညှိယူခဲ့သည်။<ref>{{harvnb|Tolkien|2003|page=218}}</ref> ဤအသေးစားပြုပြင်မှုများ၌ ဥပမာအားဖြင့် ပအကြိမ်၊ ဒုအကြိမ်မူများတွင် အက်လ်ဖ်များကို Gnomes ဟု စာမျင်နှာ (၆၃)တွင်ခေါဝေါ်သုံးစွဲခြင်း{{sfn|Tolkien|1937|p=63}}{{sfn|Tolkien|1951|p=63}}ကို တတိယအကြိမ်၌ "High Elves of the West, my kin" ဟုခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။{{sfn|Tolkien|1966|p=62}} ယခင်က တော်ကီးန်သည် မျိုးရိုးမြင့်အက်လ်ဖ်များ (High Elves) ၏ ဒုတိယအနွယ် the Noldor or "Deep Elves" များနေရာ၌ ဂရိဘာသာ (''gnosis'' (knowledge)) မှဆင်းသက်သော gnome ကို ပညာရှိဆုံးအက်လ်ဖ်များအတွက် ကောင်းသည့်အမည်ဟု တွေးရင်းသုံးဆွဲခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ၁၆ရာစု ဆွစ်ပညာရှင် Paracelsus ဆီမှ ဆင်းသက်လာသော ဥယျာဉ်စောင့် လူပု (garden gnom) ဆိုသည့် ဝေါဟာရအသုံးများမှုကြောင့် ထိုစကားလုံးကို ပစ်ပယ်ခဲ့လေသည်။<ref>{{cite book |title= The History of Middle-earth: Vol 1 "The Book of Lost Tales 1"|last= Tolkien|first= Christopher |year=1983 |publisher=George Allen & Unwin |isbn=978-0-04-823238-0 |pages= 43–44}}</ref> "tomatoes"စကားလုံးကို "pickles" ဟုပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်သော်လည်း ၎င်းစာအုပ်ပါခေတ်နှင့်မကိုက်သည့် တချို့သောစကားလုံးများ clocks ၊ tobacco တို့ကို ဤအတိုင်းပင်သုံးဆွဲလေသည်။ ''လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင်'' ဝတ္ထု၌ "''မယ်ရီ'' က နျူမန်နောရီးယန်(Númenóreans)များသည် ဆေးရွက်ကြီး(tobacco)ကို အနောက်အရပ်မှ ယူဆောင်လာကြသည်" ဟုရေးသားခဲ့သည်။ ====စာရေးသူကွယ်လွန်ပြီးမှ ထုတ်ဝေခြင်းမူများ==== စာရေးဆရာကွယ်လွန်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း ''ဟော့ဘစ်''ကို စာသားများ၏ဖြစ်ပေါ်လာမှု၊ ပြင်ဆင်မှု၊ မှတ်ချက်ပြုမှုများနှင့် ထုတ်ဝေမှုနှစ်ကြိမ်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ''မှတ်ချက်သွင်းရေးသားထုတ်ဝေသော ဟော့ဘစ်'' စာအုပ် (The Annotated Hobbit) ၌ Douglas Anderson က ဝတ္ထုပါစာသားများဘေးတစ်လျှောက် သရုပ်ဖော်ပုံများ၊ မှတ်ချက်သွင်းရေးသားချက်များနှင့်အတူ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၂၀၀၇တွင် အပိုင်းနှစ်ပိုင်းဖြင့်ထုတ်ဝေသော ''ဟော့ဘစ်တို့သမိုင်းကြောင်း'' (The History of The Hobbit)ဘတွင် John D. Ratelif၏ အစောပိုင်း၊အလယ်ပိုင်း စာမူကြမ်းများကို အထောင်အပံ့ပေးထားပြီး ဘေးက တော်ကီးန်လက်ရာများကို မှတ်ချက်ပြုရေးသားမှုများပါဝင်သည်။ ====သရုပ်ဖော်ပုံနှင့် မျက်နှာဖုံးပုံစံ==== တော်ကီး၏ ပေးစာများ၊ ထုတ်ဝေသူမှတ်တမ်းများက စာအုပ်တစ်အုပ်လုံးတွင် သရုပ်ဖော်ပုံဆွဲရာ၌ ၎င်းမှာပါဝင်ခဲ့သည်။ [[File:Hobbit runes.png|alt=See caption.|thumb|"''ကာ့သ်''"ရှေးဟောင်းစာနှင့် တော်ကီးန်ကိုယ်တိုင်ခွဲဝေသတ်မှတ်ထားသော အင်္ဂလိပ်အက္ခရာတန်ဖိုးများ<ref>{{harvnb|Tolkien|2003|pages=378–379}}</ref> ထိုအရာများကို ဟော့ဘစ်စာအုပ်၏ မူရင်းသရုပ်ဖော်ပုံများနှင့် စာအုပ်ဒီဇိုင်းများအတွက် သုံးစွဲခဲ့သည်။]] တော်ကီးန်ဆိုပြုထားသော မြေပုံငါးပုံနှင့်ပတ်သက်၍ ဆွေးနွေးငြင်းခုံခဲ့ကြသည်။ ၎င်းက ''ဿရော်၏မြေပုံ'' (Thror's Map) ကို ရှေ့ဖုံးနှင့်တွဲလျှက်၊ လကြည့်စာ (moon letter- လအလင်းနှင့်မှ မြင်ရသောစာ) ကို နောက်ဖုံးနှင့်တွဲ၍ ထင်ထင်သာသာရှိစေရန် စာအုပ်ကို ထိုသို့ချုပ်စေချင်သည်။<ref name="Anderson 2003 page=22"/> နောက်ဆုံး၌ ကုန်ကျစရိတ်၊ မြေပုံ၏ အရိပ်ထင်မှုစသဖြင့် ထိုအခက်ခဲများကြောင့် ''ဿရော်မြေပုံ''၊''အရိုင်းနယ်မြေပုံ'' (Map of Wilderland) များကို စာအုပ်နောက်ပိုင်း၌သာ ချုပ်ခဲ့သည်။ အနက်ရောင်၊ အနီရောင်ဖြင့် မြေပုံနှစ်ခုလုံးကို ရိုက်နှိပ်ခဲ့၏။<ref>{{harvnb|Hammond|Anderson|1993|page=18}}</ref> နောက်ပိုင်း၌ အခက်ခဲတချို့ရှိသော်ငြားလည်း ထည့်ခဲ့သော ပုံများမှာ ''ဟော့ဘစ်တောင်ကုန်း: ဟော့ဘစ်တန် မှ ရေအိုင်ဖြတ်လမ်း''(The Hill: Hobbiton-across-the-Water) ၊ ''ထရိုးကောင်ကြီးများ'' (The Trolls) ၊ ''တောင်ကြားဖြတ်လမ်း'' (The Mountain Path) ၊ ''နှင်းမြူခိုးတောင်တန်းရိုးမကြီး အနောက်ဘက်မျက်နှာမူပုံ'' (The Misty Mountains looking West ) ၊ ''ဘီယောန်၏ အိမ်ခန်းမကျယ်'' (Beorn's Hall) ၊ ''အမှောင်လွှမ်းတောနက်'' (Mirkwood) ၊ ''အက်လ်ဖ်ဘုရင်၏ ဂိတ်တံခါးဝ'' (The Elvenking's Gate) ၊ ''ရေကန်မြို့'' (Lake Town) ၊ ''အထီးကျန်တောင် အရှေ့ဘက်တံခါးဝ'' (The Front Gate) ၊ ''ဘက်အန့်ဒ်က အခန်း'' (The Hall at Bag End) တို့ဖြစ်ကြသည်။ သရုပ်ဖော်ပုံတစ်ခုမှလွဲ၍ အားလုံးသည် စာမျက်နှာအပြည့်ဖြစ်ပြီး ''အမှောင်လွှမ်းတောနက်'' (Mirkwood) မှာ သီးသန့်ခွဲ၍ သရုပ်ဖော်မှုလိုအပ်ခဲ့သည်။<ref>{{harvnb|Hammond|Anderson|1993|pages=10–11}}</ref> စာအုပ်ဖုံးသရုပ်ဖော်ပုံအားဆွဲပေးရန်တောင်းဆိုရာ တော်ကီးန်က အကြိမ်အတော်လေးဆွဲပြီးနောက် အရောင်လေးရောင်သုံးသည်။ ထုတ်ဝေသူက ကုန်ကျစရိတ်ကိုငဲ့သောအားဖြင့် နေမှ အနီရောင်ကိုဖြုတ်၍ အနက်၊အပြာ၊ အစိမ်းသုံးရောင်ကို အဖြူခံတွင်သုံးခဲ့သည်။<ref name=Hammond12-13>{{harvnb|Hammond|Anderson|1993|pages=12–13}}</ref> ကွဲပြားသောထုတ်ဝေခြင်းများကို မတူညီသောနည်းလမ်းများဖြင့် သရုပ်ဖော်ခဲ့၏။ တချို့မှာ မူရင်းပုံစံကို အနည်းနဲ့အများလိုက်နာကြပြီး အထူးသဖြင့် ဘာသာပြန်မူတချို့တွင် တစ်ခြားသော ပန်းချီဆရာများက မှုန်းချယ်ထားလေသည်။ ၁၉၄၂ ကလေးများစာအုပ်အသင်း (The Children's Book Club) ၏ မူတွင် နည်းလမ်းမကျစွာဖြင့် မြေပုံမပါဘဲ တစ်ခြားသောပုံများကို အဖြူအမဲဖြင့် ရိုက်နှိပ်ခဲ့သည်။<ref name="cbc">{{cite book | last=Tolkien | first=J. R. R. | title=The Hobbit | publisher=The Children's Book Club | location=London | year=1942}}</ref> ==စာပေအမျိုးအစား== အစားအသောက်တိုတိုထွာထွာမက်မော၍ လူ့ကျင့်ဝတ်အရ မပြတ်မသားဖြစ်နေရှာသော ဘီလ်ဘို၊ ထိုကဲ့သို့သောဇာတ်ကောင်များကို ကလေးများက စာနာ နားလည်ပေးနိုင်သည်။ ထိုသို့ဇာတ်ကောင်မျိုးကို ဟော့ဘစ်က ယူငင်သုံးစွဲထား၏။ နောက်ထပ်အနေဖြင့် ဇာတ်လမ်းကိုသိသောကြားလူ (omniscient narrator) တစ်ဦးက ပြန်လည်ပြောပြသည့် "ဇာတ်ကြောင်းပြန် နမူနာပုံစံ" (narrative models) မျိုး ကလေးစာပေတွင်ရှိ၏။ ထိုပုံစံမှ ဇာတ်လမ်းအချိတ်ဆက်သဘောကို ဟော့ဘစ်ဝတ္ထုက ယူငင်သုံးစွဲထားသည်။ ဝတ္ထုပါစာသားများမှာ ''ဇာတ်လမ်းပါအချိန်'' နှင့် ''ဇာတ်လမ်း၏တိုးတက်လာမှု'' ကြားရှိ ဆက်နွယ်မှုကို အလေးပေးရေးသားသည်။ ထိုစာသားများကပင် ဝတ္ထုထဲကနယ်မြေဒေသ၏ "လုံခြုံနွေးထွေးခြင်း"အား "အန္တရာယ်ရယ်ရှိခြင်း"နှင့် သိသိသာသာကွဲပြားသွားစေသည်။ ''ဘစ်လ်ဒ်ဒွန်းရိုမားန်''(Bildungsroman) ဟုခေါ်သော ကလေးပညာပေးစာပေအမျိုးအစားပုံစံ "အိမ်-စွန့်စား-အိမ်" (home-away-home) ဟူသည့် ဇာတ်ကွက်အတိုင်း<ref>{{cite book |title=Exploring Children's Literature: Teaching the Language and Reading of Fiction|last=Gamble |first=Nikki |author2=Yates, Sally |year=2002 |publisher=Sage |url= |isbn= 978-0-7619-4046-3 |page=43 }}</ref> လုံခြုံခြင်း၊ အန္တရာယ်ရှိခြင်း နှစ်ခုစလုံးမှာ ကလေးများအတွက်ရည်ရွယ်ထားသော အဓိကအချက်များပင်ဖြစ်သည်။<ref name="Poveda">{{cite journal |last= Poveda |first=Jaume Albero |year=2003–2004 |title=Narrative Models in Tolkien's Stories of Middle-earth |journal=Journal of English Studies |volume=4 |pages=7–22 |url=http://dialnet.unirioja.es/servlet/fichero_articulo?codigo=1975822&orden=74928 |format=PDF |accessdate=9 July 2008 }}</ref> စာဖတ်သူကိုတိုက်ရိုက်ရည်ညွှန်းသည့် ဇာတ်ကြောင်းပြန်ပြောသည့် သွင်ပြင်ကို တော်ကီးန်က မနှစ်သက်ပါဟု နောက်ပိုင်းတွင်အခိုင်အမာဆိုခဲ့သော်လည်း <ref>{{harvnb|Carpenter|1977|page=193}}</ref> ထိုနောက်ခံဇာတ်ကြောင်းပြန်ဆိုသည့် အသံ(ပုံစံ)ကပင် ဝတ္ထု၏ကြီးကြယ်သည့်အောင်မြင်မှုဖြစ်သွားစေသည်။<ref>{{harvnb|Rateliff |2007|p=64}}</ref> အက်မာ အို ဆူလစ်ဗန် (Emer O'Sullivan) က သူမ၏ ကလေးစာပေနှိုင်းယှဉ်မှုတွင် ဤသို့မှတ်ချက်ပြုထားသည်။ " ဂျော့စတိန်းဂါးဒါ (Jostein Gaarder) ၏ ဆိုဖီကမ္ဘာ (Sophie's World - ၁၉၉၁) ၊ ဂျေကေရိုးလင်း၏ [[ဟယ်ရီပေါ်တာ]]ဇာတ်လမ်းတွဲများနှင့်တကွ ခေတ်ရေစီးကြောင်းစာပေထဲသို့ လက်ခံထားသော အနည်းငယ်သာရှိသည့်ကလေးစာပေများထဲက တစ်ခုကား "ဟော့ဘစ်''ဖြစ်သည်။ "<ref>{{cite book |title=Comparative Children's Literature |url=https://archive.org/details/comparativechild00osul |last=O'Sullivan |first=Emer |year=2005 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-30551-8 |page=[https://archive.org/details/comparativechild00osul/page/n29 20] }}</ref> တော်ကီးန်က ဟော့ဘစ်ကို မိရိုးဖလာပုံပြင်အဖြစ်ရည်မှန်းပြီး ကလေးများကိုရည်ညွှန်းသည့် ရေးဟန်ဖြင့် ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။<ref>{{harvnb|Carpenter|1981|page=159}}</ref> သို့သော် နောက်တွင် ၎င်းက ဤစာအုပ်မှာ ကလေးများအတွက်သီးသန့်ရေးခဲ့ခြင်းမဟုတ်ဘဲ [[ဒဏ္ဍာရီ]]၊ ရာဇဝင်ကိုစိတ်ဝင်စားမှုမှ ဖန်တီးခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်းပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/waroffantasyworl0000samm|title=War of the Fantasy Worlds: C.S. Lewis and J. R. R. Tolkien on Art and Imagination |first=Martha C. |last=Sammons |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2010 |isbn=978-0-313-36282-8 |page=[https://archive.org/details/waroffantasyworl0000samm/page/6 6]}}</ref> စာအုပ်ကို မူလဝေဖန်သုံးသပ်မှုများကလည်း မိရိုးဖလာပုံပြင်အဖြစ်သတ်မှတ်ရည်ညွှန်းကြသည်။ သို့ရာတွင် 'The Oxford Companion to Fairy Tales' ထဲ၌ ရေးသားသော Jack Zipes က ဘီလ်ဘိုသည် မိရိုးဖလာပုံပြင်ဇာတ်ကောင်မျိုးနှင့် အံမဝင်ပါဟုပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name="zipes">{{cite book|title=The Oxford Companion to Fairy Tales |last=Zipes |first=Jack |authorlink=Jack Zipes |year=2000 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-860115-9 |page=[https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000zipe/page/525 525] |url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000zipe/page/525 }}</ref> ဤစာအုပ်(ဝတ္ထု)ကို စိတ်ကူးယဉ်ဝတ္ထု (fantasy novel) ဟုသာ မကြာခဏဆိုသလိုခေါ်ဆို၍ ဈေးကွက်တွင်ရောင်းချကြသည်။ တော်ကီးန်းအား လွှမ်းမိုးနိုင်၍ စိတ်ကူးယဉ်အခြေခံ အကြောင်းခြင်းရာများပါဝင်သော စာအုပ်နှစ်အုပ်မှာ ဂျေ အမ် ဘဲရီး (J. M. Barrie) ၏ ''ပီတာပန်နှင့် ဝမ်ဒီ'' (Peter Pan and Wendy) ၊ ဂျော့ မက်ခ်ဒေါ်နယ် (George MacDonald) ၏ ''မင်းသမီးလေးနှင့် ဂေါ်ဘလင်'' (The Princess and the Goblin) တို့ဖြစ်၍ ဟော့ဘစ်ကိုလည်း ကလေးစာပေအဖြစ်ပင် မူလကတည်းကခွဲခြားသတ်မှတ်ထား၏။<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/childrensliterat0000hunt|page=[https://archive.org/details/childrensliterat0000hunt/page/173 173] et seq |title=Children's Literature |first=Peter |last=Hunt |first2=Tristram |last2=Hunt |publisher=John Wiley & Sons |year=2000 |isbn=978-0-631-21141-9}}</ref><ref>{{cite book|title=Klassiker der Kinder- und Jugendliteratur [The Classics of Children's and Juvenile Literature]|first=Bettina |last=Kümmerling-Meibauer |language=German |publisher=Metzler |year=1999 |isbn=978-3-476-01235-7 |pages=1078–1079 |volume=2 volumes set}}</ref> ထိုစာပေအမျိုးအစားနှစ်ခုမှာ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ချိတ်ဆက်နေပါသည်။ သို့အတွက်ကြောင့် high fantasy ဟုခေါ်တွင်သော ပိုမိုကျယ်ပြန့်သည့် စိတ်ကူးယဉ်စာပေ၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များတွင် စာရေးဆရာ L. Frank Baum နှင့် Lloyd Alexander ကဲ့သို့သော ကလေးစာပေစာအုပ်များပါဝင်သလို အရွယ်ရောက်သူများအတွက် စာပေဟု ယူဆကြသော Jonathan Swift ၊ Gene Wolfe တို့၏ လက်ရာများလည်းပါဝင်သည်။ ဟော့ဘစ်ကို နှစ်ဆယ်ရာစု၏ ကလေးများအတွက်ရေးသားသော စိတ်ကူးယဉ်စာပေ၏ ရေပန်းအစားဆုံးဝတ္ထုဟုခေါ်ဝေါ်ကြသည်။<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/essentialguideto00silv|url-access=registration|title=The Essential Guide to Children's Books and Their Creators |first=Anita |last=Silvey |publisher=Houghton Mifflin |year=2002 |isbn=978-0-618-19082-9 |page=[https://archive.org/details/essentialguideto00silv/page/448 448]}}</ref> ဆူလစ်ဗန်က ဟော့ဘစ်သည် high fantasy စာပေ တိုးတက်မှု၏ အရေးပါသောအဆင့်ဟု ချီးကျူးခဲ့လေသည်။ {{sfn|Sullivan|1996|p=309-310}} ==ရေးဟန်== တော်ကီးန်၏ စကားပြေအရေးအသားမှာ ရိုးစင်း၍ လွယ်ကူသည်။ ၎င်းစိတ်ကူးယဉ်ကမ္ဘာ၏ဖြစ်တည်မှုနှင့် အသေစိတ်များကို လက်တွေ့ကျသည့်နည်းလမ်းဖြင့် ဖော်ပြသည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း အကြောင်းရာအသစ်၊ ထူးထူးခြားခြားဇာတ်ကွက်များကို အမှတ်မထင်ပုံစံဖြင့် မိတ်ဆက်ပေးသည်။ ဤသို့လက်တွေ့ကျကျစာရေးဟန်သည် စာဖတ်သူများအား စိတ်ကူးယဉ်ကမ္ဘာ၏ အရှိတရားကိုယုံကြည်စေရန် မြှောက်ပင့်တိုက်တွန်းသည်ထက် စာဖတ်သူများကို ထိုစိတ်ကူးယဉ်ကမ္ဘာထဲသို့ သွတ်သွင်းပေးလိုက်သည်။ ဤစာရေးဟန်များကို Richard Adams ၏ Watership Down နှင့် Peter Beagle ၏ The Last Unicorn စာအုပ်များတွင်လည်းတွေ့နိုင်သည်။<ref>{{cite book |title=Other Worlds |url=https://archive.org/details/otherworldsfanta0000timm |last=Timmerman |first=John |year=1983 |publisher=Popular Press |isbn=978-0-87972-241-8 |page=[https://archive.org/details/otherworldsfanta0000timm/page/52 52] }}</ref> ဟော့ဘစ်ကို ရှင်းလင်းလွယ်ကူသော ဘာသာစကားတည်ဆောက်ပုံမျိုးဖြင့်ရေးသော်လည်း ဇာတ်ကောင်တစ်ကောင်ခြင်းစီ၏ လေသံမှာ သူ့နည်းသူ့ဟန်ဖြင့်ဖြစ်လေသည်။ ဇာတ်လမ်းကို စကားချပ်လေးများဖြင့် ဝင်ဝင်လာတတ်ပြီး ရံခါ၌ ဇာတ်အသွားအလာကို နှောက်ယှက်တတ်သော နောက်ခံပြောပြနေသူတွင် သူ့ကိုယ်ပိုင်ဟန်စကားအသုံးမျိုးပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ထိုစကားများသည် ဇာတ်ကောင်များ၏ ဝထ္ထုထဲတွင်သုံးနေသောစကားများနှင့် မတူဘဲကွဲပြားနေသည်။<ref>{{cite book|title=Book Notes: "The Hobbit" |last=Pienciak |first=Anne |year=1986 |publisher=Barron's Educational Series |isbn=978-0-8120-3523-0 |pages=[https://archive.org/details/jrrtolkienshobbi0000pien/page/36 36–39] |url=https://archive.org/details/jrrtolkienshobbi0000pien/page/36 }}</ref> ဇာတ်လမ်း၏ အခြေခံပုံစံမှာ စွန့်စားရှာဖွေခရီးစဉ်(quest)မျိုးပင် ဖြစ်၏။<ref>{{cite book|last=Auden |first=W. H. |authorlink=W. H. Auden |editor=Rose A. Zimbardo and Neil D. Isaacs |title=Understanding the Lord of the Rings: The Best of Tolkien Criticism |year=2004 |publisher=Houghton Mifflin |isbn=978-0-618-42251-7 |pages=[https://archive.org/details/isbn_9780618422517/page/31 31–51] |chapter=The Quest Hero |url=https://archive.org/details/isbn_9780618422517/page/31 }}</ref> ထိုအကြောင်းကို အပိုင်းလိုက် တင်ဆက်ထားသည်။ အရှေ့တခွင် အရိုင်းနယ်မြေ (Wilderland) တစ်လျှောက်၌ တွေ့ခဲ့ရသော သီးသန့်ဇာတ်ကောင်တစ်မျိုးဆီကို အခန်းတစ်ခန်း စီ၌ မိတ်ဆက်သည်။ စာအုပ်၏ အများစုသောအခန်းများမှာ ဤသို့ပင်ဖြစ်သည်။ တွေ့ရသော ထိုဇာတ်ကောင်များမှာ ဇာတ်လိုက်ဖြစ်သူကို ခင်မင်ကူညီသည်လည်းရှိသလို ခြိမ်းချောက်အန္တရာယ်ပေးသည်လည်းရှိ၏။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ယေဘုယျစာရေးဟန်ကား ပေါ့ပေါ့ပါးပါး သွက်သွက်လက်လက်ဖြစ်ပြီး သီချင်းများနှင့် ရယ်စရာဟာသများကို စာအုပ်အနှံထည့်ထားလေသည်။ ဥပမာ ထိုပေါ့ပါးသောရေးဟန်ကိုထိန်းထားသည့်အချိန်မှာ သော်ရင်နှင့် အဖွဲ့ကို ဂေါ်ဘလင်များက အောက်ဘက်နယ်မြေထဲသို့ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားစဉ် ဂေါ်ဘလင်များဆိုသောသီချင်းတစ်ပုဒ်ကား : {{quote box|width=30em|align=right|quote=Clap! snap! the black crack!</br> Grip, grab! Pinch, nab!</br> And down down to Goblin-town</br> You go, my lad!}} {{quote box|width=30em|align=right|quote=ဖြန်း! ဖျတ်! မဲမှောင်အနက် ခလွပ်!</br> ဗြစ် ခွပ်! ညစ် ညှပ်!</br> အောက် အောက် ဂေါ်ဘလင်မြို့တော် ဟိုးဘက်အောက်</br> မင်းတို့ သွားကွဲ့ ဟိုဘက်အောက်! </br> (သင့်သလိုဘာသာပြန်ထားခြင်း)}} ဤမြည်သံဆွဲသီဆိုခြင်းများသည် အန္တရာယ်မြင်းကွင်းကို ဟာသဖြင့် ရောယှက်စေ၍ သက်သာစေသည်။ တော်ကီးန်သည် ပူပန်ဖွယ်အခြင်းရာနှင်ဟာသကို မျှမျှတတသုံးစွဲနိုင်သည်။ သာဓကများကို ထရိုးကောင်ထွားကြီးများ၏ ပေါချာချာနိုင်ခြင်း၊ စကားကို ကာရံလိုလိုပုံစံဖြင့် ထူခြားသောလေယူလေသိမ်းဖြင့်ပြောဆိုခြင်းမျိုး (ကော့ခ်နီများအတိုင်း -Cockney{{efn|လန်ဒန်အရှေ့စွန်ပိုင်းနေသောသူများ၊ ကြားနေကြအင်္ဂလိပ်လေသံမျိုးဟုတ်ဘဲ တမူထူးခြားသောလေယူလေသိမ်းနှင့် စကားပြောတတ်သော လန်ဒန်အရှေ့ခြမ်းသားများ<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Cockney#Cockney_speech</ref>}}) နှင့် သော်ရင်တို့ကို ဖမ်းဆီးသူအက်လ်ဖ်များ အရက်သောက်မူးနေသည့်အခန်းများတွင် ဖော်ပြထားသည်။ <ref>{{cite book|last = Helms | first = Randel|title = Myth, Magic and Meaning in Tolkien's World. | publisher = Granada | year = 1976 | location = |p=45-55 |isbn = 978-0-415-92150-3|ref=harv}}</ref> ထူးဆန်းသည့် နယ်မြေများသို့ထွက်သည့်ခရီးစဉ်ကို ပြောပြသည့် ယေဘုယျပုံစံမှာ သွက်လက်ကာ ဤပုံစံသည် တော်ကီးန်အပေါ် စာပေအရ ဩဇာညောင်းခဲ့သော ဝီလီယန် မောရစ် (William Morris) ၏ ''အိုင်စလန်သားများ နေ့စဉ်ဖြစ်ပျက်မှတ်တမ်း''ကို ယူငင်ထားခြင်းဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်ပေ၏။<ref>{{cite journal | last =Amison | first =Anne | date =July 2006 | title =An unexpected Guest. influence of William Morris on J. R. R. Tolkien's works | journal =Mythlore | issue =95/96 | url =http://dc.swosu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1293&context=mythlore|accessdate=3 December 2017 }}</ref> ==ဆန်းစစ်ဝေဖန် လေ့လာခြင်း== ===အဓိကအကြောင်းအရာများ=== ဤဇာတ်လမ်းအဖို့ အဓိကဇာတ်ဆောင် ဘီလ်ဘို ဘက်ဂင်၏ ပြောင်းလဲတိုးတက်လာမှု၊ ရင့်ကျက်လာမှုတို့က အဓိကပင်ဖြစ်သည်။ ပြင်ပကမ္ဘာ၌ ရှင်းလင်းသည့်အမြင်၊ ခိုင်မာသောယုံကြည်မှုရရှိလာသောဘီလ်ဘို၏ ဤခရီးစဉ်စွန့်စားမှုသည် ရိုးရာစွန့်စားဇာတ်လမ်းအဖွဲ့ (traditional quest) မျိုးထက် ဘစ်လ်ဒ်ဂွန်းရိုမားန် (စာပေပုံစံတစ်မျိုး) နှင့် ပိုနီးကပ်သည်။<ref>{{Harvnb|Grenby|2008|p=98}}</ref>စာရေးဆရာ၏ ဒွာ့ဗ်လူပုများအဖမ်းခံရခြင်းဖြစ်စဉ်အပေါ် ဘီလ်ဘို၏ တိုးတက်လာမှုကို ကွဲကွဲပြားပြားဖော်ပြထားခြင်းနှင့်တကွ တဖြည်းဖြည်း ရင့်ကျက်စွမ်းဆောင်လာနိုင်ခြင်းများသည် ဆွစ်စိတ်ပညာရှင် ယွန်းငီးယန် (Jungian) ၏ ''သီးခြားတစ်ဦးခြင်းထင်ပေါ်မှု'' အယူအဆ (individuation) ကို ရောင်ပြန်ထင်ဟပ်စေသည်။<ref name="Matthews">{{cite book| author=Matthews, Dorothy | chapter=The Psychological Journey of Bilbo Baggins | title=A Tolkien Compass | pages=[https://archive.org/details/tolkiencompass00lobd/page/27 27–40] | publisher=Open Court Publishing | isbn=978-0-87548-303-0 | year=1975 | url=https://archive.org/details/tolkiencompass00lobd/page/27 }}</ref> ထို့ကြောင့်ပင် အစောပိုင်း၌ ဘီလ်ဘိုအပေါ် ဂန်ဒက်ဖ်၏ ထိန်းကျောင်းသူအဖြစ် ဩဇာသက်ရောက်ရှိပေလင့်ကစား တဖြည်းဖြည်းခြင်း အဖွဲ့အပေါ်ဦးဆောင်မှု ပခုံးပြောင်းယူသွားသည်မှာ ဘီလ်ဘိုပင်ဖြစ်၍ ထိုအချက်ကို ဒွာ့ဗ်လူပုများကလည်း အသာတကြည်လက်ခံကြသည်။<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/jrrtolkienmythmo0000purt|pages=[https://archive.org/details/jrrtolkienmythmo0000purt/page/67 67]–68 |title=J. R. R. Tolkien: Myth, Morality, and Religion |first=Richard L. |last=Purtill |authorlink=Richard Purtill |publisher=Ignatius Press |year=2003 |isbn=978-0-89870-948-3}}</ref> မြေအောက်ကမ္ဘာနှင့် ထိုအထဲမှ သူရဲကောင်းကား အံ့ဖွယ်ပစ္စည်းတစ်ခု (ဤနေရာ၌ လက်စွပ်နှင့် အက်လ်ဖ်များ၏ ဓား) အကူအညီဖြင့် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာကာ ၎င်း၏ပတ်ဝန်းကျင်ကိုလည်း အကျိုးရှိစေ၏။ ဤအခြင်းအရာများသည် ဂျိုးဇက် ကမ့်ဘဲလ် (Joseph Campbell) ဖော်ပြထားသလို "(ဇာတ်လမ်းပါဖော်ပြထားသော) ဘဝအစနှင့် အရွယ်ရောက်လာသောကောင်လေးတစ်ဦး" နှင့်စပ်လျဉ်းသော ဒဏ္ဍာရီလာရေးစဉ်ပုံစံ (mythic archetype) နှင့်အံဝင်သည်ဟု သုံးသပ်နိုင်သည်။<ref name="randel">{{cite book|last=Helms|first=Randel|title=Myth, Magic and Meaning in Tolkien's World|year=1976|publisher=Granada|pages=[https://archive.org/details/whendreamscametr00jack/page/45 45–55]|isbn=978-0-415-92150-3|url=https://archive.org/details/whendreamscametr00jack/page/45}}</ref> Ancrene Wisse (၁၃ရာစု အမျိုးသမီးဘာသာရေးသူတော်စဉ်များအတွက်ရေးသော လမ်းညွှန်) ဆီမှ ဆင်းသက်လာသော တရားမျှတသောခေါင်းဆောင် (just kingship) နှင့် အကျင့်မမှန်ဖောက်လွဲသောခေါင်းဆောင် (sinful kingship) ကြားရှိ အယူအဆများအား ဘီလ်ဘို၏ အခြားသူများအပေါ်အသာစီးရ တိုးတက်ပြောင်းလဲလာမှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြသည်။ ထိုသို့ ဘီလ်ဘို၏ ပြောင်းလဲတိုးတက်မှုကို ဘိုးဝု(ဖ်)နှင့်ပတ်သက်သော ခရစ်ယာန်ယုံကြည်နားလည်ခြင်းနှင့်လည်း နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ကြလေသည်။<ref>{{harvnb|Chance|2001|pages=53–56}}</ref> လောဘတရား၊ တစ်ကိုယ်ကောင်းဆန်မှုတို့အပေါ် အနိုင်ယူခြင်းသည် ဤဇာတ်လမ်း၏ ကိုယ်ကျင့်တရားသင်ခန်းစာများ ဖြစ်ပေသည်။<ref>{{Harvnb|Grenby|2008|p=162}}</ref> လောဘ၊ များစွာသော အခန်းများတွင် ဇာတ်ကောင်တစ်ကောင် (သို့) ဇာတ်ကောင်များသည် ရိုးရှင်းစွာဖြစ်လာသော အစားအသောက်မက်မောစိတ်များ (ဤနေရာ၌ ထရိုးကောင်ကြီးများက ဒွာ့ဗ်လူပုများကိုစားမိသည်ဖြစ်စေ သို့မဟုတ် ဒွာ့ဗ်လူပုများက သစ်တောနေအက်လ်ဖ်တို့၏ စားဖွယ်ရာကို စားမိခဲ့ကြသည်ဖြစ်စေ)၊ လှပအဖိုးတန် ရွှေငွေ ကျောက်သံများအပေါ်မက်မောစိတ်များကဲ့သို့ လောဘတရားသည် ဝတ္ထုတွင် ထပ်ခါထပ်ခါပြသော အဓိကအကြောင်းအရာဖြစ်သော်လည်းပဲ<ref>{{cite book|title=Confronting Tyranny: Ancient Lessons for Global Politics |editor-first=Toivo |editor-last=Koivukoski |editor2-first=David |editor2-last=Tabachnick |pages=[https://archive.org/details/confrontingtyran0000unse/page/217 217–218] |publisher=Rowman & Littlefield |year=2005 |isbn=978-0-7425-4400-0 |chapter=The Folly of the Wise |first=Thomas |last=Smith |url=https://archive.org/details/confrontingtyran0000unse/page/217 }}</ref> သော်ရင်အား ထိုလောဘဖြစ်စေရန် လွှမ်းမိုးညှို့ဆောင်နိုင်သည်မှာ အာကန်စတုံး (Arkenstone) ၊ ထိုကျောက်တုံးကဖြစ်စေသော မကောင်းစိတ်များ "ငမ်းငမ်းတက်လိုချင်လောဘ" နှင့် "အကုသိုလ်စိတ်" တို့သည်ဝတ္ထု၏ရှေ့တန်းသို့ရောက်လာကာ ဇာတ်လမ်း၏ အခရာဖြစ်လာသည်။ ဒွာ့ဗ်တို့၏ မျိုးမွေခံ ထိုရှေးဟောင်းကျောက်တုံးကို ဘီလ်ဘိုကခိုးယူ၍ သော်ရင်ကို စစ်မတိုက်စေရန် လျှော်ကြေးသဘောမျိုးဖြင့် ပြန်ရွေးစေရန်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် သော်ရင်သည် ယခင်တုန်းက ၎င်းပေးခဲ့ဖူးသော ကတိကဝတ်များ၊ "ကူညီရန်အသင့်ပါဗျာ" ဟုဆိုခဲ့သည်များကို လျစ်လျူရှုခဲ့ပြီး အမှတ်မထင် ဘီလ်ဘိုကို သစ္စာဖောက်အဖြစ်သတ်မှတ်ရန်ရှာလေတော့သည်။<ref>{{cite book |last=Clark |first=George |author2=Timmons, Daniel |title=J. R. R. Tolkien and His Literary Resonances: Views of Middle-earth |publisher=Greenwood Publishing Group |pages=[https://archive.org/details/jrrtolkienhislit0000unse/page/85 85]–86 |isbn=978-0-313-30845-1 | url=https://archive.org/details/jrrtolkienhislit0000unse|year=2000}}</ref> အဆုံးတွင် ဘီလ်ဘိုက တစ်ကယ့်ချို့တဲ့လိုအပ်သူများကိုကူညီရန် ထိုကျောက်တုံးနှင့် ၎င်းဝေစုအများစုကို စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။ Silmarillion ဇာတ်လမ်းတွင်လည်း လိုချင်သူကို ဖျက်ဆီးတတ်သောလောဘတရားကို ဖြစ်စေသည့် ရတနာ၏ဆိုလိုရင်းသဘောကို စူးစမ်းတင်ပြထားသေးသည်။ တော်ကီးန်ဖန်တီးထားသော ဝေါဟာရရင်းမြစ်များတွင် အာကန်စတုံး (Arkenstone) နှင့် လင်းလက်ရတနာ (Silmaril) တို့ကြားဆက်နွယ်မှုရှိသည်။<ref>{{harvnb|Rateliff|2007|pages=603–609}}</ref> သဘာဝလွန်စွမ်းအားတစ်ရပ်က လောကသုံးပါးကို လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်ခြင်းဝါဒ (animism) ၏ အခြင်းအရာများကို ဟော့ဘစ်တွင်ထည့်သွင်းယူထားလေသည်။ မနုဿဗေဒ(anthropology) နှင့် ကလေးတစ်ယောက် (ဇီဝ၊ ကာယ၊ စိတ္တ၊ ဝေဒနာ) ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်း၏ အယူအဆတွင် အထက်ဖော်ပြပါ စွမ်းအား၏ လွှမ်းမိုးခြယ်လှယ်နေခြင်းဆိုသည်ကား အပင်၊ တိရစ္ဆာန်၊ သက်မဲ့ဝတ္ထုများ၊ မုန်တိုင်းကဲ့သို့သော သဘာဝဖြစ်စဉ်များတွင် လူကဲ့သို့ ဉာဏ်ရည်မျိုးရှိသည်ဟူသော စိတ်ကူးအယူအဆဖြစ်၏။ John D. Rateliffက ''ဟော့ဘစ်သမိုင်းကြောင်း'' (The History of the Hobbit) တွင် ဤအချက်ကို ဒေါက်တာ ဒူးလစ်တဲလ် (Doctor Dolittle{{efn|စာရေးဆရာHugh Lofting ဖန်တီးထားသော ကလေးများစာအုပ်အတွဲထဲက ဇာတ်ကောင်<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Doctor_Dolittle</ref>}}) ၏အာဘော်ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကာ တိရစ္ဆာန်များနှင့် အမြောက်အမြားစကားပြောဆိုခြင်းကို ရည်ညွှန်းပါသည်။ ထိုစကားပြောသော သတ္တဝါများတွင် လူကဲ့သို့အဆင်းရှိသော အက်လ်ဖ်များနှင့် ဂေါ်ဘလင်များ၊ ကျီးကန်းများ (ravens) ၊ မြေလူးငှက် (thrush) ၊ ပင့်ကူကြီးများနှင့် နဂါးကြီးစမောက်ဂ်တို့ပါဝင်လေသည်။ Patrick Curry ၏ မှတ်ချက်တွင် ''သဘာဝလွန်စွမ်းအားချုပ်ကိုင်ခြင်းဝါဒ'' ကို တော်ကီးန်၏ အခြားသောလက်ရာများတွင် တွေ့ရှိနိုင်ပြီး ဟော့ဘစ်ဝတ္ထုထဲ၌ သက်မဲ့ မှ သက်ရှိသို့ ဘာသာစကားဆိုင်ရာ အရွေ့တစ်ခုအဖြစ် "''တောင်တန်း၏အမြစ်ကြောကြီးများ''"(roots of mountains) နှင့် "''သစ်ပင်ခြေထောက်များ''"(feet of trees) စသည့် အသုံးအနှုန်းများကို ဖော်ပြပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name="curry">{{cite book | last = Curry | first = Patrick | year = 2004 |title =Defending Middle-earth: Tolkien: Myth and Modernity | publisher=Mariner Books | isbn=978-0-618-47885-9| page =[https://archive.org/details/defendingmiddlee0000curr_v1g5/page/98 98] |url=https://archive.org/details/defendingmiddlee0000curr_v1g5}}</ref> ထို''သဘာဝလွန်စွမ်းအားချုပ်ကိုင်ခြင်းရှိသည့် ကမ္ဘာဦးခေတ်ကိုးကွယ်မှုစိတ်ကူးစိတ်သန်းသည် လူသားများ၏ဘာသာစကားများ၊ ယုံတမ်းဒဏ္ဍာရီများပေါ်ထွန်းလာမှုနှင့် နီးကပ်ဆက်စပ်နေသည်ဟု မြင်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ "သစ်ပင်နှင့် ကြယ်များအကြောင်းပြောသော ကမ္ဘာဦးလူများသည် အရာရာကို မတူကွဲပြားစွာဖြင့်မြင်ခဲ့ကြမည်။ ၎င်းတို့အဖို့ ဖန်ဆင်းခြင်းဆို​သည်ကား ဒဏ္ဍာရီများဖြင့်ရက်လုပ်၍ နတ်များဖြင့်တန်ဆာဆင်ထားပေမည်။" <ref>{{cite book| title = The Inklings: C. S. Lewis, J. R. R. Tolkien, Charles Williams and Their Friends | last = Carpenter | first = Humphrey | year = 1979 | isbn = 978-0-395-27628-0 | page = [https://archive.org/details/inklingscslewisj00carp/page/43 43] | publisher = Houghton Mifflin | location = Boston | url = https://archive.org/details/inklingscslewisj00carp/page/43 }}</ref> ===ဇာတ်လမ်းကို အနက်ဖော်ထုတ်ခြင်း=== ဇာတ်ကြောင်း၊ အချိန်၊နေရာ၊ဖြစ်ပျက်များ စီစဉ်ခြင်းမှာကဲ့သို့ ဇာတ်ကောင်များနှင့် ပြန်လှန်ချိတ်ဆက်မှုများ ဖွဲ့စည်းရာတွင်ပါရှိစေရန် စာပေရေးရာသီအိုရီအယူအဆများကို တော်ကီးန်က ယူဆောင်အသုံးချသည်။ ၎င်းက ရှေးဟောင်းကမ္ဘာကို စူးစမ်းသော ခေတ်သစ် ခေတ်နောက်ပြန်သမား (modern anachronism) အဖြစ် ဘီလ်ဘိုကို မှုန်းချယ်သည်။ ဘီလ်ဘိုသည် ဤခေတ်ဟောင်းကမ္ဘာအတွင်း၌ ညှိနှိုင်းတတ်သော၊ ချိတ်ဆက်တုံ့ပြန်နိုင်သောသဘောရှိ၏။ အကြောင်းသည်ကား ကမ္ဘာနှစ်ခုကြား ဆက်ယှက်မှုကိုဖြစ်စေသည်မှာ ဘာသာစကားနှင့် ရိုးရာစဉ်ဆက်သဘောများဖြစ်၏။ ဥပမာ - ဂိုလမ်ပြောသော [[စကားထာ]]များကို ရှေးဟောင်းသမိုင်းဝင်ရင်းမြစ်မှယူငင်၍ ဘီလ်ဘို၏ စကားထာကား ခေတ်ပေါ် ကလေးကဗျာစာအုပ်များမှ ဖြစ်သည်။ နှစ်ဦးစလုံးအဖို့ ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်သော စကားထာကစားခြင်းသည် စကားထာပါအ​ကြောင်းရာများထက် ထိုနှစ်ဦးအားပို၍ ချိတ်ဆက်တုံ့ပြန်ဆက်ဆံစေနိုင်သည်။ (ပို၍ ဇာတ်ကိုကြွစေသည်) ဇာတ်ကောင်တစ်ကောင်ချင်းစီ၏ ဘာသာစကားဟန်၊ လေသံ၊ စိတ်တိမ်းညွတ်မှုနယ်ပယ်များ၏ အပေါ်ယံသဘောကွာခြားသော စိတ်ကူးသည် ခေတ်သစ်၊ ခေတ်ဟောင်းကမ္ဘာနှစ်ခုကြား က နက်နဲသည့်ကျစ်လျစ်စုစည်းမှုကို နားလည်သဘောပေါက်စေသည်။ ဤသည်လည်း ဝတ္ထု၌ ထပ်တလဲလဲဖော်ပြသော အကြောင်းအရာတစ်ရပ်ပင်ဖြစ်သည်။<ref name="Shippey_Author">{{cite book|last=Shippey |first=Tom|authorlink=Tom Shippey|title=J. R. R. Tolkien: Author of the Century |publisher= HarperCollins |year= 2001 |isbn=978-0-261-10401-3 | page=41 |title-link=J. R. R. Tolkien: Author of the Century}}</ref> နဂါးကြီးစမောက်ဂ်သည် ဇာတ်၏အဓိကလူဆိုးဖြစ်ပြီး စမောက်ပါဝင်သောဇာတ်ကွက်များသည် ဘိုးဝု(ဖ်)ထဲ၌ပါသော နဂါးကြီးအား ထင်ဟပ်စေပြန်သည်။ တော်ကီးန်က ၎င်းကိုယ်တိုင် ရှေးဟောင်းအင်္ဂလိပ်ကဗျာနှင့်ပတ်သက်၍ ပျိုးထောင်ထားသော နည်းသစ်စာပေသီအိုရီတချို့အားသုံး၍ ဤဇာတ်ကွက်တွင် နဂါးကြီးအား ရက်စက်တတ်သော အသိဉာဏ်ရှိသူအဖြစ်ဖော်ကျူးပြသထားသည်။<ref name="Steele"/> စိန့်ဂျော့ဒဏ္ဍာရီလာပုံပြင် (Saint George and the Dragon) ကဲ့သို့သော အလယ်ခေတ်နှောင်းပိုင်း၌ နဂါးအား ပုံပြယုတ် (သို့) ရူပကသဘောတင်စားရေးဖွဲ့တတ်သောဓလေ့ထက်စာလျှင် တော်ကီးန်က ဤသို့တန်ဆာအမွန်းအမံနှင့် ဖွဲ့ဆိုခြင်းကို ပို၍နှစ်သက်သည်။<ref>{{harvnb|Rateliff|2007|page=534}}</ref> ဂျွန်မစ်လ်တန်(John Milton) ၏ နိဗ္ဗာန်ဘုံပျောက်ဆုံးခြင်း(Paradise Lost) ကဗျာရှည်ကြီး၌ "မီးကိုအန်ထုတ် မီးခီုးငွေ့များလိမ့်တက်လာ" (Belched fire and rolling smoke) စသည့် သုံးနှုံးခြင်းများနှင့်တကွ ပန်ဒန်းမောန်နီယံ (Pandæmonium) အဖွဲ့အနွဲ့မျိုးတွင် ကောက်နှုတ်သည့်အတိုင်း ဟော့ဘစ်၌ အဖိုးတန်ပြောင်လက်လက်ရွှေရတနာသိုက်ကြီးနှင့်အတူ နဂါးကြီးစမောက်ဂ်ကို မကောင်းမှုနှင့် သတ္တုဗေဒကြားက အစဉ်အလာပတ်သက်ဆက်နွယ်မှု၏ နမူနာအဖြစ်တွေ့နိုင်သည်။<ref name="compass">{{cite book| last = Lobdell | first = Jared | year = 1975 | title = A Tolkien Compass | publisher = Open Court Publishing | page = [https://archive.org/details/tolkiencompass00lobd/page/106 106] | isbn = 978-0-87548-303-0 | url = https://archive.org/details/tolkiencompass00lobd/page/106 }}</ref> ဇာတ်ကောင်အားလုံးအနက် စမောက်ဂ်ပြောသောစကား "စိတ်ခံစားချက်အတွေးတွေက မင်းကိုမပိတ်ဖုံးလိုက်စေနဲ့" (Don't let your imagination run away with you!) ဟူသော အထူးအသုံးနှုံး (idiom) မျိုးသည် ခေတ်အမှီဆုံးဖြစ်နေပေသည်။ တော်ကီး၏ တွေ့ကြုံဆုံရဖြစ်ပျက်မှုများရော စာပေဆိုင်ရာသီအိုရီအယူအဆများပါ ဇာတ်လမ်းအပေါ်လွှမ်းမိုးနိုင်သည်ဟု ရှုမြင်သုံးသပ်ကြသည်။ သူရဲကောင်းသည် ၎င်းနေသော ကျေးလက်အိမ်လေးမှ ဆွဲထုတ်ခံလိုက်ရပြီး အလွန်ကွာဝေးသော စစ်ပွဲဆီသို့ ပို့ဆောင်ခြင်းခံရသောဖြစ်ရပ်၊ ထိုဖြစ်ရပ်၌ စဉ်ဆက်သဘော သူရဲကောင်းဝါဒအကြောင်းရေးဟန်များမှာ သိပ်အကျိုးမရှိသည်ကိုတွေ့ရနိုင်သည်။ ဤသို့ဖြင့်လည်း တော်ကီးန်၏ ပထမကမ္ဘာစစ်ကို ပုံဆောင်ရေးသောဝတ္ထုအဖြစ်ဖတ်လိုက ဖတ်နိုင်သည်။<ref name="great_war_rev">{{cite news |url=https://www.thetimes.co.uk/article/review-cover-book-tolkien-and-the-great-war-by-by-john-garth-80bcv8w75vs|title= Review: Cover book: Tolkien and the Great War by John Garth |last= Carpenter |first= Humphrey |date= 23 November 2003 |newspaper=[[The Sunday Times]] |publisher=Times Newspapers Limited }}</ref> ဤဇာတ်သည် သူရဲကောင်းဝါဒကိုအခြင်းရာကို ဖော်ထုတ်တင်ပြထား၏။ Janet Croft မှတ်ချက်ကိုတင်ပြရမည်ဆိုလျှင် တော်ကီးန်၏ ထိုအချိန်ကဖြစ်ပွားနေသောစစ်ကြီးအပေါ် စာပေရေးရာတုံ့ပြန်မှုသည် စစ်ပြီးခေတ်အခြားသောစာရေးဆရာများနှင့်ကွာခြား၏။ ဝေးကွာသည့်ဖြစ်ပျက်မှုများကို ရေးသည့်နည်းလမ်းအဖြစ် စာပေနည်းတစ်ခု (ဂရိ ''အလွမ်းအသော'' ဇာတ်လမ်းများရေးရာ၌ သုံးသောစာပေနည်းတစ်မျိုး) ကိုရှောင်ရှား၍ ထိုအစား ၎င်းတွေ့ကြုံမှုများကိုကြားခံဆက်သွယ်ပေးရန် ဒဏ္ဍာရီကိုသုံးစွဲသည်။<ref name="Croft_II">{{cite journal | last =Croft | first =Janet Brennan |authorlink=Janet Brennan Croft | year =2004 | title ='The young perish and the old linger, withering': J. R. R. Tolkien on World War II | journal=Mythlore | volume = 24 | number = 2, article 6 | url= https://dc.swosu.edu/mythlore/vol24/iss2/6 }}</ref> စစ်ကြီးကိုမျက်မြင်ကြုံတွေ့ခဲ့ဖူးသော စာရေးဆရာများ၏ လက်ရာဆင်တူမှုများကို ဟော့ဘစ်၌တွေ့နိုင်သည်။ နဂါးကြီးစမောက်ဂ်၏ အကျဉ်းတန်းနယ်မြေ (The Desolation of Smaug) တွင် ကျေးလက်သာယာမှု၏ ပျက်စီးခြင်းအဖြစ် စစ်ပွဲရေးရာများကို ဖော်ထုတ်ပြသသည်။ စမောက်ဂ်လွှမ်းမိုးထားသောနယ်မြေနှင့် တပ်ကြီးငါးတပ်တိုက်ပွဲ (Battle of Five Armies) ဖြစ်ရာနယ်မြေနှစ်ခုစလုံးကို ကျေးလက်ရှုမျှော်ခင်းများအလှအပသဘာဝကို ဖျက်ဆီးတတ်သောသဘောမှာ စစ်ပွဲဟု ဆိုထားသည်။<ref name="Croft">{{cite journal | last =Croft | first =Janet Brennan | authorlink =Janet Brennan Croft | year =2002 | title =The Great War and Tolkien's Memory, an examination of World War I themes in The Hobbit and The Lord of the Rings | journal =Mythlore | volume = 23 | number = 4, article 2 | url =https://dc.swosu.edu/mythlore/vol23/iss4/2/ | df =dmy-all }}</ref> ပထမကမ္ဘာစစ်၏ ရင်နင့်စရာများ သတိပေးခြင်းမျိုးကို ဟော့ဘစ်က ဖန်တီးထား၏။<ref>{{cite book|last=Zipes |first=Jack David |authorlink=Jack Zipes |title=When Dreams Came True: Classical Fairy Tales and Their Tradition |date=August 1999 |publisher=Routledge |page=[https://archive.org/details/whendreamscametr00jack/page/24 24] |isbn=978-0-415-92150-3 |url=https://archive.org/details/whendreamscametr00jack/page/24 }}</ref> ထို့နောက် တော်ကီး၏ စစ်ပြန်တစ်ယောက်အဖြစ် သဘောထားကို ဘီလ်ဘို၏ မှတ်ချက်သုံး၍ အကျဉ်းပြဆိုနိုင်၏။ "ဘယ်လိုပဲဖြစ်ဖြစ် စစ်ကတော့နိုင်သွားပါပြီလို့ပဲ ယူဆပါ့မယ်။ အင်း... တကယ်က... တော်တော်ကိုပဲ စိတ်ပျက်စရာအမှောင်ဖုံးခဲ့တဲ့ ကိစ္စကြီးပါ။"<ref name="Croft_II"/> ==တုံ့ပြန်မှုမှုများ== ၁၉၃၇ အောက်တိုဘာ၌ ပထမအကြိမ်ထုတ်ဝေမူအား နာနီးယားဇာတ်လမ်းတွဲများ(The Chronicles of Narnia)ရေးသားသူ စီ အက်စ် လူးဝစ်(C. S. Lewis)၊ New York Post၊ Catholic World၊ The Timesသတင်းစာများအပါအဝင် ယူကေ၊ ယူအက်စ် ထုတ်ဝေခြင်းများမှ အကောင်းမြင်ဝေဖန်မှုများကို တညီတညွတ်တည်းရခဲ့လေသည်။ <blockquote> အမှန်ကတော့ ဤစာအုပ်တွင် ယခင်တုန်းက တစ်ခါမှစုစုစည်းစည်းမရှိဖူးသေးသော ကောင်းခြင်းများစွာအားလုံးပါဝင်လာလေသည်။ ဟာသပေါင်းများစွာ၊ ကလေးများအပေါ်နားလည်ခြင်း၊ ပညာရှင်တစ်ယောက်၏ ဒဏ္ဍာရီအပေါ်နားလည်မှုကို ကဗျာဆရာတစ်ဦး၏ ဒဏ္ဍာရီအပေါ်နားလည်မှုနှင့် ပျော်ရွှင်စွာပေါင်းစပ်ထားခြင်းများတို့ဖြစ်ကြသည်။... ဤပါမောက္ခသည် ဘယ်အရာကိုမှတီထွင်မှုမရှိသည့်ဟန်ပန်ရှိ၏။ သူသည် ထရိုးကောင်ကြီးများ၊ နဂါးများအကြောင်း ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျလေ့လာထားပြီး ကြွယ်ဝသည့်"ကိုယ်ပိုင်ဟန်"များနှင့်ထိုက်တန်သော ထိုတိကျမှုများဖြင့် ထိုသတ္တဝါများကိုဖော်ပြထားသည်။ </blockquote> လူးဝစ်က ''ဟော့ဘစ်'' ကို ''[[အဲလစ်ကလေး၏ ထူးဆန်းသော အိပ်မက်| အဲလစ်နှင့် ထူးဆန်းဖွယ်တိုင်းပြည်]]''(Alice in Wonderland)နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပြ၍ အဲလစ်ဝတ္ထု၌ ကလေး၊လူကြီးသည် စာအုပ်ပါအကြောင်းအရာများကို ခံစားရန် များစွာသောအကြောင်းများ၊ နေရာများကိုတွေ့နိုင်သည်။ Flatland၊ Phantastes၊ The Wind in the Willowsစသည့် စိတ်ကူးယဉ်ဝတ္ထုများနှင့်လည်း နှိုင်းယှဉ်ခဲ့သည်။<ref>{{harvnb|Tolkien|2003|page=18}}</ref> W. H. Audenက နောက်ဆက်တွဲဇာတ်လမ်းဖြစ်သည့် [[လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင်#လက်စွပ် အဖွဲ့ဝင်များ| လက်စွပ် အဖွဲ့ဝင်များ]]တွင် ဟော့ဘစ်ကို ဤရာစု၏ အကောင်းဆုံးကလေးစာအုပ်များထဲက တစ်အုပ်ဟု ဖော်ပြသုံးသပ်သည်။ <ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/books/01/02/11/specials/tolkien-fellowship.html |title= The Hero is a Hobbit |accessdate=28 July 2008 |last=Auden |first=W. H. |authorlink=W. H. Auden |newspaper=New York Times |date=31 October 1954 }}</ref> ဟော့ဘစ်ကို ကာနီဂီစာပေဆု(Carnegie Medal)အတွက် ဆန်ကာတင်ရွေးချယ်ခံရပြီး ၁၉၃၈အတွက်အကောင်းဆုံးလူငယ်စိတ်ကူးယဉ်စာပေဆုကို New York Herald Tribune မှ ဆုချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book|title=The letters of J.R.R. Tolkien|url=https://archive.org/details/lettersofjrrtolk00tolk_1|last=Tolkien|first=J. R. R.|date=1981|publisher=Houghton Mifflin|editor1= Humphrey Carpenter|editor2=Christopher Tolkien|isbn=978-0395315552|location=Boston|oclc=7671235}}</ref> မကြာသေးမီကလည်း သိမ်းထားရန်စာအုပ်ကဏ္ဍအတွက် ရာစုနှစ်၏ ကလေးများစာအုပ်ခေါင်းစဉ်မဲကောက်ယူခြင်းတွင် (သက်ကြီးစာဖတ်သူများအတွက်) ၂၀ရာစု၏အရေးကြီးဆုံးအဖြစ် မကြာသေးမီကလည် ဤဝတ္ထုကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြလေသည်။<ref name="awards_faq">{{cite web |url=http://www.tolkiensociety.org/faq01.html#awards |title= FAQ: Did Tolkien win any awards for his books? |accessdate=28 June 2008 |publisher=Tolkien Society |year=2002 }}</ref> နောက်ဆက်တွဲဇာတ်လမ်းဝတ္ထုဖြစ်သော လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင် ထုတ်ဝေခြင်းက ဟော့ဘစ်နှင့်ပတ်သက်သော ဝေဖန်မှုများကိုပြောင်းလဲသွားစေခဲ့သည်။ ဟော့ဘစ်ကို သူ့နည်းသူ့ဟန် ကလေးစာအုပ်အဖြစ်ချဉ်းကပ်မည့်အစား Randell Helmsကဲ့သို့သော ဝေဖန်ရေးသမားတချို့က ဟော့ဘစ်သည် နောက်ဆက်တွဲဇာတ်လမ်းအတွက် အစမ်းလေ့ကျင့်သည့် ရှေ့ပြေးဟုဆိုကာ အဆင့်နိမ့်ချသတ်မှတ်သည့်စိတ်ကူးမျိုးရှိကြသည်။ ထိုသို့ အတိတ်ဖြစ်ပျက်များကို ပစ္စက္ခစံညွှန်းများနှင့် ဘာသာပြန်တတ်သူ(presentist)များကို ပြန်လည်ရင်ဆိုင်တုံ့ပြန်သူများက ၎င်းတို့၏ချဉ်းကပ်မှုများတွင် ကလေးစာအုပ်အဖြစ်၊ သူ့ပုံစံဖြင့်သူ့ဘာသာရှိသော ကျယ်ပြန့်သောစိတ်ကူးယဉ်လက်ရာအဖြစ် မူလတန်ဖိုးများကို လစ်လျှူရှုကြပြီး ထိုစာပေအမျိုးအစားအပေါ် ဟော့ဘစ်၏ဩဇာသက်ရောက်မှုအား ဥပက္ခာပြုကြသည်ဟု ပြောဆိုတုံ့ပြန်ကြသည်။<ref name="Sullivan">{{cite book|title=International Companion Encyclopedia of Children's Literature |editor=Hunt, Peter |last=Sullivan |first=C. W. |author2=C. W. Sullivan |year=1996 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-415-08856-5 |pages=[https://archive.org/details/internationalcom00hunt_0/page/309 309–310] |chapter=High Fantasy |url=https://archive.org/details/internationalcom00hunt_0/page/309 }}</ref> မျက်မှောက်ရေးရာသုံးသပ်အစီရင်ခံသူများဖြစ်သည့် Paul Kocher<ref>{{cite book |title= Master of Middle-earth, the Achievement of J. R. R. Tolkien|last= Kocher |first= Paul |year= 1974 |publisher=Penguin |pages= 22–23}}</ref> John D. Rateliff<ref>{{harvnb|Rateliff|2007|page=xi}}</ref> နှင့် C. W. Sullivan<ref name="Sullivan"/> တို့က စာဖတ်သူများအား ထိုလက်ရာများအပေါ် တသီးတခြားကိုင်တွယ်ကြရန် အားပေးတိုက်တွန်းသည်။ အကြောင်းမူကား ဟော့ဘစ်ကို နောက်ပိုင်းထွက်လက်ရာအပေါ်အမှီခိုကင်းစွာ တီထွင်ဖန်တီး၊ ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဝတ္ထု၏ သဘောလက္ခဏာ၊ ရေးဟန်တို့အပေါ် အားစိုက်စာဖတ်သူများ၏မျှော်လင့်ချက်ထားမှုကိုရှောင်ရန်ရန်ဖြစ်သည်။ ==အမွေအနှစ်== ===''လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင်''=== {{main|လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင်}} ''ဟော့ဘစ်''ကို တစ်ဖက်က နည်းလမ်းများစွာဖြင့် လိုက်ဖက်မှုရှိစေရန်ပြုလုပ်၊ ထပ်တိုးပေါင်းထည့်ခြင်းများအပြီးတွင် ၎င်း၏နောက်ဆက်တွဲ လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင်သည် အကြီးကျယ်ဆုံးအမွေအနှစ်ဟုဆိုနိုင်သည်။ ဇာတ်လမ်းကြောရိုးသည် တူညီသောဇာတ်ကွက်၌ တူညီသည့်အခြေခံတည်ဆောက်မှုဖြစ်ပေါ်လာခြင်းတို့ကို ဝတ္ထုနှစ်ခုစလုံးတွင်မျှဝေသုံးစွဲ၏။ ဇာတ်လမ်းနှစ်ခုစလုံးသည် ဘီလ်ဘို၏နေအိမ် ဘက်ဂ်အန့်ဒ်(Bag End)မှစတင်ခြင်း၊ အဓိကဇာတ်ကိုရှေ့ဆက်မျောစေရန် ဘီလ်ဘိုအိမ်၌ ပါတီပွဲကျင်းပခြင်း၊ ဂန်ဒက်ဖ်က အဓိကဇာတ်ဆောင်ကို အရှေ့ဘက်စွန့်စားမှုခရီးစဉ်တွင် ခေါ်ယူပါဝင်စေခြင်း၊ အယ်လ်ရွန်က ခိုလှုံရာနေရာနှင့် အကြံပေးခြင်း၊ စွန့်စားခန်းထွက်သူများသည် မြေအောက်နယ်မြေ "ဂေါ်ဘလင်မြို့တော်/မော်ရီယာ" (goblin town/Moria)မှလွတ်မြောက်ခြင်း၊ ထိုသူတို့သည် နောက်ထပ် အက်လ်ဖ်မျိုးနွယ်ဖြစ်သော "အမှောင်လွှမ်းတောနက်/လော့သ်လိုရီးယန်" (Mirkwood/Lothlórien)နှင့် ပတ်သက်ခြင်း၊ အကျဉ်းတန်နယ်မြေ "စမောက်ဂ်၏ အကျဉ်းတန်နယ်မြေ/ ရွှံ့နွံ့အိုင်သေ" (Desolation of Smaug/Dead Marshes)ကိုဖြတ်ကျော်ရခြင်း၊ လူသားတို့အခြေချရာ "ရေကန်မြို့/အစ်သီးလီယန်(မြို့ပျက်ကြီး)" (Esgaroth/Ithilien)မှ ကြိုဆိုအားဖြည့်ပေးခြင်း၊ ကြီးကျယ်သောတိုက်ပွဲဖြစ်သည့် "တပ်ကြီးငါးတပ်တိုက်ပွဲ/ပယ်လန်းနော်စစ်တလင်းတိုက်ပွဲ" (The Battle of Five Armies/Battle of Pelennor Fields)များတွင် တိုက်ခိုက်ခြင်း၊ ခရီးစဉ်၏အထွတ်အထိပ်သည် နာမည်ဆိုးဖြင့်ကျော်ကြားသော "အထီးကျန်တောင်ထိပ်/ကြမ္မာဆိုးတောင်ထိပ်" (Lonely Mountain/Mount Doom)ဖြစ်နေခြင်း၊ ယခင်ဘုရင့်အနွယ်မှသက်ဆင်းလာသော "လေးသမား ဘာ့ဒ်/အာရဂွန်" (Bard/Aragorn)ကို ထီးနန်းပြန်ပေးခြင်း၊ စွန့်စားသူအဖွဲ့၏ အိမ်အပြန်တွင် ယိုယွင်းသောအနေအထားတွေ့ကြုံရခြင်း "ပစ္စည်းများလေလံတင်ရောင်းချ/ရှိုင်းယားမီးလောင်ခြင်း"စသည်တို့ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Kocher"> {{cite book |title= Master of Middle-earth, the Achievement of J. R. R. Tolkien|last= Kocher |first= Paul |year= 1974 |publisher=Penguin |pages= 31–32}}</ref> ''လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင်'' တွင် ဇာတ်ကောင်များမြောင်၏ လမ်းကြောင်းခရီးစဉ်များကြောင့် ပို၍ထောက်ပံ့ပေးသောအခန်းများ၊ ပို၍ရှုပ်ထွေးသောဇာတ်ကွက် စသည်တို့ပါဝင်သည်။ ဤနောက်လက်ရာကိုတော်ကီးက ဟာသဟန်နည်းပါးစွာဖြင့် ကိုယ်ကျင့်တရား၊ ဒသနပိုင်းအခြင်းအရာများထည့်သွင်းထားသည်။ ဇာတ်နှစ်ခုကြား မတူညီကွဲပြားမှုများသည် စာဖတ်သူများက နှစ်ခုလုံးအားတူမည်ဟုထင်ပြီး မတူသည်ကိုတွေ့လျှင် အခက်အခဲများဖြစ်စေပေလိမ့်မည်။<ref name="Kocher"/> တော်ကီးန်က ဟော့ဘစ်သည် ကလေးများအဖို့၊ လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင်ကား ထိုဟော့ဘစ်ဖတ်ပြီး ကြီးပြင်းလာသော ထိုသူများအတွက်ဟု ရေးသားခဲ့သောကြောင့် အကြောင်းရာပိုင်း၊ ရေးဟန်ပိုင်းများ၏ ကွဲပြားခြားနားမှုများစွာ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ နောက်ထပ်အနေဖြင့် တော်ကီးန်၏ အလယ်ပိုင်းကမ္ဘာ (Middle-earth)၏ အယူအဆများကို ၎င်းဘဝနှင့် စာရေးသက်တမ်းတလျှောက် တဖြည်းဖြည်းခြင်း ပြောင်းလဲတိုးတက်စေခဲ့သည်။ <ref>{{cite book |title= The History of Middle-earth: Vol 1 "The Book of Lost Tales 1"|last= Tolkien|first= Christopher |year=1983 |publisher=George Allen & Unwin |isbn=978-0-04-823238-0 |page= 7}}</ref> ===ပညာရေးကဏ္ဍ=== စာအုပ်၏ ရေးဟန်၊အကြောင်းအရာများသည် လူငယ်များအား [[ချားလ် ဒစ်ကင်း]](Charles Dickens)နှင့် [[ရှိတ်စပီးယား]](William Shakespeare)တို့၏ လက်ရာများကို ချဉ်ကပ်နိုင်စေရန်ပြင်ဆင်ပေးနိုင်ခြင်းဖြင့် လူငယ်စာဖတ်ပရိသတ်၏ စာတတ်မြောက်နှုန်းကိုချဲ့ထွင်ကူညီနိုင်ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ ကွဲပြားမှုအနေဖြင့် ဇာတ်လမ်းပါအကြောင်းအရာများသည် ဆယ်ကျော်သက်များအတွက်ပိုမိုသင့်တော်သည်။ သို့သော် အဆင့်မြင့်လာသောလူငယ်စာဖတ်သူများအား ဆယ်ကျော်သက်ကို အဓိကထားရေးသော ဇာတ်လမ်းများ ဖတ်ရန်ကမ်းလှမ်းခြင်းမှာ ၎င်းတို့စာဖတ်ကျွမ်းကျွမ်းကျင်မှုကို လေ့ကျင့်ပေးရာမရောက်ပေ။<ref>{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/article846713.ece |title=What exactly is a children's book? |accessdate=15 June 2008 |last=Jones |first=Nicolette |date=30 April 2004 |newspaper=Times Online |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110429053455/http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/article846713.ece |archivedate=29 April 2011 |df=dmy-all }}</ref> အသက် ၁၁-၁၄ ကောင်လေးများကို စာတတ်/ဖတ်နှုန်းမြင့်မားရန် တွန်းအားပေးဖို့ အကြံပြုထားသော စာအုပ်တချို့တစ်လေအနက် တစ်အုပ်ဖြစ်သော ''ဟော့ဘစ်'' ကို ရေးဖူးသမျှ ပင်ကိုဟန်ဖြင့် အကောင်းဆုံးစိတ်ကူးယဉ်ဇာတ်လမ်းအဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ကြသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.sla.org.uk/boys-into-books.php |title=The Hobbit |accessdate=4 January 2013 |work=Boys into Books (11–14) |publisher=Schools Library Association |archivedate=8 September 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080908105312/http://www.sla.org.uk/boys-into-books.php }}</ref> ဤစာအုပ်မှ ဆရာများ၊ကျောင်းသားများအတွက် အမြင့်ဆုံးအကျိုးပြုနိုင်စေရန် သင်ကြားလမ်းညွှန်နှင့် စာကြည့်မှတ်စုလမ်းညွှန်တချို့ကို ထုတ်ဝေထားပြီးလည်းဖြစ်သည်။ ဤဝတ္ထုသည် စာရေးဆရာ၏ ဘဝနှင့် ဖြတ်သန်းခဲ့ရသောကာလများကို ရောင်ပြန်ဟပ်နိုင်သော တင်စားခိုင်းနှိုင်းချက်လက္ခဏာများပါဝင်သောကြောင့် အထူးသဖြင့် ရူပကတင်စားချက်များကဲ့သို့ စာပေအယူအဆများကို လူငယ်စာဖတ်ပရိသတ်များအတွက်မိတ်ဆက်ပေးနိုင်သည်။<ref name="Croft"/> တစ်ဖက်တွင် စာရေးဆရာက၎င်းလက်ရာ၏ ထိုခိုင်းနှိုင်းတင်စားချက်များအား ငြင်းပယ်ပါသည်။<ref>{{harvnb|Carpenter|1981|page=131}}</ref> ထိုနှစ်ခု၏အားပြိုင်မှုသည်စာဖတ်သူများအား "အရိုင်းမှအယဉ်သို့ပြောင်းလဲခြင်း"(sublimation)ကဲ့သို့သော(Freudian analysis- မသိစိတ်နှင့်ပတ်သက်၍ စိစစ်လေ့လာခြင်း)မှ အကဲဖြတ်ကိရိယာများနှင့် "တစ်ခြားပြင်ပဆိုင်ရာအချက်အလက်ထက် စာသားများကိုအလေးပြုသော"(New Criticism)ယုံကြည်မှုများကို မိတ်ဆက်ပေးခြင်း၌ အကူအညီဖြစ်စေသည်။ ထို့ပြင် စာဖတ်သူ၊စာရေးသူဆိုင်ရာ အနက်ထုတ်ဖော်ဘာသာပြန်ချက်များကိုလည်း ဟော့ဘစ်က မိတ်ဆက်ပေးနိုင်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.yale.edu/ynhti/curriculum/units/1987/2/87.02.11.x.html |title=Glory Road: Epic Romance As An Allegory of 20th Century History; The World Through The Eyes Of J. R. R. Tolkien |accessdate=15 June 2008 |first=Elizabeth T. |last=Lawrence |year=1987 |work=Epic, Romance and the American Dream; 1987 Volume II|publisher=Yale-New Haven Teachers Institute}}</ref> လိင်ခွဲခြားသူ(sexist)အဖြစ် ဤဝတ္ထု၌အမျိုးသမီးဇာတ်ကောင်များ၏အရေးပါပုံကို အဆိုပြုတင်ပြရန် စာသင်ခန်းထဲတွင် နောက်ထပ်ဆန်းစစ်ဝေဖန်ချဉ်းကပ်မှုတစ်ခုလည်းပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဘီလ်ဘိုကို စာပေပြယုတ်အနေဖြင့် အမျိုးသား/သမီးနှစ်ခုလုံးကို တင်စားနိုင်သော ဇာတ်ကောင်တစ်ဦးအဖြစ်မြင်နိုင်သည်။<ref>{{cite book |title= Breaking the Magic Spell: Radical Theories of Folk and Fairy Tales|url= https://archive.org/details/breakingmagicspe0000zipe_g6w1_reved|last= Zipes|first= Jack David |authorlink=Jack Zipes |year= 1979|publisher=University Press of Kentucky|isbn= 978-0-8131-9030-3|page= [https://archive.org/details/breakingmagicspe0000zipe_g6w1_reved/page/173 173]}}</ref> သို့ရာတွင် ကျား/မသိမြင်ခွဲခြားတတ်သောချဉ်းကပ်မှုနည်းစနစ်(gender-conscious approach)သည် ကျောင်းသူ/သားများကို လူမှုရေးရာအမှတ်သညာဆန်သောစာသားတစ်ရပ်(socially symbolic text)အပေါ်နားလည်သဘောပေါက်ခြင်းကို ထုတ်ဖော်တတ်စေရန် အကူအညီဖြစ်စေမည်။ လူမှုရေးရာအမှတ်သညာဆန်သောစာသားတစ်ရပ်ဆိုရာ၌ ပေးထားသောစာများကို အငြင်းပွားဖွယ်တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦးမတူဘဲ ဘက်လိုက်ဖတ်ခြင်းမှပေါ်ပေါက်လာသော အဓိပ္ပာယ်များပါဝင်သော စာသားများကိုဆိုလိုသည်။<ref name="Millard">{{cite book |title=Differently Literate: boys, Girls and the Schooling of Literacy |last=Millard |first=Elaine |year=1997 |publisher=Routledge |isbn=978-0-7507-0661-2 |page=[https://archive.org/details/differentlyliter0000mill/page/164 164] |url=https://archive.org/details/differentlyliter0000mill/page/164 }}</ref> ဤသို့ အနက်သဘောထုတ်ဖော်ချက်အရ ဖြစ်ချင်တော့လည်းပထမဆုံးခွင့်ပြုချက်ရသော မှီငြမ်းသည့် ပြဇာတ်မှာ မိန်းကလေးကျောင်းမှဖြစ်နေသည်။<ref name="StMargaret"/>(မှတ်ချက်-ဟော့ဘစ်တွင် အမျိုးသမီးဇာတ်ကောင်လုံးဝမပါ။) ===မှီငြမ်းပုံဖော်တင်ဆက်မှုများ=== ဟော့ဘစ်အား ပထမဆုံးခွင့်ပြုချက်ရ မှီငြမ်းပုံဖော်တင်ဆက်မှုသည် ၁၉၅၃ မတ်လ၌အက်ဒင်ဘာရာမြို့(Edinburgh) စိန့်မာဂရက်ကျောင်း၏ ပြဇာတ်အဖြစ်ပေါ်ထွက်လာသည်။<ref name="StMargaret">{{harvnb|Tolkien|2003|pages=384–386}}</ref> ''ဟော့ဘစ်'' ကိုထိုအချိန်မှစတင်၍ အကြိမ်များစွာ ပုံစံမျိုးစုံဖြင့် မှီငြမ်းတင်ဆက်မှုများပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဟော့ဘစ်၏ ပထမဆုံးရုပ်ရှင်အဖြစ် ၁၂မိနစ်ကာတွန်းရုပ်သေ ရုပ်ရှင်ကို ထုတ်လုပ်သူWilliam L. Snyderက ဒါရိုက်တာGene Deitchအားတာဝန်ယူရိုက်ကူးစေသည်။<ref name=Deitch>{{cite web |url=http://genedeitchcredits.com/roll-the-credits-01/40-william-l-snyder/ |title=William L. Snyder |work=genedeitchcredits |publisher=[[Gene Deitch]] |accessdate=17 January 2012 |date=2012-01-06 |archivedate=15 January 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120115074436/http://genedeitchcredits.com/roll-the-credits-01/40-william-l-snyder/ }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/2012/01/11/gene-deitch-the-hobbit_n_1198864.html |title=Gene Deitch's 'The Hobbit' Short Film Surfaces Online Nearly 50 Years On |date=11 January 2012 |work=Huff Post Culture |publisher=The Huffington Post |accessdate=3 February 2012}}</ref> ထိုရုပ်ရှင်ကို [[နယူးယောက်မြို့]]တော်၌ ရုံတင်ပြသခဲ့သည်။<ref name=Deitch/><ref>{{cite web |url=http://www.escapistmagazine.com/news/view/115126-A-Long-Lost-Adaptation-of-The-Hobbit-Makes-Its-Way-Online |title=A Long Lost Adaptation of The Hobbit Makes Its Way Online |first=Mike |last=Kayatta |date=9 January 2012 |work=[[The Escapist (magazine)|The Escapist]] |accessdate=17 January 2012 |archive-date=20 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170620112255/http://www.escapistmagazine.com/news/view/115126-A-Long-Lost-Adaptation-of-The-Hobbit-Makes-Its-Way-Online }}</ref> ပထမထုတ်ဝေခြင်းအပြီးနှစ်(၃၀)အကြာ ၁၉၆၉တွင် တော်ကီးန်က ဟော့ဘစ်ရောင်းကုန်မူပိုင်ခွင့်(merchandising rights)အား United Artistsသို့ရောင်းချကာ ပေါင်တစ်သောင်းပေးရန်သတ်မှတ်တောင်းဆိုသည်။<ref>{{cite news |first=Victoria |last=Lindrea |title=How Tolkien triumphed over the critics |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/3935561.stm |work=BBC News |date=29 July 2004 |accessdate=24 July 2008 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.schoollibraryjournal.com/article/CA6673069.html |title=Tolkien's Heirs Want Production of 'The Hobbit' Film Stopped |first=Rocco |last=Staino |work=[[School Library Journal]] |date=28 July 2009 |accessdate=13 February 2012}}</ref> ပါရှိသေးသည့်အချက်အလက်မှာ ကုန်ကျစရိတ်အားလုံးအပြီး မူပိုင်ခ ၇.၅% အား Allen & Unwin စာပေတိုက်နှင့် စာရေးဆရာအားပေးရန်သဘောတူထားကြသည်။<ref>{{cite news |title= Hobbit movies meet dire foe in son of Tolkien |url=https://www.thetimes.co.uk/article/hobbit-movies-meet-dire-foe-in-son-of-tolkien-lxnpmnsd2rp |work=The Times Online |date= 25 May 2008| first = John| last = Harlow |accessdate=24 July 2008 }}</ref> စာရေးဆရာဆုံးပါးပြီး သုံးနှစ်အကြာ ၁၉၇၆၌ United Artistsက ယင်းပိုင်ဆိုင်ခွင့်ကို Saul Zaentzကုမ္ပဏီသို့ ရောင်းချ၍ ဤကုမ္ပဏီက ယခုတွင် Tolkien Enterprisesအမည်ဖြင့် ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍တရားဝင်ခွင့်ပြုမှုရရှိသော ပုံဖော်တင်ဆက်မှုများကို Tolkien Enterprisesက လက်မှတ်ရေးထိုးခွင့်ပြုသည်။ ၁၉၉၇၌ ရုပ်ရှင်မူပိုင်ခွင့်ကို Tolkien Enterprisesက Miramaxကို လိုင်စင်ခွင့်ပြုပေးထား၍ Miramaxကတဆင့် New Line Cinemaကို ၁၉၉၈ တွင် လွှဲပြောင်းပေးထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first=Michael |last=Cieply |title='The Rings' Prompts a Long Legal Mire |url=https://www.nytimes.com/2008/02/16/movies/16ring.html |work=New York Times |date=16 February 2008 |accessdate=24 July 2008 }} </ref> တော်ကီးန်၏ သားChristopher Tolkienအပါအဝင် တော်ကီးအမွေဆက်ခံသူများက ၂၀၀၈ဖေဖော်ဝါရီ၌ New Line Cinemaကို တရားဆွဲဆို၍ အမြတ်ဝေစုခွဲပေးရန်၊ New Line၏ ဟော့ဘစ်နှင့်ပတ်သက်သော ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်၊ဖြန့်ချိစသဖြင့် အနာဂတ်တွင်ရှိမည့်မူပိုင်ခွင့်များကို ဖျက်သိမ်းရန်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.thetimes.co.uk/article/tolkiens-family-threatens-to-block-new-hobbit-film-8pv8kcq5s0s |title=Tolkien's family threatens to block new Hobbit film |accessdate=23 November 2018 |date=13 February 2008 |author=Andrews, Amanda |newspaper=The Times |location=UK }}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.findlaw.com/nytimes/docs/ent/tlknnewline21108cmp.html|title=Tolkien Trust v. New Line Cinema Corp.|date=11 February 2008|publisher=FindLaw.com|access-date=7 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080323234626/http://news.findlaw.com/nytimes/docs/ent/tlknnewline21108cmp.html#|archive-date=23 March 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ၂၀၀၉ စက်တင်ဘာတွင် ခရစ်စတိုဖာနှင့် New Lineတို့၏ လူသိရှင်ကြားဖော်ပြခြင်းမရှိသည့် သဘောတူညီမှုရရှိကာ ဟော့ဘစ်ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားတွဲထုတ်လုပ်မှုအား တရားဆွဲဆိုမှုကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။<ref>{{citation| url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/8245300.stm | title = Legal path clear for Hobbit movie| work = BBC News| date = 8 September 2009}}</ref> ဟော့ဘစ်(၁၉၆၈) ရေဒီယိုဇာတ်လမ်းတွဲကို BBC Radio 4၌ Michael Kilgarriff၏ မှီငြမ်းပုံဖော်မှုနှင့်အတူ ၁၉၆၈ စက်တင်ဘာမှ နိုဝင်ဘာအထိ အပိုင်း(၈)ပိုင်း (စုစုပေါင်း၄နာရီ)ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ နောက်ခံပြောသူအဖြစ် Anthony Jackson၊ ဘီလ်ဘိုအဖြစ် Paul Daneman၊ ဂန်ဒက်ဖ်အဖြစ် Heron Carvicတို့၏ အသံသရုပ်ဆောင်မှုဖြစ်သည်။ ထိုဇာတ်လမ်းတွဲကို ကက်ဆက်အခွေဖြင့် ၁၉၈၈၊ စီဒီအခွေဖြင့် ၁၉၇၇၌ အသီးသီးထုတ်ဝေခဲ့သည်။<ref name="Bramlett">{{cite book|title=I Am in Fact a Hobbit: An Introduction to the Life and Works of J. R. R. Tolkien |last=Bramlett |first=Perry C. |author2=Joe R. Christopher |year=2003 |publisher=Mercer University Press |isbn=978-0-86554-894-7 |page=[https://archive.org/details/iaminfacthobbiti00bram/page/239 239] |url=https://archive.org/details/iaminfacthobbiti00bram/page/239 }}</ref> ကာတွန်းပုံ အန်နီမေးရှင်းပုံစံကို Rankin/Bassက အမေရိက၌ တီဗီဇာတ်ကားအဖြစ် ၁၉၇၇တွင် ပွဲဦးထွက်ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၈ Romeo Mullerသည် ရုပ်မြင်သံကြားပြဇာတ်အတွက် Peabodyဆုရရှိခဲ့သည်။ အကောင်းဆုံးဇာတ်လမ်းတင်ဆက်မှု ဟျူးဂိုဆု(Hugo Award )အတွက် ဆန်ကာတင်ခံရသော်လည်း ကြယ်တာရာစစ်ပွဲကြီးများ(Star Wars)ဇာတ်ကားကို ရှုံးနိမ်းခဲ့ရသည်။ ဤမှီငြမ်းတင်ဆက်မှုကို အတော်ပင်ဆိုးရွား၍<ref name="Anderson 2003 page=23"/> ဇာတ်လမ်းသဘောကိုမသိသူများအတွက် ရှုပ်ထွေးဖွယ်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့ကြသည်။<ref> {{cite journal |last=Kask |first=T. J. |date=December 1977 |title=NBC's The Hobbit |journal=[[Dragon (magazine)|Dragon]] |volume=III |issue=6/7 |page=23 }}</ref> ကလေးအော်ပရာပြဇာတ်ကို ၂၀၀၄တွင်ရေးသား၍ ပထမဆုံးဖျော်ဖြေနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://media.harbourfrontcentre.com/mediaDisplay.php?id=25|title=Media Release|publisher=Harbourfront Centre|accessdate=10 February 2020|archivedate=7 November 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171107012918/http://media.harbourfrontcentre.com/mediaDisplay.php?id=25}}</ref> ယင်းအော်ပရာပြဇာတ်ကို အမေရိကမြို့များ Tulsa၊ Sarasota နှင့် Torontoတို့တွင် အကြိမ်အနည်းငယ် ထုတ်လုပ်ဖျော်ဖြေခဲ့ကြသေးသည်။ ၂၀၁၂ ဒီဇင်ဘာကာလများ၊<ref name="imdb2012">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0903624/?ref_=fn_al_tt_1 | accessdate=21 December 2014 | title=IMDb The Hobbit: An Unexpected Journey}}</ref> ၂၀၁၃၊<ref name="imdb2013">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt1170358/?ref_=fn_al_tt_1 | accessdate=21 December 2014 | title=IMDb The Hobbit: The Desolation of Smaug}}</ref> နှင့် ၂၀၁၄<ref name="imdb2014">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt2310332/?ref_=fn_al_tt_2 | accessdate=21 December 2014 | title=IMDb The Hobbit: The Battle of Five Armies}}</ref> တို့တွင် Metro-Goldwyn-Mayerနှင့် New Line Cinemaတို့ပေါင်းကာ ဟော့ဘစ်ရုပ်ရှင်ကားကြီးအဖြစ် တစ်ပိုင်းဆီကို ဒါရိုက်တာ [[ပီတာ ဂျက်ဆန်]]ကရိုက်ကူး ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားအမည်များမှာ "ဟော့ဘစ် : မျှော်လင့်မထားသောခရီးစဉ်" (The Hobbit: An Unexpected Journey)၊ "ဟော့ဘစ် : နဂါးကြီးစမောက်ဂ်၏ အကျဉ်းတန်နယ်မြေ" (The Hobbit: The Desolation of Smaug)၊ "ဟော့ဘစ် : တပ်ကြီးငါးတပ်တိုက်ပွဲ" (The Hobbit: The Battle of the Five Armies) တို့ဖြစ်ကြ၏။ သုံးပိုင်းပါ ရုပ်ပြစာအုပ်ပုံဖော်တင်ဆက်မှုကို Chuck Dixonနှင့် Sean Deming တို့ကရေးသား၍ David Wenzel၏ သရုပ်ဖော်ပုံများနှင့်ဖြစ်ကာ Eclipse Comicsက ၁၉၈၉တွင်ထုတ်ဝေသည်။ ၁၉၉၀တွင် တစ်အုပ်တည်းအဖြစ် Unwin Paperbacksက ဖြန့်ချိသည်။ အဖုံးမှာ မူလသရုပ်ဖော်သူ David Wenzel၏ အနုပညာလက်ရာဖြစ်သည်။ တစ်အုပ်တည်းအဖြစ် စုစည်းထုတ်ဝေသောပြန်လည်ရိုက်ခြင်းမူကို Del Rey Booksမှ ၂၀၀၁တွင် ထုတ်ဝေသည်။ ထိုအဖုံး ကို Donato Giancolaမှ သရုပ်ဖော်ပေးထားပြီး ၂၀၀၂ အကောင်းဆုံးစာအုပ်အဖုံးအတွက် သိပ္ပံခေတ်လွန်အနုပညာရှင်များအစည်းအရုံးဆုချီးမြင့်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.locusmag.com/2002/News/News08Log.html |title=LocusMag Archive Page |publisher=Locus Online |accessdate=3 December 2017 }}</ref> ကွန်ပျူတာဂိမ်း၊ ဗီဒီယိုဂိမ်းတချို့ (လိုင်စင်ရှိ/မရှိ)သည် ဤဇာတ်အပေါ်အခြေခံသည်။ အအောင်မြင်ဆုံးဗီဒီယိုဂိမ်းမှာ ၁၉၈၂-ဟော့ဘစ်ဖြစ်ပြီး Beam Softwareကထုတ်ဝေက ကွန်ပျူတာဆုရဂိမ်းတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ Melbourne Houseကလည်း အဆိုပါဂိမ်းကို ကွန်ပျူတာအများစုအတွက် ကိုက်ညီအောင်ပြု၍ ထိုကာလပိုင်း၌ပင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။<ref>{{cite book|title= Using Computers in English: A Practical Guide|last= Moore|first= Phil|year= 1986|publisher= Routledge|isbn= 978-0-416-36180-3|page= [https://archive.org/details/usingcomputersin0000moor/page/44 44]|url= https://archive.org/details/usingcomputersin0000moor/page/44}}</ref> ==မှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကား== {{Reflist}} ==ရင်းမြစ်များ== *{{cite book|last=Tolkien |first=J. R. R. |authorlink=J. R. R. Tolkien|title = The Hobbit| publisher = George Allen & Unwin Ltd.| location = London| year = 1937 | ref= {{harvid|Tolkien|1937}} }} , 1st edition **{{cite book | last=Tolkien | first=J. R. R. | title=The Hobbit | publisher=George Allen & Unwin | location=London | year=1951 | edition = 2nd | ref= {{harvid|Tolkien|1951}} }} **{{cite book | last=Tolkien | first= J. R. R. | title=The Hobbit | publisher=Houghton Mifflin Company | location=Boston | year=1966 | edition=3rd | isbn=978-0-395-07122-9 | ref={{harvid|Tolkien|1966}} }} *{{cite book|last=Tolkien |first=J. R. R. |authorlink=J. R. R. Tolkien |editor-last= Anderson |editor-first= Douglas A.|editor-link= Douglas A. Anderson |title=The Annotated Hobbit |year= 1988 |origyear=1937 |publisher=[[:en:Houghton Mifflin Harcourt|Houghton Mifflin Company]] |isbn=978-0-3954-7690-1 |ref=harv|title-link=The Annotated Hobbit }} *{{Cite book |last=Tolkien |first=J. R. R. |editor-last= Anderson |editor-first= Douglas A. |title= The Annotated Hobbit |year= 2003 |origyear=1937 |publisher=HarperCollins |location= London|isbn= 978-0-00-713727-5 |ref=harv}} *{{cite book|last = Carpenter | first = Humphrey|title = Carpenter, Humphrey: Tolkien: A Biography, New York |url = https://archive.org/details/jrrtolkienbiogra0000carp_k1o4 | publisher = Ballantine Books | year = 1977 | location = New York|isbn = 0-04-928037-6|ref=harv}} *{{cite book|last = Carpenter | first = Humphrey|title = Carpenter, Humphrey: The Letters of J. R. R. Tolkien| publisher = Houghton Mifflin | year = 1981 | location = Boston|isbn = 0-395-31555-7|ref=harv}} *{{cite book | last = Chance | first = Jane | year = 2001 |title =Tolkien's Art | publisher=Kentucky University Press | isbn=978-0-618-47885-9| pages = |url=https://archive.org/details/tolkiensartmytho0000chan_d6k5|ref=harv}} *{{cite book|editor-last=Drout |editor-first=Michael D. C. |editor-link=Michael D. C. Drout |year=2007 |title=J. R. R. Tolkien Encyclopedia: Scholarship and Critical Assessment |publisher=Routledge |isbn=978-0-4159-6942-0 |ref=harv}} *{{cite book | last = Grenby | first = Matthew | year = 2008 |title =Children's Literature | url = https://archive.org/details/childrensliterat0000gren | publisher=Edinburgh University Press | isbn=978-0-618-47885-9|ref=harv}} *{{cite book |last1=Wayne G |first1=Hammond |last2=Douglas A. |first2= Anderson|date=1993 |title=J. R. R. Tolkien: A Descriptive Bibliography|url=https://archive.org/details/jrrtolkiendescri0000hamm |location=New Castle |publisher=DE: Oak Knoll Books |isbn= 0-938768-42-5 |ref=harv}} *{{Cite book | ref = harv | last = Lobdell | first = Jared C. | year = 2004 | title = The World of the Rings: Language, Religion, and Adventure in Tolkien | url = https://archive.org/details/worldofringslang0000lobd | publisher = [[Open Court Publishing Company|Open Court]] | isbn = 978-0-8126-9569-4}} *{{Cite book |title= The History of the Hobbit|last= Rateliff|first= John D.|year= 2007 |publisher=HarperCollins|location= London|isbn= 978-0-00-723555-1|ref=harv}} *{{cite book|last = Elizabeth | first = Solopova|title = Languages, Myths and History: An Introduction to the Linguistic and Literary Background of J.R.R. Tolkien's Fiction| publisher = North Landing Books | year = 2009 | location = New York City:|isbn = 0-9816607-1-1|ref=harv}} *{{cite web |url=http://shelf1.library.cmu.edu/books/gloriana/ |title=Tolkien's Cauldron: Northern Literature and The Lord of the Rings |last=St. Clair |first=Gloriana |publisher=Carnegie Mellon University |ref=harv |year=2000 |access-date=28 January 2020 |archive-date=6 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306040557/http://shelf1.library.cmu.edu/books/gloriana/ |url-status=dead }} *{{cite book| author=Matthews, Dorothy | chapter=The Psychological Journey of Bilbo Baggins | title=A Tolkien Compass | pages=[https://archive.org/details/tolkiencompass00lobd/page/27 27–40] | publisher=Open Court Publishing | isbn=978-0-87548-303-0 | year=1975 | url=https://archive.org/details/tolkiencompass00lobd/page/27 }} *{{cite book|last = Tom | first = Shippey|title = J. R. R. Tolkien: Author of the Century | publisher = HarperCollins | year = 2001| location = |isbn =ISBN 978-0-261-10401-3|ref=harv}} * {{cite book|last = Sullivan | first = C. W|title = "High Fantasy". In Hunt, Peter (ed.). International Companion Encyclopedia of Children's Literature |url = https://archive.org/details/internationalcom00hunt_0 | publisher = Taylor & Francis | year = 1996| location = |isbn = 978-0-415-08856-5|ref=harv}} {{Refend}} ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== {{commons category|The Hobbit|ဟော့ဘစ်}} {{Wikiquote}} *[http://www.tolkien.co.uk/ The official Harper-Collins Tolkien website] *[http://www.hobbit.ca/Library.html Collection of edition covers, 1937–2007] *[http://www.tolkienlibrary.com/translations/hobbits/index.htm ''The Hobbit'' covers around the globe&nbsp;– gallery] *[http://www.tolkienbooks.net/php/hobbit.php Every UK edition of ''The Hobbit''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200202175348/http://www.tolkienbooks.net/php/hobbit.php |date=2 February 2020 }} *[http://tolkien.skwishmi.com/ Guide to U.S. editions of Tolkien books including ''The Hobbit''] *[https://www.youtube.com/watch?v=UBnVL1Y2src&feature=player_ [[Category:၂၀ ရာစု ဗြိတိသျှ ကလေးစာပေ]] [[Category : နိုင်ငံတကာ စာအုပ်များ]] [[Category : ဗြိတိသျှ စာပေ]] 9vv9tc0d1td7qge5eq97nvtjm9qjhx0 0 146530 1049550 996233 2026-08-20T12:30:45Z ~2026-45406-51 147188 1049550 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = မုက္ကဒိ |official_name = မုက္ကဒိရွာ |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |image_skyline = |image_map = |map_caption = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွာများ|ရွာ]] |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name ={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ကရင်ပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ဘားအံခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ဘားအံမြို့နယ်]] |subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] |subdivision_name4 = မုက္ကဒိ |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population = |population_as_of = |coordinates = {{Coord|16.9509105682373|97.6242370605469|region:MM|format=dms|display=inline,title}} |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''မုက္ကဒိရွာ'''({{Lang-en|Moakkadi}})သည် [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဘားအံခရိုင်]]၊ [[ဘားအံမြို့နယ်]]၊ [[မုက္ကဒိကျေးရွာအုပ်စု]]၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၂၂၀ ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ သန်းခေါင်စာရင်း#၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း|၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ မုက္ကဒိကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၇၄၆ အိမ် ရှိကာ၊ [[လူဦးရေ]]စုစုပေါင်း ၃၄၇၃ ဦး နေထိုင်သည်။ မုက္ကဒိကျန်းမာရေးဌာန ရှိသည်။ <ref>{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|access-date=20 December 2020|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes|url-status=dead}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = မုက္ကဒိ |North = |Northeast = |East = |Southeast = |South = |Southwest = |West = |Northwest = }} {{ဘားအံမြို့နယ်|state=autocollapse}} [[ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ]] {{Kayin-geo-stub}} dqqmjksybijpcecxwtyp6p9srmhxrxd 0 204245 1049635 1038937 2026-08-21T09:03:39Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1049635 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Reuters | logo = Reuters Logo.svg | image = Reuters-Building-30SC.JPG | image_size = | image_alt = | image_caption = လန်ဒန်မြို့၊ ကနေရီဝါ့ဖ်နယ်မြေရှိ ရိုက်တာအဆောက်အဦ | type = တစ်သီးပုဂ္ဂလစီးပွားရေး | foundation = {{Start date and age|df=yes|1851|10}} | founder = ပေါလ် ဂျူးလိယပ်စ် ရွိုက်တာ | area_served = ကမ္ဘာအနှံ့ | key_people = Michael Friedenberg(ဥက္ကဋ္ဌ)<br/>Stephen J. Adler<br/>(အယ်ဒီတာချုပ်) | industry = သတင်းဌာန | revenue = | location = [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]]၊ [[လန်ဒန်မြို့]]၊ ကနေရီဝါ့ဖ် | operating_income = | net_income = | num_employee = | subsid = | parent = တောမ်ဆန် ရွိုက်တာဇ် | homepage = [https://www.reuters.com reuters.com] | footnotes = }} [[File:Reuter, Paul Julius von, Nadar, Gallica.jpg|thumb|ရိုက်တာသတင်းဌာနကို စတင်တည်ထောင်သူ ပေါလ် ရွိုက်တာ (၁၈၆၅ ခန့်က ရိုက်ကူးထားသောပုံ)]] '''ရိုက်တာ''' ({{lang-en|'''Reuters'''}}; ({{IPAc-en|ˈ|r|ɔɪ|t|ər|z|audio=En-Reuters.oga}}; /ရွိုက်တာဇ်/) သည် ကနေဒါအခြေစိုက် တောမ်ဆန် ရွိုက်တာဇ် ကော်ပိုရေးရှင်းက (Thomson Reuters) ပိုင်ဆိုင်သော သတင်းဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|title=About us|url=https://agency.reuters.com/en/about-us.html|access-date=14 January 2019|website=Reuters|archive-date=1 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101122616/https://www.reutersagency.com/en/about/about-us/|url-status=dead}}</ref> သတင်းဌာနတွင် သတင်းထောက် ၂,၅၀၀ ခန့်နှင့် ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် ၆၀၀ ခန့်ရှိ၍ ကမ္ဘာအနှံ့ နေရာဒေသပေါင်း ၂၀၀ ကျော်၌ သတင်းရယူနေသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်၏ ။<ref name=":1">{{Cite web|title=Home - Reuters News - The Real World in Real Time|url=https://www.reutersagency.com/en/|access-date=13 December 2020|website=Reuters News Agency|language=en-US}}</ref><ref name=":0">{{cite web|url=https://www.reuters.tv/careers|title=Careers|website=www.reuters.tv|access-date=14 January 2019|archive-date=2 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191202001145/http://www.reuters.tv/careers}}</ref> ရိုက်တာသတင်းဌာနသည် ကမ္ဘာပေါ်၌ အကြီးဆုံးသောသတင်းဌာနများအနက်တစ်ခုလည်းဖြစ်ပေသည်။<ref name=britannica-two>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/news-agency#ref203528|title=News agency|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|date=23 August 2002|access-date=18 February 2017}}</ref> ၁၈၅၁ ခုနှစ် လန်ဒန်မြို့တွင် ဂျာမန်ဖွား ပေါလ် ရွိုက်တာက သတင်တည်ထောင်ခဲ့ကာ ထို့နောက် တောမ်ဆန် ကော်ပိုရေးရှင်းက ၂၀၀၈ တွင် ရယူခဲ့ပြီး ယခု၌မူ တောမ်ဆန် ရွိုက်တာ၏ မီဒီယာအခွဲတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ == မြန်မာသတင်းထောက်များ == ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ရိုဟင်ဂျာရွာတစ်ရွာ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော လူသတ်ပွဲအား စုံစမ်းစစ်ဆေးနေစဉ် နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်များကို ရယူခဲ့သည်ဟုဆိုကာ ရိုက်တာသတင်းထောက်နှစ်ဦး [[ဝလုံး|ကိုဝလုံး]]နှင့် ကို[[ကျော်စိုးဦး (ရိုက်တာ)|ကျော်စိုးဦး]]ကို ထောင်ဒဏ် (၇) နှစ်စီ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=ရိုက်တာသတင်းထောက်နှစ်ဦးအား ထောင်ဒဏ် ၇နှစ် စီချမှတ်|url=https://myanmar-now.org/mm/news/1038/|publisher=Myanmar Now|accessdate=2025-6-25|archivedate=17 March 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250317155845/https://myanmar-now.org/mm/news/1038/}}</ref> ၎င်းတို့၏ ဖမ်းဆီးခံရမှုနှင့် ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခံရမှုတို့ကို သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှုအဖြစ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။ သတင်းထောက်များဖြစ်သည့် ဝလုံးနှင့် ကျော်စိုးဦးတို့သည် Foreign Press Association Media Award နှင့် Pulitzer Prize for International Reporting အပါအဝင် ဆုများစွာကို ရရှိခဲ့ကြပြီး ၂၀၁၈ ခုနှစ်အတွက် Time Person of the Year အဖြစ် အခြားသော ဖိနှိပ်ခံသတင်းထောက်များနှင့်အတူ ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။ .<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2018/12/wa-lone-kyaw-soe-oo-appeal-year-sentence-181224012706486.html|title=Wa Lone and Kyaw Soe Oo to appeal seven-year sentence|date=23 December 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190427164532/https://www.aljazeera.com/news/2018/12/wa-lone-kyaw-soe-oo-appeal-year-sentence-181224012706486.html|archive-date=27 April 2019|publisher=[[Al Jazeera Arabic|Al-Jazeera]]}}</ref><ref>{{cite press release|url=https://www.reuters.com/article/rpb-fpamediaaward/reuters-journalists-wa-lone-and-kyaw-soe-oo-win-journalist-of-the-year-at-foreign-press-association-media-awards-idUSKCN1NW1T8|title=Reuters journalists Wa Lone and Kyaw Soe Oo win Journalist of the Year at Foreign Press Association Media Awards|date=27 November 2018|publisher=Reuters Press Blog|url-status=live|archive-date=7 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190507114518/https://www.reuters.com/article/rpb-fpamediaaward/reuters-journalists-wa-lone-and-kyaw-soe-oo-win-journalist-of-the-year-at-foreign-press-association-media-awards-idUSKCN1NW1T8}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/04/15/business/media/pulitzer-prize-winners.html|title=Pulitzer Prize: 2019 Winners List|date=15 April 2019|work=[[The New York Times]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530230716/https://www.nytimes.com/2019/04/15/business/media/pulitzer-prize-winners.html|archive-date=30 May 2019}}</ref> ထောင်ထဲတွင် ၅၁၁ ရက်ကြာနေထိုင်ပြီးနောက် ကိုဝလုံးနှင့် ကိုကျော်စိုးဦးတို့သည် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]၏ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ဖြင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလ ၇ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=ရိုက်တာသတင်းထောက်နှစ်ဦးနှင့် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့ဝင်အချို့ အပါအဝင် အကျဉ်းသား ၆၅၀၀ ကျော် သမ္မတ၏ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ဖြင့် လွတ်မြောက်လာ|url=https://news-eleven.com/article/105981|publisher=Eleven Media|accessdate=2025-6-25}}{{Dead link|date=June 2026 }}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} 0l3vmnbpoq2gvvzj49cectob9mh8ppd 0 220903 1049608 721652 2026-08-21T02:25:56Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1049608 wikitext text/x-wiki {{Star nav}} '''ဆူပါ ဧရာမကြယ်''' (Supergiant) ဆိုသည်မှာ ပကတိ အတောက်ပဆုံးကြယ်များတွင် ပါဝင်သည်။ ဆူပါ ဧရာမကြယ်တို့၏ အပူချိန်သည် ၃,၄၀၀ မှ ၂၀,၀၀၀ ကယ်လဗင် အထက်တွင် ရှိကြသည်။ ယင်းကြယ်တို့၏ ဒြပ်ထုသည် [[နေဒြပ်ထု]] ({{Solar mass}})ထက် ၈ မှ ၁၂ ဆ ပိုမိုကြီးကြပြီး [[နေရောင်ခြည်တောက်ပမှု|နေ၏တောက်ပမှု]] ({{Solar luminosity}})ထက် အဆပေါင်း ၁,၀၀၀ မှ မီလီယံချီ၍ ပိုမို တောက်ပကြသည်။ ဆူပါ ဧရာမကြယ်များသည် [[ပင်မ အစီအစဉ် အတွင်းရှိကြယ်]]များကဲ့သို့ သက်တမ်းကြာရှည်မခံဘဲ မြန်ဆန်စွာ ကုန်သွားလေ့ရှိသည်။ သာမန်အားဖြင့် နှစ်သန်းပေါင်း ၃၀ မှ ရာဂဏန်းအနည်းငယ်သာ ရှင်သန်ကြလေ့ရှိသည်။<ref>{{cite web | last = Richmond | first = Michael | url = http://spiff.rit.edu/classes/phys230/lectures/star_age/star_age.html | title = Stellar evolution on the main sequence | access-date = 2006-08-24 | archive-date = 12 May 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200512184126/http://spiff.rit.edu/classes/phys230/lectures/star_age/star_age.html | url-status = dead }}</ref> ယင်းကြယ်များ သက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်တွင် [[ဆူပါနိုဗာ]] ပေါက်ကွဲမှုဖြင့် အဆုံးသတ်လေ့ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကြယ်အမျိုးအစားများ]] [[ကဏ္ဍ:ဆူပါ ဧရာမကြယ်များ]] {{Giant-star-stub}} hd9229zaj5fl1of93bm0x2h89gos2lz 0 235159 1049606 1049277 2026-08-21T01:39:46Z ~2026-36789-02 144862 /* မိသားစုဘဝ */ 1049606 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific-prefix = [[သီရိပျံချီဘွဲ့|သီရိပျံချီ]]၊ ဒေါက်တာ |name = ပွင့်ဆန်း |native_name = |native_name_lang = |honorific-suffix = |alt = |caption = |office1 = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency1 = [[ရပ်စောက်မြို့နယ်]] |term_start1 = ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ |term_end1 = |predecessor1 = ခင်မောင်မြင့် <small>(၂၀၁၅-၂၀၂၁) </small> |successor1= |office2 = [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |appointer2 = နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ |term_start2 = ၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |term_end2 = ၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |predecessor2 = [[မြင့်ကြိုင် ]] |successor2 = [[မြင့်နောင်|မြင့်နောင်]] |2blankname2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] |2namedata2 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] |office3 = [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |appointer3 = နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ |leader3 = မင်းအောင်လှိုင် |term_start3 = ၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |term_end3 = ၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |predecessor3 = [[သန်းမြင့် (ဝန်ကြီး)| သန်းမြင့်]] |successor3= [[အောင်နိုင်ဦး ]] |office4 = [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]] <br> ဒုတိယဝန်ကြီး |term_start4 = ၂၀၁၀ |term_end4 = ၃၁ မတ်၂၀၁၆ |leader4= [[ဝင်းမြင့် (ဝန်ကြီးဟောင်း)|ဝင်းမြင့်]] |birth_date = {{birth date and age|1961|7|13|df=y}} |birth_place = [[ရန်ကုန်]] |death_date = |death_place = |nationality = မြန်မာ |party = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |spouse = |relations = |children = ၂ |alma_mater = [[ဆေးတက္ကသိုလ် ((၂)ရန်ကုန်]]<br> [[ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ် ]] |occupation = |profession = |signature = |website = |footnotes = |awards=သီရိပျံချီဘွဲ့ (၂၀၂၂)}} '''ဒေါက်တာ ပွင့်ဆန်း''' <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://home.treasury.gov/policy-issues/financial-sanctions/recent-actions/20210517 |access-date=24 November 2022 |archive-date=24 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124134954/https://home.treasury.gov/policy-issues/financial-sanctions/recent-actions/20210517 }}</ref>(၁၃ ဇူလိုင် ၁၉၆၁ မွေးဖွား) သည် [[ရပ်စောက်မြို့နယ်]] ကိုယ်စားပြု ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် ဖြစ်သည်။ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]လက်ထက်တွင် [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.mol.gov.mm/%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94-%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A/ |access-date=24 November 2022 |archive-date=25 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221125104612/https://www.mol.gov.mm/%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94-%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A/ }}</ref> နှင့် [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ == နိုင်ငံရေးသမားဘဝ == ဒေါက်တာပွင့်ဆန်းသည် [[ဆေးတက္ကသိုလ် (၂) ရန်ကုန်|ဆေးတက္ကသိုလ်(၂)]] ကျောင်းဆင်းဆရာဝန်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ [[ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်|ရန်ကုန်စီးပွားရေးတက္ကသို]]လ်မှ နေ၍လည်း ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်း စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦး ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/4553 |access-date=24 November 2022 |archive-date=24 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124134955/https://www.myanmar-now.org/mm/news/4553 }}</ref> === ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ပြိုင်မှု === ၎င်းသည် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] ကိုယ်စားပြု၍ [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၀]] တွင် မရမ်းကုန်းမြို့နယ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဝင်ပြိုင်ရင်း အနိုင်ရပြီးနောက် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=140.pdf&type=law&code=x&sno=4938&token=ee2edccb225aeeed8586de8451e67b701dd700d6cbcb681068901576e2c2faf84e6fa39bdc8c21e283e97a992ceab2e128839c653c53b7271a0e07f31497fa36 |access-date=24 November 2022 |archive-date=8 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708200941/https://uec.gov.mm/show_data_content.php?name=140.pdf&type=law&code=x&sno=4938&token=ee2edccb225aeeed8586de8451e67b701dd700d6cbcb681068901576e2c2faf84e6fa39bdc8c21e283e97a992ceab2e128839c653c53b7271a0e07f31497fa36 }}</ref> သမ္မတ ဦး[[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|သိန်းစိန်]]၏ သမ္မတသက်တမ်းအတွင်း စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီးတာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။ <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://burmese.voanews.com/a/news-analysis-utheinsein-us-trip/1666588.html |access-date=24 November 2022 |archive-date=24 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124134950/https://burmese.voanews.com/a/news-analysis-utheinsein-us-trip/1666588.html }}</ref> ယင်းနောက် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီတွင် ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်ဖြစ်လာသည်။ [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၅]] တွင် မရမ်းကုန်းမြို့နယ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၀]] တွင် [[မရမ်းကုန်းမြို့နယ်|မရမ်းကုန်း]]မဲဆန္ဒနယ် အမှတ်(၂) တိုင်းလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ် လည်းကောင်း ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီကိုယ်စားပြု၍ ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.bbc.com/burmese/53752725 |access-date=24 November 2022 |archive-date=24 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124135734/https://www.bbc.com/burmese/53752725 }}</ref> အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအား မဲ အပြတ်အသတ်ဖြင့် ရှုံးနိမ့်သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=01PyithuHluttaw1.pdf&type=page_multiple_photo&code=17&sno=3799&token=1bbff23522a45e97467bdd86f736fcb7e0617f1dc16a0ec49141f582277afc55f030c36948f4f631f4a207b59a7e301f60ec0574502dde4d2e02f7012ea3a7ad |access-date=24 November 2022 |archive-date=8 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708200531/https://uec.gov.mm/show_data_content.php?name=01PyithuHluttaw1.pdf&type=page_multiple_photo&code=17&sno=3799&token=1bbff23522a45e97467bdd86f736fcb7e0617f1dc16a0ec49141f582277afc55f030c36948f4f631f4a207b59a7e301f60ec0574502dde4d2e02f7012ea3a7ad }}</ref> <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://uecdata.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/2020%20Election%20Result%20%28%20Percentage%20%29/3.%20S%20%26%20R%20Result%20%28%20Percentage%20%29/S%26R%20Each%20Candidate%20Result.pdf |access-date=24 November 2022 |archive-date=18 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220618232753/https://uecdata.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/2020%20Election%20Result%20%28%20Percentage%20%29/3.%20S%20%26%20R%20Result%20%28%20Percentage%20%29/S%26R%20Each%20Candidate%20Result.pdf }}</ref> === ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း === [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံ စစ်အာဏာသိမ်းခြင်း]] နောက်ပိုင်း ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၃ ရက်တွင် ၎င်းအား စစ်ကောင်စီက စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/08/01/244744.html |access-date=24 November 2022 |archive-date=24 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124135002/https://burma.irrawaddy.com/news/2021/08/01/244744.html }}</ref> ယင်းနောက် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်၊ ၄၈ / ၂၀၂၂ ဖြင့် [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမားဝန်ကြီး]]အဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်းခံရသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/19139?d=1|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်၊ ၄၈ / ၂၀၂၂ ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် ၈ ရက် (၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၉ ရက်) ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးတာဝန်ပြောင်းရွှ့ခန့်အပ်တာဝန်ခြင်း|publisher=CINCDS|accessdate=9 August 2025}}</ref> ၂၀၂၃ ဩဂုတ် ၂ရက်တွင် ဝန်ကြီးအဖြစ်မှ အနားပေးခံရသည်။ <ref>{{cite web|url=https://newdaymyanmar.com/archives/4115|title=စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အချို့နှင့်ဝန်ကြီးအချို့ ရာထူးမှဖယ်ရှားခံရ|work=New Day Myanmar|access-date=၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၃|date=၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၃|archive-date=2 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230802145420/https://newdaymyanmar.com/archives/4115}}</ref> === ၂၀၂၅ ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ပြိုင်မှု === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရှမ်းပြည်နယ်၊ [[ရပ်စောက်မြို့နယ်]] [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] မဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ခိုင်လုံသောမဲ အရေအတွက် စုစုပေါင်း ၄၂,၃၇၁ မဲ (စုစုပေါင်းမဲ၏ ၅၃.၆၉ ရာခိုင်နှုန်း) ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/79159 |access-date=2026-03-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၁၆) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော တတိယအကြိမ်ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးတွင် ဒေါက်တာပွင့်ဆန်းက ဦးခင်ရီကို ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် အဆိုပြုတင်သွင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတင်ကျင်းပ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဇေယျာသီရိမဲဆန္ဒနယ်မှ ဦးခင်ရီ၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တပ်ကုန်းမဲဆန္ဒနယ်မှ ဦးမောင်မောင်အုန်းတို့အား ရွေးကောက်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80861 |access-date=2026-03-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊မတ်လ (၂၃)ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ တွင် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ ၏ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ ဥပဒေကြမ်းကော်မတီနှင့် ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ ဖွဲ့စည်းတာဝန်ပေးအပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81082 |access-date=2026-03-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ပိတ်ဆို့အရေးယူခံရမှု == အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ နိုင်ငံရပ်ခြားပိုင်ဆိုင်မှုများထိန်းချုပ်ရေးဌာနက ၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလ ၁၇ရက်နေ့ ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုတွင် ဒေါက်တာပွင့်ဆန်းလည်းပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://mm.usembassy.gov/my/treasury-sanctions-governing-body-officials-and-family-members-connected-to-burmas-military-mm/ |access-date=24 November 2022 |archive-date=24 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124134954/https://mm.usembassy.gov/my/treasury-sanctions-governing-body-officials-and-family-members-connected-to-burmas-military-mm/ }}</ref> <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/us-slaps-sanctions-on-more-myanmar-junta-members-ruling-body.html |access-date=24 November 2022 |archive-date=24 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124134951/https://www.irrawaddy.com/news/burma/us-slaps-sanctions-on-more-myanmar-junta-members-ruling-body.html }}</ref> ၂၀၂၃ ဇူလိုင် ၂၀ရက်တွင် ဥရောပသမဂ္ဂက ပိတ်ဆို့အရေးယူမှု စာရင်းထဲ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2023/07/20/myanmar-burma-eu-imposes-seventh-round-of-sanctions-against-six-individuals-and-one-entity/?utm_source=dsmsauto&utm_medium=email&utm_campaign=Myanmar%2fBurma%3a+EU+imposes+seventh+round+of+sanctions+against+six+individuals+and+one+entity|title=Myanmar/Burma: EU imposes seventh round of sanctions against six individuals and one entity|work=Council of the EU|access-date=22 July 2023|date=20 July 2023|archive-date=22 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230722022752/https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2023/07/20/myanmar-burma-eu-imposes-seventh-round-of-sanctions-against-six-individuals-and-one-entity/?utm_source=dsmsauto&utm_medium=email&utm_campaign=Myanmar/Burma:+EU+imposes+seventh+round+of+sanctions+against+six+individuals+and+one+entity}}</ref><ref>{{cite web|url=https://newdaymyanmar.com/archives/3743|title=စစ်ကောင်စီရဲ့စစ်ထောက်ချုပ်အပါအဝင် လူပုဂ္ဂိုလ် ၆ဦးနှင့်လုပ်ငန်းတစ်ခုကို EUအရေးယူပိတ်ဆို့ဒဏ်ခတ်|work=New Day Myanmar|access-date=၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|archive-date=22 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230722022746/https://newdaymyanmar.com/archives/3743}}</ref> == မိသားစုဘဝ == အိမ်ထောင်ရှိကာဇနီးမှာဒေါက်တာနီလာလွင်ဖြစ်သည်။သား၊ သမီး ၂ ဦးရှိပြီး တစ်ဦးမှာ [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]]တွင် ဆရာဝန်အလုပ်လုပ်နေသည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://nwayoomyanmar.com/%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%95%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8/ |access-date=24 November 2022 |archive-date=24 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221124134950/https://nwayoomyanmar.com/%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%95%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8/ }}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်တွင် ၎င်းကို [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ဥက္ကဋ္ဌက အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၂၁၁/ ၂၀၂၂ ဖြင့် စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တစ်ခုဖြစ်သည့်  [[သီရိပျံချီဘွဲ့|သီရိပျံချီ]]ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/32491|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကော်ငြာစာအမှတ် ၂၁၁/ ၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၁၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၃|date=၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist|2}} {{Lifetime|၁၉၆၁|}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] q323gm3jcbyj0ggj9vxosqutp5rsttk 1049607 1049606 2026-08-21T02:10:28Z ~2026-36789-02 144862 /* */ 1049607 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific-prefix = [[သီရိပျံချီဘွဲ့|သီရိပျံချီ]]၊ ဒေါက်တာ |name = ပွင့်ဆန်း |native_name = |native_name_lang = |honorific-suffix = |alt = |caption = |office1 = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency1 = [[ရပ်စောက်မြို့နယ်]] |term_start1 = ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ |term_end1 = |predecessor1 = ခင်မောင်မြင့် <small>(၂၀၁၅-၂၀၂၁) </small> |successor1= |office2 = [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |appointer2 = နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ |term_start2 = ၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |term_end2 = ၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |predecessor2 = [[မြင့်ကြိုင် ]] |successor2 = [[မြင့်နောင်|မြင့်နောင်]] |2blankname2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] |2namedata2 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] |office3 = [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |appointer3 = နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ |leader3 = မင်းအောင်လှိုင် |term_start3 = ၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |term_end3 = ၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |predecessor3 = [[သန်းမြင့် (ဝန်ကြီး)| သန်းမြင့်]] |successor3= [[အောင်နိုင်ဦး ]] |office4 = [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]] <br> ဒုတိယဝန်ကြီး |term_start4 = ၂၀၁၀ |term_end4 = ၃၁ မတ်၂၀၁၆ |leader4= [[ဝင်းမြင့် (ဝန်ကြီးဟောင်း)|ဝင်းမြင့်]] |birth_date = {{birth date and age|1961|7|13|df=y}} |birth_place = [[ရန်ကုန်]] |death_date = |death_place = |nationality = မြန်မာ |party = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |spouse = ဒေါက်တာနီလာလွင် |ါက်တာနီလာလွင်relations = |children = ၂ |alma_mater = [[ဆေးတက္ကသိုလ် ((၂)ရန်ကုန်]]<br> [[ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ် ]] |occupation = |profession = |signature = |website = |footnotes = |awards=သီရိပျံချီဘွဲ့ (၂၀၂၂)}} '''ဒေါက်တာ ပွင့်ဆန်း''' <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://home.treasury.gov/policy-issues/financial-sanctions/recent-actions/20210517 |access-date=24 November 2022 |archive-date=24 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124134954/https://home.treasury.gov/policy-issues/financial-sanctions/recent-actions/20210517 }}</ref>(၁၃ ဇူလိုင် ၁၉၆၁ မွေးဖွား) သည် [[ရပ်စောက်မြို့နယ်]] ကိုယ်စားပြု ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် ဖြစ်သည်။ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]လက်ထက်တွင် [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.mol.gov.mm/%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94-%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A/ |access-date=24 November 2022 |archive-date=25 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221125104612/https://www.mol.gov.mm/%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94-%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A/ }}</ref> နှင့် [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ == နိုင်ငံရေးသမားဘဝ == ဒေါက်တာပွင့်ဆန်းသည် [[ဆေးတက္ကသိုလ် (၂) ရန်ကုန်|ဆေးတက္ကသိုလ်(၂)]] ကျောင်းဆင်းဆရာဝန်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ [[ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်|ရန်ကုန်စီးပွားရေးတက္ကသို]]လ်မှ နေ၍လည်း ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်း စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦး ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/4553 |access-date=24 November 2022 |archive-date=24 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124134955/https://www.myanmar-now.org/mm/news/4553 }}</ref> === ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ပြိုင်မှု === ၎င်းသည် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] ကိုယ်စားပြု၍ [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၀]] တွင် မရမ်းကုန်းမြို့နယ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဝင်ပြိုင်ရင်း အနိုင်ရပြီးနောက် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=140.pdf&type=law&code=x&sno=4938&token=ee2edccb225aeeed8586de8451e67b701dd700d6cbcb681068901576e2c2faf84e6fa39bdc8c21e283e97a992ceab2e128839c653c53b7271a0e07f31497fa36 |access-date=24 November 2022 |archive-date=8 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708200941/https://uec.gov.mm/show_data_content.php?name=140.pdf&type=law&code=x&sno=4938&token=ee2edccb225aeeed8586de8451e67b701dd700d6cbcb681068901576e2c2faf84e6fa39bdc8c21e283e97a992ceab2e128839c653c53b7271a0e07f31497fa36 }}</ref> သမ္မတ ဦး[[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|သိန်းစိန်]]၏ သမ္မတသက်တမ်းအတွင်း စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီးတာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။ <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://burmese.voanews.com/a/news-analysis-utheinsein-us-trip/1666588.html |access-date=24 November 2022 |archive-date=24 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124134950/https://burmese.voanews.com/a/news-analysis-utheinsein-us-trip/1666588.html }}</ref> ယင်းနောက် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီတွင် ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်ဖြစ်လာသည်။ [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၅]] တွင် မရမ်းကုန်းမြို့နယ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၀]] တွင် [[မရမ်းကုန်းမြို့နယ်|မရမ်းကုန်း]]မဲဆန္ဒနယ် အမှတ်(၂) တိုင်းလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ် လည်းကောင်း ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီကိုယ်စားပြု၍ ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.bbc.com/burmese/53752725 |access-date=24 November 2022 |archive-date=24 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124135734/https://www.bbc.com/burmese/53752725 }}</ref> အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအား မဲ အပြတ်အသတ်ဖြင့် ရှုံးနိမ့်သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=01PyithuHluttaw1.pdf&type=page_multiple_photo&code=17&sno=3799&token=1bbff23522a45e97467bdd86f736fcb7e0617f1dc16a0ec49141f582277afc55f030c36948f4f631f4a207b59a7e301f60ec0574502dde4d2e02f7012ea3a7ad |access-date=24 November 2022 |archive-date=8 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708200531/https://uec.gov.mm/show_data_content.php?name=01PyithuHluttaw1.pdf&type=page_multiple_photo&code=17&sno=3799&token=1bbff23522a45e97467bdd86f736fcb7e0617f1dc16a0ec49141f582277afc55f030c36948f4f631f4a207b59a7e301f60ec0574502dde4d2e02f7012ea3a7ad }}</ref> <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://uecdata.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/2020%20Election%20Result%20%28%20Percentage%20%29/3.%20S%20%26%20R%20Result%20%28%20Percentage%20%29/S%26R%20Each%20Candidate%20Result.pdf |access-date=24 November 2022 |archive-date=18 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220618232753/https://uecdata.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/2020%20Election%20Result%20%28%20Percentage%20%29/3.