၁၉၆၁

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="my">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝီကီပီးဒီးယား</sitename>
    <dbname>mywiki</dbname>
    <base>https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.16</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မီဒီယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">အထူး</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">အသုံးပြုသူ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝီကီပီးဒီးယား</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဖိုင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဖိုင် ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">တမ်းပလိတ်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">အကူအညီ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">အကူအညီ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">မုခ်ဝ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">စာမူကြမ်း</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">မော်ဂျူး</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>၁၉၆၁</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2599</id>
    <revision>
      <id>1050022</id>
      <parentid>879740</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T02:00:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>မွေးဖွားသူများ</comment>
      <origin>1050022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2438" sha1="npf3zm12jer4co7v81i43i0i2y67pk3" xml:space="preserve">{{လများ(၁၉၆၁)}}
{{Year nav}}
{{Year article header|1961}}

== ဇန်နဝါရီလ ==

* ဇန်နဝါရီ ၂၁ - ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ် ဦး[[မျိုးဆွေဝင်း]]ကို မွေးဖွားခဲ့သည်။​
:: 
== ဖေဖော်ဝါရီလ ==
(၁) ရက်။
::* [[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - အဆိုတော် [[ကိုင်ဇာ]] အား မွေးဖွားခဲ့သည်။ 
== မတ်လ ==

* [[၂၁ မတ်]] - [[ပအိုဝ်းလူမျိုး]] နိုင်ငံရေးသမား [[ခွန်စံလွင်]]သည် ရှမ်းပြည်နယ်၊ [[တောင်ကြီးမြို့]]တွင် ၁၉၆၁ မတ် ၂၁ တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ 
::* 
== ဧပြီလ ==
(၁) ရက်။
::* 
== မေလ ==

* [[၈ မေ]] - [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီး ဒေါ်[[မန်ဟောက်နျန်]]ကို ၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ မေ ၈ ရက်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ 
::* 
== ဇွန်လ ==
(၁) ရက်။
::* 
== ဇူလိုင်လ ==

* ဇူလိုင် ၁ - ဝေလမင်းသမီး [[ဝေလမင်းသမီး ဒိုင်ယာနာ|ဒိုင်ယာနာ]]ကို မွေးဖွားခဲ့သည်။ 

== ဩဂုတ်လ ==
(၁) ရက်။
::* 
== စက်တင်ဘာလ ==
(၁) ရက်။
::* 
== အောက်တိုဘာလ ==
(၁) ရက်။
::* 
== နိုဝင်ဘာလ ==
(၁) ရက်။
::* 
== ဒီဇင်ဘာလ ==

* [[၁၈ ဒီဇင်ဘာ]] - [[ပြည်သူ့ပါတီ]] တည်ထောင်သူ၊ ၈၈ မျိုးဆက်၊ ဦး[[ကိုကိုကြီး (နိုင်ငံရေးသမား)|ကိုကိုကြီး]]သည် ၁၉၆၁ ဒီဇင်ဘာ ၁၈ တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ 
::*

==ကိုးကား==
{{reflist}}


[[Category:၁၉၆၁]]
[[Category:၁၉၆၀ ဆယ်စုနှစ်]]</text>
      <sha1>npf3zm12jer4co7v81i43i0i2y67pk3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:သတင်းများ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>2722</id>
    <revision>
      <id>1049924</id>
      <parentid>1043648</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T13:43:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1049924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4394" sha1="gdkwhb6zuhkjx2rown8sp269w0w1u3a" xml:space="preserve">{{သတင်းများ/ပုံ
| image   = Rodri France v Spain 7.24.26-096 (cropped).jpg
| width   = 
| caption = ကမ္ဘာ့ဖလားချန်ပီယံ စပိန်အသင်းခေါင်းဆောင်နှင့် ရွှေဘောလုံးဆုရှင် ရိုဒရီ
| title   = ရိုဒရိ
| alt     = 
| link    = 
| border  = no &lt;!-- only set if image has a light background --&gt;
| caption align = left
}}

*&lt;!--ဇူလိုင် ၁၉--&gt; ဗိုလ်လုပွဲတွင် [[စပိန် အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း|စပိန်အသင်း]]က [[အာဂျင်တီးနား အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း|အာဂျင်တီးနားအသင်း]]ကို အနိုင်ရဗိုလ်စွဲခဲ့ပြီး [[၂၀၂၆ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား|၂၀၂၆ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]]ပြိုင်ပွဲကျင်းပမှုများပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။
*&lt;!-- ဇွန် ၂၄ --&gt; [[ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ]]တွင် '''[[၂၀၂၆ ဗင်နီဇွဲလား ငလျင်|ငလျင်နှစ်ကြိမ် လှုပ်ခတ်ခဲ့ပြီး]]''' လူ ၂,၂၉၀ ကျော် သေဆုံးကာ သောင်းနှင့်ချီသော ပျောက်ဆုံးနေသူများရှိသည်။
*&lt;!-- ဇွန် ၂၂ --&gt; [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]]ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ရန် ရည်ရွယ်ကြောင်း  '''[[ကီယာစတားမာ|ကီယာစတားမား]]'''က ကြေညာလိုက်သည်။
*&lt;!-- ဇွန် ၁၁ --&gt; နိုင်ငံများကိုယ်စားပြု အသင်းပေါင်း ၄၈ သင်းဝင်ပြိုင်မည့် '''[[၂၀၂၆ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား|၂၀၂၆ ဖီဖာကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲ]]'''ကို သုံးနိုင်ငံပေါင်း အိမ်ရှင်အဖြစ် [[ကနေဒါနိုင်ငံ]]၊ [[မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ]]နှင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တို့တွင် စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။ 
*&lt;!-- ဇွန် ၁၀ --&gt; [[ရန်ကုန်မြို့]]၌ '''[[အမေရိကန်သံရုံး (ရန်ကုန်)|အမေရိကန်သံတမန်တစ်ဦး]]''' သေဆုံးမှုဖြစ်စဉ်နှင့် ပတ်သက်၍ ထိုင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦးအား ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းထားသည်။ 


'''[[၂၀၂၆|ဖြစ်ပွားနေဆဲ]]''': [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ([[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|အချိန်မှတ်တမ်းများ]])၊ [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|၂၀၂၆ အီရန်စစ်ပွဲ]] ([[၂၀၂၆ လက်ဘနွန် စစ်ပွဲ |လက်ဘနွန် စစ်ပွဲ]])၊ [[ရုရှားနိုင်ငံမှ ယူကရိန်းနိုင်ငံအား ကျူးကျော်ခြင်း| ရုရှား-ယူကရိန်း စစ်ပွဲ]] 

'''[[၂၀၂၆|လတ်တလောကွယ်လွန်သူများ]]''': [[ကိုင်ဇာ]]၊ [[ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ]]၊ [[မင်းထင်ကိုကိုကြီး]]၊ [[ဂျက်ဆန်ထွန်း]]၊ [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၊

&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gdkwhb6zuhkjx2rown8sp269w0w1u3a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3197</id>
    <revision>
      <id>1050002</id>
      <parentid>1043300</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T23:38:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1050002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="406804" sha1="d340jpgd872utlscjrxhj2klgkfiog7" xml:space="preserve">{{Infobox country
| နိုင်ငံအမည်အပြည့် = ကမ္ဘောဒီယားဘုရင့်နိုင်ငံ
| အမည်_ရင်း = {{ubl|{{native name|km|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|italics=off}}|{{transl|km|ဘုရားရာဇအာဏာစက်ကမ္ဗောဇ}}}}
| common_name = ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ
| ပုံ_အလံ = Flag of Cambodia.svg
| ပုံ_တံဆိပ် = Royal Arms of Cambodia.svg
| symbol_type = အမှတ်တံဆိပ်တော်
| နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = {{lang|km|ជាតិ សាសនា ព្រះមហាក្សត្រ}}&lt;br /&gt;{{lang|km-Latn|Chéatĕ, Sasna, Preăh Môhaksătrâ}}&lt;br /&gt;&quot;Nation, Religion, King&quot;&lt;br /&gt;&quot;ဇာတိ၊ သာသနာ၊ ရှင်ဘုရင်&quot;
| နိုင်ငံတော်သီချင်း = {{lang|km|បទនគររាជ}} &lt;br /&gt;{{transl|km|Nôkôr Réach}}&lt;br /&gt;&quot;Majestic Kingdom&quot;&lt;br /&gt; &quot;တော်ဝင်တိုင်းပြည်&quot; ([[နဂရရာဇ]])&lt;br /&gt; &lt;div style=&quot;display:inline-block;margin-top:0.4em;&quot;&gt;{{center|[[File:United States Navy Band - Nokoreach.ogg]]}}&lt;/div&gt;
| image_map = {{Switcher|[[File:Cambodia on the globe (Cambodia centered).svg|frameless]]|Show globe|[[File:Location Cambodia ASEAN.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Southeast Asia|default=1}}
| map_caption = {{map caption |location_color=green |region=[[အာဆီယံ]] |region_color=မီးခိုးရင့် |legend=Location Cambodia ASEAN.svg}}
| မြို့တော် = [[ဖနွမ်းပင်မြို့]]
| အကြီးဆုံးမြို့ = မြို့တော်
| အကြီးဆုံးပြည်နယ် = 
| languages_type = ရုံးသုံးဘာသာစကား&lt;br /&gt;{{nobold|နှင့် အမျိုးသားဘာသာစကား}}
| languages = [[ခမာဘာသာစကား|ခမာ]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Constitution of the Kingdom of Cambodia |url=https://pressocm.gov.kh/en/archives/9539 |website=Office of the Council of Ministers |publisher=អង្គភាពព័ត៌មាន និងប្រតិកម្មរហ័ស |access-date=26 September 2020 |archive-date=14 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214171717/https://pressocm.gov.kh/en/archives/9539/ }}&lt;/ref&gt;
| languages2_type = ရုံးသုံးအက္ခရာ
| languages2 = ခမာအက္ခရာ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Constitution of the Kingdom of Cambodia |url=https://pressocm.gov.kh/en/archives/9539 |website=Office of the Council of Ministers |publisher=អង្គភាពព័ត៌មាន និងប្រតិកម្មរហ័ស |access-date=26 September 2020 |archive-date=14 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214171717/https://pressocm.gov.kh/en/archives/9539/ }}&lt;/ref&gt;
| လူမျိုးများ = {{unbulleted list
 | ၉၅.၆% [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]]
 | ၂.၄% [[:en:Cham people|ချမ်]]
 | ၁.၅% [[:en:Chinese Cambodians|တရုတ်]]
 | ၀.၂% [[:en:Vietnamese Cambodians|ဗီယက်နမ်]]
 | ၀.၃% [[:en:Ethnic groups in Cambodia|အခြား]]&lt;ref name=&quot;CSES2019&quot;&gt;{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/CSES/Final%20Report%20of%20Cambodia%20Socio-Economic%20Survey%202019-20_EN.pdf|title=Cambodia Socio-Economic Survey 2019-20|work=Ministry of Planning|publisher=National Institute of Statistics|date=December 2020|access-date=16 May 2021|archive-date=16 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221016033813/http://nis.gov.kh/nis/CSES/Final%20Report%20of%20Cambodia%20Socio-Economic%20Survey%202019-20_EN.pdf}}&lt;/ref&gt;
}}
| ethnic_groups_year = ၂၀၁၉
| ဘာသာတရားများ = {{unbulleted list
 | ၉၇.၁% [[:en:Buddhism in Cambodia|ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ([[နိုင်ငံတော်ဘာသာ|တရားဝင်]])
 | ၂.၀% [[:en:Islam in Cambodia|အစ္စလာမ်]]
 | ၀.၃% [[:en:Catholic Church in Cambodia|ခရစ်ယာန်]]
 | ၀.၅% [[:en:Religion in Cambodia|အခြား]]&lt;ref name=&quot;Census 2019&quot; /&gt;
}}
| religion_year = ၂၀၁၉
| demonym = {{lang-en|[[:en:Demographics of Cambodia|Cambodian]]}}&lt;br /&gt;{{lang-km|ខ្មែរ|link=no}}, {{transl|km|Khmêr}} {{IPA-km|kʰmae|}}
| government_type = [[ပြည်ထောင်စုစနစ်|ပြည်ထောင်စု]] [[:en:Dominant-party system|တစ်ပါတီ]] [[ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ စနစ်|ပါလီမန်စနစ်]]နှင့် [[:en:elective monarchy|ရွေးကောက်ခံ]] [[:en:constitutional monarchy|စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်]]
| leader_title1 = [[Monarchy of Cambodia|ဘုရင်မင်းမြတ်]]
| leader_name1 = [[နရောတ္တမ သီဟမုနီ]]
| leader_title2 = [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]]
| leader_name2 = [[ဟွန်မာနက်]]
| leader_title3 = [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌများစာရင်း|အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]]
| leader_name3 = ဟန် ဆမ်ရင်
| leader_title4 = [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဆီးနိတ်လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌများစာရင်း|ဆီးနိတ်လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]]
| leader_name4 = ဆေးချွန်း
| legislature = [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ပါလီမန်|ပါလီမန်]]
| upper_house = [[ကမ္ဘောဒီးယား ဆီးနိတ်လွှတ်တော်|ဆီးနိတ်]]
| lower_house = [[အမျိုးသားလွှတ်တော် (ကမ္ဘောဒီးယား)|အမျိုးသားလွှတ်တော်]]
| sovereignty_type = [[ကမ္ဘောဒီးယား သမိုင်း|တည်ထောင်ခြင်း]]
| established_event1 = ဖူနန်နိုင်ငံ
| established_date1 = ၆၈–၆၂၇
| established_event2 = ချန်လနိုင်ငံ
| established_date2 = ၆၂၇–၈၀၂
| established_event3 = ခမာအင်ပါယာ
| established_date3 = ၈၀၂–၁၄၃၁
| established_event4 = [[:en:Post-Angkor Period|အလယ်ခေတ်]]
| established_date4 = ၁၄၃၁–၁၈၆၃
| established_event5 = [[:en:French protectorate of Cambodia|ပြင်သစ်အစောင့်ရှောက်ခံ]]
| established_date5 = ၁၈၆၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက်
| established_event6 = [[:en:Independence Day of Cambodia|လွတ်လပ်ရေး]]
| established_date6 = ၁၉၅၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်
| established_event7 = [[ကုလသမဂ္ဂ]][[:en:United Nations Security Council Resolution 109|သို့ ဝင်ရောက်ခြင်း]]
| established_date7 = ၁၉၅၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၄ ရက်
| established_event8 = {{nowrap|[[:en:1991 Paris Peace Accords|ပဲရစ်ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်]]}}
| established_date8 = ၁၉၉၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်
| established_event9 = {{nowrap|[[:en:Constitution of Cambodia|လက်ရှိဖွဲ့စည်းပုံ]]}}
| established_date9 = ၁၉၉၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၄ ရက်
| established_event10 = [[:en:ASEAN Declaration|အာဆီယံကြေညာချက်]]
| established_date10 = ၁၉၉၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃၀ ရက်
| area_km2 = ၁၈၁,၀၃၅
| ဧရိယာအဆင့် = ၈၈
| area_sq_mi = ၆၉,၈၉၈ &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း = ၂.၅
| အမြင့်ဆုံးနေရာ = 
| အရှေဆုံးမြစ် = 
| အကြီးဆုံးအင်း = 
| ကမ်ရိုးတန်း = 
| population_estimate = 
| population_census = {{increase}}၁၅,၅၅၂,၂၁၁&lt;ref name=&quot;Census 2019&quot;&gt;{{Cite report |url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf |title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – National Report on Final Census Results |last=Ministry of Planning (Cambodia), National Institute of Statistics |date=2020 |publisher=Ministry of Planning, National Institute of Statistics |access-date=26 January 2021 |archive-date=26 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| population_census_rank = ၇၃
| population_estimate_year = 
| population_estimate_rank = 
| population_census_year = ၂၀၁၉
| population_density_km2 = ၈၇
| population_density_sq_mi = ၂၁၁.၈ &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| population_density_rank = ၉၆
| GDP_PPP = $၇၆.၆၃၅&amp;nbsp;ဘီလီယံ&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?sy=2017&amp;ey=2020&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;pr1.x=45&amp;pr1.y=11&amp;c=522&amp;s=NGDP_RPCH%2CNGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a= |title=Cambodia |publisher=[[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့]] }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year = ၂၀၁၉
| GDP_PPP_rank = 
| GDP_PPP_per_capita = $၄,၆၄၅&lt;ref name=imf2 /&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 
| GDP_nominal = $၂၆.၆၂၈&amp;nbsp;billion&lt;ref name=imf2 /&gt;
| GDP_nominal_year = ၂၀၁၉
| GDP_nominal_rank = 
| GDP_nominal_per_capita = $၁,၆၁၄&lt;ref name=imf2 /&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 
| Gini = ၃၆.၀ &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year = ၂၀၁၃
| Gini_change = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref = &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/content/income-gini-coefficient |title=Income Gini coefficient |publisher=[[ကမ္ဘာ့ဘဏ်]] |website=hdr.undp.org |access-date=29 January 2020 |archive-date=10 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100610232357/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html |url-status=dead |accessdate=8 September 2021 |archivedate=16 May 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200516205245/http://hdr.undp.org/en/content/income-gini-coefficient }}&lt;/ref&gt;
| HDI = ၀.၅၉၄ &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year = ၂၀၁၉&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change = increase &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref = &lt;ref&gt;{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=United Nations Development Programme|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank = ၁၄၄
| ငွေ = [[ကမ္ဘောဒီးယား ရီယယ်|ရီယယ်]] (៛)
| currency_code = KHR
| utc_offset = +7
| time_zone = [[အင်ဒိုချိုင်နား စံတော်ချိန်|ICT]]
| date_format = dd/mm/yyyy
| drives_on = right
| calling_code = [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံရှိ တယ်လီဖုန်းနံပါတ်များ|+855]]
| cctld = [[.kh]]
| ပွဲများ = 
| ဗဟိုဘဏ် = 
}}
'''ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ'''{{IPAc-en|audio=En-us-Cambodia.ogg|k|æ|m|ˈ|b|oʊ|d|i|ə}} &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/cambodia |title=Cambodia |publisher=Dictionary.reference.com |accessdate=16 March 2013}}&lt;/ref&gt; ([[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: Cambodia) အား '''ကမ္ဗောဇ''' ဟုလည်း သိကြပြီး တရားဝင်အမည်မှာ '''ကမ္ဘောဒီးယား ဘုရင့်နိုင်ငံ''' (Kingdom of Cambodia)&lt;ref&gt;{{Note|ခမာဘာသာစကားတွင် ဘုရင့်နိုင်ငံကို ရာဇအာဏာစက် (ပါဠိ) လို့ ခေါ်ဆိုပြီး၊ မြင့်မြတ်ကြောင်း ဖော်ပြရန် &quot;ဘုရား&quot; ဂုဏ်ပုဒ်ကို ရှေ့တွင် ထည့်ထားသည်။ ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံသည်လည်း ထိုင်းဘာသာစကားဖြင့် &quot;ရာဇအာဏာစက် ပဒေသထိုင်း&quot; ဟု အသုံးပြုကြသည်။}}&lt;/ref&gt; ဖြစ်ကာ အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆယ် တောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ဧရိယာအားဖြင့် {{Convert|၁၈၁၀၃၅|km2|sqmi|lk=out|abbr=off}} ရှိပြီး အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] နှင့် အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ထိုင်းပင်လယ်ကွေ့]] တို့နှင့် ထိစပ်လျက် တည်ရှိသည်။

အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံဖြစ်သော ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတွင် လူဦးရေအားဖြင့် ၁၅ သန်းကျော် ရှိသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအရ ဗုဒ္ဓဘာသာသည် နိုင်ငံတော် ဘာသာအဖြစ်ပြဋ္ဌာန်းထားကာ လူဦးရေ၏ ၉၇% ကျော် ကိုးကွယ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;CIACB&quot; /&gt; ကမ္ဘောဒီးယားရှိ လူနည်းစု လူမျိုးများမှာ ဗီယက်နမ်၊ တရုတ်၊​ချမ် နှင့် တောင်ကုန်းနေ လူမျိုးစု ၃၀ တို့ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.xinhuanet.com/english2010/culture/2010-08/03/c_13428465.htm |title=Cambodia to celebrate day for indigenous people near Angkor Wat |publisher=News.xinhuanet.com |accessdate=15 March 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130825133021/http://news.xinhuanet.com/english2010/culture/2010-08/03/c_13428465.htm |archivedate=25 August 2013}}&lt;/ref&gt; မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့မှာ ဖနွမ်းပင်မြို့ ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး နှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဗဟိုဌာနလည်း ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံသည် ရွေးကောက်ခံ စည်းမျဉ်းခံ ဘုရင်စနစ် ဖြစ်ပြီး လက်ရှိဘုရင်မှာ နိုရိုဒွန် ဆီဟာမိုနီ ဖြစ်ကာ တော်ဝင်ပလ္လင်ကောင်စီမှ နိုင်ငံ၏ အကြီးအမှူး အဖြစ် ရွေးချယ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အစိုးရအဖွဲ့၏ အကြီးအမှူးမှာ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်ပြီး လက်ရှိဝန်ကြီးချုပ်မှာ [[ဟွန်မာနက်]] ဖြစ်သည်။

အေဒီ ၈၀၂ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယ ဂျာယာဗာမန် က သူ့ဘာသာ ဘုရင်အဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး စစ်တိုက်နေကြသော ချန်လာ ခမာမင်းသားများကို &quot;ကမ်ဘူဂျာ&quot; အမည်အောက်တွင် စုစည်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;CHANDLER&quot;&gt;Chandler, David P. (1992) ''History of Cambodia''. Boulder, CO: Westview Press, {{ISBN|0813335116}}.&lt;/ref&gt; ထိုအချိန်သည် ခမာ ဧကရာဇ်နိုင်ငံတော် စတင်ပေါ်ထွန်းခဲ့သော အချိန်ဖြစ်ပြီး နှစ်ပေါင်း ၆၀၀ ကျော်အောင် စည်ပင်ထွန်းကားခဲ့ကာ ဘုရင်မင်းဆက် ဆက်တိုက်တို့အား အရှေ့တောင်အာရှတစ်ဝှမ်းအား ထိန်းချုပ် ဩဇာလွှမ်းမိုးနိုင်စေခဲ့ပြီး တန်ခိုးအာဏာနှင့် စည်းစိမ် အမြောက်အမြားကို စုစည်းနိုင်ခဲ့သည်။ အိန္ဒိယပုံသဏ္ဌာန် တိုင်းပြည်မှာ အရှေ့တောင်အာရှ နေရာ အများစုအား ပထမဦးစွာ ဟိန္ဒူဘာသာ နောင်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ပျံ့နှံ့စေခဲ့ပြီး ဒေသတဝှမ်းတွင် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံ စီမံကိန်း အမြောက်အမြားကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကာ အန်ကော တစ်နေရာတည်းတွင်ပင် ပုထိုး နှင့် အထိမ်းအမှတ်အဆောက်အအုံ ၁,၀၀၀ ကျော်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ အန်ကောဝပ် သည် ထိုအဆောက်အအုံများထဲတွင် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်ပြီး ယူနက်စကိုမှ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ စာရင်းသွင်းခဲ့သည်။

၁၅ ရာစုတွင် ခမာအင်ပိုင်ယာမှ အုပ်စိုးသော အယုဒ္ဓယပြည်၏ ပုန်ကန်မှု အပြီးတွင် ကမ္ဘောဒီးယား၏ ဩဇာအာဏာ ကျဆင်းလာခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဒီးယား အနေနှင့် ဩဇာကြီးမားသော အိမ်နီးချင်း တိုင်းပြည်နှစ်ခုနှင့် ရင်ဆိုင်ရပြီး တစ်ခုမှာ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အယုဒ္ဓယပြည် ဖြစ်ကာ နောက်တစ်ခုမှာ ဗီယက်နမ်၏ ငုယင်မင်းဆက် ဖြစ်၍ ကမ္ဘောဒီးယား၏ ကံကြမ္မာအတွက် အဆိုးဘက်သို့ ဦးတည်စေခဲ့သည်။ ၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားသည် ပြင်သစ်၏ အစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး နောက်တွင် အရှေ့တောင်အာရှ ပြင်သစ် အင်ဒိုချိုင်းနားသို့ သွတ်သွင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

ကမ္ဘောဒီးယားသည် ပြင်သစ်ထံမှ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၅ တွင် ဗီယက်နမ် စစ်ပွဲသည် ဟိုချီမင်း၏ လမ်းကြောင်းဖြန့်ကျက်မှု နှင့် သီဟာနု၏ လမ်းကြောင်းတည်ဆောက်မှုတို့ကြောင့် ကမ္ဘောဒီးယား အထိ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် အမေရိကန်တို့မှ ၁၉၆၉ မှ ၁၉၇၃ အတွင်း ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ရာတွင် ကမ္ဘောဒီးယားလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ကမ္ဘောဒီးယား အာဏာသိမ်းမှု အပြီးတွင် အမေရိကန်ဘက်ယိမ်းသော လက်ယာဝါဒီ ခမာသမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရ အာဏာရလာခဲ့ပြီး [[နိုရိုဒွန် သီဟာနု|သီဟာနု ဘုရင်]]မှ သူ၏ ယခင်ရန်သူဖြစ်သော ခမာနီတို့ကို ထောက်ခံခဲ့သည်။ ဘုရင်နှင့် မြောက်ဗီယက်နမ် တို့၏ ထောက်ခံမှုကြောင့် ခမာနီတို့သည် အင်အားကြီးမားလာခဲ့ပြီး ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ဖနွမ်းပင်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် ခမာနီတို့က ကမ္ဘောဒီးယား လူမျိုးတုန်း သတ်ဖြတ်မှုကို ၁၉၇၅ မှ ၁၉၇၉ အထိ ကျူးလွန်ခဲ့ကြပြီး ၁၉၇၉တွင် ဗီယက်နမ် နှင့် ဗီယက်နမ်မှ ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားပြီး ကမ္ဘောဒီးယား-ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲအတွင်း ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုမှ ထောက်ပံ့ပေးသော ကမ်ပူးချားပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရ မှ ၎င်းတို့ကို ဖြုတ်ချလိုက်သည် အထိ ဖြစ်သည်။

၁၉၉၁ ခုနှစ် ပဲရစ်ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ် ချုပ်ဆိုအပြီးတွင် ကမ္ဘောဒီးယားအား ကုလသမဂ္ဂ မစ်ရှင်မှ ၁၉၉၂-၉၃ တွင် ခဏတာမျှ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဒီးယား ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပပြီး ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းမျှသော မဲပေးပိုင်ခွင့်ရှိသူတို့ မဲပေးပြီးသော အခါတွင် ကုလသမဂ္ဂတပ်များ ကမ္ဘောဒီးယားမှ ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ် အစိုးရအတွင်း အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ကမ္ဘောဒီးယား ပြည်သူ့ပါတီနှင့် ဝန်ကြီးချုပ်[[ဟွန်ဆန်]] တို့မှ အစိုးရကို ဖြုတ်ချခဲ့ပြီး ၂၀၂၀ ခုနှစ်တိုင်အောင် ဆက်လက် အုပ်ချုပ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။

ကမ္ဘောဒီးယားသည် ၁၉၅၅ ခုနှစ်မှစ၍ ကုလသမဂ္ဂ၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့ပြီး အာဆီယံအဖွဲ့၊ အရှေ့အာရှထိပ်သီးအဖွဲ့၊ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့၊ ဘက်မလိုက်နိုင်ငံများ လှုပ်ရှားမှုအဖွဲ့ နှင့် လာဖရန်ကိုဖုန်းနီ အဖွဲ့တို့၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံခြား အဖွဲ့အစည်းများစွာတို့၏ အဆိုအရ နိုင်ငံအတွင်း ဆင်းရဲမွဲတေမှု နေရာအနှံ့အပြားတွင် ရှိသည်ဟု ဆိုပြီး &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/2014/09/28/us-cambodia-economy-idUSKCN0HN0YJ20140928|title=Consumerism booms as Cambodia embraces once-forbidden capitalism|last=|first=|date=|work=Reuters|accessdate=28 October 2014|archivedate=1 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141001050010/https://www.reuters.com/article/2014/09/28/us-cambodia-economy-idUSKCN0HN0YJ20140928}}&lt;/ref&gt; ခြစားမှု နေရာအနှံ့အပြား ရှိသည့်အပြင်&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2013/cambodia-0|title=2013 Freedom House|last=|first=|year=2013|work=Freedom House|accessdate=6 April 2014|archivedate=7 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130407061216/http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2013/cambodia-0}}&lt;/ref&gt; နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ လွတ်လတ်မှု ကင်းမဲ့ကာ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cpi.transparency.org/cpi2013/results/|title=2013 Corruption Perceptions Index|last=|first=|year=2013|work=Transparency International|accessdate=6 April 2014|archive-url=https://archive.today/20131203061004/http://cpi.transparency.org/cpi2013/results/|archive-date=3 December 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; လူထုဖွံ့ဖြိုးမှု နိမ့်ကျ၍&lt;ref name=&quot;UNDP&quot;&gt;{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2013/ |title=The 2013 Human Development Report – &quot;The Rise of the South: Human Progress in a Diverse World&quot; |publisher=Human Development Report Office United Nations Development Programme |pages=144–147 |accessdate=2 March 2013 |archivedate=26 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226013923/http://hdr.undp.org/en/2013-report }}&lt;/ref&gt; ငတ်မွတ်မှု မြင့်မားသည် ဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;Welthungerhilfe, IFPRI, and Concern Worldwide: [http://www.ifpri.org/sites/default/files/publications/ghi13.pdf 2013 Global Hunger Index – The challenge of hunger: Building Resilience to Achieve Food and Nutrition Security]. Bonn, Washington D. C., Dublin. October 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.abc.net.au/7.30/content/2014/s4007692.htm |title=Cambodia's opposition leader says Australian asylum seeker deal will fund corruption |publisher=Australian Broadcasting Corporation |accessdate=28 October 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Thailand ranks 2nd in ASEAN for the best quality of life |url=http://thainews.prd.go.th/centerweb/newsen/NewsDetail?NT01_NewsID=WNSOC5703270010003 |newspaper=National News Bureau of Thailand |date=27 March 2014 |author=Chueyprasit, Orapa |author2=Naasiri, Chaite |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140328130706/http://thainews.prd.go.th/centerweb/newsen/NewsDetail?NT01_NewsID=WNSOC5703270010003 |archivedate=28 March 2014 }}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘောဒီးယားအား လူ့အခွင့်အရေးစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့၏ အရှေ့တောင်အာရှ ဒါရိုက်တာ ဒေးဗစ်ရောဘတ်မှ &quot;အာဏာရှင်ဆန်သော ညွှန့်ပေါင်း နှင့် အပေါ်ယံ ဒီမိုကရေစီ&quot; ဟု ဆိုသည်။&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{cite book |author=David Roberts |title=Political Transition in Cambodia 1991–99: Power, Elitism and Democracy |url=https://books.google.com/books?id=SnYWDAAAQBAJ&amp;pg=PR9 |date=29 April 2016 |publisher=Taylor &amp; Francis |isbn=978-1-136-85054-7 }} (section XI, &quot;Recreating Elite Stability, July 1997 to July 1998&quot;)&lt;/ref&gt; ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအရ ပါတီစုံ လစ်ဘရစ်ဒီမိုကရေစီ ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားသော်လည်း &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pressocm.gov.kh/en/archives/9539/|title=CONSTITUTION OF THE KINGDOM OF CAMBODIA|website=pressocm.gov.kh|publisher=Office of the Council of Ministers|date=25 January 2017|accessdate=4 September 2019|archive-date=19 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170819215247/https://pressocm.gov.kh/en/archives/9539/}}&lt;/ref&gt; နိုင်ငံအား ၂၀၁၈ ခုနှစ်အထိ တစ်ပါတီတည်းကသာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=oneparty1&gt;{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/cambodian-parliament-launches-era-of-one-party-rule|title=Cambodian Parliament launches era of one-party rule|website=The Straits Times|date=5 September 2018|accessdate=26 July 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=oneparty2&gt;{{Cite news|url=https://www.voacambodia.com/a/cambodia-set-to-become-one-party-state/4505605.html|title=Cambodia Set to Become One Party State|first=David|last=Boyle|work=Voice of America|publisher=VOA Cambodia|date=30 July 2018|accessdate=26 July 2019}}&lt;/ref&gt;

အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် လူတစ်ဦးချင်း ဝင်ငွေ့ နိမ့်ကျသော်လည်း ကမ္ဘောဒီးယားသည် အာရှတွင် တိုးတက်မှုအမြန်ဆုံး စီးပွားရေး ရှိသည့် နိုင်ငံ လွန်ခဲ့သည့် ဆယ်စုနှစ်အတွင်းက ဖွံ့ဖြိုးမှုနှုန်းမှာ ၇.၆ ရာခိုင်နှုန်း ရှိသည်။ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးသည် အဓိက စီးပွားရေး ကဏ္ဍအဖြစ် ဆက်လက်ရှိနေပြီး နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်ရေး တိုးတက်လာမှုကြောင့် ချည်မျှင်လုပ်ငန်း၊ ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း၊  အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း နှင့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့တွင် ကောင်းမွန်သော ဖွံ့ဖြိုးမှု ရှိသည်။.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.phnompenhpost.com/index.php/2011051849188/Business/cambodia-to-outgrow-ldc-status-by-2020.html |title=Cambodia to outgrow LDC status by 2020 |work=The Phnom Penh Post |date=18 May 2011 |accessdate=20 June 2011 |archivedate=21 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110521094658/http://www.phnompenhpost.com/index.php/2011051849188/Business/cambodia-to-outgrow-ldc-status-by-2020.html }}&lt;/ref&gt; ကုလသမဂ္ဂမှ ကမ္ဘောဒီးယားအား ဖွံ့ဖြိုးမှု နိမ့်ကျသော နိုင်ငံ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://unctad.org/en/Pages/ALDC/Least%20Developed%20Countries/UN-list-of-Least-Developed-Countries.aspx|website=UNCTAD|title=UN list of Least Developed Countries|accessdate=4 November 2019}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၂၀၁၅ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့တရားမျှတမှု စီမံကိန်း၏ တရားဥပဒေ စိုးမိုးမှု ကိန်းညွှန်းမှ နိုင်ငံပေါင်း ၁၂၆ နိုင်ငံတွင် ကမ္ဘောဒီးယားအား အဆင့် ၁၂၅ သတ်မှတ်ထားပြီး ဒေသအတွင်း အခြားနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် အလွန်နောက်ရောက်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://data.worldjusticeproject.org/|website=World Justice Project|title=WJP Rule of Law Index® 2018–2019|accessdate=4 November 2019|archivedate=29 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150429071718/http://data.worldjusticeproject.org/}}&lt;/ref&gt;

== အမည်ရင်းမြစ် ==
&quot;ကမ္ဘောဒီးယားဘုရင့်နိုင်ငံ&quot; သည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ တရားဝင်ရုံးသုံးအမည် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယား ဆိုသော အမည်မှာ ပြင်သစ်ဘာသာစကား ကမ်ဘိုဒေ့ (Cambodge) မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်ပြီး ပြင်သစ်စကားမှာလည်း ဒေသခံတို့၏ ခမာစကား ကမ်ပူးချားမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားဆိုသော အသုံးအနှုန်းကို ဥရောပတွင် အစောဆုံး သုံးနှုန်းထားသည်ကို တွေ့ရှိရသည်မှာ ၁၅၂၄ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပြီး အီတလီ စွန့်စားရှာဖွေသူ [[မဂျဲလင်|ဖာဒီနန် မက်ဂျဲလန်]]၏ ကမ္ဘာတခြမ်း ခရီးစဉ်တွင် လိုက်ပါသူ အန်တိုနီယို ပီဂါဖက်တာမှ သူ၏ စာတွင် &quot;ကာမိုဂျီးယား&quot; ဟု ရည်ညွှန်းခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |title=Relazione del primo viaggio intorno al mondo – Wikisource |url=https://it.wikisource.org/wiki/Relazione_del_primo_viaggio_intorno_al_mondo |website=it.wikisource.org}}&lt;/ref&gt;

ကမ္ဘောဒီးယားလူမျိုးများသည် သူတို့၏ နိုင်ငံကို &quot;ဆော့ခမာ&quot; ဟု ညွှန်းဆိုလေ့ရှိပြီး အဓိပ္ပာယ်မှာ &quot;ခမာတို့၏ မြေ&quot; ဖြစ်သည်။ သို့သော် ပိုမို၍ တိကျသော အခေါ်အဝေါ်အနေနှင့် &quot;ပရာတေး ကမ်ပူးချား (မူလပါဠိစကားလုံး - ပဒေသ ကမ္ဗောဇ)&quot; ဟု သုံးနှုန်းပြီး &quot;ကမ်ပူးချားတို့၏ နိုင်ငံ&quot; ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အနောက်ကမ္ဘာတွင် &quot;ကမ္ဘောဒီးယား&quot; ဟု အမြဲတစေ ရည်ညွှန်းလေ့ ရှိသော်လည်း အရှေ့တိုင်းနိုင်ငံများတွင် ကမ္ဘောဒီးယား အစား ကမ်ပူချီးယား ဟူ၍ အသံထွက်လေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite dictionary |url=http://dictionary.reference.com/browse/kampuchea|title= kampuchea. (n.d.). Collins English Dictionary – Complete &amp; Unabridged 10th Edition.|dictionary= Dictionary.com|accessdate=31 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://books.google.com/books?id=5oGnZRd4GKwC&amp;pg=PA3|title= Cambodia|date=|accessdate=31 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nectec.or.th/thai-yunnan/20.html#9|title=On some Cambodian Words|work=Thai-Yunnan Project Newsletter No. 20., Department of Anthropology, Research School of Pacific Studies Australian National University by Serge Thion|publisher=Nectec|date=|accessdate=31 October 2015}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:center; clear:right;&quot;
|+တရားဝင် အမည်များ
! scope=&quot;col&quot; | နေ့စွဲ
! scope=&quot;col&quot; | အမည်
! scope=&quot;col&quot; | မှတ်ချက်
|-
| အေဒီ ၅၀/၆၈ – အေဒီ ၅၅၀ || '''ဖူနန်း အင်ပိုင်ယာ''' || '''နိုကော် ဖနွမ်''' – (အခြားအမည်)
|-
| ၅၅၀–၈၀၂ || '''ချန်နလာ အင်ပိုင်ယာ''' || အေဒီ ၈ ရာစုတွင် ကုန်းချန်နလာ နှင့် ရေချန်နလာဟု ခွဲခြားခဲ့သည်။
|-
| ၈၀၂–၁၄၃၁ || '''ခမာ အင်ပိုင်ယာ''' || အရှေ့တောင်အာရှတွင် ဩဇာအာဏာအကြီးဆုံး အင်ပိုင်ယာ တစ်ခု
|-
| ၁၄၃၁–၁၈၆၃ || '''ကမ္ဘောဒီးယား'''|| အလယ်ခေတ် (ချက်တိုမက်ခေတ်၊ လောင်းဗက်ခေတ်၊ အူဒုံခေတ်)
|-
| ၁၈၆၃–၁၉၄၁၊ ၁၉၄၅–၁၉၅၃ || '''ကမ္ဘောဒီးယားပြည် (ပြင်သစ်အစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံ)'''||
|-
| ၁၉၄၁–၁၉၄၅ || '''ဂျပန်တို့လက်အောက်'''||
|-
| ၁၉၅၃–၁၉၇၀ || '''ကမ္ဘောဒီးယားဘုရင့်နိုင်ငံ'''||  (''ပြည်သူ့ ဆိုရှယ်လစ် အဖွဲ့အစည်း'') ကာလ &lt;br /&gt;ကမ္ဘောဒီးယား ပထမနိုင်ငံဟုလည်း ခေါ်သည်။
|-
| ၁၉၇၀–၁၉၇၅ || '''ခမာသမ္မတနိုင်ငံ''' ||အမေရိကန် ဗုံးကြဲခြင်း၊ ပြည်တွင်းစစ်
|-
| ၁၉၇၅–၁၉၇၆ || '''ကမ်ပူးချား''' || ခမာ လူမျိုးတုန်း သတ်ဖြတ်မှု
|-
| ၁၉၇၆–၁၉၈၂ || '''ဒီမိုကရက်တစ် ကမ်ပူးချား''' || ခမာ လူမျိုးတုန်း သတ်ဖြတ်မှု – ကုလသမဂ္ဂအသိအမှတ်ပြု&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/1982/07/09/world/3-unlikely-cambodian-allies-map-war-on-vietnam.html|title=3 Unlikely Cambodian Allies Map War on Vietnam|date=9 July 1982|website=The New York Times|accessdate=18 August 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| ၁၉၈၂–၁၉၉၀ || '''ဒီမိုကရက်တစ် ကမ်ပူးချား၏ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ''' || ကုလသမဂ္ဂအသိအမှတ်ပြု
|-
| ၁၉၉၀–၁၉၉၃|| '''ကမ္ဘောဒီးယား နိုင်ငံတော် အစိုးရ''' || ကုလသမဂ္ဂအသိအမှတ်ပြု
|-
| ၁၉၇၉–၁၉၈၉|| '''ကမ်ပူးချား ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ''' || ကုလသမဂ္ဂမှ အသိအမှတ်မပြု
|-
| ၁၉၈၉–၁၉၉၁|| '''ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ''' ||
|-
| ၁၉၉၁–၁၉၉၃ || '''ကမ္ဘောဒီးယား အသွင်ကူးပြောင်းရေး ကုလသမဂ္ဂ အာဏာပိုင်''' ||
|-
| ၁၉၉၃–ယနေ့ || '''ကမ္ဘောဒီးယားဘုရင့်နိုင်ငံ''' || ကမ္ဘောဒီးယား ဒုတိယနိုင်ငံ
|}

== သမိုင်း ==
===သမိုင်းမတင်မီကာလ===
[[File:Ewer from Cambodia, Angkorian era, 12th century, glazed stoneware, HAA.JPG|thumb|၁၂ ရာစုမှ ကြွေရည်စည့်ရည် သုတ်လိမ်းထားသော ကျောက်သားလက်ရာ တစ်ခု]]
ယနေ့ခေတ် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံနေရာတွင် ပလိုင်စတာဆင်း ခေတ်က လူတို့နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း သက်သေအထောက်အထားများကို ကျဲပြန့်တွေ့ရှိရပြီး သလင်းနှင့် သလင်းအသွင်ပြောင်း ကျောက်လက်နက်ကိရိယာများမှာ ၎င်းတို့၏ သက်တမ်းသက်မှတ်ခြင်းမှာ ယုံကြည်ရလောက်သော အခြေအနေမရှိသော်လည်း မဲခေါင်မြစ် တစ်လျှောက်ရှိ ကုန်းမြေအဆင့်ဆင့် ဖြစ်နေရာ နေရာများ၊ စတန်ထရန်ပြည်နယ်၊​ကရာတီပြည်နယ် နှင့် ကမ်ပေါ့ပြည်နယ်တို့တွင် တွေ့ရသည်။&lt;ref name=stark2004&gt;{{Cite book|author=Stark, Miriam|editor1-first=Ian|editor1-last=Glover|editor2-first=Peter S.|editor2-last=Bellwood|title=Southeast Asia: from prehistory to history|year=2005|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-39117-7|chapter=Pre-Angkorian and Angkorian Cambodia|chapter-url=http://www.anthropology.hawaii.edu/People/Faculty/Stark/pdfs/2004_PreAngkorian.pdf|access-date=26 August 2020|archive-date=10 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100610170734/http://www.anthropology.hawaii.edu/People/Faculty/Stark/pdfs/2004_PreAngkorian.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; အချို့သော ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အထောက်အထားများမှ ဟိုလိုဆင်းခေတ်အတွင်း မုဆိုး-ရှာဖွေစုဆောင်းသူ အုပ်စုများ ဒေသအတွင်း နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ပြသနေသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားတွင် ရှေးအကျဆုံးတွေ့ရသော ရှေးဟောင်းသုတေသနဒေသမှာ ဘတ်တမ်ဘမ်ပြည်နယ်ရှိ &quot;လန်းစပင်း&quot; လှိုဏ်ဂူ ဖြစ်ပြီး ဟိုဘင်ဟျန်ခေတ်မှ ဖြစ်သည်။ အနိမ့်ပိုင်း မြေလွှာများအား တူးဆွပြီး ရေဒီယိုကာဘွန်နည်းဖြင့် သက်တမ်းသတ်မှတ်ရာတွင် ဘီစီ ၆၀၀၀ ခန့်ကို ညွှန်ပြနေသည်။&lt;ref name=stark2004 /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.smartcambodia.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=841%3Athe-second-prehistoric-archaeological-excavation-in-laang-spean-2009&amp;catid=80&amp;lang=en|title=The Second Prehistoric Archaeological Excavation in Laang Spean (2009)|first=Michel|last=Tranet|date=20 October 2009|accessdate=17 November 2009|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110101174655/http://www.smartcambodia.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=841%3Athe-second-prehistoric-archaeological-excavation-in-laang-spean-2009&amp;catid=80&amp;lang=en|archivedate=1 January 2011}}&lt;/ref&gt; ထိုနေရာတွင်ပင် အထက်ပိုင်းမြေလွှာများကို တူးဆွရာ ကျောက်ခေတ်သစ်သို့ ကူးပြောင်းခြင်းဆိုင်ရာ အထောက်အထားများကို တွေ့ရပြီး ကမ္ဘောဒီးယားရှိ အစောဆုံးသက်တမ်းရှိသော မြေထည်ကြွေထည်များ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.smartcambodia.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=840%3Athe-oldest-ceramic-in-cambodias-laang-spean-1966-68&amp;catid=80&amp;lang=en|title=The Oldest Ceramic in Cambodia's Laang Spean (1966–68)|date=20 October 2009|accessdate=17 November 2009|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110101163727/http://www.smartcambodia.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=840%3Athe-oldest-ceramic-in-cambodias-laang-spean-1966-68&amp;catid=80&amp;lang=en|archivedate=1 January 2011}}&lt;/ref&gt;

ဟိုလိုဆင်းခေတ် နှင့် သံခေတ်ကြားမှ ရှေးဟောင်းသုတေသန တွေ့ရှိချက်မှာလည်း ရှားပါးသည်။ ကမ္ဘောဒီးယား သမိုင်းမတီမီခေတ်၏ အရေးပါသော ဖြစ်ရပ်မှာ မြောက်ဘက်မှ ပထမဆုံး ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးသူလည်သမားများ ဝင်ရောက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၃ ထောင်စုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=higham2001pre&gt;{{Cite book|author=Higham, Charles |title=The civilization of Angkor|publisher=Phoenix|isbn=978-1-84212-584-7|url=https://books.google.com/?id=_oZ52cuX8s4C|date=January 2002}}, pp.13–22&lt;/ref&gt; ကမ္ဘောဒီးယားတွင် တွေ့ရသော စိတ်ဝင်စားစရာအကောင်းဆုံး သက်သေအထောက်အထားများမှာ အမျိုးမျိုးသော စက်ဝိုင်းပုံ မြေဖို့ခြင်းများ ဖြစ်ပြီး မမ်မော့အနီး မြေသားနီများတွင် လည်းကောင်း ဗီယက်နမ်နှင့် နီးစပ်သော ဒေသများတွင်လည်းကောင်း ၁၉၅၀ ခုနှစ်များ၏ နှောင်းပိုင်းတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အသုံးပြုမှုနှင့် သက်တမ်းမှာ အငြင်းပွားနေဆဲဖြစ်သော်လည်း အချို့မှာ ဘီစီ ၂ ထောင်စုနှစ် အတွင်းက ဖြစ်နိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://memotcentre.org/Earthwork.html|title=Research History|publisher=Memot Centre for Archaeology|accessdate=6 February 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Albrecht, Gerd|year=2000|title=Circular Earthwork Krek 52/62 Recent Research on the Prehistory of Cambodia|journal=Asian Perspectives|volume=39|issue=1–2|issn=0066-8435|url=http://muse.jhu.edu/demo/asian_perspectives/v039/39.1albrecht.pdf|accessdate=15 November 2009|display-authors=1|author2=&lt;Please add first missing authors to populate metadata.&gt;}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://muse.jhu.edu/demo/asian_perspectives/v039/39.1albrecht.pdf |access-date=20 March 2022 |archive-date=22 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422173620/https://muse.jhu.edu/demo/asian_perspectives/v039/39.1albrecht.pdf }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://muse.jhu.edu/demo/asian_perspectives/v039/39.1albrecht.pdf |accessdate=20 March 2022 |archivedate=22 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200422173620/https://muse.jhu.edu/demo/asian_perspectives/v039/39.1albrecht.pdf }}&lt;/ref&gt;

[[File:Bayon Angkor Relief1.jpg|thumb|ဘေယွန်အား လွတ်မြောက်ရန်အတွက် ခမာစစ်တပ်မှ ချမ်တို့နှင့် စစ်တိုက်ရန် သွားရောက်စဉ်]]
အချိန်ကာလ အတိအကျသတ်မှတ်၍ မရသော အခြား သမိုင်းမတင်မီခေတ်ဒေသများမှာ ၁၈၇၅ တွင် ပထမဆုံး စတင် စူးစမ်းခဲ့သော နေရာဖြစ်သည့် ဆမ်ရောင်း ဆန် (ရှေးဟောင်းမြို့တော် အူဒေါင် နှင့် သိပ်မဝေးသောနေရာ) &lt;ref name=higham1989&gt;{{Cite book|author=Higham, Charles |title=The Archaeology of Mainland Southeast Asia|url=https://archive.org/details/archaeologyofmai0000high |year=1989|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-27525-5}}, p.120&lt;/ref&gt;နှင့် မြောက်ပိုင်းပြည်နယ် ဘွန်တေးမူရှေး အတွင်းရှိ &quot;ဖွမ်စနေး&quot; တို့ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite journal|author1=O'Reilly, Dougald J.W. |author2=von den Driesch, Angela |author3=Voeun, Vuthy |year=2006|title=Archaeology and Archaeozoology of Phum Snay: A Late Prehistoric Cemetery in Northwestern Cambodia|journal=Asian Perspectives |volume=45|issue=2|issn=0066-8435}}&lt;/ref&gt; ဖွန်စနေးတွင် တူးဖော်မှုများအရ သင်္ချိုင်း ၂၁ ခုကို တွေ့ရှိရပြီး ထိုအတွင်း၌ သံလက်နက်များနှင့် ဦးခေါင်းဒဏ်ရာများတွေ့ရှိရသဖြင့် ရှေးအခါက ပဋိပက္ခရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြနေပြီး အန်ကောရှိ မြို့ကြီးများနှင့် ဖြစ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။&lt;ref name=higham2001pre /&gt;&lt;ref&gt;Domett, K. M., O'Reilly, D. J. W., &amp; Buckley, H. R. (2011). Bioarchaeological evidence for conflict in Iron Age northwest Cambodia. Antiquity, 85(328).441–458&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Domett, K. M., O'Reilly, D. J. W., &amp; Buckley, H. R. (2011). Bioarchaeological evidence for conflict in Iron Age northwest Cambodia. Antiquity, 85(328)&lt;/ref&gt;ရာတာနာကိရိ တွင် သတ္တုတွင်း တူးဖော်ရာ၌ သမိုင်းမတင်မီခေတ်က လက်မှုပစ္စည်းများကို မကြာခဏတွေ့ရလေ့ ရှိသည်။&lt;ref name=stark2004 /&gt;

သံကို ဘီစီ ၅၀၀ ခန့်တွင် စတင် အသုံးပြုခဲ့ပြီး အထောက်အထားများကို ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနိုင်ငံနေရာဖြစ်သော ခိုရတ်ကုန်းမြင့်တွင် တွေ့ရသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားတွင် သံခေတ် အခြေချနေထိုင်မှုများကို ဘက်ဆေးချမ်ကရောင် ပုထိုး နှင့် အခြားသော အန်ကောခေတ် ပုထိုးများ၏ အောက်ခြေတွင် တွေ့ရပြီး စက်ဝိုင်းပြီးမြေဖို့ခြင်းများကို အန်ကော၏ အနောက်မြောက်ဘက် ကီလိုမီတာ အနည်းငယ် အကွာတွင် ရှိသော &quot;လိုဗီး&quot; ၏ အောက်ခြေတွင် တွေ့ရသည်။ လူသေမြှုပ်နှံမှုများသည်  အခြားတွေ့ရှိမှုများထက် ပိုများပြီး စားရေရိက္ခာ ရရှိမှု တိုးတက်လာခြင်း နှင့် ကုန်သွယ်ခြင်း ( ခရီးရှည် ကုန်သွယ်ခြင်းပင် ရှိသည်။ ဘီစီ ၄ ရာစုတွင် အိန္ဒိယနှင့် ကုန်သွယ်ရေးမှာ စတင်နေပြီ ဖြစ်သည်။)တို့အပြင် လူမှုအဆင့်အတန်း နှင့် အလုပ်သမားအဖွဲ့အစည်းများ ရှိကြောင်းလည်း သက်သေပြနေသည်။&lt;ref name=&quot;Carter, A. K. 2011&quot;&gt;Carter, A. K. (2011). Trade and Exchange Networks in Iron Age Cambodia: Preliminary Results from a Compositional Analysis of Glass Beads. Bulletin of the Indo-Pacific Prehistory Association, 30, 178–188.&lt;/ref&gt;

သံခေတ်မှ တွေ့ရှိရသော လက်မှုပစ္စည်းများတွင် ဖန်ပုတီးများမှာ အရေးပါသော အထောက်အထား ဖြစ်သည်။ အမျိုးမျိုးကွဲပြားသော ဖန်ပုတီးများကို ကမ္ဘောဒီးယား တစ်ဝှမ်းရှိ ဒေသအချို့တွင် တွေ့ရှိရပြီး အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ ဖွန်စနေး နှင့် အရှေ့တောင်ပိုင်းရှိ ပရိုဟီးယားတို့တွင် တွေ့ရှိရသဖြင့် ထိုအချိန်က ပင်မ ကုန်သွယ်ရေး ကွန်ယက် နှစ်ခု ရှိကြောင်း ပြသနေသည်။ ထိုကွန်ယက်နှစ်ခုမှာ အချိန်နှင့် နေရာ ကွာခြားနေသဖြင့် အေဒီ ၂ ရာစု မှ ၄ ရာစု အတွင်း ကွန်ယက်တစ်ခုမှ အခြားကွန်ယက်တစ်ခု သို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်ဟု ညွှန်ပြနေပြီး လူပတ်ဝန်းကျင် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ဩဇာအာဏာ ပြောင်းလဲသွားခြင်း ဖြစ်မည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။&lt;ref name=&quot;Carter, A. K. 2011&quot; /&gt;

===အန်ကောမတိုင်မီခေတ် နှင့် အန်ကောခေတ်===
{{multiple image|caption_align=center|header_align=center
 | direction = vertical
 | width     = 200
 | image1    = Angkor Wat.jpg
 | caption1  = [[အန်ကောဝပ်]].
 | image2    = Bayon Angkor frontal.jpg
 | caption2  = ဗောဓိသတ္တဘုရားလောင်း [[အဝလောကိတေသွာရ]] ၏ မျက်နှာကို ပရာဆတ် ဘာရွန်တွင် တွေ့ရပုံ
}}
အေဒီ ၃ရာစု၊ ၄ ရာစု နှင့် ၅ ရာစုတို့တွင် အိန္ဒိယ တိုင်းနိုင်ငံများဖြစ်သော ဖူနန်းပြည် နှင့် ၎င်း၏ နေရာအား ဆက်ခံသော ချန်နလာပြည်တို့သည် ယနေ့ခေတ် ကမ္ဘောဒီးယား နှင့် ဗီယက်နမ်တောင်ပိုင်း နေရာတို့ ပေါင်းစပ် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော်တိုင်အောင်ပင် ကမ္ဘောဒီးယားသည် အိန္ဒိယမှ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုများကို ခံယူပြီး ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနိုင်ငံ နှင့် လာအိုနိုင်ငံဖြစ်သော အခြားသော အရှေ့တောင်အာရှ ယဉ်ကျေးမှုလောကများသို့ ပြန်လည်ဖြန့်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;BRIT&quot;&gt;{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/90520/Cambodia |title=History of Cambodia |encyclopedia=Britannica.com |accessdate=16 March 2013}}&lt;/ref&gt; ထိုတိုင်းပြည်များအကြောင်း အခြားသိရှိရသည်မှာ နည်းပါးပြီး တရုတ်တို့၏ သမိုင်းဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းများနှင့် ပဏ္ဍာဆက်မှတ်တမ်းများ အရ ၎င်းတို့ကို ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဖူနန်းနယ်မြေတွင် မဟာအလက်ဇန္ဒား၏ ပထဝီပညာရှင် ကလောဒီးယပ် တော်လမီမှ &quot;ကတ်တီဂါရ&quot; ဟု သိရှိသော ဆိပ်ကမ်းတည်ရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။ တရုတ်တို့၏ သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် ချန်နလာ၏ ပထမ ဂျာယာဗာမန်း ဘုရင်မှာ ၆၈၁ ခုနှစ်ခန့်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်ဟု ညွှန်ပြနေပြီး ထို့နောက်တွင် မငြိမ်သက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကာ တိုင်းပြည်အား ကုန်းချန်ဒလာ နှင့် ရေချန်ဒလာဟု နှစ်ခြမ်းကွဲသွားစေခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အား ဂျားဗားကျွန်း၏ ဩဇာခံသော အင်အားနိမ့်ပါးသော မင်းသားများမှ လျော့ရည်းစွာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။

ခမာဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်သည် ချန်နလာ၏ အပျက်အစီးများကြားမှ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး ၈၀၂ ခုနှစ်တွင် ခိုင်မာစွဦ တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကာ ဒုတိယ ဂျာယာဗာမန် ဘုရင် (အေဒီ ၇၉၀မှ အေဒီ ၈၃၅ အထိ အုပ်စိုးခဲ့သည်။) ဂျားဗားပြည်မှ လွတ်လပ်ရေးကြေညာခဲ့ပြီး မိမိဘာသာ ဒေဝါရာဂျာဘွဲ့ ခံယူခဲ့သည်။ သူနှင့် သူ၏ နောက်လိုက်များသည် ဘုရား-ဘုရင် ဂိုဏ်းကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး နယ်မြေသိမ်းပိုက်မှုများ ဆက်တိုက်ပြုလုပ်ခဲ့ကာ ၉ ရာစုမှ ၁၅ ရာစုအတွင်း ထိုဒေသ၌ ကြွယ်ဝချမ်းသာလာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.art-and-archaeology.com/seasia/ppenh/khmer01.html |title=Khmer Empire Map |publisher=Art-and-archaeology.com |accessdate=27 June 2010}}&lt;/ref&gt; အဋ္ဌမဂျာရာဗာမန် လက်ထက်တွင် အန်ကောဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်အား မွန်ဂိုမှ ကူဗလိုင်ခန်၏ စစ်တပ်မှ တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း ဘုရင်အနေနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဝယ်ယူနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Cœdès, George. (1956) ''The Making of South East Asia,'' pp.127–128.&lt;/ref&gt; ၁၃ ရာစုခန့်တွင် သီရိလင်္ကာ ဘုန်းကြီးများမှ အရှေ့တောင်အာရှအား ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://asia.msu.edu/seasia/Cambodia/religion.html |title=Windows on Asia |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070521010839/http://asia.msu.edu/seasia/Cambodia/religion.html |archivedate=21 May 2007}}&lt;/ref&gt; ဘာသာတရားမှာ ပြန့်ပွားလာခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် အန်ကော၌ ရေပန်းစားသော ဘာသာတရားအဖြစ်  ဟိန္ဒူဘာသာ နှင့် မဟာယန ဗုဒ္ဓဘာသာနေရာတွင် အစားထိုး ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၂၉၅ ခုနှစ် တတိယ အင်ဒရာ ဗာမန် အာဏာရသည်အထိ နိုင်ငံတော်၏ တရားဝင်ဘာသာ ဖြစ်မလာခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;[http://www.cambodia-travel.com/khmer/angkor-era3.htm Angkor Era – Part III (1181–1309 A.D)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121201053806/http://www.cambodia-travel.com/khmer/angkor-era3.htm |date=1 December 2012 }}, Cambodia Travel.&lt;/ref&gt;

ခမာဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်သည် ၁၂ရာစုအတွင်း အရှေ့တောင်အာရှ၏ အကြီးဆုံး ဧကရာဇ်နိုင်ငံတော် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်၏ ဩဇာအာဏာ ဗဟိုချက်မှာ အန်ကော ဖြစ်ပြီး ဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်၏ အထွဋ်အထိပ် ရောက်ရှိစဉ်တွင် မြို့တော်အများအပြားကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတကာမှ သုတေသနပညာရှင် အဖွဲ့က ဂြိုဟ်တုမှ ရိုက်ကူးထားသော ဓာတ်ပုံများနှင့် အခြားသော ခေတ်မီနည်းလမ်းများကို အသုံးပြု၍ ကောက်ချက်ချခဲ့သည်မှာ အန်ကောသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် စက်မှုခေတ်မတိုင်မီက အကြီးဆုံး မြို့ပြ ဖြစ်ခဲ့ပြီး မြို့ပြအကျယ်အဝန်းမှာ {{convert|၂,၉၈၀|km2|sqmi|0|abbr=off}} မျှ ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal |url=http://www.pnas.org/content/104/36/14277.full |title=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America: A comprehensive archaeological map of the world's largest pre-industrial settlement complex at Angkor, Cambodia |accessdate=27 June 2010 |doi=10.1073/pnas.0702525104 |pmid=17717084 |volume=104 |issue=36 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |pages=14277–14282 |year=2007 |last1=Evans |first1=D. |pmc=1964867 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.pnas.org/content/104/36/14277.full |access-date=20 March 2022 |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225162634/https://www.pnas.org/content/104/36/14277.full }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.pnas.org/content/104/36/14277.full |accessdate=20 March 2022 |archivedate=25 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225162634/https://www.pnas.org/content/104/36/14277.full }}&lt;/ref&gt; မြို့တော်မှာ လူဦးရေ ၁ သန်းခန့် အထိ နေထိုင်နိုင်သော အကျယ်အဝန်း ရှိသည်။&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110605004646/http://www.independent.co.uk/news/world/asia/metropolis-angkor-the-worlds-first-megacity-461623.html Metropolis: Angkor, the world's first mega-city], The Independent, 15 August 2007&lt;/ref&gt; အများဆုံးသိကြပြီး အကောင်းဆုံး ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သည့် အန်ကောဝပ် ဘုရားကျောင်းမှာလည်း ကမ္ဘောဒီးယား၏ အတိတ်က အဓိက ဒေသတွင်း အင်အားကြီးနိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့သည်ကို သတိပေးနေသကဲ့သို့ ရှိသည်။ ဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်သည် အင်အားကျဆင်းလာသော်လည်း ၁၅ ရာစု ပျက်သုဉ်းသွားသည့် အချိန်အထိ ထင်ရှားသော အားတစ်ခု အဖြစ် ဆက်လက် ရှိနေသေးသည်။

===အန်ကောလွန်ခေတ်===
[[File:Vietnam 1760.jpg|thumb|၁၇၆၀ တွင် တွေ့ရသော အင်ဒိုချိုင်းနား မြေပုံ]]
အိမ်နီးချင်းတိုင်းပြည်များနှင့် စစ်ပွဲများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် အန်ကောအား အယုဒ္ဓယပြည်မှ ဝင်ရောက်ကျူးကျော် သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ၁၄၃၂ တွင် စွန့်ပစ်ခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ဂေဟစနစ် ပျက်ယွင်းမှုနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံများ ပျက်စီးမှုတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Chan&quot;&gt;Chandler, David P (1991) ''The Land and the People of Cambodia'', HarperCollins. New York, New York. p. 77, {{ISBN|0060211296}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20041225132009/http://www.signonsandiego.com/news/world/20040613-0915-fallenangkor.html Scientists dig and fly over Angkor in search of answers to golden city's fall], The Associated Press, 13 June 2004&lt;/ref&gt; ထိုအကြောင်းကြောင့် စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ တုံ့ဆိုင်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး တိုင်းပြည်၏ ပြည်တွင်းရေးကိစ္စရပ်များမှာ အိမ်နီးချင်းတိုင်းပြည်များ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန်သို့ ရောက်သောအခါ ခမာတို့၏ အထိမ်းအမှတ်အဆောက်အဦး တည်ဆောက်မှုများ ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ ရှေးဟောင်းယုံကြည်မှုများ ဖြစ်သော မဟာယနဗုဒ္ဓဘာသာ နှင့် ဟိန္ဒူ၏ ဘုရင်ဘုရား ဂိုဏ်းတို့၏ နေရာတွင် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ အစားထိုး ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။

မြို့တော်ကို လောင်းဗက် သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ထိုနေရာတွင် တိုင်းပြည်မှာ ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်ရေးဖြင့် တဖန်ပြန်လည် ထွန်းကားအောင် ကြံဆောင်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားအား ဥရောပ မှတ်တမ်းများတွင် ပထမဆုံး ဖော်ပြခြင်းမှာ ၁၅၁၁ တွင် ပေါ်တူဂီတို့မှ ဖော်ပြခြင်း ဖြစ်သည်။ ပေါ်တူဂီ ခရီးသည်တို့မှ မြို့တော်အား စည်းစိမ်ဥစ္စာနှင့် နိုင်ငံခြား ကုန်သွယ်ရေး ထွန်းကားသော မြို့ အဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။ အယုဒ္ဓယ နှင့် ဗီယက်နမ်တို့နှင့် ဆက်လက် စစ်မက်ဖြစ်ပွားခြင်းကြောင့် နယ်မြေများ ထပ်မံဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီး ၁၅၉၄ တွင် အယုဒ္ဓယ ၏ မဟာ နာရစွမ်ဘုရင်မှ လောင်းဗက်အား အောင်မြင်ပြီး ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ ခမာမြို့တော် အသစ်ဖြစ်သော အူဒေါင်းအား ၁၆၁၈ တွင် လောင်းဗက်၏ တောင်ဘက်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဘုရင်များမှာ ထိုင်း နှင့် ဗီယက်နမ်တို့၏ ဩဇာခံ အဖြစ် တစ်လှည့်စီ ဝင်ရောက်ခြင်းဖြင့် နောက်ထပ် ၃ ရာစုအတွင်း အသက်ဆက်နိုင်ခဲ့ပြီး လွတ်လပ်သောကာလမှာ အနည်းငယ်သာ ရှိသည်။

ကမ္ဘောဒီးယားရှိ တောင်ကုန်းနေ လူမျိုးစုများမှာ ဆိုင်ယမ်(ထိုင်း)၊ အန်နာမိုက် (ဗီယက်နမ်) နှင့် ကမ္ဘောဒီးယားတို့မှ လိုက်လံဖမ်းဆီး ကျွန်ပြုခြင်းကို ဆက်တိုက်ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;Colquhoun, Archibald Ross (1885). Amongst the Shans (p. 53). London: Field &amp; Tuer; New York: Scribner &amp; Welford. https://books.google.com/books?id=3wQPAAAAMAAJ&amp;pg=PA53&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20101009132129/http://kyotoreviewsea.org/slavery4.htm Slavery in Nineteenth-Century Northern Thailand (Page 4 of 6)]&quot;. ''Kyoto Review of South East Asia''; (Colquhoun 1885:53).&lt;/ref&gt;

၁၉ ရာစုအတွင်းတွင် ထိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်တို့မှ ကမ္ဘောဒီးယားအား ထိန်းချုပ်ရန် အပြိုင်အဆိုင်ကြိုးစားခြင်းကြောင့် ဗီယက်နမ် မင်းချင်းတို့က ခမာတို့အား ဗီယက်နမ်တို့၏ ထုံးတမ်းစဉ်လာများကို ကျင့်သုံးရန် ဖိအားပေးခြင်း ခံခဲ့ရသော အချိန်ကာလ ရှိခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ဗီယက်နမ်တို့အား ပုန်ကန်မှု အချို့ ရှိခဲ့ပြီး ထိုင်းတို့ထံမှ အကူအညီ တောင်းခံခဲ့သည်။ ၁၈၄၁-၁၈၄၅ ထိုင်း-ဗီယက်နမ် စစ်ပွဲ သည် ကမ္ဘောဒီးယားအား ပူးတွဲ ဆူဇာရိန်တီ (နိုင်ငံခြားရေးကို အုပ်စိုးသူပြည်ပနိုင်ငံမှ စီမံ၍ ပြည်တွင်းရေးကို မိမိဘာသာ စီမံသောနိုင်ငံ) နိုင်ငံ အဖြစ် ထားရှိရန် သဘောတူညီခဲ့သည်။ ထို့မှတဆင့် နိုရိုဒုန် ပရွန်ဘိုရီရက် ဘုရင်မှ ပြင်သစ်အစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံအဖြစ် ထားရှိရန် စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့သော အနေအထားသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။

===ပြင်သစ်ကိုလိုနီခေတ်===
{{multiple image|caption_align=left|header_align=center
 | align     = right
 | direction = vertical
 | width     = 150
 | image1    =
 | caption1  = ဆီဆိုဝပ် ဘုရင်
 | image2    = Norodom Sihanouk Coronation Regalia 1941 cc.jpg|thumb|left|[[နိုရိုဒွန် သီဟာနု]] ၁၉၄၁ တွင် နန်းတက် ဘိသိက်ခံနေပုံ
 | caption2  = ၁၉၄၁ တွင် နိုရိုဒွန် သီဟာနု ဘိသိက်ခံနေပုံ
 | image3    =
 | caption3  =
}}
၁၈၆၃ တွင် ထိုင်းတို့တင်မြှောက်ထားသော နိုရိုဒွန်ဘုရင် မှ&lt;ref name=&quot;CHANDLER&quot; /&gt; ပြင်သစ်တို့မှ ကမ္ဘောဒီးယားအား ထိုင်းတို့ထံမှ ကာကွယ်ပေးရန် အကူအညီတောင်းခဲ့သည်။ ၁၈၆၇ တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ရာမ ၄ ဘုရင်မှ ပြင်သစ်နှင့် စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံအား ထိန်းချုပ်ခြင်းအား စွန့်လွှတ်ရန် နှင့် ထို့အတွက် ဘတ်တမ်ဘန် နှင့် ဆီရမ်ရိ ပြည်နယ်တို့အား အစားပြန်ပေးရန် သဘောတူညီခဲ့သည့်အတွက် ထိုပြည်နယ်တို့မှာ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်း တရားဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၀၇ ခုနှစ် ပြင်သစ်နှင့် ထိုင်းတို့ နယ်စပ်စာချုပ် ချုပ်ဆိုသော အခါမှသာ ထိုပြည်နယ်များကို ပြန်လည်ပေးအပ်ခဲ့သည်။

ကမ္ဘောဒီးယားသည် ပြင်သစ်တို့၏ အစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံအဖြစ် ၁၈၆၇ မှ ၁၉၅၃ ခုနှစ်အထိ ရှိနေခဲ့ပြီး ပြင်သစ်အင်ဒိုချိုင်းနား ကိုလိုနီ နယ်မြေ၏ တစိတ်တဒေသ အဖြစ် ပြင်သစ်တို့မှ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၄၁ မှ ၁၉၄၅ အတွင်းတွင်မူ ဂျပန်တို့မှ ဝင်ရောက်ကျူးကျော်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Kamm&quot; /&gt;၁၈၇၄ မှ ၁၉၆၂ ခုနှစ်အတွင်း စုစုပေါင်း လူဦးရေမှာ ၉၄၆,၀၀၀ မှ ၅.၇ သန်း အထိ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;Population&quot;&gt;&quot;[http://countrystudies.us/cambodia/40.htm Cambodia – Population]&quot;. Library of Congress Country Studies.&lt;/ref&gt; ၁၉၀၄ ခုနှစ်တွင် နိုရိုဒွန် ဘုရင် ကွယ်လွန်သော အခါ ပြင်သစ်တို့မှ ဘုရင်ရွေးချယ်မှုကို ချုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး နိုရိုဒွန် နှင့် ညီအစ်ကို တော်စပ်သူ ဆီဆိုဝပ်အား ဘုရင်အဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ဆီဆိုဝပ်၏ သားဖြစ်သူ မိုနီဗွန်ဘုရင် ကွယ်လွန်သော အခါတွင် ရာဇပလ္လင်မှာ လစ်လပ်သွားခဲ့သည်။ ပြင်သစ်တို့မှ မိုနီဗွန်၏ သား မိုနီရက် သည် အလွန်ပင် လွတ်လပ်စွာ တွေးခေါ်တတ်သည်ဟု ယူဆသဖြင့် ဘုရင်အဖြစ် မတင်မြှောက်ခဲ့ပေ။ သူ့အစား ဆီဆိုဝပ်ဘုရင်၏ သမီးမှ မွေးဖွားသော မြေးဖြစ်သူ [[နိုရိုဒွန် သီဟာနု]] အား ဘုရင်အဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ပြင်သစ်တို့မှ အသက်ငယ်သော သီဟာနုကို အလွယ်တကူ ထိန်းချုပ်နိုင်မည်ဟု ထင်မြင်ယူဆခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Kamm&quot;&gt;{{Cite book| last = Kamm | first = Henry | author-link = Henry Kamm | title = Cambodia: report from a stricken land | url = https://archive.org/details/cambodiareportfr00kamm| url-access = registration | publisher=Arcade Publishing | year = 1998 | location = New York | page = [https://archive.org/details/cambodiareportfr00kamm/page/27 27] | isbn = 1-55970-433-0}}&lt;/ref&gt;သို့သော်လည်း သူတို့ယူဆချက် မှားယွင်းခဲ့ပြီး နိုရိုဒွန် သီဟာနု ဘုရင် အုပ်စိုးစဉ်ကာလတွင်ပင် ကမ္ဘောဒီးယားသည် ပြင်သစ်တို့လက်အောက်မှ ၁၉၅၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၉ ရက်တွင် လွတ်လပ်ရေး ရခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Kamm&quot; /&gt;

===လွတ်လပ်ရေးရခြင်း နှင့် ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲ===
ကမ္ဘောဒီးယားသည် [[နိုရိုဒွန် သီဟာနု]] ဘုရင်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ် ကျင့်သုံးသော နိုင်ငံဖြစ်လာသည်။ ပြင်သစ်အင်ဒိုချိုင်းနားအား လွတ်လပ်ရေးပေးသော အခါတွင် ကမ္ဘောဒီးယားအနေနှင့် မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းဒေသကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ရန် မျှော်လင့်ချက်ကင်းမဲ့ခဲ့ရပြီး ထိုဒေသကို ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသို့ ပေးအပ်လိုက်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခင်က ခမာဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သော်လည်း ထိုဒေသကို ဗီယက်နမ်တို့က ၁၆၉၈ ခုနှစ်ကတည်းက ထိန်းချုပ်ထားခဲ့ပြီး ဒုတိယ ချေ ချက်သာ ဘုရင်က ဗီယက်နမ်တို့အား အခြေချနေထိုင်ရန် ထိုအချိန် မတိုင်မီ ဆယ်စုနှစ် အချို့ကတည်းက ခွင့်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{Cite book| last = Kamm | first = Henry | author-link = Henry Kamm | title = Cambodia Report from a Stricken Land | url = https://archive.org/details/cambodiareportfr00kamm | publisher=Arcade Publishing | year = 1998 | location = New York | page = [https://archive.org/details/cambodiareportfr00kamm/page/23 23]| isbn = 1-55970-507-8 }}&lt;/ref&gt; ထိုကိစ္စသည် သံတမန်ရေးရာ ကိစ္စများတွင် အဟန့်အတား တစ်ခုအဖြစ် ရှိနေဆဲဖြစ်ပြီး ခမာလူမျိုး ၁ သန်းကျော်တို့ ထိုဒေသတွင် နေထိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။ ခမာနီတို့က ထိုဒေသကို ကျူးကျော်ပြီး နယ်မြေကို ပြန်လည်ရယူရန်ကြိုးစားခြင်းက ဗီယက်နမ်တို့ ကမ္ဘောဒီးယားကို ကျူးကျော်ရခြင်း၏ အကြောင်းတရားတစ်ခု ဖြစ်စေခဲ့ပြီး ခမာနီတို့ ဖြုတ်ချခံခဲ့ရသည်။

[[File:Mao Sihanouk.jpg|thumb|left|[[နိုရိုဒွန် သီဟာနု]] နှင့် [[မော်စီတုန်း]]တို့ကို ၁၉၅၆ တွင် တွေ့ရစဉ်]]

၁၉၅၅ တွင် သီဟာနုသည် သူ့ဖခင်ကို အလေးပေးသော အနေဖြင့် နန်းစွန့်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့ကာ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် အရွေးခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ ဖခင် ၁၉၆၀ တွင် ကွယ်လွန်သည့် အခါတွင် သီဟာနုသည် နိုင်ငံ၏ ဥသျှောင် တဖန် ပြန်ဖြစ်ခဲ့ပြီး မင်းသားကြီး ဘွဲ့ကို ခံယူခဲ့သည်။ ဗီယက်နမ် စစ်ပွဲ အရှိန်မြင့်လာသော အခါ သီဟာနုသည် စစ်အေးတိုက်ပွဲ အတွင်း ကြားနေသည့် ပေါ်လစီကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ သီဟာနု အနေနှင့် ဗီယက်နမ် ကွန်မြူနစ်တို့အား ကမ္ဘောဒီးယားကို ခိုလှုံရာ နယ်မြေ အဖြစ် အသုံးပြုရန် ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး တောင်ဗီယက်နမ်တွင် တိုက်ခိုက်နေသော သူတို့၏ စစ်တပ်များသို့ လက်နက် နှင့် အခြား အကူအညီများ တင်ပို့ရန် ထောက်ပို့လမ်းကြောင်း အဖြစ် အသုံးပြုခွင့် ပေးခဲ့သည်။ ထိုပေါ်လစီအား ရှက်စရာကောင်းသော ပေါ်လစီဟု ကမ္ဘောဒီးယား နိုင်ငံသား အမြောက်အမြားက ရှုမြင်ကြသည်။ ၁၉၆၇ တွင် သီဟာနု မှ ဝါရှင်တန်ပို့စ် သတင်းစာမှ သတင်းစာဆရာ စတန်လေ ကာနိုးအား အကယ်၍ အမေရိကန်တို့အနေနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားတို့ကို မထိခိုက်ပါက ဗီယက်နမ်တို့၏ ခိုလှုံရာနေရာများကို ဗုံးကြဲမည် ဆိုလျှင် သူ့အနေနှင့် ကန့်ကွက်မည် မဟုတ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Washington Post, 29 December 1967&lt;/ref&gt;