%20S%20%26%20R%20Result%20%28%20Percentage%20%29/S%26R%20Each%20Candidate%20Result.pdf }}</ref> === ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း === [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံ စစ်အာဏာသိမ်းခြင်း]] နောက်ပိုင်း ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၃ ရက်တွင် ၎င်းအား စစ်ကောင်စီက စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/08/01/244744.html |access-date=24 November 2022 |archive-date=24 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124135002/https://burma.irrawaddy.com/news/2021/08/01/244744.html }}</ref> ယင်းနောက် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်၊ ၄၈ / ၂၀၂၂ ဖြင့် [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမားဝန်ကြီး]]အဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်းခံရသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/19139?d=1|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်၊ ၄၈ / ၂၀၂၂ ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် ၈ ရက် (၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၉ ရက်) ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးတာဝန်ပြောင်းရွှ့ခန့်အပ်တာဝန်ခြင်း|publisher=CINCDS|accessdate=9 August 2025}}</ref> ၂၀၂၃ ဩဂုတ် ၂ရက်တွင် ဝန်ကြီးအဖြစ်မှ အနားပေးခံရသည်။ <ref>{{cite web|url=https://newdaymyanmar.com/archives/4115|title=စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အချို့နှင့်ဝန်ကြီးအချို့ ရာထူးမှဖယ်ရှားခံရ|work=New Day Myanmar|access-date=၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၃|date=၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၃|archive-date=2 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230802145420/https://newdaymyanmar.com/archives/4115}}</ref> === ၂၀၂၅ ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ပြိုင်မှု === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရှမ်းပြည်နယ်၊ [[ရပ်စောက်မြို့နယ်]] [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] မဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ခိုင်လုံသောမဲ အရေအတွက် စုစုပေါင်း ၄၂,၃၇၁ မဲ (စုစုပေါင်းမဲ၏ ၅၃.၆၉ ရာခိုင်နှုန်း) ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/79159 |access-date=2026-03-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၁၆) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော တတိယအကြိမ်ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးတွင် ဒေါက်တာပွင့်ဆန်းက ဦးခင်ရီကို ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် အဆိုပြုတင်သွင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတင်ကျင်းပ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဇေယျာသီရိမဲဆန္ဒနယ်မှ ဦးခင်ရီ၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တပ်ကုန်းမဲဆန္ဒနယ်မှ ဦးမောင်မောင်အုန်းတို့အား ရွေးကောက်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80861 |access-date=2026-03-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊မတ်လ (၂၃)ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ တွင် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ ၏ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ ဥပဒေကြမ်းကော်မတီနှင့် ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ ဖွဲ့စည်းတာဝန်ပေးအပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81082 |access-date=2026-03-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ပိတ်ဆို့အရေးယူခံရမှု == အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ နိုင်ငံရပ်ခြားပိုင်ဆိုင်မှုများထိန်းချုပ်ရေးဌာနက ၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလ ၁၇ရက်နေ့ ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုတွင် ဒေါက်တာပွင့်ဆန်းလည်းပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://mm.usembassy.gov/my/treasury-sanctions-governing-body-officials-and-family-members-connected-to-burmas-military-mm/ |access-date=24 November 2022 |archive-date=24 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124134954/https://mm.usembassy.gov/my/treasury-sanctions-governing-body-officials-and-family-members-connected-to-burmas-military-mm/ }}</ref> <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/us-slaps-sanctions-on-more-myanmar-junta-members-ruling-body.html |access-date=24 November 2022 |archive-date=24 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124134951/https://www.irrawaddy.com/news/burma/us-slaps-sanctions-on-more-myanmar-junta-members-ruling-body.html }}</ref> ၂၀၂၃ ဇူလိုင် ၂၀ရက်တွင် ဥရောပသမဂ္ဂက ပိတ်ဆို့အရေးယူမှု စာရင်းထဲ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2023/07/20/myanmar-burma-eu-imposes-seventh-round-of-sanctions-against-six-individuals-and-one-entity/?utm_source=dsmsauto&utm_medium=email&utm_campaign=Myanmar%2fBurma%3a+EU+imposes+seventh+round+of+sanctions+against+six+individuals+and+one+entity|title=Myanmar/Burma: EU imposes seventh round of sanctions against six individuals and one entity|work=Council of the EU|access-date=22 July 2023|date=20 July 2023|archive-date=22 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230722022752/https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2023/07/20/myanmar-burma-eu-imposes-seventh-round-of-sanctions-against-six-individuals-and-one-entity/?utm_source=dsmsauto&utm_medium=email&utm_campaign=Myanmar/Burma:+EU+imposes+seventh+round+of+sanctions+against+six+individuals+and+one+entity}}</ref><ref>{{cite web|url=https://newdaymyanmar.com/archives/3743|title=စစ်ကောင်စီရဲ့စစ်ထောက်ချုပ်အပါအဝင် လူပုဂ္ဂိုလ် ၆ဦးနှင့်လုပ်ငန်းတစ်ခုကို EUအရေးယူပိတ်ဆို့ဒဏ်ခတ်|work=New Day Myanmar|access-date=၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|archive-date=22 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230722022746/https://newdaymyanmar.com/archives/3743}}</ref> == မိသားစုဘဝ == အိမ်ထောင်ရှိကာဇနီးမှာဒေါက်တာနီလာလွင်ဖြစ်သည်။သား၊ သမီး ၂ ဦးရှိပြီး တစ်ဦးမှာ [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]]တွင် ဆရာဝန်အလုပ်လုပ်နေသည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://nwayoomyanmar.com/%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%95%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8/ |access-date=24 November 2022 |archive-date=24 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221124134950/https://nwayoomyanmar.com/%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%95%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8/ }}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်တွင် ၎င်းကို [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ဥက္ကဋ္ဌက အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၂၁၁/ ၂၀၂၂ ဖြင့် စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တစ်ခုဖြစ်သည့်  [[သီရိပျံချီဘွဲ့|သီရိပျံချီ]]ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/32491|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကော်ငြာစာအမှတ် ၂၁၁/ ၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၁၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၃|date=၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist|2}} {{Lifetime|၁၉၆၁|}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] cd4e1562nuya2ai5s06384wbc6dr1xh 0 241859 1049631 904580 2026-08-21T08:10:32Z CommonsDelinker 115 Replacing OpenAI_Logo.svg with [[File:OpenAI_wordmark_2017.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · The current title is ambiguous because it 1049631 wikitext text/x-wiki {{retaining title}} {{Infobox company|name=OpenAI|logo=OpenAI wordmark 2017.svg|logo_size=250px|image=Pioneer Building, San Francisco (2019) -1.jpg|image_size=275px|image_caption=Pioneer အဆောက်အအုံ၊ဆန်ဖရန်စ္စကိုရှိ Open AIရုံးချုပ်|industry=[[ဉာဏ်တု]]|locations=Pioneer အဆောက်အအုံ၊ ဆန်ဖရန်စစ္စကို၊[[ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်]]၊{{flag|United States}}<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2015/12/12/science/artificial-intelligence-research-center-is-founded-by-silicon-valley-investors.html |title=Artificial-Intelligence Research Center Is Founded by Silicon Valley Investors |first1=John |last1=Markoff |date=December 11, 2015 |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=December 12, 2015 |archive-date=August 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200830184433/https://www.nytimes.com/2015/12/12/science/artificial-intelligence-research-center-is-founded-by-silicon-valley-investors.html |url-status=live }}</ref><ref name=technologyreview/>|key_people={{Unbulleted list | Greg Brockman ([[Chairperson|ဥက္ကဋ္ဌ]] | Sam Altman ([[Chief executive officer|အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်(CEO)]]) | Ilya Sutskever ([[Chief scientific officer|သိပ္ပံဆိုင်ရာအရာရှိချုပ်(CSO)]]) | [[Mira Murati]] ([[Chief technology officer|နည်းပညာအရာရှိချုပ်(CTO)]])}}|area_served=ကမ္ဘာတစ်လွှား|products={{Unbulleted list | [[GPT-4]] | [[DALL-E]] | [[OpenAI Five]] | [[ChatGPT]] | [[OpenAI Codex]] }}|services=[[ဉာဏ်တု|ဉာဏ်တုဝန်ဆောင်မှု နှင့် သုတေသနပြုလုပ်ငန်း]]|revenue=|equity=|num_employees={{circa|375}} (2023)<ref>{{cite news |last=Roose |first=Kevin |author-link=Kevin Roose |date=February 3, 2023 |title=How ChatGPT Kicked Off an A.I. Arms Race |url=https://www.nytimes.com/2023/02/03/technology/chatgpt-openai-artificial-intelligence.html |newspaper=[[The New York Times]] |archive-date=March 8, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308162500/https://www.nytimes.com/2023/02/03/technology/chatgpt-openai-artificial-intelligence.html |url-status=live }}</ref>|subsid=|owner=|homepage=www.openai.com/|footnotes=}}'''OpenAI''' သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအခြေစိုက် [[ဉာဏ်ရည်တု]] (AI) သုတေသန ဓာတ်ခွဲခန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် အကျိုးအမြတ်မယူသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် OpenAI Incorporated (OpenAI Inc.) နှင့် ၎င်း၏ အကျိုးအမြတ်အတွက် လုပ်ငန်းခွဲဖြစ်သော OpenAI Limited Partnership (OpenAI LP) တို့ပါဝင်သည်။ OpenAI သည် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် အကျိုးပြုနိုင်သည့် ဉာဏ်ရည်တုစနစ်များကို မြှင့်တင်ရန်နှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် AI သုတေသနများကို လုပ်ဆောင်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == OpenAI ကို ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့၌ စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ တည်ထောင်သူများမှာ Sam Altman, Reid Hoffman, Jessica Livingston, Elon Musk, Ilya Sutskever, Peter Thiel နှင့် အခြားသူများဖြစ်သည်။ စတင်တည်ထောင်ချိန်တွင် အဖွဲ့အစည်းအတွက် စုစုပေါင်း အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁ ဘီလျံ ထောက်ပံ့ရန် ကတိပြုခဲ့သည်။ Elon Musk သည် အလှူရှင်အဖြစ် ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ဘုတ်အဖွဲ့မှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ == ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ရန်ပုံငွေ == OpenAI တွင် မူလက အကျိုးအမြတ်မယူသည့် အဖွဲ့အစည်း (OpenAI Inc.) အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် သုတေသနစရိတ်စက မြင့်မားလာမှုကြောင့် အကျိုးအမြတ်အတွက် လုပ်ငန်းခွဲ (OpenAI LP) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ Microsoft သည် OpenAI LP တွင် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁ ဘီလျံ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဒုတိယအကြိမ် ရေရှည်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုအဖြစ် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၀ ဘီလျံ ထပ်မံပေးအပ်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ == ထုတ်ကုန်များ == OpenAI သည် ၎င်းတို့၏ သုတေသနများမှ ထွက်ပေါ်လာသော ဉာဏ်ရည်တု မော်ဒယ်များနှင့် စနစ်များကို ထုတ်ကုန်အဖြစ် ပေးအပ်သည်။ ထင်ရှားသော ထုတ်ကုန်များမှာ- * '''GPT စီးရီး (Generative Pre-trained Transformer):''' ၎င်းတို့သည် စာသားများ နားလည်ခြင်း၊ ဖန်တီးခြင်းနှင့် ဘာသာပြန်ခြင်းတို့အတွက် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသော ကျယ်ပြန့်သည့် ဘာသာစကား မော်ဒယ်များ (large language models) ဖြစ်သည်။ GPT-3, GPT-4 နှင့် နောက်ပိုင်းမော်ဒယ်များသည် စွမ်းဆောင်ရည်မြင့်မားပြီး ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုခြင်းခံရသည်။   * '''DALL-E စီးရီး:''' ၎င်းတို့သည် စာသားဖော်ပြချက်များ သို့မဟုတ် အခြားသွင်းအားစုများမှ ပုံများကို ဖန်တီးပေးနိုင်သော AI စနစ်များဖြစ်သည်။   * '''ChatGPT:''' ၎င်းသည် GPT မော်ဒယ်များကို အခြေခံထားသော စကားပြောဆိုနိုင်သည့် ဉာဏ်ရည်တု အင်တာဖေ့စ် (conversational AI interface) ဖြစ်ပြီး သုံးစွဲသူများနှင့် သဘာဝကျကျ ဆက်သွယ်ပြောဆိုနိုင်ရန် ဖန်တီးထားသည်။   * '''API ဝန်ဆောင်မှုများ:''' OpenAI သည် ၎င်းတို့၏ မော်ဒယ်များ (ဥပမာ- GPT, DALL-E, Whisper) ကို ဆော့ဖ်ဝဲရေးသားသူများက ၎င်းတို့၏ အပလီကေးရှင်းများနှင့် ဝန်ဆောင်မှုများတွင် ထည့်သွင်းအသုံးပြုနိုင်ရန် API (Application Programming Interface) များမှတစ်ဆင့် ဝန်ဆောင်မှုပေးသည်။   * '''Whisper:''' အသံမှ စာသားသို့ ပြောင်းလဲပေးနိုင်သော ဘာသာစကားပေါင်းစုံသုံး AI မော်ဒယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == နည်းပညာစွမ်းဆောင်ရည် == OpenAI ၏ ဉာဏ်ရည်တုစနစ်များသည် တွက်ချက်မှုများအတွက် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပဉ္စမမြောက် အစွမ်းထက်ဆုံး စူပါကွန်ပျူတာစနစ်တစ်ခုတွင် လုပ်ဆောင်သည်။ == ရည်ရွယ်ချက် == OpenAI ၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ လူသားမျိုးနွယ်အားလုံးအတွက် အကျိုးပြုပြီး လုံခြုံစိတ်ချရသော ဉာဏ်ရည်တုကို မြှင့်တင်ဖော်ထုတ်ရန်ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references />{{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဉာဏ်ရည်တု]] frc90ujxebiq8wnodpsfgjtytdiam47 0 247618 1049637 1047760 2026-08-21T10:18:42Z Mkant00 135890 rigor 1049637 wikitext text/x-wiki [[သင်္ချာ|သင်္ချာတွင်]] ကိန်းအုံ (matrix) သည် <math>m</math> အတန်းများနှင့် <math>n</math> တိုင်များ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသော စတုဂံပုံစံ အစီအစဉ်ချထားမှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ <math>\begin{pmatrix} a_{11}&\dots&a_{1n}\\ \dots&\dots&\dots\\ a_{m1}&\dots&a_{mn}\\ \end{pmatrix}</math> ၎င်း၏ [[အစုဝင်]] (entry) <math>a_{ij}</math> များသည် မည်သည့် [[အစု]] (set) <math>K</math> တွင်မဆို ပါဝင်နိုင်သည်။ အဆိုပါ ညီမျှခြင်းကို <math>K</math> အပေါ်ရှိ <math>m \times n</math> အတိုင်းအတာရှိသော ကိန်းအုံ သို့မဟုတ် <math>K</math> အပေါ်ရှိ [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] (dimension) <math>m \times n</math> ရှိသော ကိန်းအုံဟု ခေါ်ဆိုသည်။ <math>K</math> [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) တစ်ခုခုအပေါ်ရှိ <math>m \times n</math> အတိုင်းအတာရှိသော ကိန်းအုံများအားလုံးပါဝင်သည့် အစုကို <math>\mathrm{M}_{m,n}(K)</math> သို့မဟုတ် <math>M_{m \times n}(K)</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည်။ အကယ်၍ <math>m=n</math> ဖြစ်ပါက ၎င်းကို အစီအစဉ် (order) <math>n</math> ရှိသော စတုရန်းကိန်းအုံ (square matrix) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ <math>K</math> အပေါ်ရှိ အစီအစဉ် <math>n</math> ရှိသော စတုရန်းကိန်းအုံများအားလုံးပါဝင်သည့် အစုကို <math>\mathrm{M}_n(K)</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ ကိန်းအုံများအတွက် အခြားသော ဖော်ပြနိုင်သည့် [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သင်္ကေတများစာရင်း|သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း]] (mathematical notation) များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math>\begin{bmatrix} a_{11} & \dots & a_{1n}\\ \dots & \dots & \dots \\ a_{m1} & \dots & a_{mn} \end{bmatrix}</math>, <math>\begin{Vmatrix} a_{11} & \dots & a_{1n}\\ \dots & \dots & \dots \\ a_{m1} & \dots & a_{mn} \end{Vmatrix}</math> နှင့် <math>(a_{ij})</math>။ အရေးကြီးဆုံးသော အခြေအနေများတွင် <math>K</math> ၏ နေရာ၌ [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) ၏ [[ဖီးလ်ဒ်]] (field)၊ [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] (complex numbers) ၏ ဖီးလ်ဒ်၊ အလိုရှိရာ ဖီးလ်ဒ်တစ်ခု၊ ပိုလီနိုမီရယ်များ (polynomials) ၏ ကွင်း၊ [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (integers) ၏ ကွင်း၊ [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (functions) ၏ ကွင်း သို့မဟုတ် အလိုရှိရာ [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖက်စပ်ရ]] ကွင်း (associative ring) တစ်ခုခုက ပါဝင်သည်။ <math>K</math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော အပေါင်း (addition) နှင့် မြှောက်ခြင်း (multiplication) တွက်ချက်မှုများသည် <math>K</math> အပေါ်ရှိ ကိန်းအုံများဆီသို့ သဘာဝကျစွာ ကူးပြောင်းသက်ရောက်သွားသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် ကိန်းအုံ ကဲကုလပ် (matrix calculus) ဆီသို့ ဦးတည်သွားစေသည်။ ၎င်းကဲကုလပ်သည် ကိန်းအုံများ သီအိုရီ (theory of matrices) ၏ အဓိကလေ့လာရမည့် အကြောင်းအရာ ဖြစ်သည်။ ကိန်းအုံဆိုင်ရာ သဘောတရားသည် ၁၉ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် ဒဗလျူ ဟာမီတန် နှင့် အေ ကေးလီ တို့၏ လေ့လာစူးစမ်းမှုများမှတစ်ဆင့် ပထမဆုံး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ကိန်းအုံများ သီအိုရီရှိ အခြေခံကျသော ရလဒ်များကို ကေ ဗိုင်ယာရှထရပ်စ်၊ စီ ဂျော်ဒန် နှင့် ဂျီ ဖရိုဘီးနီးယပ်စ် တို့က ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။ အိုင် အေ လာပို-ဒါနီလက်ဗ်စကီး သည် ကိန်းအုံ ကိန်းရှင် (matrix variable) အများအပြားပါဝင်သော ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ဖန်ရှင်များ (analytic functions) ၏ သီအိုရီကို တိုးတက်စေခဲ့ပြီး ၎င်းကို မျဉ်းဖြောင့် ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများ (linear differential equations) စနစ်များ လေ့လာရာတွင် အသုံးချခဲ့သည်။ == ကိန်းအုံများနှင့် တွက်ချက်မှုများ (Operations with matrices) == *<math>K</math> သည် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖက်စပ်ရ]] [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ ပြီးနောက် <math>A=(a_{ij}),\; B=(b_{ij})\in \mathrm{M}_{m,n}(K)</math> ဖြစ်ပါစေ။ ထို့နောက် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ <math>A</math> နှင့် <math>B</math> ကိန်းအုံများ၏ ပေါင်းလဒ်သည် <math>A+B = (a_{ij}+b_{ij})</math> ဖြစ်သည်။ <math>A+B\in\mathrm{M}_{m,n}(K)</math> ဖြစ်သည်မှာ ထင်ရှားပြီး သက်ဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများအလိုက် ပေါင်းခြင်းသည် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associative property) နှင့် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (commutative property) တို့ ပြည့်စုံသည်။ <math>\mathrm{M}_{m,n}(K)</math> အတွင်းရှိ သုည ကိန်းအုံ (null matrix) ဆိုသည်မှာ အစုဝင်များအားလုံး သုညဖြစ်နေသော ကိန်းအုံ <math>0</math> ကို ဆိုလိုသည်။ မည်သည့် <math>A\in\mathrm{M}_{m,n}(K)</math> အတွက်မဆို <math>A+0=0+A=A</math> ဖြစ်သည်။ *<math>A=(a_{ij})\in\mathrm{M}_{m,k}(K)</math> နှင့် <math>B=(b_{ij})\in\mathrm{M}_{k,n}(K)</math> တို့ ဖြစ်ပါစေ။ <math>A</math> နှင့် <math>B</math> ကိန်းအုံနှစ်ခု၏ မြှောက်လဒ် (product) ကို <math>c_{\mu,\nu} = \sum_{j=1}^k a_{\mu j}b_{j\nu}</math> ဖြစ်သော <math>AB=(c_{\mu,\nu})\in\mathrm{M}_{m,n}(K)</math> စည်းမျဉ်းဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ <math>\mathrm{M}_n(K)</math> ၏ အစုဝင်နှစ်ခု၏ မြှောက်လဒ်ကို အမြဲတမ်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်ပြီး <math>\mathrm{M}_n(K)</math> အတွင်း၌ပင် ပါဝင်သည်။ ကိန်းအုံများ မြှောက်ခြင်းသည် ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ ရှိသည်။ အကယ်၍ <math>A\in\mathrm{M}_{m,k}(K)</math>၊ <math>B\in\mathrm{M}_{k,n}(K)</math> နှင့် <math>C\in\mathrm{M}_{n,p}(K)</math> ဖြစ်ပါက <math>(AB)C = A(BC)</math> ဖြစ်ပြီး <math>ABC\in\mathrm{M}_{m,p}(K)</math> ဖြစ်သည်။ ဖြန့်ဝေခြင်း နိယာမ (distributive law) သည်လည်း မှန်ကန်သည်။ <math>A\in\mathrm{M}_{m,n}(K)</math> နှင့် <math>B,C\in\mathrm{M}_{n,m}(K)</math> တို့အတွက် <math>A(B+C)=AB+AC</math> နှင့် <math>(B+C)A=BA+CA</math> ဖြစ်သည်။ *သီးခြားအားဖြင့် အဆိုပါ ဖြန့်ဝေခြင်းနိယာမသည် <math>A,B,C\in\mathrm{M}_{n}(K)</math> အတွက်လည်း မှန်ကန်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>\mathrm{M}_{n}(K)</math> သည် ဖက်စပ်ရ ကွင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>K</math> သည် သေးငယ်သောအသေးအဖွဲမဟုတ်သည့် ကွင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>n \ge 2</math> ဖြစ်ပါက <math>\mathrm{M}_n(K)</math> တွင် ကိန်းအုံများ မြှောက်ခြင်းသည် ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ မရှိပေ။ <math>AB\ne BA</math> ဖြစ်စေမည့် <math>A,B\in\mathrm{M}_{n}(K)</math> ကိန်းအုံများ တည်ရှိသည်။ ထို့အပြင် <math>n \ge 2</math> ဖြစ်သော သုညမဟုတ်သည့် ကွင်း <math>K</math> တိုင်းအတွက် <math>\mathrm{M}_n(K)</math> တွင် သုညစားကိန်းများ (zero-divisors) အမြဲတမ်း ပါဝင်သည်။ ၎င်းသည် <math>AB = 0</math> ဖြစ်စေသည့် သုညမဟုတ်သော ကိန်းအုံ <math>A</math> နှင့် <math>B</math> တို့ တည်ရှိနေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ *အိုင်ဒီးလ်များ (ideals) နှင့်စပ်လျဉ်း၍ <math>\mathrm{M}_n(K)</math> ၏ နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ် (two-sided ideal) တိုင်းသည် <math>K</math> ၏ နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ် <math>J</math> တစ်ခုခုအတွက် <math>\mathrm{M}_n(J)</math> ပုံစံဖြင့် တည်ရှိသည်။ ၎င်းအပြင် <math>S</math> သည် <math>K</math> ၏ ကွင်းပိုင်း (subring) တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>\mathrm{M}_n(S)</math> သည် <math>\mathrm{M}_n(K)</math> ၏ ကွင်းပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ *<math>\alpha\in K</math> နှင့် <math>A=(a_{ij})\in\mathrm{M}_{m,n}(K)</math> ဖြစ်ပါစေ။ ၎င်း <math>\alpha</math> အစုဝင်သည် ကိန်းတစ်ခု သို့မဟုတ် [[စကေလာ]] (scalar) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ <math>A</math> ကိန်းအုံကို <math>\alpha</math> ဖြင့် မြှောက်သော မြှောက်လဒ်သည် <math>\alpha A= (\alpha a_{ij})</math> ကိန်းအုံ ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် <math>(\alpha+\beta)A = \alpha A+\beta A</math> ၊ <math>\alpha(\beta A)=(\alpha\beta)A</math> နှင့် <math>\alpha (A+B) = \alpha A+\beta B</math> တို့ ဖြစ်ကြသည်။ *<math>K</math> ကို ထပ်တူရပါရှိသော ကွင်းတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပါစို့။ <math>e_{ij}</math> ကိန်းအုံကို <math>\mathrm{M}_{m,n}(K)</math> ၏ အစုဝင်အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားပြီး ၎င်း၏ သုညမဟုတ်သော တစ်ခုတည်းသော အစုဝင်နေရာမှာ နေရာ <math>(i,j)</math> ဖြစ်ကာ တန်ဖိုး ၁ နှင့် ညီမျှသည်။ ဤတွင် <math>1\le i\le m</math> နှင့် <math>1\le j\le n</math> ဖြစ်သည်။ မည်သည့် <math>A=(a_{ij})\in \mathrm{M}_{m,n}(K)</math> အတွက်မဆို <math>A=\sum_{i=1}^m\sum_{j=1}^n a_{ij}e_{ij}</math> ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>K</math> သည် [[ဖီးလ်ဒ်]]တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>\mathrm{M}_{m,n}(K)</math> သည် <math>K</math> အပေါ်ရှိ အတိုင်းအတာ <math>nm</math> ပါဝင်သော [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (vector space) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် <math>e_{ij}</math> ကိန်းအုံများသည် ဤရပ်ဝန်းအတွင်း အခြေအစု (basis) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းကြသည်။ *<math>A</math> ကိန်းအုံ၏ ထရေ့စ် (trace) ကို <math>\operatorname{tr}(A)</math> ဖြင့် ဖော်ပြပြီး ၎င်းသည် ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပေါ်ရှိ အစုဝင်များအားလုံး၏ ပေါင်းလဒ်ဖြစ်သည်။ <math>n \times n</math> ကိန်းအုံများဖြစ်သော <math>A</math> နှင့် <math>B</math> တို့အတွက် <math>\operatorname{tr}(AB) = \operatorname{tr}(BA)</math> ဟူသော ဂုဏ်သတ္တိ မှန်ကန်သည်။ *ခရိုနက်ကာ မြှောက်လဒ် (Kronecker product) သို့မဟုတ် တန်ဆာ မြှောက်လဒ် (tensor product) ကိုလည်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်သည်။ <math>A</math> သည် <math>r \times n</math> ကိန်းအုံဖြစ်ပြီး <math>B</math> သည် <math>s \times m</math> ကိန်းအုံဖြစ်ပါက ၎င်းတို့၏ ခရိုနက်ကာ မြှောက်လဒ်ကို <math>A \otimes B</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ ၎င်းသည် <math>rs \times nm</math> အတိုင်းအတာရှိသော အကွက် ကိန်းအုံ (block matrix) ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ နေရာ <math>i, j</math> ရှိ အကွက်သည် <math>a_{ij}B</math> ကိန်းအုံဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ထရေ့စ်သည် <math>\operatorname{tr}(A \otimes B) = \operatorname{tr}(A)\operatorname{tr}(B)</math> ဟူသော ဆက်သွယ်ချက်ကို ပြည့်စုံစေသည်။ == အထူးပုံစံရှိ ကိန်းအုံများ (Special types of matrices) == *အကယ်၍ <math>K</math> သည် ထပ်တူရ (identity) ပါရှိသော [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>\mathrm{E}_n</math> သို့မဟုတ် <math>I</math> ဟုခေါ်သော ထပ်တူရကိန်းအုံ (identity matrix) သည် <math>\mathrm{M}_{n}(K)</math> ကွင်း၏ [[အစုဝင်|ထပ်တူရအစုဝင်]] (identity element) ဖြစ်သည်။ ၎င်းကိန်းအုံ၏ ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပေါ်ရှိ အစုဝင်များသည် ၁ ဖြစ်ပြီး ကျန်နေရာများတွင် သုညများသာ ရှိသည်။ <math>\mathrm{M}_{n}(K)</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် <math>A</math> အတွက်မဆို <math>\mathrm{E}_n A = A\mathrm{E}_n = A</math> ဖြစ်သည်။ *<math>n \times n</math> ကိန်းအုံတစ်ခု၏ ဒိုင်ယာဂွန်နယ် အစုဝင်များအားလုံးသည် သီးသန့် အစုဝင် <math>a \in K</math> နှင့်ညီမျှပြီး ဒိုင်ယာဂွန်နယ်မဟုတ်သော အစုဝင်များအားလုံး သုညဖြစ်နေပါက ၎င်းကို [[စကေလာ]] ကိန်းအုံ (scalar matrix) ဟု ခေါ်သည်။ စကေလာ ကိန်းအုံများအစုသည် <math>K</math> နှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သော]] (isomorphic) <math>\mathrm{M}_n(K)</math> ၏ ကွင်းပိုင်းတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ အကယ်၍ <math>K</math> သည် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring) ဖြစ်ပါက စကေလာ ကိန်းအုံများသည် <math>\mathrm{M}_n(K)</math> အတွင်းရှိ အစုဝင်တိုင်းနှင့် ဖလှယ်၍ရသည်။ ထိုအခါ <math>\mathrm{M}_n(K)</math> ၏ ဗဟို (center) သည် စကေလာ ကိန်းအုံများ အစုသာလျှင် ဖြစ်လာသည်။ *ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်၏ အောက်ဘက် သို့မဟုတ် အထက်ဘက်တွင်သာ အစုဝင်များ သုညဖြစ်နေသော ကိန်းအုံများကို တြိဂံပုံ ကိန်းအုံများ (triangular matrices) ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းတို့သည်လည်း <math>\mathrm{M}_n(K)</math> ၏ ကွင်းပိုင်းတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းကြသည်။ *<math>A=(a_{ij})\in \mathrm{M}_{m,n}(K)</math> ဖြစ်ပါစေ။ <math>a_{ij}^T = a_{ji}</math> ဖြစ်သော <math>A^T = (a_{ij})^T\in \mathrm{M}_{n,m}(K)</math> ကိန်းအုံကို <math>A</math> ၏ ထရန်စပို့စ် (transpose) ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းအတွက် အခြားသုံးနိုင်သော သင်္ကေတများမှာ <math>{}^tA</math> နှင့် <math>A'</math> တို့ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မူလကိန်းအုံ၏ အတန်းများနှင့် တိုင်များကို အချင်းချင်း ဖလှယ်လိုက်ခြင်းဖြင့် ရရှိသည်။ <math>A=(a_{ij})\in \mathrm{M}_{m,n}(\mathbb{C})</math> ဖြစ်ပါစေ။ <math>\bar a_{ij}</math> သည် <math>a_{ij}</math> ၏ [[ကိန်းထွေး]] ကွန်ဂျူဂိတ် (complex conjugate) ဖြစ်သည့်တိုင်အောင် <math>\bar A = (\bar a_{ij})</math> ကို <math>A</math> ၏ ကိန်းထွေး ကွန်ဂျူဂိတ်ဟု ခေါ်သည်။ <math>A\in\mathrm{M}_n(\mathbb{C})</math> ဖြစ်သည့်နေရာတွင် <math>A^* = {\bar A}^T</math> ကိန်းအုံကို <math>A</math> ၏ ဟာမီရှန် ကွန်ဂျူဂိတ် (Hermitian conjugate) ဟု ခေါ်သည်။ *လက်တွေ့အသုံးချမှုများတွင် အသုံးပြုသော ကိန်းအုံများစွာကို အထူးအမည်များ ပေးထားသည်။ <math>A^T = A</math> ဖြစ်ပါက ၎င်းကို အချိုးညီ ကိန်းအုံ (symmetric matrix) ဟု ခေါ်သည်။ <math>A^T = -A</math> ဖြစ်လျှင် တိမ်းစောင်းအချိုးညီ ကိန်းအုံ (skew-symmetric matrix) ဟု ခေါ်သည်။ <math>A^T = A^{-1}</math> ဖြစ်ပါက ထောင့်မှန်ကျ ကိန်းအုံ (orthogonal matrix) ဖြစ်သည်။ <math>A^* = A</math> ဖြစ်လျှင် ဟာမီရှန် ကိန်းအုံ (Hermitian matrix) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး <math>A^* = A^{-1}</math> ဖြစ်ပါက ယူနစ်တရီ ကိန်းအုံ (unitary matrix) ဖြစ်သည်။ <math>A^*A = A A^*</math> ညီမျှခြင်းပြည့်စုံပါက ၎င်းကို ပုံမှန် ကိန်းအုံ (normal matrix) ဟု ခေါ်သည်။ အချို့သော [[ကိန်းပြည့်]]တစ်ခုအတွက် <math>(A-\mathrm{E}_n)^n = 0</math> ဖြစ်ပါက ၎င်းသည် ယူနီပိုတန့် ကိန်းအုံ (unipotent matrix) ဖြစ်သည်။ ကိန်းအုံ <math>A = (a_{ij})\in \mathrm{M}_n(\mathbb{C}^n)</math> ၏ အစုဝင်တိုင်း <math>a_{ij}\ge0</math> ဖြစ်ပြီး တိုင်တိုင်းအတွက် အတန်းများ၏ပေါင်းလဒ်သည် ၁ ဖြစ်ပါက စတော့ကတ်စတစ် ကိန်းအုံ (stochastic matrix) ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းအပြင် <math>A</math> နှင့် <math>A^T</math> တို့ နှစ်ခုစလုံး စတော့ကတ်စတစ် ဖြစ်ပါက နှစ်ထပ် စတော့ကတ်စတစ် ကိန်းအုံ (doubly-stochastic matrix) ဖြစ်သည်။ <math>A</math> ၏ အစုဝင်တိုင်းသည် သုည သို့မဟုတ် တစ် သာဖြစ်ပါက (၀,၁)-ကိန်းအုံ ((0,1)-matrix) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ *<math>m_\mu</math> နှင့် <math>n_\nu</math> တို့သည် အပေါင်းကိန်းပြည့်များ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ထို့နောက် <math>m=m_1+\dots+m_k</math> နှင့် <math>n=n_1+\dots+n_l</math> ဖြစ်ပါစေ။ သို့ဆိုလျှင် <math>A\in \mathrm{M}_{m,n}(K)</math> ကိန်းအုံကို အစုဝင်များအဖြစ် <math>A_{\mu\nu}\in \mathrm{M}_{m_\mu,n_\nu}(K)</math> ကိန်းအုံငယ်များ ပါဝင်သော အကွက် ကိန်းအုံအဖြစ် ရေးသားနိုင်သည်။ အကယ်၍ <math>B\in \mathrm{M}_{n,p}(K)</math> ဖြစ်ပြီး <math>p=p_1+\dots+p_t</math> နှင့် <math>p_i>0</math> ဖြစ်ပါစေ။ <math>B</math> ကိုလည်း ၎င်းနည်းတူ အကွက်များဖြင့် ရေးသားပါက ၎င်းတို့၏ မြှောက်လဒ် <math>AB=C</math> သည်လည်း အကွက်များ၏ မြှောက်လဒ်စည်းမျဉ်းအတိုင်း ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းသွားမည်ဖြစ်သည်။ ဒိုင်ယာဂွန်နယ်တစ်လျှောက်တွင်သာ သုညမဟုတ်သော အကွက် ကိန်းအုံများ ရှိနေပါက ၎င်းကို ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပုံစံ အကွက် (block diagonal) ဟု ခေါ်သည်။ == အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးများနှင့် ပြောင်းပြန်များ (Determinants and inverses) == [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] <math>R</math> တစ်ခုအပေါ်ရှိ <math>n \times n</math> အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး (determinant) [[ဖန်ရှင်]]သည် မျဉ်းဖြောင့်အစုံ (multilinear) ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် <math>\mathrm{M}_{n \times n}(R)</math> ၏ တိုင်များအပေါ်တွင် အလှည့်ကျ ပုံစံ (alternating form) ရှိပြီး ထပ်တူရကိန်းအုံအတွက် <math>\det(I) = 1</math> ဖြစ်သည်။ လိုက်ဘ်နစ်ဇ် (Leibniz) ၏ ပုံသေနည်းအရ <math>M_n(R)</math> အတွက် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး ဖန်ရှင်ကို <math>\det(A) = \sum_{\sigma \in S_n} \epsilon(\sigma) a_{\sigma(1)1} \dots a_{\sigma(n)n}</math> ဖြင့် ပေးထားသည်။ ဤနေရာတွင် <math>S_n</math> သည် ပါမြူတေးရှင်းအပြည့် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (symmetric group) ဖြစ်ပြီး <math>\epsilon(\sigma)</math> သည် ပါမြူတေးရှင်း <math>\sigma</math> ၏ လက္ခဏာဖြစ်သည်။ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိ (multiplicativity) နှင့် ပြည့်စုံသောကြောင့် <math>\det(AB) = \det(A)\det(B)</math> ဖြစ်သည်။ ကိန်းအုံတစ်ခုနှင့် ၎င်း၏ ထရန်စပို့စ်တို့သည် တူညီသော အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် <math>\det(A) = \det(A^T)</math> ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် အတန်းများအပေါ်တွင်လည်း မျဉ်းဖြောင့်အစုံဖြစ်ပြီး အလှည့်ကျဖြစ်သည်ကို ပြသသည်။ <math>A</math> ၏ <math>ij</math>-တွဲဖက်မြှောက်ဖော်ကိန်း (cofactor) သည် <math>(-1)^{i+j} \det(A_{ij})</math> ဖြစ်သည်။ ဤတွင် <math>A_{ij}</math> သည် <math>A</math> ၏ <math>i</math> ခုမြောက် အတန်းနှင့် <math>j</math> ခုမြောက် တိုင်တို့ကို ဖယ်ရှားလိုက်ခြင်းဖြင့် ရရှိလာသော <math>(n-1) \times (n-1)</math> မိုင်နာ (minor) ဖြစ်သည်။ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို မည်သည့်အတန်း သို့မဟုတ် တိုင်တစ်လျှောက်တွင်မဆို တွဲဖက်မြှောက်ဖော်ကိန်း ဖြန့်ထုတ်ချက် (cofactor expansion) အသုံးပြု၍ တွက်ချက်နိုင်သည်။ ကရာမာ၏ စည်းမျဉ်း (Cramer's rule) အရ <math>A_1, \dots, A_n</math> သည် <math>A</math> ၏ တိုင်များဖြစ်ပြီး <math>B = \beta_1 A_1 + \dots + \beta_n A_n</math> ဖြစ်ပါက <math>\beta_i \det(A) = \det(A_1, \dots, A_{i-1}, B, A_{i+1}, \dots, A_n)</math> ဟူသော ဆက်သွယ်ချက်ကို ရရှိသည်။ ထို့အပြင် <math>R</math> သည် အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း (integral domain) တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>A</math> ၏ တိုင်များ သို့မဟုတ် အတန်းများသည် <math>R</math> အပေါ်တွင် မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ မှီခိုသော (linearly dependent) အစုဖြစ်မှသာလျှင် <math>\det(A) = 0</math> ဖြစ်မည်။ <math>m \times n</math> ကိန်းအုံ <math>A</math> သည် <math>Ax = 0</math> မှ <math>x = 0</math> ဖြစ်ခြင်းကိုသာ သက်ရောက်စေပါက ၎င်းကိန်းအုံကို ဆင်ဂူလာမဟုတ်သော (nonsingular) ကိန်းအုံဟု ခေါ်သည်။ စတုရန်းကိန်းအုံများအတွက်မူ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော (invertible) ဂုဏ်သတ္တိရှိမှသာလျှင် ၎င်းသည် ဆင်ဂူလာမဟုတ်သော ကိန်းအုံ ဖြစ်သည်။ ကိန်းအုံ <math>A</math> သည် <math>M_n(R)</math> အတွင်း ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော ယူနစ် (unit) တစ်ခုဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>\det(A)</math> သည် ကွင်း <math>R</math> တွင်းရှိ ယူနစ်တစ်ခု ဖြစ်နေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ပြောင်းပြန်အတွက် တွဲဖက်မြှောက်ဖော်ကိန်း ပုံသေနည်းအရ <math>AB = BA = (\det(A))I</math> ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>B</math> သည် တွဲဖက်မြှောက်ဖော်ကိန်း ကိန်းအုံ၏ ထရန်စပို့စ် ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>\det(A)</math> သည် ယူနစ်တစ်ခုဖြစ်ပါက ၎င်း၏ပြောင်းပြန်ကို <math>A^{-1} = \frac{1}{\det(A)} B</math> ဟူ၍ ရရှိနိုင်သည်။ <math>n \times n</math> ကိန်းအုံ <math>A</math> ကို အတန်း တွက်ချက်မှုများ (row operations) မှတစ်ဆင့် <math>n \times n</math> ထပ်တူရကိန်းအုံအဖြစ်သို့ လျှော့ချနိုင်မှသာလျှင် ၎င်းတွင် ပြောင်းပြန်တစ်ခု တည်ရှိသည်။ အဆိုပါ ပြောင်းပြန်ကို <math>(A \mid I)</math> ဟူသော ပူးတွဲကိန်းအုံကို <math>(I \mid A^{-1})</math> အဖြစ်သို့ လျှော့ချတွက်ချက်ခြင်းဖြင့် ရှာဖွေနိုင်သည်။ မည်သည့်ကိန်းအုံတွင်မဆို မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းသော (linearly independent) အတန်းများ၏ အများဆုံးအရေအတွက်ဖြစ်သည့် အတန်း အဆင့် (row rank) သည် ၎င်း၏ တိုင် အဆင့် (column rank) နှင့် အမြဲတမ်း ညီမျှသည်။ အကယ်၍ ကိန်းအုံတစ်ခုကို အခြားတစ်ခုသို့ အခြေခံ အတန်း တွက်ချက်မှုများ (အတန်းများကို အချင်းချင်းဖလှယ်ခြင်း၊ အတန်းတစ်ခု၏ ဆတိုးကိန်းကို အခြားတစ်ခုသို့ ပေါင်းထည့်ခြင်း၊ အတန်းတစ်ခုကို သုညမဟုတ်သော ယူနစ်တစ်ခုဖြင့် မြှောက်ခြင်း) မှတစ်ဆင့် ပြောင်းလဲနိုင်ပါက ထိုကိန်းအုံနှစ်ခုကို အတန်း ထပ်တူညီမှု (row equivalence) ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ အတန်း ထပ်တူညီသော ကိန်းအုံများသည် တူညီသည့် အတန်း အဆင့်ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ကိန်းအုံတစ်ခုရှိ မည်သည့်အတန်းတွင်မဆို ပထမဆုံး သုညမဟုတ်သော အစုဝင်သည် ၁ (ပီဗော့ အစုဝင် သို့မဟုတ် pivot element) ဖြစ်နေပြီး၊ ထိုတိုင်အတွင်းရှိ အခြားအစုဝင်များအားလုံး သုညဖြစ်နေကာ၊ အတန်းတစ်ခုစီရှိ အစပိုင်း သုညအရေအတွက်များသည် တိကျစွာ အစဉ်လိုက် တိုးသော (strictly increasing) အခြေအနေတွင် ရှိနေပါက ၎င်းကိန်းအုံကို လျှော့ချထားသော အတန်းအဆင့်ပုံစံ (reduced row echelon form) ဟု ခေါ်သည်။ ကိန်းအုံတိုင်းကို အခြေခံ အတန်း တွက်ချက်မှုများမှတစ်ဆင့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော လျှော့ချထားသော အတန်းအဆင့်ပုံစံတစ်ခုအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲနိုင်သည်။ ကိန်းအုံတစ်ခု၏ အဆင့်သည် ၎င်း၏ လျှော့ချထားသော အတန်းအဆင့်ပုံစံအတွင်းရှိ သုညမဟုတ်သော အတန်းအရေအတွက်နှင့် ညီမျှသည်။ == မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်းများနှင့် ကိန်းအုံများ (Linear transformations and matrices) == [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]]အဆုံးရှိသော [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (finite-dimensional vector space) များကြားရှိ မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်း (linear transformation) <math>\varphi: V \to W</math> တစ်ခုကို <math>V</math> နှင့် <math>W</math> တို့၏ ရွေးချယ်ထားသော အစီအစဉ်ကျ အခြေအစုများဖြစ်သည့် <math>\mathcal{B}</math> နှင့် <math>\mathcal{E}</math> တို့ကို အခြေခံ၍ <math>m \times n</math> ကိန်းအုံတစ်ခုအဖြစ် တိကျစွာ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြနိုင်သည်။ မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်းတစ်ခုကို ၎င်း၏ ကိန်းအုံနှင့် ဆက်စပ်ပေးသော ပုံဖော်မှုသည် ဗက်တာရပ်ဝန်း [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) <math>\operatorname{Hom}_F(V, W) \cong M_{m \times n}(F)</math> ကို ပေးစွမ်းသည်။ အကယ်၍ <math>V=W</math> ဖြစ်ပါက အဆိုပါ ပုံဖော်မှုသည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် <math>\operatorname{Hom}_F(V, V) \cong M_n(F)</math> ဖြစ်လာသည်။ ကိန်းအုံများ မြှောက်ခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်သည် မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်းများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition) ကို ပြီးပြည့်စုံစွာ ထင်ဟပ်စေသည်။ မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်း <math>\varphi</math> ၏ အဆင့်သည် ၎င်းကို ကိုယ်စားပြုသော ကိန်းအုံ <math>A</math> ၏ တိုင် အဆင့်နှင့် ညီမျှသည်။ <math>\varphi</math> ၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]] (image) ၏ အတိုင်းအတာသည် <math>A</math> ၏ လျှော့ချထားသော အတန်းအဆင့်ပုံစံအတွင်းရှိ သုညမဟုတ်သော အတန်းအရေအတွက် ဖြစ်သည်။ ဒွန်တွဲ မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်း (dual linear transformation) <math>\varphi^*</math> ၏ ကိန်းအုံသည် <math>\varphi</math> ကိန်းအုံ၏ ထရန်စပို့စ် ဖြစ်သည်။ ဤသဘောတရားများသည် ဒွန်တွဲရပ်ဝန်း (dual space) များနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော <math>P</math> ကိန်းအုံတစ်ခု တည်ရှိပြီး <math>P^{-1}AP = B</math> ညီမျှခြင်း မှန်ကန်ပါက <math>n \times n</math> ကိန်းအုံနှစ်ခုဖြစ်သည့် <math>A</math> နှင့် <math>B</math> တို့ကို ဆင်တူသော (similar) ကိန်းအုံများဟု သတ်မှတ်သည်။ မတူညီသော အခြေအစုများကို အသုံးပြုထားသော်လည်း တိကျစွာ တူညီသော မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်းတစ်ခုတည်းကို ကိုယ်စားပြုနေသော ကိန်းအုံများသည် အချင်းချင်း ဆင်တူကြသည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်တွင် <math>P</math> သည် အခြေပြောင်းလဲခြင်း (change of basis) ကိန်းအုံအဖြစ် လုပ်ဆောင်သည်။ ဆင်တူခြင်းဆိုသည်မှာ ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက် (equivalence relation) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဆင်တူသော ကိန်းအုံများသည် တူညီသည့် အတန်း အဆင့်နှင့် တိုင် အဆင့်တို့ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ == ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများ၊ ထရေ့စ်နှင့် ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ် (Eigenvalues, trace, and characteristic polynomial) == အကယ်၍ <math>n \times n</math> ကိန်းအုံ <math>A</math> တစ်ခုအတွက် <math>Av = \lambda v</math> ဖြစ်စေမည့် သုညမဟုတ်သော <math>n \times 1</math> ကော်လံ[[ဗက်တာ]] <math>v</math> (ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာ) တစ်ခု တည်ရှိပါက <math>\lambda \in F</math> ကို <math>A</math> ၏ ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး (eigenvalue) ဟု ခေါ်သည်။ ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး <math>\lambda</math> နှင့် သက်ဆိုင်သော <math>A</math> ၏ ကိုယ်ပိုင်ရပ်ဝန်း (eigenspace) ဆိုသည်မှာ <math>Av = \lambda v</math> ပြည့်စုံစေသည့် <math>v</math> ဗက်တာများအားလုံး၏ အစုဖြစ်သည်။ <math>A</math> ၏ ထရေ့စ် <math>\operatorname{tr}(A)</math> သည် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများအားလုံး၏ ပေါင်းလဒ်နှင့် ညီမျှသည်။ ထို့အပြင် <math>A</math> ၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး <math>\det(A)</math> သည် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများအားလုံး၏ မြှောက်လဒ်နှင့် တူညီသည်။ ဆင်တူသော ကိန်းအုံများသည် တူညီသော ထရေ့စ်နှင့် တူညီသော အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးတို့ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် <math>\operatorname{tr}(P^{-1}AP) = \operatorname{tr}(A)</math> ဟူသော မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ (invariance) မှန်ကန်သည်။ <math>A</math> ၏ ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ် (characteristic polynomial) သည် <math>c_A(x) = \det(xI - A)</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဒီဂရီ <math>n</math> ရှိသော မိုးနစ် ပိုလီနိုမီရယ် (monic polynomial) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းပိုလီနိုမီရယ်၏ ကိန်းသေကိန်း (constant term) သည် <math>(-1)^n \det(A)</math> ဖြစ်ပြီး <math>x^{n-1}</math> ၏ မြှောက်ဖော်ကိန်းသည် <math>-\operatorname{tr}(A)</math> ဖြစ်သည်။ <math>A</math> ၏ အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ် (minimal polynomial) <math>m_A(x)</math> သည် <math>m_A(A) = 0</math> (သုည ကိန်းအုံ) ဖြစ်စေသော အငယ်ဆုံး ဒီဂရီရှိသည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့် မိုးနစ် ပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်သည်။ ကေးလီ-ဟာမီတန် သီအိုရမ် (Cayley-Hamilton Theorem) အရ အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ် <math>m_A(x)</math> သည် ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ် <math>c_A(x)</math> ကို စား၍ပြတ်သည်။ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် ကိန်းအုံတစ်ခုသည် ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင် ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ်ကို အမြဲတမ်း ပြည့်စုံစေသဖြင့် <math>c_A(A) = 0</math> ဖြစ်သည်။ ကိန်းအုံတစ်ခု၏ အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ်နှင့် ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ်တို့သည် (ထပ်နေသောအရေအတွက် ကွာခြားနိုင်သော်လည်း) တိကျစွာ တူညီသော ကိန်းရင်း (root) များကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ အကွက် ဒိုင်ယာဂွန်နယ် ကိန်းအုံတစ်ခု၏ ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ်သည် ၎င်း၏ အကွက်များ၏ ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ်များအားလုံး၏ မြှောက်လဒ်ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ်မှာမူ အကွက်များ၏ အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ်များအားလုံး၏ အငယ်ဆုံး ဘုံဆတိုးကိန်း (least common multiple) ဖြစ်သည်။ == ပုံမှန်ပုံစံများ (Canonical forms) == မည်သည့် မိုးနစ် ပိုလီနိုမီရယ် <math>a(x) = x^k + b_{k-1}x^{k-1} + \dots + b_1x + b_0</math> အတွက်မဆို ၎င်း၏ အဖော်ကိန်းအုံ (companion matrix) ဆိုသည်မှာ <math>k \times k</math> အတိုင်းအတာရှိ ကိန်းအုံတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်အောက်ရှိ မျဉ်း (subdiagonal) တစ်လျှောက်တွင် ၁ များရှိပြီး၊ နောက်ဆုံးတိုင်တွင် မြှောက်ဖော်ကိန်းများ၏ အနုတ်တန်ဖိုးများ (<math>-b_0, -b_1, \dots, -b_{k-1}</math>) ရှိကာ၊ ကျန်နေရာအားလုံးတွင် သုညများသာ ရှိသည်။ ၎င်းကိန်းအုံ၏ ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ်နှင့် အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ် နှစ်ခုစလုံးသည် <math>a(x)</math> ပင်ဖြစ်သည်။ [[ဖီးလ်ဒ်]] <math>F</math> အပေါ်ရှိ မည်သည့် <math>n \times n</math> ကိန်းအုံ <math>A</math> မဆိုသည် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အကွက် ဒိုင်ယာဂွန်နယ် ကိန်းအုံတစ်ခုနှင့် ဆင်တူဖြစ်သည်။ ၎င်းအကွက်များသည် မိုးနစ် ပိုလီနိုမီရယ်များဖြစ်သော <math>a_1(x), a_2(x), \dots, a_m(x)</math> တို့၏ အဖော်ကိန်းအုံများဖြစ်ကြပြီး <math>a_1(x) \mid a_2(x) \mid \dots \mid a_m(x)</math> ဟူသော ဆက်သွယ်ချက်ရှိသည်။ ဤပိုလီနိုမီရယ်များကို <math>A</math> ၏ မပြောင်းလဲသော ဆခွဲကိန်းများ (invariant factors) ဟု ခေါ်သည်။ ကိန်းအုံနှစ်ခုသည် တူညီသော ရာရှင်နယ် ပုံမှန်ပုံစံ (rational canonical form) ရှိမှသာလျှင် အချင်းချင်း ဆင်တူကြသည်။ <math>A</math> ၏ ရာရှင်နယ် ပုံမှန်ပုံစံသည် ဖီးလ်ဒ်အပေါ်တွင် မူတည်ခြင်းမရှိပေ။ ၎င်းကို <math>F</math> အပေါ်တွင် တွက်ချက်သည်ဖြစ်စေ၊ <math>F</math> ပါဝင်သော ပိုမိုကြီးမားသည့် တိုးချဲ့ချက် (extension field) <math>K</math> အပေါ်တွင် တွက်ချက်သည်ဖြစ်စေ ပုံစံတူညီနေမည်ဖြစ်သည်။ အရွယ်အစား <math>k</math> နှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး <math>\lambda</math> ရှိသော ဂျော်ဒန် အကွက် (Jordan block) သို့မဟုတ် အခြေခံ ဂျော်ဒန် ကိန်းအုံ (elementary Jordan matrix) သည် ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပေါ်တွင် <math>\lambda</math> ရှိပြီး ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်အထက်ရှိ မျဉ်း (superdiagonal) ပေါ်တွင် ၁ များရှိသော <math>k \times k</math> ကိန်းအုံဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအတွင်း ကိန်းအုံ <math>A</math> ၏ ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများအားလုံး ပါဝင်နေပါက ၎င်း <math>A</math> သည် ဂျော်ဒန် အကွက်များကို အကွက်များအဖြစ် ဖွဲ့စည်းထားသော အကွက် ဒိုင်ယာဂွန်နယ် ကိန်းအုံတစ်ခုနှင့် ဆင်တူဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ဂျော်ဒန် ပုံမှန်ပုံစံ (Jordan canonical form) ဟု ခေါ်ပြီး အကွက်များ၏ အစီအစဉ်မှလွဲ၍ တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဖြစ်တည်သည်။ ကိန်းအုံတစ်ခု၏ အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ်တွင် ထပ်နေသော ကိန်းရင်းများ မပါဝင်မှသာလျှင် ၎င်းသည် ဒိုင်ယာဂွန်နယ် ကိန်းအုံတစ်ခုနှင့် ဆင်တူဖြစ်မည်။ ဒိုင်ယာဂွန်နယ် ကိန်းအုံနှစ်ခုသည် ၎င်းတို့၏ ဒိုင်ယာဂွန်နယ် အစုဝင်များ တူညီမှသာလျှင် အချင်းချင်း ဆင်တူကြသည်။ == ကိန်းအုံ ထပ်ကိန်းတင်ဖန်ရှင်များနှင့် ကဲကုလပ် (Matrix exponentials and calculus) == ကိန်းအုံ <math>A</math> ၏ [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|စံနှုန်း]] (norm) ကို <math>||A|| = \sum_{i,j} |a_{ij}|</math> အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ၎င်းသည် အစုဝင်များအားလုံး၏ ပကတိတန်ဖိုးများ (absolute values) ပေါင်းလဒ်ဖြစ်သည်။ ကိန်းအုံ <math>A</math> ၏ ကိန်းအုံ ထပ်ကိန်းတင် [[ဖန်ရှင်]] (matrix exponential) ကို <math>\exp(A)</math> သို့မဟုတ် <math>e^A</math> ဖြင့် ဖော်ပြပြီး ၎င်းကို စုဆုံသော ပါဝါကိန်းစဉ်တန်း (convergent power series) <math>\exp(A) = I + A + \frac{A^2}{2!} + \frac{A^3}{3!} + \dots</math> ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသည်။ အကယ်၍ <math>A</math> နှင့် <math>B</math> တို့သည် ဖလှယ်၍ရသော ကိန်းအုံများဖြစ်ပါက <math>\exp(A + B) = \exp(A)\exp(B)</math> ဖြစ်သည်။ မည်သည့် ဆင်ဂူလာမဟုတ်သော ကိန်းအုံ <math>P</math> အတွက်မဆို <math>\exp(P A P^{-1}) = P \exp(A) P^{-1}</math> ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် <math>\det(\exp(A)) = e^{\operatorname{tr}(A)}</math> ဖြစ်သည်။ <math>\exp(A)</math> သည် အမြဲတမ်း ဆင်ဂူလာမဟုတ်သော ကိန်းအုံဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ ပြောင်းပြန်သည် <math>\exp(-A)</math> ဖြစ်သည်။ ကိန်းအုံ ထပ်ကိန်းတင် ဖန်ရှင် <math>\exp(At)</math> သည် ပထမအဆင့် မျဉ်းဖြောင့် ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများ စနစ် <math>y' = Ay</math> အတွက် အခြေခံ ကိန်းအုံ (fundamental matrix) အဖြစ် လုပ်ဆောင်သည်။ ဝိသေသတန်ဖိုး သုညဖြစ်သော ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအပေါ်ရှိ <math>n \times n</math> ကိန်းအုံ <math>A</math> သည် <math>\operatorname{tr}(A^k) = 0</math> အမြဲတမ်းဖြစ်နေမှသာလျှင် သုညဖြစ်နိုင်စွမ်းရှိသော (nilpotent) ကိန်းအုံ ဖြစ်မည်။ မည်သည့် သုညဖြစ်နိုင်စွမ်းရှိသော ကိန်းအုံမဆိုသည် တိကျသော အထက်တြိဂံပုံ ကိန်းအုံတစ်ခုနှင့် ဆင်တူဖြစ်သည်။ == ကိန်းအုံ ကွင်းများနှင့် အက္ခရာသင်္ချာများ (Matrix rings and algebras) == [[အစားကွင်း]] (division ring) <math>\Delta</math> ထဲမှ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]]ပါဝင်သော <math>n \times n</math> ကိန်းအုံများ၏ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]ကို <math>M_n(\Delta)</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ <math>M_n(\Delta)</math> ၏ နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ်များမှာ <math>0</math> နှင့် <math>M_n(\Delta)</math> ကိုယ်တိုင်သာလျှင် ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းကို ရိုးရှင်းသော ကွင်း (simple ring) အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ကိန်းအုံကွင်း <math>M_n(\Delta)</math> ၏ ဗဟိုတွင် <math>\alpha I</math> ပုံစံရှိ စကေလာ ကိန်းအုံများ သီးသန့်ပါဝင်ပြီး <math>\alpha</math> သည် <math>\Delta</math> ၏ ဗဟိုထဲမှ အစုဝင်ဖြစ်သည်။ ဝက်ဒါဘန်း၏ သီအိုရမ် (Wedderburn's theorem) အရ အငယ်ဆုံး အခြေအနေနှင့် ပြည့်စုံသော (Artinian ring) မည်သည့် ဆီမီးရိုးရှင်းသော ကွင်း (semisimple ring) မဆိုသည် အစားကွင်းများအပေါ်ရှိ ကိန်းအုံကွင်းများ၏ တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ် (direct product) များနှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို <math>M_{n_1}(\Delta_1) \times \dots \times M_{n_r}(\Delta_r)</math> ဖြင့် ဖော်ပြနိုင်သည်။ အကယ်၍ <math>F</math> သည် ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုဖြစ်ပါက ကိန်းအုံ အက္ခရာသင်္ချာ <math>M_n(F)</math> သည် ဗဟိုရိုးရှင်း အက္ခရာသင်္ချာ (central simple algebra) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဗဟိုရိုးရှင်း အက္ခရာသင်္ချာ နှစ်ခုကို ဝက်ဒါဘန်း၏ သီအိုရမ်ပါ အစားကွင်း အစိတ်အပိုင်းများ အိုင်ဆိုမော်ဖစ် ဖြစ်နေပါက ၎င်းတို့ကို ဆင်တူသည်ဟု ယူဆသည်။ == အုပ်စု ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု သီအိုရီရှိ ကိန်းအုံများ (Matrices in group representation theory) == အဆုံးရှိ[[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (finite group) <math>G</math> တစ်ခု၏ ကိန်းအုံ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု (matrix representation) ဆိုသည်မှာ <math>G</math> မှ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော <math>n \times n</math> ကိန်းအုံများအုပ်စု <math>GL_n(F)</math> ဆီသို့ ပုံဖော်ပေးသော [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (group homomorphism) တစ်ခုဖြစ်သည်။ အကယ်၍ အဆိုပါ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်သည် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] (injective) ပုံဖော်မှုဖြစ်ပါက ထိုကိန်းအုံ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုကို သစ္စာရှိသော (faithful) ဖော်ပြမှုဟု ခေါ်သည်။ ကိန်းအုံ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု <math>\phi</math> တစ်ခု၏ စရိုက်လက္ခဏာ [[ဖန်ရှင်]] (character) သည် <math>\chi(g) = \operatorname{tr}(\phi(g))</math> ဖန်ရှင်ဖြစ်သည်။ ကိန်းအုံ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု နှစ်ခုသည် ပုံသေသတ်မှတ်ထားသော အခြေပြောင်းလဲခြင်း (change of basis) တစ်ခုကြောင့် ကွာခြားနေပါက (ဆိုလိုသည်မှာ မည်သည့် <math>g</math> အတွက်မဆို <math>\phi_2(g) = P \phi_1(g) P^{-1}</math> ဖြစ်ပါက) ၎င်းတို့ကို ထပ်တူညီသည်ဟု သတ်မှတ်သည်။ ထပ်တူညီသော ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုများသည် တိကျစွာ တူညီသော စရိုက်လက္ခဏာ ဖန်ရှင်ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုတစ်ခုသည် အထက်အကွက် တြိဂံပုံစံရှိ ကိန်းအုံများအားလုံးပါဝင်သော ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုတစ်ခုနှင့် ဆင်တူဖြစ်ပါက ၎င်းကို လျှော့ချ၍ရသည်ဟု ခေါ်သည်။ အကယ်၍ ၎င်းသည် အကွက် ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပုံစံ ကိန်းအုံများပါဝင်သော ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုတစ်ခုနှင့် ဆင်တူဖြစ်ပါက ၎င်းကို ခွဲခြမ်း၍ရသော (decomposable) ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုဟု ခေါ်ဆိုသည်။ == ကိန်းအုံ အုပ်စုများ (Matrix groups) == [[ဖီးလ်ဒ်]] <math>F</math> အတွင်းရှိ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]]ပါဝင်သော ဆင်ဂူလာမဟုတ်သည့် (ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော) <math>n \times n</math> ကိန်းအုံများအားလုံးကို ကိန်းအုံများ မြှောက်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်အောက်တွင် ယေဘုယျ မျဉ်းဖြောင့်အုပ်စု (general linear group) အဖြစ် ဖွဲ့စည်းထားပြီး <math>GL_n(F)</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ အကယ်၍ <math>F</math> သည် အစုဝင် <math>q</math> ခု ပါဝင်သော [[အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ်]] (finite field) တစ်ခုဖြစ်ပါက ဤ[[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]]၏ အစီအစဉ် (order) သည် <math>|GL_n(F)| = (q^n - 1)(q^n - q)(q^n - q^2) \dots (q^n - q^{n-1})</math> နှင့် ညီမျှသည်။ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး ၁ နှင့်ညီမျှသော ကိန်းအုံများအားလုံး ပါဝင်သည့် <math>GL_n(F)</math> ၏ [[အုပ်စုပိုင်း]] (subgroup) ကို အထူး မျဉ်းဖြောင့်အုပ်စု (special linear group) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး <math>SL_n(F)</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ == ပိုလီနိုမီရယ် ကိန်းအုံများ (Polynomial matrices) == <math>K</math> သည် [[ဖီးလ်ဒ်]]တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>K[x]</math> သည် <math>K</math> မှ မြှောက်ဖော်ကိန်း (coefficient) များပါဝင်သော ကိန်းရှင် <math>x</math> အပေါ်ရှိ ပိုလီနိုမီရယ်များအားလုံး၏ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ <math>K[x]</math> အပေါ်ရှိ ကိန်းအုံတစ်ခုကို ပိုလီနိုမီရယ် ကိန်းအုံ (polynomial matrix) ဟု ခေါ်သည်။ <math>M_n(K[x])</math> ကွင်း၏ အစုဝင်များအတွက် အောက်ပါ အခြေခံ တွက်ချက်မှုများ (elementary operations) ကို မိတ်ဆက်ပေးထားသည်။ ၁) ကိန်းအုံတစ်ခု၏ အတန်း သို့မဟုတ် တိုင်တစ်ခုကို သုညမဟုတ်သော ဖီးလ်ဒ် <math>K</math> ၏ [[အစုဝင်]]တစ်ခုဖြင့် မြှောက်ခြင်း။ နှင့် ၂) ပေးထားသော ကိန်းအုံ၏ အတန်းတစ်ခုကို <math>K[x]</math> ထဲမှ ပိုလီနိုမီရယ်တစ်ခုဖြင့် မြှောက်ပြီးနောက် အခြားအတန်းတစ်ခုသို့ ပေါင်းထည့်ခြင်း။ တိုင်များအတွက်လည်း ဤနည်းအတိုင်း ပေါင်းထည့်နိုင်သည်။ အကယ်၍ <math>B</math> ကို <math>A</math> မှ အဆုံးရှိသော အကြိမ်အရေအတွက်ပါဝင်သည့် အခြေခံ တွက်ချက်မှုများမှတစ်ဆင့် ရရှိနိုင်ပါက <math>A,B\in\mathrm{M}_n(K[x])</math> ကိန်းအုံနှစ်ခုကို ထပ်တူညီသော ကိန်းအုံများ (equivalent matrices) <math>(A\sim B)</math> ဟု ခေါ်သည်။ <math>N=\operatorname{diag}[f_1(x),\dots,f_r(x),0,\dots,0]\in M_n(K[x])</math> ဖြစ်ပါစေ။ ဤနေရာတွင် <math>f_i(x)\ne 0</math> ဖြစ်သည်။ <math>j>i</math> အတွက် <math>f_j(x)</math> ကို <math>f_i(x)</math> ဖြင့် စား၍ရသည်။ ထို့အပြင် <math>f_i(x)</math> ပါ ဦးဆောင်ကိန်း (leading term) ၏ မြှောက်ဖော်ကိန်းသည် ၁ နှင့် ညီမျှသည်။ ဤအခြေအနေများပြည့်စုံပါက <math>N</math> ကို ပုံမှန် ပိုလီနိုမီရယ် ကိန်းအုံ (canonical polynomial matrix) ဟု ခေါ်သည်။ <math>\mathrm{M}_n(K[x])</math> ကွင်းရှိ အစုဝင်များ၏ ထပ်တူညီမှုအတန်းအစား (equivalence class) တိုင်းတွင် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော ပုံမှန် ကိန်းအုံတစ်ခု ပါဝင်သည်။ <math>N=\operatorname{diag}[f_1(x),\dots,f_r(x),0,\dots,0]</math> သည် ပုံမှန် ကိန်းအုံတစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>A\sim N</math> ဖြစ်ပါက <math>f_1(x),\dots,f_r(x)</math> ပိုလီနိုမီရယ်များကို <math>A</math> ၏ မပြောင်းလဲသော ဆခွဲကိန်းများ (invariant factors) ဟု ခေါ်သည်။ ကိန်း <math>r</math> သည် <math>A</math> ၏ အဆင့်နှင့် တူညီသည်။ <math>A\sim E_n</math> ဖြစ်မှသာလျှင် <math>A\in \mathrm{M}_n(K[x])</math> ကိန်းအုံသည် <math>\mathrm{M}_n(K[x])</math> အတွင်း ပြောင်းပြန်တစ်ခုရှိသည်။ အဆိုပါ နောက်ဆုံးအခြေအနေသည် <math>\det A \in K\setminus 0</math> ဖြစ်ခြင်းနှင့် အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသည်။ ၎င်းအပြင် <math>P,Q\in \mathrm{M}_n(K[x])</math> နှင့် <math>P\sim Q\sim E_n</math> ဖြစ်သော <math>B=PAQ</math> ညီမျှခြင်း ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>A,B\in \mathrm{M}_n(K[x])</math> ကိန်းအုံနှစ်ခု ထပ်တူညီခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ <math>A\in \mathrm{M}_n(K[x])</math> ဖြစ်ပါစေ။ <math>x\mathrm{E}_n - A\in \mathrm{M}_n(K[x])</math> ကိန်းအုံကို <math>A</math> ၏ ဝိသေသလက္ခဏာ ကိန်းအုံ (characteristic matrix) ဟု ခေါ်ပြီး <math>\det(x\mathrm{E}_n-A)</math> ကို <math>A</math> ၏ ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ်ဟု ခေါ်သည်။ <math>f(x)=\alpha_0+\alpha_1x+\cdots+\alpha_{n-1}x^{n-1}+x^n\in K[x]</math> ပုံစံရှိ ပိုလီနိုမီရယ်တိုင်းအတွက် <math>\det(x\mathrm{E}_n-A) = f(x)</math> ဖြစ်စေမည့် <math>F\in \mathrm{M}_n(K[x])</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ၎င်းမှာ အောက်ပါ <math>F</math> ကိန်းအုံ ဖြစ်သည်။ <math>F=\begin{pmatrix} 0 & 0 &\dots& 0 & -\alpha_0\\ 1 & 0 &\dots& 0 & -\alpha_1\\ 0 & 1 &\dots& 0 & -\alpha_2\\ \ddots&\ddots&\ddots&\vdots&\vdots\\ 0 & 0 &\dots& 1 & -\alpha_{n-1}\\ \end{pmatrix}</math> ဆင်တူသော ကိန်းအုံနှစ်ခု၏ ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ်များသည် ထပ်တူကျကြသည်။ သို့သော်လည်း ကိန်းအုံနှစ်ခုသည် ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ်များ တူညီနေရုံမျှဖြင့် ၎င်းတို့နှစ်ခု ဆင်တူသည်ဟု အတိအကျ မဆိုနိုင်ပေ။ ဆင်တူခြင်းအတွက် စံသတ်မှတ်ချက်တစ်ခုမှာ <math>A,B\in \mathrm{M}_n(K[x])</math> ကိန်းအုံနှစ်ခု ဆင်တူဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေသည် ပိုလီနိုမီရယ် ကိန်းအုံများဖြစ်သော <math>x\mathrm{E}_n-A</math> နှင့် <math>x\mathrm{E}_n-B</math> တို့ ထပ်တူညီခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ပေးထားသော ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ် <math>f(x)</math> တစ်ခုရှိသည့် <math>\mathrm{M}_n(K[x])</math> ထဲမှ ကိန်းအုံများအားလုံးပါဝင်သော အစုကို ဆင်တူသော ကိန်းအုံများ၏ အဆုံးရှိ အတန်းအစားအရေအတွက်တစ်ခုအဖြစ် အစုခွဲစနစ်များ ခွဲခြားနိုင်သည်။ <math>f(x)</math> တွင် <math>K[x]</math> အတွင်း ထပ်နေသော ဆခွဲကိန်းများ (multiple factors) မပါရှိမှသာလျှင် ဤအစုသည် အတန်းအစားတစ်ခုတည်းအဖြစ်သို့ လျော့ကျသွားမည်ဖြစ်သည်။ ကိန်းအုံ <math>A</math> ၏ အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ်သည် <math>\frac{\det(x\mathrm{E}_n -A)}{d_{n-1}(x)}</math> နှင့် ညီမျှသည်။ ဤနေရာတွင် <math>d_{n-1}(x)</math> သည် <math>x\mathrm{E}_n-A</math> ကိန်းအုံရှိ အစီအစဉ် <math>n-1</math> ၏ မိုင်နာများအနက် အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်း (greatest common divisor) ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ်သည် <math>K[x]</math> ကွင်းအတွင်းရှိ မတူညီသော မျဉ်းဖြောင့် ဆခွဲကိန်းများ၏ မြှောက်လဒ်တစ်ခုဖြစ်မှသာလျှင် <math>A\in \mathrm{M}_n(K)</math> ကိန်းအုံသည် ဖီးလ်ဒ် <math>K</math> အပေါ်ရှိ ဒိုင်ယာဂွန်နယ် ကိန်းအုံတစ်ခုနှင့် ဆင်တူဖြစ်မည်။ အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော ပုံမှန် ပိုလီနိုမီရယ် ကိန်းအုံများဆိုင်ရာ ရလဒ်သည် ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် ဒိုမိန်း (principal ideal domain) များအပေါ်ရှိ ကိန်းအုံများဆီသို့ သဘာဝကျစွာ ယေဘုယျပြုချဲ့ထွင်မှုတစ်ခု ရှိသည်။ <math>i=1,\dots,r-1</math> အတွက် <math>d_i</math> အား <math>d_{i+1}</math> ဖြင့် စား၍ပြတ်သော ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် ဒိုမိန်း <math>R</math> အပေါ်ရှိ <math>\operatorname{diag}[d_1,\dots,d_r,0,\dots,0]</math> ပုံစံရှိ <math>m \times n</math> ကိန်းအုံ <math>A</math> ကို စမစ် ပုံမှန်ပုံစံ (Smith canonical form) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် ဒိုမိန်း <math>R</math> အပေါ်ရှိ မည်သည့်ကိန်းအုံ <math>A</math> မဆိုသည် စမစ် ပုံမှန်ပုံစံရှိ ကိန်းအုံတစ်ခုနှင့် ထပ်တူညီသည်။ ထိုသို့ဆိုလိုခြင်းမှာ <math>\mathrm{M}_m(R)</math> နှင့် <math>\mathrm{M}_n(R)</math> အသီးသီးတို့တွင် ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော <math>m \times m</math> ကိန်းအုံ <math>P</math> နှင့် <math>n \times n</math> ကိန်းအုံ <math>Q</math> တို့ တည်ရှိပြီး ၎င်းတို့ကြောင့် <math>PAQ</math> သည် စမစ် ပုံမှန်ပုံစံဖြစ်နေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ == ကိုးကား == * {{Citation |last=Bellman |first=R. |title=Introduction to matrix analysis |publisher=McGraw-Hill |date=1970 |mr=0258847 |zbl=0216.06101}} * {{Citation |last=Bourbaki |first=N. |title=Elements of mathematics. Algebra: Algebraic structures. Linear algebra |volume=1 |publisher=Addison-Wesley |date=1974 |at=Chapt. 1; 2 |others=Translated from French |mr=0354207}} * {{Citation |last1=Dummit |first1=D. S. |last2=Foote |first2=R. M. |title=Abstract Algebra |edition=3rd |publisher=Wiley |date=2004}} * {{Citation |last=Gantmacher |first=F. R. |title=The theory of matrices |volume=1 |edition=reprint |publisher=Chelsea |date=1977 |others=Translated from Russian}} * {{Citation |last=Kostrikin |first=A. I. |title=Introduction to algebra |publisher=Springer |date=1982 |others=Translated from Russian |mr=0661256 |zbl=0482.00001}} * {{Citation |last=Kurosh |first=A. G. |title=Higher algebra |publisher=MIR |date=1972 |others=Translated from Russian |zbl=0237.13001}} * {{Citation |last=Lancaster |first=P. |title=Theory of matrices |publisher=Acad. Press |date=1969 |mr=0245579 |zbl=0186.05301}} * {{Citation |last=Mal'tsev |first=A. I. |title=Foundations of linear algebra |publisher=Freeman |date=1963 |others=Translated from Russian}} * {{Citation |last1=Marcus |first1=M. |last2=Minc |first2=H. |title=A survey of matrix theory and matrix inequalities |publisher=Allyn & Bacon |date=1964 |mr=0162808 |zbl=0126.02404}} * {{Citation |last=Proskuryakov |first=I. B. |title=Higher algebra. Linear algebra, polynomials, general algebra |publisher=Pergamon |date=1965 |others=Translated from Russian |mr=0184948 |zbl=0132.25004}} * {{Citation |last=Tyshkevich |first=A. R. I. |title=Linear algebra and analytic geometry |publication-place=Minsk |date=1976 |language=ru}} * {{Citation |last=Voevodin |first=V. V. |title=Algèbre linéaire |publisher=MIR |date=1976 |language=fr |others=Translated from Russian}} [[ကဏ္ဍ:မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ]] fvvfmmnl1t6lteyxnn34kcjd3b3mifh 1049638 1049637 2026-08-21T10:19:29Z Mkant00 135890 1049638 wikitext text/x-wiki [[သင်္ချာ|သင်္ချာတွင်]] ကိန်းအုံ (matrix) သည် <math>m</math> အတန်းများနှင့် <math>n</math> တိုင်များ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသော စတုဂံပုံစံ အစီအစဉ်ချထားမှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ <math>\begin{pmatrix} a_{11}&\dots&a_{1n}\\ \dots&\dots&\dots\\ a_{m1}&\dots&a_{mn}\\ \end{pmatrix}</math> ၎င်း၏ [[အစုဝင်]] (entry) <math>a_{ij}</math> များသည် မည်သည့် [[အစု]] (set) <math>K</math> တွင်မဆို ပါဝင်နိုင်သည်။ အဆိုပါ ညီမျှခြင်းကို <math>K</math> အပေါ်ရှိ <math>m \times n</math> အတိုင်းအတာရှိသော ကိန်းအုံ သို့မဟုတ် <math>K</math> အပေါ်ရှိ [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] (dimension) <math>m \times n</math> ရှိသော ကိန်းအုံဟု ခေါ်ဆိုသည်။ <math>K</math> [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) တစ်ခုခုအပေါ်ရှိ <math>m \times n</math> အတိုင်းအတာရှိသော ကိန်းအုံများအားလုံးပါဝင်သည့် အစုကို <math>\mathrm{M}_{m,n}(K)</math> သို့မဟုတ် <math>M_{m \times n}(K)</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည်။ အကယ်၍ <math>m=n</math> ဖြစ်ပါက ၎င်းကို အစီအစဉ် (order) <math>n</math> ရှိသော စတုရန်းကိန်းအုံ (square matrix) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ <math>K</math> အပေါ်ရှိ အစီအစဉ် <math>n</math> ရှိသော စတုရန်းကိန်းအုံများအားလုံးပါဝင်သည့် အစုကို <math>\mathrm{M}_n(K)</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ ကိန်းအုံများအတွက် အခြားသော ဖော်ပြနိုင်သည့် [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သင်္ကေတများစာရင်း|သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း]] (mathematical notation) များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math>\begin{bmatrix} a_{11} & \dots & a_{1n}\\ \dots & \dots & \dots \\ a_{m1} & \dots & a_{mn} \end{bmatrix}</math>, <math>\begin{Vmatrix} a_{11} & \dots & a_{1n}\\ \dots & \dots & \dots \\ a_{m1} & \dots & a_{mn} \end{Vmatrix}</math> နှင့် <math>(a_{ij})</math> အရေးကြီးဆုံးသော အခြေအနေများတွင် <math>K</math> ၏ နေရာ၌ [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) ၏ [[ဖီးလ်ဒ်]] (field)၊ [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] (complex numbers) ၏ ဖီးလ်ဒ်၊ အလိုရှိရာ ဖီးလ်ဒ်တစ်ခု၊ ပိုလီနိုမီရယ်များ (polynomials) ၏ ကွင်း၊ [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (integers) ၏ ကွင်း၊ [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (functions) ၏ ကွင်း သို့မဟုတ် အလိုရှိရာ [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖက်စပ်ရ]] ကွင်း (associative ring) တစ်ခုခုက ပါဝင်သည်။ <math>K</math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော အပေါင်း (addition) နှင့် မြှောက်ခြင်း (multiplication) တွက်ချက်မှုများသည် <math>K</math> အပေါ်ရှိ ကိန်းအုံများဆီသို့ သဘာဝကျစွာ ကူးပြောင်းသက်ရောက်သွားသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် ကိန်းအုံ ကဲကုလပ် (matrix calculus) ဆီသို့ ဦးတည်သွားစေသည်။ ၎င်းကဲကုလပ်သည် ကိန်းအုံများ သီအိုရီ (theory of matrices) ၏ အဓိကလေ့လာရမည့် အကြောင်းအရာ ဖြစ်သည်။ ကိန်းအုံဆိုင်ရာ သဘောတရားသည် ၁၉ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် ဒဗလျူ ဟာမီတန် နှင့် အေ ကေးလီ တို့၏ လေ့လာစူးစမ်းမှုများမှတစ်ဆင့် ပထမဆုံး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ကိန်းအုံများ သီအိုရီရှိ အခြေခံကျသော ရလဒ်များကို ကေ ဗိုင်ယာရှထရပ်စ်၊ စီ ဂျော်ဒန် နှင့် ဂျီ ဖရိုဘီးနီးယပ်စ် တို့က ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။ အိုင် အေ လာပို-ဒါနီလက်ဗ်စကီး သည် ကိန်းအုံ ကိန်းရှင် (matrix variable) အများအပြားပါဝင်သော ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ဖန်ရှင်များ (analytic functions) ၏ သီအိုရီကို တိုးတက်စေခဲ့ပြီး ၎င်းကို မျဉ်းဖြောင့် ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများ (linear differential equations) စနစ်များ လေ့လာရာတွင် အသုံးချခဲ့သည်။ == ကိန်းအုံများနှင့် တွက်ချက်မှုများ (Operations with matrices) == *<math>K</math> သည် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖက်စပ်ရ]] [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ ပြီးနောက် <math>A=(a_{ij}),\; B=(b_{ij})\in \mathrm{M}_{m,n}(K)</math> ဖြစ်ပါစေ။ ထို့နောက် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ <math>A</math> နှင့် <math>B</math> ကိန်းအုံများ၏ ပေါင်းလဒ်သည် <math>A+B = (a_{ij}+b_{ij})</math> ဖြစ်သည်။ <math>A+B\in\mathrm{M}_{m,n}(K)</math> ဖြစ်သည်မှာ ထင်ရှားပြီး သက်ဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများအလိုက် ပေါင်းခြင်းသည် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associative property) နှင့် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (commutative property) တို့ ပြည့်စုံသည်။ <math>\mathrm{M}_{m,n}(K)</math> အတွင်းရှိ သုည ကိန်းအုံ (null matrix) ဆိုသည်မှာ အစုဝင်များအားလုံး သုညဖြစ်နေသော ကိန်းအုံ <math>0</math> ကို ဆိုလိုသည်။ မည်သည့် <math>A\in\mathrm{M}_{m,n}(K)</math> အတွက်မဆို <math>A+0=0+A=A</math> ဖြစ်သည်။ *<math>A=(a_{ij})\in\mathrm{M}_{m,k}(K)</math> နှင့် <math>B=(b_{ij})\in\mathrm{M}_{k,n}(K)</math> တို့ ဖြစ်ပါစေ။ <math>A</math> နှင့် <math>B</math> ကိန်းအုံနှစ်ခု၏ မြှောက်လဒ် (product) ကို <math>c_{\mu,\nu} = \sum_{j=1}^k a_{\mu j}b_{j\nu}</math> ဖြစ်သော <math>AB=(c_{\mu,\nu})\in\mathrm{M}_{m,n}(K)</math> စည်းမျဉ်းဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ <math>\mathrm{M}_n(K)</math> ၏ အစုဝင်နှစ်ခု၏ မြှောက်လဒ်ကို အမြဲတမ်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်ပြီး <math>\mathrm{M}_n(K)</math> အတွင်း၌ပင် ပါဝင်သည်။ ကိန်းအုံများ မြှောက်ခြင်းသည် ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ ရှိသည်။ အကယ်၍ <math>A\in\mathrm{M}_{m,k}(K)</math>၊ <math>B\in\mathrm{M}_{k,n}(K)</math> နှင့် <math>C\in\mathrm{M}_{n,p}(K)</math> ဖြစ်ပါက <math>(AB)C = A(BC)</math> ဖြစ်ပြီး <math>ABC\in\mathrm{M}_{m,p}(K)</math> ဖြစ်သည်။ ဖြန့်ဝေခြင်း နိယာမ (distributive law) သည်လည်း မှန်ကန်သည်။ <math>A\in\mathrm{M}_{m,n}(K)</math> နှင့် <math>B,C\in\mathrm{M}_{n,m}(K)</math> တို့အတွက် <math>A(B+C)=AB+AC</math> နှင့် <math>(B+C)A=BA+CA</math> ဖြစ်သည်။ *သီးခြားအားဖြင့် အဆိုပါ ဖြန့်ဝေခြင်းနိယာမသည် <math>A,B,C\in\mathrm{M}_{n}(K)</math> အတွက်လည်း မှန်ကန်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>\mathrm{M}_{n}(K)</math> သည် ဖက်စပ်ရ ကွင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>K</math> သည် သေးငယ်သောအသေးအဖွဲမဟုတ်သည့် ကွင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>n \ge 2</math> ဖြစ်ပါက <math>\mathrm{M}_n(K)</math> တွင် ကိန်းအုံများ မြှောက်ခြင်းသည် ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ မရှိပေ။ <math>AB\ne BA</math> ဖြစ်စေမည့် <math>A,B\in\mathrm{M}_{n}(K)</math> ကိန်းအုံများ တည်ရှိသည်။ ထို့အပြင် <math>n \ge 2</math> ဖြစ်သော သုညမဟုတ်သည့် ကွင်း <math>K</math> တိုင်းအတွက် <math>\mathrm{M}_n(K)</math> တွင် သုညစားကိန်းများ (zero-divisors) အမြဲတမ်း ပါဝင်သည်။ ၎င်းသည် <math>AB = 0</math> ဖြစ်စေသည့် သုညမဟုတ်သော ကိန်းအုံ <math>A</math> နှင့် <math>B</math> တို့ တည်ရှိနေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ *အိုင်ဒီးလ်များ (ideals) နှင့်စပ်လျဉ်း၍ <math>\mathrm{M}_n(K)</math> ၏ နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ် (two-sided ideal) တိုင်းသည် <math>K</math> ၏ နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ် <math>J</math> တစ်ခုခုအတွက် <math>\mathrm{M}_n(J)</math> ပုံစံဖြင့် တည်ရှိသည်။ ၎င်းအပြင် <math>S</math> သည် <math>K</math> ၏ ကွင်းပိုင်း (subring) တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>\mathrm{M}_n(S)</math> သည် <math>\mathrm{M}_n(K)</math> ၏ ကွင်းပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ *<math>\alpha\in K</math> နှင့် <math>A=(a_{ij})\in\mathrm{M}_{m,n}(K)</math> ဖြစ်ပါစေ။ ၎င်း <math>\alpha</math> အစုဝင်သည် ကိန်းတစ်ခု သို့မဟုတ် [[စကေလာ]] (scalar) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ <math>A</math> ကိန်းအုံကို <math>\alpha</math> ဖြင့် မြှောက်သော မြှောက်လဒ်သည် <math>\alpha A= (\alpha a_{ij})</math> ကိန်းအုံ ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် <math>(\alpha+\beta)A = \alpha A+\beta A</math> ၊ <math>\alpha(\beta A)=(\alpha\beta)A</math> နှင့် <math>\alpha (A+B) = \alpha A+\beta B</math> တို့ ဖြစ်ကြသည်။ *<math>K</math> ကို ထပ်တူရပါရှိသော ကွင်းတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပါစို့။ <math>e_{ij}</math> ကိန်းအုံကို <math>\mathrm{M}_{m,n}(K)</math> ၏ အစုဝင်အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားပြီး ၎င်း၏ သုညမဟုတ်သော တစ်ခုတည်းသော အစုဝင်နေရာမှာ နေရာ <math>(i,j)</math> ဖြစ်ကာ တန်ဖိုး ၁ နှင့် ညီမျှသည်။ ဤတွင် <math>1\le i\le m</math> နှင့် <math>1\le j\le n</math> ဖြစ်သည်။ မည်သည့် <math>A=(a_{ij})\in \mathrm{M}_{m,n}(K)</math> အတွက်မဆို <math>A=\sum_{i=1}^m\sum_{j=1}^n a_{ij}e_{ij}</math> ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>K</math> သည် [[ဖီးလ်ဒ်]]တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>\mathrm{M}_{m,n}(K)</math> သည် <math>K</math> အပေါ်ရှိ အတိုင်းအတာ <math>nm</math> ပါဝင်သော [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (vector space) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် <math>e_{ij}</math> ကိန်းအုံများသည် ဤရပ်ဝန်းအတွင်း အခြေအစု (basis) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းကြသည်။ *<math>A</math> ကိန်းအုံ၏ ထရေ့စ် (trace) ကို <math>\operatorname{tr}(A)</math> ဖြင့် ဖော်ပြပြီး ၎င်းသည် ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပေါ်ရှိ အစုဝင်များအားလုံး၏ ပေါင်းလဒ်ဖြစ်သည်။ <math>n \times n</math> ကိန်းအုံများဖြစ်သော <math>A</math> နှင့် <math>B</math> တို့အတွက် <math>\operatorname{tr}(AB) = \operatorname{tr}(BA)</math> ဟူသော ဂုဏ်သတ္တိ မှန်ကန်သည်။ *ခရိုနက်ကာ မြှောက်လဒ် (Kronecker product) သို့မဟုတ် တန်ဆာ မြှောက်လဒ် (tensor product) ကိုလည်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်သည်။ <math>A</math> သည် <math>r \times n</math> ကိန်းအုံဖြစ်ပြီး <math>B</math> သည် <math>s \times m</math> ကိန်းအုံဖြစ်ပါက ၎င်းတို့၏ ခရိုနက်ကာ မြှောက်လဒ်ကို <math>A \otimes B</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ ၎င်းသည် <math>rs \times nm</math> အတိုင်းအတာရှိသော အကွက် ကိန်းအုံ (block matrix) ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ နေရာ <math>i, j</math> ရှိ အကွက်သည် <math>a_{ij}B</math> ကိန်းအုံဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ထရေ့စ်သည် <math>\operatorname{tr}(A \otimes B) = \operatorname{tr}(A)\operatorname{tr}(B)</math> ဟူသော ဆက်သွယ်ချက်ကို ပြည့်စုံစေသည်။ == အထူးပုံစံရှိ ကိန်းအုံများ (Special types of matrices) == *အကယ်၍ <math>K</math> သည် ထပ်တူရ (identity) ပါရှိသော [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>\mathrm{E}_n</math> သို့မဟုတ် <math>I</math> ဟုခေါ်သော ထပ်တူရကိန်းအုံ (identity matrix) သည် <math>\mathrm{M}_{n}(K)</math> ကွင်း၏ [[အစုဝင်|ထပ်တူရအစုဝင်]] (identity element) ဖြစ်သည်။ ၎င်းကိန်းအုံ၏ ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပေါ်ရှိ အစုဝင်များသည် ၁ ဖြစ်ပြီး ကျန်နေရာများတွင် သုညများသာ ရှိသည်။ <math>\mathrm{M}_{n}(K)</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် <math>A</math> အတွက်မဆို <math>\mathrm{E}_n A = A\mathrm{E}_n = A</math> ဖြစ်သည်။ *<math>n \times n</math> ကိန်းအုံတစ်ခု၏ ဒိုင်ယာဂွန်နယ် အစုဝင်များအားလုံးသည် သီးသန့် အစုဝင် <math>a \in K</math> နှင့်ညီမျှပြီး ဒိုင်ယာဂွန်နယ်မဟုတ်သော အစုဝင်များအားလုံး သုညဖြစ်နေပါက ၎င်းကို [[စကေလာ]] ကိန်းအုံ (scalar matrix) ဟု ခေါ်သည်။ စကေလာ ကိန်းအုံများအစုသည် <math>K</math> နှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သော]] (isomorphic) <math>\mathrm{M}_n(K)</math> ၏ ကွင်းပိုင်းတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ အကယ်၍ <math>K</math> သည် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring) ဖြစ်ပါက စကေလာ ကိန်းအုံများသည် <math>\mathrm{M}_n(K)</math> အတွင်းရှိ အစုဝင်တိုင်းနှင့် ဖလှယ်၍ရသည်။ ထိုအခါ <math>\mathrm{M}_n(K)</math> ၏ ဗဟို (center) သည် စကေလာ ကိန်းအုံများ အစုသာလျှင် ဖြစ်လာသည်။ *ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်၏ အောက်ဘက် သို့မဟုတ် အထက်ဘက်တွင်သာ အစုဝင်များ သုညဖြစ်နေသော ကိန်းအုံများကို တြိဂံပုံ ကိန်းအုံများ (triangular matrices) ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းတို့သည်လည်း <math>\mathrm{M}_n(K)</math> ၏ ကွင်းပိုင်းတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းကြသည်။ *<math>A=(a_{ij})\in \mathrm{M}_{m,n}(K)</math> ဖြစ်ပါစေ။ <math>a_{ij}^T = a_{ji}</math> ဖြစ်သော <math>A^T = (a_{ij})^T\in \mathrm{M}_{n,m}(K)</math> ကိန်းအုံကို <math>A</math> ၏ ထရန်စပို့စ် (transpose) ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းအတွက် အခြားသုံးနိုင်သော သင်္ကေတများမှာ <math>{}^tA</math> နှင့် <math>A'</math> တို့ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မူလကိန်းအုံ၏ အတန်းများနှင့် တိုင်များကို အချင်းချင်း ဖလှယ်လိုက်ခြင်းဖြင့် ရရှိသည်။ <math>A=(a_{ij})\in \mathrm{M}_{m,n}(\mathbb{C})</math> ဖြစ်ပါစေ။ <math>\bar a_{ij}</math> သည် <math>a_{ij}</math> ၏ [[ကိန်းထွေး]] ကွန်ဂျူဂိတ် (complex conjugate) ဖြစ်သည့်တိုင်အောင် <math>\bar A = (\bar a_{ij})</math> ကို <math>A</math> ၏ ကိန်းထွေး ကွန်ဂျူဂိတ်ဟု ခေါ်သည်။ <math>A\in\mathrm{M}_n(\mathbb{C})</math> ဖြစ်သည့်နေရာတွင် <math>A^* = {\bar A}^T</math> ကိန်းအုံကို <math>A</math> ၏ ဟာမီရှန် ကွန်ဂျူဂိတ် (Hermitian conjugate) ဟု ခေါ်သည်။ *လက်တွေ့အသုံးချမှုများတွင် အသုံးပြုသော ကိန်းအုံများစွာကို အထူးအမည်များ ပေးထားသည်။ <math>A^T = A</math> ဖြစ်ပါက ၎င်းကို အချိုးညီ ကိန်းအုံ (symmetric matrix) ဟု ခေါ်သည်။ <math>A^T = -A</math> ဖြစ်လျှင် တိမ်းစောင်းအချိုးညီ ကိန်းအုံ (skew-symmetric matrix) ဟု ခေါ်သည်။ <math>A^T = A^{-1}</math> ဖြစ်ပါက ထောင့်မှန်ကျ ကိန်းအုံ (orthogonal matrix) ဖြစ်သည်။ <math>A^* = A</math> ဖြစ်လျှင် ဟာမီရှန် ကိန်းအုံ (Hermitian matrix) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး <math>A^* = A^{-1}</math> ဖြစ်ပါက ယူနစ်တရီ ကိန်းအုံ (unitary matrix) ဖြစ်သည်။ <math>A^*A = A A^*</math> ညီမျှခြင်းပြည့်စုံပါက ၎င်းကို ပုံမှန် ကိန်းအုံ (normal matrix) ဟု ခေါ်သည်။ အချို့သော [[ကိန်းပြည့်]]တစ်ခုအတွက် <math>(A-\mathrm{E}_n)^n = 0</math> ဖြစ်ပါက ၎င်းသည် ယူနီပိုတန့် ကိန်းအုံ (unipotent matrix) ဖြစ်သည်။ ကိန်းအုံ <math>A = (a_{ij})\in \mathrm{M}_n(\mathbb{C}^n)</math> ၏ အစုဝင်တိုင်း <math>a_{ij}\ge0</math> ဖြစ်ပြီး တိုင်တိုင်းအတွက် အတန်းများ၏ပေါင်းလဒ်သည် ၁ ဖြစ်ပါက စတော့ကတ်စတစ် ကိန်းအုံ (stochastic matrix) ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းအပြင် <math>A</math> နှင့် <math>A^T</math> တို့ နှစ်ခုစလုံး စတော့ကတ်စတစ် ဖြစ်ပါက နှစ်ထပ် စတော့ကတ်စတစ် ကိန်းအုံ (doubly-stochastic matrix) ဖြစ်သည်။ <math>A</math> ၏ အစုဝင်တိုင်းသည် သုည သို့မဟုတ် တစ် သာဖြစ်ပါက (၀,၁)-ကိန်းအုံ ((0,1)-matrix) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ *<math>m_\mu</math> နှင့် <math>n_\nu</math> တို့သည် အပေါင်းကိန်းပြည့်များ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ထို့နောက် <math>m=m_1+\dots+m_k</math> နှင့် <math>n=n_1+\dots+n_l</math> ဖြစ်ပါစေ။ သို့ဆိုလျှင် <math>A\in \mathrm{M}_{m,n}(K)</math> ကိန်းအုံကို အစုဝင်များအဖြစ် <math>A_{\mu\nu}\in \mathrm{M}_{m_\mu,n_\nu}(K)</math> ကိန်းအုံငယ်များ ပါဝင်သော အကွက် ကိန်းအုံအဖြစ် ရေးသားနိုင်သည်။ အကယ်၍ <math>B\in \mathrm{M}_{n,p}(K)</math> ဖြစ်ပြီး <math>p=p_1+\dots+p_t</math> နှင့် <math>p_i>0</math> ဖြစ်ပါစေ။ <math>B</math> ကိုလည်း ၎င်းနည်းတူ အကွက်များဖြင့် ရေးသားပါက ၎င်းတို့၏ မြှောက်လဒ် <math>AB=C</math> သည်လည်း အကွက်များ၏ မြှောက်လဒ်စည်းမျဉ်းအတိုင်း ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းသွားမည်ဖြစ်သည်။ ဒိုင်ယာဂွန်နယ်တစ်လျှောက်တွင်သာ သုညမဟုတ်သော အကွက် ကိန်းအုံများ ရှိနေပါက ၎င်းကို ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပုံစံ အကွက် (block diagonal) ဟု ခေါ်သည်။ == အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးများနှင့် ပြောင်းပြန်များ (Determinants and inverses) == [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] <math>R</math> တစ်ခုအပေါ်ရှိ <math>n \times n</math> အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး (determinant) [[ဖန်ရှင်]]သည် မျဉ်းဖြောင့်အစုံ (multilinear) ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် <math>\mathrm{M}_{n \times n}(R)</math> ၏ တိုင်များအပေါ်တွင် အလှည့်ကျ ပုံစံ (alternating form) ရှိပြီး ထပ်တူရကိန်းအုံအတွက် <math>\det(I) = 1</math> ဖြစ်သည်။ လိုက်ဘ်နစ်ဇ် (Leibniz) ၏ ပုံသေနည်းအရ <math>M_n(R)</math> အတွက် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး ဖန်ရှင်ကို <math>\det(A) = \sum_{\sigma \in S_n} \epsilon(\sigma) a_{\sigma(1)1} \dots a_{\sigma(n)n}</math> ဖြင့် ပေးထားသည်။ ဤနေရာတွင် <math>S_n</math> သည် ပါမြူတေးရှင်းအပြည့် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (symmetric group) ဖြစ်ပြီး <math>\epsilon(\sigma)</math> သည် ပါမြူတေးရှင်း <math>\sigma</math> ၏ လက္ခဏာဖြစ်သည်။ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိ (multiplicativity) နှင့် ပြည့်စုံသောကြောင့် <math>\det(AB) = \det(A)\det(B)</math> ဖြစ်သည်။ ကိန်းအုံတစ်ခုနှင့် ၎င်း၏ ထရန်စပို့စ်တို့သည် တူညီသော အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် <math>\det(A) = \det(A^T)</math> ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် အတန်းများအပေါ်တွင်လည်း မျဉ်းဖြောင့်အစုံဖြစ်ပြီး အလှည့်ကျဖြစ်သည်ကို ပြသသည်။ <math>A</math> ၏ <math>ij</math>-တွဲဖက်မြှောက်ဖော်ကိန်း (cofactor) သည် <math>(-1)^{i+j} \det(A_{ij})</math> ဖြစ်သည်။ ဤတွင် <math>A_{ij}</math> သည် <math>A</math> ၏ <math>i</math> ခုမြောက် အတန်းနှင့် <math>j</math> ခုမြောက် တိုင်တို့ကို ဖယ်ရှားလိုက်ခြင်းဖြင့် ရရှိလာသော <math>(n-1) \times (n-1)</math> မိုင်နာ (minor) ဖြစ်သည်။ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို မည်သည့်အတန်း သို့မဟုတ် တိုင်တစ်လျှောက်တွင်မဆို တွဲဖက်မြှောက်ဖော်ကိန်း ဖြန့်ထုတ်ချက် (cofactor expansion) အသုံးပြု၍ တွက်ချက်နိုင်သည်။ ကရာမာ၏ စည်းမျဉ်း (Cramer's rule) အရ <math>A_1, \dots, A_n</math> သည် <math>A</math> ၏ တိုင်များဖြစ်ပြီး <math>B = \beta_1 A_1 + \dots + \beta_n A_n</math> ဖြစ်ပါက <math>\beta_i \det(A) = \det(A_1, \dots, A_{i-1}, B, A_{i+1}, \dots, A_n)</math> ဟူသော ဆက်သွယ်ချက်ကို ရရှိသည်။ ထို့အပြင် <math>R</math> သည် အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း (integral domain) တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>A</math> ၏ တိုင်များ သို့မဟုတ် အတန်းများသည် <math>R</math> အပေါ်တွင် မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ မှီခိုသော (linearly dependent) အစုဖြစ်မှသာလျှင် <math>\det(A) = 0</math> ဖြစ်မည်။ <math>m \times n</math> ကိန်းအုံ <math>A</math> သည် <math>Ax = 0</math> မှ <math>x = 0</math> ဖြစ်ခြင်းကိုသာ သက်ရောက်စေပါက ၎င်းကိန်းအုံကို ဆင်ဂူလာမဟုတ်သော (nonsingular) ကိန်းအုံဟု ခေါ်သည်။ စတုရန်းကိန်းအုံများအတွက်မူ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော (invertible) ဂုဏ်သတ္တိရှိမှသာလျှင် ၎င်းသည် ဆင်ဂူလာမဟုတ်သော ကိန်းအုံ ဖြစ်သည်။ ကိန်းအုံ <math>A</math> သည် <math>M_n(R)</math> အတွင်း ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော ယူနစ် (unit) တစ်ခုဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>\det(A)</math> သည် ကွင်း <math>R</math> တွင်းရှိ ယူနစ်တစ်ခု ဖြစ်နေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ပြောင်းပြန်အတွက် တွဲဖက်မြှောက်ဖော်ကိန်း ပုံသေနည်းအရ <math>AB = BA = (\det(A))I</math> ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>B</math> သည် တွဲဖက်မြှောက်ဖော်ကိန်း ကိန်းအုံ၏ ထရန်စပို့စ် ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>\det(A)</math> သည် ယူနစ်တစ်ခုဖြစ်ပါက ၎င်း၏ပြောင်းပြန်ကို <math>A^{-1} = \frac{1}{\det(A)} B</math> ဟူ၍ ရရှိနိုင်သည်။ <math>n \times n</math> ကိန်းအုံ <math>A</math> ကို အတန်း တွက်ချက်မှုများ (row operations) မှတစ်ဆင့် <math>n \times n</math> ထပ်တူရကိန်းအုံအဖြစ်သို့ လျှော့ချနိုင်မှသာလျှင် ၎င်းတွင် ပြောင်းပြန်တစ်ခု တည်ရှိသည်။ အဆိုပါ ပြောင်းပြန်ကို <math>(A \mid I)</math> ဟူသော ပူးတွဲကိန်းအုံကို <math>(I \mid A^{-1})</math> အဖြစ်သို့ လျှော့ချတွက်ချက်ခြင်းဖြင့် ရှာဖွေနိုင်သည်။ မည်သည့်ကိန်းအုံတွင်မဆို မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းသော (linearly independent) အတန်းများ၏ အများဆုံးအရေအတွက်ဖြစ်သည့် အတန်း အဆင့် (row rank) သည် ၎င်း၏ တိုင် အဆင့် (column rank) နှင့် အမြဲတမ်း ညီမျှသည်။ အကယ်၍ ကိန်းအုံတစ်ခုကို အခြားတစ်ခုသို့ အခြေခံ အတန်း တွက်ချက်မှုများ (အတန်းများကို အချင်းချင်းဖလှယ်ခြင်း၊ အတန်းတစ်ခု၏ ဆတိုးကိန်းကို အခြားတစ်ခုသို့ ပေါင်းထည့်ခြင်း၊ အတန်းတစ်ခုကို သုညမဟုတ်သော ယူနစ်တစ်ခုဖြင့် မြှောက်ခြင်း) မှတစ်ဆင့် ပြောင်းလဲနိုင်ပါက ထိုကိန်းအုံနှစ်ခုကို အတန်း ထပ်တူညီမှု (row equivalence) ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ အတန်း ထပ်တူညီသော ကိန်းအုံများသည် တူညီသည့် အတန်း အဆင့်ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ကိန်းအုံတစ်ခုရှိ မည်သည့်အတန်းတွင်မဆို ပထမဆုံး သုညမဟုတ်သော အစုဝင်သည် ၁ (ပီဗော့ အစုဝင် သို့မဟုတ် pivot element) ဖြစ်နေပြီး၊ ထိုတိုင်အတွင်းရှိ အခြားအစုဝင်များအားလုံး သုညဖြစ်နေကာ၊ အတန်းတစ်ခုစီရှိ အစပိုင်း သုညအရေအတွက်များသည် တိကျစွာ အစဉ်လိုက် တိုးသော (strictly increasing) အခြေအနေတွင် ရှိနေပါက ၎င်းကိန်းအုံကို လျှော့ချထားသော အတန်းအဆင့်ပုံစံ (reduced row echelon form) ဟု ခေါ်သည်။ ကိန်းအုံတိုင်းကို အခြေခံ အတန်း တွက်ချက်မှုများမှတစ်ဆင့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော လျှော့ချထားသော အတန်းအဆင့်ပုံစံတစ်ခုအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲနိုင်သည်။ ကိန်းအုံတစ်ခု၏ အဆင့်သည် ၎င်း၏ လျှော့ချထားသော အတန်းအဆင့်ပုံစံအတွင်းရှိ သုညမဟုတ်သော အတန်းအရေအတွက်နှင့် ညီမျှသည်။ == မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်းများနှင့် ကိန်းအုံများ (Linear transformations and matrices) == [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]]အဆုံးရှိသော [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (finite-dimensional vector space) များကြားရှိ မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်း (linear transformation) <math>\varphi: V \to W</math> တစ်ခုကို <math>V</math> နှင့် <math>W</math> တို့၏ ရွေးချယ်ထားသော အစီအစဉ်ကျ အခြေအစုများဖြစ်သည့် <math>\mathcal{B}</math> နှင့် <math>\mathcal{E}</math> တို့ကို အခြေခံ၍ <math>m \times n</math> ကိန်းအုံတစ်ခုအဖြစ် တိကျစွာ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြနိုင်သည်။ မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်းတစ်ခုကို ၎င်း၏ ကိန်းအုံနှင့် ဆက်စပ်ပေးသော ပုံဖော်မှုသည် ဗက်တာရပ်ဝန်း [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) <math>\operatorname{Hom}_F(V, W) \cong M_{m \times n}(F)</math> ကို ပေးစွမ်းသည်။ အကယ်၍ <math>V=W</math> ဖြစ်ပါက အဆိုပါ ပုံဖော်မှုသည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် <math>\operatorname{Hom}_F(V, V) \cong M_n(F)</math> ဖြစ်လာသည်။ ကိန်းအုံများ မြှောက်ခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်သည် မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်းများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition) ကို ပြီးပြည့်စုံစွာ ထင်ဟပ်စေသည်။ မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်း <math>\varphi</math> ၏ အဆင့်သည် ၎င်းကို ကိုယ်စားပြုသော ကိန်းအုံ <math>A</math> ၏ တိုင် အဆင့်နှင့် ညီမျှသည်။ <math>\varphi</math> ၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]] (image) ၏ အတိုင်းအတာသည် <math>A</math> ၏ လျှော့ချထားသော အတန်းအဆင့်ပုံစံအတွင်းရှိ သုညမဟုတ်သော အတန်းအရေအတွက် ဖြစ်သည်။ ဒွန်တွဲ မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်း (dual linear transformation) <math>\varphi^*</math> ၏ ကိန်းအုံသည် <math>\varphi</math> ကိန်းအုံ၏ ထရန်စပို့စ် ဖြစ်သည်။ ဤသဘောတရားများသည် ဒွန်တွဲရပ်ဝန်း (dual space) များနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော <math>P</math> ကိန်းအုံတစ်ခု တည်ရှိပြီး <math>P^{-1}AP = B</math> ညီမျှခြင်း မှန်ကန်ပါက <math>n \times n</math> ကိန်းအုံနှစ်ခုဖြစ်သည့် <math>A</math> နှင့် <math>B</math> တို့ကို ဆင်တူသော (similar) ကိန်းအုံများဟု သတ်မှတ်သည်။ မတူညီသော အခြေအစုများကို အသုံးပြုထားသော်လည်း တိကျစွာ တူညီသော မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်းတစ်ခုတည်းကို ကိုယ်စားပြုနေသော ကိန်းအုံများသည် အချင်းချင်း ဆင်တူကြသည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်တွင် <math>P</math> သည် အခြေပြောင်းလဲခြင်း (change of basis) ကိန်းအုံအဖြစ် လုပ်ဆောင်သည်။ ဆင်တူခြင်းဆိုသည်မှာ ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက် (equivalence relation) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဆင်တူသော ကိန်းအုံများသည် တူညီသည့် အတန်း အဆင့်နှင့် တိုင် အဆင့်တို့ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ == ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများ၊ ထရေ့စ်နှင့် ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ် (Eigenvalues, trace, and characteristic polynomial) == အကယ်၍ <math>n \times n</math> ကိန်းအုံ <math>A</math> တစ်ခုအတွက် <math>Av = \lambda v</math> ဖြစ်စေမည့် သုညမဟုတ်သော <math>n \times 1</math> ကော်လံ[[ဗက်တာ]] <math>v</math> (ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာ) တစ်ခု တည်ရှိပါက <math>\lambda \in F</math> ကို <math>A</math> ၏ ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး (eigenvalue) ဟု ခေါ်သည်။ ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး <math>\lambda</math> နှင့် သက်ဆိုင်သော <math>A</math> ၏ ကိုယ်ပိုင်ရပ်ဝန်း (eigenspace) ဆိုသည်မှာ <math>Av = \lambda v</math> ပြည့်စုံစေသည့် <math>v</math> ဗက်တာများအားလုံး၏ အစုဖြစ်သည်။ <math>A</math> ၏ ထရေ့စ် <math>\operatorname{tr}(A)</math> သည် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများအားလုံး၏ ပေါင်းလဒ်နှင့် ညီမျှသည်။ ထို့အပြင် <math>A</math> ၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး <math>\det(A)</math> သည် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများအားလုံး၏ မြှောက်လဒ်နှင့် တူညီသည်။ ဆင်တူသော ကိန်းအုံများသည် တူညီသော ထရေ့စ်နှင့် တူညီသော အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးတို့ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် <math>\operatorname{tr}(P^{-1}AP) = \operatorname{tr}(A)</math> ဟူသော မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ (invariance) မှန်ကန်သည်။ <math>A</math> ၏ ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ် (characteristic polynomial) သည် <math>c_A(x) = \det(xI - A)</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဒီဂရီ <math>n</math> ရှိသော မိုးနစ် ပိုလီနိုမီရယ် (monic polynomial) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းပိုလီနိုမီရယ်၏ ကိန်းသေကိန်း (constant term) သည် <math>(-1)^n \det(A)</math> ဖြစ်ပြီး <math>x^{n-1}</math> ၏ မြှောက်ဖော်ကိန်းသည် <math>-\operatorname{tr}(A)</math> ဖြစ်သည်။ <math>A</math> ၏ အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ် (minimal polynomial) <math>m_A(x)</math> သည် <math>m_A(A) = 0</math> (သုည ကိန်းအုံ) ဖြစ်စေသော အငယ်ဆုံး ဒီဂရီရှိသည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့် မိုးနစ် ပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်သည်။ ကေးလီ-ဟာမီတန် သီအိုရမ် (Cayley-Hamilton Theorem) အရ အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ် <math>m_A(x)</math> သည် ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ် <math>c_A(x)</math> ကို စား၍ပြတ်သည်။ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် ကိန်းအုံတစ်ခုသည် ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင် ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ်ကို အမြဲတမ်း ပြည့်စုံစေသဖြင့် <math>c_A(A) = 0</math> ဖြစ်သည်။ ကိန်းအုံတစ်ခု၏ အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ်နှင့် ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ်တို့သည် (ထပ်နေသောအရေအတွက် ကွာခြားနိုင်သော်လည်း) တိကျစွာ တူညီသော ကိန်းရင်း (root) များကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ အကွက် ဒိုင်ယာဂွန်နယ် ကိန်းအုံတစ်ခု၏ ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ်သည် ၎င်း၏ အကွက်များ၏ ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ်များအားလုံး၏ မြှောက်လဒ်ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ်မှာမူ အကွက်များ၏ အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ်များအားလုံး၏ အငယ်ဆုံး ဘုံဆတိုးကိန်း (least common multiple) ဖြစ်သည်။ == ပုံမှန်ပုံစံများ (Canonical forms) == မည်သည့် မိုးနစ် ပိုလီနိုမီရယ် <math>a(x) = x^k + b_{k-1}x^{k-1} + \dots + b_1x + b_0</math> အတွက်မဆို ၎င်း၏ အဖော်ကိန်းအုံ (companion matrix) ဆိုသည်မှာ <math>k \times k</math> အတိုင်းအတာရှိ ကိန်းအုံတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်အောက်ရှိ မျဉ်း (subdiagonal) တစ်လျှောက်တွင် ၁ များရှိပြီး၊ နောက်ဆုံးတိုင်တွင် မြှောက်ဖော်ကိန်းများ၏ အနုတ်တန်ဖိုးများ (<math>-b_0, -b_1, \dots, -b_{k-1}</math>) ရှိကာ၊ ကျန်နေရာအားလုံးတွင် သုညများသာ ရှိသည်။ ၎င်းကိန်းအုံ၏ ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ်နှင့် အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ် နှစ်ခုစလုံးသည် <math>a(x)</math> ပင်ဖြစ်သည်။ [[ဖီးလ်ဒ်]] <math>F</math> အပေါ်ရှိ မည်သည့် <math>n \times n</math> ကိန်းအုံ <math>A</math> မဆိုသည် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အကွက် ဒိုင်ယာဂွန်နယ် ကိန်းအုံတစ်ခုနှင့် ဆင်တူဖြစ်သည်။ ၎င်းအကွက်များသည် မိုးနစ် ပိုလီနိုမီရယ်များဖြစ်သော <math>a_1(x), a_2(x), \dots, a_m(x)</math> တို့၏ အဖော်ကိန်းအုံများဖြစ်ကြပြီး <math>a_1(x) \mid a_2(x) \mid \dots \mid a_m(x)</math> ဟူသော ဆက်သွယ်ချက်ရှိသည်။ ဤပိုလီနိုမီရယ်များကို <math>A</math> ၏ မပြောင်းလဲသော ဆခွဲကိန်းများ (invariant factors) ဟု ခေါ်သည်။ ကိန်းအုံနှစ်ခုသည် တူညီသော ရာရှင်နယ် ပုံမှန်ပုံစံ (rational canonical form) ရှိမှသာလျှင် အချင်းချင်း ဆင်တူကြသည်။ <math>A</math> ၏ ရာရှင်နယ် ပုံမှန်ပုံစံသည် ဖီးလ်ဒ်အပေါ်တွင် မူတည်ခြင်းမရှိပေ။ ၎င်းကို <math>F</math> အပေါ်တွင် တွက်ချက်သည်ဖြစ်စေ၊ <math>F</math> ပါဝင်သော ပိုမိုကြီးမားသည့် တိုးချဲ့ချက် (extension field) <math>K</math> အပေါ်တွင် တွက်ချက်သည်ဖြစ်စေ ပုံစံတူညီနေမည်ဖြစ်သည်။ အရွယ်အစား <math>k</math> နှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး <math>\lambda</math> ရှိသော ဂျော်ဒန် အကွက် (Jordan block) သို့မဟုတ် အခြေခံ ဂျော်ဒန် ကိန်းအုံ (elementary Jordan matrix) သည် ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပေါ်တွင် <math>\lambda</math> ရှိပြီး ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်အထက်ရှိ မျဉ်း (superdiagonal) ပေါ်တွင် ၁ များရှိသော <math>k \times k</math> ကိန်းအုံဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအတွင်း ကိန်းအုံ <math>A</math> ၏ ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများအားလုံး ပါဝင်နေပါက ၎င်း <math>A</math> သည် ဂျော်ဒန် အကွက်များကို အကွက်များအဖြစ် ဖွဲ့စည်းထားသော အကွက် ဒိုင်ယာဂွန်နယ် ကိန်းအုံတစ်ခုနှင့် ဆင်တူဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ဂျော်ဒန် ပုံမှန်ပုံစံ (Jordan canonical form) ဟု ခေါ်ပြီး အကွက်များ၏ အစီအစဉ်မှလွဲ၍ တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဖြစ်တည်သည်။ ကိန်းအုံတစ်ခု၏ အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ်တွင် ထပ်နေသော ကိန်းရင်းများ မပါဝင်မှသာလျှင် ၎င်းသည် ဒိုင်ယာဂွန်နယ် ကိန်းအုံတစ်ခုနှင့် ဆင်တူဖြစ်မည်။ ဒိုင်ယာဂွန်နယ် ကိန်းအုံနှစ်ခုသည် ၎င်းတို့၏ ဒိုင်ယာဂွန်နယ် အစုဝင်များ တူညီမှသာလျှင် အချင်းချင်း ဆင်တူကြသည်။ == ကိန်းအုံ ထပ်ကိန်းတင်ဖန်ရှင်များနှင့် ကဲကုလပ် (Matrix exponentials and calculus) == ကိန်းအုံ <math>A</math> ၏ [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|စံနှုန်း]] (norm) ကို <math>||A|| = \sum_{i,j} |a_{ij}|</math> အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ၎င်းသည် အစုဝင်များအားလုံး၏ ပကတိတန်ဖိုးများ (absolute values) ပေါင်းလဒ်ဖြစ်သည်။ ကိန်းအုံ <math>A</math> ၏ ကိန်းအုံ ထပ်ကိန်းတင် [[ဖန်ရှင်]] (matrix exponential) ကို <math>\exp(A)</math> သို့မဟုတ် <math>e^A</math> ဖြင့် ဖော်ပြပြီး ၎င်းကို စုဆုံသော ပါဝါကိန်းစဉ်တန်း (convergent power series) <math>\exp(A) = I + A + \frac{A^2}{2!} + \frac{A^3}{3!} + \dots</math> ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသည်။ အကယ်၍ <math>A</math> နှင့် <math>B</math> တို့သည် ဖလှယ်၍ရသော ကိန်းအုံများဖြစ်ပါက <math>\exp(A + B) = \exp(A)\exp(B)</math> ဖြစ်သည်။ မည်သည့် ဆင်ဂူလာမဟုတ်သော ကိန်းအုံ <math>P</math> အတွက်မဆို <math>\exp(P A P^{-1}) = P \exp(A) P^{-1}</math> ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် <math>\det(\exp(A)) = e^{\operatorname{tr}(A)}</math> ဖြစ်သည်။ <math>\exp(A)</math> သည် အမြဲတမ်း ဆင်ဂူလာမဟုတ်သော ကိန်းအုံဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ ပြောင်းပြန်သည် <math>\exp(-A)</math> ဖြစ်သည်။ ကိန်းအုံ ထပ်ကိန်းတင် ဖန်ရှင် <math>\exp(At)</math> သည် ပထမအဆင့် မျဉ်းဖြောင့် ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများ စနစ် <math>y' = Ay</math> အတွက် အခြေခံ ကိန်းအုံ (fundamental matrix) အဖြစ် လုပ်ဆောင်သည်။ ဝိသေသတန်ဖိုး သုညဖြစ်သော ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအပေါ်ရှိ <math>n \times n</math> ကိန်းအုံ <math>A</math> သည် <math>\operatorname{tr}(A^k) = 0</math> အမြဲတမ်းဖြစ်နေမှသာလျှင် သုညဖြစ်နိုင်စွမ်းရှိသော (nilpotent) ကိန်းအုံ ဖြစ်မည်။ မည်သည့် သုညဖြစ်နိုင်စွမ်းရှိသော ကိန်းအုံမဆိုသည် တိကျသော အထက်တြိဂံပုံ ကိန်းအုံတစ်ခုနှင့် ဆင်တူဖြစ်သည်။ == ကိန်းအုံ ကွင်းများနှင့် အက္ခရာသင်္ချာများ (Matrix rings and algebras) == [[အစားကွင်း]] (division ring) <math>\Delta</math> ထဲမှ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]]ပါဝင်သော <math>n \times n</math> ကိန်းအုံများ၏ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]ကို <math>M_n(\Delta)</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ <math>M_n(\Delta)</math> ၏ နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ်များမှာ <math>0</math> နှင့် <math>M_n(\Delta)</math> ကိုယ်တိုင်သာလျှင် ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းကို ရိုးရှင်းသော ကွင်း (simple ring) အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ကိန်းအုံကွင်း <math>M_n(\Delta)</math> ၏ ဗဟိုတွင် <math>\alpha I</math> ပုံစံရှိ စကေလာ ကိန်းအုံများ သီးသန့်ပါဝင်ပြီး <math>\alpha</math> သည် <math>\Delta</math> ၏ ဗဟိုထဲမှ အစုဝင်ဖြစ်သည်။ ဝက်ဒါဘန်း၏ သီအိုရမ် (Wedderburn's theorem) အရ အငယ်ဆုံး အခြေအနေနှင့် ပြည့်စုံသော (Artinian ring) မည်သည့် ဆီမီးရိုးရှင်းသော ကွင်း (semisimple ring) မဆိုသည် အစားကွင်းများအပေါ်ရှိ ကိန်းအုံကွင်းများ၏ တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ် (direct product) များနှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို <math>M_{n_1}(\Delta_1) \times \dots \times M_{n_r}(\Delta_r)</math> ဖြင့် ဖော်ပြနိုင်သည်။ အကယ်၍ <math>F</math> သည် ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုဖြစ်ပါက ကိန်းအုံ အက္ခရာသင်္ချာ <math>M_n(F)</math> သည် ဗဟိုရိုးရှင်း အက္ခရာသင်္ချာ (central simple algebra) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဗဟိုရိုးရှင်း အက္ခရာသင်္ချာ နှစ်ခုကို ဝက်ဒါဘန်း၏ သီအိုရမ်ပါ အစားကွင်း အစိတ်အပိုင်းများ အိုင်ဆိုမော်ဖစ် ဖြစ်နေပါက ၎င်းတို့ကို ဆင်တူသည်ဟု ယူဆသည်။ == အုပ်စု ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု သီအိုရီရှိ ကိန်းအုံများ (Matrices in group representation theory) == အဆုံးရှိ[[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (finite group) <math>G</math> တစ်ခု၏ ကိန်းအုံ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု (matrix representation) ဆိုသည်မှာ <math>G</math> မှ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော <math>n \times n</math> ကိန်းအုံများအုပ်စု <math>GL_n(F)</math> ဆီသို့ ပုံဖော်ပေးသော [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (group homomorphism) တစ်ခုဖြစ်သည်။ အကယ်၍ အဆိုပါ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်သည် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] (injective) ပုံဖော်မှုဖြစ်ပါက ထိုကိန်းအုံ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုကို သစ္စာရှိသော (faithful) ဖော်ပြမှုဟု ခေါ်သည်။ ကိန်းအုံ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု <math>\phi</math> တစ်ခု၏ စရိုက်လက္ခဏာ [[ဖန်ရှင်]] (character) သည် <math>\chi(g) = \operatorname{tr}(\phi(g))</math> ဖန်ရှင်ဖြစ်သည်။ ကိန်းအုံ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု နှစ်ခုသည် ပုံသေသတ်မှတ်ထားသော အခြေပြောင်းလဲခြင်း (change of basis) တစ်ခုကြောင့် ကွာခြားနေပါက (ဆိုလိုသည်မှာ မည်သည့် <math>g</math> အတွက်မဆို <math>\phi_2(g) = P \phi_1(g) P^{-1}</math> ဖြစ်ပါက) ၎င်းတို့ကို ထပ်တူညီသည်ဟု သတ်မှတ်သည်။ ထပ်တူညီသော ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုများသည် တိကျစွာ တူညီသော စရိုက်လက္ခဏာ ဖန်ရှင်ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုတစ်ခုသည် အထက်အကွက် တြိဂံပုံစံရှိ ကိန်းအုံများအားလုံးပါဝင်သော ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုတစ်ခုနှင့် ဆင်တူဖြစ်ပါက ၎င်းကို လျှော့ချ၍ရသည်ဟု ခေါ်သည်။ အကယ်၍ ၎င်းသည် အကွက် ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပုံစံ ကိန်းအုံများပါဝင်သော ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုတစ်ခုနှင့် ဆင်တူဖြစ်ပါက ၎င်းကို ခွဲခြမ်း၍ရသော (decomposable) ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုဟု ခေါ်ဆိုသည်။ == ကိန်းအုံ အုပ်စုများ (Matrix groups) == [[ဖီးလ်ဒ်]] <math>F</math> အတွင်းရှိ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]]ပါဝင်သော ဆင်ဂူလာမဟုတ်သည့် (ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော) <math>n \times n</math> ကိန်းအုံများအားလုံးကို ကိန်းအုံများ မြှောက်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်အောက်တွင် ယေဘုယျ မျဉ်းဖြောင့်အုပ်စု (general linear group) အဖြစ် ဖွဲ့စည်းထားပြီး <math>GL_n(F)</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ အကယ်၍ <math>F</math> သည် အစုဝင် <math>q</math> ခု ပါဝင်သော [[အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ်]] (finite field) တစ်ခုဖြစ်ပါက ဤ[[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]]၏ အစီအစဉ် (order) သည် <math>|GL_n(F)| = (q^n - 1)(q^n - q)(q^n - q^2) \dots (q^n - q^{n-1})</math> နှင့် ညီမျှသည်။ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး ၁ နှင့်ညီမျှသော ကိန်းအုံများအားလုံး ပါဝင်သည့် <math>GL_n(F)</math> ၏ [[အုပ်စုပိုင်း]] (subgroup) ကို အထူး မျဉ်းဖြောင့်အုပ်စု (special linear group) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး <math>SL_n(F)</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ == ပိုလီနိုမီရယ် ကိန်းအုံများ (Polynomial matrices) == <math>K</math> သည် [[ဖီးလ်ဒ်]]တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>K[x]</math> သည် <math>K</math> မှ မြှောက်ဖော်ကိန်း (coefficient) များပါဝင်သော ကိန်းရှင် <math>x</math> အပေါ်ရှိ ပိုလီနိုမီရယ်များအားလုံး၏ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ <math>K[x]</math> အပေါ်ရှိ ကိန်းအုံတစ်ခုကို ပိုလီနိုမီရယ် ကိန်းအုံ (polynomial matrix) ဟု ခေါ်သည်။ <math>M_n(K[x])</math> ကွင်း၏ အစုဝင်များအတွက် အောက်ပါ အခြေခံ တွက်ချက်မှုများ (elementary operations) ကို မိတ်ဆက်ပေးထားသည်။ ၁) ကိန်းအုံတစ်ခု၏ အတန်း သို့မဟုတ် တိုင်တစ်ခုကို သုညမဟုတ်သော ဖီးလ်ဒ် <math>K</math> ၏ [[အစုဝင်]]တစ်ခုဖြင့် မြှောက်ခြင်း။ နှင့် ၂) ပေးထားသော ကိန်းအုံ၏ အတန်းတစ်ခုကို <math>K[x]</math> ထဲမှ ပိုလီနိုမီရယ်တစ်ခုဖြင့် မြှောက်ပြီးနောက် အခြားအတန်းတစ်ခုသို့ ပေါင်းထည့်ခြင်း။ တိုင်များအတွက်လည်း ဤနည်းအတိုင်း ပေါင်းထည့်နိုင်သည်။ အကယ်၍ <math>B</math> ကို <math>A</math> မှ အဆုံးရှိသော အကြိမ်အရေအတွက်ပါဝင်သည့် အခြေခံ တွက်ချက်မှုများမှတစ်ဆင့် ရရှိနိုင်ပါက <math>A,B\in\mathrm{M}_n(K[x])</math> ကိန်းအုံနှစ်ခုကို ထပ်တူညီသော ကိန်းအုံများ (equivalent matrices) <math>(A\sim B)</math> ဟု ခေါ်သည်။ <math>N=\operatorname{diag}[f_1(x),\dots,f_r(x),0,\dots,0]\in M_n(K[x])</math> ဖြစ်ပါစေ။ ဤနေရာတွင် <math>f_i(x)\ne 0</math> ဖြစ်သည်။ <math>j>i</math> အတွက် <math>f_j(x)</math> ကို <math>f_i(x)</math> ဖြင့် စား၍ရသည်။ ထို့အပြင် <math>f_i(x)</math> ပါ ဦးဆောင်ကိန်း (leading term) ၏ မြှောက်ဖော်ကိန်းသည် ၁ နှင့် ညီမျှသည်။ ဤအခြေအနေများပြည့်စုံပါက <math>N</math> ကို ပုံမှန် ပိုလီနိုမီရယ် ကိန်းအုံ (canonical polynomial matrix) ဟု ခေါ်သည်။ <math>\mathrm{M}_n(K[x])</math> ကွင်းရှိ အစုဝင်များ၏ ထပ်တူညီမှုအတန်းအစား (equivalence class) တိုင်းတွင် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော ပုံမှန် ကိန်းအုံတစ်ခု ပါဝင်သည်။ <math>N=\operatorname{diag}[f_1(x),\dots,f_r(x),0,\dots,0]</math> သည် ပုံမှန် ကိန်းအုံတစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>A\sim N</math> ဖြစ်ပါက <math>f_1(x),\dots,f_r(x)</math> ပိုလီနိုမီရယ်များကို <math>A</math> ၏ မပြောင်းလဲသော ဆခွဲကိန်းများ (invariant factors) ဟု ခေါ်သည်။ ကိန်း <math>r</math> သည် <math>A</math> ၏ အဆင့်နှင့် တူညီသည်။ <math>A\sim E_n</math> ဖြစ်မှသာလျှင် <math>A\in \mathrm{M}_n(K[x])</math> ကိန်းအုံသည် <math>\mathrm{M}_n(K[x])</math> အတွင်း ပြောင်းပြန်တစ်ခုရှိသည်။ အဆိုပါ နောက်ဆုံးအခြေအနေသည် <math>\det A \in K\setminus 0</math> ဖြစ်ခြင်းနှင့် အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသည်။ ၎င်းအပြင် <math>P,Q\in \mathrm{M}_n(K[x])</math> နှင့် <math>P\sim Q\sim E_n</math> ဖြစ်သော <math>B=PAQ</math> ညီမျှခြင်း ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>A,B\in \mathrm{M}_n(K[x])</math> ကိန်းအုံနှစ်ခု ထပ်တူညီခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ <math>A\in \mathrm{M}_n(K[x])</math> ဖြစ်ပါစေ။ <math>x\mathrm{E}_n - A\in \mathrm{M}_n(K[x])</math> ကိန်းအုံကို <math>A</math> ၏ ဝိသေသလက္ခဏာ ကိန်းအုံ (characteristic matrix) ဟု ခေါ်ပြီး <math>\det(x\mathrm{E}_n-A)</math> ကို <math>A</math> ၏ ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ်ဟု ခေါ်သည်။ <math>f(x)=\alpha_0+\alpha_1x+\cdots+\alpha_{n-1}x^{n-1}+x^n\in K[x]</math> ပုံစံရှိ ပိုလီနိုမီရယ်တိုင်းအတွက် <math>\det(x\mathrm{E}_n-A) = f(x)</math> ဖြစ်စေမည့် <math>F\in \mathrm{M}_n(K[x])</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ၎င်းမှာ အောက်ပါ <math>F</math> ကိန်းအုံ ဖြစ်သည်။ <math>F=\begin{pmatrix} 0 & 0 &\dots& 0 & -\alpha_0\\ 1 & 0 &\dots& 0 & -\alpha_1\\ 0 & 1 &\dots& 0 & -\alpha_2\\ \ddots&\ddots&\ddots&\vdots&\vdots\\ 0 & 0 &\dots& 1 & -\alpha_{n-1}\\ \end{pmatrix}</math> ဆင်တူသော ကိန်းအုံနှစ်ခု၏ ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ်များသည် ထပ်တူကျကြသည်။ သို့သော်လည်း ကိန်းအုံနှစ်ခုသည် ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ်များ တူညီနေရုံမျှဖြင့် ၎င်းတို့နှစ်ခု ဆင်တူသည်ဟု အတိအကျ မဆိုနိုင်ပေ။ ဆင်တူခြင်းအတွက် စံသတ်မှတ်ချက်တစ်ခုမှာ <math>A,B\in \mathrm{M}_n(K[x])</math> ကိန်းအုံနှစ်ခု ဆင်တူဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေသည် ပိုလီနိုမီရယ် ကိန်းအုံများဖြစ်သော <math>x\mathrm{E}_n-A</math> နှင့် <math>x\mathrm{E}_n-B</math> တို့ ထပ်တူညီခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ပေးထားသော ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ် <math>f(x)</math> တစ်ခုရှိသည့် <math>\mathrm{M}_n(K[x])</math> ထဲမှ ကိန်းအုံများအားလုံးပါဝင်သော အစုကို ဆင်တူသော ကိန်းအုံများ၏ အဆုံးရှိ အတန်းအစားအရေအတွက်တစ်ခုအဖြစ် အစုခွဲစနစ်များ ခွဲခြားနိုင်သည်။ <math>f(x)</math> တွင် <math>K[x]</math> အတွင်း ထပ်နေသော ဆခွဲကိန်းများ (multiple factors) မပါရှိမှသာလျှင် ဤအစုသည် အတန်းအစားတစ်ခုတည်းအဖြစ်သို့ လျော့ကျသွားမည်ဖြစ်သည်။ ကိန်းအုံ <math>A</math> ၏ အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ်သည် <math>\frac{\det(x\mathrm{E}_n -A)}{d_{n-1}(x)}</math> နှင့် ညီမျှသည်။ ဤနေရာတွင် <math>d_{n-1}(x)</math> သည် <math>x\mathrm{E}_n-A</math> ကိန်းအုံရှိ အစီအစဉ် <math>n-1</math> ၏ မိုင်နာများအနက် အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်း (greatest common divisor) ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ်သည် <math>K[x]</math> ကွင်းအတွင်းရှိ မတူညီသော မျဉ်းဖြောင့် ဆခွဲကိန်းများ၏ မြှောက်လဒ်တစ်ခုဖြစ်မှသာလျှင် <math>A\in \mathrm{M}_n(K)</math> ကိန်းအုံသည် ဖီးလ်ဒ် <math>K</math> အပေါ်ရှိ ဒိုင်ယာဂွန်နယ် ကိန်းအုံတစ်ခုနှင့် ဆင်တူဖြစ်မည်။ အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော ပုံမှန် ပိုလီနိုမီရယ် ကိန်းအုံများဆိုင်ရာ ရလဒ်သည် ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် ဒိုမိန်း (principal ideal domain) များအပေါ်ရှိ ကိန်းအုံများဆီသို့ သဘာဝကျစွာ ယေဘုယျပြုချဲ့ထွင်မှုတစ်ခု ရှိသည်။ <math>i=1,\dots,r-1</math> အတွက် <math>d_i</math> အား <math>d_{i+1}</math> ဖြင့် စား၍ပြတ်သော ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် ဒိုမိန်း <math>R</math> အပေါ်ရှိ <math>\operatorname{diag}[d_1,\dots,d_r,0,\dots,0]</math> ပုံစံရှိ <math>m \times n</math> ကိန်းအုံ <math>A</math> ကို စမစ် ပုံမှန်ပုံစံ (Smith canonical form) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် ဒိုမိန်း <math>R</math> အပေါ်ရှိ မည်သည့်ကိန်းအုံ <math>A</math> မဆိုသည် စမစ် ပုံမှန်ပုံစံရှိ ကိန်းအုံတစ်ခုနှင့် ထပ်တူညီသည်။ ထိုသို့ဆိုလိုခြင်းမှာ <math>\mathrm{M}_m(R)</math> နှင့် <math>\mathrm{M}_n(R)</math> အသီးသီးတို့တွင် ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော <math>m \times m</math> ကိန်းအုံ <math>P</math> နှင့် <math>n \times n</math> ကိန်းအုံ <math>Q</math> တို့ တည်ရှိပြီး ၎င်းတို့ကြောင့် <math>PAQ</math> သည် စမစ် ပုံမှန်ပုံစံဖြစ်နေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ == ကိုးကား == * {{Citation |last=Bellman |first=R. |title=Introduction to matrix analysis |publisher=McGraw-Hill |date=1970 |mr=0258847 |zbl=0216.06101}} * {{Citation |last=Bourbaki |first=N. |title=Elements of mathematics. Algebra: Algebraic structures. Linear algebra |volume=1 |publisher=Addison-Wesley |date=1974 |at=Chapt. 1; 2 |others=Translated from French |mr=0354207}} * {{Citation |last1=Dummit |first1=D. S. |last2=Foote |first2=R. M. |title=Abstract Algebra |edition=3rd |publisher=Wiley |date=2004}} * {{Citation |last=Gantmacher |first=F. R. |title=The theory of matrices |volume=1 |edition=reprint |publisher=Chelsea |date=1977 |others=Translated from Russian}} * {{Citation |last=Kostrikin |first=A. I. |title=Introduction to algebra |publisher=Springer |date=1982 |others=Translated from Russian |mr=0661256 |zbl=0482.00001}} * {{Citation |last=Kurosh |first=A. G. |title=Higher algebra |publisher=MIR |date=1972 |others=Translated from Russian |zbl=0237.13001}} * {{Citation |last=Lancaster |first=P. |title=Theory of matrices |publisher=Acad. Press |date=1969 |mr=0245579 |zbl=0186.05301}} * {{Citation |last=Mal'tsev |first=A. I. |title=Foundations of linear algebra |publisher=Freeman |date=1963 |others=Translated from Russian}} * {{Citation |last1=Marcus |first1=M. |last2=Minc |first2=H. |title=A survey of matrix theory and matrix inequalities |publisher=Allyn & Bacon |date=1964 |mr=0162808 |zbl=0126.02404}} * {{Citation |last=Proskuryakov |first=I. B. |title=Higher algebra. Linear algebra, polynomials, general algebra |publisher=Pergamon |date=1965 |others=Translated from Russian |mr=0184948 |zbl=0132.25004}} * {{Citation |last=Tyshkevich |first=A. R. I. |title=Linear algebra and analytic geometry |publication-place=Minsk |date=1976 |language=ru}} * {{Citation |last=Voevodin |first=V. V. |title=Algèbre linéaire |publisher=MIR |date=1976 |language=fr |others=Translated from Russian}} [[ကဏ္ဍ:မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ]] dbvomtgnld87rpbjrkl3428e3vzrwui 1049639 1049638 2026-08-21T10:35:51Z Mkant00 135890 added media 1049639 wikitext text/x-wiki [[သင်္ချာ|သင်္ချာတွင်]] ကိန်းအုံ (matrix) သည် <math>m</math> အတန်းများနှင့် <math>n</math> တိုင်များ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသော စတုဂံပုံစံ အစီအစဉ်ချထားမှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ <math>\begin{pmatrix} a_{11}&\dots&a_{1n}\\ \dots&\dots&\dots\\ a_{m1}&\dots&a_{mn}\\ \end{pmatrix}</math> ၎င်း၏ [[အစုဝင်]] (entry) <math>a_{ij}</math> များသည် မည်သည့် [[အစု]] (set) <math>K</math> တွင်မဆို ပါဝင်နိုင်သည်။ အဆိုပါ ညီမျှခြင်းကို <math>K</math> အပေါ်ရှိ <math>m \times n</math> အတိုင်းအတာရှိသော ကိန်းအုံ သို့မဟုတ် <math>K</math> အပေါ်ရှိ [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] (dimension) <math>m \times n</math> ရှိသော ကိန်းအုံဟု ခေါ်ဆိုသည်။ <math>K</math> [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) တစ်ခုခုအပေါ်ရှိ <math>m \times n</math> အတိုင်းအတာရှိသော ကိန်းအုံများအားလုံးပါဝင်သည့် အစုကို <math>\mathrm{M}_{m,n}(K)</math> သို့မဟုတ် <math>M_{m \times n}(K)</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည်။ အကယ်၍ <math>m=n</math> ဖြစ်ပါက ၎င်းကို အစီအစဉ် (order) <math>n</math> ရှိသော စတုရန်းကိန်းအုံ (square matrix) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ <math>K</math> အပေါ်ရှိ အစီအစဉ် <math>n</math> ရှိသော စတုရန်းကိန်းအုံများအားလုံးပါဝင်သည့် အစုကို <math>\mathrm{M}_n(K)</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ ကိန်းအုံများအတွက် အခြားသော ဖော်ပြနိုင်သည့် [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သင်္ကေတများစာရင်း|သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း]] (mathematical notation) များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math>\begin{bmatrix} a_{11} & \dots & a_{1n}\\ \dots & \dots & \dots \\ a_{m1} & \dots & a_{mn} \end{bmatrix}</math>, <math>\begin{Vmatrix} a_{11} & \dots & a_{1n}\\ \dots & \dots & \dots \\ a_{m1} & \dots & a_{mn} \end{Vmatrix}</math> နှင့် <math>(a_{ij})</math> အရေးကြီးဆုံးသော အခြေအနေများတွင် <math>K</math> ၏ နေရာ၌ [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) ၏ [[ဖီးလ်ဒ်]] (field)၊ [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] (complex numbers) ၏ ဖီးလ်ဒ်၊ အလိုရှိရာ ဖီးလ်ဒ်တစ်ခု၊ ပိုလီနိုမီရယ်များ (polynomials) ၏ ကွင်း၊ [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (integers) ၏ ကွင်း၊ [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (functions) ၏ ကွင်း သို့မဟုတ် အလိုရှိရာ [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖက်စပ်ရ]] ကွင်း (associative ring) တစ်ခုခုက ပါဝင်သည်။ <math>K</math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော အပေါင်း (addition) နှင့် မြှောက်ခြင်း (multiplication) တွက်ချက်မှုများသည် <math>K</math> အပေါ်ရှိ ကိန်းအုံများဆီသို့ သဘာဝကျစွာ ကူးပြောင်းသက်ရောက်သွားသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် ကိန်းအုံ ကဲကုလပ် (matrix calculus) ဆီသို့ ဦးတည်သွားစေသည်။ ၎င်းကဲကုလပ်သည် ကိန်းအုံများ သီအိုရီ (theory of matrices) ၏ အဓိကလေ့လာရမည့် အကြောင်းအရာ ဖြစ်သည်။ ကိန်းအုံဆိုင်ရာ သဘောတရားသည် ၁၉ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် ဒဗလျူ ဟာမီတန် နှင့် အေ ကေးလီ တို့၏ လေ့လာစူးစမ်းမှုများမှတစ်ဆင့် ပထမဆုံး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ကိန်းအုံများ သီအိုရီရှိ အခြေခံကျသော ရလဒ်များကို ကေ ဗိုင်ယာရှထရပ်စ်၊ စီ ဂျော်ဒန် နှင့် ဂျီ ဖရိုဘီးနီးယပ်စ် တို့က ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။ အိုင် အေ လာပို-ဒါနီလက်ဗ်စကီး သည် ကိန်းအုံ ကိန်းရှင် (matrix variable) အများအပြားပါဝင်သော ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ဖန်ရှင်များ (analytic functions) ၏ သီအိုရီကို တိုးတက်စေခဲ့ပြီး ၎င်းကို မျဉ်းဖြောင့် ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများ (linear differential equations) စနစ်များ လေ့လာရာတွင် အသုံးချခဲ့သည်။ [[File:Arthur Cayley.jpg|175px|thumb|right|အာသာ ကေးလီ]] [[File:Sir_William_Rowan_Hamilton,_head-and-shoulders_portrait,_facing_slightly_right_LCCN90713420_(cropped).jpg|175px|thumb|right|ဝီလီယံ ရိုဝမ် ဟာမီတန်]] [[File:Camille Jordan 4.jpg|175px|thumb|right|ကာမီ ဂျော်ဒန်]] [[File:GeorgFrobenius_(cropped).jpg|thumb|175px|ဖာဒီနန် ဂျော့ချ် ဖရိုဘီးနီးယပ်စ်]] [[File:Karl Weierstrass.jpg|right|thumb|175px|ကားလ် ဗိုင်ယာရှထရပ်စ်]] == ကိန်းအုံများနှင့် တွက်ချက်မှုများ (Operations with matrices) == *<math>K</math> သည် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖက်စပ်ရ]] [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ ပြီးနောက် <math>A=(a_{ij}),\; B=(b_{ij})\in \mathrm{M}_{m,n}(K)</math> ဖြစ်ပါစေ။ ထို့နောက် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ <math>A</math> နှင့် <math>B</math> ကိန်းအုံများ၏ ပေါင်းလဒ်သည် <math>A+B = (a_{ij}+b_{ij})</math> ဖြစ်သည်။ <math>A+B\in\mathrm{M}_{m,n}(K)</math> ဖြစ်သည်မှာ ထင်ရှားပြီး သက်ဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများအလိုက် ပေါင်းခြင်းသည် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associative property) နှင့် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (commutative property) တို့ ပြည့်စုံသည်။ <math>\mathrm{M}_{m,n}(K)</math> အတွင်းရှိ သုည ကိန်းအုံ (null matrix) ဆိုသည်မှာ အစုဝင်များအားလုံး သုညဖြစ်နေသော ကိန်းအုံ <math>0</math> ကို ဆိုလိုသည်။ မည်သည့် <math>A\in\mathrm{M}_{m,n}(K)</math> အတွက်မဆို <math>A+0=0+A=A</math> ဖြစ်သည်။ *<math>A=(a_{ij})\in\mathrm{M}_{m,k}(K)</math> နှင့် <math>B=(b_{ij})\in\mathrm{M}_{k,n}(K)</math> တို့ ဖြစ်ပါစေ။ <math>A</math> နှင့် <math>B</math> ကိန်းအုံနှစ်ခု၏ မြှောက်လဒ် (product) ကို <math>c_{\mu,\nu} = \sum_{j=1}^k a_{\mu j}b_{j\nu}</math> ဖြစ်သော <math>AB=(c_{\mu,\nu})\in\mathrm{M}_{m,n}(K)</math> စည်းမျဉ်းဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ <math>\mathrm{M}_n(K)</math> ၏ အစုဝင်နှစ်ခု၏ မြှောက်လဒ်ကို အမြဲတမ်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်ပြီး <math>\mathrm{M}_n(K)</math> အတွင်း၌ပင် ပါဝင်သည်။ ကိန်းအုံများ မြှောက်ခြင်းသည် ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ ရှိသည်။ အကယ်၍ <math>A\in\mathrm{M}_{m,k}(K)</math>၊ <math>B\in\mathrm{M}_{k,n}(K)</math> နှင့် <math>C\in\mathrm{M}_{n,p}(K)</math> ဖြစ်ပါက <math>(AB)C = A(BC)</math> ဖြစ်ပြီး <math>ABC\in\mathrm{M}_{m,p}(K)</math> ဖြစ်သည်။ ဖြန့်ဝေခြင်း နိယာမ (distributive law) သည်လည်း မှန်ကန်သည်။ <math>A\in\mathrm{M}_{m,n}(K)</math> နှင့် <math>B,C\in\mathrm{M}_{n,m}(K)</math> တို့အတွက် <math>A(B+C)=AB+AC</math> နှင့် <math>(B+C)A=BA+CA</math> ဖြစ်သည်။ *သီးခြားအားဖြင့် အဆိုပါ ဖြန့်ဝေခြင်းနိယာမသည် <math>A,B,C\in\mathrm{M}_{n}(K)</math> အတွက်လည်း မှန်ကန်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>\mathrm{M}_{n}(K)</math> သည် ဖက်စပ်ရ ကွင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>K</math> သည် သေးငယ်သောအသေးအဖွဲမဟုတ်သည့် ကွင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>n \ge 2</math> ဖြစ်ပါက <math>\mathrm{M}_n(K)</math> တွင် ကိန်းအုံများ မြှောက်ခြင်းသည် ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ မရှိပေ။ <math>AB\ne BA</math> ဖြစ်စေမည့် <math>A,B\in\mathrm{M}_{n}(K)</math> ကိန်းအုံများ တည်ရှိသည်။ ထို့အပြင် <math>n \ge 2</math> ဖြစ်သော သုညမဟုတ်သည့် ကွင်း <math>K</math> တိုင်းအတွက် <math>\mathrm{M}_n(K)</math> တွင် သုညစားကိန်းများ (zero-divisors) အမြဲတမ်း ပါဝင်သည်။ ၎င်းသည် <math>AB = 0</math> ဖြစ်စေသည့် သုညမဟုတ်သော ကိန်းအုံ <math>A</math> နှင့် <math>B</math> တို့ တည်ရှိနေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ *အိုင်ဒီးလ်များ (ideals) နှင့်စပ်လျဉ်း၍ <math>\mathrm{M}_n(K)</math> ၏ နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ် (two-sided ideal) တိုင်းသည် <math>K</math> ၏ နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ် <math>J</math> တစ်ခုခုအတွက် <math>\mathrm{M}_n(J)</math> ပုံစံဖြင့် တည်ရှိသည်။ ၎င်းအပြင် <math>S</math> သည် <math>K</math> ၏ ကွင်းပိုင်း (subring) တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>\mathrm{M}_n(S)</math> သည် <math>\mathrm{M}_n(K)</math> ၏ ကွင်းပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ *<math>\alpha\in K</math> နှင့် <math>A=(a_{ij})\in\mathrm{M}_{m,n}(K)</math> ဖြစ်ပါစေ။ ၎င်း <math>\alpha</math> အစုဝင်သည် ကိန်းတစ်ခု သို့မဟုတ် [[စကေလာ]] (scalar) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ <math>A</math> ကိန်းအုံကို <math>\alpha</math> ဖြင့် မြှောက်သော မြှောက်လဒ်သည် <math>\alpha A= (\alpha a_{ij})</math> ကိန်းအုံ ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် <math>(\alpha+\beta)A = \alpha A+\beta A</math> ၊ <math>\alpha(\beta A)=(\alpha\beta)A</math> နှင့် <math>\alpha (A+B) = \alpha A+\beta B</math> တို့ ဖြစ်ကြသည်။ *<math>K</math> ကို ထပ်တူရပါရှိသော ကွင်းတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပါစို့။ <math>e_{ij}</math> ကိန်းအုံကို <math>\mathrm{M}_{m,n}(K)</math> ၏ အစုဝင်အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားပြီး ၎င်း၏ သုညမဟုတ်သော တစ်ခုတည်းသော အစုဝင်နေရာမှာ နေရာ <math>(i,j)</math> ဖြစ်ကာ တန်ဖိုး ၁ နှင့် ညီမျှသည်။ ဤတွင် <math>1\le i\le m</math> နှင့် <math>1\le j\le n</math> ဖြစ်သည်။ မည်သည့် <math>A=(a_{ij})\in \mathrm{M}_{m,n}(K)</math> အတွက်မဆို <math>A=\sum_{i=1}^m\sum_{j=1}^n a_{ij}e_{ij}</math> ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>K</math> သည် [[ဖီးလ်ဒ်]]တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>\mathrm{M}_{m,n}(K)</math> သည် <math>K</math> အပေါ်ရှိ အတိုင်းအတာ <math>nm</math> ပါဝင်သော [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (vector space) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် <math>e_{ij}</math> ကိန်းအုံများသည် ဤရပ်ဝန်းအတွင်း အခြေအစု (basis) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းကြသည်။ *<math>A</math> ကိန်းအုံ၏ ထရေ့စ် (trace) ကို <math>\operatorname{tr}(A)</math> ဖြင့် ဖော်ပြပြီး ၎င်းသည် ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပေါ်ရှိ အစုဝင်များအားလုံး၏ ပေါင်းလဒ်ဖြစ်သည်။ <math>n \times n</math> ကိန်းအုံများဖြစ်သော <math>A</math> နှင့် <math>B</math> တို့အတွက် <math>\operatorname{tr}(AB) = \operatorname{tr}(BA)</math> ဟူသော ဂုဏ်သတ္တိ မှန်ကန်သည်။ *ခရိုနက်ကာ မြှောက်လဒ် (Kronecker product) သို့မဟုတ် တန်ဆာ မြှောက်လဒ် (tensor product) ကိုလည်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်သည်။ <math>A</math> သည် <math>r \times n</math> ကိန်းအုံဖြစ်ပြီး <math>B</math> သည် <math>s \times m</math> ကိန်းအုံဖြစ်ပါက ၎င်းတို့၏ ခရိုနက်ကာ မြှောက်လဒ်ကို <math>A \otimes B</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ ၎င်းသည် <math>rs \times nm</math> အတိုင်းအတာရှိသော အကွက် ကိန်းအုံ (block matrix) ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ နေရာ <math>i, j</math> ရှိ အကွက်သည် <math>a_{ij}B</math> ကိန်းအုံဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ထရေ့စ်သည် <math>\operatorname{tr}(A \otimes B) = \operatorname{tr}(A)\operatorname{tr}(B)</math> ဟူသော ဆက်သွယ်ချက်ကို ပြည့်စုံစေသည်။ == အထူးပုံစံရှိ ကိန်းအုံများ (Special types of matrices) == *အကယ်၍ <math>K</math> သည် ထပ်တူရ (identity) ပါရှိသော [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>\mathrm{E}_n</math> သို့မဟုတ် <math>I</math> ဟုခေါ်သော ထပ်တူရကိန်းအုံ (identity matrix) သည် <math>\mathrm{M}_{n}(K)</math> ကွင်း၏ [[အစုဝင်|ထပ်တူရအစုဝင်]] (identity element) ဖြစ်သည်။ ၎င်းကိန်းအုံ၏ ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပေါ်ရှိ အစုဝင်များသည် ၁ ဖြစ်ပြီး ကျန်နေရာများတွင် သုညများသာ ရှိသည်။ <math>\mathrm{M}_{n}(K)</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် <math>A</math> အတွက်မဆို <math>\mathrm{E}_n A = A\mathrm{E}_n = A</math> ဖြစ်သည်။ *<math>n \times n</math> ကိန်းအုံတစ်ခု၏ ဒိုင်ယာဂွန်နယ် အစုဝင်များအားလုံးသည် သီးသန့် အစုဝင် <math>a \in K</math> နှင့်ညီမျှပြီး ဒိုင်ယာဂွန်နယ်မဟုတ်သော အစုဝင်များအားလုံး သုညဖြစ်နေပါက ၎င်းကို [[စကေလာ]] ကိန်းအုံ (scalar matrix) ဟု ခေါ်သည်။ စကေလာ ကိန်းအုံများအစုသည် <math>K</math> နှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သော]] (isomorphic) <math>\mathrm{M}_n(K)</math> ၏ ကွင်းပိုင်းတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ အကယ်၍ <math>K</math> သည် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring) ဖြစ်ပါက စကေလာ ကိန်းအုံများသည် <math>\mathrm{M}_n(K)</math> အတွင်းရှိ အစုဝင်တိုင်းနှင့် ဖလှယ်၍ရသည်။ ထိုအခါ <math>\mathrm{M}_n(K)</math> ၏ ဗဟို (center) သည် စကေလာ ကိန်းအုံများ အစုသာလျှင် ဖြစ်လာသည်။ *ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်၏ အောက်ဘက် သို့မဟုတ် အထက်ဘက်တွင်သာ အစုဝင်များ သုညဖြစ်နေသော ကိန်းအုံများကို တြိဂံပုံ ကိန်းအုံများ (triangular matrices) ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းတို့သည်လည်း <math>\mathrm{M}_n(K)</math> ၏ ကွင်းပိုင်းတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းကြသည်။ *<math>A=(a_{ij})\in \mathrm{M}_{m,n}(K)</math> ဖြစ်ပါစေ။ <math>a_{ij}^T = a_{ji}</math> ဖြစ်သော <math>A^T = (a_{ij})^T\in \mathrm{M}_{n,m}(K)</math> ကိန်းအုံကို <math>A</math> ၏ ထရန်စပို့စ် (transpose) ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းအတွက် အခြားသုံးနိုင်သော သင်္ကေတများမှာ <math>{}^tA</math> နှင့် <math>A'</math> တို့ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မူလကိန်းအုံ၏ အတန်းများနှင့် တိုင်များကို အချင်းချင်း ဖလှယ်လိုက်ခြင်းဖြင့် ရရှိသည်။ <math>A=(a_{ij})\in \mathrm{M}_{m,n}(\mathbb{C})</math> ဖြစ်ပါစေ။ <math>\bar a_{ij}</math> သည် <math>a_{ij}</math> ၏ [[ကိန်းထွေး]] ကွန်ဂျူဂိတ် (complex conjugate) ဖြစ်သည့်တိုင်အောင် <math>\bar A = (\bar a_{ij})</math> ကို <math>A</math> ၏ ကိန်းထွေး ကွန်ဂျူဂိတ်ဟု ခေါ်သည်။ <math>A\in\mathrm{M}_n(\mathbb{C})</math> ဖြစ်သည့်နေရာတွင် <math>A^* = {\bar A}^T</math> ကိန်းအုံကို <math>A</math> ၏ ဟာမီရှန် ကွန်ဂျူဂိတ် (Hermitian conjugate) ဟု ခေါ်သည်။ *လက်တွေ့အသုံးချမှုများတွင် အသုံးပြုသော ကိန်းအုံများစွာကို အထူးအမည်များ ပေးထားသည်။ <math>A^T = A</math> ဖြစ်ပါက ၎င်းကို အချိုးညီ ကိန်းအုံ (symmetric matrix) ဟု ခေါ်သည်။ <math>A^T = -A</math> ဖြစ်လျှင် တိမ်းစောင်းအချိုးညီ ကိန်းအုံ (skew-symmetric matrix) ဟု ခေါ်သည်။ <math>A^T = A^{-1}</math> ဖြစ်ပါက ထောင့်မှန်ကျ ကိန်းအုံ (orthogonal matrix) ဖြစ်သည်။ <math>A^* = A</math> ဖြစ်လျှင် ဟာမီရှန် ကိန်းအုံ (Hermitian matrix) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး <math>A^* = A^{-1}</math> ဖြစ်ပါက ယူနစ်တရီ ကိန်းအုံ (unitary matrix) ဖြစ်သည်။ <math>A^*A = A A^*</math> ညီမျှခြင်းပြည့်စုံပါက ၎င်းကို ပုံမှန် ကိန်းအုံ (normal matrix) ဟု ခေါ်သည်။ အချို့သော [[ကိန်းပြည့်]]တစ်ခုအတွက် <math>(A-\mathrm{E}_n)^n = 0</math> ဖြစ်ပါက ၎င်းသည် ယူနီပိုတန့် ကိန်းအုံ (unipotent matrix) ဖြစ်သည်။ ကိန်းအုံ <math>A = (a_{ij})\in \mathrm{M}_n(\mathbb{C}^n)</math> ၏ အစုဝင်တိုင်း <math>a_{ij}\ge0</math> ဖြစ်ပြီး တိုင်တိုင်းအတွက် အတန်းများ၏ပေါင်းလဒ်သည် ၁ ဖြစ်ပါက စတော့ကတ်စတစ် ကိန်းအုံ (stochastic matrix) ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းအပြင် <math>A</math> နှင့် <math>A^T</math> တို့ နှစ်ခုစလုံး စတော့ကတ်စတစ် ဖြစ်ပါက နှစ်ထပ် စတော့ကတ်စတစ် ကိန်းအုံ (doubly-stochastic matrix) ဖြစ်သည်။ <math>A</math> ၏ အစုဝင်တိုင်းသည် သုည သို့မဟုတ် တစ် သာဖြစ်ပါက (၀,၁)-ကိန်းအုံ ((0,1)-matrix) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ *<math>m_\mu</math> နှင့် <math>n_\nu</math> တို့သည် အပေါင်းကိန်းပြည့်များ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ထို့နောက် <math>m=m_1+\dots+m_k</math> နှင့် <math>n=n_1+\dots+n_l</math> ဖြစ်ပါစေ။ သို့ဆိုလျှင် <math>A\in \mathrm{M}_{m,n}(K)</math> ကိန်းအုံကို အစုဝင်များအဖြစ် <math>A_{\mu\nu}\in \mathrm{M}_{m_\mu,n_\nu}(K)</math> ကိန်းအုံငယ်များ ပါဝင်သော အကွက် ကိန်းအုံအဖြစ် ရေးသားနိုင်သည်။ အကယ်၍ <math>B\in \mathrm{M}_{n,p}(K)</math> ဖြစ်ပြီး <math>p=p_1+\dots+p_t</math> နှင့် <math>p_i>0</math> ဖြစ်ပါစေ။ <math>B</math> ကိုလည်း ၎င်းနည်းတူ အကွက်များဖြင့် ရေးသားပါက ၎င်းတို့၏ မြှောက်လဒ် <math>AB=C</math> သည်လည်း အကွက်များ၏ မြှောက်လဒ်စည်းမျဉ်းအတိုင်း ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းသွားမည်ဖြစ်သည်။ ဒိုင်ယာဂွန်နယ်တစ်လျှောက်တွင်သာ သုညမဟုတ်သော အကွက် ကိန်းအုံများ ရှိနေပါက ၎င်းကို ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပုံစံ အကွက် (block diagonal) ဟု ခေါ်သည်။ == အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးများနှင့် ပြောင်းပြန်များ (Determinants and inverses) == [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] <math>R</math> တစ်ခုအပေါ်ရှိ <math>n \times n</math> အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး (determinant) [[ဖန်ရှင်]]သည် မျဉ်းဖြောင့်အစုံ (multilinear) ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် <math>\mathrm{M}_{n \times n}(R)</math> ၏ တိုင်များအပေါ်တွင် အလှည့်ကျ ပုံစံ (alternating form) ရှိပြီး ထပ်တူရကိန်းအုံအတွက် <math>\det(I) = 1</math> ဖြစ်သည်။ လိုက်ဘ်နစ်ဇ် (Leibniz) ၏ ပုံသေနည်းအရ <math>M_n(R)</math> အတွက် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး ဖန်ရှင်ကို <math>\det(A) = \sum_{\sigma \in S_n} \epsilon(\sigma) a_{\sigma(1)1} \dots a_{\sigma(n)n}</math> ဖြင့် ပေးထားသည်။ ဤနေရာတွင် <math>S_n</math> သည် ပါမြူတေးရှင်းအပြည့် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (symmetric group) ဖြစ်ပြီး <math>\epsilon(\sigma)</math> သည် ပါမြူတေးရှင်း <math>\sigma</math> ၏ လက္ခဏာဖြစ်သည်။ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိ (multiplicativity) နှင့် ပြည့်စုံသောကြောင့် <math>\det(AB) = \det(A)\det(B)</math> ဖြစ်သည်။ ကိန်းအုံတစ်ခုနှင့် ၎င်း၏ ထရန်စပို့စ်တို့သည် တူညီသော အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် <math>\det(A) = \det(A^T)</math> ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် အတန်းများအပေါ်တွင်လည်း မျဉ်းဖြောင့်အစုံဖြစ်ပြီး အလှည့်ကျဖြစ်သည်ကို ပြသသည်။ <math>A</math> ၏ <math>ij</math>-တွဲဖက်မြှောက်ဖော်ကိန်း (cofactor) သည် <math>(-1)^{i+j} \det(A_{ij})</math> ဖြစ်သည်။ ဤတွင် <math>A_{ij}</math> သည် <math>A</math> ၏ <math>i</math> ခုမြောက် အတန်းနှင့် <math>j</math> ခုမြောက် တိုင်တို့ကို ဖယ်ရှားလိုက်ခြင်းဖြင့် ရရှိလာသော <math>(n-1) \times (n-1)</math> မိုင်နာ (minor) ဖြစ်သည်။ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို မည်သည့်အတန်း သို့မဟုတ် တိုင်တစ်လျှောက်တွင်မဆို တွဲဖက်မြှောက်ဖော်ကိန်း ဖြန့်ထုတ်ချက် (cofactor expansion) အသုံးပြု၍ တွက်ချက်နိုင်သည်။ ကရာမာ၏ စည်းမျဉ်း (Cramer's rule) အရ <math>A_1, \dots, A_n</math> သည် <math>A</math> ၏ တိုင်များဖြစ်ပြီး <math>B = \beta_1 A_1 + \dots + \beta_n A_n</math> ဖြစ်ပါက <math>\beta_i \det(A) = \det(A_1, \dots, A_{i-1}, B, A_{i+1}, \dots, A_n)</math> ဟူသော ဆက်သွယ်ချက်ကို ရရှိသည်။ ထို့အပြင် <math>R</math> သည် အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း (integral domain) တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>A</math> ၏ တိုင်များ သို့မဟုတ် အတန်းများသည် <math>R</math> အပေါ်တွင် မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ မှီခိုသော (linearly dependent) အစုဖြစ်မှသာလျှင် <math>\det(A) = 0</math> ဖြစ်မည်။ <math>m \times n</math> ကိန်းအုံ <math>A</math> သည် <math>Ax = 0</math> မှ <math>x = 0</math> ဖြစ်ခြင်းကိုသာ သက်ရောက်စေပါက ၎င်းကိန်းအုံကို ဆင်ဂူလာမဟုတ်သော (nonsingular) ကိန်းအုံဟု ခေါ်သည်။ စတုရန်းကိန်းအုံများအတွက်မူ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော (invertible) ဂုဏ်သတ္တိရှိမှသာလျှင် ၎င်းသည် ဆင်ဂူလာမဟုတ်သော ကိန်းအုံ ဖြစ်သည်။ ကိန်းအုံ <math>A</math> သည် <math>M_n(R)</math> အတွင်း ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော ယူနစ် (unit) တစ်ခုဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>\det(A)</math> သည် ကွင်း <math>R</math> တွင်းရှိ ယူနစ်တစ်ခု ဖြစ်နေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ပြောင်းပြန်အတွက် တွဲဖက်မြှောက်ဖော်ကိန်း ပုံသေနည်းအရ <math>AB = BA = (\det(A))I</math> ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>B</math> သည် တွဲဖက်မြှောက်ဖော်ကိန်း ကိန်းအုံ၏ ထရန်စပို့စ် ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>\det(A)</math> သည် ယူနစ်တစ်ခုဖြစ်ပါက ၎င်း၏ပြောင်းပြန်ကို <math>A^{-1} = \frac{1}{\det(A)} B</math> ဟူ၍ ရရှိနိုင်သည်။ <math>n \times n</math> ကိန်းအုံ <math>A</math> ကို အတန်း တွက်ချက်မှုများ (row operations) မှတစ်ဆင့် <math>n \times n</math> ထပ်တူရကိန်းအုံအဖြစ်သို့ လျှော့ချနိုင်မှသာလျှင် ၎င်းတွင် ပြောင်းပြန်တစ်ခု တည်ရှိသည်။ အဆိုပါ ပြောင်းပြန်ကို <math>(A \mid I)</math> ဟူသော ပူးတွဲကိန်းအုံကို <math>(I \mid A^{-1})</math> အဖြစ်သို့ လျှော့ချတွက်ချက်ခြင်းဖြင့် ရှာဖွေနိုင်သည်။ မည်သည့်ကိန်းအုံတွင်မဆို မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းသော (linearly independent) အတန်းများ၏ အများဆုံးအရေအတွက်ဖြစ်သည့် အတန်း အဆင့် (row rank) သည် ၎င်း၏ တိုင် အဆင့် (column rank) နှင့် အမြဲတမ်း ညီမျှသည်။ အကယ်၍ ကိန်းအုံတစ်ခုကို အခြားတစ်ခုသို့ အခြေခံ အတန်း တွက်ချက်မှုများ (အတန်းများကို အချင်းချင်းဖလှယ်ခြင်း၊ အတန်းတစ်ခု၏ ဆတိုးကိန်းကို အခြားတစ်ခုသို့ ပေါင်းထည့်ခြင်း၊ အတန်းတစ်ခုကို သုညမဟုတ်သော ယူနစ်တစ်ခုဖြင့် မြှောက်ခြင်း) မှတစ်ဆင့် ပြောင်းလဲနိုင်ပါက ထိုကိန်းအုံနှစ်ခုကို အတန်း ထပ်တူညီမှု (row equivalence) ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ အတန်း ထပ်တူညီသော ကိန်းအုံများသည် တူညီသည့် အတန်း အဆင့်ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ကိန်းအုံတစ်ခုရှိ မည်သည့်အတန်းတွင်မဆို ပထမဆုံး သုညမဟုတ်သော အစုဝင်သည် ၁ (ပီဗော့ အစုဝင် သို့မဟုတ် pivot element) ဖြစ်နေပြီး၊ ထိုတိုင်အတွင်းရှိ အခြားအစုဝင်များအားလုံး သုညဖြစ်နေကာ၊ အတန်းတစ်ခုစီရှိ အစပိုင်း သုညအရေအတွက်များသည် တိကျစွာ အစဉ်လိုက် တိုးသော (strictly increasing) အခြေအနေတွင် ရှိနေပါက ၎င်းကိန်းအုံကို လျှော့ချထားသော အတန်းအဆင့်ပုံစံ (reduced row echelon form) ဟု ခေါ်သည်။ ကိန်းအုံတိုင်းကို အခြေခံ အတန်း တွက်ချက်မှုများမှတစ်ဆင့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော လျှော့ချထားသော အတန်းအဆင့်ပုံစံတစ်ခုအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲနိုင်သည်။ ကိန်းအုံတစ်ခု၏ အဆင့်သည် ၎င်း၏ လျှော့ချထားသော အတန်းအဆင့်ပုံစံအတွင်းရှိ သုညမဟုတ်သော အတန်းအရေအတွက်နှင့် ညီမျှသည်။ == မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်းများနှင့် ကိန်းအုံများ (Linear transformations and matrices) == [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]]အဆုံးရှိသော [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (finite-dimensional vector space) များကြားရှိ မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်း (linear transformation) <math>\varphi: V \to W</math> တစ်ခုကို <math>V</math> နှင့် <math>W</math> တို့၏ ရွေးချယ်ထားသော အစီအစဉ်ကျ အခြေအစုများဖြစ်သည့် <math>\mathcal{B}</math> နှင့် <math>\mathcal{E}</math> တို့ကို အခြေခံ၍ <math>m \times n</math> ကိန်းအုံတစ်ခုအဖြစ် တိကျစွာ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြနိုင်သည်။ မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်းတစ်ခုကို ၎င်း၏ ကိန်းအုံနှင့် ဆက်စပ်ပေးသော ပုံဖော်မှုသည် ဗက်တာရပ်ဝန်း [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) <math>\operatorname{Hom}_F(V, W) \cong M_{m \times n}(F)</math> ကို ပေးစွမ်းသည်။ အကယ်၍ <math>V=W</math> ဖြစ်ပါက အဆိုပါ ပုံဖော်မှုသည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် <math>\operatorname{Hom}_F(V, V) \cong M_n(F)</math> ဖြစ်လာသည်။ ကိန်းအုံများ မြှောက်ခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်သည် မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်းများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition) ကို ပြီးပြည့်စုံစွာ ထင်ဟပ်စေသည်။ မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်း <math>\varphi</math> ၏ အဆင့်သည် ၎င်းကို ကိုယ်စားပြုသော ကိန်းအုံ <math>A</math> ၏ တိုင် အဆင့်နှင့် ညီမျှသည်။ <math>\varphi</math> ၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]] (image) ၏ အတိုင်းအတာသည် <math>A</math> ၏ လျှော့ချထားသော အတန်းအဆင့်ပုံစံအတွင်းရှိ သုညမဟုတ်သော အတန်းအရေအတွက် ဖြစ်သည်။ ဒွန်တွဲ မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်း (dual linear transformation) <math>\varphi^*</math> ၏ ကိန်းအုံသည် <math>\varphi</math> ကိန်းအုံ၏ ထရန်စပို့စ် ဖြစ်သည်။ ဤသဘောတရားများသည် ဒွန်တွဲရပ်ဝန်း (dual space) များနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော <math>P</math> ကိန်းအုံတစ်ခု တည်ရှိပြီး <math>P^{-1}AP = B</math> ညီမျှခြင်း မှန်ကန်ပါက <math>n \times n</math> ကိန်းအုံနှစ်ခုဖြစ်သည့် <math>A</math> နှင့် <math>B</math> တို့ကို ဆင်တူသော (similar) ကိန်းအုံများဟု သတ်မှတ်သည်။ မတူညီသော အခြေအစုများကို အသုံးပြုထားသော်လည်း တိကျစွာ တူညီသော မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်းတစ်ခုတည်းကို ကိုယ်စားပြုနေသော ကိန်းအုံများသည် အချင်းချင်း ဆင်တူကြသည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်တွင် <math>P</math> သည် အခြေပြောင်းလဲခြင်း (change of basis) ကိန်းအုံအဖြစ် လုပ်ဆောင်သည်။ ဆင်တူခြင်းဆိုသည်မှာ ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက် (equivalence relation) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဆင်တူသော ကိန်းအုံများသည် တူညီသည့် အတန်း အဆင့်နှင့် တိုင် အဆင့်တို့ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ == ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများ၊ ထရေ့စ်နှင့် ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ် (Eigenvalues, trace, and characteristic polynomial) == အကယ်၍ <math>n \times n</math> ကိန်းအုံ <math>A</math> တစ်ခုအတွက် <math>Av = \lambda v</math> ဖြစ်စေမည့် သုညမဟုတ်သော <math>n \times 1</math> ကော်လံ[[ဗက်တာ]] <math>v</math> (ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာ) တစ်ခု တည်ရှိပါက <math>\lambda \in F</math> ကို <math>A</math> ၏ ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး (eigenvalue) ဟု ခေါ်သည်။ ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး <math>\lambda</math> နှင့် သက်ဆိုင်သော <math>A</math> ၏ ကိုယ်ပိုင်ရပ်ဝန်း (eigenspace) ဆိုသည်မှာ <math>Av = \lambda v</math> ပြည့်စုံစေသည့် <math>v</math> ဗက်တာများအားလုံး၏ အစုဖြစ်သည်။ <math>A</math> ၏ ထရေ့စ် <math>\operatorname{tr}(A)</math> သည် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများအားလုံး၏ ပေါင်းလဒ်နှင့် ညီမျှသည်။ ထို့အပြင် <math>A</math> ၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး <math>\det(A)</math> သည် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများအားလုံး၏ မြှောက်လဒ်နှင့် တူညီသည်။ ဆင်တူသော ကိန်းအုံများသည် တူညီသော ထရေ့စ်နှင့် တူညီသော အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးတို့ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် <math>\operatorname{tr}(P^{-1}AP) = \operatorname{tr}(A)</math> ဟူသော မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ (invariance) မှန်ကန်သည်။ <math>A</math> ၏ ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ် (characteristic polynomial) သည် <math>c_A(x) = \det(xI - A)</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဒီဂရီ <math>n</math> ရှိသော မိုးနစ် ပိုလီနိုမီရယ် (monic polynomial) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းပိုလီနိုမီရယ်၏ ကိန်းသေကိန်း (constant term) သည် <math>(-1)^n \det(A)</math> ဖြစ်ပြီး <math>x^{n-1}</math> ၏ မြှောက်ဖော်ကိန်းသည် <math>-\operatorname{tr}(A)</math> ဖြစ်သည်။ <math>A</math> ၏ အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ် (minimal polynomial) <math>m_A(x)</math> သည် <math>m_A(A) = 0</math> (သုည ကိန်းအုံ) ဖြစ်စေသော အငယ်ဆုံး ဒီဂရီရှိသည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့် မိုးနစ် ပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်သည်။ ကေးလီ-ဟာမီတန် သီအိုရမ် (Cayley-Hamilton Theorem) အရ အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ် <math>m_A(x)</math> သည် ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ် <math>c_A(x)</math> ကို စား၍ပြတ်သည်။ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် ကိန်းအုံတစ်ခုသည် ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင် ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ်ကို အမြဲတမ်း ပြည့်စုံစေသဖြင့် <math>c_A(A) = 0</math> ဖြစ်သည်။ ကိန်းအုံတစ်ခု၏ အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ်နှင့် ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ်တို့သည် (ထပ်နေသောအရေအတွက် ကွာခြားနိုင်သော်လည်း) တိကျစွာ တူညီသော ကိန်းရင်း (root) များကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ အကွက် ဒိုင်ယာဂွန်နယ် ကိန်းအုံတစ်ခု၏ ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ်သည် ၎င်း၏ အကွက်များ၏ ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ်များအားလုံး၏ မြှောက်လဒ်ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ်မှာမူ အကွက်များ၏ အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ်များအားလုံး၏ အငယ်ဆုံး ဘုံဆတိုးကိန်း (least common multiple) ဖြစ်သည်။ == ပုံမှန်ပုံစံများ (Canonical forms) == မည်သည့် မိုးနစ် ပိုလီနိုမီရယ် <math>a(x) = x^k + b_{k-1}x^{k-1} + \dots + b_1x + b_0</math> အတွက်မဆို ၎င်း၏ အဖော်ကိန်းအုံ (companion matrix) ဆိုသည်မှာ <math>k \times k</math> အတိုင်းအတာရှိ ကိန်းအုံတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်အောက်ရှိ မျဉ်း (subdiagonal) တစ်လျှောက်တွင် ၁ များရှိပြီး၊ နောက်ဆုံးတိုင်တွင် မြှောက်ဖော်ကိန်းများ၏ အနုတ်တန်ဖိုးများ (<math>-b_0, -b_1, \dots, -b_{k-1}</math>) ရှိကာ၊ ကျန်နေရာအားလုံးတွင် သုညများသာ ရှိသည်။ ၎င်းကိန်းအုံ၏ ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ်နှင့် အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ် နှစ်ခုစလုံးသည် <math>a(x)</math> ပင်ဖြစ်သည်။ [[ဖီးလ်ဒ်]] <math>F</math> အပေါ်ရှိ မည်သည့် <math>n \times n</math> ကိန်းအုံ <math>A</math> မဆိုသည် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အကွက် ဒိုင်ယာဂွန်နယ် ကိန်းအုံတစ်ခုနှင့် ဆင်တူဖြစ်သည်။ ၎င်းအကွက်များသည် မိုးနစ် ပိုလီနိုမီရယ်များဖြစ်သော <math>a_1(x), a_2(x), \dots, a_m(x)</math> တို့၏ အဖော်ကိန်းအုံများဖြစ်ကြပြီး <math>a_1(x) \mid a_2(x) \mid \dots \mid a_m(x)</math> ဟူသော ဆက်သွယ်ချက်ရှိသည်။ ဤပိုလီနိုမီရယ်များကို <math>A</math> ၏ မပြောင်းလဲသော ဆခွဲကိန်းများ (invariant factors) ဟု ခေါ်သည်။ ကိန်းအုံနှစ်ခုသည် တူညီသော ရာရှင်နယ် ပုံမှန်ပုံစံ (rational canonical form) ရှိမှသာလျှင် အချင်းချင်း ဆင်တူကြသည်။ <math>A</math> ၏ ရာရှင်နယ် ပုံမှန်ပုံစံသည် ဖီးလ်ဒ်အပေါ်တွင် မူတည်ခြင်းမရှိပေ။ ၎င်းကို <math>F</math> အပေါ်တွင် တွက်ချက်သည်ဖြစ်စေ၊ <math>F</math> ပါဝင်သော ပိုမိုကြီးမားသည့် တိုးချဲ့ချက် (extension field) <math>K</math> အပေါ်တွင် တွက်ချက်သည်ဖြစ်စေ ပုံစံတူညီနေမည်ဖြစ်သည်။ အရွယ်အစား <math>k</math> နှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး <math>\lambda</math> ရှိသော ဂျော်ဒန် အကွက် (Jordan block) သို့မဟုတ် အခြေခံ ဂျော်ဒန် ကိန်းအုံ (elementary Jordan matrix) သည် ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပေါ်တွင် <math>\lambda</math> ရှိပြီး ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်အထက်ရှိ မျဉ်း (superdiagonal) ပေါ်တွင် ၁ များရှိသော <math>k \times k</math> ကိန်းအုံဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအတွင်း ကိန်းအုံ <math>A</math> ၏ ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများအားလုံး ပါဝင်နေပါက ၎င်း <math>A</math> သည် ဂျော်ဒန် အကွက်များကို အကွက်များအဖြစ် ဖွဲ့စည်းထားသော အကွက် ဒိုင်ယာဂွန်နယ် ကိန်းအုံတစ်ခုနှင့် ဆင်တူဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ဂျော်ဒန် ပုံမှန်ပုံစံ (Jordan canonical form) ဟု ခေါ်ပြီး အကွက်များ၏ အစီအစဉ်မှလွဲ၍ တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဖြစ်တည်သည်။ ကိန်းအုံတစ်ခု၏ အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ်တွင် ထပ်နေသော ကိန်းရင်းများ မပါဝင်မှသာလျှင် ၎င်းသည် ဒိုင်ယာဂွန်နယ် ကိန်းအုံတစ်ခုနှင့် ဆင်တူဖြစ်မည်။ ဒိုင်ယာဂွန်နယ် ကိန်းအုံနှစ်ခုသည် ၎င်းတို့၏ ဒိုင်ယာဂွန်နယ် အစုဝင်များ တူညီမှသာလျှင် အချင်းချင်း ဆင်တူကြသည်။ == ကိန်းအုံ ထပ်ကိန်းတင်ဖန်ရှင်များနှင့် ကဲကုလပ် (Matrix exponentials and calculus) == ကိန်းအုံ <math>A</math> ၏ [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|စံနှုန်း]] (norm) ကို <math>||A|| = \sum_{i,j} |a_{ij}|</math> အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ၎င်းသည် အစုဝင်များအားလုံး၏ ပကတိတန်ဖိုးများ (absolute values) ပေါင်းလဒ်ဖြစ်သည်။ ကိန်းအုံ <math>A</math> ၏ ကိန်းအုံ ထပ်ကိန်းတင် [[ဖန်ရှင်]] (matrix exponential) ကို <math>\exp(A)</math> သို့မဟုတ် <math>e^A</math> ဖြင့် ဖော်ပြပြီး ၎င်းကို စုဆုံသော ပါဝါကိန်းစဉ်တန်း (convergent power series) <math>\exp(A) = I + A + \frac{A^2}{2!} + \frac{A^3}{3!} + \dots</math> ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသည်။ အကယ်၍ <math>A</math> နှင့် <math>B</math> တို့သည် ဖလှယ်၍ရသော ကိန်းအုံများဖြစ်ပါက <math>\exp(A + B) = \exp(A)\exp(B)</math> ဖြစ်သည်။ မည်သည့် ဆင်ဂူလာမဟုတ်သော ကိန်းအုံ <math>P</math> အတွက်မဆို <math>\exp(P A P^{-1}) = P \exp(A) P^{-1}</math> ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် <math>\det(\exp(A)) = e^{\operatorname{tr}(A)}</math> ဖြစ်သည်။ <math>\exp(A)</math> သည် အမြဲတမ်း ဆင်ဂူလာမဟုတ်သော ကိန်းအုံဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ ပြောင်းပြန်သည် <math>\exp(-A)</math> ဖြစ်သည်။ ကိန်းအုံ ထပ်ကိန်းတင် ဖန်ရှင် <math>\exp(At)</math> သည် ပထမအဆင့် မျဉ်းဖြောင့် ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများ စနစ် <math>y' = Ay</math> အတွက် အခြေခံ ကိန်းအုံ (fundamental matrix) အဖြစ် လုပ်ဆောင်သည်။ ဝိသေသတန်ဖိုး သုညဖြစ်သော ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအပေါ်ရှိ <math>n \times n</math> ကိန်းအုံ <math>A</math> သည် <math>\operatorname{tr}(A^k) = 0</math> အမြဲတမ်းဖြစ်နေမှသာလျှင် သုညဖြစ်နိုင်စွမ်းရှိသော (nilpotent) ကိန်းအုံ ဖြစ်မည်။ မည်သည့် သုညဖြစ်နိုင်စွမ်းရှိသော ကိန်းအုံမဆိုသည် တိကျသော အထက်တြိဂံပုံ ကိန်းအုံတစ်ခုနှင့် ဆင်တူဖြစ်သည်။ == ကိန်းအုံ ကွင်းများနှင့် အက္ခရာသင်္ချာများ (Matrix rings and algebras) == [[အစားကွင်း]] (division ring) <math>\Delta</math> ထဲမှ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]]ပါဝင်သော <math>n \times n</math> ကိန်းအုံများ၏ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]ကို <math>M_n(\Delta)</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ <math>M_n(\Delta)</math> ၏ နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ်များမှာ <math>0</math> နှင့် <math>M_n(\Delta)</math> ကိုယ်တိုင်သာလျှင် ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းကို ရိုးရှင်းသော ကွင်း (simple ring) အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ကိန်းအုံကွင်း <math>M_n(\Delta)</math> ၏ ဗဟိုတွင် <math>\alpha I</math> ပုံစံရှိ စကေလာ ကိန်းအုံများ သီးသန့်ပါဝင်ပြီး <math>\alpha</math> သည် <math>\Delta</math> ၏ ဗဟိုထဲမှ အစုဝင်ဖြစ်သည်။ ဝက်ဒါဘန်း၏ သီအိုရမ် (Wedderburn's theorem) အရ အငယ်ဆုံး အခြေအနေနှင့် ပြည့်စုံသော (Artinian ring) မည်သည့် ဆီမီးရိုးရှင်းသော ကွင်း (semisimple ring) မဆိုသည် အစားကွင်းများအပေါ်ရှိ ကိန်းအုံကွင်းများ၏ တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ် (direct product) များနှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို <math>M_{n_1}(\Delta_1) \times \dots \times M_{n_r}(\Delta_r)</math> ဖြင့် ဖော်ပြနိုင်သည်။ အကယ်၍ <math>F</math> သည် ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုဖြစ်ပါက ကိန်းအုံ အက္ခရာသင်္ချာ <math>M_n(F)</math> သည် ဗဟိုရိုးရှင်း အက္ခရာသင်္ချာ (central simple algebra) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဗဟိုရိုးရှင်း အက္ခရာသင်္ချာ နှစ်ခုကို ဝက်ဒါဘန်း၏ သီအိုရမ်ပါ အစားကွင်း အစိတ်အပိုင်းများ အိုင်ဆိုမော်ဖစ် ဖြစ်နေပါက ၎င်းတို့ကို ဆင်တူသည်ဟု ယူဆသည်။ == အုပ်စု ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု သီအိုရီရှိ ကိန်းအုံများ (Matrices in group representation theory) == အဆုံးရှိ[[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (finite group) <math>G</math> တစ်ခု၏ ကိန်းအုံ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု (matrix representation) ဆိုသည်မှာ <math>G</math> မှ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော <math>n \times n</math> ကိန်းအုံများအုပ်စု <math>GL_n(F)</math> ဆီသို့ ပုံဖော်ပေးသော [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (group homomorphism) တစ်ခုဖြစ်သည်။ အကယ်၍ အဆိုပါ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်သည် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] (injective) ပုံဖော်မှုဖြစ်ပါက ထိုကိန်းအုံ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုကို သစ္စာရှိသော (faithful) ဖော်ပြမှုဟု ခေါ်သည်။ ကိန်းအုံ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု <math>\phi</math> တစ်ခု၏ စရိုက်လက္ခဏာ [[ဖန်ရှင်]] (character) သည် <math>\chi(g) = \operatorname{tr}(\phi(g))</math> ဖန်ရှင်ဖြစ်သည်။ ကိန်းအုံ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု နှစ်ခုသည် ပုံသေသတ်မှတ်ထားသော အခြေပြောင်းလဲခြင်း (change of basis) တစ်ခုကြောင့် ကွာခြားနေပါက (ဆိုလိုသည်မှာ မည်သည့် <math>g</math> အတွက်မဆို <math>\phi_2(g) = P \phi_1(g) P^{-1}</math> ဖြစ်ပါက) ၎င်းတို့ကို ထပ်တူညီသည်ဟု သတ်မှတ်သည်။ ထပ်တူညီသော ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုများသည် တိကျစွာ တူညီသော စရိုက်လက္ခဏာ ဖန်ရှင်ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုတစ်ခုသည် အထက်အကွက် တြိဂံပုံစံရှိ ကိန်းအုံများအားလုံးပါဝင်သော ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုတစ်ခုနှင့် ဆင်တူဖြစ်ပါက ၎င်းကို လျှော့ချ၍ရသည်ဟု ခေါ်သည်။ အကယ်၍ ၎င်းသည် အကွက် ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပုံစံ ကိန်းအုံများပါဝင်သော ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုတစ်ခုနှင့် ဆင်တူဖြစ်ပါက ၎င်းကို ခွဲခြမ်း၍ရသော (decomposable) ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုဟု ခေါ်ဆိုသည်။ == ကိန်းအုံ အုပ်စုများ (Matrix groups) == [[ဖီးလ်ဒ်]] <math>F</math> အတွင်းရှိ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]]ပါဝင်သော ဆင်ဂူလာမဟုတ်သည့် (ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော) <math>n \times n</math> ကိန်းအုံများအားလုံးကို ကိန်းအုံများ မြှောက်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်အောက်တွင် ယေဘုယျ မျဉ်းဖြောင့်အုပ်စု (general linear group) အဖြစ် ဖွဲ့စည်းထားပြီး <math>GL_n(F)</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ အကယ်၍ <math>F</math> သည် အစုဝင် <math>q</math> ခု ပါဝင်သော [[အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ်]] (finite field) တစ်ခုဖြစ်ပါက ဤ[[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]]၏ အစီအစဉ် (order) သည် <math>|GL_n(F)| = (q^n - 1)(q^n - q)(q^n - q^2) \dots (q^n - q^{n-1})</math> နှင့် ညီမျှသည်။ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး ၁ နှင့်ညီမျှသော ကိန်းအုံများအားလုံး ပါဝင်သည့် <math>GL_n(F)</math> ၏ [[အုပ်စုပိုင်း]] (subgroup) ကို အထူး မျဉ်းဖြောင့်အုပ်စု (special linear group) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး <math>SL_n(F)</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ == ပိုလီနိုမီရယ် ကိန်းအုံများ (Polynomial matrices) == <math>K</math> သည် [[ဖီးလ်ဒ်]]တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>K[x]</math> သည် <math>K</math> မှ မြှောက်ဖော်ကိန်း (coefficient) များပါဝင်သော ကိန်းရှင် <math>x</math> အပေါ်ရှိ ပိုလီနိုမီရယ်များအားလုံး၏ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ <math>K[x]</math> အပေါ်ရှိ ကိန်းအုံတစ်ခုကို ပိုလီနိုမီရယ် ကိန်းအုံ (polynomial matrix) ဟု ခေါ်သည်။ <math>M_n(K[x])</math> ကွင်း၏ အစုဝင်များအတွက် အောက်ပါ အခြေခံ တွက်ချက်မှုများ (elementary operations) ကို မိတ်ဆက်ပေးထားသည်။ ၁) ကိန်းအုံတစ်ခု၏ အတန်း သို့မဟုတ် တိုင်တစ်ခုကို သုညမဟုတ်သော ဖီးလ်ဒ် <math>K</math> ၏ [[အစုဝင်]]တစ်ခုဖြင့် မြှောက်ခြင်း။ နှင့် ၂) ပေးထားသော ကိန်းအုံ၏ အတန်းတစ်ခုကို <math>K[x]</math> ထဲမှ ပိုလီနိုမီရယ်တစ်ခုဖြင့် မြှောက်ပြီးနောက် အခြားအတန်းတစ်ခုသို့ ပေါင်းထည့်ခြင်း။ တိုင်များအတွက်လည်း ဤနည်းအတိုင်း ပေါင်းထည့်နိုင်သည်။ အကယ်၍ <math>B</math> ကို <math>A</math> မှ အဆုံးရှိသော အကြိမ်အရေအတွက်ပါဝင်သည့် အခြေခံ တွက်ချက်မှုများမှတစ်ဆင့် ရရှိနိုင်ပါက <math>A,B\in\mathrm{M}_n(K[x])</math> ကိန်းအုံနှစ်ခုကို ထပ်တူညီသော ကိန်းအုံများ (equivalent matrices) <math>(A\sim B)</math> ဟု ခေါ်သည်။ <math>N=\operatorname{diag}[f_1(x),\dots,f_r(x),0,\dots,0]\in M_n(K[x])</math> ဖြစ်ပါစေ။ ဤနေရာတွင် <math>f_i(x)\ne 0</math> ဖြစ်သည်။ <math>j>i</math> အတွက် <math>f_j(x)</math> ကို <math>f_i(x)</math> ဖြင့် စား၍ရသည်။ ထို့အပြင် <math>f_i(x)</math> ပါ ဦးဆောင်ကိန်း (leading term) ၏ မြှောက်ဖော်ကိန်းသည် ၁ နှင့် ညီမျှသည်။ ဤအခြေအနေများပြည့်စုံပါက <math>N</math> ကို ပုံမှန် ပိုလီနိုမီရယ် ကိန်းအုံ (canonical polynomial matrix) ဟု ခေါ်သည်။ <math>\mathrm{M}_n(K[x])</math> ကွင်းရှိ အစုဝင်များ၏ ထပ်တူညီမှုအတန်းအစား (equivalence class) တိုင်းတွင် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော ပုံမှန် ကိန်းအုံတစ်ခု ပါဝင်သည်။ <math>N=\operatorname{diag}[f_1(x),\dots,f_r(x),0,\dots,0]</math> သည် ပုံမှန် ကိန်းအုံတစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>A\sim N</math> ဖြစ်ပါက <math>f_1(x),\dots,f_r(x)</math> ပိုလီနိုမီရယ်များကို <math>A</math> ၏ မပြောင်းလဲသော ဆခွဲကိန်းများ (invariant factors) ဟု ခေါ်သည်။ ကိန်း <math>r</math> သည် <math>A</math> ၏ အဆင့်နှင့် တူညီသည်။ <math>A\sim E_n</math> ဖြစ်မှသာလျှင် <math>A\in \mathrm{M}_n(K[x])</math> ကိန်းအုံသည် <math>\mathrm{M}_n(K[x])</math> အတွင်း ပြောင်းပြန်တစ်ခုရှိသည်။ အဆိုပါ နောက်ဆုံးအခြေအနေသည် <math>\det A \in K\setminus 0</math> ဖြစ်ခြင်းနှင့် အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသည်။ ၎င်းအပြင် <math>P,Q\in \mathrm{M}_n(K[x])</math> နှင့် <math>P\sim Q\sim E_n</math> ဖြစ်သော <math>B=PAQ</math> ညီမျှခြင်း ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>A,B\in \mathrm{M}_n(K[x])</math> ကိန်းအုံနှစ်ခု ထပ်တူညီခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ <math>A\in \mathrm{M}_n(K[x])</math> ဖြစ်ပါစေ။ <math>x\mathrm{E}_n - A\in \mathrm{M}_n(K[x])</math> ကိန်းအုံကို <math>A</math> ၏ ဝိသေသလက္ခဏာ ကိန်းအုံ (characteristic matrix) ဟု ခေါ်ပြီး <math>\det(x\mathrm{E}_n-A)</math> ကို <math>A</math> ၏ ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ်ဟု ခေါ်သည်။ <math>f(x)=\alpha_0+\alpha_1x+\cdots+\alpha_{n-1}x^{n-1}+x^n\in K[x]</math> ပုံစံရှိ ပိုလီနိုမီရယ်တိုင်းအတွက် <math>\det(x\mathrm{E}_n-A) = f(x)</math> ဖြစ်စေမည့် <math>F\in \mathrm{M}_n(K[x])</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ၎င်းမှာ အောက်ပါ <math>F</math> ကိန်းအုံ ဖြစ်သည်။ <math>F=\begin{pmatrix} 0 & 0 &\dots& 0 & -\alpha_0\\ 1 & 0 &\dots& 0 & -\alpha_1\\ 0 & 1 &\dots& 0 & -\alpha_2\\ \ddots&\ddots&\ddots&\vdots&\vdots\\ 0 & 0 &\dots& 1 & -\alpha_{n-1}\\ \end{pmatrix}</math> ဆင်တူသော ကိန်းအုံနှစ်ခု၏ ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ်များသည် ထပ်တူကျကြသည်။ သို့သော်လည်း ကိန်းအုံနှစ်ခုသည် ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ်များ တူညီနေရုံမျှဖြင့် ၎င်းတို့နှစ်ခု ဆင်တူသည်ဟု အတိအကျ မဆိုနိုင်ပေ။ ဆင်တူခြင်းအတွက် စံသတ်မှတ်ချက်တစ်ခုမှာ <math>A,B\in \mathrm{M}_n(K[x])</math> ကိန်းအုံနှစ်ခု ဆင်တူဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေသည် ပိုလီနိုမီရယ် ကိန်းအုံများဖြစ်သော <math>x\mathrm{E}_n-A</math> နှင့် <math>x\mathrm{E}_n-B</math> တို့ ထပ်တူညီခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ပေးထားသော ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ် <math>f(x)</math> တစ်ခုရှိသည့် <math>\mathrm{M}_n(K[x])</math> ထဲမှ ကိန်းအုံများအားလုံးပါဝင်သော အစုကို ဆင်တူသော ကိန်းအုံများ၏ အဆုံးရှိ အတန်းအစားအရေအတွက်တစ်ခုအဖြစ် အစုခွဲစနစ်များ ခွဲခြားနိုင်သည်။ <math>f(x)</math> တွင် <math>K[x]</math> အတွင်း ထပ်နေသော ဆခွဲကိန်းများ (multiple factors) မပါရှိမှသာလျှင် ဤအစုသည် အတန်းအစားတစ်ခုတည်းအဖြစ်သို့ လျော့ကျသွားမည်ဖြစ်သည်။ ကိန်းအုံ <math>A</math> ၏ အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ်သည် <math>\frac{\det(x\mathrm{E}_n -A)}{d_{n-1}(x)}</math> နှင့် ညီမျှသည်။ ဤနေရာတွင် <math>d_{n-1}(x)</math> သည် <math>x\mathrm{E}_n-A</math> ကိန်းအုံရှိ အစီအစဉ် <math>n-1</math> ၏ မိုင်နာများအနက် အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်း (greatest common divisor) ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ်သည် <math>K[x]</math> ကွင်းအတွင်းရှိ မတူညီသော မျဉ်းဖြောင့် ဆခွဲကိန်းများ၏ မြှောက်လဒ်တစ်ခုဖြစ်မှသာလျှင် <math>A\in \mathrm{M}_n(K)</math> ကိန်းအုံသည် ဖီးလ်ဒ် <math>K</math> အပေါ်ရှိ ဒိုင်ယာဂွန်နယ် ကိန်းအုံတစ်ခုနှင့် ဆင်တူဖြစ်မည်။ အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော ပုံမှန် ပိုလီနိုမီရယ် ကိန်းအုံများဆိုင်ရာ ရလဒ်သည် ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် ဒိုမိန်း (principal ideal domain) များအပေါ်ရှိ ကိန်းအုံများဆီသို့ သဘာဝကျစွာ ယေဘုယျပြုချဲ့ထွင်မှုတစ်ခု ရှိသည်။ <math>i=1,\dots,r-1</math> အတွက် <math>d_i</math> အား <math>d_{i+1}</math> ဖြင့် စား၍ပြတ်သော ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် ဒိုမိန်း <math>R</math> အပေါ်ရှိ <math>\operatorname{diag}[d_1,\dots,d_r,0,\dots,0]</math> ပုံစံရှိ <math>m \times n</math> ကိန်းအုံ <math>A</math> ကို စမစ် ပုံမှန်ပုံစံ (Smith canonical form) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် ဒိုမိန်း <math>R</math> အပေါ်ရှိ မည်သည့်ကိန်းအုံ <math>A</math> မဆိုသည် စမစ် ပုံမှန်ပုံစံရှိ ကိန်းအုံတစ်ခုနှင့် ထပ်တူညီသည်။ ထိုသို့ဆိုလိုခြင်းမှာ <math>\mathrm{M}_m(R)</math> နှင့် <math>\mathrm{M}_n(R)</math> အသီးသီးတို့တွင် ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော <math>m \times m</math> ကိန်းအုံ <math>P</math> နှင့် <math>n \times n</math> ကိန်းအုံ <math>Q</math> တို့ တည်ရှိပြီး ၎င်းတို့ကြောင့် <math>PAQ</math> သည် စမစ် ပုံမှန်ပုံစံဖြစ်နေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ == ကိုးကား == * {{Citation |last=Bellman |first=R. |title=Introduction to matrix analysis |publisher=McGraw-Hill |date=1970 |mr=0258847 |zbl=0216.06101}} * {{Citation |last=Bourbaki |first=N. |title=Elements of mathematics. Algebra: Algebraic structures. Linear algebra |volume=1 |publisher=Addison-Wesley |date=1974 |at=Chapt. 1; 2 |others=Translated from French |mr=0354207}} * {{Citation |last1=Dummit |first1=D. S. |last2=Foote |first2=R. M. |title=Abstract Algebra |edition=3rd |publisher=Wiley |date=2004}} * {{Citation |last=Gantmacher |first=F. R. |title=The theory of matrices |volume=1 |edition=reprint |publisher=Chelsea |date=1977 |others=Translated from Russian}} * {{Citation |last=Kostrikin |first=A. I. |title=Introduction to algebra |publisher=Springer |date=1982 |others=Translated from Russian |mr=0661256 |zbl=0482.00001}} * {{Citation |last=Kurosh |first=A. G. |title=Higher algebra |publisher=MIR |date=1972 |others=Translated from Russian |zbl=0237.13001}} * {{Citation |last=Lancaster |first=P. |title=Theory of matrices |publisher=Acad. Press |date=1969 |mr=0245579 |zbl=0186.05301}} * {{Citation |last=Mal'tsev |first=A. I. |title=Foundations of linear algebra |publisher=Freeman |date=1963 |others=Translated from Russian}} * {{Citation |last1=Marcus |first1=M. |last2=Minc |first2=H. |title=A survey of matrix theory and matrix inequalities |publisher=Allyn & Bacon |date=1964 |mr=0162808 |zbl=0126.02404}} * {{Citation |last=Proskuryakov |first=I. B. |title=Higher algebra. Linear algebra, polynomials, general algebra |publisher=Pergamon |date=1965 |others=Translated from Russian |mr=0184948 |zbl=0132.25004}} * {{Citation |last=Tyshkevich |first=A. R. I. |title=Linear algebra and analytic geometry |publication-place=Minsk |date=1976 |language=ru}} * {{Citation |last=Voevodin |first=V. V. |title=Algèbre linéaire |publisher=MIR |date=1976 |language=fr |others=Translated from Russian}} [[ကဏ္ဍ:မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ]] mud1062h7j7cbs3eopo3os0hxxdl0un 10 250153 1049602 830724 2026-08-20T21:28:49Z Mkant00 135890 1049602 wikitext text/x-wiki {{#invoke:sidebar|collapsible | class = plainlist | titlestyle = padding-bottom:0.25em; | pretitle = | title = [[ကဲကုလပ်]] | image = [[File:Simple Calculus example.svg|200px]] | listtitlestyle = text-align:center; | liststyle = border-top:1px solid #aaa;padding-top:0.15em;border-bottom:1px solid #aaa; | expanded = {{{expanded|{{lc:{{{selected|{{{1|}}}}}}}}}}} | abovestyle = padding:0.15em 0.25em 0.3em;font-weight:normal; | above = * [[ကဲကုလပ်၏ အခြေခံသီအိုရမ်|အခြေခံသီအိုရမ်]] {{startflatlist}} * [[ဖန်ရှင်၏လစ်မစ်|လစ်မစ်]] * [[အဆက်မပြတ်ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း]] {{endflatlist}}{{startflatlist}} * [[ရောလဲ၏ သီအိုရမ်]] * [[ပျမ်းမျှတန်ဖိုး သီအိုရမ်]] * [[ပြောင်းပြန်ဖန်ရှင်သီအိုရမ်]] {{endflatlist}} | list2name = ဒစ်ဖရန်ရှယ် | list2titlestyle = display:block;margin-top:0.65em; | list2title = {{bigger|[[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်|ဒစ်ဖရန်ရှယ်]]}}<!--resized here rather than via listtitlestyle otherwise [show/hide] link also resized--> | list2 ={{#invoke:sidebar|sidebar|child=yes |contentclass=hlist | heading1 = အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက် | content1 = * [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဒရစ်ဗတစ်]]&nbsp;([[Generalizations of the derivative|generalizations]]) * [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် (သင်္ချာ)|ဒစ်ဖရန်ရှယ်]] ** [[Differential (infinitesimal)|infinitesimal]] ** [[Differential of a function|of a function]] ** [[Differential of a function#Differentials in several variables|total]] | heading2 = သဘောတရား | content2 = * [[ဒစ်ဖရန်ရှေးရှင်း၏ သင်္ကေတ|သင်္ကေတ]] * [[ဒုတိယဒရစ်ဗတစ်]] * [[ဖန်ရှင်ဝှက်]] * [[လော့ဂရစ်သမ်၏ ဒစ်ဖရန်ရှေးရှင်း]] * [[ဆက်စပ်နှုန်းများ]] * [[တေလာ၏ သီအိုရမ်]] | heading3 = [[ဒစ်ဖရန်ရှေးရှင်း စည်းမျဉ်းများ|စည်းမျဉ်းများ]] | content3 = * [[ဒစ်ဖရန်ရှေးရှင်းအတွက် ပေါင်းခြင်းစည်းမျဉ်း|ပေါင်းခြင်း]] * [[မြှောက်လဒ်စည်းမျဉ်း|မြှောက်လဒ်]] * [[ကွင်းဆက်စည်းမျဉ်း|ကွင်းဆက်]] * [[ထပ်ကိန်းစည်းမျဉ်း|ထပ်ကိန်း]] * [[စားလဒ်စည်းမျဉ်း|စားလဒ်]] * [[လော်ပီတား၏ စည်းမျဉ်း]] * [[ပြောင်းပြန်ဖန်ရှင်စည်းမျဉ်း|ပြောင်းပြန်ဖန်ရှင်]] * [[General Leibniz rule|General Leibniz]] * [[Faà di Bruno's formula]] * [[Reynolds transport theorem|Reynolds]] }} | list3name = အင်တီဂရယ် | list3title = {{bigger|[[အင်တီဂရယ် ကဲကုလပ်|အင်တီဂရယ်]]}}<!--(as above, etc)--> | list3 ={{#invoke:sidebar|sidebar|child=yes |contentclass=hlist | content1 = * [[အင်တီဂရယ်များစာရင်း]] * [[အင်တီဂရယ် အသွင်ပြောင်းခြင်း]] * [[လိုက်ဘနစ် အင်တီဂရယ်စည်းမျဉ်း]] | heading2 = အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက် | content2 = * [[ပြောင်းပြန်ဒရစ်ဗတစ်]] * [[အင်တီဂရယ်]]&nbsp;([[ပုံပျက်အင်တီဂရယ်|ပုံပျက်]]) * [[ရီးမန်း အင်တီဂရယ်]] * [[လဘေး အင်တီဂရယ်]] * [[ကွန်တိုအင်တီဂရေးရှင်း]] * [[ပြောင်းပြန်ဖန်ရှင်အတွက် အင်တီဂရေးရှင်း]] | heading3 = အင်တီဂရေးရှင်းနည်းလမ်း | content3 = * [[အစိတ်အပိုင်းဖြင့် အင်တီဂရေးရှင်း|အစိတ်အပိုင်း]] * [[ချပ်ပြား အင်တီဂရေးရှင်း|ချပ်ပြား]] * [[အခွံ အင်တီဂရေးရှင်း|စလင်ဒါအခွံ]] * [[အစားထိုးခြင်းဖြင့် အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်း|အစားထိုးခြင်း]]&nbsp;([[Trigonometric substitution|trigonometric]], [[Tangent half-angle substitution|tangent half-angle]], [[Euler substitution|Euler]]) * [[Integration using Euler's formula|Euler's formula]] * [[Partial fractions in integration|Partial fractions]] * [[အင်တီဂရေးရှင်းဆိုင်ရာ အစီအစဉ် (ကဲကုလပ်)|အစီအစဉ်ပြောင်းခြင်း]] * [[Integration by reduction formulae|Reduction formulae]] * [[Leibniz integral rule#Evaluating definite integrals|Differentiating under the integral sign]] * [[Risch algorithm]] }} | list4name = ကိန်းစဉ်တန်း | list4title = {{bigger|[[ကိန်းစဉ်တန်း]]}} | list4 ={{#invoke:sidebar|sidebar|child=yes |contentclass=hlist | content1 = * [[ဂျီသြမေတြီ ကိန်းတန်း|ဂျီသြမေတြီ]]&nbsp;([[Arithmetico–geometric sequence|arithmetico-geometric]]) * [[ဟာမိုနစ် ကိန်းတန်း|ဟာမိုနစ်]] * [[ပြန်လှန်ကိန်းတန်း]] * [[ထပ်ကိန်း ကိန်းတန်း|ထပ်ကိန်း]] * [[ဘိုင်နိုမီယယ် ကိန်းတန်း|ဘိုင်နိုမီယယ်]] * [[တေလာ ကိန်းတန်း|တေလာ]] | heading2 = [[စုဝင်ခြင်းစိစစ်မှု]] | content2 = * [[Term test|Summand limit (term test)]] * [[အချိုးဖြင့်စိစစ်မှု]] * [[ထပ်ကိန်းရင်းဖြင့်စိစစ်မှု]] * [[အင်တီဂရယ်ဖြင့်စိစစ်မှု]] * [[နှိုင်းယှဉ်ခြင်းဖြင့်စိစစ်မှု]] * <br/>[[Limit comparison test|Limit comparison]] * [[Alternating series test|Alternating series]] * [[Cauchy condensation test|Cauchy condensation]] * [[Dirichlet's test|Dirichlet]] * [[Abel's test|Abel]] }} | list5name = ဗက်တာ | list5title = {{bigger|[[ဗက်တာ ကဲကုလပ်|ဗက်တာ]]}} | list5 ={{#invoke:sidebar|sidebar|child=yes |contentclass=hlist | content1 = * [[ဂရေးဒီးယန့်]] * [[ကားထွက်ခြင်း]] * [[ကောက်ကွေးခြင်း (သင်္ချာ)|ကောက်ကွေးခြင်း]] * [[လက်ပလေ့စ် အော်ပရေတာ]] * [[လားရာဒရစ်ဗတစ်]] * [[ဗက်တာကဲကုလပ် ညီမျှချက်များ|ညီမျှချက်များ]] | heading2 = သီအိုရမ် | content2 = * [[ဂရေးဒီးယန့် သီအိုရမ်|ဂရေးဒီးယန့်]] * [[ဂရင်း၏ သီအိုရမ်|ဂရင်း]] * [[စတုတ်၏ သီအိုရမ်|စတုတ်]] * [[ကားထွက်ခြင်း သီအိုရမ်|ကားထွက်ခြင်း]] * [[ယျေဘုယ စတုတ်၏သီအိုရမ်]] }} | list6name = ဗဟုကိန်းရှင် | list6title = {{bigger|[[ဗဟုကိန်းရှင် ကဲကုလပ်|ဗဟုကိန်းရှင်]]}} | list6 ={{#invoke:sidebar|sidebar|child=yes |contentclass=hlist | heading1 = ပုံစံ | content1 = * [[ကိန်းအုံ ကဲကုလပ်|ကိန်းအုံ]] * [[တာအုံ ကဲကုလပ်|တာအုံ]] * [[Exterior derivative|Exterior]] * [[ဂျီဩမေတြီ ကဲကုလပ်|ဂျီဩမေတြီ]] | heading2 = အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက် | content2 = * [[ဖက်လိုက်ဒရစ်ဗတစ်]] * [[ဗဟုအင်တီဂရယ်]] * [[မျဉ်းအင်တီဂရယ်]] * [[မျက်နှာပြင်အင်တီဂရယ်]] * [[ထုထည်အင်တီဂရယ်]] * [[ဂျာကိုဘီယန်ကိန်းအုံ]] * [[ဟက်ဆီယန်ကိန်းအုံ]] }} | list7name = အဆင့်မြင့် | list7title = {{bigger|အဆင့်မြင့်}} | list7 ={{#invoke:sidebar|sidebar|child=yes |contentclass=hlist | content1 = * [[Calculus on Euclidean space]] * [[Generalized function|Generalized functions]] * [[Limit of distributions]] }} | list8name = အထူး | list8title = {{bigger|အထူး}} | list8 = * [[အပိုင်းကိန်း ကဲကုလပ်]] * [[Malliavin calculus|Malliavin]] * [[Stochastic calculus|Stochastic]] * [[Calculus of variations|Variations]] | list9name = အခြား | list9title = {{bigger|အခြား}} | list9 = * [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း]] * [[ကဲကုလပ်အကြို]] * [[ကဲကုလပ်သမိုင်း|သမိုင်း]] * [[ကဲကုလပ်ဆိုင်ရာ ဝေါဟာရများ|ဝေါဟာရများ]] * [[ကဲကုလပ်ဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများ စာရင်း|အကြောင်းအရာများစာရင်း]] * [[Integration Bee]] * [[ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] * [[စံမဟုတ်သော ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း]] }} <noinclude>{{Documentation}}</noinclude> pqfkvlwxhgdscfxrz4u9trjip8xpr8z 0 258790 1049601 1040988 2026-08-20T21:27:22Z Mkant00 135890 expansion 1049601 wikitext text/x-wiki [[သင်္ချာ|သင်္ချာဘာသာရပ်]]၏ ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ် (differential calculus) တွင် အဓိကလေ့လာသော အရာဝတ္ထုများမှာ [[ဖန်ရှင်]] (function) တစ်ခု၏ ဆင်းသက်ချက် (derivative) နှင့် ဒစ်ဖရန်ရှယ် (differential) ကဲ့သို့သော ဆက်စပ်သဘောတရားများနှင့် ၎င်းတို့၏ အသုံးချမှုများ ဖြစ်ကြသည်။ ရွေးချယ်ထားသော အဝင်ကိန်းတစ်ခု၌ ဖန်ရှင်တစ်ခု၏ ဆင်းသက်ချက်သည် ထိုအဝင်ကိန်းရှိ ဖန်ရှင်၏ ခဏတာပြောင်းလဲနှုန်း (instantaneous rate of change) နှင့် ညီမျှသည်။ ဆင်းသက်ချက်ရှာသည့် လုပ်ငန်းစဉ်ကို ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း (differentiation) ဟု ခေါ်သည်။ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော သဘောတရားအရ ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်းသည် ချောမွေ့သော [[မန်နီဖိုး|မန်နီဖိုးများ]] (smooth manifolds) ၏ [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (category theory) <math>\mathbf{Diff}</math> အပေါ်ရှိ [[ဖန်တာ]] (functor) <math>d \colon \mathbf{Diff} \to \mathbf{Diff}</math> တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဖန်ရှင်များ၏ အကြီးဆုံးတန်ဖိုးနှင့် အငယ်ဆုံးတန်ဖိုးတို့ကို ရှာဖွေရန် ဆင်းသက်ချက်များကို မကြာခဏ အသုံးပြုကြသည်။ ဆင်းသက်ချက်များ ပါဝင်သော ညီမျှခြင်းများကို ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများ (differential equations) ဟုခေါ်ဆိုပြီး ၎င်းတို့သည် သဘာဝဖြစ်စဉ်များကို ဖော်ပြရာတွင် အခြေခံကျသည်။ ဆင်းသက်ချက်များနှင့် ၎င်းတို့၏ ယေဘုယျပြုထားချက်များသည် [[ကိန်းထွေး]] ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (complex analysis)၊ ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (functional analysis)၊ ဒစ်ဖရန်ရှယ် ဂျီဩမေတြီ (differential geometry)၊ အတိုင်းအတာ သီအိုရီ (measure theory) နှင့် ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ (abstract algebra) ကဲ့သို့သော သင်္ချာနယ်ပယ်များစွာတွင် ပါဝင်သည်။ ဆင်းသက်ချက်ဆိုင်ရာ သီအိုရီကို [[ကိန်းစစ်]] ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (real analysis)၊ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (vector space) နှင့် သက်ဆိုင်သော ဗက်တာ ကဲကုလပ် (vector calculus) နှင့် ကိန်းရှင်တစ်ခုထက်ပိုသော ကဲကုလပ် (multivariable calculus) စသည့် ဘာသာရပ်များတွင် ပိုမိုလေ့လာပြီး ယေဘုယျပြုကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်း (History) == ကိန်းရှင် ပမာဏများ (variable magnitudes) ကို ရီနေ ဒေကားတ် (René Descartes) က စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့ခြင်းသည် ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ် ပေါ်ပေါက်လာခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။ ၁၇ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် အိုက်ဇက် နယူတန် (Isaac Newton) နှင့် ဂေါ့ဖရီး ဝီလ်ဟမ် လိုက်ဘ်နစ်ဇ် (Gottfried Wilhelm Leibniz) တို့က ဆင်းသက်ချက်နှင့် ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်တို့ကို ယေဘုယျအားဖြင့် ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။ ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ အော်ဂက်စတင် လူဝီ ကော်ချီ (Augustin Louis Cauchy) သည် စုဆုံမှတ် (limit) သဘောတရားကို အသုံးပြု၍ ဆင်းသက်ချက်အတွက် တိကျသေချာသော [[သင်္ချာ|သင်္ချာဆိုင်ရာ]] အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ချမှတ်ပေးခဲ့သည်။ ၁၈ ရာစုတွင် ဂျေ အယ်လ် ဒါလမ်ဘတ် (J.L. d'Alembert) နှင့် လီယွန်ဟတ် အွိုင်လာ (Leonhard Euler) တို့က [[ကိန်းထွေး]] ဆင်းသက်ချက်များနှင့် ကော်ချီ-ရီးမန်း ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများ (Cauchy-Riemann differential equations) ကို လေ့လာအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် ဗွီ ဗိုတယ်ရာ (V. Volterra) သည် ၁၈၈၇ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ မောရစ် ဖရေးရှေး (Maurice Fréchet) သည် ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ အာရ် ဂါးတိုး (R. Gâteaux) သည် ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း ဆင်းသက်ချက် သဘောတရားကို [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အနန္တအတိုင်းအတာရှိသော ရပ်ဝန်းများ]] (infinite-dimensional spaces) သို့ ယေဘုယျပြုချဲ့ထွင်ခဲ့ကြသည်။ == အခြေခံ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Fundamental Definitions) == === ဖန်ရှင်တစ်ခု၏ စုဆုံမှတ် (The Limit of a Function) === <math>X</math> နှင့် <math>Y</math> တို့သည် [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများ]] (metric spaces) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြပါစို့။ <math>E \subset X</math> ဖြစ်ပြီး <math>f</math> သည် <math>E</math> မှ <math>Y</math> သို့ ပုံဖော်ကာ <math>p</math> သည် <math>E</math> ၏ စုဆောင်းမှတ် (limit point) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါ။ မည်သည့် <math>\epsilon > 0</math> အတွက်မဆို <math>0 < d_X(x, p) < \delta</math> ဖြစ်သော အမှတ် <math>x \in E</math> အားလုံးအတွက် <math>d_Y(f(x), q) < \epsilon</math> ဖြစ်စေမည့် <math>\delta > 0</math> တစ်ခု ရှိနေမည့် ဂုဏ်သတ္တိရှိသော အမှတ် <math>q \in Y</math> တစ်ခု ရှိနေပါက <math>\lim_{x \to p} f(x) = q</math> ဟု ရေးသားသည်။ ဤတွင် အသုံးပြုထားသော စုဆုံမှတ် (limit) နှင့် စုဆောင်းမှတ် (limit point) တို့သည် သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (mathematical analysis) တွင် သဘောတရားအရ ကွဲပြားသည်။ စုဆောင်းမှတ် ဆိုသည်မှာ အဝင်ကိန်း <math>x</math> ချဉ်းကပ်ရာ နေရာ ဖြစ်ပြီး စုဆုံမှတ် ဆိုသည်မှာ [[ဖန်ရှင်]] <math>f(x)</math> ရရှိမည့် တန်ဖိုး ဖြစ်သည်။ === ဆင်းသက်ချက် နှင့် ဒစ်ဖရန်ရှယ် (The Derivative and Differential) === <math>f</math> သည် <math>[a, b]</math> ပေါ်တွင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိ]] ဖန်ရှင်တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြပါစို့။ မည်သည့် <math>x \in [a, b]</math> အတွက်မဆို <math>t \neq x</math> ဖြစ်သောအခါ အောက်ပါကို ဖွဲ့စည်းနိုင်သည်။ :<math> \phi(t)=\frac{f(t)-f(x)}{t-x} </math> ဖန်ရှင်များ၏ စုဆုံမှတ်သဘောတရားနှင့်အညီ ထိုစုဆုံမှတ်တည်ရှိပါက <math>t</math> သည် <math>x</math> သို့ ချဉ်းကပ်သွားသောအခါ ဤစားလဒ်၏ စုဆုံမှတ်ကို ဆင်းသက်ချက် <math>f^{\prime}(x)</math> အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ :<math> f^{\prime}(x)=\lim_{t\rightarrow x}\phi(t) </math> ဆင်းသက်ချက်သည် အဆုံးရှိတန်ဖိုး သို့မဟုတ် အနန္တတန်ဖိုးအဖြစ် တည်ရှိနိုင်သည်။ အသုံးများသော သင်္ကေတများမှာ <math>f'(x_0)</math>၊ <math>\frac{df(x_0)}{dx}</math>၊ <math>\frac{dy}{dx}</math>၊ <math>(\frac{d}{dx})f(x_0)</math>၊ <math>y'</math> နှင့် <math>y'_x</math> တို့ဖြစ်ကြသည်။ တစ်ဖက်သတ် ဆင်းသက်ချက်များ (one-sided derivatives) တွင် ညာဘက် ဆင်းသက်ချက် (right-hand derivative) <math>\lim_{\Delta x \downarrow 0} \frac{\Delta y}{\Delta x}</math> နှင့် ဘယ်ဘက် ဆင်းသက်ချက် (left-hand derivative) <math>\lim_{\Delta x \uparrow 0} \frac{\Delta y}{\Delta x}</math> တို့ ပါဝင်သည်။ အမှတ် <math>x_0</math> ၌ တူညီသော ညာဘက်နှင့် ဘယ်ဘက် ဆင်းသက်ချက်များ ရှိနေမှသာလျှင် ထိုအမှတ်၌ ဖန်ရှင်တစ်ခု၏ ဆင်းသက်ချက် တည်ရှိသည်။ တစ်ဖက်သတ် ဆင်းသက်ချက်များ တည်ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့ တူညီမှုမရှိသော အမှတ်များကို ထောင့်ချိုးမှတ်များ (angular points) သို့မဟုတ် အချွန်မှတ်များ (cusps) ဟုခေါ်သည်။ ဒစ်ဖရန်ရှယ် (<math>dy</math> သို့မဟုတ် <math>df</math>) သည် ဖန်ရှင်တိုးပွားခြင်း၏ အဓိက မျဉ်းဖြောင့် အစိတ်အပိုင်း (principal linear part) <math>\Delta y = A \Delta x + \omega</math> ဖြစ်သည်။ ဆင်းသက်ချက် <math>f'(x)</math> သည် ထိုညီမျှခြင်းရှိ မြှောက်ဖော်ကိန်း (coefficient) <math>A</math> ဖြစ်သည်။ [[သင်္ချာ|သင်္ချာနည်းအရ]] ဆင်းသက်ချက်သည် ဖန်ရှင်၏ ဒစ်ဖရန်ရှယ်နှင့် အမှီအခိုကင်းသော ကိန်းရှင် (independent variable) ၏ ဒစ်ဖရန်ရှယ်တို့၏ အချိုး <math>f'(x) = \frac{dy}{dx}</math> ဖြစ်သည်။ === အရင်းအမြစ်စု နှင့် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်မှု (Domain and Differentiability)=== ဆင်းသက်ချက် <math>f^{\prime}</math> သည် <math>\lim_{t\rightarrow x}\phi(t)</math> တည်ရှိသော အမှတ် <math>x</math> အားလုံးပါဝင်သည့် အရင်းအမြစ်စု (domain) တစ်ခုရှိသော ဖန်ရှင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>f^{\prime}</math> ကို <math>x</math> ၌ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားပြီး အဆုံးရှိတန်ဖိုးဖြစ်ပါက ဖန်ရှင် <math>f</math> သည် <math>x</math> ၌ တိကျစွာ ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော (strictly differentiable) ဖန်ရှင်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>f^{\prime}</math> ကို [[အစု]] <math>E \subset [a, b]</math> အတွင်းရှိ အမှတ်တိုင်း၌ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားပါက <math>f</math> သည် <math>E</math> ပေါ်တွင် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသည်။ အစွန်းမှတ်များ (endpoints) ဖြစ်သော <math>a</math> နှင့် <math>b</math> တို့တွင် ဆင်းသက်ချက်သည် သက်ဆိုင်ရာ ညာဘက် သို့မဟုတ် ဘယ်ဘက် ဆင်းသက်ချက်များနှင့် ကိုက်ညီသည်။ == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များ (Interpretations) == ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အနေဖြင့် ဆင်းသက်ချက် <math>f'(x_0)</math> သည် အမှတ် <math>(x_0, f(x_0))</math> ရှိ မျဉ်းကွေး <math>y = f(x)</math> ၏ ထိမျဉ်း (tangent line) ၏ စောင်းကိန်း (slope) <math>\tan \alpha</math> ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အကယ်၍ <math>f'(x_0)</math> သည် အဆုံးရှိတန်ဖိုးဖြစ်ပါက ထောင့်သည် ထောင့်ကျဉ်း <math>-\pi/2 < \alpha < \pi/2</math> ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>f'(x_0) = \infty</math> ဖြစ်ပါက ထိမျဉ်းသည် x-ဝင်ရိုးနှင့် ထောင့်မှန်ကျသည်။ မက္ကင်းနစ်ဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အရ အကယ်၍ အမှတ်တစ်ခုသည် <math>s = f(t)</math> ဖြင့် ဖော်ပြသော မျဉ်းဖြောင့်တစ်ခုပေါ်တွင် ရွေ့လျားနေပါက အချိန် <math>t</math> ရှိ ခဏတာ အလျင် (instantaneous velocity) သည် ဆင်းသက်ချက် <math>v = f'(t)</math> ဖြစ်သည်။ == ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်မှု နှင့် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (Differentiability and Continuity) == '''သီအိုရမ် (Theorem)''' - ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်မှုသည် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်းကို သက်ရောက်စေသည်။ <math>f</math> ကို <math>[a, b]</math> ပေါ်တွင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်ဟု ဆိုကြပါစို့။ <math>f</math> သည် အမှတ် <math>x \in [a, b]</math> ၌ ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရပါက <math>f</math> သည် <math>x</math> ၌ [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်]] (continuous) ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof)''' <math>t \rightarrow x</math> ဖြစ်သောအခါ <math>f(t) - f(x)</math> ခြားနားခြင်း၏ စုဆုံမှတ်ကို အောက်ပါအတိုင်း ပြန်လည်ရေးသား၍ တွက်ချက်နိုင်သည်။ :<math> f(t)-f(x)=\frac{f(t)-f(x)}{t-x}\cdot(t-x)\rightarrow f^{\prime}(x)\cdot 0=0 </math> ဤအချက်က <math>\lim_{t\rightarrow x}f(t) = f(x)</math> ဖြစ်ကြောင်း ပြသနေပြီး အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်းအတွက် အခြေအနေကို ပြည့်စုံစေသည်။ သို့ရာတွင် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ဖန်ရှင်များ]]သည် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်သည်ဟု အမြဲတမ်း မဆိုနိုင်ပေ။ မည်သည့်အမှတ်တွင်မျှ ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍မရသော အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်များ (continuous non-differentiable functions) လည်း တည်ရှိသည်။ == ဆင်းသက်ချက်များ၏ အက္ခရာသင်္ချာ (Algebra of Derivatives) == '''သီအိုရမ် (Theorem)''' - <math>f</math> နှင့် <math>g</math> တို့သည် <math>[a, b]</math> ပေါ်တွင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားပြီး <math>x \in [a, b]</math> ၌ ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသည်ဟု ယူဆပါ။ ထိုအခါ စားလဒ်အတွက် <math>g(x) \neq 0</math> ဖြစ်သည်ဟု ယူဆထားပါက [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များဖြစ်သော]] <math>f+g</math>၊ <math>fg</math> နှင့် <math>f/g</math> တို့သည် <math>x</math> ၌ ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်ပြီး အောက်ပါ ဂုဏ်သတ္တိများ ရှိကြသည်။ *(က) မျဉ်းဖြောင့်ဖြစ်မှု (Linearity) - <math>c</math> သည် ကိန်းသေဖြစ်ပါက <math>(cf)^{\prime}(x)=cf^{\prime}(x)</math> ဖြစ်ပြီး <math>(f \pm g)^{\prime}(x)=f^{\prime}(x) \pm g^{\prime}(x)</math> ဖြစ်သည်။ *(ခ) မြှောက်လဒ်စည်းမျဉ်း (Product Rule) - <math>(fg)^{\prime}(x)=f^{\prime}(x)g(x)+f(x)g^{\prime}(x)</math> *(ဂ) စားလဒ်စည်းမျဉ်း (Quotient Rule) - <math>\left(\frac{f}{g}\right)^{\prime}(x)=\frac{g(x)f^{\prime}(x)-g^{\prime}(x)f(x)}{g^{2}(x)}</math> '''သက်သေပြချက် (Proof)''' အပိုင်း (က) သည် ပေါင်းလဒ်များ၏ စုဆုံမှတ် ဂုဏ်သတ္တိများမှ ရှင်းလင်းစွာ ဆင်းသက်လာသည်။ အပိုင်း (ခ) မြှောက်လဒ်စည်းမျဉ်း ဖြစ်သည်။ <math>h=fg</math> ဟု ထားပါ။ <math>h(t) - h(x)</math> ခြားနားခြင်းကို အက္ခရာသင်္ချာနည်းအရ အောက်ပါအတိုင်း ဖြန့်ထုတ်နိုင်သည်။ :<math> h(t)-h(x)=f(t)[g(t)-g(x)]+g(x)[f(t)-f(x)] </math> <math>h(t)-h(x)</math> ဖြန့်ထုတ်ချက်ကို <math>t-x</math> ဖြင့် စားပြီးနောက် <math>t \rightarrow x</math> သို့ စုဆုံမှတ်ယူလိုက်ပါက ရလဒ်ထွက်ပေါ်လာမည်ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>f</math> ၏ [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်းကြောင့်]] <math>f(t) \rightarrow f(x)</math> ဖြစ်သည်ဟူသော အချက်ကို အခြေခံထားသည်။ အပိုင်း (ဂ) စားလဒ်စည်းမျဉ်း ဖြစ်သည်။ <math>h=f/g</math> အတွက် ခြားနားခြင်း စားလဒ်ကို အောက်ပါအတိုင်း ဖြန့်ထုတ်နိုင်သည်။ :<math> \frac{h(t)-h(x)}{t-x}=\frac{1}{g(t)g(x)}\left[g(x)\frac{f(t)-f(x)}{t-x}-f(x)\frac{g(t)-g(x)}{t-x}\right] </math> <math>t \rightarrow x</math> သို့ စုဆုံမှတ်ယူလိုက်ပြီး ပေါင်းလဒ်နှင့် မြှောက်လဒ် စုဆုံမှတ် သီအိုရမ်များကို အသုံးချခြင်းဖြင့် စားလဒ်စည်းမျဉ်းကို ရရှိသည်။ ထို့အပြင် ပြောင်းပြန် ဖန်ရှင်စည်းမျဉ်း (Inverse Function Rule) လည်း ရှိသည်။ <math>y = f(x)</math> နှင့် <math>x = g(y)</math> တို့သည် အပြန်အလှန် ပြောင်းပြန်ဖြစ်ပြီး တိကျစွာ အစဉ်လိုက်ဖြစ်သော (strictly monotonic) ဖန်ရှင်များဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြပါစို့။ အကယ်၍ <math>f'(x_0) \neq 0</math> သည် အဆုံးရှိတန်ဖိုးဖြစ်ပါက <math>g'(y_0) = \frac{1}{f'(x_0)}</math> သို့မဟုတ် <math>\frac{dx}{dy} = 1 / \frac{dy}{dx}</math> ဖြစ်သည်။ ဆင်းသက်ချက်များသည် လေးနက်သော ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (deep analytical properties) ရှိကြသည်။ ဘလဲ ၏ ခွဲခြားခြင်း (Baire's classification) အရ ဆင်းသက်ချက် <math>f'</math> သည် အမြဲတမ်း ပထမ ဘလဲ အတန်းအစား (first Baire class) ၏ ဖန်ရှင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဆင်းသက်ချက်များသည် ဒါဘူး ဂုဏ်သတ္တိ (Darboux property) ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ဆင်းသက်ချက်တစ်ခုသည် တန်ဖိုးနှစ်ခုကို ရယူပါက ၎င်းတို့ကြားရှိ ကြားခံတန်ဖိုးတိုင်းကိုလည်း ရယူသည်။ ရှိုကေး ၏ သီအိုရမ် (Choquet's Theorem) အရ ဖန်ရှင် <math>\phi</math> သည် ပထမ ဘလဲ အတန်းအစားဖြစ်ပြီး ဒါဘူး ဂုဏ်သတ္တိရှိရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>\phi = f' \circ h</math> ဖြစ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် <math>f</math> သည် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော ဖန်ရှင်ဖြစ်ပြီး <math>h</math> သည် <math>[a,b]</math> ၏ ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် (homeomorphism) ဖြစ်သည်။ == အခြေခံ ဆင်းသက်ချက် ဥပမာများ (Basic Derivative Examples) == မည်သည့် ကိန်းသေ (constant) ၏ ဆင်းသက်ချက်မဆို သုည ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>f(x)=x</math> ဖြစ်ပါက <math>f^{\prime}(x)=1</math> ဖြစ်သည်။ မြှောက်လဒ်နှင့် စားလဒ်စည်းမျဉ်းများကို ထပ်ခါတလဲလဲ အသုံးပြုခြင်းဖြင့် မည်သည့် [[ကိန်းပြည့်]] <math>n</math> အတွက်မဆို <math>x^n</math> သည် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရပြီး ၎င်း၏ ဆင်းသက်ချက်မှာ <math>nx^{n-1}</math> ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>n < 0</math> ဖြစ်ပါက <math>x \neq 0</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်သည်။ ထို့ကြောင့် ပိုင်းခြေ သုညမဟုတ်သော နေရာများတွင် ပိုလီနိုမီရယ်များ (polynomials) နှင့် ရာရှင်နယ် [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (rational functions) အားလုံးသည် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသည်။ == ချိတ်ဆက်စည်းမျဉ်း (The Chain Rule) == '''သီအိုရမ် (Theorem)''' - <math>f</math> သည် <math>[a, b]</math> ပေါ်တွင် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်ပြီး]] <math>f^{\prime}(x)</math> သည် <math>x \in [a, b]</math> အမှတ်တစ်ခု၌ တည်ရှိသည်ဟု ယူဆပါ။ <math>g</math> ကို <math>f</math> ၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်အစု]] (range) ပါဝင်သော အပိုင်းအခြား <math>I</math> ပေါ်တွင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားပြီး <math>g</math> သည် အမှတ် <math>f(x)</math> ၌ ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသည်။ <math>a \le t \le b</math> အတွက် <math>h(t)=g(f(t))</math> ဖြစ်ပါက <math>h</math> သည် <math>x</math> ၌ ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရပြီး အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math> h^{\prime}(x)=g^{\prime}(f(x))f^{\prime}(x) </math> '''သက်သေပြချက် (Proof)''' <math>y=f(x)</math> ဟု ထားပါ။ ဆင်းသက်ချက်၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်က ခြားနားခြင်းများကို အမှားကိန်းများ (error terms) ဖြင့် ရေးသားရန် ခွင့်ပြုသည်။ :<math> f(t)-f(x)=(t-x)[f^{\prime}(x)+u(t)] </math> :<math> g(s)-g(y)=(s-y)[g^{\prime}(y)+v(s)] </math> ထိုနေရာတွင် <math>t \rightarrow x</math> ဖြစ်သောအခါ <math>u(t) \rightarrow 0</math> ဖြစ်ပြီး <math>s \rightarrow y</math> ဖြစ်သောအခါ <math>v(s) \rightarrow 0</math> ဖြစ်သည်။ <math>s=f(t)</math> ဟုထားခြင်းဖြင့် စုစုပေါင်း ခြားနားခြင်း <math>h(t)-h(x)</math> ကို အက္ခရာသင်္ချာနည်းအရ ချိတ်ဆက်နိုင်သည်။ :<math> h(t)-h(x)=[f(t)-f(x)]\cdot[g^{\prime}(y)+v(s)] </math> ပထမဖြန့်ထုတ်ချက်ကို ဤညီမျှခြင်းသို့ အစားထိုးလိုက်သောအခါ :<math> h(t)-h(x)=(t-x)\cdot[f^{\prime}(x)+u(t)]\cdot[g^{\prime}(y)+v(s)] </math> <math>t \neq x</math> အတွက် <math>t-x</math> ဖြင့် စားလိုက်သောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math> \frac{h(t)-h(x)}{t-x}=[g^{\prime}(y)+v(s)]\cdot[f^{\prime}(x)+u(t)] </math> <math>f</math> သည် အဆက်မပြတ်ဖြစ်သောကြောင့် <math>t \rightarrow x</math> သည် <math>s \rightarrow y</math> ကို သက်ရောက်စေသည်။ ထို့ကြောင့် အမှားကိန်းများဖြစ်သော <math>u(t) \rightarrow 0</math> နှင့် <math>v(s) \rightarrow 0</math> တို့မှာ ပျောက်ကွယ်သွားပြီး ညာဘက်အခြမ်းသည် <math>g^{\prime}(y)f^{\prime}(x)</math> သို့ ချဉ်းကပ်သွားသည်။ == ပိုမိုမြင့်မားသော အဆင့်ရှိ ဆင်းသက်ချက်များ (Higher-Order Derivatives) == ပိုမိုမြင့်မားသော အဆင့်ရှိ ဆင်းသက်ချက်များကို [[သင်္ချာ|သင်္ချာဆိုင်ရာ]] ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း (mathematical induction) ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ <math>n</math> ကြိမ်မြောက် ဆင်းသက်ချက်သည် <math>(n-1)</math> ကြိမ်မြောက် ဆင်းသက်ချက်၏ ဆင်းသက်ချက် <math>y^{(n)} = (y^{(n-1)})'</math> ဖြစ်သည်။ သင်္ကေတများအနေဖြင့် <math>y''</math>၊ <math>f''(x)</math>၊ <math>y^{(n)}</math> နှင့် <math>\frac{d^n f(x)}{dx^n}</math> တို့ကို အသုံးပြုကြသည်။ မက္ကင်းနစ်ဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အရ တည်နေရာ ဖန်ရှင် <math>s = f(t)</math> ၏ ဒုတိယ ဆင်းသက်ချက် <math>f''(t)</math> သည် ခဏတာ အရှိန် (instantaneous acceleration) ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ == ဆင်းသက်ချက်ကို ယေဘုယျပြုခြင်းများ (Generalizations of the Derivative) == ဆင်းသက်ချက် သဘောတရားကို [[ကိန်းစစ်]] ကိန်းရှင်တစ်ခုတည်းရှိသော ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိ ဖန်ရှင်များမှကျော်လွန်၍ နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ယေဘုယျပြုထားသည်။ '''အစုတစ်ခုအပေါ် ဆင်းသက်ချက် (Derivative Over a Set)''' [[အစု]] <math>E</math> အပေါ်ရှိ ဖန်ရှင် <math>f</math> ၏ ဆင်းသက်ချက်သည် စုဆုံမှတ် ကိန်းရှင် <math>x \to x_0</math> ကို <math>x \in E</math> အတွက်သာ တင်းကျပ်စွာ ကန့်သတ်ထားသည်။ ဤအခြေအနေတွင် <math>x_0 \in E</math> သည် စုဆောင်းမှတ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းကို <math>f'_E(x_0)</math> ဟု ရေးသားပြီး ၎င်းတွင် ဒီနီ ဆင်းသက်ချက်များ (Dini derivatives) နှင့် ခန့်မှန်း ဆင်းသက်ချက်များ (approximate derivatives) ပါဝင်သည်။ '''ကိန်းရှင်ခွဲ ဆင်းသက်ချက်များ (Partial Derivatives)''' ကိန်းရှင်အများအပြားပါဝင်သော ဖန်ရှင် <math>f(x_1, \dots, x_n)</math> ၏ ဆင်းသက်ချက်ကို အခြားကိန်းရှင်အားလုံးကို ကိန်းသေအဖြစ်ထား၍ ကိန်းရှင်တစ်ခုတည်းအတွက် ရှာဖွေခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းကို <math>\frac{\partial f}{\partial x_1}</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ ကွဲပြားသော ကိန်းရှင်များအတွက် ပိုမိုမြင့်မားသော အဆင့်ရှိ ဆင်းသက်ချက်များ ရှာဖွေခြင်းကို ရောနှော ကိန်းရှင်ခွဲ ဆင်းသက်ချက်များ (mixed partial derivatives) <math>\frac{\partial^2 f}{\partial x \partial y}</math> ဟု ခေါ်သည်။ အကယ်၍ ရောနှော ကိန်းရှင်ခွဲ ဆင်းသက်ချက်များသည် အမှတ်တစ်ခု၌ အဆက်မပြတ်ဖြစ်ပါက ၎င်းတို့သည် ဆင်းသက်ချက်ရှာသည့် အစဉ်အလိုက်အပေါ် မူတည်ခြင်းမရှိဘဲ တူညီကြသည်။ အဆုံးရှိ ကိန်းရှင်ခွဲ ဆင်းသက်ချက်များ တည်ရှိနေခြင်းသည် ဖန်ရှင်တစ်ခုလုံးကို အပြည့်အဝ ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရခြင်း (total differentiability) ကို မသေချာစေပေ။ သို့ရာတွင် ကိန်းရှင်ခွဲ ဆင်းသက်ချက်များ တည်ရှိပြီး အဆက်မပြတ်ဖြစ်ပါက ဖန်ရှင်သည် အပြည့်အဝ ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသည်။ '''ကိန်းထွေး ဆင်းသက်ချက်များ (Complex Derivatives)''' [[ကိန်းထွေး]] ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ တွင် <math>w = f(z)</math> သည် ကိန်းထွေး ကိန်းရှင်တစ်ခု၏ ကိန်းထွေးတန်ဖိုးရှိ ဖန်ရှင်ဖြစ်ပါက ဆင်းသက်ချက် <math>f'(z)</math> ကို <math>\lim_{\Delta z \to 0} \frac{\Delta f(z)}{\Delta z}</math> အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ဒိုမိန်းတစ်ခုအတွင်းရှိ အမှတ်တိုင်း၌ ကိန်းထွေး ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော ဖန်ရှင်ကို ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင် (holomorphic function) ဟု ခေါ်သည်။ ဖန်ရှင် <math>f(x+iy) = u(x,y) + iv(x,y)</math> သည် <math>\mathbb{R}^2</math> တွင် [[ကိန်းစစ်]] ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရပြီး ကော်ချီ-ရီးမန်း ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများ ဖြစ်သော <math>\frac{\partial u}{\partial x} = \frac{\partial v}{\partial y}</math> နှင့် <math>\frac{\partial v}{\partial x} = -\frac{\partial u}{\partial y}</math> တို့ကို ပြည့်စုံစေမှသာလျှင် ကိန်းထွေး ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသည်။ '''ပုံဖော်မှုတစ်ခုအား ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း (Differentiation of a Mapping)''' [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (topological vector spaces) အကြားရှိ ပုံဖော်မှု <math>f: X \to Y</math> ကို <math>x_0</math> အနီးတွင် ခန့်မှန်းရန် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော]] [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှု]] (continuous linear mapping) <math>l_{x_0}</math> ကို ရှာဖွေရသည်။ အကယ်၍ <math>X=\mathbb{R}^n</math> နှင့် <math>Y=\mathbb{R}^m</math> ဖြစ်ပါက ဆင်းသက်ချက် <math>f'(x_0)</math> ကို ဂျေးကိုဘီယန် ကိန်းအုံ (Jacobian matrix) ဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည်။ [[မန်နီဖိုး#ဘာနက်_မန်နီဖိုး_(Banach_Manifold)|ဘာနက်ရပ်ဝန်းများ]] (Banach spaces) အတွက် ဖရေးရှေး ဆင်းသက်ချက် (Fréchet derivative) ကို အသုံးပြုသည်။ မျဉ်းဖြောင့် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများတွင် ဂါးတိုး ဆင်းသက်ချက် (Gâteaux derivative) ကို အသုံးပြုသည်။ ဂါးတိုး ဆင်းသက်ချက်အတွက် ပေါင်းစပ်ဖန်ရှင်များ၏ ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်းဆိုင်ရာ ချိတ်ဆက်စည်းမျဉ်းသည် များသောအားဖြင့် မှန်ကန်မှုမရှိပေ။ ဤသဘောတရားကို ချောမွေ့သော [[မန်နီဖိုး|မန်နီဖိုးများအကြား]] ပုံဖော်မှုများသို့လည်း ထပ်မံ၍ တိုးချဲ့အသုံးပြုကြသည်။ == ဖန်တာတစ်ခုအဖြစ် ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း (Differentiation as a Functor) == [[ဖန်တာ]] <math>d \colon \mathbf{Diff} \to \mathbf{Diff}</math> သည် အောက်ပါတို့ကို ပို့ဆောင်ပေးသည်။ *[[မန်နီဖိုး]] <math>X</math> တစ်ခုကို ၎င်း၏ [[မန်နီဖိုး#ထိမျဉ်းအစည်း_(Tangent_Bundle)|ထိမျဉ်းအစည်း]] (tangent bundle) <math>T X</math> သို့ ပို့ဆောင်သည်။ <math>T X</math> ရှိ အမှတ်များသည် [[အစီအစဉ်ကျအတွဲ|အစီအစဉ်ကျအတွဲများ]] (ordered pairs) <math>(x, v)</math> ဖြစ်ကြသည်။ ထိုနေရာတွင် <math>x \in X</math> ဖြစ်ပြီး <math>v</math> သည် <math>x</math> ရှိ ထိမျဉ်းဗက်တာ (tangent vector) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုဗက်တာသည် ချောမွေ့သော ဖန်ရှင်များ၏ အက္ခရာသင်္ချာအပေါ်ရှိ ဆင်းသက်မှု (derivation) <math>v \colon C^\infty(X) \to \mathbb{R}</math> တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို <math>x</math> ရှိ တန်ဖိုးရှာဖွေခြင်း (evaluation) <math>\text{ev}_x \colon C^\infty(X) \to \mathbb{R}</math> ဖြင့် ဖြည့်စွက်ထားသည်။ *ချောမွေ့သော [[ဖန်ရှင်]] <math>f \colon X \to Y</math> တစ်ခုကို ၎င်း၏ ဒစ်ဖရန်ရှယ် <math>d f \colon T X \to T Y</math> သို့ ပို့ဆောင်ပေးသည်။ ဤအချက်သည် ဗက်တာစက်ကွင်းများ (vector fields) ၏ ရှေ့သို့တွန်းပို့ချက် (pushforward) နှင့် ဆင်တူသည်။ အကယ်၍ <math>\gamma \colon [-1,1] \to X</math> သည် <math>X</math> အတွင်းရှိ လမ်းကြောင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဗက်တာ <math>v \in T_x X</math> ကို ကိုယ်စားပြုပါက <math>(d f)(v) \in T_{f(x)} Y</math> သည် အောက်ပါ လမ်းကြောင်းက ကိုယ်စားပြုသော ဗက်တာ ဖြစ်သည်။ :<math> [-1,1] \stackrel{\gamma}{\to} X \stackrel{f}{\to} Y </math> တူညီသောအဓိပ္ပာယ်အနေဖြင့် ချောမွေ့သော ပုံဖော်မှု <math>f \colon X \to Y</math> တစ်ခုသည် အက္ခရာသင်္ချာ ပုံဖော်မှု <math>f^\ast = - \circ f \colon C^\infty(Y) \to C^\infty(X)</math> ကို လှုံ့ဆော်ပေးသည်။ ထို့ကြောင့် ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition) အားဖြင့် ဆင်းသက်မှု <math>v \colon C^\infty(X) \to \mathbb{R}</math> ကို <math>\text{ev}_{f(x)} \colon C^\infty(Y) \to \mathbb{R}</math> ဖြင့် ဖြည့်စွက်ထားသော ဆင်းသက်မှု <math>v \circ f^\ast \colon C^\infty(Y) \to \mathbb{R}</math> သို့ ပို့ဆောင်ပေးသည်။ တိကျစွာဆိုရသော် <math>\phi \in C^\infty(Y)</math> အတွက် <math>v \circ f^\ast(\phi) = v(\phi \circ f)</math> ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ ဒစ်ဖရန်ရှယ် <math>d f \colon T X \to T Y</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ :<math> d f(x, v) = (f(x), v \circ f^\ast) </math> ဤဖော်ပြချက် နှစ်ခုလုံးအရ ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်းသည် ဖန်တာဖြစ်တည်မှု (functoriality) ရှိကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ဤအချက်ကို အင်္ဂလိပ်စာပေများတွင် ချိတ်ဆက်စည်းမျဉ်း (chain rule) ဟု လူသိများသည်။ ရိုးရာကျသော ပုံစံဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားနိုင်သည်။ :<math> d(f \circ g)_x = d f_{g(x)} \circ d g_x </math> '''သီအိုရမ် (Theorem)''' - ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်းသည် မြှောက်လဒ် (product) ကို ထိန်းသိမ်းသော [[ဖန်တာ|ဖန်တာတစ်ခု]] ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ချောမွေ့သော [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်နှစ်ခုဖြစ်သည့်]] <math>f, g \colon X \to \mathbb{R}</math> တို့၏ မြှောက်လဒ်သည် ပေါင်းစပ်ခြင်း တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း ပြသနိုင်သည်။ :<math> X \stackrel{\Delta}{\to} X \times X \stackrel{f \times g}{\to} \mathbb{R} \times \mathbb{R} \stackrel{\text{mult}}{\to} \mathbb{R} </math> ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်းအတွက် မြှောက်လဒ်စည်းမျဉ်းကို ဖန်တာ <math>d</math> ကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ရရှိနိုင်သည်။ ၎င်းသည် အောက်ပါ ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ :<math> T X \stackrel{\Delta}{\to} T X \times T X \stackrel{d f \times d g}{\to} T \mathbb{R} \times T \mathbb{R} \stackrel{d(\text{mult})}{\to} T \mathbb{R} </math> ၎င်းသည် <math>d(\text{mult})</math> ကို တွက်ချက်ခြင်းအထိ အဆင့်လျော့သွားသည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Rudin |first=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |chapter=5: Differentiation |publisher=McGraw-Hill |edition=3rd |date=1976 |pages=103–119}} * {{Citation |author=nLab authors |title=differentiation |date=June 2026 |edition=Revision 33 |url=https://ncatlab.org/nlab/show/differentiation}} * {{Citation |last=Choquet |first=Gustave |title=Outils topologiques et métriques de l'analyse mathématique |publisher=Centre Docum. Univ. Paris |date=1969 |others=Rédigé par C. Mayer |mr=0262426}} * {{Citation |last=Berger |first=Melvyn S. |title=Nonlinearity and Functional Analysis |publisher=Academic Press |date=1977}} * {{Citation |last=Gâteaux |first=René |title=Sur les fonctionnelles continues et les fonctionnelles analytiques |journal=Comptes rendus de l'Académie des Sciences |volume=157 |date=1913 |pages=325–327}} * {{Citation |last1=Frölicher |first1=Alfred |last2=Bucher |first2=Willi |title=Calculus in Vector Spaces without Norm |series=Lecture Notes in Mathematics |volume=30 |publisher=Springer |date=1966}} * {{Citation |last=Spivak |first=Michael |title=Calculus on Manifolds |publisher=W. A. Benjamin |date=1965}} [[ကဏ္ဍ:ကဲကုလပ်]] c7pcikv3us9cbdtst37sq6bo3i98fm4 0 270306 1049604 1041288 2026-08-21T00:15:20Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1049604 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder | name = ခီဆာခင် | image = <!