ထိုသတင်းစကားကိုပင် [[လန်ဒန် ဘန်းနက်စ် ဂျွန်ဆင်|အမေရိကန်သမ္မတ ဂျွန်ဆင်]] ၏ ကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သော ချက်စတာ ဘောင်း သို့လည်း ၁၉၆၈ ဇန်နဝါရီလတွင် ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Morris, p. 44, {{ISBN|0804730490}}.&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း အများပြည်သူရှေ့တွင် သီဟာနု အနေနှင့် အမေရိကန်တို့အား ကမ္ဘောဒီးယားတွင် လေကြောင်း​ဗုံးကြဲမှု ပြုလုပ်ခြင်းကို ကန့်ကွက်ခဲ့ပြီး မတ်လ ၂၆ တွင် သူက ပြောကြားခဲ့သည်မှာ &quot;ဒီလို ရာဇဝတ်မှုမြောက်တဲ့ တိုက်ခိုက်မှုတွေကို အမြန်ဆုံးနဲ့ အသေအချာကို ရပ်တန့်ပစ်ရမယ်။&quot; ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ မတ်လ ၂၈ ရက်တွင် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲကျင်းပခဲ့ပြီး သီဟာနုမှ နိုင်ငံတကာ သတင်းဌာနတို့အား &quot;နိုင်ငံတကာတွင် ကမ္ဘောဒီးယား၏ ရှင်းလင်းပြတ်သားသော ရပ်တည်မှုကို ထုတ်ဖော်ပေးရန် တောင်းပန်ပါတယ်။​ဒါကတော့ ကျွန်တော့်အနေနဲ့ ဘယ်လို အခြေအနေမှာပဲ ဖြစ်ဖြစ် ဘယ်လိုဆင်ခြေနဲ့ပဲ ဖြစ်ဖြစ် ကမ္ဘောဒီးယားနယ်မြေထဲမှာ ဗုံးကြဲတာကို ဆန့်ကျင်ပါတယ်။&quot; ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;''Bombing in Cambodia: Hearings before the Committee on Armed Services, U.S. Senate, 93d Cong., 1st sess.'', July/August 1973, pp. 158–160, the primary source on the &quot;secret bombings&quot;.&lt;/ref&gt; အစိုးရ အဖွဲ့ဝင်များနှင့် စစ်သားများမှ သီဟာနု၏ အုပ်ချုပ်သည့် ပုံစံ အပြင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုမှ ဖယ်ခွါသွားသည်ကို မနှစ်မြို့ကြပေ။

===ခမာပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ (၁၉၇၀-၇၅)===
သီဟာနုသည် ၁၉၇၀တွင် ဘေဂျင်းသို့ အလည်အပတ်သွားရောက်နေစဉ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး လွန်နို  နှင့် မင်းသား စီစိုဝပ်သ် စီရစ် မာတပ် ဦးဆောင်သော စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အမေရိကန်တို့ အာဏာသိမ်းမှုကို ထောက်ပံ့ကြောင်း သက်သေမပြနိုင်ပေ။&lt;ref&gt;Clymer, K. J., ''The United States and Cambodia'', Routledge, 2004, p.22&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း အာဏာသိမ်းမှု ပြီးဆုံးသည့်အခါတွင် အစိုးရသစ်သည် ဗီယက်နမ် ကွန်မြူနစ်တို့အား ကမ္ဘောဒီးယားမှ ထွက်ခွါသွားရန် အမြန်ဆုံး တောင်းဆိုခဲ့ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ နိုင်ငံရေးအရ ထောက်ခံမှု ရရှိခဲ့သည်။ သူတို့ခိုလှုံရာနေရာများနှင့် မြောက်ဗီယက်နမ်မှ သူတို့၏ ထောက်ပံ့ရေးလမ်းကြောင်းများကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းရန် အသည်းအသန် ဆန္ဒပြင်းပြနေသော မြောက်ဗီယက်နမ်သားများ နှင့် ဗီယက်ကောင်းတပ်များသည် အစိုးရသစ်အား လက်နက်ကိုင် တိုက်ခိုက်မှု ချက်ချင်း စတင်တော့သည်။ ဘုရင်မှ သူ၏ နောက်လိုက်များအား အစိုးရအား ဖြုတ်ချရန် တိုက်တွန်းခဲ့သဖြင့် ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ရန် အခြေအနေသို့ အလျှင်အမြန် ရောက်ရှိခဲ့သည်။  &lt;ref name=&quot;SIHNK&quot;&gt;{{Cite book | author = Norodom Sihanouk | authorlink = နိုရိုဒွန် သီဟာနု| title = My War with the CIA, The Memoirs of Prince Norodom Sihanouk as related to Wilfred Burchett | publisher = Pantheon Books | year = 1973 | isbn = 0-394-48543-2 | url = https://archive.org/details/mywarwithcia00noro }}&lt;/ref&gt;

{{multiple image|caption_align=left|header_align=center
 | align     = left
 | direction = vertical
 | width     = 215
 | image1    = US aircraft LORAN bombing over Cambodia c1973.JPG
 | caption1  = အမေရိကန်တို့ ကမ္ဘောဒီးယားသို့ ၁၉၇၀ မှ ၁၉၇၃ အတွင်း ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ရာတွင် လူပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာ သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Owen |first1=Taylor |last2=Kiernan |first2=Ben |title=Bombs Over Cambodia |journal=The Walrus |date=October 2006 |url=http://www.yale.edu/cgp/Walrus_CambodiaBombing_OCT06.pdf |pages=32–36 |quote=The evidence of survivors from many parts of [Cambodia] suggests that at least tens of thousands, probably in the range of 50,000 to 150,000 deaths, resulted from the US bombing campaigns ...&quot; |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160420220434/http://www.yale.edu/cgp/Walrus_CambodiaBombing_OCT06.pdf |archivedate=20 April 2016 }} See {{cite web |authorlink1=Ben Kiernan |last1=Kiernan |first1=Ben |last2=Owen |first2=Taylor |url=http://apjjf.org/2015/13/16/Ben-Kiernan/4313.html |title=Making More Enemies than We Kill? Calculating U.S. Bomb Tonnages Dropped on Laos and Cambodia, and Weighing Their Implications |work=The Asia-Pacific Journal |date=26 April 2015 |accessdate=19 September 2016 |archive-date=12 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912002843/http://www.yale.edu/cgp/Walrus_CambodiaBombing_OCT06.pdf }}&lt;/ref&gt;
 | image2    = Marines deploy at LZ Hotel.jpg
 | caption2  = အီးဂဲလ်ပူး စစ်ဆင်ရေး
 | image3    =
 | caption3  =
}}

မကြာမီတွင်ပင် ခမာနီသူပုန်တို့က သီဟာနုကို အသုံးပြု၍ ထောက်ခံမှု ရရှိရန် စတင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ၁၉၇၀ မှ ၁၉၇၂ ခုနှစ် အစောပိုင်း အထိ ကမ္ဘောဒီးယား ပဋိပက္ခမှာ အစိုးရ၊ ကမ္ဘောဒီးယားစစ်တပ် နှင့် မြောက်ဗီယက်နမ်တပ်များ ကြားတွင်သာ ဖြစ်သည်။​သူတို့အနေနှင့် ကမ္ဘောဒီးယား နယ်မြေအား ထိန်းချုပ်နိုင်လာသော အခါတွင် ဗီယက်နမ်ကွန်မြူနစ်တို့မှ နိုင်ငံရေး အခြေခံအဆောက်အအုံသစ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး ထို စနစ်အား ကြီးစိုးခဲ့သည်မှာ ယခုအခါ ခမာနီဟု ရည်ညွှန်းကြသော ကမ္ဘောဒီးယား ကွန်မြူနစ်များပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Morris, pp. 48–51.&lt;/ref&gt; ၁၉၆၉မှ ၁၉၇၃ အတွင်းတွင် ဗီယက်နမ် သမ္မတနိုင်ငံ​(တောင်ဗီယက်နမ်) နှင့် အမေရိကန်တပ်များက ဗီယက်ကောင်းများနှင့် ခမာနီတို့ကို နှောင့်ယှက်ရန်ကြိုးပမ်းသည့် အနေနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။

၁၉၉၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ဆိုဗီယက်တို့ သိမ်းဆည်းထားသော မှတ်တမ်းများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် မြောက်ဗီယက်နမ် တို့ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံအား သိမ်းဆည်းရန် ကြိုးစားမှုအား ခမာနီတို့မှ အတိအလင်း တောင်းဆိုမှုကြောင့် ဖြစ်ပြီး ပိုပေါ့ နှင့် ဒုတိယအကြီးဆုံး ဖြစ်သော နွမ်းချာတို့မှ ညှိနှိုင်းခဲ့သည်ဟု သိရသည်။&lt;ref&gt;Mosyakov, Dmitry (2004) [https://web.archive.org/web/20090101000000*/http://www.yale.edu/gsp/publications/Mosyakov.doc &quot;The Khmer Rouge and the Vietnamese Communists: A History of Their Relations as Told in the Soviet Archives&quot;], in Susan E. Cook, ed., ''Genocide in Cambodia and Rwanda'', Yale Genocide Studies Program Monograph Series No. 1, pp. 54 ff.: &quot;In April–May 1970, many North Vietnamese forces entered Cambodia in response to the call for help addressed to Vietnam not by Pol Pot, but by his deputy Nuon Chea. Nguyen Co Thach recalls: &quot;Nuon Chea has asked for help and we have liberated five provinces of Cambodia in ten days.&quot;&quot; {{cite web|url=http://www.yale.edu/gsp/publications/Mosyakov.doc |title=Archived copy |accessdate=13 April 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130309074636/http://www.yale.edu/gsp/publications/Mosyakov.doc |archivedate=9 March 2013 |df= }}&lt;/ref&gt; မြောက်ဗီယက်နမ်တို့မှ ကမ္ဘောဒီးယား စစ်တပ်တို့ တပ်စွဲထားသော နေရာများကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ကမ်ပူးချား ကွန်မြူနစ်ပါတီ (စီပီကေ) မှ ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို တိုက်ခိုက်မှုအား တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။ မြောက်ဗီယက်နမ်တို့၏ ကျူးကျော်မှုကို တုံ့ပြန်သည့် အနေနှင့် အမေရိကန်သမ္မတ [[ရစ်ချက် နစ်ကဆင်]] မှ အမေရိကန်နှင့် တောင်ဗီယက်နမ် ကုန်းတပ်များသည် ကမ္ဘောဒီးယားရှိ မြောက်ဗီယက်နမ်တို့၏ အခြေစိုက်စခန်းများကို ဖျက်စီးရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယားသို့ ဝင်ရောက်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Short, Philip (2004) ''Pol Pot: Anatomy of a Nightmare'', Henry Holt &amp; Co.: New York, p. 204, {{ISBN|0805080066}}.&lt;/ref&gt;အမေရိကန်နှင့် တောင်ဗီယက်နမ်တပ်များမှ လက်နက်ခဲယမ်း အမြောက်အမြားကို သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သော်လည်း မြောက်ဗီယက်နမ်တပ်များကို ထိန်းချုပ်ရန် ကိစ္စမှာ ခက်ခဲခဲ့သည်။

ခမာပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ အဓိက ခေါင်းဆောင် ၃ ဦးဖြစ်သော လွန်နို၊ သီဟာနု၏ ညီအစ်ကိုဝမ်းကွဲဖြစ်သော ဆီရစ်မာတက် နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော်ခေါင်းဆောင် အင်တမ်တို့ ကြားတွင် ခေါင်းဆောင်မှုမှာ မညီညွတ်မှုများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်။ လွန်နိုသည် တစိတ်တပိုင်း အာဏာရှိနေဆဲဖြစ်ပြီး အခြားသူများမှာ သူ့နေရာကို ရယူရန် မကြိုးစားကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို စတင်ကျင့်သုံးခဲ့ကာ ပါလီမန်ကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ပြီး လွန်နိုသည် သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း မညီညွတ်ခြင်း၊ လူ ၃၀,၀၀၀ ရှိသော စစ်တပ်အား လူ ၂၀၀,၀၀၀ ကျော် ရှိသော နိုင်ငံတော် တိုက်ခိုက်ရေးတပ်များအဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း နှင့် ခြစားမှုများ ပျံ့နှံ့ခြင်းတို့ကြောင့် အရပ်ဖက် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စစ်တပ်မှာ အားနည်းလာခဲ့သည်။

ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံအတွင်း ကွန်မြူနစ်တို့၏ ထကြွမှုမှာ ဆက်လက် တိုးပွားလာခဲ့ပြီး မြောက်ဗီယက်နမ်မှ ရိက္ခာနှင့် စစ်ရေး ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။ ပိုပေါ့ နှင့် ယန်ဆာရီတို့သည် ဗီယက်နမ်တွင် လေ့ကျင့်သင်ကြားထားသော ကွန်မြူနစ်များပေါ်တွင် ဩဇာလွှမ်းမိုးခဲ့ပြီး အများစုကို ထုတ်ပစ်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် စီပီကေ တပ်များသည် ပိုမိုအားကောင်းလာခဲ့ပြီး သူတို့အား ထောက်ပံ့ပေးထားသော ဗီယက်နမ်များထံမှ ပို၍ သီးခြား ရပ်တည်လာနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၃ သို့ရောက်သော အခါတွင် စီပီကေသည် အစိုးရတပ်များနှင့် တိုက်ပွဲများကို မြောက်ဗီယက်နမ်တပ်များ၏ ပံ့ပိုးမှု မပါဘဲ တိုက်ခိုက်လာနိုင်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံနယ်မြေ၏ ၆၀% နှင့် လူဦးရေ၏ ၃၀%ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ အစိုးရသည် ပုန်ကန်သူများနှင့် စေ့စပ်ဆွေးနွေးရန် ၃ ကြိမ်တိုင်ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ၁၉၇၄ သို့ ရောက်သော အခါတွင် စီပီကေသည် တိုင်းဒေသ များအဖြစ် လွတ်လပ်စွာ လည်ပတ်ဆောင်ရွက်လာခဲ့ပြီး မြောက်ဗီယက်နမ်တိုက်ခိုက်ရေး တပ်အချို့မှာ တောင်ဗီယက်နမ်သို့ ပြောင်းရွှေ့သွားခဲ့သည်။ လွန်နို ၏ အုပ်ချုပ်မှုမှာ မြို့တော်များ ပတ်ဝန်းကျင် အစိတ်အပိုင်း သေးသေးများ နှင့် အဓိက ပို့ဆောင်ရေး လမ်းကြောင်းများ အထိသာ ရှိသည်အထိ လျော့ကျသွားခဲ့သည်။ စစ်ပွဲမှ ဒုက္ခသည် ၂ သန်းကျော်တို့သည် ဖနွမ်းပင် နှင့် အခြားမြို့တော်များတွင် နေထိုင်ကြသည်။

၁၉၇၅ ခုနှစ် နှစ်သစ်ကူးနေ့တွင် ကွန်မြူနစ်တပ်များသည် ထိုးစစ်ကို စတင်ခဲ့ပြီး စစ်ပွဲအတွင်း အကြမ်းတမ်းဆုံး ၁၁၇ ရက် ဖြစ်ခဲ့ကာ ခမာပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံကို ပြိုလဲကျစေခဲ့သည်။ ဖနွမ်းပင်မြို့ ဧရိယာတစ်ဝိုက်တွင် တပြိုင်နက်တည်း တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ရီပတ်ဘလစ်ကန် တပ်များကို မလှုပ်ရှားနိုင်အောင် ဖြစ်စေခဲ့ပြီး အခြားသော စီပီကေတပ်ခွဲများက မဲခေါင်အောက်ပိုင်း ပံ့ပိုးရေး လမ်းကြောင်း  ကို ထိန်းချုပ်ထားသော ပစ်ခတ်ရေး အခြေစိုက်စခန်းများကို တစ်ချိန်တည်းတွင် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ အမေရိကန် ကွန်ဂရက်မှ ကမ္ဘောဒီးယားသို့ အကူအညီများ ထပ်မံ ခွင့်ပြုရန် သဘောမတူခဲ့သဖြင့် လေကြောင်းမှ လက်နက်နှင့် ဆန်စပါးတို့ အမေရိကန် ဘဏ္ဍာဖြင့် ထောက်ပံခြင်း ရပ်တန့်ခဲ့သည်။ အမေရိကန် မစ်ရှင် ကမ္ဘောဒီယားမှ ထွက်ခွာပြီး ၅ ရက်အကြော ၁၉၇၅ ဧပြီလ ၁၇ ရက်တွင် လွန်နို၏ အစိုးရ လက်နက်ချခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Short, Philip (2004) ''Pol Pot: Anatomy of a Nightmare'', Henry Holt &amp; Co.: New York, p. 4, {{ISBN|0805080066}}.&lt;/ref&gt;

===ခမာနီအစိုးရ​ (၁၉၇၅-၇၈)===
[[File:TuolSlang3.jpg|thumb|တူရို စလန်း ပြတိုက်၏ အခန်းများထဲတွင် ခမာနီအစိုးရမှ ရိုက်ကူးထားသော ၎င်းတို့၏ ဒဏ်ကို ခံရသူများ၏ ဓာတ်ပုံအများအပြားကို ပြသထားသည်။]]
[[File:Buddhist Stupa at Choeung Ek killing fields, Cambodia.JPG|thumb|ခမာနီ အစိုးရလက်ထက် မျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်ခံထားရသောသူများ၏ အစုလိုက်အပြုံလိုက် မြှုပ်နှံထားရာ သင်္ချိုင်းမြေဖြစ်သော ချိုရုံ အက်]]

ခမာနီတို့သည် ၁၉၇၅ တွင် ဖနွမ်းပင်သို့ ရောက်ရှိလာပြီး အာဏာရယူခဲ့သည်။ ပိုပေါ့ ဦးဆောင်သော ခမာနီတို့က နိုင်ငံ၏ တရားဝင် အမည်ကို ဒီမိုကရက်တစ် ကမ်ပူးချား ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ အစိုးရသစ်သည် ၎င်းတို့ဘာသာ မော်စီတုန်းလက်ထက် တရုတ်နိုင်ငံ၏ မဟာခုန်ပျံကျော်လွှားမှုကြီး ပုံစံကို အတုယူပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ပြည်သူများကို မြို့တော်များမှ အလျှင်အမြန် ထွက်ခွာစေခဲ့ကာ ပြည်သူတရပ်လုံးကို ကျေးလက်ရှိ စီမံကိန်းများသို့ အတင်းအကြပ် ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်လုပ်စေခဲ့သည်။  သူတို့သည် နိုင်ငံ၏ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးကို ၁၁ ရာစုမှ ပုံစံအတိုင်း ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး အနောက်တိုင်း ဆေးဝါးများကို စွန့်ပစ်ခဲ့ကာ ဘုရားကျောင်းများ၊ စာကြည့်တိုက်များနှင့် အနောက်တိုင်း ပုံစံရှိသော အရာမှန်သမျှကို ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။

ခမာနီ အစိုးရလက်ထက်တွင် ပြည်သူမည်မျှ သေဆုံးခဲ့သည် ဆိုခြင်းကို ခန့်မှန်းကြသည်မှာ တစ်သန်းမှ သုံးသန်း အထိရှိပြီး အများဆုံး ရည်ညွှန်းကြသည့် ကိန်းဂဏန်းမှာ နှစ်သန်း (လူဦးရေ၏ ၄ပုံ ၁ပုံ) ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Locard&quot;&gt;{{cite journal|last=Locard|first=Henri|title=State Violence in Democratic Kampuchea (1975–1979) and Retribution (1979–2004)|journal=European Review of History|volume=12|issue=1|pages=121–143|date=March 2005|doi=10.1080/13507480500047811|citeseerx=10.1.1.692.8388|s2cid=144712717|url=http://www.paulbogdanor.com/left/cambodia/locard.pdf|archive-date=20 October 2017|access-date=2 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20171020155918/http://www.paulbogdanor.com/left/cambodia/locard.pdf|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.paulbogdanor.com/left/cambodia/locard.pdf |access-date=2 January 2021 |archive-date=31 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031164305/http://www.paulbogdanor.com/left/cambodia/locard.pdf }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.paulbogdanor.com/left/cambodia/locard.pdf |accessdate=2 January 2021 |archivedate=31 October 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211031164305/http://www.paulbogdanor.com/left/cambodia/locard.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CAS&quot;&gt;{{cite journal|author-link=Ben Kiernan|last=Kiernan|first=Ben|title=The Demography of Genocide in Southeast Asia: The Death Tolls in Cambodia, 1975–79, and East Timor, 1975–80|url=https://archive.org/details/sim_critical-asian-studies_2003-12_35_4/page/585|journal=Critical Asian Studies|volume=35|issue=4|pages=585–597|year=2003|doi=10.1080/1467271032000147041|s2cid=143971159|quote=We may safely conclude, from known pre- and post-genocide population figures and from professional demographic calculations, that the 1975–79 death toll was between 1.671 and 1.871 million people, 21 to 24 percent of Cambodia's 1975 population.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Heuveline, Patrick 2001&quot;&gt;{{cite book|last=Heuveline|first=Patrick|chapter=The Demographic Analysis of Mortality Crises: The Case of Cambodia, 1970–1979|title=Forced Migration and Mortality|url=https://archive.org/details/forcedmigrationm0000unse_t3v0|publisher=National Academies Press|year=2001|pages=[https://archive.org/details/forcedmigrationm0000unse_t3v0/page/102 102]–105|isbn=978-0-309-07334-9|quote=As best as can now be estimated, over two million Cambodians died during the 1970s because of the political events of the decade, the vast majority of them during the mere four years of the 'Khmer Rouge' regime. This number of deaths is even more staggering when related to the size of the Cambodian population, then less than eight million.&amp;nbsp;... Subsequent reevaluations of the demographic data situated the death toll for the [civil war] in the order of 300,000 or less.}} cf. {{cite web|url=https://sites.tufts.edu/atrocityendings/2015/08/07/cambodia-u-s-bombing-civil-war-khmer-rouge/|title=Cambodia: U.S. bombing, civil war, &amp; Khmer Rouge|publisher=World Peace Foundation|date=7 August 2015|access-date=9 August 2019|archive-date=14 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190714181839/https://sites.tufts.edu/atrocityendings/2015/08/07/cambodia-u-s-bombing-civil-war-khmer-rouge/}}&lt;/ref&gt; ထိုခေတ်မှ သတ်ကွင်း ဆိုသော ဝေါဟာရ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး တူရိုစလန်းအကျဉ်းထောင်မှ အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခြင်း သမိုင်းကြောင်းကြောင့် နာမည်ဆိုးဖြင့် ကျော်ကြားခဲ့သည်။ လူသိန်းပေါင်းများစွာ တို့သည် အိမ်နီးချင်း ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ကြသည်။ အစိုးရသည် အဓိကအားဖြင့် လူမျိုးစု အဖွဲ့များကို ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်သည်။ ချမ် မွတ်ဆလင်များမှာ အများအပြား ဒဏ်ခံခဲ့ရပြီး ၎င်းတို့လူဦးရေ၏ တစ်ဝက်ကျော် သတ်ဖြတ်ခြင်း ခံရသည်။&lt;ref&gt;Stanton, Gregory H. (22 February 1992) [https://web.archive.org/web/20081011031122/http://www.genocidewatch.org/aboutgenocide/stantoncambodianlaw.htm The Cambodian Genocide and International Law], Yale Law School.&lt;/ref&gt; ပိုပေါ့သည် ၎င်း၏ အာဏာကို ထိန်းထားနိုင်ရန် အခိုင်အမာ ဆုံးဖြတ်ထားပြီး ရန်သူများနှင့် သူ့အတွက် ခြိမ်းခြောက်မှု ဖြစ်လာနိုင်သူမှန်သမျှကို ဖိနှိပ်ခဲ့သဖြင့် သူ၏ ပြည်သူများသို့ ကြမ်းကြုတ်မှုနှင့် ရက်စက်စွာ ပြုမူမှုများ တိုးမြင့်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://www.mtholyoke.edu/~amamendo/KhmerRouge.html &quot;&quot;The Khmer Rouge and Pol Pot's Regime] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180714104451/http://www.mtholyoke.edu/~amamendo/KhmerRouge.html |date=14 July 2018 }}. Mount Holyoke University.&lt;/ref&gt;

၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် အတင်းအကြပ် နေရပ်သို့ပြန်စေခြင်း နှင့် ခမာနီအစိုးရ လက်ထက်အတွင်း သေဆုံးမှုများကြောင့် ကမ္ဘောဒီးယားရှိ ဗီယက်နမ်လူဦးရေမှာ ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ၂၅၀,၀၀၀ ဦးမှ ၃၀၀,၀၀၀ အထိ ရှိရာမှ ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် ၅၆,၀၀၀ သာ ကြွင်းကျန်ရစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt; သို့သော်လည်း ခမာနီအစိုးရ၏ သားကောင်ဖြစ်ရသူများမှာ တိုင်းရင်းသားလူနည်းစုများ မဟုတ်ဘဲ ခမာလူမျိုးများသာ ဖြစ်သည်။ ပရော်ဖက်ရှင်နယ်များ ဖြစ်ကြသော ဆရာဝန်များ၊ ရှေ့နေများနှင့် ကျောင်းဆရာများမှာ ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်ခံရသည်။ ရောဘတ် ဒီ ကပ်ပလန်၏ အဆိုအရ &quot;မျက်မှန်သည် ကြယ်ဝါနှင့် တန်းတူ သေစေလောက်သော အမှတ်တံဆိပ် ဖြစ်သည်&quot; ဟု ဆိုခဲ့ပြီး မျက်မှန်သည် ပညာတတ်ခြင်း၏ သင်္ကေတ ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;kaplan&quot;&gt;Kaplan, Robert D. (1996) ''The Ends of the Earth'', Vintage, 1996, p. 406, {{ISBN|0679751238}}.&lt;/ref&gt;

ဘာသာရေး အဖွဲ့အစည်းများကိုလည်း ခမာနီများက ချမ်းသာ မပေးခဲ့ပေ။ ဘာသာရေးအား ဆိုးရွားစွာ ဖိနှိပ်ခဲ့သည်မှာ အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသည့် အတိုင်းအတာ အထိ ဖြစ်သဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယား၏ သမိုင်းဝင် ဗိသုကာ လက်ရာများ ဖြစ်သော ၉၅% သော ကမ္ဘောဒီးယား၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ ပုထိုးများမှာ လုံးဝ ပျက်စီးခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=la4kBQAAQBAJ&amp;pg=PT23 | title=The Worst World Disasters of All Time | author=Kevin Baker | page=23| isbn=978-1-4566-2343-2 | date=3 November 2014 }}&lt;/ref&gt;

===ဗီယက်နမ်တို့ ကျူးကျော်ခြင်း နှင့် အသွင်ကူးပြောင်းရေးကာလ===
၁၉၇၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ခမာနီတို့၏ နယ်စပ်ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခြင်းကို တုံ့ပြန်သည့် အနေနှင့် ဗီယက်နမ်တပ်များက ကမ္ဘောဒီးယားကို ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;CGG&quot;&gt;{{cite web |url=https://cambodiangenocide.org/definition-of-genocide |title=A Brief History of the Cambodian Genocide |publisher=cambodiangenocide.org |access-date=17 January 2018 |accessdate=4 January 2021 |archivedate=18 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180118064702/https://cambodiangenocide.org/definition-of-genocide }}&lt;/ref&gt; ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ဗီယက်နမ်တို့ တည်ထောင်ခဲ့သော ကမ်ပူးချား ပြည်သူ့တော်လှန်ရေးပါတီအား ပိုပေါ့နှင့် တာမော့တို့၏ သုတ်သင်မှုမှ လွတ်မြောက်ရန် ကမ္ဘောဒီးယားမှ ထွက်ပြေးခဲ့သည့် ခမာနီအုပ်စုမှ ဦးဆောင်၍ ဆိုဗီယက်ဘက် ယိမ်းသော ကမ်ပူးချား ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[[#Morris|Morris]], p. 220&lt;/ref&gt; ၎င်းတို့သည် ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်ထားသော ဗီယက်နမ်စစ်တပ်၏ ကျေးဇူးခံ ကျေးဇူးစား ဖြစ်ပြီး ဖနွမ်ပင် ဗီယက်နမ် သံအမတ်၏ လမ်းညွှန်မှု အောက်တွင် ရှိသည်။ ၎င်းတို့၏ လက်နက်များကို ဗီယက်နမ် နှင့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုတို့မှ ထောက်ပံ့သည်။&lt;ref name=&quot;Daniel Bultmann 2015&quot;&gt;Bultmann, Daniel (2015) ''Inside Cambodian Insurgency. A Sociological Perspective on Civil Wars and Conflict'', Ashgate: Burlington, VT/Farnham, UK, {{ISBN|9781472443076}}.&lt;/ref&gt;

အသစ်တည်ထောင်လိုက်သော နိုင်ငံကို ဆန့်ကျင်သည့် အနေနှင့် ပြည်ပသို့ ထွက်ပြေးနေရသော အစိုးရ၏ အစု ၃ စုမှ ဒီမိုကရက်တစ် ကမ်ပူးချား၏ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရကို ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Daniel Bultmann 2015&quot; /&gt; ၎င်းတို့တွင် ခမာနီများ၊ သီဟာနု၏ ဘုရင် သစ္စာခံ အစုအဖွဲ့နှင့် ခမာပြည်သူ့ အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး တို့ ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့အား ကုလသမဂ္ဂမှ အသိအမှတ် ပြုခဲ့သည်။ ခမာနီတို့၏ ကုလသမဂ္ဂ ကိုယ်စားလှယ် ဖြစ်သော ချွန်း ပရာဆစ်အား ဆက်လက်ထားရှိခဲ့သော်လည်း သူသည် ကွန်မြူနစ် မဟုတ်သော ကမ္ဘောဒီးယား ပါတီများ၏ ကိုယ်စားလှယ်များ နှင့် တိုင်ပင် ဆောင်ရွက်ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://gsp.yale.edu/autobiography-thiounn-prasith|title=Autobiography of Thiounn Prasith – Cambodian Genocide Program – Yale University|access-date=28 October 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110511225016/http://disarmament.un.org/Library.nsf/d7ae8ea134b27b838525755c00537cf2/f5b3eb8b58ae67c7852575a100632a27/%24FILE/A-40-PV69.pdf Provisional verbatim record of the sixty-ninth meeting]. United Nations, General Assembly, New York, 8 November 1985.&lt;/ref&gt; ဗီယက်နမ်တို့မှ ကမ္ဘောဒီးယားမှ ဆုတ်ခွာရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သဖြင့် အမေရိကန် နှင့် မဟာမိတ်တို့မှ စီးပွားရေး ပိတ်ဆို့ အရေးယူ ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/dsptch5&amp;div=58&amp;id=&amp;page=|title=Lifting the US embargo against Cambodia |publisher=Department of State Dispatch 54|date=20 January 1992 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Medvedev_in_Cambodia_01.png|thumb|right|နိုရိုဒွန် သီဟာနု ဘုရင် အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အဦး]]
၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ပဲရစ်၌ ငြိမ်းချမ်းရေး ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်မှုများ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံအဖြစ် စတင်ခဲ့ပြီး နှစ်နှစ်အကြာ ၁၉၉၁ အောက်တိုဘာတွင် ပဲရစ် ငြိမ်းချမ်းရေး လုံးဝဥဿုံ သဘောတူညီချက် ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ကုလသမဂ္ဂအား အပစ်အခပ်ရပ်စဲရေး၊ ဒုက္ခသည် ကိစ္စ ဆောင်ရွက်ရေး နှင့် လက်နက်ဖြုတ်သိမ်းရေး အတွက် ''ကုလသမဂ္ဂ ကမ္ဘောဒီးယား အပြောင်းအလဲ အာဏာပိုင်'' အဖြစ် လုပ်ကိုင်ရန် အခွင့်အာဏာ ပေးအပ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;USDOS3&quot;&gt;{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2732.htm |title=Country Profile of Cambodia |publisher=State.gov |date=13 June 2012 |access-date=16 March 2013}}&lt;/ref&gt;

===ဘုရင်စနစ်ကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခြင်း===
၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် နိုရိုဒွန် သီဟာနုအား ကမ္ဘောဒီးယား၏ ဘုရင် အဖြစ် ပြန်လည် နန်းတင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ယူအင်န်တီအေစီမှ ကြီးမှူးကျင်းပသော ရွေးကောက်ပွဲများမှ ဖွဲ့စည်းထားသော အစိုးရထံတွင် အာဏာ အပြည့်အဝ ရှိသည်။ ၁၉၉၇ ဒု-ဝန်ကြီးချုပ် ဟွန်ဆန် ဦးဆောင်သော အစိုးရ အတွင်းရှိ ကွန်မြူနစ်မဟုတ်သော ပါတီများထံမှ အာဏာသိမ်းမှု ပဋိပက္ခပြီးနောက်တွင် နိုင်ငံရေး တည်ငြိမ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;97COUP&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20070627054853/http://cambodia.ohchr.org/Documents/Statements%20and%20Speeches/English/40.pdf STATEMENT BY AMBASSADOR THOMAS HAMMARBERG, SPECIAL REPRESENTATIVE OF THE SECRETARY-GENERAL OF THE UNITED NATIONS FOR HUMAN RIGHTS IN CAMBODIA]. UN OHCHR Cambodia (9 July 1997)&lt;/ref&gt;အစိုးရအား ဟွန်ဆန်၏ လက်အောက်တွင် တည်ငြိမ်အောင် ဆောင်ရွက်လာနိုင်ပြီးနောက် ၁၉၉၉ ဧပြီလ ၃၀ တွင် အာဆီယံသို့ ဝင်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;enlargement&quot;&gt;{{cite book|title=ASEAN Enlargement: impacts and implications|url=https://archive.org/details/aseanenlargement0000asea|author1=Carolyn L. Gates|author2=Mya Than|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|year=2001|isbn=978-981-230-081-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.asean.org/3338.htm|title=Statement by the Secretary-General of ASEAN Welcoming the Kingdom of Cambodia as the Tenth Member State of ASEAN: 30 April 1999, ASEAN Secretariat|year=2008|work=ASEAN Secretariat|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511153639/http://www.asean.org/3338.htm|archive-date=11 May 2011|url-status=dead|access-date=28 August 2009}}&lt;/ref&gt;လတ်တလော နှစ်များတွင် ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများတွင် တိုးတက်မှု ရှိလာခဲ့ပြီး စည်းမျဉ်းခံ ဘုရင်စနစ်အောက်တွင် ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီစနစ်ဖြင့် နိုင်ငံရေး တည်ငြိမ်မှု အချို့ ရလာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;CIACB&quot; /&gt; ဟွန်ဆန်၏ အုပ်ချုပ်မှုတွင် လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုနှင့် ခြစားမှုများ ရှိသော်လည်း&lt;ref name=&quot;Strangio&quot;&gt;{{cite book|last1=Strangio|first1=Sebastian|title=Hun Sen's Cambodia|url=https://archive.org/details/hunsenscambodia0000stra|date=2014|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-19072-4}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၀ ခုနှစ်များကို ဖြတ်သန်းလာခဲ့ကြသည့် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသားများမှာ အစိုးရကို လက်ခံကြသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ကမ္ဘောဒီးယား ကျေးရွာသားများနှင့် အင်တာဗျူးများတွင် ၎င်းတို့မှ ပုံမှန်အတိုင်းရှိနေခြင်းကို ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကြမ်းစား ပြောင်းလဲမှုထက် ပိုကြိုက်သည်ဟု ထုတ်ဖော်ပြောခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last=Brinkley|first=John|title=Cambodia's Curse: The Modern History of a Troubled Land|date=2011|publisher=Hachette UK|pages=460–463|url=https://books.google.com/books?id=C3bsidxFIuEC|access-date=17 November 2019|quote=[Javier Merelo de Barbera] spoke to dozens of [villagers] during the 2008 election campaign, and he said he observed a constant theme: 'People were very afraid of the CCP losing. They were very afraid of change.' After all, for centuries change in Cambodia has generally led to misery or death.|isbn=978-1-4596-2493-1}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၀ ဇူလိုင်လတွင် ကန်ကက်လူး သည် အက်စ်၂၁ သုတ်သင်ရေးစခန်း၏ ယခင်တာဝန်ခံ အဖြစ် စစ်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် လူ့ကျင့်ဝတ် ချိုးဖောက်သော ရာဇဝတ်မှုများအတွက် အပြစ်ရှိသည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခြင်း ခံရသော ပထမဆုံး ခမာနီ ဖြစ်ပြီး ထောင်တစ်သက် အပြစ်ပေးခြင်း ခံရသည်။&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web|author=De Launey, Guy |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-10757320 |title=Khmer Rouge prison chief Duch found guilty |publisher=Bbc.co.uk |date=26 July 2010 |access-date=16 March 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2012/02/03/world/asia/cambodia-duch-appeal/index.html|title= Leader of Khmer Rouge torture prison gets life sentence|work=[[CNN]]|date=3 February 2012}}&lt;/ref&gt;  သို့သော်လည်း ဟွန်ဆန်သည် ယခင်ခမာနီတို့၏ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများအတွက် တရားစွဲဆိုမှုများ ကျယ်ပြန့်စွာ ပြုလုပ်ခြင်းကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |author=Carmichael, Robert |url=http://www.voanews.com/english/news/Cambodian-Premier-says-No-More-Khmer-Rouge-Trials-105873293.html |title=Cambodian Premier says No More Khmer Rouge Trials &amp;#124; News &amp;#124; English |publisher=Voanews.com |access-date=15 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111108230947/http://www.voanews.com/english/news/Cambodian-Premier-says-No-More-Khmer-Rouge-Trials-105873293.html |archive-date=8 November 2011 |url-status=dead |accessdate=4 January 2021 |archivedate=8 November 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111108230947/http://www.voanews.com/english/news/Cambodian-Premier-says-No-More-Khmer-Rouge-Trials-105873293.html }}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ကုလသမဂ္ဂ ကျောထောက်နောက်ခံရှိသော စစ်ရာဇဝတ် တရားရုံးဖြစ်သည့် ကမ္ဘောဒီးယားတရားရုံး၏ အထူးခုံရုံး (ခမာနီ တရားရုံးဟုလည်း သိကြသည်။)မှ ခမာနီအစိုးရ၏ အသက်၈၃ နှစ်ရှိပြီ ဖြစ်သော ယခင် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ ခူးဆမ်ဖန် နှင့် ၈၈ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ဝါဒရေးရာချုပ် နွမ်ချာ တို့အား ၁၉၇၀ ခုနှစ်များအတွင်း နိုင်ငံ၏ အကြမ်းဖက်ခေတ်အတွင်း စစ်ရာဇဝတ်မှုများတွင် ၎င်းတို့၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှုအတွက် ထောင်တစ်သက် အပြစ်ပေးခဲ့သည်။ ယခင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အီရန် ဆာရီမှာ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး သူ၏ ဇနီးဖြစ်သော လူမှုရေးဝန်ကြီး အီရန် သီရစ်မှာ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် သတိမေ့လျော့သည့် ရောဂါဖြစ်ပွားနေသဖြင့် တရားရင်ဆိုင်ရန် မသင့်လျော်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။

===၂၀၁၉ ခုနှစ်အခြေအနေ===
ဂျွန် ဒီ စီအိုစီရာရီ၏ အဆိုအရ &quot;၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားတွင် ကာလကြာမြင့်စွာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဝန်ကြီးချုပ် ဟွန်ဆန်မှ သူ၏ အာဏာထိန်းချုပ်မှုကို ပိုမိုတိုးမြှင့်လာခဲ့သည်။ စီးပွားရေး တိုးတက်မှုမှာ ဆက်လက်တိုးတက်နေသော်လည်း အိမ်ခြံမြေ ပူပေါင်းပေါက်ကွဲမှု၊ အကြွေးဝန်ပိမှုနှင့် လူမှုရေး မညီမျှမှုများ အတွက် စိုးရိမ်စရာ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ပြင်ပဆက်ဆံရေး အနေဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယားသည် တရုတ်အပေါ် မှီခိုမှု ပိုမို နက်ရှိုင်းလာခဲ့သဖြင့် ဟွန်ဆန်အစိုးရအား အချို့နေရာများအတွက် အကာအကွယ်ရသော်လည်း အားနည်းချက် အသစ်များ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။&quot; ဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;John D. Ciorciari, &quot;Cambodia in 2019: Backing Further into a Corner&quot; ''Asian Survey'' 60#1 pp. 125–131. [http://www-personal.umich.edu/~johncior/files/2020%20(Cambodia%20in%202019).pdf online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230528173838/http://www-personal.umich.edu/~johncior/files/2020%20%28Cambodia%20in%202019%29.pdf |date=28 May 2023 }}&lt;/ref&gt;

== ပထဝီဝင်==
[[File:Cambodia Geographic map en.svg|thumb|upright=1.5|ကမ္ဘောဒီးယား၏ ပထဝီဝင် မြေပုံ]]
[[File:Cambodia Regions Map.png|thumb|upright=1.5|ကမ္ဘောဒီးယား၏ ဒေသတွင်း မြေပုံ]]
ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသည် ဧရိယာအားဖြင့် {{convert|၁၈၁,၀၃၅|km2|0|abbr=off}} မျှရှိပြီး အပူပိုင်းဒေသအတွင်း လုံးဝ ကျရောက်ကာ မြောက်လတ္တီကျု ၁၀° မှ ၁၅° ကြား၊ အရှေ့လောင်ဂျီကျု ၁၀၂° မှ ၁၀၈° ကြားတွင် တည်ရှိသည်။ အနောက်ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် လာအိုနိုင်ငံ၊အရှေ့ဘက်နှင့် အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ဗီယက်နမ် နိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ခြင်း ထိစပ်လျက် ရှိသည်။{{convert|443|km|mi|adj=mid|abbr=off}} ထိုင်းပင်လယ်ကွေ့ တလျှောက်တွင် {{convert|၄၄၃|km|mi|adj=mid|abbr=off}} ရှည်လျားသော ကမ်းရိုးတန်း ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html|title=The World Factbook — Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|language=en|access-date=10 July 2018|accessdate=4 January 2021|archivedate=29 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101229001224/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html}}&lt;/ref&gt;

ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်သည် မြေနိမ့်ဒေသတွင် တည်ရှိသော အလယ်ပိုင်းလွင်ပြင်များအား ကုန်းမြင့်များနှင့် တောင်ကုန်းနိမ့်များက ဝန်းရံထားကာ တုန်နယ်ဆပ် ခေါ် ရေကန်ကြီးများ ဒေသနှင့် မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းဒေသ၏ အထက်ပိုင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ထိုအလယ်ပိုင်းဒေသမှ ဖြန့်ထွက်သွားသည့် အခါတွင် အသွင်ပြောင်းသွားသည့် လွင်ပြင်များ၊ ပါးလျသော သစ်တောများနှင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက် {{convert|၆၅၀|ft|m|abbr=off}} ခန့် မြင့်တက်သွားသော ဒေသများ ဖြစ်သွားသည်။

မြောက်ဘက်သို့ လားသည့်အခါတွင် ကမ္ဘောဒီးယား၏ လွင်ပြင်သည် တိုက်စားခံရသည့် သဲကျောက်တောင်များဖြင့် ဝန်းရံထားကာ ၎င်းတို့မှ အနောက်မှ အရှေ့သို့ {{convert|၂၀၀|mi|km|abbr=off}} မျှ ရှည်လျားသော တောင်ဘက်သို့ မျက်နှာမူနေသည့် တောင်စောင်းများ ဖြစ်ပေါ်နေကာ လွင်ပြင်အထက် ပေ ၆၀၀ မှ ၁၈၀၀ (မီတာ ၁၈၀ မှ ၅၅၀) အထိ ရုတ်တရက် မြင့်တက်နေသည်။ ထိုတောင်စောင်းများသည် ဒန်းဂရက်တောင်များ၏ တောင်ဘက် နယ်နိမိတ် အဖြစ် တည်ရှိသည်။

မဲခေါင်ဒေသသည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အရှေ့ပိုင်းဒေသများကို ဖြတ်၍ တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းလျက် ရှိသည်။ မဲခေါင်မြစ်၏ အရှေ့ပိုင်း အသွင်ပြောင်းလွင်ပြင်များသည် အရှေ့ပိုင်းကုန်းမြင့်များ၊ သစ်တောထူထပ်သော တောင်ကုန်းများနှင့် လာအိုနိုင်ငံနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံအထိ ဆန့်ထွက်နေသော ကုန်းမြေမြင့်များနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အနောက်တောင်ပိုင်းဒေသတွင် ထင်ရှားသော ကုန်းမြင့်ဒေသ နှစ်ခု ရှိပြီး ၎င်းတို့မှာ ကရာဗန်တောင်တန်း နှင့် ဒမ်မရေးတောင်တန်းတို့ ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ပေါင်းစပ်ကာ တုန်နယ်ဆပ် နှင့် ထိုင်းပင်လယ်ကွေ့တို့ကြားရှိ မြေဧရိယာ အတော်များများတွင် နေရာယူထားသော ကုန်းမြင့်ဒေသ အဖြစ် တည်ရှိသည်။

ဤသို့ ဝေးလံခေါင်ဖျားပြီး လူသူမနေထိုင်သော ဒေသတွင် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ဖြစ်သော ဖနွမ်အော်ရယ် သည် အမြင့် {{convert|၅,၉၄၉|ft|m|abbr=off}} ဖြင့် တည်ရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/webimage/countrys/asia/cambodia/khland.htm|title=Geography of Cambodia – World Atlas|website=www.worldatlas.com|language=en|access-date=10 July 2018}}&lt;/ref&gt; တောင်ပိုင်း ကမ်းရိုးတန်းဒေသသည် ထိုင်းပင်လယ်ကွေ့နှင့် ကျဉ်းမြောင်းသော ကမ်းမြောင်ဖြင့် ဆက်စပ်နေကာ ထိုဒေသသည် သစ်ပင်ထူထပ်စွာ ပေါက်ရောက်ပြီး လူနေထိုင်မှု ကျဲပါးကာ အလယ်ပိုင်းလွင်ပြင်နှင့် အနောက်တောင် ကုန်းမြေမြင့်မှ ပိုင်းခြားထားသည်။

အထင်ရှားဆုံးသော ပထဝီသွင်ပြင်မှာ တုန်နယ်ဆပ်၏ ရေလွှမ်းမိုးမှု ဖြစ်ပြီး ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုတွင် {{convert|၂,၅၉၀|km2|0|abbr=off}} မျှ ရှိပြီး မိုးရာသီတွင် {{convert|၂၄,၆၀၅|km2|0|abbr=off}} အထိ ရှိသည်။ ထိုသို့ လူနေထူထပ်သော လွင်ပြင်မှာ စပါးစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ကိုင်ကြပြီး ကမ္ဘောဒီယားနိုင်ငံ၏ နှလုံးသည်းပွတ် ဒေသ ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://factsanddetails.com/southeast-asia/Cambodia/sub5_2f/entry-3506.html|title=TONLE SAP {{!}} Facts and Details|last=Hays|first=Jeffrey|website=factsanddetails.com|language=en|access-date=10 July 2018}}&lt;/ref&gt; ထိုဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများကို ဇီဝထိန်းသိမ်းရေးရပ်ဝန်း အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
===ရာသီဥတု===
[[File:Koppen-Geiger Map KHM present.svg|thumb|left|ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ [[ကော့(ခ်)ပန်ရာသီဥတုခွဲခြားမှုများ]] ပြ မြေပုံ]]
ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ရာသီဥတုသည် အခြား အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများကဲ့သို့ပင် မုတ်သုံလေ လွှမ်းမိုးသော ရာသီဥတုဖြစ်ပြီး အပူပိုင်း စိုစွတ်ခြင်း နှင့် ခြောက်သွေ့ခြင်း အဖြစ် သိရှိကြကာ ရာသီဥတု ကွဲပြားခြင်းမှာ ထင်ရှားစွာ သိသာနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အပူအချိန်မှာ {{convert|21|မှ|35|°C|°F|0}} အထိရှိပြီး အပူပိုင်းမုတ်သုံလေကို ခံစားရသည်။ အနောက်တောင်မုတ်သုံလေသည် ရေငွေ့များဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော လေများကို ထိုင်းပင်လယ်ကွေ့နှင့် အိန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာတို့မှ မေလ မှ အောက်တိုဘာလ အတွင်း သယ်ဆောင်လာသည်။ အရှေ့မြောက် မုတ်သုံလေသည် နိုဝင်ဘာမှ ဧပြီလအထိ ဖြစ်သော ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုတွင် တိုက်ခတ်သည်။ နိုင်ငံအတွင်း မိုးအများဆုံးကာလမှ စက်တင်ဘာလမှ အောက်တိုဘာလ အထိ ဖြစ်ပြီး အခြောက်သွေ့ဆုံးကာလမှာ ဇန်နဝါရီလမှ ဖေဖော်ဝါရီလ အထိ ဖြစ်သည်။

အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး သုတေသနဌာန နှင့် ကုလသမဂ္ဂတို့၏ အဆိုအရ ကမ္ဘောဒီးယားသည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံနှင့် အတူ အရှေ့တောင်အာရှတွင် ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်းအတွက် အထိခိုက်နိုင်ဆုံဂ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.khmertimeskh.com/news/11754/climate-change--rainy-season-wild-card-/|title=Climate Change Hits Coastal Cambodia Hard|last=Laurenson|first=Jack|website=Khmer Times|access-date=22 June 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.camclimate.org.kh/en/documents-and-media/climate-change-in-the-news/211-un-reports-cambodia-at-high-risk-from-climate-change.html|title=UN Reports: Cambodia At High Risk From Climate Change – Cambodia's Official Climate Change Website|last=Reaksmey|website=www.camclimate.org.kh|access-date=18 August 2017}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘောဒီးယားရှိ ပြည်နယ်အားလုံးလိုလိုသည် ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်း၏ အကျိုးဆက်ကို ခံစားကြရသည်။&lt;ref&gt;Overland, Indra et al. (2017) ''[https://www.researchgate.net/publication/320622312 Impact of Climate Change on ASEAN International Affairs: Risk and Opportunity Multiplier]'', Norwegian Institute of International Affairs (NUPI) and Myanmar Institute of International and Strategic Studies (MISIS).&lt;/ref&gt; အထူးသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းရှိ ကျေးလက်နေ လူဦးရေမှာ အန္တရာယ်အများဆုံး ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်း မဟာမိတ်အဖွဲ့၏ အဆိုအရ သန့်ရှင်းသောရေ ရနိုင်မှု နည်းပါးခြင်း၊ အလွန်အမင်း ရေကြီးခြင်း၊ ရွှံ့နွံမြေပြိုခြင်း၊ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်ခြင်း နှင့် ဖျက်ဆီးနိုင်စွမ်းရှိသည့် မုန်တိုင်းများမှာ အထူးသတိထား စိုးရိမ်ရသည့် ကိစ္စရပ်များ ဖြစ်သည်။ ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်းသည် တုန်နယ်ဆပ် ရေကန်ဒေသ၏ ရေအတက်အကျ၊ ဂေဟစနစ်နှင့် ကုန်ထုတ်နိုင်စွမ်းအားကို လတ်တလောနှစ်များတွင် အဓိကအားဖြင့် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယား လူဦးရေ အများစု၏ စားရေရိက္ခာလုံလောက်စွာ ရရှိနိုင်မှုနှင့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးတို့ကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|last=@NatGeoUK|date=2020-08-17|title=Cambodia's biggest lake is running dry, taking forests and fish with it|url=https://www.nationalgeographic.co.uk/environment-and-conservation/2020/08/cambodias-biggest-lake-is-running-dry-taking-forests-and-fish|access-date=2020-12-10|website=National Geographic|language=en-gb}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Osborne|first=Zoe|date=2019-12-16|title=Mekong basin's vanishing fish signal tough times ahead in Cambodia|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/environment/2019/dec/16/mekong-basins-vanishing-fish-signal-ill-times-ahead-for-cambodia-aoe|access-date=2020-12-10|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

ကမ္ဘောဒီးယားတွင် အဓိကအားဖြင့် ရာသီဥတု နှစ်ခု ရှိသည်။​ မိုးရာသီသည် မေလမှ အောက်တိုဘာလ အထိ ဖြစ်ပြီး အပူချိန်သည် {{convert|၂၂|°C|0}} အထိကျဆင်းလေ့ ရှိပြီး ၎င်းနှင့်အတူ လေထဲတွင် ရေငွေ့ပါဝင်မှုလည်း အလွန်များပြားလေ့ရှိသည်။ ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုသည် နိုဝင်ဘာလမှ ဒီဇင်ဘာလအထိ ဖြစ်ပြီး အပူချိန်သည် ဧပြီလဝန်းကျင်တွင် {{convert|၄၀|°C}} အထိ မြင့်တက်လေ့ ရှိသည်။ ကပ်ဘေးဆိုက်သော ရေကြီးမှုမှာ ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပျက်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် နောက်တစ်ကြိမ်ထပ်ဖြစ်ခဲ့ကာ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း အတိုင်းအတာ တစ်ခု အထိ ရေကြီးလေ့ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last=Nobleman|first=Marc Tyler|title=Cambodia|url=https://archive.org/details/cambodia0000nobl|year=2003|publisher=Bridgestone Books|location=Mankato, Minn|isbn=978-0-7368-1370-9|page=[https://archive.org/details/cambodia0000nobl/page/n9 7]}}&lt;/ref&gt; အကြီးအကျယ်ရေလွှမ်းမိုးခြင်းသည် ၂၀၂၀ ခုနှစ် တိုင်ဖွန်းမုန်တိုင်း ရာသီအတွင်းတွင် ကမ္ဘောဒီးယားရှိ ပြည်နယ် ၁၇ ခုကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|last1=Dara|first1=Mech|last2=Leakhena|first2=Khan|date=14 October 2020|title=Rising Rivers Flood Schools, Prisons, Over 180,000 Hectares of Farms|url=https://vodenglish.news/rising-rivers-flood-schools-prisons-over-180000-hectares-of-farms/|access-date=2020-12-10|publisher=VOD}}&lt;/ref&gt;

===ဇီဝမျိုးကွဲများ===
[[File:Monkey Mother and Child - Phnom Pros (Man Hill) - Outside Kampong Cham - Cambodia (48354787692).jpg|thumb|ကမ်ပုံးချန်ပြည်နယ် ဖနွမ်ပရော့စ်တွင် တွေ့ရသော မျောက်များ]]

ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဇီဝမျိုးကွဲများသည်  အပူပိုင်း ရွက်ကြွေတောများတွင်တွေ့ရပြီး မှတ်တမ်းရှိသော သစ်ပင်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၈၀ နှင့် ရိုင်ပေးရီးယန်း ဂေဟစနစ်တို့ ရှိကြသည်။ နို့တိုက်သတ္တဝါမျိုးစိတ် ၂၁၂ မျိုး၊ ငှက်မျိုးစိတ် ၅၃၆ မျိုး၊ တွားသွားသတ္တဝါမျိုးစိတ် ၂၄၀ မျိုး၊ ရေချိုငါးမျိုးစိတ် ၈၅၀မျိုး (တုန်နယ်ဆပ် ရေကန်ဒေသ) နှင့် ပင်လယ်ငါးမျိုးစိတ် ၄၃၅မျိုးတို့ အား သိပ္ပံနည်းကျ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ဇီဝမျိုးကွဲအများစုသည် တုန်နယ်ဆပ် ရေကန်ဒေသနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် ဇီဝရပ်ဝန်းဒေသတို့တွင် တွေ့ရသည်။&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110728131701/http://www.tsbr-ed.org/english/online_catalogue/textual_detail.asp?ref=141 Tonle Sap Biosphere Reserve: perspective 2000], Mekong River Commission (MRC), 1 March 2003.&lt;/ref&gt;

တုန်နယ်ဆပ် ဇီဝရပ်ဝန်း ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေမှာ တုန်နယ်ဆပ်ရေကန်များ၏ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့တွင် ရေကန်များနှင့် ပြည်နယ် ကိုးခုဖြစ်သော ကမ်ပုံးသွန်၊ ဆီရမ်ယိ၊ ဘာတန်ဘန်၊ ပါဆတ်၊ ကမ်ပုံးချနန်၊ ဘန်တေး မီချေး၊ ပိုင်လင်း၊ အော့ဒါ မီချေး နှင့် ပရီရာ ဗီဟီးယား ပြည်နယ်တို့ ပါဝင်သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကို၏ ဇီဝရပ်ဝန်း ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ အဖြစ် အောင်မြင်စွာ စာရင်းသွင်းနိုင်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090318002520/http://www.unesco.org/mab/doc/brs/BRlist2008.pdf Complete list of biosphere reserves. Publication Date: 3 November 2008, retrieved from UNESCO website]. (PDF) . Retrieved on 5 July 2015.&lt;/ref&gt; အခြား တိရစ္ဆာန်တို့ ကျက်စားရာ နေရာများမှာ မွန်ဒိုကီရီပြည်နယ်ရှိ အမြဲစိမ်း နှင့် ခြောက်သွေ့ အင်ကညင်သစ်တောများ အတွင်းရှိ ကီရို ဆေးမား တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ၊ ဖနွမ်ပရစ်ချ် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ နှင့် ဆရီပေါ့ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေ တို့ ဖြစ်ကြပြီး ရာတာနာကီရီ ပြည်နယ်နှင့် ပရီရာ မိုနီဗွန် အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ဘိုတမ်-စာကော အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ဖနွမ် အော်ရယ် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ နှင့် ဖနွမ်ဆမ်ကော့ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ တို့ ပါဝင်သော ကာဒါမွန်တောင်ကုန်း ဂေဟစနစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။

တကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သဘာဝ ရန်ပုံငွေ အဖွဲ့က ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတွင် ထင်ရှားသောကုန်းမြေ ဇီဝဒေသ ၆ ခုကို သတ်မှတ်ထားပြီး ၎င်းတို့မှာ ကာဒါမွန် တောင်ကုန်း မိုးသစ်တော၊ အင်ဒိုချိုင်းနားအလယ်ပိုင်း ခြောက်သွေ့တော၊ အရှေ့တောင် အင်ဒိုချိုင်းနား ခြောက်သွေ့အမြဲစိမ်းတော၊ တောင်ပိုင်း အင်နာမိုက်တောင်တန်း အပူပိုင်းသစ်တော၊ တုန်နယ်ဆပ် ရေချို ဒီရေတော နှင့် တုန်နယ်ဆပ်-မဲခေါင် သစ်ဆွေး ဒီရေတော တို့ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;Eric Wikramanayake, Eric Dinerstein, Colby J. Loucks ''et al.'' (2002). Terrestrial Ecoregions of the Indo-Pacific: a Conservation Assessment. Island Press; Washington, DC, {{ISBN|1559639237}}.&lt;/ref&gt;

===သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်===
[[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|thumb|ဖနွမ်ကူလန်ရှိ ရေတံခွန်]]

၂၀၁၆ ခုနှစ် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်လုပ်ဆောင်ချက်ဆိုင်ရာ ညွှန်းကိန်း (EPI) တွင် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသည် နိုင်ငံပေါင်း ၁၈၀ တွင် အဆင့် ၁၄၆ ရှိသဖြင့် ဆိုးရွားသော်လည်း တိုးတက်လာနေသော လုပ်ဆောင်မှု ရှိသည်။ အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် အဆိုးဆုံးများထဲတွင် ပါဝင်ပြီး လာအို နှင့် မြန်မာနိုင်ငံထက်သာ သာလွန်သည်။ အီးပီအိုင်အား ၂၀၀၁ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးဖိုရမ်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံတစ်ခုချင်းစီ အနေနှင့် ကုလသမဂ္ဂ၏ စဉ်ဆက်မပြတ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ရည်မှန်းချက်ညွှန်းကိန်းများအား အကောင်အထည်ဖော်ရာတွင် မည်မျှကောင်းမွန်သည်ကို တိုင်းတာသည့် တကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ညွှန်ပြချက် ဖြစ်သည်။

အီးပီအိုင်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားအနေနှင့် အဆိုးရွားဆုံး လုပ်ဆောင်ချက် ရှိသည့် နယ်ပယ်များမှာ လေထုအရည်အသွေး (၁၄၈)၊ ရေအရင်းအမြစ် စီမံခန့်ခွဲမှု (၁၄၀) နှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ပြဿနာများပေါ်တွင် မူတည်သည့် ကျန်းမာရေး သက်ရောက်မှု (၁၃၇) တို့ ဖြစ်ပြီး ရေဆိုးနှင့်မိလ္လာကိစ္စရပ်များ၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိခိုက်မှုနှင့် သစ်တော စီမံခန့်ခွဲမှုတို့မှာ နောက်မှ နီးကပ်စွာ လိုက်လာကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားတွင် လွန်စွာကျယ်ပြန့်သော ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသည့် ဒေသများ ကုန်းပေါ်နှင့် ရေထဲတွင် ရှိပြီး ကုန်းပေါ်တွင် ရှိသော ထိန်းသိမ်းရေးဒေသမှာ နိုင်ငံ၏ ၂၀% ခန့် ရှိသည်။  ထို့အတွက်ကြောင့် ကမ္ဘောဒီးယားအား ဇီဝမျိုးကွဲများနှင့် တိရစ္ဆာန်တို့ ကျက်စားရာမြေနှင့် ပတ်သက်၍​ ပျမ်းမျှထက်သာလွန်သော အဆင့် ၆၁ ရရှိခဲ့သော်လည်း သစ်တောပြုန်းတီးမှု၊ တရားမဝင် သစ်ခုတ်မှု၊ ဆောက်လုပ်ရေး နှင့် တောရိုင်း တိရစ္ဆာန် သတ်ဖြတ်ခြင်းတို့ကြောင့် ထို ထိန်းသိမ်းရေးဒေသများနှင့် သားကောင်များ ကျက်စားရာမြေတို့မှာ အလွန်အမင်း ပြုန်းတီးလျက် ရှိပြီး အစိုးရအနေနှင့် စီးပွားရေး လုပ်ဆောင်သည့် နေရာများနှင့် စိုက်ခင်းများကို ထိန်းသိမ်းရေးဒေသများတွင် နေရာချထားမှုကြောင့်လည်း တစိတ်တပိုင်း ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;EPI (2016): [http://epi.yale.edu/country/cambodia Cambodia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161230134002/http://epi.yale.edu/country/cambodia |date=30 December 2016 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://epi.yale.edu/reports/2016-report|title=2016 Report {{!}} Environmental Performance Index – Development|date=11 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211092345/http://epi.yale.edu/reports/2016-report|archive-date=11 February 2017|url-status=dead|access-date=2 April 2018|accessdate=21 January 2021|archivedate=4 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160204021925/http://epi.yale.edu/reports/2016-report}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=GreenList&gt;{{cite news|url=http://www.phnompenhpost.com/national/kingdom-ranks-low-global-green-list|title=Kingdom ranks low on global green list|newspaper=The Phnom Penh Post|author=Handley, Erin |date=18 February 2016|access-date=6 September 2016}}&lt;/ref&gt;

[[File:Prey Lang Forest Aerial.jpg|thumb|ပရေလန်း သစ်တော]]
ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် သစ်တောပြုန်းတီးမှုနှုန်း အမြင့်ဆုံးနိုင်ငံများတွင် တစ်ခု အပါအဝင်ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံအတွင်း ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအများဆုံးသော သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ပြဿနာ တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=GreenList /&gt; ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အဓိကသစ်တောမှာ ၇၀% ကျော် ဖုံးလွှမ်းနေပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ၃.၁% သာ ကျန်ရှိနေသည်။ စုစုပေါင်းအားဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတွင် ၁၉၉၀ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၀၅ ခုနှစ်အတွင်း {{convert|၂၅၀၀၀|km2|sqmi|-2|abbr=on}} မျှ ရှိသော သစ်တောဧရိယာ ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် {{convert|၃၃၄၀|km2|sqmi|0|abbr=on}} မှာ ပင်မသစ်တော ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှစ၍ အဓိကသစ်တောမှာ {{convert|၃၂၂၀|km2|sqmi|0|abbr=on}} အောက်သာ ကျန်ရှိတော့ပြီး ကမ္ဘောဒီးယား၏ အနာဂတ်အတွက် သစ်တောထိန်းသိမ်းရေး ဒေသများအား ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်မည့် အခြေအနေမှာ အလွန်အမင်း ခြိမ်းခြောက်ခံနေရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.planetark.org/dailynewsstory.cfm/newsid/20049/story.htm |title=Logging threatens Cambodian tragedy – UN |publisher=Planet Ark |date=6 March 2003 |access-date=27 June 2010 |accessdate=22 January 2021 |archivedate=14 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014012856/http://www.planetark.org/dailynewsstory.cfm/newsid/20049/story.htm }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://rainforests.mongabay.com/20cambodia.htm|title=Cambodia|publisher=Mongabay|author=Butler, Rhett |date=15 August 2014|access-date=6 September 2016}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၀ မှ ၂၀၁၅ ခုနှစ်အတွင်းတွင် နှစ်စဉ် သစ်တောပြုန်းတီးမှုနှုန်းမှာ ၁.၃ % ဖြစ်သည်။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ပျက်စီးမှုတွင် အမျိုးသားဥယျာဉ်များနှင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး နယ်မြေများလည်း အများအပြားပါဝင်ပြီး မျိုးသုဉ်းရန်စိုးရိမ်ရသော တိရစ္ဆာန်နှင့် ဒေသရင်းနေ တိရစ္ဆာန် မျိုးစိတ် အများအပြားမှာ စားကျက်မြေ နည်းပါးလာခြင်းကြောင့် မျိုးသုဉ်းရမည့် အခြေအနေဖြင့် ခြိမ်းခြောက်ခံနေရသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားရှိ သစ်တောပြုန်းတီးရခြင်းအတွက် အကြောင်းအရင်း များစွာ ရှိပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် တရားမဝင် သစ်ခုတ်ခြင်း မှစ၍ ဆောက်လုပ်ရေးစီမံကိန်းများနှင့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ပြုလုပ်ရန်အတွက် ကြီးမားစွာ ရှင်းလင်းမှုများကြောင့် ဖြစ်သည်။ တကမ္ဘာလုံး ရင်ဆိုင်နေရသည့် ပြဿနာ ဖြစ်သော မြေရှင်းလင်းခြင်းမှာ ကမ္ဘောဒီးယားတွင် နေရာအနှံ့အပြား ဖြစ်ပွားလျက် ရှိသည်။ သစ်တောပြုန်းတီးရခြင်းတွင် ဒေသခံပြည်သူများ၊ ကမ္ဘောဒီးယားရှိ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများနှင့် အစိုးရအာဏာပိုင်များ အပြင် တကမ္ဘာလုံးမှ နိုင်ငံတကာ ကော်ပိုရေးရှင်းများလည်း ပါဝင်ပတ်သက်နေသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.illegal-logging.info/regions/cambodia|title=Cambodia|publisher=Chatham House, The Royal Institute of International affairs|date=2015|access-date=6 September 2016|archive-date=21 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221223049/http://www.illegal-logging.info/regions/cambodia|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.globalwitness.org/en-gb/archive/cambodian-government-authorises-clear-cutting-national-park/|title=Cambodian Government Authorises Clear-Cutting in National Park|publisher=Global Witness|date=9 July 2004|access-date=6 September 2016|archive-date=28 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160928001051/https://www.globalwitness.org/en-gb/archive/cambodian-government-authorises-clear-cutting-national-park/}}&lt;/ref&gt;

မဟာမဲခေါင်ဒေသတွင် အထူးသဖြင့် လာအိုနိုင်ငံ၏ ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရေး တည်ဆောက်မှုလုပ်ငန်းများကြောင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အစားအသောက် ရရှိမှုကို အန္တရာယ် အစစ်အမှန် အဖြစ် ခြိမ်းခြောက်လျက် ရှိသည်။ မြစ်အထက်ပိုင်းမှ ဆည်များ တည်ဆောက်မှုကြောင့် ကမ္ဘောဒီးယား၏ အဓိက ပရိုတိန်းအတွက် ပံ့ပိုးပေးနေသော ငါးများကို အန္တရာယ် ဖြစ်စေပြီး ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမှ ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးရေးအတွက် လိုအပ်သော မဲခေါင်မြစ်မှ နုန်းမြေကိုလည်း လျော့ကျစေသည်။ အရှေ့တောင်အာရှတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်သော ရေချိုကန်ဖြစ်သည့် တုန်နယ်ဆပ်မှ ကြွယ်ဝသော ငါးမျိုးစုံတို့သည် ချို့တဲ့သော နိုင်ငံ၏ ပရိုတိန်းကို အများစု ပံ့ပိုးပေးသည်။ ထိုကန်များသည် ပုံမှန် မဟုတ်ပေ။ ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုတွင် ပျောက်ကွယ်သွားပြီး မိုးရွာ၍ မဲခေါင်မြစ်မှ ရေစီးသည့်အခါတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ချဲ့ကားသွားခဲ့သည်။ ဝါရှင်တန် တက္ကသိုလ်မှ ပါမောက္ခဖြစ်သော ဂေါ်ဒွန် ဟို့ဂရိ မှ &quot;ဒီငါးတွေဟာ သူတို့အသက်ရှင်သန်ရေးအတွက် အရမ်းအရေးကြီးတယ်။ စီးပွားရေးဘက်ကပဲ ကြည့်ကြည့်။ အာဟာရဘက်ကပဲ ကြည့်ကြည့်။&quot; ဟု ပြောပြီး မဲခေါင်မြစ်ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သော သို့မဟုတ် တည်ဆောက်နေသည့် မည်သည့်ဆည်မဆို ငါးများအတွက် ကောင်းသောအလားအလာ မဟုတ် ဟု သူက ဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://foreignpolicy.com/articles/2014/06/06/cambodia_sleeps_with_the_fishes|title=Cambodia Sleeps With the Fishes|date=6 June 2014|work=Foreign Policy|access-date=28 October 2014}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၀ ခုနှစ်များတွင် ကမ္ဘောဒီးယားအစိုးရ နှင့် ပညာရေးစနစ်တို့သည် နိုင်ငံအတွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့များတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခြင်းနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းတို့ကို တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.khmertimeskh.com/news/18498/mother-nature---s-youthful-ambassadors-get-to-work/|title=Mother Nature's Youthful Ambassadors Get to Work|work=Khmer Times|last=LalinDuch|date=9 December 2015|access-date=6 September 2016|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20171010222149/http://www.khmertimeskh.com/news/18498/mother-nature---s-youthful-ambassadors-get-to-work/|archive-date=10 October 2017|url-status=dead|accessdate=23 January 2021|archivedate=10 October 2017|archiveurl=https://wayback.archive-it.org/all/20171010222149/http://www.khmertimeskh.com/news/18498/mother-nature---s-youthful-ambassadors-get-to-work/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.illegal-logging.info/content/cambodia-environmental-groups-given-chance-address-pm-hun-sen-forum|title=Cambodia: Environmental groups given chance to address PM Hun Sen at forum|publisher=chatham House|date=22 August 2016|access-date=6 September 2016|archive-date=17 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917222216/http://www.illegal-logging.info/content/cambodia-environmental-groups-given-chance-address-pm-hun-sen-forum}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://unu.edu/publications/articles/boosting-research-capacity-for-environmental-management-in-cambodia.html|title=Environmental management: Boosting research in Cambodia|publisher=United Nations University|date=17 January 2012|author=Otsuki, Kei|access-date=6 September 2016|archive-date=3 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130203223243/http://unu.edu/publications/articles/boosting-research-capacity-for-environmental-management-in-cambodia.html}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘောဒီးယား၏ နိုင်ငံတော် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် မဟာဗျူဟာနှင့် လုပ်ဆောင်ချက် အစီအစဉ် အသစ်ကို ၂၀၁၆ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းမှ ၂၀၂၃ အထိ အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်မည်ဖြစ်ပြီး ထိုအစီအစဉ်တွင် စိမ်းလန်းစိုပြေရေးနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စဉ်ဆက်မပြတ် တိုးတက်နိုင်ခြင်း အတွက် အိုင်ဒီယာအသစ်များ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.khmertimeskh.com/news/17414/charting-the-next-seven-years-of-environmental-policy/|title=Charting the Next Seven Years of Environmental Policy|work=Khmer Times|last=Cox|first=Jonathan |date=2 November 2015|access-date=6 September 2016}}&lt;/ref&gt;

ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲအတွင်း ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံအတွင်း ကျရောက်ခဲ့သည့် မြေမြှုပ်မိုင်းများနှင့် ဓာတုလက်နက်များ အပါအဝင် မပေါက်ကွဲသေးသည့် လက်နက်ခဲယမ်းများကို ကူညီရှင်းလင်းရန်အတွက် ရန်ပုံငွေကို ၂၀၁၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ ဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Ananth Baliga and Phak Seangly [http://www.phnompenhpost.com/national/us-cuts-funding-cmac-amid-governments-war-words-superpower US cuts funding to CMAC amid government’s war of words with superpower] 7 November 2017, The Phnom Penh Post.&lt;/ref&gt;

== နိုင်ငံရေး==
===အစိုးရ===
[[File:Norodom king of Cambodia.jpg|thumb|ကမ္ဘောဒီးယားဘုရင် နိုရိုဒွန် သီဟာမိုနီ]]

ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးသည် ၁၉၉၃ ခုနှစ် နိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေ အတိုင်း သက်ဝင်လှုပ်ရှားနေသည်။ အစိုးရမှာ စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ် ဖြစ်ပြီး ပါလီမန် ကိုယ်စားပြုဒီမိုကရေစီစနစ်ကို ကျင့်သုံးသည်။ အစိုးရအဖွဲ့၏ အကြီးအမှူးမှာ ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ပြီး [[ဟွန်မာနက်]]မှ ၂၀၂၃ခုနှစ်တွင် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၎င်း၏ဖခင်ဖြစ်သူ [[ဟွန်ဆန်]]မှာ သက်​တော်ရှည်ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ပြီး ၁၉၈၅ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၃ခုနှစ်အထိ ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။နိုင်ငံတော်၏ အကြီးအမှူးမှာ ဘုရင်ဖြစ်ကာ လက်ရှိဘုရင်မှာ နိုရိုဒွန် သီဟာမိုနီ ဖြစ်သည်။ သမ္မတအား ဘုရင်မှ ခန့်အပ်ပြီး အမျိုးသား လွှတ်တော်၏ အကြံပေးမှု နှင့် ထောက်ခံမှုဖြင့် ဖြစ်သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသူများသည် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို ကျင့်သုံးကြသည်။

ဥပဒေပြုရေးအာဏာကို အစိုးရအဖွဲ့နှင့် လွှတ်တော်နှစ်ရပ်မှ ဝေမျှကျင့်သုံးကြပြီး လွှတ်တော်နှစ်ရပ်တွင် အောက်လွှတ်တော်ဖြစ်သော အမျိုးသား လွှတ်တော် နှင့် အထက်လွှတ်တော်ဖြစ်သော ဆီးနိတ်လွှတ်တော်တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုယ်စားလှယ် ၁၂၃ ဦး ပါဝင်သော လွှတ်တော်ကို အချိုးကျ ကိုယ်စားပြုစနစ် ဖြင့် ရွေးချယ်ကြပြီး အများဆုံး သက်တမ်းမှာ ၅ နှစ် ဖြ်စသည်။ ဆီးနိတ်လွှတ်တော်တွင် ကိုယ်စားလှယ် ၆၁ ဦး ပါဝင်ပြီး ၂ ဦးကို ဘုရင်မှ ခန့်အပ်ကာ ၂ ဦးကို အမျိုးသား လွှတ်တော်မှ ခန့်အပ်ပြီး ကျန်ကိုယ်စားလှယ်များကို ကမ္ဘောဒီးယားရှိ ပြည်နယ် ၂၄ခုရှိ မြို့နယ် ကောင်ဆယ်လာများမှ ရွေးချယ်ကြသည်။ ဆီးနိတ်လွှတ်တော်အမတ်၏ သက်တမ်းမှာ ၆ နှစ် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Cambodia 1993 (rev. 2008)|url=https://www.constituteproject.org/constitution/Cambodia_2008?lang=en|website=Constitute|access-date=17 April 2015}}&lt;/ref&gt;

၂၀၀၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၄ တွင် နိုရိုဒွန် သီဟာမိုနီအား အထူးအဖွဲ့ဝင် ၉ ဦး ပါဝင်သော တော်ဝင်နန်းအပ်ကောင်စီမှ ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး တစ်ပတ်အကြာက ဘုရင် နိုရိုဒွန် သီဟာနု နန်းစွန့်ခဲ့ပြီးနောက် အလျှင်အမြန် ချမှတ်ခဲ့သော ရွေးချယ်ရေး အစီအစဉ်များဖြင့် ဖြစ်သည်။ သီဟာမိုနီအား ရွေးချယ်ခြင်းကို ဝန်ကြီးချုပ် ဟွန်ဆန် နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ မင်းသား နိုရိုဒွန် ရာနာရစ်ဒ် (ဘုရင်၏ အဖေတူ အမေကွဲ ညီ နှင့် လက်ရှိ အကြံပေးချုပ်) တို့က ထောက်ခံခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံးမှာ နန်းအပ်ကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဘုရင်အား ၂၀၀၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၉တွင် နန်းတင်ခဲ့သည်။

တရားဝင်အားဖြင့် ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ စနစ် ဖြစ်သော်လည်း အမှန်တကယ်တွင် &quot;နိုင်ငံမှာ တစ်ပါတီ စနစ်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘောဒီးယား ပြည်သူ့ပါတီနှင့် ခမာနီ အစိုးရမှ ပြောင်းလဲလာပြီး ၁၉၈၅ ခုနှစ်ကတည်းက အာဏာရခဲ့သော ဟွန်ဆန် တို့မှ သာ ကြီးစိုးလျက် ရှိသည်။ သူ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် တံခါးဖွင့်ပေးခဲ့သော ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုအသစ်များမှာ သူနှင့် သူ၏ မိန်းမ ဘန်းရာနီ တို့၏ နောက်လိုက်ခရိုနီများ အတွက်သာ အကျိုးအမြတ် ရှိသည်။&quot; ဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/meghabahree/2014/09/24/who-you-know-inc-in-cambodia-a-close-friendship-with-the-pm-leads-to-vast-wealth-for-one-power-couple/|title=In Cambodia, A Close Friendship With The PM Leads To Vast Wealth For One Power Couple|author=Bahree, Megha |date=24 September 2014|work=Forbes|access-date=28 October 2014}}&lt;/ref&gt;လူ့အခွင့်အရေး စောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့၏ အာရှ ဒါရိုက်တာ ဒေးဗစ်ရောဘတ်မှ ကမ္ဘောဒီးယား အစိုးရအား &quot;အာဏာရှင် ညွန့်ပေါင်း နှင့် အပေါ်ယံ ဒီမိုကရေစီ&quot; ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;