-- Add image if available --> | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|2008|3|3|df=yes}} | birth_place = [[တောကျွဲအင်းရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]]၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး | title = Miss Tourism Myanmar 2023<br>Miss World Myanmar 2025 | nationalcompetition = | hair_color = <!-- Optional --> | eye_color = <!-- Optional --> | height = 178 cm | education = |native_name=ခီဆာခင်|competitions=Miss Tourism Myanmar 2023<br>(Winner)<br>Miss Tourism International 2023<br> (Unplaced)<br>(Best of Speak Out Award)<br>Miss World Myanmar 2025<br> (Winner)<br>Miss World 2025<br>(Unplaced)|agency=Radiance Event Production}} '''ခီဆာခင်''' ({{Lang-en|Khisa Khin}} ; ၃ မတ် ၂၀၀၈ မွေးဖွား) သည် မြန်မာ့မော်ဒယ်နှင့် အလှမယ်ဖြစ်သည်။ Miss Tourism Myanmar 2023 နှင့် [[မယ်မြန်မာ ကမ္ဘာ|Miss World Myanmar 2025]] သရဖူကို ရရှိခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြုအနေဖြင့် Miss World 2025 တွင် သွားရောက်ယှဉ်ပြိုင်‌ မည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=9 May 2025 |title=(၇၂) ကြိမ်မြောက် Miss World ပြိုင်ပွဲတွင် မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြုအဖြစ် အလှမယ် ခီဆာခင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်မည် |url=https://mrtv.gov.mm/en/news-301031 |access-date=25 May 2025 |website=[[Myanmar Radio and Television]] |archive-date=26 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250526005454/https://mrtv.gov.mm/en/news-301031 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=10 May 2025 |title=အလှမယ် ခီဆာခင်ဟာ၇၂ ကြိမ်မြောက် Miss World ပြိုင်ပွဲကြီးတွင် မြန်မာနိုင်ငံအတွက်အကောင်းဆုံး ကြိုးစားသွားမည်ဟုဆို |url=https://globalreporter.org/mm/news-details/cmahrpw4p01jla0e5fo87isbd?from_site=true&country_id=1&category_id=0&news_type=daily |access-date=25 May 2025 |website=globalrepoter.org |language=my}}</ref> == အလှမယ် == === Miss Tourism Myanmar 2023 === ခီဆာခင်သည် Miss Tourism Myanmar 2023 သရဖူကို ဆွတ်ခူးခဲ့သည်။ နိုင်ငံကိုယ်စားပြုအဖြစ် Miss Tourism International 2023 ပြိုင်ပွဲတွင် မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခွင့်ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=14 November 2023 |title=Miss Tourism International 2023 ပြိုင်ပွဲကြီးမှာ မြန်မာကိုယ်စားပြု အလှမယ် ခီဆာခင် National Costume ကို “မရှုံးသောဧကရီ” ဝတ်စုံနှင့် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်မည် |url=https://www.mtnewstoday.com/?p=42842 |access-date=25 May 2025 |website=Myanmar Transparency News |language=my}}</ref> === Miss Tourism international 2023 === ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့က မလေးရှားနိုင်ငံ Kota Kinabalu ရှိ Sabah International Convention Center (SICC) တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သည့် Miss Tourism International 2023 ပြိုင်ပွဲတွင် မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု အလှမယ်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ အဆိုပါပြိုင်ပွဲတွင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှ ပြိုင်ပွဲဝင် ၄၄ ဦး ပါဝင်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ထူးချွန်ထက်မြက်တဲ့ ဆက်သွယ်ရေးစွမ်းရည်အတွက် Best of Speak Out Award ကို ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web |title=Miss Tourism Myanmar competes in Miss Tourism International 2023 in Malaysia |url=https://www.gnlm.com.mm/miss-tourism-myanmar-competes-in-miss-tourism-international-2023-in-malaysia/ |website=Global New Light of Myanmar |access-date=25 May 2025}}</ref> အဆိုပါပြိုင်ပွဲတွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဒုတိယအကြိမ်မြောက် အနိုင်ရရှိမှုအဖြစ် ထိုင်းနိုင်ငံမှ Tia Li Taveepanichpan အား အဓိကဆုအား ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Thailand wins Miss Tourism International for second time |url=https://www.theborneopost.com/2023/11/26/thailand-wins-miss-tourism-international-for-second-time/ |website=The Borneo Post |access-date=25 May 2025}}</ref> === Miss World Myanmar 2025=== ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် Miss World Myanmar 2025 သရဖူကို ခီဆာခင်က ရရှိခဲ့ပြီး နိုင်ငံကိုယ်စားပြုအနေဖြင့် Miss World 2025 အလှမယ်ပြိုင်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်သည်။<ref>{{cite web |title=Khisa Khin wins Miss World Myanmar 2025 crown |url=https://www.gnlm.com.mm/khisa-khin-wins-miss-world-myanmar-2025-crown/ |website=Global New Light of Myanmar |access-date=25 May 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 May 2025 |title=အိန္ဒိယနိုင်ငံမှာ ကျင်းပမယ့် ၇၂ ကြိမ်မြောက် Miss World ပြိုင်ပွဲကြီးကို မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု အလှမယ် ခီဆာခင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ဖို့ မြန်မာနိုင်ငံက စတင်ထွက်ခွာ |url=https://www.mtnewstoday.com/?p=99879 |access-date=25 May 2025 |website=Myanmar Transparency News |language=my |archive-date=2 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250902004622/https://www.mtnewstoday.com/?p=99879 |url-status=dead }}</ref> === Miss World 2025 === အိန္ဒိယနိုင်ငံ Telangana တွင် ကျင်းပမည့် Miss World 2025 ပြိုင်ပွဲတွင် နိုင်ငံပေါင်း ၁၀၀ ကျော်မှ ပြိုင်ပွဲဝင်များနှင့်အတူ ယှဉ်ပြိုင်ရသည်။<ref>{{Cite web |date=15 May 2025 |title=မြန်မာ့အလှမယ်လေး ခီဆာခင်ဟာငလျင်ပရောဂျက်ယှဉ်ပြိုင်မှုကြောင့် Miss World ပိုင်ရှင်ကိုယ်တိုင်ချီးကျူးပြီး မြန်မာကိုလာလည်မယ်လို့ပြောခဲ့ |url=https://www.globalreporter.org/mm/news-details/cmaotqgr403cna0e5lee9w6sw?from_site=true&country_id=1&category_id=16&news_type=daily |access-date=25 May 2025 |website=globalrepoter.org |language=my}}</ref> အလှမယ်သည် အလှတရားသာမက ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် မောင်းနှင်သော ပရောဂျက်များနှင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများကိုလည်း အလေးပေးပါသည်။<ref>{{Cite web |date=9 May 2025 |title=Myanmar readies for 72nd Miss World stage in India |url=https://www.gnlm.com.mm/myanmar-readies-for-72nd-miss-world-stage-in-india/ |access-date=25 May 2025 |website=Global News Light Of Myanmar |language=en}}</ref> == ပရောဂျက် == ခီဆာခင် ၏ "Beauty with a Purpose" ခေါင်းစဉ်ဖြင့် Rebuilding Hope ပရောဂျက်သည် အကူအညီများနှင့် အသိပညာပေးခြင်းဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ငလျင်ဒဏ်ခံရပ်ရွာများကို ပံ့ပိုးပေးသည်။<ref>{{Cite web |date=22 May 2025 |title=ငလျင်နှင့် ပြည်တွင်းစစ်ကြောင့် သေဆုံးရတဲ့ မြန်မာကလေးငယ်များအတွက် Miss World အလှမယ် ထုတ်ဖော် |url=https://www.dvb.no/post/706371 |access-date=25 May 2025 |website=[[Democratic Voice of Burma]] |language=my}}</ref> “ကလေးတိုင်း ကျောင်းတက်ခွင့် ထိုက်တန်ပါတယ်” ဟု ပညာရေးအတွက် ထောက်ခံအားပေးပြီး ကျေးလက်ဒေသနှင့် အားနည်းသော ဒေသများတွင် သင်ကြားခွင့်ရရှိရေး မြှင့်တင်ရန် လုပ်ဆောင်နေသူဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=ကလေးသူငယ်တိုင်း ကျောင်းတက်ခွင့်ရသင့်တဲ့အကြောင်း မယ်ကမ္ဘာမြန်မာပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c0eqpwxpr13t?post=asset%3Ac0a3cc1d-dc41-4925-91f2-83c0a50a5f11#asset:c0a3cc1d-dc41-4925-91f2-83c0a50a5f11 |website=BBC Burmese |date=22 May 2025 |access-date=25 May 2025 |language=my}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{S-start}} {{S-ach}} {{S-bef | before = {{flagicon|Myanmar}} ယွန်းသိမ့်သိမ့်‌နွေး }} {{S-ttl | title = [[Miss World Myanmar]] | years = 2025 }} {{S-aft | after = လက်ရှိ }} {{S-end}} {{Myanmar-bio-stub}} [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၀၈ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အလှမယ်များ]] dyl47evp4t0vqyoilbeo05by0p9a0yv 0 280044 1049647 1049197 2026-08-21T11:17:22Z Salai Rungtoi 22844 /* ဩဂုတ် */ 1049647 wikitext text/x-wiki {{Events by month|၂၀၂၆|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}}{{Year nav|2026}} {{Year article header|2026}} == ဖြစ်ပွားဆဲ ဖြစ်ရပ်များ == * [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] * [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]] * [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]] * [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]သက်တမ်း * [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]သက်တမ်း == အဓိက ဖြစ်ရပ်များ == === ဇန်နဝါရီ === * [[၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ]]သည် [[ယူရို|ယူရိုငွေကြေး]]ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ယူရိုဇုန်၏ ၂၁ ခုမြောက် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite press release|title=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps|date=July 8, 2025|publisher=Council of the European Union|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/}}</ref> * [[၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[ကော်သူးလေတပ်မတော် (KTLA)]]က မြန်မာနိုင်ငံက ခွဲထွက်ပြီး ကော်သူးလေသမ္မတနိုင်ငံ တည်ထောင်လိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ကော်သူးလေနိုင်ငံသစ် ကြေညာ၊ သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်စောနယ်ဒါးမြ တာဝန်ယူ |url=https://burmese.dvb.no/post/740655 |access-date=8 Jan 2026 |website=DVB}}</ref> * [[၉ ဇန်နဝါရီ]] - မြန်မာနိုင်ငံနှင့် [[ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ]]တို့သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၉ ရက်မှစတင်၍ နှစ်နိုင်ငံအကြား သံအမတ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်ကြသည်။ ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ် သမ္မတနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ (၁၂၇) နိုင်ငံမြောက် သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင်သည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်နှင့် ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံတို့အကြား သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင် |url=https://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaanng-chiumaaliiyaaphkdrysmmttniungngnttiuakaa |url-status=live |access-date=၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |website=Myanmar Digital News}}</ref> * [[၁၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၂) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၁၀၀ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ကျင်းပပြီးစီး |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |access-date=2026-02-28 |language=en-US |archive-date=1 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201035017/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=■ ရွေးကောက်ပွဲအပိုင်း(၂)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များ၌ မဲပေးမှုများ ပြီးဆုံး၍ မဲရုံများစတင်ပိတ်သိမ်း |url=https://news-eleven.com/article/309049 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၄ ဇန်နဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-amiusaakaakyrennglunkhunrekeaangcii |access-date=2026-03-13 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref>               * [[၂၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၃) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၆၁ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်(တနဂ်​နွေ​နေ့)တွင် ကျင်းပမည့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲအပိုင်း(၃)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ် ၆၁ မြို့နယ် |url=https://news-eleven.com/article/309419 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၇ ဇန်နဝါရီ]] - ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းထွန်းနောင်]]အား စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မူလတာဝန်များသို့ ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]]ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်ထားသဖြင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကောင်မရှင်]]အဖွဲ့ဝင်သစ် ဖြစ်လာသည်။ <ref>{{Cite web|title=ပြည်ထဲ​ရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်း​နောင်အား စစ်ဘက်မူလတာဝန် ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေပြီး ၎င်း၏​နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဖုန်းမြတ်အား ခန့်အပ်|url=https://news-eleven.com/article/309488|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-06|language=my}}</ref> * [[၂၉ ဇန်နဝါရီ]] - ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ် အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ​ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​ကြောင်း အမိန့်များကို ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်ဆက်လက်ထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/76504 |access-date=2026-02-27 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​​ကြောင်းကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/309542 |access-date=2026-02-27 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> === ဖေဖော်ဝါရီ === * [[၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[ပြည်ထောင်စုအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]]ကို [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ * [[၇ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် [[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]] ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခြင်းအခမ်းအနားကို နေပြည်တော်ရှိ  MICC -1 ခန်းမတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ အကောင်းဆုံးရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဆုကို "''[[ပန်းမြိုင်လယ်မှ ဥယျာဉ်မှူး]]''"ဇာတ်ကားက ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုများ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ပွဲ ပြုလုပ် |url=https://news-eleven.com/article/309744 |access-date=2026-02-22 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ]] - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ သံရုံး ယာယီတာဝန်ခံကို မြန်မာနိုင်ငံကနေ ထွက်ခွာရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ * [[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြန်မာ့တော်ဝင်နဂါးတပ်တော်|ဗမာအမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]၏ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်နဂါး]]သည် မြန်မာ့တပ်မတော်ထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။ * [[၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]မှ ထွက်ခွာရန် ပြင်ဆင်နေသည့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်းလိုင်း]] ၏ ATR-72-600 အမျိုးအစား ခရီးသည်တင်လေယာဉ်ကို FPV Suicide Drone များဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လေယာဉ်၏ ခေါင်းပိုင်း၊ ကိုယ်ထည်အလယ်ပိုင်းနှင့် နောက်မီးပိုင်းတို့တွင် ဗုံးစထိမှန်၍ အနည်းငယ်ပျက်စီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ် တိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် လေယာဉ်ခရီးစဉ်များ ဖျက်သိမ်းထား |url=https://npnewsmm.com/news/699966621a20c677ac351113 |url-status=live |website=NP News}}</ref><ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-02-21 |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်မှာ ခရီးသည်တင်လေယာဉ် တိုက်ခိုက်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/02/21/mna-airline-rebel-drone-burma-junta/ |access-date=2026-02-22 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> * [[၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - တတိယအကြိမ်မြောက် လွှတ်တော်အသီးသီး၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လအတွင်း ကျင်းပသွားမည်ဖြစ်ရာ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]ကို (၁၆) ရက်နေ့၊ [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]ကို (၁၈) ရက်နေ့နှင့် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်လွှတ်တော်များကို (၂၀) ရက်နေ့တို့တွင် အသီးသီးစတင်ကျင်းပရန် ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80312 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80315 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80316 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ရန်ကုန်မြို့ရှိ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ [[ဖင်လန်နိုင်ငံ]]သံရုံးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၈) ရက်နေ့၌ ပိတ်သိမ်းမည်ဟု တရားဝင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=■ ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဖင်လန်နိုင်ငံသံရုံး ပိတ်သိမ်းမည် |url=https://news-eleven.com/article/310071 |access-date=2026-02-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80422|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-02-27|language=en}}</ref> * [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]နှင့် [[အစ္စရေးနိုင်ငံ|အစ္စရေး]]နိုင်ငံတို့သည် [[အီရန်နိုင်ငံ]]အတွင်း တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ နိုင်ငံတော်ခေါင်းဆောင်ကြီး အလီ ခါမေနီ အပါအဝင် အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီး အများအပြား သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |publisher=BBC News}}</ref> ယင်းကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အီရန်က ပင်လယ်ကွေ့ဒေသရှိ အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကို လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel attack Iran as Trump says ‘major combat operations’ under way – live |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/feb/28/israel-attacks-iran-as-blasts-heard-in-tehran-live-updates?page=with:block-69a2c4c98f08e575db5bd4de#block-69a2c4c98f08e575db5bd4de |access-date=28 February 2026 |publisher=The Guardian}}</ref> === မတ် === * [[၁ မတ်]] - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မင်းတုန်းမြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက် ရှစ်မိုင်ခန့်အကွာ ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ပြောင်းရွာဝန်းကျင်ကို လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ သေဆုံးသူ ၂၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=ခင်ရီရီဇော် |date=2026-03-02 |title=မင်းတုန်းမြို့အနောက်ဘက် ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ကုန်တင်ကားရပ်နားစခန်းကို ဗုံးကြဲ၊ ၂၅ ဦးသေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73008/ |access-date=2026-03-02 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=မင်းတုန်းမြို့နယ်၌ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကုန်သည်နှင့် ကားသမား ၂၅ ဦး သေဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/748482 |access-date=2026-03-02 |website=မကွေးတိုင်း၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ ပြောင်းကျေးရွာအနားရှိ ကုန်ကားတွေ ရပ်နားထားတဲ့ နေရာကို စစ်ကောင်စီတပ်က လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခဲ့တာကြောင့် ရခိုင်ကုန်သည်နဲ့ ကားသမား အပါအဝင် ၂၅ ယောက် သေဆုံးပြီး ပြင်းထန… |language=en}}</ref> * [[၂ မတ်]] - [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]သည် [[တောင်သူလယ်သမားနေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အမိန့်အမှတ် ၆/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ (၂၈၂၅) ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80494 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၇/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား/သူ (၁၀) ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80496 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀(ည) နှင့်  ၅၂(က) အရ ပြစ်မှုကျခံနေရသည့် ၇,၃၃၇ ဦး တို့အား လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80498 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊​ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် အဆိုပါ အဆိုပါပုဒ်မများအရ တရားစွဲဆိုခံထားရကာ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေသူ ၁၂,၄၈၇ ဦး နှင့် သက်ဆိုင်သည့် အမှုပေါင်း ၉,၅၃၂ မှုကို ပိတ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅ဝ(ည)၊ ၅၂(က) ဖြင့် ကြားနာစစ်ဆေးဆဲအမှုများကိုပိတ်သိမ်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80500 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၃ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသအတွင်း၌ စစ်ရေး ပဋိပက္ခများကြောင့်]] လောင်စာဆီတင်သွင်းသည့်သင်္ဘောများဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရာ ရေလမ်းကြောင်း တစ်လျှောက်တွင် အတားအဆီး၊ အဟန့်အတားပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၇ ရက်မှစတင်၍ ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ယာဉ်များ လစဉ် စုံရက်များတွင် စုံအက္ခရာနှင့် မ ရက်များတွင် မ အက္ခရာ နံပါတ်ပါယာဉ်များ ​မောင်းနှင်အသုံးပြုရန် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] သတင်းထုတ်ပြန်​ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80530 |access-date=2026-03-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၄ မတ်]] - ** သင်ကြားရေးဗီဇာ (Study Visa) ဖြင့် ဝင်ရောက်လာပြီး နိုင်ငံရေးခိုလှုံခွင့် လျှောက်ထားသူများ တိုးလာနေမှုကြောင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အပါအဝင် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ|အာဖဂန်နစ္စတန်]]၊ [[ဆူဒန်နိုင်ငံ|ဆူဒန်]] နှင့် [[ကင်မရွန်းနိုင်ငံ|ကင်မရွန်း]] စုစုပေါင်း နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံမှ လျှောက်ထားသူများအတွက် ဗီဇာ ထုတ်ပေးမှုကို ရပ်ဆိုင်းထားကြောင်း [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံအစိုးရ]] က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာအပါအဝင် နိုင်ငံလေးနိုင်ငံမှ ကျောင်းသားများကို ကျောင်းသားဗီဇာထုတ်ပေးမှု ရပ်ဆိုင်းလိုက်သည်ဟု ဗြိတိန်ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/310263 |access-date=2026-03-04 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]သည် [[စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့|စရဖ အရာရှိချုပ်]]အဖြစ်မှ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] အဖြစ်သို့ ရာထူးအဆင့် တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၀/၂၀၂၆)<ref>{{Cite web |title=နေပြည်တော်ကောင်စီဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80569 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> နှင့် [[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၂၆) တို့ကို အသစ်ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80571 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ပုလဲမြို့နယ်]]၊ မရိုးတုန်းကျေးရွာကို ပါရာမော်တာ နှစ်စီးဖြင့် ဗုံးကြဲခဲ့ရာ ကလေးငယ်တဦးအပါအဝင် ဒေသခံ ငါးဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-03-05 |title=စစ်ရေးပြင်းထန်နေသည့် ပုလဲမြို့နယ်တွင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ၇ ဦးသေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73154/ |access-date=2026-03-07 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |title=ပုလဲမြို့နယ်ကို စစ်တပ်က ဗုံးကြဲ၊ ပြည်သူ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၇ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749049 |access-date=2026-03-07 |website=စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ မရိုးတုံးရွာကို မတ် ၄ ရက် ည ၉ နာရီကျော်နဲ့ မတ် ၅ ရက် မနက် ၁၀ နာရီကျော်မှာ စစ်တပ်က စက်တပ်လေထီးနဲ့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် အရပ်သား ၄ ယောက် နေရာမှာတင် သေဆုံးခဲ့ပြီး … |language=en}}</ref> *[[၅ မတ်]] - [[ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်]]: ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ပထမပတ်မှစတင်၍ မိုဘိုင်းလက်ကိုင်ဖုန်းအသုံးပြုသူများသည် စံချိန်စံညွှန်းနှင့် ကိုက်ညီပြီး နိုင်ငံတော်သို့ သတ်မှတ်ထားသော အခွန်များ ပေးဆောင်ထားသည့် ဖုန်းများကို အသုံးပြုနိုင်စေရန်အတွက် ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) ကို စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း CEIR နှင့် EIR စနစ် စီမံကိန်းဦးစီးကော်မတီမှ သတင်းထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=မတ်လ ပထမပတ်မှစ၍ ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်းသက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်(CEIR) အား စတင်အသုံးပြုမည် |url=https://news-eleven.com/article/310289 |access-date=2026-03-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်မည့် အစီအစဉ်ကို ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80618 |access-date=2026-03-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၆ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ]]တွင် လတ်တလောဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့် တိုက်ခိုက်မှုများအတွက် မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် လွန်စွာစိုးရိမ်ပူပန်လျက်ရှိကြောင်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင်းဆိုင်ရာ သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80643 |access-date=2026-03-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၇ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80673 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ယစ်မျိုးခွန်|ယစ်မျိုး]]ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=ယစ်မျိုးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80674 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၄/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မျိုးစေ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=မျိုးစေ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80675 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၅/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြေဩဇာ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း<ref>{{Cite web |title=မြေဩဇာဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80676 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> အသီးသီး ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ * [[၈ မတ်]] ** - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၏ သား၊ [[မိုဂျ်တာဘာ ခါမေနီ|မိုဂျလ်တာဘာ ခါမေနီ]]ကို တတိယမြောက် [[အီရန်နိုင်ငံ]]၏ [[အီရန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်|အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်]] အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည်။ <ref>{{Cite web |title=အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်နေရာကို အယာတိုလာ ခါမေနီ၏သားဖြစ်သူ မိုဂျ်တာဘာအား ရွေးချယ် |url=https://news-eleven.com/article/310269 |access-date=2026-03-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** [[အမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒလက်ချောင်းဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု]] ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း (၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး (၃၂) ဦး ဒဏ်ရာရရှိပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်း အချို့လည်း သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=■အမ်းမြို့နယ် ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက် ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း(၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်းအချို့ သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်မှု သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310463 |access-date=2026-03-13 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=အမ်းမြို့နယ်က စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ၁၂၀ နီးပါးသေဆုံး၊ ၃၀ ကျော် ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749879 |access-date=2026-03-13 |website=ရခိုင်ပြည်နယ်၊ အမ်းမြို့နယ်၊ ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းတခုကို စစ်ကောင်စီက မတ် ၈ ရက်မှာ လေကြောင်းကနေ ၃ နာရီခွဲခန့်ကြာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် စစ်သုံ့ပန်းနဲ့ အရပ်သား အကျဉ်းသား ၁၁၆… |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=ထွန်းအောင် |first=ဖဒူ |date=2026-03-11 |title=အမ်းမြို့နယ်ဗုံးကြဲမှု အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်မှ သုံ့ပန်းအများစု သေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73267/ |access-date=2026-03-13 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> * [[၉ မတ်]] - ** ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း (၁) နှင့် (၂) အတွက် တင်သွင်းလာသည့် ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို စတင်ကြားနာစစ်ဆေးခဲ့ပြီး၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) က အမှုအမှတ် (၁/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဒေါက်တာကောင်းထက်ခိုင် (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးပေါင်ဇလန်း (ZNP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) က အမှုအမှတ် (၂/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဦးဝင်းကြူ (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးခိုင်ဦး (PP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း အသီးသီးစတင်စစ်ဆေးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၊ ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) နှင့် ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) တို့ဖြင့် စတင်ကြားနာစစ်ဆေး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80710 |access-date=2026-03-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** ပဲခူးတိုင်း၊ [[ညောင်လေးပင်ခရိုင်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[ရေတွင်းကုန်းကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်|ရေတွင်းကုန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုမှာ လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် အသက် ၆ နှစ်ကျော် ကလေးငယ်အပါအဝင် လူအယောက် ၃၀ နီးပါးသေဆုံးခဲ့ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU)က ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမှာ စစ်တပ်ဗုံးကြဲလို့ လူ ၂၅ ဦးခန့်သေဆုံး၊ ၅ ဦး အသတ်ခံရတယ်လို့ KNU ပြော - ၂၀၂၆ မတ်လ ၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgqgpqwww5xt |access-date=2026-03-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |first=လွတ်လပ်သော |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမြို့နယ်တွင် စစ်တပ် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် အရပ်သား ၃၀ သေဆုံး - လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ သတင်း - |url=https://burmese.monnews.org/2026/03/09/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-10 |website=လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |language=en-US}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[ပုလောမြို့နယ်]]၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နှင့် လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယောက် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ပုလောမြို့နယ်၌ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်နေရာကို စစ်တပ်ဗုံးကြဲ၊ ကလေးအပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး|url=https://burmese.dvb.no/post/749677|website=တနင်္သာရီတိုင်း ပုလောမြို့နယ်၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့အတွက် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နဲ့ လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယ…|access-date=2026-03-10|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ယင်းမာပင်ခရိုင်ထဲက NUG တပ်စခန်း ၂ ခု မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4gwek9gq7t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-10|access-date=2026-03-10|language=my}}</ref> * [[၁၀ မတ်]] - ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာလင်းအောင် အား ကျန်းမာရေးအရ အနာယူးခွင့်ပြုပြီး၊ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒေါက်တာစန္ဒာဦးအား အစားထိုး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80726|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80725|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၀/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ် ဦး[[နေစိုး]]အား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုလိုက်ပြီး၊<ref>{{Cite web |title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80727|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> အမိန့်အမှတ် ၁၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ဦးမြတ်စံဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်ခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web |title=ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80728|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီး ဦးကျော်သောင်းအောင် နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ် ဦးအောင်မော်တို့ကို အသီးသီး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80729 |access-date=2026-03-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** မန္တလေးတိုင်းအတွင်း တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ နောက်ဆုံးထိန်းချုပ်ထားသည့် [[တကောင်း|တကောင်းမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်မှစတင်ကာ တစ်လကျော်ကြာ အင်အားသုံးထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အလုံးစုံ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကျပြီး မန္တလေးတိုင်းတစ်ခုလုံးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ်|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73241/|website=Myanmar Now|date=2026-03-10|access-date=2026-03-12|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web|title=မန္တလေးတိုင်း NUG နောက်ဆုံးလက်ကျန် တကောင်းမြို့ကို စစ်ကော်မရှင်သိမ်းယူ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/03/11/myanmar-burma-conflict-tagaung-nug/|website=မြန်မာဌာန|date=2026-03-11|access-date=2026-03-12|language=my|first=R. F. A.|last=Burmese}}</ref><ref>{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်ကော်မရှင်ထုတ်ပြန်လာ|url=https://myaelattathan.com/news/22992/|website=Myaelatt Athan|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=MLAT}}</ref> * [[၁၁ မတ်]] - ** ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် [[တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ|တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ]]: ၂၀၂၅- ၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲသို့ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရန် စာရင်းပေးသွင်းထားသူ နှစ်သိန်းခြောက်သောင်းကျော်ရှိပြီး၊ မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့မှ စတင်ဖြေဆိုလျက်ရှိပြီး မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့အထိ ဖြေဆိုကြရမည်ဖြစ်ပြီး မတ် ၁၅ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့အား ပိတ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။​<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ် စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80766 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေးတက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲများ စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80772 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ်ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားကျောင်းသူပေါင်း နှစ်သိန်းခွဲကျော်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310445 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ငွေမည်းခဝါချခြင်း|ငွေကြေးခဝါချမှု]]တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ငွေကြေးခဝါချမှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ (ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၁၄)ကို ဤဥပဒေဖြင့် ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-12 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ငွေကြေးခဝါချမှုတို-က်ဖျ-က်ရေးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%86-%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA-%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%9D%E1%80%AB%E1%80%81%E1%80%BB/ |access-date=2026-03-12 |website=Popular |language=en-US}}</ref> ** [[ဒီမိုကရက်တစ် ကရင်အကျိုးပြုတပ်မတော်|ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော်]] (D.K.B.A) မှ အမှတ်(၁) စစ်ကွပ်ကဲရေးလက်အောက်ခံ အမှတ်(၉၁၅) တပ်ရင်းတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် အရာရှိ ၂ ဦးအား ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တွေထံ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုကြောင့် တပ်ဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ အပြီးအပိုင် ထုတ်ပယ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}</ref> ** စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံသစ်အဖြစ် စက်သုံးဆီ ပြတ်လပ်မှုနှင့် ဆီဆိုင်များတွင် အကြိမ်ကြိမ် တန်းစီဝယ်ယူမှုများကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် နေပြည်တော်၊ ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် တောင်ကြီးမြို့တို့ရှိ စက်သုံးဆီအရောင်းဆိုင်များတွင် တယ်လီဖုန်း Application အသုံးပြု၍ အလိုအလျောက် စိစစ်ရောင်းချသည့်စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့မှစတင်ကာ စမ်းသပ်အသုံးပြုမည်ဟု စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာနက ကြေညာထားသည်။<ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံ အသိပေးထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80768 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရန်ကုန်မြို့ရှိ စက်သုံးဆီဆိုင်များတွင် မော်တော်ယာဉ်များကို QR Code ဖြင့် စက်သုံးဆီ စမ်းသပ်ရောင်းချ |url=https://news-eleven.com/article/310451 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[သရက်ချောင်းမြို့နယ်]]၊ [[မင်းဒပ်ရွာ၊ သရက်ချောင်းမြို့နယ်|မင်းဒပ်ကျေးရွာ]]ရှိ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် အခြေချခဲ့သည့် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဝင်းဝတပ်စခန်းကို KNLA နှင့် PDF တော်လှန်ရေး ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=သရက်ချောင်းနှင့် ပလောက်မြို့ကြား တစ်ခုတည်းသော စစ်ကော်မရှင်စခန်းကို သိမ်းယူ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73294/|website=Myanmar Now|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=သူရအောင်}}</ref> * [[၁၃ မတ်]] - [[ရန်ကုန်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း|ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်း]]၏ ကစားသမားဖြစ်သူ [[မောင်မောင်လွင် (ဘောလုံးသမား)|မောင်မောင်လွင်]]သည် ပွဲကြည့်စင်ရှိ အမျိုးသမီးပရိသတ်တစ်ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက် ကျူးလွန်ခဲ့သည့်အတွက် ၎င်းအား ၆ လ ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ်နှင့် ဒဏ်ကြေးငွေ ကျပ်သိန်း ၃၀ ပေးဆောင်ရန် [[မြန်မာ နေရှင်နယ် လိဂ်|မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်]] (MNL) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ် ၁ ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက်ကျူးမှုဖြင့် မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ကစားခွင့်ပိတ်|url=https://burmese.dvb.no/post/750191|website=အမျိုးသမီး ပရိသတ်တယောက်အပေါ် ပွဲကြည့်စဉ်မှာ ကိုယ်ထိလက် ရောက်ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်းရဲ့ ကစားသမား မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ပွဲပယ်နဲ့ ဒဏ်ကြေး‌ ငွေ ကျပ် သိန်း ၃၀ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်လိုက်တယ်လို့ မြန်…|access-date=2026-03-13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ်ကို ကိုယ်ထိလက်ရောက်တွန်းထိုးခဲ့သည့် မောင်မောင်လွင်ကို ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ် ခြောက်လနှင့် ဒဏ်ငွေကျပ်သိန်း ၃၀ ချမှတ်|url=https://news-eleven.com/article/310472|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-13|language=my}}</ref> * [[၁၄ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၇/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အာကာသသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်]]ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=အာကာသသိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်ဥပဒေပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80825 |access-date=2026-03-15 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၁၅ မတ်]] ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၈/၂၀၂၆ ဖြင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ [[အခွန်အခ|အခွန်အကောက်]] ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်အကျိုးသက်ရောက်မည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ အခွန်အကောက်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80851 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၂၇၂၃၈ ဗိုလ်မှူးကြီး မင်းသူကျော် အစား ကြည်း ၃၂၈၃၅ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမိုးဝင်း ဖြင့်လည်းကောင်း၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့၊]] လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၃၀၁၀၇ ဗိုလ်မှူးကြီး ခန့်မွန်ဆွေ အစား ကြည်း ၃၀၃၃၉ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမင်းဦး ဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်သည်။ <ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးများ အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80839 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၁၆ မတ်]] **[[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|တတိယအကြိမ် ပြည့်သူလွှတ်တော်]]ကို ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပပြီး၊ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[ခင်ရီ]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦး[[မောင်မောင်အုန်း]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=■တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများ စတင်ကျင်းပ|url=https://news-eleven.com/article/310534|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-16|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ပြည်သူ့လွှတ်တော်စတင်ကျင်းပ၊ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးခင်ရီ ရေပန်းစားနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/ckg352l0jz6t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-16|access-date=2026-03-16|language=my}}</ref> ** ကွတ်ခိုင်မြို့ ထိန်းချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ကိုးကန့်တပ် (MNDAA) နှင့် တအာင်းတပ် (TNLA) တို့အကြား နှစ်ဖက်တင်းမာမှုများ နှစ်ရက်ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီးနောက် [[ကွတ်ခိုင်မြို့]]အား MNDAA က အပြီးအပိုင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-17 |title=ရှမ်းမြောက်အရေး MNDAA နဲ့ TNLA ခေါင်းဆောင်တွေ လောက်ကိုင်မှာ တွေ့ဆုံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvgk20p4k6pt |access-date=2026-03-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဖလံပင်ရွာမရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ဖလံပင်ကျေးရွာမှ]] စစ်တပ် စစ်ကြောင်းက ပစ်ခတ်ခဲ့တာကြောင့် ပြည်သူ ၃ ဦး သေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းဆီးခံထားရသည်။<ref>{{Cite web |last=ကျော်ကြီး |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းမှာ စစ်တပ်ကပစ်ခတ်လို့ ပြည်သူ ၃ ဦးသေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းခံရ |url=https://myaelattathan.com/news/23027/ |access-date=2026-03-19 |website=Myaelatt Athan |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=mmblogmaster |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းတွင် အကြမ်းဖက်စစ်တပ်စစ်ကြောင်းက ပြည်သူ ၃ ဦးကို သတ်ဖြတ်ကာ နေအိမ် ၁၆၀ ကျော်ကို မီးရှို့ |url=https://maun-mm.com/2026/03/17/nattalin-3/ |access-date=2026-03-19 |website=Maun |language=en-US}}</ref>ဖလံပင်ရွာက နေအိမ် ၁၅၀ လုံးနှင့် [[ရှားစီးဘို (အထက်စု)ရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ရှားစီးဘို]]ရွာက နေအိမ် ၁၅ လုံးတို့ကို မီးရှို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-19 |title=ရန်ကုန် - ပြည်လမ်းပေါ် က နတ်တလင်းမြို့စစ်ရေး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cvglee9j7xzo |access-date=2026-03-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၇ မတ်]] ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်|မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်]]ဆိုင်ရာဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်ဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/mnmaaniungngnkuulkmttchiungraaupde-ptttthaan |access-date=2026-03-18 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> ** "သမီးလှကျွန်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော" အား [[သမီးလှကျွန်းအဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်|သမီးလှကျွန်း အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်]] သို့ ဧရိယာတိုးချဲ့ပြင်ဆင်၍ အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင် သတ်မှတ်ခဲ့။ * [[၁၈ မတ်]] ** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပခဲ့ရာ ဦး[[အောင်လင်းဒွေး]]အား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဦး [[Jeng Phang နော်တောင်]]အား ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း အသီးသီး ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကာလုံအမှုဆောင်ချုပ် ဦးအောင်လင်းဒွေး အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ရွေးချယ်ခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clygyzg0396t |access-date=2026-03-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၂၀/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။​<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80929 |access-date=2026-03-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၁၉ မတ်]] - [[၂၀၂၆ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား အကျပ်အတည်း]]: လေယာဉ်ဆီအကန့်အသတ်ဖြစ်မှုကြောင့် ခရီးသည်တစ်ဦးကို ၁၀ ကီလိုသာ ထပ်တိုးသယ်ယူခွင့်ပြုမည်ဟု [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်းလိုင်း]] (MAI)နှင့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသာလေကြောင်းလိုင်း]] (MNA) တို့က အသီးသီးကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}</ref> * [[၂၀ မတ်]] - ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပသည်။ ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်နိုင်ရန်အတွက် သက်ဆိုင်ရာ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အလိုက် အစည်းအဝေးများကို မတ်လ ၂၃ ရက်တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်ပြီး၊ ဒုသမ္မတသုံးယောက်ကို မတ်လ ၂၅ ရက်မှာ စိစစ်မှာဖြစ်ပြီး မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့မှာ ရွေးချယ်တင်မြှောက်မှုပြုလုပ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=ဒုတိယသမ္မတလောင်းများအမည်စာရင်း မတ် ၃၀ ရက် တင်သွင်းမည်|url=https://burmese.dvb.no/post/261196|website=DVB Burmese|access-date=2026-03-20|language=en}}</ref> ** တတိယအကြိမ် [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်များ]] အသီးသီးကျင်းပပြီး၊ တိုင်းဒသေကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်အကြီးအကဲများကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။​ **[[၂၀၂၆ ကွတ်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲ]]: လောက်ကိုင်မြို့၌ [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) ပါဝင်သော တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုတစ်ရပ် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ သဘောတူညီချက်များအရ ကွတ်ခိုင်မြို့ကို MNDAA က ဆက်လက်ထိန်းချုပ်သွားမည်ဖြစ်ပြီး [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်မဟာမိတ်]]များအဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည်ရေး၊ နယ်မြေသတ်မှတ်မှု ထားရှိရေးနှင့် ဖမ်းဆီးထားသူများကို ပြန်လည်လွှတ်ပေးရေးတို့ ပါဝင်ကြောင်း TNLA ပြန်ကြားရေးတာဝန်ရှိသူ လွေးယေဦးက ပြောကြားခဲ့ရာ၊ MNDAA က ဖမ်းဆီးထားသည့် TNLA တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀၀ ခန့်အား ပြန်လည်လွှတ်ပေးရန် စီစဉ်သည်။<ref>{{Cite web|title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-21|access-date=2026-03-21|language=my}}</ref> **[[၂၀၂၆ ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် တိုက်ခိုက်ခံရမှု]]: ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးမြို့၌ ကျင်းပနေသည့် တတိယအကြိမ် ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (ဟားခါး)(CDF-Hakha)က ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> **စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကသာမြို့]]မှာ တိုက်လေယာဉ်နှင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် မဟာလေးထပ်ဘုန်းကြီးကျောင်းက သံဃာအပါအဝင် စစ်ဘေးရှောင်နှင့် ဒေသခံများ လူအယောက် ၅၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-22 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=KNG |date=2026-03-20 |title=ကသာမြို့လယ်ခေါင် ဗုံးကြဲခံရ၊ သေဆုံးဒဏ်ရာရသူတွေများနိုင်တယ်လို့ဆို |url=https://burmese.kachinnews.com/2026/03/20/am1-388/ |access-date=2026-03-22 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကသာမြို့တွင် စစ်ရှောင်များနေသည့်ဘုန်းကြီးကျောင်း ဗုံးကြဲခံရ၍ ၆၀ ထက်မနည်းသေဆုံး |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/69be6b725ec101b7a780ccc4 |access-date=2026-03-22 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=ludunwayoo |date=2026-03-21 |title=စစ်တပ်လွှတ်​တော်​ငါးရက်​မြောက်​နေ့မှာ ကသာမြို့ကစစ်ဘေးရှောင်​တွေခိုလှုံတဲ့ဘုန်းကြီးကျောင်းကို စစ်​ကောင်စီ ဗုံးကြဲ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2026/03/22/151892/ |access-date=2026-03-22 |website=LuduNwayOo |language=my-MM }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-03-21 |title=ကသာနဲ့ မြောင်မှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရပြီး သေဆုံးသူအများပြားနဲ့ ဒဏ်ရာရသူတွေရှိခဲ့ |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/03/21/%e1%80%80%e1%80%9e%e1%80%ac%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7-%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84/ |access-date=2026-03-22 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref> **၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ချင်းတော်လှန်ရေးနေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတရပ်လုံး အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းပါဝင်ကြရန် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]]က တိုက်တွန်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|title=ချင်းလူငယ်များ အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းရန် CNF တိုက်တွန်းနေ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73449/|website=Myanmar Now|date=2026-03-20|access-date=2026-03-22|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}</ref> * [[၂၂ မတ်]] - ** အရှေ့အလယ်ပိုင်း ပဋိပက္ခကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စက်သုံးဆီပြတ်လပ်မှုကို ကြိုတင်ကာကွယ်သည့်အနေဖြင့် အစိုးရရုံးများမှ ဝန်ထမ်းများသည် ရုံးသို့လာရောက်ခြင်းမပြုဘဲ မိမိတို့၏နေအိမ် သို့မဟုတ် အဆောင်များတွင်သာ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ရန် သတ်မှတ်လိုက်ကြောင်း အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၊ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်သည်။ ယင်းသို့ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်း (work from home) စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်မှစတင်၍ အပတ်စဉ် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တိုင်း ဆောင်ရွက်သွားရမည်ဖြစ်ပြီး ပုဂ္ဂလိကအလုပ်ဌာနများအနေဖြင့်လည်း အလားတူ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်းစနစ်ကို အတတ်နိုင်ဆုံး လိုက်နာဆောင်ရွက်သွားရန် ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=အပတ်စဉ်ဗုဒ္ဓဟူးနေ့အား အစိုးရရုံးဌာနများ၏ ရုံးလုပ်ငန်းများကို နေအိမ်မှသာဆောင်ရွက်ကြရန် သတ်မှတ်ကြေညာ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81059 |access-date=2026-03-23 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၂၃ မတ်]] - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာ ခံစားခဲ့ရသဖြင့် ၂ နာရီကြာ ခွဲစိတ်မှုအောင်မြင်ကြောင်း စစ်ကော်မရှင်က ထုတ်ပြန်။<ref>{{Cite web |title=သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81078 |access-date=2026-03-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၂၈ မတ်]] - ၂၀၂၅ မြန်မာနိုင်ငံငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁) နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကို နေပြည်တော်၌ ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ငလျင်ကြီးကြောင့် နေပြည်တော်အပါအဝင် တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ် (၁၀) ခု၌ သေဆုံးသူ ၃၈၁၈ ဦး၊ ပျောက်ဆုံးသူ ငါးဦး၊ ဒဏ်ရာရသူ ၅၁၀၄ ဦး၊ ဘေးသင့်အိမ်ထောင်စု ၁၆၂၅၆၃ စု၊ ဘေးသင့်လူဦးရေ ၄၂၄၀၆၃ ဦးနှင့် ယာယီရွှေ့ပြောင်း လူဦးရေ ၂၇၉၁၁၁ ဦးရှိခဲ့ကြောင်း၊ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအနေဖြင့် စုစုပေါင်း တန်ဖိုးကျပ် ၇၉၇၉ ဘီလီယံကျော်ရှိကြောင်း နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌက ပြောကြားသည်။ <ref>{{Cite web |title=မန္တလေးငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁)နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81220 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၃၀ မတ်]] - **[[၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ]] *** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး|ရဲဝင်ဦး]]သည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာပြီး၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]]သည် [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ် ၃၀ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ပြည်သူ့လွှတ်တော်က စစ်ခေါင်းဆောင်ကို ဒုသမ္မတ အမည်စာရင်းတင်သွင်း|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx290r3lvm0t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-30|access-date=2026-03-30|language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနား ကျင်းပပြုလုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81247 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် တင်သွင်းခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=ပြည်သူ့လွှတ်တော်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒေါက်တာ ကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်း အမည်စာရင်း တင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%80-%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}</ref>၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာတူးဂျာနှင့် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီကိုယ်စားပြု ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် [[နန်းနီနီအေး]] အား ရွေးချယ်တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်မှ ဒေါက်တာ တူးဂျာနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE-%E1%80%92%E1%80%B1/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}</ref> *** ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီက ဦး[[ဌေးငွေ]] အား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ ပြည်ထဲရေးနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ *** KIO ၊ KNU ၊ CNF ၊ KSIEC၊ CRPH နှင့် NUG တို့ပါဝင်သော [[ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ|ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။ * ၃၁ မတ် ** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်းအဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]]ကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြပြီး၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ကမူ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <br /> === ဧပြီ === * [[၂ ဧပြီ]] - ** ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် ကော့ကရိတ်-မြဝတီ အာရှလမ်းမကြီးကို တိုက်ပွဲများကြောင့် ပိတ်ထားရာမှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-02 |title=လကမ္ဘာဆီသွားမယ့် Artemis II ယာဉ် ကမ္ဘာပတ်လမ်းပေါ်ရောက်ပြီ - ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3ex5eq4nypt |access-date=2026-04-02 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-02 |title=မြဝတီ-ကော့ကရိတ် အာရှလမ်း ပြန်ဖွင့် - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%9d%e1%80%90%e1%80%ae-%e1%80%80%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%b7%e1%80%80%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90%e1%80%ba-%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%9b%e1%80%be%e1%80%9c%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8/ |access-date=2026-04-02 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကုန်သွယ်မှုပမာဏအများဆုံးစီးဆင်းရာ ဘားအံ-ကော့ကရိတ်-မြဝတီ (အာရှလမ်းပိုင်း) ပြန်လည်ဖွင့်လှစ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81336 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၅၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ|ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ]]ကိုပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81337 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> * [[၃ ဧပြီ]] ** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ပြီး၊ ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် ဦး[[ညိုစော]]၊ ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-03|access-date=2026-04-03|language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ငွေချေးသက်သေခံလက်မှတ်များ လဲလှယ်ရောင်းဝယ်ရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်အရ (၁-၁-၂၀၂၁) မှ (၃၁-၃-၂၀၂၅) ရက်နေ့အထိ ကာလအတွင်း ပို့ကုန်များ တင်ပို့ပြီးဖြစ်သော်လည်း ပို့ကုန်ရငွေ ပြန်လည်မဝင်ရောက်သေးသည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း (၂၈၇) ခုသည် နိုင်ငံခြားသုံးငွေ စီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းများနှင့် အမိန့်ကြော်ငြာစာများပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို လိုက်နာခြင်းမရှိသောကြောင့် အဆိုပါကုမ္ပဏီများနှင့် ၎င်းတို့၏ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်ပျက်စာရင်းသွင်းလိုက်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{Cite web|title=ပို့ကုန်ရငွေပြန်လည်ဝင်ရောက်ရန် ကျန်ရှိသည့်ကုမ္ပဏီ (၂၈၇) ခု၏ ကုမ္ပဏီနှင့်ကုမ္ပဏီ၏ ဒါရို-က်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်မည်းစာရင်း ထည့်သွင်းကြောင်း ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်|url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA-2/|website=Popular|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04|language=en-US|first=Popular|last=Journal}}</ref> * [[၄ ဧပြီ]] - ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက်မှစတင်၍ ရပ်နားထားခဲ့ရာမှ ဧပြီ ၄ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]၌ ခရီးသည်တင်လေကြောင်းလိုင်းများ စတင်၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲနေပြီဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်၌ လေကြောင်းလိုင်းများဆင်းသက်မှု ရက်ပေါင်း ၄၀ ကျော် ရပ်နားထားခဲ့ပြီး ယနေ့မှစ၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81429 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၆ ဧပြီ]] - ** ရိုဟင်ဂျာများအား လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟူသော စွဲဆိုချက်နှင့် အဆိုပါအခင်းအဖြစ်အပျက်ဖြစ်ပွားစဉ်က [[တပ်မတော်]]၏ ရာထူးအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]အပေါ် အရေးယူရန် တိုင်တန်းချက်ကို [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]တရားစီရင်ရေး အာဏာပိုင်များက တရားဝင် လက်ခံလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ယူကေအခြေစိုက် တာဝန်ခံမှုရှိစေရေး-မြန်မာ (MAP) အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်သူ ခရစ္စ ဂန်းနက်စ်က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** မကွေးတိုင်း၊ ဆောမြို့တွင် ပြီးခဲ့သောနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် သက်ငယ်မုဒိမ်းမှုနှင့် လူသတ်ကာ အလောင်းဖျောက်မှုကျူးလွန်သူအား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ ဆောမြို့နယ်တရားရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့က သေဒဏ်ချမှတ်လိုက်ကြောင်း မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလင်းထက်က ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":0" /> ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့တွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများအရ ခန့်အပ်မည့် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရာထူးများအတွက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြချက်များကို ဖတ်ကြားခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> *[[၇ ဧပြီ]] **တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးစတုတ္ထနေ့တွင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[သာဌေး]]အပါအဝင် တရားသူကြီး ၉ ဦးပါ ဖွဲ့စည်းမှုကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန်းစိုးအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးအား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ရန် လွှတ်တော်က သဘောတူသည်။ [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]] (အသစ်) ဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၉ ဦးကို အတည်ပြုသည်။ ဝန်ကြီးများနှင့် ကျန်တရားသူကြီးများ အမည်စာရင်းများကို ဖတ်ကြားတင်ပြခဲ့ပြီး ဧပြီ ၉ ရက် အစည်းအဝေးတွင် ကန့်ကွက်မှုများ လက်ခံမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> **[[၂၀၂၆ ပန်ဆန်း ပေါက်ကွဲမှု]] * [[၈ ဧပြီ]] ** အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရတ်ချီ (Abbas Araghchi) က အီရန်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့အကြား [[ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား]] ကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရန် အပါအဝင် နှစ်ပတ်ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီမှုကို အတည်ပြုပြောကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အီရန်အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်ကောင်စီ (Supreme National Security Council) က အတည်ပြုချက်ပေးထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Iran agrees to ceasefire, offers conditional Hormuz passage |url=https://shafaq.com/en/Middle-East/Iran-agrees-to-ceasefire-offers-conditional-Hormuz-passage |access-date=2026-04-09 |website=Shafaq News |language=en}}</ref> ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-08 |title=ပြည်သူကိုကိုယ်စားပြုရေး ဆောင်ရွက်ရန် ပြည်သူ့ |url=https://onenewstvchannel.com/politic/people-hluttaw/%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%b0%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%af%e1%80%9b%e1%80%b1/ |access-date=2026-04-09 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81524 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81525 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> * [[၉ ဧပြီ]] ** ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးများအဖြစ် ဦးသောင်းနိုင်၊ ဦးသိန်းကိုကို၊ ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့၊ ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး၊ ဒေါက်တာကိုကိုနိုင်၊ ဦးဝင်းမြင့်၊ ဒေါ်စိုးခက်ခက်၊ ဒေါ်သင်းသင်းချိုတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးရှစ်ဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု|url=https://news-eleven.com/article/311163|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-04-09|language=my}}</ref> ** [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးကျော်ဝင်းသိန်း၊ ဒုတိယရဲဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဝင်းဇော်မိုး၊ ဒေါက်တာထွန်းထွန်းဦး၊ ဦးလွန်းဘော်၊ ဦးကျော်စိုးညွန့်၊ ဦးတိုးရီ၊ ဦးတင်အောင်ဝင်း၊ ဦးမင်းဟန်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311162 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311161 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦး၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများအဖြစ် ဦးဇော်မြင့်နိုင်၊ ဦးသက်ထွန်းအောင်၊ ဒေါက်တာစန္ဒာဦးနှင့် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ်  ဒေါက်တာရီရီအး၊ ဦးတင်မြင့်၊ ဒေါက်တာလှညွန့်၊ ဒေါက်တာဇော်ဦး၊ ဒေါက်တာဖြူဖြူအိတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးနှင့် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311160 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့အား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311159 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[အောင်ဇော်သိန်း]]အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးဉာဏ်ထွန်း၊ ဦးမျိုးတင့်၊  ဦးကျော်ဆန်း၊ ဦးတူးမော်၊ ဒေါ်စုစုဝင်း၊ ဒေါ်ဥမ္မာအေး၊ ဦးတင့်ဝေ၊ ဒေါက်တာမာလာမော်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက တင်ပြထားသည့် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌဦးအောင်ဇော်သိန်း အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်အတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311158 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှု တစ်မျိုးဖြစ်သည့် [[ဧရာဝတီဘဏ်]] Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှု သုံးစွဲသူ အများအပြား ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=■ AYA Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှုများ ဖြစ်ပွား |url=https://news-eleven.com/article/311181 |access-date=2026-04-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၁၀ ဧပြီ]] ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ကြေညာချက်အမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ကြေညာချက်တွင် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ပုဂ္ဂိုလ်များအား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် ကတိသစ္စာပြုပြီး သည့်အချိန်မှစ၍ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၂၇ အရ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီက ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည့် ဥပဒေပြုရေး၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေး အာဏာများကို လွှဲပြောင်းပေးအပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ကြေညာချက်အမှတ် ၃ / ၂၀၂၆ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81654 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒုတိယသမ္မတများဖြစ်ကြသည့် ဦးညိုစော၊ ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့သည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြုပြီး ကတိသစ္စာပြုလွှာပေါ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-04-10 |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်သမ္မတသစ်နှင့် ဒု-သမ္မတများ ကတိသစ္စာပြု |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90-3/ |access-date=2026-04-10 |website=Popular |language=en-US}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်မည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** တော်လှန်ရေးကာလ ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး [[ကော်သူးလေအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]] (KCC) နဲ့ [[ကော်သူးလေအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (KGC) ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web |last=DVB TV News |date=2026-04-11 |title=ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို KNU ဖွဲ့စည်း- DVB News |url=https://www.youtube.com/watch?v=CZEAY59xewI |access-date=2026-04-12}}</ref><ref>{{Cite web |title=KNU က ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုပြီး ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဖွဲ့စည်း |url=https://bur.mizzima.com/2026/04/10/87297 |url-status=live |access-date=၁၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ |website=Mizzima}}</ref><br /> * [[၁၂ ဧပြီ|၁၂]] - မကွေးတိုင်း၊ [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]၊ ပန်းတိုင်းခြုံကျေးရွာအုပ်စု၊ မြောက်လူးကံရွာကို စစ်တပ်က မီးရှို့တဲ့အတွက် အိမ် ၄၀၀ ကျော်မီးလောင်ကျွမ်းပြာကျသွားကြောင်း ဒေသခံတွေကပြောသည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese|first=R. F. A.|date=2026-04-13|title=ပခုက္ကူလေဆိပ်နားက မြောက်လူးကံရွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/04/13/myauklukan-village-burnt-down/|access-date=2026-04-14|website=မြန်မာဌာန|language=my}}</ref> * ၁၃ ဧပြီ - [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]]ရှိ မြိုင်ကြီးငူ-မဲသဝေါဒေသအတွင်းတည်ရှိသော စစ်တပ်၏ ကြယ်ပြောင်ကုန်း တပ်စခန်းအား [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KNLA) နှင့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း မြေပြင်သတင်းရင်းမြစ်အချို့က အတည်ပြုပြောကြားသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-13 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မြန်မာလူထုနဲ့ အတူရှိနေကြောင်း အမေရိကန်နဲ့ ယူကေက သင်္ကြန်ဆုတောင်းပေးပို့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2dg3z017mt |access-date=2026-04-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၄ ဧပြီ]] - ချင်းပြည် (Chinland) ကောင်စီနှင့် [[ချင်းပြည်အစိုးရ]]အဖွဲ့၏ လက်အောက်ရှိ ချင်းပြည်ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ တည်ထောင်သည့် Chinland Jordan School of Medicine ဆေးတက္ကသိုလ်အား ချင်းပြည်နယ်၊ ချင်းလုံမြို့၌ ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၅ ရက် - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရမှု ရက်ပေါင်း ၁,၉၀၀ ရှိလာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mkk7p1j5jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-15|access-date=2026-04-15|language=my}}</ref> * ၁၆ ဧပြီ - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ၏ လွှမ်းမိုးမှုများကြောင့် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား ညီညွတ်ရေးတွင် အတားအဆီးများ ရှိနေသည်ဟု [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၏ ယာယီသမ္မတ [[ဒူဝါလရှီးလ]]က အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ ငါးနှစ်ပြည့် မိန့်ခွန်းတွင် ပြောကြားလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-16 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ညီညွတ်ရေးမှာ အတားအဆီးရှိနေတယ်လို့ NUG ၅ နှစ်ပြည့်မှာ ယာယီသမ္မတ ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2d1vrj7jmt |access-date=2026-04-16 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၇ ဧပြီ - ** နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၄၀/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ ၄,၃၃၅ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်လိုက်ပြီး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81788 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၄၁/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသူ/သား ၁၇၉ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု၍ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81789 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *** အဂတိလိုက်စားမှုဆိုင်ရာ ပုဒ်မများနှင့် ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၁၃၀ (က) တို့ဖြင့် စွဲဆိုတရားစွဲခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၉ နှစ်နှင့် ၆ လ ချမှတ်ကာ အကျဉ်းချခဲ့ရသည့် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]အား တောင်ငူအကျဉ်းထောင်မှ မိသားစုထံသို့ ပြန်လည်စေလွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် -ဒေါ်‌အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ပြောင်းရွှေ့မယ်လို့ သတင်းထွက်ပေါ် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c8r488z2lm3t |access-date=2026-04-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၈ ဧပြီ]] - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မင်းကွန်းဒေသရှိ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရလက်အောက်ခံ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့ (ပလဖ) မှ ဒုတိယတာဝန်ခံအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးတို့သည် စစ်ကောင်စီထံ လက်နက်စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-19 |title=ဧပြီ ၁၉ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - မင်းကွန်းတိုက်နယ် ပလဖ ဒုတာဝန်ခံအပါ ၁၅ ဦး စစ်တပ်ထံ လက်နက်ချ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cg543ry1ggdo |access-date=2026-04-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><br /> * [[၂၀ ဧပြီ|ဧပြီ ၂၀]] - ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ပြေးလမ်းပေါ်ထွက်ခွာနေချိန် ဘရိတ်စနစ်ချို့ယွင်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့းပြီး ရပ်နားထားသည့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာ့လေကြောင်း]] (MAI) ၏ Airbus A319 လေယာဉ် အမြီးပိုင်းကို ဝင်တိုက်မိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ဘရိတ်ချို့ယွင်းပြီး MAI Airbus A319 ကို ဝင်တိုက်မှုဖြစ် - New Day Myanmar|url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9b%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%86%e1%80%ad%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-mna-atr-72-%e1%80%98%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90/|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|language=en-US}}</ref> * [[၂၁ ဧပြီ]] - စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းဝင်း]] သည် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-21 |title=အေအေ ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင်နဲ့ ချင်း CPU ခေါင်းဆောင်တွေ ရခိုင်မှာတွေ့ဆုံ -၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်း တိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clyxrv7g29gt |access-date=2026-04-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၂၅ ဧပြီ - ချင်းညီနောင် (CB) အဖွဲ့က တစ်နှစ်ကျော်ကြာ သိမ်းပိုက်ထားရှိသည့် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့ပေါ်ရှိ နေရာအချို့ကို စစ်တပ်က ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ဧပြီ ၂၅ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - နေပြည်တော်မှာငလျင်လှုပ်|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn8d05qq6edo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-25|access-date=2026-04-25|language=my}}</ref> * ၂၇ ဧပြီ - အမျိုးသားစာပေဆုရှင် ဦး[[တင်ညွန့်]]နှင့် သားဖြစ်သူအပါအဝင် ၃ ဦးအား ဖမ်းဆီးခံထားရသည်။ * [[၃၀ ဧပြီ]] - ** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82285|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82287|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ အကျဉ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဉ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဉ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး|url=https://news-eleven.com/article/311564|access-date=2026-04-30|website=Eleven Media Group Co., Ltd|language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82283|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> *** [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]အား ကျန်ရှိနေသေးသည့် ပြစ်ဒဏ်များကို သတ်မှတ်ထားသည့် နေအိမ်တွင်သာ ဆက်လက်ကျခံစေရန် အကျဉ်းထောင်မှ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ပြောင်းရွှေ့၊ ဓားစာခံအဖြစ် ဖမ်းဆီးထားဆဲဟု ကိုထိန်လင်းပြော |url=https://burmese.dvb.no/post/542191 |access-date=2026-05-01 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref><br /> === မေ === * ၁ မေ - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်အနီး [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ ဟွာလ်းငိုးရမ်းဒေသ၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ ခေါ်ပွီချစ်ပ် (Khawpuichhip) ကျေးရွာကို စစ်လေတပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ၁၀ နှစ်အောက် ကလေး ငါးဦးနှင့် လူကြီး တဦး စုစုပေါင်း ခြောက်ဦး သေဆုံးပြီး၊ ကိုးဦး ဒဏ်ရာရရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု ၊ ကလေး ၅ ဦး အပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး |url=https://bur.mizzima.com/2026/05/01/89167 |url-status=live |access-date=3 May 2026 |website=Mizzima}}</ref> * ၄ - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]အား စစ်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများဖြင့် စွဲဆိုထားသည့် အမှုအတွက် [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ တရားရုံးသို့ တရားဝင် အမှုတင်သွင်းလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း တရားစွဲဆိုသည့် အဖွဲ့အစည်းများက မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင်မင်းအောင်လှိုင်ကို စစ်ရာဇဝတ်မှုဖြင့် တရားစွဲသည့်အမှု တီမောတရားရုံးသို့ တင်သွင်း |url=https://burmese.dvb.no/post/204215 |access-date=2026-05-04 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> * ၅ - တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှ စတင်ကာ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သော အင်းတော်မြို့၏ မြို့နယ်ခွဲဖြစ်သည့် [[မော်လူးမြို့]]ကို မြန်မာစစ်တပ်က မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-05 |title=၂၀၂၆ မေ ၅ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်မှာ လက်နက်ကိုင်တပ်တွေ မရှိရေး နေပြည်တော်နဲ့ ဒေလီဆွေးနွေး |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2p15nvdm6t |access-date=2026-05-05 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၆ မေ - မတ္တရာ၊ သပိတ်ကျင်း၊ တကောင်း၊ ထီးချိုင့်၊ ကသာ၊ အင်းတော်နှင့် မော်လူးတို့ကို စစ်တပ်က ပြီးခဲ့သည့် လများအတွင်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မန္တလေး-မတ္တရာ-သပိတ်ကျင်း-တကောင်း-ထီးချိုင့်-ကသာ-အင်းတော်-မော်လူး-နန့်စီးအောင်-မိုးညှင်း-မိုးကောင်း-မြစ်ကြီးနား လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်အား အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး၊ ဖွင့်လှစ်လိုက်ကြောင်း နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများမှ ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မေ၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား ကားလမ်းတစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်တပ်ကြေညာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3r2n458gw2t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-07|access-date=2026-05-07|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများ ယာယီစိုးမိုးထားသည့် နေရာများအား ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး မန္တလေး - မတ္တရာ - သပိတ်ကျင်း-တကောင်း- ထီးချိုင့် - ကသာ - အင်းတော် - မော်လူး - နန့်စီးအောင် - မိုးညှင်း - မိုးကောင်း - မြစ်ကြီးနား ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းအား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးနိုင်ခဲ့ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82465|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-07|language=en}}</ref> * [[၇ မေ]] - မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မိုးကုတ်မြို့နယ်|မိုးကုတ်]]ရတနာမြေမှ အလေးချိန် ၂,၂၀၀ ဂရမ် (၁၁,၀၀၀ ကရက်) အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ပတ္တမြားတစ်ပွင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် မိုးကုတ်ရတနာမြေမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိသည့် ထူးခြားလှပပြီး အရွယ်အစားကြီးမားသော ပတ္တမြားကြီးအား ကြည့်ရှု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82498 |access-date=2026-05-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * ၉ မေ - UFC 328 ၏ Co-Main Event ပွဲဖြစ်သည့် ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံရှစ်ပွဲတွင် လက်ရှိချန်ပီယံ မြန်မာ MMA ကစားသမား [[ဂျော့ရှုအာဗန်|ဂျိုရှူအာဗန်]]က ပြိုင်ဘက် ဂျပန်ကစားသမား တက်ဆူရို တိုင်ရာအား အလဲထိုးနည်းဖြင့် အနိုင်ရရှိကာ ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံခါးပတ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ဂျိုရှူအာဗန် တက်ဆူရိုတိုင်ရာကို ငါးချီမြောက်တွင် အနိုင်ရပြီး ဖလိုင်းဝိတ်ချန်ပီယံကာကွယ် |url=https://news-eleven.com/article/311821 |access-date=2026-05-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * ၁၁ မေ - ဦးရဲသွင်ဟိန်း၏ [[မြေလတ်အသံ]](Myaelatt Athan)၊ ဦးဝင်းဇော်နိုင်၏ Red News Agency နှင့် ဦးဇင်မင်းထက်၏ Asia Citizens (အာရှနိုင်ငံသားများ) သတင်းအေဂျင်စီ ၃ ခုကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့မှစ၍ ပိတ်သိမ်းလိုက်ကြောင်း ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web|title=သတင်းအေဂျင်စီလုပ်ငန်း ပိတ်သိမ်းကြောင်း အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82656|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=သတင်းဌာန ၃ ခုကို စစ်အာဏာရှင်က ထပ်မံပိတ်သိမ်း|url=https://burmese.dvb.no/post/566989|website=DVB Burmese|access-date=2026-05-12|language=en}}</ref> * ၁၄ မေ - အမေရိကန်သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်|ဒေါ်နယ်ထရမ့်]] (Donald Trump) သည် တရုတ်ခေါင်းဆောင် [[ရှီကျင့်ဖျင်]] (Xi Jinping) နှင့် တွေ့ဆုံရန်အတွက် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိလာသည်။<ref>{{Cite web |title=■ အမေရိကန်သမ္မတထရန့်နှင့် တရုတ်သမ္မတရှီတို့ တွေ့ဆုံ |url=https://news-eleven.com/article/311904 |access-date=2026-05-14 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * ၁၈ မေ - [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး|ရန်ကုန်တိုင်း]]၊ [[ကျောက်တန်းမြို့]]အနီး မြန်မာ့ကမ်းရိုးတန်းကို ဗဟိုပြုပြီး မနက် ၈ နာရီ ၃၅ မိနစ်ဝန်းကျင်က အင်အားရစ်ချ်တာစကေး ၅ ဒသမ ၂ အဆင့်ရှိတဲ့ အင်အားအတော်အသင့်ပြင်းထန်တဲ့ မြေငလျင်တခု လှုပ်ခတ်သွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ကျောက်တန်းမြို့အနီး ဗဟိုပြုပြီး အင်အား ၅ ဒသမ ၃ ရှိ ငလျင်လှုပ် |url=https://burmese.dvb.no/post/359449 |access-date=2026-05-18 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]ရှိ မုံရွာ-ရေဦး အဝေးပြေးလမ်းမကြီးဘေးတွင် တည်ရှိသော [[စိုင်ပြင်မြို့]]ကို "Operation OTT" စစ်ဆင်ရေးအဖြစ် တိုက်ခိုက်သိမ်းယူခဲ့ကြောင်း [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF)၊ အမှတ် (၁) ရွှေဘိုခရိုင် စစ်ဌာနက သတင်းထုတ်ပြန်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေ ၁၉ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - လွတ်လပ်ရေးနှစ် ၂၅၀ ပြည့် အိမ်ဖြူတော် UFC ပွဲမှာ မြန်မာဖိုက်တာ ဗန် ပါဝင်|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgrp1972qent|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-19|access-date=2026-05-19|language=my}}</ref> *၁၉ မေ - ၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်တွင် KNU၊ KNLA နှင့် PDF တို့က သိမ်းပိုက်ထားသည့် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊]] [[မြိတ်ခရိုင်]]၊ [[တနင်္သာရီမြို့နယ်]]၊ [[မောတောင်မြို့]]ကို စစ်အုပ်စုက ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်မှစတင်သည့် စစ်ကြောင်းဖြင့် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက KNU၊ KNLA နှင့် PDF အမည်ခံ ကိုယ်ကျိုးရှာအကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူ ပူးပေါင်းအဖွဲ့များ ယာယီစိုးမိုးထားသော မောတောင်မြို့အား အလုံးစုံပြန်လည်သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82973 |access-date=2026-05-20 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *မေ ၂၆ - [[၂၀၂၆ ကျောင်းသားတော်လှန်ရေးတပ်တော် အဖွဲ့ဝင်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု]] *၂၈ မေ - ကိုးလကြာ ပိတ်ထားခဲ့သော [[ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်]] ကုန်သွယ်ရေးတွင် အရေးပါသည့် မြဝတီ-မဲဆောက် [[မြန်မာ - ထိုင်း အမှတ် (၁) ချစ်ကြည်ရေးတံတား|အမှတ် ၂ ချစ်ကြည်ရေးတံတား]]အား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်လိုက်ပြီဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-05-28 |title=၂၀၂၆ခုနှစ် မေ ၂၈-ဘန်ကောက်မှာ ကလေးငယ်တွေကို ညှဉ်းပန်းပြီး ပန်းရောင်းခိုင်းတဲ့မြန်မာ ၃ ဦးကို ရဲဖမ်း |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4pw09y4yvt |access-date=2026-05-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *၂၀၂၅ ခုနှစ်  အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် ရွေးကောက်ပွဲကုန်ကျစရိတ်စာရင်းအား သတ်မှတ်ရက်အတွင်း တင်သွင်းခြင်းမရှိသည့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ကြေညာချက်အမှတ် (၄၇/၂၀၂၆)ဖြင့် ၂ဝ၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၃ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်ထားကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် UEC ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/312227 |access-date=2026-05-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> *၃၀ မေ - သမ္မတဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]သို့ တရားဝင်ချစ်ကြည်ရေး ခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/6a1a7327acbcdc59760091ee |access-date=2026-05-30 |website=www.npnewsmm.com}}</ref> *[[၃၁ မေ]] - [[၂၀၂၆ နမ့်ခမ်း ပေါက်ကွဲမှု]] === ဇွန် === *၆ ဇွန် - မြန်မာနှင့် ရုရှားတို့သည် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်း]]၊ [[ထားဝယ်မြို့]]ရှိ ရေနက်ဆိပ်ကမ်းစီမံကိန်းအတွက် ၆၆၀ မဂ္ဂါဝပ် [[ကျောက်မီးသွေး]]သုံး [[ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ]] တည်ဆောက်ရေး နားလည်မှုစာချွန်လွှာကို [[စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့]]၌ ကျင်းပသည့် စီးပွားရေးဖိုရမ်အတွင်း လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-06-10 |title=၂၀၂၆ ဇွန်လ ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - တရားမဝင် ရွှေတူးဖော်မှုတွေ နှိမ်နင်းမယ်လို့ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/czx5r48ynzgt |access-date=2026-06-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *၁၁ ဇွန် - ၁၉ ဇူလိုင် - [[၂၀၂၆ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]] *၁၅ ဇွန် - သမ္မတ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]] သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]သို့ နိုင်ငံတော်အဆင့် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့ပြီး၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦး​ဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်နိုင်ငံ ​​​​ပေကျင်းမြို့သို့​ရောက်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/312702 |access-date=2026-06-15 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> *၂၁ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]၏ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးအဖြစ် ဗိုလ်မှူးကြီး သိန်းဇော်မြင့် အစား ဗိုလ်မှူးကြီး ရန်ကြီးအောင် အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84248 |access-date=2026-06-22 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၅ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ဒေါ်[[အေးအေးသန်း]]ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84447 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး အဖြစ် ဒေါ်ထွေးထွေးအား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84450 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> === ဇူလိုင် === * ၁၂ ဇူလိုင် - [[ဘန်ကောက်ဆွေးနွေးပွဲ (၂၀၂၆)]]: မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းနှင့် ပတ်သက်၍ အာဆီယံ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ၊ အဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦး[[တင်မောင်ဆွေ]] တို့အကြား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့၌ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-13 |title=ဘန်ကောက်က ဘီယာဘားဆိုင် မီးလောင်မှု သေဆုံးသူ ၂၈ ဦးအထိရှိ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cy8w6vlglp5t |access-date=2026-07-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၅ ဇူလိုင် - သံအမတ်ကြီး ဦး[[မင်းသိမ်း]]အား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးမင်းသိမ်းအား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/85218 |access-date=2026-07-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * [[၁၆ ဇူလိုင်]]- [[ထန်တလန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] - တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက [[ထန်တလန်မြို့]]နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား အပြည့်အဝ ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက ထန်တလန်မြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက် |url=http://www.moi.gov.mm/news/85333 |access-date=2026-07-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၁၉ ဇူလိုင် - [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းတပ်]] (TNLA) ၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၁) တားဂျုတ်ဂျား ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့် ဦးဆောင်သည့် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုကော်မတီ (NSPNC) အဖွဲ့နှင့် နေပြည်တော်၌ တွေ့ဆုံခဲ့ရာ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ ရက် (၁၀၀) ငြိမ်းချမ်းရေးအစီအစဉ်တွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအပါအဝင် အချက် (၆) ချက်ပါဝင်သည့် ဆွေးနွေးချက်များကို နေပြည်တော်နှင့် TNLA တို့က လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-20 |title=အင်ဒီဘာနမ် ယူကေဝန်ကြီးချုပ်သစ်ဖြစ်လာ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၂၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cjej0nw0wl1t |access-date=2026-07-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၃၀ ဇူလိုင် - ** တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ၂၃ ရက်မြောက်နေ့ ရပ်နားပြီး၊​ တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးစီးသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86030 |access-date=2026-07-31 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ၃၂ ရက်မြောက်နေ့ကို ရပ်နားပြီး၊ တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးစီးသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86029 |access-date=2026-07-31 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၃၁ ဇူလိုင် - အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/86064 |access-date=2026-08-02 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> === ဩဂုတ် === * ၃ ဩဂုတ် - ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]]ကို [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီ ကော်မတီ|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ]] (ICRC) မှ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ Mr. Arnaude de Baqque က လာရောက် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ (ICRC) မှ မြန်မာ နိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ လာရောက် တွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86157 |access-date=2026-08-03 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၆ ဩဂုတ် - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်အဖြစ် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-08-06 |title=၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကြို့ပင်ကောက်မှာ စစ်တပ်လေကြောင်းဗုံးကြဲလို့ ၆ ဦး ဒဏ်ရာရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw20jkkz3y81t |access-date=2026-08-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၃ ဩဂုတ် - ကချင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်သူရ အစား ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရန်နောင် အားခန့်အပ်တာဝန်ပေးသည်။<ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86631 |access-date=2026-08-14 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** [[အာရက္ခတပ်တော်]] ထိန်းချုပ်ထားသော [[ဂွမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ [[ကျိန္တလီမြို့|ကျိန္တိလီမြို့]]ပေါ်သို့ စစ်တပ်က ဂျက်ဖိုက်တာဖြင့် ဗုံး ၂ လုံး ကြဲချခဲ့ရာ အရပ်သား ၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-14 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၁၄ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်- ကျောက်တော်၊ သံတွဲနဲ့ ဂွ ကို လေကြောင်းကနေဗုံးကြဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cr4gxy75ljg2t |access-date=2026-08-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၇ ဩဂုတ် ** - မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာသည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာ |url=http://www.moi.gov.mm/news/86799 |access-date=2026-08-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]]၊ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ [[ခိုင်ခိုင်စိုး]] ကို [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး]]၊ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-17 |title=ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး အား သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်� |url=https://onenewstvchannel.com/politic/government/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%ac-%e1%80%81%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%81%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8-%e1%80%a1/ |access-date=2026-08-18 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}</ref> ** လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန၏ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ဦးရဲထွန်းဦး အား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86828 |access-date=2026-08-18 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> * ၂၁ ဩဂုတ် - [[တပ်မတော် (လေ)|စစ်တပ်]]က [[မြောင်မြို့နယ်]]ရှိ [[ဆွဲလွဲအိုရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်|ဆွဲလွဲအိုရွာ]]အား လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဇေဋ္ဌဝါဒီဘုန်းကြီးကျောင်း၌ တရားစခန်းဝင်နေသော သက်ကြီးရွယ်အို ၁၄ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း မြေပြင်အခြေအနေသိရှိသူတစ်ဦးက ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-08-21 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်-ဦးမင်းအောင်လှိုင်နဲ့ လူကာရှန်ကို အလွတ်သဘောတွေ့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c6n0nl5v7r8qt |access-date=2026-08-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ကွယ်လွန်သူများ == * <!--Do not add people without Wikipedia articles to this list Do not trust "this year in history" websites for accurate date information Do not link multiple occurrences of the same year, just link the first occurrence. No red links, please.-->[[၂၆ ဇန်နဝါရီ]] - [[မြင့်ထွေး]]၊ [[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာနဝန်ကြီးဟောင်း]] ([[၁၉၄၈]] ဖွား) * [[၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[စိန်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ|စိန်ဝင်း]]၊ နိုင်ငံရေးသမားနှင့် [[ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ|ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] ([[၁၉၄၄]] မွေးဖွား) * [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၊ အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတဟောင်းနှင့် နိုင်ငံ့အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင် ([[၁၉၃၉]] မွေးဖွား) * [[၂ ဇွန်]] - [[မင်းထင်ကိုကိုကြီး]]၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာနှင့် ကဗျာဆရာ (၁၉၆၁ ဝန်းကျင်မွေးဖွား) * [[၁၁ ဇွန်]] - [[ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ]]၊ ထိုင်းတော်ဝင်မင်းသမီး ([[၁၉၇၈]] မွေးဖွား) * [[၁၈ ဇွန်]] - [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)|တင်မောင်မြင့်]]၊ [[အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]]ရ ဆရာကြီး (၁၉၃၆ မွေးဖွား) == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] lkwvhhirmb9mlfi2ati7rwknf660iv7 0 280639 1049605 1038728 2026-08-21T01:03:00Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1049605 wikitext text/x-wiki [[ဖိုင်:James Peace at home in Wiesbaden.jpg|thumb|388x388px|ဗိစ်ဘာဒင်မြို့ရှိ ဂျိမ်းစ် ပိစ်]] '''ခန်းနစ်သ် ဂျိမ်းစ် ပိစ်''' ([[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: Kenneth James Peace) ကို ၁၉၆၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ပေးစ်လီမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူသည် စကော့တ်လူမျိုး တေးရေးဆရာ၊ တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲစန္ဒယားဆရာနှင့် အမြင်အာရုံဆိုင်ရာ အနုပညာရှင် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ == ကိုယ်ရေးရာဇဝင် == '''ဂျိမ်းစ် ပိစ်'''ကို ၁၉၆၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက်နေ့တွင် [[စကော့တလန်နိုင်ငံ|စကော့တလန်]]နိုင်ငံ ပေးစ်လီမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူသည် သူ၏ငယ်စဉ်ကလေးဘဝ အချိန်အများစုကို စကော့တလန်အနောက်ပိုင်းရှိ ပင်လယ်ကမ်းခြေအပန်းဖြေမြို့ဖြစ်သော ဟယ်လင်စ်ဘာ့ဂ်တွင် ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20110527164145/http://www.wiesbadener-tagblatt.de/region/wiesbaden/meldungen/10206548.htm Birgitta Lamparth။ "Keine ‘stacheligen’ Klänge"၊ Wiesbadener Tagblatt၊ ဂျာမန်သတင်းစာ။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်။]</ref><ref name=":1">Julia Anderton။ "Tango wie eine süß-saure Geschichte"။ Wiesbadener Kurier၊ ဂျာမန်သတင်းစာ)။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၄ ရက်။</ref><ref name=":2">{{Cite web |url=https://hojaderutadigital.mx/una-entrevista-al-compositor-james-peace/ |title=Soledad Carrizo-Araya။ "Una entrevista al compositor James Peace"။ Hoja de Ruta Digital၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ။ |access-date=21 January 2026 |archive-date=23 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523121450/https://hojaderutadigital.mx/una-entrevista-al-compositor-james-peace/ |url-status=dead }}</ref> သူ့မိသားစုတွင် အနုပညာရှင်များစွာရှိပြီး (ဥပမာ - ဂျွန် မက်ဂီး) ၂၀ ရာစုပထမပိုင်းက နာမည်ကျော် အကဂီတရေးစပ်သူတစ်ဦးဖြစ်သော ဖီးလစ်စ် ဘန်းစ်နှင့်လည်း သူသည် ဆွေမျိုးတော်စပ်သည်။<ref name=":0" /><ref name=":3">Sabine Klein။ "Meine Musik ist wie ich - sehr romantisch"။ Frankfurter Rundschau၊ ဂျာမန်သတင်းစ)။ ၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ ထုတ်ဝေမှုအမှတ် ၂၅၄၊ စာမျက်နှာ ၂။</ref> သူသည် အသက် ၈ နှစ်အရွယ်ကပင် စန္ဒယားသင်ခန်းစာများကို စတင်သင်ယူခဲ့ကာ သူ၏ ပထမဆုံးအကြိမ် [[အ]]များပြည်သူရှေ့ဖျော်ဖြေမှုမှာ အသက် ၁၄ နှစ်တွင် ဖြစ်ပြီး စကော့တ် ဂျော့ပ်လင်၏ဂီတကို တီးခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref name=":2" /> ၁၆ နှစ်တွင် သူသည် တော်ဝင်စကော့တလန်ဂီတနှင့်ဇာတ်သဘင်ကျောင်း (ယခုအခါ စကော့တလန်တော်ဝင်ဂီတကျောင်းဟုခေါ်) သို့ အသက်အငယ်ဆုံးအချိန်ပြည့်ကျောင်းသားအဖြစ် တက်ရောက်ခွင့်ရခဲ့သည်။<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":4">G. Müller။ "Die Seele des Klaviers tanzt Tango"။ Kulturspiegel Wetterau၊ ဂျာမန်မဂ္ဂဇင်း။ ၂၀၀၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၇ ရက်၊ စာမျက်နှာ ၅။</ref> ၁၉၈၃ တွင် သူသည် ဂလပ်စ်ဂိုတက္ကသိုလ်မှ စန္ဒယားသင်ကြားရေးဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ နောက်နှစ်တွင် သူသည် မင်ဒယ်လ်ဆွန်၏ စန္ဒယားဖျော်ဖြေပွဲ အမှတ် (၁) ကို အာရ်အက်စ်အမ်အေဒီသံစုံတီးဝိုင်းနှင့်အတူ တီးခတ်ခဲ့၍ ဂီတဖျော်ဖြေမှုဒီပလိုမာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။<ref name=":3" /><ref name=":4" /> တရားဝင်ကျောင်းတက်ရောက်မှုကိုရပ်နားခဲ့ပြီးနောက် သူသည် စန္ဒယားဆရာတစ်ယောက်အဖြစ် တောင်းဆိုမှုအများအပြားခံခဲ့ရပြီး အက်ဒင်ဗာရာမြို့တွင် ၁၉၈၈ မှ ၁၉၉၁ ခုနှစ်အထိ နေထိုင်ခဲ့သည်။<ref name=":0" /><ref name=":1" /> [[ဖိုင်:James Peace - Idylls Op.4b.webm|center|thumb|349x349px|James Peace - Idylls Op.4b]] ဂျိမ်းစ် ပိစ်သည် [[ဂျာမနီနိုင်ငံ|ဂျာမနီ]]နိုင်ငံ ဘာ့ဒ်နောင်းဟိုင်တွင် ၁၉၉၁ မှ ၂၀၀၉ ခုနှစ်အထိ အခြေချနေထိုင်ခဲ့သည်။<ref>Manfred Merz။ "Virtuose, gefühlsbetonte Welt der Romantik"၊ Wetterauer Zeitung၊ ဂျာမန်သတင်းစာ၊ ၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်၊ စာမျက်နှာ ၁၉။</ref><ref>"James Peace"။ The Tango Times၊ နယူးယောက်က မဂ္ဂဇင်။ ထုတ်ဝေမှုအမှတ် - ၂၀၀၂/၂၀၀၃ - ၃၉၊ စာမျက်နှာ ၁-၅။</ref> သူသည် ၁၉၉၈ မှစတင်၍ တန်ဂိုအကကို သုတေသနပြုလေ့လာခဲ့ပြီး တန်ဂိုအက၏လှုံ့ဆော်မှုကိုအခြေခံသော သူ၏ကိုယ်ပိုင်စန္ဒယားသံစဉ်များ ပါဝင်သည့် ''Tango escocés'' (စကော့တလန်တန်ဂို) ဟုခေါ်သော စီဒီခွေကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် သူသည် ဗစ်တိုးရီးယားဂီတကောလိပ်၏ ဂုဏ်ထူးဆောင်အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=":3" /><ref name=":5">[https://search.nls.uk/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLS_ALMA21615957400004341&context=L&vid=44NLS_VU1&lang=en_US&search_scope=SCOPE1&adaptor=Local%20Search%20Engine&query=any,contains,Tango%20escoc%C3%A9s&mode=basic National Library of Scotland။ ''Tango escocés'']</ref><ref name=":6">{{Cite web |url=https://pad.philharmoniedeparis.fr/pad/doc/ALOES/0795887/tango-escoces-scottish-tango-k-james-peace-comp-piano |title=Philharmonie de Paris။ ''Tango escocés'' |access-date=21 January 2026 |archive-date=28 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250928140339/https://pad.philharmoniedeparis.fr/pad/doc/ALOES/0795887/tango-escoces-scottish-tango-k-james-peace-comp-piano |url-status=dead }}</ref><ref name=":7">[https://www.muziekweb.nl/Link/KHX3103/Tango-escoc%C3%A9s de bibliotheek။ ''Tango escocés'']</ref><ref name=":8">"James Peace"။ La Cadena၊ ဟော်လန်မဂ္ဂဇင်း။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ၊ စာမျက်နှာ ၂၆။</ref> ထိုနှစ်တွင်ပင် သူသည် စက်တင်ဘာနှင့် အောက်တိုဘာလများတွင် ဂျာမနီမြောက်ပိုင်း တစ်ကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲခရီးစဉ်များကို ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး နိုဝင်ဘာလတွင် ကမ္ဘာ့အရှေ့ဖျားဒေသသို့ သွားရောက်ခဲ့ကာ [[ဟောင်ကောင်]]တွင် သူ၏ ''Tango XVII'' ကို ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ဖျော်ဖြေတီးခတ်ခဲ့သည်။<ref name=":5" /><ref name=":6" /><ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref>''TangoTang''၊ ဟောင်ကောင် (香港)။ သတင်းလွှာ၊ ၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၈ ရက်။</ref><ref>[https://www.scmp.com/article/393890/james-peace "James Peace"။ 南華早報၊ ဟောင်ကောင်သတင်းစာ။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်။]</ref> နောက်နှစ်များတွင် သူ၏တေးဂီတဖျော်ဖြေမှုများကို [[ဥရောပ]]တွင် အဓိက ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သူ၏ ကိုယ်ပိုင်တန်ဂိုဂီတသံစဉ်များကို အောက်ပါမြို့များတွင် ဖျော်ဖြေခဲ့သည် - အမ်စတာဒမ်၊ အေသင်၊<ref>ဖျော်ဖြေပွဲ လက်ကမ်းစာစောင် ''{Για σένα Αγγελική}''။ အေသင်မြို့၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၇ ရက်။</ref> ဘာလင်၊<ref>Tangodanza၊ ဂျာမန်မဂ္ဂဇင်း။ ထုတ်ဝေမှုအမှတ် ၁/၂၀၀၂ - ၉။</ref> ဘရပ်ဆဲလ်၊ ဟယ်လ်ဆင်ကီ၊<ref>ဖျော်ဖြေပွဲပိုစတာ၊ ၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ ဖင်လန်နိုင်ငံ ဖျော်ဖြေပွဲခရီးစဉ်။ </ref> လစ္စဘွန်း၊<ref name=":2" /><ref>ဖျော်ဖြေပွဲပိုစတာ၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ် ပေါ်တူဂီ ဖျော်ဖြေပွဲခရီးစဉ်။</ref> လန်ဒန်၊ မာဒရစ်၊<ref name=":2" /><ref>ဖျော်ဖြေပွဲပိုစတာ၊ ၂၀၁၃ ခုနှစ် စပိန် ဖျော်ဖြေပွဲခရီးစဉ် - ''¡Feliz Cincuenta Cumpleaños - 2013!''။</ref> အော်စလို၊<ref>[https://web.archive.org/web/20200608114526/https://listen.no/event/konsert-kl-13-00-james-peace-flygel-tangos-romanticos-musikk-av-peace-piazzolla-albeniz-utstillingssalene-er-stengt Listen.no။ James Peace (flygel)။ Munch Museet။ အော်စလို၊ ၂၀၀၄ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၆ ရက်။] </ref> ရေးကဗိနှင့်<ref>[https://www.mbl.is/greinasafn/grein/823608/ Ríkarður Ö Pálsson၊ "Skozkir Slaghörputangoár"။ Morgunblaðið၊ အိုက်စလန်သတင်းစာ။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၄ ရက်။]</ref> ဗီယင်နာ။<ref>ဗီယင်နာမှာကျင်းပတဲ့ ဖျော်ဖြေပွဲရဲ့ လက်ကမ်းစာစောင်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်23။</ref> [[ဖိုင်:Cover page, Eternal Song Op.32 by James Peace (study score).png|thumb|324x324px|မျက်နှာဖုံးစာမျက်နှာ၊ ဂျိမ်းစ် ပိစ် ရေးသားသော Eternal Song Op.32 (လေ့လာမှုတေးဂီတ)]] သူ၏ တန်ဂိုနှင့်ဆိုင်သောလက်ရာများကို အသိအမှတ်ပြုသည့်အနေဖြင့် ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် သူသည် လန်ဒန်ဂီတကောလိပ်၏ ဂုဏ်ထူးဆောင်အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=":9">[https://search.nls.uk/primo-explore/fulldisplay?vid=44NLS_VU1&tab=default_tab&docid=44NLS_ALMA21438757900004341&lang=en_US&context=L&adaptor=Local%20Search%20Engine&query=any,contains,K.%20James%20Peace&mode=basic National Library of Scotland။ ''K. James Peace in Wiesbaden'']</ref><ref name=":10">[https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=idn%3D1022200380 Deutsche Nationalbibliothek. ''K. James Peace in Wiesbaden'']</ref><ref name=":11">[https://whittakerlive.blogspot.com/2012/05/new-dvd-interview-with-wiesbaden.html Whittaker Live။ "Wiesbadener Highlander K. James Peace - New DVD"]</ref> အက်ဒင်ဗာရာတွင် ခဏနေပြီးနောက် ဗိစ်ဘာဒင်မြို့တွင်နေထိုင်ရန် သူသည် ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဂျာမနီသို့ပြန်လာခဲ့သည်။<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ဤသည်ကပင် အနုပညာဖန်တီးမှုတွန်းအားအသစ်များကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့၍ သူသည် သူ၏ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတသံစဉ်အချို့အကြောင်း ရုပ်ရှင်တိုများ ဖန်တီးထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ သူ၏ရုပ်ရင်တိုလက်ရာများအနက် တစ်ခုမှာ ''ဗိစ်ဘာဒင်ရှိ ဂျိမ်းစ် ပိစ်'' ဟူသော မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်ဖြစ်သည်။<ref name=":9" /><ref name=":10" /><ref name=":11" /> == ဆုများနှင့် ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ == ●      ပထမဆု၊ အက်ဂ်နက်စ်မစ်လာပြိုင်ပွဲ၊ [[ဂလပ်စဂိုးမြို့|ဂလပ်စ်ဂိုမြို့]] ၁၉၈၃ ခုနှစ်<ref name=":4" /> ●      ပထမဆု၊ ဒွန်းဘာတင်ရှိုင်းယား အီးအိုင်အက်စ်ပြိုင်ပွဲ၊ ဂလပ်စ်ဂိုမြို့ ၁၉၈၄ ခုနှစ်<ref name=":4" /> ●      ပထမဆု၊ ဆီဘဲလီးယပ်စ်စာစီစာကုံးဆု၊ ဂလပ်စ်ဂိုမြို့ ၁၉၈၅ ခုနှစ်<ref name=":4" /> [[ဖိုင်:Eternal Song Op.32 by James Peace (bars 602 - 606).pdf|thumb|298x298px|Eternal song (ဘားများ 602-606)]] ●      ဂုဏ်ထူးဆောင်ဒီပလိုမာ၊ တီအိုင်အမ် နိုင်ငံတကာဂီတရေးစပ်မှုပြိုင်ပွဲ၊ [[ရောမမြို့]] ၂၀၀၀ ခုနှစ်<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":12">"James Peace"။ ''FRIZZ''၊ ဂျာမန်မဂ္ဂဇင်း။ ၂၀၀၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ၊ စာမျက်နှာ ၅</ref> ●      ဂုဏ်ထူးဆောင်ဒီပလိုမာ၊ အိုင်ဘီအယ်လ်အေဖောင်ဒေးရှင်း၊ နယူးယော့ခ်မြို့ ၂၀၀၂ ခုနှစ်<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":12" /> ●      အမှတ်တရဆုတံဆိပ်၊ နိုင်ငံတကာ စန္ဒယားနှစ်ယောက်တွဲအဖွဲ့၊ တိုကျိုမြို့ ၂၀၀၂ ခုနှစ်<ref>{{Cite web |url=http://ipda-pianoduo.com/composition-concour-list-english.html |title=နိုင်ငံတကာ စန္ဒယားစုံတွဲအသင်း (東京)၊ တိုကျို။ ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဆုရရှိသူများစာရင်း။ |access-date=21 January 2026 |archive-date=27 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527164059/http://www.ipda-pianoduo.com/composition-concour-list-english.html |url-status=dead }}</ref> ●     ရွှေတံဆိပ်၊ "လုတယ်စ်" နိုင်ငံတကာအကယ်ဒမီ၊ [[ပါရီမြို့]] ၂၀၀၈ ခုနှစ်<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == ရေးစပ်ခဲ့သော အထင်ကရတေးဂီတများ == ●      ရေတံခွန်<ref>Hessisches Staatstheater။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၂/၁၉ ရက်နေ့များတွင် ကျင်းပမည့် ဖျော်ဖြေပွဲများ၏ လက်ကမ်းစာစောင်</ref> ●      ကျေးလက်တောလားများ ●      မနက်ခင်းချစ်ခြင်းဖွဲ့တေးသံ ●      တိတ်တဆိတ်မျက်ရည်များ ●      အမေ့ခံသစ်ရွက်များ ●      နှဲတေးသွား ●      ဘလာ့ဒ် ●      အခမ်းအနားချီတက်ပွဲ အမှတ် (၁) [[ဖိုင်:Tango Milonga op. 26.wav|thumb|Tango Milonga op. 26]] ●      အခမ်းအနားချီတက်ပွဲ အမှတ် (၂) ●      ဆောင်းဦးရွှေ<ref>"Violine schwebt über das Orchester"။ Schwäbische Post၊ သတင်းစာ ဂျာမနီ။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၄ ရက်။</ref> [[ဖိုင်:Tango XVIII by James Peace (James Peace, piano).wav|thumb|Tango XVIII တေးဂီတကို ဂျိမ်းစ် ပိစ် (ဂျိမ်းစ် ပိစ်, စန္ဒယား)]] ●      ထာဝရတေးသီချင်း<ref name=":0" /><ref>[https://search.nls.uk/discovery/fulldisplay?docid=alma9935400923804341&context=L&vid=44NLS_INST:44NLS_VU1&lang=en&search_scope=MainCatalogue&adaptor=Local%20Search%20Engine&query=any,contains,James%20peace&mode=basic National Library of Scotland။ ''Eternal Song Op.32၊ Peace, K. James'']</ref> ●     "ဂျော်ဂျီယာအတွက်" (ဂျော်ဂျီယာ: საქართველოსთვის) ●      (စာသား - ထမာရ်ချစ်ခ်ဗိုင်းဇယ်၊ ဇူးရဘ်ချစ်ခ်ဗိုင်းဇယ်နှင့် ဂျိမ်းစ် ပိစ်) ●     တန်ဂို ၂၄ ပုဒ်<ref name=":0" /><ref name=":5" /><ref name=":6" /><ref name=":7" /><ref name=":9" /><ref name=":10" /><ref name=":11" /><ref>[https://www.britishviolasociety.co.uk/wp-content/uploads/2024/01/Latest-news-from-the-British-Viola-Society.-August-2023-compressed.pdf British Viola Society Newsletter။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ] </ref><ref>[https://web.archive.org/web/20240522135254/https://hojaderutadigital.mx/una-corta-historia-del-tango/ Hoja de Ruta Digital၊ México။ "Una corta historia del tango"၊ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၂ ရက်]</ref><ref>[https://search.nls.uk/discovery/fulldisplay?docid=alma9941547953804341&context=L&vid=44NLS_INST:44NLS_VU1&lang=en&search_scope=MainCatalogue&adaptor=Local%20Search%20Engine&query=any,contains,James%20peace&mode=basic National Library of Scotland။ ''Tangos op.33၊ Peace၊ K. James'']</ref> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == [https://www.youtube.com/watch?v=sSX1c8EUukg&list=RDsSX1c8EUukg&start_radio=1 Souvenir de Buenos Aires - ''youtube''] [https://www.youtube.com/watch?v=ZcMRNnwNJhk&list=RDZcMRNnwNJhk&start_radio=1 Lento Lacrimoso - ''youtube''] [https://www.youtube.com/watch?v=_VKxG2dmQn4&list=RD_VKxG2dmQn4&start_radio=1 Autumn Gold - ''youtube''] == ကိုးကား == <references /> [[ကဏ္ဍ:၁၉၆၃ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂီတ]] b37ttqtv9wwzpniogmdmhhcka4kf2hb 0 283564 1049572 1049526 2026-08-20T17:25:16Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 အကိုးအကားမပါရှိ။ 1049572 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = ရတီအုန်း | native_name = | native_name_lang = | image = | caption = | office = စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး | unit = [[စစ်ကိုင်းဖက်ဒရယ်ယူနစ် ကြားကာလအစိုးရ]] | term_start = ၂၀၂၅ ဒီဇင်ဘာ | president = [[ဒူဝါလရှီးလ]] (ယာယီ) | prime_minister = [[မန်းဝင်းခိုင်သန်း]] | alma_mater = | occupation = နိုင်ငံရေးသမား၊ စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ | known_for = [[အာဏာဖီဆန်ရေး ပြည်သူ့လှုပ်ရှားမှု|အာဏာဖီဆန်ရေး လှုပ်ရှားမှု]]၊ [[စစ်ကိုင်းဖက်ဒရယ်ယူနစ် ကြားကာလအစိုးရ]] }} '''ဒေါ်ရတီအုန်း''' (အမည်ကွဲ: '''Rati Ohn''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[စစ်ကိုင်းဖက်ဒရယ်ယူနစ် ကြားကာလအစိုးရ]]၏ စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |author=Mizzima |url=https://eng.mizzima.com/2025/12/25/29507 |title=Sagaing Federal Unit Interim Government Appointments |website=Mizzima News |date=၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> သူမသည် အဆိုပါ အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရှိ တစ်ဦးတည်းသော အမျိုးသမီးဝန်ကြီးလည်း ဖြစ်သည်။ [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှု]] နောက်ပိုင်းတွင် အာဏာဖီဆန်ရေးလှုပ်ရှားမှု (CDM) ၌ ပါဝင်ခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးနယ်မြေအတွင်း ကျန်းမာရေး၊ ပညာရေးနှင့် လူမှုကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။<ref name="aa"/> == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == ဒေါ်ရတီအုန်းသည် စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ (Mechanical Engineer) ဘွဲ့ ရရှိထားသူဖြစ်သည်။ သူမ၏ မိခင်မှာ ဘက်စုံသားဖွားနှင့် သူနာပြုတစ်ဦး ဖြစ်သောကြောင့် ငယ်စဉ်ကတည်းက သားဖွားမီးယပ်ဆိုင်ရာ အခြေခံဗဟုသုတများကို ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာမသိမ်းမီကာလက စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ကလေးမြို့ရှိ အစိုးရနည်းပညာအထက်တန်းကျောင်း (GTHS - Kalay) တွင် မော်တော်ယာဉ်နည်းပညာဌာန၏ ကထိကနှင့် ဌာနမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |author=Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/62080/ |title=CDM ဆရာမနှင့် တော်လှန်ရေးခရီးကြမ်း |website=Myanmar Now |date=၂၀၂၄ }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref> ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ရွေးကောက်ပွဲကာလတွင် ထိုမာကျေးရွာအုပ်စု မဲစိစစ်ရေးကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် လုပ်အားပေးဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ == တော်လှန်ရေးကာလ လှုပ်ရှားမှုများ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့မှစတင်ကာ အာဏာဖီဆန်ရေးလှုပ်ရှားမှု (CDM) တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="aa"/> === ကျန်းမာရေးနှင့် ကယ်ဆယ်ရေး === ၂၀၂၁ ခုနှစ် မတ်လတွင် CDM ဆရာဝန်များနှင့် ပူးပေါင်း၍ ရွေ့လျားဆေးအဖွဲ့ (Mobile Medical Team – MMT) ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ကလေးမြို့ရှိ စစ်ဘေးရှောင်များနှင့် ဒဏ်ရာရရှိသူများကို ဆေးဝါးကုသပေးခဲ့သည်။ သူမသည် ဆေးပညာရှင်တစ်ဦး မဟုတ်သော်လည်း အရေးပေါ်အခြေအနေများတွင် ဆရာဝန်များထံမှ ဖုန်းဖြင့်လမ်းညွှန်ချက်ရယူကာ စစ်ဘေးရှောင် ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင် ၂၅ ဦးထက်မနည်းကို အောင်မြင်စွာ မီးဖွားပေးနိုင်ခဲ့သည့် ဖြစ်ရပ်ကို မီဒီယာအချို့တွင် ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web |author=ဘီဘီစီ မြန်မာပိုင်း |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c3e518gzww4o |title=တောတွင်း၌ ဖုန်းဖြင့်လမ်းညွှန်ချက်ရယူကာ ကလေးမီးဖွားပေးခဲ့သူ |website=[[ဘီဘီစီ]] |date=၂၀၂၄}}</ref><ref name=a>{{cite web |author=ဧရာဝတီ |url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/08/24/389374.html |title=စစ်ဘေးရှောင်ရင်း ဗိုက်ဖွားပေးခဲ့ရသည့် ဒေါ်ရတီအုန်း၏ အတွေ့အကြုံ |website=[[ဧရာဝတီသတင်းဌာန]] |date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၄}}</ref> လက်ရှိတွင် မင်းကင်း၊ ကလေးဝနှင့် တမူးမြို့နယ်များအထိ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုလုပ်ငန်းများကို တိုးချဲ့လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်။ === ပညာရေးနှင့် သက်မွေးဝမ်းကျောင်း === [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG)၊ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ သက်မွေးပညာကော်မတီတွင် တာဝန်ယူကာ စစ်ဘေးရှောင်ပြည်သူ ထောင်ချီအတွက် ဂဟေဆက်သင်တန်း၊ အင်ဂျင်ပြုပြင်ခြင်းသင်တန်းနှင့် အခြေခံအိမ်သုံးဆေးဝါးသင်တန်း အပါအဝင် သက်မွေးဝမ်းကျောင်းသင်တန်း ၁၀ မျိုးခန့်ကို ပို့ချပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=https://mohr.nugmyanmar.org/wp-content/uploads/2023/04/Newsletter-32.pdf |title=NUG ပညာရေးနှင့် သက်မွေးပညာကော်မတီ လှုပ်ရှားမှုများ |website=NUG MOHR |date=၂၀၂၃}}</ref> === ဘေးအန္တရာယ် ကာကွယ်ရေး === စစ်ကိုင်းတိုင်းအတွင်းရှိ ကျေးရွာများတွင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုအန္တရာယ်မှ ကာကွယ်နိုင်ရန် ဗုံးခိုကျင်းတူးခြင်းနှင့် လေကြောင်းအန္တရာယ် ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ အသိပညာပေးလုပ်ငန်းများကို ဦးဆောင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref name="aa">{{cite web |author=ဧရာဝတီ |url=https://burma.irrawaddy.com/opinion/interview/2025/05/14/400943.html |title=လေကြောင်းအန္တရာယ်နှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေး အင်တာဗျူး |website=ဧရာဝတီ |date=၁၄ မေ ၂၀၂၅}}</ref> == နိုင်ငံရေး တာဝန် == ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် စစ်ကိုင်းဖက်ဒရယ်ယူနစ် ကြားကာလအစိုးရ၏ စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။ သူမသည် အစိုးရအဖွဲ့၏ မူဝါဒရေးရာများနှင့် မြေပြင်ရှိ ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲလျက်ရှိသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ (သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ)]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး အင်ဂျင်နီယာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] g69yabvhyst5xqev550syo193aymlr0 0 286113 1049573 1041009 2026-08-20T17:41:08Z Mkant00 135890 expansion 1049573 wikitext text/x-wiki {{အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ}} [[ဖိုင်:Rubik's_cube.svg|alt=A Rubik's cube with one side rotated|right|thumb|ရူဘစ်ကုဗတုံး (Rubik's Cube) ၏ လှည့်ကစားမှုများသည် ရူဘစ်ကုဗတုံး အုပ်စု (Rubik's Cube group) ကို ဖွဲ့စည်းသည်။]] [[သင်္ချာ|သင်္ချာပညာ]]တွင် အုပ်စု (group) ဆိုသည်မှာ [[အစုဝင်]] (element) နှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်၍ ၎င်းအစုအတွင်းရှိ တတိယအစုဝင်တစ်ခုကို ထုတ်ပေးနိုင်သော နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု (binary operation) တစ်ခု ပါဝင်သည့် [[အစု]] (set) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းတွက်ချက်မှုသည် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associative property) ပြည့်စုံရမည်။ ထို့ပြင် ထပ်တူရအစုဝင် (identity element) တစ်ခု ပါရှိရမည်။ အစုဝင်တိုင်းတွင် ပြောင်းပြန်အစုဝင် (inverse element) တစ်ခုစီ မဖြစ်မနေ ပါရှိရမည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (integers) သည် အပေါင်းတွက်ချက်မှု (addition operation) ဖြင့် အုပ်စုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ကိန်းများ၊ ဂျီဩမေတြီပုံသဏ္ဌာန်များ (geometric shapes) နှင့် ပိုလီနိုမီရယ် ကိန်းရင်းများ (polynomial roots) ကဲ့သို့သော သင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ (mathematical structures) ကို တစ်ပြေးညီ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းနိုင်ရန်အတွက် အုပ်စုဟူသော သဘောတရားကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဂျီဩမေတြီ (geometry) ဘာသာရပ်တွင် အချိုးညီမှုများ (symmetries) နှင့် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ အသွင်ပြောင်းခြင်းများ (geometric transformations) ကို လေ့လာရာ၌ အုပ်စုများသည် သဘာဝအလျောက် ပေါ်ပေါက်လာသည်။ အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ အချိုးညီမှုများသည် အုပ်စုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ၎င်းကို ထိုအရာဝတ္ထု၏ အချိုးညီအုပ်စု (symmetry group) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ထို့ပြင် သတ်မှတ်ထားသော အမျိုးအစားတစ်ခု၏ အသွင်ပြောင်းခြင်းများသည် ယေဘုယျ အုပ်စု (general group) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ဂျီဩမေတြီရှိ အချိုးညီအုပ်စုများတွင် လီအုပ်စုများ (Lie groups) ပါဝင်လာတတ်သည်။ လီအုပ်စုများကို အမှုန်ရူပဗေဒ (particle physics) ၏ စံမော်ဒယ် (Standard Model) တွင်လည်း တွေ့ရှိရသည်။ ပွန်ကာရေး အုပ်စု (Poincaré group) ဆိုသည်မှာ အထူးနှိုင်းရသီအိုရီ (special relativity) ရှိ အာကာသအချိန် (spacetime) ၏ အချိုးညီမှုများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော လီအုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည်။ မော်လီကျူး ဓာတုဗေဒ (molecular chemistry) တွင် အချိုးညီမှုကို ဖော်ပြရာ၌ အမှတ်အုပ်စုများ (point groups) ကို အသုံးပြုကြသည်။ ပိုလီနိုမီရယ် ညီမျှခြင်းများ (polynomial equations) ကို လေ့လာရာမှ အုပ်စုဟူသော သဘောတရား ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၈၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အေဗာရစ်စ် ဂယ်လ်ဝါ (Évariste Galois) သည် ညီမျှခြင်းတစ်ခု၏ ကိန်းရင်းများ (roots) မှဖြစ်ပေါ်လာသော အချိုးညီအုပ်စုအတွက် အုပ်စုဟူသော ဝေါဟာရကို စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ၎င်းကို ယခုအခါ ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စု (Galois group) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ကိန်းသီအိုရီ (number theory) နှင့် ဂျီဩမေတြီ ကဲ့သို့သော အခြားနယ်ပယ်များမှ ပံ့ပိုးမှုများ ရရှိပြီးနောက် အုပ်စုသဘောတရားကို ယေဘုယျပြုချဲ့ထွင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် ၁၈၇၀ ဝန်းကျင်တွင် ခိုင်မာစွာ အခြေချနိုင်ခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် [[အုပ်စုသီအိုရီ]] (modern group theory) သည် သင်္ချာဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး အုပ်စုများကို သီးခြားလေ့လာသည်။ အုပ်စုများကို စူးစမ်းလေ့လာရန်အတွက် သင်္ချာပညာရှင်များသည် ၎င်းတို့ကို ပိုမိုငယ်ရွယ်ပြီး နားလည်ရလွယ်ကူသော အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် ခွဲထုတ်ရန် အယူအဆအမျိုးမျိုးကို တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[အုပ်စုပိုင်း|အုပ်စုပိုင်းများ]] (subgroups)၊ စားလဒ်အုပ်စုများ (quotient groups) နှင့် ရိုးရှင်းအုပ်စုများ (simple groups) တို့ဖြစ်သည်။ အုပ်စုသီအိုရီ ပညာရှင်များသည် အုပ်စုများ၏ သရုပ်မဲ့ ဂုဏ်သတ္တိများ (abstract properties) အပြင် ၎င်းတို့ကို ခိုင်မာစွာ ဖော်ပြနိုင်သည့် နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးကိုလည်း လေ့လာကြသည်။ ၎င်းမှာ အုပ်စု၏ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုများ (representations of the group) မှတစ်ဆင့် လေ့လာခြင်းဖြစ်သည်။ တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ အုပ်စုသီအိုရီ (computational group theory) ရှုထောင့်မှလည်း လေ့လာကြသည်။ အဆုံးရှိအုပ်စုများ (finite groups) အတွက် သီအိုရီတစ်ခုကို တီထွင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် အဆုံးရှိ ရိုးရှင်းအုပ်စုများကို အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း (classification of finite simple groups) ဖြင့် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ နှောင်းပိုင်းမှစ၍ အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါ အုပ်စုများ (finitely generated groups) ကို ဂျီဩမေတြီပုံသဏ္ဌာန်များအဖြစ် လေ့လာသည့် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ အုပ်စုသီအိုရီ (geometric group theory) သည် အုပ်စုသီအိုရီတွင် တက်ကြွသော နယ်ပယ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == အုပ်စု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition of Group) == အုပ်စုတစ်ခုကို မည်သည့် [[အစုဝင်]] <math>a, b \in G</math> နှစ်ခုကိုမဆို <math>a \star b \in G</math> အစုဝင်တစ်ခုသို့ ပုံဖော်ပေးသော နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု ပါဝင်သည့် [[အစု]] <math>G</math> အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ဤအက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံ (algebraic structure) သည် အောက်ပါ ပကတိဖြစ်သော အုပ်စု နဂိုမှန်အဆိုများ (group axioms) ကို ပြည့်စုံစေရမည်။ * [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associativity) - မည်သည့် <math>a,b,c \in G</math> အတွက်မဆို <math>(a \star b) \star c = a \star (b \star c)</math> ဖြစ်သည်။ * ထပ်တူရအစုဝင် (identity element) - မည်သည့် <math>a \in G</math> အတွက်မဆို <math>e \star a = a \star e = a</math> ဖြစ်စေမည့် ထပ်တူရအစုဝင် <math>e \in G</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ * ပြောင်းပြန်များ (inverses) - မည်သည့် <math>a \in G</math> အတွက်မဆို <math>a \star a^{-1} = a^{-1} \star a = e</math> ဖြစ်စေမည့် ပြောင်းပြန် <math>a^{-1} \in G</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် မည်သည့် <math>a</math> အတွက်မဆို ၎င်း၏ပြောင်းပြန် <math>a^{-1}</math> သည် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) အရာဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် <math>G</math> သည် ဗလာမဟုတ်သောအစု (non-empty set) ဖြစ်သည်။ [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (abelian group) ဆိုသည်မှာ အစုဝင်နှစ်ခု မြှောက်သည့် အစီအစဉ်သည် အရေးမကြီးသော အုပ်စုတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ၎င်းသည် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (commutativity) ဖြစ်သော မည်သည့် <math>a,b \in G</math> အတွက်မဆို <math>a \star b = b \star a</math> ကို ပြည့်စုံစေသည်။ == အခြေခံ ဂုဏ်သတ္တိများ (Elementary Properties) == === ပြောင်းပြန်နှင့် ထပ်တူရအစုဝင်၏ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်မှု (Uniqueness of Identity and Inverse) === နဂိုမှန်အဆိုများမှတစ်ဆင့် အုပ်စုတစ်ခု၏ ထပ်တူရအစုဝင် <math>e</math> သည် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အရာဖြစ်ကြောင်းနှင့် သတ်မှတ်ထားသော မည်သည့်အစုဝင်၏ ပြောင်းပြန် <math>a^{-1}</math> ကိုမဆို တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်စွာ သတ်မှတ်နိုင်ကြောင်း ကောက်ချက်ချနိုင်သည်။ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော အဓိပ္ပာယ်အရ အုပ်စုတစ်ခု ဆိုသည်မှာ အစုဝင်တိုင်းတွင် ပြောင်းပြန် တစ်ခုစီရှိနေသော [[မိုနွိုက်]] (monoid) တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ မိုနွိုက်တစ်ခုအတွင်းရှိ အစုဝင် <math>x</math> တွင် ပြောင်းပြန်တစ်ခု တည်ရှိပါက ထိုပြောင်းပြန်သည် တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဖြစ်သည်။ ဤတစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော ပြောင်းပြန်ကို မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (multiplicative notation) ဖြင့် <math>x^{-1}</math> ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည်။ အပေါင်းအခြေခံ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (additive notation) တွင်မူ <math>-x</math> ဟု ရေးသားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>y</math> နှင့် <math>y'</math> နှစ်ခုစလုံးသည် အစုဝင် <math>x</math> ၏ ပြောင်းပြန်များဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြည့်ပါ။ ယူနစ်အစုဝင် (unit element) <math>e</math> ၏ ဂုဏ်သတ္တိများ၊ ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ နှင့် ပြောင်းပြန်၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်တို့ကို အသုံးပြု၍ တွက်ချက်မည်ဆိုလျှင် <math>y' = y'e = y'(xy) = (y'x)y = ey = y</math> ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>y' = y</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည်။ ထို့အပြင် ချေဖျက်ခွင့် (cancellation) နိယာမများသည် ဤတည်ဆောက်ပုံအတွင်း၌ ယေဘုယျအားဖြင့် မှန်ကန်သည်။ အကယ်၍ <math>au = av</math> သို့မဟုတ် <math>ub = vb</math> ဖြစ်ပါက <math>u = v</math> ဖြစ်သည်။ === အနုတ်ထပ်ကိန်းများ (Negative Exponents) === အုပ်စုတစ်ခုအတွင်းရှိ မည်သည့်အစုဝင် <math>x</math> နှင့် အပေါင်းကိန်းပြည့် (positive integer) <math>n</math> အတွက်မဆို အနုတ်ထပ်ကိန်း (negative exponent) ကို <math>x^{-n} = (x^{-1})^n</math> ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ဤအဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ မိုနွိုက်များအတွက် ပြဋ္ဌာန်းထားသော ပုံမှန်ထပ်ကိန်းတင်ခြင်း စည်းမျဉ်းများကို ကိန်းပြည့်များအားလုံးအထိ တိုးချဲ့အသုံးပြုနိုင်သည်။ === ဘယ်ယူနစ်နှင့် ဘယ်ပြောင်းပြန်များ လုံလောက်မှု (Sufficiency of Left Unit and Left Inverses) === အစု <math>G</math> တွင် ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိရှိသော တွက်ချက်မှုတစ်ခု ပါဝင်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ အကယ်၍ <math>G</math> တွင် ဘယ်ယူနစ် (left unit) <math>e</math> ပါဝင်ခဲ့လျှင် မည်သည့် <math>x \in G</math> အတွက်မဆို <math>ex = x</math> ဖြစ်မည်။ ထို့ပြင် အစုဝင်တိုင်းတွင် ဘယ်ပြောင်းပြန် (left inverse) တစ်ခုစီ ရှိခဲ့လျှင် မည်သည့် <math>x \in G</math> အတွက်မဆို <math>yx = e</math> ဖြစ်စေမည့် <math>y \in G</math> တစ်ခု တည်ရှိမည်။ ဤအခြေအနေများ ပြည့်စုံပါက <math>e</math> သည် နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် ယူနစ် (two-sided unit) ဖြစ်လာသည်။ ထို့အတူ ဘယ်ပြောင်းပြန်တိုင်းသည် နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် ပြောင်းပြန် (two-sided inverse) ဖြစ်လာသောကြောင့် <math>G</math> သည် အုပ်စုတစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်သည်။ <math>a \in G</math> ဟု သတ်မှတ်ပြီး <math>b \in G</math> သည် <math>a</math> ၏ ဘယ်ပြောင်းပြန်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ထို့ကြောင့် <math>ba = e</math> ဖြစ်သည်။ ညီမျှခြင်း၏ ညာဘက်ခြမ်း နှစ်ဖက်စလုံးကို <math>b</math> ဖြင့် မြှောက်လိုက်သောအခါ <math>bab = eb</math> ကို ရရှိမည်။ <math>e</math> သည် ဘယ်ယူနစ်ဖြစ်သောကြောင့် <math>eb = b</math> ဖြစ်ပြီး <math>bab = b</math> သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။ ယခုအခါ <math>c \in G</math> သည် <math>b</math> ၏ ဘယ်ပြောင်းပြန်ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပါက <math>cb = e</math> ဖြစ်လာမည်။ အထက်ပါညီမျှခြင်း <math>bab = b</math> ၏ ဘယ်ဘက်ခြမ်း နှစ်ဖက်စလုံးကို <math>c</math> ဖြင့် မြှောက်လိုက်လျှင် <math>cbab = cb</math> ရရှိမည်ဖြစ်သည်။ <math>cb</math> နေရာတွင် <math>e</math> ကို အစားထိုးလိုက်သောအခါ <math>eab = e</math> ဖြစ်သွားပြီး ယင်းမှတစ်ဆင့် <math>ab = e</math> ဟု ထပ်မံရရှိသည်။ ဤအချက်က <math>b</math> သည် <math>a</math> အတွက် ညာပြောင်းပြန် (right inverse) လည်းဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။ <math>ab = e</math> ဖြစ်သောကြောင့် <math>a</math> သည်လည်း <math>b</math> ၏ ဘယ်ပြောင်းပြန် ဖြစ်လာသည်။ ထို့ပြင် <math>ae</math> ကို တွက်ချက်ခြင်းဖြင့် <math>e</math> သည် ညာယူနစ် (right unit) အဖြစ် မည်သို့လုပ်ဆောင်ကြောင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ပြသနိုင်သည်။ <math>ae = a(ba) = (ab)a = ea = a</math> <math>e</math> သည် နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် ယူနစ်ဖြစ်ပြီး အစုဝင်တိုင်းတွင် နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် ပြောင်းပြန်ရှိနေသောကြောင့် <math>G</math> ကို အုပ်စုတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ == အစီအစဉ်၏ သဘောတရား (Concept of Order) == အရာဝတ္ထု၏ အဆုံးရှိ (finite) သို့မဟုတ် အနန္တ (infinite) သဘာဝကို နည်းလမ်းနှစ်မျိုးဖြင့် ပမာဏသတ်မှတ်သည်။ <math>\vert G\vert</math> ဖြင့် သင်္ကေတပြုသော အုပ်စုတစ်ခု၏ အစီအစဉ် (order) သည် အစု <math>G</math> အတွင်းရှိ အစုဝင်များ၏ စုစုပေါင်းအရေအတွက်ဖြစ်သည်။ <math>\vert x\vert</math> ဖြင့် သင်္ကေတပြုသော သတ်မှတ်ထားသည့် အစုဝင် <math>x \in G</math> တစ်ခု၏ အစီအစဉ်သည် <math>x^n = 1</math> ဖြစ်စေမည့် အငယ်ဆုံး အပေါင်းကိန်းပြည့် <math>n</math> ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ထိုသို့သော ကိန်းပြည့် မတည်ရှိပါက အဆိုပါအစုဝင်တွင် အနန္တ အစီအစဉ် ရှိသည်။ == အုပ်စုပိုင်းများ နှင့် အစုပိုင်းများ (Subgroups and Subsets) == အကယ်၍ <math>G</math> ၏ [[အစုပိုင်း]] (subset) <math>H</math> သည် ဗလာမဟုတ်သောအစု ဖြစ်ပြီး အုပ်စုဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုနှင့် ပြောင်းပြန်များအောက်တွင် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ (closure property) ရှိပါက ၎င်းသည် [[အုပ်စုပိုင်း]]တစ်ခုအဖြစ် ဖွဲ့စည်းသည်။ ၎င်းကို <math>H \le G</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ စံ အုပ်စုပိုင်း စံသတ်မှတ်ချက်အရ ၎င်းသည် မည်သည့် <math>x, y \in H</math> အတွက်မဆို <math>xy^{-1} \in H</math> ဖြစ်ကြောင်း စစ်ဆေးခြင်းနှင့် အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသည် (equivalent)။ အုပ်စု <math>G</math> ၏ ဗလာမဟုတ်သော မည်သည့် အုပ်စုပိုင်းများ မိသားစု၏ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection) မဆိုသည် <math>G</math> ၏ အုပ်စုပိုင်းတစ်ခုပင် ဖြစ်လာသည်။ သတ်မှတ်ထားသော အစုပိုင်း <math>A</math> ပါဝင်သည့် အငယ်ဆုံး အုပ်စုပိုင်းသည် ထုတ်လုပ်ခံ အုပ်စုပိုင်း (generated subgroup) <math>\langle A \rangle</math> ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် <math>A</math> ပါဝင်သော <math>G</math> ၏ အုပ်စုပိုင်းအားလုံး၏ ထပ်တူပိုင်းအစုဖြစ်သည်။ <math>G</math> သည် အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>S</math> သည် ၎င်း၏ အစုပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ <math>G</math> ၏ အစုဝင်တိုင်းကို <math>S</math> မှ အစုဝင်များနှင့် ၎င်းတို့၏ ပြောင်းပြန်များကို အသုံးပြု၍ အဆုံးရှိ မြှောက်လဒ်များ (finite products) အဖြစ် ဖော်ပြနိုင်ပါက အစု <math>S</math> သည် <math>G</math> ကို ထုတ်လုပ်ပေးသည် (generates) ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ဤအခြေအနေကို <math>G = \langle S \rangle</math> ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည်။ အခြားတစ်နည်းအားဖြင့် <math>S</math> ကို ငုံထားသည့် (contain) <math>G</math> ၏ အငယ်ဆုံး အုပ်စုပိုင်းသည် <math>G</math> ကိုယ်တိုင်ဖြစ်နေပါက <math>G</math> သည် <math>S</math> မှ ထုတ်လုပ်ပေးသော အုပ်စုဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ မြှောက်လဒ်များအားလုံး စုစည်းထားသော အစုသည် မူလသဘောတရားအရ <math>S</math> ကို ငုံထားသည့် အငယ်ဆုံး အုပ်စုပိုင်းကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ဗလာမြှောက်လဒ် (empty product) သည် ယူနစ်အစုဝင်ကို ထုတ်ပေးမည်ဖြစ်သည်။ <math>G</math> အတွင်းရှိ အဆုံးရှိအစုဝင်များ ဖြစ်ကြသော <math>x_1, \dots, x_n</math> မှ ထုတ်လုပ်ပေးသော အုပ်စုပိုင်းကို <math>\langle x_1, \dots, x_n \rangle</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ ၎င်းသည် ကိန်းပြည့်များဖြစ်သော <math>k_1, \dots, k_r \in \mathbf{Z}</math> ကို အသုံးပြု၍ <math>x_{i_1}^{k_1} \cdots x_{i_r}^{k_r}</math> ပုံစံဖြင့် ဖော်ပြနိုင်သော အစုဝင်အားလုံး ပါဝင်သည့် အစုဖြစ်သည်။ အစုဝင်တစ်ခုတည်းဖြစ်သော <math>x \in G</math> သည် ဆိုက်ကလစ် အုပ်စုပိုင်းတစ်ခုကို ထုတ်လုပ်ပေးမည်ဖြစ်သည်။ == တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ အုပ်စုပိုင်းများ (Structural Subgroups) == သီးခြား [[အုပ်စုပိုင်း|အုပ်စုပိုင်းများ]]သည် <math>G</math> အတွင်းရှိ ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိနှင့် မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ (invariance) တို့ကို အမျိုးအစားခွဲခြားပေးသည်။ * ဗဟို (center) <math>Z(G)</math> သည် <math>G</math> ၏ အစုဝင်အားလုံးနှင့် ဖလှယ်၍ရသည် (commutes) ဖြစ်သော အစုဝင်များပါဝင်သည့် [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန် အုပ်စုပိုင်း]] (abelian subgroup) ဖြစ်သည်။ * ဗဟိုပြုအုပ်စု (centralizer) <math>C_G(A)</math> သည် သတ်မှတ်ထားသော အစုပိုင်း <math>A</math> ၏ အစုဝင်တိုင်းနှင့် ဖလှယ်၍ရသော အစုဝင်များ၏ အုပ်စုပိုင်းဖြစ်သည်။ * မူမှန်ပြုအုပ်စု (normalizer) <math>N_G(A)</math> သည် ဗဟိုပြုအုပ်စုကို ငုံထားသည်ဖြစ်ပြီး <math>gAg^{-1} = A</math> ဖြစ်စေသော <math>g \in G</math> အစုဝင်များ ပါဝင်သည့် အုပ်စုပိုင်းဖြစ်သည်။ == မူမှန်အုပ်စုပိုင်းများနှင့် စားလဒ်များ (Normal Subgroups and Quotients) == အကယ်၍ အုပ်စုပိုင်း <math>N</math> သည် <math>G</math> ၏ မည်သည့်အစုဝင်ဖြင့်မဆို ကွန်ဂျူဂိတ် (conjugation) ပြုလုပ်ခြင်းအောက်တွင် မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ ရှိပါက ၎င်းကို မူမှန်အုပ်စုပိုင်း (normal subgroup) အဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားသည်။ ဤဂုဏ်သတ္တိမှာ <math>gNg^{-1} = N</math> ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို <math>N \trianglelefteq G</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ ဘယ် ကိုဆက်များ (left cosets) သည် အရွယ်အစားတူညီသော ဘုံမပါသော အစုပိုင်းများ (disjoint subsets) ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ကို <math>gN</math> ဖြင့် သင်္ကေတပြုသည်။ ဤဂုဏ်သတ္တိသည် ၎င်းတို့အား <math>(uN)(vN) = (uv)N</math> တွက်ချက်မှုအောက်တွင် သီးခြားအုပ်စုတစ်ခုအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခွင့်ပေးသည်။ ဤသို့ရရှိလာသော တည်ဆောက်ပုံသည် စားလဒ်အုပ်စု (quotient group) သို့မဟုတ် ဖက်တာအုပ်စု (factor group) <math>G/N</math> ဖြစ်သည်။ == အုပ်စုသစ်များ တည်ဆောက်ခြင်း (Constructing New Groups) == ရှိရင်းစွဲအုပ်စုများမှ ပိုမိုကြီးမားသော အုပ်စုများကို တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်များ (direct products) မှတစ်ဆင့် တည်ဆောက်နိုင်သည်။ <math>\{G_i\}_{i \in I}</math> ကို အုပ်စုများ မိသားစု (family of groups) တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပါမည်။ တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ် <math>\prod_{i \in I} G_i</math> ဆိုသည်မှာ အစု <math>G_i</math> များ၏ အစုသီအိုရီဆိုင်ရာ [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]] (Cartesian product) ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို သက်ဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများအလိုက် တွက်ချက်မှုများ (component-wise operations) ဖြင့် အုပ်စု တည်ဆောက်ပုံတစ်ခုအဖြစ် ဖန်တီးထားခြင်းဖြစ်သည်။ အစုဝင်နှစ်ခုဖြစ်သော <math>(x_i)_{i \in I}</math> နှင့် <math>(y_i)_{i \in I}</math> တို့၏ မြှောက်လဒ်ကို <math>(x_i)_{i \in I} (y_i)_{i \in I} = (x_i y_i)_{i \in I}</math> ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ယူနစ်အစုဝင်သည် သက်ဆိုင်ရာ ယူနစ်အစုဝင်များ၏ မိသားစုဖြစ်သော <math>(e_i)_{i \in I}</math> ဖြစ်သည်။ ပြောင်းပြန်ကိုလည်း သက်ဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများအလိုက် တွက်ချက်ပြီး <math>(x_i^{-1})_{i \in I}</math> ဟု သတ်မှတ်သည်။ အုပ်စုနှစ်ခုဖြစ်သော <math>G_1</math> နှင့် <math>G_2</math> အတွက်ဆိုလျှင် ဤသဘောတရားသည် ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ် <math>G_1 \times G_2</math> အဖြစ်သို့ လျော့ကျသွားမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းအခြေအနေတွင် မြှောက်လဒ်ကို <math>(x_1, x_2)(y_1, y_2) = (x_1 y_1, x_2 y_2)</math> ဟု တွက်ချက်နိုင်သည်။ တစ်ပိုင်းတိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်များ (semidirect products) <math>H \rtimes K</math> သည် မူမှန်အုပ်စုပိုင်း <math>H</math>၊ အုပ်စုပိုင်း <math>K</math> နှင့် သီးခြား [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (homomorphism) <math>\phi: K \to \text{Aut}(H)</math> တို့ကို အသုံးပြု၍ ပိုမိုရှုပ်ထွေးသော တည်ဆောက်ပုံကို ပေးစွမ်းသည်။ ၎င်းဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်သည် ကွန်ဂျူဂိတ် ပြုလုပ်ခြင်းမှတစ်ဆင့် <math>K</math> က <math>H</math> အပေါ် မည်သို့ သက်ရောက်ချက် (action) ရှိသည်ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ == အုပ်စု ဥပမာများ (Examples of Groups) == === ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု (Cyclic Group) === အကယ်၍ အုပ်စု <math>G</math> အတွင်းရှိ အစုဝင်တိုင်းကို သတ်မှတ်ထားသော အစုဝင် <math>a \in G</math> ၏ ထပ်ကိန်း <math>a^n</math> (ကိန်းပြည့် <math>n</math>) ပုံစံဖြင့် ရေးသားနိုင်ပါက ထိုအုပ်စု <math>G</math> ကို ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု (cyclic group) ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အစုဝင်တစ်ခုတည်းကသာ အပြည့်အဝ ထုတ်လုပ်ပေးသော အုပ်စုများဖြစ်ပြီး <math>Z_n</math> သို့မဟုတ် <math>\mathbb{Z}</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ ထိုအစုဝင် <math>a</math> ကို ဆိုက်ကလစ်ထုတ်လုပ်ကိန်း (cyclic generator) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ အကယ်၍ အုပ်စုကို အပေါင်းသင်္ကေတစနစ်ဖြင့် ရေးသားထားပါက အစုဝင်တိုင်းကို <math>na</math> ပုံစံဖြင့် ဖော်ပြနိုင်သည်။ * ကိန်းပြည့်များအစု <math>\mathbf{Z}</math> သည် အပေါင်းအခြေခံ ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် <math>1</math> နှင့် <math>-1</math> ဟူ၍ ထုတ်လုပ်ကိန်း နှစ်ခု တိတိကျကျ ပါဝင်သည်။ * သတ်မှတ်ထားသော အပေါင်းကိန်းပြည့် <math>n</math> တစ်ခုအတွက် [[ကိန်းထွေး]]စနစ်အတွင်းရှိ <math>n</math> ကြိမ်မြောက် ယူနစ်ရင်းများ (n-th roots of unity) သည် အရွယ်အစား <math>n</math> ရှိသော မြှောက်ခြင်းအခြေခံ ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ အစုဝင် <math>e^{2\pi i/n}</math> သည် ဤအုပ်စုအတွက် ထုတ်လုပ်ကိန်း တစ်ခုဖြစ်သည်။ * ဤအုပ်စုအတွက် အခြားသော ထုတ်လုပ်ကိန်းများသည် <math>e^{2\pi ir/n}</math> ပုံစံဖြင့် တည်ရှိကြသည်။ ဤနေရာတွင် <math>r \in \mathbf{Z}</math> ဖြစ်ပြီး <math>r</math> သည် <math>n</math> နှင့် နှိုင်းရသုဒ္ဓ (relatively prime) ဖြစ်ရမည်။ ဤအုပ်စုအတွက် ထုတ်လုပ်ကိန်းကို ပရစ်မစ်တစ် <math>n</math> ကြိမ်မြောက် ယူနစ်ရင်း (primitive n-th root of unity) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ === ပါမြူတေးရှင်းအပြည့် အုပ်စုများ (Symmetric Groups) === <math>S</math> ကို ဗလာမဟုတ်သောအစုတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပါ။ <math>S</math> မှ <math>S</math> သို့ ကိုယ်တိုင်ပြန်လည်ပုံဖော်ထားသော [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော ပုံဖော်မှုများ]] (bijective mappings) သို့မဟုတ် ဘိုင်ဂျက်ရှင်းများ (bijections) အားလုံးပါဝင်သည့် အစုသည် [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] ပေါင်းစပ်ခြင်း (function composition) အောက်တွင် အုပ်စုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ထပ်တူရ ပုံဖော်မှု (identity map) သည် ၎င်း၏ ယူနစ်အစုဝင် ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုကို ပါမြူတေးရှင်းအပြည့် အုပ်စု သို့မဟုတ် ပါမြူတေးရှင်းအုပ်စု (permutation group) ဟုခေါ်ဆိုပြီး <math>S_n</math> သို့မဟုတ် <math>\text{Perm}(S)</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ ၎င်း၏ အစုဝင်များကို ပါမြူတေးရှင်းများ (permutations) ဟု သုံးနှုန်းသည်။ အစုဝင် <math>n</math> ခုပါသော အစုတစ်ခုအတွက် ၎င်းသည် <math>\vert S_n\vert = n!</math> အစီအစဉ်ရှိသည်။ <math>n \ge 3</math> အတွက် ၎င်းသည် အဘီလီယန်မဟုတ်သော အုပ်စုဖြစ်သည်။ အလှည့်ကျ အုပ်စု (alternating group) <math>A_n</math> သည် ၎င်း၏ စုံကိန်းဖြစ်သော ပါမြူတေးရှင်း (even permutation) များပါဝင်သည့် မူမှန်အုပ်စုပိုင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အစီအစဉ် <math>n!/2</math> ရှိသည်။ === ဒိုင်ဟီဒရယ် အုပ်စုများ (Dihedral Groups) === ဒိုင်ဟီဒရယ် အုပ်စုများ <math>D_{2n}</math> သည် ပုံမှန် <math>n</math>-ဂံတစ်ခု၏ အချိုးညီမှုများ (symmetries) အုပ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အစီအစဉ် <math>2n</math> ရှိပြီး လှည့်ခြင်း (rotation) <math>r</math> နှင့် အချိုးညီရောင်ပြန်ဟပ်ခြင်း (reflection) <math>s</math> တို့က ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ ၎င်းတို့သည် <math>r^n = 1</math>၊ <math>s^2 = 1</math> နှင့် <math>rs = sr^{-1}</math> ဟူသော ဆက်သွယ်ချက်များ (relations) ဖြင့် ကန့်သတ်ထားသည်။ === ယေဘုယျ မျဉ်းဖြောင့်အုပ်စု နှင့် ကိန်းအုံ အုပ်စုများ (General Linear Group and Matrix Groups) === <math>k</math> သို့မဟုတ် <math>F</math> ကို [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး <math>V</math> ကို ထိုဖီးလ်ဒ်အပေါ်အခြေခံထားသော [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (vector space) တစ်ခုအဖြစ် ယူဆပါ။ <math>V</math> မှ <math>V</math> သို့ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော (invertible) [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှုများ]] (linear maps) စုစည်းထားသည့် အစုသည် ပေါင်းစပ်ခြင်းအောက်တွင် အုပ်စုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ဤအုပ်စုကို ယေဘုယျ မျဉ်းဖြောင့်အုပ်စု (general linear group) ဟုခေါ်ဆိုပြီး <math>GL(V)</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ အလားတူပင် ဖီးလ်ဒ်မှ အစုဝင်များပါဝင်သော ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သည့် <math>n \times n</math> ကိန်းအုံများ (matrices) အားလုံးပါဝင်သည့် အစုသည် ကိန်းအုံမြှောက်ခြင်း (matrix multiplication) အောက်တွင် အုပ်စုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းပြီး ၎င်းကို ကိန်းအုံ အုပ်စုများ <math>GL_n(F)</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ <math>n \ge 2</math> ဖြစ်သော အခြေအနေများတွင် ဤအုပ်စုသည် ဖလှယ်၍မရသော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည်။ === ကွာတာနီယွန် အုပ်စု နှင့် အစီအစဉ်-၈ ရှိသော ဖလှယ်၍မရသည့် အုပ်စုများ (Quaternion Group and Non-abelian Groups of Order 8) === အစီအစဉ် ၈ ရှိသော ဖလှယ်၍မရသည့် အုပ်စုများ (non-abelian group) နှစ်ခု တည်ရှိသည်။ ပထမတစ်ခုမှာ စတုရန်း၏ အချိုးညီမှုများ အုပ်စု (group of symmetries of the square) ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အစုဝင်နှစ်ခုဖြစ်သော <math>\sigma</math> နှင့် <math>\tau</math> တို့ဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားပြီး ၎င်းတို့သည် <math>\sigma^4 = \tau^2 = e</math> နှင့် <math>\tau\sigma\tau^{-1} = \sigma^3</math> ဟူသော ဆက်သွယ်ချက်များကို လိုက်နာကြသည်။ ဒုတိယတစ်ခုမှာ ကွာတာနီယွန် အုပ်စု (quaternion group) <math>Q_8</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို <math>\pm 1, \pm i, \pm j, \pm k</math> အစုဝင်များဖြင့် သတ်မှတ်ထားပြီး <math>i</math> နှင့် <math>j</math> တို့ဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားသည်။ <math>k = ij</math> နှင့် <math>m = i^2</math> ဟု သတ်မှတ်လိုက်ပါက ၎င်း၏ တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ချက်များကို <math>i^2 = j^2 = k^2 = -1</math> နှင့် <math>ij = k</math> (သို့မဟုတ် <math>i^4 = j^4 = k^4 = e</math> ၊ <math>i^2 = j^2 = k^2 = m</math> နှင့် <math>ij = mji</math>) ဟု ဖော်ပြနိုင်သည်။ === ပုံဖော်မှုများ၏ အုပ်စု (Group of Mappings) === <math>G</math> သည် အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>S</math> သည် ဗလာမဟုတ်သောအစု တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါ။ <math>S</math> မှ <math>G</math> သို့ ပုံဖော်ထားသော ဖန်ရှင်များ၏ အစု <math>M(S, G)</math> သည် သက်ဆိုင်ရာအမှတ်များ မြှောက်ခြင်း (pointwise multiplication) အောက်တွင် အုပ်စုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ပုံဖော်မှုနှစ်ခုဖြစ်သော <math>f, g \in M(S, G)</math> ၏ မြှောက်လဒ်ကို <math>(fg)(x) = f(x)g(x)</math> ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ၎င်း၏ပြောင်းပြန်ကိုမူ <math>f^{-1}(x) = f(x)^{-1}</math> ဟု သတ်မှတ်သည်။ အကယ်၍ <math>G</math> သည် ဖလှယ်ရအုပ်စု (commutative group) ဖြစ်ခဲ့လျှင် <math>M(S, G)</math> သည်လည်း ဖလှယ်ရအုပ်စုဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခြေအနေမျိုးတွင် ၎င်းကို အပေါင်းပုံစံဖြစ်သော <math>f + g</math> ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည်။ === အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏ အုပ်စု (Group of Automorphisms) === ကတ်တဂိုရီ (category) တစ်ခုအတွင်းရှိ မည်သည့် အရာဝတ္ထု <math>A</math> အတွက်မဆို ၎င်း၏ [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်|အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (automorphisms) သည် ပေါင်းစပ်ခြင်းအောက်တွင် အုပ်စုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ဤအုပ်စုကို <math>\text{Aut}(A)</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ ပါမြူတေးရှင်းအပြည့် အုပ်စု <math>\text{Perm}(S)</math> နှင့် ယေဘုယျ မျဉ်းဖြောင့်အုပ်စု <math>GL(V)</math> တို့ နှစ်ခုစလုံးသည် ဤပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ပုံ၏ တိကျသော ဥပမာများ ဖြစ်ကြသည်။ === စံ ကိန်းစနစ်များ (Standard Number Systems) === [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ]] (rational numbers)၊ [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) နှင့် [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] (complex numbers) ၏ အစုတစ်ခုစီသည် အပေါင်းတွက်ချက်မှုအောက်တွင် အုပ်စုများကို အသီးသီးဖွဲ့စည်းကြသည်။ ထို့ပြင် ဤကိန်းစနစ်တစ်ခုစီအတွင်းရှိ သုညမဟုတ်သော အစုဝင်များ စုစည်းထားသည့် အစုများသည် မြှောက်ခြင်းတွက်ချက်မှုအောက်တွင် အုပ်စုများကို ဖွဲ့စည်းကြသည်။ == ကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{B}G</math> တည်ဆောက်ပုံ == <math>G</math> သည် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]]ရှိသော နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှုနှင့် ထပ်တူရအစုဝင် <math>e</math> တို့ ပါဝင်သည့် အုပ်စုတစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ၎င်းတွက်ချက်မှုသည် မြှောက်ခြင်းတွက်ချက်မှု ဖြစ်သည်။ ကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{B}G</math> ကို <math>G</math> မှတစ်ဆင့် အောက်ပါအတိုင်း တည်ဆောက်သည်။ * '''အရာဝတ္ထုများ (Objects)''' - အရာဝတ္ထုများ စုစည်းမှုတွင် အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ တိကျစွာ ပါဝင်သည်။ ၎င်းကို ဤနေရာတွင် <math>*</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ * '''မော်ဖစ်ဇင်များ (Morphisms)''' - <math>*</math> မှ <math>*</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်များကို ဟွမ်း-အစု (hom-set) <math>\text{Hom}_{\mathbf{B}G}(*, *)</math> ဟု သင်္ကေတပြုပြီး ၎င်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုစီသည် အုပ်စု <math>G</math> ၏ အစုဝင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ရှိသောကြောင့် မော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်]] (endomorphism) တစ်ခုစီ ဖြစ်သည်။ * '''ပေါင်းစပ်ခြင်း (Composition)''' - ပေါင်းစပ်၍ရသော မော်ဖစ်ဇင်စုံတွဲ <math>g, h \in \text{Hom}_{\mathbf{B}G}(*, *)</math> အတွက် ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ပေါင်းစပ်ခြင်း (categorical composition) <math>g \circ h</math> ကို အုပ်စုမြှောက်ခြင်း <math>gh</math> ဖြင့် သတ်မှတ်သည်။ * '''ထပ်တူရ မော်ဖစ်ဇင် (Identity Morphism)''' - တစ်ခုတည်းသော အရာဝတ္ထုအတွက် ထပ်တူရ မော်ဖစ်ဇင်ကို <math>1_{*}</math> ဟု သင်္ကေတပြုပြီး ၎င်းကို အုပ်စု ထပ်တူရအစုဝင် <math>e \in G</math> အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ === ကတ်တဂိုရီ နဂိုမှန်အဆိုများကို အတည်ပြုခြင်း (Verifying Category Axioms) === ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအဖြစ် ပြည့်စုံရန်အတွက် တည်ဆောက်ထားသော အချက်အလက်များသည် ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ နှင့် ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိ (unitality) တို့ကို ပြည့်စုံစေရမည်။ '''[[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]]''' - ပေါင်းစပ်၍ရသော မော်ဖစ်ဇင်သုံးခုတွဲ <math>f, g, h \in \text{Hom}_{\mathbf{B}G}(*, *)</math> အတွက် ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ပေါင်းစပ်ခြင်းသည် <math>(f \circ g) \circ h = f \circ (g \circ h)</math> ကို ပြည့်စုံစေရမည်။ <math>\mathbf{B}G</math> ရှိ ပေါင်းစပ်တွက်ချက်မှု၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ ၎င်းကို အောက်ပါ အုပ်စုမြှောက်ခြင်းအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်သည်။ <math>(fg)h = f(gh)</math> <math>G</math> သည် အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သောကြောင့် ၎င်း၏ နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှုသည် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ ရှိပြီးသားဖြစ်သဖြင့် ဤနဂိုမှန်အဆိုကို ပြည့်စုံစေသည်။ '''ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိ''' - မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင် <math>g \in \text{Hom}_{\mathbf{B}G}(*, *)</math> အတွက်မဆို ထပ်တူရ မော်ဖစ်ဇင်နှင့် ပေါင်းစပ်ခြင်းများသည် <math>1_{*} \circ g = g</math> နှင့် <math>g \circ 1_{*} = g</math> တို့ကို ပြည့်စုံစေရမည်။ <math>1_{*}</math> အစား အုပ်စု ထပ်တူရအစုဝင် <math>e</math> ကို အစားထိုးလိုက်သောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math>eg = g \quad \text{and} \quad ge = g</math> အုပ်စုတစ်ခုရှိ ထပ်တူရအစုဝင်၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ ဤအချက်သည် မူလကတည်းက ပြည့်စုံပြီးဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>\mathbf{B}G</math> သည် မှန်ကန်သော ကတ်တဂိုရီတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ === ဂရုပွိုက် ဂုဏ်သတ္တိကို အတည်ပြုခြင်း (Verifying Groupoid Property) === ဂရုပွိုက် (groupoid) ဆိုသည်မှာ မော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) ဖြစ်သော ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုရှိ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုဖြစ်ရန် မော်ဖစ်ဇင် <math>f</math> အတွက် <math>f \circ f^{-1} = 1</math> နှင့် <math>f^{-1} \circ f = 1</math> ဖြစ်စေမည့် မော်ဖစ်ဇင် <math>f^{-1}</math> တစ်ခု တည်ရှိရန် လိုအပ်သည်။ ကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{B}G</math> အတွက် မော်ဖစ်ဇင်တိုင်းဖြစ်သော <math>g \in \text{Hom}_{\mathbf{B}G}(*, *)</math> သည် အုပ်စု <math>G</math> ၏ အစုဝင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အုပ်စု၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ အစုဝင် <math>g</math> တိုင်းတွင် အောက်ပါအခြေအနေကို ပြည့်စုံစေမည့် ပြောင်းပြန် <math>g^{-1} \in G</math> တစ်ခုစီ ပိုင်ဆိုင်သည်။ <math>gg^{-1} = e \quad \text{and} \quad g^{-1}g = e</math> ယင်းကို ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းသို့ ပြန်လည်ပြောင်းလဲလိုက်သောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math>g \circ g^{-1} = 1_{*} \quad \text{and} \quad g^{-1} \circ g = 1_{*}</math> ဤအချက်က <math>\mathbf{B}G</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>g</math> တိုင်းသည် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။ <math>\mathbf{B}G</math> သည် မော်ဖစ်ဇင်တိုင်း အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်နေသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာရှိသည့် ကတ်တဂိုရီတစ်ခု ဖြစ်သောကြောင့် အုပ်စုတစ်ခုသည် အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်း တိကျစွာပါဝင်သော ဂရုပွိုက်တစ်ခုနှင့် ထပ်တူညီကြောင်း (equivalent) အတည်ပြုနိုင်သည်။ == အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များအား ဖန်တာများအဖြစ် ရှုမြင်ခြင်း (Group Homomorphisms as Functors) == <math>G</math> နှင့် <math>H</math> တို့သည် အုပ်စုများ ဖြစ်ကြသည်ဟု ဆိုပါစို့။ ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီများကို <math>\mathbf{B}G</math> နှင့် <math>\mathbf{B}H</math> ဟု သတ်မှတ်မည်။ [[ဖန်တာ]] (functor) <math>F: \mathbf{B}G \to \mathbf{B}H</math> တစ်ခုတွင် အရာဝတ္ထုများ နှင့် မော်ဖစ်ဇင်များအပေါ် သက်ရောက်သည့် ပုံဖော်မှုများ ပါဝင်သည်။ * '''အရာဝတ္ထုများအပေါ် သက်ရောက်မှု (On Objects)''' - <math>F</math> သည် <math>\mathbf{B}G</math> ၏ တစ်ခုတည်းသော အရာဝတ္ထုကို <math>\mathbf{B}H</math> အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုတစ်ခုဆီသို့ ပုံဖော်ပေးရမည်။ <math>\mathbf{B}H</math> တွင် အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ရှိသောကြောင့် ဤပုံဖော်မှုသည် အသေးအဖွဲဖြစ်ပြီး တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဖြစ်သည်။ * '''မော်ဖစ်ဇင်များအပေါ် သက်ရောက်မှု (On Morphisms)''' - <math>F</math> သည် <math>\mathbf{B}G</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုစီတိုင်းအတွက် <math>\mathbf{B}H</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုစီကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ၎င်းသည် အုပ်စုများ၏ အခြေခံအစုများကြားရှိ ဖန်ရှင် <math>F: G \to H</math> တစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ဖန်တာ <math>F</math> သည် အောက်ပါ နဂိုမှန်အဆို (axioms) နှစ်ခုကို ပြည့်စုံစေရမည်။ * '''ထပ်တူရအစုဝင်ကို ထိန်းသိမ်းခြင်း (Preservation of Identity)''' - <math>F(1_{*}) = 1_{F(*)}</math> ဖြစ်သည်။ အုပ်စု သီအိုရီဆိုင်ရာ ဝေါဟာရအားဖြင့် ဤအချက်သည် <math>F</math> က <math>G</math> ၏ ထပ်တူရအစုဝင်ကို <math>H</math> ၏ ထပ်တူရအစုဝင်ဆီသို့ ပုံဖော်ပေးသည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် <math>F(e_G) = e_H</math> ဖြစ်သည်။ * '''ပေါင်းစပ်ခြင်းကို ထိန်းသိမ်းခြင်း (Preservation of Composition)''' - <math>\mathbf{B}G</math> အတွင်းရှိ ပေါင်းစပ်၍ရသော မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင်စုံတွဲ <math>g_1, g_2</math> အတွက်မဆို <math>F(g_2 \cdot g_1) = F(g_2) \cdot F(g_1)</math> ဖြစ်သည်။ [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ|အုပ်စု ကတ်တဂိုရီတစ်ခုတွင်]] ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ပေါင်းစပ်ခြင်းသည် အုပ်စုမြှောက်ခြင်းနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသောကြောင့် ဤအချက်သည် <math>F(g_2 g_1) = F(g_2) F(g_1)</math> သို့ တိုက်ရိုက် ကူးပြောင်းသွားသည်။ ဤဖန်တာဖြစ်တည်မှု အခြေအနေ (functoriality conditions) နှစ်ခုသည် [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (group homomorphism) တစ်ခု၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ပါ နဂိုမှန်အဆိုများ အတိအကျပင် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီများအဖြစ် မှတ်ယူထားသည့် အုပ်စုများကြားရှိ ဖန်တာ တစ်ခုသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အသုံးပြုလေ့ရှိသော အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် နှင့် အတိအကျ ထပ်တူညီသည်။ == ကွန်ဂျူဂိတ်အား သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းအဖြစ် ရှုမြင်ခြင်း (Conjugation as a Natural Transformation) == အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီများအဖြစ် မှတ်ယူထားသည့် အုပ်စုနှစ်ခု <math>G</math> နှင့် <math>H</math> တို့ကို စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ထို့ပြင် ၎င်းတို့ကြားရှိ မျဉ်းပြိုင် [[ဖန်တာ|ဖန်တာအတွဲ]] (parallel pair of functors) <math>F, K: \mathbf{B}G \rightrightarrows \mathbf{B}H</math> ကိုလည်း စဉ်းစားပါ။ အထက်တွင် သက်သေပြခဲ့သည့်အတိုင်း <math>F</math> နှင့် <math>K</math> တို့သည် [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] ဖြစ်ကြသည်။ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] (natural transformation) <math>\alpha: F \Rightarrow K</math> တစ်ခုအတွက် အောက်ပါအချက်များ လိုအပ်သည်။ * '''အစိတ်အပိုင်းများ (Components)''' - <math>\mathbf{B}G</math> ၏ တစ်ခုတည်းသော အရာဝတ္ထုနှင့် ဆက်စပ်နေသည့် ပစ်မှတ် ကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{B}H</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သည်။ <math>\mathbf{B}H</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်များဆိုသည်မှာ ရိုးရှင်းစွာပင် <math>H</math> ၏ အစုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဤအစိတ်အပိုင်းကို အုပ်စုဝင် <math>h \in H</math> အဖြစ် သတ်မှတ်မည်။ * '''သဘာဝကျမှု အခြေအနေ (Naturality Condition)''' - <math>\mathbf{B}G</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင် <math>g</math> အတွက်မဆို သဘာဝကျမှုဆိုင်ရာ စတုရန်းသည် ဖလှယ်ရ ဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံစေရမည် (commute)။ သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း <math>\alpha: F \Rightarrow K</math> တစ်ခုအတွက် စည်းမျဉ်းအရ <math>K(g) \cdot \alpha_{*} = \alpha_{*} \cdot F(g)</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်သည်။ ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ မော်ဖစ်ဇင်များနေရာတွင် အုပ်စုဝင်များကို အစားထိုးလိုက်သောအခါ ပေါင်းစပ်တွက်ချက်မှုသည် <math>H</math> အတွင်းရှိ အုပ်စုမြှောက်ခြင်း ဖြစ်လာသည်။ ထို့ကြောင့် သဘာဝကျမှု အခြေအနေသည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်လာသည်။ <math>K(g) h = h F(g)</math> <math>H</math> သည် အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သောကြောင့် ပြောင်းပြန် <math>h^{-1}</math> မဖြစ်မနေ ရှိနေမည်ကို အာမခံနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုညီမျှခြင်း၏ ညာဘက်မှ <math>h^{-1}</math> ဖြင့် မြှောက်လိုက်သောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math>K(g) = h F(g) h^{-1}</math> ဤညီမျှခြင်းက ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် <math>K</math> သည် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် <math>F</math> အား အစုဝင် <math>h \in H</math> ဖြင့် ကွန်ဂျူဂိတ် ပြုလုပ်ထားခြင်း အတိအကျဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။ ထို့ကြောင့် [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ|အုပ်စု ကတ်တဂိုရီများကြားရှိ]] ဖန်တာများအကြား သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းတစ်ခုသည် ပစ်မှတ်အုပ်စုအတွင်းရှိ အစုဝင်တစ်ခုဖြင့် ကွန်ဂျူဂိတ်ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် အတိအကျ ကိုက်ညီနေကြောင်း တွေ့ရသည်။ == ကိုးကား == * {{cite book |last=Lang |first=Serge |author-link=Serge Lang |title=Algebra |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=211 |edition=Revised 3rd |publisher=Springer-Verlag |location=New York |year=2002 |isbn=978-0-387-95385-4 |doi=10.1007/978-1-4613-0041-0 |pages=}} * {{Citation |last1=Dummit |first1=David S. |last2=Foote |first2=Richard M. |title=Abstract Algebra |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |date=2004}} [[ကဏ္ဍ:အုပ်စုသီအိုရီ]] [[ကဏ္ဍ:အက္ခရာသင်္ချာ]] dta0e8etuhhi50flwwrr8c64ss6u58k 0 289344 1049598 1043506 2026-08-20T18:40:06Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အင်ဂျင်နီယာပညာများ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:အင်ဂျင်နီယာ ပညာရပ်]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1049598 wikitext text/x-wiki {{Infobox occupation|employment_field=Science, technology, engineering, industry, military, exploration|type=[[အင်ဂျင်နီယာ နည်းပညာ]]|official_names=Computer engineer|competencies=Technical knowledge, hardware design, software design, advanced mathematics, systems design, abstract thinking, analytical thinking|activity_sector=Electronics, telecommunications, signal processing, computer hardware, software}}'''ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာပညာ''' (CE, CoE, CpE သို့မဟုတ် CompE) သည် ကွန်ပျူတာ ဟာ့ဒ်ဝဲ (Hardware) နှင့် ဆော့ဖ်ဝဲ (Software) များ တီထွင်ဖန်တီးမှုကို အထူးပြုသည့် အင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |last=IEEE Computer Society |author-link=IEEE Computer Society |date=15 December 2016 |title=Computer Engineering Curricula 2016: CE2016: Curriculum Guidelines for Undergraduate Degree Programs in Computer Engineering |url=https://www.acm.org/binaries/content/assets/education/ce2016-final-report.pdf |author2=ACM |author-link2=Association for Computing Machinery |doi=10.1145/3025098 |doi-broken-date=July 1, 2025}}</ref><ref>{{Cite book |last=IEEE Computer Society |author-link=IEEE Computer Society |date=December 12, 2004 |title=Computer Engineering 2004: Curriculum Guidelines for Undergraduate Degree Programs in Computer Engineering |url=https://www.acm.org/binaries/content/assets/education/curricula-recommendations/ce-final-report.pdf |author2=ACM |author-link2=Association for Computing Machinery |page=iii |quote=Computer System engineering has traditionally been viewed as a combination of both electronic engineering (EE) and computer science (CS). |access-date=December 17, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190612130313/https://www.acm.org/education/education/curric_vols/CE-Final-Report.pdf |archive-date=June 12, 2019}}</ref> ဤပညာရပ်သည် [[လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်|လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာပညာ]] (Electrical Engineering)၊ [[အီလက်ထရွန်းနစ် အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်|အီလက်ထရွန်နစ်အင်ဂျင်နီယာပညာ]] (Electronics Engineering) နှင့် [[ကွန်ပျူတာသိပ္ပံပညာ|ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ]] (Computer Science) စသည့် နယ်ပယ်အသီးသီးကို စနစ်တကျ ပေါင်းစပ်ထားသည်။ အချို့သော တက္ကသိုလ်များတွင် ဤဘာသာရပ်ကို "လျှပ်စစ်နှင့် ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာပညာ" သို့မဟုတ် "ကွန်ပျူတာသိပ္ပံနှင့် အင်ဂျင်နီယာပညာ" ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာများအနေဖြင့် ဟာ့ဒ်ဝဲနှင့် ဆော့ဖ်ဝဲ အပြန်အလှန်ချိတ်ဆက် အလုပ်လုပ်ပုံ၊ ဆော့ဖ်ဝဲပုံစံရေးဆွဲခြင်း (Software Design) နှင့် ဆော့ဖ်ဝဲအင်ဂျင်နီယာအတတ်ပညာရပ်များကို မဖြစ်မနေ လေ့လာသင်ယူရသည်။ ၎င်းအပြင် လျှပ်စစ်သံလိုက်ဓာတ် (Electromagnetism)၊ [[ဉာဏ်ရည်တု|ဉာဏ်ရည်တုနည်းပညာ]] (AI)၊ ရိုဘော့တစ်စ် (Robotics)၊ ကွန်ပျူတာကွန်ရက်များ၊ ကွန်ပျူတာတည်ဆောက်ပုံဗိသုကာ (Computer Architecture) နှင့် မောင်းနှင်မှုစနစ် (Operating Systems) စသည့် နယ်ပယ်ပေါင်းစုံကို လွှမ်းခြုံထားသည်။ ၎င်းတို့သည် တစ်လုံးချင်းစီအလိုက် အလုပ်လုပ်သော မိုက်ခရိုကွန်ထရိုလာ (Microcontroller)၊ မိုက်ခရိုပရိုဆက်ဆာ (Microprocessor) များ၊ တစ်ကိုယ်ရည်သုံးကွန်ပျူတာများနှင့် စူပါကွန်ပျူတာများ ပုံစံထုတ်ခြင်းမှသည် ပတ်လမ်းဒီဇိုင်း (Circuit Design) ရေးဆွဲခြင်းအထိ ကွန်ပျူတာ၏ ဟာ့ဒ်ဝဲနှင့် ဆော့ဖ်ဝဲကဏ္ဍ အတော်များများတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ကြသည်။ ဤအင်ဂျင်နီယာပညာရပ်သည် ကွန်ပျူတာစနစ်များ မည်သို့အလုပ်လုပ်သည်ဆိုသည့် အချက်ကိုသာမက ၎င်းတို့ကို ပိုမိုကြီးမားသော စနစ်ကြီးတစ်ခုလုံးအတွင်းသို့ မည်သို့ပေါင်းစပ်ထည့်သွင်းရမည်ဆိုသည့် အချက်အပေါ်တွင်လည်း အဓိကအာရုံစိုက်လုပ်ဆောင်သည်။<ref>{{Cite web |last=Trinity College Dublin |title=What is Computer System Engineering |url=http://www.tcd.ie/Engineering/about/what_is_eng/computer_eng_intro.html |access-date=April 21, 2006}} "Computer engineers need not only to understand how computer systems themselves work but also how they integrate into the larger picture. Consider the car. A modern car contains many separate computer systems for controlling such things as the engine timing, the brakes, and the airbags. To be able to design and implement such a car, the computer engineer needs a broad theoretical understanding of all these various subsystems & how they interact.</ref> [[ဖိုင်:STM32F100C4T6B-HD.jpg|thumb|STM32 မိုက်ခရိုကွန်ထရိုလာတစ်ခု၏ အတွင်းပိုင်းတည်ဆောက်ပုံ (Die shot) ပြကွက်ဖြစ်သည်။ ဤချစ်ပ် (Chip) ပြားကို ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာများက ကိုယ်တိုင်ပုံစံထုတ် ဒီဇိုင်းဆွဲထားခြင်းဖြစ်ပြီး အခြားသော စနစ်များကို တည်ဆောက်ဖန်တီးရန်အတွက်လည်း ပြန်လည်အသုံးပြုကြသည်။]] === ကိုးကားချက်များ === [[ကဏ္ဍ:အင်ဂျင်နီယာ ပညာရပ်]] [[ကဏ္ဍ:ကွန်ပျူတာ အင်ဂျင်နီယာပညာ]] [[ကဏ္ဍ:ကွန်ပျူတာ]] sp25y4nqhmagjuqdskl8wsmjaf0z5ha 0 289405 1049557 1044013 2026-08-20T16:02:30Z ~2026-40330-51 145831 /* အစိုးရအဖွဲ့ */ 1049557 wikitext text/x-wiki {{Infobox government cabinet |cabinet_name= ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရအဖွဲ့ |flag=Flag of Myanmar (1974–2010).svg |flag_border=true |jurisdiction= [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|မြန်မာနိုင်ငံ]] |incumbent= ၁၉၉၂ – ၁၉၉၇ |image=Than Shwe 2010-10-11.jpg |image_size=x85px |image2= |image_size2= |caption=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ |date_formed= ၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ |date_dissolved= ၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |state_head= [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] {{small|([[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့|နဝတ]]ဥက္ကဋ္ဌ)}} |government_head= [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] |deputy_government_head= *ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မောင်မောင်ခင် *ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး တင်ထွန်း |current_number= |political_party= [[တပ်မတော်]] |opposition_party= |election= |previous= [[ဦးစောမောင်အစိုးရ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင်အစိုးရ]] |successor= [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ၏ ဒုတိယအစိုးရ]] |opposition_cabinet= }} '''ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ၏ ပထမအစိုးရ'''သည် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင် တာဝန်မှ အနားယူပြီးနောက် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ တက်လာသောအခါ ပေါ်ပေါက်လာသော အစိုးရအဖွဲ့ ဖြစ်သည်။ [[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့]] (နဝတ) မှ ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ဒုတိယအစိုးရဖြစ်သည်။ အစိုးရအဖွဲ့ကို ယခင် အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများဖြင့် စတင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး နောင်အခါ ဝန်ကြီးဌာနအသစ်များဖြင့်ပါ ဖွဲ့စည်းလာသည်။ == အစိုးရအဖွဲ့ == {| class="wikitable" | rowspan="2" |'''စဉ်''' | rowspan="2" |'''ရာထူး''' | rowspan="2" |'''အမည်''' ! colspan="3" |တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !ရက်ပေါင်း |- |၁ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] |[[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] |၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1992|4|23|1997|11|15}} |- | rowspan="2" |၂ | rowspan="2" |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ ဝန်ကြီးချုပ်|ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မောင်မောင်ခင် | rowspan="2" |၂၄ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၂ | rowspan="2" |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ | rowspan="2" |{{age in years and days|1992|9|24|1997|11|15}} |- |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး တင်ထွန်း |- |၃ |[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး]] |[[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] |၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1992|4|23|1997|11|15}} |- |၄ |[[စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန|အမှတ်(၁)စက်မှုဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိန်အောင် |၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1992|4|23|1997|11|15}} |- |၅ |[[သစ်တောရေးရာဝန်ကြီးဌာန|သစ်တောရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး]] |[[ချစ်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ချစ်ဆွေ]] |၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1992|4|23|1997|11|15}} |- | rowspan="2" |၆ | rowspan="2" |[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဘုန်းမြင့် |၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ |၁၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၉၃ |{{age in years and days|1992|4|23|1993|2|17}} |- |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မြသင်း |၁၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၉၃ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1993|2|17|1997|11|15}} |- |၇ |[[လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်း ဝန်ကြီးဌာန|လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မြင့်အောင် |၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1992|4|23|1997|11|15}} |- |၈ |[[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးညွန့် |၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1992|4|23|1997|11|15}} |- | rowspan="2" |၉ | rowspan="2" |[[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကုန်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး]] |[[ဒေးဗစ် အေဘယ်လ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် အေဘယ်လ်]] |၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၂ |{{age in years and days|1992|4|23|1992|9|24}} |- |[[ထွန်းကြည်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းကြည်]] |၂၄ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၂ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1992|9|24|1997|11|15}} |- |၁၀ |[[ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးလုပ်ငန်းဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ဘ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၂ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1992|9|24|1997|11|15}} |- |၁၁ |[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်​ဒေသနှင့်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး]] {{small|(​ယခင် နယ်စပ်​ဒေသနှင့်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန)}} |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မောင်သင့် |၃၀ ဇန်နဝါရီ ၁၉၉၄ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1994|1|30|1997|11|15}} |- | rowspan="2" |၁၂ | rowspan="2" |[[သတ္တုတွင်း ဝန်ကြီးဌာန|သတ္တုတွင်းဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မောင်မောင်ခင် |၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၂ |{{age in years and days|1992|4|23|1992|9|24}} |- |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်မင်း |၂၄ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၂ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1992|9|24|1997|11|15}} |- |၁၃ |[[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မောင်လှ |၁၅ ဇွန် ၁၉၉၅ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1995|6|15|1997|11|15}} |- | rowspan="2" |၁၄ | rowspan="2" |[[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် သောင်းမြင့် |၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ |၁၅ ဇွန် ၁၉၉၅ |{{age in years and days|1992|4|23|1995|6|15}} |- |ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြင့် |၁၅ ဇွန် ၁၉၉၅ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1995|6|15|1997|11|15}} |- | rowspan="2" |၁၅ | rowspan="2" |[[ပို့ဆောင်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး တင်ထွန်း |၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၂ |{{age in years and days|1992|4|23|1992|9|24}} |- |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းဝင်း |၂၄ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၂ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1992|9|24|1997|11|15}} |- | rowspan="3" |၁၆ | rowspan="3" |[[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး တင်ထွန်း |၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၂ |{{age in years and days|1992|4|23|1992|9|24}} |- |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး အေးသောင် |၂၄ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၂ |၂၉ မေ ၁၉၉၆ |{{age in years and days|1992|9|24|1996|5|29}} |- |ဗိုလ်ချုပ် စောလွင် |၂၉ မေ ၁၉၉၆ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1996|5|29|1997|11|15}} |- | rowspan="3" |၁၇ | rowspan="3" |[[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန|ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး အောင်ရဲကျော် |၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ |၁၅ ဇွန် ၁၉၉၅ |{{age in years and days|1992|4|23|1995|6|15}} |- |ဗိုလ်မှူးချုပ် သောင်းမြင့် |၁၅ ဇွန် ၁၉၉၅ |၂၉ မေ ၁၉၉၆ |{{age in years and days|1995|6|15|1996|5|29}} |- |ဦးအောင်စန်း |၂၉ မေ ၁၉၉၆ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1996|5|29|1997|11|15}} |- | rowspan="2" |၁၈ | rowspan="2" |[[သမဝါယမ ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး]] |ဗိုလ်ချုပ် မြသင်း |၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ |၁၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၉၃ |{{age in years and days|1992|4|23|1993|2|17}} |- |ဦးသန်းအောင် |၁၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၉၃ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1993|2|17|1997|11|15}} |- |၁၉ |[[အမျိုးသားစီမံကိန်းနှင့် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်းနှင့်စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး]] {{small| (ယခင် စီမံကိန်းနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန)}} |[[ဒေးဗစ် အေဘယ်လ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် အေဘယ်လ်]] ||၁၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၉၃ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1993|2|17|1997|11|15}} |- |၂၀ |[[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး]] {{small| (ယခင် စီမံကိန်းနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန)}} |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းတင် ||၁၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၉၃ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1993|2|17|1997|11|15}} |- | rowspan="3" |၂၁ | rowspan="3" |[[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာ​ရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး]] |[[ဖေသိန်း (ဆရာဝန်)|ဗိုလ်မှူးကြီး ဖေသိန်း]] |၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၂ |{{age in years and days|1992|4|23|1992|9|24}} |- |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သန်းညွန့် |၂၄ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၂ |၂၉ မေ ၁၉၉၆ |{{age in years and days|1992|9|24|1996|5|29}} |- |ဦးစောထွန်း |၂၉ မေ ၁၉၉၆ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1996|5|29|1997|11|15}} |- |rowspan=2|၂၂ |rowspan=2|[[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး]] |[[ဖေသိန်း (ဆရာဝန်)|ဗိုလ်မှူးကြီး ဖေသိန်း]] |၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ |၂၇ ဧပြီ ၁၉၉၄ |{{age in years and days|1992|4|23|1994|4|27}} |- |ဦးပန်းအောင် |၂၇ ဧပြီ ၁၉၉၄ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1994|4|27|1997|11|15}} |- |၂၃ |[[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး]] |[[အုန်းဂျော်|ဦးအုံးဂျော်]] |၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1992|4|23|1997|11|15}} |- |rowspan=2|၂၄ |rowspan=2|[[ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် မျိုးသန့် |၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ |၁၅ ဇွန် ၁၉၉၅ |{{age in years and days|1992|4|23|1995|6|15}} |- |ဗိုလ်ချုပ် အေးကျော် |၁၅ ဇွန် ၁၉၉၅ |၁၈ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1995|6|15|1997|9|18}} |- |rowspan=2|၂၅ |rowspan=2|[[မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန| မွေးမြူရေးနှင့်ရေလုပ်ငန်းဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် မောင်မောင် |၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ |၂၉ မေ ၁၉၉၆ |{{age in years and days|1992|4|23|1996|5|29}} |- |[[အောင်သောင်း (ဝန်ကြီး)|ဦးအောင်သောင်း]] |၂၉ မေ ၁၉၉၆ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1996|5|29|1997|11|15}} |- |၂၆ |[[စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန|စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး]] |ဦးခင်မောင်သိန်း |၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1992|4|23|1997|11|15}} |- |၂၇ |[[ရထားပို့ဆောင်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ရထားပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး]] |ဦးဝင်းစိန် |၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1992|4|23|1997|11|15}} |- |rowspan=2|၂၈ |rowspan=2|[[စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန|အမှတ်(၂)စက်မှုဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး]] |ဦးသန်းရွှေ |၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ |၁၅ ဇွန် ၁၉၉၅ |{{age in years and days|1992|4|23|1995|6|15}} |- |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သန်း |၁၅ ဇွန် ၁၉၉၅ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1995|6|15|1997|11|15}} |- |rowspan=2|၂၉ |rowspan=2|[[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး]] |ဦးခင်မောင်ရင် |၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ |၁၅ ဇွန် ၁၉၉၅ |{{age in years and days|1992|4|23|1995|6|15}} |- |ဗိုလ်ချုပ် စောထွန်း |၁၅ ဇွန် ၁၉၉၅ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1995|6|15|1997|11|15}} |- |၃၀ |[[ဆက်သွယ်ရေးနှင့် သတင်းအချက်အလက် နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန|ဆက်သွယ်ရေး၊စာတိုက်နှင့်ကြေးနန်းဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး]] |[[စိုးသာ|ဦးစိုးသာ]] |၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1992|4|23|1997|11|15}} |- |၃၁ |[[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး]] |ဦးသောင်း |၂ အောက်တိုဘာ ၁၉၉၆ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1996|10|2|1997|11|15}} |- |၃၂ |[[အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် စိန်ဝင်း |၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၉၆ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1996|12|18|1997|11|15}} |- |rowspan=3|၃၃ |rowspan=3|[[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့|နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌရုံး ဝန်ကြီး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် မျိုးသန့် |၁၅ ဇွန် ၁၉၉၅ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1995|6|15|1997|11|15}} |- |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းသိန်း |၁၅ ဇွန် ၁၉၉၅ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1995|6|15|1997|11|15}} |- |ဗိုလ်ချုပ် စောလွင် |၂၀ မတ် ၁၉၉၆ |၂၉ မေ ၁၉၉၆ |{{age in years and days|1996|3|20|1996|5|29}} |- |rowspan=3|၃၄ |rowspan=3|[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်ရုံး ဝန်ကြီး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် လွန်းမောင် |၂၄ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၂ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1992|9|24|1997|11|15}} |- |ဗိုလ်မှူးကြီး ဖေသိန်း |၂၇ ဧပြီ ၁၉၉၄ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1994|4|27|1997|11|15}} |- |ဦးသန်းရွှေ |၁၅ ဇွန် ၁၉၉၅ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1995|6|15|1997|11|15}} |- | rowspan="2" |၃၅ | rowspan="2" |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ ဝန်ကြီးချုပ်|ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်ရုံး ဝန်ကြီး]] |ဦးခင်မောင်ရင် |၁၅ ဇွန် ၁၉၉၅ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1995|6|15|1997|11|15}} |- |ဗိုလ်မှူးချုပ် မောင်မောင် |၂၉ မေ ၁၉၉၆ |၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |{{age in years and days|1996|5|29|1997|11|15}} |- | - |[[စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီမံကိန်းနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး]] {{small| (နောင် အမျိုးသားစီမံကိန်းနှင့်စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဝန်ကြီးဌာနနှင့် ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန)}} |[[ဒေးဗစ် အေဘယ်လ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် အေဘယ်လ်]] |၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ |၁၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၉၃ |{{age in years and days|1992|4|23|1993|2|17}} |- | - |[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်​ဒေသနှင့်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး]] {{small|(​နောင် နယ်စပ်​ဒေသနှင့်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်စည်ပင်သာယာ​ရေးဝန်ကြီးဌာန)}} |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မောင်သင့် |၂၄ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၂ |၃၀ ဇန်နဝါရီ ၁၉၉၄ |{{age in years and days|1992|9|24|1994|1|30}} |} <ref>{{cite news|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs23/1992-SLORC_Laws-bu.pdf|title=ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ ၁၉၉၂ ခုနှစ် ဥပဒေများ၊ နည်းဥပဒေများ၊ အမိန့်များနှင့် ကြေညာချက်များ}}</ref> <ref>{{cite news|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs23/1993-SLORC_Laws-bu.pdf|title=ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ ၁၉၉၃ ခုနှစ် ဥပဒေများ၊ နည်းဥပဒေများ၊ အမိန့်များနှင့် ကြေညာချက်များ}}</ref> <ref>{{cite news|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs23/1994-SLORC_Laws-bu.pdf|title=ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ ၁၉၉၄ ခုနှစ် ဥပဒေများ၊ နည်းဥပဒေများ၊ အမိန့်များနှင့် ကြေညာချက်များ}}</ref> <ref>{{cite news|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs23/1995-SLORC_Laws-bu.pdf|title=ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ ၁၉၉၅ ခုနှစ် ဥပဒေများ၊ နည်းဥပဒေများ၊ အမိန့်များနှင့် ကြေညာချက်များ}}</ref> <ref>{{cite news|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs23/1996-SLORC_Laws-bu.pdf|title=ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ ၁၉၉၆ ခုနှစ် ဥပဒေများ၊ နည်းဥပဒေများ၊ အမိန့်များနှင့် ကြေညာချက်များ}}</ref> <ref>{{cite news|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs23/1997%282%29-SLORC_Laws-bu.pdf|title=ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ ၁၉၉၇ ခုနှစ် ဥပဒေများ၊ နည်းဥပဒေများ၊ အမိန့်များနှင့် ကြေညာချက်များ (ဒုတိယတွဲ)}}</ref> == ဆက်စပ် == * [[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့]] == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အစိုးရအဖွဲ့များ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} [[Category:ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] i09b8xpo2b7e0e4iodfllbwtd2m32w4 0 289747 1049565 1045111 2026-08-20T17:16:24Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[အ.လ.က (ခွဲ) ကျွဲတဲ]] စာမျက်နှာကို [[အ.လ.က (ခွဲ) ကျွဲတဲ (သနပ်ပင်မြို့နယ်)]] သို့ ခင်မောင်မောင်လွင်က ရွှေ့ခဲ့သည် 1045111 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ကျွဲတဲ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[ကျွဲတဲရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|ကျွဲတဲရွာ]] တွင် ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၉၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/thanatpin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} qt7gzbop0st0g9ksm5u7k0dw9ucb1fa 0 290640 1049626 1049470 2026-08-21T07:36:57Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* စီးပွားရေး */ 1049626 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အိုးအိတခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|大分県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|大分県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Ōita-ken}} | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Beppu Umi-jigoku04n4272.jpg | caption1 = [[Beppu Onsen]] | image2 = Handakogen.jpg | caption2 = Handa highlands | image3 = Usa Shrine Nanchu Romon.JPG | caption3 = [[Usa Jingū]] | image4 = Yuhudake.jpg | caption4 = [[Mount Yufu]] | image5 = Takasakiyama_saru.jpg | caption5 = [[Takasakiyama Natural Zoological Garden]] }} | image_flag = Flag of Oita Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Symbol of Oita Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | image_map = Map of Japan with highlight on 44 Oita prefecture.svg | pushpin_map = Japan | pushpin_relief = y | coordinates = {{Coord|33|14|17.47|N|131|36|45.38|E|type:adm1st_region:JP-44|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Kyushu]] | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name2 = [[Kyushu]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Ōita, Ōita|Ōita]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 3 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 18 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Kiichiro Satō]] | area_total_km2 = 6340.73 | area_water_percent = 0.7 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|22nd]] | population_footnotes = | population_total = 1136245 | population_as_of = June 1, 2019 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|33rd]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]]4,901 billion<br />[[US$]]36.2 billion (2022) | iso_code = JP-44 | website = {{URL|www.pref.oita.jp}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Japan | bird = Japanese white-eye (''[[Zosterops]]&nbsp;japonica'') | fish = | flower = [[Ume|Bungo-ume]] [[blossom]] (''Prunus&nbsp;mume'' var.