ဝန်ကြီးချုပ် ဟွန်ဆန်သည် ၇၄ နှစ်အထိ အုပ်ချုပ်မည်ဟု ကြွေးကြော်ထားသည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|last=NEOU|first=VANNARIN|title=Hun Sen Reveals Plan to Win 3 More Elections, Retire at Age 74|url=http://www.cambodiadaily.com/elections/hun-sen-reveals-plan-to-win-3-more-elections-retire-at-age-74-22700/|access-date=16 February 2014|newspaper=The Cambodia Daily|date=7 May 2013|accessdate=25 January 2021|archivedate=22 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222040413/http://www.cambodiadaily.com/elections/hun-sen-reveals-plan-to-win-3-more-elections-retire-at-age-74-22700/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Thul|first=Prak Chan|title=As protest looms, Cambodia's strongman Hun Sen faces restive, tech-savvy youth|url=http://uk.reuters.com/article/2013/09/06/uk-cambodia-youth-idUKBRE98500G20130906|access-date=14 February 2014|newspaper=Reuters UK|date=6 September 2013|accessdate=25 January 2021|archivedate=22 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222220459/http://uk.reuters.com/article/2013/09/06/uk-cambodia-youth-idUKBRE98500G20130906}}&lt;/ref&gt; သူသည် ဘက်ပြောင်းလာသော ခမာနီ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည်။ သူ၏ အစိုးရအား လူ့အခွင့်အရေးကို လျစ်လျူရှုပြီးနှင့် နိုင်ငံရေးအရ မကျေနပ်မှု ထုတ်ဖော်ခြင်းအား ဖိနှိပ်သည် ဟု အမြဲတစေ စွပ်စွဲခံရသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်အား ဟွန်ဆန်၏ အတိုက်အခံတို့နှင့် အငြင်းအခုံ ဖြစ်ခဲ့ပြီး မြို့တော်တွင် ဆန္ဒပြမှုများ ဖြစ်ပွားစေခဲ့သည်။ ဆန္ဒပြသူများသည် ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရရှိ၍ သေဆုံးစေခဲ့ပြီး ထိုစဉ်က ဆန္ဒပြသူ ၂၀,၀၀၀ စုရုံးခဲ့ပြီး အချို့မှာ အဓိကရုဏ်းရဲများနှင့် ပဋိပက္ခ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130926161920/http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/cambodia-protest-clashes/814406.html Cambodia protest clashes leave one dead, several wounded]. Channel Asia. 16 September 2013&lt;/ref&gt;သာမန် လယ်သမားဘဝမှ လာခဲ့သော ဟွန်ဆန်သည် ၁၉၈၅ ခုနှစ် အာဏာရရှိချိန်တွင် အသက် ၃၃ နှစ်သာ ရှိပြီး သူ့အား အချို့မှ နှစ်ရှည်ကြာ အုပ်ချုပ်သူ အာဏာရှင်ဟု ယူဆကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/2013/09/18/us-cambodia-hunsen-analysis-idUSBRE98H04K20130918|title=Analysis: Punished at the polls, Cambodia's long-serving PM is smiling again|work=Reuters|access-date=28 October 2014|accessdate=25 January 2021|archivedate=18 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151018093328/http://www.reuters.com/article/2013/09/18/us-cambodia-hunsen-analysis-idUSBRE98H04K20130918}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၇ ခုနှစ်မှစ၍ နိုင်ငံရေးအရ ဆန့်ကျင်မှုများနှင့် သတင်းစာ လွတ်လပ်ခွင့်ကို ဖိနှိပ်ခဲ့သဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယားအား တစ်ပါတီနိုင်ငံအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/cambodian-parliament-launches-era-of-one-party-rule|title=Cambodian Parliament launches era of one-party rule|website=[[The Straits Times]]|date=5 September 2018|access-date=15 July 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.voacambodia.com/a/cambodia-set-to-become-one-party-state/4505605.html|title=Cambodia Set to Become One Party State|first=David|last=Boyle|work=[[Voice of America]]|publisher=VOA Cambodia|date=30 July 2018|access-date=15 July 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2018/jun/28/cambodian-pm-hun-sen-fully-fledged-military-dictator-says-report|title=Cambodian PM now 'fully fledged military dictator', says report|first=Hannah|last=Ellis-Petersen|work=[[The Guardian]]|date=28 June 2018|access-date=15 July 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;
{|
|-
|valign=&quot;top&quot;|
[[File:Cambodia 2011 monuments 28.jpg|thumb|upright=0.95|ဘုရင့်နန်း​တော်]]
|valign=&quot;top&quot;|
|valign=&quot;top&quot;|
[[File:Cambodian National Assembly 2016-7.jpg|thumb|upright=0.93|ပါလီမန်]]
|valign=&quot;top&quot;|
[[File:2016 Phnom Penh, Budynek s%C4%85du (04).jpg|thumb|upright=0.95|တရားလွှတ်တော်ချုပ်]]
|valign=&quot;top&quot;|
|}
&lt;/div&gt;

===နိုင်ငံရေးယဉ်ကျေးမှု===
{{multiple image
| align  = right
| footer = ဟွန်ဆန်သည် ၁၉၈၅ မှစ၍ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။
| width1 = 195
| image1 = Hun_Sen_at_12th_ASEM_(cropped).jpg
| alt1   = Portrait
}}
ကမ္ဘောဒီးယားပြည်သူ့ပါတီသည် ကမ္ဘောဒီးယားတွင် တစ်ခုတည်းသော လက်ဝါးကြီးအုပ်ပါတီဖြစ်သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်မှစ၍ စီပီပီသည် ပါလီမန်တွင် ကိုယ်စားလှယ်နေရာ ၄ ခုမှလွဲ၍ ကျန်သော နေရာများကို ရယူထားကာ အမျိုးသားလွှတ်တော်ရှိ ကိုယ်စားလှယ်နေရာ အားလုံးသော ၁၂၅ ခု နှင့် ဆီးနိတ်လွှတ်တော်ရှိ ကိုယ်စားလှယ်နေရာ ၆၂ ခုမှ ၅၈ခုကို ရယူထားသည်။
[[File:6th National Assembly of Cambodia official portrait.jpg|thumb|300px|left|ကမ္ဘောဒီးယား ဆဌမမြောက် လွှတ်တော်၏ ကိုယ်စားလှယ်များ]]
ဟွန်ဆန်နှင့် သူ၏ အစိုးရသည် အငြင်းပွားမှုများစွာ ရှိသော အစိုးရ ဖြစ်သည်။ ဟွန်ဆန်သည် ယခင်က ခမာနီတို့၏ စစ်ဆင်ရေးမှူး ဖြစ်ပြီး မူလက ဗီယက်နမ်တို့ အာဏာပေးအပ်ခဲ့သူ ဖြစ်ကာ ဗီယက်နမ်တို့ နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာသွားသည့် အခါတွင် သူသည် ကြမ်းတမ်းမှုနှင့် ဖိနှိပ်မှုတို့ကို လိုသလိုအသုံးချ၍ သူ၏ အာဏာ ကို ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=HRWAdams&gt;{{cite web|author=Adams, Brad |url=https://www.hrw.org/news/2012/05/31/10000-days-hun-sen |title=Adams, Brad, ''10,000 Days of Hun Sen'', International Herald Tribune, reprinted by Human Rights Watch.org |publisher=Hrw.org |date=31 May 2012 |access-date=15 March 2013}}&lt;/ref&gt;၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် သူ၏ လက်ထောက် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သော နိုရိုဒွန် ရာနာရစ်ဒ်၏ အာဏာကြီးထွားလာမှုကို စိုးရိမ်၍ သူသည် စစ်တပ်ကို အသုံးပြု၍ အာဏာသိမ်းခဲ့ပြီး ရာနာရစ်ဒ်နှင့် ၎င်းအား ထောက်ခံသူများကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။ ရာနာရစ်ဒ်သည် ရာထူးပြုတ်၍ ပဲရစ်သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ရပြီး အခြားသော ဟွန်ဆန်၏ ပြိုင်ဘက်များမှာ အဖမ်းခံရကာ ညှင်းပန်းနှိပ်စက်ခံရပြီး အချို့မှာ ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=HRWAdams /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hartford-hwp.com/archives/54/060.html |title=Open letter to Second Prime Minister Hun Sen from Amnesty International|publisher=Hartford-hwp.com |date=11 July 1997 |access-date=15 March 2013}}&lt;/ref&gt;

နိုင်ငံရေးအရ ဖိနှိပ်မှုအပြင် ကမ္ဘောဒီးယားအစိုးရသည် ရွာသားထောင်ပေါင်းများစွာကို နှင်ထုတ်ကာ မြေများကို နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများသို့ ရောင်းချခဲ့ခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း၊&lt;ref&gt;{{cite news|author1=Levy, Adrian |author2=Scott-Clark, Cathy |url=https://www.theguardian.com/world/2008/apr/26/cambodia |title=Country for Sale|newspaper=Guardian |date=26 April 2008 |access-date=15 March 2013}}&lt;/ref&gt; လာဘ်ငွေရယူကာ ကမ္ဘောဒီးယား၏ ရေနံနှင့် သတ္တုရင်းမြစ်များကို ခေါင်းပုံဖြတ်ရယူစေခွင့် ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.globalwitness.org/library/country-sale |title=Country for Sale |publisher=Global Witness |access-date=16 March 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130306234201/http://www.globalwitness.org/library/country-sale |archive-date=6 March 2013 |accessdate=25 January 2021 |archivedate=6 March 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130306234201/http://www.globalwitness.org/library/country-sale }}&lt;/ref&gt;အကျင့်ပျက်ခြစားသည်ဟုလည်း စွပ်စွဲခံရသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ခြအစားဆုံး အစိုးရအဖြစ် အမြဲတစေ စာရင်းသွင်း ဖော်ပြခြင်း ခံရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.asianewsnet.net/home/news.php?sec=1&amp;id=24490 |title=Coverage of Transparency International's Corruption Report by ''Rasmei Kampuchea Daily'' carried on Asia News Network, 2 December 2011 |publisher=Asianewsnet.net |access-date=15 March 2013 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20120810104123/http://www.asianewsnet.net/home/news.php?sec=1&amp;id=24490 |archive-date=10 August 2012 |accessdate=25 January 2021 |archivedate=10 December 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111210062912/http://www.asianewsnet.net/home/news.php?sec=1&amp;id=24490 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Perrin, C.J. (30 March 2011) [https://web.archive.org/web/20110403225719/http://www.ibtimes.com/articles/128461/20110330/corruption-australia-signapore-china-cambodia-philippines-hong-kong-based-political-economic-risk-co.htm Australia, Singapore: Least Tainted with Corruption—survey], ''International Business Times''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.transparency.org/country#KHM |title=Transparency International's latest index |publisher=Transparency.org |access-date=15 March 2013 |archive-date=12 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512190640/https://www.transparency.org/country#KHM }}&lt;/ref&gt;[[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာရေး အဖွဲ့]] မှ ကမ္ဘောဒီးယားမှ အသက် ၃၃ နှစ်အရွယ်ရှိ မြေယာအခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူ ယောင် ဘိုဖ အား ယုံကြည်ချက်ကြောင့် အကျဉ်းကျခံရသူ အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားသည်။&lt;ref name=yorm&gt;{{cite web|url=https://www.amnesty.org/en/news/convictions-activists-cambodia-demonstrates-dire-state-justice-2012-12-27|title=Convictions of activists in Cambodia demonstrates dire state of justice|date=27 December 2012|publisher=Amnesty International|access-date=2 January 2013|archive-date=1 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130101163441/http://www.amnesty.org/en/news/convictions-activists-cambodia-demonstrates-dire-state-justice-2012-12-27|url-status=live|accessdate=25 January 2021|archivedate=1 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130101163441/http://www.amnesty.org/en/news/convictions-activists-cambodia-demonstrates-dire-state-justice-2012-12-27}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၂ ရက် ဖနွမ်းပင်တွင် အငြင်းပွားနေသော ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို ဆန္ဒပြနေခြင်းအား သတင်းယူနေသော သတင်းသမားများအား ရဲများနှင့် အရပ်ဝတ်များက လေးဂွများ နှင့် ကျင်စက်များဖြင့် တမင်သက်သက် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ နိုင်ငံတကာ သတင်းထောက်ကလပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌ ရစ်ခ် ဗယ်လန်ဇူးလားအား တိုက်ခိုက်နေခြင်းကို ဗွီဒီယို မှတ်တမ်းအဖြစ် တွေ့ရသည်။ အတိုက်အခံတို့မှ ရွေးကောက်ပွဲမသမာမှုများနှင့် ပတ်သက်၍ စိုးရိမ်သဖြင့် ပါလီမန်ဖွင့်လှစ်ခြင်းကို သပိတ်မှောက်ခဲ့ကြသဖြင့် နိုင်ငံရေးအရ တင်းမာမှု ဖြစ်ပွားပြီး အကြမ်းဖက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အနည်းဆုံး သတင်းထောက် ၇ ယောက်တို့သည် ဒဏ်ရာ အနည်းငယ် ရခဲ့ပြီး ကမ္ဘောဒီးယား ဆန္ဒပြသူ အနည်းဆုံး ၂ ဦးမှာ လေးခွထိမှန်ခံခဲ့ရသဖြင့် ဆေးရုံတက်ရောက် ကုသခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.abc.net.au/news/2013-09-24/an-cambodia-attacks-reax/4978738|title=Overseas Press Club of Cambodia condemns violent attack on journalists in Phnom Penh|work=Australia Network News|access-date=28 October 2014}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယား တရားလွှတ်တော်ချုပ်မှ အဓိက အတိုက်အခံ ပါတီဖြစ်သော ကမ္ဘောဒီးယားအမျိုးသားကယ်ဆယ်ရေးပါတီ (စီအင်န်အာရ်ပီ) ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သဖြင့် ပိုမို၍ အာဏာရှင်ဆန်သော နိုင်ငံရေးစနစ်ကို ပြန်လည် အသက်ဝင်ရန် လမ်းခင်းပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/dec/03/cambodia-strongman-leader-thousands-stability-ceremony-angkor-hun-sen |title=Guardian report on Hun Sen as strongman |newspaper=Guardian | date=3 December 2017}}&lt;/ref&gt;

===အကျင့်ပျက် ခြစားမှု===
ကမ္ဘောဒီးယားရှိ အကျင့်ပျက်ခြစားမှု အဆင့်သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ နိုင်ငံအများစုထက် ပို၍မြင့်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် &quot;ခြစားမှု တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ&quot; ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော်လည်း နိုင်ငံတဝှမ်းလုံးတွင် အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများ ရှိနေသည်။ ခြစားမှုသည် တရားစီရင်ရေး၊ ရဲ နှင့် အခြားသော နိုင်ငံတော်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများကို သက်ရောက်စေသည်။ အစိုးရ အရာရှိများ အနေနှင့် နီးစပ်သူကို ဦးစားပေးခြင်း နှင့် အပြစ်ရှိသူကို လျစ်လျူရှု ပေးခြင်းတို့ကို နေရာတကာ တွေ့ရသည်။ တရားစီရင်ရေး နှင့် အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်ရေး ဌာနတို့ကြားတွင် ရှင်းလင်းသော ကွဲပြားခြားနားမှုမရှိခြင်းကြောင့် တရားစီရင်ရေးစနစ်တွင် နိုင်ငံရေးအရ လွှမ်းမိုးမှုများစွာ ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;globalwitness.org&quot;&gt;[http://www.globalwitness.org/campaigns/corruption/oil-gas-and-mining/cambodia Retrieved November-14-2015] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141010033539/http://www.globalwitness.org/campaigns/corruption/oil-gas-and-mining/cambodia |date=10 October 2014 }}. Globalwitness.org. Retrieved on 5 July 2015.&lt;/ref&gt;

ကမ္ဘောဒီးယားပြည်သူတို့၏ နေ့စဉ်ဘဝတွင် လာဘ်စားမှုများကို ကြုံတွေ့နေရသည်မှာ ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု ရယူခြင်း၊ ယာဉ်စည်းကမ်း ချိုးဖောက်ခြင်း နှင့် လျှော့ပေါ့သော တရားစီရင်ချက် ရရှိစေရေး တို့အတွက် ဖြစ်သည်။ ကုမ္ပဏီများ အနေနှင့် လိုင်စင်များနှင့် ပါမစ်များ ရယူရန် အထူးသဖြင့် ဆောက်လုပ်ရေးနှင့် ပတ်သက်သော ပါမစ်များအတွက် လာဘ်ပေးလာဘ်ယူ ပြုလုပ်ခြင်းမှာ အမြဲတွေ့နေရသော အလေ့အထ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ခြစားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ဥပဒေတွင် သတင်းပေးသူများအား ကာကွယ်ပေးမှု မရှိပဲ သူတို့ သတင်းပေးသည့် ခြစားမှုကို သက်သေမပြနိုင်ပါက ထောင်ခြောက်လအထိ အပြစ်ပေးခြင်း ခံရနိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;globalwitness.org&quot; /&gt;

===နိုင်ငံခြား ဆက်ဆံရေး===
[[File:The Prime Minister, Shri Narendra Modi with the Prime Minister of the Kingdom of Cambodia, Mr. Samdech Akka Moha Sena Padei Techo Hun Sen, at Hyderabad House, in New Delhi on January 27, 2018 (1).jpg|thumb|left|ဝန်ကြီးချုပ် ဟွန်ဆန် အား အိန္ဒိယ ဝန်ကြီးချုပ် နာရန်ဒရာ မိုဒီ နှင့် အတူ နယူးဒေလီတွင် တွေ့ရပုံ၊​၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၇ ရက်]]
ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေးကို ပရက် ဆိုခွန် ဦးဆောင်သော နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာနက ကိုင်တွယ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် ကုလသမဂ္ဂ၊ [[ကမ္ဘာ့ဘဏ်]]၊ [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေ အဖွဲ့]]တို့၏ အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် [[အာရှ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဘဏ်]]၊​[[အာဆီယံ]]​တို့၏ အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေး အဖွဲ့ သို့ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားသည် မလေးရှားနိုင်ငံတွင် ကျင်းပသော အရှေ့အာရှထိပ်သီးညီလာခံ သို့ ပထမဆုံးအကြိမ် အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့သည်။

ကမ္ဘောဒီးယားသည် နိုင်ငံပေါင်း များစွာနှင့် သံတမန် ဆက်ဆံရေး ရှိပြီး အစိုးရ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ နိုင်ငံအတွင်း သံရုံး ၂၀ ရှိပြီး&lt;ref&gt;Royal Government of Cambodia.{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/country.foreign_embassy.html |title=Foreign Embassies |archive-url=https://web.archive.org/web/20070212040416/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/country.foreign_embassy.html |archive-date=12 February 2007 |accessdate=28 January 2021 |archivedate=12 February 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070212040416/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/country.foreign_embassy.html }}&lt;/ref&gt; အာရှတိုက်ရှိ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ အပါအဝင် ပဲရစ်ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲတွင် အဓိက ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သော နိုင်ငံများဖြစ်သည့် အမေရိကန်၊ ဩစတြေးလျ၊ တရုတ် နှင့် ဥရောပသမဂ္ဂ၊ ဂျပန် နှင့် ရုရှားတို့လည်း ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |author1=Dalpino, Catharin E. |author2=Timberman, David G. |url=http://www.asiasociety.org/publications/cambodia_policy.html |title=Cambodia's Political Future: Issues for U.S. Policy |archive-url=https://web.archive.org/web/20051028015243/http://www.asiasociety.org/publications/cambodia_policy.html |archive-date=28 October 2005 |work=Asia Society |date=26 March 1998 |accessdate=28 January 2021 |archivedate=28 October 2005 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051028015243/http://www.asiasociety.org/publications/cambodia_policy.html }}&lt;/ref&gt;နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးကြောင့် အလှူရှင်အဖွဲ့အစည်းများမှ လူမှုရေး၊​စီးပွားရေး နှင့် မြို့ပြလူမှုအဆောက်အအုံများအတွက် လိုအပ်သည်များကို အကူအညီပေးခဲ့ကြသည်။

[[File:Russian President Vladimir Putin with Cambodian Prime Minister Hun Sen.jpg|thumb|ဝန်ကြီးချုပ် ဟွန်ဆန်အား ရုရှားသမတ ဗလာဒီမီယာ ပူတင်နှင့် အတူ မော်စကိုတွင် တွေ့ရပုံ၊​၂၀၁၆ မေ ၁၉]]
၁၉၇၀ ခုနှစ်များနှင့် ၁၉၈၀ ခုနှစ်များမှ ပြင်းထန်ကြမ်းတမ်းသော အကွဲအပြဲများကို ကျော်လွန်သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သော်လည်း ကမ္ဘောဒီးယားနှင့် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ အကြား နယ်စပ် အငြင်းပွားမှု အချို့ ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုအရာများမှာ ကမ်းလွန်ပင်လယ်အတွင်းရှိ ကျွန်းအချို့၊ ဗီယက်နမ် နှင့် နယ်နိမိတ်၏ အချို့အစိတ်အပိုင်းများ နှင့် သတ်မှတ်မထားသော ပင်လယ်နယ်နိမိတ် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့အနေနှင့် နယ်နိမိတ် အငြင်းပွားမှုများ ရှိပြီး အထူးသဖြင့် ပရီးယား ဗီဟီးယား ပုထိုးနှင့် ကပ်လျက် နေရာတွင် စစ်တပ်အချင်းချင်း ပဋိပက္ခ ဖြစ်ပွားပြီး ဆက်ဆံရေး ပျက်ယွင်းခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဒီးယား အနေနှင့် နယ်မြေအများစုကို ပိုင်ဆိုင်သည် ဖြစ်သော်လည်း ထိုင်းနိုင်ငံမှ နိုင်ငံတကာဥပဒေများကို မလိုက်နာပဲ ကမ္ဘောဒီးယား စစ်တပ်မှ အရင်းအမြစ် အလုံအလောက် မရှိသဖြင့် ၁၉၆၂ ခုနှစ်ကတည်းက မဖြေရှင်းနိုင်ပဲ ထားခဲ့သော နေရာများတွင် အခိုင်အမာတည်ဆောက်မှုများ ပြုလုပ်ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-24897805|title=Preah Vihear temple: Disputed land Cambodian, court rules|work=BBC News|date=11 November 2013|access-date=11 November 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.icj-cij.org/docket/files/151/17704.pdf|title=Judgment: Request for Interpretation of the Judgment of 15 June 1962 in the Case Concerning the Temple of Preah Vihear (''Cambodia v. Thailand'')|date=11 November 2013|others=Recorded by L.Tanggahma|publisher=International Court of Justice|location=The Hague, Netherlands|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131111173337/http://www.icj-cij.org/docket/files/151/17704.pdf|archive-date=11 November 2013|accessdate=28 January 2021|archivedate=11 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131111173337/http://www.icj-cij.org/docket/files/151/17704.pdf}}&lt;/ref&gt;

ကမ္ဘောဒီးယားနှင့် တရုတ်တို့သည် ၂၀၁၀ ခုနှစ်များတွင် ဆက်ဆံရေး တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ တရုတ်ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်မှ နောက်ခံပေးထားသော တရုတ်ကုမ္ပဏီတစ်ခုသည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ကိုကောင်းပြည်နယ်ရှိ ထိုင်းပင်လယ်ကွေ့ ကမ်းရိုးတန်း၌ {{convert|၉၀|km|abbr=on}} ရှည်လျားသော နေရာတွင် ရေနက်ဆိပ်ကမ်းတစ်ခု တည်ဆောက်လျက် ရှိသည်။ ထိုဆိပ်ကမ်းသည် အပျော်စီးသင်္ဘောများ၊ ဝမ်းပုံလောင်းသင်္ဘောများ နှင့် စစ်သင်္ဘောများ ကပ်ရောက်နိုင်သည် အထိ ရေစူးနက်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယား၏ သံတမန် ရေးအရ ထောက်ခံမှုသည် တရုတ်တို့၏ တောင်တရုတ်ပင်လယ်အတွင်း အငြင်းပွားနေသည့် နေရာများအား ရယူရန်ကြိုးပမ်းမှုကို အထောက်အကူပေးသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် အာဆီယံ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံဖြစ်ပြီး အာဆီယံ၏ စည်းမျဉ်းအရ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံက ကန့်ကွက်ပါက အဖွဲ့တစ်ခုလုံး အနေဖြင့် ဦးဆောင်လှုပ်ရှားမှုကို ရပ်တန့်စေနိုင်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် နီးကပ်သော ဆက်ဆံရေးရှိသည့် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများ အတွက် တရုတ်တို့အတွက် ချိန်ညှိပေးမည့် အလေးတုံး တစ်ခု ဖြစ်သည်။
&lt;ref&gt;name=&quot;Kynge&quot;James Kynge, Leila Haddou and Michael Peel, [https://www.ft.com/content/23968248-43a0-11e6-b22f-79eb4891c97d?mhq5j=e2 FT Investigation: How China bought its way into Cambodia], ''Financial Times'' (8 September 2016).&lt;/ref&gt;

===စစ်ရေး===
[[File:Royal Cambodian Army soldiers, 2014.jpg|thumb|left|ကမ္ဘောဒီးယား တော်ဝင်ကြည်းတပ်မှ အရာရှိများ ချီတက်လာပုံ]]
တော်ဝင် ကမ္ဘောဒီးယားကြည်းတပ်၊ တော်ဝင်ကမ္ဘောဒီးယား ရေတပ် နှင့် တော်ဝင် ကမ္ဘောဒီးယား လေတပ်၊ တော်ဝင်တပ်ရဲ တို့ကို အားလုံးစုပေါင်း၍ ကမ္ဘောဒီးယား တော်ဝင်တပ်မတော် ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး နိုင်ငံတော် ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာ၏ အမိန့်ပေးထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိကာ ၎င်းတို့၏ အထက်တွင် ကမ္ဘောဒီးယား ဝန်ကြီးချုပ် ရှိသည်။ ဘုရင်မင်းမြတ် နိုရိုဒွန် သီဟာမိုနီမှ ကမ္ဘောဒီးယား တော်ဝင် တပ်မတော်၏ စစ်သေနာပတိချုပ် ဖြစ်သည်။ ဝန်ကြီးချုပ် ဟွန်ဆန်မှာမူ အရေးပါသော ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ် ရာထူးကို ထိရောက်စွာ ရယူထားသည်။

၂၀၀၀ ခုနှစ်များ အစောပိုင်းတွင် ပြင်ဆင်ထားသော ဖွဲ့စည်းပုံကို စတင်မိတ်ဆက်ခြင်းသည် ကမ္ဘောဒီးယားစစ်တပ်ကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခြင်း၏ အစ ဖြစ်သည်။ ထိုမှတဆင့် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနသည် လက်အောက်ခံ အထွေထွေ ရုံး ၃ခုဖြစ်သော ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေး၊ စစ်လက်နက်ပစ္စည်းနှင့် နည်းပညာဌာန၊ ကာကွယ်ရေးဌာနတို့ကို ဗဟိုဌာနချုပ်၏ လက်အောက်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

နိုင်ငံတော် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ဝန်ကြီးမှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး တီးဘန် ဖြစ်သည်။ သူသည် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ၁၉၇၉ မှ စတင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ကာကွယ်ရေး ဒု-ဝန်ကြီးများမှာ ချေဆိုင်ယွန် နှင့် ပေါ်ဘန်ဆရူး တို့ ဖြစ်ကြသည်။

၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယား တော်ဝင်တပ်မတော်၌ အမြဲတမ်းအင်အား ၁၀၂,၀၀၀ ဦး (အရန်အင်အား ၂၀၀,၀၀၀ ဦး) ရှိသည်။ ကမ္ဘောဒီးယား၏ စစ်ရေးအသုံးစရိတ်မှာ နိုင်ငံတော် စုစုပေါင်းပြည်တွင်းထုတ်ကုန်၏ ၃% ရှိသည်။ ကမ္ဘောဒီးယား တော်ဝင်တပ်ရဲတွင် တပ်သား ၇,၀၀၀ ရှိသည်။ ၎င်း၏ တာဝန်များတွင် လုံခြုံရေးနှင့် ပြည်သူတို့ ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဆောင်ရွက်ရန်၊ စနစ်တကျ စီစဉ်လုပ်ဆောင်သော ရာဇဝတ်မှုကြီးများ၊ အကြမ်းဖက်မှုများနှင့် အခြားကြမ်းတမ်းသော အဖွဲ့အစည်းများကို ကို စုံစမ်းဖော်ထုတ်ရန်နှင့် တားဆီးရန်၊ နိုင်ငံတော်နှင့် အများပြည်သူတို့၏ အိုးအိမ်များကို ကာကွယ်ရန်၊ အရေးပေါ်အခြေအနေများ၊ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ၊ ပြည်တွင်းရေး မတည်ငြိမ်မှုများနှင့် လက်နက်ကိုင်တိုက်ပွဲများတွင် ပြည်သူများနှင့် အခြား အရေးပေါ်အဖွဲ့များကို အကူအညီပေးရန် တို့ ဖြစ်သည်။

ဟွန်ဆန်သည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံအတွင်း အလွန်အားကောင်းသော ဩဇာအာဏာကို တည်ဆောက်ထားပြီး နိုင်ငံ၏ ပုံမှန်စစ်တပ်များနှင့် အပြိုင်နီးပါး စွမ်းရည်ရှိသော ခါးပိုက်ဆောင်တပ်လည်း ပါဝင်ကာ နိုင်ငံရေးအရ ပြိုင်ဘက်များကို ဖိနှိပ်ရန် အသုံးပြုသည်ဟု စွပ်စွဲခြင်း ခံရသည်။&lt;ref&gt;Fuller, Thomas (6 January 2014) [https://www.nytimes.com/2014/01/06/world/asia/cambodia-crackdown-on-dissent.html Cambodia Steps Up Crackdown on Dissent With Ban on Assembly]. New York Times&lt;/ref&gt; ကမ္ဘောဒီးယားသည် ကုလသမဂ္ဂ၏ အဏုမြူတားဆီးရေး စာချုပ်အား ပါဝင်လက်မှတ်ရေးထိုးထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&amp;mtdsg_no=XXVI-9&amp;chapter=26&amp;clang=_en |title=Chapter XXVI: Disarmament&amp;nbsp;– No. 9 Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons |publisher=United Nations Treaty Collection |date=7 July 2017}}&lt;/ref&gt;

===ဥပဒေဝန်ထမ်း===
ကမ္ဘောဒီးယား၏ ဥပဒေရေးရာ ဝန်ဆောင်မှုများကို ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ခမာနီအစိုးရကြောင့် ဥပဒေစနစ် တစ်ခုလုံးကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး တရားသူကြီးများနှင့် ရှေ့နေများအားလုံးမှာ ဓနရှင်ရန်သူ များအဖြစ် စွပ်စွဲခံရပြီး ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်။ ဥပဒေဝန်ထမ်း ၆ ဦးမှ ၁၂ ဦး အထိသာ နိုင်ငံအတွင်း အသက်ရှင် ကျန်ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cambodiatribunal.org/assets/pdf/court-filings/e51_7_1_en-1.pdf|title=CO-PROSECUTORS' SUBMISSION ON STATUTE OF LIMITATIONS FOR NATIONAL CRIMES|date=2 May 2011}}&lt;/ref&gt; ၁၉၉၅ ခုနှစ် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ဘား အဖွဲ့အား တည်ထောင်သည့် အချိန်အထိ ရှေ့နေ့ မရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Introduction to CAMBODIAN LAW|publisher=Konrad-Adenauer-Stiftung, Cambodia|year=2012|isbn=978-99950-982-1-6|editor-last=Peng|editor-first=Hor|pages=7–8, 15–16|editor-last2=Phallack|editor-first2=Kong|editor-last3=Menzel|editor-first3=Jörg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Kim|first1=Chin|last2=Falt|first2=Jeffrey L.|date=1996|title=LAW OF THE BAR: KINGDOM OF CAMBODIA (STATUTORY UNDERPINNINGS OF THE DEVELOPMENT OF AN INDEPENDENT BAR IN CAMBODIA: CODE OF ETHICS; INTERNAL REGULATIONS)|journal=California Western International Law Journal|volume=27: 2, Art. 5|pages=357–387|via=CWSL Scholarly Commons}}&lt;/ref&gt;

===လူ့အခွင့်အရေး===
[[File:Kem Sokha with Sam Rainsy.jpg|thumb| ကမ္ဘောဒီးယား၏ ဒုတိယ အတိုက်အခံခေါင်းဆောင် ကမ်ဆိုခ (ဝဲ)အား ၂၀၁၇ စက်တင်ဘာတွင် ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး အတိုက်အခံ ခေါင်းဆောင် ဆမ်ရိန်းဆီးမှာ ၂၀၁၅ နိုဝင်ဘာလ ကတည်းက ပြည်ပတွင် နေထိုင်ခဲ့ရသည်။]]
အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ အစီရင်ခံစာအရ ဟွန်ဆန်၏ လက်အောက်ရှိ တပ်များနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားပြည်သူ့ပါတီတို့သည် ကြီးကျယ်ပြီး မကြာခဏဖြစ်သော မတရားမှုများကို ကျူးလွန်ကြပြီး ၎င်းတို့တွင် ဥပဒေမဲ့ သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ ညှဉ်းဆဲခြင်းတို့ ပါဝင်ကာ ထိုအတွက် နောက်ဆက်တွဲ အရေးယူမှုများ မရှိဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။&lt;ref&gt;World Report 2014: Cambodia Human Right Watch&lt;/ref&gt; ၂၀၁၆ ခု ကမ္ဘာ့ကျွန်ပြုမှုညွှန်းကိန်း အရ ယနေ့ခေတ် ကမ္ဘောဒီးယားတွင် ခန့်မှန်းခြေ လူဦးရေ ၂၅၆,၈၀၀ ဦးမျှ ကျွန်ပြုခံနေရပြီး လူဦးရေ စုစုပေါငး်၏ ၁.၆၅ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Bales|first1=Kevin|display-authors=et al|title=Cambodia|url=https://www.globalslaveryindex.org/country/cambodia/|website=The Global Slavery Index 2016|publisher=The Minderoo Foundation Pty Ltd|access-date=13 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314004151/https://www.globalslaveryindex.org/country/cambodia/|archive-date=14 March 2018|url-status=dead|accessdate=3 June 2021|archivedate=14 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180314004151/https://www.globalslaveryindex.org/country/cambodia/}}&lt;/ref&gt;

အစိုးရဝန်ထမ်း ရာထူးကြီးသူများ၊ စစ်တပ်များနှင့် အစိုးရနှင့် ဆက်နွယ်နေသော စီးပွားရေးသမားများမှ မြေမတရားသိမ်းယူခြင်းမှာ ကမ္ဘောဒီးယားတွင် အမြဲတွေ့ရလေ့ရှိသည့် ကိစ္စတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Bales|first1=Kevin|display-authors=et al|title=Cambodia|url=https://www.globalslaveryindex.org/country/cambodia/|website=The Global Slavery Index 2016|publisher=The Minderoo Foundation Pty Ltd|access-date=13 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314004151/https://www.globalslaveryindex.org/country/cambodia/|archive-date=14 March 2018|url-status=dead|accessdate=3 June 2021|archivedate=14 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180314004151/https://www.globalslaveryindex.org/country/cambodia/}}&lt;/ref&gt; ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုအတွင်း သိန်းပေါင်းများစွာသော ကမ္ဘောဒီးယားပြည်သူများထံမှ မြေယာများကို သိမ်းယူခြင်း ခံခဲ့ရပြီး ကိုယ်ကျိုးစီးပွားအတွက် နှင့် အမျိုးမျိုးသော အဖွဲ့အစည်းများ၏ အကျိုးစီးပွားအတွက် ဩဇာအာဏာတည်ဆောက်ရန် အစရှိသည်တို့အတွက် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Bales|first1=Kevin|display-authors=et al|title=Cambodia|url=https://www.globalslaveryindex.org/country/cambodia/|website=The Global Slavery Index 2016|publisher=The Minderoo Foundation Pty Ltd|access-date=13 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314004151/https://www.globalslaveryindex.org/country/cambodia/|archive-date=14 March 2018|url-status=dead|accessdate=3 June 2021|archivedate=14 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180314004151/https://www.globalslaveryindex.org/country/cambodia/}}&lt;/ref&gt; ယုံကြည်စိတ်ချရသော အစိုးရဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ လူဦးရေ ၇၇၀,၀၀၀ တို့သည် အနည်းဆုံး ဟက်တာ ၄ သန်း ( ဧက ၁၀ သန်း) မျှသော မြေသိမ်းမှုကြောင့် နစ်နာဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်ဟု ပဲရစ်တွင် အခြေစိုက်သော နိုင်ငံတကာ လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့အစည်း (IFDH) က ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;rfa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.rfa.org/english/news/cambodia/complaint-10072014181216.html|title='Ruling Elite' in Cambodia Face ICC Complaint Over Land Grabs|work=Radio Free Asia|access-date=28 October 2014|archive-date=18 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018152313/http://www.rfa.org/english/news/cambodia/complaint-10072014181216.html/}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၈ ခုနှစ် မတ်လ ၁၄ ရက်တွင် ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေး ကျွမ်းကျင်သူမှ &quot;ကမ္ဘောဒီးယားတွင် ဇူလိုင်လ ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်မီ မီဒီယာများ၊ လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်များနှင့် နိုင်ငံရေးအရ ပါဝင်မှုများကို ကန့်သတ်ခြင်းကြောင့် လွန်စွာ စိုးရိမ်ရသည်။&quot; ဟု ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Cambodia at a crossroads&quot;: UN expert calls on Government to choose path of human rights |url=https://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=22820&amp;LangID=E |publisher=Office of the High Commissioner for Human Rights (OHCHR) |date=14 March 2018}}&lt;/ref&gt;အစိုးရအား ဝေဖန်သူများမှာ ကမ္ဘောဒီးယားတွင် ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါနှင့် ပတ်သက်၍ သတင်းမှားများ ထုတ်လွှင့်သည် ဆိုသော စွပ်စွဲချက်ဖြင့် ဖမ်းဆီးခြင်း ခံကြရသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Cambodia accused of political clampdown amid coronavirus outbreak |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/03/cambodia-accused-political-clampdown-coronavirus-outbreak-200324063233803.html |work=Al Jazeera |date=24 March 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Cambodia: Covid-19 Spurs Bogus 'Fake News' Arrests |url=https://www.hrw.org/news/2020/04/29/cambodia-covid-19-spurs-bogus-fake-news-arrests |work=Human Rights Watch |date=29 April 2020}}&lt;/ref&gt;

===အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများ===
ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ်များနှင့် ပြည်နယ်များသည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ပထမအဆင့် အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံအား ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ်များ အပါအဝင် ပြည်နယ် ၂၅ ခု အဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။

စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ်များနှင့် ခရိုင်များသည် ဒုတိယအဆင့် အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများ ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်များအား ခရိုင် ၁၅၉ခု နှင့် စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ် ၂၆ ခု အဖြစ် ထပ်မံပိုင်းခြားထားသည်။ ခရိုင်များနှင့် စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ်များကို မြို့နယ်နှင့် ရပ်ကွက်များ အဖြစ် ထပ်မံ ပိုင်းခြားထားသည်။
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
! စဉ်
! ပြည်နယ်
! မြို့တော်
! ဧရိယာ (km2)
! လူဦးရေ (၂၀၁၉)
|-
| ၁
| ဗန်တေးမိန်ဇယ (Banteay Meanchey)
| ဆရီ ဆေဖိုအမ် နှင့် ပွိုင်းပက်
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၆,၆၇၉
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၈၆၁,၈၈၃
|-
| ၂
| ဗတ္တမ်ဗောင်း (Battambang)
| ဗတ္တမ်ဗောင်း
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၁၁,၇၀၂
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၉၉၇,၁၆၉
|-
| ၃
| ကမ်ပုန်းချမ် (Kampong Cham)
| ကမ်ပုန်းချမ်
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၄,၅၄၉
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၈၉၉,၇၉၁
|-
| ၄
| ကမ်ပုန်းချနန်း (Kampong Chhnang)
| ကမ်ပုန်းချနန်
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၅,၅၂၁
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၅၂၇,၀၂၇
|-
| ၅
| ကမ်ပုန်စပူ (Kampong Speu)
| ရှဘားမန်
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၇,ဝ၁၇
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၈၇၇,၅၂၃
|-
| ၆
| ကမ်ပုန်ထုမ် (Kampong Thom)
| စတန်း စိန်း
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၁၃,၈၁၄
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၆၈၁,၅၄၉
|-
| ၇
| ကမ်ပုတ် (Kampot)
| ကမ်ပုတ်
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၄,၈၇၃
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၅၉၃,၈၂၉
|-
| ၈
| ကဏ္တာလ (Kandal)
| တာခမော
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၃,၁၇၉
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၁,၂၀၁,၅၈၁
|-
| ၉
| ကပ် (Kep)
| ကပ်
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၃၃၆
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၄၂,၆၆၅
|-
| ၁၀
| ကော့ကောင်း (Koh Kong)
| ခက်မရက် ဖိုးမင်း
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၁၀,၀၉၀
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၁၂၅,၉၀၂
|-
| ၁၁
| ကရာကျယ် (Kratié)
| ကရာကျယ်
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၁၁,ဝ၉၄
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၃၇၄,၇၅၅
|-
| ၁၂
| မဏ္ဍလဂီရီ (Mondulkiri)
| စန်မိုနိုရွမ်
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၁၄,၂၈၈
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၉၂,၂၁၃
|-
| ၁၃
| ဥတ္တရမိန်ဇယ (Oddar Meanchey)
| ဆမ်မရောင်း
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၆,၁၅၈
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၂၇၆,၀၃၈
|-
| ၁၄
| ပိုင်လင် (Pailin)
| ပိုင်လင်
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၈၀၃
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၇၅,၁၁၂
|-
| ၁၅
| ဖနွမ်းပင် (Phnom Penh)
| ဒေါင်ပင်
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၆၇၉
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၂,၂၈၁,၉၅၁
|-
| ၁၆
| ဖရဲသီဟနု (Preah Sihanouk)
| ဖရဲသီဟနု
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၁,၉၃၈
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၃၁၀,၀၇၂
|-
| ၁၇
| ဖရဲဝိဟာရ (Preah Vihear)
| တိဘန် မိန်းချေး
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၁၃,၇၈၈
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၂၅၄,၈၂၇
|-
| ၁၈
| ဗောဓိစတ် (Pursat)
| ဗောဓိစတ်
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၁၂,၆၉၂
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၄၁၉,၉၅၂
|-
| ၁၉
| ပရေဗင် (Prey Veng)
| ပရေဗင်
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၄,၈၈၃
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၁,၀၅၇,၇၂၀
|-
| ၂၀
| ရတနဂီရီ (Ratanakiri)
| ဘန်လောင်း
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၁၀,၇၈၂
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၂၁၇,၄၅၃
|-
| ၂၁
| ဆီယမ်ရိ (Siem Reap)
| [[ဆီယမ်ရိမြို့]]
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၁၀,၂၉၉
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၁,ဝ၁၄,၂၃၄
|-
| ၂၂
| စီတောင်တရင်း (Stung Treng)
| စီတောင် တရင်း
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၁၁,ဝ၉၂
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၁၆၅,၇၁၃
|-
| ၂၃
| စဝေရင်း (Svay Rieng)
| စဝေရင်း နှင့် ဘာဗက်
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၂,၉၆၆
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၅၂၅,၄၉၇
|-
| ၂၄
| တကောင် (Takéo)
| ဒွန်ကာယက်ဗ်
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၃,၅၆၃
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၉၀၀,၉၁၄
|-
| ၂၅
| တပေါင်ခနုမ်း (Tboung Khmom)
| ဆူဝမ်
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၅,၂၅၀
| style=&quot;text-align: right;&quot; | ၇၇၆,၈၄၁
|}

== စီးပွားရေး ==
[[File:Cambodia, Trends in the Human Development Index 1970-2010.png|thumb|left|upright=1.6|ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ လူထုဖွံ့ဖြိုးမှု ညွှန်းကိန်း (၁၉၇၀-၂၀၁၀)]]
၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ လူတစ်ဦးချင်းဝင်ငွေမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁,၃၀၉ ဖြစ်ပြီး ဝယ်ယူနိုင်စွမ်းအား ကွာခြားမှုနှုန်းကို ထည့်တွက်ပါက အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄,၀၂၂ မျှ ရှိသည်။ ကုလသမဂ္ဂမှ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံအား ကမ္ဘာ့အဆင်းရဲဆုံးနိုင်ငံများတွင် တစ်နိုင်ငံ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျေးလက်အိမ်ထောင်စု အများစုမှာ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးနှင့် ၎င်းနှင့် ဆက်စပ်နေသော လုပ်ငန်းများ အပေါ်တွင် မှီခိုကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အဓိက တင်ပို့ကုန်များမှာ ဆန်စပါး၊ ငါး၊ သစ်၊ အဝတ်အထည် နှင့် ရာဘာတို့ ဖြစ်ကြသည်။ နိုင်ငံတကာ ဆန်စပါးသုတေသန အင်စတီကျု (IRRI) မှ ၎င်းတို့၏ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံရှိ မျိုးစပါးဘဏ်မှ စပါးမျိုးပေါင်း ၇၅၀ ကို ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသို့ ပြန်လည် မိတ်ဆက်တင်ပို့ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080819194125/http://www.irri.org/publications/today/pdfs/6-2/RiceToday%206-2.pdf ''Rice Today'', April–June 2007, Vol. 6, No. 2]. irri.org&lt;/ref&gt; ထိုမျိုးစပါးများမှာ ၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ကမ္ဘောဒီးယားမှ စုဆောင်းထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

အီကော်နောမစ်မဂ္ဂဇင်း နှင့် နိုင်ငံတကာ ငွေကြေးအဖွဲ့တို့၏ အဆိုအရ ၂၀၀၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၀ ခုနှစ်အတွင်း ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ပျမ်းမျှ ဂျီဒီပီ တိုးတက်နှုန်းမှာ ၇.၇% ဖြစ်သဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် နှစ်စဉ် ပျမ်းမျှ ဂျီဒီပီ တိုးတက်နှုန်း အများဆုံး ၁၀ နိုင်ငံတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဖွံ့ဖြိုးမှု အမြန်ဆန်ဆုံး လုပ်ငန်းဖြစ်ပြီး ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ခရီးသွား ၂၁၉,၀၀၀ မျှ ရှိရာမှာ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ၂ သန်း အထိ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ငွေကြေးဖောင်းပွမှုနှုန်းမှာ ၁.၇% ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့မှု ပမာဏမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၆ ဘီလီယံ မျှ ဖြစ်သည်။

[[File:Siem Reap Art Center Night Market, 2018 (06).jpg|thumb|[[ဆီယမ်ရိမြို့]]ရှိ အစားအသောက် အရောင်းဆိုင်တစ်ခု]]
ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံကို လေ့လာတင်ပြသော စာတမ်းဖြစ်သည့် &quot;ဆင်းရဲသားတွေ ဘယ်ရောက်သွားသလဲ။ ကမ္ဘောဒီးယား ဆင်းရဲမွဲတေမှု စစ်တမ်း ၂၀၁၃&quot; တွင် ကမ္ဘာ့ဘဏ်မှ ကောက်ချက်ဆွဲခဲ့သည်မှာ &quot;၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ၇ နှစ်တာ ကာလအတွင်း ကမ္ဘောဒီးယား၏ စီးပွားရေး တိုးတက်မှုသည် အလွန်အမင်းအားကောင်းပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကောင်းဆုံးများထဲတွင် အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အိမ်ထောင်စုများ၏ သုံးစွဲနှုန်းမှာ ၄၀% အထိ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ တိုးတက်မှုများသည် ဆင်းရဲသားများအတွက် ကောင်းမွန်ပြီး ဆင်းရဲချမ်းသာ မညီမျှမှုကို လျှော့ချနိုင်ရုံမျှမက ဆင်းရဲသားများ၏ သုံးစွဲနှုန်းကို ဆင်းရဲသားမဟုတ်သူများနှင့် ယှဉ်လျှင် ပိုမို များပြားလာစေခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေနှင့် ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှုန်းသည် ၅၂.၂% မှ ၂၀.၅% သို့ လျော့ကျခဲ့ပြီး မျှော်မှန်းချက်အားလုံးကို ကျော်လွန်ရုံသာမက နိုင်ငံ၏ ထောင်စုနှစ် ဖွံ့ဖြိုးမှု ပန်းတိုင်၏ ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှုန်း ပစ်မှတ်ကိုပင် ကျော်လွန်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဆင်းရဲမွဲတေမှုမှ လွတ်မြောက်လာသူ အများစုမှာ အနည်းငယ်မျှသော ပမာဏဖြင့် လွတ်မြောက်လာခြင်း ဖြစ်ပြီး အလွန် စိတ်မချရသော အခြေအနေတွင် ရှိသေးသည်။ အနည်းငယ်မျှသော လှုပ်ခတ်မှုကြောင့်ပင်လျှင် သူတို့အနေနှင့် ဆင်းရဲမွဲတေသူ အဖြစ် ပြန်လည်သက်ဆင်း သွားနိုင်သည်။&quot; ဟု ဖော်ပြထားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;&quot;Where Have All The Poor Gone? Cambodia Poverty Assessment 2013&quot;, World Bank May 2014&lt;/ref&gt;

ဆယ်စုနှစ် နှစ်ခုမျှ စီးပွားရေး တိုးတက်ခဲ့ခြင်းသည် ကမ္ဘောဒီးယားအား ဆင်းရဲမွဲတေမှု လျှော့ချရာတွင် ကမ္ဘာ့ဦးဆောင်နိုင်ငံ တစ်ခု ဖြစ်စေခဲ့သည်။ အောင်မြင်ခဲ့သော ဇာတ်ကြောင်းအရ အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံသည် ဆိုးရွားသော ပြည်တွင်းစစ်ကို ကျော်လွန်ပြီးနောက် ကမ္ဘာ့ဘဏ်မှ အလယ်အလတ်တန်း အနိမ့်ပိုင်း ဝင်ငွေ ရှိသော စီးပွားရေးရှိသည့် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သည်။ နှိုင်းယှဉ်နိုင်သော အချက်အလက်ရှိသည့် နိုင်ငံ ၆၉ နိုင်ငံတွင် ကမ္ဘောဒီးယားသည် ၂၀၀၄-၂၀၀၈ အတွင်း အလျှင်အမြန်ဆုံး ဆင်းရဲမွဲတေမှု လျှော့ချရာ၌ စတုတ္ထနေရာတွင် ရှိနေခဲ့သည်။ ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှုန်းသည် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း လျော့ကျခဲ့ပြီး ၂၀၁၅-၂၀၁၆ တွင် ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြ အိမ်ထောင်စုများအတွင် ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှုန်း ထပ်မံ လျော့ကျလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ထားသည်။ သို့သော်လည်း လူထုဖွံ့ဖြိုးမှု ညွှန်းကိန်း အထူးသဖြင့် ကျန်းမာရေးနှင့် ပညာရေးတို့တွင် ကမ္ဘောဒီးယားသည် စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ကြုံတွေ့နေရဆဲ ဖြစ်ပြီး တိုးတက်မှုအတွက် ဦးစားပေးအဆင့်အတန်း ရှိနေသေးသည်။&lt;ref&gt;[http://blogs.worldbank.org/eastasiapacific/cambodia-is-now-a-lower-middle-income-economy-what-does-this-mean Cambodia is now a lower-middle income economy: What does this mean? | East Asia &amp; Pacific on the rise]. Blogs.worldbank.org (1 July 2016). Retrieved on 20 December 2016.&lt;/ref&gt;

၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယား ရေပိုင်နက်အတွင်း တွေ့ရှိခဲ့သော ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့များမှာ ထုတ်ယူနိုင်စွမ်း အများအပြား ရှိသော်လည်း ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် နယ်နိမိတ် အငြင်းပွားမှုကြောင့် အများစုမှာ မထုတ်လုပ်ရသေးပေ။&lt;ref&gt;{{cite news|title=The struggle between Thailand and Cambodia over oil and gas resources|date=17 September 2010|agency=CLC Asia|url=http://www.clc-asia.com/the-struggle-between-thailand-and-cambodia-over-oil-and-gas-resources-2/|access-date=29 December 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Cambodia Aims for Offshore Production Next Year|author=Gronholt-Pedersen, Jacob |date=26 September 2012|agency=The Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/news/articles/SB10000872396390443507204578020023711640726|access-date=29 December 2013}}&lt;/ref&gt;

[[File:Cambodia's rice fields.jpg|thumb|left|ဆီယမ်ရိပြည်နယ်ရှိ စပါးခင်း]]

ကမ္ဘောဒီးယား နိုင်ငံတော်ဘဏ် သည် နိုင်ငံ၏ ဗဟိုဘဏ် ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံ၏ ဘဏ်လုပ်ငန်းကဏ္ဍနှင့် ပတ်သက်၍ နည်းဥပဒေများဖြင့် ထိန်းကြောင်း ကြပ်မတ်ပေးပြီး နိုင်ငံအတွင်း နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဝင်ရောက်ရန်အတွက်လည်း တစိတ်တပိုင်း တာဝန်ရှိသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ် အတွင်းတွင် နိုင်ငံအတွင်း မှတ်ပုံတင်ထားသော ဘဏ်နှင့် အသေးစားငွေကြေးလုပ်ငန်းများမှာ ၃၁ ခုမှ ၇၀ ကျော်သို့ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ဘဏ်လုပ်ငန်းနှင့် ငွေကြေးကဏ္ဍတွင် တိုးတက်မှုအား ထင်ရှားစေခဲ့သည်။

၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယား ခရက်ဒစ် ဗျူရို ကို ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတော်ဘဏ်၏ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းအောက်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.creditbureaucambodia.com/about-us/credit-bureau-cambodiacom.html |title=CBC's Mission |publisher=Creditbureaucambodia.com |access-date=15 March 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130613093221/http://www.creditbureaucambodia.com/about-us/credit-bureau-cambodiacom.html |archive-date=13 June 2013 |accessdate=19 July 2021 |archivedate=13 June 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130613093221/http://www.creditbureaucambodia.com/about-us/credit-bureau-cambodiacom.html }}&lt;/ref&gt; ယခုအခါ ဘဏ်များနှင့် အသေးစား ငွေကြေးလုပ်ငန်းများ အနေနှင့် ဥပဒေအရ ချေးငွေပေးဆပ်မှုနှင့် ဆိုင်သည့် တိကျသော အချက်အလက်နှင့် ကိန်းဂဏန်းများကို အစီရင်ခံရသဖြင့် ခရက်ဒစ်ဗျူရိုမှ တဆင့် ကမ္ဘောဒီးယား ဘဏ်လုပ်ငန်းကဏ္ဍအတွင်း ပွင့်လင်းမြင်သာမှုနှင့် တည်ငြိမ်မှုကို ပိုမိုတိုးတက်စေခဲ့သည်။

ကမ္ဘောဒီးယားတွင် ကြုံတွေ့နေရသော ကြီးမားသည့် စိန်ခေါ်မှု တစ်ခုမှာ အသက်ကြီးသော လူကြီးများသည် ပညာရေး မရှိကြပေ။ အထူးသဖြင့် ကျေးလက်ဒေသတွင် ဖြစ်ပြီး ထိုဒေသများတွင် အခြေခံ အဆောက်အအုံလည်း မရှိပေ။ အသစ်တဖန် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှုများနှင့် အစိုးရအတွင်း အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများကြောင့် နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို တွန့်ဆုတ်စေပြီး နိုင်ငံခြား အကူအညီများကို နှောင့်နှေးစေသည်။ သို့ရာတွင် နိုင်ငံအချင်းချင်း အကူအညီပေးမှုများနှင့် နိုင်ငံများ ပေါင်းစပ်၍ အကူအညီပေးမှုများ ရှိသည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်၌ လှူဒါန်းသူများမှ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၅၀၄ သန်း လှူဒါန်းရန် အဆိုပြုခဲ့ပြီး &lt;ref name=&quot;CIACB&quot;&gt;[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cambodia/ Cambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210610095311/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cambodia/ |date=10 June 2021 }}. CIA World FactBook.&lt;/ref&gt; အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ် တစ်ခုတည်းမှ ချေးငွေ၊ အကူအညီနှင့် နည်းပညာ အထောက်အကူ စုစုပေါင်း အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၈၅၀ သန်း အကူအညီပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=ADB&gt;{{cite web |url=http://www.adb.org/Documents/Fact_Sheets/CAM.asp |title=A Fact Sheet: Cambodia and Asian Development Bank |publisher=Adb.org |date=25 February 2013 |access-date=16 March 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070404015954/http://www.adb.org/Documents/Fact_Sheets/CAM.asp |archive-date=4 April 2007 |accessdate=19 July 2021 |archivedate=4 April 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070404015954/http://www.adb.org/Documents/Fact_Sheets/CAM.asp }}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘောဒီးယားတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်နေသော ကုမ္ပဏီများထံမှ ပါမစ်လျှောက်ရာတွင် လာဘ်ငွေ တောင်းယူခြင်းများ ရှိပြီး ဆောက်လုပ်ရေးနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ပါမစ် အစရှိသည်တို့ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.worldbulletin.net/todays-news/159794/bribes-hamper-business-in-cambodia|title=Bribes hamper business in Cambodia – Asia-Pacific – Worldbulletin News|work=World Bulletin}}&lt;/ref&gt;

[[File:Battambang Provinz 01.jpg|thumb|ဗတ္တမ်ဗောင်းပြည်နယ်တွင် လယ်သမားများ စပါးရိတ်သိမ်းနေပုံ]]
၂၀၁၅ ခုနှစ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားသမဂ္ဂများ အဖွဲ့ချုပ်၏ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အခွင့်အရေး ညွှန်းကိန်းတွင် ကမ္ဘောဒီးယားအား အလုပ်သမား စုစည်းမှုများအတွက် အဆိုးဆုံး အဆင့်များတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး &quot;အခွင့်အရေးအတွက် အာမခံချက်မရှိ&quot; သည့် နိုင်ငံများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Teehan, Sean (16 June 2015) [http://m.phnompenhpost.com/national/kingdom-ranked-low-labour-rights-index Kingdom ranked low in labour rights index] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150706042351/http://m.phnompenhpost.com/national/kingdom-ranked-low-labour-rights-index |date=6 July 2015 }}. Phnompenh Post.&lt;/ref&gt;

၂၀၁၆ ဧပြီလတွင် ကမ္ဘောဒီးယား အမျိုးသားလွှတ်တော်မှ အလုပ်သမားသမဂ္ဂများ ဥပဒေကို အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေအား စက်ရုံများတွင် အလုပ်သမားများမှ အကန့်အသတ်ရှိသော ဆန္ဒပြမှုများ ပြုလုပ်နေချိန်နှင့် လမ်းမများပေါ်တွင် လစာတိုးရန်နှင့် အလုပ်လုပ်ရသည့် ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေ တိုးတက်ကောင်းမွန်စေရန် တောင်းဆိုသည့် အချိန်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;[https://thediplomat.com/2016/04/the-trouble-with-cambodias-new-law-on-trade-unions The Trouble With Cambodia’s New Law on Trade Unions]. The Diplomat. Retrieved on 20 December 2016.&lt;/ref&gt; ကမ္ဘောဒီးယား၏ ဥပဒေအသစ်နှင့် ပတ်သက်သည့် စိုးရိမ်မှုများကို အလုပ်သမားနှင့် လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့များသာမကဘဲ နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများကပါ ယေဘုယျအားဖြင့် စိုးရိမ်မကင်း ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ နိုင်ငံတကာ အလုပ်သမား အဖွဲ့၏ ထိုင်း၊ ကမ္ဘောဒီးယားနှင့် လာအိုနိုင်ငံ ရုံးမှ ထိုဥပဒေတွင် အချို့သော အဓိကစိုးရိမ်ဖွယ် အချက်များနှင့် ဟာကွက်များ ရှိသည်ဟု မှတ်ချက်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://www.ilo.org/asia/info/public/pr/WCMS_466553/lang--en/index.htm ILO's statement on Trade Unions law in Cambodia]. Ilo.org (4 April 2016). Retrieved on 20 December 2016.&lt;/ref&gt;

အမှီအခိုကင်းသော သမဂ္ဂများနှင့် အလုပ်ရှင်များမှ ညှိမရသော အခြေအနေ ဖြစ်နေဆဲပင်ဖြစ်သည်။ &quot;သမဂ္ဂ ၂၅ ခု ရှိတဲ့ စက်ရုံတစ်ခု အနေနဲ့ ဘယ်လို ရပ်တည်ရမလဲ။&quot; ဟု ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ အထည်ချုပ်လုပ်ငန်းရှင်အသင်း ဥက္ကဋ္ဌ ဗန်ဆိုအင်းက မေးခွန်းထုတ်ခဲ့သည်။ သူက &quot;အလုပ်ရှင်အနေနှင့် အငြင်းပွားမှုတွေကို အဖွဲ့မတူတဲ့ သမဂ္ဂခေါင်းဆောင် ၂၅ ယောက်နဲ့ ညှိရမယ် ဆိုတာ နားမလည်နိုင်ဘူး။ ဥပဒေ အနေနဲ့ နိုင်ငံအတွင်းက သမဂ္ဂတွေကိုလည်း ထိန်းကွပ်သင့်တယ်။&quot; ဟု ထပ်၍ ပြောခဲ့သည်။ အထည်ချုပ်လုပ်ငန်းရှင်အသင်း၏ အဆိုအရ နိုင်ငံအတွင်းရှိ အဝတ်အစားနှင့် အထည်အလိပ်တင်ပို့သော စက်ရုံ ၅၅၇ ရုံနှင့် ဖိနပ်စက်ရုံ ၅၈ ရုံတို့တွင် အလုပ်သမား ၅၀၀,၀၀၀ အတွက် သမဂ္ဂပေါင်း ၃,၁၆၆ ခု ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ အထည်ချုပ် လုပ်ငန်းသည် ကမ္ဘောဒီးယား၏ အကြီးဆုံး လုပ်ငန်း ဖြစ်နေပြီး နိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန်၏ ၂၆.၂ ရာခိုင်နှုန်း မျှ ရှိသော်လည်း ဗန်ဆိုအင်း၏ အဆိုအရ အလုပ်သမား သမဂ္ဂ ဥပဒေ မရှိပါက နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများ အနေနှင့် စီးပွားရေး လာရောက်လုပ်ကိုင်လိမ့်မည် မဟုတ် ဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;[http://www.voacambodia.com/a/unions-and-employers-deeply-divided-over-cambodia-trade-union-law/3375693.html Unions and Employers Deeply Divided Over Cambodia’s Trade Union Law]. Voacambodia.com (15 June 2016). Retrieved on 20 December 2016.&lt;/ref&gt;

&quot;အလုပ်သမား သမဂ္ဂ ဥပဒေ ရှိမှသာ ကျွန်တော်တို့ အလုပ်ရှင်တွေ အသက်ဆက်နိုင်မယ်။ ကမ္ဘောဒီးယား တစ်နိုင်ငံတည်း မဟုတ်ဘူး။ နိုင်ငံတိုင်းမှာ အလုပ်သမား သမဂ္ဂ ဥပဒေ ရှိတယ်။ ဥပဒေကို ဝေဖန်တဲ့သူတွေ ကိုယ်တိုင် စီးပွားရေး လုပ်ကြည့်သင့်တယ်။ ဒါမှ သူတို့ နားလည်မယ်။&quot; ဟု သူက ဆိုသည်။

===ချည်မျှင်နှင့် အထည်လုပ်ငန်း===
[[File:Cambodia Exports Treemap 2017.svg|thumb|right|270px|၂၀၁၇ ခုနှစ် ကမ္ဘောဒီးယား ပို့ကုန် ပြပုံ]]
အထည်ချုပ်လုပ်ငန်းသည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း၏ အကြီးဆုံးသော အပိုင်းဖြစ်ပြီး နိုင်ငံ ပို့ကုန်၏ ၈၀% မျှ ရှိသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် တင်ပို့မှု ပမာဏ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄.၆၁ ဘီလီယံ အထိ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ်နှင့် ယှဉ်လျင် ၈% တိုးတက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၃ ခုနစ်၏ ပထမနှစ်ဝက်တွင် အထည်ချုပ်လုပ်ငန်း၏ အစီရင်ခံချက် အရ တင်ပို့ကုန် ပမာဏမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၅၆ ဘီလီယံမျှ ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref name=&quot;investvine&quot;&gt;{{cite web|url=http://investvine.com/cambodias-textile-industry-grew-32/|title=Cambodia's textile industry grew 32%|first=Arno|last=Maierbrugger|work=Inside Investor|date=11 July 2013|access-date=11 July 2013|archive-date=2 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002063558/http://investvine.com/cambodias-textile-industry-grew-32/}}&lt;/ref&gt; ထိုကဏ္ဍတွင် အလုပ်သမား ၃၃၅,၄၀၀ ဦးကို အလုပ်အကိုင်ပေးထားခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် ၉၁% မှာ အမျိုးသမီးများ ဖြစ်သည်။

ကမ္ဘောဒီးယားအတွက် ပိုမိုကောင်းမွန်သော စက်ရုံများ အဖွဲ့ကို ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ၏ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမား အဖွဲ့နှင့် ကမ္ဘာ့ဘဏ်အဖွဲ့မှ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဘဏ္ဍာရေး ကော်ပိုရေးရှင်းတို့ ပူးပေါင်း ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုအစီအစဉ်မှ အလုပ်သမားများ၊ အလုပ်ရှင်များ နှင့် အစိုးရတို့နှင့် ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်၍ အလုပ်လုပ်ရသည့် ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေကို တိုးတက်ရန်နှင့် အထည်ချုပ်လုပ်ငန်းအတွင်း ပြိုင်ဆိုင်နိုင်မှု ပိုမိုကောင်းမွန်လာစေရန်တို့ အတွက် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Better Factories Cambodia Annual Report 2018: An Industry and Compliance Review |url=https://betterwork.org/blog/portfolio/better-factories-cambodia-annual-report-2018-an-industry-and-compliance-review/ |website=betterwork.org |access-date=19 July 2021 |archive-date=8 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191008220104/https://betterwork.org/blog/portfolio/better-factories-cambodia-annual-report-2018-an-industry-and-compliance-review/ }}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၈ ခုနှစ် မေလ ၁၈ ရက်တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားအဖွဲ့၏ ကမ္ဘောဒီးယားအတွက် ပိုမိုကောင်းမွန်သော စက်ရုံများ အစီအစဉ် မှ စီမံကိန်း၏ အကြံပေးအဖွဲ့သည် ဖနွမ်းပင်မြို့တွင် တွေ့ဆုံပြီး အဖွဲ့၏ ကာလတဝက် သုံးသပ်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ သုံးသပ်ကောက်နှုတ်ချက် နှင့် အကြံပေးချက် မူကြမ်းအတွက် ထည့်သွင်းဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည့်အပြင် အစီအစဉ်အတွက် ပွင့်လင်းမြင်သာသော အစီရင်ခံမှု အစပျိုးရန် အတွက် မည်သို့ ပိုမိုခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်သင့်သည် ဆိုသည့် နည်းလမ်းများကိုလည်း ဆွေးနွေးခဲ့သည်။

စီမံကိန်း၏ အကြံပေးအဖွဲ့မှ အစီအစဉ်၏ ကမ္ဘောဒီးယား အထည်ချုပ်လုပ်ငန်းနှင့် လုပ်သားများအပေါ် သက်ရောက်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ စစ်ဆေးမှုများ၏ တွေ့ရှိချက်များကို အနှစ်ချုပ်သုံးသပ်ရာတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။
* အထည်ချုပ်လုပ်ငန်း တစ်ခုလုံး၏ ဖွံ့ဖြိုးမှု အပေါ်တွင် ပါဝင် အကျိုးပြုနိုင်ခဲ့သည်။
* ပိုမိုကောင်းမွန်သော စက်ရုံများ အစီအစဉ်မှာ အလုပ်သမား ၅ သိန်းကျော် အပြင် သူတို့ မိသားစုများ၏ ဘဝများကိုပါ တိုးတက်စေခဲ့သည်။
* အလုပ်သမားများအနေနှင့် မှန်ကန်သော လစာနှင့် လူမှုရေးဆိုင်ရာ ကာကွယ်မှု အခွင့်အလမ်းများ ရရှိရန် သေချာစေခဲ့သည်။
* ကလေးအလုပ်သမားများကို ထိုကဏ္ဍမှ လုံးဝ နီးပါး ဖယ်ရှားပစ်နိုင်ခဲ့သည်။
* အားလုံး အနေနှင့် ကမ္ဘောဒီးယား၏ အထည်ချုပ်လုပ်ငန်းကို ပိုမိုလုံခြုံစိတ်ချရသည့် အနေအထား ဖြစ်စေခဲ့သည်။ 
* အထည်ချုပ်လုပ်ငန်းအတွင်းရှိ အလုပ်သမားများ အားလုံးအတွက် အခွင့်အလမ်း ညီမျှသော အနေအထား အဖြစ် ဖန်တီးပေးနိုင်ခဲ့သည်။
* စီးပွားရေး လုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ချက်များကို (၁) စက်ရုံ၏ အချက်အလက်များကို အသုံးပြု၍ တိုးတက်နိုင်သည့် နေရာများကို မီးမောင်းထိုးပြခဲ့ခြင်း (၂) နိုင်ငံတကာ အမှတ်တံဆိပ်များ/ဝယ်ယူသူများ၏ အန္တရာယ် စီမံခန့်ခွဲမှုအတွက် အဓိက အစိတ်အပိုင်းဖြစ် ရပ်တည်ပေးခဲ့ခြင်းဖြင့် လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Statement from the Project Advisory Committee of Better Factories Cambodia on its 47th Meeting – Better Work |url=https://betterwork.org/blog/2018/06/20/statement-from-the-project-advisory-committee-of-better-factories-cambodia-on-its-47th-meeting/ |website=betterwork.org |access-date=20 July 2021 |archive-date=1 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181101135945/https://betterwork.org/blog/2018/06/20/statement-from-the-project-advisory-committee-of-better-factories-cambodia-on-its-47th-meeting/ }}&lt;/ref&gt;

===ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်း===
[[File:Angkor Wat Tourists.jpg|thumb|right|220px|နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ [[ဆီယမ်ရိမြို့]] ရှိ [[အန်ကောဝပ်]] သို့ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွား ၂.၆ သန်းခန့် လာရောက်လည်ပတ်လေ့ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.phnompenhpost.com/business/angkor-hosts-26m-visitors|title=Angkor hosts 2.6M visitors|website=www.phnompenhpost.com}}&lt;/ref&gt;]]

ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း ပြီးလျှင် နိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက် ဝင်ငွေအများဆုံး ရရှိသည့် လုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;USDOS3&quot; /&gt; ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတကာမှ ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားပေါင်း ၆ သန်းမျှ ရှိခဲ့ပြီး ၂၁ ရာစု အစမှစ၍ ၁၀ ဆမျှ တိုးတက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |title=Tourism Statistics Report Year 2018 |url=https://www.tourismcambodia.com/img/resources/cambodia_tourism_statistics_2018.pdf |website=Ministry of Tourism |access-date=1 August 2019}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းမှ နိုင်ငံအတွင်း အလုပ်လုပ်သူ ၂၆% ကို အလုပ်ပေးထားနိုင်ပြီး အရေအတွက်အားဖြင့် ဆိုပါက ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသားတို့အတွက် အလုပ်အကိုင် ၂.၅ သန်းမျှ ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-04-06|title=This Is Why Cambodia Is the BEST Place to Visit Post Coronavirus Pandemic!|url=https://thegotofamily.com/2021/04/this-is-why-cambodia-is-the-best-place-to-visit-post-coronavirus-pandemic/|access-date=2021-04-08|website=The Go To Family|language=en-US|archive-date=6 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210406123810/https://thegotofamily.com/2021/04/this-is-why-cambodia-is-the-best-place-to-visit-post-coronavirus-pandemic/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ဖနွမ်းပင်မြို့ နှင့် အန်ကောဝပ်တို့ အပြင် အခြားသော ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများ သွားရောက်လည်ပတ်သော နေရာများတွင် အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ နာမည်ကျော် ကမ်းခြေများရှိသော သီဟာနုဗေးလ်မြို့ နှင့် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ဗတ္တမ်ဗောင်းတို့ ဖြစ်ကြကာ ထိုနေရာနှစ်ခု စလုံးမှာ ကမ္ဘောဒီးယားသို့ လာရောက်လည်ပတ်သူများ၏ သိသာသော အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သော ကျောပိုးအိတ်လွတ် ခရီးသွားများအတွက် ကျော်ကြားသော နေရာများ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.myfunkytravel.com/backpacking-route-south-east-asia.html|title=Popular Backpacking Destinations in Southeast Asia|access-date=28 October 2014}}&lt;/ref&gt; ကမ်ပုတ်မြို့ နှင့် ဘိုကာတောင် စတေရှင် အပါအဝင် ကက်ပ် မြို့တို့ ဝန်းကျင်နေရာများမှာလည်း ခရီးသွားများ စိတ်ဝင်စားသော နေရာများ ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ် UNTAC ရွေးကောက်ပွဲအပြီး တည်ငြိမ်သော ကာလမှစ၍ ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းမှာ ပုံမှန် တိုးတက်လာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110304011512/http://www.cambodia-tourism.org/download/Cambodia_Touris_Statistics_2010.pdf Tourism Statistics Report March 2010]. cambodia-tourism.org.&lt;/ref&gt;

၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် လာရောက်လည်ပတ်သော နိုင်ငံခြားသား အများစုမှာ တရုတ်နိုင်ငံသားများ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းမှ ရရှိသော ဝင်ငွေသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄.၄ ဘီလီယံ အထိ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ စုစုပေါင်း အမျိုးသား ထုတ်ကုန်၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း ခန့်မျှ ဖြစ်သည်။ ဆီယမ်ရိပြည်နယ်ရှိ အန်ကောဝပ် သမိုင်းဝင် ဥယျာဉ်၊ သီဟာနုဗေးလ်ရှိ ကမ်းခြေများ၊ ဖနွမ်းပင် မြို့တော်နှင့် ကမ္ဘောဒီးယား ၏ ၁၅၀ ခုမျှသော ကက်စီနို လောင်းကစားရုံများ (၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ၅၇ ခုသာ ရှိသည်။)&lt;ref&gt;{{cite book |title=Transnational Organized Crime in Southeast Asia: Evolution, Growth, and Impact, 2019|url=https://www.unodc.org/documents/southeastasiaandpacific/Publications/2019/SEA_TOCTA_2019_web.pdf |date=2019 |publisher=United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC) |location=Bangkok |page=20}}&lt;/ref&gt; တို့မှာ နိုင်ငံခြား ခရီးသွားများ အတွက် အဓိက ဆွဲဆောင်မှုများ ဖြစ်သည်။

သို့သော်လည်း ကမ္ဘောဒီးယားအား ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများအတွက် လုံခြုံစိတ်ချရသည့် လည်ပတ်စရာနေရာ အဖြစ် နာမည်ယူခြင်းမှာ နိုင်ငံရေးနှင့် ပြည်တွင်း မငြိမ်သက်မှုများနှင့်&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.cambodiadaily.com/archives/civil-unrest-119267/|title=Civil Unrest|date=16 October 2016|work=The Cambodia Daily|access-date=20 June 2017|language=en-US|accessdate=13 August 2021|archivedate=11 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170811055108/https://www.cambodiadaily.com/archives/civil-unrest-119267/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2016/08/27/kem-lays-murder-puts-cambodia-politics-economy-at-risk-as-unrest-looms.html|title=Kem Ley's murder puts Cambodia politics, economy at risk as unrest looms|website=CNBC|last=Chandran|first=Nyshka|date=27 August 2016|access-date=20 June 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.travelhappy.me/civil-unrest-in-phnom-penh-cambodia/|title=Civil Unrest in Phnom Penh, Cambodia – TravelHappy.Me|date=20 September 2013|work=TravelHappy.Me|access-date=20 June 2017|language=en-US|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170811022429/http://www.travelhappy.me/civil-unrest-in-phnom-penh-cambodia/|archive-date=11 August 2017|accessdate=13 August 2021|archivedate=11 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170811022429/http://www.travelhappy.me/civil-unrest-in-phnom-penh-cambodia/}}&lt;/ref&gt; တိုင်းပြည်သို့ လာရောက်လည်ပတ်သည့် နိုင်ငံခြား ခရီးသွားများအပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့သည့် နာမည်ကြီး ကြမ်းတမ်းရက်စက်သော မှုခင်းများကြောင့် ခက်ခဲနှောင့်နှေးခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.khmertimeskh.com/news/15252/embassies-warn-of-rise-in-coastal-crime/|title=Embassies Warn of Rise in Coastal Crime|last=Laurenson|first=Jack|work=Khmer Times|access-date=20 June 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.khmertimeskh.com/news/14091/two-rapes-in-3-days-reveal-resort---s-dark-side/|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20171010224352/http://www.khmertimeskh.com/news/14091/two-rapes-in-3-days-reveal-resort---s-dark-side/|url-status=dead|archive-date=10 October 2017|title=Two Rapes in 3 Days Reveal Resort's Dark Side|last=Laurenson|first=Jack|work=Khmer Times|access-date=20 June 2017|accessdate=13 August 2021|archivedate=10 October 2017|archiveurl=https://wayback.archive-it.org/all/20171010224352/http://www.khmertimeskh.com/news/14091/two-rapes-in-3-days-reveal-resort---s-dark-side/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.khmertimeskh.com/news/12397/deaths-of-foreigners-shrouded-in-mystery/|title=Deaths of Foreigners Shrouded in Mystery|last=Laurenson|first=Jack|website=Khmer Times|access-date=20 June 2017}}&lt;/ref&gt;