&nbsp;''bungo'') | tree = Bungo-ume tree (''Prunus&nbsp;mume'' var.&nbsp;''bungo'') }} }} '''အိုးအိတခရိုင်''' (大分県, Ōita-ken<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref>) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခယူးရှူးကျွန်း]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိုးအိတခရိုင်သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် လူဦးရေ ၁,၀၈၁,၆၄၆ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၆,၃၄၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂,၄၅၀ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ အိုးအိတခရိုင်သည် အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[ဖုခုအိုခခရိုင်]]၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ခုမမိုတိုခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[မိယဇခိခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။<ref>Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Ōita-ken" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 742|page=742}}.</ref> အိုးအိတမြို့သည် ခရိုင်၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ ဘက်ပုမြို့၊ နခဆွတ်မြို့နှင့် ဆိုင်းခိမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ အိုးအိတခရိုင်သည် ခယူးရှူးကျွန်း၏ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်သည် ရေပူစမ်းများ ရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည်။ အွန်းဆန်းများ (ရေပူစမ်းများ) နှင့် ရောခန် (ဂျပန်စတိုင် တည်းခိုခန်း) များဖြင့် ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ အထူးသဖြင့် ဘက်ပုမြို့ပတ်ဝန်းကျင်သည် ခရီးသွားများအကြား လူကြိုက်များသည်။ ခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အခြားသော မည်သည့်ခရိုင်ထက်မဆို အွန်းဆန်းများ ပိုမိုများပြားစွာ တည်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=日本一のおんせん県おおいた |url=https://www.pref.oita.jp/site/kids/onsen.html |access-date=2024-07-24 |website=大分県ホームページ |language=ja}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== အိုးအိတခရိုင်သည် ခယူးရှူးကျွန်း၏ မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့မှ အနောက်သို့ ၁၁၉ ကီလိုမီတာ (၇၄ မိုင်)၊ မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ ၁၀၆ ကီလိုမီတာ (၆၆ မိုင်) ရှည်လျားသည်။ စုစုပေါင်းဧရိယာ ၆,၃၄၀.၇၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ ခရိုသည် မြောက်ဘက်တွင် ဆုအိုရေကြောင်းနှင့် ဟွန်းရှူးကျွန်း၊ အရှေ့ဘက်တွင် အိယောရေကြောင်းနှင့် ရှိခိုခုကျွန်း၊ တောင်ဘက်တွင် မိယဇခခရိုင်၊ အနောက်ဘက်တွင် ဖုခုအိုခခရိုင်နှင့် ခုမမိုတိုခရိုင်တို့ ဝန်းရံတည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ခြမ်းကို အိုးအိတခရိုင်၊ အဆုခိမြို့မှ ခုမမိုတိုခရိုင်၊ ယဆွတ်ရှိရိုမြို့အထိ ရှည်လျားစွာတည်ရှိနေသည့် ပြတ်ရွေ့ကြောလိုင်းဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည်။ ၎င်းပြတ်ရွေ့ကြောလိုင်းသည် အိုးအိတမြို့၏ အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်ကို အရှေ့မှ အနောက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိနေသည့် အခြားပြတ်ရွေ့ကြောလိုင်းများ များစွာ ရှိသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် granite နှင့် metamorphic ကျောက်ဆောင်များဖြစ်ပြီး၊ တောင်ဘက်ပိုင်းဧရိယာသည် ထုံးကျောက်အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရိုင်တောင်ဘက်ခြမ်းတွင် ဆွတ်ခုမိဘိလပ်မြေစက်ရုံနှင့် များစွာသော ထုံးကျောက်ဂူများ တည်ရှိသည်။ ခိရိရှိမတောင်တန်းသည် မီးတောင်ကြောတစ်ခုဖြစ်ပြီး ခရိုင်ကို ထောင်လိုက်အနေအထားဖြင့် ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။ ဤတောင်ကြောတွင် များစွာသော ရေပူစမ်းရင်းမြစ်များနှင့် ဂူများ တည်ရှိသည်။ ရေပူစမ်းများစွာတည်ရှိသဖြင့် ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည့်နေရာဖြစ်သည်။ ရေပူစမ်းအရေအတွက်သည် ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် အများဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>Ōita Prefectural Government. (2009). ''Reassurance, Vitality & Growth of Ōita Prefecture,'' p. 5.</ref> ခရိုင်အတွင်းတွင် ယုဖုတောင်၊ ဆွတ်ရုမိတောင်၊ ဆိုဘိုတောင်နှင့် ခုဂျူးတောင်တို့ တည်ရှိသည်။ တောင်တန်းများတည်ရှိသဖြင့် ခရိုင်၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် တောများဖြင့် လွှမ်းနေသည်။ ထိုတောင်တန်းများမှ စီးဆင်းဖြစ်တည်လာသည့် မြစ်များနှင့် ချောင်းများမှတဆင့် ခရိုင်တွင် သုံးစွဲရန်ရေများကို ပေါကြွယ်ဝစွာ ရရှိသည်။ ခရိုင်၏ အဓိကရေအရင်းအမြစ်များမှာ ယမခုနိမြစ် (ဟဲဆဲအိုဇဲခိဆည်နှင့် ယဘခဲဆည်)၊ ယက်ခန်းမြစ်၊ အိုးအိတမြစ်၊ အိုးနိုမြစ် (ဟခုဆုအိဆည်)နှင့် ဘန်းဂျောမြစ်တို့ ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ကမ်းခြေဘက်ခြမ်းတွင် ဘက်ပုပင်လယ်အော်နှင့် ဘွန်းဂိုရေကြောင်းလမ်းများ တည်ရှိသည်။ [[File:Kuju_Mountains_and_Kuju_Plateau.jpg|thumb|[[Mount Kujū|ခုဂျူးတောင်တန်း]]]] [[ခုဂျူးတောင်]]သည် ခုဂျူးကုန်းမြင့်ဒေသနှင့် ဟန်းဒကုန်းမြင့်ဒေသတို့က ဝန်းရံထားသည့် မီးတောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခုဂျူးတောင်၏ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ရှိ မြက်ခင်းပြင်များတွင် နို့စားနွားမွေးမြူရေးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ခရိုင်တစ်ခုလုံးတွင် လွင်ပြင်ဒေသများစွာ ရှိပြီး မြောက်ဘက်တွင် နခဆွတ်လွင်ပြင်၊ အလယ်တွင် အိုးအိတလွင်ပြင်နှင့် တောင်ဘက်တွင် ဆိုင်းခိလွင်ပြင်တို့ တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ ကုန်းတွင်းပိုင်းဧရိယာတွင် ဟိတ၊ ခုဆု၊ ယုဖုအင်းနှင့် တခဲတမြို့များ တည်ရှိသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အချက်အလက်များအရ ခရိုင်ကုန်းမြေဧရိယာ၏ ၂၈ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားဥယျာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် အဆိုခုဂျူးနှင့် ဆဲတိုနိုင်းခိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ နစ်ပိုးခိုင်းဂန်း၊ ဆိုဘို - ခတမုခိနှင့် ယဘ - ဟိတ - ဟိခိုဆန်အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ဘွန်းဂိုဆုအိဒိုး၊ ဂျင်းခုခုဂျိဆဲရိခဝ၊ ခနိဆခိဟန်းတိုး၊ ဆိုဘိခတမုခိနှင့် ဆွတ်အဲဆန်းခဲစီရင်စုအမျိုးသားဥယျာဉ်များတို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.env.go.jp/en/nature/nps/park/doc/files/np_6.pdf |title=General overview of area figures for Natural Parks by prefecture |publisher=[[Ministry of the Environment (Japan)|Ministry of the Environment]] |date=April 1, 2014 |access-date=February 8, 2015}}</ref> ===လက်ရှိကာလမြို့ပြနှင့် ဒေသများ=== {{See also|အိုးအိတခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} [[Image:Oita takasago.jpg|thumb|right|အိုးအိတမြို့]] [[Image:Kizan park Distant view.jpg|thumb|right|ဟိတမြို့]] [[File:View of Beppu 20170218.jpg|thumb|right|ဘက်ပုမြို့]] [[Image:Panorama view of Yufuin.jpg|thumb|right|ယုဖုမြို့]] [[Image:Lookout from Saiki castle ruins.jpg|thumb|right|ဆိုင်းခိမြို့]] လက်ရှိအချိန်တွင် အိုးအိတခရိုင်တွင် မြို့ ၁၄ ခု၊ မြို့ငယ် ၃ ခုနှင့် ရွာတစ်ရွာ ရှိသည်။ {{Location map+ | Japan Oita Prefecture | AlternativeMap = Map of Oita Prefecture Ja.svg | width = 650 | float = none | caption = Municipalities in Ōita Prefecture {{legend0|#EAB|City}} {{legend0|#ED9|Town}} | places = {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Beppu]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">別府市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Beppu, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.28 | lon_deg = 131.45 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Bungo-Ōno]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">豊後大野市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Bungoono, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 32.98 | lon_deg = 131.47 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Bungotakada, Ōita|Bungotakada]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">豊後高田市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Bungotakada, Ōita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.57 | lon_deg = 131.42 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Hita, Ōita|Hita]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">日田市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Hita, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.25 | lon_deg = 130.91 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Kitsuki, Ōita|Kitsuki]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">杵築市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Kitsuki, Ōita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.45 | lon_deg = 131.47 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Kunisaki]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">国東市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Kunisaki, Ōita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.54 | lon_deg = 131.62 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Nakatsu, Ōita|Nakatsu]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">中津市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Nakatsu, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.45 | lon_deg = 131.07 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Ōita (city)|Ōita]] (capital)</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">大分市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Oita, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.2 | lon_deg = 131.6 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Saiki, Ōita|Saiki]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">佐伯市</sub> | label_size = 120 | position = right | mark = Flag of Saiki, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 32.9 | lon_deg = 131.75 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Taketa, Ōita|Taketa]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">竹田市</sub> | label_size = 120 | position = right | mark = Flag of Taketa, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33 | lon_deg = 131.3 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Tsukumi, Ōita|Tsukumi]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">津久見市</sub> | label_size = 120 | position = right | mark = Flag of Tsukumi, Ōita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.07 | lon_deg = 131.83 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Usa, Ōita|Usa]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">宇佐市</sub> | label_size = 120 | position = right | mark = Flag of Usa, Ōita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.45 | lon_deg = 131.3 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Usuki, Ōita|Usuki]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">臼杵市</sub> | label_size = 120 | position = right | mark = Flag of Usuki, Ōita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.03 | lon_deg = 131.7 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Yufu]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">由布市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Yufu, Oita (no text).svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.2 | lon_deg = 131.36 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Hiji]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">日出町</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Hiji, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.38 | lon_deg = 131.53 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Himeshima, Ōita|Himeshima]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">姫島村</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Himeshima, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.73 | lon_deg = 131.66 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Kokonoe, Ōita|Kokonoe]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">九重町</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Kokonoe, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.2 | lon_deg = 131.15 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Kusu, Ōita|Kusu]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">玖珠町</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Kusu, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.32 | lon_deg = 131.12 }} }} ===မြို့ပြများ=== အိုးအိတခရိုင်တွင် မြို့ ၁၄ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Beppu, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Beppu]] |別府市 |125.34 |113,045 |[[File:Beppu in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Bungoono, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Bungo-Ōno]] |豊後大野市 |603.14 |32,846 |[[File:Bungoono in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Bungotakada, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Bungotakada, Ōita|Bungotakada]] |豊後高田市 |206.24 |21,980 |[[File:Bungotakada in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Hita, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Hita, Ōita|Hita]] |日田市 |666.03 |61,148 |[[File:Hita in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Kitsuki, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Kitsuki, Ōita|Kitsuki]] |杵築市 |280.08 |26,761 |[[File:Kitsuki in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Kunisaki, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Kunisaki]] |国東市 |318.10 |25,721 |[[File:Kunisaki in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Nakatsu, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Nakatsu, Ōita|Nakatsu]] |中津市 |491.53 |82,301 |[[File:Nakatsu in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Oita, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Ōita (city)|Ōita]] (capital) |大分市 |502.38 |474,804 |[[File:Oita in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Saiki, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Saiki, Ōita|Saiki]] |佐伯市 |903.11 |65,870 |[[File:Saiki in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Taketa, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Taketa, Ōita|Taketa]] |竹田市 |477.53 |19,456 |[[File:Taketa in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Tsukumi, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Tsukumi, Ōita|Tsukumi]] |津久見市 |79.48 |15,492 |[[File:Tsukumi in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Usa, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Usa, Ōita|Usa]] |宇佐市 |439.05 |52,808 |[[File:Usa in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Usuki, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Usuki, Ōita|Usuki]] |臼杵市 |291.20 |34,155 |[[File:Usuki in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Yufu, Oita (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Yufu]] |由布市 |319.32 |33,556 |[[File:Yufu in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |} === မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ === ခရိုင်အတွင်းရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်နှင့် ရွာများလည်း တည်ရှိသည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Hiji, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Hiji]] |日出町 |73.32 |28,025 |[[Hayami District, Ōita|Hayami District]] |[[File:Hiji in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Himeshima, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Himeshima, Ōita|Himeshima]] |姫島村 |6.98 |1,930 |[[Higashikunisaki District, Ōita|Higashikunisaki District]] |[[File:Himeshima in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Kokonoe, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Kokonoe, Ōita|Kokonoe]] |九重町 |271.37 |8,536 |[[Kusu District, Ōita|Kusu District]] |[[File:Kokonoe in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Kusu, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Kusu, Ōita|Kusu]] |玖珠町 |286.51 |14,085 |[[Kusu District, Ōita|Kusu District]] |[[File:Kusu in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ=== {{main|အိုးအိတခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==စီးပွားရေး== အိုးအိတခရိုင်၏ စီးပွားရေးသည် စိုက်ပျိုးရေးပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။ ငါးလုပ်ငန်းနှင့် ကုန်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းတို့သည် ခရိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်း၏ ဒုတိယနှင့် တတိယမြောက်လုပ်ငန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] fpukqj9x8r3t6q3kqsgfgumcqpiabrp 1049628 1049626 2026-08-21T07:43:51Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1049628 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အိုးအိတခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|大分県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|大分県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Ōita-ken}} | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Beppu Umi-jigoku04n4272.jpg | caption1 = [[Beppu Onsen]] | image2 = Handakogen.jpg | caption2 = Handa highlands | image3 = Usa Shrine Nanchu Romon.JPG | caption3 = [[Usa Jingū]] | image4 = Yuhudake.jpg | caption4 = [[Mount Yufu]] | image5 = Takasakiyama_saru.jpg | caption5 = [[Takasakiyama Natural Zoological Garden]] }} | image_flag = Flag of Oita Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Symbol of Oita Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | image_map = Map of Japan with highlight on 44 Oita prefecture.svg | pushpin_map = Japan | pushpin_relief = y | coordinates = {{Coord|33|14|17.47|N|131|36|45.38|E|type:adm1st_region:JP-44|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Kyushu]] | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name2 = [[Kyushu]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Ōita, Ōita|Ōita]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 3 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 18 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Kiichiro Satō]] | area_total_km2 = 6340.73 | area_water_percent = 0.7 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|22nd]] | population_footnotes = | population_total = 1136245 | population_as_of = June 1, 2019 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|33rd]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]]4,901 billion<br />[[US$]]36.2 billion (2022) | iso_code = JP-44 | website = {{URL|www.pref.oita.jp}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Japan | bird = Japanese white-eye (''[[Zosterops]]&nbsp;japonica'') | fish = | flower = [[Ume|Bungo-ume]] [[blossom]] (''Prunus&nbsp;mume'' var.&nbsp;''bungo'') | tree = Bungo-ume tree (''Prunus&nbsp;mume'' var.&nbsp;''bungo'') }} }} '''အိုးအိတခရိုင်''' (大分県, Ōita-ken<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref>) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခယူးရှူးကျွန်း]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိုးအိတခရိုင်သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် လူဦးရေ ၁,၀၈၁,၆၄၆ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၆,၃၄၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂,၄၅၀ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ အိုးအိတခရိုင်သည် အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[ဖုခုအိုခခရိုင်]]၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ခုမမိုတိုခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[မိယဇခိခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။<ref>Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Ōita-ken" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 742|page=742}}.</ref> အိုးအိတမြို့သည် ခရိုင်၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ ဘက်ပုမြို့၊ နခဆွတ်မြို့နှင့် ဆိုင်းခိမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ အိုးအိတခရိုင်သည် ခယူးရှူးကျွန်း၏ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်သည် ရေပူစမ်းများ ရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည်။ အွန်းဆန်းများ (ရေပူစမ်းများ) နှင့် ရောခန် (ဂျပန်စတိုင် တည်းခိုခန်း) များဖြင့် ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ အထူးသဖြင့် ဘက်ပုမြို့ပတ်ဝန်းကျင်သည် ခရီးသွားများအကြား လူကြိုက်များသည်။ ခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အခြားသော မည်သည့်ခရိုင်ထက်မဆို အွန်းဆန်းများ ပိုမိုများပြားစွာ တည်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=日本一のおんせん県おおいた |url=https://www.pref.oita.jp/site/kids/onsen.html |access-date=2024-07-24 |website=大分県ホームページ |language=ja}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== အိုးအိတခရိုင်သည် ခယူးရှူးကျွန်း၏ မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့မှ အနောက်သို့ ၁၁၉ ကီလိုမီတာ (၇၄ မိုင်)၊ မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ ၁၀၆ ကီလိုမီတာ (၆၆ မိုင်) ရှည်လျားသည်။ စုစုပေါင်းဧရိယာ ၆,၃၄၀.၇၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ ခရိုသည် မြောက်ဘက်တွင် ဆုအိုရေကြောင်းနှင့် ဟွန်းရှူးကျွန်း၊ အရှေ့ဘက်တွင် အိယောရေကြောင်းနှင့် ရှိခိုခုကျွန်း၊ တောင်ဘက်တွင် မိယဇခခရိုင်၊ အနောက်ဘက်တွင် ဖုခုအိုခခရိုင်နှင့် ခုမမိုတိုခရိုင်တို့ ဝန်းရံတည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ခြမ်းကို အိုးအိတခရိုင်၊ အဆုခိမြို့မှ ခုမမိုတိုခရိုင်၊ ယဆွတ်ရှိရိုမြို့အထိ ရှည်လျားစွာတည်ရှိနေသည့် ပြတ်ရွေ့ကြောလိုင်းဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည်။ ၎င်းပြတ်ရွေ့ကြောလိုင်းသည် အိုးအိတမြို့၏ အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်ကို အရှေ့မှ အနောက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိနေသည့် အခြားပြတ်ရွေ့ကြောလိုင်းများ များစွာ ရှိသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် granite နှင့် metamorphic ကျောက်ဆောင်များဖြစ်ပြီး၊ တောင်ဘက်ပိုင်းဧရိယာသည် ထုံးကျောက်အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရိုင်တောင်ဘက်ခြမ်းတွင် ဆွတ်ခုမိဘိလပ်မြေစက်ရုံနှင့် များစွာသော ထုံးကျောက်ဂူများ တည်ရှိသည်။ ခိရိရှိမတောင်တန်းသည် မီးတောင်ကြောတစ်ခုဖြစ်ပြီး ခရိုင်ကို ထောင်လိုက်အနေအထားဖြင့် ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။ ဤတောင်ကြောတွင် များစွာသော ရေပူစမ်းရင်းမြစ်များနှင့် ဂူများ တည်ရှိသည်။ ရေပူစမ်းများစွာတည်ရှိသဖြင့် ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည့်နေရာဖြစ်သည်။ ရေပူစမ်းအရေအတွက်သည် ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် အများဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>Ōita Prefectural Government. (2009). ''Reassurance, Vitality & Growth of Ōita Prefecture,'' p. 5.</ref> ခရိုင်အတွင်းတွင် ယုဖုတောင်၊ ဆွတ်ရုမိတောင်၊ ဆိုဘိုတောင်နှင့် ခုဂျူးတောင်တို့ တည်ရှိသည်။ တောင်တန်းများတည်ရှိသဖြင့် ခရိုင်၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် တောများဖြင့် လွှမ်းနေသည်။ ထိုတောင်တန်းများမှ စီးဆင်းဖြစ်တည်လာသည့် မြစ်များနှင့် ချောင်းများမှတဆင့် ခရိုင်တွင် သုံးစွဲရန်ရေများကို ပေါကြွယ်ဝစွာ ရရှိသည်။ ခရိုင်၏ အဓိကရေအရင်းအမြစ်များမှာ ယမခုနိမြစ် (ဟဲဆဲအိုဇဲခိဆည်နှင့် ယဘခဲဆည်)၊ ယက်ခန်းမြစ်၊ အိုးအိတမြစ်၊ အိုးနိုမြစ် (ဟခုဆုအိဆည်)နှင့် ဘန်းဂျောမြစ်တို့ ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ကမ်းခြေဘက်ခြမ်းတွင် ဘက်ပုပင်လယ်အော်နှင့် ဘွန်းဂိုရေကြောင်းလမ်းများ တည်ရှိသည်။ [[File:Kuju_Mountains_and_Kuju_Plateau.jpg|thumb|[[Mount Kujū|ခုဂျူးတောင်တန်း]]]] [[ခုဂျူးတောင်]]သည် ခုဂျူးကုန်းမြင့်ဒေသနှင့် ဟန်းဒကုန်းမြင့်ဒေသတို့က ဝန်းရံထားသည့် မီးတောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခုဂျူးတောင်၏ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ရှိ မြက်ခင်းပြင်များတွင် နို့စားနွားမွေးမြူရေးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ခရိုင်တစ်ခုလုံးတွင် လွင်ပြင်ဒေသများစွာ ရှိပြီး မြောက်ဘက်တွင် နခဆွတ်လွင်ပြင်၊ အလယ်တွင် အိုးအိတလွင်ပြင်နှင့် တောင်ဘက်တွင် ဆိုင်းခိလွင်ပြင်တို့ တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ ကုန်းတွင်းပိုင်းဧရိယာတွင် ဟိတ၊ ခုဆု၊ ယုဖုအင်းနှင့် တခဲတမြို့များ တည်ရှိသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အချက်အလက်များအရ ခရိုင်ကုန်းမြေဧရိယာ၏ ၂၈ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားဥယျာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် အဆိုခုဂျူးနှင့် ဆဲတိုနိုင်းခိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ နစ်ပိုးခိုင်းဂန်း၊ ဆိုဘို - ခတမုခိနှင့် ယဘ - ဟိတ - ဟိခိုဆန်အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ဘွန်းဂိုဆုအိဒိုး၊ ဂျင်းခုခုဂျိဆဲရိခဝ၊ ခနိဆခိဟန်းတိုး၊ ဆိုဘိခတမုခိနှင့် ဆွတ်အဲဆန်းခဲစီရင်စုအမျိုးသားဥယျာဉ်များတို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.env.go.jp/en/nature/nps/park/doc/files/np_6.pdf |title=General overview of area figures for Natural Parks by prefecture |publisher=[[Ministry of the Environment (Japan)|Ministry of the Environment]] |date=April 1, 2014 |access-date=February 8, 2015}}</ref> ===လက်ရှိကာလမြို့ပြနှင့် ဒေသများ=== {{See also|အိုးအိတခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} [[Image:Oita takasago.jpg|thumb|right|အိုးအိတမြို့]] [[Image:Kizan park Distant view.jpg|thumb|right|ဟိတမြို့]] [[File:View of Beppu 20170218.jpg|thumb|right|ဘက်ပုမြို့]] [[Image:Panorama view of Yufuin.jpg|thumb|right|ယုဖုမြို့]] [[Image:Lookout from Saiki castle ruins.jpg|thumb|right|ဆိုင်းခိမြို့]] လက်ရှိအချိန်တွင် အိုးအိတခရိုင်တွင် မြို့ ၁၄ ခု၊ မြို့ငယ် ၃ ခုနှင့် ရွာတစ်ရွာ ရှိသည်။ {{Location map+ | Japan Oita Prefecture | AlternativeMap = Map of Oita Prefecture Ja.svg | width = 650 | float = none | caption = Municipalities in Ōita Prefecture {{legend0|#EAB|City}} {{legend0|#ED9|Town}} | places = {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Beppu]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">別府市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Beppu, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.28 | lon_deg = 131.45 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Bungo-Ōno]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">豊後大野市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Bungoono, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 32.98 | lon_deg = 131.47 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Bungotakada, Ōita|Bungotakada]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">豊後高田市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Bungotakada, Ōita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.57 | lon_deg = 131.42 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Hita, Ōita|Hita]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">日田市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Hita, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.25 | lon_deg = 130.91 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Kitsuki, Ōita|Kitsuki]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">杵築市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Kitsuki, Ōita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.45 | lon_deg = 131.47 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Kunisaki]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">国東市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Kunisaki, Ōita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.54 | lon_deg = 131.62 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Nakatsu, Ōita|Nakatsu]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">中津市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Nakatsu, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.45 | lon_deg = 131.07 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Ōita (city)|Ōita]] (capital)</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">大分市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Oita, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.2 | lon_deg = 131.6 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Saiki, Ōita|Saiki]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">佐伯市</sub> | label_size = 120 | position = right | mark = Flag of Saiki, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 32.9 | lon_deg = 131.75 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Taketa, Ōita|Taketa]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">竹田市</sub> | label_size = 120 | position = right | mark = Flag of Taketa, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33 | lon_deg = 131.3 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Tsukumi, Ōita|Tsukumi]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">津久見市</sub> | label_size = 120 | position = right | mark = Flag of Tsukumi, Ōita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.07 | lon_deg = 131.83 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Usa, Ōita|Usa]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">宇佐市</sub> | label_size = 120 | position = right | mark = Flag of Usa, Ōita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.45 | lon_deg = 131.3 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Usuki, Ōita|Usuki]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">臼杵市</sub> | label_size = 120 | position = right | mark = Flag of Usuki, Ōita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.03 | lon_deg = 131.7 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Yufu]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">由布市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Yufu, Oita (no text).svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.2 | lon_deg = 131.36 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Hiji]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">日出町</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Hiji, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.38 | lon_deg = 131.53 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Himeshima, Ōita|Himeshima]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">姫島村</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Himeshima, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.73 | lon_deg = 131.66 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Kokonoe, Ōita|Kokonoe]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">九重町</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Kokonoe, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.2 | lon_deg = 131.15 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Kusu, Ōita|Kusu]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">玖珠町</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Kusu, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.32 | lon_deg = 131.12 }} }} ===မြို့ပြများ=== အိုးအိတခရိုင်တွင် မြို့ ၁၄ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Beppu, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Beppu]] |別府市 |125.34 |113,045 |[[File:Beppu in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Bungoono, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Bungo-Ōno]] |豊後大野市 |603.14 |32,846 |[[File:Bungoono in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Bungotakada, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Bungotakada, Ōita|Bungotakada]] |豊後高田市 |206.24 |21,980 |[[File:Bungotakada in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Hita, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Hita, Ōita|Hita]] |日田市 |666.03 |61,148 |[[File:Hita in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Kitsuki, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Kitsuki, Ōita|Kitsuki]] |杵築市 |280.08 |26,761 |[[File:Kitsuki in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Kunisaki, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Kunisaki]] |国東市 |318.10 |25,721 |[[File:Kunisaki in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Nakatsu, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Nakatsu, Ōita|Nakatsu]] |中津市 |491.53 |82,301 |[[File:Nakatsu in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Oita, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Ōita (city)|Ōita]] (capital) |大分市 |502.38 |474,804 |[[File:Oita in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Saiki, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Saiki, Ōita|Saiki]] |佐伯市 |903.11 |65,870 |[[File:Saiki in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Taketa, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Taketa, Ōita|Taketa]] |竹田市 |477.53 |19,456 |[[File:Taketa in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Tsukumi, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Tsukumi, Ōita|Tsukumi]] |津久見市 |79.48 |15,492 |[[File:Tsukumi in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Usa, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Usa, Ōita|Usa]] |宇佐市 |439.05 |52,808 |[[File:Usa in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Usuki, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Usuki, Ōita|Usuki]] |臼杵市 |291.20 |34,155 |[[File:Usuki in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Yufu, Oita (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Yufu]] |由布市 |319.32 |33,556 |[[File:Yufu in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |} === မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ === ခရိုင်အတွင်းရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်နှင့် ရွာများလည်း တည်ရှိသည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Hiji, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Hiji]] |日出町 |73.32 |28,025 |[[Hayami District, Ōita|Hayami District]] |[[File:Hiji in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Himeshima, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Himeshima, Ōita|Himeshima]] |姫島村 |6.98 |1,930 |[[Higashikunisaki District, Ōita|Higashikunisaki District]] |[[File:Himeshima in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Kokonoe, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Kokonoe, Ōita|Kokonoe]] |九重町 |271.37 |8,536 |[[Kusu District, Ōita|Kusu District]] |[[File:Kokonoe in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Kusu, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Kusu, Ōita|Kusu]] |玖珠町 |286.51 |14,085 |[[Kusu District, Ōita|Kusu District]] |[[File:Kusu in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ=== {{main|အိုးအိတခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==စီးပွားရေး== အိုးအိတခရိုင်၏ စီးပွားရေးသည် စိုက်ပျိုးရေးပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။ ငါးလုပ်ငန်းနှင့် ကုန်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းတို့သည် ခရိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်း၏ ဒုတိယနှင့် တတိယမြောက်လုပ်ငန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ==လူဦးရေဆိုင်ရာ== As of October 1, 2008, Ōita's total population was 1,201,715. Broken down into age groups, it was determined that 13.3% of the population was between the age of newborn and 14 years old, while 60.6% of the population was between the ages of 15 years and 64 years old, and 25.8% of the population was 65 years old or older. ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်၏ စုစုပေါင်းလူဦးရေသည် ၁,၂၀၁,၇၁၅ ဦး ရှိသည်။ အသက်အုပ်စုခွဲခြားကြည့်ပါက လူဦးရေ၏ ၁၃.၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် မွေးဖွားစအသက်အရွယ်မှ အသက် ၁၄ နှစ်ကြား ဖြစ်သည်။ ၆၀.၆ ရာခိုင်နှုန်းသည် အသက် ၁၅ နှင့် ၆၄ နှစ်ကြား ဖြစ်သည်။ ၂၅.၈ ရာခိုင်နှုန်းသည် အသက် ၆၅ နှစ်နှင့်အထက် ဖြစ်ကြသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် အိုးအိတခရိုင်တွင် ဂျပန်လူမျိုးမဟုတ်သည့်နေထိုင်သူသည် ၁၁,၀၃၄ ဦး ရှိသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလအချက်အလက်အရ အိုးအိတခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် နေထိုင်သည့် နိုင်ငံခြားသားကျောင်းသားအရေအတွက် အမြင့်ဆုံးရှိသည့် ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိုးအိတခရိုင်တွင် လူဦးရေ တစ်သိန်းတွင် နိုင်ငံခြားသားကျောင်းသားအရေအတွက်သည် ၃၃၉.၈ ဦး ရှိသည်။ တိုကျိုမြို့နှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်မည်ဆိုပါက တိုကျိုတွင် လူဦးရေ တစ်သိန်းလျှင် နိုင်ငံခြားသားကျောင်းသားအရေအတွက်သည် ၃၂၉.၄ ဦး ရှိသည်။ ရိဆွတ်မဲခန်အာရှပစိဖိတ်တက္ကသိုလ် (APU) သည် နိုင်ငံခြားသားကျောင်းသားများစွာ လက်ခံလျက်ရှိသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် အိုးအိတခရိုင်တွင် နိုင်ငံပေါင်း ၁၀၁ နိုင်ငံမှ ကျောင်းသားပေါင်း ၄၁၆၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။ အဓိကအနေဖြင့် တရုတ်နှင့် ကိုရီးယားကဲ့သို့သော အာရှနိုင်ငံများမှ ကျောင်းသားများ တက်ရောက်လျက်ရှိသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] 85zouii3edopbftq1tbjkuwo0b0uen8 1049629 1049628 2026-08-21T07:44:13Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* လူဦးရေဆိုင်ရာ */ 1049629 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အိုးအိတခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|大分県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|大分県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Ōita-ken}} | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Beppu Umi-jigoku04n4272.jpg | caption1 = [[Beppu Onsen]] | image2 = Handakogen.jpg | caption2 = Handa highlands | image3 = Usa Shrine Nanchu Romon.JPG | caption3 = [[Usa Jingū]] | image4 = Yuhudake.jpg | caption4 = [[Mount Yufu]] | image5 = Takasakiyama_saru.jpg | caption5 = [[Takasakiyama Natural Zoological Garden]] }} | image_flag = Flag of Oita Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Symbol of Oita Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | image_map = Map of Japan with highlight on 44 Oita prefecture.svg | pushpin_map = Japan | pushpin_relief = y | coordinates = {{Coord|33|14|17.47|N|131|36|45.38|E|type:adm1st_region:JP-44|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Kyushu]] | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name2 = [[Kyushu]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Ōita, Ōita|Ōita]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 3 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 18 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Kiichiro Satō]] | area_total_km2 = 6340.73 | area_water_percent = 0.7 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|22nd]] | population_footnotes = | population_total = 1136245 | population_as_of = June 1, 2019 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|33rd]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]]4,901 billion<br />[[US$]]36.2 billion (2022) | iso_code = JP-44 | website = {{URL|www.pref.oita.jp}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Japan | bird = Japanese white-eye (''[[Zosterops]]&nbsp;japonica'') | fish = | flower = [[Ume|Bungo-ume]] [[blossom]] (''Prunus&nbsp;mume'' var.&nbsp;''bungo'') | tree = Bungo-ume tree (''Prunus&nbsp;mume'' var.&nbsp;''bungo'') }} }} '''အိုးအိတခရိုင်''' (大分県, Ōita-ken<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref>) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခယူးရှူးကျွန်း]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိုးအိတခရိုင်သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် လူဦးရေ ၁,၀၈၁,၆၄၆ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၆,၃၄၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂,၄၅၀ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ အိုးအိတခရိုင်သည် အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[ဖုခုအိုခခရိုင်]]၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ခုမမိုတိုခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[မိယဇခိခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။<ref>Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Ōita-ken" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 742|page=742}}.</ref> အိုးအိတမြို့သည် ခရိုင်၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ ဘက်ပုမြို့၊ နခဆွတ်မြို့နှင့် ဆိုင်းခိမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ အိုးအိတခရိုင်သည် ခယူးရှူးကျွန်း၏ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်သည် ရေပူစမ်းများ ရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည်။ အွန်းဆန်းများ (ရေပူစမ်းများ) နှင့် ရောခန် (ဂျပန်စတိုင် တည်းခိုခန်း) များဖြင့် ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ အထူးသဖြင့် ဘက်ပုမြို့ပတ်ဝန်းကျင်သည် ခရီးသွားများအကြား လူကြိုက်များသည်။ ခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အခြားသော မည်သည့်ခရိုင်ထက်မဆို အွန်းဆန်းများ ပိုမိုများပြားစွာ တည်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=日本一のおんせん県おおいた |url=https://www.pref.oita.jp/site/kids/onsen.html |access-date=2024-07-24 |website=大分県ホームページ |language=ja}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== အိုးအိတခရိုင်သည် ခယူးရှူးကျွန်း၏ မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့မှ အနောက်သို့ ၁၁၉ ကီလိုမီတာ (၇၄ မိုင်)၊ မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ ၁၀၆ ကီလိုမီတာ (၆၆ မိုင်) ရှည်လျားသည်။ စုစုပေါင်းဧရိယာ ၆,၃၄၀.၇၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ ခရိုသည် မြောက်ဘက်တွင် ဆုအိုရေကြောင်းနှင့် ဟွန်းရှူးကျွန်း၊ အရှေ့ဘက်တွင် အိယောရေကြောင်းနှင့် ရှိခိုခုကျွန်း၊ တောင်ဘက်တွင် မိယဇခခရိုင်၊ အနောက်ဘက်တွင် ဖုခုအိုခခရိုင်နှင့် ခုမမိုတိုခရိုင်တို့ ဝန်းရံတည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ခြမ်းကို အိုးအိတခရိုင်၊ အဆုခိမြို့မှ ခုမမိုတိုခရိုင်၊ ယဆွတ်ရှိရိုမြို့အထိ ရှည်လျားစွာတည်ရှိနေသည့် ပြတ်ရွေ့ကြောလိုင်းဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည်။ ၎င်းပြတ်ရွေ့ကြောလိုင်းသည် အိုးအိတမြို့၏ အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်ကို အရှေ့မှ အနောက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိနေသည့် အခြားပြတ်ရွေ့ကြောလိုင်းများ များစွာ ရှိသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် granite နှင့် metamorphic ကျောက်ဆောင်များဖြစ်ပြီး၊ တောင်ဘက်ပိုင်းဧရိယာသည် ထုံးကျောက်အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရိုင်တောင်ဘက်ခြမ်းတွင် ဆွတ်ခုမိဘိလပ်မြေစက်ရုံနှင့် များစွာသော ထုံးကျောက်ဂူများ တည်ရှိသည်။ ခိရိရှိမတောင်တန်းသည် မီးတောင်ကြောတစ်ခုဖြစ်ပြီး ခရိုင်ကို ထောင်လိုက်အနေအထားဖြင့် ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။ ဤတောင်ကြောတွင် များစွာသော ရေပူစမ်းရင်းမြစ်များနှင့် ဂူများ တည်ရှိသည်။ ရေပူစမ်းများစွာတည်ရှိသဖြင့် ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည့်နေရာဖြစ်သည်။ ရေပူစမ်းအရေအတွက်သည် ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် အများဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>Ōita Prefectural Government. (2009). ''Reassurance, Vitality & Growth of Ōita Prefecture,'' p. 5.</ref> ခရိုင်အတွင်းတွင် ယုဖုတောင်၊ ဆွတ်ရုမိတောင်၊ ဆိုဘိုတောင်နှင့် ခုဂျူးတောင်တို့ တည်ရှိသည်။ တောင်တန်းများတည်ရှိသဖြင့် ခရိုင်၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် တောများဖြင့် လွှမ်းနေသည်။ ထိုတောင်တန်းများမှ စီးဆင်းဖြစ်တည်လာသည့် မြစ်များနှင့် ချောင်းများမှတဆင့် ခရိုင်တွင် သုံးစွဲရန်ရေများကို ပေါကြွယ်ဝစွာ ရရှိသည်။ ခရိုင်၏ အဓိကရေအရင်းအမြစ်များမှာ ယမခုနိမြစ် (ဟဲဆဲအိုဇဲခိဆည်နှင့် ယဘခဲဆည်)၊ ယက်ခန်းမြစ်၊ အိုးအိတမြစ်၊ အိုးနိုမြစ် (ဟခုဆုအိဆည်)နှင့် ဘန်းဂျောမြစ်တို့ ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ကမ်းခြေဘက်ခြမ်းတွင် ဘက်ပုပင်လယ်အော်နှင့် ဘွန်းဂိုရေကြောင်းလမ်းများ တည်ရှိသည်။ [[File:Kuju_Mountains_and_Kuju_Plateau.jpg|thumb|[[Mount Kujū|ခုဂျူးတောင်တန်း]]]] [[ခုဂျူးတောင်]]သည် ခုဂျူးကုန်းမြင့်ဒေသနှင့် ဟန်းဒကုန်းမြင့်ဒေသတို့က ဝန်းရံထားသည့် မီးတောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခုဂျူးတောင်၏ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ရှိ မြက်ခင်းပြင်များတွင် နို့စားနွားမွေးမြူရေးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ခရိုင်တစ်ခုလုံးတွင် လွင်ပြင်ဒေသများစွာ ရှိပြီး မြောက်ဘက်တွင် နခဆွတ်လွင်ပြင်၊ အလယ်တွင် အိုးအိတလွင်ပြင်နှင့် တောင်ဘက်တွင် ဆိုင်းခိလွင်ပြင်တို့ တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ ကုန်းတွင်းပိုင်းဧရိယာတွင် ဟိတ၊ ခုဆု၊ ယုဖုအင်းနှင့် တခဲတမြို့များ တည်ရှိသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အချက်အလက်များအရ ခရိုင်ကုန်းမြေဧရိယာ၏ ၂၈ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားဥယျာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် အဆိုခုဂျူးနှင့် ဆဲတိုနိုင်းခိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ နစ်ပိုးခိုင်းဂန်း၊ ဆိုဘို - ခတမုခိနှင့် ယဘ - ဟိတ - ဟိခိုဆန်အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ဘွန်းဂိုဆုအိဒိုး၊ ဂျင်းခုခုဂျိဆဲရိခဝ၊ ခနိဆခိဟန်းတိုး၊ ဆိုဘိခတမုခိနှင့် ဆွတ်အဲဆန်းခဲစီရင်စုအမျိုးသားဥယျာဉ်များတို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.env.go.jp/en/nature/nps/park/doc/files/np_6.pdf |title=General overview of area figures for Natural Parks by prefecture |publisher=[[Ministry of the Environment (Japan)|Ministry of the Environment]] |date=April 1, 2014 |access-date=February 8, 2015}}</ref> ===လက်ရှိကာလမြို့ပြနှင့် ဒေသများ=== {{See also|အိုးအိတခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} [[Image:Oita takasago.jpg|thumb|right|အိုးအိတမြို့]] [[Image:Kizan park Distant view.jpg|thumb|right|ဟိတမြို့]] [[File:View of Beppu 20170218.jpg|thumb|right|ဘက်ပုမြို့]] [[Image:Panorama view of Yufuin.jpg|thumb|right|ယုဖုမြို့]] [[Image:Lookout from Saiki castle ruins.jpg|thumb|right|ဆိုင်းခိမြို့]] လက်ရှိအချိန်တွင် အိုးအိတခရိုင်တွင် မြို့ ၁၄ ခု၊ မြို့ငယ် ၃ ခုနှင့် ရွာတစ်ရွာ ရှိသည်။ {{Location map+ | Japan Oita Prefecture | AlternativeMap = Map of Oita Prefecture Ja.svg | width = 650 | float = none | caption = Municipalities in Ōita Prefecture {{legend0|#EAB|City}} {{legend0|#ED9|Town}} | places = {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Beppu]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">別府市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Beppu, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.28 | lon_deg = 131.45 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Bungo-Ōno]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">豊後大野市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Bungoono, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 32.98 | lon_deg = 131.47 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Bungotakada, Ōita|Bungotakada]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">豊後高田市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Bungotakada, Ōita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.57 | lon_deg = 131.42 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Hita, Ōita|Hita]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">日田市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Hita, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.25 | lon_deg = 130.91 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Kitsuki, Ōita|Kitsuki]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">杵築市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Kitsuki, Ōita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.45 | lon_deg = 131.47 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Kunisaki]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">国東市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Kunisaki, Ōita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.54 | lon_deg = 131.62 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Nakatsu, Ōita|Nakatsu]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">中津市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Nakatsu, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.45 | lon_deg = 131.07 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Ōita (city)|Ōita]] (capital)</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">大分市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Oita, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.2 | lon_deg = 131.6 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Saiki, Ōita|Saiki]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">佐伯市</sub> | label_size = 120 | position = right | mark = Flag of Saiki, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 32.9 | lon_deg = 131.75 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Taketa, Ōita|Taketa]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">竹田市</sub> | label_size = 120 | position = right | mark = Flag of Taketa, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33 | lon_deg = 131.3 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Tsukumi, Ōita|Tsukumi]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">津久見市</sub> | label_size = 120 | position = right | mark = Flag of Tsukumi, Ōita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.07 | lon_deg = 131.83 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Usa, Ōita|Usa]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">宇佐市</sub> | label_size = 120 | position = right | mark = Flag of Usa, Ōita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.45 | lon_deg = 131.3 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Usuki, Ōita|Usuki]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">臼杵市</sub> | label_size = 120 | position = right | mark = Flag of Usuki, Ōita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.03 | lon_deg = 131.7 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Yufu]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">由布市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Yufu, Oita (no text).svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.2 | lon_deg = 131.36 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Hiji]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">日出町</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Hiji, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.38 | lon_deg = 131.53 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Himeshima, Ōita|Himeshima]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">姫島村</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Himeshima, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.73 | lon_deg = 131.66 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Kokonoe, Ōita|Kokonoe]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">九重町</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Kokonoe, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.2 | lon_deg = 131.15 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Kusu, Ōita|Kusu]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">玖珠町</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Kusu, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.32 | lon_deg = 131.12 }} }} ===မြို့ပြများ=== အိုးအိတခရိုင်တွင် မြို့ ၁၄ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Beppu, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Beppu]] |別府市 |125.34 |113,045 |[[File:Beppu in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Bungoono, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Bungo-Ōno]] |豊後大野市 |603.14 |32,846 |[[File:Bungoono in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Bungotakada, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Bungotakada, Ōita|Bungotakada]] |豊後高田市 |206.24 |21,980 |[[File:Bungotakada in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Hita, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Hita, Ōita|Hita]] |日田市 |666.03 |61,148 |[[File:Hita in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Kitsuki, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Kitsuki, Ōita|Kitsuki]] |杵築市 |280.08 |26,761 |[[File:Kitsuki in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Kunisaki, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Kunisaki]] |国東市 |318.10 |25,721 |[[File:Kunisaki in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Nakatsu, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Nakatsu, Ōita|Nakatsu]] |中津市 |491.53 |82,301 |[[File:Nakatsu in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Oita, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Ōita (city)|Ōita]] (capital) |大分市 |502.38 |474,804 |[[File:Oita in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Saiki, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Saiki, Ōita|Saiki]] |佐伯市 |903.11 |65,870 |[[File:Saiki in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Taketa, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Taketa, Ōita|Taketa]] |竹田市 |477.53 |19,456 |[[File:Taketa in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Tsukumi, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Tsukumi, Ōita|Tsukumi]] |津久見市 |79.48 |15,492 |[[File:Tsukumi in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Usa, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Usa, Ōita|Usa]] |宇佐市 |439.05 |52,808 |[[File:Usa in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Usuki, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Usuki, Ōita|Usuki]] |臼杵市 |291.20 |34,155 |[[File:Usuki in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Yufu, Oita (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Yufu]] |由布市 |319.32 |33,556 |[[File:Yufu in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |} === မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ === ခရိုင်အတွင်းရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်နှင့် ရွာများလည်း တည်ရှိသည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Hiji, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Hiji]] |日出町 |73.32 |28,025 |[[Hayami District, Ōita|Hayami District]] |[[File:Hiji in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Himeshima, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Himeshima, Ōita|Himeshima]] |姫島村 |6.98 |1,930 |[[Higashikunisaki District, Ōita|Higashikunisaki District]] |[[File:Himeshima in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Kokonoe, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Kokonoe, Ōita|Kokonoe]] |九重町 |271.37 |8,536 |[[Kusu District, Ōita|Kusu District]] |[[File:Kokonoe in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Kusu, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Kusu, Ōita|Kusu]] |玖珠町 |286.51 |14,085 |[[Kusu District, Ōita|Kusu District]] |[[File:Kusu in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ=== {{main|အိုးအိတခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==စီးပွားရေး== အိုးအိတခရိုင်၏ စီးပွားရေးသည် စိုက်ပျိုးရေးပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။ ငါးလုပ်ငန်းနှင့် ကုန်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းတို့သည် ခရိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်း၏ ဒုတိယနှင့် တတိယမြောက်လုပ်ငန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ==လူဦးရေဆိုင်ရာ== ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်၏ စုစုပေါင်းလူဦးရေသည် ၁,၂၀၁,၇၁၅ ဦး ရှိသည်။ အသက်အုပ်စုခွဲခြားကြည့်ပါက လူဦးရေ၏ ၁၃.၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် မွေးဖွားစအသက်အရွယ်မှ အသက် ၁၄ နှစ်ကြား ဖြစ်သည်။ ၆၀.၆ ရာခိုင်နှုန်းသည် အသက် ၁၅ နှင့် ၆၄ နှစ်ကြား ဖြစ်သည်။ ၂၅.၈ ရာခိုင်နှုန်းသည် အသက် ၆၅ နှစ်နှင့်အထက် ဖြစ်ကြသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် အိုးအိတခရိုင်တွင် ဂျပန်လူမျိုးမဟုတ်သည့်နေထိုင်သူသည် ၁၁,၀၃၄ ဦး ရှိသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလအချက်အလက်အရ အိုးအိတခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် နေထိုင်သည့် နိုင်ငံခြားသားကျောင်းသားအရေအတွက် အမြင့်ဆုံးရှိသည့် ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိုးအိတခရိုင်တွင် လူဦးရေ တစ်သိန်းတွင် နိုင်ငံခြားသားကျောင်းသားအရေအတွက်သည် ၃၃၉.၈ ဦး ရှိသည်။ တိုကျိုမြို့နှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်မည်ဆိုပါက တိုကျိုတွင် လူဦးရေ တစ်သိန်းလျှင် နိုင်ငံခြားသားကျောင်းသားအရေအတွက်သည် ၃၂၉.၄ ဦး ရှိသည်။ ရိဆွတ်မဲခန်အာရှပစိဖိတ်တက္ကသိုလ် (APU) သည် နိုင်ငံခြားသားကျောင်းသားများစွာ လက်ခံလျက်ရှိသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် အိုးအိတခရိုင်တွင် နိုင်ငံပေါင်း ၁၀၁ နိုင်ငံမှ ကျောင်းသားပေါင်း ၄၁၆၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။ အဓိကအနေဖြင့် တရုတ်နှင့် ကိုရီးယားကဲ့သို့သော အာရှနိုင်ငံများမှ ကျောင်းသားများ တက်ရောက်လျက်ရှိသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] 2fh6vrq4683ila8mmvwkmcam0esyrrb 1049630 1049629 2026-08-21T07:44:44Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1049630 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အိုးအိတခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|大分県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|大分県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Ōita-ken}} | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Beppu Umi-jigoku04n4272.jpg | caption1 = [[Beppu Onsen]] | image2 = Handakogen.jpg | caption2 = Handa highlands | image3 = Usa Shrine Nanchu Romon.JPG | caption3 = [[Usa Jingū]] | image4 = Yuhudake.jpg | caption4 = [[Mount Yufu]] | image5 = Takasakiyama_saru.jpg | caption5 = [[Takasakiyama Natural Zoological Garden]] }} | image_flag = Flag of Oita Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Symbol of Oita Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | image_map = Map of Japan with highlight on 44 Oita prefecture.svg | pushpin_map = Japan | pushpin_relief = y | coordinates = {{Coord|33|14|17.47|N|131|36|45.38|E|type:adm1st_region:JP-44|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Kyushu]] | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name2 = [[Kyushu]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Ōita, Ōita|Ōita]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 3 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 18 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Kiichiro Satō]] | area_total_km2 = 6340.73 | area_water_percent = 0.7 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|22nd]] | population_footnotes = | population_total = 1136245 | population_as_of = June 1, 2019 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|33rd]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]]4,901 billion<br />[[US$]]36.2 billion (2022) | iso_code = JP-44 | website = {{URL|www.pref.oita.jp}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Japan | bird = Japanese white-eye (''[[Zosterops]]&nbsp;japonica'') | fish = | flower = [[Ume|Bungo-ume]] [[blossom]] (''Prunus&nbsp;mume'' var.&nbsp;''bungo'') | tree = Bungo-ume tree (''Prunus&nbsp;mume'' var.&nbsp;''bungo'') }} }} '''အိုးအိတခရိုင်''' (大分県, Ōita-ken<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref>) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခယူးရှူးကျွန်း]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိုးအိတခရိုင်သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် လူဦးရေ ၁,၀၈၁,၆၄၆ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၆,၃၄၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂,၄၅၀ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ အိုးအိတခရိုင်သည် အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[ဖုခုအိုခခရိုင်]]၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ခုမမိုတိုခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[မိယဇခိခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။<ref>Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Ōita-ken" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 742|page=742}}.</ref> အိုးအိတမြို့သည် ခရိုင်၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ ဘက်ပုမြို့၊ နခဆွတ်မြို့နှင့် ဆိုင်းခိမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ အိုးအိတခရိုင်သည် ခယူးရှူးကျွန်း၏ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်သည် ရေပူစမ်းများ ရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည်။ အွန်းဆန်းများ (ရေပူစမ်းများ) နှင့် ရောခန် (ဂျပန်စတိုင် တည်းခိုခန်း) များဖြင့် ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ အထူးသဖြင့် ဘက်ပုမြို့ပတ်ဝန်းကျင်သည် ခရီးသွားများအကြား လူကြိုက်များသည်။ ခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အခြားသော မည်သည့်ခရိုင်ထက်မဆို အွန်းဆန်းများ ပိုမိုများပြားစွာ တည်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=日本一のおんせん県おおいた |url=https://www.pref.oita.jp/site/kids/onsen.html |access-date=2024-07-24 |website=大分県ホームページ |language=ja}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== အိုးအိတခရိုင်သည် ခယူးရှူးကျွန်း၏ မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့မှ အနောက်သို့ ၁၁၉ ကီလိုမီတာ (၇၄ မိုင်)၊ မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ ၁၀၆ ကီလိုမီတာ (၆၆ မိုင်) ရှည်လျားသည်။ စုစုပေါင်းဧရိယာ ၆,၃၄၀.၇၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ ခရိုသည် မြောက်ဘက်တွင် ဆုအိုရေကြောင်းနှင့် ဟွန်းရှူးကျွန်း၊ အရှေ့ဘက်တွင် အိယောရေကြောင်းနှင့် ရှိခိုခုကျွန်း၊ တောင်ဘက်တွင် မိယဇခခရိုင်၊ အနောက်ဘက်တွင် ဖုခုအိုခခရိုင်နှင့် ခုမမိုတိုခရိုင်တို့ ဝန်းရံတည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ခြမ်းကို အိုးအိတခရိုင်၊ အဆုခိမြို့မှ ခုမမိုတိုခရိုင်၊ ယဆွတ်ရှိရိုမြို့အထိ ရှည်လျားစွာတည်ရှိနေသည့် ပြတ်ရွေ့ကြောလိုင်းဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည်။ ၎င်းပြတ်ရွေ့ကြောလိုင်းသည် အိုးအိတမြို့၏ အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်ကို အရှေ့မှ အနောက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိနေသည့် အခြားပြတ်ရွေ့ကြောလိုင်းများ များစွာ ရှိသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် granite နှင့် metamorphic ကျောက်ဆောင်များဖြစ်ပြီး၊ တောင်ဘက်ပိုင်းဧရိယာသည် ထုံးကျောက်အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရိုင်တောင်ဘက်ခြမ်းတွင် ဆွတ်ခုမိဘိလပ်မြေစက်ရုံနှင့် များစွာသော ထုံးကျောက်ဂူများ တည်ရှိသည်။ ခိရိရှိမတောင်တန်းသည် မီးတောင်ကြောတစ်ခုဖြစ်ပြီး ခရိုင်ကို ထောင်လိုက်အနေအထားဖြင့် ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။ ဤတောင်ကြောတွင် များစွာသော ရေပူစမ်းရင်းမြစ်များနှင့် ဂူများ တည်ရှိသည်။ ရေပူစမ်းများစွာတည်ရှိသဖြင့် ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည့်နေရာဖြစ်သည်။ ရေပူစမ်းအရေအတွက်သည် ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် အများဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>Ōita Prefectural Government. (2009). ''Reassurance, Vitality & Growth of Ōita Prefecture,'' p. 5.</ref> ခရိုင်အတွင်းတွင် ယုဖုတောင်၊ ဆွတ်ရုမိတောင်၊ ဆိုဘိုတောင်နှင့် ခုဂျူးတောင်တို့ တည်ရှိသည်။ တောင်တန်းများတည်ရှိသဖြင့် ခရိုင်၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် တောများဖြင့် လွှမ်းနေသည်။ ထိုတောင်တန်းများမှ စီးဆင်းဖြစ်တည်လာသည့် မြစ်များနှင့် ချောင်းများမှတဆင့် ခရိုင်တွင် သုံးစွဲရန်ရေများကို ပေါကြွယ်ဝစွာ ရရှိသည်။ ခရိုင်၏ အဓိကရေအရင်းအမြစ်များမှာ ယမခုနိမြစ် (ဟဲဆဲအိုဇဲခိဆည်နှင့် ယဘခဲဆည်)၊ ယက်ခန်းမြစ်၊ အိုးအိတမြစ်၊ အိုးနိုမြစ် (ဟခုဆုအိဆည်)နှင့် ဘန်းဂျောမြစ်တို့ ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ကမ်းခြေဘက်ခြမ်းတွင် ဘက်ပုပင်လယ်အော်နှင့် ဘွန်းဂိုရေကြောင်းလမ်းများ တည်ရှိသည်။ [[File:Kuju_Mountains_and_Kuju_Plateau.jpg|thumb|[[Mount Kujū|ခုဂျူးတောင်တန်း]]]] [[ခုဂျူးတောင်]]သည် ခုဂျူးကုန်းမြင့်ဒေသနှင့် ဟန်းဒကုန်းမြင့်ဒေသတို့က ဝန်းရံထားသည့် မီးတောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခုဂျူးတောင်၏ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ရှိ မြက်ခင်းပြင်များတွင် နို့စားနွားမွေးမြူရေးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ခရိုင်တစ်ခုလုံးတွင် လွင်ပြင်ဒေသများစွာ ရှိပြီး မြောက်ဘက်တွင် နခဆွတ်လွင်ပြင်၊ အလယ်တွင် အိုးအိတလွင်ပြင်နှင့် တောင်ဘက်တွင် ဆိုင်းခိလွင်ပြင်တို့ တည်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ ကုန်းတွင်းပိုင်းဧရိယာတွင် ဟိတ၊ ခုဆု၊ ယုဖုအင်းနှင့် တခဲတမြို့များ တည်ရှိသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အချက်အလက်များအရ ခရိုင်ကုန်းမြေဧရိယာ၏ ၂၈ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားဥယျာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် အဆိုခုဂျူးနှင့် ဆဲတိုနိုင်းခိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ နစ်ပိုးခိုင်းဂန်း၊ ဆိုဘို - ခတမုခိနှင့် ယဘ - ဟိတ - ဟိခိုဆန်အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ဘွန်းဂိုဆုအိဒိုး၊ ဂျင်းခုခုဂျိဆဲရိခဝ၊ ခနိဆခိဟန်းတိုး၊ ဆိုဘိခတမုခိနှင့် ဆွတ်အဲဆန်းခဲစီရင်စုအမျိုးသားဥယျာဉ်များတို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.env.go.jp/en/nature/nps/park/doc/files/np_6.pdf |title=General overview of area figures for Natural Parks by prefecture |publisher=[[Ministry of the Environment (Japan)|Ministry of the Environment]] |date=April 1, 2014 |access-date=February 8, 2015}}</ref> ===လက်ရှိကာလမြို့ပြနှင့် ဒေသများ=== {{See also|အိုးအိတခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} [[Image:Oita takasago.jpg|thumb|right|အိုးအိတမြို့]] [[Image:Kizan park Distant view.jpg|thumb|right|ဟိတမြို့]] [[File:View of Beppu 20170218.jpg|thumb|right|ဘက်ပုမြို့]] [[Image:Panorama view of Yufuin.jpg|thumb|right|ယုဖုမြို့]] [[Image:Lookout from Saiki castle ruins.jpg|thumb|right|ဆိုင်းခိမြို့]] လက်ရှိအချိန်တွင် အိုးအိတခရိုင်တွင် မြို့ ၁၄ ခု၊ မြို့ငယ် ၃ ခုနှင့် ရွာတစ်ရွာ ရှိသည်။ {{Location map+ | Japan Oita Prefecture | AlternativeMap = Map of Oita Prefecture Ja.svg | width = 650 | float = none | caption = Municipalities in Ōita Prefecture {{legend0|#EAB|City}} {{legend0|#ED9|Town}} | places = {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Beppu]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">別府市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Beppu, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.28 | lon_deg = 131.45 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Bungo-Ōno]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">豊後大野市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Bungoono, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 32.98 | lon_deg = 131.47 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Bungotakada, Ōita|Bungotakada]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">豊後高田市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Bungotakada, Ōita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.57 | lon_deg = 131.42 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Hita, Ōita|Hita]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">日田市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Hita, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.25 | lon_deg = 130.91 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Kitsuki, Ōita|Kitsuki]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">杵築市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Kitsuki, Ōita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.45 | lon_deg = 131.47 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Kunisaki]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">国東市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Kunisaki, Ōita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.54 | lon_deg = 131.62 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Nakatsu, Ōita|Nakatsu]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">中津市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Nakatsu, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.45 | lon_deg = 131.07 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Ōita (city)|Ōita]] (capital)</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">大分市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Oita, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.2 | lon_deg = 131.6 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Saiki, Ōita|Saiki]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">佐伯市</sub> | label_size = 120 | position = right | mark = Flag of Saiki, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 32.9 | lon_deg = 131.75 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Taketa, Ōita|Taketa]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">竹田市</sub> | label_size = 120 | position = right | mark = Flag of Taketa, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33 | lon_deg = 131.3 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Tsukumi, Ōita|Tsukumi]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">津久見市</sub> | label_size = 120 | position = right | mark = Flag of Tsukumi, Ōita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.07 | lon_deg = 131.83 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Usa, Ōita|Usa]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">宇佐市</sub> | label_size = 120 | position = right | mark = Flag of Usa, Ōita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.45 | lon_deg = 131.3 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Usuki, Ōita|Usuki]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">臼杵市</sub> | label_size = 120 | position = right | mark = Flag of Usuki, Ōita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.03 | lon_deg = 131.7 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Yufu]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">由布市</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Yufu, Oita (no text).svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.2 | lon_deg = 131.36 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Hiji]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">日出町</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Hiji, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.38 | lon_deg = 131.53 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Himeshima, Ōita|Himeshima]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">姫島村</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Himeshima, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.73 | lon_deg = 131.66 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Kokonoe, Ōita|Kokonoe]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">九重町</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Kokonoe, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.2 | lon_deg = 131.15 }} {{Location map~ | Japan Oita Prefecture | label = <sup style="display:block;position:relative;top:-5px;">[[Kusu, Ōita|Kusu]]</sup><sub style="display:block;position:relative;top:-5px;">玖珠町</sub> | label_size = 120 | mark = Flag of Kusu, Oita.svg | marksize = 25 | lat_deg = 33.32 | lon_deg = 131.12 }} }} ===မြို့ပြများ=== အိုးအိတခရိုင်တွင် မြို့ ၁၄ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Beppu, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Beppu]] |別府市 |125.34 |113,045 |[[File:Beppu in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Bungoono, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Bungo-Ōno]] |豊後大野市 |603.14 |32,846 |[[File:Bungoono in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Bungotakada, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Bungotakada, Ōita|Bungotakada]] |豊後高田市 |206.24 |21,980 |[[File:Bungotakada in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Hita, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Hita, Ōita|Hita]] |日田市 |666.03 |61,148 |[[File:Hita in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Kitsuki, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Kitsuki, Ōita|Kitsuki]] |杵築市 |280.08 |26,761 |[[File:Kitsuki in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Kunisaki, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Kunisaki]] |国東市 |318.10 |25,721 |[[File:Kunisaki in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Nakatsu, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Nakatsu, Ōita|Nakatsu]] |中津市 |491.53 |82,301 |[[File:Nakatsu in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Oita, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Ōita (city)|Ōita]] (capital) |大分市 |502.38 |474,804 |[[File:Oita in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Saiki, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Saiki, Ōita|Saiki]] |佐伯市 |903.11 |65,870 |[[File:Saiki in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Taketa, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Taketa, Ōita|Taketa]] |竹田市 |477.53 |19,456 |[[File:Taketa in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Tsukumi, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Tsukumi, Ōita|Tsukumi]] |津久見市 |79.48 |15,492 |[[File:Tsukumi in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Usa, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Usa, Ōita|Usa]] |宇佐市 |439.05 |52,808 |[[File:Usa in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Usuki, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Usuki, Ōita|Usuki]] |臼杵市 |291.20 |34,155 |[[File:Usuki in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Yufu, Oita (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Yufu]] |由布市 |319.32 |33,556 |[[File:Yufu in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |} === မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ === ခရိုင်အတွင်းရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်နှင့် ရွာများလည်း တည်ရှိသည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Hiji, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Hiji]] |日出町 |73.32 |28,025 |[[Hayami District, Ōita|Hayami District]] |[[File:Hiji in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Himeshima, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Himeshima, Ōita|Himeshima]] |姫島村 |6.98 |1,930 |[[Higashikunisaki District, Ōita|Higashikunisaki District]] |[[File:Himeshima in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Kokonoe, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Kokonoe, Ōita|Kokonoe]] |九重町 |271.37 |8,536 |[[Kusu District, Ōita|Kusu District]] |[[File:Kokonoe in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |- |[[File:Flag of Kusu, Oita.svg|frameless|25x25px]] [[Kusu, Ōita|Kusu]] |玖珠町 |286.51 |14,085 |[[Kusu District, Ōita|Kusu District]] |[[File:Kusu in Oita Prefecture Ja.svg|frameless|55x55px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ=== {{main|အိုးအိတခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==စီးပွားရေး== အိုးအိတခရိုင်၏ စီးပွားရေးသည် စိုက်ပျိုးရေးပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။ ငါးလုပ်ငန်းနှင့် ကုန်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းတို့သည် ခရိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်း၏ ဒုတိယနှင့် တတိယမြောက်လုပ်ငန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ==လူဦးရေဆိုင်ရာ== ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်၏ စုစုပေါင်းလူဦးရေသည် ၁,၂၀၁,၇၁၅ ဦး ရှိသည်။ အသက်အုပ်စုခွဲခြားကြည့်ပါက လူဦးရေ၏ ၁၃.၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် မွေးဖွားစအသက်အရွယ်မှ အသက် ၁၄ နှစ်ကြား ဖြစ်သည်။ ၆၀.၆ ရာခိုင်နှုန်းသည် အသက် ၁၅ နှင့် ၆၄ နှစ်ကြား ဖြစ်သည်။ ၂၅.၈ ရာခိုင်နှုန်းသည် အသက် ၆၅ နှစ်နှင့်အထက် ဖြစ်ကြသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် အိုးအိတခရိုင်တွင် ဂျပန်လူမျိုးမဟုတ်သည့်နေထိုင်သူသည် ၁၁,၀၃၄ ဦး ရှိသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလအချက်အလက်အရ အိုးအိတခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် နေထိုင်သည့် နိုင်ငံခြားသားကျောင်းသားအရေအတွက် အမြင့်ဆုံးရှိသည့် ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိုးအိတခရိုင်တွင် လူဦးရေ တစ်သိန်းတွင် နိုင်ငံခြားသားကျောင်းသားအရေအတွက်သည် ၃၃၉.၈ ဦး ရှိသည်။ တိုကျိုမြို့နှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်မည်ဆိုပါက တိုကျိုတွင် လူဦးရေ တစ်သိန်းလျှင် နိုင်ငံခြားသားကျောင်းသားအရေအတွက်သည် ၃၂၉.၄ ဦး ရှိသည်။ ရိဆွတ်မဲခန်အာရှပစိဖိတ်တက္ကသိုလ် (APU) သည် နိုင်ငံခြားသားကျောင်းသားများစွာ လက်ခံလျက်ရှိသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် အိုးအိတခရိုင်တွင် နိုင်ငံပေါင်း ၁၀၁ နိုင်ငံမှ ကျောင်းသားပေါင်း ၄၁၆၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။ အဓိကအနေဖြင့် တရုတ်နှင့် ကိုရီးယားကဲ့သို့သော အာရှနိုင်ငံများမှ ကျောင်းသားများ တက်ရောက်လျက်ရှိသည်။ ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] grvmnoagx9cwoda9xa84yk28j7fzslf 0 290689 1049603 1049425 2026-08-20T23:00:05Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1049603 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=Wilson, S. |author2=Dickman, C. |author3=Hobson, R. |author4=Sanderson, C. |date=2018 |title=''Oxyuranus scutellatus'' |volume=2018 |article-number=e.T42493150A42493160 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-1.RLTS.T42493150A42493160.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | image = Fierce Snake-Oxyuranus microlepidotus.jpg | image_caption = ''Oxyuranus microlepidotus'' at Australia Zoo | genus = Oxyuranus | species = microlepidotus | authority = ([[:en:Frederick McCoy|F. McCoy]], 1879) | range_map = Fierce Snake Range.jpg | range_map_caption = General range of inland taipan (in red). The current, documented range of the species is more limited.<ref name="Animals of Queensland">Animals of Queensland. [http://www.qm.qld.gov.au/Find+out+about/Animals+of+Queensland/Reptiles/Snakes/Common+and+dangerous+species/Western+TaipanOpens a new window Western Taipan ''Oxyuranus microlepidotus'']. Queensland Museum. Retrieved 8 November 2013.</ref><ref name="Australian Reptile Online Database">Australian Reptile Online Database (28 March 2007). [http://www.arod.com.au/arod/reptilia/Squamata/Elapidae/Oxyuranus/microlepidotus?tab=distributionOpens a new window Inland taipan distribution]. arod.com.au. Retrieved 8 November 2013.</ref><ref name="Atlas of Living Australia 1">[http://bie.ala.org.au/species/Inland+TaipanOpens a new window ''Oxyuranus microlepidotus'' (McCoy, 1879) Western Taipan]. Atlas of Living Australia. Retrieved 8 November 2013.</ref> | synonyms = *''Diemenia microlepidota'' <small>[[:en:Frederick McCoy|F. McCoy]], 1879</small> *''Diemenia ferox'' <small>[[:en:William John Macleay|Macleay]], 1882</small> *''Pseudechis microlepidotus'' / ''Pseudechis ferox'' <small>[[:en:George Albert Boulenger|Boulenger]], 1896</small> *''Parademansia microlepidota'' <small>[[:fr:James Roy Kinghorn|Kinghorn]], 1955</small> *''Oxyuranus scutellatus microlepidotus'' <small>[[:en:Eric Worrell|Worrell]], 1963</small> *''Oxyuranus microlepidotus'' <small>[[:en:Jeanette Covacevich|Covacevich]] ''et al.'', 1981</small><ref name="Fohlman, J">{{cite journal |doi=10.1016/0041-0101(79)90296-4 |title=Comparison of two highly toxic Australian snake venoms: The taipan (''Oxyuranus s. scutellatus'') and the fierce snake (''Parademansia microlepidotus'') |year=1979 |last1=Fohlman |first1=J. |journal=Toxicon |volume=17 |issue=2 |pages=170–2 |pmid=442105 |bibcode=1979Txcn...17..170F }}</ref> }} '''ကုန်းတွင်းပိုင်း တိုင်ပန်မြွေ''' ('''Inland taipan''') ('''''Oxyuranus microlepidotus''''') အများအားဖြင့် '''အနောက်ပိုင်း တိုင်ပန်'''၊ '''အကြေးခွံသေး မြွေ'''<ref name="INCHEM">White, Julian (November 1991). [http://www.inchem.org/documents/pims/animal/taipan.htmOpens a new window ''Oxyuranus microlepidotus'']. "Neurotoxic paralysis usually takes 2–4 hours to become clinically detectable. Coagulopathy however may become well established within 30 minutes of a bite." International Programme on Chemical Safety. Retrieved 8 November 2013.</ref> ဟုလည်းလူသိများသည့် အင်မတန် အဆိပ်ပြင်းသော မြွေဖြစ်သည်။<ref name="History & Discovery">Queensland Snakes. [https://web.archive.org/web/20090613091835/http://www.qm.qld.gov.au/features/snakes/taipan/discovery.aspOpens a new window History & Discovery]. (archived) Queensland Museum. Retrieved 15 November 2013.</ref><ref name="Pearn">{{cite journal |last1=Pearn |first1=John |last2=Winkel |first2=Kenneth D. |title=Toxinology in Australia's colonial era: A chronology and perspective of human envenomation in 19th century Australia |journal=Toxicon |date=December 2006 |volume=48 |issue=7 |pages=726–737 |doi=10.1016/j.toxicon.2006.07.027 |pmid=16996551 |bibcode=2006Txcn...48..726P |author1-link=John Hemsley Pearn }}</ref> [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]]၏ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသမျိုးရင်းဖြစ်သည်။<ref name="Animal Species: Inland Taipan">Cecilie Beatson (29 November 2011). [https://australian.museum/learn/animals/reptiles/inland-taipan/Opens a new window Animal Species: Inland Taipan]. Australian Museum. Retrieved 14 October 2013.</ref> ကုန်းတွင်းပိုင်း တိုင်ပန်မြွေမျိုးစိပ်အကြောင်းကို ၁၈၇၉ ခုနှစ်တွင် Frederick McCoy ဆိုသူမှလည်းကောင်း၊ ၁၈၈၂ ခုနှစ်တွင် William John Macleay ဆိုသူမှလည်းကောင်း ပထမဆုံးအကြိမ် ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် နှစ်ပေါင်း ၉၀ တိုင် ယင်းမျိုးစိပ်အကြောင်း သိပ္ပံနယ်ပယ်တွင် အနည်းငယ်သာ သိခဲ့ရသည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ရောက်မှသာ မျိုးစိပ်အကြောင်းကို ပြန်လည်ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ရသည်။<ref name="History & Discovery" /><ref name="Rediscovery">Rediscovery. [https://web.archive.org/web/20090613092123/http://www.qm.qld.gov.au/features/snakes/taipan/rediscovery.aspOpens a new window the rediscovery of the western taipan]. (archived) Queensland Museum. Retrieved 15 November 2013.</ref> ဓာတ်ခွဲခန်းထဲရှိ ကြွက်များနှင့် စမ်းသပ်ချက်အရ ကုန်းတွင်းပိုင်း တိုင်ပန်မြွေ၏ အဆိပ်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပြင်းထန်ဆုံးဖြစ်ပြီး အဆိပ်ရှိ ပင်လယ်မြွေများထက် ပိုမိုပြင်းထန်သည်။<ref name="drop for drop"> * The Australian venom research unit (25 August 2007) [http://www.avru.org/compendium/biogs/A000084b.htm "Which snakes are the most venomous?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140626092020/http://www.avru.org/compendium/biogs/A000084b.htm |date=2014-06-26 |df=dmy-all}}. University of Melbourne. Retrieved 14 October 2013. * Venom Immunochemistry, Pharmacology and Emergency Response (VIPER) Institute [http://viper.arizona.edu/faq/what-most-venomous-snake Frequently Asked Questions -What is the most venomous snake?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180715123400/http://viper.arizona.edu/faq/what-most-venomous-snake |date=2018-07-15 |df=dmy-all}}. "Many experts answer that it is the Inland Taipan of Australia, because its drop-by-drop concentration of venom has great potency when measured by its ability to kill rodents". University of Arizona. Retrieved 14 October 2013. * Department of Wildlife Ecology and Conservation [http://ufwildlife.ifas.ufl.edu/venomous_snake_faqs.shtml Frequently Asked Questions About Venomous Snakes]. "A comparative study found that the snake venom that is most toxic to mice (of the species tested) is that of the Inland Taipan (''Oxyuranus microlepidotus''), found in Australia". University of Florida. Retrieved 5 November 2013. * {{cite journal|vauthors=Hodgson WC, Dal Belo CA, Rowan EG |pmid=17313963 |title=The neuromuscular activity of paradoxin: a presynaptic neurotoxin from the venom of the inland taipan (''Oxyuranus microlepidotus'')|quote=The inland taipan is the world's most venomous snake |year=2007 |volume=52 |issue=5 |pages=1229–36 |doi=10.1016/j.neuropharm.2007.01.002 |journal=Neuropharmacology|s2cid=19532337 }} * {{cite journal |doi=10.1016/S0041-0101(97)00060-3 |title=Some pharmacological studies of venom from the inland taipan (''Oxyuranus microlepidotus'') |quote=The Inland Taipan is believed to have the most toxic venom in the world (Sutherland, 1994) |year=1998 |last1=Bell |first1=Karen L |author2-link=Struan Sutherland |last2=Sutherland |first2=Struan K |last3=Hodgson |first3=Wayne C |journal=Toxicon |volume=36 |pages=63–74 |pmid=9604283 |issue=1|bibcode=1998Txcn...36...63B }} * {{cite journal |journal=Journal of Herpetology |volume=17 |issue=1 |pages=60-69 |date=1983 |url=http://sydney.edu.au/science/biology/shine/publications/reprints_legal/33taipanecology.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327014449/https://sydney.edu.au/science/biology/shine/publications/reprints_legal/33taipanecology.pdf |archive-date=2019-03-27 |doi=10.2307/1563782 |last1=Shine |first1=Richard |author-link1=Richard Shine |last2=Covacevich |first2=Jeanette |author-link2=Jeanette Covacevich |title=Ecology of Highly Venomous Snakes: the Australian Genus ''Oxyuranus'' (Elapidae) |quote=...the number of mouse LD₅₀ doses per bite is much higher for ''Oxyuranus microlepidotus'' (218,000)... than for any other snakes, including sea snakes, investigated to date (Broad, Sutherland and Coulter, 1979). |quote-page=60 |publisher=Society for the Study of Amphibians and Reptiles |access-date=2025-09-28}}</ref> လူသား နှလုံး ဆဲလ်ဖွဲ့စည်းပုံ (Cell culture) ပေါ်တွင် စမ်းသပ်ချက်အရ တွားသွားသတ္တဝါလောကတွင် အပြင်းဆန်ဆုံးအဆိပ်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသော မျိုးစိပ်တခုဖြစ်သည်။<ref>[http://www.sciencearchive.org.au/scientists/interviews/f/fry.htmlOpens a new window Fry, Bryan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140419012946/http://www.sciencearchive.org.au/scientists/interviews/f/fry.htmlOpens |date=19 April 2014 |df=dmy-all }} (8 February 2005) [http://www.venomdoc.com/forums/viewtopic.php?t=1212&postdays=0&postorder=asc&highlight=inland+taipan&start=0Opens a new window Most Venomous] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141017041923/http://www.venomdoc.com/forums/viewtopic.php?t=1212&postdays=0&postorder=asc&highlight=inland+taipan&start=0Opens |date=17 October 2014 |df=dmy-all }}. "Q: I was wondering what snake's venom is the most potent to humans. A: Drop for drop it is the inland taipan (''Oxyuranus microlepidotus''), which has a venom more toxic than any other land snake or even the sea snakes." venomdoc.com forums. Retrieved 17 April 2014.</ref><ref>[[:en:Jamie Seymour|Seymour, Jamie]], [https://geographyscout.com/animals/the-deadly-taipan/Opens a new window World's Worst Venom], (min 44:33) "Among the reptiles tested, the most toxic venom belongs to inland taipan, killing over 60% of heart cells in the first 10 minutes." National Geographic Channel. Retrieved 17 April 2014.</ref><ref>[[:en:Jamie Seymour|Seymour, Jamie]], [https://web.archive.org/web/20110210070452/http://natgeotv.com/uk/australias-most-deadly/videos/venom-deathmatchOpens a new window Venom Death Match]. "They have the most toxic venom towards humans than any other snake in the world" (min 1:49). National Geographic Channel. Retrieved 17 April 2014.</ref> ကုန်းတွင်းပိုင်း တိုင်ပန်မြွေသည် နို့တိုက်သတ္တဝါများကို အမဲလိုက်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်သော သားရဲဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် သွေးနွေးသတ္တဝါများမှာ ယင်း၏ သားကောင်ဖြစ်သည်။ <ref name="warm-blooded">{{Cite web |title=Inland Taipan Oxyuranus microlepidotus |url=http://www.venomsupplies.com/inland-taipan/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209073513/http://www.venomsupplies.com/inland-taipan/ |archive-date=9 December 2023 |access-date=2025-08-07 |website=www.venomsupplies.com |language=en }}</ref>ကုန်းတွင်းပိုင်း တိုင်ပန်မြွေ တချက်ကိုက်စာသည် အရွယ်ရောက်ပြီးလူသား အယောက် ၁၀၀ ထက် သေစေနိုင်သော အဆိပ်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။<ref name="100 fully grown men">* Journal of Herpetology Vol.17 no.1 (1983) [https://scholar.google.com/scholar_url?url=https://www.academia.edu/download/81613306/1b02ad67f4b37b42354b9a71297e271a0b20.pdf&hl=en&sa=X&ei=BcXGZI6JHJLYygSro70Y&scisig=ABFrs3xdK6d9ReyEg6Pr-Dbmfgmz&oi=scholarr) Ecology of Highly Venoumous Snakes: the Australian Genus ''Oxyuranus'']. "..the number of mouse LD50 doses per bite is much higher for ''Oxyuranus microlepidotus'' (218,000 mice)...than for any other snakes, including sea snakes, investigated to date (Broad, Sutherland and Coulter, 1979)." (page 1) University of Sydney. Retrieved 8 November 2013. * [http://www.australiazoo.com.au/our-animals/amazing-animals/reptiles/?animal=fierce_snake&reptile=venomous_snakes "Reptiles – Fierce Snake"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140227122800/http://www.australiazoo.com.au/our-animals/amazing-animals/reptiles/?reptile=venomous_snakes&animal=fierce_snake|date=2014-02-27|df=dmy-all}}. Australia Zoo. Retrieved 14 October 2013. * Martin, Stella (January 2004). [http://www.wettropics.gov.au/site/user-assets/docs/80VeryVenomousBut.pdf Newsletter No. 80]. " It has been calculated that there is enough venom in just one bite of an Inland taipan to kill more than 100 men of average size." Environmental Protection Agency (Queensland). Retrieved 18 October 2013. * News (28 September 2012) [http://taronga.org.au/news/2014-06-04/meet-worlds-deadliest-snake-safety Meet the world's deadliest snake in safety] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180715123207/http://taronga.org.au/news/2014-06-04/meet-worlds-deadliest-snake-safety|date=2018-07-15|df=dmy-all}}, Taronga Conservation Society. Retrieved 23 September 2014</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဆိပ်အပြင်းဆုံးဂုဏ်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသော်လည်း ကုန်းတွင်းပိုင်း တိုင်ပန်မြွေများသည် ရှက်တတ်ပြီး လူများနှင့် ထိပ်တိုက်တွေ့ခြင်းကို ရှောင်ရှားလေ့ရှိသည်။ ယင်းတို့သည် လူသူမနီးသောအရပ်တွင်သာ နေထိုင်လေ့ရှိသည်။<ref name="placid disposition">* Cecilie Beatson (29 November 2011). [https://australian.museum/learn/animals/reptiles/inland-taipan/ Animal Species: Inland Taipan] "The venom of the Inland Taipan is extremely potent and is rated as the most toxic of all snake venoms in LD50 tests on mice". Australian Museum. Retrieved 14 October 2013. * South Australia Arid Lands Natural Resources Management Board [http://www.saalnrm.sa.gov.au/Portals/8/Publications_Resources/Factsheets_Brochures/SAAL-Woma_Python_Inland_Taipan-FS-STD-122009.pdf Biodiversity studies, Student fact sheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120322103731/http://saalnrm.sa.gov.au/Portals/8/Publications_Resources/Factsheets_Brochures/SAAL-Woma_Python_Inland_Taipan-FS-STD-122009.pdf |date=2012-03-22 |df=dmy-all}}. Government of South Australia. Retrieved 15 October 2013. * Clinical Toxinology Resources [http://www.toxinology.com/fusebox.cfm?fuseaction=main.snakes.display&id=SN0520 "''Oxyuranus microlepidotus'' -General Details, Taxonomy and Biology, Venom, Clinical Effects, Treatment, First Aid, Antivenoms"]. University of Adelaide. Retrieved 14 October 2013. * ABC News 24 (28 September 2012). [http://www.abc.net.au/news/2012-09-28/taipan-mystery/4285224 'Placid' taipan in safe hands]. (Quoting licensed reptile handler, [http://www.environment.nsw.gov.au/resources/wildlifelicences/reptilehandlerlist.pdf Judith {Judy} Martin]). Australian Broadcasting Corporation. Retrieved 13 November 2013.