ကမ္ဘောဒီးယားရှိ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများအတွက် အိမ်ပြန်လက်ဆောင် ထုတ်လုပ်သည့်လုပ်ငန်းမှာ ခရီးသွားများ စိတ်ဝင်တစား အဓိကလည်ပတ်ရာနေရာများ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် လူအများအပြားကို အလုပ်ပေးထားနိုင်ခဲ့သည်။ ထုတ်လုပ်နိုင်သော လက်ဆောင်များ၏ အရေအတွက်မှာ တိုးပွားလာသော ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများ အတွက် မလုံလောက်သဖြင့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများ အတွက် ရောင်းချသော လက်ဆောင်ပစ္စည်းအများအပြားကို တရုတ်၊ ထိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့မှ တင်သွင်းရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.aha-kh.com/ |title=AHA Angkor Handicraft Association|website=Aha-kh.com |access-date=15 March 2013}}&lt;/ref&gt; နိုင်ငံတွင်း ထုတ်လုပ်သော လက်ဆောင်ပစ္စည်းများတွင်
* ခရာမာ (ရိုးရာခေါင်းစည်း)
*ကြွေထည်များ
* ဆပ်ပြာ၊ ဖယောင်းတိုင်နှင့် ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်များ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.senteursdangkor.com/html/en/our_products.php/ |title=Senteur d'Angkor |website=Senteursdangkor.com |access-date=15 March 2013 |accessdate=13 August 2021 |archivedate=4 May 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130504161246/http://www.senteursdangkor.com/html/en/our_products.php/ }}&lt;/ref&gt;
*သစ်သားပန်းပု၊ ယွန်းထည်နှင့် ငွေပန်းကန်များ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.artisansdangkor.com/|title=Artisans d'Angkor|website=Artisans d'angkor|access-date=1 August 2019|archive-date=14 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200214110224/http://www.artisansdangkor.com/}}&lt;/ref&gt;
* ဆန်ဝိုင်အရက်ဖြည့်ထားသည့် ဆေးခြယ်ထားသော ပုလင်းများ တို့ ပါဝင်သည်။

===စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး===
{{main|ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး}}
ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးသည် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးလုပ်ငန်းပေါ်တွင် မှီခိုနေသည်။ ၁၉၈၅ ခုနှစ်၌ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးသည် ဂျီဒီပီ၏ ၉၀% မျှ ရှိပြီး အလုပ်လုပ်နိုင်သူ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကို အလုပ်ပေးထားသည်။ ဆန်စပါးသည် အဓိက စားနပ်ရိက္ခာ ဖြစ်သည်။ အဓိကအားဖြင့် အရန်စိုက်ပျိုးသီးနှံများတွင် ပြောင်းဖူး၊ ပီလောပီနံ၊ ကန်စွန်းဥ၊ မြေပဲ၊ ပဲပိစပ်၊ နှမ်း၊ ပဲခြောက် နှင့် ရာဘာ တို့ ပါဝင်သည်။ အဓိက စီးပွားဖြစ် သီးနှံမှာ ရာဘာ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်များတွင် ရာဘာသည် အဓိက စိုက်ပျိုးသီးနှံ ဖြစ်ပြီး ဆန်စပါးပြီးလျှင် ဒုတိယလိုက်ကာ နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားငွေရရှိသည့် နည်းလမ်း အနည်းငယ် အတွင်းမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။

===သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး===
[[File:Road 4 to Sihanouk.JPG|thumb|နိုင်ငံတော် အဝေးပြေးလမ်း အမှတ် ၄]]
ပြည်တွင်းစစ်နှင့် လျစ်လျူရှုမှုတို့ကြောင့် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး စနစ် အကြီးအကျယ် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ အခြားနိုင်ငံများ၏ အကူအညီဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယားသည် အဓိက အဝေးပြေးလမ်းမများကို နိုင်ငံတကာစံနှုန်းနှင့် အညီ အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့ပြီး အများစုမှာ ၂၀၀၆ ခုနှစ်မှစ၍ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အဓိကလမ်းမ အများစုမှာ လမ်းခင်းပြီး ဖြစ်သည်။

ကမ္ဘောဒီးယားတွင် ရထားလမ်း နှစ်ခု ရှိပြီး စုစုပေါင်း အရှည် {{convert|၆၁၂|km|mi|abbr=off}} မျှ ရှိပြီး တစ်လမ်းတည်းသွားသော {{convert|၁|m|ftin|spell=in|adj=mid|abbr=off}} အကျယ် ရထားလမ်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=CamRail&gt;{{cite news |title=Cambodian railway to be revived by 2013 |url=http://www.railwaygazette.com/nc/news/single-view/view/cambodian-railway-to-be-revived-by-2013.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110401003014/http://www.railwaygazette.com/nc/news/single-view/view/cambodian-railway-to-be-revived-by-2013.html |archive-date=1 April 2011 |work=Railway Gazette International |date=16 December 2009 |url-status=dead |accessdate=14 August 2021 |archivedate=1 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110401003014/http://www.railwaygazette.com/nc/news/single-view/view/cambodian-railway-to-be-revived-by-2013.html }}&lt;/ref&gt; ရထားလမ်းသည် မြို့တော်မှ တောင်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းရှိ သီဟာနုဗေးလ်မြို့သို့ သွားသည်။ ရထားများသည် ကမ္ဘောဒီးယားရှိ မြို့တော် တစ်မြို့နှင့် တစ်မြို့ အပြင် တောင်ပိုင်းရှိ ဒေသများသို့ ဆက်စပ် ပြေးလွှားလျက် ရှိသည်။ ၁၄ နှစ်ကြာပြီးနောက် မြို့တော် နှစ်ခုကြား ရထားပို့ဆောင်ရေး လတ်တလောတွင် ပြန်လည် စတင်ခဲ့ပြီး ကုန်းလမ်းခရီးသွားသူများ အတွက် ပိုမိုလုံခြုံစိတ်ချရသော ရွေးချယ်စရာ တစ်ခု ဖြစ်စေခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/travel/2016/jun/05/trains-phnom-penh-sihanoukville-kampot|title=Cambodia revives train service between Phnom Penh and Sihanoukville|work=The Guardian|access-date=4 February 2017}}&lt;/ref&gt; ရထားများသည် ဖနွမ်းပင်မှ ဆီဆိုဖွန်သို့လည်း ဆက်သွယ်ထားကြသည်။ (တစ်ခါတစ်ရံ ဗတ္တမ်ဗောင်း အထိ သွားလေ့ ရှိသည်။) ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဖနွမ်းပင်နှင့် ဗတ္တမ်ဗောင်းကြား တစ်ပတ်လျှင် ရထားတစ်ကြိမ်မျှသာ ရှိသော်လည်း အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်မှ အများဆုံး ထောက်ပံ့ထားသော အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁၄၁ သန်းတန် စီမံကိန်းမှာ ကမ္ဘောဒီးယား၏ အားနည်းကျဆင်းနေသော ရထားစနစ်ကို ပြန်လည် အသက်သွင်းပေးခဲ့ပြီး အနာဂတ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားအား ဘန်ကောက်နှင့် ဟိုချီမင်းစီးတီးတို့ရှိ အဓိက စက်မှုနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ဗဟိုဌာနများသို့ ဆက်သွယ်ပေးမည် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=CamRail /&gt;

ဖနွမ်းပင်နှင့် သီဟာနုဗေးလ်မြို့တို့ကို ဆက်သွယ်ထားသော ပြည်နယ်ချင်းဆက် လမ်း မျှသာမက ယခင်က မြေကြီးလမ်းများအား ကွန်ကရစ် ကတ္တရာလမ်း အဖြစ် ပြန်လည် ပြောင်းလဲခြင်း အပြင် အဓိက မြစ်များအား ဖြတ်သန်းသွားသော နေရာ ၅ ခုအား တံတား တည်ဆောက်လိုက်ခြင်းကြောင့် ယခုအခါ ဖနွမ်းပင်နှင့် ကိုကောင်း တို့အား အမြဲတမ်း ဆက်သွယ်သွားလာနိုင်ပြီဖြစ်ကာ ထို့အတွက်ကြောင့် အိမ်နီးချင်း ထိုင်းနိုင်ငံ နှင့် ၎င်း၏ လမ်းများသို့ အဟန့်အတားမရှိသော လမ်းဖြင့်ဆက်သွယ်နိုင်ပြီဖြစ်သည်။

[[File:Phnom Penh Airport Shuttle Train.jpg|thumb|right|ဖနွမ်းပင် လေဆိပ် လွန်းပျံရထား]]
ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ လမ်းများပေါ်တွင် ယာဉ်မတော်တဆမှု ဖြစ်ပွားခြင်းမှာ ကမ္ဘာ့စံနှုန်းနှင့် ယှဉ်လျှင် အလွန်မြင့်မားသည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ကားစင်းရေ ၁၀,၀၀၀ အတွက် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ လူသေဆုံးမှုနှုန်းမှာ ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများနှင့် ယှဉ်လျှင် ၁၀ ဆမျှ များပြားသည်။ နောက် ၃ နှစ်တွင် လမ်းမပေါ်တွင် သေဆုံးမှုမှာ နှစ်ဆစီမျှ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/violence_injury_prevention/road_traffic/5year_strategy/en/travis_annualreport_execsum.pdf |title=Cambodia Road Traffic Accident and Victim Information System|website=WHO |access-date=16 March 2013}}&lt;/ref&gt;

ကမ္ဘောဒီးယား၏ ကျယ်ပြန့်လှသော ပြည်တွင်းရေလမ်းကြောင်းများမှာ နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်ရေးတွင် သမိုင်းကြောင်းအရ အရေးပါသည်။ မဲခေါင်မြစ်၊ တုန်လီဆပ်မြစ်နှင့် ၎င်းတို့၏ မြစ်လက်တက်များ ရှိပြီး တုန်လီဆပ်မြစ်၏ သိသာစွာ ရှည်လျားသော ရေလမ်းကြောင်းရှိကာ တစ်နှစ်ပတ်လုံး ရေစူး {{convert|၀.၆|m|ft|1|abbr=off}} ဖြင့် သွားလာနိုင်သော ရေလမ်းကြောင်း  {{convert|၃,၇၀၀|km|mi|abbr=off}} မျှ ရှိပြီး ရေစူး {{convert|၁.၈|m|ft|1|abbr=off}} ဖြင့် သွားလာနိုင်သော ရေလမ်းကြောင်း {{convert|၂၈၂|km|mi|abbr=off}} မျှ ရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;CNTRYDTA&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-2187.html |title=Cambodia – Railroads |website=Country-data.com |access-date=16 March 2013}}&lt;/ref&gt;

ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတွင် အဓိကဆိပ်ကမ်း နှစ်ခု ရှိပြီး ဖနွမ်းပင်နှင့် သီဟာနုဗေးလ်တို့ ဖြစ်ကာ ဆိပ်ကမ်း အသေး ၅ ခု ရှိသည်။ ဖနွမ်းပင်ဆိပ်ကမ်းသည် ဘတ်ဆပ်မြစ်၊ မဲခေါင်မြစ်နှင့် တုန်လီဆပ်မြစ်တို့ ဆုံရာတွင် တည်ရှိပြီး စိုစွတ်သော ရာသီတွင် တန်ချိန် ၈,၀၀၀ အထိ သင်္ဘောများ ဆိုက်ကပ်နိုင်ကာ ခြောက်သွေ့သောရာသီတွင် တန်ချိန် ၅,၀၀၀ အထိ သင်္ဘောများ ဆိုက်ကပ်နိုင်သည်။

စီးပွားရေးလုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုများ များပြားလာသည်နှင့် အမျှ မော်တော်ကား အသုံးပြုမှု တိုးတက်လာသော်လည်း မော်တော်ဆိုင်ကယ်မှာ အဓိကနေရာယူထားဆဲပင် ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;&quot;Picking Up Speed: As Cambodia's Traffic Levels Increase, So Too Does the Road 'Death Toll'&quot;, ''The Cambodia Daily'', Saturday, 9–10 March 2002.&lt;/ref&gt; &quot;ဆိုင်ကလို&quot; (ပြင်သစ်စကားမှ ဆင်းသက်သည်) သို့မဟုတ် ဆိုက္ကား များသည် ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် လူကြိုက်များခဲ့သော်လည်း &quot;ဟွီးမော့&quot; (ဆိုင်ကယ်တွင် နောက်တွဲချိတ်ထားသောယာဉ်) နှင့် အိန္ဒိယမှ တင်သွင်းသော လန်ချားတို့သည် တဖြည်းဖြည်း အစားထိုး နေရာယူလာခဲ့သည်။ ဆိုင်ကလိုသည် ကမ္ဘောဒီးယား တစ်နိုင်ငံတည်းတွင်သာ ရှိပြီး ဆိုက္ကားနင်းသူသည် ခရီးသည်၏ နောက်တွင် နေရာယူပြီး နင်းရသည့်ယာဉ် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://goseasia.about.com/od/cambodia/g/cyclo.htm |title=Cyclo – Transport in Cambodia |website=Goseasia.about.com |date=9 April 2012 |access-date=16 March 2013 |accessdate=15 August 2021 |archivedate=3 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130403102938/http://goseasia.about.com/od/cambodia/g/cyclo.htm }}&lt;/ref&gt;

ကမ္ဘောဒီးယားတွင် ခရီးသည်စီး လေဆိပ် ၃ ခု ရှိသည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် စံချိန်တင်အဖြစ် ခရီးသည် ၁၀သန်းကို ဝန်ဆောင်မှု ပေးနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.phnompenhpost.com/business/airports-pass-10m-passenger-mark |title=Airports pass 10M passenger mark |work=The Phnom Penh Post |date=20 December 2018}}&lt;/ref&gt; ဖနွမ်းပင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် သည် ကမ္ဘောဒီးယားရှိ အစည်ကားဆုံး လေဆိပ် ဖြစ်သည်။ ဆီယမ်ရိ-အန်းကော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်သည် ဒုတိယမြောက် အစည်ကားဆုံး လေဆိပ်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘောဒီးယား နိုင်ငံသို့ အဝင်အထွက် ပြုလုပ်သော နိုင်ငံတကာ ခရီးစဉ် အများဆုံး ပြေးဆွဲရာ လေဆိပ် ဖြစ်သည်။ သီဟာနု အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်သည် ကမ်းရိုးတန်းမြို့ ဖြစ်သော သီဟာနုဗေးလ်မြို့တွင် တည်ရှိသည်။

==လူ့အဖွဲ့အစည်း==
===လူဦးရေပျံ့နံ့ နေထိုင်မှု===
{{Historical populations|type=Cambodia
| 1962|5728771
| 1980|6600000
| 1994|9900000
| 1996|10700000
| 1998|11437656
| 2004|12800000
| 2008|13395682
| 2013|14700000
| 2019|15552211
| percentages = pagr
| footnote    = National Institute of Statistics: General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019, Chapter 2, p. 6&lt;ref name=&quot;Census 2019&quot; /&gt;
}}

၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်အစောင့်အရှောက်ခံ နယ်မြေ ကမ္ဘောဒီးယား၏ ပထမဆုံး တရားဝင် လူဦးရေစာရင်း ကို ကောက်ယူခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အခွန်ကောက်ခံနိုင်ရန်အတွက် အသက် ၂၀ မှ အသက် ၆၀ အတွင်း အမျိုးသားများကို ထည့်သွင်းရေတွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|title=Organization and Administration of the General Population Census of Cambodia, 1998|date=2001|publisher=National Institute of Statistics, Ministry of Planning|location=Phnom Penh, Cambodia|page=2|url=https://books.google.com/books?id=KEnkAlnHECYC|access-date=17 July 2020}}&lt;/ref&gt; ၁၉၆၂ ခုနှစ် လူဦးရေစာရင်း ကောက်ယူပြီးနောက် ကမ္ဘောဒီးယား၏ ပြည်တွင်း ပဋိပက္ခများနှင့် မတည်ငြိမ်မှုများကြောင့် ၁၉၉၈ ခုနှစ် အခြား တရားဝင် လူဦးရေ စာရင်း ကောက်ယူသည့် အချိန်အထိ ၃၆ နှစ်မျှကြာသော အချိန်ကွာဟမှု ဖြစ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite journal|author1=Huguet, Jerrold R.|author2=Chamratrithirong, Apichat|author3=Rao, Nott Rama|author4=Than, San Sy|title=Results of the 1998 Population Census in Cambodia|journal=Asia-Pacific Population Journal|date=September 2000|volume=15|issue=3|page=1|url=https://www.unescap.org/sites/default/files/APPJ-Vol-15-No-3.pdf|access-date=17 July 2020|publisher=United Nations ESCAP|doi=10.18356/b3b0a408-en}}&lt;/ref&gt;

လက်ရှိအချိန်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားလူဦးရေ၏ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အသက် ၂၂ နှစ်အောက် ဖြစ်သည်။ မိန်းမနှင့် ယောက်ျား အချိုးမှာ ၁.၀၄ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် မဟာမဲခေါင်ရပ်ဝန်းဒေသအတွင်း အမျိုးသမီး အလေးအသာဆုံး အချိုးရှိသည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2018.html|title=Sex Ratio|work=CIA World Factbook|publisher=Cia.gov|access-date=21 December 2010|accessdate=16 August 2021|archivedate=30 November 2013|archiveurl=https://www.webcitation.org/6LWbhGP6T?url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2018.html}}&lt;/ref&gt; အသက် ၆၅ နှစ်အထက် ကမ္ဘောဒီးယားများတွင် မိန်းမ နှင့် ယောက်ျား အချိုးမှာ ၁.၆:၁ ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;CIACB&quot; /&gt;

ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ [[မွေးဖွားနှုန်း]]မှာ အမျိုးသမီးတစ်ဦးလျှင် ၂.၅ ဦး မျှ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.TFRT.IN?end=2018&amp;locations=KH&amp;start=2018&amp;view=bar|title=Fertility rate, total (births per woman) – Cambodia|date=7 June 2020|work=World Bank|accessdate=16 August 2021|archivedate=7 June 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200607030457/https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.TFRT.IN?end=2018&amp;locations=KH&amp;start=2018&amp;view=bar}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် [[မွေးဖွားနှုန်း]]မှာ ကလေး ၄.၀ ဦး ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;CDHS&quot; /&gt; မြို့ပြတွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးသမီးများမှာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ကလေး ၂.၂ ဦး မွေးဖွားကြပြီး ကျေးလက်ဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးသမီးများမှာ ကလေး ၃.၃ ဦး မွေးဖွားကြသည်။ &lt;ref name=&quot;CDHS&quot; /&gt; [[မွေးဖွားနှုန်း]]သည် မွန်ဒိုးကီရီပြည်နယ် နှင့် ရာတာနက် ကီရီပြည်နယ်တို့တွင် အများဆုံး ဖြစ်ပြီး အမျိုးသမီး တစ်ဦးလျှင် ပျမ်းမျှ ကလေး ၄.၅ ဦး မွေးဖွားကြသည်။ ဖနွမ်းပင်တွင် အနည်းဆုံး ဖြစ်ပြီး အမျိုးသမီးတစ်ဦးလျှင် ပျမ်းမျှ ကလေး ၂.၀ ဦးသာ မွေးဖွားကြသည်။&lt;ref name=&quot;CDHS&quot;&gt;[http://www.nis.gov.kh/ National Institute of Statistics CAMBODIA DEMOGRAPHIC AND HEALTH SURVEY 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110227230811/http://www.nis.gov.kh/ |date=27 February 2011 }}. Nis.gov.kh (10 November 2013). Retrieved on 5 July 2015.&lt;/ref&gt;

===လူမျိုးများ===
[[File:Cambodia ethnic map colors more distinct.png|thumb|left|380px|ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ လူမျိုးများ နေထိုင်ရာပြ မြေပုံ]]
ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အဓိက လူဦးရေမှာ ခမာလူမျိုးများ (၉၅%ကျော်) ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံ၏ တစ်ခုတည်းသော ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည့် ခမာစကားကို ပြောဆိုကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယား နိုင်ငံ၏ လူဦးရေ အများစုမှာ မျိုးတူကြသည်။ လူနည်းစုလူမျိုးများတွင် ချမ်လူမျိုး (၁.၂%)၊ ဗီယက်နမ်လူမျိုး (၀.၁%) နှင့် တရုတ်လူမျိုး (၀.၁%) တို့ ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;CIACB&quot; /&gt;

ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံရှိ အကြီးဆုံး လူမျိုးစုမှာ ခမာလူမျိုးများ ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘောဒီးယား လူဦးရေ၏ ၉၀% ရှိကာ ၎င်းတို့နေထိုင်သော မြေနိမ့်ပိုင်းမဲခေါင်ဒေသတွင် အရင်းခံသော လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ ခမာများသည် သမိုင်းကြောင်း အရ မဲခေါင်မြစ်အောက်ပိုင်းအနီးတွင် ကန့်လန့်ဖြတ် မျဉ်းကွေးပုံစံ ဆက်တိုက် နေထိုင်ကြပြီး ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတို့ ဆုံစည်းရာ အနောက်မြောက်ပိုင်းမှ ဗီယက်နမ်အရှေ့တောင်ပိုင်း မဲခေါင်မြစ်ဝအထိ တိုင်အောင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။

ဒုတိယလူဦးရေ အများဆုံး လူနည်းစုလူမျိုးစုမှာ ဗီယက်နမ်လူမျိုးများ ဖြစ်ပြီး ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၁၆,၀၀၀ ခန့် ရှိကာ နိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ပိုင်း မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းနှင့် ကပ်လျှက် ပြည်နယ်များတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဗီယက်နမ်ဘာသာစကားအား မွန်-ခမာ ဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော်လည်း ထိုလူမျိုးနှစ်စုမှာ ယဉ်ကျေးမှုအားဖြင့် ဆက်နွယ်မှု လွန်စွာနည်းပါးပြီး အစောပိုင်း ခမာလူမျိုးများမှာ အိန္ဒိယ ယဉ်ကျေးမှု ရပ်ဝန်း၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ခံခဲ့ကြရပြီး ဗီယက်နမ်တို့မှာ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု ရပ်ဝန်း၏ တစ်စိတ်တဒေသ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;David Chandler 2000&quot;&gt;{{cite book |author=Chandler, David |title=A History of Cambodia |url=https://archive.org/details/historyofcambodi0000chan_w6h9 |publisher=Westview Press|date=2000}}&lt;/ref&gt; ခမာလူမျိုးနှင့် ဗီယက်နမ်လူမျိုးတို့အကြား လူမျိုးရေး တင်းမာမှုမှာ အန်ကောခေတ်အလွန် (၁၆ ရာစုမှ ၁၉ ရာစုအတွင်း) မှစ၍ ခြေရာခံနိုင်ပြီး ထိုအချိန်အတွင်းတွင် တိုင်းပြည်သစ်ဖြစ်သော ဗီယက်နမ် နှင့် ထိုင်းတို့သည် အင်အားနည်းပါးလာသော အန်ကောခေတ်လွန် ကမ္ဘောဒီယားနိုင်ငံအား လက်အောက်ခံဖြစ်ရန် ကြိုးစားကြပြီး အင်ဒိုချိုင်းနားကို ထိရောက်စွာ လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;David Chandler 2000&quot; /&gt;

ကမ္ဘောဒီးယား တရုတ်လူမျိုးတို့မှာ လူဦးရေ၏ ၀.၁% ခန့်မျှသာ ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Birth Rate&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html?countryName=Cambodia&amp;countryCode=cb&amp;regionCode=eas&amp;rank=57#cb |title=Birth Rate |work=CIA – The World Factbook |publisher=Cia.gov |access-date=15 March 2013 |accessdate=26 August 2021 |archivedate=23 February 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190223211514/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html?countryName=Cambodia&amp;countryCode=cb&amp;regionCode=eas&amp;rank=57#cb }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nationmaster.com/graph/peo_eth_gro-people-ethnic-groups |title=Ethnic groups statistics – countries compared |publisher=Nationmaster |access-date=2 September 2012}}&lt;/ref&gt; တရုတ်လူမျိုး အများစုမှာ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအတွင်း ပြင်သစ်အစောင့်အရှောက်အခံ နယ်မြေအဖြစ် ရှိစဉ်က ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး အခွင့်အလမ်းများကြောင့် လာရောက်အခြေချခဲ့ကြသောသူတို့၏ မျိုးဆက်များ ဖြစ်သည်။ အများစုမှာ မြို့ပြတွင် နေထိုင်ကြပြီး ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး လုပ်ငန်းကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။

တောင်ကုန်းများပေါ်တွင် နေထိုင်ကြသော ဒေသရင်း လူမျိုးစုများကို စုပေါင်း၍ မွန်တက်နတ်ဒ် သို့မဟုတ် ခမာလိုး ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး &quot;ကုန်းမြင့်ခမာ&quot; ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ သူတို့သည် ကျောက်ခေတ်သစ် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့လာသော မွန်-ခမာစကားပြောသူ တို့မှ ဆင်းသက်လာသူများ နှင့် ပြင်ပကို စိတ်မဝင်စားသော အရှေ့တောင်အာရှရှိ အောစထရိုနီးရှန်း စကားပြောသူတို့မှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်သည်။ ကုန်းမြင့်များပေါ်တွင် သီးခြားနေထိုင်ကြသောကြောင့် ခမားလိုး လူမျိုး အုပ်စုများမှာ သူတို့၏ ဝမ်းကွဲများဖြစ်ကြသော ခမာများကဲ့သို့ အိန္ဒိယ လွှမ်းမိုးမှု မခံရဘဲ အကျိုးဆက်အားဖြင့် ယနေ့ခေတ် ခမာလူမျိုးများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအားဖြင့် ဝေးကွာကြသည့် အပြင် အချင်းချင်းလည်း ယဉ်ကျေးမှုအားဖြင့် ဝေးကွာကြပြီး အိန္ဒိယတို့နှင့် မထိတွေ့မီ အချိန်က ရိုးရာနှင့် ယုံကြည်မှဒ အများအပြားကို လေ့လာတွေ့ရှိရသည်။

ချမ်လူမျိုးတို့သည်  ယနေ့ခေတ် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ အလယ်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း ကမ်းရိုးတန်းတွင် ယခင်က တည်ရှိခဲ့ပြီး ခမာအင်ပိုင်ယာ၏ ပြိုင်ဖက် ဖြစ်သော ချမ်ပါးပြည်ရှိ  အော်စထရိုနီးရှန်းလူမျိုးများမှ ဆင်းသက်လာသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားရှိ ချမ်လူမျိုး ဦးရေမှာ တစ်သန်းအောက်သာ ရှိပြီး နိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ပိုင်းတွင် သီးခြားရွာများ ဖြင့် နေထိုင်ကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားရှိ ချမ်လူမျိုး အားလုံး နီးပါးမှာ မွတ်ဆလင်များ ဖြစ်သည်။

===လူဦးရေ အများဆုံးဒေသများ===
{{ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံရှိ အကြီးဆုံး မြို့ကြီးများ}}

===ဘာသာစကား===
ခမာဘာသာစကားသည် အော်စထရိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားအုပ်စု၏ မွန်-ခမာ ဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဖြစ်သည်။ ယခင်က အင်ဒိုချိုင်းနား၏ အစိုးရသုံး ဘာသာစကားဖြစ်သော ပြင်သစ်ဘာသာစကားကို အသက်အရွယ်ကြီးသော ကမ္ဘောဒီးယားလူမျိုးတို့ ပြောဆိုရာတွင် အသုံးပြုဆဲဖြစ်ပြီး ပြင်သစ်အစိုးရ ထောက်ပံ့ထားသော အချို့သော ကျောင်းများနှင့် တက္ကသိုလ်များတွင် သင်ကြားသည့် ဘာသာစကား အဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ ပြင်သစ်ဘာသာစကားဖြင့် ထုတ်ဝေသော သတင်းစာရှိပြီး အချို့သော ရုပ်မြင်သံကြား ချန်နယ်များမှာ ပြင်သစ်ဘာသာစကားဖြင့် ဖမ်းယူကြည့်ရှု နိုင်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် ပြင်သစ်စကား အသုံးပြုသော လာဖရန်ကိုဖုန်းနီ နိုင်ငံများ အဖွဲ့ ၏ အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ၏ ကိုလိုနီခေတ်က အကြွင်းအကျန် အဖြစ် ကမ္ဘောဒီးယား ပြင်သစ်ဘာသာစကားကို ကမ္ဘောဒီးယားတွင် တွေ့ရသော ပြင်သစ်ဘာသာစကား မျိုးကွဲ ဖြစ်ပြီး အစိုးရဌာနများတွင် တစ်ခါတစ်ရံ အသုံးပြုကာ အထူးသဖြင့် တရားရုံးများတွင် အသုံးပြုကြသည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှစ၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား အသုံးပြုမှု မြင့်တက်လာပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားသည် ပြင်သစ်စကားအား အဓိကဘာသာစကား အဖြစ် အသုံးပြုခြင်းမှ အစားထိုး ဝင်ရောက် လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကို တက္ကသိုလ်အချို့တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ သင်ကြားကြပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေမှုများလည်း သိသာစွာရှိကာ လမ်းညွှန်ဆိုင်းဘုတ်များမှာ ခမာ နှင့် အင်္ဂလိပ် ၂ ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.xinhuanet.com/english2010/culture/2010-06/30/c_13377375.htm |title=U.S. helps English program for poor Cambodian students |publisher=News.xinhuanet.com |date=30 June 2010 |access-date=16 March 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105013936/http://news.xinhuanet.com/english2010/culture/2010-06/30/c_13377375.htm |archive-date=5 November 2013}}&lt;/ref&gt; ထိုသို့ ပြောင်းလဲလာမှုကြောင့် ယခုအခါ ကမ္ဘောဒီးယား၏ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားအား များသောအားဖြင့် အသုံးပြုလာကြကာ တံဆိပ်ခေါင်းပေါ်ရှိ ပြင်သစ်ဘာသာစကား နေရာတွင်လည်း အစားထိုးလာခဲ့ပြီး ၂၀၀၂ ခုနှစ်မှစ၍ ကမ္ဘောဒီးယား ငွေစက္ကူများပေါ်တွင်လည်း ပြင်သစ်ဘာသာစကား အစား အစားထိုးလာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last=Igawa |first=Koji |date=2008 |title=English Language and its Education in Cambodia, a Country in Transition |url=https://www.shitennoji.ac.jp/ibu/images/toshokan/kiyo46-20.pdf |language=en |volume=46 |pages=343–369 |access-date=20 December 2016 |work=Shitennōji daigaku kiyō |archive-date=17 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160817210033/https://www.shitennoji.ac.jp/ibu/images/toshokan/kiyo46-20.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ခမာစာလုံးများသည် တောင်အိန္ဒိယရှိ ပါလဝါ စာလုံးများမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။

=== ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု===
ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော် ဘာသာ ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ၏ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ကိုးကွယ်ကြကာ နိုင်ငံအတွင်း ဘုန်းကြီးကျောင်း ပုထိုးပေါင်း ၄,၃၉၂ ခုခန့်မျှ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010/148861.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20101123110848/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010/148861.htm |url-status=dead |archive-date=23 November 2010 |title=Cambodia |publisher=State.gov |access-date=15 March 2013}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘောဒီးယား၏ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဟိန္ဒူဘာသာ နှင့် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု တို့မှ နက်ရှိုင်းစွာ လွှမ်းမိုးမှု ရှိသည်။

နတ်တို့နှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းတို့ နီးကပ်သော အပြန်အလှန် ဆက်ဆံမှု ရှိခြင်း၊ မကောင်းသောကံများကို မောင်းထုတ်ခြင်းဖြင့် လိုရာဆန္ဒပြည့်စေခြင်း၊ ကံကောင်းမှုကို ဆွဲဆောင် ညှို့ယူခြင်း နှင့် &quot;ဘာရိုမေး&quot; နတ်တို့ကဲ့သို့သော နတ်များဖြင့် ထိတွေ့ခြင်းဖြင့် လူတစ်ဦး၏ ဘဝကို ချုပ်ကိုင်နိုင်ခြင်း စသည်တို့သည်  ရိုးရာကိုးကွယ်မှုတို့မှ မြစ်ဖျားခံသည်။ ဟိန္ဒူဘာသာသည် ပဉ္စလက်ဆန်သော အပြုအမူများ ဖြစ်သည့် တန်ထရစ်ဝါဒ မှ လွဲ၍ အနည်းငယ်မျှသာ ခြေရာလက်ရာ ကျန်ခဲ့ပြီး ဟိန္ဒူနတ်ဘုရားများမှာ နတ်များနှင့် ပေါင်းစည်းသွားကြသည်။ (ဥပမာအားဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယား၏ &quot;နိတနတ်&quot; ဖြစ်သော &quot;ရီမော&quot; သည် ဟိန္ဒူနတ်ဘုရားမ ကာလီမယ်တော်၏ ခေတ်သစ် ပုံသဏ္ဍန် ဖြစ်သည်။

မဟာယန ဗုဒ္ဓဘာသာမှာ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံရှိ တရုတ်နှင့် ဗီယက်နမ်လူမျိုး အများစု ကိုးကွယ်ရာ ဘာသာ ဖြစ်သည်။ အခြားသော ဘာသာရေး အပြုအမူများဖြစ်သည့် တရုတ်ဒဏ္ဍာရီလာ သူရဲကောင်းများ နှင့် ဘိုးဘွားများကို အရိုအသေပေးခြင်း၊ ကွန်ဖြူးရှပ် ဘာသာ၊ တာအိုဘာသာ တို့ကိုလည်း တရုတ်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ရောနှော ကိုးကွယ်ကြသည်။

အစ္စလာမ်ဘာသာ ကိုးကွယ်သူမှာ လူဦးရေ၏ ၂% မျှ ရှိပြီး ပုံစံသုံးမျိုး ရှိကာ ပုံစံနှစ်မျိုးကို ချမ်လူမျိုးများမှ ကျင့်သုံးကိုးကွယ်ကြပြီး တတိယတစ်မျိုးကို နိုင်ငံအတွင်း မျိုးဆက်ပေါင်း များစွာ နေထိုင်လာခဲ့ကြသော မလေးလူမျိုးတို့၏ မျိုးဆက်များမှ ကိုးကွယ်ကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားရှိ မွတ်ဆလင် ဘာသာဝင်တို့၏ ၈၀% မှာ ချမ်လူမျိုးများ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.khmertimeskh.com/news/13400/ramadan-ends-friday-evening/|title=Ramadan Ends Friday Evening|work=Khmer Times}}&lt;/ref&gt;

===ကျန်းမာရေး===
[[File:Defense.gov photo essay 120801-O-ZZ999-011.jpg|thumb|ကမ္ဘောဒီးယား ဆေးကျောင်းသားများ ခွဲစိတ်ကုသမှုကို ကြည့်ရှုနေကြပုံ]]
၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ လူတစ်ဦးချင်း ပျမ်းမျှသက်တမ်းမှာ ၇၅ နှစ် ဖြစ်ပြီး &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.khmertimeskh.com/50808278/life-expectancy-increases-to-75-years/ |title=Life expectancy increases to 75 years
|publisher= General Population Census of Cambodia 2019 |access-date=29 January 2021}}&lt;/ref&gt; ၁၉၉၅ ခုနှစ် ပျမ်းမျှ သက်တမ်း ၅၅ နှစ်မှ ကြီးမားစွာ တိုးတက်ပြောင်းလဲလာခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.google.com/publicdata/explore?ds=d5bncppjof8f9_&amp;met_y=sp_dyn_le00_in&amp;dl=en#!ctype=l&amp;strail=false&amp;bcs=d&amp;nselm=h&amp;met_y=sp_dyn_le00_in&amp;scale_y=lin&amp;ind_y=false&amp;rdim=region&amp;idim=country:KHM&amp;ifdim=region&amp;dl=en&amp;ind=false|title=World Development Indicators – Google Public Data Explorer|website=www.google.com|access-date=21 May 2018}}&lt;/ref&gt; ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုကို အစိုးရ နှင့် ပုဂ္ဂလိက တို့မှ ဝန်ဆောင်မှု ပေးကြပြီး သုတေသန စစ်တမ်းများအရ ကမ္ဘောဒီးယား ကျေးလက်ဒေသတွင် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုများ ကို လက်ခံမှု တိုးတက်လာရခြင်းမှာ ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုပေးသူများအား ယုံကြည်မှုကြောင့်ဟု တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Ozawa|first=Sachiko|author2=Damian Walker|title=Comparison Of Trust In Public Vs Private Health Care Providers In Rural Cambodia|journal=Health Policy Plan|year=2011|volume=26|issue=Suppl 1|pages=i20 – i29|url=http://www.futurehealthsystems.org/publications/comparison-of-trust-in-public-vs-private-health-care-provide.html|access-date=26 May 2012|doi=10.1093/heapol/czr045|pmid=21729914|doi-access=free|archive-date=11 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121111133748/http://www.futurehealthsystems.org/publications/comparison-of-trust-in-public-vs-private-health-care-provide.html|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.futurehealthsystems.org/publications/comparison-of-trust-in-public-vs-private-health-care-provide.html |access-date=28 August 2021 |archive-date=11 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121111133748/http://www.futurehealthsystems.org/publications/comparison-of-trust-in-public-vs-private-health-care-provide.html }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.futurehealthsystems.org/publications/comparison-of-trust-in-public-vs-private-health-care-provide.html |accessdate=28 August 2021 |archivedate=11 November 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121111133748/http://www.futurehealthsystems.org/publications/comparison-of-trust-in-public-vs-private-health-care-provide.html }}&lt;/ref&gt; အစိုးရသည် အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ/အေအိုင်ဒီအက်စ်၊ ငှက်ဖျားနှင့် အခြား ရောဂါများနှင့် ပတ်သက်သော အသိပညာကို ပွင့်လင်းတိုးတက်စေခြင်းဖြင့် ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု၏ အရည်အသွေးကို တိုးမြင့်စေရန် ကြံစည်ထားသည်။

ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ မွေးကင်းစကလေး သေဆုံးနှုန်းမှာ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ကလေးငယ် ၁၀၀၀ လျှင် ၈၆ ဦးမျှ ရှိရာမှ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ၂၄ ဦး အထိ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.IMRT.IN?end=2018&amp;locations=KH&amp;start=1975&amp;view=chart|title=Mortality rate, infant (per 1,000 live births) – Cambodia|date=7 June 2020|publisher=World Bank|archive-date=7 June 2020|access-date=28 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607024724/https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.IMRT.IN?end=2018&amp;locations=KH&amp;start=1975&amp;view=chart|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

အဆိုးရွားဆုံး ကျန်းမာရေး ညွှန်းကိန်းရှိသော ရတနဂီရိပြည်နယ်တွင် အသက် ၅ နှစ်မတိုင်မီတွင် ကလေးငယ် ၂၂.၉% မျှ သေဆုံးကြသည်။&lt;ref&gt;[http://www.methodfinder.com/wfpatlas/index.php?page=03&amp;lang=e &quot;National Child Mortality and Malnutrition (Food Insecurity Outcome) Maps&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010190629/http://www.methodfinder.com/wfpatlas/index.php?page=03&amp;lang=e |date=10 October 2017 }}. UN World Food Programme. Retrieved 4 May 2008.&lt;/ref&gt;

ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မြေမြှုပ်မိုင်း အများဆုံးသော နိုင်ငံများတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ခန့်မှန်းချက်အချို့အရ မပေါက်ကွဲသေးသော မြေမြှုပ်မိုင်းများကြောင့် ၁၉၇၀ ခုနှစ်မှစ၍ အရပ်သား ၆၀,၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ရပြီး ထောင်ပေါင်းများစွာမှာ လက်ပြတ်ခြေပြတ်ဖြစ်ခြင်း နှင့် ဒဏ်ရာရခြင်း တို့ ခံခဲ့ကြရသည်။&lt;ref name=&quot;PBSORG&quot;&gt;PBS.org (25 July 2003). [https://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week647/cover.html ''Cambodia Land Mines''] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20041209070351/https://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week647/cover.html |date=9 December 2004 }}&lt;/ref&gt; မြေမြှုပ်မိုင်းကြောင့် သေဆုံးကြောင်း သိရှိရသည့် လူအရေအတွက်မှာ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ၈၀၀ မျှ ရှိရာမှ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ၁၁၁ ဦး သို့ သိသာထင်ရှားစွာ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|last1=ZSOMBOR|first1=PETER|title=Landmine, Unexploded Ordnance Deaths Drop by Half in 2013|url=http://www.cambodiadaily.com/archives/landmine-unexploded-ordnance-deaths-drop-by-half-in-2013-52085/|access-date=23 October 2014|work=The Cambodia Daily|date=13 February 2014|accessdate=28 August 2021|archivedate=6 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150706225418/https://www.cambodiadaily.com/archives/landmine-unexploded-ordnance-deaths-drop-by-half-in-2013-52085/}}&lt;/ref&gt; မြေမြှုပ်မိုင်းကြောင့် အသက်မသေသော လူကြီးများမှာ လက်ခြေ တစ်ခု သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပို၍ ဖြတ်တောက်ကြရကာ ဆက်လက်ရှင်သန်နိုင်ရန် အတွက် တောင်းရမ်းစားသောက် ကြရသည်။&lt;ref name=&quot;PBSORG&quot; /&gt; ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသည် ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် မြေမြှုပ်မိုင်း ကင်းစင်လိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.khmertimeskh.com/news/1976/landmine-casualties-increase-in-2014/|title=Landmine Casualties Increase in 2014|work=KhmerTimes – News Portal Cambodia -|access-date=28 October 2014}}&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း လူမှုရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှု ကျန်ရစ်ခြင်းအတွက် မိဘမဲ့ဖြစ်ခြင်း နှင့် လူ ၂၉၀တွင် တစ်ဦးမျှ လက်ပြတ်ခြေပြတ် ဖြစ်နေခြင်းမှာ &lt;ref&gt;{{cite news|last1=Coomes|first1=Phil|title=Tackling the hidden weapons left behind|url=https://www.bbc.com/news/in-pictures-26865946|access-date=23 October 2014|work=BBC News|agency=BBC|date=3 April 2014}}&lt;/ref&gt; လာမည့်နှစ်များတွင် ကမ္ဘောဒီးယားအား ဆက်လက် သက်ရောက်မှု ရှိနေနိုင်သေးသည်။

ကမ္ဘောဒီးယားတွင် မြေမြှုပ်မိုင်း နှင့် လက်နက်ခဲယမ်း ပေါက်ကွဲမှု များကြောင့် ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၃ ခုနှစ်အတွင်း ဒဏ်ရာရရှိသူ ၄၄,၆၃၀ ဦးမျှ ရှိကြောင်း ကမ္ဘောဒီးယား မိုင်း/ယူအိတ်စ်အို ခံရသူ အချက်အလက်စနစ် အရ သိရသည်။&lt;ref&gt;Moss, Rebecca (25 June 2015) [http://m.phnompenhpost.com/national/disability-survey-underscores-war-legacy Disability survey underscores war legacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626105626/http://m.phnompenhpost.com/national/disability-survey-underscores-war-legacy |date=26 June 2015 }}. Phnompenh Post.&lt;/ref&gt;

===ပညာရေး===
ပညာရေး၊ လူငယ် နှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာနသည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ပညာရေးနှင့် ပတ်သက်သော တစ်နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ပေါ်လစီနှင့် စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများကို ချမှတ်ရန် တာဝန်ရှိသော ဌာန ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ပညာရေး စနစ်မှ အလွန်ပင် ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှု အားနည်းပြီး အစိုးရ၏ အဆင့် ၃ ခု ဖြစ်သော ဗဟို၊ ပြည်နယ် နှင့် ခရိုင် ဆိုင်ရာ အဆင့်တို့သည် စီမံခန့်ခွဲမှု အတွက် အသီးသီး တာဝန်ရှိကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေသည် ၉ နှစ် အထိ မသင်မနေရ အခမဲ့ ပညာရေး စနှစ်ကို အားပေးအားမြှောက် ပြုထားပြီး အခြေခံ အရည်အသွေးရှိ ပညာရေး အတွက် လူတိုင်း အခွင့်အရေးကို အာမခံပေးထားသည်။

[[File:Institute of Foreign Languages.jpg|thumb|left|ဖနွမ်းပင် တော်ဝင် တက္ကသိုလ်၏ နိုင်ငံခြားဘာသာ အင်စတီကျု]]

၂၀၁၉ ခုနှစ် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ လူဦးရေစာရင်း အရ လူဦးရေ၏ ၈၈.၅ % သည် စာတတ်မြောက်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ (အမျိုးသား ၉၁.၁% နှင့် အမျိုးသမီး ၈၆.၂%) &lt;ref name=&quot;Census 2019&quot; /&gt; လူငယ်ယောက်ျားလေး အသက် ၁၅ နှစ်မှ ၂၄ နှစ် အတွင်းတွင် စာတတ်မြောက်မှုနှုန်းသည် ၈၉% ပြီး အမျိုးသမီးမှာ ၈၆% ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.unicef.org/infobycountry/cambodia_statistics.html |title=UNICEF – Cambodia – Statistics |publisher=Unicef.org |access-date=16 March 2013 |accessdate=5 September 2021 |archivedate=2 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130402220546/http://www.unicef.org/infobycountry/cambodia_statistics.html }}&lt;/ref&gt;

ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ပညာရေးစနစ်သည် စိမ်ခေါ်မှုများစွာနှင့် ရင်ဆိုင်နေရဆဲ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ယခင်နှစ်များအတွင်းက သိသာစွာ တိုးတက်မှုများ ပြသလာပြီး အထူးသဖြင့် မူလတန်းကျောင်းသား ကျောင်းအပ်မှုနှုန်း မြင့်မားလာခြင်း၊ ပရိုဂရမ်ပေါ် အခြေခံသော ဘတ်ဂျက်ကို စတင်ကျင့်သုံးခြင်း၊ ဖွံ့ဖြိုးမှု ပုံမှန်မဟုတ်သော ကလေးငယ်များ ပညာသင်ယူခွင့်ရနိုင်ရန် အတွက် ပေါ်လစီ များကို အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခဲ့ခြင်း တို့ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံအနေဖြင့် သက်မွေးပညာသင်ကြားမှုတွင်လည်း ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု များစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် ကျေးလက်ဒေသတွင် ဖြစ်ကာ ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှင့် အလုပ်လက်မဲ့ ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရန် အတွက် ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.unevoc.unesco.org/worldtvetdatabase1.php?ct=KHM|title=Cambodia on UNESCO-UNEVOC|access-date=28 October 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ntb.gov.kh/tvet/policy/NTDP2008.pdf Cambodia National TVET development Plan −2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001005023/http://www.ntb.gov.kh/tvet/policy/NTDP2008.pdf |date=1 October 2013 }}. (PDF) . Retrieved on 5 July 2015.&lt;/ref&gt; ကမ္ဘောဒီးယားရှိ နာမည်ကျော်ကြား လူကြိုက်အများဆုံး တက္ကသိုလ်နှစ်ခုသည် ဖနွမ်းပင်တွင် ရှိသည်။

ရိုးရာအားဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ပညာရေးမှာ ဝပ် ဟု ခေါ်သော ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းကြီးကျောင်းများမှ သင်ကြားပေးကြပြီး ပညာရေးကို ယောက်ျားလေးများအတွက်သာ သီးသန့်သင်ကြားပေးလေ့ ရှိသည်။ &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090218125514/http://culturalprofiles.net/Cambodia/Directories/Cambodia_Cultural_Profile/-36.html The Cambodia Cultural Profile. Education]. culturalprofiles.net&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း ခမာနီ အစိုးရလက်ထက်တွင် ပညာရေးသည် သိသာစွာ ဆုတ်ယုတ်သွားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ကလေးများကို အလုပ်စေခိုင်းမှုများကြောင့်လည်း ပညာရေးတွင် သိသာစွာ ဆုတ်ယုတ်မှုများ ရှိသည်။ ကင်မ် (၂၀၁၁) ၏ လေ့လာမှုအရ အလုပ်လုပ်နေကြသော ကလေးအများစုမှာ ကျောင်းအပ်ကြသော်လည်း သူတို့၏ အလုပ်ကြောင့် ကျောင်းအပ်နောက်ကျမှုများ ရှိပြီး သူတို့၏ သင်ကြားရေးအတွက် အနှုတ်သဘောဆောင်သော ရိုက်ခတ်မှု ဖြစ်စေခဲ့ကာ ကျောင်းထွက်နှုန်းကိုလည်း မြင့်မားစေခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=1 September 2011|title=Child labour, education policy and governance in Cambodia|journal=International Journal of Educational Development|language=en|volume=31|issue=5|pages=496–504|doi=10.1016/j.ijedudev.2011.03.002|issn=0738-0593|last1=Kim|first1=Chae-Young}}&lt;/ref&gt;

ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံရှိ မူလတန်းကျောင်းသားများ၏ ကျောင်းတွင် စွမ်းဆောင်နိုင်မှုနှင့်ပတ်သက်၍ သုတေသနများအရ သိရသည်မှာ မိဘတို့၏ သဘောထားနှင့် ယုံကြည်မှုတို့က အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ &lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Eng | first1 = S | year = 2013 | title = Cambodian Early Adolescents' Academic Achievement The Role of Social Capital | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-early-adolescence_2013-04_33_3/page/378 | journal = The Journal of Early Adolescence | volume = 33 | issue = 3| pages = 378–403 | doi=10.1177/0272431612441069| s2cid = 145561471 }}&lt;/ref&gt; ထိုလေ့လာမှုအရ တွေ့ရသည်မှာ အထူးသဖြင့် ကလေးများ၏ ညံ့ဖျင်းမှုသည် မိဘများမှ ကံကိုသာ ပုံချတတ်သော အယူအဆ ပြင်းထန်မှုနှင့် ဆက်စပ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ (လူ၏ ခွန်အားသည် ကံကို မပြောင်းလဲနိုင်ဟု ယုံကြည်ခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။) ခြုံငုံ၍ ကြည့်မည် ဆိုပါက ထိုလေ့လာမှုက ပြသနေသည်မှာ ပညာရေးတွင် ထူးချွန်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ မိဘတို့၏ သဘောထားနှင့် ယုံကြည်မှုသည် ဗဟိုချက် ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။

===ရာဇဝတ်မှု===
၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ လူသတ်မှုနှုန်းမှာ လူဦးရေ ၁၀၀,၀၀၀ လျှင် ၂.၄ ဦး မျှ ရှိသည်။ &lt;ref name=UNODC&gt;{{cite web|url=https://www.unodc.org/gsh/en/index.html|title=UNODC: Global Study on Homicide|publisher=unodc.org}}&lt;/ref&gt;

ပြည့်တန်ဆာ လုပ်ငန်းသည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတွင် တရားမဝင်လုပ်ငန်း ဖြစ်သော်လည်း နေရာအနှံ့အပြားတွင် တွေ့ရသည်။ ၁၉၉၃ ခုတွင် အမျိုးသမီးများအား ပြည့်တန်ဆာ လုပ်ငန်းနှင့် ပတ်သက်၍ အင်တာဗျူး အစီအစဉ်တွင် လေးပုံသုံးပုံမျှသော အင်တာဗျူး ဖြေကြားသူတို့ အနေနှင့် ပြည့်တန်ဆာ လုပ်ငန်းကို လူမှုရေး သတ်မှတ်ချက် တစ်ခုနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း အလုပ်တစ်ခု အဖြစ်သာ ရှုမြင်ကြပြီး ရှက်စရာ မဟုတ်ဟု ခံစားကြသည်။ &lt;ref name=&quot;Barry 1&quot; /&gt; ထိုနှစ်တွင်ပင် ကမ္ဘောဒီးယား၌ လိင်လုပ်သား ၁၀၀,၀၀၀ မျှ ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ &lt;ref name=&quot;Barry 1&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=p8N-zQGWVf8C&amp;pg=PA137 |page=137|title=The Prostitution of Sexuality |first=Kathleen |last=Barry |publisher=NYU Press |year=1996 |isbn=978-0-8147-1277-1 }}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၈ ရက်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဟွန်ဆန်သည် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန အနေနှင့် အွန်လိုင်းလောင်းကစားလိုင်စင် အသစ်များ ထုတ်ပေးခြင်းမှ တားမြစ်သော အမိန့်ကြော်ငြာစာကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး လက်ရှိ အော်ပရေတာများအနေနှင့် လိုင်စင်သက်တမ်း ကုန်ဆုံးသည် အထိသာ လုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ခွင့် ရရှိကြမည် ဖြစ်သည်။ အမိန့်ကြော်ငြာစာအရ &quot;အချို့သော နိုင်ငံခြားသားများသည် ထိုသို့သော လောင်းကစား ပုံစံကို အသုံးပြု၍ ပြည်တွင်းနှင့် ပြည်ပမှ သားကောင်များကို လိမ်လည်လှည့်ဖြားကြသည်။&quot; ဆိုသော အချက်ကို ပေါ်လစီအသစ် ထုတ်ပြန်ရခြင်း အကြောင်းအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |last1=Narim |first1=Khuon |title=Online, arcade gambling banned by PM |url=https://www.khmertimeskh.com/50634805/online-arcade-gambling-banned/ |website=Khmer Times |access-date=20 August 2019 |date=18 August 2019}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသည် အမိန့်ကြော်ငြာစာအသစ် မထုတ်ပြန်ခင် အချိန် အထိ ထိုသို့သော လိုင်စင်ပေါင်း ၁၅၀ ကျော်ကို ထုတ်ပေးထားခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |title=Cambodia to ban online gambling |url=https://www.igamingbusiness.com/news/cambodia-ban-online-gambling |website=iGaming Business |access-date=20 August 2019 |language=en |date=19 August 2019 |archive-date=20 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820024631/https://www.igamingbusiness.com/news/cambodia-ban-online-gambling |url-status=dead |accessdate=6 September 2021 |archivedate=20 August 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190820024631/https://www.igamingbusiness.com/news/cambodia-ban-online-gambling }}&lt;/ref&gt;

== ယဉ်ကျေးမှု ==
[[File:Vorvong-Sorvong-tale-Pavie9.jpg|thumb|ဗော်ဗောင်း နှင့် ဆော်ဗောင်းတို့၏ ပုံပြင်ကို ၁၉ ရာစု ခြယ်မှုန်း ပြသထားပုံ]]
ကမ္ဘောဒီးယားတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် အကြောင်းအရာများစွာ ပေါင်းစည်းခြင်းမှ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ထိုအကြောင်းအရာများထဲတွင် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ဟိန္ဒူဘာသာ၊ ပြင်သစ်ကိုလိုနီစနစ် နှင့် အန်ကော ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ယနေ့ခေတ် လွှမ်းခြုံဆက်စပ်နေသော ကမ္ဘာ တို့ ပါဝင်ကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာ ဝန်ကြီးဌာနသည် ကမ္ဘောဒီးယား ယဉ်ကျေးမှု တိုးတက်မြှင့်တင်ရန် အတွက် တာဝန်ရှိသော ဌာန ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယား၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် ကမ္ဘောဒီးယားရှိ လူအများစုဖြစ်သော မြေနိမ့်ပိုင်း လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသာ ပါဝင်သည် မဟုတ်ပဲ ယဉ်ကျေးမှုအရ သီးသန့်ထင်ရှားသော တောင်ကုန်းနေ လူမျိုးစု ၂၀ တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုလည်း ပါဝင်သည်။ ထိုလူမျိုးစု ၂၀ တို့အား ခမာလိုး ဟု နိုဒွမ်သီဟာနုမှ နာမည်ပေးခဲ့ပြီး တောင်ကုန်းနှင့် မြေနိမ့်ပိုင်း လူမျိုးတို့အကြား ညီညွတ်မှု ရရှိစေရန် ရည်ရွယ် သုံးနှုန်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ 

ကျေးလက်နေ ကမ္ဘောဒီးယား ပြည်သူတို့သည် ခရာမာဟု ခေါ်သော ခေါင်းစည်းကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး ထိုခေါင်းစည်းမှာ ကမ္ဘောဒီးယား ဝတ်စားဆင်ယင်မှု၏ သီးသန့်ထင်ရှားသော အဝတ်အစားဖြစ်သည်။ ဆမ်ပြာ ဟု ခေါ်သော လက်အုပ်ချီ နှုတ်ဆက်ခြင်းမှာ ကမ္ဘောဒီးယားတို့၏ ရိုးရာ အရ အခြားသူအား နှုတ်ဆက်ခြင်း သို့မဟုတ် လေးစားသမှု ပြသခြင်း ဖြစ်သည်။ ခမာ ယဉ်ကျေးမှုကို ခမာအင်ပိုင်ယာမှ ဖော်ထုတ်၍ ပြန့်နှံ့စေခဲ့ပြီး ၎င်းတို့တွင် ထင်ရှားသော အကပုံစံ၊ ဗိသုကာပညာ နှင့် ပန်းပုပညာတို့ ပါဝင်ကာ ၎င်းတို့ကို အိမ်နီးချင်းများ ဖြစ်သော လောနိုင်ငံ နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ တို့နှင့် ယဉ်ကျေးမှု တလျှောက် ဖလှယ်ခဲ့ကြသည်။ အန်းကောဝပ် (အန်းကောဆိုသည်မှာ မြို့တော် ဝပ် ဆိုသည်မှာ ပုထိုး ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။) ဆိုသည်မှာ အန်းကောခေတ်မှ ခမာ ဗိသုကာပညာ၏ အကောင်းဆုံး ထိန်းသိမ်း ထားနိုင်ခဲ့သော ဥပမာ ဖြစ်ပြီး ထိုဒေသအတွင်းနှင့် ထိုဒေသဝန်းကျင်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော အခြားသော ပုထိုးရာပေါင်းများစွာလည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။

ရိုးရာအားဖြင့် ခမာလူမျိုးတို့သည် အချက်အလက်များကို ထန်းရွက်များပေါ်တွင် ရေးသား မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ထန်းရွက်စာများတွင် ခမာလူမျိုးတို့၏ ဒဏ္ဍာရိများ၊ ရာမယဏ ဇာတ်တော်၊ ဗုဒ္ဓဝင် နှင့် အခြားသော ဘုရားစာအုပ်များကို မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ထိုထန်းရွက်စာများကို ရေငွေ့နှင့် ရာသီဥတုဒဏ်မှ ကာကွယ်နိုင်ရန် အဝတ်ဖြင့် ပတ်၍ သိမ်းဆည်းထားခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080924135657/http://english.vietnamnet.vn/travel/2008/09/805123/ A Khmer pagoda stores unique leaf prayer books]. english.vietnamnet.vn (23 September 2008).&lt;/ref&gt;

ဘွန်အွမ်တောက် (ကမ္ဘောဒီးယား ရေနှင့်လ ပွဲတော်) သည် နှစ်စဉ် ကျင်းပသော လှေပြိုင်ပွဲ ဖြစ်ပြီး လူအများဆုံး ပါဝင်တက်ရောက်ကြသော အမျိုးသားပွဲတော် ဖြစ်သည်။ မိုးရာသီ အဆုံးတွင် ကျင်းပလေ့ ရှိပြီး ထိုအချိန်တွင် မဲခေါင်မြစ်အနေနှင့် မူလအခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရေကျစ ပြုလာပြီး တုန်လီဆပ်မြစ်ကို ပြောင်းပြန် ပြန်စီးစေသော အချိန်ဖြစ်သည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယားလူမျိုးတို့၏ ၁၀% သည် နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ထိုပွဲတော်ကို တက်ရောက်လေ့ ရှိပြီး ဝင်ရောက်ကစားရန်၊ လမင်းကို ကျေးဇူးတင်ရန်၊ မီးရှူးမီးပန်း ကြည့်ရှုရန် နှင့် ပွဲတော်ပုံစံ ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေတွင် ညစာစားရန်နှင့် လှေပြိုင်ပွဲကို တက်ရောက်ရန် အတွက် ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;KMGOV&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/news.view.html?doc_oid=@140%7C1%7C1 |title=Bonn Om Touk, the Water and Moon Festivals |work=Government of Cambodia |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011210454/http://cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/news.view.html?doc_oid=%40140%7C1%7C1 |archive-date=11 October 2007 |url-status=dead |accessdate=6 September 2021 |archivedate=11 October 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011210454/http://cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/news.view.html?doc_oid=@140%7c1%7c1 }}&lt;/ref&gt;

လူကြိုက်များသော ကစားနည်းများတွင် ဘောလုံး၊ အဝတ်လုံးနှင့်တူသော ဆေ ဟုခေါ်သော အလုံးကို ကန်ခြင်း နှင့် စစ်တုရင် တို့ ပါဝင်သည်။ ဂန္ထဝင် အိန္ဒိယ နေအခြေခံ ပြက္ခဒိန်နှင့် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်မှုအရ ကမ္ဘောဒီးယား၏ နှစ်သစ်ကူးပွဲသည် ဧပြီလတွင်ကျရောက်သော အဓိက အားလပ်ရက် ဖြစ်သည်။ လတ်တလော ထင်ရှားသော အနုပညာရှင်များတွင် ဆင်း ဆီဆာမောက် နှင့် ရော့စ်ဆာရေး ဆိုသီ (နောက်ပိုင်းတွင် ပရိ ဆိုဗက် နှင့် ဆိုခွန် နီဆာ) တို့ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့မှာ နိုင်ငံအတွင်းသို့ ဂီတပုံစံအသစ်ကို မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သူများ ဖြစ်သည်။ 

နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်းတွင် ကမ္ဘောဒီးယားတို့သည် နိုင်ငံအနှံ့ရှိ ဘုရားများကို သွားရောက်ခြင်းဖြင့် ပီချမ်ဘန် ဟုခေါ်သော ဘိုးဘွားနေ့ကို ကျင်းပကြသည်။ ၁၅ ရက်မျှ ကြာသော ပွဲတော်အတွင်းတွင် လူတို့သည် သေဆုံးပြီးသော ဆွေမျိုးများ၏ ဝိဉာဉ်အတွက် ရှိခိုးဆုတောင်းခြင်းနှင့် အစားအသောက်များကို ဆက်ကပ်ခြင်းတို့ ပြုလုပ်ကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယား လူမျိုးအများစုအတွက် ထိုအချိန်သည် ခမာနီ အစိုးရလက်ထက် ၁၉၇၅-၁၉၇၉ ခုနှစ်အတွင်း သေဆုံးခဲ့သော ဆွေမျိုးသားခြင်းများကို လွမ်းဆွတ်သတိရသည့် အချိန် ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-cambodia-festival/cambodias-festival-of-the-dead-rice-offerings-and-buddhist-chants-idUSKCN1M50EK?il=0|title=Cambodia's Festival of the Dead: rice offerings and Buddhist chants|work=Reuters|access-date=25 September 2018}}&lt;/ref&gt;

===ဟင်းလျာများ===
{{multiple image
| perrow = 2
| total_width = 340
| image1 =
| image2 =
| image3 =
| image4 = Num Banh Chok.jpg
| footer = ထိပ်ဆုံးဘယ်ဖက်မှစ၍ လက်ယာရစ်။ ဟင်းရည်သောက် (&quot;ဆမ်လာကာရီ&quot;)၊ ပရာဟွတ်စိမ်အုန်းသီး (&quot;ပရာဟွတ် ကတစ်&quot;)၊ နမ်ဘန်ချောက် နှင့် ဆမ်မလာကာကိုး
| align = 
| direction = 
| alt1 = 
| caption1 = 
| caption2 = 
}}
အခြားသော အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံများကဲ့သို့ပင် ဆန်သည် အဓိက စားစရာ ဖြစ်သည်။ မဲခေါင်နှင့် တုန်လီဆပ်မြစ်တို့မှ ငါးများသည်လည် အစားအစာ၏ အရေးပါသော အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် အစားအစာနှင့် ကုန်သွယ်မှုအတွက် ငါးနှင့် ငါးမှရသော ပစ္စည်းတို့မှာ လူတစ်ဦးလျှင် {{convert|၂၀|kg|abbr=off}} သို့မဟုတ် လူတစ်ဦးတစ်နေ့လျှင် ၂ အောင်စ မျှ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;EARTH&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20040720042809/http://www.earthtrends.wri.org/pdf_library/country_profiles/Coa_cou_116.pdf Coastal and Marine Ecosystems-- Cambodia]. Earthtrends.org&lt;/ref&gt; အချို့သောငါးများကို ကြာရှည်အထားခံရန် ပရာဟွတ် အဖြစ် ထုတ်ပိုး ထိန်းသိမ်း ထားကြသည်။

ကမ္ဘောဒီးယားတို့၏ ဟင်းလျာများတွင် အပူပိုင်းသစ်သီးများ၊ စွတ်ပြုတ်များနှင့် ခေါက်ဆွဲများ ပါဝင်သည်။ အဓိကပါဝင်သည့် ပစ္စည်းများမှာ ကပ်ဖာသံပရာသီး၊ စပါးလင်၊ ကြက်သွန်ဖြူ၊ ငံပြာရည်၊ ပဲငံပြာရည်၊ မန်းကျည်းသီး၊ ဂျင်း၊ ခရုဆီ၊ အုန်းနို့ နှင့် ငရုတ်ကောင်းမည်း တို့ ပါဝင်သည်။ အထူးဟင်းလျာများ အနေနှင့် နမ်ဘန်ချောက်၊ ငါးအာမော့ နှင့် အာပင်း တို့ ရှိကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် ထင်ရှားသော ဒေသတွင်း လမ်းဘေးအစားအသောက်များ အတွက်လည်း ဂုဏ်ယူစွာ ဖော်ပြလေ့ ရှိသည်။

ပြင်သစ်တို့၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ကမ္ဘောဒီးယား အစားအသောက်များတွင် တွေ့ရသည်မှာ ကမ္ဘောဒီးယား ဟင်းရည်နီ နှင့် မီးကင်ထားသော ဘာဂက်ပေါင်မုန့် ဖြစ်သည်။ မီးကင်ထားသော ဘာဂက်ပေါင်မုန့် အပိုင်းအစကို ဟင်းရည်ထဲတွင် နှစ်၍ စားသောက်ကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယား ဟင်းရည်နီကို ထမင်းနှင့် ကြာဇံ တို့ဖြင့်လည်း စားသုံးကြလေ့ ရှိသည်။ အပြင်တွင် ထွက်၍ ညစာအဖြစ်စားသုံးလေ့ ရှိကြသော အစားအစာများထဲမှ လူကြိုက်များသော အစားအသောက်တစ်ခုမှာ ကူးအီတိဗ် ဖြစ်ပြီး ၎င်းမှာ ဝက်စွပ်ပြုတ်ရည် ခေါက်ဆွဲပြုတ်ဖြစ်ပြီး ကြက်သွန်ကြော်၊ ကြက်သွန်မြိတ်၊ ကြက်သွန်စိမ်း၊ တို့ ပါဝင်ကာ အမဲသားလုံး၊ ပုဇွန်၊ ဝက်အသည်းနှင့် မုန်လာရွက်တို့ကိုလည်း ထည့်သွင်းစားသောက်လေ့ ရှိသည်။ ကမ်ပေါ့ ငရုတ်ကောင်းအား ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကောင်းဆုံးဟု ဆိုလေ့ရှိပြီး ကပ်မြို့ အိုထရိုဂျပ်မြစ် ပေါ်ရှိ ဂဏန်းတဲတွင် ဂဏန်း နှင့် ပြည်ကြီးငါးတို့ဖြင့် တွဲဖက် စားသုံးကြသည်။ &lt;ref&gt;[https://www.msn.com/en-us/foodanddrink/restaurantsandnews/cambodias-perfect-pepper-conquering-worlds-taste-buds/ar-AAmcYA1?li=BBnb7Kz&amp;ocid=mailsignout Cambodia's &quot;perfect pepper&quot; conquering world's taste buds] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170204171339/http://www.msn.com/en-us/foodanddrink/restaurantsandnews/cambodias-perfect-pepper-conquering-worlds-taste-buds/ar-AAmcYA1?li=BBnb7Kz&amp;ocid=mailsignout |date=4 February 2017 }}. Msn.com (25 January 2017). Retrieved on 1 March 2017.&lt;/ref&gt; ကမ္ဘောဒီးယား ဟင်းလျာများကို အိမ်နီးချင်းဖြစ်သော ထိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့၏ ဟင်းလျာများလောက် ကမ္ဘာက မသိကြပေ။

===အဖျော်ယမကာများ===
ကမ္ဘောဒီးယားတို့သည် မဏ္ဍလဂီရိပြည်နယ်နှင့် ကီရီရွန် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် စိုက်ပျိုးသော လက်ဖက်ရည်ကို အများအပြား သောက်သုံးကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.phnompenhpost.com/lifestyle/khmer-brew-exploring-parviflora-tea-strain|title=Khmer brew: exploring the parviflora tea strain|last=Smits|first=Johann|date=6 October 2009|work=Phnom Penh Post|access-date=20 July 2017|language=en}}&lt;/ref&gt; &quot;တီ ကရိုလပ်&quot; သည် အလွန် အရသာပြင်းသော လက်ဖက်ရည် ဖြစ်ပြီး ဖန်ခွက်ငယ်အတွင်း လက်ဖက်ရွက် အများအပြားနှင့် ရေတို့ကို ထည့်၍ ပန်းကန်ပြားကို ထိပ်မှ အုပ်ကာ အပေါ်အောက် ပြန်လှန်၍ နှပ်သော လက်ဖက်ရည် ဖြစ်သည်။ ရေသည် လုံလောက်သော အကျရည် အရောင်သို့ ပြောင်းလာပါက အခြားခွက်တစ်ခုထဲကို့ တဖြည်းဖြည်း လောင်းထည့်၍ သကြားအများအပြား ထည့်ကြသော်လည်း နို့ မထည့်ကြပေ။ လီမွန်တီး မှာ တရုတ် အနီရောင် လက်ဖက်ခြောက်နှင့် သံပုယိုရည် တို့ ပေါင်း၍ ဖျော်စပ်ကြသည်။ အပူနှင့် အအေးသည် လူကို လန်းဆန်းစေပြီး သကြား အများအပြား ထည့်၍ ဖျော်စပ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;roughguides.com&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.roughguides.com/destinations/asia/cambodia/food-drink/|title=Food and drink {{!}} About Cambodia|website=Rough Guides|language=en-US|access-date=20 July 2017|archive-date=11 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170811055005/https://www.roughguides.com/destinations/asia/cambodia/food-drink/}}&lt;/ref&gt;

ကော်ဖီနှင့် ပတ်သက်၍မူ ကော်ဖီစေ့ကို လာအို နှင့် ဗီယက်နမ်တို့မှ ယေဘုယျအားဖြင့် တင်သွင်းလေ့ရှိကြပြီး အချို့နေရာများတွင် ရတနာဂီရိ ပြည်နယ်နှင့် မဏ္ဍလဂီရိ ပြည်နယ်တို့မှ ပြည်တွင်း စိုက်ပျိုးသော ကော်ဖီများကို တွေ့ရလေ့ ရှိသည်။ ကော်ဖီစေ့များကို ရိုးရာအားဖြင့် ထောပတ်နှင့် သကြားတို့ဖြင့် လှော်လေ့ရှိကြသည့် အပြင် အခြားသော ပစ္စည်းများ ဖြစ်ကြသော ရမ်အရက်မှစ၍ ဝက်ဆီ အထိ ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးကို ထည့်သွင်းလေ့ ရှိကြသဖြင့် အရည်ကို ထူးဆန်းပြီး တခါတရံ ချောကလက်နံ့ ဖျော့ဖျော့ရသော အနံ့ကို ဖြစ်စေသည်။&lt;ref name=&quot;roughguides.com&quot; /&gt;

ကမ္ဘောဒီးယားတွင် သီဟာနုဗေးလ်ပြည်နယ်နှင့် ဖနွမ်းပင်တို့တွင် အဓိကအားဖြင့် တည်ရှိသော ဘီယာစက်ရုံကြီး အချို့ ရှိသည်။ ဖနွမ်းပင်နှင့် ဆီရမ်ယိတို့တွင် တိုးပွားလာသော ဘီယာစက်ရုံ အသေးစားများလည်း ရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.phnompenhpost.com/post-plus/craft-beer-phnom-penh|title=Craft Beer Phnom Penh|last=Heliot|first=Rebecca|date=26 May 2015|work=The Phnom Penh Post|access-date=20 July 2017|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.asialifemagazine.com/cambodia/craft-beer-cambodia/|title=Craft Beer in Cambodia|work=AsiaLIFE Cambodia|access-date=20 July 2017|language=en-US|accessdate=7 September 2021|archivedate=11 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170811011706/https://www.asialifemagazine.com/cambodia/craft-beer-cambodia/}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၄ ခုနှစ် မှ ၂၀၁၈ အတွင်း လက်ချက် ဘီယာစက်ရုံ ၂ ခုမှ ၉ ခုအထိ တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယား၌ ဆိုင်ချက်ဘီယာဆိုင် သို့မဟုတ် ဘီယာချက်စက် အသေးများမှာ ၁၂ ခု အထိ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Pennington |first1=John |title=Brewing up nicely: Cambodia's rapidly growing taste for craft beer |url=https://www.aseantoday.com/2019/05/brewing-up-nicely-cambodias-rapidly-growing-taste-for-craft-beer/ |access-date=14 May 2019 |work=ASEAN Today |date=13 May 2019 |accessdate=7 September 2021 |archivedate=14 May 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190514104124/https://www.aseantoday.com/2019/05/brewing-up-nicely-cambodias-rapidly-growing-taste-for-craft-beer/ }}&lt;/ref&gt;

ဆန်ဝိုင်အရက်သည် လူကြိုက်များသော အရက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ကွာလတီမှာ ကျယ်ပြန့်စွာ ကွဲပြားပြီး အမြဲဆိုသလို သစ်သီးများ သို့မဟုတ် ဆေးဘက်ဝင် သစ်မြစ်များဖြင့် ရောစပ် ထုတ်လုပ်လေ့ ရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.phnompenhpost.com/lifestyle/how-rice-wine-ferments-cambodian-spirit|title=How rice wine ferments the Cambodian spirit|last=Mee|first=Stephanie|date=2 July 2009|work=The Phnom Penh Post|access-date=20 July 2017|language=en}}&lt;/ref&gt; ဆွမ်ဘိုင်း အရက်ကဲ့သို့ သစ်သီး သို့မဟုတ် ဟင်းခပ်အမွှေးအကြိုင်များကို ရေစိမ်၍ ထုတ်လုပ်သည့် အခါတွင် &quot;ဆရာ ထရမ်&quot; (ရေစိမ်ဝိုင်) ဟို ခေါ်ကြပြီး ဆန်ဝိုင်အရက်နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုမို၍ အဝင်ချောသောကြောင့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးလာသည်နှင့် အမျှ ပို၍ ရေပန်းစားလာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine/|title=Cambodian rice wine|work=AsiaLIFE Cambodia|access-date=20 July 2017|language=en-US|accessdate=7 September 2021|archivedate=28 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728164547/https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dunston |first=Lara |date=10 July 2014 |title=Cambodian Rice Wine Revival |url=http://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news-features/2014/7/cambodian-rice-wine-revival/ |access-date=20 July 2017 |website=Gourmet Traveller |language=en |archive-date=3 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703013912/http://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news-features/2014/7/cambodian-rice-wine-revival |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Glasser |first=Miranda |date=1 August 2014 |title=Sombai Rice Wine Purveyors Open New Showroom |work=Phnom Penh Post |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |access-date=20 July 2017 |language=en}}&lt;/ref&gt;

===အမျိုးသမီးများ===
[[File:Weddingkhmer.jpg|thumb|right|170px|ရိုးရာ မင်္ဂလာဆောင် ဝတ်စုံ (ဆုံပေါ့၊ ဆဘိုင်း၊ ချောင်ဘန်) ကို ဝတ်ဆင်ထားသော ကမ္ဘောဒီးယား စုံတွဲ]]

ခမာ အမျိုးသမီးများအား ရိုးရာအားဖြင့် နှိမ့်ချ၍၊ စကားပြော သိမ်မွေ့ကာ၊ ကောင်းစွာပြုမူနေထိုင် တတ်ပြီး &lt;ref name=Mekong /&gt; အလုပ်ကို ကြိုးစားလုပ်ကိုင်၍ &lt;ref name=Status /&gt; မိသားစု အား ဂရုစိုက်မည့်သူ နှင့် မိသားစုမှ ဂရုစိုက်ခံမည့်သူ &lt;ref name=Mekong /&gt;ဖြစ်သည့်အပြင် ငွေကြေးကိစ္စများကို စီမံခန့်ခွဲမည့်သူ၊ &lt;ref name=Status /&gt;လက်ထပ်သည့် အချိန်အထိ အပျိုရည်ကို ထိန်းသိမ်းကာ သစ္စာရှိသော ဇနီးမယား အဖြစ် ရှိမည့်သူ &lt;ref name=&quot;Mekong&quot;&gt;{{Cite web |last=Chey |first=Elizabeth |title=The Status of Khmer Women |url=http://www.mekong.net/cambodia/women.htm |website=www.mekong.net |language=en}}&lt;/ref&gt; နှင့် သူတို့၏ ခင်ပွန်းအတွက် အကြံပေး အဖြစ် ဆောင်ရွက်မည့်သူ &lt;ref name=&quot;Status&quot;&gt;{{Cite web |title=Women in Cambodian Society |url=http://www.seasite.niu.edu/khmer/ledgerwood/women.htm |publisher=www.seasite.niu.edu |access-date=7 September 2021 |archive-date=7 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150107225356/http://www.seasite.niu.edu/khmer/ledgerwood/women.htm }}&lt;/ref&gt; အဖြစ် ရှုမြင် မျှော်လင့်ကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယား အမျိုးသမီးများ၏ လမ်းလျှောက်ပုံနှင့် အဝတ်အစားတို့၏ ကောင်းခြင်းရှိပုံတို့အား &quot;လှုပ်ရှားရာတွင် ညင်သာ၍ အခြားသူများ အနေနှင့် သူတို့၏ ပိုးထမီ ပွတ်တိုက်သံကို မကြားနိုင်&quot; ဟု ဖော်ပြလေ့ ရှိကြသည်။ &lt;ref name=Status /&gt; ငွေကြေးကို စီမံခန့်ခွဲသူ အနေနှင့် ကမ္ဘောဒီးယား အမျိုးသမီးများ အနေနှင့် မိသားစု အဆင့်တွင် အိမ်တွင်း အာဏာရှိသူ အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။

=== အားကစား ===
ဘောလုံးကစားခြင်းသည် ရေပန်းအစားဆုံး အားကစားနည်း တစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း ကြေးစားအဆင့် အားကစားကို စုစည်းဆောင်ရွက်ခြင်းမှာ ကမ္ဘောဒီးယားတွင် စီးပွားရေး အခြေအနေကြောင့် အနောက်နိုင်ငံများကဲ့သို့ မကျယ်ပြန့်ပေ။ ဘောလုံးကစားနည်းကို ပြင်သစ်တို့က ကမ္ဘောဒီးယားသို့ ယူဆောင်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး နိုင်ငံသားတို့ အကြားတွင် လူကြိုက်များသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Member Associations – Cambodia |url=http://www.aseanfootball.org/affiliates_02.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080626194544/http://www.aseanfootball.org/affiliates_02.asp |archive-date=26 June 2008 |access-date=16 March 2013 |website=The Official Site of the ASEAN Football Federation |accessdate=7 September 2021 |archivedate=26 June 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080626194544/http://www.aseanfootball.org/affiliates_02.asp }}&lt;/ref&gt;  ကမ္ဘောဒီးယား အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်းသည် ၁၉၇၂ ခုနှစ် အာရှဖလားတွင် စတုတ္ထ ရရှိခဲ့သော်လည်း ပြည်တွင်းစစ်ကြောင့် ထိုအချိန်မှစ၍ တိုးတက်မှု နှေးကွေးခဲ့သည်။ 

အနောက်တိုင်း အားကစားနည်းများ ဖြစ်သော ဘတ်စကက်ဘော၊ ဘောလီဘော၊ ကာယဗလ၊ ဟော့ကီ၊ ရပ်ဂ်ဘီ ယူနီယံ၊ ဂေါက်သီး နှင့် ဘေ့စ်ဘော တို့မှာ လူကြိုက်များ ရေပန်းစားလာကြပြီ ဖြစ်သည်။ ဘော်လီဘော ကစားနည်းသည် အခုအချိန်အထိ ရေပန်းအစားဆုံး အားကစားနည်း ဖြစ်သည်။ ရိုးရာ အားကစားနည်းများတွင် ရိုးရာလှေပြိုင်ခြင်း၊ ကျွဲပြိုင်ခြင်း၊ ပရာဒယ် ဆီရေး၊ ခမာရိုးရာ နပမ်းသတ်ခြင်း နှင့် ဘိုကေတာ တို့ ပါဝင်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် ၁၉၅၆ ခုနှစ် နွေရာသီ အိုလံပစ် အားကစားပွဲတွင် ပထမဆုံး ပါဝင်ခဲ့ပြီး မြင်းစီးသမားများကို စေလွှတ် ယှဉ်ပြိုင်စေခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် ဂိန်းဖို(GANEFO) ဟုခေါ်သော အိုလံပစ်နှင့် အလားတူသော အားကစားပွဲကို ၁၉၆၀ ခုနှစ်များက အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်။

===အက===
{{multiple image|caption_align=center|header_align=center
 | align     = right
 | direction = vertical
 | width     = 235
 | image1    = Angkor Wat - 050 Apsaras (8580603733).jpg
 | caption1  = [[အန်ကောဝပ်]] ရှိ အက်ပ်စာရာ ကချေသည်များ
 | image2    = Danseuses kmer (2).JPG|
 | caption2  = ခမာ အက်ပ်စာရာ ကချေသည်များ
}}
ကမ္ဘောဒီးယား အကကို အဓိက ကဏ္ဍ ၃ ခု ခွဲခြားနိုင်သည်။ ခမာဂန္ထဝင်အက၊ ရိုးရာအက နှင့် ပွဲတက် အက တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ခမာဂန္ထဝင် အက၏ ဇာစ်မြစ် အမှန်မှာ အငြင်းပွားဆဲ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံအတွင်းရှိ ခမာပညာရှင်များက ယနေ့ခေတ် အကပုံစံကို အန်းကောခေတ်သို့ ပြန်လည် ခြေရာခံ ကြပြီး ပုထိုးအတွင်း ရေးဆွဲထွင်းထုထားသော ပုံများနှင့် တူညီမှုကို တွေ့မြင်သောကြောင့် ဖြစ်ကာ အခြားသူများကမူ ယနေ့ခေတ် ခမာ အက စတိုင်လ်များမှာ ၁၈၀၀ ခုနှစ်များ အတွင်း ထိုင်းနန်းတော် ကချေသည်များ ထံမှ သင်ယူ (သို့မဟုတ် ထပ်မံသင်ယူ) ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။

ခမာဂန္ထဝင်အကကို ကမ္ဘောဒီးယား တော်ဝင်နန်းတော်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး ပုံစံကျသော ဖျော်ဖြေရေး တစ်ခု ဖြစ်ကာ ဖျော်ဖြေရန် နှင့် အခမ်းအနားများတွင် အသုံးပြုရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။ &lt;ref name=UnescoDance&gt;{{cite web|url=http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?RL=00060 |title=UNESCO Culture Sector – Intangible Heritage – 2003 Convention |publisher=Unesco.org |access-date=15 March 2013}}&lt;/ref&gt; ထိုအကများကို ရှုပ်ထွေးစွာ ဝတ်စားဆင်ယင်ထား၍ အပြင်းအထန် လေ့ကျင့်ထားသော အမျိုးသား အမျိုးသမီးများက အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ ပွဲလမ်းများတွင် ရိုးရာ ဇာတ်လမ်းများ နှင့် ရာမယဏဇာတ်အား ခမာမှု ပြုထားသော ရင်းမ်ကာကဲ့သို့သော ကဗျာရှည်ကြီးများကို အမှတ်ရစေရန်၊ ပြန်ပြောင်းသတိရရန် နှင့် သရုပ်ဆောင်ရန် အတွက် ကပြလေ့ ရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;Cravath 1968&quot;&gt;{{Cite journal |last=Cravath |first=Paul |date=1986 |title=The Ritual Origins of the Classical Dance Drama of Cambodia |journal=Asian Theatre Journal |volume=3 |issue=2 |pages=179–203 |doi=10.2307/1124400 |jstor=1124400}}&lt;/ref&gt; &quot;ရိုဘမ် ပရီယာ ရိချ် ထရိုယပ်&quot; (&quot;တော်ဝင်ကြွယ်ဝမှု၏ ဇာတ်ရုံ&quot;) ဟု သိကြသော အရာမှာ ပင်ပိ တီးဝိုင်းကို အသံပါဝင် ဖျော်ဖြေသည့် ဂီတ ဖြစ်သည်။

ကမ္ဘောဒီးယား ရိုးရာအကကို အမြဲလိုပင် မာဟိုရီဂီတ နှင့် တွဲဖက် ကပြလေ့ ရှိကြပြီး ကမ္ဘောဒီးယားရှိ အမျိုးမျိုးသော ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူမျိုးစု အဖွဲ့တို့၏ ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ကပြ လေ့ ရှိကြသည်။ ရိုးရာအကများ မြစ်ဖျားခံသည်မှာ ကျေးရွာများတွင် အစတည်ခဲ့ပြီး များသောအားဖြင့် ရွာသားများက အခြားရွာသားများအတွက် ကပြ ဖျော်ဖြေကြခြင်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;FolkDance&quot;&gt;{{Cite book |last1=Sam |first1=Sam-ang |url=http://www.reninc.org/BOOKSHELF/Khmer_Folk_Dance_Sam.pdf |title=Khmer Folk Dance |last2=Sam |first2=Chan Moly |date=1987 |publisher=Khmer Studies Institute |isbn=0-941785-02-5 |location=Newington, CT |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090920064320/http://www.reninc.org/BOOKSHELF/Khmer_Folk_Dance_Sam.pdf |archive-date=2009-09-20}}&lt;/ref&gt; ကကွက်များမှာ စတိုင်သိပ်မကျပဲ ဝတ်ဆင်သည့် အဝတ်အစားမှာလည်း ကချေသည်များ ပုံစံတူ သရုပ်ဆောင်သည့် လူများ၏ အဝတ်အစားသာ ဖြစ်ကာ တောင်ကုန်းနေ လူမျိုးစုများ၊ ချမ်လူမျိုးများ သို့မဟုတ် လယ်သမားများ စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ ဂန္ထဝင် အကထက် ကကွက်ပိုမြန်ဆန်ပြီး ရိုးရာအကများမှာ သာမန်လူတို့ လုပ်ရိုးလုပ်စဉ်ဖြစ်သော အချစ်၊ ဟာသ နှင့် မကောင်းဆိုးဝါးများကို မောင်းထုတ်ခြင်း စသည်တို့ကို ပြသလေ့ ရှိသည်။ &lt;ref name=FolkDance /&gt;

ပွဲတက်အကများကို ညစာစားပွဲများ၊ ပါတီများ နှင့် အခြား ကိန်းခမ်းမကြီးသော လူမှုရေးဆိုင်ရာ စုဝေးပွဲများတွင် တက်ရောက်သူများက ကလေ့ ရှိကြသည်။ ခမာတို့၏ ရိုးရာ ပွဲတက်အကမှာ အခြားသော အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံများနှင့် ပုံစံတူသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဝိုင်းပတ်ကခုန်ရသော ရွန်ဗောင် နှင့် ရွန်ဗတ် တို့အပြင် &quot;ဆာရာဗန်&quot; နှင့် &quot;လမ်လိဗ်&quot; တို့လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ခေတ်ပေါ် အနောက်တိုင်း အကများ ဖြစ်ကြသော ချားချား၊ ဘိုလီရို နှင့် မက်ဒီဆင် တို့သည်လည်း ကမ္ဘောဒီးယား ပွဲတက်အကများ အပေါ်တွင် လွှမ်းမိုးမှု ရှိသည်။ 

===စာကြည့်တိုက်များ===
ကမ္ဘောဒီးယား အမျိုးသား စာကြည့်တိုက်ကို ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။  &lt;ref&gt;D’Amicantonio, J. (1997). The development of libraries in Cambodia: the post-Khmer Rouge years. ''World Libraries'', 8(1), 36–41.&lt;/ref&gt; စာကြည့်တိုက်သည် ခမာနီ အစိုးရ လက်ထက်တွင် ပျက်စီးမှု အများအပြား ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;Dean, John F. 1990. “The Preservation of Books and Manuscripts in Cambodia.” ''American Archivist'' 53 (April): 282–97.
&lt;/ref&gt;

===ဂီတ===
ရိုးရာ ကမ္ဘောဒီးယား ဂီတသည် ခမာအင်ပိုင်ယာခေတ်ကပင် အစပြုခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;umbc&quot;&gt;{{Cite web |title=Cambodian History |url=https://www.umbc.edu/eol/cambodia/histcmus.htm |publisher=www.umbc.edu}}&lt;/ref&gt;တော်ဝင်အကများ ဖြစ်ကြသော အက်ပ်စာရာအကသည် ကမ္ဘောဒီးယားယဉ်ကျေးမှု၏ ပြယုဂ် ဖြစ်သကဲ့သို့ပင် ၎င်းတို့နှင့် တွဲဖက်ဖျော်ဖြေသော မာဟော်ရီတီးဝိုင်းသည်လည်း ပြယုဂ်ပင် ဖြစ်သည်။ ကျေးလက်ဆန်သော ဂီတ အမျိုးအစားများမှာ &quot;ချာပေး&quot; နှင့် &quot;အာယိုင်&quot; တို့ ဖြစ်ကြသည်။ &quot;ချာပေး&quot; မှာ အသက်ကြီးသော လူကြီးများအတွင်း ခေတ်စားပြီး အများအားဖြင့် အမျိုးသားတစ်ဦးတည်းက ကမ္ဘောဒီးယား ဂစ်တာ ဖြစ်သော &quot;ချာပေး&quot; ကို သီချင်းစာပိုဒ်များကြားတွင် တီးခတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သီချင်းစာသားမှာ ပုံမှန်အားဖြင့် ကိုယ်ကျင့်တရား နှင့် ဘာသာရေး အကြောင်းများ ဖြစ်သည်။

အယိုင် ဆိုသည်မှာမူ အမျိုးသား သို့မဟုတ် အမျိုးသမီး တစ်ဦးတည်းက ဖျော်ဖြေခြင်း ဖြစ်ပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် ဟာသဆန်သည်။ သီချင်းစာသားပုံစံ ကဗျာဖြစ်ပြီး အမြဲဆိုသလို အဓိပ္ပာယ် နှစ်ခွ ထွက်သည်များ ပြည့်နှက်နေပြီး ၎င်းတို့ကို ကြိုတင်ရေးသားထားခြင်း ရှိသကဲ့သို့ လုံးဝ လက်တမ်းပြောဆိုခြင်း ရှိသလို အလွတ်တမ်း ပြောဆိုခြင်းလည်း ရှိသည်။ စုံတွဲ သီဆိုသည့် အခါတွင် အမျိုးသား နှင့် အမျိုးသမီးတို့ တစ်လှည့်စီ ဆိုကြပြီး အခြားတစ်ဦး၏ စာသားကို ပြန်လည် ဖြေကြားခြင်း သို့မဟုတ် အခြားသူ ဖြေကြားရန် ပဟေဠိ ဖွက်ခြင်း တို့ဖြစ်ကာ တစ်ပိုဒ်နှင့် တစ်ပိုဒ်ကြားတွင် တီးလုံးဖြင့် အနားပေးလေ့ ရှိသည်။ &quot;ပလန် ကား&quot; (&quot;မင်္ဂလာဆောင် ဂီတ&quot;) မှာမူ တစ်နေကုန်ကြာမြင့်သော ခမာ ရိုးရာမင်္ဂလာဆောင် အတွင်း အမျိုးမျိုးသော အခမ်းအနားများတွင် တွဲဖက်ရန်နှင့် ဖျော်ဖြေရန် အတွက် တီးမှုတ်လေ့ ရှိသော ဂီတနှင့် သီချင်းများ ဖြစ်သည်။ 

ကမ္ဘောဒီးယား၏ လူကြိုက်များ ရေပန်းစားသော ဂီတကို အနောက်တိုင်း တူရိယာများဖြင့် ဖျော်ဖြေတီးခတ်လေ့ ရှိသလို ရိုးရာနှင့် အနောက်တိုင်းတူရိယာများကိုလည်း တွဲဆက် တီးခတ်လေ့ ရှိသည်။ အကအတွက် ဂီတကိုမူ ပွဲတက်အကများအတွက် သီးသန့်စတိုင်လ်ကို ရေးစပ်လေ့ ရှိသည်။ အချစ်အလွမ်းသီချင်းများကို သီဆိုလေ့ရှိသော ၁၉၆၀ ခုနှစ်များနှင့် ၁၉၇၀ ခုနှစ်များမှ စင်း စီစာမောက်၊ ရော့စ် စီရေးစိုသီယာ နှင့် ပန်ရန်တို့အား ကမ္ဘောဒီယား ၏ ဂန္ထဝင်ပေါ့ပ်ဂီတများဟု မှတ်ယူလေ့ ရှိသည်။ ခမာနီ တော်လှန်ရေးအတွင်း ၁၉၆၀ ခုနှစ်များ နှင့် ၁၉၇၀ ခုနှစ်များမှ ဂန္ထဝင် နှင့် လူကြိုက်များသော အဆိုတော်အများစုမှာ အသတ်ခံရခြင်း၊ သေသည်အထိ အစာငတ် ရေငတ် ပစ်ထားခံရခြင်း နှင့် သေသည်အထိ အလုပ်ခိုင်းခြင်း စသည့် ခမာနီတို့၏ ပြုကျင့်မှုများကို ခံခဲ့ရပြီး&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ringer |first=Greg |title=Killing Fields |date=2002 |publisher=Charles Scribner's Sons |location=New York, NY |pages=368–370}}&lt;/ref&gt; ထိုခေတ်အခါက မူရင်းမာစတာ တိပ်ခွေများ မှာ ပျောက်ဆုံးပျက်စီး ခဲ့သည်။

၁၉၈၀ ခုနှစ်များတွင် ကီယို ဆူရာ့သ် (အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ပြန်လည်အခြေချသော ဒုက္ခသည်) နှင့် အခြားသူတို့သည် ဂန္ထဝင် အဆိုတော်များ၏ အမွေကို ဆက်ခံ၍ အမြဲဆိုသလိုပင် သူတို့၏ ရေပန်းစားသော သီချင်းများကို ပြန်လည် ထုတ်ဝေကြသည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်များနှင့် ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် &quot;ခန်ထရန်&quot; ဂီတ ရေပန်းစားလာခဲ့ပြီး ၎င်းမှာ ခမာဆူရင် လူမျိုးတို့၏ ဂီတပုံစံကို ခေတ်ပေါ် တူရိယာများဖြင့် တီးခတ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 October 2002 |title=Cambodia |url=http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/country/content.country/cambodia_527 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120818104047/http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/country/content.country/cambodia_527 |archive-date=18 August 2012 |access-date=16 March 2013 |website=National Geographic World Music |language=en}}&lt;/ref&gt;

ဩစတြေးလျ ဟစ်ဟော့ပ် အဖွဲ့ အက်စရိုနိုမီ ကလပ်စ် သည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံဖွား အမျိုးသမီးအဆိုတော် ကက် ချန်းသီ နှင့် အတူ အသံသွင်း အခွေထုတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Knox |first=Claire |date=21 June 2013 |title=The Show Must Go On Tour |work=The Phnom Penh Post |url=http://www.phnompenhpost.com/7days/show-must-go-tour |access-date=18 July 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Will&quot;&gt;{{Cite news |last=Jackson |first=Will |date=2 May 2014 |title=7 Questions with Shannon Kennedy |work=The Phnom Penh Post |url=http://www.phnompenhpost.com/7days/7-questions-shannon-kennedy |access-date=12 May 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;

&quot;ဒန်ဂီး ဖီဗာ&quot; ရော့ခ်အင်န်ရိုးလ် တီးဝိုင်းတွင် ကမ္ဘောဒီးယား အမျိုးသမီး အဆိုတော် တစ်ဦးကို အဓိကထားပြီး နောက်ခံအဖြစ် ကယ်လီဖိုးနီးယားမှ တီးဝိုင်းက တီးခတ်သည်။ ၎င်းအား ကမ္ဘာ့ဂီတ အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး ကမ္ဘောဒီးယား ဂီတ အား အနောက်တိုင်းစတိုင်လ် ရော့ခ်ဂီတဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။

==သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဆိုင်ရာ==
၁၉၉၉ ခုနှစ်မှစ၍ ဝန်ကြီးဌာန ၁၁ ခုပါဝင်သော သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ အတွက် နိုင်ငံတော်ကော်မတီ တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးဌာန ၇ ခုနှ နိုင်ငံ၏ အများပိုင် တက္ကသိုလ် ၃၃ ခုအတွက် တာဝန်ရှိသော်လည်း ထိုတက္ကသိုလ် အများစုသည် ပညာရေး၊ လူငယ် နှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန၏ အရိပ်အောက်တွင် ရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;UNESCO Towards 2030&quot;&gt;{{Cite report |title=UNESCO Science Report: Towards 2030 |last1=Turpin |first1=Tim |last2=Zhang |first2=Jing A. |publisher=UNESCO |location=Paris |pages=698–713 |language=en |isbn=978-92-3-100129-1 |last3=Burgos |first3=Bessie M. |last4=Amaradsa |first4=Wasantha |chapter=Southeast Asia and Oceania |year=2015}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ပညာရေး၊ လူငယ် နှင့် အားကစားဝန်ကြီးဌာနမှ ပညာရေးကဏ္ဍအတွက် သုတေသနဖွံ့ဖြိုးရေးဆိုင်ရာ ပေါ်လစီ တစ်ခုကို သဘောတူ ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ထိုကိစ္စသည် တက္ကသိုလ်များ တဝှမ်းလုံးတွင် သုတေသနနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်ရန် နှင့် နိုင်ငံဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် ရည်ရွယ်၍ သုတေသနရလဒ်များကို အသုံးချနိုင်ရန် အတွက် ပထမဆုံး ခြေလှမ်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;UNESCO Towards 2030&quot; /&gt;

ထိုပေါ်လစီ၏ နောက်တွင် နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး &quot;အမျိုးသား သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ မာစတာ ပလန် ၂၀၁၄-၂၀၂၀&quot; လိုက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းအား စီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာနမှ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် တရားဝင် စတင်ခဲ့ပြီး ကိုရီးယား နိုင်ငံတကာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး အေဂျင်စီမှ ပံ့ပိုးသော နှစ်နှစ်စီမံကိန်း၏ အထွဋ်အထိပ်တွင် ဖြစ်သည်။ ထိုအစီအစဉ်မှ စက်မှုဆိုင်ရာ ဆန်းသစ်တီထွင်မှုများကို မြှင့်တင်ရန် အတွက် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ အုတ်မြစ်ကို တည်ဆောက်ပြီး အထူးသဖြင့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး၊ အဓိက လုပ်ငန်းများ နှင့် အိုင်စီတီ လုပ်ငန်းများကို အလေးပေးဆောင်ရွက်မည် ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;UNESCO Towards 2030&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Cambodia National Science and Technology Master Plan 2014–2020|last=Korea International Cooperation Agency|first=Press release|date=2014|work=KOICA Feature News}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘောဒီးယားသည် ၂၀၂၀ ခုနှစ်၌ နိုင်ငံတကာ ဆန်းသစ်တီထွင်မှု ညွှန်းကိန်းတွင် အဆင့် ၁၁၀ ရှိပြီး ၂၀၁၉ ခုနှစ် အဆင့် ၉၈ မှ ကျဆင်း သွားခြင်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Release of the Global Innovation Index 2020: Who Will Finance Innovation?|url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2020/index.html|access-date=2021-09-02|website=www.wipo.int|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Global Innovation Index 2019|url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2019/index.html|access-date=2021-09-02|website=www.wipo.int|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=RTD - Item|url=https://ec.europa.eu/newsroom/rtd/items/691898|access-date=2021-09-02|website=ec.europa.eu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-10-28|title=Global Innovation Index|url=https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930|access-date=2021-09-02|website=INSEAD Knowledge|language=en|archive-date=2 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210902101622/https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930}}&lt;/ref&gt;

== ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်.......... ==


== ကိုးကား ==
{{reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==


{{ASEAN}}
{{အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ}}

[[Category:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]
[[Category:အာဆီယံအသင်းဝင်နိုင်ငံများ]]
[[Category:အရှေ့တောင်အာရှရှိ နိုင်ငံများ]]
[[Category:အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ]]
[[Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]]
[[Category:ဖွံ့ဖြိုးမှုအနိမ့်ဆုံး နိုင်ငံများ]]</text>
      <sha1>d340jpgd872utlscjrxhj2klgkfiog7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စင်ကာပူနိုင်ငံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3241</id>
    <revision>
      <id>1050035</id>
      <parentid>1043950</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T04:38:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1050035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="306406" sha1="nbzn4q180jsh6s2o8pp6evwfcay987m" xml:space="preserve">{{Infobox country
| နိုင်ငံအမည်အပြည့် = စင်ကာပူသမ္မတနိုင်ငံ
| အမည်_ရင်း = {{collapsible list
| titlestyle = background:transparent; text-align:center; line-height:normal; font-size:84%;
| title = {{resize|1.0em|အခြားသော တရားဝင်နာမည် ၃ ခု}}|{{center|{{ubl|{{native name|ms|Republik Singapura}}|{{native name|zh-SG|新加坡共和国}}|{{native name|ta|சிங்கப்பூர் குடியரசு}}}}}}}}
| ပုံ_အလံ = Flag of Singapore.svg
| ပုံ_တံဆိပ် = Coat of arms of Singapore.svg
| နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = {{native phrase|ms|Majulah Singapura|italics=on|nolink=on}}&lt;br /&gt;&quot;စင်ကာပူရေ အရှေ့ဆက်သွားကြ&quot;
| နိုင်ငံတော်သီချင်း = ''[[မာဂျူလာ စင်ကာပူရ]]''&lt;br /&gt;(&quot;ရှေ့ဆက်ကြစို့ စင်ကာပူ&quot;)&lt;div style=&quot;display:inline-block;margin-top:0.4em;&quot;&gt;{{center|[[File:Majulah Singapura.ogg]]}}&lt;/div&gt;
| ပုံ_နေရာ = Singapore on the globe (Southeast Asia centered) zoom.svg
| map_width = 250px
| coordinates = {{Coord|1|17|N|103|50|E|type:city (5,700,000)_region:SG|display=inline,title}}
| မြို့တော် = 
| အကြီးဆုံးမြို့ = 
| အကြီးဆုံးပြည်နယ် = 
| ရုံးသုံးဘာသာများ = {{unbulleted list|[[:en:Singaporean English|အင်္ဂလိပ်]]|[[ပသျှူးဘာသာစကား|မလေး]]|[[:en:Singaporean Mandarin|မန်ဒါရင်း]]|[[:en:Tamil language|တမီလ်]]}}
| languages_type = အမျိုးသားဘာသာ
| languages = [[ပသျှူးဘာသာစကား|မလေး]]
| ethnic_groups = {{unbulleted list |၇၅.၉% [[:en:Chinese Singaporeans|တရုတ်]]|၁၅.၀% [[:en:Malay Singaporeans|မလေး]]|၇.၅% [[:en:Indian Singaporeans|အိန္ဒိယ]]|၁.၆% အခြား}}
| ethnic_groups_ref = &lt;ref name=&quot;census2020&quot;&gt;{{cite web |title=Census 2020 |url=https://www.singstat.gov.sg/-/media/files/publications/cop2020/sr1/cop2020sr1.pdf |website=Singapore Department of Statistics |access-date=16 June 2021 |archive-date=11 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611051404/https://www.singstat.gov.sg/-/media/files/publications/cop2020/sr1/cop2020sr1.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year = ၂၀၂၀
| religion_year = ၂၀၂၀
| religion_ref = &lt;ref name=&quot;census2020&quot;/&gt;
| religion = {{unbulleted list 
|၃၁.၁% [[:en:Buddhism in Singapore|ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
|၂၀.၀% [[:en:Irreligion in Singapore|ဘာသာမဲ့]]
|၁၈.၉% [[:en:Christianity in Singapore|ခရစ်ယာန်]]
|၁၅.၆% [[:en:Islam in Singapore|အစ္စလာမ်]]
|၈.၈% [[:en:Taoism in Singapore|တာအို]]
|၅.၀% [[:en:Hinduism in Singapore|ဟိန္ဒိူ]]
|၀.၆% အခြား }}
| demonym = [[:en:Singaporeans|Singaporean]]
| government_type = [[တစ်ပြည်ထောင်နိုင်ငံ|တစ်ပြည်ထောင်]] [[အသာစီးပါတီစနစ်|အသာစီးပါတီ]] [[ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ စနစ်|ပါလီမန်]] [[သမ္မတနိုင်ငံ|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ သမ္မတနိုင်ငံစနစ်]]
| leader_title1 = [[စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]]
| leader_name1 = [[:en:Tharman Shanmugaratnam|သာမင် ရှန်မူဂါရတ်နမ်]]
| leader_title2 = [[စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]]
| leader_name2 = [[:en:Lawrence Wong|လောရစ် ဝေါ်]]
| legislature = [[စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ ပါလီမန်|ပါလီမန်]]
| upper_house = 
| lower_house = 
| sovereignty_type = လွတ်လပ်ရေးရရှိခြင်း
| sovereignty_note = [[ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း]]နှင့် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]မှ
| established_event1 = {{nowrap|[[:en:Self-governance of Singapore|Self-governance]]}}
| established_date1 = ၁၉၅၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၃ ရက်
| established_event2 = {{nowrap|[[:en:Malaysia Agreement|မလေးရှားနှင့် သဘောတူညီမှု]]}}
| established_date2 = ၁၉၆၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၆ ရက်
| established_event3 = [[:en:Proclamation of Singapore|စင်ကာပူ ကြေညာချက်]]
| established_date3 = ၁၉၆၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၉ ရက်
| established_event4 = [[:en:ASEAN Declaration|အာဆီယံ ကြေညာချက်]]
| established_date4 = ၁၉၆၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၈ ရက်
| area_km2 = ၇၂၈.၆
| area_footnote = &lt;ref name=&quot;total area of Singapore&quot;&gt;{{cite web |title=Environment |website=Base |url=https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/society/environment/latest-data |access-date=19 July 2021 |archive-date=19 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190719053602/https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/society/environment/latest-data |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ဧရိယာအဆင့် = ၁၇၆
| population_estimate = {{Decrease}} ၅,၄၅၃,၆၀၀{{efn|Of which 3,498,200 are citizens.&lt;ref name=&quot;Population and Population Structure&quot;&gt;{{cite web |title = Population and Population Structure |website = Singstat |publisher = Department of Statistics Singapore |url = https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/population/population-and-population-structure/latest-data |access-date = 5 August 2018 |archive-date = 26 July 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200726011137/https://www.tablebuilder.singstat.gov.sg/publicfacing/createDataTable.action?refId=14912 |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;}}
| population_estimate_year = ၂၀၂၁
| population_estimate_rank = ၁၁၅
| population_density_km2 = ၇,၈၀၄
| population_density_sq_mi = ၂၀,၂၁၂
| population_density_rank = ၂
| GDP_PPP = {{increase}} $၆၀၀.၀၆၃&amp;nbsp;ဘီလီယံ&lt;ref name=&quot;IMFWEOSG&quot;&gt;{{cite web |url = https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=72&amp;pr.y=7&amp;sy=2017&amp;ey=2024&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=576&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a= |title = World Economic Outlook Database, October 2019 |publisher=[[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့]] |website=IMF.org |access-date=21 June 2020 }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year = ၂၀၂၁
| GDP_PPP_rank = ၃၈
| GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $၁၀၂,၇၄၂&lt;ref name=IMFWEOSG /&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = ၂
| GDP_nominal = {{increase}} $၃၇၄.၃၉၄&amp;nbsp;ဘီလီယံ&lt;ref name=IMFWEOSG /&gt;
| GDP_nominal_year = ၂၀၂၁
| GDP_nominal_rank = ၃၈
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $၆၄,၁၀၃&lt;ref name=IMFWEOSG /&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = ၈
| Gini = ၄၅.၉ &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year = ၂၀၁၇
| Gini_change = steady &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref = &lt;ref name=&quot;CIA&quot;&gt;{{cite web|title=DISTRIBUTION OF FAMILY INCOME – GINI INDEX|publisher=[[စီအိုင်အေ|Central Intelligence Agency]]|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/223.html#SN|access-date=25 January 2019|accessdate=30 September 2021|archivedate=30 November 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181130113028/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/223.html#SN}}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank = 
| HDI = ၀.၉၃၈ &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year = ၂၀၁၉&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change = increase &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref = &lt;ref&gt;{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ်|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank = ၁၁
| ဗဟိုဘဏ် = 
| ငွေ = [[စင်ကာပူ ဒေါ်လာ]] (S$)
| currency_code = SGD
| time_zone = [[စင်ကာပူ စံတော်ချိန်]]
| utc_offset = +8
| antipodes = 
| date_format = {{abbr|dd|day}}/{{abbr|mm|month}}/{{abbr|yyyy|year}}
| drives_on = ဘယ်
| calling_code = +၆၅
| iso3166code = SG
| cctld = [[.sg]]
| today = 
| electricity = 230 V–50 Hz
| အထိမ်းအမှတ်များ = 
}}

'''စင်ကာပူ''' (English:Singapore; Chinese: 新加坡; pinyin: Xīnjiāpō; Malay: Singapura; Tamil: சிங்கப்பூர், Cingkappūr) တရားဝင်အမည်အားဖြင့် စင်ကာပူသမ္မတနိုင်ငံ သည် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်ပြီး မလေးကျွန်းဆွယ်၏ တောင်ဘက်အစွန်ဆုံး တွင်တည်ရှိသည်။ အီကွေတာ၏မြောက်ဘက် ၈၅မိုင်(၁၃၇ ကီလိုမီတာ) အကွာတွင် တည်ရှိပြီး မလေးရှားနိုင်ငံ ဂျိုဟိုး(Johor) ပြည်နယ်၏ တောင်ဘက်နှင့် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ရီအောကျွန်းစု(Riau Islands) ၏ မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ စတုရန်းမိုင် ၂၇၃မိုင် (စတုရန်းကီလိုမီတာ ၇၀၇.၁ ကီလိုမီတာ)သာ ရှိသဖြင့် စင်ကာပူသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ နိုင်ငံနှင့်မြို့တော်တစ်ခုတည်းဖြစ်သော နိုင်ငံ ၃ ခုတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ အရှေ့တောင်အာရှတွင် အသေးငယ်ဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။

ဥရောပသားတို့ အခြေချမနေထိုင်မီအချိန်က ယခုသိရှိသော စင်ကာပူသည် စင်ကာပူမြစ်ဝတွင် တည်ရှိသော မလေးငါးဖမ်းရွာကလေးတစ်ရွာမျှသာဖြစ်သည်။ ရာပေါင်းများစွာသော အိုရန်လော့ (Orang Laut) ခေါ် နယ်မြေခံ မလေးလူမျိုးတို့သည် ကမ်းရိုးတန်းအနီး၊ မြစ်ချောင်းများအနီးနှင့် ကျွန်းကလေးများပေါ်တွင် နေထိုင်ကြသည်။ ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီမှ ကျွန်းပေါ်တွင် ကုန်သွယ်ရေးစခန်းကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ သစ်မြစ်ဆေးဝါးတို့ သယ်ယူရာကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်း၏ ဗျူဟာကျသော ကုန်သွယ်ရေးစခန်းအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ စင်ကာပူသည် ဗြိတိသျှအင်ပိုင်ယာ၏ အရေးပါသော ကုန်သွယ်ရေး နှင့် စစ်ရေး ဒေသ တစ်ခုဖြစ်လာပြီး ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်မှု၏ အချက်အချာနေရာတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။ [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း၌ ဂျပန်တို့က မြို့တော်ကိုသိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ဝင်စတန်ချာချီက ဗြိတိသျှတို့၏ အကြီးကျယ်ဆုံးရှုံးနိမ့်မှု ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။ စစ်ပြီးခေတ်တွင် စင်ကာပူ သည် ၁၉၄၅ တွင် ဗြိတိသျှတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ လျင်မြန်စွာ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၈နှစ်ကြာပြီးနောက် ဗြိတိသျှလက်အောက်မှ လွတ်လပ်ရေးရပြီးသည့်အခါ မလေးရှားအောက်မှ မလာယာ(Malaya)၊ ဆာဘား (Sabah) ၊ ဆာရာဝပ် (Sarawak) တို့နှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ သို့သော် ၂ နှစ်မျှ မကြာမီအချိန်၌ပင် စင်ကာပူသည် မလေးရှားလက်အောက်မှ ခွဲထွက်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် လွတ်လပ်သော သမ္မတနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့သည်။ စင်ကာပူသည် ထိုနှစ်အတွင်းမှာ ပင် စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်တွင် ကုလသမဂ္ဂသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။

လွတ်လပ်ရေးရပြီးသည့် အချိန်မှစ၍ စင်ကာပူ၏ လူနေမှုအဆင့်အတန်းသည် မြင့်မားလာခဲ့သည်။ နိုင်ငံခြားမှ တိုက်ရိုက်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ နှင့်အတူ ဒတ်ချ်စီးပွားရေးပညာရှင် အဲလ်ဘတ် ဝင်းစီးမီးယပ် (Albert Winsemius) ရေးဆွဲခဲ့သည့် စီမံကိန်းအပေါ်အခြေပြု၍ နိုင်ငံတော်မှလမ်းညွှန်သည့် စက်မှုထုတ်လုပ်ငန်း ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် အီလက်ထရွန်းနစ်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်မှုလုပ်ငန်း၊ ရေနံဓာတုလုပ်ငန်း၊ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်း နှင့် ငွေကြေးဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းတို့အပြင် ရိုးရာကုန်သွယ်ရေးနှင့် ထုတ်ကုန်သွင်းကုန်လုပ်ငန်းတို့ ပါဝင်သော ခေတ်သစ်စီးပွားရေးတစ်ခုကို ဖန်တီးခဲ့သည်။
[[File:Canadian International School at Singapore.jpg|thumb|စင်္ကာပူတွင်ကနေဒါအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာကျောင်း]]

== သမိုင်း ==
=== အမည်ရင်းမြစ် ===
''Singapura'' (စင်ဂါပူရ) ခေါ်သောနာမ သည် မလေးဘာသာစကား Singapura မှ ဆင်းသက်လာပြီး &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/46S0424600.html|title=Singapore|publisher=bartleby.com|accessdate=2006-04-14}}{{Dead link|date=January 2021 }}&lt;/ref&gt; ကလယ်နှင့် သက္ကတဘာသာ (singa சிங்க सिंह siṃha (&quot;ခြင်္သေ့&quot;၊ သီဟ) နှင့် புர पुर pura (&quot;မြို့&quot;၊ ပူရ)) တွင် အရင်းခံသည်။ မလေးရာဇဝင်အရ ထိုနာမည်သည် ၁၄ ရာစုနှစ် စန်းနီလာအုတ္တမခေါ်သော စူမတြန်မင်းသားသည် ကျွန်းတွင်သင်္ဘောဆိုက်ပြီး မင်္ဂလာနရားတွေ့ခဲ့သောကြောင့် စင်ဂါ (ခြင်္သေ့) ဟုနာမည်မှည့်ခဲ့သည် ဟုဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Early History|url=http://www.sg/explore/history.htm|publisher=Ministry of Information, Communications and the Arts, Singapore|accessdate=2006-04-14|archivedate=27 April 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060427030111/http://www.sg/explore/history.htm}}&lt;/ref&gt;
သို့သော် လတ်တလော ရှာဖွေတွေ့ရှိချက်များအရ ခြင်္သေ့သည် ဘယ်သောအခါမှ နေထိုင်ခဲ့ဖူးခြင်း မရှိကြောင်းသိရသည်။ ယုတ်စွအဆုံး အာရှခြင်္သေ့ပင် နေထိုင်ခဲ့ဖူးခြင်းမရှိပေ။ ထို့ကြောင့် စန်းနီလာအုတ္တမ မြင်ခဲ့ရသော သားရဲတိရစ္ဆာန်မှာ ကျား သာဖြစ်နိုင်သည်။ ဖြစ်နိုင်ခြေမှာ မလေးရှားကျား ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Studying In Singapore|publisher=Search Singapore Pte Ltd|url=http://www.schools.com.sg/articles/aboutSingapore.asp|accessdate=2006-04-14|archivedate=21 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110521152116/http://www.schools.com.sg/articles/aboutSingapore.asp}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Sang Nila Utama|publisher=24hr Art|url=http://www.24hrart.org.au/pdf's/Utama_Every.pdf|accessdate=2006-04-14|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060819110624/http://www.24hrart.org.au/pdf%27s/Utama_Every.pdf|archivedate=19 August 2006}}&lt;/ref&gt;

=== အခြေချနေထိုင်ခြင်း ===
စင်ကာပူနိုင်ငံနှင့် ပတ်သတ်သော ပထမဦးဆုံး အခြေချနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းမှာ အေဒီ ၂ရာစုတွင်ဖြစ်သည်။ စင်ကာပူကျွန်းသည် စူမာတယန် ဆရီဝိဂျာယ (Sumatran Srivijaya) အင်ပါယာ၏ အစွန်အဖျားဖြစ်ပြီး မူလပထမအားဖြင့် ဂျာဗားကျွန်းသား စကားဖြင့် တီမားဆက် (Temasek) (ပင်လယ်မြို့) ဟုခေါ်သည်။ တီမားဆက်သည် လျင်မြန်စွာပင် ကုန်သွယ်မှုအတွက် အခြေချနေထိုင်ရာ ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း ၁၄ရာစုအတွင်းတွင် ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးလာခဲ့သည်။ ရှေးဟောင်း တီမားဆက်ခေတ်မှ အကြွင်းအကျန်မှာ အနည်းငယ်သာရှိသော်လည်း စင်ကာပူမှ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်တို့က တီမားဆက် နှင့် အခြားခေတ်မှ လက်မှုပစ္စည်းအချို့ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၆ ရာစုနှင့် ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် စင်ကာပူကျွန်းသည် ဂျဟိုးစူလတန်၏နယ်မြေ (Sultanate of Johor) အတွင်းတွင် ပါဝင်သည်။ ၁၆၁၃ ခုနှစ် မလေး-ပေါ်တူဂီစစ်ပွဲအတွင်းတွင် အခြေချနေထိုင်ရာနေရာအားလုံးကို ပေါ်တူဂီတပ်များက မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ ထိုရာစုနှစ်အတွင်းတွင် စင်ကာပူကျွန်းကို ပေါ်တူဂီတို့က ဆက်လက် ထိန်းချုပ်ခဲ့ကြပြီး ၁၇ ရာစုတွင် ဒတ်ချ်တို့က ထိန်းချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်များတွင် ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူများသည် အဓိကအားဖြင့် ငါးဖမ်းသမားများသာ ဖြစ်သည်။

=== ကိုလိုနီခေတ် ===
[[File:Stamford Raffles statue.jpg|250px|thumb| ဆာ စတန်းဖို့ဒ် ရပ်ဖဲလ် ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် စင်ကာပူကို ပထမဦးဆုံး ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည့် အနောက်နိုင်ငံသားဖြစ်ပြီး အဆိုပါ ကုန်သွယ်ရေးမြို့၏ ပထမဦးဆုံး ဘုရင်ခံဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယနေ့စင်ကာပူနိုင်ငံတွင် ၎င်း ပထမဦးဆုံး ခြေချခဲ့သည့် နေရာတွင့် သူ့ရုပ်တုကိုထားရှိသည်။ ၎င်းရုပ်တု၏နောက်တွင် စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ အောင်မြင်မှုနှင့် ကြွယ်ဝချမ်းသာမှု၏ လက္ခဏာရပ်ဖြစ်သည့် မိုးမျှော်တိုက် အဆောက်အဦးများ ရှိသည်။]]

၁၈၁၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်တွင် [[ဆာသောမတ်စ် စတန်းဖို့ဒ် ရပ်ဖဲလ်]]သည် စင်ကာပူကျွန်းမကြီးဆီသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ စင်ကာပူကျွန်းသည် ပထဝီအနေအထားအားဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် မဟာဗျူဟာကျသော ကုန်သွယ်ရေးအခြေစိုက်စခန်း ဖြစ်လာနိုင်ကြောင်း ရပ်ဖဲလ်က သတိထားမိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ရပ်ဖဲလ်သည် အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ (East India Company) ကိုကိုယ်စားပြု၍ စင်ကာပူကျွန်း၏တောင်ဘက်ပိုင်းကို ဗြိတိသျှတို့၏ ကုန်သွယ်ရေးအခြေစိုက်စခန်းအဖြစ်ထူထောင်ရန် စူလတန်ဟူစိန်ရှား (Sultan Hussein Shah) နှင့် ၁၈၁၉ ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင် သဘောတူညီချက်စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။

သက္ကရာဇ် ၁၈၂၄ ခုနှစ်အထိ စင်ကာပူသည် မလေးစူလတန်အုပ်ချုပ်သောနယ်မြေ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၈၂၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင်မှ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအဖြစ် တရားဝင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စင်ကာပူကျွန်း၌ ဒုတိယမြောက်အခြေချနေထိုင်သူ ဂျွန်ကရောဖို့ဒ်သည် စင်ကာပူကျွန်းကို အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီသို့လွှဲပြောင်းပေးရန် စူလတန်ဟူစိန်ရှားနှင့် သဘောတူညီချက်စာချုပ်ကို ၁၈၂၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး စင်ကာပူကျွန်းတစ်ခုလုံးကို ဗြိတိသျှပိုင် ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ စင်ကာပူကျွန်း၏ ခေတ်သစ်တစ်ခေတ်စခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှ အိန္ဒိယရုံးသည် ၁၈၅၈ ခုနှစ်မှစ၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော်လည်း စင်ကာပူ သည် ၁၈၆၇ ခုနှစ်တွင် မှ ဘုရင်မသို့ သတင်းပို့ရသော ဗြိတိသျှဘုရင်မပိုင် ကိုလိုနီဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၈၆၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းပေါ်တွင် လူ ၁ သိန်းမျှ နေထိုင်ခဲ့သည်။

ကိုလိုနီခေတ် စင်ကာပူ၏ အစပထမမြို့တည်ဆောက်ပုံမှာ အများအားဖြင့် ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ရေးစနစ် အတိုင်းဖြစ်ပြီး ကွဲပြားခြားနားသောလူမျိုးစုတို့သည် ကျွန်း၏တောင်ဘက်ရှိ ကွဲပြားခြားနားသောနေရာတို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။ စင်ကာပူမြစ်သည် ကုန်သည်များ နှင့် ဘဏ်လုပ်ငန်းရှင်တို့၏ ကုန်သွယ်ရေး အချက်အချာနေရာဖြစ်ပြီး တရုတ်နှင့် အိန္ဒိယကူလီ တို့ bumboats ဟု ခေါ်ကြသော တုံကင်းများမှ ကုန်ပစ္စည်းများကို ထမ်းချရာ နှင့် ထမ်းတင်ရာ နေရာဖြစ်သည်။ ဒေသခံ အိုရန်လော့တ် (Orang Lauts) မလေးလူမျိုးများမှာ ငါးဖမ်းသမားများ နှင့် ပင်လယ်ပြင် ခရီးသွားများအဖြစ် အသက်မွေးကြသည်။ အာရပ်ကုန်သည်များနှင့် ပညာတတ်လူတန်းစားများကိုမူ ယနေ့ ကန်ပေါင်း ဂလန် (Kampong Glam) တည်ရှိရာ မြစ်ဝ၏ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် တွေ့ရသည်။ အနည်းငယ်မျှသော ဥရောပ အခြေချနေထိုင်သူများမှာမူ ဖို့ဒ်ကိန်းနင်းဟေး (Fort Canning Hill) နှင့် စင်ကာပူမြစ်၏ အပေါ်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဥရောပတိုင်းရင်းသားများကဲ့သို့ပင် အစောပိုင်း အိန္ဒိယမှ ပြောင်းရွေ့လာသူတို့သည်လည်း ကုန်းတွင်းပိုင်းဒေသများတွင် အခြေချနေထိုင်ကြပြီး ယနေ့ လစ်တဲလ်အင်ဒီးယား (Little India) တည်ရှိရာနေရာဖြစ်သည်။ ကမ်ပေါင်း (kampongs) ဟုခေါ်သော ကျေးလက်ဒေသ အခြေချနေထိုင်သူများနှင့် ပတ်သက်၍မူ အသိနည်းပြီး လွတ်လပ်ရေးရပြီး ၁၉၆၀ခုနှစ်များ နှောင်းပိုင်း စင်ကာပူအစိုးရမှ ထိုသို့နေထိုင်သူများကို အများအပြား ရွေ့ပြောင်းနေရာချသည့် အချိန်မှသာ သိရှိရသည်။

=== ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ===
[[File:CIA World Factbook map of Singapore (English).png|thumb|250px|စင်ကာပူ၏ မြေပုံ]]
ဂျပန်တို့ အင်အားကြီးထွားမလာမီနှစ်များတွင် ဗြိတိသျှတို့သည် ဂျပန်တို့၏စစ်တပ်များ လျင်မြန်စွာ ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်လာသည် ကို သတိပြုမိသည်။ အရှေ့တောင်အာရှရှိ သူတို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ဗြိတိသျှတို့သည် စင်ကာပူ၏ မြောက်ဘက်ဆုံးအပိုင်းတွင် ရေတပ်အခြေစိုက်စခန်းကို တည်ဆောက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဥရောပရှိ ဂျာမန်စစ်ပွဲကြောင့် စစ်သင်္ဘောများနှင့် စစ်လက်နက်များကို ဥရောပသို့ ယူဆောင်သွားခဲ့ရသည်။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင် ဂျပန်ဘုရင့်တပ်မတော် (the Imperial Japanese Army) သည် မလာယာ ကို ကျူးကျော်ခဲ့ပြီး စင်ကာပူတိုက်ပွဲကို ပြင်းထန်စွာဖြစ်စေခဲ့သည်။ ပြင်ဆင်မှုအားနည်း၍ တပ်အမြောက်အမြားမှာ ဥရောပတွင် ရောက်နေသော ဗြိတိသျှတို့မှာ ၆ ရက်အတွင်းတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီး မသိမ်းပိုက်နိုင်သည့် ခံတပ်ဟုဆိုသော နေရာကို ၁၉၄၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး တိုမိုယူကီ ယာမာရှီတာ (General Tomoyuki Yamashita) သို့ လက်နက်ချခဲ့ရသည်။ ထိုလက်နက်ချမှုနှင့် ပတ်သက်၍ &quot;ဗြိတိသျှသမိုင်းတွင် အဆိုးရွားဆုံး ကပ်ဆိုက်မှု နှင့် အကြီးကျယ်ဆုံးသော လက်နက်ချမှု&quot; ဟူ၍ ဗြိတိသျှဝန်ကြီးချုပ် ဝင်စတန်ချာချီက ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှ ရေတပ်အခြေစိုက်စခန်းကို ဂျပန်တို့ သိမ်းပိုက်၍ အသုံးမပြု နိုင်ခင်အချိန်က ပင် ဖျက်စီးခဲ့သည်။ ဂျပန်တို့ က စင်ကာပူကို ရှိုးနန်တိုး (昭南島, Shōnantō?) ဟုအမည်ပေးခဲ့ပြီး &quot;Shōwa no jidai ni eta minami no shima&quot; (&quot;昭和の時代に得た南の島&quot;, &quot;Shōwa no jidai ni eta minami no shima&quot;?) သို့ ရှိုဝါခေတ်တွင် ရရှိခဲ့သော တောင်ဘက်ကျွန်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဂျပန်တို့သည် လက်နက်ချပြီး တစ်လအကြာ ၁၉၄၅ စက်တင်ဘာလ ၁၂ ရက်အထိကျွန်းကို သိမ်းယူထားခဲ့ပြီး ထို့နောက်တွင် ဗြိတိသျှတို့က ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။

ရှိုးနားတိုးကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့် စယိုနန်(Syonan-to) တို သို့ စယိုနန် (Syonan) ဟု ရေးကြပြီး အဓိပ္ပာယ်မှာ တောင်ဘက်၏ အလင်းရောင်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။

=== လွတ်လပ်ရေးခေတ် ===
စင်ကာပူသည် ၁၉၅၉ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအင်ပါယာအတွင်း၌ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရပြည်နယ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ယူစွတ်ဘင် အီရှက် (Yusof bin Ishak) သည် ပထမဆုံး Yang di-Pertuan Negara (ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၏ ထင်ရှားသောအုပ်ချုပ်သူ) ဖြစ်လာခဲ့ပြီး [[လီကွမ်းယု]] မှာ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သည်။ ဗြိတိန်၏ အောက်မှ ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် လွတ်လပ်ရေး ကြေညာခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ စက်တင်ဘာတွင် ခွဲရေးတွဲရေး ဆန္ဒခံယူပွဲ၏ ရလဒ်ကြောင့် မလာယာ၊ ဆာဘား နှင့် ဆာရာဝက်တို့ နှင့်အတူ မလေးရှား ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ သို့သော် ၂ နှစ်အကြာတွင် ပြည်နယ်၏ ပီအေပီ အစိုးရနှင့် ဖက်ဒရယ် ကွာလာလမ်ပူ အစိုးရတို့ အယူအဆပိုင်းဆိုင်ရာ အကြီးအကျယ်အငြင်းပွားမှု တို့ကြောင့် စင်ကာပူသည် ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုမှ ခွဲထွက်ခဲ့သည်။ စင်ကာပူသည် ၁၉၆၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၉ ရက်တွင် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအဖြစ် တရားဝင်ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ယူစွတ်ဘင်အီရှက်သည် စင်ကာပူ၏ ပထမဆုံးသမ္မတအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုခဲ့ပြီး လီကွမ်းယုမှာ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။

မိမိဘာသာ ပြည့်စုံလုံလောက်အောင် ကြိုးစားသော်လည်း နိုင်ငံအသစ်တစ်ခုအနေနှင့် စင်ကာပူသည် အလုပ်လက်မဲ့ဦးရေ ပေါများခြင်း၊ နေအိမ်အလုံအလောက်မရှိခြင်း၊ မြေနေရာ နှင့် သဘာဝ အရင်းအမြစ် ရှားပါးခြင်းစသည့် ပြဿနာများနှင့် ကြုံတွေ့ရသည်။ လီကွမ်းယူ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ၁၉၅၉ မှ ၁၉၉၀ အထိအချိန်ကာလအတွင်း သူ၏အစိုးရသည် အလုပ်လက်မဲ့များပြားသည့် ပြဿနာ၊ လူနေမှုအဆင့်အတန်းကို မြှင့်တင်ခြင်း နှင့် ပြည်သူ့အိမ်ရာ စီမံကိန်းအများအပြားကို အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း စသည့် ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းခဲ့သည်။ ထိုအချိန်သည် နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး အခြေခံအဆောက်အအုံ၏ အုတ်မြစ်ကို ချပေးခဲ့သော အချိန်ကာလဖြစ်သည်။ လူမျိုးရေးပြဿနာများ၏ ခြိမ်းချောက်မှုများကိုလည်း ထိန်းချုပ်ပေးခဲ့ပြီး ယောက်ျားလေးတိုင်း စစ်မှုမထမ်းမနေရစနစ်ဖြင့် လွတ်လပ်သောနိုင်ငံ၏ ကာကွယ်ရေးစနစ်တကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။

၁၉၉၀ တွင် [[ဂိုချုပ်တောင်]]မှ လီကွမ်းယု၏ ဝန်ကြီးချုပ်နေရာကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ သူ၏အချိန်ကာလအတွင်းတွင် ၁၉၉၇ အာရှစီးပွားရေး ပြဿနာ ၏ ရိုက်ခတ်မှုများ၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဆားရောဂါ ပျံနှံ့မှု၊ စက်တင်ဘာ ၁၁ရက် တိုက်ခိုက်မှုအပြီး ဂျမားအစ္စလာမ်မီးယားအဖွဲ့၏ အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မည့် ခြိမ်းခြောက်မှုများကို ဖြေရှင်းပေးခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် လီကွမ်းယု၏ သားအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် [[လီရှန်လုံး]]သည် စင်ကာပူ၏ တတိယမြောက် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များထဲမှ မှတ်သားလောက်သော ဆုံးဖြတ်ချက်မှာ နိုင်ငံခြားကမ္ဘာလှည့် ခရီးသည်များကို ဆွဲဆောင်နိုင်ရန်အတွက် ကာစီနို လောင်းကစားရုံဖွင့်လှစ်မည့် အစီအစဉ်ပင် ဖြစ်သည်။

== နိုင်ငံရေးနှင့် အစိုးရ ==
[[File:Parliament_House_Singapore.jpg|thumb|250px|ပါလီမန် အဆောက်အအုံ]]
[[File:Old Supreme Court Building 3, Jan 06.JPG|thumb|right|တရားရုံးချုပ် အဆောက်အဦး အဟောင်း]]
စင်ကာပူသည် ဝက်မင်စတာစနစ် ကျင့်သုံးသော ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံဖြစ်ပြီး အစိုးရတွင် လွှတ်တော်တစ်ခုတည်းသာရှိ၍ မဲဆန္ဒနယ် အသီးသီးကို ကိုယ်စားပြုသော ကိုယ်စားလှယ်များပါဝင်သည်။ စင်ကာပူနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ နိုင်ငံရေးစနစ်ကို ကိုယ်စားပြုပါဝင်သော ဒီမိုကရေစီစနစ်အဖြစ် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။&lt;ref name=autogenerated4&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sn.html|title=World Factbook – Singapore|publisher=U.S. Central Intelligence Agency|accessdate=12 June 2011|archivedate=28 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101228230816/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sn.html}}&lt;/ref&gt; ဖရီးဒမ်း ဟောက်စ်မှ စင်ကာပူအား ကမ္ဘာ့လွတ်လပ်မှု အစီရင်ခံစာတွင် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း လွတ်လပ်သော နိုင်ငံအဖြစ် ဖော်ပြထားပြီး အီကော်နောမစ် မဂ္ဂဇင်းကမူ စင်ကာပူ နိုင်ငံအား ဒီမိုကရေစီ ညွှန်းကိန်းတွင် ၄ ဆင့် ရှိသည့် အနက် တတိယ အဆင့် အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ &lt;ref name=autogenerated4 /&gt; စင်ကာပူအား အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု အဖွဲ့မှ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ခြစားမှု အကင်းဆုံး နိုင်ငံ အဖြစ် အစဉ်တစိုက် သတ်မှတ်လေ့ ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.transparency.org/policy_research/surveys_indices/cpi/2009/cpi_2009_table|title=Corruption Perceptions Index 2009|publisher=Transparency International|year=2009|accessdate=1 June 2010|archivedate=12 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190112022807/https://www.transparency.org/}}&lt;/ref&gt;

အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာသည် ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် သမ္မတ ဦးဆောင်သော အစိုးရ အဖွဲ့တွင် ရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; သမ္မတအား တစ်နိုင်ငံလုံးမှ မဲစနစ်ဖြင့် ရွေးချယ်လေ့ ရှိပြီး နိုင်ငံတော်၏ပိုင်ဆိုင်မှုများ နှင့် တရားသူကြီးများ ရွေးချယ်ခြင်းစသော ကိစ္စရပ်များ နှင့် ပတ်သက်လျှင် ဗီတိုအာဏာ ကျင့်သုံးနိုင်သော အခွင့်ရှိပြီး ကျန်သောအချိန်များတွင်မူ ပြယုဂ်ရာထူးတစ်ခုသာလျှင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.istana.gov.sg/content/istana/thepresident.html|title=The President|publisher=Singapore Government|accessdate=26 June 2011|archivedate=11 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110611130556/http://www.istana.gov.sg/content/istana/thepresident.html}}&lt;/ref&gt;

ပါလီမန်သည် အစိုးရ၏ ဥပဒေပြု အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် တည်ရှိသည်။ ပါလီမန်အမတ်များတွင် ရွေးချယ်ခံရသူများ၊ မဲဆန္ဒနယ် မရှိသောသူများအပြင် ခန့်အပ်ထားသူများလည်း ပါဝင်သည်။ အရွေးချယ်ခံ အမတ်များမှာ ပါလီမန်သို့ မဲများသောသူ အနိုင်ရသော စနစ်ဖြင့် မဲဆန္ဒနယ် တစ်ခုတွင် တစ်ဦးချင်းသော်လည်းကောင်း၊ အချို့သော မဲဆန္ဒနယ်များတွင် အုပ်စုလိုက်သော်လည်းကောင်း ရွေးချယ်လေ့ ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;parliament.gov.sg&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.parliament.gov.sg/members-parliament|title=Members of Parliament|publisher=Government of Singapore|accessdate=12 June 2011|archivedate=17 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110417154628/http://www.parliament.gov.sg/members-parliament}}&lt;/ref&gt; ၁၉၅၉ ခု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ရသော အချိန်မှစ၍ ပြည်သူ့ အက်ရှင် ပါတီမှ ရွေးကောက်ပွဲတိုင်းတွင် အများစုကို အနိုင်ရခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;freedomhouse&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&amp;year=2010&amp;country=7915|title=Freedom in the World 2010 – Singapore|publisher=Freedom House|accessdate=12 June 2011|archivedate=7 January 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120107002407/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&amp;year=2010&amp;country=7915}}&lt;/ref&gt;  ရွေးကောက်ပွဲများမှာ သန့်ရှင်းသော်လည်း ရွေးကောက်ပွဲအာဏာပိုင်အဖွဲ့မှာ အစိုးရမှ သီးခြားဖြစ်မနေခြင်း နှင့် အစိုးရမှ မီဒီယာများပေါ်တွင် ကြီးစွာသော ဩဇာသက်ရောက်မှု ရှိခြင်းတို့ ရှိသည်။ ဖရီးဒမ်းဟောက်စ်မှ စင်ကာပူအား တစိတ်တပိုင်း လွတ်လပ်သည်ဟု ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လွတ်လပ်မှု အစီရင်ခံစာတွင် ဖော်ပြထားပြီး&lt;ref name=&quot;freedomhouse&quot; /&gt; အီကော်နောမစ် မဂ္ဂဇင်းမှ စင်ကာပူအား ဒီမိုကရေစီ ညွှန်းကိန်း အဆင့် ၄ဆင့်တွင် ဒုတိယမြောက် အဆင့် ဖြစ်သော ချို့ယွင်းချက် ရှိသော ဒီမိုကရေစီ စနစ် ရှိသော နိုင်ငံဟု ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://graphics.eiu.com/PDF/Democracy_Index_2010_web.pdf|title=Democracy index 2010|work=The Economist|year=2010|accessdate=19 February 2011|archive-date=6 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180606141853/http://graphics.eiu.com/PDF/Democracy_Index_2010_web.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2013/singapore |title=Singapore |publisher=Freedom House |date=2013 |accessdate=28 May 2014 |archivedate=3 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140503011701/http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2013/singapore }}&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း ၂၀၁၁ ခုနှစ် ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲတွင် အလုပ်သမားပါတီဦးဆောင်သော အတိုက်အခံအဖွဲ့က ပါလီမန်တွင် အမတ် ၇ နေရာအထိ တိုးတက်ရယူလာနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url= http://www.channelnewsasia.com/stories/specialreport/news/1127434_162/1/.html|title= GE: Singapore's PAP returns to power|work= Channel NewsAsia|location= Singapore|date= 8 May 2011|accessdate= 9 February 2014|archivedate= 5 January 2012|archiveurl= https://web.archive.org/web/20120105192718/http://www.channelnewsasia.com/stories/specialreport/news/1127434_162/1/.html}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၅ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပြည်သူ့အက်ရှင်ပါတီမှ အပြတ်အသတ်အနိုင်ရ၍ အာဏာရခဲ့ပြီး အမတ်နေရာ ၈၉ နေရာတွင် ၈၃ နေရာ ရယူနိုင်ခဲ့ကာ မဲရာခိုင်နှုန်း ၇၀% ရရှိခဲ့သည်။ ဂေါလ်အပ် စစ်တမ်းမှ စင်ကာပူတွင် နေထိုင်သူ ၈၄%သည် အစိုးရ အပေါ်တွင် ယုံကြည်သည်ဟု အစီရင်ခံ ဖော်ပြထားသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင်အမြင့်ဆုံး ရရှိသည့်နိုင်ငံများတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.gallup.com/opinion/gallup/182141/lee-kuan-yew-lasting-legacy-good-life-singapore.aspx |title=Lee Kuan Yew's Lasting Legacy: A Good Life in Singapore |date=March 25, 2015 |publisher=Gallup |accessdate=20 October 2015 |archivedate=16 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151016034143/http://www.gallup.com/opinion/gallup/182141/lee-kuan-yew-lasting-legacy-good-life-singapore.aspx }}&lt;/ref&gt;

စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ ဥပဒေမှာ အင်္ဂလိပ် အများသုံး ဥပဒေကို အခြေခံထားသော်လည်း ကွဲလွဲချက်အချို့ရှိသည်။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် ဂျူရီလူကြီးများဖြင့် ဆုံးဖြတ်သော စနစ်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး တရားစီရင်ခြင်းကို တရားသူကြီး တစ်ဦးကသာ ဆုံးဖြတ်တော့သည်။ စင်ကာပူတွင် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြစ်ဒဏ်ပေးမှုများ ရှိပြီး မုဒိမ်းမှု၊ အဓိကရုဏ်းမှု၊ ဖျက်ဆီးမှုနှင့် အချို့သော လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဆိုင်ရာပြစ်မှုများ အတွက် ကြိမ်ဒဏ်ပေးသော စနစ် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.corpun.com/singfeat.htm|title=Judicial caning in Singapore, Malaysia and Brunei|publisher=World Corporal Punishment Research|year=2008|accessdate=2 July 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=Kuntz, Tom|title=Ideas &amp; Trends; Beyond Singapore: Corporal Punishment, A to Z|url=http://www.nytimes.com/1994/06/26/weekinreview/ideas-trends-beyond-singapore-corporal-punishment-a-to-z.html?scp=29&amp;sq=?pagewanted=1|date=26 June 1994|newspaper=The New York Times}}&lt;/ref&gt; လူသတ်မှုနှင့် အချို့သော မူးယစ်ဆေးဝါးရောင်းဝယ်မှု၊ သေနတ်နှင့်ပတ်သက်သော ပြစ်မှုများအတွက် မပေးမနေရ သေဒဏ်စနစ် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1017.html#crime|title=Singapore country specific information|publisher=U.S. Department of State|date=19 March 2010|accessdate=9 February 2014|archivedate=30 December 2004|archiveurl=https://web.archive.org/web/20041230204937/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1017.html#crime}}&lt;/ref&gt; အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့၏ အဆိုအရ အချို့သော တရားဥပဒေကျင့်သုံးမှုများမှာ အပြစ်ရှိကြောင်းမပြနိုင်မချင်း အပြစ်ကင်းမဲ့သည် ဆိုသော တရားခံ၏ ရပိုင်ခွင့်နှင့် ပတ်သက်၍ ရှုပ်ထွေးမှုများ ရှိသည်ဟု ဆိုထားပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဦးရေ အချိုးအစားအရ တွက်ကြည့်လျှင် သေဒဏ်ပေးမှု အမြင့်မားဆုံး ဖြစ်သည်ဟု ဆိုထားသည်။ အစိုးရက လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့၏ ပြောကြားချက်ကို ပြန်လည် ငြင်းချက် ထုတ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=response&gt;{{cite press release|title=The Singapore Government's Response To Amnesty International's Report &quot;Singapore – The Death Penalty: A Hidden Toll Of Executions&quot;|publisher=Ministry of Home Affairs|url=http://www.mha.gov.sg/basic_content.aspx?pageid=74|date=30 January 2004|accessdate=22 April 2010|archive-date=25 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100125195351/http://www.mha.gov.sg/basic_content.aspx?pageid=74|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ၂၀၀၈ ခုနှစ် စစ်တမ်းအရ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ဝန်ထမ်းများက အာရှ၌ စင်ကာပူ နှင့် ဟောင်ကောင်တို့တွင် အကောင်းဆုံး တရားစီရင်ရေး စနစ် ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|agency=Agence France-Presse|url=http://www.abs-cbnnews.com/world/09/15/08/hong-kong-has-best-judicial-system-asia-business-survey|title=Hong Kong has best judicial system in Asia: business survey|work=ABS-CBN News|location=Philippines|date=15 September 2008|accessdate=23 August 2010|archivedate=11 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511090005/http://www.abs-cbnnews.com/world/09/15/08/hong-kong-has-best-judicial-system-asia-business-survey}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၁ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့တရားမျှတမှု စီမံကိန်း၏ တရားဥပဒေစိုးမိုးမှု ညွှန်းကိန်းတွင် စင်ကာပူသည် လုံခြုံရေးနှင့် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေး၊ ခြစားမှု ကင်းမဲ့ခြင်း၊ ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ တရားစီရင်မှု အတွက် ထိရောက်မှုတို့တွင် ကမ္ဘာ့ထိပ်ဆုံးနိုင်ငံများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း လွတ်လပ်စွာပြောဆိုခွင့်နှင့် လွပ်လပ်စွာစုဝေးခွင့် နှစ်ခုစလုံးတွင်မူ ရမှတ် နည်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.worldjusticeproject.org/country/singapore |title=Singapore |publisher=World Justice Project |location=Washington DC |date=No date |accessdate=5 July 2013 |archivedate=1 January 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140101191144/http://www.worldjusticeproject.org/country/singapore }}&lt;/ref&gt; လူငါးဦးထက် ပို⁠၍ စုဝေးပါက ရဲတပ်ဖွဲ့မှ ခွင့်ပြုချက် လိုအပ်ပြီး ဆန္ဒပြမှုများကို စပီကာကော်နာတွင်သာ တရားဝင် ပြုလုပ်ခွင့် ရှိသည်။
&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://in.reuters.com/article/2009/01/17/idINIndia-37501620090117 |title=Singapore to toughen protest laws ahead of APEC meet |agency=Reuters |date=17 January 2009 |accessdate=31 July 2012 |archivedate=4 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151104222414/http://in.reuters.com/article/2009/01/17/idINIndia-37501620090117 }}&lt;/ref&gt;

== နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး ==
[[File:Lee Kuan Yew Cohen.jpg|thumb|left|alt=Ambassador to the USA Chan Heng Chee, Lee Kuan Yew, and US Secretary of Defense William Cohen in a room|စင်ကာပူ၏ ဝါရင့်ဝန်ကြီး ဖြစ်သူ [[လီကွမ်းယု]] နှင့် အမေရိကန်နိုင်ငံ သံအမတ် ဖြစ်သူ ချန်ဟိန်းချီး တို့ ၂၀၀၀ ခုနှစ် လီကွမ်ယူ အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ အလည်အပတ်ရောက်ရှိစဉ် အမေရိကန် ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီး ဝီလီယံ ကိုဟင် နှင့် တွေ့ဆုံကြစဉ်။]]
စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရေး ပေါ်လစီမှာ အရှေ့တောင်အာရှနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် နယ်မြေများအား လုံခြုံစိတ်ချရမှု ရှိစေရန် ရည်ရွယ်ချမှတ် ထားသည်။ အခြေခံ သဘောတရားမှာ ဒေသအတွင်း နိုင်ငံရေး နှင့် စီးပွားရေး တည်ငြိမ်မှု ရရှိစေရေး ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;govt.nz&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.asean.fta.govt.nz/singapore-foreign-relations|title=Australia – New Zealand Free Trade Agreement (AANZFTA)|publisher=New Zealand Government|date=4 December 2008|accessdate=18 February 2011|archivedate=11 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511232224/https://www.asean.fta.govt.nz/singapore-foreign-relations}}&lt;/ref&gt; စင်ကာပူတွင် အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံ ၁၈၀ ကျော်နှင့် သံတမန် ဆက်ဆံရေး ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mfa.gov.sg/content/mfa/missions/singapore_mission/mission_locator.html|title=Singapore Missions Overseas|publisher=Ministry of Foreign Affairs|accessdate=27 January 2014|archivedate=15 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180315105110/https://www.mfa.gov.sg/content/mfa/missions/singapore_mission/mission_locator.html}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၂ ခုနှစ်မှစတင်၍ နှစ်စဉ် နိုင်ငံတကာ မဟာဗျူဟာ လေ့လာရေး ဌာန မှ ကြီးမှူး၍  အစိုးရ များ ပူးပေါင်းကျင်းပသည့် လုံခြုံရေး ဖိုရမ် ဖြစ်သော ရှန်ဂရီလာ ဒိုင်ယာလော့ခ်ကို အိမ်ရှင် အဖြစ်လက်ခံ ကျင်းပခဲ့ကာ အာရှ-ပစိဖိတ် ဒေသ နှင့် ဥရောပမှ ဝန်ကြီးများ နှင့် ကာကွယ်ရေး အရာရှိကြီးများ တက်ရောက်လေ့ ရှိသည်။ ထိုသို့ အဆင့်မြင့် အရာရှိကြီးများ အကြား ဆွေးနွေးပွဲမှ ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှု ပြဿနာ များ ဖြစ်သော အရှေ့ နှင့် တောင်တရုတ်ပင်လယ်ရှိ နယ်မြေ အငြင်းပွားမှုများ ကို ဩဇာ လွှမ်းမိုးမှု ရှိခဲ့ပြီး တကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ လုံခြုံရေး နှင့် အကြမ်းဖက်မှု နှိမ်နင်းရေး ကိစ္စရပ်များကိုလည်း ဆွေးနွေးကြသည်။

အာဆီယံ အဖွဲ့ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သော နိုင်ငံ ၅ နိုင်ငံတွင် တစ်နိုင်ငံ အပါအဝင် ဖြစ်ပြီး &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.asean.org/64.htm|title=Overview|publisher=ASEAN|year=2009|accessdate=18 February 2011|archivedate=26 January 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090126233311/http://www.asean.org/64.htm}}&lt;/ref&gt; စင်ကာပူနိုင်ငံသည် အာဆီယံ ကုန်သည်မှု လွတ်လပ်ဒေသ နှင့် အာဆီယံ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဒေသတို့ ဖြစ်ပေါ်စေရေး အတွက် အခိုင်အမာ အားပေးသူ ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် စင်ကာပူ၏ စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးမှုမှာ ဒေသအတွင်း စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးမှုများနှင့် နီးနီးစပ်စပ် ဆက်နွယ်နေသောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ ယခင် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်သော ဂိုချောက်တောင် က အာဆီယံ စီးပွားရေး အသိုင်းအဝန်း ဖြစ်ပေါ်စေရန် အဆိုပြုခဲ့ပြီး ယခု လက်ရှိ အာဆီယံ ကုန်သည်မှု လွတ်လပ်ဒေသ ထက် ပိုမို သော ဘုံဈေးကွက် တစ်ခု ဖြစ်စေရန် အထိပင် ဖြစ်သည်။ ထို အကြံအစည်ကို ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် သဘောတူညီမှု ရခဲ့ပြီး ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် အကောင်အထည်ဖော်ရန် ဖြစ်သည်။ အခြားသော ဒေသဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများကလည်း စင်ကာပူနိုင်ငံ အတွက် အရေးပါသည်။ စင်ကာပူသည် အာရှ-ပစိဖိတ် စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး အဖွဲ့ အတွင်းရေးမှူးချုပ် ရုံးထိုင်ရာ မြို့ ဖြစ်သည်။ စင်ကာပူသည် အခြားသော ဒေသဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများ ဖြစ်ကြသော အာရှ-ဥရောပ အစည်းအဝေး အဖွဲ့၊ အရှေ့အာရှ နှင့် လက်တင် အမေရိက ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ရေး ဖိုရမ်၊ အဓိက မြို့တော် ၂၁ မြို့၏ အာရှ ကွန်ယက် နှင့် အရှေ့အာရှ ထိပ်သီး အစည်းအဝေး အဖွဲ့ တို့တွင်လည်း ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;govt.nz&quot; /&gt; ထို့ပြင် ဘက်မလိုက် လှုပ်ရှားမှု၏ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည့်အပြင်&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nam.gov.za/background/members.htm |title=NAM Member States |publisher=The Non-Aligned Movement |date=23 January 2002 |accessdate=18 February 2011 |archivedate=9 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101209233514/http://www.nam.gov.za/background/members.htm }}&lt;/ref&gt; ဓနသဟာယ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.thecommonwealth.org/Internal/142227/members/ |title=Member States |publisher=Commonwealth Secretariat |accessdate=18 February 2011}}&lt;/ref&gt;

ယေဘုယျအားဖြင့် အခြားသော အာဆီယံ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများနှင့် ဆက်ဆံရေး ခိုင်မာသော်လည်း သဘောထား ကွဲလွဲမှုများ ရှိတတ်ပြီး &lt;ref name=&quot;govt.nz&quot; /&gt; အိမ်နီးချင်း နိုင်ငံများ ဖြစ်သော မလေးရှားနိုင်ငံ နှင့် အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံ တို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ တစ်ခါတစ်ရံတွင် တင်းမာ တတ်သည်။&lt;ref name=&quot;Rocky&quot;&gt;{{cite news |url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/174284.stm |title= Malaysia and Singapore: A rocky relationship |work=BBC News |date=18 September 1998 |first=Rob |last=Gifford}}&lt;/ref&gt; မလေးရှား နှင့် စင်ကာပူတို့သည် ရေချို ရောင်းဝယ်မှု ကိစ္စနှင့် &lt;ref name=&quot;Disputes&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2070.html |title= World Factbook&amp;nbsp;– Field Listing: International disputes |publisher= Central Intelligence Agency (USA) |accessdate= 18 February 2011 |archivedate= 14 May 2011 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20110514215411/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2070.html }}&lt;/ref&gt; မလေးရှား ဝေဟင် ပိုင်နက်အား စင်ကာပူ စစ်တပ်မှ အသုံးပြုမှု&lt;ref name=&quot;Rocky&quot; /&gt; စသည့် ကိစ္စရပ်များနှင့် ပတ်သက်၍ အချင်းများခဲ့ ဖူးသည်။ နယ်နိမိတ် ကိစ္စများနှင့် ပတ်သတ်၍ မလေးရှား နှင့် အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံတို့နှင့် ပြဿနာ ရှိပြီး နှစ်နိုင်ငံစလုံးမှ စင်ကာပူမှ ပင်လယ်တွင်း မြေများ တိုးချဲ့တည်ဆောက်မှု နှင့် ပတ်သက်၍ စင်ကာပူအား သဲရောင်းချခြင်းကို ပိတ်ပင်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article1527751.ece |title=Singapore accused of land grab as islands disappear by boatload |first=Richard |last=Lloyd Parry |work=The Times |location=London |date=17 March 2007 |accessdate=10 October 2015 |archivedate=10 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110510021433/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article1527751.ece }}{{subscription required}}&lt;/ref&gt; ယခင်က အငြင်းပွားမှုများကို [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရားရုံး]]မှ ဖြေရှင်း ပေးခဲ့ဖူးသည်။ မလက်ကာ ရေလက်ကြားရှိ ပင်လယ်ဓားပြ ပြဿနာမှာမူ သုံးနိုင်ငံ လုံးအတွက် ရတက်မအေးစရာ ကိစ္စတစ်ခု ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;Disputes&quot; /&gt; ဘရူနိုင်းနိုင်ငံနှင့် စီးပွားရေး ပေါင်းစပ်မှု နီးကပ်စွာ တည်ရှိပြီး စင်ကာပူ ဒေါ်လာနှင့် ဘရူနိုင်း ဒေါ်လာမှာ တန်ဖိုး အတူတူ ဖြစ်ပြီး စင်ကာပူ ဒေါ်လာကို ဘရူနိုင်း နိုင်ငံတွင် သုံးစွဲနိုင်သကဲ့သို့ ဘရူနိုင်း ဒေါ်လာကိုလည်း စင်ကာပူတွင် သုံးစွဲနိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.asean.fta.govt.nz/brunei-foreign-and-trade |title= Brunei Foreign and Trade Relations: ASEAN |publisher= New Zealand Ministry of Foreign Affairs and Trade |date= 14 January 2009 |accessdate= 18 February 2011 |archivedate= 8 September 2009 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20090908043151/http://asean.fta.govt.nz/brunei-foreign-and-trade/ }}&lt;/ref&gt;

တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတ နိုင်ငံနှင့် သံတမန် ဆက်ဆံရေးကို ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များတွင် စတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်များတွင် သံတမန် ဆက်ဆံမှု အပြည့်အဝ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ တရုတ် နှင့် စင်ကာပူ နှစ်နိုင်ငံသည် အာဆီယံ-တရုတ် ဆက်ဆံရေးကို ခိုင်မာအောင် အဓိက လုပ်ဆောင်သူများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |author=Zhang Xuegang |url= http://english.peopledaily.com.cn/90001/90780/91342/6306042.html |title= Opening &quot;window of opportunity&quot; for China-Singapore cooperation |newspaper=People's Daily |location=Beijing |date=20 November 2007 |accessdate=31 July 2012}}&lt;/ref&gt; စင်ကာပူ နှင့် အမေရိကန် နိုင်ငံတို့၏ နီးစပ်သော ဆက်ဆံရေးမှာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာခဲ့ပြီ ဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် ကာကွယ်ရေး၊ စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး နှင့် ပညာရေး ကဏ္ဍများတွင် ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် စင်ကာပူ၏ တတိယမြောက် အကြီးဆုံး ကုန်သွယ်ဖက် ဖြစ်ပြီး တရုတ်မှာ ဒုတိယ ဖြစ်၍ မလေးရှားမှာ ပထမ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.mti.gov.sg/ResearchRoom/Documents/app.mti.gov.sg/data/article/24221/doc/A6.2 |title= Total trade by selected country at current prices |publisher= Ministry of Trade and Industry (Singapore) |year= 2010 |accessdate= 31 July 2012 |archive-date= 2 October 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20151002115415/https://www.mti.gov.sg/ResearchRoom/Documents/app.mti.gov.sg/data/article/24221/doc/A6.2 }}&lt;/ref&gt; စင်ကာပူ နှင့် အမေရိကန် နှစ်နိုင်ငံကြားတွင် လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်မှု သဘောတူညီချက် ရှိပြီး စင်ကာပူသည် အမေရိကန်နှင့် ဆက်ဆံရေးအား တရုတ်၏ လွှမ်းမိုးမှုကို တန်ပြန်ရန် အတွက် အရေးပါသည်ဟု ယူဆသည်။&lt;ref name=&quot;diplomat20120214&quot;&gt;{{cite news |url= http://the-diplomat.com/asean-beat/2012/02/14/singapore-eyes-u-s-balance/ |title=Singapore Eyes U.S. Balance |work=The Diplomat |last=Matthew |first=David |location=Tokyo |date=14 February 2012 |accessdate=31 July 2012}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သော နှစ်နိုင်ငံကြား မဟာဗျူဟာ ဖရိမ်ဝခ် သဘောတူညီချက်သည် လုံခြုံရေး နှင့် ကာကွယ်ရေး ကိစ္စရပ်များကို ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ခြင်းကို တရားဝင် ဖြစ်စေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/2005/jul/12jul05_nr/12jul05_fs.html |title=Factsheet&amp;nbsp;– The Strategic Framework Agreement |publisher=MINDEF |date=14 May 2012 |accessdate=31 July 2012 |archive-date=6 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130806195806/https://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/2005/jul/12jul05_nr/12jul05_fs.html }}&lt;/ref&gt; စင်ကာပူသည် ဒေသဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်သမား နှိမ်နင်းရေး ကိစ္စရပ်များကို ဦးဆောင်ဦးရွက် တွန်းအားပေးခဲ့ပြီး ၎င်း၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း အကြမ်းဖက်သမားများကို ကိုင်တွယ်ရန် ပြင်းထန်ခိုင်မာသည့် ရပ်တည်ချက် ရှိသည်။ ယခု အချိန်ထိ အမေရိကန် ဦးဆောင်သော ညွန့်ပေါင်း အဖွဲ့၏ အကြမ်းဖက်သမားများအား တိုက်ခိုက်မှုကို ပံ့ပိုးခဲ့ပြီး နှစ်နိုင်ငံ ပူးပေါင်း၍ အကြမ်းဖက်သမား နှိမ်နင်းခြင် နှင့် အကြမ်းဖက်သမား ထိန်းချုပ်ရေး ကိစ္စရပ်များ နှင့် နှစ်နိုင်ငံ ပူးပေါင်း စစ်ရေး လေ့ကျင့်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
&lt;ref name=&quot;govt.nz&quot; /&gt;

== စစ်ရေး ==
[[File:US Navy 100716-N-0995C-155 The Singapore navy guided-missile frigate RSS Steadfast (FFG 70) and the corvette RSS Vigilance (90) are underway during Cooperation Afloat Readiness and Training (CARAT) Singapore 2010.jpg|thumb| ကာရက် စင်ကာပူ ၂၀၁၀ စစ်ရေး လေ့ကျင့်မှု အတွင်း တွေ့ရသော စင်ကာပူ စစ်သင်္ဘော အာရ်အက်စ်အက်စ် စတက်ဒ်ဖတ်စ် နှင့် အာရ်အက်စ်အက်စ် ဗဂျေးလင့် ရင်ဘောင်တန်း သွားလာနေစဉ်]]

စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ စစ်တပ်သည် မည်သို့ပင် ဆိုစေကာမူ အရှေ့တောင် အာရှတွင် နည်းပညာ အားဖြင့် အမြင့်မားဆုံး စစ်တပ် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.janes.com/news/defence/jdw/jdw100118_2_n.shtml|first=Trefor|last=Moss|date=18 January 2010|title=Buying an advantage|location=London|work=Jane's Defence Review|accessdate=11 October 2015|archivedate=23 January 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100123194946/http://www.janes.com/news/defence/jdw/jdw100118_2_n.shtml}}&lt;/ref&gt; စင်ကာပူ စစ်တပ်တွင် စစ်ကာပူ ကြည်းတပ်၊ စင်ကာပူ သမ္မတနိုင်ငံ ရေတပ် နှင့် စင်ကာပူ သမ္မတနိုင်ငံ လေတပ်တို့ ပါဝင်သည်။ စင်ကာပူ စစ်တပ်သည် နိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်ရေးကို အာမခံပေးသူ အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/285586/1/.html|title=SAF remains final guarantor of Singapore's independence|work=Channel NewsAsia|location=Singapore|date=1 July 2007|accessdate=19 February 2011|archivedate=16 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110516092109/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/285586/1/.html}}&lt;/ref&gt; စင်ကာပူ၏ စစ်ရေးဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ်မှာ သံတမန်ရေး နှင့် တားဆီးကာကွယ်ရေး အတွက် ရည်ရွယ်သည်။&lt;ref name=&quot;Mindef18Feb2008&quot;&gt;{{cite press release|url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/resources/speeches/2008/18feb08_speech2.html|title=Speech by Minister for Manpower and Second Minister for Defence Dr Ng Eng Hen|publisher=Ministry of Defence|date=18 February 2008|accessdate=19 February 2011|archive-date=30 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161230171135/https://www.mindef.gov.sg/imindef/resources/speeches/2008/18feb08_speech2.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ထိုအယူအဆမှ ယဉ်ကျေးမှု အဖြစ် အသွင်ပြောင်းပြီး နိုင်ငံသားတိုင်း နိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး အတွက် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;MindefApr2005&quot;&gt;{{cite press release|url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/2005/apr/21apr05_nr2.html|title=Lunch Talk on &quot;Defending Singapore: Strategies for a Small State&quot; by Minister for Defence Teo Chee Hean|publisher=Ministry of Defence|date=21 April 2005|accessdate=19 February 2011|archive-date=24 October 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071024173928/http://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/2005/apr/21apr05_nr2.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; အစိုးရသည် နိုင်ငံ ဂျီဒီပီ၏ ၄.၉%  ကို စစ်တပ် အတွက် အသုံးပြုပြီး အစိုးရ သုံးစွဲသော ငွေ ၄ ဒေါ်လာတွင် ၁ ဒေါ်လာမှာ ကာကွယ်ရေး အတွက် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.asiaone.com/News/AsiaOne+News/Singapore/Story/A1Story20080215-49929.html|title=S'pore to boost expenditure, raise defence spending|work=AsiaOne|location=Singapore|date=13 October 2011|accessdate=13 October 2011}}&lt;/ref&gt;

လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် စင်ကာပူတွင် ဗြိတိသျှ အရာရှိများ အုပ်ချုပ်သော ခြေလျင် ရီဂျီမင့် တပ် နှစ်တပ် ရှိသည်။ ထို တပ်နှစ်တပ်မှာ နိုင်ငံအသစ် အတွက် လုံခြုံရေးကို ပေးနိုင်ရန် သေးငယ်လွန်းသည်ဟု ယူဆသဖြင့် စစ်တပ်အား တည်ဆောက်မှုသည် ဦးစားပေး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;cs.uwec&quot;&gt;{{cite web|url=http://cs.uwec.edu/~tan/saf_israel.htm|first=Amnon|last=Barzilai|title=A Deep, Dark, Secret Love Affair|publisher=University of Wisconsin (originally published by ''Haaretz'', July 2004)|accessdate=19 February 2011|archive-date=3 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170503151338/http://cs.uwec.edu/~tan/saf_israel.htm}}&lt;/ref&gt; ဗြိတိသျှ စစ်တပ်သည် စင်ကာပူမှာ ၁၉၇၁ အောက်တိုဘာတွင် ရုပ်သိမ်းခဲ့ပြီး စစ်တပ် အဖြစ် ကျန်ရှိနေစေရန် အနည်းငယ်မျှသော ဗြိတိသျှ၊ ဩစတြေးလျ နှင့် နယူးဇီလန် တပ်တို့ကို ချန်ထားခဲ့သည်။ နောက်ဆုံး ဗြိတိသျှ စစ်သားသည် စင်ကာပူမှ ၁၉၇၆ မတ်လတွင် ထွက်ခွာခဲ့သည်။ နယူးဇီလန်တပ်များသည် စင်ကာပူမှ နောက်ဆုံး ရုပ်သိမ်းသော တပ်များ ဖြစ်ပြီး ၁၉၈၉ တွင်မှ ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://infopedia.nl.sg/articles/SIP_1001_2009-02-10.html|title=British withdrawal from Singapore|author1=Marsita Omar|author2=Chan Fook Weng|publisher=National Library Board|date=31 December 2007|accessdate=24 August 2012|archivedate=21 June 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120621034333/http://infopedia.nl.sg/articles/SIP_1001_2009-02-10.html}}&lt;/ref&gt;

စင်ကာပူ စစ်တပ်ကို တည်ထောင်ရန် အတွက် အဓိက အကူအညီကို အစ္စရေးနိုင်ငံမှ ရရှိခဲ့ပြီး အစ္စရေးကို စင်ကာပူ၏ အိမ်နီးချင်း မွတ်စလင် ဘာသာဝင် အများစု နိုင်ငံများ ဖြစ်ကြသော မလေးရှား၊ အင်ဒိုနီးရှားနှင့် ဘရူနိုင်းတို့က အသိအမှတ် မပြုကြပေ။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5262490.stm|title=Israel alarm at UN force members |publisher=BBC News|accessdate=12 October 2011|date=18 August 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://geography.about.com/od/politicalgeography/a/israeldiplomacy.htm|title=Diplomatic and Foreign Relations of Israel|author=Rosenberg, Matt|publisher=About.com|accessdate=12 October 2011|archivedate=15 January 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120115055734/http://geography.about.com/od/politicalgeography/a/israeldiplomacy.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/14324943.stm|title=Malaysian FA apologises to Benayoun over racist abuse|publisher=BBC News|accessdate=12 October 2011|date=29 July 2011}}&lt;/ref&gt; လွတ်လပ်ရေး ရပြီး အဓိက ကြောင့်ကြမှုမှာ မလေးရှားမှ ကျူးကျော်မည်ကို ဖြစ်သည်။ အစ္စရေး ကာကွယ်ရေး တပ်ဖွဲ့ (အိုင်ဒီအက်ဖ်)၏ တပ်မှူးများမှာ စင်ကာပူ စစ်တပ်အား အစမှ စ၍ အိုင်ဒီအက်ဖ်၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အတိုင်း ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ရန် တာဝန်ယူခဲ့ကြပြီး အစ္စရေး လေ့ကျင့်ရေးမှူးများကို စင်ကာပူသို့ ခေါ်ဆောင်၍ စင်ကာပူ စစ်သားများအား လေ့ကျင့် ပေးခဲ့သည်။ စစ်ရေး လေ့ကျင့်ခန်းများကို အိုင်ဒီအက်ဖ်၏ ပုံစံ အတိုင်း သင်ကြားပို့ချခဲ့ပြီး စင်ကာပူသည် စစ်မှုမထမ်း မနေရ ပုံစံ နှင့် ပြန်လည် စစ်မှုထမ်း ဝင်ရောက်ရန် ပုံစံကို အစ္စရေး၏ ပုံစံ အတိုင်း အတုယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;cs.uwec&quot; /&gt; စင်ကာပူသည် လုံခြုံရေး ဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များတွင် အစ္စရေး နှင့် ဆက်ဆံရေး ခိုင်မာစွာ ရှိဆဲ ဖြစ်ပြီး အစ္စရေး၏ လက်နက် နှင့် လက်နက်စနစ်များကို အများဆုံး ဝယ်ယူသည့် နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ လည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Jewish Virtual History Tour: Singapore|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/singapore.html|publisher=Jewish Virtual Library|date=n.d.|accessdate=13 October 2011}}&lt;/ref&gt;မာတာဒေါ လက်နက်သည် စင်ကာပူနှင့် အစ္စရေးတို့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း၏ ဥပမာ တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.palestine-studies.org/files/pdf/jps/10341.pdf|page=186|title=THE ISRAELI ARSENAL DEPLOYED AGAINST GAZA DURING OPERATION CAST LEAD|publisher=Institute of Palestine Studies|accessdate=10 July 2012|archivedate=28 September 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928203037/http://www.palestine-studies.org/files/pdf/jps/10341.pdf}}&lt;/ref&gt;

စင်ကာပူ စစ်တပ်သည် သမာရိုးကျနှင့် သမာရိုးကျ မဟုတ်သော စစ်ပွဲများ အတွင်း ပြဿနာပေါင်း များစွာကို ဖြေရှင်းပေးနိုင်ရန် လေ့ကျင့် ပေးထားသည်။ ကာကွယ်ရေး သိပ္ပံ နှင့် နည်းပညာ အေဂျင်စီသည် စစ်တပ်နှင့် ဆိုင်သော အရင်းအမြစ်များ ဝယ်ယူရန် တာဝန်ရှိသူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Mindef18Feb2008&quot; /&gt; စင်ကာပူ၏ ပထဝီ အနေအထား အရ စင်ကာပူ စစ်တပ်အနေဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုကို အပြည့်အဝ တွန်းလှန်နိုင်ရန် ပြင်ဆင် ထားရပြီး ဆုတ်ခွာရန် နှင့် ပြန်လည် စုစည်းရန် မဖြစ်နိုင်ပေ။ လူဦးရေ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိခြင်းကလည်း စင်ကာပူ စစ်တပ်၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို သက်ရောက်မှု ရှိစေသည်။ အမြဲတမ်း စစ်သား အနည်းငယ်သာ ရှိပြီး အရန်အင်အားမှာ အများ အပြား ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;MindefApr2005&quot; /&gt;

[[File:RSAF at Mountain Home AFB.JPG|thumb|မောင်းတိန်းဟုမ်း လေတပ် အခြေစိုက်စခန်းတွင် လေ့ကျင့်သင်ကြားနေသော စင်ကာပူ သမ္မတနိုင်ငံ လေတပ်မှ အက်-၁၅ အက်စ်ဂျီ တစ်စင်းအား တွေ့ရစဉ်]]
စင်ကာပူတွင် သန်စွမ်းသော ယောက်ျားလေးတိုင်း ၁၈ နှစ်တွင် စစ်မှု မထမ်း မနေရ အမိန့် စတင်သည်။  ရာဇဝတ်မှတ်တမ်း ရှိသူများနှင့် ၎င်းတို့ မရှိသည့် အချိန်တွင် မိသားစု အတွက် အခက်အခဲများ ခံစားရနိုင်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သူများသာ လွတ်ကင်းသည်။ တက္ကသိုလ် အကြို ပညာရေးကို မပြီးဆုံးသေးသူများ နှင့် အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှု ကော်မရှင်မှ စကော်လာရှစ် ရရှိထားသူများ အနေနှင့် စစ်မှု မထမ်းမနေရ အချိန်ကို ရွှေ့ဆိုင်းနိုင်သည်။ စစ်မှုမထမ်း မနေရ မဟုတ်သော်လည်း စင်ကာပူ စစ်တပ် အတွင်း မိန်းကလေး ဦးရေမှာ များပြားလာလျက် ရှိသည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ် အမျိုးသားများ အတွက် သီးသန့် သတ်မှတ်ထားသော ရာထူးနေရာ များကို အမျိုးသမီးများအား စတင်ခန့်အပ်သည့် အချိန်မှစ၍ ဖြစ်သည်။ အထူးပြုတပ်တစ်ခု စီသို့ မရောက်မီတွင် တပ်သားသစ်များသည် အခြေခံ စစ်သင်တန်းကို ၉ ပတ်မျှ သင်ကြားရသည်။&lt;ref name=&quot;country-data&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-11917.html|title=Singapore&amp;nbsp;– Recruitment and Training of Personnel|publisher=Country-data.com|date=December 1989|accessdate=19 February 2011}}&lt;/ref&gt;

ပင်မ ကျွန်းမကြီးပေါ်တွင် မြေနေရာလွတ် ရှားပါးသောကြောင့် ကျည်ဆန် အစစ်ဖြင့် သေနတ်ပစ်ခြင်း နှင့် ကမ်းတက် တိုက်ပွဲ လေ့ကျင့်ခြင်း အစရှိသော လေ့ကျင့်မှုများကို အရပ်သားများ ဝင်ရောက်ရန် တားမြစ်ထားသော ကျွန်းငယ်ကလေးများပေါ်တွင် ပြုလုပ်လေ့ ရှိသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ကျွန်းမကြီး နှင့် မြို့အား အန္တရာယ် ကျရောက်မှုမှ ရှောင်ရှားနိုင်သည်။ သို့သော်လည်း ကြီးမားသော လေ့ကျင့်မှုများ အတွက် ထိုနေရာများတွင် ပြုလုပ်ရန် အန္တရာယ် ရှိသဖြင့် ၁၉၇၅ မှစ၍ ထိုသို့သော လေ့ကျင့်မှုများကို ထိုင်ဝမ်တွင်  ပြုလုပ်လေ့ ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;country-data&quot; /&gt; လေ့ကျင့်မှုများကို အခြားသော နိုင်ငံ တစ်ဒါဇင်ခန့်တွင်လည်း ပြုလုပ်ကြသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် နိုင်ငံခြား စစ်တပ်များနှင့် တွဲဖက် လေ့ကျင့်မှုကို တစ်ပတ်လျှင် တစ်ကြိမ် နှစ်ကြိမ်မျှ ပြုလုပ်လေ့ ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;MindefApr2005&quot; /&gt;

လေပိုက်နက်နှင့် ကုန်းမြေပိုင်နက် အကန့်အသတ် ရှိသောကြောင့် စင်ကာပူ သမ္မတနိုင်ငံ လေတပ်သည် နိုင်ငံခြား အခြေစိုက်စခန်းများကို ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၊ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု နှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံ တို့တွင် ထားရှိသည်။ စင်ကာပူ လေတပ်၏ လေယာဉ်အုပ် အမှတ် ၁၃၀ သည် အနောက် ဩစတြေးလျရှိ ဩစတြေးလျ လေတပ်မတော် ပီးယာ့စ် အခြေစိုက် စခန်းတွင် တပ်စွဲထားပြီး &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.airforce.gov.au/bases/pearce.aspx|publisher=Royal Australian Air Force|title=RAAF Base Pearce|accessdate=12 October 2011|year=2011}}&lt;/ref&gt; လေယာဉ်အုပ် အမှတ် ၁၂၆ မှာ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ကွင်းစလန် ပြည်နယ်ရှိ အုတ်ကီစစ်တပ် လေကြောင်းထိန်းသိမ်းရေး ဌာနတွင် အခြေစိုက်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite press release |url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/1999/aug/20aug99_nr.html |title=Opening Ceremony of the RSAF Helicopter Detachment in Oakey, Australia |accessdate=5 July 2013 |date=20 August 1999 |publisher=Ministry of Defence |archive-date=13 March 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060313052830/http://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/1999/aug/20aug99_nr.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; စင်ကာပူ လေတပ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ကာဇော့ လေတပ် အခြေစိုက်စခန်းတွင် အခြေစိုက်ထားသော လေယာဉ်အုပ် အမှတ် ၁၅၀ လည်း ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mindef.gov.sg/cyberpioneer/backissuessep1.htm |title=Beyond Limits&amp;nbsp;– Jet Training in France |accessdate=12 October 2011 |year=2011 |publisher=Ministry of Defence |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070625180014/http://www.mindef.gov.sg/cyberpioneer/backissuessep1.htm |archivedate=25 June 2007 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.globalsecurity.org/military/world/singapore/rsaf-equipment-intro.htm |title=Equipment&amp;nbsp;– Republic of Singapore Air Force |publisher=GlobalSecurity |accessdate=12 October 2011 |year=2011}}&lt;/ref&gt; စင်ကာပူလေတပ်တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်ရှိ စန်ဒီယေးဂိုး၊ အရီဇိုးနား ပြည်နယ်ရှိ မာရာနာ၊ တက်ကဆပ်ပြည်နယ် ရှိ ဂရန်း ပရေရီ တို့တွင် တပ်စွဲထားသော တပ်ဆွယ် အချို့လည်း ရှိသည်။

စင်ကာပူ စစ်တပ်သည် နိုင်ငံပြင်ပ စစ်ဆင်ရေးများ ဖြစ်သော အီရတ်နှင့်&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.singapore-window.org/sw03/031027af.htm|title=Singapore to send 192 military personnel to Iraq|work=Singapore Window|agency=Agence France-Presse|date=7 October 2003|accessdate=19 February 2011|archivedate=6 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080906155446/http://www.singapore-window.org/sw03/031027af.htm}}&lt;/ref&gt; အာဖဂန် နစ္စတန်နိုင်ငံ&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/276527/1/.html|title=SAF to provide medical aid, set up dental clinic in Afghanistan|work=Channel NewsAsia|location=Singapore|date=16 May 2007|accessdate=19 February 2011|archivedate=8 December 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081208212623/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/276527/1/.html}}&lt;/ref&gt; ကဲ့သို့သော နိုင်ငံများ အတွက် စစ်ရေး နှင့် အရပ်သား ကိစ္စများတွင် ကူညီရန် တပ်များ စေလွှတ်လေ့ ရှိသည်။ ဒေသအတွင်းတွင်မူ [[အရှေ့တီမောနိုင်ငံ]] တည်ငြိမ်အေးချမ်းရေး အတွက် လည်းကောင်း၊ ၂၀၀၄ ခုနှစ် အိန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာ ငလျင် နှင့် ဆူနာမီ အပြီးတွင်လည်း အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံ အာချေး တွင် အကူအညီ ပေးရန် အတွက် လည်းကောင်း ပါဝင် ကူညီခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် စင်ကာပူ ရေတပ် သင်္ဘောများ ဖြစ်သော အာရ်အက်စ်အက်စ် ရီဆော်လု နှင့် တန်နေးရှပ်တို့အား အေဒင် ပင်လယ်ကွေ့တွင် ပင်လယ်ဓားပြတို့ အား တန်ပြန် စစ်ဆင်ရေး ပြုရန်အတွက် အထူး တပ်ဖွဲ့ အမှတ် ၁၅၁ တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ စင်ကာပူ စစ်တပ်သည် ဟာရီကိန်း ကက်ထရီနာနှင့် တိုင်ဖွန်းမုန်တိုင်း ဟိုင်ယန်တို့ ကျရောက်စဉ်ကလည်း ကယ်ဆယ်ရေး လုပ်ငန်းများတွင် အကူအညီ ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/mindef_websites/topics/katrina.html|title=Katrina Relief Operations|accessdate=12 October 2011|year=2011|publisher=Ministry of Defence|archive-date=25 October 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20051025202249/http://www.mindef.gov.sg/imindef/mindef_websites/topics/katrina.html}}&lt;/ref&gt; စင်ကာပူသည် အင်အားကြီးနိုင်ငံ ငါးနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး အစီအစဉ်ဟု ခေါ်သော ဩစတြေးလျ၊ မလေးရှား၊ နယူးဇီးလန် နှင့် ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်းတို့နှင့် ပေါင်းစပ် ဖွဲ့စည်းထားသော မဟာမိတ် အဖွဲ့၏ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;MindefApr2005&quot; /&gt;

== ပထဝီဝင်==

[[File:CIA World Factbook map of Singapore (English).png|thumb|alt=Map showing Singapore's island and the territories belonging Singapore and its neighbours| စင်ကာပူ၏ ပုံသဏ္ဍန် ပတ်ဝန်းကျင် ကျွန်းများနှင့် ရေလမ်းကြောင်းများ]]
စင်္ကာပူနိုင်ငံသည် စင်ကာပူကျွန်း သို့မဟုတ် မလေးဘာသာဖြင့် ပုလော ဥဂျွန်းဟု ခေါ်သော အဓိက ကျွန်းကြီးအပါအဝင် ကျွန်းပေါင်း (၆၃) ကျွန်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ &lt;ref&gt;{{cite book|first1 =Victor R.|last1= Savage|first2= Brenda S.A.|last2= Yeoh|title=Toponymics: A Study of Singapore's Street Names|year=2004|publisher=Eastern Universities Press|location =Singapore|isbn=978-981-210-364-2}}&lt;/ref&gt; လူတို့ တည်ဆောက်ထားသော မလေးရှားနိုင်ငံ ဂျဟိုးမြို့နှင့် ဆက်သွယ်ထားသည့် တံတား နှစ်ခု ရှိသည်။ ပထမတစ်ခုမှာ မြောက်ပိုင်းရှိ ဂျဟိုး-စင်ကာပူ ကော့စ်ဝေး တံတားရှိပြီး အနောက်ဘက်တွင် တွားစ် ဒုတိယ ဆက်သွယ်ရေးလမ်း တံတား ဟုခေါ်သော တံတားတစ်စင်း ရှိသည်။ စင်ကာပူရှိ ကျွန်းငယ်လေးများထဲတွင် ဂျူရောင်းကျွန်း၊ ပုလောတီကောင်း ကျွန်း၊ ပုလော အူဘင် ကျွန်း နှင့် ဆန်တိုဆာ ကျွန်းတို့မှာ အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ သဘာဝ အလျှောက် အမြင့်ဆုံး နေရာမှာ ဘူကစ်တီးမားတောင် ဖြစ်ပြီး ၅၃၇ ပေ (၁၆၃.၆၃ မီတာ) မြင့်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nhb.gov.sg/NHBPortal/faces/oracle/webcenter/portalapp/pagehierarchy/Page856.jspx?detContId=NHBSVRAPP61620001517|publisher=National Heritage Board|accessdate=11 January 2015|title=Bukit Timah Hill|archivedate=9 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150409193851/http://www.nhb.gov.sg/NHBPortal/faces/oracle/webcenter/portalapp/pagehierarchy/Page856.jspx?detContId=NHBSVRAPP61620001517}}&lt;/ref&gt;

ပင်လယ်ပြင် အတွင်း မြေဖို့၍ မြေနေရာ အသစ်များ ချဲ့ထွင်ခြင်းကြောင့် စင်ကာပူ၏ ကုန်းမြေ ဧရိယာမှာ ၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ၂၂၄.၅ စတုရန်းမိုင် (၅၈၁.၅ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) သာ ရှိသော်လည်း ယခုအခါတွင် ၂၇၇.၆ စတုရန်းမိုင် (၇၁၉.၁ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) အထိ ရှိလာသည်။ စင်ကာပူ နိုင်ငံ အနေနှင့် ၂၀၃၀ ခုနှစ်တွင် နောက်ထပ် ၄၀ စတုရန်းမိုင် (၁၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) မျှ ထပ်မံ တိုးချဲ့ရန် စီမံကိန်း ချမှတ် လုပ်ဆောင်လျက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Towards Environmental Sustainability, State of the Environment 2005 Report|url=http://app.nea.gov.sg/counter/nea_soecover.asp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110623124946/http://www.nea.gov.sg/cms/ccird/soe/soe_cover.pdf|archivedate=23 June 2011|publisher=Ministry of the Environment and Water Resources|accessdate=22 April 2010}}&lt;/ref&gt; အချို့သော စီမံကိန်းများမှာ သေးငယ်သော ကျွန်းများကို မြေဖို့၍ ပေါင်းစပ်ပြီး ကြီးမား၍ အလုပ်လုပ်ရန် အဆင်ပြေသော ကျွန်းများ အဖြစ် တည်ဆောက်ရန် ဖြစ်ကာ ဂျူရောင်း ကျွန်းကို ထိုကဲ့သို့ တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;earthshots.usgs.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://earthshots.usgs.gov/earthshots/node/11#ad-image-20|title=Earthshots: Satellite Images of Environmental Change: Singapore|publisher=Earthshots|accessdate=14 April 2015}}&lt;/ref&gt;

စင်ကာပူ ကုန်းမြေ၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ပန်းခြံများ နှင့် သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရာ နေရာ များ အဖြစ် ဖယ်ချန်ထားသည်။ သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရာ နေရာများ၏ ကွန်ယက်များ၊ ပန်းခြံအချင်းချင်း ချိတ်ဆက်ရာ နေရာများ၊ သဘာဝလမ်းများ၊ သစ်ပင်များ စီတန်းစိုက်ပျိုးထားသော လမ်းများ နှင့် အခြားသော သဘာဝ အတိုင်း ရှိနေသော နေရာများက မြို့တော် အတွင်း စိမ်းလန်းစိုပြေသော ခံစားမှုကို ရရှိစေသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://app.mnd.gov.sg/Newsroom/NewsPage.aspx?ID=5064&amp;category=Speech&amp;year=2014&amp;RA1=&amp;RA2=&amp;RA3=|title=Speech by MOS Desmond Lee at the Asia for Animals Conference Gala Dinner|publisher=National Development Ministry|accessdate=17 January 2014|archivedate=10 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140710090137/http://app.mnd.gov.sg/Newsroom/NewsPage.aspx?ID=5064&amp;category=Speech&amp;year=2014&amp;RA1=&amp;RA2=&amp;RA3=}}&lt;/ref&gt; ထိုသို့ဖြစ်လာရခြင်းမှာ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ထိုစဉ်က စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ် လီကွမ်းယုက ပထမဆုံး သစ်ပင်စိုက်ပျိုးသည့် လှုံ့ဆော်မှုကို သစ်ပင် တစ်ပင် စိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် စတင်ခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှ စ၍ ဆယ်စုနှစ် ၅ ခုကြာ လုပ်ဆောင်ခဲ့သော စိမ်းလန်းစိုပြေရေး ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် ဖြစ်သည်။ ရည်ရွယ်ချက်မှာ မြို့ပြ၏ မွန်းကျပ်မှုများကို ဖြေလျှော့ရန်နှင့် ဘဝ၏ အရည်အသွေးကို တိုးမြှင့်ရန် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nparks.gov.sg/cms/docs/AnnexB.pdf|title=Singapore, A City in a Garden|publisher=National Parks Board|accessdate=13 October 2015|archivedate=24 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140324093917/https://www.nparks.gov.sg/cms/docs/AnnexB.pdf}}&lt;/ref&gt; ထို အစပျိုးမှုမှာ ၁၉၇၀ ခုနှစ် နှင့် ၁၉၈၀ ခုနှစ်များ အတွင်း ပန်းခြံနှင့် အပန်းဖြေရေး ဌာနမှ ဆက်လက် လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၆ တွင် ထိုဌာနကို အမျိုးသား ပန်းခြံ ဘုတ်အဖွဲ့ ဟု အမည် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။

ထိုသို့သော ကြိုးပမ်းမှု များကြောင့် စင်ကာပူသည် ၂၀၁၄ တွင် ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး စွမ်းဆောင်မှု ကိန်းညွှန်းတွင် အဆင့် ၄ ရရှိခဲ့ပြီး ထိုကိန်းညွှန်းမှာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းနိုင်စွမ်း အပေါ် နိုင်ငံတော်၏ ပေါ်လစီများမှ အကျိုးသက်ရောက်မှုကို တိုင်းတာခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://epi.yale.edu/epi/country-rankings|title=Country Rankings|date=25 January 2014|accessdate=2014-01-29|publisher=Yale|archivedate=29 January 2014|archiveurl=https://archive.today/20140129142747/http://epi.yale.edu/epi/country-rankings}}&lt;/ref&gt;

== ရာသီဥတု ==
စင်ကာပူနိုင်ငံသည် အပူပိုင်း မိုးသစ်တော ရာသီဥတု ရှိပြီး နွေမိုးဆောင်းဟု ရာသီ ကွဲပြားခြင်း မရှိပေ။ အပူချိန် နှင့် လေဖိအားမှာ တသမတ်တည်း ဖြစ်ပြီး စိုထိုင်းဆ များပြားကာ မိုးအများအပြား ရွာသွန်းသည်။ အပူချိန်မှာ ၂၂ မှ ၃၅ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ်စ် အတွင်း (၇၂ မှ ၉၅ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် အတွင်း) ရှိသည်။ နှိုင်းရ စိုထိုင်းဆမှာ မနက်ပိုင်း ပျမ်းမျှ ၇၉% ဖြစ်ပြီး နေ့လယ်ပိုင်း ပျမ်းမျှ ၇၃% ဖြစ်သည်။ ဧပြီလ နှင့် မေလတို့သည် အပူဆုံး လများ ဖြစ်ပြီး ပိုမို စိုစွတ်သော မုတ်သုံ ရာသီဥတုမှာ နိုဝင်ဘာလမှ ဇန်နဝါရီလ အထိ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://app2.nea.gov.sg/weather_statistics.aspx|title=Weather Statistics|publisher=National Environment Agency|accessdate=22 April 2010|archivedate=10 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130510082433/http://app2.nea.gov.sg/weather_statistics.aspx}}&lt;/ref&gt; ဇူလိုင်လမှ အောက်တိုဘာလအတွင်း အိမ်နီးချင်း အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံ အထူးသဖြင့် ဆူမာတြားကျွန်းမှ သစ်တောများ မီးရှို့မှုကြောင့် မီးခိုးငွေ့ ဖုံးလွှမ်းမှု ရှိတတ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.edie.net/news/news_story.asp?id=12078|title=Singapore enveloped by Sumatran smog|last=Bond|first=Sam|work=Edie newsroom|date=2 October 2006|accessdate=2 June 2011}}&lt;/ref&gt; စင်ကာပူတွင် နေ့တာခြွေတာချိန်ကို အသုံးပြုလေ့မရှိသော်လည်း ဂရင်းဝစ် စံတော်ချိန် ထက် ၈ နာရီ ပိုသော အချိန်ဇုံကို အသုံးပြုသဖြင့် ၎င်း၏ ပထဝီအနေအထား အရ တည်နေရာထက် ၁ နာရီ စောနေသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.math.nus.edu.sg/aslaksen/teaching/timezone.html|title=Why is Singapore in the &quot;Wrong&quot; Time Zone?|author=Mok Ly Yng|publisher=National University of Singapore|date=22 September 2010|accessdate=2 June 2011}}&lt;/ref&gt;

== စီးပွားရေး ==
===လွတ်လပ်ရေး မရခင် စီးပွားရေး===
၁၉၆၅ မတိုင်မီ လွတ်လပ်ရေး မရမီ အချိန်က စင်ကာပူသည် ဗြိတိသျှ တို့၏ ရေလက်ကြား အခြေချ နေထိုင်ရာ ကရောင်းကိုလိုနီ၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဗြိတိသျှတို့၏ အရှေ့အာရှ ရေတပ်စခန်း အခြေစိုက်ရာ နေရာလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/country_profiles/1148137.stm|title= Timeline: Singapore|accessdate=12 October 2011|year=2011|work=BBC News}}&lt;/ref&gt; ဒေသအတွင်း ဗြိတိသျှတို့၏ အဓိက ရေတပ် အခြေစိုက် စခန်း ရှိရာ ဖြစ်သည့် အပြင် ထိုအချိန်က အကြီးဆုံး လွန်းတင် သင်္ဘောကျင်း ရှိရာ နေရာ ဖြစ်သဖြင့် သတင်းစာများက အရှေ့၏ ဂျီဘရော်လ်တာ ဟု ကင်ပွန်းတပ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://countrystudies.us/singapore/8.htm|title= World War II|accessdate=12 October 2011|year=2011}}&lt;/ref&gt; ၁၈၆၉ ခုနှစ် စူးအက်တူးမြောင်း ကို ဖွင့်လှစ်ပြီးနောက် ဥရောပနှင့် အာရှကြား ကုန်သွယ်မှု အကြီးအကျယ် တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ထိုအကြောင်းရင်းများက စင်ကာပူ ကမ္ဘာ၏ အဓိက ကုန်သွယ်ရာ ဌာန တစ်ခု ဖြစ်လာစေခဲ့သည့် အပြင် စင်ကာပူ ဆိပ်ကမ်းကို ကမ္ဘာ့ အကြီးဆုံး နှင့် အလုပ်အများဆုံး ဆိပ်ကမ်း တစ်ခု ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.worldportsource.com/ports/SGP_Port_of_Singapore_244.php|title= Port of Singapore|accessdate= 12 October 2011|year= 2011|archive-date= 24 July 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130724011903/http://www.worldportsource.com/ports/SGP_Port_of_Singapore_244.php}}&lt;/ref&gt; ၁၉၆၅ မတိုင်မီက စင်ကာပူရှိ လူတစ်ဦးချင်း အလိုက် ဂျီဒီပီမှာ ၅၁၁ ဒေါ်လာ ဖြစ်သဖြင့် အရှေ့အာရှတွင် တတိယမြောက် အမြင့်မားဆုံး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=GDP (per capita) (1968) by country |url=http://www.nationmaster.com/graph/eco_gdp_percap-economy-gdp-nominal-per-capita%26date%3D1968 |accessdate=19 September 2020 |archivedate=11 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511203327/http://www.nationmaster.com/graph/eco_gdp_percap-economy-gdp-nominal-per-capita%26date%3D1968 }}, NationMaster.com.&lt;/ref&gt; လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် နိုင်ငံခြား တိုက်ရိုက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများနှင့် ဂိုကန်ဆွီး နှင့် အဲလ်ဘတ်ဝင်းဆီးမီးယပ်စ် တို့၏ စီမံကိန်း အပေါ် အခြေခံ၍ နိုင်ငံတော်က ဦးဆောင်သော စက်မှုပြောင်းလဲရေးများကြောင့် နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးမှာ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။&lt;ref name='murphy'&gt;{{cite book|last=Murphy|first=Craig|title=The United Nations Development Programme: A Better Way?|url=https://archive.org/details/unitednationsdev0000murp|publisher=Cambridge University Press|year=2006|page=[https://archive.org/details/unitednationsdev0000murp/page/101 101]|isbn=978-0-521-86469-5}}&lt;/ref&gt;

===ယနေ့ခေတ် စီးပွားရေး===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ '''စီးပွားရေး စာရင်းဇယားများ (လတ်တလောနှစ်များ) : ၂၀၁၁ မှ ၂၀၁၄ အထိ'''&lt;br&gt;ရည်ညွှန်း:&lt;ref&gt;{{cite web |title=Gross Domestic Product (US$)|url=http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD/countries|publisher=World Bank|accessdate=18 September 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Gross Domestic Product (S$)|url=http://data.imf.org/?sk=b5cda530-07b8-46c6-b829-1827df8b49c7&amp;sId=1390030109571&amp;ss=1390030109571|publisher=International Monetary Fund|accessdate=18 September 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Gross Domestic Product Per Capita (US$) |url=http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD/countries|publisher=World Bank|accessdate=18 September 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Gross Domestic Product Per Capita (S$)|url=http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/statistics/browse_by_theme/economy/time_series/gdp.xls|publisher=Department of Statistics, Singapore|accessdate=18 September 2015|archivedate=7 August 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150807162709/http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/statistics/browse_by_theme/economy/time_series/gdp.xls}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Gross National Income (US$)|url=http://data.worldbank.org/indicator/NY.GNP.ATLS.CD/countries|publisher=World Bank|accessdate=18 September 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Foreign Reserves|url=http://www.mas.gov.sg/statistics/reserve-statistics/official-foreign-reserves.aspx|publisher=Monetary Authority Of Singapore|accessdate=18 September 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Exchange Rates|url=http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/statistics/browse_by_theme/economy/time_series/exchange.xls|publisher=Department Of Statistics Singapore|accessdate=18 September 2015|archivedate=27 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150927084628/http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/statistics/browse_by_theme/economy/time_series/exchange.xls}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Real Gross Domestic Product (S$), Gross National Income (S$), GNI Per Capita (S$)|url=http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/publications/publications_and_papers/reference/sif2015.pdf|publisher=Department Of Statistics Singapore|accessdate=18 September 2015|archivedate=1 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150701141036/http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/publications/publications_and_papers/reference/sif2015.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
! ခုနှစ်
! ဂျီဒီပီ&lt;br&gt;အမည်ခံ&lt;br&gt;(ဘီလီယံ)
! ဂျီဒီပီ&lt;br&gt;အမည်ခံ&lt;br&gt;လူတစ်ဦးချင်း
! ဂျီဒီပီ အစစ်&lt;br&gt;(ဘီလီယံ)
! ဂျီအင်န်အိုင်&lt;br&gt;အမည်ခံ&lt;br&gt;(ဘီလီယံ)
! ဂျီအင်န်အိုင်&lt;br&gt;အမည်ခံ&lt;br&gt;လူတစ်ဦးချင်း
! နိုင်ငံခြား&lt;br&gt;အရန်ငွေ&lt;br&gt;(ဘီလီယံ)
! ပျမ်းမျှ&lt;br&gt;ငွေလဲနှုန်း&lt;br&gt;([[အမေရိကန်ဒေါ်လာ|US$]] ၁ ဒေါ်လာ မှ[[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]])
|-
| ၂၀၁၁|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၄၆.၃၅၃ || [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၆၆,၈၁၆|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၄၂.၃၇၁ || [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၃၈.၄၅၂|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၆၅,၂၉၂|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၇၃.၉၆၀ || [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၁.၂၅၇၃
|-
| ၂၀၁၂|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၆၂.၃၃၂ || [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၆၈,၂၀၅|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၅၄.၀၆၁|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၅၁.၇၆၅|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၆၆,၂၁၆|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၂၄.၀၈၁|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၁.၂၄၉၈
|-
| ၂၀၁၃|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၇၈.၂၀၀ || [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၇၀,၀၄၇|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၂၄.၅၉၂|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၆၆.၆၁၈|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၆၇,၉၀၂|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၄၄.၇၂၉|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၁.၂၅၁၃
|-
| ၂၀၁၄|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၉၀.၀၈၉|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၇၁,၃၁၈|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၈၀.၅၈၅|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၇၈.၃၂၉|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၆၉,၁၆၈|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၄၀.၄၃၈|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၁.၂၆၇၁
|}

ယနေ့ခေတ် စင်ကာပူနိုင်ငံတွင် အလွန်တိုးတက်သော ဈေးကွက်စီးပွားရေး စနစ် ရှိပြီး သမိုင်းကြောင်းအရ ကုန်သွယ်ရေး အချက်အချာ ဌာန တစ်ခု အဖြစ်မှ ချဲ့ထွင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဟောင်ကောင်၊ [[တောင်ကိုရီးယား]] ၊ [[ထိုင်ဝမ်]] တို့နှင့် အတူ စင်ကာပူသည် အာရှ ကျားလေးကောင်တွင် ကနဦး ကတည်းက ပါဝင်ခဲ့ပြီး လူတစ်ဦးချင်း အလိုက် ဂျီဒီပီ အရ အခြား ကျားသုံးကောင်ကို ကျော်တက် သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ စင်ကာပူသည် စီးပွားရေး စနစ်အားဖြင့် အလွတ်လပ်ဆုံး&lt;ref&gt;{{cite news |last=Li |first=Dickson |url=http://www.asiaone.com/Business/News/My+Money/Story/A1Story20100201-195831.html |title=Singapore is most open economy: Report |work=Asiaone |location=Singapore |date=1 February 2010 |accessdate=10 May 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100207003624/http://www.asiaone.com/Business/News/My+Money/Story/A1Story20100201-195831.html |archivedate=7 February 2010 }}&lt;/ref&gt; တီထွင်ကြံဆမှု အကောင်းဆုံး&lt;ref&gt;{{cite news|url= http://eurocham.org.sg/index.php?option=com_eurochammobile&amp;view=news&amp;id=289&amp;template=ccmobile|title= Singapore ranked 7th in the world for innovation|newspaper=The Straits Times|location= Singapore|date=5 March 2010|accessdate=23 August 2010}}&lt;/ref&gt; ပြိုင်ဆိုင်မှု အများဆုံး &lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.weforum.org/pdf/GCR09/GCR20092010fullrankings.pdf|title=The Global Competitiveness Index 2009–2010 rankings and 2008–2009 comparisons|publisher=World Economic Forum|year=2010|accessdate=18 February 2011}}&lt;/ref&gt; နှင့် စီးပွားရေး လုပ်ရန် အကောင်းဆုံး &lt;ref&gt;{{cite news |title=Singapore top paradise for business: World Bank |url=http://business.asiaone.com/Business/News/SME%2BCentral/Story/A1Story20070926-27084.html |agency=Agence France-Presse |location=Singapore |work=AsiaOne |date=26 September 2007 |accessdate=22 April 2010 |quote=For the second year running, Singapore tops the aggregate rankings on the ease of doing business in 2006 to 2007. |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090707002844/http://business.asiaone.com/Business/News/SME%2BCentral/Story/A1Story20070926-27084.html |archivedate=7 July 2009 }}&lt;/ref&gt; သော နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ် စီးပွားရေး လွတ်လပ်မှု ညွှန်းကိန်းမှ စင်ကာပူကို ကမ္ဘာတွင် ဒုတိယမြောက် လွတ်လပ်မှု အရှိဆုံး စီးပွားရေး ရှိသော နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ခြစားမှု ရှုမြင် ကိန်းညွှန်းတွင် စင်ကာပူသည် ကမ္ဘာတွင် ခြစားမှု အနည်းဆုံးသောနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ အဖြစ် [[နယူးဇီလန်]] နှင့် [[စကင်ဒီနေးဗီးယား]] နိုင်ငံများနှင့် အတူ အမြဲတစေ ပါဝင်လေ့ ရှိသည်။

စင်ကာပူသည် ယခင် ဆယ်စုနှစ် အတွင်း စတန်းဒတ် အင်န် ပူးဝါး၊ မူဒီ နှင့် ဖစ်ချ် တို့ အပါအဝင် အားလုံးသော ချေးငွေ အဆင့်သတ်မှတ်သည့် အေဂျင်စီ များမှ နိုင်ငံ အလိုက် ချေးငွေအဆင့် အနေနှင့် ထိပ်ဆုံး ဖြစ်သော အေသုံးလုံး အဆင့် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည့် တစ်ခုတည်းသော အာရှနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ တကမ္ဘာလုံး အနေနှင့် ဆိုလျှင် အကြီးဆုံး ချေးငွေ အဆင့်သတ်မှတ်သည့် အေဂျင်စီ သုံးခုမှ အေသုံးလုံး အဆင့် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသော နိုင်ငံ ကိုးနိုင်ငံ တွင် တစ်နိုင်ငံ အဖြစ်ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.theguardian.com/business/economics-blog/2014/oct/15/the-aaa-rated-club-which-countries-still-make-the-grade |title=The AAA-rated club: which countries still make the grade? |date=15 Oct 2014|newspaper=The Guardian |location=UK}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |author=Ogg, Jon C. |url=http://www.msnbc.msn.com/id/44020687/ns/business-world_business/t/remaining-countries-aaa-credit-ratings/ |title=Remaining countries with AAA credit ratings |accessdate=12 October 2011 |date=8 August 2011 |work=NBC News |archivedate=22 June 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6HZf0B4Iq?url=http://www.nbcnews.com/id/44020687/ns/business-world_business/t/remaining-countries-aaa-credit-ratings/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://siteresources.worldbank.org/EDUCATION/Resources/278200-1121703274255/1439264-1242337549970/PSA_Infrastructure_Economic_Devt.pdf |title= Singapore Case |accessdate=12 October 2011 |year=2011 |publisher=World Bank}}&lt;/ref&gt; စင်ကာပူသည် တည်နေရာ အရ လည်းကောင်း၊ ခြစားမှု ကင်းစင်ခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း၊ ကျွမ်းကျင် အလုပ်သမားများ ပေါများမှုကြောင့်လည်းကောင်း၊ အခွန်အခ နှုန်းထား သက်သာခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ခေတ်ရှေ့ပြေးသော အခြေခံ အဆောက်အအုံ များကြောင့် လည်းကောင်း များပြားလှစွာသော နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ စင်ကာပူတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဂျပန်နိုင်ငံ နှင့် ဥရောပတို့မှ နိုင်ငံတကာ ကုမ္ပဏီပေါင် ၇,၀၀၀ ကျော် ရုံးစိုက်ကြသည်။ ထို့ပြင် တရုတ်နိုင်ငံ မှ ကုမ္ပဏီ ၁,၅၀၀ ခန့် နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှလည်း ၁,၅၀၀ ခန့် ရှိသော ကုမ္ပဏီများ ရုံးစိုက်ကြသည်။ နိုင်ငံခြား ကုမ္ပဏီများကို  နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး ကဏ္ဍ အသီးသီးတွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ စင်ကာပူသည် အိန္ဒိယတွင် ဒုတိယမြောက် အကြီးမားဆုံးသော ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ပြုသည့် နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |url= http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporebusinessnews/view/1104667/1/.html |title= S'pore is India's second-largest foreign investor |work= Channel NewsAsia |location= Singapore |date= 14 January 2011 |author= Ramesh, S. |accessdate= 16 October 2015 |archivedate= 22 July 2012 |archiveurl= https://archive.today/20120722162407/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporebusinessnews/view/1104667/1/.html }}&lt;/ref&gt; စင်ကာပူရှိ အလုပ်သမားများ၏ ၄၄ ရာခိုင်နှုန်းမှာ စင်ကာပူနိုင်ငံသားများ မဟုတ်ကြပေ။&lt;ref&gt;[http://www.salary.sg/2010/44-percent-of-workforce-are-non-citizens/ &quot;44 Percent of Workforce Are Non-Citizens&quot; (our estimate)]. ''Your Salary in Singapore''.&lt;/ref&gt; ဆယ်ခုကျော်သော နိုင်ငံ နှင့် ဒေသများ နှင့် လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်မှု သဘောတူညီချက်များကိုလည်း  လက်မှတ်ရေးထိုးထားသည်။ &lt;ref name=&quot;govt.nz&quot; /&gt; ဈေးကွက် အရ လွတ်လပ်မှု ရှိသော်လည်း စင်ကာပူ အစိုးရ၏ လုပ်ငန်းများသည် စီးပွားရေး ကဏ္ဍအတွင်း သိသိသာသာ နေရာယူထားပြီး နိုင်ငံ ဂျီဒီပီ၏ ၂၂% ကို ပံ့ပိုးပေးလျက် ရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|author=Seung-yoon Lee |url=http://www.huffingtonpost.com/2014/04/09/ha-joon-chang-economics_n_5120030.html |title=Ha-Joon Chang: Economics Is A Political Argument |publisher=The Huffington Post |date= |accessdate=18 July 2014}}&lt;/ref&gt;

စင်ကာပူအား ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စီးပွားရေး၏ ကျန်းမာရေး အခြေအနေကို ညွှန်ပြသည့် တိုင်းတာ ကိရိယာ တစ်ခု အနေနှင့် ရှုမြင်နိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် အာရှတိုက်၏ စီးပွားရေး အခြေအနေ နှင့် ပတ်သက်၍ ဖြစ်ပြီး ပြင်ပ ကုန်သွယ်ရေး အပေါ်တွင် များစွာ မှီခို ရပ်တည်နေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြား ကုန်သွယ်ရေး နှင့် ငွေကြေးစီးဆင်းမှုမှာ ဂျီဒီပီ၏ ၄၀၇.၉% မျှ ရှိပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကုန်သွယ်ရေးကို အမှီခိုဆုံး တိုင်းပြည်တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံး အများဆုံး ကုန်တင်ပို့ မှုတွင် အဆင့် ၁၄ ရှိပြီး ကုန်တင်သွင်းမှုတွင် အဆင့် ၁၅ ရှိသည်။

စင်ကာပူတွင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၁၁ ခုမြောက် အများပြားဆုံး နိုင်ငံခြား အရန်ငွေ ရှိပြီး&lt;ref&gt;[http://www.mas.gov.sg/en/Statistics/Reserve-Statistics/Official-Foreign-Reserves.aspx Official Foreign Reserves] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117011718/http://www.mas.gov.sg/en/Statistics/Reserve-Statistics/Official-Foreign-Reserves.aspx |date=17 January 2013 }}, Monetary Authority of Singapore.&lt;/ref&gt; လူတစ်ဦးချင်း အချိုးအားဖြင့် နိုင်ငံတကာ တွင် အများဆုံး ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုပြုသော တိုင်းပြည်များထဲတွင်လည်း တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.singstat.gov.sg/SDDS/data.html#ext |title=Statistics Singapore -IMF SDDS&amp;nbsp;– Economic and Financial |publisher=Singstat.gov.sg |date= |accessdate=14 October 2013 |archivedate=9 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131009010622/http://www.singstat.gov.sg/SDDS/data.html#ext }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.xe.com/ucc/convert/?Amount=1&amp;From=USD&amp;To=SGD |title=Based on USD/SGD rate of 1.221 |publisher=Xe.com |date= |accessdate=14 October 2013}}&lt;/ref&gt; စင်ကာပူနိုင်ငံသုံး ငွေကြေးမှာ စင်ကာပူဒေါ်လာဖြစ်ပြီး စင်ကာပူငွေကြေးအာဏာပိုင် အဖွဲ့မှ ရိုက်နှိပ် ထုတ်ဝေသည်။ &lt;ref&gt;{{cite book|author=Low Siang Kok|title=The Future of Money|publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development|location= Paris|url= http://www.oecd.org/dataoecd/40/31/35391062.pdf &lt;!-- backup url=http://213.253.134.43/oecd/pdfs/browseit/0302011E.PDF --&gt; &lt;!-- backup url=http://www.oecdbookshop.org/oecd/get-it.asp?REF=0302011E.PDF&amp;TYPE=browse --&gt;|accessdate=28 December 2007|isbn=978-92-64-19672-8|page=147|chapter=Chapter 6: Singapore Electronic Legal Tender (SELT)&amp;nbsp;– A Proposed Concept|date=22 June 2002 &lt;!-- http://www.oecd.org/bookshop?pub=032002011P1 --&gt;}}&lt;/ref&gt; ဘရူနိုင်းဒေါ်လာနှင့် တန်ဖိုး အညီအမျှ လဲလှယ် အသုံးပြုခြင်း ပြုနိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;Currency History&quot;&gt;{{cite press release |url=http://www.mas.gov.sg/currency/currency_info/Heritage_Collection.html |title=The Currency History of Singapore |accessdate=22 April 2010 |date=9 April 2007 |publisher=Monetary Authority of Singapore |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100202075742/http://www.mas.gov.sg/currency/currency_info/Heritage_Collection.html |archivedate=2 February 2010 }}&lt;/ref&gt;

လတ်တလောနှစ်များတွင် စင်ကာပူနိုင်ငံသည် ချမ်းသာသူများ၏ အခွန်ရှောင်ရာ နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ အဖြစ် ရေပန်းစား လာပြီး ကိုယ်ပိုင် ဝင်ငွေ အပေါ်တွင် အခွန်ကောက်ခံမှုနှုန်း နည်းပါးပြီး နိုင်ငံခြားမှ လာသော ဝင်ငွေ နှင့် အမြတ်ငွေ တိုးပွားမှုများကို အခွန်ကင်းလွတ်ခွင့် ပေးသောကြောင့် ပင် ဖြစ်သည်။ ဩစတြေးလျမှ လက်လီ ရောင်းချမှုဖြင့် ခန့်မှန်းခြေ ဩစတြေးလျ ဒေါ်လာ ၈၃၅ သန်းမျှ ချမ်းသာကြွယ်ဝသော သူဌေး ဘရက် ဘလန်ဒီ နှင့် ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်အား ပူးတွဲ တည်ထောင်သူ ဘီလီယံပေါင်းများစွာ ကြွယ်ဝသော ယူဒရေဒို ဆာဗရင် တို့မှာ စင်ကာပူတွင် အခြေချသော ချမ်းသာကြွယ်ဝသူများ၏ ဥပမာ နှစ်ခု ဖြစ်သည်။ (ဘလန်ဒီသည် ၂၀၁၃ တွင် ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့ပြီး ဆာဗရင်သည် ၂၀၁၂ တွင် ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Tax havens: Brett Blundy latest to join the Singapore set|url=http://www.brw.com.au/p/brw-lounge/tax_havens_brett_blundy_latest_to_6FkTiljzKasO6SyVSMRWpM|work=Business Review Weekly|publisher=Digital Media|accessdate=18 April 2013|author=Andrew Heathcote|date=15 April 2013|archivedate=14 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130414232445/http://www.brw.com.au/p/brw-lounge/tax_havens_brett_blundy_latest_to_6FkTiljzKasO6SyVSMRWpM}}&lt;/ref&gt; အခွန်အခ မျှတမှု ကွန်ယက်၏ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခွန်ရှောင်ရန် အကောင်းဆုံး နိုင်ငံများကို ပြသော ငွေကြေးဆိုင်ရာ လျှို့ဝှက်မှု ညွှန်းကိန်းတွင် စင်ကာပူအား ပဉ္စမအဆင့် သတ်မှတ်ထားပြီး အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ထက် အနည်းငယ်မျှ ပို၍ အမှတ်များသည်။&lt;ref name=&quot;FSI&quot;&gt;{{cite web|title=Financial Secrecy Index - 2013 Results|publisher=''Tax Justice Network''|url=http://www.financialsecrecyindex.com/introduction/fsi-2013-results|date=7 November 2013|accessdate=17 October 2015|archivedate=8 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131108014810/http://www.financialsecrecyindex.com/introduction/fsi-2013-results}}&lt;/ref&gt;

စင်ကာပူသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သန်းကြွယ်သူဌေးများ၏ ရာခိုင်နှုန်း အများဆုံး ရှိသော တိုင်းပြည်ဖြစ်ပြီး အိမ်ထောင်စု ၆ ခုတွင် တစ်ခု၌ အပိုသုံးစွဲနိုင်သော ငွေကြေး အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁ သန်းမျှ အနည်းဆုံး ရှိသည်။ ထိုသို့ ရေတွက်ရာတွင် ပိုင်ဆိုင်မှုများ၊ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများနှင့် ဇိမ်ခံတန်ဖိုးကြီး ပစ္စည်းများကို ထည့်သွင်း ရေတွက်ခြင်း မပြုဘဲ အကယ်၍ ထိုသို့သာ ရေတွက်ပါက သန်းကြွယ်သူဌေး အရေအတွက် ပိုမို များပြားလာနိုင်သည်။ စင်ကာပူမှာ ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများထဲ၌ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အိမ်ခြံမြေ တန်ဖိုး ဈေးအကြီးဆုံးသော နိုင်ငံများတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |author= Mahtani, Shibani |url= http://blogs.wsj.com/searealtime/2012/06/01/singapore-no-1-for-millionaires-again/ |date=1 June 2012 |title= Singapore No. 1 For Millionaires&amp;nbsp;– Again |work= Wall Street Journal Southeast Asia blog |location=New York}}&lt;/ref&gt; စင်ကာပူတွင် အနည်းဆုံး လုပ်ခလစာ သတ်မှတ်ချက် မရှိပေ။ အနည်းဆုံး လုပ်ခလစာမှု ယှဉ်ပြိုင်မှုကို အားလျော့စေသည်ဟု ယုံကြည်သောကြောင့် ပင် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများထဲ၌ လစာမညီမျှမှု အများဆုံးသော နိုင်ငံများတွင်လည်း တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite news |title=Minimum wage not a solution |work=MyPaper |date=12 January 2011 |location=Singapore |url=http://www.asiaone.com/Business/News/Story/A1Story20110113-257928.html |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130120030941/http://www.asiaone.com/Business/News/Story/A1Story20110113-257928.html |archivedate=20 January 2013 |accessdate=17 October 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title= Countries with the Biggest Gaps Between Rich and Poor |work=Yahoo |date=16 October 2009 |url= http://finance.yahoo.com/banking-budgeting/article/107980/countries-with-the-biggest-gaps-between-rich-and-poor}}&lt;/ref&gt;

===စီးပွားရေး ကဏ္ဍများ===
[[File:Singapore CBD skyline from Esplanade at dusk.jpg|thumb|right|စင်ကာပူ၏ ပင်မစီးပွားရေးရပ်ကွက်ကို အက်စပလန်းနိတ် ဇာတ်ရုံနေရာမှ မြင်ရပုံ]]
[[File:Marina Bay Sands in the evening - 20101120.jpg|thumb|right|ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယမြောက် တန်ဖိုးအကြီးဆုံး ဖြစ်သော စင်ကာပူရှိ မရီနာဘေးဆန်း အဆောက်အအုံ]]
[[File:Jurong Island, Singapore - 20110227-01.jpg|thumb|right|ဂျူရောင်းကျွန်းသည် စင်ကာပူရှိ ရေနံဓာတုဆိုင်ရာ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများ အခြေစိုက်ရာ နေရာ ဖြစ်သည်။]]
[[File:Psa keppel.JPG|thumb|right|alt=The port of Singapore with a large number of shipping containers with the skyline of the city visible in the background|ယခင် ဆယ်နှစ်အတွင်း ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယမြောက် အလုပ်အများဆုံး ကုန်သေတ္တာ အတင်အချ ပြုလုပ်ရာ ဆိပ်ကမ်းဖြစ်သော စင်ကာပူ ဆိပ်ကမ်းကို စင်ကာပူမြို့ နောက်ခံဖြင့် မြင်ရပုံ]]

စင်ကာပူသည် အချို့သော စီးပွားရေး ကဏ္ဍများတွင် ကမ္ဘာ့ ရှေ့ဆောင် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ အဖြစ်တည်ရှိသည်။ စင်ကာပူသည် ကမ္ဘာ့ စတုတ္ထမြောက် ဦးဆောင်ဦးရွက်ပြုရာ ငွေကြေးဌာန တစ်ခု ဖြစ်ပြီး&lt;ref&gt;[http://217.154.230.218/NR/rdonlyres/661216D8-AD60-486B-A96F-EE75BB61B28A/0/BC_RS_GFC7full.pdf &quot;Global Financial Centres 7&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100331200428/http://217.154.230.218/NR/rdonlyres/661216D8-AD60-486B-A96F-EE75BB61B28A/0/BC_RS_GFC7full.pdf |date=31 March 2010 }}, City of London, March 2010.&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံး ကက်စီနို လောင်းကစား ပြုရာ နေရာ ဖြစ်သည့်အပြင် &lt;ref name=&quot;edmontonjournal.com&quot;&gt;{{cite news |url= http://www.bloomberg.com/news/2011-08-10/singapore-miracle-dimming-as-income-gap-widens-squeeze-by-rich.html |date=10 August 2011 |work=Bloomberg |location =New York |author= Adam, Shamim |title= Singapore Miracle Dimming as Income Gap Widens Squeeze by Rich}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ထိပ်တန်း ရေနံချက်လုပ်ရာ နေရာ သုံးခုတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အများဆုံး ရေနံတူးစင် ထုတ်လုပ်ရာ နှင့် သင်္ဘောများ ပြင်ဆင်ရေး အတွက် အဓိက နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;[http://www.edb.gov.sg/edb/sg/en_uk/index/industry_sectors/energy/facts_and_figures.html Facts and Figures – Singapore Economic Development Board]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140420192814/http://www.edb.gov.sg/edb/sg/en_uk/index/industry_sectors/energy/facts_and_figures.html |date=20 April 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= http://www.ft.com/cms/s/0/8b9d7d1e-c837-11da-a377-0000779e2340.html |work= Financial Times |location =London |date=10 April 2006 |author =Burton, John |title= Singapore economy grows 9.1% in first quarter}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.edb.gov.sg/edb/sg/en_uk/index/industry_sectors/marine___offshore/facts_and_figures.html |title=Facts and Figures |publisher=Singapore Economic Development Board |date=30 January 2012 |accessdate=21 April 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120418084237/http://www.edb.gov.sg/edb/sg/en_uk/index/industry_sectors/marine |archivedate=18 April 2012 }}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာ့ဘဏ်မှ စင်ကာပူနိုင်ငံအား ကမ္ဘာပေါ်တွင် စီးပွားရေး လုပ်ရန် အလွယ်ကူဆုံး နေရာ တစ်ခု အဖြစ် သတ်မှတ်ဖော်ပြခဲ့ပြီး &lt;ref name=&quot;edmontonjournal.com&quot; /&gt; ကမ္ဘာပေါ်တွင် ထိပ်ဆုံး ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေး ဌာန တစ်ခု အဖြစ် အဆင့်သတ်မှတ် ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite news |newspaper=The Straits Times |date=7 November 2007 |location= Singapore |author=Yang Huiwen |title= Singapore ranked No. 1 logistics hub by World Bank |page=69}}&lt;/ref&gt; စတုတ္ထအကြိမ် ထုတ် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စိမ်းလန်းသော စီးပွားရေး ညွှန်းကိန်းမှ ကျွမ်းကျင်သူများမှ စင်ကာပူအား ကမ္ဘာပေါ်တွင် သတ္တမမြောက် အစိမ်းလန်းဆုံး မြို့တော် တစ်ခု အဖြစ် အဆင့်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://dualcitizeninc.com/GGEI-Report2014.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141028201432/http://dualcitizeninc.com/GGEI-Report2014.pdf|date=28 October 2014}}, Global Green Economy Index, Executive Summary, October 2014.&lt;/ref&gt;

စင်ကာပူ၏ စီးပွားရေးသည် ငွေကြေးဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုများ၊ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများ နှင့် ရေနံချက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများတွင် များစွာ မှီခိုရပ်တည်လျက် ရှိသည်။ စင်ကာပူ၏ ထိပ်ဆုံး ပြည်ပပို့ကုန်များမှာ သန့်စင်ပြီးသော ရေနံ၊ အိုင်စီ ဆားကစ် နှင့် ကွန်ပျူတာ တို့ ဖြစ်ကြပြီး&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/economy/ess/essa11.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080624200246/http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/economy/ess/essa11.pdf|archivedate=24 June 2008|title=Gross Domestic Product by Industry|accessdate=22 April 2010|year=2007|publisher=Singapore Statistics}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၀ ခုနှစ် နိုင်ငံ ဂျီဒီပီ၏ ၂၇% မျှ ရှိကာ အီလက်ထရွန်းနစ် လုပ်ငန်းများ၊ ရေနံချက်လုပ်ငန်းများ၊ ဓာတုလုပ်ငန်းများ၊ စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများ နှင့် ဇီဝဆေးပညာ သိပ္ပံ ဆိုင်ရာ ကဏ္ဍများ သိသာထင်ရှားစွာ ပါဝင်သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် စင်ကာပူသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အီလက်ထရွန်းနစ် ဝေဖာချစ်ပ်များ ထုတ်လုပ်ရာ ဖောင်ဒရီများ၏ ဝေဖာ ချစ်ပ် ထုတ်လုပ်မှုမှ ၁၀% ခန့်ကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite press release|title=Xilinx Underscores Commitment To Asia Pacific Market At Official Opening Of New Regional Headquarters Building In Singapore|publisher=Xilinx|url=http://digital50.com/news/items/PR/2007/09/14/AQF005/xilinx-underscores-commitment-to-asia-pacific-market-at-official-opening-of-new-regio/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080329090402/http://digital50.com/news/items/PR/2007/09/14/AQF005/xilinx-underscores-commitment-to-asia-pacific-market-at-official-opening-of-new-regio/|archivedate=29 March 2008|date=14 September 2007|accessdate=22 April 2010|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

စင်ကာပူ၏ အကြီးဆုံး ကုမ္ပဏီများမှာ ဆက်သွယ်ရေး၊ ဘဏ်လုပ်ငန်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး နှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်ရေး ကဏ္ဍများတွင် ပါဝင်ကာ အများစုမှာ နိုင်ငံတော်မှ ဦးဆောင်ဦးရွက်ပြု လုပ်ကိုင်ရာ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများ ဖြစ်ပြီး စင်ကာပူ စတော့ခ် အိတ်ချိန်းတွင် ရှယ်ယာ အရောင်းအဝယ်ပြုကြသည်။ ၎င်းတို့ ထဲတွင် ဆင်းတဲလ် ခေါ် စင်ကာပူ ဆက်သွယ်ရေး ကုမ္ပဏီ၊ စင်ကာပူ တက်ခနော်လော်ဂျီ အင်ဂျင်နီယာရင်း၊ ကပ်ပဲလ် ကော်ပိုရေးရှင်း၊ အိုစီဘီစီ ခေါ် ပြည်ပတရုတ်ဘဏ်လုပ်ငန်း ကော်ပိုရေးရှင်း၊ ဒီဘီအက်စ် ခေါ် စင်ကာပူ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဘဏ်၊ ယူအိုဘီ ခေါ် စည်းလုံးသော ပြည်ပဘဏ် စသည့် ကုမ္ပဏီများ ပါဝင်သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ စီးပွားရေး မတည်ငြိမ်မှု များ အတွင်းတွင်ပင် ဘလွန်းဘတ်၏ စစ်တမ်းအရ အိုစီဘီစီ၊ ဒီဘီအက်စ် နှင့် ယူအိုဘီ ဘဏ်များကို ကမ္ဘာ့ နံပါတ် ၁၊ ၅ နှင့် ၆ တို့ အနေနှင့် အသီးသီး အဆင့်သတ်မှတ် ဖော်ပြခံခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.bloomberg.com/news/articles/2011-05-09/ocbc-world-s-strongest-bank-in-singapore-with-canadians-dominating-ranking |title=Singapore’s OCBC Strongest Bank as Canadians Dominate |date=May 10, 2011 |publisher=Bloomberg Business }}&lt;/ref&gt;

နိုင်ငံ၏ ကမ္ဘာ့လူသိအများဆုံးအမှတ်တံဆိပ်များတွင် [[စင်ကာပူ လေကြောင်းလိုင်း]]၊ [[ချန်ဂီ လေဆိပ်]] နှင့် စင်ကာပူ ဆိပ်ကမ်းတို့ ပါဝင်ကာ ထို သုံးခုလုံးမှာ ၎င်းတို့နှင့် သက်ဆိုင်သော စီးပွားရေး ကဏ္ဍ အသီးသီးတွင် ဆု အများဆုံး ရရှိသော လုပ်ငန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ စင်ကာပူ လေကြောင်းလိုင်း အား ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဖော်ကျွန်း စီးပွားရေး စစ်တမ်းအရ အာရှ၏ လေးစားအားကျစရာ အကောင်းဆုံး ကုမ္ပဏီ နှင့် ကမ္ဘာ့ ၁၉ ခုမြောက် လေးစား အားကျစရာ အကောင်းဆုံး ကုမ္ပဏီအဖြစ်  ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဆုအများဆုံး ရရှိသည့် လေကြောင်းလိုင်း တစ်ခု ဖြစ်ပြီး အမေရိကန်အခြေစိုက် ခရီးသွား နှင့် အပန်းဖြေ စာဖတ်သူများ၏ စစ်တမ်းအရ အကောင်းဆုံး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေကြောင်းလိုင်း အဖြစ် နှစ် ၂၀ ဆက်တိုက် ဖော်ပြခြင်း ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://business.asiaone.com/news/sia-tops-asian-list-among-50-most-admired-global-firms |title=SIA tops Asian list among 50 most admired global firms |date=Feb 26, 2015 |publisher=The Straits Times |accessdate=18 October 2015 |archivedate=16 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151016034143/http://business.asiaone.com/news/sia-tops-asian-list-among-50-most-admired-global-firms }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://fortune.com/2015/07/07/worlds-best-airlines/ |title=The world's best airlines |date=July 7, 2015 |publisher=Fortune }}&lt;/ref&gt; ချန်ဂီ လေဆိပ်သည် လေကြောင်းလိုင်း ၁၀၀ ကျော်ဖြင့် မြို့ကြီးပေါင်း ၃၀၀ ကျော်ကို ဆက်သွယ်ပေးသည်။ မဟာဗျူဟာမြောက် နိုင်ငံတကာ လေဆိပ် မှာ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံး လေဆိပ်ဆုပေါင်း ၄၈၀ ကျော်ကို လက်ခံရရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.businesstimes.com.sg/opinion/lee-kuan-yew-dies/lee-kuan-yew-truly-the-father-of-changi-airport |title=Lee Kuan Yew, truly the father of Changi airport |date=September 12, 2015 |publisher=The Business Times }}&lt;/ref&gt;

ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းမှာလည်း စီးပွားရေး၏ ကြီးမားသော အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားပေါင်း ၁၅ သန်းကျော်တို့ စင်ကာပူသို့ လာရောက် လည်ပတ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;singstat2014tourism&quot;&gt;{{cite web|url =http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#7|title =Statistics Singapore - Latest Data - Tourism|publisher =Singapore Department of Statistics|year =2014|accessdate =20 April 2015|archivedate =29 November 2015|archiveurl =https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#7}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွား လုပ်ငန်းကို ပိုမိုတိုးချဲ့ရန် အတွက် ကက်စီနိုလုပ်ငန်းကို ၂၀၀၅ တွင် တရားဝင် ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ငွေကြေးခဝါချမှု နှင့် လောင်းကစား စွဲလမ်းမှုများကို ထိန်းချုပ်ရန် အတွက် စုပေါင်းအပန်းဖြေစခန်းဟု အမည်တပ်ထားသော လုပ်ငန်းများ အတွက် လိုင်စင် ၂ ခု သာ ချပေးခဲ့သည်။ စင်ကာပူသည် ကျန်းမာရေး ခရီးသွား လုပ်ငန်း အနေနှင့်လည်း မိမိဘာသာ အရောင်းမြှင့်တင်ရေး ပြုခဲ့ပြီး နိုင်ငံခြားသားပေါင်း ၂၀၀,၀၀၀ ကျော်တို့ နှစ်စဉ် လာရောက်၍ ဆေးကုသမှု ခံယူကြသည်။ စင်ကာပူ၏ ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းမှ နှစ်စဉ် နိုင်ငံခြား လူနာပေါင်း ၁ သန်း အနည်းဆုံးကို ဝန်ဆောင်မှု ပေးရန် နှင့် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၃ ဘီလီယံမျှ အမြတ်ငွေ ရရှိရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |last=Dogra |first=Sapna |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051026013526/http://www.expresshealthcaremgmt.com/20050731/medicaltourism01.shtml |archivedate=26 October 2005 |url=http://www.expresshealthcaremgmt.com/20050731/medicaltourism01.shtml |date=16 July 2005 |location=Mumbai |title=Medical tourism boom takes Singapore by storm |newspaper=Express Healthcare Management |accessdate=18 October 2015 }}&lt;/ref&gt;

စင်ကာပူသည် ပညာရေး အချက်အချာ ဌာန တစ်ခုလည်း ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတကာ ကျောင်းသားပေါင်း ၈၀,၀၀၀ ကျော် လာရောက် ပညာသင်ကြား ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.eahep.org/asiahigher-education/asian-policy-drivers/127-developing-asian-education-hubs.html |title= Developing Asian education hubs |accessdate= 12 October 2011 |year= 2011 |publisher= EU-Asia Higher Education Platform |archivedate= 23 October 2011 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20111023215241/http://www.eahep.org/asiahigher-education/asian-policy-drivers/127-developing-asian-education-hubs.html }}&lt;/ref&gt; မလေးရှားမှ ကျောင်းသားပေါင်း ၅,၀၀၀ ကျော်တို့သည် ဂျဟိုး-စင်ကာပူ ကော့စ်ဝေး တံတားကို ဖြတ်သန်း၍ မလေးရှားမှ စင်ကာပူသို့ နေ့စဉ် ကျောင်းတက် ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{cite news |url=http://findarticles.com/p/news-articles/new-straits-times/mi_8016/is_20060507/ride/ai_n44321524/ |title=The long, long ride |accessdate=12 October 2011 |date=7 May 2006 |work=New Straits Times |location=Kuala Lumpur |deadurl=yes |archivedate=15 June 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130615140344/http://findarticles.com/p/news-articles/new-straits-times/mi_8016/is_20060507/ride/ai_n44321524/ }}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် စင်ကာပူရှိ တက္ကသိုလ်များ၏ ကျောင်းသား ၂၀% မှာ နိုင်ငံတကာမှ ကျောင်းသား များ ဖြစ်ကြပြီး အများစုမှာ အာဆီယံနိုင်ငံများ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ တို့မှ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.moe.gov.sg/media/parliamentary-replies/2009/03/foreign-students-in-singapore.php |title= Foreign Students in Singapore |publisher= Ministry of Education |accessdate= 12 October 2011 |year= 2011 |archivedate= 9 April 2009 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20090409150704/http://www.moe.gov.sg/media/parliamentary-replies/2009/03/foreign-students-in-singapore.php }}&lt;/ref&gt;

၂၀၀၀ ခုနှစ် အစောပိုင်းကာလများ အတွင်း စီးပွားရေး ကျဆင်းမှု နှင့် နည်းပညာ ကဏ္ဍတွင် ကျဆင်းလာမှု တို့ကြောင့် ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် စင်ကာပူ နိုင်ငံ၏ ဂျီဒီပီသည် ၂.၂% မျှ လျော့ကျ ခဲ့သည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် စီးပွားရေး ပြန်လည်သုံးသပ်ရေး ကော်မတီများကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးကို ပြန်လည် ရှင်သန် တက်ကြွလာစေရန် အတွက် ပေါ်လစီ အချို့ကို ပြောင်းလဲပစ်ရန် အကြံပြုတင်ပြခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ စင်ကာပူ၏ စီးပွားရေးမှာ ပြန်လည် နလန်ထူလာခဲ့ပြီး အဓိက အားဖြင့် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး ပြန်လည်တိုးတက်လာမှုကြောင့် ဖြစ်ကာ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ၈.၃% နှင့် ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ၆.၄% မျှ စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးမှု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://app.mti.gov.sg/data/article/1962/doc/ESS_2005Ann_%20PR.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060823185543/http://app.mti.gov.sg/data/article/1962/doc/ESS_2005Ann_+PR.pdf|archivedate=23 August 2006|title=Performance of the Singapore Economy in 2005|publisher=Ministry of Trade and Industry|accessdate=22 April 2010}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ၇.၉% မျှ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက် လာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|title=CPF increase possible if outlook stays good: PM Lee|author=Loh, Dominique|work=Channel NewsAsia|date=31 December 2006|location=Singapore|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/250028/1/.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070127130630/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/250028/1/.html|archivedate=27 January 2007|accessdate=18 October 2015}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ၀.၈% မျှ လျော့ကျ သွားခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ပြန်၍ နလန်ထူလာခဲ့ကာ ဂျီဒီပီမှာ ၁၄.၅% မျှ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ စင်ကာပူရှိ အလုပ်များ၏ ရာခိုင်နှုန်း အများစုမှာ ဝန်ဆောင်မှု ကဏ္ဍတွင် ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၀ ဒီဇင်ဘာလတွင် အလုပ်ပေါင်း ၃,၁၀၂,၅၀၀ ခုတွင် ၂,၁၅၁,၄၀၀ ခုမှာ ဝန်ဆောင်မှု ကဏ္ဍတွင် ဖြစ်သည်။ စီးပွားရေး အရ အလုပ်လုပ်ကိုင်နိုင်ပြီး အလုပ်လက်မဲ့ ဖြစ်နေသော အသက် ၁၅ နှစ် အထက် လူဦးရေ ၏ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ၂% ခန့် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite press release|url= http://www.mom.gov.sg/newsroom/Pages/PressReleasesDetail.aspx?listid=347|date=31 January 2011|title= Employment Situation in Fourth Quarter 2010|publisher=Ministry of Manpower}}&lt;/ref&gt;