</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ]] eymo8fmdryij1jwympmlq9gd7dlgijp 0 290707 1049574 1049477 2026-08-20T17:58:01Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရထားပို့ဆောင်ရေး]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1049574 wikitext text/x-wiki '''ဟိုခုရိခုရှင်ကန်ဆန်''' (北陸新幹線၊ Hokuriku Shinkansen) သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြန်နှုန်းမြင့် မီးရထားလမ်းကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤလမ်းကြောင်းသည် တိုကျိုမြို့နှင့် ဟိုခုရိခုဒေသရှိ နာဂနို၊ တိုယာမာ၊ အီရှိကာဝါနှင့် ဖုကုအိ စသည့် ဒေသများကို ဆက်သွယ်ပေးသည်။ == သမိုင်း == ဟိုခုရိခုရှင်ကန်ဆန်၏ ပထမပိုင်းဖြစ်သော တိုကျိုမှ နာဂနိုအထိ လမ်းပိုင်းကို ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ၎င်းကို '''နာဂနိုရှင်ကန်ဆန်''' ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် နာဂနိုမှ ကာနာဇာဝါအထိ လမ်းပိုင်းကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ဟိုခုရိခုရှင်ကန်ဆန်ဟူသော အမည်ကို အသုံးပြုလာခဲ့သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ကာနာဇာဝါမှ စုရုဂါအထိ လမ်းပိုင်းကို ထပ်မံဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ == လမ်းကြောင်း == ဟိုခုရိခုရှင်ကန်ဆန်သည် တိုကျိုဘူတာမှ စတင်၍ အူအဲနို၊ အိုမိယ၊ တာကာဆာကိ၊ အန်နို၊ နာဂနို၊ အိဒါနာဝါ၊ တိုယာမာ၊ ကာနာဇာဝါနှင့် ဖုကုအိ စသည့် ဘူတာများကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။ == ရထားဝန်ဆောင်မှု == ဟိုခုရိခုရှင်ကန်ဆန်တွင် '''ကာဂါယာကိ''' နှင့် '''ဟာကုတာကာ''' စသည့် ရထားဝန်ဆောင်မှုများ ပြေးဆွဲသည်။ ကာဂါယာကိသည် အဓိကအားဖြင့် တိုကျိုနှင့် ဟိုခုရိခုဒေသကြားတွင် အမြန်ပြေးဆွဲသော ဝန်ဆောင်မှုဖြစ်ပြီး ဟာကုတာကာသည် ဘူတာအများအပြားတွင် ရပ်နားသော ဝန်ဆောင်မှုဖြစ်သည်။ ဟိုခုရိခုရှင်ကန်ဆန်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ပိုင်းနှင့် ဟိုခုရိခုဒေသကြား ခရီးသွားလာရေးနှင့် ကုန်သွယ်ရေးအတွက် အရေးပါသော သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလမ်းကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရထားပို့ဆောင်ရေး]] bc5o0ad1itvyodjhutzb1yu67fb09xb 0 290709 1049575 1049479 2026-08-20T17:58:24Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရထားပို့ဆောင်ရေး]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1049575 wikitext text/x-wiki '''တိုကျိုမက်ထရို''' (Tokyo Metro) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ တိုကျိုမြို့နှင့် ၎င်း၏ အနီးပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများတွင် မြေအောက်ရထား ဝန်ဆောင်မှုပေးနေသော မီးရထားလုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ တိုကျိုမက်ထရို၏ လိုင်းများသည် တိုကျိုမြို့၏ အဓိက စီးပွားရေးနှင့် လူနေထူထပ်သော ဒေသများကို ဆက်သွယ်ပေးပြီး တိုကျိုမြို့၏ အများပြည်သူ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစနစ်တွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ == လိုင်းများ == တိုကျိုမက်ထရိုသည် လက်ရှိတွင် လိုင်း ၉ လိုင်းကို ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ ထိုလိုင်းများမှာ ဂင်ဇာလိုင်း၊ မာရုနိုအူချိလိုင်း၊ ဟိဘိယလိုင်း၊ တိုးဇိုင်လိုင်း၊ ချီယိုဒါလိုင်း၊ ယူရာကုချိုလိုင်း၊ ဟန်ဇိုမွန်လိုင်း၊ နန်ဘိုခုလိုင်းနှင့် ဖုကုတိုရှင်လိုင်းတို့ ဖြစ်သည်။ တိုကျိုမက်ထရို၏ လိုင်းများသည် တိုကျိုမြို့အတွင်းရှိ အခြားမီးရထားလိုင်းများနှင့် ချိတ်ဆက်ထားပြီး ခရီးသည်များအနေဖြင့် မတူညီသော မီးရထားဝန်ဆောင်မှုများကို လွယ်ကူစွာ ပြောင်းလဲစီးနင်းနိုင်သည်။ == သမိုင်း == တိုကျိုဒေသတွင် မြေအောက်ရထားစနစ်၏ သမိုင်းသည် ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သည်။ ထိုနှစ်တွင် အာဆာကုဆာနှင့် အူအဲနိုကြားရှိ မြေအောက်ရထားလမ်းပိုင်းကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် တိုကျိုမြို့၏ မြေအောက်ရထားကွန်ရက်သည် တဖြည်းဖြည်း တိုးချဲ့လာခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် တိုကျိုမက်ထရိုကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ယခင် တဲအိတိုင်းမြို့ မြေအောက်ရထားလုပ်ငန်း၏ လိုင်းများကို လွှဲပြောင်းရယူကာ တိုကျိုမက်ထရိုအမည်ဖြင့် လုပ်ငန်းစတင်ခဲ့သည်။ == ယနေ့ == တိုကျိုမက်ထရိုသည် တိုကျိုမြို့နှင့် အနီးဝန်းကျင်ဒေသများရှိ နေ့စဉ်ခရီးသွားလာမှုအတွက် အရေးပါသော သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစနစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အလုပ်သွားအလုပ်ပြန် ခရီးသည်များ၊ ကျောင်းသားများနှင့် ခရီးသွားဧည့်သည်များသည် တိုကျိုမက်ထရိုကို ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုကြသည်။ [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရထားပို့ဆောင်ရေး]] kgz6pikwf0ek8x7hltcj6gl4zhondad 0 290710 1049576 1049480 2026-08-20T18:00:48Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရထားပို့ဆောင်ရေး]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1049576 wikitext text/x-wiki '''ရှိုးနန်ရှင်ဂျုခုလိုင်း''' (湘南新宿ライン၊ Shōnan–Shinjuku Line) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ ကန်တိုဒေသတွင် ပြေးဆွဲနေသော အမြန်ခရီးသည် မီးရထားဝန်ဆောင်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဝန်ဆောင်မှုသည် တိုကျိုမြို့၏ ရှင်ဂျုခုဘူတာကို ဖြတ်သန်း၍ ရှိုးနန်ဒေသနှင့် တိုကျိုမြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ ဒေသများကို ဆက်သွယ်ပေးသည်။ == လမ်းကြောင်း == ရှိုးနန်ရှင်ဂျုခုလိုင်းသည် အဓိကအားဖြင့် တိုကျိုမြို့၏ ရှင်ဂျုခု၊ ရှိဘူယာနှင့် အိကဲဘုခုရို စသည့် ဘူတာများကို ဖြတ်သန်းပြီး တောင်ဘက်တွင် ရှိုးနန်ဒေသနှင့် မြောက်ဘက်တွင် ဆိုင်တမနှင့် ဂွန်မဒေသများသို့ ဆက်သွယ်ပေးသည်။ တောင်ဘက်တွင် တိုကျိုမြို့အနီးရှိ ယိုကိုဟားမား၊ အိုဖုနာနှင့် ဟိရတ်စုကာ စသည့် ဘူတာများကို ဆက်သွယ်ပေးပြီး၊ မြောက်ဘက်တွင် အူရာဝါ၊ အိုမိယာနှင့် တကာဆာကိ စသည့် ဘူတာများသို့ ပြေးဆွဲသည်။ == ပြေးဆွဲမှု == ရှိုးနန်ရှင်ဂျုခုလိုင်း၏ ရထားများသည် လမ်းကြောင်းတစ်ခုတည်းပေါ်တွင် လုံးဝတူညီသော ဝန်ဆောင်မှုဖြင့် ပြေးဆွဲခြင်းမဟုတ်ဘဲ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ရှိ မတူညီသော မီးရထားလိုင်းများနှင့် ဆက်စပ်၍ ပြေးဆွဲသည်။ ထို့ကြောင့် ခရီးသည်များသည် တိုကျိုမြို့အလယ်ပိုင်းတွင် ရထားပြောင်းစီးရန်မလိုဘဲ ကန်တိုဒေသ၏ မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းကြား တိုက်ရိုက် ခရီးသွားနိုင်သည်။ ဤဝန်ဆောင်မှုကို ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ၏ အရှေ့ဂျပန်ဒေသဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းဖြစ်သော East Japan Railway Company (JR East) က ပြေးဆွဲသည်။ == အရေးပါမှု == ရှိုးနန်ရှင်ဂျုခုလိုင်းသည် တိုကျိုမြို့အတွင်းရှိ အဓိက ဘူတာများနှင့် ရှိုးနန်၊ ဆိုင်တမ၊ ဂွန်မ စသည့် ဒေသများကို တိုက်ရိုက် ဆက်သွယ်ပေးသောကြောင့် ကန်တိုဒေသ၏ အရေးပါသော အများပြည်သူ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးဝန်ဆောင်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ရှင်ဂျုခု၊ ရှိဘူယာနှင့် အိကဲဘုခုရိုကဲ့သို့သော တိုကျိုမြို့၏ အဓိက ခရီးသည်လွှဲပြောင်းရေးဘူတာများကို ဖြတ်သန်းသွားသောကြောင့် ခရီးသည်များအတွက် အဆင်ပြေစေသည်။ [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရထားပို့ဆောင်ရေး]] sodc2xwzgunp4i08iuiivtmvrna4a4n 0 290711 1049577 1049481 2026-08-20T18:01:01Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရထားပို့ဆောင်ရေး]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1049577 wikitext text/x-wiki '''နစ်ကိုးလိုင်း''' (日光線၊ Nikkō Line) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ တိုချိဂိခရိုင်အတွင်းရှိ မီးရထားလမ်းကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤလိုင်းကို အရှေ့ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ (JR East) က ပြေးဆွဲပြီး ဥဆုနိုမိယာဘူတာနှင့် နစ်ကိုးဘူတာတို့ကို ဆက်သွယ်ပေးသည်။ == လမ်းကြောင်း == နစ်ကိုးလိုင်းသည် ဥဆုနိုမိယာမြို့မှ အနောက်မြောက်ဘက်သို့ ပြေးဆွဲပြီး နစ်ကိုးမြို့သို့ ရောက်ရှိသည်။ လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်တွင် ကာနူမာ၊ မိုဇီဂျိနှင့် အီမာအိချိ စသည့် ဘူတာများ ရှိသည်။ နစ်ကိုးဘူတာသည် နစ်ကိုးမြို့ရှိ ဘုရားကျောင်းများ၊ နတ်ကွန်းများနှင့် သဘာဝအလှအပများသို့ သွားရောက်လည်ပတ်သော ခရီးသွားများအတွက် အရေးပါသော ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်း == နစ်ကိုးလိုင်းကို ၁၈၉၀ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မီးရထားစနစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းမှုများနှင့်အတူ ဤလိုင်းသည် JR East ၏ လုပ်ငန်းစနစ်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ == ရထားများ == နစ်ကိုးလိုင်းတွင် ဒေသတွင်းခရီးသည်ရထားများ ပြေးဆွဲသည်။ ထို့အပြင် တိုကျိုမြို့နှင့် နစ်ကိုးဒေသကြား ခရီးသွားလာရန်အတွက် အခြားမီးရထားလိုင်းများနှင့် ချိတ်ဆက်အသုံးပြုနိုင်သည်။ == အရေးပါမှု == နစ်ကိုးလိုင်းသည် ဥဆုနိုမိယာနှင့် နစ်ကိုးဒေသတို့ကို ဆက်သွယ်ပေးသည့်အပြင် နစ်ကိုးမြို့ရှိ အထင်ကရ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ခရီးသွားနေရာများသို့ သွားရောက်ရန် အရေးပါသော သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလမ်းကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရထားပို့ဆောင်ရေး]] 7bn412ll27t34igp9rh4sh69syri476 0 290712 1049578 1049482 2026-08-20T18:01:20Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရထားပို့ဆောင်ရေး]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1049578 wikitext text/x-wiki '''ရိုးမလိုင်း''' (両毛線၊ Ryōmō Line) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ ကန်တိုဒေသရှိ မီးရထားလမ်းကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤလိုင်းကို အရှေ့ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ (JR East) က ပြေးဆွဲပြီး ဂွန်မခရိုင်ရှိ မဲဘာရှိဘူတာနှင့် တိုချိဂိခရိုင်ရှိ အိုယာမဘူတာတို့ကို ဆက်သွယ်ပေးသည်။ == လမ်းကြောင်း == ရိုးမလိုင်းသည် မဲဘာရှိဘူတာမှ စတင်ပြီး ကီရီယူ၊ အရှီကာဂါ၊ ဆာနိုနှင့် အိုယာမ စသည့် မြို့များကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။ လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်တွင် အဓိကအားဖြင့် မဲဘာရှိ၊ ရှင်မဲဘာရှိ၊ ကီရီယူ၊ အိုမာတာ၊ အရှီကာဂါ၊ ဆာနိုနှင့် အိုယာမ စသည့် ဘူတာများ ရှိသည်။ == သမိုင်း == ရိုးမလိုင်းသည် ဂွန်မခရိုင်နှင့် တိုချိဂိခရိုင်တို့အကြား ရထားပို့ဆောင်ရေးကို တိုးတက်စေရန် တည်ဆောက်ခဲ့သော လမ်းကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မီးရထားစနစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းမှုများနှင့်အတူ JR East ၏ လုပ်ငန်းစနစ်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ == ရထားဝန်ဆောင်မှု == ရိုးမလိုင်းတွင် ဒေသတွင်းခရီးသည်ရထားများ အဓိက ပြေးဆွဲသည်။ အချို့သော ရထားများသည် အခြား JR East လမ်းကြောင်းများနှင့် ချိတ်ဆက်၍ ပြေးဆွဲသဖြင့် ဂွန်မနှင့် တိုချိဂိဒေသများအကြား ခရီးသွားလာရာတွင် အသုံးဝင်သည်။ == အရေးပါမှု == ရိုးမလိုင်းသည် ဂွန်မနှင့် တိုချိဂိခရိုင်များအကြား ဒေသဆိုင်ရာ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် အရေးပါသော မီးရထားလမ်းကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်ရှိ မြို့များ၊ စီးပွားရေးဒေသများနှင့် ခရီးသွားနေရာများကို ဆက်သွယ်ပေးသောကြောင့် ဒေသခံများ၏ နေ့စဉ်ခရီးသွားလာမှုတွင်လည်း အရေးပါသည်။ [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရထားပို့ဆောင်ရေး]] c1q3bx0vnk3870tk7kvb3nl410ivzm1 0 290714 1049579 1049484 2026-08-20T18:01:36Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရထားပို့ဆောင်ရေး]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1049579 wikitext text/x-wiki '''တိုဟိုခုလိုင်း''' (東北本線၊ Tōhoku Main Line) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ ကန်တိုနှင့် တိုဟိုခုဒေသများကို ဆက်သွယ်ပေးသော မီးရထားလမ်းကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အရှေ့ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ (JR East) က အဓိကအားဖြင့် ပြေးဆွဲပြီး တိုကျိုမြို့နှင့် ဆိုင်တမ၊ တိုချိဂိ၊ ဖုကုရှိမ၊ မိယာဂိ စသည့် ခရိုင်များကို ဆက်သွယ်ပေးသည်။ == လမ်းကြောင်း == တိုဟိုခုလိုင်း၏ အဓိကလမ်းကြောင်းသည် တိုကျိုမြို့မှ အိုမိယာ၊ အူဆုနိုမိယာ၊ ဖုကုရှိမနှင့် ဆဲန်ဒိုင်တို့ကို ဖြတ်သန်းကာ အာအိုမိုရိအထိ ဆက်လက်သွားသည်။ သို့သော် လက်ရှိတွင် လမ်းကြောင်းတစ်ခုလုံးကို JR East ၏ ခရီးသည်ရထားဝန်ဆောင်မှုတစ်ခုတည်းအဖြစ် မပြေးဆွဲတော့ဘဲ အပိုင်းများအလိုက် အမည်နှင့် ဝန်ဆောင်မှုပုံစံများ ကွဲပြားသည်။ တိုကျိုနှင့် အိုမိယာကြားတွင် လမ်းကြောင်း၏ အချို့အပိုင်းများကို အခြားခရီးသည်ရထားဝန်ဆောင်မှုများက အသုံးပြုကြပြီး၊ အိုမိယာမှ အာအိုမိုရိအထိရှိသော လမ်းကြောင်းတွင်လည်း ဒေသအလိုက် မီးရထားဝန်ဆောင်မှုများ ပြေးဆွဲသည်။ == သမိုင်း == တိုဟိုခုဒေသသို့ ရထားလမ်းဖောက်လုပ်ရေးကို ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် တိုကျိုနှင့် တိုဟိုခုဒေသများကို ဆက်သွယ်ပေးသော အရေးပါသည့် မီးရထားလမ်းကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဂျပန်အမျိုးသားမီးရထားကို ပုဂ္ဂလိကကုမ္ပဏီများအဖြစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းသည့် ၁၉၈၇ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် လမ်းကြောင်း၏ တောင်ပိုင်းအပိုင်းအများစုကို JR East က လွှဲပြောင်းယူခဲ့သည်။ == ဆက်စပ်လမ်းကြောင်းများ == တိုဟိုခုလိုင်း၏ လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်တွင် တိုဟိုခုရှင်ကန်ဆန်၊ ဥဆုနိုမိယာလိုင်း၊ တကာဆာကိလိုင်းနှင့် အခြား JR လိုင်းများနှင့် ဆက်သွယ်မှုများ ရှိသည်။ တိုဟိုခုရှင်ကန်ဆန်သည် တိုဟိုခုလိုင်း၏ အချို့အပိုင်းများနှင့် အနီးကပ်ပြေးဆွဲသော်လည်း သီးခြားမြန်နှုန်းမြင့် မီးရထားလမ်းကြောင်း ဖြစ်သည်။ == အရေးပါမှု == တိုဟိုခုလိုင်းသည် တိုကျိုမြို့နှင့် တိုဟိုခုဒေသအကြား လူနှင့် ကုန်စည် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် သမိုင်းကြောင်းအရ အရေးပါသော လမ်းကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင်လည်း ၎င်း၏ အပိုင်းအသီးသီးကို ဒေသခံခရီးသည်များနှင့် အခြားမီးရထားဝန်ဆောင်မှုများက အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရထားပို့ဆောင်ရေး]] jdisjr46ybtjp3zkqpk8gx2j5fc34gt 0 290716 1049580 1049486 2026-08-20T18:02:10Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရထားပို့ဆောင်ရေး]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1049580 wikitext text/x-wiki '''ဖူကူရှီးမခရိုင်''' (福島県၊ Fukushima Prefecture) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ တိုဟိုခုဒေသ၏ တောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ဖူကူရှီးမမြို့ ဖြစ်သည်။ ဖူကူရှီးမခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ တိုဟိုခုဒေသတွင် ဧရိယာအကျယ်အဝန်းကြီးမားသော ခရိုင်များအနက် တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == ပထဝီဝင် == ဖူကူရှီးမခရိုင်သည် အနောက်ဘက်တွင် နိအိဂါတခရိုင်၊ တောင်ဘက်တွင် အိဘာရခိခရိုင်နှင့် တိုချိဂိခရိုင်၊ မြောက်ဘက်တွင် ယာမာဂတခရိုင်နှင့် မိယာဂိခရိုင်တို့နှင့် ထိစပ်နေသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် ထိစပ်နေသည်။ ခရိုင်အတွင်းတွင် အဘုခုမတောင်တန်းနှင့် အီဒဇုတောင်တန်းတို့က မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ကို ပိုင်းခြားထားပြီး၊ အဓိကအားဖြင့် ဟာမာဒိုးရိ၊ နာကာဒိုးရိနှင့် အိုင်ဇုဟူ၍ ဒေသသုံးခုအဖြစ် ခွဲခြားလေ့ရှိသည်။ == မြို့များ == ဖူကူရှီးမခရိုင်တွင် ဖူကူရှီးမမြို့၊ ကိုရိယာမမြို့၊ အိဝါကိမြို့၊ အိုင်ဇုဝါကာမတ်ဆုမြို့၊ ဆူခါဂါဝါမြို့နှင့် ကီတာကာတာမြို့တို့အပါအဝင် မြို့အများအပြား ရှိသည်။ == သမိုင်း == ဖူကူရှီးမဒေသသည် ရှေးခေတ်ကတည်းက တိုဟိုခုဒေသ၏ အရေးပါသော ဒေသတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ အဲဒိုခေတ်တွင် ဒေသအတွင်းရှိ နယ်မြေများကို ဒိုင်မျိုးနွယ်စုများက အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၈၇၁ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ခရိုင်စနစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများအပြီးတွင် ယနေ့ခေတ် ဖူကူရှီးမခရိုင်၏ အခြေခံအုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး ၁၈၇၆ ခုနှစ်တွင် လက်ရှိခရိုင်၏ နယ်နိမိတ်ပုံစံကို အဓိကအားဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ == စီးပွားရေး == ဖူကူရှီးမခရိုင်တွင် စိုက်ပျိုးရေး၊ စက်မှုလုပ်ငန်းနှင့် ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လျက်ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် ဆန်၊ သစ်သီးဝလံနှင့် အခြားစိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များ ထုတ်လုပ်မှုမှာ အရေးပါသည်။ အိဝါကိနှင့် ဟာမာဒိုးရိဒေသများတွင် စက်မှုလုပ်ငန်းများလည်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လျက်ရှိသည်။ == ခရီးသွားလုပ်ငန်း == ဖူကူရှီးမခရိုင်တွင် အိုင်ဇုဝါကာမတ်ဆုမြို့ရှိ ဆုရုဂါဂျိုရဲတိုက်၊ အိုင်ဇုဒေသ၏ သမိုင်းဝင်နေရာများ၊ ဘန်ဒိုင်တောင်နှင့် အိုင်နာဝါရှိရိုရေကန်တို့ကဲ့သို့သော ခရီးသွားနေရာများ ရှိသည်။ ထို့အပြင် အပူစမ်းများနှင့် သဘာဝရှုခင်းများကြောင့်လည်း လူသိများသည်။ == ၂၀၁၁ ခုနှစ် ငလျင်နှင့် နျူကလီးယားမတော်တဆမှု == ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုဟိုခုငလျင်နှင့် ဆူနာမီကြောင့် ဖူကူရှီးမခရိုင်သည် အကြီးအကျယ် ထိခိုက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဖူကူရှီးမဒိုင်အိချိ နျူကလီးယားဓာတ်အားပေးစက်ရုံတွင် နျူကလီးယားမတော်တဆမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အနီးဝန်းကျင်ဒေသများတွင် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ရမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ မတော်တဆမှုအပြီးတွင် ထိခိုက်ခဲ့သော ဒေသများ၏ ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးလုပ်ငန်းများကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရထားပို့ဆောင်ရေး]] tlm4pjvhxeypvpy86br4jun97moypra 1049581 1049580 2026-08-20T18:02:53Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရထားပို့ဆောင်ရေး]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ခရိုင်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1049581 wikitext text/x-wiki '''ဖူကူရှီးမခရိုင်''' (福島県၊ Fukushima Prefecture) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ တိုဟိုခုဒေသ၏ တောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ဖူကူရှီးမမြို့ ဖြစ်သည်။ ဖူကူရှီးမခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ တိုဟိုခုဒေသတွင် ဧရိယာအကျယ်အဝန်းကြီးမားသော ခရိုင်များအနက် တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == ပထဝီဝင် == ဖူကူရှီးမခရိုင်သည် အနောက်ဘက်တွင် နိအိဂါတခရိုင်၊ တောင်ဘက်တွင် အိဘာရခိခရိုင်နှင့် တိုချိဂိခရိုင်၊ မြောက်ဘက်တွင် ယာမာဂတခရိုင်နှင့် မိယာဂိခရိုင်တို့နှင့် ထိစပ်နေသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် ထိစပ်နေသည်။ ခရိုင်အတွင်းတွင် အဘုခုမတောင်တန်းနှင့် အီဒဇုတောင်တန်းတို့က မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ကို ပိုင်းခြားထားပြီး၊ အဓိကအားဖြင့် ဟာမာဒိုးရိ၊ နာကာဒိုးရိနှင့် အိုင်ဇုဟူ၍ ဒေသသုံးခုအဖြစ် ခွဲခြားလေ့ရှိသည်။ == မြို့များ == ဖူကူရှီးမခရိုင်တွင် ဖူကူရှီးမမြို့၊ ကိုရိယာမမြို့၊ အိဝါကိမြို့၊ အိုင်ဇုဝါကာမတ်ဆုမြို့၊ ဆူခါဂါဝါမြို့နှင့် ကီတာကာတာမြို့တို့အပါအဝင် မြို့အများအပြား ရှိသည်။ == သမိုင်း == ဖူကူရှီးမဒေသသည် ရှေးခေတ်ကတည်းက တိုဟိုခုဒေသ၏ အရေးပါသော ဒေသတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ အဲဒိုခေတ်တွင် ဒေသအတွင်းရှိ နယ်မြေများကို ဒိုင်မျိုးနွယ်စုများက အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၈၇၁ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ခရိုင်စနစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများအပြီးတွင် ယနေ့ခေတ် ဖူကူရှီးမခရိုင်၏ အခြေခံအုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး ၁၈၇၆ ခုနှစ်တွင် လက်ရှိခရိုင်၏ နယ်နိမိတ်ပုံစံကို အဓိကအားဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ == စီးပွားရေး == ဖူကူရှီးမခရိုင်တွင် စိုက်ပျိုးရေး၊ စက်မှုလုပ်ငန်းနှင့် ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လျက်ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် ဆန်၊ သစ်သီးဝလံနှင့် အခြားစိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များ ထုတ်လုပ်မှုမှာ အရေးပါသည်။ အိဝါကိနှင့် ဟာမာဒိုးရိဒေသများတွင် စက်မှုလုပ်ငန်းများလည်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လျက်ရှိသည်။ == ခရီးသွားလုပ်ငန်း == ဖူကူရှီးမခရိုင်တွင် အိုင်ဇုဝါကာမတ်ဆုမြို့ရှိ ဆုရုဂါဂျိုရဲတိုက်၊ အိုင်ဇုဒေသ၏ သမိုင်းဝင်နေရာများ၊ ဘန်ဒိုင်တောင်နှင့် အိုင်နာဝါရှိရိုရေကန်တို့ကဲ့သို့သော ခရီးသွားနေရာများ ရှိသည်။ ထို့အပြင် အပူစမ်းများနှင့် သဘာဝရှုခင်းများကြောင့်လည်း လူသိများသည်။ == ၂၀၁၁ ခုနှစ် ငလျင်နှင့် နျူကလီးယားမတော်တဆမှု == ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုဟိုခုငလျင်နှင့် ဆူနာမီကြောင့် ဖူကူရှီးမခရိုင်သည် အကြီးအကျယ် ထိခိုက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဖူကူရှီးမဒိုင်အိချိ နျူကလီးယားဓာတ်အားပေးစက်ရုံတွင် နျူကလီးယားမတော်တဆမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အနီးဝန်းကျင်ဒေသများတွင် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ရမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ မတော်တဆမှုအပြီးတွင် ထိခိုက်ခဲ့သော ဒေသများ၏ ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးလုပ်ငန်းများကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ခရိုင်များ]] 2ku2su123vikop6dnm6g1znf2qx4v5d 0 290718 1049584 1049488 2026-08-20T18:04:31Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1049584 wikitext text/x-wiki '''ခန်းတိုးဒေသ''' (関東地方၊ Kantō Region) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အဓိက ပထဝီဝင်ဒေသများအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဟွန်ရှူးကျွန်း၏ အရှေ့ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်သော တိုကျိုနှင့် အနီးဝန်းကျင်ရှိ ခရိုင်များသည် ဤဒေသတွင် ပါဝင်သည်။ == ပထဝီဝင် == ခန်းတိုးဒေသသည် အရှေ့ဘက်တွင် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ၊ အနောက်ဘက်တွင် ချူဘုဒေသနှင့် တောင်ဘက်တွင် တိုကျိုပင်လယ်အော်တို့နှင့် ထိစပ်နေသည်။ ဒေသ၏ အလယ်ပိုင်းတွင် ခန်းတိုးလွင်ပြင်ကြီး တည်ရှိပြီး ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးလွင်ပြင်များအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ == အုပ်ချုပ်ရေး == ခန်းတိုးဒေသတွင် ပုံမှန်အားဖြင့် အောက်ပါ တိုကျိုမြို့တော်နှင့် ခရိုင် ၆ ခု ပါဝင်သည်။ * တိုကျိုမြို့တော် * အိဘာရခိခရိုင် * တိုချိဂိခရိုင် * ဂွန်မခရိုင် * ဆိုင်တမခရိုင် * ချိဘခရိုင် * ကနာဂါဝခရိုင် == လူဦးရေနှင့် စီးပွားရေး == ခန်းတိုးဒေသသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးနှင့် စီးပွားရေးအရ အရေးပါဆုံးဒေသများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် တိုကျိုနှင့် ယိုကိုဟားမား၊ ဆိုင်တမနှင့် ချိဘတို့၏ မြို့ပြဧရိယာများတွင် လူဦးရေ အလွန်ထူထပ်သည်။ တိုကျိုသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အဓိကဗဟိုချက်ဖြစ်ပြီး ခန်းတိုးဒေသတစ်ခုလုံး၏ စီးပွားရေးတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ စက်မှုလုပ်ငန်း၊ ဘဏ္ဍာရေး၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး၊ သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာနှင့် ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ကျယ်ပြန့်စွာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လျက်ရှိသည်။ == သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး == ခန်းတိုးဒေသတွင် မီးရထားလမ်း၊ မြေအောက်ရထား၊ အမြန်လမ်းနှင့် လေဆိပ်များ အပါအဝင် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကွန်ရက် အလွန်ဖွံ့ဖြိုးသည်။ တိုကျိုဘူတာ၊ ရှင်ဂျုခုဘူတာ၊ အိကဲဘုခုရိုဘူတာနှင့် ရှိဘူယာဘူတာတို့သည် ခရီးသည်များပြားသော အဓိက မီးရထားဘူတာများ ဖြစ်ကြသည်။ ရှင်ကန်ဆန်လမ်းကြောင်းများသည်လည်း ခန်းတိုးဒေသကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အခြားဒေသများနှင့် ဆက်သွယ်ပေးသည်။ ထို့အပြင် တိုကျိုဟန်နေးဒါလေဆိပ်နှင့် နာရီတလေဆိပ်တို့သည် ပြည်တွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာ လေကြောင်းခရီးစဉ်များအတွက် အရေးပါသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း == ခန်းတိုးဒေသတွင် သမိုင်းဝင်ဘုရားကျောင်းများ၊ နတ်ကွန်းများ၊ ရဲတိုက်များ၊ သဘာဝရှုခင်းများနှင့် ခေတ်မီမြို့ပြဧရိယာများကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ နစ်ကိုး၊ ကာမာကုရနှင့် ဟာကိုနေတို့သည် လူသိများသော ခရီးသွားနေရာများ ဖြစ်သည်။ တိုကျိုမြို့တွင်လည်း ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုနှင့် ခေတ်မီမြို့ပြယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်တည်ရှိပြီး ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အရေးပါသော ယဉ်ကျေးမှုဗဟိုချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == အရေးပါမှု == ခန်းတိုးဒေသသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး၊ ပညာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများတွင် အလွန်အရေးပါသော ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ဆောင်မှုများ၏ အများအပြားသည် ဤဒေသတွင် စုစည်းလျက်ရှိသည်။ [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] oieickyvl4lxmnctrc5gyf5c25p35uy 0 290720 1049586 1049490 2026-08-20T18:05:40Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1049586 wikitext text/x-wiki '''နိကိုးမြို့''' (日光市၊ Nikkō) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ တိုချိဂိခရိုင်၏ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ မြို့ဧရိယာသည် ကျယ်ပြန့်ပြီး တောင်တန်းများ၊ သစ်တောများ၊ ရေကန်များနှင့် မြစ်များအပါအဝင် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်များ ပေါများသည်။ နိကိုးမြို့သည် သဘာဝအလှအပနှင့် သမိုင်းဝင် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကြောင့် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ထင်ရှားသော ခရီးသွားဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ == ပထဝီဝင် == နိကိုးမြို့သည် တိုချိဂိခရိုင်၏ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိပြီး မြို့ဧရိယာ၏ အများစုမှာ တောင်တန်းများနှင့် သစ်တောများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။ မြို့အတွင်းတွင် နိကိုးတောင်တန်း၊ ဘန်ဒိုင်အိုင်းဝါးတောင်တန်းဒေသနှင့် ချူဇင်ဂျိရေကန်တို့ကဲ့သို့သော သဘာဝနေရာများ ရှိသည်။ == သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == နိကိုးဒေသသည် ရှေးခေတ်ကတည်းက ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ အရေးပါသော နေရာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် နိကိုးတိုရှိုးဂူးသည် တိုကုဂါဝအီအဲယာဆုနှင့် ဆက်စပ်သည့် အရေးပါသော နတ်ကွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ နိကိုး၏ ဘုရားကျောင်းများနှင့် နတ်ကွန်းများသည် ယူနက်စကို၏ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းတွင် ပါဝင်သော အရေးပါသည့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များ ဖြစ်သည်။ == ခရီးသွားလုပ်ငန်း == နိကိုးမြို့သည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး ခရီးသွားဧည့်သည်များ လာရောက်လည်ပတ်သော ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ နိကိုးတိုရှိုးဂူး၊ နိကိုးဇန်ရင်နိုဂျိ၊ ချူဇင်ဂျိရေကန်နှင့် ကေဂွန်ရေတံခွန်တို့သည် ထင်ရှားသော ခရီးသွားနေရာများ ဖြစ်ကြသည်။ ဆောင်းရာသီတွင် တောင်တန်းဒေသများ၌ နှင်းကျဆင်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး နွေရာသီတွင်လည်း မြို့ပြဒေသများထက် အေးမြသော ရာသီဥတုကြောင့် ခရီးသွားများ လာရောက်ကြသည်။ == သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး == နိကိုးမြို့တွင် အရှေ့ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ (JR East) ၏ နစ်ကိုးလိုင်းသည် အရေးပါသော မီးရထားလမ်းကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ နစ်ကိုးဘူတာသည် နိကိုးမြို့၏ အဓိက မီးရထားဘူတာတစ်ခု ဖြစ်ပြီး တိုကျိုနှင့် ကန်တိုဒေသ၏ အခြားမြို့များမှ ခရီးသွားများအတွက် အရေးပါသော ဝင်ပေါက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် တိုဘုမီးရထား၏ နစ်ကိုးလိုင်းသည်လည်း နိကိုးဒေသသို့ ခရီးသွားရာတွင် အရေးပါသော မီးရထားဝန်ဆောင်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ == စီးပွားရေး == နိကိုးမြို့၏ စီးပွားရေးတွင် ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ ဟိုတယ်များ၊ အပူစမ်းအပန်းဖြေစခန်းများ၊ စားသောက်ဆိုင်များနှင့် ခရီးသွားဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လျက်ရှိသည်။ ထို့အပြင် သစ်တောနှင့် စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများလည်း ရှိသည်။ == ထင်ရှားသောနေရာများ == * နိကိုးတိုရှိုးဂူး * ရင်နိုဂျိ * ချူဇင်ဂျိရေကန် * ကေဂွန်ရေတံခွန် * အိရိုဟာဇာကာ * နိကိုးအမျိုးသားဥယျာဉ် နိကိုးမြို့သည် သမိုင်းဝင် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များနှင့် တောင်တန်းသဘာဝပတ်ဝန်းကျင်တို့ ပေါင်းစပ်တည်ရှိသည့်အတွက် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အရေးပါသော ခရီးသွားမြို့များအနက် တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]] mfm0t0mje4byp7gkx8f00akuhbj2ule 0 290721 1049587 1049493 2026-08-20T18:06:25Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1049587 wikitext text/x-wiki '''နိကိုးဘုရားကျောင်းနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းများ''' (日光の社寺) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ တိုချိဂိခရိုင်၊ နိကိုးမြို့ရှိ သမိုင်းဝင် ဘုရားကျောင်းများနှင့် နတ်ကွန်းများ၏ အစုအဝေးကို ရည်ညွှန်းသော အမည်ဖြစ်သည်။ ဤနေရာသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အရေးပါသော ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကို၏ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ == အကြောင်းအရာ == နိကိုး၏ သမိုင်းဝင် ဘုရားကျောင်းများနှင့် နတ်ကွန်းများတွင် အဓိကအားဖြင့် နိကိုးတိုရှိုးဂူး၊ ဖုတာရာဆန်နတ်ကွန်းနှင့် ရင်နိုဂျိဘုန်းကြီးကျောင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ထိုအဆောက်အအုံများနှင့် ဆက်စပ်သည့် သမိုင်းဝင်နေရာများသည် နိကိုးတောင်တန်းဒေသရှိ သစ်တောများနှင့် ပေါင်းစပ်တည်ရှိသည်။ == နိကိုးတိုရှိုးဂူး == နိကိုးတိုရှိုးဂူးသည် တိုကုဂါဝအီအဲယာဆုကို ရည်စူးတည်ထားသော ရှင်တိုနတ်ကွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဲဒိုခေတ်အတွင်းတွင် အဆောက်အအုံများကို တိုးချဲ့ပြုပြင်ခဲ့ပြီး အလှဆင်ပန်းပုများနှင့် ရောင်စုံအလှဆင်မှုများကြောင့် လူသိများသည်။ == ဖုတာရာဆန်နတ်ကွန်း == ဖုတာရာဆန်နတ်ကွန်းသည် နိကိုးတောင်တန်းများကို ရိုသေလေးစားသည့် ရှင်တိုဘာသာရေးဆိုင်ရာ နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ နိကိုးဒေသတွင် ရှေးခေတ်ကတည်းက တောင်တန်းယုံကြည်မှုနှင့် ဆက်နွယ်သော ဘာသာရေးအရေးပါမှု ရှိခဲ့ပြီး ဖုတာရာဆန်နတ်ကွန်းသည် ထိုအစဉ်အလာနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ == ရင်နိုဂျိ == ရင်နိုဂျိသည် နိကိုးဒေသရှိ အရေးပါသော ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းကြီးကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နိကိုး၏ ဘာသာရေးသမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ == ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ် == နိကိုး၏ ဘုရားကျောင်းများနှင့် နတ်ကွန်းများသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သမိုင်းဝင် အဆောက်အအုံများနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အမွေအနှစ်များ၏ ထင်ရှားသော ဥပမာများ ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကိုက '''''Shrines and Temples of Nikkō''''' အမည်ဖြင့် ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော နေရာများတွင် သမိုင်းဝင် အဆောက်အအုံ ၁၀၃ ခု ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့နှင့် ဆက်စပ်သော သစ်တောဧရိယာများလည်း အမွေအနှစ်ဧရိယာ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖြစ်သည်။ == ခရီးသွားလုပ်ငန်း == နိကိုး၏ ဘုရားကျောင်းများနှင့် နတ်ကွန်းများသည် ဂျပန်နိုင်ငံအတွင်းနှင့် နိုင်ငံခြားမှ ခရီးသွားဧည့်သည်များ လာရောက်လည်ပတ်သည့် အဓိက ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ နိကိုးတောင်တန်း၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် သမိုင်းဝင် ဘာသာရေးအဆောက်အအုံများ ပေါင်းစပ်တည်ရှိမှုသည် ဤဒေသ၏ ထူးခြားချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ]] 18b7kmlt48actlp0mbh8gn2rsgwhoak 0 290722 1049588 1049495 2026-08-20T18:07:01Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရထားပို့ဆောင်ရေး]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1049588 wikitext text/x-wiki '''တိုဘုစကိုင်းထရီလိုင်း''' (東武スカイツリーライン၊ Tōbu Skytree Line) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ တိုကျိုမြို့နှင့် ဆိုင်တမခရိုင်တို့ကို ဆက်သွယ်ပေးသော တိုဘုမီးရထား၏ မီးရထားဝန်ဆောင်မှုလမ်းကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအမည်ကို တိုဘုအိဆက်ဆုလိုင်း၏ အချို့သော လမ်းပိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည်။ == လမ်းကြောင်း == တိုဘုစကိုင်းထရီလိုင်းသည် အာဆာကုဆာဘူတာမှ စတင်ပြီး တိုကျိုစကိုင်းထရီဘူတာ၊ ကီတာဆင်ဂျူ၊ ဆိုကာ၊ ကိတချိယာ၊ ကာဆုကာဘဲနှင့် တိုဘုဒိုးဘုဆုကိုအဲန် စသည့် ဘူတာများကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။ တိုဘုဒိုးဘုဆုကိုအဲန်ဘူတာမှ မြောက်ဘက်သို့ ဆက်သွားသော လမ်းပိုင်းများသည် တိုဘုအိဆက်ဆုလိုင်းနှင့် တိုဘုနစ်ကိုလိုင်းတို့နှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ထို့အပြင် အချို့ရထားများသည် တိုကျိုမြို့တွင်းရှိ မြေအောက်ရထားလိုင်းများနှင့် တိုက်ရိုက်ချိတ်ဆက်ပြေးဆွဲသည်။ == အမည် == ယခင်က တိုဘုအိဆက်ဆုလိုင်း၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သော လမ်းပိုင်းများကို ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် တိုကျိုစကိုင်းထရီ ဖွင့်လှစ်ပြီးနောက် ‘’‘တိုဘုစကိုင်းထရီလိုင်း’’’ ဟု အမည်ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤအမည်သည် တိုကျိုစကိုင်းထရီနှင့် ဆက်စပ်မှုကို ဖော်ပြရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။ == ရထားဝန်ဆောင်မှု == တိုဘုစကိုင်းထရီလိုင်းတွင် ဒေသတွင်းရထားများအပြင် အမြန်နှုန်းမြင့်ဝန်ဆောင်မှုများလည်း ပြေးဆွဲသည်။ ရထားအချို့သည် တိုကျိုမက်ထရို ဟန်ဇိုမွန်လိုင်းနှင့် ဟိဘိယလိုင်းတို့နှင့် ချိတ်ဆက်၍ တိုက်ရိုက်ပြေးဆွဲသဖြင့် တိုကျိုမြို့အတွင်းရှိ ဒေသများနှင့် ဆိုင်တမခရိုင်တို့အကြား ခရီးသွားလာရန် အဆင်ပြေစေသည်။ == အရေးပါမှု == တိုဘုစကိုင်းထရီလိုင်းသည် တိုကျိုမြို့နှင့် ဆိုင်တမခရိုင်အကြား အရေးပါသော အများပြည်သူ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလမ်းကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် တိုကျိုစကိုင်းထရီ၊ အာဆာကုဆာနှင့် တိုကျိုမြို့၏ အခြားခရီးသွားနေရာများသို့ သွားရောက်ရန်အတွက်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရထားပို့ဆောင်ရေး]] aoav35y8c8ax9mv9mcabd2363p1hquh 0 290723 1049589 1049497 2026-08-20T18:07:25Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရထားပို့ဆောင်ရေး]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1049589 wikitext text/x-wiki '''တိုဘုတိုဂျိုလိုင်း''' (東武東上線၊ Tōbu Tōjō Line) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ ကန်တိုဒေသတွင် တိုဘုမီးရထားကုမ္ပဏီက ပြေးဆွဲသော မီးရထားလမ်းကြောင်းအုပ်စုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဓိကအားဖြင့် တိုကျိုမြို့ရှိ အိကဲဘုခုရိုဘူတာမှ ဆိုင်တမခရိုင်ရှိ ယိုရီအိဘူတာအထိ ဆက်သွယ်ပေးသည်။ == လမ်းကြောင်း == တိုဘုတိုဂျိုလိုင်း၏ အဓိကလမ်းကြောင်းကို တိုကျိုမြို့ရှိ အိကဲဘုခုရိုဘူတာမှ စတင်ပြီး နာရိမာဆု၊ အာဆာကာ၊ ဝါကိုးရှိနှင့် အိုမိယာဝါကာ စသည့် ဘူတာများကို ဖြတ်သန်းကာ ဆိုင်တမခရိုင်ရှိ ကာဝါဂိုး၊ ဆာကာဒို၊ အိုဂါဝါမချိနှင့် ယိုရီအိတို့အထိ ရောက်ရှိသည်။ တိုဘုတိုဂျိုလိုင်း၏ အချို့ရထားများသည် တိုကျိုမက်ထရို ယူရာကုချိုလိုင်းနှင့် ဖုကုတိုရှင်လိုင်းတို့အပြင် တိုကျိုမြို့ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အခြားမီးရထားလိုင်းများနှင့်လည်း တိုက်ရိုက်ချိတ်ဆက်ပြေးဆွဲသည်။ == သမိုင်း == တိုဘုတိုဂျိုလိုင်း၏ အစိတ်အပိုင်းများကို ၂၀ ရာစုအစပိုင်းတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး တိုကျိုနှင့် ဆိုင်တမခရိုင်အတွင်းရှိ ဒေသများကို ဆက်သွယ်ပေးသည့် မီးရထားလမ်းကြောင်းအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။ == ရထားဝန်ဆောင်မှု == တိုဘုတိုဂျိုလိုင်းတွင် ဒေသတွင်းရထားများနှင့် အမြန်ဝန်ဆောင်မှုများ အပါအဝင် ရထားဝန်ဆောင်မှု အမျိုးအစားများစွာ ပြေးဆွဲသည်။ ရထားအမျိုးအစားအလိုက် ရပ်နားသည့် ဘူတာအရေအတွက် ကွဲပြားသည်။ == ဆက်စပ်လိုင်းများ == တိုဘုတိုဂျိုလိုင်းသည် ဝါကိုးရှိဘူတာတွင် တိုကျိုမက်ထရို ဖုကုတိုရှင်လိုင်းနှင့် ယူရာကုချိုလိုင်းတို့နှင့် ချိတ်ဆက်နိုင်သည်။ ထို့အပြင် တိုကျိုမြို့အတွင်းရှိ အခြားမီးရထားဝန်ဆောင်မှုများနှင့် ချိတ်ဆက်၍ ခရီးသည်များအတွက် တိုက်ရိုက်ခရီးသွားနိုင်သော လမ်းကြောင်းများကို ပံ့ပိုးပေးသည်။ == အရေးပါမှု == တိုဘုတိုဂျိုလိုင်းသည် တိုကျိုမြို့မြောက်ပိုင်းနှင့် ဆိုင်တမခရိုင်ရှိ မြို့များအကြား နေ့စဉ်ခရီးသွားလာမှုအတွက် အရေးပါသော သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလမ်းကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် အိကဲဘုခုရိုနှင့် ကာဝါဂိုးကဲ့သို့သော လူဦးရေထူထပ်သည့် မြို့ပြဒေသများကို ဆက်သွယ်ပေးသည့်အတွက် အရေးပါသည်။ [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရထားပို့ဆောင်ရေး]] st6r43p0v9o2ci5ls6pjwctwujav2fe 0 290724 1049592 1049501 2026-08-20T18:10:39Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:တိုကျိုမြို့]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1049592 wikitext text/x-wiki '''အာဆူဆာ''' (浅草၊ Asakusa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ တိုကျိုမြို့ တိုင်တိုခရိုင်တွင် တည်ရှိသော သမိုင်းဝင်မြို့ပြဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အာဆူဆာသည် ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံများနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းကြောင့် တိုကျိုမြို့၏ ထင်ရှားသော ခရီးသွားနေရာများအနက် တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်း == အာဆူဆာဒေသသည် အဲဒိုခေတ်ကတည်းက အဲဒိုမြို့၏ အရေးပါသော စီးပွားရေးနှင့် ဖျော်ဖြေရေးဒေသတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် အာဆူဆာဘုရားကျောင်းကို ဗဟိုပြု၍ စျေးများ၊ စားသောက်ဆိုင်များနှင့် ဖျော်ဖြေရေးနေရာများ ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀ ရာစုအစပိုင်းတွင် အာဆူဆာသည် တိုကျိုမြို့၏ အဓိက ဖျော်ဖြေရေးနှင့် စီးပွားရေးဒေသများထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ == အထင်ကရနေရာများ == အာဆူဆာတွင် သမိုင်းဝင်နှင့် ခရီးသွားအထင်ကရနေရာများစွာ ရှိသည်။ * '''ဆဲန်ဆိုဂျိ''' — အာဆူဆာ၏ အထင်ရှားဆုံး ဗုဒ္ဓဘာသာဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ * '''ကမိနာရီမွန်''' — ဆဲန်ဆိုဂျိ၏ ထင်ရှားသော ဝင်ပေါက်တံခါး ဖြစ်ပြီး အလယ်တွင် ကြီးမားသော မီးအိမ်တစ်ခု ရှိသည်။ * '''နာကာမိဆဲလမ်း''' — ဆဲန်ဆိုဂျိသို့ သွားရာလမ်းတစ်လျှောက်တွင် ရိုးရာအမှတ်တရပစ္စည်းများ၊ အစားအစာများနှင့် လက်မှုပစ္စည်းများ ရောင်းချသည့် ဆိုင်များရှိသော လမ်းဖြစ်သည်။ * '''အာဆူဆာရှင်မာ''' — အဲဒိုခေတ်မှစ၍ ဖျော်ဖြေရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများနှင့် ဆက်စပ်ခဲ့သော ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ == ယဉ်ကျေးမှု == အာဆူဆာသည် အဲဒိုခေတ်နှင့် တိုကျိုမြို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကို ခံစားနိုင်သည့် နေရာတစ်ခုအဖြစ် လူသိများသည်။ ရိုးရာပွဲတော်များ၊ ဘာသာရေးအခမ်းအနားများနှင့် ရိုးရာအစားအစာများသည် ဒေသ၏ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်သည်။ အာဆူဆာဆမ်ဘာပွဲတော်နှင့် ဆဲန်ဆိုဂျိ၏ ဆန်ဂျာပွဲတော်ကဲ့သို့သော ပွဲတော်များသည် ဒေသ၏ လူသိများသော ယဉ်ကျေးမှုအခမ်းအနားများ ဖြစ်ကြသည်။ == သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး == အာဆူဆာဘူတာသည် တိုကျိုမြို့၏ အရေးပါသော မီးရထားနှင့် မြေအောက်ရထားဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ တိုကျိုမက်ထရို ဂင်ဇာလိုင်း၊ တိုဘုစကိုင်းထရီလိုင်းနှင့် တိုအဲမြေအောက်ရထား အာဆူဆာလိုင်းတို့ကို အသုံးပြု၍ အာဆူဆာသို့ သွားရောက်နိုင်သည်။ == ခရီးသွားလုပ်ငန်း == အာဆူဆာသည် ဂျပန်နိုင်ငံအတွင်းနှင့် နိုင်ငံခြားမှ ခရီးသွားဧည့်သည်များ လာရောက်လည်ပတ်သော တိုကျိုမြို့၏ အဓိက ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရိုးရာဗိသုကာလက်ရာများ၊ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံများ၊ ရိုးရာစားသောက်ဆိုင်များနှင့် စျေးဆိုင်များကြောင့် အဲဒိုခေတ်၏ မြို့ပြယဉ်ကျေးမှုကို ခံစားနိုင်သော နေရာတစ်ခုအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့]] jicnn2pz8lqe9ruq99ia0e87583psm8 0 290727 1049591 1049507 2026-08-20T18:08:42Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1049591 wikitext text/x-wiki '''ဖုနဘရှိမြို့''' (船橋市၊ Funabashi) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ ချိဘခရိုင်၏ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ တိုကျိုမြို့နှင့် နီးကပ်ပြီး ခန်းတိုးဒေသ၏ အရေးပါသော မြို့ပြဧရိယာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြို့သည် လူဦးရေများပြားပြီး စီးပွားရေး၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတို့တွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ == ပထဝီဝင် == ဖုနဘရှိမြို့သည် ချိဘခရိုင်၏ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး အနောက်ဘက်တွင် တိုကျိုပင်လယ်အော်နှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ မြို့၏ မြောက်ဘက်တွင် ချိဘမြို့နှင့် ဆက်စပ်သော ဒေသများရှိပြီး အနောက်ဘက်တွင် အိချိကာဝါမြို့နှင့် ထိစပ်သည်။ == သမိုင်း == ဖုနဘရှိဒေသသည် အဲဒိုခေတ်ကတည်းက တိုကျိုပင်လယ်အော်တစ်ဝိုက်ရှိ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးတွင် အရေးပါခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့်အတူ ဖုနဘရှိသည် တိုကျိုမြို့၏ အရှေ့ဘက်ရှိ အဓိက မြို့ပြဧရိယာတစ်ခုအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖုနဘရှိမြို့ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ == လူဦးရေ == ဖုနဘရှိမြို့သည် ချိဘခရိုင်တွင် လူဦးရေများပြားသော မြို့များအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး တိုကျိုမြို့နှင့် ချိဘမြို့ကြားရှိ အိမ်ရာနှင့် စီးပွားရေးဧရိယာများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကြောင့် လူဦးရေ သိသိသာသာ တိုးပွားလာခဲ့သည်။ == စီးပွားရေး == ဖုနဘရှိမြို့တွင် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး၊ ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်း၊ စက်မှုလုပ်ငန်းနှင့် လက်လီရောင်းချရေးလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လျက်ရှိသည်။ တိုကျိုနှင့် နီးကပ်သောကြောင့် မြို့သည် တိုကျိုမြို့ပြဧရိယာ၏ အလုပ်သွားအလုပ်ပြန်ဒေသတစ်ခုအဖြစ်လည်း အရေးပါသည်။ == သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး == ဖုနဘရှိမြို့သည် မီးရထားလမ်းကြောင်းများစွာ ဖြတ်သန်းသွားသောကြောင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအရ အရေးပါသည်။ ဖုနဘရှိဘူတာတွင် JR အရှေ့ဂျပန်မီးရထား၏ ချူးအို-ဆိုဘုလိုင်းနှင့် ဆိုဘုလိုင်းတို့ကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ ထို့အပြင် တိုဘုမီးရထား၊ ကေစေးလျှပ်စစ်မီးရထားနှင့် အခြားမီးရထားဝန်ဆောင်မှုများလည်း မြို့အတွင်း ပြေးဆွဲသည်။ ဖုနဘရှိဘူတာ၊ နာရရှီနိုဘူတာနှင့် အခြားဘူတာများသည် မြို့ခံများ၏ နေ့စဉ်အလုပ်သွားအလုပ်ပြန်နှင့် ခရီးသွားလာမှုအတွက် အရေးပါသည်။ == ပညာရေး == ဖုနဘရှိမြို့တွင် မူလတန်းနှင့် အလယ်တန်းကျောင်းများအပြင် အထက်တန်းကျောင်းများနှင့် အဆင့်မြင့်ပညာရေးအဖွဲ့အစည်းများလည်း ရှိသည်။ မြို့သည် ချိဘခရိုင်အတွင်းရှိ အရေးပါသော ပညာရေးနှင့် လူနေအိမ်ရာဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း == ဖုနဘရှိမြို့တွင် ဖုနဘရှိဆန်ဝါးဘုရားကျောင်း၊ အာနာဒဇုတောင်ပန်းခြံနှင့် ဖုနဘရှိမြို့ပန်းခြံကဲ့သို့သော နေရာများ ရှိသည်။ ထို့အပြင် ဖုနဘရှိမြို့သည် တိုကျိုမြို့နှင့် နီးကပ်ပြီး မီးရထားဆက်သွယ်မှုကောင်းမွန်သောကြောင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးနှင့် အပန်းဖြေစရာနေရာများလည်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လျက်ရှိသည်။ == အရေးပါမှု == ဖုနဘရှိမြို့သည် တိုကျိုမြို့ပြဧရိယာနှင့် ချိဘခရိုင်အကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အရေးပါသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ လူဦးရေများပြားမှု၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် မီးရထားကွန်ရက်ကောင်းမွန်မှုတို့ကြောင့် ခန်းတိုးဒေသ၏ အဓိက မြို့ပြဒေသများအနက် တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]] 22fgwje7yv9d0k6upx2n87k578zldb5 0 290728 1049590 1049509 2026-08-20T18:07:57Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1049590 wikitext text/x-wiki '''အိုမိယဘူတာ''' (大宮駅၊ Ōmiya Station) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ ဆိုင်တမခရိုင်၊ ဆိုင်တမမြို့ အိုမိယခရိုင်တွင် တည်ရှိသော အဓိက မီးရထားဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဘူတာကို အရှေ့ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ (JR East) နှင့် တိုဘုမီးရထားတို့က အသုံးပြုလည်ပတ်ကြသည်။ အိုမိယဘူတာသည် ဆိုင်တမမြို့၏ အဓိက သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးဗဟိုချက်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး တိုဟိုခုရှင်ကန်ဆန်၊ ဂျိုးအဲဆုရှင်ကန်ဆန်နှင့် ဟိုခုရိခုရှင်ကန်ဆန်တို့ အပါအဝင် ရှင်ကန်ဆန်လမ်းကြောင်းများစွာကို ချိတ်ဆက်ပေးသည်။ == သမိုင်း == အိုမိယဘူတာကို ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဘူတာဖွင့်လှစ်ပြီးနောက် အိုမိယဒေသသည် မီးရထားလမ်းကြောင်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့်အတူ စီးပွားရေးနှင့် မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးမှုများ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ == မီးရထားလမ်းကြောင်းများ == အိုမိယဘူတာတွင် JR East ၏ လမ်းကြောင်းများစွာ ရပ်နားသည်။ အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါ လမ်းကြောင်းများကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ * တိုဟိုခုရှင်ကန်ဆန် * ဂျိုးအဲဆုရှင်ကန်ဆန် * ဟိုခုရိခုရှင်ကန်ဆန် * ကျိုဟိုခုလိုင်း * ဥဆုနိုမိယာလိုင်း * တကာဆာကိလိုင်း * ရှိုးနန်ရှင်ဂျုခုလိုင်း * ကေခိနတိုဟိုခုလိုင်း ထို့အပြင် တိုဘုမီးရထား၏ အိုမိယလိုင်းသည်လည်း အိုမိယဘူတာတွင် ရပ်နားသည်။ == ဘူတာ၏ အရေးပါမှု == အိုမိယဘူတာသည် တိုကျိုမြို့နှင့် ဆိုင်တမခရိုင်အကြား ခရီးသွားလာမှုအတွက် အရေးပါသည့်အပြင် တိုဟိုခုဒေသ၊ နာဂနိုနှင့် ဟိုခုရိခုဒေသများသို့ သွားရောက်ရာတွင်လည်း အရေးပါသော ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှင်ကန်ဆန်လိုင်းများစွာ ဆုံစည်းသောကြောင့် အိုမိယဘူတာသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အရေးပါသော ရှင်ကန်ဆန်လွှဲပြောင်းစီးနင်းရာ ဘူတာများအနက် တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == အနီးဝန်းကျင် == အိုမိယဘူတာ၏ အနီးဝန်းကျင်တွင် စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများ၊ စျေးဝယ်စင်တာများ၊ စားသောက်ဆိုင်များနှင့် ဟိုတယ်များ အများအပြား ရှိသည်။ ထို့အပြင် ဆိုင်တမမြို့၏ အဓိက စီးပွားရေးဒေသတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ အိုမိယဘူတာသည် မီးရထားသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအပြင် အိုမိယဒေသ၏ မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများအတွက်လည်း အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] 5checht7s7dlhiifln1pyse309xogfz 0 290730 1049593 1049512 2026-08-20T18:13:53Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ +[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အနုပညာများ]]၊ +[[ကဏ္ဍ:ဂျပန် တီထွင်မှုများ]] 1049593 wikitext text/x-wiki '''ဂျပန်အရုပ်''' (日本人形၊ Japanese doll) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် လက်မှုပညာများနှင့် ဆက်စပ်သော အရုပ်အမျိုးအစားများကို ရည်ညွှန်းသော စကားလုံးဖြစ်သည်။ ဂျပန်အရုပ်များသည် ရိုးရာအဝတ်အစားများ၊ ဆံပင်ပုံစံများနှင့် အလှဆင်ပုံများကို ဖော်ပြလေ့ရှိပြီး ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။ == သမိုင်း == ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အရုပ်များကို ရှေးခေတ်ကတည်းက ပြုလုပ်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ အချို့အရုပ်များကို ဘာသာရေးနှင့် ရိုးရာဓလေ့များတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး အချို့ကို ကလေးများအတွက် ကစားစရာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ အဲဒိုခေတ်တွင် အရုပ်ထုတ်လုပ်မှုနှင့် အလှဆင်ပညာများ ပိုမိုဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့ပြီး ဒေသအလိုက် ထူးခြားသော အရုပ်အမျိုးအစားများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ == အမျိုးအစားများ == ဂျပန်အရုပ်များတွင် အမျိုးအစားများစွာ ရှိသည်။ ထင်ရှားသော အမျိုးအစားများမှာ ဟိနာအရုပ်၊ ဂိုဂတ်ဆုအရုပ်၊ အီချိမတ်ဆုအရုပ်နှင့် ကိုကဲရှီအရုပ်တို့ ဖြစ်သည်။ '''ဟိနာအရုပ်များ'''ကို ဟိနာမတ်ဆုရီပွဲတော်တွင် အလှဆင်ပြသလေ့ရှိသည်။ ၎င်းတို့သည် ဧကရာဇ်နှင့် ဧကရာဇ်မိဖုရားအပါအဝင် နန်းတွင်းပုံစံကို ဖော်ပြသော အရုပ်များ ဖြစ်သည်။ '''ဂိုဂတ်ဆုအရုပ်များ'''ကို ကလေးယောက်ျားလေးများအတွက် ကျန်းမာသန်စွမ်းကြီးပြင်းစေရန် ဆုတောင်းသည့် တန်ဂိုနိုဆက်ခု ပွဲတော်နှင့် ဆက်စပ်၍ ပြသလေ့ရှိသည်။ '''အီချိမတ်ဆုအရုပ်များ'''သည် လူသားပုံသဏ္ဌာန်ကို လက်တွေ့ဆန်စွာ ဖော်ပြသော အရုပ်များ ဖြစ်ပြီး အမျိုးမျိုးသော ရိုးရာအဝတ်အစားများကို ဝတ်ဆင်ထားသည်။ '''ကိုကဲရှီအရုပ်များ'''သည် အဓိကအားဖြင့် သစ်သားဖြင့် ပြုလုပ်သော ရိုးရာအရုပ်များဖြစ်ပြီး တိုဟိုခုဒေသ၏ အချို့နေရာများတွင် အထူးလူသိများသည်။ == ထုတ်လုပ်မှုနှင့် ပစ္စည်းများ == ဂျပန်အရုပ်များကို သစ်သား၊ မြေစေး၊ စက္ကူနှင့် အခြားပစ္စည်းများဖြင့် ပြုလုပ်နိုင်သည်။ အရုပ်တစ်ရုပ်၏ မျက်နှာ၊ ဆံပင်၊ အဝတ်အစားနှင့် အလှဆင်ပစ္စည်းများကို လက်မှုပညာရှင်များက အသေးစိတ် ပြုလုပ်ကြသည်။ အရုပ်ထုတ်လုပ်ရာတွင် ပန်းချီ၊ သစ်သားထွင်းခြင်း၊ အဝတ်အစားချုပ်လုပ်ခြင်းနှင့် အလှဆင်ခြင်းစသည့် ရိုးရာလက်မှုပညာများ ပါဝင်နိုင်သည်။ == ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အရေးပါမှု == ဂျပန်အရုပ်များသည် ကစားစရာများအဖြစ်သာမက ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု၊ အနုပညာနှင့် လက်မှုပညာများကို ဖော်ပြသည့် အရာများအဖြစ်လည်း အရေးပါသည်။ အချို့အရုပ်များကို ပွဲတော်များတွင် အသုံးပြုကြပြီး အချို့ကို အလှဆင်ပစ္စည်းများ သို့မဟုတ် စုဆောင်းပစ္စည်းများအဖြစ် ထားရှိကြသည်။ [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အနုပညာများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန် တီထွင်မှုများ]] n1we71l6j2b40ewm9j26ckc4okidkqv 0 290731 1049594 1049514 2026-08-20T18:15:55Z Dr Lotus Black 31011 1049594 wikitext text/x-wiki '''ချူအိုရပ်ကွက်''' (中央区၊ Chūō-ku) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ ဆိုင်တမခရိုင်၊ ဆိုင်တမမြို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးရပ်ကွက် ၁၀ ခုအနက် တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဆိုင်တမမြို့၏ အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး မြို့၏ အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် လူနေအိမ်ရာဒေသများအနက် အရေးပါသော ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ == ပထဝီဝင် == ချူအိုရပ်ကွက်သည် ဆိုင်တမမြို့၏ အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ မြောက်ဘက်တွင် အိုမိယရပ်ကွက်၊ အရှေ့ဘက်တွင် အူရဝါရပ်ကွက်၊ တောင်ဘက်တွင် ဆိုင်တမမြို့၏ အခြားရပ်ကွက်များနှင့် ထိစပ်နေသည်။ ရပ်ကွက်အတွင်းတွင် လူနေအိမ်ရာများ၊ စီးပွားရေးအဆောက်အအုံများ၊ စျေးဝယ်ဧရိယာများနှင့် ပန်းခြံများ ရှိသည်။ == သမိုင်း == လက်ရှိ ချူအိုရပ်ကွက်၏ ဧရိယာသည် ယခင်က ဆိုင်တမမြို့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သော မြို့များနှင့် ကျေးရွာများ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် အိုမိယမြို့၊ အူရဝါမြို့နှင့် ယိုနိုမြို့တို့ ပေါင်းစည်း၍ ဆိုင်တမမြို့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ဆိုင်တမမြို့သည် အစိုးရသတ်မှတ်မြို့ ဖြစ်လာသောအခါ ချူအိုရပ်ကွက်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ == အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စီးပွားရေး == ချူအိုရပ်ကွက်တွင် ဆိုင်တမမြို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် ဆက်စပ်သော အဆောက်အအုံများ ရှိသည်။ ရပ်ကွက်သည် ဆိုင်တမမြို့၏ အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသောကြောင့် လူနေအိမ်ရာနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး လုပ်ငန်းများလည်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လျက်ရှိသည်။ == သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး == ချူအိုရပ်ကွက်တွင် JR East ၏ ဆိုင်ကျိုလိုင်းနှင့် အခြားမီးရထားဝန်ဆောင်မှုများကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ ရပ်ကွက်အတွင်းရှိ ယိုနိုဘူတာနှင့် ကိတာယိုနိုဘူတာတို့သည် ဒေသခံများအတွက် အရေးပါသော မီးရထားဘူတာများ ဖြစ်သည်။ အနီးအနားရှိ အိုမိယဘူတာနှင့် ဆိုင်တမရှင်တိုရှင်းဘူတာတို့မှတစ်ဆင့် ရှင်ကန်ဆန်အပါအဝင် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အခြားဒေသများသို့လည်း ဆက်လက်ခရီးသွားနိုင်သည်။ == အထင်ကရနေရာများ == ချူအိုရပ်ကွက်တွင် ဆိုင်တမမြို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းနှင့် ဆက်စပ်သော နေရာများ၊ ပန်းခြံများနှင့် အများပြည်သူဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများ ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် ယိုနိုဒေသသည် ရှေးကတည်းက ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးအရ အရေးပါခဲ့သည်။ == အရေးပါမှု == ချူအိုရပ်ကွက်သည် ဆိုင်တမမြို့၏ အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး အိုမိယနှင့် အူရဝါတို့အပါအဝင် မြို့၏ အခြားအဓိကဒေသများနှင့် နီးကပ်သည်။ ထို့ကြောင့် လူနေအိမ်ရာ၊ စီးပွားရေးနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် အရေးပါသော ရပ်ကွက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ {{Japan-geo-stub}} hgskhkq528oc4eh2ythc8hy982dwc7z 100 290734 1049624 1049521 2026-08-21T05:20:52Z Salai Rungtoi 22844 1049624 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=08|day=20|content= <!-- All news items below this line --> '''နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး''' *[[ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ နိုင်ငံတော်အဆင့် ခရီးစဉ်များ]] **ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် [[ဘီလာရုဇ်နိုင်ငံ|ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံ]]သို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာသည်။ [https://www.moi.gov.mm/index.php/news/86967 (MOI)] <!-- All news items above this line -->}} sev6uz6kk4gkkv5rubs0garpfx2yzuc 0 290740 1049554 1049541 2026-08-20T13:35:51Z Dr Lotus Black 31011 1049554 wikitext text/x-wiki '''ကွန်ပျူတာ ဉာဏ်ရည်တု (AI) နည်းပညာ'''တွင် '''အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်''' (Foundation Model - FM) သို့မဟုတ် '''အကြီးစား x မော်ဒယ်''' (Large x Model - LxM) ဆိုသည်မှာ အချက်အလက် (Data) အမြောက်အမြားကို အသုံးပြု၍ ကြိုတင်လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးထားသော [[ဒေတာအခြေပြုသင်ယူမှုစနစ်]] (Machine Learning) သို့မဟုတ် [[အလွှာစုံသင်ယူမှုစနစ်]] (Deep Learning) စနစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် "x" ဆိုသည်မှာ စာသား၊ ရုပ်ပုံ၊ အသံ စသည့် မည်သည့်အချက်အလက်အမျိုးအစားကိုမဆို ကိုယ်စားပြုသည်။ ဤမော်ဒယ်များကို ကွဲပြားခြားနားသော လုပ်ငန်းဆောင်တာ အမျိုးမျိုးတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပြန်လည်အသုံးပြုနိုင်သည်။<ref name=":1">{{cite web |author=Competition and Markets Authority |date=September 18, 2023 |title=AI Foundation Models: Initial Report |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/media/65081d3aa41cc300145612c0/Full_report_.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231211051438/https://assets.publishing.service.gov.uk/media/65081d3aa41cc300145612c0/Full_report_.pdf |archive-date=11 December 2023 |access-date=11 December 2023 |website=gov.uk}}</ref> လက်ရှိခေတ်စားနေသော အကြီးစား ဘာသာစကား မော်ဒယ် (LLM) ကဲ့သို့ ဖန်တီးမှုပြုနိုင်သော AI (Generative AI) လုပ်ငန်းစဉ်များသည် အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်၏ ထင်ရှားသော ဥပမာများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name=":1" /> အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်တစ်ခုကို အစမှစတင် တည်ဆောက်ခြင်းသည် ငွေကြေးနှင့် နည်းပညာအရင်းအမြစ် အလွန်အမင်း ကုန်ကျများလှသည်။ အဆင့်မြင့်ဆုံး မော်ဒယ်များကို တည်ဆောက်ရန်အတွက် ဒေတာအမြောက်အမြားကို ရှာဖွေစုဆောင်းခြင်း၊ စိစစ်ခြင်း၊ ပြုပြင်ခြင်းနှင့် မော်ဒယ်ကို လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးရန် လိုအပ်သော ကွန်ပျူတာ တွက်ချက်မှုစွမ်းအား (Compute Power) တို့အတွက် အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်းနှင့်ချီ၍ ကုန်ကျနိုင်သည်။<ref>Nestor Maslej, Loredana Fattorini, Erik Brynjolfsson, John Etchemendy, Katrina Ligett, Terah Lyons, James Manyika, Helen Ngo, Juan Carlos Niebles, Vanessa Parli, Yoav Shoham, Russell Wald, Jack Clark, and Raymond Perrault, "The AI Index 2023 Annual Report," AI Index Steering Committee, Institute for Human-Centered AI, Stanford University, Stanford, California, April 2023.</ref> အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဆန်းပြားသော အခြေခံအဆောက်အအုံများ၊ ကြာရှည်လှသော လေ့ကျင့်ရေးအချိန်များနှင့် GPUs ကဲ့သို့သော အဆင့်မြင့် ဟာ့ဒ်ဝဲ (Hardware) များ လိုအပ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ရှိနှင့်ပြီးသား အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်တစ်ခုကို မိမိအသုံးပြုလိုသည့် သီးသန့်လုပ်ငန်းတစ်ခုအတွက် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခြင်း (သို့မဟုတ်) တိုက်ရိုက်ယူသုံးခြင်းသည် ကုန်ကျစရိတ် အလွန်သက်သာသည်။ ၎င်းသည် မော်ဒယ်တွင် ကြိုတင်လေ့ကျင့်ထားပြီးသား စွမ်းဆောင်ရည်များကို အသုံးချခြင်းဖြစ်ပြီး မိမိလုပ်ငန်းနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ဒေတာအနည်းငယ်ဖြင့်သာ မော်ဒယ်ကို အနုစိတ်ပြုပြင်မွမ်းမံရန် (Fine-tuning) လိုအပ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်များ၏ အစောပိုင်း အောင်မြင်သော နမူနာများမှာ OpenAI ကုမ္ပဏီ၏ GPT စီးရီးနှင့် Google ၏ BERT ကဲ့သို့သော ဘာသာစကား မော်ဒယ်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite arXiv|eprint=2002.12327|class=cs.CL|first1=Anna|last1=Rogers|first2=Olga|last2=Kovaleva|title=A Primer in BERTology: What we know about how BERT works|first3=Anna|last3=Rumshisky|year=2020}}</ref><ref>{{Cite web |last=Haddad |first=Mohammed |title=How does GPT-4 work and how can you start using it in ChatGPT? |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/3/15/how-do-ai-models-like-gpt-4-work-and-how-can-you-start-using-it |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705224641/https://www.aljazeera.com/news/2023/3/15/how-do-ai-models-like-gpt-4-work-and-how-can-you-start-using-it |archive-date=5 July 2023 |access-date=2024-10-20 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> လက်ရှိတွင် စာသားများအပြင် အခြားသော နယ်ပယ်စုံအတွက်လည်း အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်များကို တီထွင်ဖန်တီးထားပြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့မှာ ရုပ်ပုံဖန်တီးမှုအတွက် DALL-E၊ Stable Diffusion နှင့် Flamingo၊ ဂီတဖန်တီးမှုအတွက် MusicGen နှင့် LLark၊ စက်ရုပ်ထိန်းချုပ်မောင်းနှင်မှုအတွက် RT-2 တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="deepmind_20220428">{{citation|title=Tackling multiple tasks with a single visual language model|access-date=13 June 2022|date=28 April 2022|url=https://www.deepmind.com/blog/tackling-multiple-tasks-with-a-single-visual-language-model|archive-date=28 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220428132511/https://www.deepmind.com/blog/tackling-multiple-tasks-with-a-single-visual-language-model|url-status=live}}</ref><ref>{{cite arXiv|last1=Copet|first1=Jade|title=Simple and Controllable Music Generation|date=2023-11-07|eprint=2306.05284|last2=Kreuk|first2=Felix|last3=Gat|first3=Itai|last4=Remez|first4=Tal|last5=Kant|first5=David|last6=Synnaeve|first6=Gabriel|last7=Adi|first7=Yossi|last8=Défossez|first8=Alexandre|class=cs.SD}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-13 |title=LLark: A Multimodal Foundation Model for Music |url=https://research.atspotify.com/2023/10/llark-a-multimodal-foundation-model-for-music/ |access-date=2023-12-11 |website=Spotify Research |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-07-28 |title=Speaking robot: Our new AI model translates vision and language into robotic actions |url=https://blog.google/technology/ai/google-deepmind-rt2-robotics-vla-model/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231211051438/https://blog.google/technology/ai/google-deepmind-rt2-robotics-vla-model/ |archive-date=11 December 2023 |access-date=2023-12-11 |website=Google |language=en-us}}</ref> ထို့အပြင် နက္ခတ္တဗေဒ၊ ဓာတ်မှန်ပညာ၊ မျက်စိရောဂါဗေဒ၊ မျိုးရိုးဗီဇဗေဒ၊ ကမ္ဘာမြေသိပ္ပံ၊ ကွန်ပျူတာကုဒ်ရေးသားခြင်း၊ အချိန်စီးရီးအလိုက် ခန့်မှန်းတွက်ချက်ခြင်း၊ သင်္ချာနှင့် ဓာတုဗေဒ စသည့် အဆင့်မြင့် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာနယ်ပယ်အသီးသီးအတွက်လည်း အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်များကို ဆက်လက်ထုတ်လုပ်လျက် ရှိသည်။<ref>{{cite arXiv|last1=Nguyen|first1=Tuan Dung|title=AstroLLaMA: Towards Specialized Foundation Models in Astronomy|date=2023-09-12|eprint=2309.06126|last2=Ting|first2=Yuan-Sen|last3=Ciucă|first3=Ioana|last4=O'Neill|first4=Charlie|last5=Sun|first5=Ze-Chang|last6=Jabłońska|first6=Maja|last7=Kruk|first7=Sandor|last8=Perkowski|first8=Ernest|last9=Miller|first9=Jack|class=astro-ph.IM}}</ref><ref>{{cite arXiv|last1=Tu|first1=Tao|title=Towards Generalist Biomedical AI|date=2023-07-26|eprint=2307.14334|last2=Azizi|first2=Shekoofeh|last3=Driess|first3=Danny|last4=Schaekermann|first4=Mike|last5=Amin|first5=Mohamed|last6=Chang|first6=Pi-Chuan|last7=Carroll|first7=Andrew|last8=Lau|first8=Chuck|last9=Tanno|first9=Ryutaro|class=cs.CL}}</ref><ref>{{cite arXiv|last1=Tu|first1=Tao|title=Towards Generalist Biomedical AI|date=2023-07-26|eprint=2307.14334|last2=Azizi|first2=Shekoofeh|last3=Driess|first3=Danny|last4=Schaekermann|first4=Mike|last5=Amin|first5=Mohamed|last6=Chang|first6=Pi-Chuan|last7=Carroll|first7=Andrew|last8=Lau|first8=Chuck|last9=Tanno|first9=Ryutaro|class=cs.CL}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zvyagin |first1=Maxim |date=2023 |title=GenSLMs: Genome-scale language models reveal SARS-CoV-2 evolutionary dynamics |journal=The International Journal of High Performance Computing Applications |language=en |volume=37 |issue=6 |pages=683–705 |biorxiv=10.1101/2022.10.10.511571 |doi=10.1177/10943420231201154 |last2=Brace |first2=Alexander |last3=Hippe |first3=Kyle |last4=Deng |first4=Yuntian |last5=Zhang |first5=Bin |last6=Bohorquez |first6=Cindy Orozco |last7=Clyde |first7=Austin |last8=Kale |first8=Bharat |last9=Perez-Rivera |first9=Danilo}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Zhu |first=Xiao Xiang |date=2026-01-08 |title=On the foundations of Earth foundation models |url=https://www.nature.com/articles/s43247-025-03127-x |url-status=live |journal=Communications Earth & Environment |language=en |volume=7 |issue=1 |pages=103 |doi=10.1038/s43247-025-03127-x |issn=2662-4435 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260108163638/https://www.nature.com/articles/s43247-025-03127-x |archive-date=8 January 2026 |access-date=12 July 2026 |doi-access=free |last2=Xiong |first2=Zhitong |last3=Wang |first3=Yi |last4=Stewart |first4=Adam J. |last5=Heidler |first5=Konrad |last6=Wang |first6=Yuanyuan |last7=Yuan |first7=Zhenghang |last8=Dujardin |first8=Thomas |last9=Xu |first9=Qingsong |last10=Shi |first10=Yilei}}</ref><ref>{{cite arXiv|last1=Li|first1=Raymond|title=StarCoder: may the source be with you!|date=2023-05-09|eprint=2305.06161|last2=Allal|first2=Loubna Ben|last3=Zi|first3=Yangtian|last4=Muennighoff|first4=Niklas|last5=Kocetkov|first5=Denis|last6=Mou|first6=Chenghao|last7=Marone|first7=Marc|last8=Akiki|first8=Christopher|last9=Li|first9=Jia|class=cs.CL}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Se |first1=Ksenia |last2=Spektor |first2=Ian |date=April 5, 2024 |title=Revolutionizing Time Series Forecasting: Interview with TimeGPT's creators |url=https://www.turingpost.com/p/timegpt |access-date=2024-04-11 |website=Turing Post |language=en}}</ref><ref>{{cite arXiv|last1=Azerbayev|first1=Zhangir|title=Llemma: An Open Language Model For Mathematics|date=2023-11-30|eprint=2310.10631|last2=Schoelkopf|first2=Hailey|last3=Paster|first3=Keiran|last4=Santos|first4=Marco Dos|last5=McAleer|first5=Stephen|last6=Jiang|first6=Albert Q.|last7=Deng|first7=Jia|last8=Biderman|first8=Stella|last9=Welleck|first9=Sean|class=cs.CL}}</ref><ref>{{cite web |title=Orbital |url=https://www.orbitalmaterials.com/post/technical-blog-introducing-the-orb-ai-based-interatomic-potential |archive-url=https://web.archive.org/web/20240903150019/https://www.orbitalmaterials.com/post/technical-blog-introducing-the-orb-ai-based-interatomic-potential |archive-date=3 September 2024 |access-date=5 September 2024}}</ref> == ဝေါဟာရ ဖွင့်ဆိုချက်များ == စတန်းဖို့ဒ် လူသားဗဟိုပြု အသိဉာဏ်တုသိပ္ပံ (Stanford Institute for Human-Centered Artificial Intelligence - HAI) ၏ အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်များ သုတေသနဗဟိုဌာန (Center for Research on Foundation Models - CRFM) သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် "အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ် (Foundation Model)" ဆိုသည့် ဝေါဟာရကို စတင်သုံးနှုန်းခဲ့သည်။<ref name="CRFM">{{Cite web |date=18 August 2021 |title=Introducing the Center for Research on Foundation Models (CRFM) |url=https://hai.stanford.edu/news/introducing-center-research-foundation-models-crfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604175717/https://hai.stanford.edu/news/introducing-center-research-foundation-models-crfm |archive-date=4 June 2023 |access-date=11 June 2022 |work=Stanford HAI}}</ref> ၎င်းတို့က ဤမော်ဒယ်ကို "ကျယ်ပြန့်သော ဒေတာများအပေါ်တွင် (ယေဘုယျအားဖြင့် အကြီးစား ကိုယ်တိုင်ကြီးကြပ်သင်ယူမှုစနစ် - Self-supervision ကိုသုံး၍) လေ့ကျင့်ပေးထားပြီး၊ နောက်ဆက်တွဲ လုပ်ငန်းဆောင်တာ အမျိုးမျိုးအတွက် ကိုက်ညီအောင် (ဥပမာ - အနုစိတ်ပြုပြင်မွမ်းမံခြင်း - Fine-tuning ပြုလုပ်၍) ပြောင်းလဲအသုံးချနိုင်သော မည်သည့်မော်ဒယ်မဆို" ဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသည်။<ref name="Bommasani_20210818">{{Cite report|title=On the Opportunities and Risks of Foundation Models|last1=Bommasani|first1=Rishi|last2=Hudson|first2=Drew A.|date=18 August 2021|arxiv=2108.07258|last3=Adeli|first3=Ehsan|last4=Altman|first4=Russ|last5=Arora|first5=Simran|last6=von Arx|first6=Sydney|last7=Bernstein|first7=Michael S.|last8=Bohg|first8=Jeannette|last9=Bosselut|first9=Antoine|display-authors=1|last10=Brunskill|first10=Emma|last11=Brynjolfsson|first11=Erik|last12=Buch|first12=Shyamal|last13=Card|first13=Dallas|last14=Castellon|first14=Rodrigo|last15=Chatterji|first15=Niladri|last16=Chen|first16=Annie|last17=Creel|first17=Kathleen|last18=Davis|first18=Jared Quincy|last19=Demszky|first19=Dora|last20=Donahue|first20=Chris|last21=Doumbouya|first21=Moussa|last22=Durmus|first22=Esin|last23=Ermon|first23=Stefano|last24=Etchemendy|first24=John|last25=Ethayarajh|first25=Kawin|last26=Fei-Fei|first26=Li|last27=Finn|first27=Chelsea|last28=Gale|first28=Trevor|last29=Gillespie|first29=Lauren|last30=Goel|first30=Karan|last31=Goodman|first31=Noah|last32=Grossman|first32=Shelby|last33=Guha|first33=Neel|last34=Hashimoto|first34=Tatsunori|last35=Henderson|first35=Peter|last36=Hewitt|first36=John|last37=Ho|first37=Daniel E.|last38=Hong|first38=Jenny|last39=Hsu|first39=Kyle|last40=Huang|first40=Jing|last41=Icard|first41=Thomas|last42=Jain|first42=Saahil|last43=Jurafsky|first43=Dan|last44=Kalluri|first44=Pratyusha|last45=Karamcheti|first45=Siddharth|last46=Keeling|first46=Geoff|last47=Khani|first47=Fereshte|last48=Khattab|first48=Omar|last49=Koh|first49=Pang Wei|last50=Krass|first50=Mark|last51=Krishna|first51=Ranjay|last52=Kuditipudi|first52=Rohith|last53=Kumar|first53=Ananya|last54=Ladhak|first54=Faisal|last55=Lee|first55=Mina|last56=Lee|first56=Tony|last57=Leskovec|first57=Jure|last58=Levent|first58=Isabelle|last59=Li|first59=Xiang Lisa|last60=Li|first60=Xuechen|last61=Ma|first61=Tengyu|last62=Malik|first62=Ali|last63=Manning|first63=Christopher D.|last64=Mirchandani|first64=Suvir|last65=Mitchell|first65=Eric|last66=Munyikwa|first66=Zanele|last67=Nair|first67=Suraj|last68=Narayan|first68=Avanika|last69=Narayanan|first69=Deepak|last70=Newman|first70=Ben|last71=Nie|first71=Allen|last72=Niebles|first72=Juan Carlos|last73=Nilforoshan|first73=Hamed|last74=Nyarko|first74=Julian|last75=Ogut|first75=Giray|last76=Orr|first76=Laurel|last77=Papadimitriou|first77=Isabel|last78=Park|first78=Joon Sung|last79=Piech|first79=Chris|last80=Portelance|first80=Eva|last81=Potts|first81=Christopher|last82=Raghunathan|first82=Aditi|last83=Reich|first83=Rob|last84=Ren|first84=Hongyu|last85=Rong|first85=Frieda|last86=Roohani|first86=Yusuf|last87=Ruiz|first87=Camilo|last88=Ryan|first88=Jack|last89=Ré|first89=Christopher|last90=Sadigh|first90=Dorsa|last91=Sagawa|first91=Shiori|last92=Santhanam|first92=Keshav|last93=Shih|first93=Andy|last94=Srinivasan|first94=Krishnan|last95=Tamkin|first95=Alex|last96=Taori|first96=Rohan|last97=Thomas|first97=Armin W.|last98=Tramèr|first98=Florian|last99=Wang|first99=Rose E.|last100=Wang|first100=William|last101=Wu|first101=Bohan|last102=Wu|first102=Jiajun|last103=Wu|first103=Yuhuai|last104=Xie|first104=Sang Michael|last105=Yasunaga|first105=Michihiro|last106=You|first106=Jiaxuan|last107=Zaharia|first107=Matei|last108=Zhang|first108=Michael|last109=Zhang|first109=Tianyi|last110=Zhang|first110=Xikun|last111=Zhang|first111=Yuhui|last112=Zheng|first112=Lucia|last113=Zhou|first113=Kaitlyn|last114=Liang|first114=Percy}}</ref> ယခင်က ရှိနှင့်ပြီးသား အသုံးအနှုန်းများသည် သဘောတရားချင်း ထပ်တူကျနေသော်လည်း လုံလောက်ပြည့်စုံမှု မရှိခြင်းကြောင့် ဤဝေါဟာရသစ်ကို ရွေးချယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ သုံးသပ်ချက်အရ "[[ဘာသာစကားမော်ဒယ်ကြီး]] (Large Language Model)" ဆိုသည်မှာ ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းကိုသာ ဦးတည်လွန်းသဖြင့် ကျဉ်းမြောင်းလွန်းပြီး၊ "ကိုယ်တိုင်ကြီးကြပ်သင်ယူမှု မော်ဒယ် (Self-supervised Model)" ဆိုသည်မှာလည်း လေ့ကျင့်ရေးရည်ရွယ်ချက်အပေါ်၌သာ အတိအကျ ဖြစ်လွန်းနေသည်။ ထို့ပြင် "ကြိုတင်လေ့ကျင့်ပေးထားသော မော်ဒယ် (Pretrained Model)" ဆိုသည့် စကားလုံးမှာလည်း မှတ်မှတ်ရရ လုပ်ဆောင်ချက်အားလုံးသည် ကြိုတင်လေ့ကျင့်မှု ပြီးနောက်မှသာ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် သဘောကို ဆောင်နေသည်။<ref>{{cite web |date=18 October 2021 |title=Reflections on Foundation Models |url=https://hai.stanford.edu/news/reflections-foundation-models |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240815084336/https://hai.stanford.edu/news/reflections-foundation-models |archive-date=15 August 2024 |access-date=22 May 2023 |website=Stanford HAI}}</ref> ၎င်းတို့သည် "Foundational Model" ဟူသော စကားလုံးအစား "Foundation Model" ကို ရွေးချယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ အကြောင်းမှာ "Foundational" ဟူသော စကားလုံးသည် အခြေခံမူဝါဒများကို ချမှတ်ပေးသည့် သဘောသက်ရောက်နေပြီး "Foundation" မှာမူ ထိုသို့သော သဘောမျိုး မသက်ရောက်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last1=Bommasani |first1=Rishi |last2=Liang |first2=Percy |author2-link=Percy Liang |date=2021-10-18 |title=Reflections on Foundation Models |url=https://crfm.stanford.edu/2021/10/18/reflections.html |access-date=2023-12-11 |website=Stanford CRFM}}</ref><ref>{{Cite web |last=Marcus |first=Gary |date=2021-09-11 |title=Has AI found a new Foundation? |url=https://thegradient.pub/has-ai-found-a-new-foundation/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231211051438/https://thegradient.pub/has-ai-found-a-new-foundation/ |archive-date=11 December 2023 |access-date=2023-12-11 |website=The Gradient |language=en}}</ref> ရုပ်ပုံ-ဘာသာစကား မော်ဒယ် (Vision-Language Model - VLM) ဆိုသည့် အသုံးအနှုန်းကိုလည်း ဤဝေါဟာရနှင့် အဓိပ္ပာယ်နီးစပ်တူအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ အစိုးရများက အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်များကို စတင်ထိန်းချုပ်ကွပ်ကဲလာသည်နှင့်အမျှ ဥပဒေကြောင်းအရ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အသစ်များ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ '''အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာ ဖွင့်ဆိုချက်များ''' * အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် လက်ရှိ၌ ပယ်ဖျက်လိုက်ပြီဖြစ်သော "ဘေးကင်းလုံခြုံပြီး ယုံကြည်စိတ်ချရသော အသိဉာဏ်တု ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် အသုံးချရေးဆိုင်ရာ သမ္မတအမှုဆောင်အမိန့်" အရ အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်ဆိုသည်မှာ "ကျယ်ပြန့်သော ဒေတာများအပေါ်တွင် လေ့ကျင့်ပေးထားပြီး၊ ယေဘုယျအားဖြင့် ကိုယ်တိုင်ကြီးကြပ်သင်ယူမှုစနစ်ကို အသုံးပြုကာ၊ အနည်းဆုံး ပါရာမီတာ (Parameter) ဘီလီယံ ဆယ်ဂဏန်းကျော် ပါဝင်ပြီး၊ နယ်ပယ်အမျိုးမျိုးတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးချနိုင်သော AI မော်ဒယ်" ဟု သတ်မှတ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2023-10-30 |title=Executive Order on the Safe, Secure, and Trustworthy Development and Use of Artificial Intelligence |url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/presidential-actions/2023/10/30/executive-order-on-the-safe-secure-and-trustworthy-development-and-use-of-artificial-intelligence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250201114742/https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/presidential-actions/2023/10/30/executive-order-on-the-safe-secure-and-trustworthy-development-and-use-of-artificial-intelligence/ |archive-date=1 February 2025 |access-date=2024-02-12 |website=The White House |language=en-US}}</ref> * ထို့ပြင် အောက်လွှတ်တော်အမတ်များဖြစ်ကြသည့် Don Beyer နှင့် Anna Eshoo တို့ တင်သွင်းခဲ့သော ၂၀၂၃ ခုနှစ် "AI အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ် ပွင့်လင်းမြင်သာမှု အက်ဥပဒေမူကြမ်း" တွင် အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite web |title=AI Foundation Model Transparency Act |url=https://beyer.house.gov/uploadedfiles/one-pager_ai_foundation_model_transparency_act_.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240213003330/https://beyer.house.gov/uploadedfiles/one-pager_ai_foundation_model_transparency_act_.pdf |archive-date=13 February 2024 |access-date=13 February 2024}}</ref> ၎င်းမှာ "ကျယ်ပြန့်သော ဒေတာများအပေါ်တွင် လေ့ကျင့်ပေးထားပြီး၊ ယေဘုယျအားဖြင့် ကိုယ်တိုင်ကြီးကြပ်သင်ယူမှုစနစ်ကို အသုံးပြုကာ၊ ပုံမှန်အားဖြင့် ပါရာမီတာ အနည်းဆုံး ၁ ဘီလီယံ (၁,၀၀၀,၀၀၀,၀၀၀) ပါဝင်ပြီး၊ နယ်ပယ်အမျိုးမျိုးတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးချနိုင်သည်။ ထို့ပြင် နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး၊ နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးလုံခြုံရေး၊ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးနှင့် ဘေးကင်းလုံခြုံရေး (သို့မဟုတ်) ထိုအချက်များအားလုံးကို ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်အန္တရာယ်ပြုနိုင်သည့် လုပ်ငန်းဆောင်တာများတွင် မြင့်မားသော စွမ်းဆောင်ရည်ကို ပြသနိုင်ခြင်း (သို့မဟုတ်) ပြသနိုင်ရန် အလွယ်တကူ ပြုပြင်ပြောင်းလဲနိုင်ခြင်း" တို့ပင် ဖြစ်သည်။ '''ဥရောပသမဂ္ဂနှင့် ယူကေ၏ ဖွင့်ဆိုချက်များ''' * ဥရောပသမဂ္ဂ (EU) တွင် ဥရောပပါလီမန်က ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးထားသော "အီးယူ AI အက်ဥပဒေ (E.U. AI Act)" ၏ သဘောထားရပ်တည်ချက်အရ အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်ဆိုသည်မှာ "ဒေတာအမြောက်အမြားအပေါ် အကြီးအကျယ် လေ့ကျင့်ပေးထားပြီး၊ ရလဒ်များကို နယ်ပယ်စုံတွင် အထွေထွေအသုံးပြုနိုင်ရန် (Generality of output) ဒီဇိုင်းထုတ်ထားကာ၊ သီးခြားကွဲပြားသော လုပ်ငန်းဆောင်တာ အမျိုးမျိုးအတွက် ကိုက်ညီအောင် ပြောင်းလဲအသုံးချနိုင်သော AI မော်ဒယ်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ * ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း (UK) တွင် ပြိုင်ဆိုင်မှုနှင့် စျေးကွက်များဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်အဖွဲ့ (Competition and Markets Authority) ၏ "AI အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်များ - ကနဦးအစီရင်ခံစာ" အရ အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်များကို "ဒေတာအမြောက်အမြားအပေါ်တွင် လေ့ကျင့်ပေးထားပြီး လုပ်ငန်းဆောင်တာများနှင့် လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှု အမျိုးမျိုးတွင် ကိုက်ညီအောင် ပြောင်းလဲအသုံးချနိုင်သော AI နည်းပညာတစ်ရပ်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသည်။<ref name=":1" /> အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များသည်သာ မော်ဒယ်၏ ပမာဏအရွယ်အစား (Size) ကို ထည့်သွင်းဖော်ပြထားပြီး ၎င်းတို့အချင်းချင်းကြားတွင်လည်း အရွယ်အစားသတ်မှတ်ချက် ကွာခြားမှုရှိသည်။ လွှတ်တော်အမတ် Beyer နှင့် Eshoo တို့၏ ဖွင့်ဆိုချက်တွင် အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်များသည် အန္တရာယ်ဖြစ်လာနိုင်လောက်သည့် စွမ်းဆောင်ရည်အဆင့်အတန်းတစ်ခု ရှိရမည်ဟု အတိအကျ ဖော်ပြထားသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် ဥရောပသမဂ္ဂ၏ ဖွင့်ဆိုချက်တွင်မူ မော်ဒယ်သည် ရလဒ်များကို နယ်ပယ်စုံတွင် အထွေထွေအသုံးပြုနိုင်ရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားရမည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ သို့သော် အားလုံးသောအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များ တူညီကြသည့်အချက်မှာ အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်များသည် ကျယ်ပြန့်သော ဒေတာအမျိုးအစားများအပေါ်တွင် လေ့ကျင့်ပေးထားရမည်ဖြစ်ပြီး၊ နယ်ပယ်ကဏ္ဍ အများအပြားတွင် အသုံးပြုနိုင်သည့် အလားအလာရှိရမည်ဟူသော အချက်ပင် ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == နည်းပညာပိုင်းအရ အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်များကို နက်ရှိုင်းသော အာရုံကြောကွန်ရက်များ (Deep Neural Networks)၊ သင်ယူမှုလွှဲပြောင်းခြင်း (Transfer Learning) နှင့် ကိုယ်တိုင်ကြီးကြပ်သင်ယူမှု (Self-supervised Learning) ကဲ့သို့သော တည်ငြိမ်ပြီးသား [[ဒေတာအခြေပြုသင်ယူမှုစနစ်]]နည်းပညာများကို အသုံးပြု၍ တည်ဆောက်ထားသည်။ အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်များသည် သီးခြားလုပ်ငန်းတစ်ခုတည်းအတွက်သာ ရည်ရွယ်ပြုလုပ်ထားသော စိတ်ကြိုက်ပုံစံသုံး မော်ဒယ်များ မဟုတ်ကြဘဲ၊ ထပ်ခါတလဲလဲ ပြန်လည်အသုံးပြုနိုင်သည့် အခြေခံအဆောက်အအုံတစ်ခုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ပေးနိုင်သော ဘက်စုံသုံးမော်ဒယ်များ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ယခင်နည်းပညာများနှင့် ကွဲပြားခြားနားသည်။ ကွန်ပျူတာ၏ ပြိုင်တူတွက်ချက်နိုင်မှုစွမ်းရည် တိုးတက်လာခြင်း (ဥပမာ - CUDA GPUs များ)၊ အာရုံကြောကွန်ရက် တည်ဆောက်ပုံစနစ်သစ်များ ပေါ်ထွက်လာခြင်း (ဥပမာ - Transformers များ) နှင့် လူသားတို့၏ ကြီးကြပ်မှု အနည်းဆုံးသာ လိုအပ်သည့် လေ့ကျင့်ရေးဒေတာများကို ပိုမိုအသုံးပြုလာနိုင်ခြင်းတို့က အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်များ ထွန်းကားလာစေရန် အားပေးကူညီခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်များ၏ နောက်နှောင်းပိုင်းကာလတွင် အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်များသည် [[အလွှာစုံသင်ယူမှုစနစ်]]သုံး (Deep Learning) မော်ဒယ်များ၏ နောက်ဆုံးလှိုင်းအဖြစ် စတင်ပုံပေါ်လာခဲ့သည်။<ref name=":2">{{Citation|last1=Liang|first1=Percy|title=Holistic Evaluation of Language Models|date=2023-10-01|journal=Annals of the New York Academy of Sciences|volume=1525|issue=1|pages=140–146|arxiv=2211.09110|bibcode=2023NYASA1525..140B|doi=10.1111/nyas.15007|pmid=37230490|last2=Bommasani|first2=Rishi|last3=Lee|first3=Tony|last4=Tsipras|first4=Dimitris|last5=Soylu|first5=Dilara|last6=Yasunaga|first6=Michihiro|last7=Zhang|first7=Yian|last8=Narayanan|first8=Deepak|last9=Wu|first9=Yuhuai}}</ref> ယခင်နက်ရှိုင်းစွာသင်ယူမှုဆိုင်ရာ သုတေသနအများစုနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ဤဘာသာစကား မော်ဒယ်များသည် ကိုယ်တိုင်ကြီးကြပ်သင်ယူမှု ရည်မှန်းချက်များ (ဥပမာ - စာသားအမြောက်အမြားထဲမှ နောက်ထပ်ပေါ်လာမည့် စကားလုံးကို ခန့်မှန်းခြင်း) ကို အသုံးပြု၍ အင်တာနက်မှရရှိသော ပိုမိုကြီးမားသည့် ဒေတာစုများအပေါ်၌ လေ့ကျင့်သင်ကြားနိုင်စွမ်းရှိကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ အဆိုပါ ချဉ်းကပ်မှုများသည် word2vec နှင့် GloVe ကဲ့သို့သော အစောပိုင်း သုတေသနလုပ်ငန်းများကို အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ လူသားများ ကိုယ်တိုင်လိုက်လံ မှတ်သားပေးရန် လိုအပ်သော ဒေတာများကို သုံးရသည့် ယခင်ကြီးကြပ်သင်ယူမှု (Supervised) ချဉ်းကပ်မှုများမှ ခွဲထွက်လာခဲ့ကြသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သော Stable Diffusion နှင့် ChatGPT (အစောပိုင်းတွင် GPT-3.5 မော်ဒယ်ဖြင့် မောင်းနှင်ခဲ့သည်) တို့ကြောင့် အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်များနှင့် ဖန်တီးမှုပြုနိုင်သော AI (Generative AI) နည်းပညာများသည် အများပြည်သူကြားတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် စတင်ရေပန်းစားလာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် LLaMA၊ Llama 2 နှင့် Mistral တို့ ထွက်ရှိလာခြင်းက အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်များကို မည်သို့မည်ပုံ ဖြန့်ချိသင့်သည်ဆိုသည့် အချက်အပေါ် ပိုမိုအာရုံစိုက်လာစေခဲ့ပြီး၊ ကုဒ်နှင့် အချက်အလက်များ ဖွင့်ချပြထားသော ပွင့်လင်းအခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ် (Open Foundation Models) များသည် ထောက်ခံအားပေးမှုနှင့် အသေးစိတ်စိစစ်မှုများစွာကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2023-10-31 |title=Joint Statement on AI Safety and Openness |url=https://open.mozilla.org/letter/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104203808/https://open.mozilla.org/letter/ |archive-date=4 November 2023 |access-date=2024-02-12 |website=Mozilla |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-06-06 |title=Hawley and Blumenthal Demand Answers from Meta, Warn of Misuse After 'Leak' of Meta's AI Model |url=https://www.hawley.senate.gov/hawley-and-blumenthal-demand-answers-meta-warn-misuse-after-leak-metas-ai-model |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240213003330/https://www.hawley.senate.gov/hawley-and-blumenthal-demand-answers-meta-warn-misuse-after-leak-metas-ai-model |archive-date=13 February 2024 |access-date=2024-02-12 |website=Senator Josh Hawley |language=en}}</ref> == ဆက်စပ်သဘောတရားများ == === ရှေ့ပြေးမော်ဒယ်များ (Frontier models) === အလွန်အဆင့်မြင့်သော အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်အချို့ကို "ရှေ့ပြေးမော်ဒယ် (Frontier Model)" ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ၎င်းမော်ဒယ်များသည် "ပြည်သူ့ဘေးကင်းလုံခြုံရေးကို ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်စေနိုင်သည့် အန္တရာယ်ရှိသော စွမ်းဆောင်ရည်များကို ပိုင်ဆိုင်ထားနိုင်သည့် အလားအလာ" ရှိကြသည်။<ref name=":0">{{Citation|last1=Anderljung|first1=Markus|title=Frontier AI Regulation: Managing Emerging Risks to Public Safety|date=2023-11-07|arxiv=2307.03718|last2=Barnhart|first2=Joslyn|last3=Korinek|first3=Anton|last4=Leung|first4=Jade|last5=O'Keefe|first5=Cullen|last6=Whittlestone|first6=Jess|last7=Avin|first7=Shahar|last8=Brundage|first8=Miles|last9=Bullock|first9=Justin|author-link4=Jade Leung (engineer)}}</ref> ထို "အန္တရာယ်ရှိသော စွမ်းဆောင်ရည်များ" သည် မော်ဒယ်များကို တမင်တကာဖြစ်စေ၊ မတော်တဆဖြစ်စေ အလွဲသုံးစားလုပ်ခြင်းမှ မြစ်ဖျားခံလာပြီး၊ ၎င်းတို့၏ အားကောင်းလှသော စွမ်းရည်များနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ကြီးမားသော ဘေးအန္တရာယ်များကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်များ စဉ်ဆက်မပြတ် တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ နောင်ပေါ်ထွက်လာမည့် မျိုးဆက်သစ် အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်အားလုံးနီးပါးကို ရှေ့ပြေးမော်ဒယ်များအဖြစ် သတ်မှတ်လာရလိမ့်မည်ဟု AI သုတေသီအချို့က သုံးသပ်ကြသည်။ "အန္တရာယ်ရှိသော စွမ်းဆောင်ရည်" ဟူသည့် သဘောတရားသည် ပုဂ္ဂိုလ်စွဲအပေါ်တွင်သာ မူတည်နေသောကြောင့် မည်သည့်အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်က ရှေ့ပြေးမော်ဒယ်အဆင့် ဝင်သည်ဆိုခြင်းအတွက် တိကျသေချာသော ကန့်သတ်ချက် မရှိသေးပေ။ သို့သော်လည်း လုံလောက်သော ဘေးအန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သည့် စွမ်းဆောင်ရည်များအဖြစ် အများက ယေဘုယျ လက်ခံထားကြသော အချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ * ဇီဝ သို့မဟုတ် ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ ဘေးအန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သော အရာဝတ္ထုများကို ဖန်တီးရာတွင် အထောက်အကူပြုနိုင်ခြင်း။<ref>{{Cite journal |last1=Singhal |first1=Karan |date=August 2023 |title=Large language models encode clinical knowledge |journal=Nature |language=en |volume=620 |issue=7972 |pages=172–180 |arxiv=2212.13138 |bibcode=2023Natur.620..172S |doi=10.1038/s41586-023-06291-2 |issn=1476-4687 |pmc=10396962 |pmid=37438534 |last2=Azizi |first2=Shekoofeh |last3=Tu |first3=Tao |last4=Mahdavi |first4=S. Sara |last5=Wei |first5=Jason |last6=Chung |first6=Hyung Won |last7=Scales |first7=Nathan |last8=Tanwani |first8=Ajay |last9=Cole-Lewis |first9=Heather |last10=Pfohl |first10=Stephen |last11=Payne |first11=Perry |last12=Seneviratne |first12=Martin |last13=Gamble |first13=Paul |last14=Kelly |first14=Chris |last15=Babiker |first15=Abubakr}}</ref> * အသုံးပြုသူ၏ ညွှန်ကြားချက် အနည်းငယ်မျှဖြင့်ပင် လူအများ ယုံကြည်လောက်အောင် စနစ်တကျ ဖန်တီးထားသော သတင်းမှားများကို ထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့် ပျံ့နှံ့စေခြင်း။<ref>{{Citation|last1=Nori|first1=Harsha|title=Capabilities of GPT-4 on Medical Challenge Problems|date=2023-04-12|arxiv=2303.13375|last2=King|first2=Nicholas|last3=McKinney|first3=Scott Mayer|last4=Carignan|first4=Dean|last5=Horvitz|first5=Eric}}</ref> * အဆင့်မြင့် ဆိုက်ဘာတိုက်ခိုက်မှု စွမ်းရည်များကို အသုံးချနိုင်ခြင်း။<ref>{{Cite web |date=February 7, 2024 |title=Generative AI and the New Frontier in Cybersecurity |url=https://aibusiness.com/verticals/generative-ai-enables-a-new-frontier-in-cybersecurity |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250120112129/https://aibusiness.com/verticals/generative-ai-enables-a-new-frontier-in-cybersecurity |archive-date=20 January 2025 |access-date=15 January 2025 |website=AI Business |language=en}}</ref> * လှည့်ဖြားတတ်သော နည်းလမ်းများဖြင့် လူသားတို့၏ ထိန်းချုပ်မှုကို ရှောင်လွှဲခြင်း။<ref>{{Cite magazine|last=Pillay|first=Tharin|date=2024-12-15|title=New Tests Reveal AI's Capacity for Deception|url=https://time.com/7202312/new-tests-reveal-ai-capacity-for-deception/|access-date=2025-01-15|magazine=TIME|language=en|archive-date=22 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250422232303/https://time.com/7202312/new-tests-reveal-ai-capacity-for-deception/|url-status=dead}}</ref> အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ သတ်မှတ်ချက် (NIST အောက်ရှိ AI ဘေးကင်းလုံခြုံရေးသိပ္ပံမှတစ်ဆင့်) တွင်မူ ဥပဒေကြောင်းအရ တိကျသော လိုအပ်ချက်များ ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် "ရှေ့ပြေး" အဆင့်အတန်းကို ကွန်ပျူတာတွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ နည်းပညာစံနှုန်း (Compute technical threshold) နှင့်ပါ တွဲဖက်သတ်မှတ်ထားသည်။<ref>{{Cite web |date=2023-11-01 |title=Safe, Secure, and Trustworthy Development and Use of Artificial Intelligence |url=https://www.federalregister.gov/documents/2023/11/01/2023-24283/safe-secure-and-trustworthy-development-and-use-of-artificial-intelligence |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260429020914/https://www.federalregister.gov/documents/2023/11/01/2023-24283/safe-secure-and-trustworthy-development-and-use-of-artificial-intelligence |archive-date=29 April 2026 |access-date=2026-04-20 |website=Federal Register |language=en}}</ref> ရှေ့ပြေးမော်ဒယ်များတွင် ထူးခြားသော စွမ်းဆောင်ရည်များ ရှိနေခြင်းကြောင့် ၎င်းတို့၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့် အသုံးချမှုများကို ထိရောက်စွာ ထိန်းချုပ်ကွပ်ကဲရန် ခက်ခဲလှသည်။ ၎င်းတို့၏ အလိုအလျောက် ပေါ်ထွက်လာတတ်သော သဘာဝ (Emergent nature) ကြောင့် မော်ဒယ်ကို တည်ဆောက်နေစဉ် ကာလတွင်လည်းကောင်း၊ အသုံးပြုရန် ဖြန့်ချိပြီးနောက် ကာလတွင်လည်းကောင်း အန္တရာယ်ရှိသော စွမ်းဆောင်ရည်အသစ်များ အလိုအလျောက် ပေါ်ပေါက်လာနိုင်သည်။<ref name=":0" /> ထို့အပြင် ရှေ့ပြေးမော်ဒယ်များသည် ဖြန့်ချိပြီးနောက်တွင်လည်း ဆက်လက်ပြောင်းလဲ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းရှိသောကြောင့် အသုံးပြုနေဆဲ မော်ဒယ်များမှ ထွက်ပေါ်လာသည့် အန္တရာယ်အားလုံးကို လျှော့ချရန် ခက်ခဲနေဆဲ ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ရှေ့ပြေးမော်ဒယ်တစ်ခုသည် ကုဒ်နှင့်အချက်အလက်များကို ပွင့်လင်းစွာ ချပြထားခြင်း (Open-source) ဖြစ်နေပါက သို့မဟုတ် အင်တာနက်ပေါ်သို့ ပြန့်နှံ့သွားပါက ၎င်းမော်ဒယ်သည် အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ကူးစက်ပျံ့နှံ့သွားနိုင်ပြီး၊ တာဝန်ယူမှု တာဝန်ခံမှု ကင်းမဲ့ခြင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေကာ ထိန်းချုပ်ကွပ်ကဲမည့်သူများကို ပိုမိုအခက်တွေ့စေသည်။ ထို့ကြောင့် ဤကဲ့သို့သော အဆင့်မြင့် အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်များအတွက် ဘေးကင်းလုံခြုံရေး စံနှုန်းများ ချမှတ်ရန် OpenAI၊ Anthropic၊ Google နှင့် Microsoft တို့ ပူးပေါင်း၍ ရှေ့ပြေးမော်ဒယ်ဖိုရမ် (Frontier Model Forum) ကဲ့သို့သော အဖွဲ့အစည်းများကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=About |url=https://www.frontiermodelforum.org/about-us/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260414014928/https://www.frontiermodelforum.org/about-us/ |archive-date=14 April 2026 |access-date=2026-04-20 |website=Frontier Model Forum |language=en-US}}</ref> ကမ္ဘာ့အဆင့် တရားဝင် ဘေးကင်းလုံခြုံရေး စံနှုန်းများကို ပြဋ္ဌာန်းနိုင်ရန်အတွက်လည်း နိုင်ငံတကာ AI ဘေးကင်းလုံခြုံရေးသိပ္ပံ ကွန်ရက် (Global Network of AISIs) နှင့် ဂျီဆဲဗင်း (G7) ၏ "ဟီရိုရှီးမား AI ဖြစ်စဉ် (Hiroshima AI Process - HAIP)" အပါအဝင် အစိုးရနှင့် အစိုးရအချင်းချင်း ချိတ်ဆက်ထားသော အဖွဲ့အစည်းများ၏ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကွန်ရက်တစ်ခု ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal |last=Allen and Adamson |date=October 30, 2024 |title=The AI Safety Institute International Network: Next Steps and Recommendations |url=https://www.csis.org/analysis/ai-safety-institute-international-network-next-steps-and-recommendations#:~:text=Since%202023%2C%20governments%20around%20the,the%20frontier%20of%20AI%20development. |journal=CSIS- Center for Strategic and International Studies}}</ref><ref>{{Cite web |title=Documents of Achievement{{!}}Hiroshima AI Process |url=https://www.soumu.go.jp/hiroshimaaiprocess/en/documents.html#:~:text=2023%EF%BC%88Japan%EF%BC%89,AI%20Systems%EF%BC%88PDF%EF%BC%9A274KB%EF%BC%89 |access-date=2026-04-20 |website=www.soumu.go.jp}}</ref> === ဘက်စုံသုံး အသိဉာဏ်တု (General-purpose AI) === အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်များသည် လုပ်ငန်းဆောင်တာ အမျိုးမျိုးတွင် လိုက်လျောညီထွေ ပြောင်းလဲအသုံးပြုနိုင်စွမ်း ရှိသောကြောင့် ၎င်းတို့ကို ဘက်စုံသုံး အသိဉာဏ်တု (General-purpose AI) ၏ ဥပမာများအဖြစ် တစ်ခါတစ်ရံ သတ်မှတ်ကြသည်။ ဥရောပပါလီမန်သည် "အီးယူ AI အက်ဥပဒေ (EU AI Act)" ကို ရေးဆွဲရာတွင် ဆန်းသစ်လာသော ဘက်စုံသုံး AI နည်းပညာလှိုင်းသစ်များသည် AI ဂေဟစနစ် (AI Ecosystem) တစ်ခုလုံးကို ပုံဖော်ပေးနေကြောင်း ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=General-purpose artificial intelligence {{!}} Think Tank {{!}} European Parliament |url=https://www.europarl.europa.eu/thinktank/en/document/EPRS_ATA(2023)745708 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240213003330/https://www.europarl.europa.eu/thinktank/en/document/EPRS_ATA(2023)745708 |archive-date=13 February 2024 |access-date=2024-02-12 |website=www.europarl.europa.eu |language=en}}</ref> သီးခြားဖြစ်သော ဘက်စုံသုံး AI စနစ်များ၏ ဂုဏ်သတ္တိများအပြင်၊ အဆိုပါဂေဟစနစ်၏ ပိုမိုပြည့်စုံသော တည်ဆောက်ပုံစနစ်သည်လည်း AI ဆိုင်ရာ မူဝါဒများနှင့် သုတေသနလုပ်ငန်းများကို ပုံဖော်ရာတွင် လွှမ်းမိုးမှုရှိသည်။<ref>{{Citation|last1=Bommasani|first1=Rishi|title=Ecosystem Graphs: The Social Footprint of Foundation Models|date=2023-03-28|arxiv=2303.15772|last2=Soylu|first2=Dilara|last3=Liao|first3=Thomas I.|last4=Creel|first4=Kathleen A.|last5=Liang|first5=Percy}}</ref> ထို့ပြင် ဘက်စုံသုံး AI စနစ်များကို ChatGPT သို့မဟုတ် DALL-E ကဲ့သို့သော အသုံးချဆော့ဖ်ဝဲများနှင့် ကိရိယာများမှတစ်ဆင့် လူသားတို့၏ နေ့စဉ်လူနေမှုဘဝများတွင် အများဆုံး တွေ့မြင်နေရပြီ ဖြစ်သည်။ ဥရောပပါလီမန်ကဲ့သို့သော အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများသည် အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်များကဲ့သို့သော ဘက်စုံသုံး AI စနစ်များကို ထိန်းချုပ်ကွပ်ကဲရန် အရေးကြီးဆုံး ဦးစားပေးလုပ်ငန်းတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ ဘက်စုံသုံး AI စနစ်များသည် ယေဘုယျအားဖြင့် အရွယ်အစား အလွန်ကြီးမားခြင်း၊ အတွင်းပိုင်းလုပ်ဆောင်ပုံကို ရှင်းလင်းစွာမသိနိုင်ခြင်း (Opacity) နှင့် မမျှော်မှန်းထားသော စွမ်းဆောင်ရည်များ အလိုအလျောက် ပေါ်ထွက်လာနိုင်ခြင်း (Potential for emergence) စသည့် ဝိသေသလက္ခဏာများ ရှိကြပြီး၊ ထိုအချက်များအားလုံးက မရည်ရွယ်ဘဲ ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ဘေးအန္တရာယ်များကို ဖန်တီးနိုင်သည်။ ဤကဲ့သို့သော စနစ်များသည် ၎င်းတို့ကို အခြေခံ၍ ဆက်လက်ထုတ်လုပ်မည့် နောက်ဆက်တွဲ အသုံးချဆော့ဖ်ဝဲများ (Downstream applications) အပေါ်တွင်လည်း ပြင်းထန်စွာ လွှမ်းမိုးမှုရှိနေသောကြောင့် ထိန်းချုပ်ကွပ်ကဲရန် လိုအပ်ချက်ကို ပိုမိုမြင့်မားစေသည်။ ထင်ရှားသော ဥပဒေပြုရေးနှင့် ပတ်သက်၍ သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းအသီးသီး (Stakeholders) က "အီးယူ AI အက်ဥပဒေ" တွင် ဘက်စုံသုံး AI စနစ်များအပေါ် ကန့်သတ်ချက်များ ထည့်သွင်းပြဋ္ဌာန်းရန် တွန်းအားပေးခဲ့ကြပြီး၊ ထိုပြဋ္ဌာန်းချက်များ အားလုံးသည် အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်များနှင့်လည်း သက်ဆိုင်မည် ဖြစ်သည်။ === ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ်များ (World models) === ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ် (World Model) များကိုလည်း အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်များအဖြစ် တစ်ခါတစ်ရံ တင်စားခေါ်ဆိုကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Bellan |first=Rebecca |date=2025-08-05 |title=DeepMind thinks its new Genie 3 world model presents a stepping stone toward AGI |url=https://techcrunch.com/2025/08/05/deepmind-thinks-genie-3-world-model-presents-stepping-stone-towards-agi/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250805155442/https://techcrunch.com/2025/08/05/deepmind-thinks-genie-3-world-model-presents-stepping-stone-towards-agi/ |archive-date=2025-08-05 |access-date=2025-11-08 |website=[[TechCrunch]] |language=en-US}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |last=Takahashi |first=Dean |date=2025-01-07 |title=Nvidia launches Cosmos world foundation model platform to accelerate physical AI |url=https://venturebeat.com/ai/nvidia-launches-cosmos-world-foundation-model-platform-to-accelerate-physical-ai/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250108001736/https://venturebeat.com/ai/nvidia-launches-cosmos-world-foundation-model-platform-to-accelerate-physical-ai/ |archive-date=2025-01-08 |access-date=2025-06-15 |website=[[VentureBeat]] |language=en-US}}</ref> ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ်ဆိုသည်မှာ မိမိတို့ ရွေးချယ်လုပ်ဆောင်လိုက်သည့် လုပ်ငန်းစဉ်များအပေါ် မူတည်၍ ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခု၏ ဖြစ်ပေါ်လာမည့် အခြေအနေကို ကြိုတင်ခန့်မှန်းပေးနိုင်သော စနစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name=":92">{{Cite web |last=Takahashi |first=Dean |date=2025-01-07 |title=Nvidia launches Cosmos world foundation model platform to accelerate physical AI |url=https://venturebeat.com/ai/nvidia-launches-cosmos-world-foundation-model-platform-to-accelerate-physical-ai/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250108001736/https://venturebeat.com/ai/nvidia-launches-cosmos-world-foundation-model-platform-to-accelerate-physical-ai/ |archive-date=2025-01-08 |access-date=2025-06-15 |website=[[VentureBeat]] |language=en-US}}</ref><ref name=":10">{{Cite web |last=Fried |first=Ina |date=2025-11-17 |title=AI's next big leap is models that understand the world. |url=https://www.axios.com/2025/11/17/ai-world-models-digital-twins |archive-url= |archive-date=2025-11-17 |access-date=2025-11-28 |website=[[Axios (website)|Axios]] |language=en}}</ref> ၎င်းသည် ကမ္ဘာမြေဆွဲအားကဲ့သို့သော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သဘောတရားများကိုလည်း အတွင်းကျကျ ပုံဖော်ပေးနိုင်သည်။<ref name=":10" /> အဆိုပါ မော်ဒယ်များထဲသို့ စာသား၊ ရုပ်ပုံများအပြင် ဗီဒီယိုများနှင့် သုံးဖက်မြင် (3D) မြင်ကွင်းများကိုပါ လှုံ့ဆော်ချက် (Prompt) အဖြစ် ထည့်သွင်းနိုင်ပြီး၊ ထွက်ပေါ်လာသည့် 3D ပတ်ဝန်းကျင်များကိုလည်း စိတ်ကြိုက် ပြန်လည်ထုတ်ယူ (Export) နိုင်သည်။<ref>{{Cite web |last=Husain |first=Mishal |date=2025-11-21 |title=The Godmother of AI Didn't Expect It to Be This Massive |url=https://www.bloomberg.com/features/2025-fei-fei-li-weekend-interview/ |archive-url= |archive-date=2025-11-24 |access-date=2025-11-28 |website=[[Bloomberg News]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Whitwam |first=Ryan |date=2025-08-05 |title=DeepMind reveals Genie 3 "world model" that creates real-time interactive simulations |url=https://arstechnica.com/ai/2025/08/deepmind-reveals-genie-3-world-model-that-creates-real-time-interactive-simulations/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250912131019/https://arstechnica.com/ai/2025/08/deepmind-reveals-genie-3-world-model-that-creates-real-time-interactive-simulations/ |archive-date=2025-09-12 |access-date=2025-11-28 |website=[[Ars Technica]] |language=en}}</ref><ref name=":16">{{Cite magazine|last=Pillay|first=Tharin|date=2025-12-09|title=Inside Fei-Fei Li's Plan to Build AI-Powered Virtual Worlds|url=https://time.com/7339513/ai-fei-fei-li-virtual-worlds/|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210135941/https://time.com/7339513/ai-fei-fei-li-virtual-worlds/|archive-date=2025-12-10|access-date=2025-12-11|magazine=[[Time (magazine)|TIME]]|language=en}}</ref> ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ်များကို ဒစ်ဂျစ်တယ်ရုပ်ခန္ဓာရှိသော AI (Embodied AI) စနစ်များ၊ အေးဂျင့်အများအပြားသုံး မော်ဒယ် (Multi-agent models) များနှင့် ဦးနှောက်ဆိုင်ရာ အာရုံကြောသိပ္ပံ မော်ဒယ်များ (Neuroscience models) နှင့်အတူ ပူးတွဲ၍ အထွေထွေ အသိဉာဏ်တု (AGI) ရရှိရန်အတွက် အကြီးစား ဘာသာစကား မော်ဒယ်များအစား အသုံးပြုနိုင်မည့် အခြားရွေးချယ်စရာ နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။<ref name=":12">{{Cite web |last1=Gelling |first1=Peter |last2=Varanasi |first2=Lakshmi |title=The AI doomers are having their moment |url=https://www.businessinsider.com/limits-large-language-models-chatgpt-agi-artificial-general-intelligence-openai-2025-8 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250825143847/https://www.businessinsider.com/limits-large-language-models-chatgpt-agi-artificial-general-intelligence-openai-2025-8 |archive-date=2025-08-25 |access-date=2025-10-14 |website=Business Insider |language=en-US}}</ref> ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ်များတွင် အားလုံးသဘောတူညီထားသည့် တိကျသော အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် မရှိသေးသော်လည်း ၎င်းတို့ကို အပိုင်းနှစ်ပိုင်း ခွဲခြားထားသည်။ ပထမအပိုင်းမှာ လက်ရှိပတ်ဝန်းကျင်ကို ကိုယ်စားပြု ပုံဖော်နားလည်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဒုတိယအပိုင်းမှာမူ ထိုပတ်ဝန်းကျင်၏ နောင်ဖြစ်လာမည့် အခြေအနေကို ကြိုတင်ခန့်မှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ပထမအမြင်အရ ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ်များကို မော်ဒယ်အခြေပြု အားဖြည့်သင်ယူမှုစနစ် (Model-based reinforcement learning) နှင့် မာကို့ဗ် ဆုံးဖြတ်ချက်လုပ်ငန်းစဉ် (Markov decision process) တို့ကို သုံး၍ တည်ဆောက်ကြသည်။ ၎င်းနောက် မော်ဒယ်အခြေပြု ခန့်မှန်းထိန်းချုပ်မှုစနစ် (Model predictive control) သို့မဟုတ် မွန်တီကာလို သစ်ပင်ရှာဖွေမှုစနစ် (Monte Carlo tree search) တို့ကို သုံးကာ လုပ်ငန်းစဉ်ဆိုင်ရာ မူဝါဒများကို ချမှတ်ကြသည်။ ဒုတိယအမြင်တွင်မူ (နယ်ပယ်စုံသုံး) အကြီးစား ဘာသာစကား မော်ဒယ်များ သို့မဟုတ် ဗီဒီယိုဖန်တီးမှု မော်ဒယ်များကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ ထို့အပြင် ဤပတ်ဝန်းကျင်များသည် ပြင်ပကမ္ဘာတွင် တကယ်တမ်း လှုပ်ရှားရမည့် AI အေးဂျင့်များကို လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးရန်အတွက် လက်တွေ့ဘဝနှင့် တစ်ထပ်တည်းကျသော စမ်းသပ်မှု ပတ်ဝန်းကျင်များ (Immersive simulations) လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။<ref name=":13">{{Cite journal |last1=Ding |first1=Jingtao |date=2025-09-09 |title=Understanding World or Predicting Future? A Comprehensive Survey of World Models |journal=ACM Comput. Surv. |volume=58 |issue=3 |pages=57:1–57:38 |doi=10.1145/3746449 |issn=0360-0300 |doi-access=free |last2=Zhang |first2=Yunke |last3=Shang |first3=Yu |last4=Zhang |first4=Yuheng |last5=Zong |first5=Zefang |last6=Feng |first6=Jie |last7=Yuan |first7=Yuan |last8=Su |first8=Hongyuan |last9=Li |first9=Nian |last10=Sukiennik |first10=Nicholas |last11=Xu |first11=Fengli |last12=Li |first12=Yong}}</ref> ==== သမိုင်းကြောင်း ==== ကွမ်တာမဂ္ဂဇင်း (Quanta Magazine) ၏ အဆိုအရ ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ်များ၏ သမိုင်းကြောင်းသည် ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ကန်းနက်ခရစ်ခ် (Kenneth Craik) ရေးသားခဲ့သော စိတ်ကူးပုံစံငယ် (Mental models) ဆိုင်ရာ စာတမ်းနှင့် ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်များတွင် ပေါ်ထွက်ခဲ့သော SHRDLU ၏ တုံးစီကမ္ဘာ (Blocks world) သုတေသနတို့အထိ နောက်ကြောင်းပြန် လိုက်နိုင်သည်။ ဘီဇင်နက်စ် အင်ဆိုက်ဒါ (Business Insider) ကမူ ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ်များသည် ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ဂျေးဝရိုက် ဖော်ရက်စတာ (Jay Wright Forrester) ရေးသားခဲ့သော စာတမ်းမှ စတင်မြစ်ဖျားခံခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြသည်။ ထို့အပြင် ကမ္ဘာ့ဗဟုသုတများကို စနစ်တကျ စုစည်းမှုနှင့် သက်ဆိုင်သည့် "ဘောင်ဖြင့် ကိုယ်စားပြုပုံဖော်ခြင်း (Frame representation)" သဘောတရားကိုလည်း မာဗင်မင်စကီး (Marvin Minsky) က ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် အဆိုပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Pavlus |first=John |date=2025-09-02 |title='World Models,' an Old Idea in AI, Mount a Comeback |url=https://www.quantamagazine.org/world-models-an-old-idea-in-ai-mount-a-comeback-20250902/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923183948/https://www.quantamagazine.org/world-models-an-old-idea-in-ai-mount-a-comeback-20250902/ |archive-date=2025-09-23 |access-date=2025-10-14 |website=[[Quanta Magazine]] |language=en}}</ref><ref name=":12" /><ref name=":13" /> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် သုတေသီများဖြစ်ကြသော ဒေးဗစ်ဟာ (David Ha) နှင့် ယူဂန် ရှမစ်ဟူးဗား (Jürgen Schmidhuber) တို့သည် အားဖြည့်သင်ယူမှုစနစ် (Reinforcement learning) နှင့် ဆက်စပ်၍ ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ်များကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ ဖွင့်ဆိုချက်အရ AI အေးဂျင့်တစ်ခုတွင် အမြင်အာရုံလေ့လာမှုများကို ကိုယ်စားပြုရန် Variational Autoencoder (V) မော်ဒယ်၊ မှတ်ဉာဏ်ကို ကိုယ်စားပြုရန် Recurrent Neural Network (M) မော်ဒယ်နှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်ရန် Linear (C) မော်ဒယ်တို့ ပါဝင်သည်။ လက်တွေ့ကမ္ဘာကို အသွင်တူဖန်တီးထားသော ပတ်ဝန်းကျင်များရှိ ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ်များပေါ်တွင် လေ့ကျင့်ထားသည့် အေးဂျင့်များကို ပြင်ပလက်တွေ့ လူနေမှုဘဝတွင် အသုံးချနိုင်လိမ့်မည်ဟု ၎င်းတို့က သုံးသပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal |last1=Ha |first1=David |date=2018-12-03 |title=Recurrent world models facilitate policy evolution |url=https://dl.acm.org/doi/10.5555/3327144.3327171 |journal=Proceedings of the 32nd International Conference on Neural Information Processing Systems |series=NIPS'18 |location=Red Hook, NY, USA |publisher=Curran Associates Inc. |pages=2455–2467 |last2=Schmidhuber |first2=Jürgen |author-link2=Jürgen Schmidhuber}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ယန်လီကန် (Yann LeCun) က ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ်ကို ပိုမိုကြီးမားသော သိမှုဆိုင်ရာ ဗိသုကာစနစ် (Cognitive architecture) ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့သည်။ (လီကန်သည် ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ်ကို မိမိနှင့်သက်ဆိုင်သည့် ကမ္ဘာ့အခြေအနေအမျိုးမျိုးအတွက် စိတ်ကူးပုံစံငယ်တစ်ခုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ပေးသော အာရုံကြောကွန်ရက်တစ်ခုအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသည်)။ ဤစနစ်တွင် ဦးနှောက်၏ မတူညီသော အစိတ်အပိုင်းများနှင့် ဆင်တူသည့် အခြားသော အာရုံကြောကွန်ရက်များလည်း ပါဝင်သည်။ ၎င်း၏ အမြင်အရ ဤအဆောက်အအုံစနစ်သည် AI ကို လူသားတို့ကဲ့သို့ အခြေခံအသိတရားဖြင့် ဆင်ခြင်တွေးခေါ်နိုင်စွမ်း (Commonsense reasoning) ဆီသို့ ဦးတည်သွားစေနိုင်သည်။ ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ်များသည် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်များ၏ နောက်ပိုင်းမှ ၂၀၃၀ ပြည့်နှစ်များ၏ အလယ်ပိုင်းကာလများတွင် လုပ်ဆောင်ချက် အပြည့်အဝဖြင့် စတင်အသုံးဝင်လာလိမ့်မည်ဟု လီကန်က ခန့်မှန်းတွက်ချက်ထားသည်။<ref>{{Cite web |last1=Heikkilä |first1=Melissa |last2=Douglas Heaven |first2=Will |date=2022-06-24 |title=Yann LeCun has a bold new vision for the future of AI |url=https://www.technologyreview.com/2022/06/24/1054817/yann-lecun-bold-new-vision-future-ai-deep-learning-meta/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220624115625/https://www.technologyreview.com/2022/06/24/1054817/yann-lecun-bold-new-vision-future-ai-deep-learning-meta/ |archive-date=2022-06-24 |access-date=2025-06-15 |website=[[MIT Technology Review]] |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |last=Zeff |first=Maxwell |date=2024-10-17 |title=Meta's AI chief says world models are key to 'human-level AI' – but it might be 10 years out |url=https://techcrunch.com/2024/10/16/metas-ai-chief-says-world-models-are-key-to-human-level-ai-but-it-might-be-10-years-out/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304045330/https://techcrunch.com/2024/10/16/metas-ai-chief-says-world-models-are-key-to-human-level-ai-but-it-might-be-10-years-out/ |archive-date=2025-03-04 |access-date=2025-06-15 |website=[[TechCrunch]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=2025-01-23 |title=Meta's Yann LeCun predicts 'new paradigm of AI architectures' within 5 years and 'decade of robotics' |url=https://techcrunch.com/2025/01/23/metas-yann-lecun-predicts-a-new-ai-architectures-paradigm-within-5-years-and-decade-of-robotics/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250928133526/https://techcrunch.com/2025/01/23/metas-yann-lecun-predicts-a-new-ai-architectures-paradigm-within-5-years-and-decade-of-robotics/ |archive-date=2025-09-28 |access-date=2025-12-17 |website=[[TechCrunch]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Zeff |first=Maxwell |date=2024-10-17 |title=Meta's AI chief says world models are key to 'human-level AI' — but it might be 10 years out |url=https://techcrunch.com/2024/10/16/metas-ai-chief-says-world-models-are-key-to-human-level-ai-but-it-might-be-10-years-out/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250920135811/https://techcrunch.com/2024/10/16/metas-ai-chief-says-world-models-are-key-to-human-level-ai-but-it-might-be-10-years-out/ |archive-date=2025-09-20 |access-date=2025-12-17 |website=[[TechCrunch]] |language=en-US}}</ref> ==== မော်ဒယ်များကို လေ့ကျင့်သင်ကြားခြင်း (Training) ==== ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ်များကို စာသား၊ ရုပ်ပုံ၊ အသံနှင့် ဗီဒီယို အပါအဝင် ကွဲပြားခြားနားသော ဒေတာအမျိုးအစားစုံ (Data modalities) များဖြင့် လေ့ကျင့်ပေးထားပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ဗီဒီယိုဖန်တီးမှု လုပ်ငန်းစဉ်များတွင် အသုံးချလျက် ရှိသည်။<ref name=":4">{{Cite web |last=Wiggers |first=Kyle |date=2024-12-14 |title=What are AI 'world models,' and why do they matter? |url=https://techcrunch.com/2024/12/14/what-are-ai-world-models-and-why-do-they-matter/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318225244/https://techcrunch.com/2024/12/14/what-are-ai-world-models-and-why-do-they-matter/ |archive-date=2025-03-18 |access-date=2025-06-15 |website=[[TechCrunch]] |language=en-US}}</ref> ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ်များအတွက် အသုံးပြုသည့် ကုဒ်နှင့်အချက်အလက် ဖွင့်ချပြထားသော အချက်အလက်စု (Open source dataset) တစ်ခုတွင် နယ်ပယ်စုံဒေတာ အမျိုးအစားများ (စာသား၊ ရုပ်ပုံ၊ အသံ၊ ဗီဒီယိုနှင့် ပွိုင့်ကလောက်ဒ် - Point clouds) စုစုပေါင်း ဘီလီယံနှင့်ချီ၍ ပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းထဲတွင် လူသားတို့ကိုယ်တိုင် သေသေချာချာ စိစစ်မှတ်သားပေးထားသော အချက်အလက် (Manual annotations) ၁ သန်းလည်း ပါဝင်သည်။<ref name=":10" /> ==== ထင်ရှားသော နမူနာများ ==== တက်ခ်ခရန့်ချ် (TechCrunch) မဂ္ဂဇင်းက OpenAI ၏ Sora ကို ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ်တစ်ခု၏ ဥပမာအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရ်လတွင် နဗီးဒီးယား (Nvidia) ကုမ္ပဏီကလည်း ၎င်းတို့ကိုယ်ပိုင် ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ်အစုအဝေးကို ဖြန့်ချိခဲ့သည်။<ref name=":4" /><ref>{{Cite web |last=Wiggers |first=Kyle |date=2025-01-07 |title=Nvidia releases its own brand of world models |url=https://techcrunch.com/2025/01/06/nvidia-releases-its-own-brand-of-world-models/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250305040928/https://techcrunch.com/2025/01/06/nvidia-releases-its-own-brand-of-world-models/ |archive-date=2025-03-05 |access-date=2025-06-15 |website=[[TechCrunch]] |language=en-US}}</ref><ref name=":9" /> ဆောက်သ်ချိုင်းနား မောနင်းပို့စ် (South China Morning Post) သတင်းစာ၏ ဖော်ပြချက်အရ မေးနီကောရ် တက်ခ် (Manycore Tech) ကုမ္ပဏီသည် ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ်တစ်ခု တည်ဆောက်ရန် ရည်မှန်းထားသည့် အခြားကုမ္ပဏီတစ်ခု ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ လုပ်ငန်းကို ဟင်းလင်းပြင်ဆိုင်ရာ အသိဉာဏ်စွမ်းရည် (Spatial intelligence) ၏ နမူနာတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Chen |first=Wency |date=2025-05-05 |title=China's answer to Autodesk is betting on AI to build a 'world model' |url=https://www.scmp.com/tech/tech-trends/article/3309107/chinas-answer-autodesk-manycore-bets-ai-future-spatial-intelligence |archive-url= |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-06-15 |website=[[South China Morning Post]] |language=en}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် မေလတွင် မိုဟာမက် ဘင် ဇာယက် အသိဉာဏ်တု တက္ကသိုလ် (Mohamed bin Zayed University of Artificial Intelligence) က AI အေးဂျင့်များကို စမ်းသပ်ရန်အတွက် လက်တွေ့နှင့်တစ်ထပ်တည်းကျသော ပတ်ဝန်းကျင်များ (Simulations) ကို တည်ဆောက်ပေးနိုင်မည့် ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ်တစ်ခုကို ဖြန့်ချိခဲ့သည်။<ref>{{Cite magazine|last=Knight|first=Will|title=A United Arab Emirates Lab Announces Frontier AI Projects—and a New Outpost in Silicon Valley|url=https://www.wired.com/story/the-united-arab-emirates-announces-frontier-ai-projects-and-a-new-lab-in-silicon-valley/|archive-url=https://web.archive.org/web/20250522202354/https://www.wired.com/story/the-united-arab-emirates-announces-frontier-ai-projects-and-a-new-lab-in-silicon-valley/|archive-date=2025-05-22|access-date=2025-06-15|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|language=en-US|issn=1059-1028}}</ref> Google DeepMind သည်လည်း ဗီဒီယိုဒေတာများပေါ်တွင် လေ့ကျင့်ပေးထားသော နှစ်ဖက်မြင် (2D) ဟင်းလင်းပြင်သုံး ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ်နှင့် သုံးဖက်မြင် (3D) ဟင်းလင်းပြင်သုံး ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ် နှစ်ခုကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Orland |first=Kyle |date=2024-03-05 |title=Google's Genie game maker is what happens when AI watches 30K hrs of video games |url=https://arstechnica.com/gadgets/2024/03/googles-genie-model-creates-interactive-2d-worlds-from-a-single-image/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241208154437/https://arstechnica.com/gadgets/2024/03/googles-genie-model-creates-interactive-2d-worlds-from-a-single-image/ |archive-date=2024-12-08 |access-date=2025-06-15 |website=[[Ars Technica]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Orland |first=Kyle |date=2024-12-06 |title=Google's Genie 2 "world model" reveal leaves more questions than answers |url=https://arstechnica.com/ai/2024/12/googles-genie-2-world-model-reveal-leaves-more-questions-than-answers/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207000413/https://arstechnica.com/ai/2024/12/googles-genie-2-world-model-reveal-leaves-more-questions-than-answers/ |archive-date=2024-12-07 |access-date=2025-06-15 |website=[[Ars Technica]] |language=en}}</ref> ၎င်းတို့အနက် ဒုတိယမော်ဒယ် (3D မော်ဒယ်) သည် AI အေးဂျင့်များကို လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးရန်အတွက် စမ်းသပ်မှုပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်ကြောင်း ဂူဂဲလ်က ဆိုသည်။<ref>{{Cite web |last=Browne |first=Ryan |date=2025-06-11 |title=Meta launches AI 'world model' to advance robotics, self-driving cars |url=https://www.cnbc.com/2025/06/11/meta-launches-ai-world-model-to-advance-robotics-self-driving-cars.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250927104723/https://www.cnbc.com/2025/06/11/meta-launches-ai-world-model-to-advance-robotics-self-driving-cars.html |archive-date=2025-09-27 |access-date=2025-10-14 |website=[[CNBC]] |language=en}}</ref> ထို့ပြင် မေတာ (Meta) ကုမ္ပဏီက ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇွန်လတွင်လည်းကောင်း၊ တန်ဆင့် (Tencent) ကုမ္ပဏီက ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင်လည်းကောင်း ပွင့်လင်းကုဒ်သုံး ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ်များကို အသီးသီး ဖြန့်ချိခဲ့ကြသည်။<ref name=":8">{{Cite web |last1=Osawa |first1=Juro |last2=Liu |first2=Qianer |title=ByteDance's Upcoming 'World Model'; Altman's Thoughts on the GPT-5 Fiasco, Profitability, and Going Public |url=https://www.theinformation.com/articles/bytedances-upcoming-world-model-altmans-thoughts-gpt-5-fiasco-profitability-going-public |archive-url= |archive-date=2025-09-04 |access-date=2025-10-14 |website=[[The Information (website)|The Information]] |language=en |last3=Yang |first3=Jing}}</ref> နိုင်ယန်တစ် (Niantic, Inc.) ကုမ္ပဏီမှ ခွဲထွက်လာသော နိုင်ယန်တစ် စပတ်ရှယ် (Niantic Spatial) သည် Pokémon GO ဂိမ်းကစားသူများထံမှ ရရှိသော အမည်ဝှက် စကန်ဖတ်ရုပ်ပုံများ (Anonymized player scans) ကို အသုံးပြု၍ ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ်တစ်ခုကို တီထွင်လျက် ရှိသည်။<ref>{{Cite web |last1=Criddle |first1=Cristina |last2=Murphy |first2=Hannah |date=2025-09-29 |title=Big AI firms pump money into world models as LLM advances slow |url=https://arstechnica.com/ai/2025/09/big-ai-firms-pump-money-into-world-models-as-llm-advances-slow/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251004175024/https://arstechnica.com/ai/2025/09/big-ai-firms-pump-money-into-world-models-as-llm-advances-slow/ |archive-date=2025-10-04 |access-date=2025-10-14 |website=[[Ars Technica]] |language=en |last3=Bradshaw |first3=Tim}}</ref><ref>{{Cite web |last=Levine |first=Adam |title=Pokémon Go Is Driving a $4 Billion Spinoff. Those Game Maps Could Be AI Gold. |url=https://www.barrons.com/articles/pokemon-go-niantic-ai-spatial-maps-8df446d9 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318144802/https://www.barrons.com/articles/pokemon-go-niantic-ai-spatial-maps-8df446d9 |archive-date=18 March 2025 |access-date=20 November 2025 |website=barrons |language=en-us}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်အထိ ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ်များ တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်နေကြသည့် အခြားသော နည်းပညာကုမ္ပဏီကြီးများထဲတွင် ဗိုက်ဒန့်စ် (ByteDance) နှင့် အိပ်စ်အေအိုင် (xAI) တို့လည်း ပါဝင်ကြသည်။<ref name=":7">{{Cite web |last=Criddle |first=Cristina |date=2025-10-12 |title=Elon Musk's xAI joins race to build 'world models' to power video games |url=https://www.ft.com/content/ac566346-53dd-4490-8d4c-5269906c64ee |archive-url= |archive-date=2025-10-12 |access-date=2025-10-14 |website=[[Financial Times]]}}</ref> ==== လက်တွေ့အသုံးချမှုများ ==== ဖေးဖေးလီ (Fei-Fei Li) က ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ်များကို စက်ရုပ်နည်းပညာ (Robotics) နှင့် တီထွင်ဖန်တီးမှုဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများတွင် အသုံးချနိုင်သည်ဟု ရှုမြင်သည်။ ဤမော်ဒယ်များ၏ ရှုပ်ထွေးလှသော သဘာဝကြောင့် ဒေတာများကို ရှာဖွေစုဆောင်းခြင်း၊ ဒေတာအင်ဂျင်နီယာပညာရပ်၊ ဒေတာပြုပြင်စီမံခြင်းနှင့် ဒေတာအသစ်များ တုပဖန်တီးခြင်း (Synthesizing data) တို့တွင် ပိုမိုဆန်းပြားသော မဟာဗျူဟာများကို အသုံးပြုရန် သူမက တိုက်တွန်းထားသည်။<ref name=":5">{{Cite web |last=Varanasi |first=Lakshmi |title=Top AI researchers say language is limiting. Here's the new kind of model they are building instead. |url=https://www.businessinsider.com/world-model-ai-explained-2025-6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615203100/https://www.businessinsider.com/world-model-ai-explained-2025-6 |archive-date=2025-06-15 |access-date=2025-06-21 |website=[[Business Insider]] |language=en-US}}</ref> သူမသည် ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ်များ တည်ဆောက်မည့် စတင်ပျိုးထောင်စ ကုမ္ပဏီ (Startup) တစ်ခုကို အတူတကွ တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းကုမ္ပဏီသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်အထိ လုပ်ငန်းစဉ် (၃) ဆင့်ဖြင့် အကောင်အထည်ဖော်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ ထိုအဆင့်များမှာ သုံးဖက်မြင် (3D) ဟင်းလင်းပြင်နှင့် အချိန်ကာလ သဘောတရားကို နားလည်နိုင်စွမ်း ထည့်သွင်းခြင်း၊ အသွင်ပြောင်းလက်တွေ့ဘဝ (Augmented reality - AR) နည်းပညာကို ပံ့ပိုးပေးခြင်းနှင့် စက်ရုပ်နည်းပညာကို ပံ့ပိုးပေးခြင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref name=":6">{{Cite magazine|last=Levy|first=Steven|date=2024-09-13|title=The Godmother of AI Wants Everyone to Be a World Builder|url=https://www.wired.com/story/plaintext-the-godmother-of-ai-wants-everyone-to-be-a-world-builder/|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207143847/https://www.wired.com/story/plaintext-the-godmother-of-ai-wants-everyone-to-be-a-world-builder/|archive-date=2025-02-07|access-date=2025-06-21|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|language=en-US|issn=1059-1028}}</ref> သူမ၏ World Labs ကုမ္ပဏီသည် မာဘယ် (Marble) ဟု အမည်ရသော စီးပွားဖြစ် ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ်ကို ၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဖြန့်ချိခဲ့သည်။<ref name=":11">{{Cite web |last=Bellan |first=Rebecca |date=2025-11-12 |title=Fei-Fei Li's World Labs speeds up the world model race with Marble, its first commercial product |url=https://techcrunch.com/2025/11/12/fei-fei-lis-world-labs-speeds-up-the-world-model-race-with-marble-its-first-commercial-product/ |archive-url= |archive-date=2025-11-19 |access-date=2025-11-28 |website=[[TechCrunch]] |language=en-US}}</ref> ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ်များကို စက္ကန့်မလပ် တုံ့ပြန်မှုပေးနိုင်သော အပြန်အလှန်အကျိုးပြု မီဒီယာများ (ဥပမာ - ဗီဒီယိုဂိမ်းများနှင့် ရုပ်ရှင်များ) နှင့် ပတ်ဝန်းကျင် အသွင်တူဖန်တီးခြင်း (Environment simulation) လုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုရန် ရည်ရွယ်သည်။<ref name=":14">{{Cite web |last=Wiggers |first=Kyle |date=2025-01-06 |title=Google is forming a new team to build AI that can simulate the physical world |url=https://techcrunch.com/2025/01/06/google-is-forming-a-new-team-to-build-ai-that-can-simulate-the-physical-world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012023518/https://techcrunch.com/2025/01/06/google-is-forming-a-new-team-to-build-ai-that-can-simulate-the-physical-world/ |archive-date=2025-10-12 |access-date=2025-12-03 |website=[[TechCrunch]] |language=en-US}}</ref><ref name=":15">{{Cite web |last=Wiggers |first=Kyle |date=2025-05-28 |title=Odyssey's new AI model streams 3D interactive worlds |url=https://techcrunch.com/2025/05/28/odysseys-new-ai-model-streams-3d-interactive-worlds/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250530031249/https://techcrunch.com/2025/05/28/odysseys-new-ai-model-streams-3d-interactive-worlds/ |archive-date=2025-05-30 |access-date=2025-06-15 |website=[[TechCrunch]] |language=en-US}}</ref> ၎င်းမော်ဒယ်များအတွက် အဆိုပြုထားသော လက်တွေ့အသုံးချမှုများတွင် လုပ်ငန်းစဉ်များ ကြိုတင်စီမံခြင်း (Action planning) နှင့် ရလဒ်များကို ကြိုတင်ခန့်မှန်းခြင်း (Outcome prediction) တို့ ပါဝင်သည်။ အခြားသော လက်တွေ့အသုံးချမှုတစ်ခုမှာ လူမှုရေးစနစ်များကို ပုံတူကူးယူ စမ်းသပ်သည့် လူမှုပတ်ဝန်းကျင် အသွင်တူဖန်တီးခြင်း (Social simulacra) ဖြစ်သည်။ ဝိုင်ယာဒ် (Wired) မဂ္ဂဇင်းက ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ်များကို မက်တာဗာ့စ် (Metaverse) နှင့် နှိုင်းယှဉ်ခဲ့ပြီး၊ ဘီဇင်နက်စ် အင်ဆိုက်ဒါ (Business Insider) ကမူ စစ်ရေးဆိုင်ရာများတွင် အသုံးချလာနိုင်သည့် အလားအလာများကို ထောက်ပြခဲ့သည်။<ref name=":11" /><ref name=":13" /> ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ်များကို ဒရုန်းစစ်ဆင်ရေးများ၊ စက်ရုပ်နည်းပညာနှင့် အလိုအလျောက် မောင်းနှင်သည့် ယာဉ်များတွင် လက်တွေ့အသုံးချလျက် ရှိသည်။ ဝေါလ်စထရိ ဂျာနယ် (The Wall Street Journal) ၏ သုံးသပ်ချက်အရ ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ်များသည် အသိဉာဏ်တု မော်ဒယ်များ၏ ဟင်းလင်းပြင်ဆိုင်ရာ ဆင်ခြင်တွေးခေါ်မှု စွမ်းရည် (Spatial reasoning) ကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်ပြီး၊ ကာယလုပ်သားများနှင့် ရုံးလုပ်သားများ၏ အလုပ်အကိုင် နှစ်မျိုးစလုံးကို အောင်မြင်စွာ အလိုအလျောက် အစားထိုး လုပ်ဆောင်ပေးနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{Cite web |last=Mims |first=Christopher |date=2025-09-26 |title=What Are 'World Models'? The Key to the Next Big AI Leap |url=https://www.wsj.com/tech/ai/world-models-ai-evolution-11275913 |archive-url= |archive-date=2025-10-03 |access-date=2025-10-14 |website=[[The Wall Street Journal]] |language=en-US}}</ref> သို့သော်လည်း ၂၀၂၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလအထိ သုတေသနပြုချက်များအရ စာသားမှ ဗီဒီယိုပြောင်းလဲပေးသည့် မော်ဒယ်များ (အထူးသဖြင့် Veo 3 မော်ဒယ်) ၏ ဟင်းလင်းပြင်ဆိုင်ရာ ဆင်ခြင်တွေးခေါ်မှု စွမ်းဆောင်ရည်တွင် ကောင်းမွန်သည့် ရလဒ်နှင့် အားနည်းချက်ရှိသည့် ရလဒ်များကို ရောထွေးစွာ တွေ့ရှိရသည်။<ref>{{Cite web |last=Orland |first=Kyle |date=2025-10-01 |title=Can today's AI video models accurately model how the real world works? |url=https://arstechnica.com/ai/2025/10/can-todays-ai-video-models-accurately-model-how-the-real-world-works/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003001520/https://arstechnica.com/ai/2025/10/can-todays-ai-video-models-accurately-model-how-the-real-world-works/ |archive-date=2025-10-03 |access-date=2025-10-14 |website=[[Ars Technica]] |language=en}}</ref> မျက်စိရောဂါဗေဒ နယ်ပယ်တွင်မူ အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်များကို ကွန်ပျူတာသုံး ထုထည်ပြတ်သားမှုတိုင်းတာခြင်း (Volumetric optical coherence tomography) အပါအဝင် မြင်လွှာပုံရိပ်ဖမ်းခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်များတွင် အသုံးပြုလျက် ရှိသည်။<ref>{{Cite journal |last=Judkiewicz |first=Raphael |date=5 May 2026 |title=Shifting the retinal foundation models paradigm from slices to volumes for optical coherence tomography |url=https://www.nature.com/articles/s41746-026-02496-7 |journal=npj Digital Medicine |language= |doi=10.1038/s41746-026-02496-7 |pmid=41786902 |archive-url= |archive-date= |access-date= |doi-access=free}}</ref> ==== စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ==== တက်ခ်ခရန့်ချ် (TechCrunch) ၏ ထောက်ပြချက်အရ ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ်များသည် အကြီးစားဘာသာစကား မော်ဒယ်များထက် ဒေတာပိုမိုအသုံးပြုပြီး မော်ဒယ်လေ့ကျင့်မှုအတွက် GPUs ထောင်ပေါင်းများစွာ လိုအပ်သောကြောင့် ကွန်ပျူတာတွက်ချက်မှုစွမ်းအား ပိုမိုလိုအပ်မည်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ၎င်းမော်ဒယ်များတွင် အချက်အလက်အမှားအယွင်းများ (Hallucinations)၊ ဒေတာလွှမ်းခြုံမှုမမျှတခြင်း (Coverage bias) နှင့် အယ်လ်ဂိုရီသမ်ဘက်လိုက်မှု (Algorithmic bias) စသည့် ဘေးအန္တရာယ်များ ရှိနေကြောင်းလည်း ၎င်းက ဖော်ပြသည်။ ထို့အတူပင် ဖိုင်နင်ရှယ်တိုင်းမ် (The Financial Times) သတင်းစာက ကမ္ဘာကြီးကို အသွင်တူဖန်တီးရန် ဒေတာစုဆောင်းခြင်းနှင့် မော်ဒယ်များကို လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးခြင်းသည် အလွန်ခက်ခဲပြီး အကုန်အကျများလှကြောင်း သုံးသပ်ထားသည်။ ဖန်တီးမှုပိုင်းဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များသည် ကမ္ဘာ့အသွင်တူ မော်ဒယ်များကြောင့် ၎င်းတို့၏ လုပ်ငန်းကဏ္ဍများရှိ အလုပ်အကိုင်များ ထိခိုက်ပျက်ပြားစေနိုင်သည်ကို စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့ကြသည်။ အခြားစိုးရိမ်ပူပန်မှုများတွင် ဒေတာကိုယ်ရေးအချက်အလက် လုံခြုံမှု၊ ဘေးအန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သော အခြေအနေများအသွင်တူဖန်တီးခြင်း၊ သတင်းအမှားနှင့် သတင်းတုများထုတ်လုပ်ခြင်း၊ မော်ဒယ်တွင် မမျှော်မှန်းထားသော အပြုအမူများပေါ်ထွက်လာခြင်း (Emergent behaviors) နှင့် မူပိုင်ခွင့်ဆိုင်ရာ ပြဿနာများ ပါဝင်ကြသည်။ == ထောက်ပံ့မှုကွင်းဆက် (Supply chain) == အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်များ၏ ဘက်စုံသုံးနိုင်သော စွမ်းဆောင်ရည်များသည် ၎င်းတို့ကို AI ဂေဟစနစ်တွင် ထူးခြားသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခွင့်ပြုထားပြီး၊ ဤစနစ်ကို အထက်အဆင့်နှင့် အောက်အဆင့် နည်းပညာများစွာက ပံ့ပိုးမောင်းနှင်ပေးထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Ecosystem Graphs for Foundation Models |url=https://crfm.stanford.edu/ecosystem-graphs/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240213003330/https://crfm.stanford.edu/ecosystem-graphs/ |archive-date=13 February 2024 |access-date=2024-02-13 |website=crfm.stanford.edu}}</ref> အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်တစ်ခုကို လေ့ကျင့်သင်ကြားရန်အတွက် ဒေတာ၊ ကွန်ပျူတာတွက်ချက်မှုစွမ်းအား၊ လုပ်အား၊ ဟာ့ဒ်ဝဲနှင့် ကွန်ပျူတာကုဒ် အစရှိသည့် အရင်းအမြစ်အမျိုးမျိုး လိုအပ်ပြီး၊ ပုံမှန်အားဖြင့် ဒေတာနှင့် တွက်ချက်မှုစွမ်းအား အမြောက်အမြားကို အသုံးပြုရသည်။ အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်များကို စတင်တည်ဆောက်ရာတွင် ကုန်ကျစရိတ် အလွန်ကြီးမားသော်လည်း ၎င်းတို့ကို လုပ်ငန်းအလိုက် ပြန်လည်ပြင်ဆင်အသုံးချရန် ကုန်ကျစရိတ် အလွန်သက်သာလှသည်။ ထို့ကြောင့် လက်ရှိ AI နယ်ပယ်၏ အခင်းအကျင်းသည် နည်းပညာကုမ္ပဏီ အနည်းငယ်စုကသာ အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်များကို တည်ဆောက်ပြီး၊ ကျန်ကုမ္ပဏီများက ၎င်းမော်ဒယ်များကို ယူ၍ မိမိတို့လုပ်ငန်းအတွက် ပြန်လည်ပြင်ဆင်အသုံးပြုသည့် ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။<ref>{{Citation|last1=Vipra|first1=Jai|title=Market Concentration Implications of Foundation Models|date=2023-11-02|arxiv=2311.01550|last2=Korinek|first2=Anton}}</ref> သို့ဖြစ်ရာ အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်ထုတ်လုပ်သည့် ကုမ္ပဏီအများစုသည် ဒေတာစုဆောင်းခြင်းလုပ်ငန်းကို အထူးပြုဒေတာပံ့ပိုးသူများ (ဥပမာ - Scale AI၊ Surge) ထံသို့လည်းကောင်း၊ တွက်ချက်မှုစွမ်းအားကို Cloud ဝန်ဆောင်မှုပေးသူများ (ဥပမာ - Amazon Bedrock၊ Google Cloud၊ Microsoft Azure) ထံသို့လည်းကောင်း လွှဲပြောင်းအပ်နှံ (Outsource) ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Accelerate the Development of AI Applications {{!}} Scale AI |url=https://scale.com/ |access-date=2024-04-21 |website=scale.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Surge AI {{!}} World's Most Powerful Data Labeling Platform |url=https://www.surgehq.ai// |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240421154241/https://www.surgehq.ai// |archive-date=21 April 2024 |access-date=2024-04-21 |website=www.surgehq.ai |language=en}}</ref> [[ဖိုင်:Estimated_training_cost_of_some_AI_models_-_2024_AI_index.jpg|thumb|ပိုမိုကြီးမားသော AI မော်ဒယ်များကို လေ့ကျင့်သင်ကြားရန်အတွက် ကွန်ပျူတာတွက်ချက်မှုစွမ်းရည်များတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုပြုလုပ်ခြင်းသည် လျင်မြန်စွာ တိုးတက်လာခဲ့သည်။.<ref>{{Cite web |date=April 15, 2024 |title=2024 AI Index – chapter 1 |url=https://aiindex.stanford.edu/wp-content/uploads/2024/04/HAI_AI-Index-Report-2024_Chapter1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240602043917/https://aiindex.stanford.edu/wp-content/uploads/2024/04/HAI_AI-Index-Report-2024_Chapter1.pdf |archive-date=2 June 2024 |access-date=15 June 2024 |pages=37–39}}</ref>]] ထို့နောက် အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်တီထွင်သူသည် ရရှိလာသော ဒေတာများနှင့် ပံ့ပိုးပေးထားသော တွက်ချက်မှုစွမ်းအားကို အသုံးပြု၍ မော်ဒယ်ကို လက်တွေ့လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးသည်။ အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်ကို လုံးဝတည်ဆောက်ပြီးစီးသွားချိန်တွင် ဒေတာနှင့် လုပ်အား လိုအပ်ချက် အများအပြား လျော့နည်းသွားသည်။ ဤဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု လုပ်ငန်းစဉ်တွင် ဟာ့ဒ်ဝဲနှင့် တွက်ချက်မှုစွမ်းအားတို့သည် အလိုအပ်ဆုံးနှင့် ရရှိရန် အခက်ခဲဆုံးသော အရင်းအမြစ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပိုမိုကြီးမားပြီး ရှုပ်ထွေးသော AI စနစ်ကို လေ့ကျင့်ရန်အတွက် လုံလောက်သော တွက်ချက်မှုစွမ်းအားရှိရန်မှာ အဓိကသော့ချက် ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း တွက်ချက်မှုစွမ်းအားများကို အဖွဲ့အစည်းအနည်းငယ်စုကသာ လက်ဝါးကြီးအုပ် ထိန်းချုပ်ထားသဖြင့် အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်တီထွင်သူ အများစုသည် ၎င်းတို့အပေါ်၌သာ မှီခိုနေရသည်။ သို့ဖြစ်၍ အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်ထုတ်လုပ်မှု ကွင်းဆက်တစ်ခုလုံးသည် အဆိုပါ အဖွဲ့အစည်းများအပေါ်တွင်သာ သိသိသာသာ စုပြုံနေသည်။ တွက်ချက်မှုစွမ်းအားသည် စရိတ်စကလည်း အလွန်ကြီးမားရာ၊ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် AI ကုမ္ပဏီများသည် ၎င်းတို့၏ စုစုပေါင်းအရင်းအနှီး၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ကို တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ အရင်းအမြစ်များအတွက် သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |date=2023-09-27 |title=Computational Power and AI |url=https://ainowinstitute.org/publication/policy/compute-and-ai |access-date=2024-02-13 |website=AI Now Institute |language=en-US}}</ref> အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်များသည် ၎င်းတို့၏ စွမ်းဆောင်ရည်များကို မောင်းနှင်ရန်အတွက် ယေဘုယျဒေတာ အမြောက်အမြား လိုအပ်သည်။ အစောပိုင်း အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်များသည် ဤဒေတာအချက်အလက်များကို ရယူရန် အင်တာနက်စာမျက်နှာ အစိတ်အပိုင်းအသီးသီးမှ ဒေတာများကို သိမ်းကျုံးကူးယူ (Scrape) ခဲ့ကြသည်။ အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်များ၏ အရွယ်အစားနှင့် အတိုင်းအတာ ကြီးထွားလာသည်နှင့်အမျှ အင်တာနက်မှ ဒေတာများကို ပိုမိုအလုံးအရင်းဖြင့် ကူးယူရန် လိုအပ်လာပြီး၊ ၎င်းက ဘက်လိုက်မှုရှိသော သို့မဟုတ် အဆိပ်အတောက်ဖြစ်စေသော ဒေတာများ ပါဝင်လာမည့် အလားအလာကို ပိုမိုမြင့်မားစေသည်။ ဤအဆိပ်အတောက်ဖြစ်စေသော သို့မဟုတ် ဘက်လိုက်မှုရှိသော ဒေတာများသည် လူနည်းစုအစုအဖွဲ့များကို ပိုမိုထိခိုက်နစ်နာစေပြီး ရှိနှင့်ပြီးသား ခွဲခြားဆက်ဆံမှုများကို ပိုမိုဆိုးရွားလာစေနိုင်သည်။<ref>{{Cite news |last1=Tiku |first1=Nitasha |title=These fake images reveal how AI amplifies our worst stereotypes |url=https://www.washingtonpost.com/technology/interactive/2023/ai-generated-images-bias-racism-sexism-stereotypes/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240425152810/https://www.washingtonpost.com/technology/interactive/2023/ai-generated-images-bias-racism-sexism-stereotypes/ |archive-date=25 April 2024 |access-date=2024-02-13 |newspaper=Washington Post |language=en |last2=Schaul |first2=Kevin |last3=Chen |first3=Szu Yu}}</ref> ကြီးကြပ်မှုမဲ့ လေ့ကျင့်သင်ကြားခြင်း (Unsupervised training) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ဤအရည်အသွေးနိမ့် ဒေတာပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် အချို့သော အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်တီထွင်သူများသည် လူသားများကိုယ်တိုင် လိုက်လံစိစစ်သည့် နည်းလမ်းကို အသုံးပြုလာကြသည်။ ဒေတာလုပ်အား (Data labor) ဟု သိကြသော ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည်လည်း ၎င်းနှင့်ပတ်သက်သည့် ပြဿနာများစွာ ရှိနေသည်။ ဤကဲ့သို့ လူသားများက ဒေတာထဲမှ အဆိပ်အတောက်များကို ဖယ်ရှားပေးရသည့် လုပ်ငန်းကို လုပ်အားခစရိတ် လျှော့ချရန်အတွက် ပြင်ပသို့ လွှဲပြောင်းအပ်နှံလေ့ရှိပြီး၊ အချို့သော အလုပ်သမားများသည် တစ်နာရီလျှင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂ ဒေါ်လာအောက်သာ လုပ်အားခ ရရှိကြသည်။ ထို့နောက် အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်ကို တီထွင်သူကိုယ်တိုင်ဖြစ်စေ၊ ပြင်ပအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှတစ်ဆင့်ဖြစ်စေ အင်တာနက်ပေါ်တွင် လွှင့်တင်ပေးထားမည် ဖြစ်သည်။ မော်ဒယ်ကို ဖြန့်ချိပြီးသည်နှင့် အခြားအဖွဲ့အစည်းများသည် အဆိုပါ အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်ကို အခြေခံ၍ အနုစိတ်ပြုပြင်မွမ်းမံခြင်း သို့မဟုတ် လုံးဝသစ်လွင်သော ရည်ရွယ်ချက်များဖြင့် အသုံးချဆော့ဖ်ဝဲများကို ဖန်တီးနိုင်သည်။ လူသားများသည် မိမိတို့၏ လိုအပ်ချက်အမျိုးမျိုးကို ဖြည့်ဆည်းရန် ဤအသုံးချဆော့ဖ်ဝဲများကို ဝင်ရောက်အသုံးပြုနိုင်သဖြင့် အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်တစ်ခုတည်းကပင် လူသားအမြောက်အမြားထံသို့ စွမ်းဆောင်ရည်များ ပံ့ပိုးပေးနိုင်ပြီး ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိသွားနိုင်သည်။ == ဖြန့်ချိမှု မဟာဗျူဟာများ (Release strategies) == အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်တစ်ခုကို တည်ဆောက်ပြီးစီးပါက နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ဖြန့်ချိနိုင်သည်။ မော်ဒယ်ကို ဖြန့်ချိရာတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည့် အချက်များစွာ ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ မော်ဒယ်၏ အရင်းအမြစ် ပိုင်ဆိုင်မှုများ၊ မည်သူက ဝင်ရောက်အသုံးပြုခွင့် ရရှိမည်ဟူသော အချက်၊ အချိန်ကာလကြာလာသည်နှင့်အမျှ အသုံးပြုခွင့် မည်သို့ပြောင်းလဲသွားမည်ဟူသော အချက်နှင့် အသုံးပြုမှုဆိုင်ရာ စည်းကမ်းချက်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{Cite web |last1=Liang |first1=Percy |last2=Bommasani |first2=Rishi |date=May 17, 2022 |title=The Time is Now to Develop Community Norms for the Release of Foundation Models |url=https://crfm.stanford.edu/2022/05/17/community-norms.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240213003330/https://crfm.stanford.edu/2022/05/17/community-norms.html |archive-date=13 February 2024 |access-date=13 February 2024 |website=Stanford CRFM |last3=Creel |first3=Kathleen}}</ref> ဤအချက်အားလုံးသည် အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်က နောက်ဆက်တွဲ အသုံးချဆော့ဖ်ဝဲများအပေါ် မည်သို့ လွှမ်းမိုးမှုရှိမည်ဆိုသည့် အချက်ကို ပုံဖော်ပေးသည်။ အထူးသဖြင့် အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်ကို ဖြန့်ချိရာတွင် အသုံးအများဆုံး ပုံစံနှစ်ခုမှာ APIs များမှတစ်ဆင့် ဖြန့်ချိခြင်းနှင့် မော်ဒယ်ကို တိုက်ရိုက်ဒေါင်းလုဒ် (Download) ရယူခွင့်ပေးခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။<ref>{{Citation|last=Solaiman|first=Irene|title=The Gradient of Generative AI Release: Methods and Considerations|date=2023-02-05|arxiv=2302.04844|author-link=Irene Solaiman}}</ref> မော်ဒယ်တစ်ခုကို API မှတစ်ဆင့် ဖြန့်ချိသည့်အခါ အသုံးပြုသူများသည် မော်ဒယ်ထံသို့ မေးခွန်းများပေးပို့၍ တုံ့ပြန်မှုများကို ရရှိနိုင်သော်လည်း၊ မော်ဒယ်၏ အတွင်းပိုင်းစနစ်ကို တိုက်ရိုက် ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုခွင့် မရနိုင်ပေ။ ထိုအချက်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အသုံးပြုသူများ တိုက်ရိုက်ဒေါင်းလုဒ်ရယူပြီး စိတ်ကြိုက်ပြင်ဆင်နိုင်ရန် မော်ဒယ်ကို ချပြထားခြင်းလည်း ရှိနိုင်သည်။ ဤဖြန့်ချိမှု မဟာဗျူဟာ နှစ်မျိုးစလုံးကို ပွင့်လင်းစွာ ဖြန့်ချိခြင်း (Open release) အဖြစ် ယေဘုယျ သတ်မှတ်ကြသည်။ ပွင့်လင်းစွာ ဖြန့်ချိခြင်း၏ တိကျသော အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အပေါ် အငြင်းပွားမှုများ ရှိသော်လည်း၊ အများက လက်ခံထားသော သတ်မှတ်ချက်များကို ပွင့်လင်းကုဒ်စနစ် တီထွင်မှုအဖွဲ့ (Open Source Initiative) က ထုတ်ပြန်ပေးထားသည်။ ပွင့်လင်းအခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်အချို့၏ ဥပမာများမှာ PaLM 2၊ Llama 2၊ Granite နှင့် Mistral တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ပွင့်လင်းအခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်များသည် သုတေသနနှင့် နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုလုပ်ငန်းများကို ပိုမိုလွယ်ကူစေသော်လည်း၊ ၎င်းတို့သည် အလွဲသုံးစားပြုလုပ်ခံရမည့် ဘေးအန္တရာယ်လည်း ပိုမိုများပြားသည်။ ပွင့်လင်းအခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်များကို မည်သူမဆို ဒေါင်းလုဒ်ရယူနိုင်သဖြင့် အလွန်အစွမ်းထက်သော မော်ဒယ်များကို တမင်သက်သက်ဖြစ်စေ၊ မတော်တဆဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ် ဖြစ်ပေါ်စေရန်အတွက် အနုစိတ်ပြုပြင်မွမ်းမံမှုများ (Fine-tuned) ပြုလုပ်သွားနိုင်သည်။ အများပြည်သူသို့ ပိတ်ပင်၍ ဖြန့်ချိခြင်း (Closed release) တွင်မူ အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်ကို ပြည်သူများ ဝင်ရောက်အသုံးပြုခွင့် မပေးဘဲ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအတွင်း၌သာ သီးသန့် အသုံးပြုသည်။ ဤကဲ့သို့ ဖြန့်ချိမှုများသည် ဘေးကင်းလုံခြုံမှု ပိုမိုရှိသော်လည်း၊ သုတေသနအသိုက်အဝန်း သို့မဟုတ် အများပြည်သူတစ်ရပ်လုံးအတွက်မူ နောက်ထပ် အကျိုးကျေးဇူးတစ်စုံတစ်ရာ ထပ်မံ မရရှိနိုင်ပေ။ Google DeepMind ၏ Flamingo ကဲ့သို့သော အခြေခံအုတ်မြစ် မော်ဒယ်အချို့သည် လုံးဝပိတ်ပင်ထားသော (Fully closed) စနစ်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ ၎င်းမှာ မော်ဒယ်တီထွင်သူကိုယ်တိုင်သာ အသုံးပြုခွင့်ရှိသည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref>{{Citation|last1=Alayrac|first1=Jean-Baptiste|title=Flamingo: a Visual Language Model for Few-Shot Learning|date=2022-11-15|arxiv=2204.14198|last2=Donahue|first2=Jeff|last3=Luc|first3=Pauline|last4=Miech|first4=Antoine|last5=Barr|first5=Iain|last6=Hasson|first6=Yana|last7=Lenc|first7=Karel|last8=Mensch|first8=Arthur|last9=Millican|first9=Katie}}.</ref> OpenAI ၏ GPT-4 ကဲ့သို့သော အခြားမော်ဒယ်များမှာမူ ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် အသုံးပြုခွင့်ပေးထားသော (Limited access) စနစ်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ ၎င်းတို့ကို အများပြည်သူ အသုံးပြုနိုင်သော်လည်း အတွင်းပိုင်းလုပ်ဆောင်ပုံကို မသိနိုင်သော စနစ်အမည်းကွက် (Black box) အဖြစ်သာ အသုံးပြုနိုင်သည်။ ထို့အပြင် Meta ၏ Llama 2 ကဲ့သို့သော အခြားမော်ဒယ်များမှာမူ ပွင့်လင်းသော (Open) စနစ်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ မော်ဒယ်၏ အဓိကကန့်သတ်ချက်တန်ဖိုးများ (Model weights) ကိုပါ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ထုတ်ပြန်ပေးထားသဖြင့် နောက်ဆက်တွဲ ပြုပြင်မွမ်းမံမှုများနှင့် အသေးစိတ်စိစစ်မှုများကို လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist|2}} [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကားမော်ဒယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဒေတာအခြေပြုသင်ယူမှုစနစ်]] qv7jxqkpmbddan2l6rdmtl92ibe6gnm 3 290742 1049551 2026-08-20T12:40:56Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1049551 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-45406-51 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၄၀၊ ၂၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) 4tf3nc89s2x93moikaszm130px6y4dp 0 290743 1049558 2026-08-20T16:24:08Z Myanm 147195 "''[[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] အခိုင်အမာ ထွန်းကားတည်တံ့လျက်ရှိနေသည့်တိုင် [[နတ်]]ကိုးကွယ်ပသမှုမှာလည်း ပပျောက်သွား..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1049558 wikitext text/x-wiki ''[[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] အခိုင်အမာ ထွန်းကားတည်တံ့လျက်ရှိနေသည့်တိုင် [[နတ်]]ကိုးကွယ်ပသမှုမှာလည်း ပပျောက်သွားခြင်းမရှိပေ။ နတ်ကို မိရိုးဖလာ ကိုးကွယ်ပသပူဇော်သည့် ဓလေ့ထုံးတမ်းသည်လည်း ရှင်သန်နေဆဲဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ နတ်ကို ကိုးကွယ်သည့် သာမန်ကျင့်ဝတ်ဓလေ့မှ နောက်တစ်ဆင့်တက်ကာ ခမ်းခမ်းနားနား ပသတင်မြှောက်လာခဲ့ကြသည်။ နတ်ကို ပသတင်မြှောက်ရာတွင် ဦးစီးဦးဆောင်ပြုပေးသည့် [[နတ်ကတော်]]၊ [[နတ်ထိန်း]] တို့လည်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ကြလေသည်။'' == သမိုင်းကြောင်းနှင့် နောက်ခံ == နတ်များကို ပသတင်မြှောက်ကြရာတွင် ယင်းနတ်တို့၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိနှင့်စပ်လျဉ်း၍လည်းကောင်း၊ ယင်းတို့၏ဖြစ်ရပ်အပေါ် သင်ခန်းစာယူဖွယ်များနှင့် စပ်လျဉ်း၍လည်းကောင်း သီချင်းများ၊ [[ကဗျာ]]များ ရေးစပ်သီဆိုလာခဲ့ကြကြောင်း လေ့လာတွေ့ရှိရလေသည်။ [[မဟာဂီတ]] မေဒနီကျမ်းတွင် နတ်ချင်း (၃၇) ချင်းကို တွေ့နိုင်သည်။ ယင်းနတ်ချင်း သို့မဟုတ် နတ်သီချင်းများကို ဆို၍ ကခုန်ကြ၊ နတ်ဝင်ကြသောအခါ တွဲဖက်တီးမှုတ်ရသော တူရိယာအဖွဲ့၊ [[ဆိုင်းဝိုင်း|ဆိုင်းအဖွဲ့]] များသည် နတ်ချင်းများနှင့်အတူ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရပါသည်။ ဤတွင် နတ်ပွဲများ၊ နတ်ကနားပေးပွဲများ၌သာ တီးမှုတ်သည့် [[နတ်ဆိုင်း]] အဖွဲ့ဟူ၍ သီးခြားဖွဲ့စည်းထားသည်မျိုး ရှိသကဲ့သို့ ဗလာဆိုင်းအဖွဲ့က နတ်ပွဲတွင် လိုက်ပါလက်ခံတီးမှုတ်သည်မျိုးလည်း ရှိပါသည်။ ထို့အတူ နတ်ပွဲနှင့် အမြဲလိုက်ပါတီးမှုတ်နေသော ဆိုင်းအဖွဲ့က ဗလာဆိုင်းပွဲများ လက်ခံတီးမှုတ်ကြသည်မျိုးလည်း ရှိနိုင်ပါသည်။ နတ်ပွဲတွင် နတ်ပသတင်မြှောက်မှု အစီအစဉ်အရ သက်ဆိုင်ရာ နတ်ချင်းများကို တီးမှုတ်ပေးရသည်။ ယခုနောက်ပိုင်းကာလများတွင် မဟာဂီတပါ နတ်ချင်းများသာမက လက်ရှိတေးရေးပညာရှင်များ ရေးသားသီကုံးပေးသည့် နတ်သီချင်းများကိုလည်း တီးမှုတ်သီဆိုလာကြကြောင်း လေ့လာတွေ့ရှိရပါသည်။ == နတ်ဆိုင်းတီးနည်း အစဉ်အလာ == နတ်ဆိုင်းက ဆိုင်းဆရာတိုင်း မတီးတတ်ဘူ။ အစဉ်အလာ တီးရိုးတီးစဉ်တွေ အတိုင်း တီးရတာ ဖြစ်တယ်။ တီးရသည့် အစီအစဉ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် - # **ပထမဆုံး** - အိမ်တွင်း (၇)ပါးနတ်ကြီးပင့် တီးရသတဲ့။ # **ဒုတိယ** - လေးကျွန်းမောင် သားလွှဲကို တီးပေးရတယ် ။ လေးကျွန်းမောင်က ပုခက်တွင်း နတ်ပါတဲ့။ # **တတိယ** - တလိုင်းဆင်ဖမ်းကို တီးရသတဲ့။ နတ်အမည်က [[မင်းကျော်|ဦးမင်းကျော်]]၊ သူကလူပျိုကြီး၊ သူ၏အရုပ်က ဆင်စီးထားတယ်။ # **စတုတ္ထ** - အိမ်တွင်း ကျားရေတိုက်ကို တီးရသတဲ့။ ဒီနတ် လက်ဖက်ကုန်သည်ကြီး [[ဦးဖိုးတူ]] က နတ်ဖြစ်ပြီး ကျားရုပ်ကို စီးထားသတဲ့။ # **ပဉ္စမ** - တီးရတာက [[ပုပ္ပါးမယ်တော်]] စားတော်တိုက်တာတဲ့။ # **ဆဋ္ဌမ** - တီးရတာက [[အမေသုံးပန်းလှ]] ချော့ရတာတဲ့။ # **သတ္တမ** - [[မနှဲလေး]] ချော့ရတဲ့ အတီးတဲ့။ # **အဋ္ဌမ** - အတီးက [[အမေရွှေကိုင်း]] ဓားသွေး တီးရတာတဲ့။ သူက ဦးမင်းကျော်ရဲ့ အမေ။ # **နဝမ** - တီးရတာက [[အမေရွှေနပေ]] အိမ်တွင်း မြောက်ဖမ်း၊ အမေရွှေနပေ မြေလူးကို တီးရသတဲ့။ # **ဒသမ** - အမေရွှေနပေရဲ့သား လက် (၆) ဘက် ဓားသွေးတီးရသတဲ့။ # **ဧကဒသမ** - [[ကိုးမြို့ရှင်]] ကိုပင့်ရတာ၊ ဓားသွေးတီးရတာပါပဲ။ # **ဒွာဒသမ** - ဘဘကျော် ကြက်လောင်းကို တီးရသတဲ့။ # **တေုဒ္ဒသမ** - အမေရေယဉ် စားတော်တိုက်၊ ဒါကိုတီးပြီးရင် အမေရေယဉ် ကျားသိမ်း၊ ဓားသိမ်း၊ ကျားရေတိုက် မီးကျည်းခွေထိုးပြီးရင် နတ်ဆိုင်းရဲ့ခွင့် ကုန်ပါရောတဲ့။ == ထင်ရှားသော နတ်ဆိုင်းဆရာကြီးများ == [[မန္တလေး]]မှာ နတ်ကနား [[စိန်ဗေဒါ]]ရယ်လို့ နတ်ဆိုင်း အတီးကောင်းတာက ဦးဘတင်ပဲဖြစ်တယ်။ မန္တလေးမှာ ဦးဘတင်၊ ဦးဖိုးကူ၊ ဦးတင်အောင်တို့ဟာ တချိန်က နာမည်ကြီးခဲ့တဲ့ နတ်ဆိုင်းဆရာကြီးတွေပဲ ဖြစ်တယ်။ သူတို့မရှိတော့နောက် စိန်အေးကျော်၊ စိန်တင်ဝင်း၊ စိန်အေးကိုတို့ဟာ နောက်တက်လာတဲ့ နတ်ဆိုင်းဆရာတွေပဲ ဖြစ်တယ်။ == ကိုးကား == * [[လူထုဒေါ်အမာ]]၏ ''၁၂ ပွဲဈေးသည်နှင့် ကျွန်မတို့အညာ'' စာအုပ်။ [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ရိုးရာ တူရိယာ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ နတ်ကိုးကွယ်မှု]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု]] oq2pd3qf3bqx7sicvgo1jbg727gk0ak 1049595 1049558 2026-08-20T18:16:30Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1049595 wikitext text/x-wiki ''[[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] အခိုင်အမာ ထွန်းကားတည်တံ့လျက်ရှိနေသည့်တိုင် [[နတ်]]ကိုးကွယ်ပသမှုမှာလည်း ပပျောက်သွားခြင်းမရှိပေ။ နတ်ကို မိရိုးဖလာ ကိုးကွယ်ပသပူဇော်သည့် ဓလေ့ထုံးတမ်းသည်လည်း ရှင်သန်နေဆဲဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ နတ်ကို ကိုးကွယ်သည့် သာမန်ကျင့်ဝတ်ဓလေ့မှ နောက်တစ်ဆင့်တက်ကာ ခမ်းခမ်းနားနား ပသတင်မြှောက်လာခဲ့ကြသည်။ နတ်ကို ပသတင်မြှောက်ရာတွင် ဦးစီးဦးဆောင်ပြုပေးသည့် [[နတ်ကတော်]]၊ [[နတ်ထိန်း]] တို့လည်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ကြလေသည်။'' == သမိုင်းကြောင်းနှင့် နောက်ခံ == နတ်များကို ပသတင်မြှောက်ကြရာတွင် ယင်းနတ်တို့၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိနှင့်စပ်လျဉ်း၍လည်းကောင်း၊ ယင်းတို့၏ဖြစ်ရပ်အပေါ် သင်ခန်းစာယူဖွယ်များနှင့် စပ်လျဉ်း၍လည်းကောင်း သီချင်းများ၊ [[ကဗျာ]]များ ရေးစပ်သီဆိုလာခဲ့ကြကြောင်း လေ့လာတွေ့ရှိရလေသည်။ [[မဟာဂီတ]] မေဒနီကျမ်းတွင် နတ်ချင်း (၃၇) ချင်းကို တွေ့နိုင်သည်။ ယင်းနတ်ချင်း သို့မဟုတ် နတ်သီချင်းများကို ဆို၍ ကခုန်ကြ၊ နတ်ဝင်ကြသောအခါ တွဲဖက်တီးမှုတ်ရသော တူရိယာအဖွဲ့၊ [[ဆိုင်းဝိုင်း|ဆိုင်းအဖွဲ့]] များသည် နတ်ချင်းများနှင့်အတူ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရပါသည်။ ဤတွင် နတ်ပွဲများ၊ နတ်ကနားပေးပွဲများ၌သာ တီးမှုတ်သည့် [[နတ်ဆိုင်း]] အဖွဲ့ဟူ၍ သီးခြားဖွဲ့စည်းထားသည်မျိုး ရှိသကဲ့သို့ ဗလာဆိုင်းအဖွဲ့က နတ်ပွဲတွင် လိုက်ပါလက်ခံတီးမှုတ်သည်မျိုးလည်း ရှိပါသည်။ ထို့အတူ နတ်ပွဲနှင့် အမြဲလိုက်ပါတီးမှုတ်နေသော ဆိုင်းအဖွဲ့က ဗလာဆိုင်းပွဲများ လက်ခံတီးမှုတ်ကြသည်မျိုးလည်း ရှိနိုင်ပါသည်။ နတ်ပွဲတွင် နတ်ပသတင်မြှောက်မှု အစီအစဉ်အရ သက်ဆိုင်ရာ နတ်ချင်းများကို တီးမှုတ်ပေးရသည်။ ယခုနောက်ပိုင်းကာလများတွင် မဟာဂီတပါ နတ်ချင်းများသာမက လက်ရှိတေးရေးပညာရှင်များ ရေးသားသီကုံးပေးသည့် နတ်သီချင်းများကိုလည်း တီးမှုတ်သီဆိုလာကြကြောင်း လေ့လာတွေ့ရှိရပါသည်။ == နတ်ဆိုင်းတီးနည်း အစဉ်အလာ == နတ်ဆိုင်းက ဆိုင်းဆရာတိုင်း မတီးတတ်ဘူ။ အစဉ်အလာ တီးရိုးတီးစဉ်တွေ အတိုင်း တီးရတာ ဖြစ်တယ်။ တီးရသည့် အစီအစဉ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် - # **ပထမဆုံး** - အိမ်တွင်း (၇)ပါးနတ်ကြီးပင့် တီးရသတဲ့။ # **ဒုတိယ** - လေးကျွန်းမောင် သားလွှဲကို တီးပေးရတယ် ။ လေးကျွန်းမောင်က ပုခက်တွင်း နတ်ပါတဲ့။ # **တတိယ** - တလိုင်းဆင်ဖမ်းကို တီးရသတဲ့။ နတ်အမည်က [[မင်းကျော်|ဦးမင်းကျော်]]၊ သူကလူပျိုကြီး၊ သူ၏အရုပ်က ဆင်စီးထားတယ်။ # **စတုတ္ထ** - အိမ်တွင်း ကျားရေတိုက်ကို တီးရသတဲ့။ ဒီနတ် လက်ဖက်ကုန်သည်ကြီး [[ဦးဖိုးတူ]] က နတ်ဖြစ်ပြီး ကျားရုပ်ကို စီးထားသတဲ့။ # **ပဉ္စမ** - တီးရတာက [[ပုပ္ပါးမယ်တော်]] စားတော်တိုက်တာတဲ့။ # **ဆဋ္ဌမ** - တီးရတာက [[အမေသုံးပန်းလှ]] ချော့ရတာတဲ့။ # **သတ္တမ** - [[မနှဲလေး]] ချော့ရတဲ့ အတီးတဲ့။ # **အဋ္ဌမ** - အတီးက [[အမေရွှေကိုင်း]] ဓားသွေး တီးရတာတဲ့။ သူက ဦးမင်းကျော်ရဲ့ အမေ။ # **နဝမ** - တီးရတာက [[အမေရွှေနပေ]] အိမ်တွင်း မြောက်ဖမ်း၊ အမေရွှေနပေ မြေလူးကို တီးရသတဲ့။ # **ဒသမ** - အမေရွှေနပေရဲ့သား လက် (၆) ဘက် ဓားသွေးတီးရသတဲ့။ # **ဧကဒသမ** - [[ကိုးမြို့ရှင်]] ကိုပင့်ရတာ၊ ဓားသွေးတီးရတာပါပဲ။ # **ဒွာဒသမ** - ဘဘကျော် ကြက်လောင်းကို တီးရသတဲ့။ # **တေုဒ္ဒသမ** - အမေရေယဉ် စားတော်တိုက်၊ ဒါကိုတီးပြီးရင် အမေရေယဉ် ကျားသိမ်း၊ ဓားသိမ်း၊ ကျားရေတိုက် မီးကျည်းခွေထိုးပြီးရင် နတ်ဆိုင်းရဲ့ခွင့် ကုန်ပါရောတဲ့။ == ထင်ရှားသော နတ်ဆိုင်းဆရာကြီးများ == [[မန္တလေး]]မှာ နတ်ကနား [[စိန်ဗေဒါ]]ရယ်လို့ နတ်ဆိုင်း အတီးကောင်းတာက ဦးဘတင်ပဲဖြစ်တယ်။ မန္တလေးမှာ ဦးဘတင်၊ ဦးဖိုးကူ၊ ဦးတင်အောင်တို့ဟာ တချိန်က နာမည်ကြီးခဲ့တဲ့ နတ်ဆိုင်းဆရာကြီးတွေပဲ ဖြစ်တယ်။ သူတို့မရှိတော့နောက် စိန်အေးကျော်၊ စိန်တင်ဝင်း၊ စိန်အေးကိုတို့ဟာ နောက်တက်လာတဲ့ နတ်ဆိုင်းဆရာတွေပဲ ဖြစ်တယ်။ == ကိုးကား == * [[လူထုဒေါ်အမာ]]၏ ''၁၂ ပွဲဈေးသည်နှင့် ကျွန်မတို့အညာ'' စာအုပ်။ [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု]] fv3f3i2m7zil82gks2jyrp21eygusqy 3 290744 1049559 2026-08-20T16:41:22Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1049559 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Myanm ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၄၁၊ ၂၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) 8hizxlc4kdqqbdasbhagpbup0ag08an 0 290745 1049560 2026-08-20T17:03:30Z Mkant00 135890 "[[File:Rubik's cube.svg|thumb|ရူဘစ်ကုဗတုံးသည် ပါမြူတေးရှင်း အုပ်စုများ (permutation groups) ၏ သဘောတရားကို သရုပ်ဖော်ပြသသည်။]] '''အုပ်စုသီအိုရီ (Group theory)''' သည် သင်္..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1049560 wikitext text/x-wiki [[File:Rubik's cube.svg|thumb|ရူဘစ်ကုဗတုံးသည် ပါမြူတေးရှင်း အုပ်စုများ (permutation groups) ၏ သဘောတရားကို သရုပ်ဖော်ပြသသည်။]] '''အုပ်စုသီအိုရီ (Group theory)''' သည် [[သင်္ချာ|သင်္ချာဘာသာရပ်]]တွင် နှင့် ပိုမိုတိကျစွာဆိုရသော် ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ (abstract algebra) တွင် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]] (groups) ဟုခေါ်သော အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ (algebraic structures) ကို လေ့လာသည့် ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။ အုပ်စုသီအိုရီ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမှုသည် [[ကိန်းသီအိုရီ]] (number theory)၊ အက္ခရာသင်္ချာ ညီမျှခြင်းများ သီအိုရီ (theory of algebraic equations) နှင့် [[ဂျီဩမေတြီ]] (geometry) တို့မှ မြစ်ဖျားခံလာခြင်းဖြစ်သည်။ အုပ်စုသီအိုရီသည် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု သီအိုရီ (representation theory) နှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေသည်။ ၎င်းတို့နှစ်ခုပေါင်းစပ်၍ သဘောတရားရေးရာ ရူပဗေဒ (theoretical physics)တွင် အသုံးချမှုများစွာရှိသည်။ ၂၀ ရာစု၏ အကြီးမားဆုံးသော သင်္ချာဆိုင်ရာ တိုးတက်မှုများထဲမှတစ်ခုမှာ အဆုံးရှိ ရိုးရှင်းအုပ်စုများကို အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း (classification of finite simple groups) ကို ပြီးပြည့်စုံစွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ဆောင်းပါးပေါင်း ၅၀၀ ကျော်တွင် သင်္ချာပညာရှင် ၁၀၀ ကျော်၏ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုရလဒ်ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း (History) == [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]]ဟူသော သဘောတရား၏ မူလအစများအနက် တစ်ခုမှာ ၁၇၇၁ ခုနှစ်တွင် ဂျိုးဆက် လူဝီ လာဂေါင့် (Joseph Louis Lagrange) ၏ အက္ခရာသင်္ချာ ညီမျှခြင်းများအား လေ့လာမှုပင်ဖြစ်သည်။ "အုပ်စု" ဟူသော ဝေါဟာရကို ၁၈၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် အေဗာရစ်စ် ဂယ်လ်ဝါ (Évariste Galois) က ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ခွဲထုတ်၍ရသော ပိုလီနိုမီရယ် (separable polynomial) တစ်ခု၏ ကိန်းရင်းအားလုံးပါ [[ဖီးလ်ဒ်]] (splitting field) ရှိ [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်|အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (automorphisms) ကို အုပ်စုဖွဲ့နိုင်ကြောင်း ဆိုခဲ့သည်။ အုပ်စုသဘောတရားသည် ၁၈၇၂ ခုနှစ်တွင် ဖဲလစ် ကလိုင်း (Felix Klein) ၏ ဂျီဩမေတြီ အသစ်များအား လေ့လာမှုမှလည်းကောင်း၊ လီယွန်ဟတ် အွိုင်လာ (Leonhard Euler) နှင့် ကားလ် ဖရီးဒရစ် ဂေါက်စ် (Carl Friedrich Gauss) တို့၏ ကိန်းသီအိုရီမှလည်းကောင်း မြစ်ဖျားခံလာခြင်းဖြစ်သည်။ == အဓိက သဘောတရားများ (Core Concepts) == === အခြေခံ နဂိုမှန်အဆိုများ (Foundational Axioms) === ဤဘာသာရပ်သည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုတစ်ခု၏]] ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (formal definition) အပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။ ယင်းမှာ [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associativity) ပြည့်စုံခြင်း၊ ထပ်တူရအစုဝင် (identity element) တစ်ခု တည်ရှိခြင်းနှင့် ပြောင်းပြန်များ (inverses) တည်ရှိခြင်းတို့ကို ဖြည့်ဆည်းပေးသော နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု (binary operation) တစ်ခုပါဝင်သည့် [[အစု]] (set) <math>G</math> တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤသည်က လေ့လာမှု၏ အဓိက အက္ခရာသင်္ချာ အရာဝတ္ထုကို တည်ထောင်ပေးသည်။ === တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ထပ်တူညီမှု (Structural Equivalence) === ဤသီအိုရီသည် ကွဲပြားသော [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]]ကြားရှိ ဆက်သွယ်ချက်များကို [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (homomorphisms) မှတစ်ဆင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသည်။ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်ဆိုသည်မှာ တွက်ချက်မှုကို ထိန်းသိမ်းထားသော ပုံဖော်မှုများဖြစ်ပြီး <math>\phi(xy) = \phi(x)\phi(y)</math> ကဲ့သို့ ဖော်ပြနိုင်သည်။ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုသည် [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] (bijective) အခါ ၎င်းသည် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) တစ်ခု ဖြစ်လာပြီး အပေါ်ယံအားဖြင့် ကွဲပြားသော အုပ်စုနှစ်ခုသည် တည်ဆောက်ပုံအရ အတိအကျတူညီကြောင်း <math>G \cong H</math> ဖြင့် သက်သေပြသည်။ === အချိုးညီမှုနှင့် အုပ်စုသက်ရောက်ချက်များ (Symmetry and Group Actions) === အုပ်စုသီအိုရီသည် အချိုးညီမှု (symmetry) ကို [[အုပ်စုသက်ရောက်ချက်|အုပ်စုသက်ရောက်ချက်များ]] (group actions) မှတစ်ဆင့် အခြေခံအားဖြင့် လေ့လာသည်။ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုတစ်ခုသည်]] [[အစု]] <math>A</math> အပေါ်သို့ ပုံဖော်မှု (map) <math>G \times A \to A</math> မှတစ်ဆင့် သက်ရောက်မှုရှိသည်။ ကေးလီ၏ သီအိုရမ် (Cayley's theorem) သည် အုပ်စုတိုင်းသည် ပါမြူတေးရှင်းအပြည့် အုပ်စု (symmetric group) တစ်ခု၏ [[အုပ်စုပိုင်း]] (subgroup) တစ်ခုနှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည် (isomorphic) ဟု သက်သေပြခြင်းဖြင့် သရုပ်မဲ့ သီအိုရီ (abstract theory) ကို ခိုင်မာစေသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ သရုပ်မဲ့ အုပ်စု (abstract group) အားလုံးကို ပါမြူတေးရှင်း အုပ်စုများအဖြစ် ဖော်ဆောင်နိုင်သည်။ === စားလဒ်များမှတစ်ဆင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (Decomposition via Quotients) === ရှုပ်ထွေးသော [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများကို]] ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရန်အတွက် ဤဘာသာရပ်သည် ကွန်ဂျူဂိတ် (conjugation) ပြုလုပ်ခြင်းအောက်တွင် မပြောင်းလဲဘဲ တည်ရှိသော မူမှန်[[အုပ်စုပိုင်း|အုပ်စုပိုင်းများ]] (normal subgroups) အပေါ် မှီခိုသည်။ ၎င်းကို သင်္ကေတအားဖြင့် <math>N \trianglelefteq G</math> ဟု ပြသသည်။ မူမှန်အုပ်စုပိုင်းများသည် [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏]] ကာနယ်များ (kernels) အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပြီး စားလဒ်အုပ်စုများ (quotient groups) <math>G/N</math> ကို တည်ဆောက်ရန် ခွင့်ပြုသည်။ အုပ်စုပိုင်းများ၊ မူမှန်အုပ်စုပိုင်းများနှင့် စားလဒ်များ (quotients) ကြားရှိ ဆက်သွယ်ချက်များကို [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် သီအိုရမ်များ]] (isomorphism theorems) လေးခုက တင်းကျပ်စွာ ထိန်းချုပ်ထားသည်။ === အဆုံးရှိအုပ်စု ဂဏန်းသင်္ချာ (Finite Group Arithmetics) === အဆုံးရှိ[[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]] (finite groups) အတွက် အုပ်စု၏ အစီအစဉ် (order) မှတစ်ဆင့် တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများကို ကောက်ချက်ချရန် စားကိန်းဂုဏ်သတ္တိများဆိုင်ရာ သီအိုရမ်များကို အသုံးပြုသည်။ လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ် (Lagrange's theorem) က [[အုပ်စုပိုင်း]]တစ်ခု၏ အစီအစဉ်များသည် အုပ်စု၏ စုစုပေါင်းအရေအတွက် <math>\vert{}G\vert{}</math> ကို စားနိုင်ရမည်ဟု သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းသည်။ ကော်ချီ၏ သီအိုရမ် (Cauchy's theorem) နှင့် ဆိုင်လိုး သီအိုရမ် (Sylow theorems) သုံးခုတို့သည် [[သုဒ္ဓကိန်း]]ထပ်ကိန်း အုပ်စုပိုင်းများ၏ တည်ရှိမှု၊ ကွန်ဂျူဂိတ်ဖြစ်မှု (conjugacy) နှင့် ကိန်းဂဏန်းအရ ထပ်တူညီမှုတို့ကို အာမခံပေးသည်။ ၎င်းတို့သည် အဆုံးရှိအုပ်စု ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းအတွက် အဓိကကိရိယာများကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။ === အဆင့်ဆင့် အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းများ (Hierarchical Classifications) === [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများကို]] ၎င်းတို့၏ အတွင်းပိုင်း [[အုပ်စုပိုင်း]] ကိန်းစဉ်တန်းများအပေါ်မူတည်၍ ကျယ်ပြန့်သော အတန်းအစားများအဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားထားသည်။ ဤဘာသာရပ်သည် ဖြေရှင်းရ အုပ်စုများ (solvable groups) နှင့် သုညဖြစ်နိုင်စွမ်းရှိ အုပ်စုများ (nilpotent groups) ကို လေ့လာသည်။ ဖြေရှင်းရ အုပ်စုများဟူသည် ၎င်းတို့၏ ဖွဲ့စည်းမှု ကိန်းစဉ်တန်း (composition series) တွင် [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်]] စားလဒ်များ ပါဝင်သော အုပ်စုများဖြစ်သည်။ သုညဖြစ်နိုင်စွမ်းရှိ အုပ်စုများအတွက် အဆုံးရှိ p-အုပ်စုများ (finite p-groups) သည် ဥပမာတစ်ခုဖြစ်သည်။ အခြေခံ အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း သီအိုရမ်များတွင် ဘန်းဆိုက်၏ နှိုင်းရ <math>p^a q^b</math> သီအိုရမ်နှင့် ဖိုက်-သွန်ဆင် သီအိုရမ် (Feit-Thompson theorem) တို့ ပါဝင်သည်။ ယင်းသီအိုရမ်များသည် အုပ်စုများ၏ ဖြေရှင်း၍ရနိုင်စွမ်းကို ၎င်းတို့၏ အစီအစဉ်ပေါ်တွင်သာ တင်းကျပ်စွာ အခြေခံ၍ သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းသည်။ === ရိုးရှင်းအုပ်စုများ (Simple Groups) === အုပ်စုသီအိုရီ၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်တစ်ခုမှာ ရိုးရှင်း[[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]] (simple groups) ကို အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းအုပ်စုများတွင် အသေးအဖွဲမဟုတ်သော (nontrivial) မူမှန်[[အုပ်စုပိုင်း|အုပ်စုပိုင်းအစစ်များ]] ပါဝင်ခြင်းမရှိပါ။ ဂျော်ဒန်-ဟိုလ်ဒါ သီအိုရမ် (Jordan-Hölder theorem) က မည်သည့် အဆုံးရှိအုပ်စုကိုမဆို ဖွဲ့စည်းမှု ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြမ်းနိုင်သည်ဟု သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ ယင်းကိန်းစဉ်တန်းတွင် ရိုးရှင်းသော အစိတ်အပိုင်းများသည် တစ်ခုတည်းသီးသန့် (unique) ဖြစ်သည်။ ဤသည်က အဆုံးရှိအုပ်စုအားလုံးကို အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းအား ရိုးရှင်းအုပ်စုများနှင့် တိုးချဲ့ချက် သီအိုရီ လေ့လာခြင်းသို့ လျှော့ချပေးသည်။ === အဆင့်မြင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ မူဘောင်များ (Advanced Analytical Frameworks) === ဤဘာသာရပ်၏ နယ်ပယ်များသည် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု သီအိုရီနှင့် အုပ်စု ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ (group cohomology) တို့အထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု သီအိုရီသည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများကို]] [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) <math>F</math> တစ်ခုပေါ်ရှိ ကိန်းအုံများ (matrices) အဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ <math>FG</math>-[[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများ]] (modules) အဖြစ်သော်လည်းကောင်း မော်ဒယ် တည်ဆောက်ခြင်းဖြင့် လေ့လာသည်။ ၎င်းကို မက်ရှ်ကီ၏ သီအိုရမ် (Maschke's theorem) ကဲ့သို့သော တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ရလဒ်များနှင့် စရိုက်လက္ခဏာဖန်ရှင် သီအိုရီဆိုင်ရာ ထောင့်မှန်ကျဖြစ်မှု (Character theory orthogonality)တို့ဖြင့် ထိန်းချုပ်ထားသည်။ ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ (cohomology) <math>H^n(G,A)</math> သည် ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာ (homological algebra) ကို ဤဘာသာရပ်အတွင်းသို့ မိတ်ဆက်ပေးသည်။ ၎င်းသည် 2-ဒွန်တွဲဆိုက်ကယ်များ (2-cocycles) နှင့် <math>H^2(G,A)</math> ကဲ့သို့သော အရာဝတ္ထုများကို အသုံးပြု၍ အုပ်စု တိုးချဲ့ချက်များကို အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းနှင့် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ]] မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိများ (topological invariants) ကို ဖြေရှင်းခြင်းတို့ ပြုလုပ်သည်။ == ကိုးကား == * {{Citation |last1=Dummit |first1=David S. |last2=Foote |first2=Richard M. |title=Abstract Algebra |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |date=2004}} [[ကဏ္ဍ:အုပ်စုသီအိုရီ]] jhnv6jwg5y4h4ze2ppzjlih6lebm00j 0 290746 1049561 2026-08-20T17:11:32Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ကေတု (၂)''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၊ [[ကေတုမတီမြို့]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1049561 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ကေတု (၂)''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၊ [[ကေတုမတီမြို့]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၂၁ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/taungoo-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:တောင်ငူမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} hne55ce4gj41uz17ag9skmhvpcww9bs 0 290747 1049562 2026-08-20T17:12:38Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) အနောက်အင်းဒိုင် ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၊ အနောက်အင်းဒိုင်ရွာရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1049562 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) အနောက်အင်းဒိုင် ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၊ အနောက်အင်းဒိုင်ရွာရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၈၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/taungoo-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:တောင်ငူမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} qq9unayr80qcxvfbh1rl53n20z1ijo5 0 290748 1049563 2026-08-20T17:13:29Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ကင်းဆိပ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၊ [[ကင်းဆိပ်ရွာ၊ တောင်ငူမြို့နယ်|ကင်းဆိပ်ရွာ]] ရှိ အခြေခံပညာအ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1049563 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ကင်းဆိပ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၊ [[ကင်းဆိပ်ရွာ၊ တောင်ငူမြို့နယ်|ကင်းဆိပ်ရွာ]] ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၀၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/taungoo-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|yyyyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:တောင်ငူမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} k0kkip4wgu6uiumamc99u24vcw1jd4t 1049564 1049563 2026-08-20T17:15:51Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1049564 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ကင်းဆိပ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၊ [[ကင်းဆိပ်ရွာ၊ တောင်ငူမြို့နယ်|ကင်းဆိပ်ရွာ]] ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၀၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/taungoo-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:တောင်ငူမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} b6nco7bco55br0z9a2v7v85xhnztyxk 0 290749 1049566 2026-08-20T17:16:24Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[အ.လ.က (ခွဲ) ကျွဲတဲ]] စာမျက်နှာကို [[အ.လ.က (ခွဲ) ကျွဲတဲ (သနပ်ပင်မြို့နယ်)]] သို့ ခင်မောင်မောင်လွင်က ရွှေ့ခဲ့သည် 1049566 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အ.လ.က (ခွဲ) ကျွဲတဲ (သနပ်ပင်မြို့နယ်)]] 8wx6a25bw950qpu0mhge9haojjq904y 1049569 1049566 2026-08-20T17:19:43Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[အ.လ.က (ခွဲ) ကျွဲတဲ (သနပ်ပင်မြို့နယ်)]] သို့ ပြန်ညွှန်းကို ဖယ်ရှားခဲ့သည် 1049569 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ကျွဲတဲ''' အမည်ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အောက်ပါအခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲများ ရှိသည်။ *[[အ.လ.က (ခွဲ) ကျွဲတဲ (သနပ်ပင်မြို့နယ်)]] *[[အ.လ.က (ခွဲ) ကျွဲတဲ (တောင်ငူမြို့နယ်)]] rl0lcrjluliwzgnkkq8jynkk0wk2wmn 0 290750 1049567 2026-08-20T17:17:15Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ကျွဲတဲ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၊ [[ကျွဲတဲရွာ၊ တောင်ငူမြို့နယ်|ကျွဲတဲရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1049567 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ကျွဲတဲ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၊ [[ကျွဲတဲရွာ၊ တောင်ငူမြို့နယ်|ကျွဲတဲရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၆၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/taungoo-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|yyyyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:တောင်ငူမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} qphk5g0f1sw3azmvwcn6vlimf15jiqm 1049568 1049567 2026-08-20T17:18:22Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1049568 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ကျွဲတဲ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၊ [[ကျွဲတဲရွာ၊ တောင်ငူမြို့နယ်|ကျွဲတဲရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၆၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/taungoo-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:တောင်ငူမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} njdq5pav6no2t5sr8wxcx8z5oboy4jf 0 290751 1049570 2026-08-20T17:20:48Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) နှစ်ဆောင်ပြိုင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၊ နှစ်ဆောင်ပြိုင်ရွာ၊ တောင်ငူမြို့နယ်|နှစ်ဆောင်ပြ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1049570 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) နှစ်ဆောင်ပြိုင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၊ [[နှစ်ဆောင်ပြိုင်ရွာ၊ တောင်ငူမြို့နယ်|နှစ်ဆောင်ပြိုင်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၀၁ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/taungoo-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|yyyyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:တောင်ငူမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} bqvmfh0eykp1d6ruksle6sr7b234dtc 1049571 1049570 2026-08-20T17:22:05Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1049571 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) နှစ်ဆောင်ပြိုင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၊ [[နှစ်ဆောင်ပြိုင်ရွာ၊ တောင်ငူမြို့နယ်|နှစ်ဆောင်ပြိုင်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၀၁ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/taungoo-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:တောင်ငူမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} o90wro5w2q9ovlr9w9dm7bn1vjaxya3 3 290753 1049599 2026-08-20T18:41:36Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1049599 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-45772-88 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၈:၄၁၊ ၂၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) 312hx8pyfwcjplzo7xi4q5wi9eowuzb 0 290754 1049609 2026-08-21T03:30:43Z Zawzawaungthwin 100038 ဦးညွန့်ဆွေ (၂၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၃၅ – ၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၆) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဘက်အရာရှိ၊ သံအမတ်ကြီး၊ အစိုးရအရာရှိနှင့် စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည် 1049609 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ညွန့်ဆွေ | other_names = မောင်ဆွေသက် | birth_date = {{Birth date |1935|10|29}} | birth_place = စစ်ကိုင်းတိုင်း | death_date = {{Death date and age|2026|8|19|1935|10|29}} | death_place = ရန်ကုန်မြို့ | occupation = စစ်ဘက်အရာရှိ၊ သံအမတ်ကြီး၊ စာရေးဆရာ | years_active = ၁၉၅၁–၂၀၂၆ | spouse = မသက်ဆွေ(စာရေးဆရာမ) | awards = ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့<br> စီမံထူးချွန် (ပထမအဆင့်)<br> လူမှုထူးချွန် (ပထမအဆင့်)<br> ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေ တစ်သက်တာစာပေဆု<br> အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆု (၂၀၂၃) }} '''ဦးညွန့်ဆွေ''' (၂၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၃၅ – ၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၆) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဘက်အရာရှိ၊ သံအမတ်ကြီး၊ အစိုးရအရာရှိနှင့် စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။[[တပ်မတော်]] တွင် ဒုတိယတိုင်းမှူးအဆင့်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး အရပ်ဘက်သို့ကူးပြောင်း၍ ကုန်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ ထိုင်းနှင့် စင်ကာပူနိုင်ငံဆိုင်ရာ သံအမတ်ကြီး၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ စာပေလောကတွင် '''မောင်ဆွေသက်''' ကလောင်အမည်ဖြင့် ဝတ္ထုတိုနှင့် ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့ပြီး [[ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေ စာပေဆု|ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေ တစ်သက်တာစာပေဆု]]နှင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ် [[အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]]တို့ အပါအဝင် စာပေဆိုင်ရာဆုများ ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်မှ ကွယ်လွန်ချိန်အထိ မြန်မာနိုင်ငံစာကြည့်တိုက်ဖောင်ဒေးရှင်း၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ခေတ်နဲ့အညီတိုးတက်အောင်၊ ကမ္ဘာနဲ့ရင်ပေါင်တန်းနိုင်အောင် စာပေဗဟုသုတ ကြွယ်ဝဖို့လိုတဲ့အတွက် စာများများ ဖတ်စေချင်ပါတယ် |url=http://www.moi.gov.mm/news/64234 |access-date=2026-08-21 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == ငယ်ဘဝ၊ပညာရေးနှင့် အလုပ်အကိုင် == ဦးညွန့်ဆွေကို အဖ ဦးငွေဆိုင် (စာရေးဆရာ ငွေစိုး) နှင့် အမိ ဒေါ်ဆင့်တို့က ၁၉၃၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၉ ရက်နေ့ တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ဥပဒေဝိဇ္ဇာ (က) နှင့် Inter (A) တို့ကို အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ် မတ်လတွင် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အပတ်စဥ် (၁၂) တပ်မတော်ဗိုလ်လောင်းအဖြစ် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် အမှတ်စဥ် ကြည်း ၆၉၀၀ ဖြင့် တပ်မတော်ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=စာရေးဆရာကြီး မောင်ဆွေသက် အသက် ၉၁ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန် |url=https://news-eleven.com/article/314413 |access-date=2026-08-21 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> သူသည် စစ်မှုထမ်းဘဝဖြင့် ဗမာ့တပ်မတော်ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်း၊ အမှတ် (၁၀၅) ခြေမြန်တပ်ရင်း၊ [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]၊ အမှတ် (၄၇) ခြေလျင်တပ်ရင်း၊ မဟာဗျူဟာကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်၊ အမှတ် (၄) ခြေလျင်တပ်ရင်း၊ အမှတ် (၇၇) ခြေမြန်တပ်ရင်းနှင့် [[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တို့တွင် နည်းပြအရာရှိ၊ စစ်ဦးစီးမှူး၊ တပ်ရင်းမှူး၊ နည်းဗျူဟာမှူး၊ ဒုတိယတပ်မှူး၊ ဒုတိယတိုင်းမှူး စသည်ဖြင့် အဆင့်ဆင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်မှူးကြီးရာထူးဖြင့် စစ်မှုထမ်းဘဝမှ အငြိမ်းစားယူပြီး ကုန်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် စင်ကာပူနိုင်ငံဆိုင်ရာ သံအမတ်ကြီး၊ ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး၊ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ဝန်ထမ်းရွေးချယ်လေ့ကျင့်ရေးအဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင် (ဒုတိယဝန်ကြီး) အဖြစ် တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယဝန်ကြီးအဆင့်မှ အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၃ ခုနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင် စာပေပညာရှင်ကြီးများ၏ ရင်တွင်းစကားသံများ |url=http://www.moi.gov.mm/news/64244 |access-date=2026-08-21 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == စာပေဘဝ ဖြတ်သန်းမှု == ၁၉၅၁ ခုနှစ် တွင် ဖုန်းညွန့်အေး အမည်ဖြင့် ကဗျာများ စတင်ရေးသားခဲ့သည်။ထို့နောက် ကိုယ်တွေ့ စစ်ရေးမှတ်တမ်း၊ သုတ၊ ရသ၊ လုံးချင်းဝတ္ထုများ ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်မှစ၍ မောင်ဆွေသက် အမည်ဖြင့် စာရေးခဲ့သည်။လျှပ်တစ်ပြက်၊ ပေါ်ပြူလာနှင့် အလင်းတန်းဂျာနယ်တို့တွင် ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့ပြီး ပေါ်ပြူလာဂျာနယ်တိုက်တွင် တိုက်ထိုင်အကြံပေးအဖြစ်လည်း တာဝန်ယူခဲ့သည်။သူသည် လုံးချင်းစာအုပ်ပေါင်း ၁၄ အုပ်အထိ ရေးသားခဲ့ပြီး ထိုထဲ ပထမစစ်ဆင်ရေးနှင့်ဘဝမှတ်တိုင်များ၊ကဒူးမမှ မော်ဖသို့၊ဧရာဝတီမှ ကျောက်ဖရားသို့၊ကျွန်တော်သိသော တိုင်းမှူး သူရဦးတင်ဦး၊ဗိုလ်မှူးကြီး သီဟသူရစိုးသိမ်း၊စစ်ကြိုခေတ် ဗကသခေါင်းဆောင် သံမဏိတပ်ဗိုလ်ချုပ် မောင်မောင် ဗကပဗဟိုကော်မတီဝင် ဗိုလ်အောင်သူ၊ဗိုလ်ချုပ်ကြီးထွန်းရီ တို့မှာ လူသိများထင်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၁၉ ခုနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေဆုရွေးချယ်နိုင်ရေး ဖတ်ရှုစိစစ်ရမည့် စာအုပ်များ လက်ခံလျက်ရှိရာ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလ (၂၇) ရက်တွင် စာအုပ် (၇၂) အုပ် ထပ်မံရရှိ {{!}} Printing and Publishing Department |url=https://www.moi.gov.mm/ppd/news/368 |access-date=2026-08-21 |website=www.moi.gov.mm}}</ref> ဦးညွန့်ဆွေသည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော မြန်မာနိုင်ငံစာကြည့်တိုက်ဖောင်ဒေးရှင်းတွင် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်မှစ၍ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=စာအုပ်လှူဒါန်းပွဲ ကျင်းပ |url=http://www.moi.gov.mm/news/30982 |access-date=2026-08-21 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == ဆုများနှင့် ဂုဏ်ပြုမှုများ == ဆရာကြီးသည် [[ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့]]၊ စီမံထူးချွန် (ပထမအဆင့်)၊ လူမှုထူးချွန် (ပထမအဆင့်) နှင့် ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေ တစ်သက်တာစာပေဆုတို့ ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆု ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=(၇၅)ကြိမ်မြောက် စိန်ရတုအမျိုးသားစာပေဆုအထိမ်းအမှတ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆု၊ အမျိုးသားစာပေဆုနှင့် စာပေဗိမာန်စာမူဆု ဆုနှင်းသဘင်အခမ်းအနားကျင်းပ နိုင်ငံတော် စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/75kimmeaak-cinrttuamiusaacaapechuathimamtt-2023-khuncattk-amiusaacaape-ttcskttaachu |access-date=2026-08-21 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> == ကွယ်လွန်ခြင်း == ဦးညွန့်ဆွေသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၉ ရက် ညနေ ၄ နာရီခန့်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-20 |title=စာရေးဆရာကြီး မောင်ဆွေသက် ကွယ်လွန် |url=https://onenewstvchannel.com/entertainment/prominent/%e1%80%85%e1%80%ac%e1%80%9b%e1%80%b1%e1%80%b8%e1%80%86%e1%80%9b%e1%80%ac%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%ae%e1%80%b8-%e1%80%99%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%86%e1%80%bd%e1%80%b1%e1%80%9e%e1%80%80/ |access-date=2026-08-21 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}</ref> == ကိုးကား == <references /> {{Lifetime|၁၉၃၅|၂၀၂၆}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းဆင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ သံအမတ်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]] swv65pcf4hshh3gd7g3kwbi67t2svre 1 290756 1049625 2026-08-21T06:59:01Z UKoLin 147219 /* ညောင်ဝိုင်းကျေးရွာသည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး ၊ ညောင်လေးပင်ခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ် ၊ ပဲနွယ်ကုန်းမြို့၏ အရှေ့ဘက် ၇မိုင်ခန့်အကွာတွင်ရှိပြီး ပဲနွယ်ကုန်း-ကျောက်ကြီးသွားကားလမ်းမကြီးနှင့်ကပ်လျှက်တည်ရှိပါတယ်။ ရွာ၏နောက်ကြောဘက်တွင် ကွင်းချောင်းတည်ရှိပြီး ချောင်း၏တစ်ဖတ်ကမ်းသည် ဖြူးမြို့နယ်ဖြစ်ပါတယ်။ အနန်းဘော်ကျေးရွာအုပ်စုအတွင်းရှိပြီး အုပ်စု၏အရှေ့ဘက်ထိပ်တွင် စစ်တောင်းမြစ် တည်ရှိပြီး မြစ်၏တစ်ဖတ်ကမ်းသည် ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ဖြစ်ပါတယ် ။ ကျေးရွာအုပ်စုအတွင်း (၁၀)ရွာရှိသည့်အနက် ဘာသာရေး ၊ လူမူရေး ၊ ဖွံ့ဖြိုးရေ... 1049625 wikitext text/x-wiki == ညောင်ဝိုင်းကျေးရွာသည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး ၊ ညောင်လေးပင်ခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ် ၊ ပဲနွယ်ကုန်းမြို့၏ အရှေ့ဘက် ၇မိုင်ခန့်အကွာတွင်ရှိပြီး ပဲနွယ်ကုန်း-ကျောက်ကြီးသွားကားလမ်းမကြီးနှင့်ကပ်လျှက်တည်ရှိပါတယ်။ ရွာ၏နောက်ကြောဘက်တွင် ကွင်းချောင်းတည်ရှိပြီး ချောင်း၏တစ်ဖတ်ကမ်းသည် ဖြူးမြို့နယ်ဖြစ်ပါတယ်။ အနန်းဘော်ကျေးရွာအုပ်စုအတွင်းရှိပြီး အုပ်စု၏အရှေ့ဘက်ထိပ်တွင် စစ်တောင်းမြစ် တည်ရှိပြီး မြစ်၏တစ်ဖတ်ကမ်းသည် ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ဖြစ်ပါတယ် ။ ကျေးရွာအုပ်စုအတွင်း (၁၀)ရွာရှိသည့်အနက် ဘာသာရေး ၊ လူမူရေး ၊ ဖွံ့ဖြိုးရေး ၊ စည်းလုံးမှူစည်ကား ထူးချွန်သော ကျေးရွာဖြစ်ပါတယ် ။ == ညောင်ဝိုင်းကျေးရွာသည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး ၊ ညောင်လေးပင်ခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ် ၊ ပဲနွယ်ကုန်းမြို့၏ အရှေ့ဘက် ၇မိုငျခနျ့အကှာတှငျရှိပွီး ပဲနွယ်ကုန်း-ကျောက်ကြီးသွားကားလမ်းမကြီးနှင့်ကပ်လျှက်တည်ရှိပါတယ်။ ရွာ၏နောက်ကြောဘက်တွင် ကွင်းချောင်းတည်ရှိပြီး ချောင်း၏တစ်ဖတ်ကမ်းသည် ဖြူးမြို့နယ်ဖြစ်ပါတယ်။ အနန်းဘော်ကျေးရွာအုပ်စုအတွင်းရှိပြီး အုပ်စု၏အရှေ့ဘက်ထိပ်တွင် စစ်တောင်းမြစ် တည်ရှိပြီး မြစ်၏တစ်ဖတ်ကမ်းသည် ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ဖြစ်ပါတယ် ။ ကျေးရွာအုပ်စုအတွင်း (၁၀)ရွာရှိသည့်အနက် ဘာသာရေး ၊ လူမူရေး ၊ ဖွံ့ဖြိုးရေး ၊ စည်းလုံးမှူစည်ကား ထူးချွန်သော ကျေးရွာဖြစ်ပါတယ် ။ [[အသုံးပြုသူ:UKoLin|UKoLin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:UKoLin|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၅၉၊ ၂၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) 8t5yqjlfmob4g9u42p3sipffkz3fct8 3 290757 1049627 2026-08-21T07:43:06Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1049627 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် UKoLin ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၄၃၊ ၂၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) jq01ngep7z6w6dcrqqv4d97jcu9wyw0 3 290758 1049636 2026-08-21T09:43:21Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1049636 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-45695-76 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၄၃၊ ၂၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) if5rfrz4tjkkmsx60mtlrlay14f3okd 0 290759 1049641 2026-08-21T10:42:59Z Mkant00 135890 စာမျက်နှာကို [[ကိန်းအုံ]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1049641 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ကိန်းအုံ]] g0pl039j9i2lmivnhp3r2bjj84lj3az 3 290760 1049642 2026-08-21T10:43:28Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1049642 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-45844-61 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၄၃၊ ၂၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) nx7jm158j5ri7dktv5n1rv7f2crfv1r 100 290761 1049644 2026-08-21T11:05:56Z Salai Rungtoi 22844 "{{Current events|year=2026|month=08|day=21|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1049644 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=08|day=21|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}} 4rcvofh92j4prgukzdpknhear8hlhuf 1049645 1049644 2026-08-21T11:16:19Z Salai Rungtoi 22844 1049645 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=08|day=21|content= <!-- All news items below this line --> '''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ''' *[[တပ်မတော် (လေ)|စစ်တပ်]]က [[မြောင်မြို့နယ်]]ရှိ [[ဆွဲလွဲအိုရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်|ဆွဲလွဲအိုရွာ]]အား လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဇေဋ္ဌဝါဒီဘုန်းကြီးကျောင်း၌ တရားစခန်းဝင်နေသော သက်ကြီးရွယ်အို ၁၄ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း မြေပြင်အခြေအနေသိရှိသူတစ်ဦးက ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/c6n0nl5v7r8qt (BBC)] <!-- All news items above this line -->}} qt3yk7oo9j7v8jkopfytgfzcx0kxf15 1 290762 1049648 2026-08-21T11:22:50Z မင်းသုတ 147227 /* တန့်ယန်မြို့နယ် */ အပိုင်းသစ် 1049648 wikitext text/x-wiki == တန့်ယန်မြို့နယ် == ဒိနေရာနှင့် တန့်ယန်းမြို့နဲ့ ဘယ်နှစ်မိုင်ဝေးလဲ [[အသုံးပြုသူ:မင်းသုတ|မင်းသုတ]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:မင်းသုတ|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၂၂၊ ၂၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) a0dc83r6yizjjz3ojsk7ggidbx3a7e3 3 290763 1049649 2026-08-21T11:43:35Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1049649 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် မင်းသုတ ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၄၃၊ ၂၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) 78du5otqoxo0zactjexqbgcaxjir3wa 0 290764 1049650 2026-08-21T11:49:24Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ကရင်ရွာကြီး ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၊ [[ကရင်ရွာကြီးရွာ၊ တောင်ငူမြို့နယ်|ကရင်ရွာကြီးရွာ]]ရှိ အ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1049650 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ကရင်ရွာကြီး ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၊ [[ကရင်ရွာကြီးရွာ၊ တောင်ငူမြို့နယ်|ကရင်ရွာကြီးရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၇၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/taungoo-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|yyyyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:တောင်ငူမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} krx520hs9acla9qujsxnhpeo3g6qy5f 1049651 1049650 2026-08-21T11:50:11Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1049651 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ကရင်ရွာကြီး ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၊ [[ကရင်ရွာကြီးရွာ၊ တောင်ငူမြို့နယ်|ကရင်ရွာကြီးရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၇၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/taungoo-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.90279767186963| 96.26459072080803|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:တောင်ငူမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} gbkbum88wv5xb86hzilavwo39i3qu1y 0 290765 1049652 2026-08-21T11:51:00Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) မြောက်ရေကြည်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၊ [[မြောက်ရေကြည်ရွာ၊ တောင်ငူမြို့နယ်|မြောက်ရေကြည်ရွာ]]ရှ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1049652 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) မြောက်ရေကြည်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၊ [[မြောက်ရေကြည်ရွာ၊ တောင်ငူမြို့နယ်|မြောက်ရေကြည်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၀၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/taungoo-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|yyyyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:တောင်ငူမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 1t3ikofloa03tncefgr0byfy1kzh885 1049653 1049652 2026-08-21T11:51:58Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1049653 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) မြောက်ရေကြည်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၊ [[မြောက်ရေကြည်ရွာ၊ တောင်ငူမြို့နယ်|မြောက်ရေကြည်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၀၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/taungoo-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.044832772975596| 96.35415813787476|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:တောင်ငူမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 2wqrqyrbupahhee8rre1cu4r2ezh5da 0 290766 1049654 2026-08-21T11:52:58Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ထုံးဘိုကြီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၊ [[ထိုးဘိုကြီးရွာ၊ တောင်ငူမြို့နယ်|ထုံးဘိုကြီးရွာ]]ရှိ အ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1049654 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ထုံးဘိုကြီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၊ [[ထိုးဘိုကြီးရွာ၊ တောင်ငူမြို့နယ်|ထုံးဘိုကြီးရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၀၁ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/taungoo-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|yyyyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:တောင်ငူမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} jhwirfh8w77c03761zafx0a4iwq8p0q 1049655 1049654 2026-08-21T11:54:00Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1049655 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ထုံးဘိုကြီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၊ [[ထိုးဘိုကြီးရွာ၊ တောင်ငူမြို့နယ်|ထုံးဘိုကြီးရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၀၁ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/taungoo-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.106912268417847| 96.49163328532141|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:တောင်ငူမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} kvcd6pu826x56vaeezb9e2vjdoq4fx2 0 290767 1049657 2026-08-21T11:54:57Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ဝက်ခေါက်စိန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၊ [[ဝက်ခေါက်စိန်ရွာ၊ တောင်ငူမြို့နယ်|ဝက်ခေါက်စိန်ရွာ]]ရှ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1049657 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ဝက်ခေါက်စိန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၊ [[ဝက်ခေါက်စိန်ရွာ၊ တောင်ငူမြို့နယ်|ဝက်ခေါက်စိန်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၈၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/taungoo-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|yyyyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:တောင်ငူမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} t9au5jwgk9w2zbrbp52e3qegxf68xkw 1049658 1049657 2026-08-21T11:55:40Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1049658 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ဝက်ခေါက်စိန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၊ [[ဝက်ခေါက်စိန်ရွာ၊ တောင်ငူမြို့နယ်|ဝက်ခေါက်စိန်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၈၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/taungoo-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.044204949587186| 96.24645198628154|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:တောင်ငူမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} o7x8avkqp8c2bxqooxgq2bnbxyvd6tg 0 290768 1049659 2026-08-21T11:56:46Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ဝမ်းဘဲဇာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၊ [[ဝမ်းဘဲရွာ၊ တောင်ငူမြို့နယ်|ဝမ်းဘဲဇာရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1049659 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ဝမ်းဘဲဇာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၊ [[ဝမ်းဘဲရွာ၊ တောင်ငူမြို့နယ်|ဝမ်းဘဲဇာရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၂၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/taungoo-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|yyyyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:တောင်ငူမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} abiedd26xjww6jg97gztbec1qrf0u77 1049660 1049659 2026-08-21T11:57:43Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1049660 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ဝမ်းဘဲဇာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၊ [[ဝမ်းဘဲရွာ၊ တောင်ငူမြို့နယ်|ဝမ်းဘဲဇာရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၂၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/taungoo-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.04656282106798| 96.32077642420661|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:တောင်ငူမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} sprcmny60y3wejy08qunfz8qwf2p6kz 0 290769 1049661 2026-08-21T11:58:43Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) မကျီးပင်အင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၊ [[မကျီးပင်အင်းရွာ၊ တောင်ငူမြို့နယ်|မကျီးပင်အင်းရွာ]]ရှ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1049661 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) မကျီးပင်အင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၊ [[မကျီးပင်အင်းရွာ၊ တောင်ငူမြို့နယ်|မကျီးပင်အင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၆၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/taungoo-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|yyyyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:တောင်ငူမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} fhyi3f2md4m2vi803ud0xp47epkmq3k