==ပညာရေး==
[[File:Singapore Management University 22, Aug 06.JPG|thumb|right|စင်ကာပူ၏ အစိုးရပိုင် တက္ကသိုလ် ၅ ခုထဲမှ စင်ကာပူ စီမံခန့်ခွဲမှု တက္ကသိုလ်၏ လီကောင်ချင်း စီးပွားရေးဌာန]]
မူလတန်း၊ အထက်တန်း နှင့် အထက်တန်းလွန် ပညာရေး စနစ်များကို အများအားဖြင့် အစိုးရမှ ထောက်ပံ့ပေးထားသည်။ အားလုံးသော ပုဂ္ဂလိက နှင့် အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ်များ အားလုံးမှာ ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာနတွင် မှတ်ပုံတင်ရသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.moe.gov.sg/education/private-education/|title = Private Education in Singapore|publisher=Ministry of Education|year = 2011|accessdate =2 July 2011 }}&lt;/ref&gt; အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ ကျောင်းများ အားလုံးတွင် အင်္ဂလိပ် ဘာသာကို အသုံးပြု၍ သင်ကြား ကြပြီး&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/admissions/international-students/general-info/|title=International Student Admissions: General Information on Studying in Singapore|publisher=Ministry of Education|accessdate=27 February 2011|archivedate=4 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110304134017/http://www.moe.gov.sg/education/admissions/international-students/general-info/}}&lt;/ref&gt; မိခင်ဘာသာစကား ဘာသာရပ်များ မှ လွဲ၍ ဘာသာရပ် အားလုံးကို အင်္ဂလိပ် ဘာသာ အသုံးပြု၍ သင်ကြား စစ်ဆေးကြသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/scholarships/asean/faq/|title=ASEAN Scholarships: Frequently Asked Questions|publisher=Ministry of Education|accessdate=27 February 2011|archivedate=6 April 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080406231811/http://www.moe.gov.sg/education/scholarships/asean/faq/}}&lt;/ref&gt; နိုင်ငံတကာတွင် မိခင်ဘာသာစကား ဆိုသည်မှာ ပထမ ဘာသာစကားကို ယေဘုယျအားဖြင့် ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သော်လည်း စင်ကာပူ ပညာရေး စနစ်တွင်မူ ဒုတိယ ဘာသာစကားကို ရည်ညွှန်းပြီး အင်္ဂလိပ် ဘာသာကို ပထမ ဘာသာ အဖြစ် ရည်ညွှန်းကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite press release|url=http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2003/sp20030215a.htm|title=Speech by Tharman Shanmugaratnam, Senior Minister of State for Trade &amp; Industry and Education at the Seminar on &quot;The Significance of Speaking Skills For Language Development&quot;, organised by the Tamil Language and Culture Division of Nie On 15 February 2003|publisher=Ministry of Education|date=2 January 2008|accessdate=27 February 2011|archive-date=15 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515193809/http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2003/sp20030215a.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1065927/1/.html|title=Mandarin is important but remains a second language in S'pore MM Lee|work=Channel NewsAsia|location=Singapore|date=26 June 2010|accessdate=27 February 2011|archivedate=30 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170630180427/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1065927/1/.html}}&lt;/ref&gt; နိုင်ငံရပ်ခြားသို့ ရောက်ရှိနေသည်မှာ ကြာမြင့်ပြီ ဖြစ်သော ကျောင်းသားများနှင့် မိခင်ဘာသာစကား အတွက် ရုန်းကန် နေရသော ကျောင်းသားများ အတွက် ပိုမိုရိုးရှင်းသော သင်ရိုးညွှန်းတမ်းကို သင်ယူရန် သို့မဟုတ် မိခင်ဘာသာစကားကို သင်ကြားမှု မပြုရန် ရွေးချယ်နိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/admissions/returning-singaporeans/mother-tongue-policy/|title=Returning Singaporeans – Mother-Tongue Language Policy|publisher=Ministry of Education|accessdate=27 February 2011|archivedate=8 April 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080408195106/http://www.moe.gov.sg/education/admissions/returning-singaporeans/mother-tongue-policy/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite press release|url=http://www.moe.gov.sg/media/press/2004/pr20040109.htm|title=Refinements to Mother Tongue Language Policy|publisher=Ministry of Education|accessdate=27 February 2011|archive-date=24 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110224021851/http://www.moe.gov.sg/media/press/2004/pr20040109.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ပညာရေး စနစ်မှာ မူလတန်း၊ အထက်တန်း နှင့် တက္ကသိုလ် အကြို ဟူ၍ အဆင့် ၃ ခု ရှိသည်။ မူလတန်း ပညာရေးကသာ မသင်မနေရ ဖြစ်သည်။ ကျောင်းသားများသည် ၆ နှစ်မျှ ကြာသော မူလတန်း ပညာရေးဖြင့် စတင်ရပြီး ၎င်းတွင် အခြေခံ ၄ နှစ် နှင့် မိတ်ဆက် ၂ နှစ် ပါဝင်သည်။ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းများမှာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ၊ မိခင်ဘာသာ၊ သင်္ချာ နှင့် သိပ္ပံ ဘာသာတို့ တိုးတက်စေရန် ရည်ရွယ်ရေးဆွဲထားသည်။ &lt;ref name=&quot;Primary&quot;&gt;{{cite web|url= http://www.moe.gov.sg/education/primary/|title= Primary Education|publisher=Ministry of Education|year= 2011|accessdate=2 July 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/primary/curriculum/|title=Primary School Curriculum|publisher=Ministry of Education|year=2011|accessdate=2 July 2011|archivedate=7 April 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080407095703/http://www.moe.gov.sg/education/primary/curriculum/}}&lt;/ref&gt; အထက်တန်း ပညာရေး မှာ ၄ နှစ်မှ ၅ နှစ် အထိ ကြာပြီး စပါယ်ရှယ်၊ အမြန်၊ ပုံမှန် (ပညာရေး) နှင့် ပုံမှန် (နည်းပညာ) ဟူ၍ လေးမျိုး ခွဲခြား ထားကာ ကျောင်းသား၏ သင်ယူနိုင်စွမ်း အပေါ်တွင် မူတည်သည်။ &lt;ref name=&quot;Secondary&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.moe.gov.sg/education/secondary/|title = Secondary Education|publisher=Ministry of Education|year = 2011|accessdate =2 July 2011}}&lt;/ref&gt; အခြေခံ သင်ရိုးများမှာ မူလတန်းနှင့် တူညီသော်လည်း သင်ခန်းစာများမှာ ပိုမို၍ အထူးပြု သင်ကြား လာသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.moe.gov.sg/education/secondary/express/|title= Special/Express Courses Curriculum|publisher= Ministry of Education|year= 2011|accessdate= 2 July 2011|archivedate= 7 April 2008|archiveurl= https://web.archive.org/web/20080407202048/http://www.moe.gov.sg/education/secondary/express/}}&lt;/ref&gt; တက္ကသိုလ် အကြို ပညာရေးမှာ ၂ နှစ်မှ ၃ နှစ် အထိ ကြာပြီး ဂျူနီယာ ကောလိပ်ဟု ခေါ်သော ကျောင်းများတွင် သင်ကြား ပို့ချကြသည်။ &lt;ref name=&quot;Pre-university&quot;&gt;{{cite web|url= http://www.moe.gov.sg/education/pre-u/|title= Pre-University Education|publisher= Ministry of Education|year= 2011|accessdate= 2 July 2011|archivedate= 5 April 2008|archiveurl= https://web.archive.org/web/20080405194544/http://www.moe.gov.sg/education/pre-u/}}&lt;/ref&gt;

အချို့သော ကျောင်းများမှာ ၎င်းတို့၏ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းတွင် လွတ်လပ်မှု ရှိကြပြီး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ရှိသော ကျောင်းများဟု ခေါ်ကြသည်။ ထိုကျောင်းများမှာ အထက်တန်း ပညာရေး နှင့် ပို၍ မြင့်မားသော အဆင့်များတွင် ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Secondary&quot; /&gt;


{{bar box
|title=၂၀၀၅ ခုနှစ် အသက် ၁၅ နှစ် အထက် ကျောင်းသား မဟုတ်သော စင်ကာပူနိုင်ငံသားများ၏ ပညာရေး အဆင့်&lt;ref name=&quot;Chap2&quot; /&gt;
|titlebar=#ddd
|width=350px
|left1=အမြင့်ဆုံး ပညာရေး
|right1=ရာခိုင်နှုန်း
|float=right
|bars=
{{bar percent|ပညာရေးမရှိ|yellow|18}}
{{bar percent|မူလတန်း|blue|45}}
{{bar percent|အထက်တန်း|red|15}}
{{bar percent|ဒီပလိုမာ|gray|8}}
{{bar percent|ဒီဂရီ|green|14}}}}

နိုင်ငံတော် အဆင့် စာမေးပွဲများကို ကျောင်းများအားလုံးတွင် တညီတညွတ်တည်း ဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ထားပြီး အဆင့်တစ်ခု ပြီးတိုင်း ဖြေဆိုကြရသည်။ ပထမ ၆ နှစ် အပြီးတွင် ကျောင်းသားများသည် ပီအက်စ်အယ်လ်အီး ခေါ် မူလတန်းထွက် စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုရပြီး&lt;ref name=&quot;Primary&quot; /&gt; ထိုစာမေးပွဲမှ မည်သည့် အထက်တန်းကျောင်းတွင် ဆက်လက် ပညာသင်ကြားခွင့် ရရှိမည်ကို ဆုံးဖြတ်သည်။ အထက်တန်း အဆင့် အပြီးတွင် ဂျီစီအီး အို လယ်ဗယ် စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုကြရပြီး တက္ကသိုလ် အကြို အဆင့် အပြီးတွင် ဂျီစီအီး အေ လယ်ဗယ် စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုကြရသည်။ စင်ကာပူ နိုင်ငံသားများထဲမှ အသက် ၁၅ နှစ် အထက် ကျောင်းသား မဟုတ်သူများတွင် ၁၈% မှာ ပညာရေး မရှိကြပဲ ၄၅% မှာ မူလတန်း အောင်မြင်ကြသည်။ ၁၅ %မှာ အထက်တန်း အောင်မြင်ကြပြီး ၁၄% တွင် ဘွဲ့ရရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;Chap2&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/ghsr1/chap2.pdf |title=Education and Language |publisher=Singapore Statistics |accessdate=11 April 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113153652/http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/ghsr1/chap2.pdf |archivedate=13 November 2010 }}&lt;/ref&gt;

နိုင်ငံတကာတွင် သင်္ချာ နှင့် သိပ္ပံဘာသာကို စစ်ဆေးသော စာမေးပွဲများတွင် စင်ကာပူ ကျောင်းသားများသည် အမြဲတမ်း ထိပ်ဆုံး အဆင့် ၅ ခုတွင် ပါဝင်ကြသည်။
* ၂၀၁၁ ခုနှစ် နိုင်ငံတကာ ပညာရေးဆိုင်ရာ အောင်မြင်မှု သုံးသပ်ရေး အဖွဲ့၏  နိုင်ငံတကာ သင်္ချာနှင့် သိပ္ပံသင်ကြားမှု ရေစီးကြောင်း ပြိုင်ပွဲတွင် စင်ကာပူ ကျောင်းသားများမှ ပထမ ရရှိခဲ့ပြီး ၁၉၉၅ ခုနှစ်မှစ၍ ထိပ်ဆုံး အဆင့် ၃ ခုတွင် အမြဲတမ်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nces.ed.gov/timss/table07_1.asp|title=Trends in International Mathematics and Science Study|publisher=IEA|accessdate=2 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nces.ed.gov/timss/table07_3.asp|title=Trends in International Mathematics and Science Study|publisher=IEA|accessdate=2 November 2011}}&lt;/ref&gt;
* ၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုင်ငံတကာ စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး နှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး အဖွဲ့ (အိုအီးစီဒီမှ) ကြီးမှူးကျင်းပသော နိုင်ငံတကာ ကျောင်းသားများ စစ်ဆေးရေး ပရိုဂရမ်တွင် စင်ကာပူ ကျောင်းသားများသည် သင်္ချာ၊ သိပ္ပံ၊ စာဖတ်ခြင်း တို့တွင် ထိပ်ဆုံး အဆင့် ၅ ခုတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.oecd.org/dataoecd/54/12/46643496.pdf|title=Comparing countries' and economies' performance|publisher=OECD|location =Paris|accessdate=27 October 2011}}&lt;/ref&gt;

နိုင်ငံ၏ အဓိက အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ် နှစ်ခုဖြစ်သော [[စင်ကာပူအမျိုးသားတက္ကသိုလ်]] နှင့် [[နန်ယန်းနည်းပညာတက္ကသိုလ်]]တို့မှာ ([[:en:QS World University Rankings|QS၏ ကမ္ဘာ့တက္ကသိုလ်များ စံခွဲအဆင့်စီစဉ်ခြင်း]]အရ ၂၀၂၀၊ ဇွန်လတွင် ထုတ်ပြန်သည့် ကမ္ဘာ့တက္ကသိုလ်များအားလုံး ကဏ္ဍ၏ ၂၀၂၁-စာရင်းတွင်) ကမ္ဘာ့ အဆင့် ၁ မှ ၁၃ အတွင်း ဝင်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021|title=QS World University Rankings 2021|publisher=QS|accessdate=2020-08-06}}&lt;/ref&gt;

==ကျန်းမာရေး==
စင်ကာပူသည် ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများ ထဲတွင် ကျန်းမာရေးအသုံးစရိတ် နည်းပါးသော နိုင်ငံ ဖြစ်သော်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ထိရောက်သည့် ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု စနစ် ရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;Wyatt&quot;&gt;{{cite web|year=2010|url=http://www.watsonwyatt.com/europe/pubs/healthcare/render2.asp?ID=13850|title=The Singapore health system – achieving positive health outcomes with low expenditure|author=Tucci, John|publisher=Towers Watson|accessdate=16 March 2011|archive-date=10 December 2012|archive-url=https://archive.today/20121210052940/http://www.watsonwyatt.com/europe/pubs/healthcare/render2.asp?ID=13850}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာ့ ကျန်းမာရေး အဖွဲ့မှ ကမ္ဘာ့ ကျန်းမာရေး အစီရင်ခံစာတွင် စင်ကာပူ၏ ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု စနစ်အား ကမ္ဘာ့ အဆင့် ၆ အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;WHO&quot;&gt;{{cite press release|url= http://www.who.int/whr/2000/media_centre/press_release/en/index.html|title=World Health Organization Assesses the World's Health Systems|date=21 June 2000|publisher=World Health Organization|location=[[Geneva]]|accessdate=2 November 2011}}&lt;/ref&gt; ယေဘုယျ အားဖြင့် စင်ကာပူသည် ယခင် ဆယ်စုနှစ် ၂ ခု အတွင်း ကမ္ဘာပေါ်တွင် မွေးကင်းစ ကလေး သေဆုံးမှုနှုန်း အနည်းဆုံး နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;singstat2014births&amp;deaths&quot;&gt;{{cite web|url =http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#16|title =Statistics Singapore - Latest Data - Births &amp; Deaths|publisher =Singapore Department of Statistics|year =2014|accessdate =26 April 2015|archivedate =29 November 2015|archiveurl =https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#16}}&lt;/ref&gt; လူတစ်ဦးချင်း၏ ပျမ်းမျှ သက်တမ်းမှာ အမျိုးသား များ အတွက် အသက် ၈၀ ဖြစ်ပြီး အမျိုးသမီး များအတွက် ၈၅ နှစ်မျှ ဖြစ်သဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူ့သက်တမ်း အရှည်ဆုံးသော နိုင်ငံများ စာရင်းတွင် အဆင့် ၄ ရှိသည်။ နိုင်ငံ၏ လူဦးရေ အားလုံး လိုလိုသည် သန့်ရှင်းသော ရေ နှင့် အညစ်အကြေး စွန့်ပစ်မှု စနစ်ကို အသုံးပြုခွင့် ရရှိကြသည်။ နှစ်စဉ် လူ ၁သိန်းတွင် အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ ရောဂါကြောင့် သေဆုံးသူ ၁၀ ဦးအောက်တွင် ရှိသည်။ ကာကွယ်ဆေး ထိုးမှုမှာလည်း အလွန်မြင့်မားသည်။ လူကြီးများ၏ အဝလွန်မှုမှာ ၁၀% အောက်တွင် ရှိသည်။&lt;ref name=autogenerated2&gt;{{cite web|url=http://www.who.int/gho/countries/sgp.pdf|title=Singapore: Health Profile|publisher=World Health Organization|date=13 August 2010|accessdate=16 March 2011}}&lt;/ref&gt;

အစိုးရ၏ ကျန်းမာရေး ဆောင့်ရှောက်မှု စနစ်မှာ 3M ဟုခေါ်သော ဘောင်အတွင်းတွင် ရှိသည်။ ၎င်းတွင် အပိုင်း သုံးပိုင်း ရှိပြီး ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုကို မတတ်နိုင်သူများအတွက် မယ်ဒီဖန် ဟု ခေါ်သော အစိတ်အပိုင်း၊ ၈၅% သော လူဦးရေကို သက်ရောက်မှု ရှိသော မယ်ဒီဆေ့ဖ် ဟု ခေါ်သည့် မစုမနေရ ကျန်းမာရေး ငွေစု စနစ် နှင့် အစိုးရမှ ထောက်ပံ့ထားသော မယ်ဒီရှီးလ်ဒ် ဟုခေါ်သော ကျန်းမာရေး အာမခံ စနစ် တို့ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Wyatt&quot; /&gt; စင်ကာပူရှိ အများပြည်သူပိုင် ဆေးရုံများမှာ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့် ရှိကြပြီး လူနာများကို အပြိုင်အဆိုင် ခေါ်ယူကြသည်။ ဝင်ငွေနည်းပါးသော သူများ အတွက် ဈေးလျှော့ပေးသော စနစ်လည်း ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.who.int/whr/2000/en/whr00_en.pdf|title=The World Health Report|publisher=World Health Organization|page=66|year=2000|accessdate=16 March 2011}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် စင်ကာပူ ကျန်းမာရေး စနစ်၏ ၃၂% ကို အစိုးရမှ အထောက်အပံ့ပေးထားပြီး စင်ကာပူ ဂျီဒီပီ၏ ၃.၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့် မျှ ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://apps.who.int/whosis/database/core/core_select_process.cfm|title=Core Health Indicators Singapore|publisher=World Health Organisation|date=May 2008|accessdate=16 March 2011}}&lt;/ref&gt;

==အခြေခံ အဆောက်အအုံ==
===ဆက်သွယ်ရေး နှင့် ကွန်ယက်===
စင်ကာပူတွင် အင်တာနက် ချိတ်ဆက်မှုကို အင်တာနက် ဝန်ဆောင်သူများမှ ပြုလုပ်ပေးကြပြီး ၁ စက္ကန့်လျှင် ၁ ဂစ်ဂါဘိုက် အထိ ရှိသော အိမ်သုံး အင်တာနက်များကို တပ်ဆင်ပေးသည်။ ထိုသို့ ဂစ်ဂါဘစ် အထိ မြန်နှုန်း ရှိသော ကွန်ယက်များကြောင့် ပို့ကုန် တင်ပို့မှုကို တိုးမြှင့်နိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၆ တွင် အလုပ်ပေါင်း ၈၀,၀၀၀ ကျော်ကို ဖန်တီး ပေးနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |author=Burns, Simon |url= http://www.v3.co.uk/v3-uk/news/1971440/singapore-outlines-gigabit-broadband-plans |title= Singapore outlines gigabit broadband plans |work=V3.co.uk |location =London |date=20 June 2006 |accessdate=6 June 2013}} {{subscription required}}&lt;/ref&gt; မိုဘိုင်းဖုန်း အသုံးပြုမှုမှာ အလွန်မြင့်မားပြီး လူ ၁၀၀ လျှင် မိုဘိုင်းဖုန်း ၁၄၈ လိုင်း ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;singstat2014mobile&quot;&gt;{{cite web|url =http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#19|title =Statistics Singapore - Latest Data - Social Indicators|publisher =Singapore Department of Statistics|year =2014|accessdate =26 April 2015|archivedate =29 November 2015|archiveurl =https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#19}}&lt;/ref&gt;

===သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး===
[[File:singapore port panorama.jpg|thumb|centre|800px|alt=The Port with a large number of shipping containers and the ocean visible in the background|စင်ကာပူ ဆိပ်ကမ်းကို ဆန်တိုဆာကျွန်း နောက်ခံဖြင့် မြင်ရပုံ]]

{{clear}}
စင်ကာပူသည် လူဦးရေ အလွန်သိပ်သည်းသော သေးငယ်သော ကျွန်းကလေး တစ်ကျွန်း ဖြစ်သဖြင့် ပတ်ဝန်းကျင် ညစ်ညမ်းမှု လျှော့ချနိုင်ရန် နှင့် ယာဉ်ကြောပိတ်ဆို့မှုကို လျှော့ချနိုင်ရန် လမ်းများပေါ်တွင် သွားလာနေသော ကိုယ်ပိုင်ကား စီးရေကို ကန့်သတ် ထားသည်။ ကားဝယ်ယူသူများသည် ကားတန်ဖိုး၏ ဈေးကွက်ပေါက်ဈေး တစ်ဆခွဲမျှသော အခွန်ကို ပေးဆောင်ရပြီး စင်ကာပူ စီအိုအီး ခေါ် ကားပိုင်ဆိုင်ခွင့် လက်မှတ်ကို လေလံဆွဲ ဝယ်ယူရပြီး ထိုလက်မှတ် ရှိပါက ကားကို လမ်းမပေါ်တွင် ဆယ်စုနှစ် တစ်ခုစာမျှ မောင်းနှင် နိုင်သည်။ စင်ကာပူ ကားပိုင်ဆိုင်ခွင့် လက်မှတ်တစ်ခု၏ တန်ဖိုးဖြင့်ပင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ပေါ့ရှ် ဘောက်စတာ ကားတစ်စင်း ဝယ်ယူနိုင်သည်။ စင်ကာပူရှိ ကားတန်ဖိုးမှာ အခြား အင်္ဂလိပ်စကား ပြောသော နိုင်ငံများထက် သိသိသာသာပင် များပြားသည်။&lt;ref name=&quot;BloombergBMW&quot;&gt;{{cite news|url= http://www.bloomberg.com/news/2011-02-16/bmw-3-series-costs-260-000-as-singapore-tax-keeps-cars-for-rich.html|title =BMW Costing $260,000 Means Cars Only for Rich in Singapore as Taxes Climb|work=Bloomberg|location =New York|accessdate =2 July 2011|first=Kristine|last=Aquino|date=17 February 2011}}&lt;/ref&gt; အခြားသော ဓနသဟာယနိုင်ငံများ ကဲ့သို့ပင် လမ်းပေါ်ရှိ ကားများ နှင့် လမ်းပေါ်တွင် လျှောက်သောသူများ လက်ဝဲဘက်သို့ ကပ်၍ သွားကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.expatsingapore.com/content/view/1147|title=Once you're here: Basic Road Rules and Regulations|publisher=Expat Singapore|date=16 August 2009|accessdate=27 February 2011|archivedate=15 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141215023246/http://www.expatsingapore.com/content/view/1147}}&lt;/ref&gt;
[[File:KSF C151B close view 0225.jpg|thumb|right|300px|ရထားသယ်ယူပို့ဆောင်ရေး]]
[[File:ERPBugis.JPG|thumb|right|300px|နော့သ် ဘရစ်ချ်လမ်းပေါ်ရှိ အီလက်ထရွန်းနစ် စနစ်သုံး လမ်းအသုံးပြုခ ကောက်ခံသည့် ဂိတ်]]
စင်ကာပူနိုင်ငံတွင် နေထိုင်သူများသည် ခြေလျင်၊ စက်ဘီး၊ ဘတ်စ်ကား၊ အငှားယာဉ်၊ အမ်အာရ်တီ ခေါ် လျှပ်စစ်အမြန်ရထား အကြီးစား၊ အယ်လ်အာရ်တီ ခေါ် လျှပ်စစ် အမြန်ရထား အငယ်စား တို့ဖြင့်လည်း သွားလာကြသည်။ အက်စ်ဘီအက်စ် ထရန်စစ် နှင့် အက်စ်အမ်အာရ်တီ ကော်ပိုရေးရှင်း ဆိုသော ကုမ္ပဏီ နှစ်ခုမှ အများပြည်သူသုံး ဘတ်စ်ကားနှင့် ရထားတို့ကို ပြေးဆွဲကြသည်။ အငှားယာဉ် ကုမ္ပဏီ ၆ ခု ရှိပြီး ထိုကုမ္ပဏီများမှ အငှားယာဉ် ၂၈,၀၀၀ ကျော်ကို လမ်းများပေါ်တွင် ပြေးဆွဲလျက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lta.gov.sg/content/dam/ltaweb/corp/PublicationsResearch/files/FactsandFigures/taxi_info_2015.pdf|title=Taxi info|publisher=Land Transport Authority|year=2015|accessdate=24 May 2015|archivedate=5 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150605115848/http://www.lta.gov.sg/content/dam/ltaweb/corp/PublicationsResearch/files/FactsandFigures/taxi_info_2015.pdf}}&lt;/ref&gt; အငှားယာဉ်မှာ လူသုံးများသော အများသုံး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လုပ်ငန်း တစ်ခု ဖြစ်ပြီး အခြားသော ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် အငှားယာဉ် နှုန်းထားမှာ သက်သာသည်ကို တွေ့ရသည်။&lt;ref&gt;[http://www.lta.gov.sg/content/ltaweb/en/public-transport/taxis/getting-a-taxi.html Comparison of Overseas Taxi Fares]&lt;/ref&gt;

စင်ကာပူနိုင်ငံတွင် စုစုပေါင်း ၂,၀၈၅ မိုင် (၃၃၅၆ ကီလိုမီတာမျှ ) ရှည်လျားသော လမ်းမများ ရှိပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် ၁၀၀မိုင် (၁၆၁ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှည်လျားသော အိက်စ်ပရက်စ်ဝေး ခေါ် အမြန်လမ်း များလည်း ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.lta.gov.sg/corp_info/doc/Average_Daily_Public_Transport_Ridership.pdf|archiveurl= https://www.webcitation.org/5naJXRUjU?url=http://www.lta.gov.sg/corp_info/doc/Average_Daily_Public_Transport_Ridership.pdf|archivedate= 16 February 2010|title= Public transport ridership|publisher= Land Transport Authority|accessdate= 2 July 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.lta.gov.sg/public_transport/pt_rail_tracing.htm |title=Tracing our steps |publisher=Land Transport Authority |accessdate=2 July 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605104816/http://www.lta.gov.sg/public_transport/pt_rail_tracing.htm |archivedate=5 June 2011 }}&lt;/ref&gt; ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သော ဧရိယာပေါ်တွင် မူတည်၍ လမ်းအသုံးပြုခ ကောက်ခံသည့်စနစ်မှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပထမဆုံး ယာဉ်ကြောကျပ်တည်းမှု အတွက် ပိုက်ဆံကောက်ခံသည့် စနစ် ဖြစ်ခဲ့ပြီး ယာဉ်ကြော ကျပ်တည်းမှု ကို လျှော့ချရန် အတွက် အခြားသော လုပ်ဆောင်ချက်များ ဖြစ်သော ကားပိုင်ဆိုင်မှု ပမာဏကို ကန့်သတ်ထားခြင်းနှင့် လူအများသွားလာနိုင်သည့် ရထားစနစ်ကို တိုးတက်ကောင်းမွန် စေခဲ့ခြင်းတို့လည်း လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last= Small, Kenneth A.; Verhoef, Erik T.|year= 2007|title= The Economics of Urban Transportation|url= https://archive.org/details/economicsofurban0000smal|publisher= Routledge|location =London|isbn= 978-0-415-28515-5|page= [https://archive.org/details/economicsofurban0000smal/page/148 148]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last= Cervero|first= Robert|year= 1998|title = The Transit Metropolis|url= https://archive.org/details/transitmetropoli0000cerv|page = [https://archive.org/details/transitmetropoli0000cerv/page/169 169]|publisher= Island Press|location =Washington DC|id= Chapter 6/The Master Planned Transit Metropolis: Singapore|isbn= 1-55963-591-6}}&lt;/ref&gt; ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် စနစ်ကို အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့ပြီး အီလက်ထရွန်းနစ် စနစ်သုံး လမ်းအသုံးပြုခ ကောက်ခံခြင်း ဟု အမည်ပြောင်းလဲ ခဲ့ပြီး ထိုစနစ်မှာ အီလက်ထရွန်းနစ် နည်းပညာဖြင့် လမ်းအသုံးပြုခကို ကောက်ခံခြင်း၊ အီလက်ထရွန်းနစ် နည်းပညာဖြင့် ထောက်လှမ်း သိရှိခြင်း၊ ဗွီဒီယို သုံး၍ စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.lta.gov.sg/motoring_matters/index_motoring_erp.htm|title= Electronic Road Pricing|publisher= Land Transport Authority|accessdate= 16 April 2008|archiveurl= https://web.archive.org/web/20080410143342/http://www.lta.gov.sg/motoring_matters/index_motoring_erp.htm|archivedate= 10 April 2008}}&lt;/ref&gt;

စင်ကာပူသည် အာရှရှိ နိုင်ငံတကာ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး အချက်အချာ ဌာနတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ပင်လယ် နှင့် လေကြောင်း ကုန်သွယ်မှု လမ်းကြောင်းများ ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ပီအက်စ်အေ အင်တာနေရှင်နယ် နှင့် ဂျူရောင်းဆိပ်ကမ်းတို့ မှ စီမံခန့်ခွဲသော စင်ကာပူ ဆိပ်ကမ်း မှာ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဒုတိယမြောက် အလုပ်အများဆုံး ဆိပ်ကမ်း တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း တန်ချိန် ၁.၁၅ ဘီလီယံ နှင့် ပေနှစ်ဆယ် ကုန်သေတ္တာပေါင်း ၂၃.၂ သန်းကို အတင်အချ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလုပ်အများဆုံး တဆင့်ခံ ကုန်ပို့ရာ ဆိပ်ကမ်းဖြစ်ပြီး သင်္ဘောများ ဆီဖြည့်ရာ အကြီးဆုံး ဆိပ်ကမ်းလည်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Singapore remains world's busiest port|url= http://news.xinhuanet.com/english/2006-01/12/content_4045562.htm|date=12 January 2006|agency= Xinhua|work=China View|location= Beijing|accessdate=22 April 2010}}&lt;/ref&gt;

စင်ကာပူသည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး အချက်အချာ ဌာနတစ်ခုဖြစ်ပြီး [[ဆစ်ဒနီမြို့]] နှင့် လန်ဒန်မြို့ကြား ပျံသန်းသော သားပိုက်ကောင် လမ်းကြောင်း၏ တထောက်နားရာ နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url= http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/qantas-celebrates-60-years-of-the-kangaroo-route-761078.html|title= Qantas celebrates 60 years of the 'Kangaroo Route'|first= Kathy|last= Marks|newspaper= The Independent|location= London|date= 30 November 2007|accessdate= 18 October 2015|archivedate= 16 October 2015|archiveurl= https://web.archive.org/web/20151016034143/http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/qantas-celebrates-60-years-of-the-kangaroo-route-761078.html}}&lt;/ref&gt; တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် လေဆိပ် ၈ ခု ရှိပြီး စင်ကာပူ ချန်ဂီလေဆိပ် သည် လေကြောင်းလိုင်းပေါင်း ၁၀၀ ကျော်၏ ဆိုက်ရောက်ရာ နေရာဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးရှိ နိုင်ငံနှင့် ဒေသပေါင်း ၇၀ ကျော်မှာ မြို့ကြီး ၃၀၀ ခန့်ကို ချိတ်ဆက်ပေးထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=About Changi Airport |url=http://www.changiairport.com/our-business/about-changi-airport |accessdate=18 October 2015 |archivedate=21 November 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141121013212/http://www.changiairport.com/our-business/about-changi-airport }}&lt;/ref&gt; နိုင်ငံတကာ ခရီးသွားလာရေး မဂ္ဂဇင်းများမှ ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံး လေဆိပ်တစ်ခု အဖြစ် မကြာခဏ သတ်မှတ်လေ့ ရှိကြပြီး ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် စကိုင်း ထရက်စ်မှ ကမ္ဘာ့ အကောင်းဆုံး လေဆိပ် အဖြစ် သတ်မှတ် ဖော်ပြခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=2006 Airport of the Year result|accessdate=1 June 2006|url=http://www.worldairportawards.com/Awards-2006/AirportYear-2006.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061231160516/http://www.worldairportawards.com/Awards-2006/AirportYear-2006.htm|publisher=World Airport Awards|archivedate=31 December 2006}}&lt;/ref&gt; 

{{clear}}
{{wide image|Panoramic view of the Central Business District, Singapore, and ships - 20100712.jpg|900px|စင်ကာပူ အိစ်ကုတ် ပန်းခြံအလွန် ကျောက်ချရာ နေရာတွင် ကျောက်ချ ရပ်နားထားသော သင်္ဘောများကို စင်ကာပူမြို့ နောက်ခံဖြင့် မြင်ရပုံ}}

===ရေပေးဝေမှု နှင့် မိလ္လာစနစ်===
စင်ကာပူတွင် လူတိုင်း ရေကောင်းရေသန့်ကို သင့်တင့်သော ဈေးဖြင့် လုံလောက်စွာ ရရှိနိုင်သည်။ ထူးခြားဆန်းသစ်သော ရေကို စီမံခန့်ခွဲမှု နည်းလမ်းများဖြစ်သည့် သုံးပြီးသားရေကို ပြန်လည် သုံးစွဲခြင်း၊ မိုးရေကို သိုလှောင်ထားသော ကန့်သတ် နယ်မြေများကို တည်ဆောက်ခြင်း၊ မြစ်ဝ နေရာကို ရေချို သိုလှောင်ရာ နေရာ အဖြစ် အသုံးပြုခြင်း၊ ပင်လယ်ရေမှ ဆားကို ဖယ်ထုတ်ခြင်း စသည့်နည်းလမ်းကို ပေါင်းစပ် အသုံးပြုခြင်းဖြင့် အိမ်နီးချင်း မလေးရှားနိုင်ငံမှ တင်ပို့သော ရေကို မှီခိုနေခြင်းကို လျှော့ချ နိုင်ရန် ပြုလုပ်ကြသည်။

စင်ကာပူ၏ ရေပြဿနာ အဖြေရှာမှုမှာ အခြေခံ အဆောက်အအုံ တစ်ခုတည်းတွင်သာ မှီခိုနေခြင်းမျိုး မဟုတ်ဘဲ နည်းမှန်လမ်းမှန် ဥပဒေများကို အလေးအနက် ပြဋ္ဌာန်းခြင်းနှင့် ကျင့်သုံးခြင်း၊ ရေကို ဈေးနှုန်း သတ်မှတ်ခြင်း၊ အများပြည်သူသို့ ပညာပေးခြင်း များ အပြင် သုတေသနနှင့် ဖွံ့ဖြိုးမှု လုပ်ဆောင်ခြင်းများလည်း ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;Luan&quot;&gt;{{cite journal|last = Ivy Ong Bee Luan|title = Singapore Water Management Policies and Practices|journal = International Journal of Water Resources Development|year = 2010|volume = 26|issue = 1|pages = 65–80|doi = 10.1080/07900620903392190|url = http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/07900620903392190|accessdate = 20 July 2012}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် စင်္ကာပူရှိ ရေနှင့် မိလ္လာတို့ကို ထိန်းသိမ်းရာ ဌာနဖြစ်သော အများပြည်သူ သုံးစွဲမှု ဘုတ်အဖွဲ့ ဌာနသည် ရေအရင်းအမြစ်များကို နည်းလမ်းပေါင်းစုံ သုံး၍ စီမံခန့်ခွဲမှုများကြောင့် စတော့ခ်ဟုမ်း အင်ဒတ်စထရီ ဝါးတား ဆု ကို  ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Stockholm International Water Institute:[http://www.siwi.org/sa/node.asp?node=83 Stockholm Industry Water Award:PUB Singapore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100704233807/http://www.siwi.org/sa/node.asp?node=83 |date=4 July 2010 }}&lt;/ref&gt;

== လူဦးရေပျံ့နှံ့ နေထိုင်မှု ==
[[File:1 bishan park panorama 2012.jpg|thumb|270px|ဘီရှန်း ပန်းခြံကို အပေါ်စီးမှ အုပ်မိုးထားသော အထပ်မြင့် အိတ်ချ်ဒီဘီ တိုက်ခန်းများနှင့် ကွန်ဒိုမီနီယံများ]]
၂၀၁၅ ခုနှစ် နှစ်လည်တွင် စင်ကာပူ၏ ခန့်မှန်း လူဦးရေမှာ ၅,၅၃၅,၀၀၀ ဦး ရှိပြီး ၃,၃၇၅,၀၀၀ ဦး(၆၀.၉၈%) မှာ စင်ကာပူနိုင်ငံသားများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျန်ရှိနေသော ၂,၁၆၀,၀၀၀ ဦး (၃၉.၀၂%) တွင်  အမြဲတမ်း နေထိုင်သူ ၅၂၇,၇၀၀ ဦး ၊ နိုင်ငံခြား ကျောင်းသား၊ အလုပ်သမား၊ မှီခိုသူပေါင်း ၁,၆၃၂,၃၀၀ ဦး မျှရှိသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် နိုင်ငံ၏ နောက်ဆုံး ကောက်ခံသည့် လူဦးရေ စာရင်းတွင် စင်ကာပူ နိုင်ငံသားနှင့် အမြဲတမ်းနေထိုင်သူတို့၏ ၂၃% မှာ ပြည်ပတွင် မွေးဖွားသူများ ဖြစ်ကြသည်။ စင်ကာပူ နိုင်ငံသား၏ ၁၀% မှာ နိုင်ငံခြားတွင် မွေးဖွားပြီး နိုင်ငံသား အဖြစ်ပြောင်းလဲလာသူများဟု ဆိုနိုင်သည်။ နိုင်ငံခြားသားများကိုပါ ထည့်၍ ရေတွက်မည် ဆိုလျှင် နိုင်ငံအတွင်း နေထိုင်သူ၏ ၄၃% မှာ နိုင်ငံခြားတွင် မွေးဖွားသူများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=2010census&gt;{{cite web|url= http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010acr.pdf|archiveurl= https://www.webcitation.org/68v15isAU?url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010acr.pdf|archivedate= 5 July 2012|title= Census of population (pages 13 to 16 of the pdf file)|publisher= Singapore Department of Statistics|year= 2010|accessdate= 2 July 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;un.org&quot;&gt;[http://www.un.org/esa/population/publications/migration/UN_MigStock_2008.pdf &quot;Trends in international migrant stock: The 2008 revision&quot;], United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division (2009).&lt;/ref&gt; ထိုလူဦးရေ စာရင်းမှ သိရသော အခြား အစီရင်ခံချက် တစ်ခုမှာ နိုင်ငံအတွင်း နေထိုင်သူများ၏ ၇၄.၁% မှာ တရုတ်လူမျိုး၊ ၁၃.၄% မှာ မလေးလူမျိုး၊ ၉.၂ % မှာ အိန္ဒိယ လူမျိုး နှင့် အခြား ၃.၃% မှာ ယူရေးရှန်း အပါအဝင် အခြား လူမျိုးများ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=2010census/&gt; ၂၀၁၀ မတိုင်မီက လူတစ်ဦးလျှင် လူမျိုး တစ်မျိုး အဖြစ်သာ မှတ်ပုံတင်နိုင်ပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် အဖေ၏ မျိုးနွယ်ကို ယူလေ့ ရှိကြသဖြင့် သွေးနှောသော လူတို့မှာ အစိုးရရ၏ လူဦးရေ စာရင်းတွင် လူမျိုးစု တစ်ခုတည်း အောက်တွင်သာ ထည့်သွင်း ဖော်ပြကြသည်။ ၂၀၁၀ မှ စ၍ နိုင်ငံသားတို့သည် ကပြား အဖြစ် မှတ်ပုံတင်နိုင်ပြီး အဓိက လူမျိုး နှင့် ဒုတိယ လူမျိုးဟု နှစ်မျိုး ရွေးနိုင်ကာ နှစ်မျိုး အထက် မရွေးနိုင်ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1030142/1/.html|title=Singaporeans of mixed race allowed to 'double barrel' race in IC|work=Channel NewsAsia|location=Singapore|author=Hoe Yeen Nie|date=12 January 2010|accessdate=18 February 2011|archivedate=6 February 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100206100917/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1030142/1/.html}}&lt;/ref&gt;

စင်ကာပူ နိုင်ငံသား သို့မဟုတ် အမြဲတမ်း နေထိုင်သူ မိသားစုများမှ ဦးဆောင်သော ၉၀.၃ ရာခိုင်နှုန်းသော မိသားစုများသည် ၎င်းတို့နေထိုင်ရာ အိမ်ကို ပိုင်ဆိုင်ကြပြီး မိသားစု၏ အရွယ်အစားမှာ နိုင်ငံသား နှင့် အမြဲတမ်း နေထိုင်သူများ မဟုတ်သည့် မှီခိုသူများ အပါအဝင် ၃.၄၃ ဦး ဖြစ်သည်။&lt;ref name=singstat2014h&amp;h&gt;{{cite web |url=http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#20 |title=Statistics Singapore – Latest Data – Households &amp; Housing |date=2014 |publisher=Statistics Singapore |accessdate=20 April 2015 |archivedate=29 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#20 }}&lt;/ref&gt; သို့သော် မြေနေရာ ရှားပါးမှုကြောင့် ၈၀.၄% သော မိသားစုများမှာ အိတ်ချ်ဒီဘီ ခေါ် အစိုးရမှ ဈေးလျှော့ရောင်းသော အထပ်မြင့် အများပြည်သူပိုင် အဆောက်အဦးများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ထို့အတူ ၇၅.၉% သော မိသားစုများမှာ ၄ ခန်း (အိပ်ခန်း ၃ခန်းနှင့် ဧည့်ခန်း ၁ခန်း) နှင့် ၄ ခန်းအထက် ရှိသော အိတ်ချ်ဒီဘီ တိုက်ခန်းများ သို့မဟုတ် ပုဂ္ဂလိက အိမ်ရာများတွင် နေထိုင်ကြသည်။&lt;ref name=singstat2014h&amp;h/&gt;&lt;ref name=&quot;hdb&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.hdb.gov.sg/fi10/fi10320p.nsf/w/HDBWinsUNAward?OpenDocument |title=HDB InfoWEB: HDB Wins the 2010 UN-HABITAT Scroll of Honour Award : |publisher=Hdb.gov.sg |date= |accessdate=14 October 2013 |archivedate=11 December 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111211145036/http://www.hdb.gov.sg/fi10/fi10320p.nsf/w/HDBWinsUNAward?OpenDocument }}&lt;/ref&gt; မိသားစုများ နှင့် အတူနေသော နိုင်ငံခြားသား အိမ်ဖော်များမှာ စင်ကာပူတွင် နေရာအနှံ့တွေ့ရပြီး ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် စုစုပေါင်း နိုင်ငံခြားသား အိမ်ဖော် ၂၂၄,၅၀၀ ဦးမျှ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/more-than-1-3-million/1297688.html |title=More than 1.3 million foreigners working in Singapore: Tan Chuan-Jin |work=Channel NewsAsia |location=Singapore |date=5 August 2014 |first= |last= |accessdate=26 October 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140914232514/http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/more-than-1-3-million/1297688.html |archivedate=14 September 2014 }}&lt;/ref&gt;

စင်ကာပူတွင် နေထိုင်သူများ၏ ပျမ်းမျှ အသက်မှာ ၃၉.၃ နှစ်မျှ ဖြစ်ပြီး&lt;ref name=singstat2014respoppro&gt;{{cite web |url=http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#15 |title=Statistics Singapore – Latest Data – Resident Population Profile |date=June 2014 |publisher=Statistics Singapore |accessdate=26 October 2014 |archivedate=29 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#15 }}&lt;/ref&gt; သားဖွားနှုန်းမှာ မိန်းမ တစ်ဦးလျှင် ကလေး ၀.၈ ဦး ဖြစ်သဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အနိမ့်ဆုံး ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံ၏ လူဦးရေကို အစားထိုးရန် လိုအပ်သော ၂.၁ဦး၏ အောက်တွင် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2127rank.html|title=The World Factbook|work=Central Intelligence Agency|accessdate=24 October 2014|archivedate=28 October 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091028133713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2127rank.html}}&lt;/ref&gt; ထိုပြဿနာကို ကျော်လွှားနိုင်ရန် အတွက် စင်ကာပူ အစိုးရမှာ ယခင် ဆယ်စုနှစ် အနည်းငယ် အတွင်း နိုင်ငံခြားသားများကို စင်ကာပူ သို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေချရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ထိုသို့ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်လာသူ အများအပြားက စင်ကာပူ၏ လူဦးရေကို လျော့နည်း မသွားစေရန် ကျားကန် ပေးထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/257208/1/.html|title=Singapore's birth trend outlook remains dismal|work=Channel NewsAsia|location=Singapore|date=7 February 2007|first=Julia|last=Ng|accessdate=22 April 2010|archivedate=13 January 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100113223503/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/257208/1/.html}}&lt;/ref&gt;


===ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု===
{{bar box
|title=စင်ကာပူရှိ ဘာသာတရားများ&lt;ref name=2010censuspercentage /&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=Religion
|right1=Percent
|float=right
|bars=
{{bar percent|ဗုဒ္ဓဘာသာ|orange|33}}
{{bar percent|ခရစ်ယာန်|blue|18}}
{{bar percent|ဘာသာမဲ့|black|17}}
{{bar percent|မွတ်စလင်|green|15}}
{{bar percent|အခြား&lt;br /&gt;(အများအားဖြင့် တာအိုဘာသာ)|gray|11}}
{{bar percent|ဟိန္ဒူ|gold|5}}
{{bar percent|ရိုးရာ|red|1}}
}}
ဗုဒ္ဓဘာသာသည် စင်ကာပူတွင် ကိုးကွယ်သူ အများဆုံး ဘာသာတစ်ခုဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံး လူဦးရေ စာရင်းအရ နေထိုင်သူ၏ ၃၃% သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်သူများ အဖြစ် ကြေညာကြသည်။ ဒုတိယမြောက် ကိုးကွယ်သူ အများဆုံး ဘာသာမှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာ ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ နောက်တွင် အစ္စလာမ်ဘာသာ ၊ တာအိုဘာသာ၊ ဟိန္ဒူဘာသာ တို့က အစဉ်လိုက် ရှိသည်။ လူဦးရေ၏ ၁၇% မှာ မည်သည့်ဘာသာကိုမျှ မကိုးကွယ်ပေ။ ၂၀၀၀ ခုနှစ် နှင့် ၂၀၁၀ ခုနှစ် ကြားတွင် ခရစ်ယာန်၊ တာအိုဘာသာ နှင့် ဘာသာမဲ့ ဦးရေမှာ ၃% စီ တိုးတက်လာခဲ့သဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်သူ ရာနှုန်းမှာ လျော့နည်း သွားခဲ့သည်။ အခြားသော ကိုးကွယ် ယုံကြည်မှုများ၏ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ယခင် အတိုင်း ဆက်လက် တည်ရှိနေခဲ့သည်။&lt;ref name=2010censuspercentage&gt;{{cite press release |url=http://www.singstat.gov.sg/news/news/press12012011.pdf |title=Census of population 2010: Statistical Release 1 on Demographic Characteristics, Education, Language and Religion |publisher=Singapore Statistics |date=12 January 2011 |accessdate=16 January 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110124160522/http://www.singstat.gov.sg/news/news/press12012011.pdf |archivedate=24 January 2011 }}&lt;/ref&gt; ပြူး သုတေသန ဌာန၏ လေ့လာ ဆန်းစစ် ချက် အရ စင်ကာပူနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဘာသာတရား အမျိုးမျိုး ကွဲပြားခြားနားရာ အများဆုံး နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ အဖြစ် တွေ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Global Religious Diversity|url=http://www.pewforum.org/2014/04/04/global-religious-diversity/|publisher=Pew Research|date=4 April 2014|accessdate=15 April 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=pew&gt;[http://www.globalreligiousfutures.org/countries/singapore/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&amp;affiliations_year=2010 Pew Research Center's Religion &amp; Public Life Project: Singapore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180817031953/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/singapore/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&amp;affiliations_year=2010 |date=17 August 2018 }}. Pew Research Center. 2010.&lt;/ref&gt;

ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အဓိက လမ်းစဉ် ၃ ခု ဖြစ်သော ထေရဝါဒ၊ မဟာယန နှင့် ဗာဂျယာ ယန  လမ်းစဉ် သုံးမျိုး စလုံး၏ ဘုန်းကြီးကျောင်းများနှင့် ဓမ္မဌာနများ စင်ကာပူတွင် တည်ရှိသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ အများစုမှာ တရုတ်များ ဖြစ်သဖြင့် မဟာယန ယုံကြည်မှု ရှိကြပြီး&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://books.google.com/?id=GBdX2ELnkXQC&amp;pg=PR8&amp;dq=buddhism+singapore#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=State, society, and religious engineering: toward a reformist Buddhism in Singapore|author=Khun Eng Kuah|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|location = Singapore|accessdate=1 November 2010|isbn=978-981-230-865-8|year=2009}}&lt;/ref&gt; ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံ နှင့် တရုတ်နိုင်ငံများ စင်ကာပူသို့ ဆယ်စုနှစ်များစွာ လာရောက်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ယခင် ဆယ်စုနှစ် အတွင်းတွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာမှာ တရုတ်လူမျိုး တစ်မျိုးတည်း မဟုတ်ပဲ စင်ကာပူနိုင်ငံတွင်း နေထိုင်သူများကြားတွင် လူကြိုက်များလာခဲ့သည်။ ဂျပန် ဗုဒ္ဓဘာသာ အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုဖြစ်သော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဆိုက ဂတ်ကိုင်း အဖွဲ့၏ လမ်းစဉ်ကို စင်ကာပူရှိ လူအများအပြား ကျင့်ကြံကြပြီး အများစုမှာ တရုတ်များ ဖြစ်ကြသည်။ တိဘက်မှ ဗုဒ္ဓဘာသာသည်လည်း လတ်တလော နှစ်များ အတွင်း နိုင်ငံ အတွင်းသို့ ဖြည်းညင်းစွာ ချင်းနင်း ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.informaworld.com/smpp/content~db=all~content=a789141932|title=Modernity in south-east Asia|publisher=Informaworld|date=2 December 1995|accessdate=1 November 2010}}&lt;/ref&gt;

===ဘာသာစကား===
{{bar box
|title=စင်ကာပူ နိုင်ငံသားများ၏ မိခင်ဘာသာစကား&lt;ref name=&quot;singstat1&quot; /&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=Language
|right1=Percent
|float=right
|bars=
{{bar percent|မန်ဒရင်း တရုတ်|yellow|50}}
{{bar percent|အင်္ဂလိပ်|blue|32}}
{{bar percent|မလေး|gray|12}}
{{bar percent|ကလယ်|green|3}}}}
စင်ကာပူတွင် အင်္ဂလိပ်၊ မလေး၊ မန်ဒရင် တရုတ် နှင့် ကလယ် ဟူ၍ ဘာသာစကား လေးမျိုး ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;statutes.agc.gov.sg&quot;&gt;{{cite web |url=http://statutes.agc.gov.sg/aol/search/display/view.w3p;ident=7655e14f-c579-47a2-b7a9-fffc9fea4815;page=0;query=DocId%3A%222cc15e67-cf27-44b1-a736-f28ab8190454%22%20Status%3Apublished%20Depth%3A0;rec=0 |title=Republic of Singapore Independence Act, s.7 |accessdate=18 October 2015 |archivedate=20 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140420190129/http://statutes.agc.gov.sg/aol/search/display/view.w3p;ident=7655e14f-c579-47a2-b7a9-fffc9fea4815;page=0;query=DocId%3A%222cc15e67-cf27-44b1-a736-f28ab8190454%22%20Status%3Apublished%20Depth%3A0;rec=0 }}&lt;/ref&gt; အင်္ဂလိပ် ဘာသာစကားမှာ အများသုံး ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး စီးပွားရေးလုပ်ငန်းသုံး၊ အစိုးရသုံး နှင့် ကျောင်းများတွင် သင်ကြားပို့ချရာ ကြားခံဘာသာစကား ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Britishcouncil&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.britishcouncil.org/eumd-partnership-webzine-october-2010-country-focus.htm#singapore|title=Education UK Partnership&amp;nbsp;– Country focus|date=October 2010|publisher=British Council|accessdate=27 February 2011|archivedate=2 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110402172957/http://www.britishcouncil.org/eumd-partnership-webzine-october-2010-country-focus.htm#singapore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url =http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2010/04/19/speech-by-mr-s-iswaran-at-the-apec-relc-int-seminar-opening-ceremony.php|title =Speech by Mr S. Iswaran, Senior Minister of State, Ministry of Trade and Industry and Ministry of Education|date =19 April 2010|publisher =Ministry of Education|accessdate =18 October 2015|archivedate =19 May 2011|archiveurl =https://web.archive.org/web/20110519070557/http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2010/04/19/speech-by-mr-s-iswaran-at-the-apec-relc-int-seminar-opening-ceremony.php}}&lt;/ref&gt;စင်ကာပူ မြို့ပြ ဝန်ဆောင်မှု အဖွဲ့နှင့် အခြား အေဂျင်စီများ ပါဝင်သော စင်ကာပူ အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုအဖွဲ့ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.careers.gov.sg/the-singapore-public-service/public-agencies |accessdate=18 October 2015 |archivedate=6 January 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150106063743/http://www.careers.gov.sg/the-singapore-public-service/public-agencies }}&lt;/ref&gt;အစရှိသော အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများတွင် အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် လုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ကြပြီး မလေး၊ တရုတ်၊ ကလယ် ဘာသာတို့ဖြင့် ရေးသားထားသော ရုံးသုံး စာရွက်စာတမ်းများကို အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုပြီးမှသာ စာရွက်တင်သွင်းခြင်းကို လက်ခံသည်။ စင်ကာပူ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေနှင့် အခြား ဥပဒေများကို အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားပြီး&lt;ref&gt;{{cite web|url =http://statutes.agc.gov.sg/non_version/cgi-bin/cgi_retrieve.pl?&amp;actno=Reved-CONST&amp;date=latest&amp;method=part|title =Constitution of the Republic of Singapore. Part I|year =2010|accessdate =2 July 2011|archivedate =13 July 2002|archiveurl =https://web.archive.org/web/20020713024759/http://statutes.agc.gov.sg/non_version/cgi-bin/cgi_retrieve.pl?&amp;actno=Reved-CONST&amp;date=latest&amp;method=part}}&lt;/ref&gt; စင်ကာပူရှိ တရားရုံးများတွင် အင်္ဂလိပ် မဟုတ်သော ဘာသာစကားဖြင့် ပြောဆိုလိုပါက ဘာသာပြန် လိုအပ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|title=What do I do if I can't speak English?|url=http://app.subcourts.gov.sg/criminal/page.aspx?pageid=64541#faq13-9|accessdate=11 October 2011|publisher=Singapore Subordinate Courts|archivedate=9 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100709074333/http://app.subcourts.gov.sg/criminal/page.aspx?pageid=64541#faq13-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title= Dependant's Pass&amp;nbsp;– Before you apply|url= http://www.mom.gov.sg/foreign-manpower/passes-visas/dependant-pass/before-you-apply/Pages/default.aspx|publisher =Ministry of Manpower|accessdate=11 October 2011}}&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း စင်ကာပူ နိုင်ငံသား၏ ၃ ပုံ ၁ပုံမျှသာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာကို မိခင်ဘာသာ စကား အဖြစ် ပြောဆိုကြပြီး စင်ကာပူ တရုတ်လူမျိုးများ၏ ၃ ပုံ ၁ပုံ၊ စင်ကာပူ မလေးလူမျိုးများ၏ ၄ ပုံ ၁ ပုံ နှင့် စင်ကာပူ အိန္ဒိယ လူမျိုးများ၏ တစ်ဝက်ခန့်မှာ သူတို့၏ မိခင်ဘာသာ စကားဖြင့်သာ ပြောဆိုလေ့ ရှိကြသည်။ စင်ကာပူနိုင်ငံသား၏ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် အရေး အဖတ် မပြုလုပ်တတ်ပေ။&lt;ref name=2010censuspercentage /&gt;&lt;ref name=autogenerated3&gt;{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010sr1/t47-57.pdf|archiveurl=https://www.webcitation.org/5wdAIB8hG?url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010sr1/t47-57.pdf|archivedate=20 February 2011|publisher=Singapore Statistics|title=Census of Population|year=2010|accessdate=19 February 2011}}&lt;/ref&gt;

စင်ကာပူနိုင်ငံသား အားလုံး မဟုတ်သော်လည်း အများစုမှာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ နှင့် အခြားသော တရားဝင် ဘာသာ စကား တစ်မျိုးမျိုး ကို ကျွမ်းကျင်မှု အဆင့်အမျိုးမျိုး ဖြင့် တတ်မြောက်ကြသည်။ စင်ကာပူ နိုင်ငံသားများကြားတွင် ဘာသာစကား တတ်မြောက်မှုကို ဆန်းစစ်ရာတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ (၈၀%) ၊မန်ဒရင် (၆၅%) ၊ မလေး (၁၇%) နှင့် ကလယ် (၄%) တို့ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=2010censuspercentage /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010sr1/t39-46.pdf|archiveurl=https://www.webcitation.org/5wpMAuagj?url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010sr1/t39-46.pdf|archivedate=28 February 2011|title=Census of Population 2010|publisher=Singapore Statistics|accessdate=27 February 2011}}&lt;/ref&gt; စင်ကာပူတွင် အသုံးပြုသော အင်္ဂလိပ်စကားမှာ ဗြိတိသျှ အင်္ဂလိပ် ပေါ်တွင် အခြေခံ ထားပြီး&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blogs.nlb.gov.sg/ask/children/481|title=What are some commonly misspelled English words?|publisher=National Library Board|location=Singapore|date=18 April 2008|accessdate=18 February 2011|archivedate=3 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120303222846/https://blogs.nlb.gov.sg/ask/children/481}}&lt;/ref&gt; စင်ကာပူတွင် အသုံးပြုသော အင်္ဂလိပ်ဘာသာ စကားများမှာ  စင်ကာပူ စတန်းဒတ် အင်္ဂလိပ် ဘာသာ စကားမှ စင်းဂလိပ် ဟုခေါ်သော ကပြားစကားမျိုး အထိ ရှိသည်။ စင်းဂလိပ် အသုံးပြုခြင်းကို အစိုးရမှ အလွန်ပင် အားမပေးပေ။&lt;ref&gt;{{cite news|author=Tan Hwee Hwee|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,501020729-322685,00.html|title=A war of words is brewing over Singlish|newspaper=Time|location=New York|date=22 July 2002|accessdate=18 February 2011|archivedate=6 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130806210202/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,501020729-322685,00.html}}&lt;/ref&gt;

မန်ဒရင် ဘာသာစကားကို မိခင် ဘာသာစကား အဖြစ် စင်ကာပူနိုင်ငံသား တစ်ဝက်ခန့်က ပြောဆိုကြသည်။ &lt;ref name=&quot;singstat1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/Publications/publications_and_papers/cop2010/census_2010_release1/indicators.pdf|title=Census of Population 2010:Key Indicators of the resident Population|year=2010|accessdate=3 September 2013|archivedate=8 September 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130908091914/https://www.singstat.gov.sg/publications/publications_and_papers/cop2010/census_2010_release1/indicators.pdf}}&lt;/ref&gt; စင်ကာပူ မန်ဒရင်သည် နိုင်ငံအတွင်း အသုံးအများဆုံး တရုတ်စကား ဖြစ်ပြီး&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite news|last=Oi|first=Mariko|url=http://www.bbc.co.uk/news/business-11468401|title=Singapore's booming appetite to study Mandarin|work=BBC News|date=5 October 2010|accessdate=27 February 2011}}&lt;/ref&gt; လူဦးရေ ၁.၂ သန်းခန့်ကက အိမ်တွင် ပြောဆိုကြသည်။ အခြား ၅ သိန်း ခန့်မှာ အခြား တရုတ်စကားများကို ပြောဆိုကြပြီး အဓိက အားဖြင့် ဟောက်ကျန့်၊ တယိုချူး နှင့် ကန်တိုးနိစ် တို့ကို အိမ်တွင် ပြောဆိုကြသော်လည်း မန်ဒရင် နှင့် အင်္ဂလိပ်စကားကို လူကြိုက်များလာသောကြောင့် အသုံးပြုသူ လျော့နည်း လာသည်။

ဗြိတိသျှတို့ထံမှ လွတ်လပ်ရေး ရပြီးသော ၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် မလေး စကားပြောသော  အိမ်နီးချင်း မလေးရှားနိုင်ငံ နှင့် အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံတို့နှင့် ပဋိပက္ခများကို ရှောင်ရှားနိုင်ရန် အတွက် မလေးဘာသာစကားကို အမျိုးသား ဘာသာစကား အဖြစ် စင်ကာပူ အစိုးရမှ သတ်မှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=fromthirdworldtofirst&gt;{{cite book|title= From Third World to First|last= Lee|first= Lee Kuan Yew|year= 2000|publisher=Marshall Cavendish|location= Singapore}}&lt;/ref&gt; မလေးစကားမှာ ပြယုဂ် တစ်ခုသာလျှင် ဖြစ်ပြီး တကယ်တမ်း အသုံးချရန် မဟုတ်ပေ။&lt;ref name=&quot;statutes.agc.gov.sg&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://books.google.com/?id=CQgjrpgdU6gC&amp;pg=PA42|title=Language and society in Singapore|publisher=Singapore University Press|first1 = Evangelos A.|last1 = Afendras|first2 = Eddie C.Y.|last2 = Kuo|year = 1980|isbn = 978-9971-69-016-8|accessdate=27 February 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://books.google.com/?id=LMZm0w0k1c4C&amp;pg=PA2018|title= Sociolinguistics: An international handbook of the science of language and society|publisher=Walter de Gruyter|location = Berlin|first1 = Ulrich|last1 = Ammon|first2 = Norbert|last2 = Dittmar|first3 = Klaus J.|last3 = Mattheier|volume = 3|year = 2006|isbn = 978-3-11-018418-1|accessdate=27 February 2011}}&lt;/ref&gt; နိုင်ငံတော် သီချင်း မာဂျူးလာ စင်ကာပူရ&lt;ref&gt;{{Singapore legislation|title=Singapore Arms and Flag and National Anthem Act|cap=296|ed=1985}}&lt;/ref&gt; စင်ကာပူ အမိန့်နှင့် ဘွဲ့တံဆိပ်များမှ ထုတ်နှုတ်ချက်များ၊ စစ်တပ်အတွင်း အမိန့်ပေးမှု များတွင် မလေးဘာသာစကားကို အသုံးပြုထားသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် မလေးဘာသာအား စင်ကာပူ နိုင်ငံသား မလေးလူမျိုး များ အတွင်းတွင်သာ အသုံးပြုကြပြီး စင်ကာပူနိုင်ငံသား၏ ၁၇% သာ မလေးဘာသာကို တတ်မြောက်ကြပြီး&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/papers/people/c2000adr-literacy.pdf|archiveurl=https://www.webcitation.org/5oFD4Gdnx?url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/papers/people/c2000adr-literacy.pdf|archivedate=15 March 2010|title=Literacy and Language|publisher=Singapore Statistics|accessdate=27 February 2011}}&lt;/ref&gt; ၁၂% ကသာ မိခင်ဘာသာ အဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။&lt;ref name=&quot;singstat1&quot; /&gt;

စင်ကာပူ နိုင်ငံသား ၁၀၀,၀၀၀ သို့မဟုတ် ၃% ကသာ ကလယ်ဘာသာ စကားကို မိခင်ဘာသာ အဖြစ် ပြောဆိုကြသည်။ ကလယ်ဘာသာ စကားမှာ စင်ကာပူတွင် တရားဝင် အဆင့်သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသော်လည်း အခြား အိန္ဒိယ ဘာသာစကားများကို အားမပေးခြင်း မျိုး မရှိပေ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/admissions/returning-singaporeans/mother-tongue-policy/|publisher=Ministry of Education|title=Returning Singaporeans&amp;nbsp;– Mother-Tongue Language Policy|accessdate=13 October 2010|archivedate=8 April 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080408195106/http://www.moe.gov.sg/education/admissions/returning-singaporeans/mother-tongue-policy/}}&lt;/ref&gt;

===အလုပ်အကိုင်===
စင်ကာပူနိုင်ငံသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများတွင် အလုပ်လက်မဲ့နှုန်း အနည်းဆုံး နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ယခင် ဆယ်စုနှစ် များအတွင်း စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ အလုပ်လက်မဲ့နှုန်းမှာ ၄% ထက် မကျော်ခဲ့ပေ။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ စီးပွားပျက်ကပ် အတွင်း အမြင့်ဆုံး ၃% သို့ တိုးတက်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၅ တွင် ၁.၈% သို့ ပြန်လည် လျော့ကျ သွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url =http://www.mom.gov.sg/statistics-publications/national-labour-market-information/statistics/Pages/unemployment.aspx|title =Unemployment|publisher =Ministry of Manpower|year =2010|accessdate =2 July 2011|archivedate =22 June 2013|archiveurl =https://www.webcitation.org/6HZf8OoiM?url=http://www.mom.gov.sg/statistics-publications/national-labour-market-information/statistics/Pages/unemployment.aspx}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url =http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1135224/1/.html|title =S'pore unemployment rate falls to three-year low|publisher =Channel NewsAsia|date =15 June 2011|author =Chan, Joanne|accessdate =2 July 2011|archivedate =17 January 2013|archiveurl =https://web.archive.org/web/20130117011942/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1135224/1/.html}}&lt;/ref&gt;

အစိုးရသည် လူမှုရေး နှင့် မိသားစု ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဝန်ကြီးဌာနမှ တဆင့် အိမ်ခြေမဲ့ နှင့် လိုအပ်သူများကို ကူညီမှု အစီအစဉ် အမျိုးမျိုးဖြင့် ထောက်ပံ့ခဲ့သဖြင့် အလွန်အမင်း ဆင်းရဲမှုမှာ အလွန်ပင် ရှားပါးသည်။ အချို့သော အစီအစဉ်များတွင် လိုအပ်သော မိသားစုများသို့ လစဉ် ထောက်ပံ့ငွေ စင်ကာပူ ဒေါ်လာ ၄၀၀ မှ စင်ကာပူ ဒေါ်လာ ၁၀၀၀ အထိ ထောက်ပံ့ ပေးခြင်း၊ အစိုးရ ဆေးရုံများတွင် အခမဲ့ ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု ပေးခြင်း နှင့် ကလေးများအတွက် ကျောင်းလခကို အစိုးရမှ စိုက်ထုတ်ပေးခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title= Assistance |date= 26 October 2014 |url= http://app.msf.gov.sg/Assistance |publisher= Ministry of Social and Family Development |accessdate= 18 October 2015 |archivedate= 26 October 2014 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20141026061435/http://app.msf.gov.sg/Assistance }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title= The stingy nanny |date=16 October 2009 |url= http://www.economist.com/node/15524092 |work=The Economist |location =London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title= Welfare in Singapore: Singapore government response |date=17 February 2010 |url= http://www.economist.com/node/15541423 |work=The Economist |location =London}}&lt;/ref&gt;စင်ကာပူ အစိုးရသည် နိုင်ငံသားများအတွက် အမျိုးမျိုးသော အခွင့်အလမ်းများကိုလည်း ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့တွင် နိုင်ငံတွင်း နေထိုင်သူများ အများပိုင် အားကစားရုံများတွင် လေ့ကျင့်ခန်း လုပ်နိုင်ရန် အခမဲ့ ငွေကြေး ပေးအပ်ခြင်း၊ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ActiveSG$100 for Singaporeans to play sport |url=http://www.todayonline.com/print/475546 |accessdate=18 October 2015 |archivedate=23 June 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160623023323/http://www.todayonline.com/print/475546 }}&lt;/ref&gt; နိုင်ငံသားများမှ မွေးဖွားသော ကလေးတိုင်း အတွက် ကလေးသူငယ် ဆုကြေး အဖြစ် ဒေါ်လာ ၁၆၆,၀၀၀ အထိ ခံစားခွင့် ရရှိခြင်း၊ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Baby Bonus {{!}} The Baby Bonus Scheme |url=http://www.babybonus.msf.gov.sg/parent |accessdate=18 October 2015 |archivedate=16 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151016034146/http://www.babybonus.msf.gov.sg/parent/ }}&lt;/ref&gt; များစွာ ဈေးလျှော့ပေးထားသော ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု နှင့် ငွေကြေးတို့ဖြင့် မသန်စွမ်းသူများကို ကူညီခြင်း ၊ ဆင်းရဲသော ကျောင်းသားများ  အတွက် ဈေးပေါသော လက်ပ်တော့ပ် ကွန်ပျူတာများ၊ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=NEU PC Plus Programme - Learning - Infocomm Development Authority of Singapore |url=http://www.ida.gov.sg/Learning/Community-Development/NEU-PC-Plus-Programme/Schemes/NEU-PC-Plus-Programme-PC-Bundle-scheme |accessdate=18 October 2015 |archivedate=19 January 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160119040025/https://www.ida.gov.sg/Learning/Community-Development/NEU-PC-Plus-Programme/Schemes/NEU-PC-Plus-Programme-PC-Bundle-scheme }}&lt;/ref&gt; အများသုံး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊&lt;ref&gt;{{Cite web |title=250,000 Public Transport Vouchers to Help Needy Families Cope with Fare Adjustment {{!}} Ministry of Transport, Singapore |url=http://www.mot.gov.sg/News-Centre/News/2015/250,000-Public-Transport-Vouchers-to-Help-Needy-Families-Cope-with-Fare-Adjustment |accessdate=18 October 2015 |archivedate=29 May 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160529210225/http://www.mot.gov.sg/News-Centre/News/2015/250,000-Public-Transport-Vouchers-to-Help-Needy-Families-Cope-with-Fare-Adjustment/ }}&lt;/ref&gt; ရေ နှင့် မီတာ ဘီလ်များနှင့် အခြား နေရာများတွင် ဈေးလျှော့ပေးခြင်းများ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Numbers and profile of homeless persons - Ministry of Social and Family Development |url=http://app.msf.gov.sg/Press-Room/Numbers-and-profile-of-homeless-persons |accessdate=18 October 2015 |archivedate=13 May 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160513223221/http://app.msf.gov.sg/Press-Room/Numbers-and-profile-of-homeless-persons }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Singapore Budget 2014 - Measures For Households |url=http://www.singaporebudget.gov.sg/budget_2014/families1.aspx |access-date=18 October 2015 |archive-date=25 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160625104848/http://www.singaporebudget.gov.sg/budget_2014/families1.aspx }}&lt;/ref&gt;

နိုင်ငံခြား အလုပ်သမားများမှာ နိုင်ငံစီးပွားရေး အတွက် အရေးပါသော နေရာမှ ပါဝင်သည်ကို သိရှိသော်လည်း အစိုးရမှ ထိုအလုပ်သမားများကို ကန့်သတ်ရန် စီစဉ်လျက် ရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://tvnz.co.nz/business-news/singapore-may-cap-low-skilled-foreign-workers-3346985|title=Singapore may cap low-skilled foreign workers|work=TV New Zealand|date=2 February 2010|accessdate=11 April 2011|archivedate=4 February 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100204204744/http://tvnz.co.nz/business-news/singapore-may-cap-low-skilled-foreign-workers-3346985}}&lt;/ref&gt; နိုင်ငံခြား အလုပ်သမားများသည် ဆောက်လုပ်ရေး ကဏ္ဍ၏ ၈၀% နှင့် ဝန်ဆောင်မှု ကဏ္ဍ၏ ၅၀% မျှ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bca.gov.sg/publications/BuildabilitySeries/others/rscp_es.PDF|title=Executive summary|publisher=Building and Construction Authority|accessdate=11 April 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.asiaone.com/Business/News/Office/Story/A1Story20090222-123635.html |title=Singapore's phantom workers |last=Sudderuddin |first=Shuli |newspaper=The Straits Times |location=Singapore |date=22 February 2009 |accessdate=11 April 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090225121552/http://www.asiaone.com/Business/News/Office/Story/A1Story20090222-123635.html |archivedate=25 February 2009 }}&lt;/ref&gt; လူဝင်မှု ကြီးကြပ်ရေး ကဏ္ဍတွင် ကန့်သတ်ရန် နှင့် တဆက်တည်းတွင် နိုင်ငံခြားသား ပါရမီရှင်များကို ဆွဲဆောင် နိုင်ရန် အတွက် အလုပ်သမား ဝန်ကြီးဌာနမှ အလုပ်လုပ်ခွင့် လက်မှတ်များကို အဆင့် ၃ ဆင့်ဖြင့် ချထားပေးသည်။ P1 အဆင့် အလုပ်လုပ်ခွင့် လက်မှတ်မှာ လစာ စင်ကာပူ ဒေါ်လာ ၈၀၀၀ နှင့် အထက်  ရရှိသူများ အတွက် ဖြစ်ပြီး P2 အဆင့် အလုပ်လုပ်ခွင့် လက်မှတ်များမှာ လစာ စင်ကာပူ ဒေါ်လာ ၄၅၀၀ မှ ၇၉၉၉ ဒေါ်လာ အတွင်း ရရှိသူများ အတွက် ဖြစ်ကာ Q1 အလုပ်လုပ်ခွင့် လက်မှတ် မှာမူ လစာ အနည်းဆုံး စင်ကာပူ ဒေါ်လာ ၃၀၀၀ ရရှိသူများ အတွက် ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|title=On immigration to Singapore and employment pass for foreign workers|url=https://www.3ecpa.com.sg/resources/human-resource-immigration/how-to-migrate-to-singapore/|accessdate=19 February 2015| work=3E_Accounting_Private_Limited}}&lt;/ref&gt;

==ယဉ်ကျေးမှု==
စင်ကာပူသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မူးယစ်ဆေးဝါး သုံးစွဲမှု အနည်းဆုံး နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ယဉ်ကျေးမှုအားဖြင့် မူးယစ်ဆေးဝါး သုံးစွဲမှုကို စင်ကာပူ နိုင်ငံ သားများက အလွန်မလိုလားအပ်သော အရာတစ်ခု အဖြစ် ရှုမြင်ကြသဖြင့် ဥရောပ လူ့အဖွဲ့အစည်းများ နှင့် မတူပေ။ စင်ကာပူ နိုင်ငံသားတို့ မူးယစ်ဆေးဝါး အပေါ် မလိုလားမှုမှာ အချို့သော ပြင်းထန်သည့် မူးယစ်ဆေးဝါး ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှု များအတွက် မပေးမနေရ သေဒဏ် သတ်မှတ်ထားသော ဥပဒေကြောင့် ဖြစ်သည်။ စင်ကာပူတွင် လူဦးရေ အချိုးအစားအားဖြင့် အနိမ့်ဆုံး အရက်သောက်သည့် နှုန်း ရှိပြီး ကြမ်းတမ်းသည့် ရာဇဝတ်မှုများလည်း အနည်းဆုံးဖြစ်ကာ တကမ္ဘာလုံးတွင် ရည်ရွယ်ချက် ရှိစွာ လူသတ်မှု အနိမ့်ဆုံးသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ပျမ်းမျှ အရက်သောက်နှုန်းမှာ လူကြီး တစ်ယောက်လျှင် တစ်နှစ် ၂ လီတာမျှ ဖြစ်သဖြင့် တကမ္ဘာလုံးတွင် အနိမ့်ဆုံး နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။

နိုင်ငံခြားသားများသည် လူဦးရေ၏ ၄၂% မျှ ရှိပြီး &lt;ref name=&quot;un.org&quot; /&gt;စင်ကာပူ၏ ယဉ်ကျေးမှု ပေါ်တွင် များစွာ လွှမ်းမိုးမှု ရှိသည်။ စီးပွားရေး ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေး ဌာန၏ ၂၀၁၃ ခု မည်သည့်နေရာတွင်မွေးဖွားသင့်သနည်း ကိန်းညွှန်းတွင် စင်ကာပူအား အာရှတွင် အကောင်းဆုံး ဘဝအရည်အသွေး ရှိရာ နေရာနှင့် တကမ္ဘာလုံးတွင် ဆဌမမြောက် ဘဝအရည်အသွေး ရှိရာ နေရာဟု အဆင့်သတ်မှတ် ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;[http://www.economist.com/news/21566430-where-be-born-2013-lottery-life International: The lottery of life | The Economist]&lt;/ref&gt;

===ဘာသာစကား၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု နှင့် ယဉ်ကျေးမှု===
[[File:Chinese New Year market.jpg|thumb|တရုတ်နှစ်ကူး ရုံးပိတ်ရက်အတွင်း မြင်ရသော တရုတ်တန်းရှိ လမ်းဘေးဈေး]]
[[File:Armenian Church, Singapore, Jan 06.JPG|thumb|စင်ကာပူရှိ ရှေးအကျဆုံး ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်း စိန့်ဂရေဂရီ၏ အာမေးနီးယန်း ဘုရားကျောင်း]]
[[File:The Sultan Mosque at Kampong Glam, Singapore (8125148933).jpg|thumb|စင်ကာပူရှိ စူလ်တန် ဗလီ]]

စင်ကာပူသည် လူမျိုးစုံပြီး သက်တမ်းနုသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ စင်ကာပူတွင် ၎င်း၏ နိုင်ငံ အရွယ်အစားနှင့်စာလျှင် များစွာသော ဘာသာစကားများ၊ ဘာသာတရားများ နှင့် ယဉ်ကျေးမှုများ ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;singapore21&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.singapore21.org.sg/speeches_050599.html|title=Speech by Prime Minister Goh Chok Tong on Singapore 21 Debate in Parliament|publisher=singapore21|date=5 May 1999|accessdate=27 October 2011|archivedate=10 February 2001|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010210223621/http://www.singapore21.org.sg/speeches_050599.html}}&lt;/ref&gt;

ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း မှ ၁၉၆၃ တွင် လွတ်လပ်ရေး ရသည့် အခါတွင် စင်ကာပူနိုင်ငံသား အသစ်ကျပ်ချွတ်များသည် မလေးရှား၊ တရုတ် နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ တို့မှ ပညာမတတ်သော အလုပ်သမားများ ဖြစ်ကြသည်။ အများစုမှာ စင်ကာပူတွင် ပိုက်ဆံရှာရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ခဏတဖြုတ် နေမည့်သူများသာဖြစ်၍ ရေရှည် အခြေချ နေထိုင်ရန် အစီအစဉ် မရှိကြပေ။ ပရာနကန်ဟုခေါ်သော စင်ကာပူတွင် မွေးဖွားသော လူလတ်တန်းစား  လူနည်းစု လူမျိုးများလည်း ရှိသည်။ ၁၅ ရာစု နှင့် ၁၆ ရာစု တရုတ် ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်သူများ ၏ အဆက်အနွယ်ဖြစ်သော ပရာနကန် များမှာ စင်ကာပူ ကို သစ္စာရှိကြသော်လည်း အလုပ်သမားများမှာ သူတို့၏ မိခင်နိုင်ငံ ဖြစ်သော မလေးရှား၊ တရုတ် နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ တို့ကိုသာ သစ္စာ စောင့်သိကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.aseanfocus.com/a_short_history_of_south_east_asia/history_singapore.html|title=A Short History of Southeast Asia: Singapore|publisher=ASEANfocus, Peter Church|date=10 July 2009|accessdate=27 October 2011|archivedate=23 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923175215/http://www.aseanfocus.com/a_short_history_of_south_east_asia/history_singapore.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://countrystudies.us/singapore/6.htm|title=Crown Colony|publisher=U.S. Library of Congress|date=10 July 2009|accessdate=27 October 2011}}&lt;/ref&gt; လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် စင်ကာပူ၏ အမျိုးသားရေး လက္ခဏာ နှင့် ယဉ်ကျေးမှုတို့ကို စတင်ပုံဖော်သည့် လုပ်ငန်းစဉ် စတင်ခဲ့လေသည်။

စင်ကာပူ၏ ယခင် ဝန်ကြီးချုပ်များ ဖြစ်ကြသော လီကွမ်းယူ နှင့် ဂိုချောက်တောင်တို့က စင်ကာပူသည် သမာရိုးကျ အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်သော နိုင်ငံဟူသည့် အသုံးအနှုန်း နှင့် မသင့်လျော်ဘဲ စပ်ကူးမပ်ကူး လူ့အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုသာလျှင် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော် စင်ကာပူ နိုင်ငံသားများသည် တူညီသော ဘာသာစကားကို မပြောသကဲ့သို့ ဘာသာတရား တစ်ခုတည်းကိုလည်း မကိုးကွယ်ကြဘဲ ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်း စဉ်လာလည်း အတူတူ မရှိကြပေ။&lt;ref name=&quot;singapore21&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/443304/1/.html|title=MM Lee says Singapore needs to do more to achieve nationhood|work=Channel NewsAsia|location=Singapore|date=5 May 2009|accessdate=27 October 2011|archivedate=30 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170630175421/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/443304/1/.html}}&lt;/ref&gt; အင်္ဂလိပ်သည်  စင်ကာပူ၏ ပထမ ဘာသာစကား ဖြစ်သော်လည်း ၂၀၁၀ ခုနှစ် အစိုးရ၏ လူဦးရေ စာရင်း အရ စင်ကာပူနိုင်ငံသား၏ ၂၀% သို့မဟုတ် ၅ ယောက်တွင် ၁ ယောက်မှာ အင်္ဂလိပ်စာ မတတ်ကြပေ။ ထို အခြေအနေမှာ ၁၉၉၀ ခုနှစ်နှင့် စာလျှင် တိုးတက်လာခြင်း ဖြစ်ပြီး  ထိုစဉ်က စင်ကာပူနိုင်ငံသား၏ ၄၀% မှာ အင်္ဂလိပ်စာ မတတ်ကြပေ။&lt;ref name=&quot;singstat_a&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010sr1/findings.pdf|archiveurl=https://www.webcitation.org/5wdAICz5j?url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010sr1/findings.pdf|archivedate=20 February 2011|title=Findings|publisher=Singapore Statistics|date=5 May 2010|accessdate=27 October 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2000adr/chap4.pdf|archiveurl= https://www.webcitation.org/63V8fYL8f?url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2000adr/chap4.pdf|archivedate= 27 November 2011|title= Literacy and language|publisher= Singapore Statistics|date= 5 May 2010|accessdate= 27 October 2011}}&lt;/ref&gt;

အခြားနိုင်ငံများနှင့် မတူသည့် အချက်မှာ ဘာသာစကား၊ ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာ နှင့် ယဉ်ကျေးမှုမှာ အသားအရောင် နှင့် မျိုးရိုးပေါ်မူတည်၍ သတ်မှတ်မရနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ စင်ကာပူနိုင်ငံသား တရုတ်လူမျိုးများတွင် ၅ ယောက်လျှင် ၁ ယောက်မှာ ခရစ်ယာန် ဘာသာဝင် ဖြစ်ပြီး၊ နောက် ၁ ယောက်မှာ ဘာသာမဲ့ ဖြစ်ကာ အခြားသူတို့မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ သို့မဟုတ် တာအိုဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ ၃ ပုံ ၁ပုံမှာ အိမ်တွင် အင်္ဂလိပ်စကား ပြောကြပြီး တစ်ဝက်ခန့်မှာ မန်ဒရင် တရုတ်စကားကို အိမ်တွင် ပြောဆိုကြသည်။ အခြားသူတို့မှာ ဒေသသုံး တရုတ်ဘာသာစကားများကို အိမ်တွင် ပြောဆိုကြသည်။ စင်ကာပူတွင် ရှိသော မလေး လူမျိုး အများစုမှာ အိမ်တွင် မလေးစကားကို ပြောဆိုကြပြီး အချို့မှာ အင်္ဂလိပ်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။ &lt;ref name=&quot;singstat_a&quot; /&gt; စင်ကာပူနိုင်ငံသား အိန္ဒိယလူမျိုးများမှာ ဘာသာတရား ပို၍ ကိုင်းရှိုင်းကြသည်။ ၁% သော အိန္ဒိယ လူမျိုးများသာ ဘာသာမဲ့ ဖြစ်သည်။ ၁၀ ယောက်လျှင် ၆ ယောက်မှာ ဟိန္ဒူဘာသာဝင် ဖြစ်ပြီး၊ ၂ ယောက်မှာ မွတ်စလင် ဖြစ်ကာ ကျန် ၂ ဦးမှာ ခရစ်ယာန် ဘာသာဝင် ဖြစ်သည်။ ၁၀ ယောက်တွင် ၄ ယောက်မှာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကို အိမ်တွင် ပြောဆိုကြပြီး၊ ၃ ယောက်မှာ ကလယ်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြကာ ၁၀ ယောက်လျှင် ၁ ယောက်မှာ မလေးဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြ၍ ကျန်သူများမှာ အခြား အိန္ဒိယ ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသည်။ &lt;ref name=&quot;singstat_a&quot; /&gt;

ထို့အတွက်ကြောင့် စင်ကာပူနိုင်ငံသားများ၏ အပြုအမူနှင့် စိတ်နေစိတ်ထားမှာ သူတို့ အိမ်တွင် ပြောဆိုသည့် ဘာသာစကား နှင့် ကိုးကွယ်သည့် ဘာသာတရားမှလည်း အခြား အရာများနှင့် အတူ သက်ရောက် လွှမ်းမိုးမှု ရှိသည်။ စင်ကာပူနိုင်ငံသားများတွင် အင်္ဂလိပ်ကို မိခင်ဘာသာ စကားအဖြစ် ပြောဆိုသူများမှာ အနောက်တိုင်း ယဉ်ကျေးမှုသို့ တိမ်းညွှတ်မှု ရှိပြီး တရုတ်ဘာသာစကားကို မိခင်ဘာသာစကား အဖြစ် ပြောဆိုသူများမှာ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒသို့ တိမ်းညွှတ်မှု ရှိသည်။ မလေးဘာသာစကားကို ပြောဆိုသော စင်ကာပူ နိုင်ငံသားများမှာ မလေးယဉ်ကျေးမှုသို့ တိမ်းညွှတ်ပြီး ၎င်းမှာ အစ္စလာမ် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဆက်နွယ်နေသည်။

===အပြုအမူနှင့် ယုံကြည်မှု===
စင်ကာပူသည် နိုင်ငံတော် အဆင့်တွင် မယ်ရစ်တိုခရေစီ ဟုခေါ်​သော လူတစ်ယောက်အား သူ၏စွမ်းဆောင်နိုင်မှုပေါ်တွင်သာ မူတည် ဆုံးဖြတ်မည် ဆိုသည့် အချက်ကို အလေးအနက်ထား ပြောကြားလေ့ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pmo.gov.sg/content/pmosite/mediacentre/inthenews/ministermentor/2009/April/old_and_new_citizensgetequalchancesaysmmlee.html |title=Old and new citizens get equal chance, says MM Lee |publisher=PMO |date=5 May 2010 |accessdate=27 October 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110812071843/http://www.pmo.gov.sg/content/pmosite/mediacentre/inthenews/ministermentor/2009/April/old_and_new_citizensgetequalchancesaysmmlee.html |archivedate=12 August 2011 }}&lt;/ref&gt;

လူမျိုးများ နှင့် ဘာသာတရားများ အကြား ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူယှဉ်တွဲ နေထိုင်ခြင်းသည် စင်ကာပူနိုင်ငံ အောင်မြင်မှု၏အဓိက အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု စင်ကာပူ နိုင်ငံသားများမှ ယုံကြည်ကြပြီး စင်ကာပူ၏ အမျိုးသားရေး လက္ခဏာကို ဖော်ဆောင်ခြင်း၏ တစိတ်တပိုင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.singaporeunited.sg/cep/index.php/web/Our-News/PM-Lee-on-racial-and-religious-issues-National-Day-Rally-2009 |title= PM Lee on racial and religious issues (National Day Rally 2009) |publisher= Singapore United |date= 16 August 2009 |accessdate= 27 February 2011 |archivedate= 20 February 2010 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20100220195750/http://www.singaporeunited.sg/cep/index.php/web/Our-News/PM-Lee-on-racial-and-religious-issues-National-Day-Rally-2009 }}&lt;/ref&gt; စင်ကာပူအား ကလေးထိန်းနိုင်ငံ ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/3861209.stm |title=Singapore slings a little caution to the wind |work=BBC News |date=16 August 2004 |accessdate=27 February 2011 |first=Andrew |last=Harding}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url= http://www.nytimes.com/2006/05/23/business/worldbusiness/23casino.html?pagewanted=all |title=The Nanny State Places a Bet |work=The New York Times |date=16 August 2004 |accessdate=27 February 2011 |first=Wayne |last=Arnold}}&lt;/ref&gt; စင်ကာပူ ၏ နိုင်ငံတော် အထိမ်းအမှတ် ပန်းမှာ သစ်ခွပန်း တစ်မျိုး ဖြစ်သော ဗန်ဒါ မစ်စ်ဂျိုယာကွင်မ် ဖြစ်ပြီး စင်ကာပူ နိုင်ငံတွင် မွေးဖွားသော အာမေးနီးယန်း အမျိုးသမီး တစ်ဦး၏ အမည်ကို အမှတ်တရ အနေဖြင့် မှည့်ခေါ်ထားသော ပန်းဖြစ်ပြီး သူမသည် ထိုပန်းအား တန်ဂျွန်ပါဂါရှိ သူမ၏ ဥယျာဉ် အတွင်း ၁၈၉၃ တွင် စိုက်ပျိုးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=National Flower |url=https://www.nhb.gov.sg/NHBPortal/faces/oracle/webcenter/portalapp/pagehierarchy/Page857.jspx;jsessionid=zbgYWAXoyt04Lr1BHPXSPYm216a4Pf1M3Bbd5yYIeNGZop1a05pJ!224933089?_afrWindowId=null&amp;_afrLoop=3309796028833401&amp;detContId=NHBSVRAPP61620001246&amp;_afrWindowMode=0&amp;_adf.ctrl-state=si7eo176a_4#%40%3F_afrWindowId%3Dnull%26_afrLoop%3D3309796028833401%26detContId%3DNHBSVRAPP61620001246%26_afrWindowMode%3D0%26_adf.ctrl-state%3Dxdhqc99f5_4 |accessdate=19 October 2015 |archivedate=9 April 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150409232634/https://www.nhb.gov.sg/NHBPortal/faces/oracle/webcenter/portalapp/pagehierarchy/Page857.jspx%3Bjsessionid%3DzbgYWAXoyt04Lr1BHPXSPYm216a4Pf1M3Bbd5yYIeNGZop1a05pJ%21224933089?_afrWindowId=null&amp;_afrLoop=3309796028833401&amp;detContId=NHBSVRAPP61620001246&amp;_afrWindowMode=0&amp;_adf.ctrl-state=si7eo176a_4#%40%3F_afrWindowId%3Dnull%26_afrLoop%3D3309796028833401%26detContId%3DNHBSVRAPP61620001246%26_afrWindowMode%3D0%26_adf.ctrl-state%3Dxdhqc99f5_4 }}&lt;/ref&gt; စင်ကာပူ၏ အမျိုးသား အထိမ်းအမှတ် များ ဖြစ်ကြသော နိုင်ငံတော် အမှတ်တံဆိပ် နှင့် ခြင်္သေ့ခေါင်း အမှတ်တံဆိပ်တို့တွင် ခြင်္သေ့ပုံကို အသုံးပြုထားပြီး စင်ကာပူမှာ ခြင်္သေ့မြို့တော်ဟု လူသိများကြသည်။ အခြားသော စင်ကာပူ၏ လူသိများသော အမည်များမှာ ဥယျာဉ်မြို့တော် နှင့် အနီစက် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ စင်ကာပူရှိ အစိုးရ ရုံးပိတ်ရက်များမှာ အဓိက တရုတ်၊ အနောက်တိုင်း၊ မလေး နှင့် အိန္ဒိယ ပွဲတော် ရက်များ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mystory.sg/content/1572/National_Symbols_Overview.html|title=National Symbols|publisher=mystory.sg|date=16 August 2009|accessdate=27 February 2011|archivedate=3 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120903142406/http://mystory.sg/content/1572/National_Symbols_Overview.html}}&lt;/ref&gt;

စင်ကာပူရှိ ဝန်ထမ်းများမှာ တစ်ပတ်လျှင် ၄၅ နာရီမျှ ပျမ်းမျှ အလုပ်လုပ်ကြသဖြင့် အခြားနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် အနည်းငယ်မျှ ပို၍ ရှည်လျားသည်။ စင်ကာပူ နိုင်ငံသား ၄ ယောက်တွင် ၃ယောက်မှာ ၎င်းတို့၏ အလုပ်ကို ကောင်းမွန်စွာ လုပ်နိုင်ခြင်း အတွက် ဂုဏ်ယူကြပြီး  ထိုသို့ပြုလုပ်ခြင်းမှာ သူတို့၏ မိမိကိုယ်ကို ယုံကြည်မှု ရှိစေရန် အကူအညီ ပေးသည်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.chinapost.com.tw/business/asia/singapore/2010/01/12/240437/Survey-finds.htm|title=Survey finds that workers in Singapore put in longest hours|work=China Post|location=Taipei|date=16 August 2009|accessdate=27 February 2011|archivedate=21 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151021003122/http://www.chinapost.com.tw/business/asia/singapore/2010/01/12/240437/Survey-finds.htm}}&lt;/ref&gt;

===ဟင်းလျာများ===
ဈေးဝယ်ထွက်ခြင်း နှင့် အတူ ပြင်ပတွင် ညစာစားခြင်းသည် စင်ကာပူ၏ အားလပ်ချိန် အပန်းဖြေရာ တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://app.www.sg/where/default.aspx|title=Singapore Dining|publisher=App.www.sg|accessdate=2 November 2010|archivedate=2 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130502130333/http://app.www.sg/where/default.aspx}}&lt;/ref&gt; အစားအသောက်ကို ခုံမင်ခြင်းကြောင့် ဩစတြေးလျ ကဲ့သို့သော နိုင်ငံများသည် စင်ကာပူ ခရီးသွားများကို ဆွဲဆောင်ရန် အတွက် အစားအသောက်ကို အခြေခံသော ခရီးစဉ်များကို ရေးဆွဲကြသည်။ &lt;ref&gt;{{cite news |author=Yue, Karen |title=Business Events Australia to target tummies of Singapore planners |url=http://www.ttgmice.com/article/business-events-australia-to-target-tummies-of-singapore-planners/ |work=TTGmice |location=Singapore |date=14 May 2013 |accessdate=19 October 2015 |archivedate=16 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151016034143/http://www.ttgmice.com/article/business-events-australia-to-target-tummies-of-singapore-planners/ }}&lt;/ref&gt; အစားအသောက် အမျိုးမျိုး ရှိခြင်းသည် စင်ကာပူသို့ သွားရောက်လည်ပတ်ရန် အကြောင်းအချက် တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြပြီး&lt;ref name=&quot;Foodways&quot;&gt;{{cite book |url= http://www.google.com/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=p5Mw_WTLhiYC&amp;oi=fnd&amp;pg=PA161&amp;dq=singapore*+cuisine&amp;ots=Tz9V0Aw5Bm&amp;sig=XQXRScIGhgsydpe9R7DSrHoA2hQ#v=onepage&amp;q=singapore*%20cuisine&amp;f=false |title=Changing Chinese foodways in Asia |author1= Wu, David Y.H. |author2= Chee Beng Tan |pages=161 ff. |publisher=Chinese University Press |location= Hong Kong |isbn= 978-962-201-914-0 |year = 2001 |accessdate=27 February 2011}}&lt;/ref&gt; လူမျိုးစု အမျိုးမျိုးတို့၏ အစားအသောက် မျိုးစုံ ရှိခြင်းကို စင်ကာပူ အစိုးရမှ ယဉ်ကျေးမှု မျိုးစုံ ရှိခြင်း၏ ပြယုဂ် အဖြစ် မှတ်ယူ ထားသည်။&lt;ref name=&quot;Martini&quot;&gt;{{cite journal|author1 = Martini, Fadhel|author2 = Wong Tai Chee|url = http://www.questia.com/googleScholar.qst?docId=5002403690|pages = 161–164|title = Restaurants in Little India, Singapore: A Study of Spatial Organization and Pragmatic Cultural Change|journal=Journal of Social Issues in Southeast Asia|year = 2001|volume = 16}}&lt;/ref&gt; စင်ကာပူ ၏ အမျိုးသား အထိမ်းအမှတ် အသီးအနှံမှာ ဒူးရင်းသီး ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite news |url= http://www.timeoutsingapore.com/restaurants/feature/in-durian-love |title=In durian love |work=Time Out Singapore |date=23 August 2008 |accessdate=7 May 2011}}&lt;/ref&gt;

အများအားဖြင့် စင်ကာပူတွင် အစားအသောက်များကို တရုတ်၊ မလေး နှင့် အိန္ဒိယ အစားအသောက်ဟူ၍ သီးခြား ခွဲခြားထားသည်။ သို့သော်လည်း အစားအသောက် အမျိုးအစားများမှာ ယဉ်ကျေးမှု နှင့် စတိုင်လ်များကို ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် ပို၍ များပြားလာသည်။ (ဥပမာ ပရာနကန် ဟင်းလျာမှာ တရုတ် နှင့် မလေး ဟင်းလျာများကို ပေါင်းစပ် ထားခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Foodways&quot; /&gt;

===အနုပညာ===
[[File:Theatre and Concert Hall, Esplanade – Theatres on the Bay, Singapore - 20110528.jpg|thumb|alt=Domed black building with bumps reminiscent of those on a Durian|မရီနာစကွဲယား ရှေ့တွင် သီးခြားထွက်ပေါ်နေသော ဒူးရင်းသီးပုံစံ အက်စပလန်းနိတ် သုခုမ အနုပညာ ဌာန]]

၁၉၉၀ ခုနှစ်များမှ စ၍ အစိုးရသည် စင်ကာပူနိုင်ငံအား အနုပညာနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဗဟိုဌာန တစ်ခု ဖြစ်လာစေရန် အထူးသဖြင့် သုခုမ အနုပညာ ဘက်တွင် ထင်ရှားသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်လာစေရန် စီစဉ်နေခဲ့ပြီး နိုင်ငံအား လူမျိုးပေါင်းစုံသော &quot;အရှေ့နှင့်အနောက်ကြား ကူးသည့် ဂိတ်ဝတံခါး&quot; တစ်ခု အဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ရန် ကြိုးစား စွမ်းဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mica.gov.sg/renaissance/FinalRen.pdf|title=Culture and the Arts in Renaissance Singapore|publisher=Ministry of Information, Communications and the Arts|accessdate=1 May 2006|archiveurl = https://web.archive.org/web/20060524013952/http://www.mica.gov.sg/renaissance/FinalRen.pdf|archivedate = 24 May 2006}}&lt;/ref&gt; ထိုအထဲမှ ထင်ရှားသော ကိစ္စ တစ်ခုမှာ အက်စပလန်းနိတ် ပင်လယ်အော်ပေါ်ရှိ ကဇာတ်ရုံဟု အမည်ရသော သုခုမ အနုပညာ ဌာနကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.virtualtourist.com/travel/Asia/Singapore/Singapore-1495679/Things_To_Do-Singapore-Esplanade_Theatres_by_the_Bay-BR-1.html|title=Virtual Tourist: Reviews of Esplanade (Theatres by the Bay)|accessdate=28 March 2006|archivedate=30 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170630003602/http://www.virtualtourist.com/travel/Asia/Singapore/Singapore-1495679/Things_To_Do-Singapore-Esplanade_Theatres_by_the_Bay-BR-1.html}}&lt;/ref&gt;
နိုင်ငံတော် တီးဝိုင်းဖြစ်သော စင်ကာပူ ဆင်ဖိုနီ အော်ခက်စထရာသည် အက်စပလန်းနိတ် ဇာတ်ရုံတွင် ဖျော်ဖြေလေ့ ရှိသည်။ နှစ်စဉ် စင်ကာပူ အနုပညာ ပွဲတော်ကို အမျိုးသား အနုပညာ ကောင်စီမှ စီစဉ်ကျင်းပလေ့ ရှိသည်။ လူအများရှေ့တွင် ပြက်လုံးထုတ်သည့် ပွဲများမှာ များပြားလာပြီး အပတ်စဉ် ဖျော်ဖြေလေ့ ရှိကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|last = Chee|first = Frankie |title = Stand-up is back|newspaper=The Straits Times|location = Singapore|date = 12 July 2009 }}&lt;/ref&gt; စင်ကာပူသည် လန်ဒန် တော်ဝင် အက အကယ်ဒမီမှ စီစဉ်သော ဂန္ထဝင် ဘဲလေး အကပြိုင်ပွဲ တစ်ခုဖြစ်သည့် ဂျီးနီးအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဘဲလေးပြိုင်ပွဲကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံ  ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rad.sg/updates.html|title=Updates|publisher=Royal Academy of Dance|date=12 September 2009|accessdate=23 August 2010|archive-date=24 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160624041948/http://www.rad.sg/updates.html}}&lt;/ref&gt;

===အားကစား နှင့် အပန်းဖြေမှု===
[[File:Stadium-Closing-Ceremony-Panorama.jpg|thumb|စင်ကာပူ၏ ယခင် အမျိုးသား အားကစားရုံ|alt=Closing ceremony for the National Stadium]]
[[File:Seating at Singapore National Stadium.jpg|thumb|စင်ကာပူ၏ ယခု အမျိုးသား အားကစားရုံ]]
[[File:1 singapore f1 night race 2012 city skyline.jpg|thumb|စင်ကာပူ ဂရန်းပရီ]]
လူကြိုက်များသော အားကစားနည်းများတွင် ဘောလုံး၊ ခရစ်ကက်၊ ရေကူးခြင်း၊ ရွက်လှေ၊ စားပွဲတင်တင်းနစ် နှင့် ကြက်တောင်ရိုက်ခြင်း တို့ ပါဝင်ကြသည်။ စင်ကာပူ နိုင်ငံသား အများစုသည် အိတ်ချ်ဒီဘီ တိုက်ခန်းဟု ခေါ်သော အများပြည်သူဆိုင်ရာ အိမ်ရာ နေရာများတွင် နေထိုင်ကြပြီး အနီးအနားတွင် ရေကူးကန်များ၊ ပြင်ပ ဘက်စကက်ဘော ကစားကွင်းများ နှင့် မိုးလုံလေလုံ အားကစားရုံများ ရှိကြသည်။ ရေထဲတွင် ကစားသည့် ကစားနည်းများ ဖြစ်သော ရွက်လှေစီးခြင်း၊ ကာယက် လှေလှော်ခြင်း နှင့် ရေထဲတွင် စကီး စီးခြင်း စသည်တို့မှာလည်း လူကြိုက်များသည်။ ရေငုတ်ခြင်းမှာလည်း အခြားလူကြိုက်များသော အပန်းဖြေရာ ကစားနည်း တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တောင်ဘက် ကျွန်းတစ်ကျွန်း ဖြစ်သော ပုလော ဟန်တုမှာ သန္တာကျောက်တန်းများ ပေါများသည်ဟု လူသိများသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.pulauhantu.org/about/|publisher = The Hantu Bloggers|title = About us|accessdate = 2 July 2011|archivedate = 13 September 2007|archiveurl = https://web.archive.org/web/20070913001037/http://www.pulauhantu.org/about}}&lt;/ref&gt;

စင်ကာပူ၏ ဘောလုံး လိဂ် ဖြစ်သော အက်စ်လိဂ် ကို ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် စတင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.sleague.com/Web/main.aspx?ID=f716b261-83ec-4f12-9c0f-c6705c44c556|title= About S-League|publisher= Football Association Singapore|year= 2008|accessdate= 2 July 2011|archivedate= 1 February 2018|archiveurl= https://web.archive.org/web/20180201075642/http://www.sleague.com/Web/main.aspx?ID=f716b261-83ec-4f12-9c0f-c6705c44c556}}&lt;/ref&gt; ယခု အခါတွင် နိုင်ငံခြား အသင်းများ အပါအဝင် ဘောလုံး အသင်း ၁၂ သင်း ရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|url = http://www.goal.com/en/news/1276/south-east-asia/2010/01/21/1754349/french-and-chinese-teams-join-singapores-s-league|title = French And Chinese Teams Join Singapore's S-League|date = 21 January 2010|work=goal.com}}&lt;/ref&gt; ယခင်က ဩစတြေးလျ အမျိုးသား ဘတ်စကက်ဘော လိဂ်တွင် ကစားခဲ့သော စင်ကာပူ စလင်ဂါ အသင်းမှာ အာဆီယံ ဘက်စကက်ဘော လိဂ်တွင် အဖွင့် အသင်း တစ်သင်း ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|url = http://www.fiba.com/pages/eng/fc/news/lateNews/arti.asp?newsid=29263|title = ASEAN Basketball League takes off|date = 20 January 2009|work = FIBA Asia|accessdate = 19 October 2015|archivedate = 16 August 2009|archiveurl = https://web.archive.org/web/20090816082403/http://www.fiba.com/pages/eng/fc/news/lateNews/arti.asp?newsid=29263}}&lt;/ref&gt;

စင်ကာပူသည် ဖော်မြူလာဝမ်း ကမ္ဘာ့ ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲ၏ အချီ တစ်ချီ ဖြစ်သော စင်ကာပူ ဂရန်းပရီကို ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှ စ၍ အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံ ကျင်းပခဲ့သည်။ ပြိုင်ပွဲမှာ မရီနာဘေး လမ်းမ ပတ်လမ်း အတွင်းတွင် ကျင်းပပြီး ဖော်မြူလာဝမ်း ပြိုင်ပွဲ၏ ပထမဆုံး ညပြိုင်ပွဲလည်း ဖြစ်ပြီး &lt;ref name=&quot;News – Singapore confirms 2008 night race&quot;&gt;{{cite press release|title= Singapore confirms 2008 night race|publisher=Formula One|url=http://www.formula1.com/news/6063.html|archiveurl= https://web.archive.org/web/20070613015932/http://www.formula1.com/news/6063.html|date = 11 May 2007|archivedate=13 June 2007|accessdate=18 May 2007}}&lt;/ref&gt; အာရှတွင် ပထမဆုံး လမ်းမပေါ်တွင် ယှဉ်ပြိုင်သည့် ဖော်မြူလာဝမ်း ပြိုင်ပွဲလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;1stStreet&quot;&gt;{{cite press release|title=SingTel to sponsor first Singapore Grand Prix|publisher=Formula1.com|url=http://www.formula1.com/news/headlines/2007/11/7101.html|accessdate=10 December 2007|date=16 November 2007}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၂ ခုနှစ် ပြိုင်ပွဲ၏ အကြိုတွင် ပြိုင်ပွဲ စီစဉ်သူများက ဖော်မြူလာဝမ်း အဖွဲ့နှင့် စာချုပ်သက်တမ်းတိုး လက်မှတ်ထိုးထားသဖြင့်  စင်ကာပူ ဂရန်းပရီ ပြိုင်ပွဲသည် အနည်းဆုံး ၂၀၁၇ အထိ ဆက်လက် တည်ရှိနေဦးမည် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|last=Collantine|first=Keith|title=Singapore confirms F1 contract extension to 2017|url=http://www.f1fanatic.co.uk/2012/09/22/singapore-confirms-f1-contract-extension-2017/|publisher=Formula 1 Fanatic|accessdate=22 September 2012|date=22 September 2012|quote=&quot;The Singapore Grand Prix will remain on the F1 calendar for at least the next five years.&quot;}}&lt;/ref&gt;

ခရန်းဂျီး မြင်းပြိုင်ကွင်းကို စင်ကာပူမြင်းပြိုင်ပွဲကလပ်မှ လုပ်ကိုင်နေပြီး အပတ်စဉ် မြင်းပြိုင်ပွဲ အများအပြား နှင့် အရေးကြီးသော ပြည်တွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာ မြင်းပြိုင်ပွဲများကိုလည်း လက်ခံကျင်းပ ပေးလျက် ရှိသည်။ ထင်ရှားသော ပြိုင်ပွဲမှာ နာမည်ကျော်ကြားသော စင်ကာပူ လေကြောင်းလိုင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဖလား မြင်းပြိုင်ပွဲ ဖြစ်သည်။

စင်ကာပူသည် ပထမဆုံး နွေရာသီ လူငယ် အိုလံပစ် အားကစားပြိုင်ပွဲကိုလည်း အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံ ကျင်းပခဲ့သည်။

===မီဒီယာ===
အစိုးရနှင့် ဆက်စပ်နေသော ကုမ္ပဏီများက ပြည်တွင်း မီဒီယာ အများစုကို ထိန်းချုပ်ထားသည်။ &lt;ref name=&quot;freedomhouse_a&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&amp;country=7915&amp;year=2010|title=Country Report 2010 Edition|publisher=Freedom House|year=2010|accessdate=7 May 2011|archivedate=15 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101215114121/http://freedomhouse.org/template.cfm?page=22&amp;year=2010&amp;country=7915}}&lt;/ref&gt; မီဒီယာကော့ပ်သည် အခမဲ့ထုတ်လွှင့်သော တီဗွီလိုင်း နှင့် ရေဒီယို လိုင်းများကို ထုတ်လွှင့်သည်။ မီဒီယာကော့ပ် မှ ထုတ်လွှင့်သော အခမဲ့ ရုပ်သံလိုင်းပေါင်း ၇ လိုင်းမျှ ရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.mda.gov.sg/POLICIES/POLICIESANDCONTENTGUIDELINES/TV/Pages/FreetoAirTV.aspx|title= Free-to-Air Television|year= 2011|publisher= MDA|accessdate= 17 October 2011|archivedate= 25 November 2010|archiveurl= https://web.archive.org/web/20101125152103/http://www.mda.gov.sg/Policies/PoliciesandContentGuidelines/TV/Pages/FreetoAirTV.aspx}}&lt;/ref&gt; ရုပ်သံလိုင်းများမှာ ချန်နယ် ၅ (အင်္ဂလိပ်လိုင်း) ၊ ချန်နယ် နယူးအေးရှား (အင်္ဂလိပ်လိုင်း)၊ အော့ကတို ( အင်္ဂလိပ်လိုင်း)၊ ချန်နယ် ၈ (တရုတ်လိုင်း)၊ ချန်နယ် ယူ (တရုတ်လိုင်း)၊ ဆူရိယာ (မလေးလိုင်း) နှင့် ဗာဆမ်သမ် (အိန္ဒိယလိုင်း) တို့ အသီးသီး ဖြစ်ကြသည်။ .&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://entertainment.xin.msn.com/en/tv/silverlight-tv-guide.aspx|title= TV listings|year= 2011|publisher= XIN MSN|accessdate= 17 October 2011|archivedate= 9 October 2010|archiveurl= https://web.archive.org/web/20101009125256/http://entertainment.xin.msn.com/en/tv/silverlight-tv-guide.aspx}}&lt;/ref&gt; စတားဟပ် ကေဘယ် ဗွီရှင်းမှ ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံးရှိ ချန်နယ်များကိ ကေဘယ်လ် တီဗွီဖြင့် ထုတ်လွှင့်ပြီး &lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.mda.gov.sg/POLICIES/POLICIESANDCONTENTGUIDELINES/TV/Pages/CableTV.aspx|title= Cable Television|year= 2011|publisher= XIN MSN|accessdate= 17 October 2011|archivedate= 14 July 2010|archiveurl= https://web.archive.org/web/20100714155808/http://www.mda.gov.sg/Policies/PoliciesandContentGuidelines/TV/Pages/CableTV.aspx}}&lt;/ref&gt; စင်းတဲလ်၏ မိုင်ယို တီဗွီ ဝန်ဆောင်မှု မှာလည်း အိုင်ပီ ရုပ်မြင်သံကြား စနစ်ကို ထုတ်လွှင့်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.mda.gov.sg/POLICIES/POLICIESANDCONTENTGUIDELINES/TV/Pages/IPTV.aspx|title= Internet Protocol Television (IPTV)|year= 2011|publisher= XIN MSN|accessdate= 17 October 2011|archivedate= 14 July 2010|archiveurl= https://web.archive.org/web/20100714144133/http://www.mda.gov.sg/Policies/PoliciesandContentGuidelines/TV/Pages/IPTV.aspx}}&lt;/ref&gt; အစိုးရနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်သွယ်မှု ရှိသည့် စင်ကာပူ ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ဦးပိုင်  အဖွဲ့သည် စင်ကာပူရှိ သတင်းစာ ထုတ်ဝေမှုများကို ထိန်းချုပ်ထားသည်။ &lt;ref name=&quot;BBC Media&quot;&gt;{{cite news|url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1143240.stm|title=Singapore country profile|work=BBC News|date=16 November 2010|accessdate=27 February 2011}}&lt;/ref&gt;

စင်ကာပူ၏ မီဒီယာ ကဏ္ဍသည် စည်းမျဉ်းစည်းကမ်း များလွန်းပြီး လွတ်လပ်မှု ကင်းမဲ့သည်ဟု ဖရီးဒမ်း ဟောက်စ် အစရှိသော လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့များက  တစ်ခါတစ်ရံတွင် ဝေဖန်လေ့ ရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;freedomhouse_a&quot; /&gt; ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ အခြေစိုက် အစိုးရမဟုတ်သော နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည့် နယ်စည်းမခြား သတင်းထောက်များ အဖွဲ့မှ ၎င်း၏ သတင်းစာ လွတ်လပ်မှု ညွှန်းကိန်းတွင် စင်ကာပူနိုင်ငံအား နိုင်ငံပေါင်း ၁၈၀ အနက် အဆင့် ၁၅၀ သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထိုသတ်မှတ်ချက်မှာ ထိုညွှန်းကိန်း စတင် ပြုလုပ်သည့် အချိန်မှစ၍ စင်ကာပူ အတွက် အနိမ့်ဆုံး အဆင့်ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url= http://rsf.org/index2014/en-index2014.php#|title= World press freedom index 2014|year= 2014|publisher= Reporters Without Borders|accessdate= 10 July 2015|archivedate= 14 February 2014|archiveurl= https://web.archive.org/web/20140214120404/http://rsf.org/index2014/en-index2014.php}}&lt;/ref&gt;

မီဒီယာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး အာဏာပိုင် အဖွဲ့က စင်ကာပူ၏ မီဒီယာများကို စည်းကြပ်ပြီး တောင်းဆိုမှု နှင့် ရွေးချယ်စရာများကို မျှတစေရန် နှင့် ရုတ်ရင့်ကြမ်းတမ်းပြီး အန္တရာယ်ရှိသော အရာများမှ ကာကွယ်ရန်ဟု ကြွေးကြော် လုပ်ကိုင်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Mica&quot;&gt;{{cite web|url= http://www.mica.gov.sg/mica_business/b_media.html|archiveurl= https://web.archive.org/web/20060910233826/http://www.mica.gov.sg/mica_business/b_media.html|archivedate=20 September 2006|title= Media: Overview|date=16 March 2005|publisher=Ministry of Information, Communications and the Arts|accessdate=27 February 2011}}&lt;/ref&gt; ပုဂ္ဂလိက တီဗွီ စလောင်း တပ်ဆင်ခြင်းကို တားမြစ်ထားသည်။ တယ်လီဗွီးရှင်းတွင် ဆင်ဆာဖြတ်လေ့ရှိပြီး ဆက်စ်နှင့်မြို့တော် (Sex and the City) နှင့် တောသားကဲ့သို့ ကြောင်ခြင်း (Queer as Folk) အစရှိသော တီဗွီ ဇာတ်လမ်းတွဲများကို တားမြစ်ထားသည်။ စင်ကာပူတွင် အင်တာနက် အသုံးပြုသူပေါင်း ၃.၄ သန်းမျှ ရှိပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အင်တာနက် ထိုးဖောက်မှုနှုန်း အမြင့်ဆုံး နိုင်ငံများတွင် ပါဝင်သည်။ စင်ကာပူ အစိုးရသည် အင်တာနက် စာမျက်နှာများကို ဆင်ဆာဖြတ်ခြင်းမျိုး ကျယ်ပြန့်စွာ ပြုလုပ်လေ့ မရှိပေ။&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://opennet.net/research/profiles/singapore|title=Singapore|publisher=OpenNet Initiative|accessdate=7 May 2011}}&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း ဝက်ဘ်ဆိုဒ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော် (အများအားဖြင့် ညစ်ညမ်းဝက်ဘ်ဆိုဒ်များ) ကို အသုံးပြုခွင့် ပိတ်ပင်ထားသော စာရင်း ရှိပြီး အင်တာနက်ပေါ်တွင်ရှိသော အန္တရာယ်ရှိပြီး မလိုလားအပ်သော အရာများ ပါဝင်သည်ဟု စင်ကာပူ အသိုင်းအဝိုင်းမှ ယူဆသဖြင့် ပိတ်ပင်သည် ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ထိုသို့ ပိတ်ပင်ထားမှုမှာ အိမ်သုံး ကွန်ယက်များတွင် သာလျှင် ပိတ်ပင်ထားသဖြင့် အသုံးပြုသူများ အနေနှင့် ရုံးရှိ ကွန်ပြူတာများကို သုံး၍ ထိုဝက်ဘ်ဆိုက်ဒ်များကို ကြည့်ရှုနိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |url= http://www.asiaone.com/Digital/News/Story/A1Story20080523-66562.html |title= MDA bans two video-sharing porn sites |date=23 May 2008 |author= Chua Hian Hou |work=The Straits Times |location =Singapore |archiveurl= https://web.archive.org/web/20080524215638/http://www.asiaone.com/Digital/News/Story/A1Story20080523-66562.html |archivedate=24 May 2008}}&lt;/ref&gt;

== ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် ==
* [[လီကွမ်းယု]]

== ကိုးကား ==
{{reflist|2}}

==မှတ်စု==
{{Notelist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
{{Sister project links|Singapore|voy=Singapore|d=Q334}}
* [https://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/ &quot;Singapore Infopedia&quot;] from Singapore's National Library Board; numerous well-researched and well-documented essays on key events and important figures, as well as topics regarding culture, architecture, nature, etc.
* {{cite report|title=Census of Population 2000|date=April 2002|publisher=Singapore Department of Statistics|isbn=978-981-04-6158-4|url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/cop2000admin.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071127000711/http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/cop2000admin.pdf|archive-date=27 November 2007}}
* {{cite web|title=Key Facts &amp; Figures|website=Ministry of Transport, Singapore|url=http://www.mot.gov.sg/|access-date=11 January 2003}}
* {{cite web|title=Nation's History|website=Singapore Infomap|url=http://app.www.sg/who/4/Our-History.aspx|access-date=11 January 2004|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090421003417/http://app.www.sg/who/4/Our-History.aspx|archive-date=21 April 2009}}
* [https://www.gov.sg/ Singapore Government Online Portal]
* [https://web.archive.org/web/20080607085722/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/singapore.htm Singapore] from ''UCB Libraries GovPubs''
* {{curlie|Regional/Asia/Singapore}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15961759 Singapore profile] from the [[BBC News]]
* [http://www.wikimapia.org/#y=1345015&amp;x=103819427&amp;z=11&amp;l=0&amp;m=a WikiSatellite view of Singapore at WikiMapia]

{{ASEAN}}
{{ဒေသအလိုက် အာရှတိုက်ရှိ မြို့တော်များ}}
{{အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ}}


[[ကဏ္ဍ:စင်ကာပူနိုင်ငံ]]
[[ကဏ္ဍ:ဓနသဟာယအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]]
[[ကဏ္ဍ:အာဆီယံအသင်းဝင်နိုင်ငံများ]]
[[ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှရှိ နိုင်ငံများ]]
[[ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကျွန်းနိုင်ငံများ]]</text>
      <sha1>nbzn4q180jsh6s2o8pp6evwfcay987m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အေးမြင့် (မြန်မာမှုဒီဇိုင်း သုတေသီ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7106</id>
    <revision>
      <id>1050018</id>
      <parentid>693931</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T01:32:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-46230-72</username>
        <id>147325</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ */</comment>
      <origin>1050018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6607" sha1="sqvtbkbn9l73rznkjqv6dl1ag124bu0" xml:space="preserve">'''ဦးအေးမြင့်'''သည် မြန်မာမှုဒီဇိုင်းပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။

== ငယ်ဘဝ ==
မောင်အေးမြင့်ကို ၁၉၃၀-ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် ၂၈-လမ်း၊ လမ်း(၈၀)နှင့်(၈၁)လမ်းကြား(ယခု-မြို့မရုပ်ရှင်ရုံ၏ မျက်နှာချင်းဆိုင်နေရာ) မန္တလေးမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ အဖ ဦးကျောက် နှင့် အမိဒေါ်စံ(ဒေါ်မမလေး)တို့မှ ဖွားမြင်သော မွေးချင်း ခုနှစ်ယောက် အနက် တတိယမြောက် သားဖြစ်သည်။

== ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ==
ငယ်စဉ်က မန္တလေး၊ သာသနာပြုကျောင်း တက်ခဲ့ရသည်။ ဂျပန်ခေတ်တွင် ဂျပန်ကျောင်း တက်ခဲ့သည်။ 

ပန်းချီပညာကို ၁၉၄၆-ခုနှစ်မှာ စတင်လေ့လာသင်ကြားခဲ့ပြီး [[ဦးကြွယ်လေး(မန္တလေး)]]နှင့် [[ဦးခင်မောင်(ဘဏ်)]]တို့သည် သင်ဆရာ၊ မြင်ဆရာများ ဖြစ်ကြသည်။ 

၁၉၆၃-ခုနှစ်မှာ မစမ်းအေးနှင့် အိမ်ထောင်ကျသည်။ သားသမီး(၄)ယောက်၊မြေး(၃)ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။ 

၂၀၀၀-ခုနှစ်မှ စတင်ပြီး ယခုအချိန်ထိ အမရပူရမြို့၊ [[မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်း]]မြောက်ဘက်၊ အိမ်အမှတ်(၁၁၀)ပန်းပဲတန်းလမ်း၊ ဆင်စွယ်ပွတ်ရပ်ကွက်တွင် နေထိုင်ရင်း မြန်မာမှုဒီဇိုင်းများကို အာရုံထား သုတေသနပြု ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ 

၂၀၁၇-ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၄ ရက် အသက် ၈၇ နှစ်တွင် အမရပူရမြို့ နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ 

== အနုပညာလုပ်ငန်း ==
၁၉၅၄-ခုနှစ် ၌ အမရပူရမြို့၊[[ဆောင်းဒါး ရက်ကန်းကျောင်း]] တွင် ပန်းချီနည်းပြအဖြစ် စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ 

၁၉၆၆-ခုနှစ်တွင် အီတလီ-မီလန်ပြပွဲ ပြခန်းပြင်ဆင်ရေး တာဝန်ဖြင့် အီတလီသို့ သွားခဲ့ရလေသည်။ 

၁၉၇၀-ခုနှစ်တွင် ငွေကြေးဒီဇိုင်း တာဝန်နှင့် အင်္ဂလန်နှင့် ဂျာမနီသို့ သွားရသည်။ ထိုနှစ်မှာပင် ဂျပန်နိုင်ငံမှာ ကျင်းပသော '''Exop70''' ကုန်စည်ပြပွဲ တာဝန်နှင့် ဂျပန်သို့ သွားရပြန်သည်။ 

၁၉၇၂-ခုနှစ်မှ ၁၉၇၇-ခုနှစ်အထိ ဝါဇီစီမံကိန်း စက်ရုံတွင်[[တံဆိပ်ခေါင်း]]ဒီဇိုင်းများ၊ [[ထီ]]လက်မှတ်နှင့် အခြား လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ဒီဇိုင်းများ ရေးဆွဲရန်အတွက် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ရလေသည်။ 

၁၉၇၉-ခုနှစ်မှာ [[ပန်းရိုးမ]] ပြက္ခဒိန်အတွက် ပန်းချီကားများ စတင်ရေးဆွဲခဲ့သည်။ 

၁၉၈၀-ခုနှစ်မှ ၂၀၀၆-ခုနှစ်အထိ စာနယ်ဇင်းဆိုင်ရာ မြန်မာမှု ဒီဇိုင်းများဖြစ်သော ရတနာမွန်၊ မြတ်ဆုမွန်၊ သစ္စာရောင်ခြည်နှင့် အခြားဘာသာရေး မျက်နှာဖုံးများကို ရေးဆွဲခဲ့ပြီး ပုဂံမှ ရွှေဇဝါယွန်းပန်းချီကားများကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;လျှပ်တစ်ပြက် ဂျာနယ် အတွဲ(၂)အမှတ်(၁၆)&lt;/ref&gt;

== ရေးသားခဲ့သောစာပေများ ==
# '''BurmeseDesignThroughDrawing (ရေးပုံတွေနှင့်ပြသော မြန်မာ့ဒီဇိုင်းများ)''' စာအုပ်ကို တိုယိုတာ ဖောင်ဒေးရှင်း (Toyota Foundation)မှ ၁၉၉၃-ခုနှစ်၊ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
# '''Ancient MyanmarDesign''' ဟူသော စာအုပ်လည်း ထွက်ရှိမည်ဟု သိရသည်။
# ရတနာမွန်၊ မြတ်ဆုမွန် စသော စာအုပ်များတွင် ရေးဆွဲခဲ့သော ဆရာ၏ လက်ရာများကို စုစည်း၍ '''ပုံ(၁၀၀)စာ(၁၀၀)'''စာအုပ်အဖြစ် လူထုတိုက် မန္တလေးမှ ထုတ်မည်ဟု ကြားသိရ၏။ &lt;ref&gt;နွယ်နီမဂ္ဂဇင်း(၂၀၀၉၊ ဧပြီ)&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:အေးမြင့်}}


[[Category:မြန်မာ ပန်းချီဆရာများ]]
[[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[Category:၁၉၃၀ မွေးဖွားသူများ]]</text>
      <sha1>sqvtbkbn9l73rznkjqv6dl1ag124bu0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1050025</id>
      <parentid>1050018</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T02:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[မောင်အေးမြင့် (မြန်မာမှုဒီဇိုင်း သုတေသီ)]] စာမျက်နှာကို [[အေးမြင့် (မြန်မာမှုဒီဇိုင်း သုတေသီ)]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း</comment>
      <origin>1050018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6607" sha1="sqvtbkbn9l73rznkjqv6dl1ag124bu0" xml:space="preserve">'''ဦးအေးမြင့်'''သည် မြန်မာမှုဒီဇိုင်းပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။

== ငယ်ဘဝ ==
မောင်အေးမြင့်ကို ၁၉၃၀-ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် ၂၈-လမ်း၊ လမ်း(၈၀)နှင့်(၈၁)လမ်းကြား(ယခု-မြို့မရုပ်ရှင်ရုံ၏ မျက်နှာချင်းဆိုင်နေရာ) မန္တလေးမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ အဖ ဦးကျောက် နှင့် အမိဒေါ်စံ(ဒေါ်မမလေး)တို့မှ ဖွားမြင်သော မွေးချင်း ခုနှစ်ယောက် အနက် တတိယမြောက် သားဖြစ်သည်။

== ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ==
ငယ်စဉ်က မန္တလေး၊ သာသနာပြုကျောင်း တက်ခဲ့ရသည်။ ဂျပန်ခေတ်တွင် ဂျပန်ကျောင်း တက်ခဲ့သည်။ 

ပန်းချီပညာကို ၁၉၄၆-ခုနှစ်မှာ စတင်လေ့လာသင်ကြားခဲ့ပြီး [[ဦးကြွယ်လေး(မန္တလေး)]]နှင့် [[ဦးခင်မောင်(ဘဏ်)]]တို့သည် သင်ဆရာ၊ မြင်ဆရာများ ဖြစ်ကြသည်။ 

၁၉၆၃-ခုနှစ်မှာ မစမ်းအေးနှင့် အိမ်ထောင်ကျသည်။ သားသမီး(၄)ယောက်၊မြေး(၃)ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။ 

၂၀၀၀-ခုနှစ်မှ စတင်ပြီး ယခုအချိန်ထိ အမရပူရမြို့၊ [[မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်း]]မြောက်ဘက်၊ အိမ်အမှတ်(၁၁၀)ပန်းပဲတန်းလမ်း၊ ဆင်စွယ်ပွတ်ရပ်ကွက်တွင် နေထိုင်ရင်း မြန်မာမှုဒီဇိုင်းများကို အာရုံထား သုတေသနပြု ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ 

၂၀၁၇-ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၄ ရက် အသက် ၈၇ နှစ်တွင် အမရပူရမြို့ နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ 

== အနုပညာလုပ်ငန်း ==
၁၉၅၄-ခုနှစ် ၌ အမရပူရမြို့၊[[ဆောင်းဒါး ရက်ကန်းကျောင်း]] တွင် ပန်းချီနည်းပြအဖြစ် စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ 

၁၉၆၆-ခုနှစ်တွင် အီတလီ-မီလန်ပြပွဲ ပြခန်းပြင်ဆင်ရေး တာဝန်ဖြင့် အီတလီသို့ သွားခဲ့ရလေသည်။ 

၁၉၇၀-ခုနှစ်တွင် ငွေကြေးဒီဇိုင်း တာဝန်နှင့် အင်္ဂလန်နှင့် ဂျာမနီသို့ သွားရသည်။ ထိုနှစ်မှာပင် ဂျပန်နိုင်ငံမှာ ကျင်းပသော '''Exop70''' ကုန်စည်ပြပွဲ တာဝန်နှင့် ဂျပန်သို့ သွားရပြန်သည်။ 

၁၉၇၂-ခုနှစ်မှ ၁၉၇၇-ခုနှစ်အထိ ဝါဇီစီမံကိန်း စက်ရုံတွင်[[တံဆိပ်ခေါင်း]]ဒီဇိုင်းများ၊ [[ထီ]]လက်မှတ်နှင့် အခြား လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ဒီဇိုင်းများ ရေးဆွဲရန်အတွက် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ရလေသည်။ 

၁၉၇၉-ခုနှစ်မှာ [[ပန်းရိုးမ]] ပြက္ခဒိန်အတွက် ပန်းချီကားများ စတင်ရေးဆွဲခဲ့သည်။ 

၁၉၈၀-ခုနှစ်မှ ၂၀၀၆-ခုနှစ်အထိ စာနယ်ဇင်းဆိုင်ရာ မြန်မာမှု ဒီဇိုင်းများဖြစ်သော ရတနာမွန်၊ မြတ်ဆုမွန်၊ သစ္စာရောင်ခြည်နှင့် အခြားဘာသာရေး မျက်နှာဖုံးများကို ရေးဆွဲခဲ့ပြီး ပုဂံမှ ရွှေဇဝါယွန်းပန်းချီကားများကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;လျှပ်တစ်ပြက် ဂျာနယ် အတွဲ(၂)အမှတ်(၁၆)&lt;/ref&gt;

== ရေးသားခဲ့သောစာပေများ ==
# '''BurmeseDesignThroughDrawing (ရေးပုံတွေနှင့်ပြသော မြန်မာ့ဒီဇိုင်းများ)''' စာအုပ်ကို တိုယိုတာ ဖောင်ဒေးရှင်း (Toyota Foundation)မှ ၁၉၉၃-ခုနှစ်၊ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
# '''Ancient MyanmarDesign''' ဟူသော စာအုပ်လည်း ထွက်ရှိမည်ဟု သိရသည်။
# ရတနာမွန်၊ မြတ်ဆုမွန် စသော စာအုပ်များတွင် ရေးဆွဲခဲ့သော ဆရာ၏ လက်ရာများကို စုစည်း၍ '''ပုံ(၁၀၀)စာ(၁၀၀)'''စာအုပ်အဖြစ် လူထုတိုက် မန္တလေးမှ ထုတ်မည်ဟု ကြားသိရ၏။ &lt;ref&gt;နွယ်နီမဂ္ဂဇင်း(၂၀၀၉၊ ဧပြီ)&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:အေးမြင့်}}


[[Category:မြန်မာ ပန်းချီဆရာများ]]
[[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[Category:၁၉၃၀ မွေးဖွားသူများ]]</text>
      <sha1>sqvtbkbn9l73rznkjqv6dl1ag124bu0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခမီလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7147</id>
    <revision>
      <id>1050029</id>
      <parentid>1047908</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T02:30:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1050029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4442" sha1="kgcodim1xmj2p90cbelbq1oszhayp1n" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group            = ခမီလူမျိုး
| flag  =  
| flag_caption = 
| image            = 
| image_caption    = 
| total            = ၁၀၀,၀၀၀ ခန့် 
| total_ref        =&lt;ref&gt;{{cite web |title=ခမီအမျိုးသားနေ့ ရခိုင်မှာလုပ် |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-39740705  |publisher=[[ဘီဘီစီ|BBC]] |access-date=8/10/26}}&lt;/ref&gt;
| region1          = 
| pop1             = 
| ref1             = 
| region2          = 
| pop2             = 
| ref2             = 
| rels             = ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] အများစု
| langs            = ခမီ၊ [[ရခိုင်ဘာသာစကား|ရခိုင်]]
| related          = 
| native_name      = 
| native_name_lang = 
}}

'''ခမီလူမျိုး'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ]]မှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် လူမျိုး(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.embassyofmyanmar.be/ABOUT/ethnicgroups.htm|title=Composition of the Different Ethnic Groups under the 8 Major National Ethnic Races in Myanmar|publisher=Embassy of the republic of the union of Myanmar|accessdate=၂၀၂၆-၀၇-၃၀|archive-date=20 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241220013050/https://www.embassyofmyanmar.be/ABOUT/ethnicgroups.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/List-of-135-2014-Census.pdf|title=The 2014 Census: Enumeration Code Book|accessdate=၂၀၂၆-၀၇-၃၀}}&lt;/ref&gt;     
တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]] နှင် [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] တိုင်းရင်းသားထဲမှ လူမျိုးစု တစ်စုဖြစ်သည်။ ခမီလူမျိုးတို့တွင် ၎င်းတို့ကိုယ်ပိုင် ခမီတိုင်းရင်းသားစာပေ ရှိသည်။ ခမီလူမျိုများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင် ရိုးရာကိုးကွယ်မှု များသည်။
ခမီလူမျိုးများသည် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း ပလက်ဝဒေသနှင့် ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်၊ မောင်တောမြို့နယ်၊ 
မြောက်ဦးမြို့နယ်၊ကုလားတန်မြစ်ရိုးတစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://moea.gov.mm/%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%AF|title=ချင်းစု|publisher=[[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|accessdate=၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀|archive-date=25 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925120057/https://moea.gov.mm/%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%AF}}&lt;/ref&gt;

== အခေါ်အဝေါ် ==
ခမီဆိုသည့် အခေါ်အဝေါ် ၏အဓိပ္ပါယ်မှာ ပုပုရွရွ လှုပ်ရှားသွားလာနေသော လူမျိုး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;မောင်ပုဆိုးကြမ်း ရေး တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်&lt;/ref&gt;ခမီတို့ကို ရခိုင်တို့က ချောင်းဖျား ခမီဟူ၍ ခေါ်ကြသည်။

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[ကဏ္ဍ:ချင်းလူမျိုးစု]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်လူမျိုးစု]]

{{Myanmar-stub}}</text>
      <sha1>kgcodim1xmj2p90cbelbq1oszhayp1n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရခိုင်ဘာသာစကား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9250</id>
    <revision>
      <id>1050042</id>
      <parentid>1036934</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T08:40:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* ရခိုင်စာပေနှင့် အရေးအသားစနစ် */</comment>
      <origin>1050042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39139" sha1="h2fakegsjo9lb4emam2mwaqe2ycspbe" xml:space="preserve">
{{Infobox language
|nativename=အာရကန်
|states=[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] 
|region=
* [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မြန်မာနိုင်ငံ)
* [[:en:Bandarban District|Bandarban]], [[:en:Khagrachari District|Khagrachari]], [[:en:Patuakhali District|Patuakhali]], [[:en:Barguna District|Barguna]] (ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ)
* [[:en:Tripura|သီရိပုရပြည်နယ်]] (အိန္ဒိယ)
|speakers= ၁ သန်း
|date=၂၀၁၁–၂၀၁၃
|ref=e18
|speakers2=1 million second language in Myanmar (2013)
|familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ်
|fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]])
|fam3=[[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]]
|fam4=[[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဘားမစ်]]
|fam5=[[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]]
|dia1=ရမ်းဗြဲဒေသိယစကား
|dia2=မရမာ
|lc1=rki|ld1=Rakhine (&quot;Arakanese&quot;)
|lc2=rmz|ld2=Marma (&quot;Burmese&quot;)
&lt;!--Chaungtha &amp; Yangbye codes have been retired--&gt;
|glotto=arak1255
|glottorefname=Arakanese–Marma 
}}
[[File:ArakanLiterature46thA.D.jpg|thumb|right|300px|[[အေဒီ]] ၄ ရာစုမှ ၆ ရာစုအထိ အသုံးပြုခဲ့သော ရခိုင်ပြည်သုံး အက္ခရာ&lt;ref&gt;[http://rakhinesthought.blogspot.com/2009/02/arakanese-font-launched.html ရခိုင့္အေတြးအေခၚ: Arakanese Font launched&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;]]

'''အာရကန်ဘာသာစကား''' သို့မဟုတ် '''ရခိုင်ဘာသာစကား''' ({{Lang-en|Arakanese language}} သို့မဟုတ် ''Rakhine language'') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းဒေသဖြစ်သော [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]] အရှေ့တန်းစစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသတို့တွင် နေထိုင်ကြသည့် [[ရခိုင်လူမျိုး]]တို့၏ မိခင်ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Okell&quot;&gt;Okell, John (1995). &quot;Three Burmese Dialects&quot;. ''Papers in Southeast Asian Linguistics''. No. 13: 1–13.&lt;/ref&gt; ဘာသာဗေဒ သဘောတရားအရ ရခိုင်ဘာသာစကားသည် [[မြန်မာဘာသာ|မြန်မာဘာသာစကား]]နှင့် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း အလွန်မြင့်မားပြီး မြန်မာစကားမှ အစောဆုံးခွဲထွက်သွားခဲ့သော အဓိကဒေသိယစကား ကြီးတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသော်လည်း၊ ရခိုင်လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းကြောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဒေသန္တရဝိသေသလက္ခဏာများအရ သီးခြားဘာသာစကားတစ်ခုအဖြစ် ကမ္ပည်းတင်သုံးစွဲကြသည်။&lt;ref name=&quot;Bradley&quot;&gt;Bradley, David (1997). &quot;Tibeto-Burman languages and classification&quot;. ''Papers in Southeast Asian Linguistics''. No. 14: 1–71.&lt;/ref&gt;

ဘာသာဗေဒအရ အသေးစိတ်အုပ်စုခွဲခြားလျှင် ရခိုင်ဘာသာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ]] မိသားစုကြီးမှ[[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] အုပ်စု၏ [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ]] ထဲတွင် ပါဝင်သော [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာစကား]]၏ဒေသိယ သံဝဲတစ်ခုဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Bradley&quot;/&gt; လက်ရှိတွင် ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်းနှင့် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများရှိ ရခိုင်မျိုးနွယ်စုများ အပါအဝင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ရခိုင်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုအသုံးပြုသူ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁.၃ သန်းမှ ၂ သန်းကျော်ခန့် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။&lt;ref name=&quot;Ethnologue&quot;&gt;Ethnologue (2024). &quot;Rakhine&quot;. SIL International. Retrieved 2024-10-05.&lt;/ref&gt; ရခိုင်ဘာသာစကား၏ မျိုးကွဲများအဖြစ် [[ရမ်းဗြဲစကား]]၊ သံတွဲစကား၊ [[မရမာကြီးဘာသာစကား|မရမာကြီးစကား]] နှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံရှိ [[မရမာလူမျိုး|မရမာစကား]] တို့ ရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;Okell&quot;/&gt;ရခိုင်ဘာသာစကား၏ အရေးအသားစနစ်သည် မြန်မာအက္ခရာကိုပင် အခြေခံ၍ ရေးသားသဖြင့် စာပေအရေးအသားတွင် မြန်မာစာနှင့် ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော် တူညီသော်လည်း၊ စကားပြောဆိုရာ အသံထွက် ပိုင်းတွင်မူ ထူးခြားသော ကွဲပြားချက်များ ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ခေတ်သစ်မြန်မာစကားတွင် ပျောက်ကွယ်လုနီးပါးဖြစ်နေသော ရှေးဟောင်းဗမာစာ၏ အာခေါင်သံ &quot;ရ&quot; (R) အသံစစ်စစ်ကို ရခိုင်ဘာသာစကားတွင် အခိုင်အမာ ဆက်လက်ထိန်းသိမ်း ပြောဆိုကြသည့်အပြင် (ဥပမာ - ကျောင်းကို &quot;ချောင်း&quot;၊ ကြီးကို &quot;ဂြီး&quot;၊ ရေကို &quot;ရီ&quot; ဟု အသံထွက်ခြင်း)၊ ရှေးဟောင်းဗမာစကား၏ ဗျည်းဆင့်အသံများနှင့် သရသံများကို သမိုင်းဝင်အထောက်အထားအဖြစ် သီးသန့်တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Historical&quot;&gt;Houghton, Bernard (1897). &quot;The Arakanese Dialect of the Burmese Language&quot;. ''The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland'': 453–461.&lt;/ref&gt;

== ရခိုင်စာပေနှင့် အရေးအသားစနစ် ==

[[ရခိုင်စကား|ရခိုင်ဘာသာစကား]] နှင့် စာပေသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရှေးကျသော သမိုင်းအစဉ်အလာရှိသည့် စာပေအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Charney1999&quot;&gt;Charney, M. W. (1999). ''Where Jambudipa and Islam Meet: The Royal Center and Cultural Convergence in Early Modern Arakan''. University of Michigan.&lt;/ref&gt; ရခိုင်စာပေ ရေးသားခဲ့သည့် သမိုင်းစဉ်ကို ခေတ်အလိုက် ခွဲခြားလေ့လာနိုင်သည်။

==== ဓညဝတီနှင့် ဝေသာလီခေတ် (ခရစ်နှစ် ၄ ရာစု – ၁၀ ရာစု) ====
ရခိုင်စာပေ ရေးသားမှု၏ အစောဆုံး အထောက်အထားများကို [[ဓညဝတီ]] နှင့် [[ဝေသာလီမြို့ဟောင်း|ဝေသာလီခေတ်]] ကျောက်စာများတွင် စတင်တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=&quot;Gutman2001&quot;&gt;Gutman, P. (2001). ''Burma's Lost Kingdoms: Splendours of Arakan''. Orchid Press.&lt;/ref&gt; ယင်းခေတ်များတွင် [[ဗြာဟ္မီအက္ခရာ]] မှ ဆင်းသက်လာသော အိန္ဒိယနွယ် အက္ခရာများဖြင့် [[သံသကရိုက်ဘာသာ]] နှင့် [[ပါဠိဘာသာ]] တို့ကို အဓိက ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Johnston1944&quot;&gt;Johnston, E. H. (1944). &quot;Some Sanskrit Inscriptions of Arakan&quot;. ''Bulletin of the School of Oriental and African Studies'', 11(2), 357-385.&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် ဝေသာလီခေတ် သာသနိက အဆောက်အအုံများနှင့် ဆင်းတုတော်များတွင် ရေးထိုးထားသော ကျောက်စာ၊ ကြေးနီပြားစာများ (ဥပမာ - အာနန္ဒစန္ဒြ မင်းကြီး၏ ကျောက်စာ) သည် ရခိုင်ဒေသ၏ စာပေနှင့် ဘာသာရေး ရေးသားမှု အစဉ်အလာကို ခိုင်မာစွာ အထောက်အထား ပြနေသည်။&lt;ref name=&quot;Gutman2001&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Johnston1944&quot; /&gt;

==== လေးမြို့ခေတ်မှ မြောက်ဦးခေတ် (ခရစ်နှစ် ၁၁ ရာစု – ၁၈ ရာစု) ====
[[လေးမြို့ခေတ်]] တွင် မြန်မာအက္ခရာ ပုံသဏ္ဌာန်နှင့် နီးစပ်သော ရခိုင်-မြန်မာ အက္ခရာများဖြင့် ရခိုင်စကားပြေနှင့် ကဗျာများကို စတင်ရေးသားခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Charney1999&quot; /&gt; ၁၅ ရာစုမှ ၁၈ ရာစုအထိ ထွန်းကားခဲ့သော [[မြောက်ဦးမြို့|မြောက်ဦးခေတ်]] သည် ရခိုင်စာပေ၏ ရွှေခေတ် (Golden Age) ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Charney1999&quot; /&gt; မြောက်ဦးနန်းတွင်း၌ ဧကဒေါင်၊ ရတု၊ ရကန်၊ အိုင်ချင်း၊ လိခါ စသည့် ကဗျာကဝိ လင်္ကာများ မြောက်မြားစွာ ပေါ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;SanThaAung1979&quot;&gt;စန်းသာအောင် (၁၉၇၉)။ ''ရခိုင်ကျောက်စာများ''။ ရန်ကုန်။&lt;/ref&gt;

==== စာပေအက္ခရာနှင့် အသံထွက် လက္ခဏာများ ====
ရခိုင်စာပေ ရေးသားရာတွင် မြန်မာအက္ခရာ ကိုပင် အခြေခံ၍ ရေးသားသော်လည်း ရခိုင်ဘာသာစကား သီးသန့် အသံထွက်နှင့် ဝေါဟာရ သုံးစွဲမှုများ ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;Okell1995&quot;&gt;Okell, J. (1995). &quot;Three Burmese Dialects: Tavoyan, Merguese, and Arakanese&quot;. ''Papers in Southeast Asian Linguistics'', 13, 1-138.&lt;/ref&gt;ရခိုင်စာပေတွင် ရေးသားထားသော &quot;ရ&quot; ဗျည်းကို မြန်မာစကားကဲ့သို့ &quot;ယ&quot; သံမပြောင်းဘဲ လျှာလိပ်သံ &quot;R&quot; အဖြစ် မူလအတိုင်း ရွတ်ဆိုဖတ်ကြားသည်။&lt;ref name=&quot;Okell1995&quot; /&gt; (ဥပမာ - &quot;ရထား&quot; ကို &quot;Ratha&quot;၊ &quot;ရခိုင်&quot; ကို &quot;Rakhine&quot; ဟု ဖတ်ရှုခြင်း။)&lt;ref name=&quot;Okell1995&quot; /&gt;မြောက်ဦးခေတ်သုံး ရခိုင်စကားပြေနှင့် ပေစာများတွင် ပါဝင်သော ဝေါဟာရအများစုသည် ယနေ့ထက်ထိ ရခိုင်ဒေသတွင်း ပြောဆိုမှု၌ ကျန်ရှိနေသေးသည်။&lt;ref name=&quot;Charney1999&quot; /&gt;

==== ခေတ်ပြိုင် ရခိုင်စာပေ ====
အင်္ဂလိပ် ကိုလိုနီခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ရခိုင်စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ သုတေသနပြုချက်များ (ဥပမာ - ဆရာကြီး ဦးစန်းသာအောင်၏ ရခိုင်ကျောက်စာနှင့် သမိုင်းလေ့လာချက်များ) ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;SanThaAung1979&quot; /&gt; ယနေ့ခေတ်တွင် ရခိုင်စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအသင်းများမှတစ်ဆင့် ပေစာ၊ ပရပိုက်စာများကို ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ ရခိုင်ဒေသန္တရသုံး စာပေနှင့် မဂ္ဂဇင်းများ ထုတ်ဝေခြင်းတို့ကို ဆက်လက် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Charney1999&quot; /&gt;

==  သမိုင်းကြောင်း ==
ရခိုင်စာပေသည် ဓည၀တီခေတ် (အေဒီ တစ်ရာစု) ခန့်ကပင် စတင် ထွန်းကားခဲ့ကြောင်း၊ အထောက်အထားတွေ့ရသည်။ ဓညဝတီ မြို့ဟောင်းအနီးမှ တောင်ပေါက်ကြီးကျောက်စာတွင် အသောကခေတ်က အသုံးပြုခဲ့သော ဗြဟ္မီအရေးအသားဖြင့် ရေးထိုးထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထို့အပြင် ဗြဟ္မီအက္ခရာ အရေးအသား စာတန်းပါ ဗိုက်ပူဘုရား ကျောက်စာသည်လည်း [[ဓည၀တီခေတ်]] ရခိုင်စာပေ ထွန်းကားမှု၏ သက်သေ ပင် ဖြစ်သည်။ [[ဝေသာလီခေတ်]] (အေဒီ လေးရာစုမှ ဆယ်ရာစု) တွင် ရခိုင်စာပေ ထွန်းကားမှုသည် ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ အေဒီ ခြောက်ရာစု ဂုပ္ပတ အက္ခရာ ဖြင့် ရေးထိုးထားသော ယေဓမ္မာ ရခိုင်ကျောက်စာများစွာကို ဤခေတ်တွင် တွေ့ရသည်။ [[ဝေသာလီခေတ်]]၏ အထင်ရှားဆုံး ကျောက်စာမှာ အေဒီ ၇၂၉ တွင် ရေးထိုးသော အာနန္ဒစန္ဒြမင်း ကျောက်စာဖြစ်သည်။ ထိုကျောက်စာတွင် ရခိုင် မင်းဆက်များကို ဂါထာ ၆၅ ဂါထာဖြင့် ရေးထိုးထားသည်။ ထိုသို့ မင်းစဉ်မင်းဆက်များကို အစအဆုံးမှတ်တမ်း တင်ထားသည့် ကျောက်စာမျိုးမှာ မြန်မာပြည်တွင်သာမက အိန္ဒိယပြည်တွင်ပါ အစောဆုံးဟု သိရသည်။ [[ဝေသာလီခေတ်]]တွင် ကျောက်စာများသာမက မော်ကွန်းလင်္ကာ၊ သျွှန်းလိုက်ရတု၊ စသည့် ရတုကဗျာများ ထွန်းကားခဲ့သည်။ အမတ်ကြီး မေဓပညာရေးသားသည့် မေဓပညာ မော်ကွန်းလင်္ကာမှာ ဝေသာလီခေတ် လက်ရာဟု ထင်ရှားသည်။ [[လေးမြို့ခေတ်]] (အေဒီ ၁၁ ရာစု ၁၅ ရာစု) တွင် ကျောက်စာအရေးအသားများများနှင့် အတူ ကဗျာစာပေများလည်း ထွန်းကားသည်။ ဗျည်း ၃၃ လုံးလင်္ကာမှာ [[လေးမြို့ခေတ်]]တွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာစာပေတွင် ထင်ရှားသည့် [[လောကသာရပျို့]]ကို ရခိုင်သူမြတ်က လေးမြို့ခေတ်တွင် ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ [[လေးမြို့ခေတ်]] ရခိုင်ကျောက်စာများအနက် လောင်းကြက်တောင်မော် ကျောက်စာနှင့် မဟာထီး မီးကျောင်းရုပ် ကျောက်စာတို့မှာ ထင်ရှားသည်။ လောင်းကြက်တောင်မောင် ကျောက်စာသည် အလျား ပေ ၃၀ ရှိပြီး မြန်မာပြည်တွင် အကြီးဆုံး ကျောက်စာ ဖြစ်သည်။ [[မြောက်ဦးခေတ်]]တွင် ရေးစပ်သီကုံးခဲ့သော ဘဒူမင်းညို၏ ရခိုင်မင်းသမီးဧချင်း၊ နန်းတွင်းမိညို၏ ကိုယ်ရည်သွေးရတုနှင့် စာဆို ဥက္ကာပျံ၏ ၁၂ လ ရာသီ ရတုတို့မှာ ထင်ရှားသည်။
[[မြောက်ဦးခေတ်]] ရခိုင်စာဆိုတော် ဥက္ကာပျံ၏-
{{Poem quote
|အောက်အာကာဗွီ၊ ဝါယောထွီ၍
ရီထက်ကားမြီ၊ မြီထက်လီနှင့်
ပထဝီဟု၊ ထူထု နှစ်သိန်း၊
လေးသောင်းကိန်းထက်၊ ရံသိန်းစကြာ၀ဠာ
ညီစွာဝန်းလည်၊ ကျောက်တိတည်ကား}}
ဟူသည့် မိုးဖွဲ့ရတုသည် ရခိုင်ဘာသာစကား၊ ရခိုင်သံ၊ ရခိုင်ကာရန် ဖြင့် ရေးဖွဲ့ထားသည့် ရခိုင်စာပေ ၏ အကောင်းဆုံး သာဓက ပြယုဂ် ဖြစ်သည်။

ဘိုးတော်ဗဒုံမင်း ရခိုင်ကို သိမ်းသော် ရခိုင်စာပေများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သဖြင့် ရေးရခိုင်စာပေအထောက်အထားများ မရှိသလောက် နည်းပါးသွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;ကုန်းဘောင်ဆက် မြန်မာရာဇဝင် ဒု တွဲ။&lt;/ref&gt; သကျသာကီဝင် မာရယုမင်းလက်ထက်တွင် စတင်ကာ စာပေ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်း ပြောဆိုနေသော်လည်း သက်သေအထောက်အထား အခိုင်အမာ မရှိပေ။ [[ရခိုင်လူမျိုး]]များ၏ စာပေမှာ သင်္သကရိုက် စာပေဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သင်္သကရိုက်စာပေသည် အလွန်ရှေးကျသော အိန္ဒိယ ဘာသာရပ် တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ ရခိုင်ပြည်၏ ရှေးဟောင်းစာပေများမှာ သင်္သကရိုက်ဘာသာ စာပေမှ တစတစ ပြောင်းလဲလာပြီး ရခိုင်ဘာသာ စာပေဘဝသို့ ပြောင်းရွေ့ လာခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။

=== မျဉ်းဖြောင့်များမှလုံးဝိုင်းသောရခိုင်စာ ===
ရှေးရခိုင် ကျောက်စာ၊ ရခိုင်ပြည်သုံး ဒင်္ဂါးများမှာ ရေးထိုးထားသော စာများမှာ များသောအားဖြင့် မျဉ်းဖြောင့်များဖြင့် ရေးသားထားသော စာများကို တွေ့ရှိရကြောင်းသိရသည်။
အက္ခရာ အသံထွက်များမှာလည်း သင်္သကရိုက်ဘာသာနှင့် အားလုံးနည်းပါး တူညီနေသဖြင့် သင်္သကရိုက်ဘာသာမှ ပြောင်းရွေ့လာကြောင်း အထောက်အထား တစ်ရပ်အဖြစ် တွေ့ရှိရကြောင်း သိရသည်။

ရခိုင်စာပေကို ပေထက်အက္ခရာ တင်လာသောအခါတွင် ရေးသားရာတွင် လွယ်ကူရန် လုံးဝိုင်းသော အက္ခရာများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲ အသုံးပြုခဲ့ကြကြောင်း သိရသည်။ ရှေးရခိုင် မင်းကောင်းမင်းမြတ်တို့သည် ပိဋကတ် ကျမ်းဂန်များ၊စာပေပရိယတ္တိများကို ပေမူများဖြင့် ရေးမှတ်ကာ နန်းတော် ပိဋကတ်တိုက်အတွင်း သိမ်းဆည်းစုဆောင်းလာခဲ့ကြကြောင်း သိရသည်။
ရဟန်းပညာရှိ၊ လူပညာရှိတို့သည် ပျို့ကဗျာများ၊ လင်္ကာများနှင့်ရတုရကန် တို့ကိုရေးသားခြင်း ဗေဒင်အတတ်၊ ဆေးအတတ်၊ နက္ခတ်တာရာ အတတ်စသော လောကီပညာများကိုလည်း ရေးမှတ်ကြ ကြောင်းသိရသည်။

==ဝေါဟာရ==
စံမြန်မာဘာသာစကားမှ သီးသန့်ခြားနားနေသော စကားလုံးအသုံးအနှုန်းများလည်း ရှိသည်။ စံမြန်မာဘာသာစကားနှင့် အရင်းအမြစ်မတူသော မူရင်းစကားလုံးအချို့လည်းရှိသည်။ ဥပမာ &quot;sarong&quot; ({{my|လုံခြည်}} စံမြန်မာဘာသာစကား, {{my|ဒယော}} ရခိုင်ဘာသာစကား). အခြားစကားလုံးများမှာ စံမြန်မာဘာသာစကားတွင်မတွေ့ရသည့် [[Bengali language|ဘင်္ဂလီ]], [[English language|အင်္ဂလိပ်]] နှင့် [[ဟင်ဒီ]] ဘာသာစကားတို့မှ မွေးစားထားသောစကားလုံးများ  ဖြစ်ကြသည်။ ဥပမာ &quot;hospital,&quot; စံမြန်မာဘာသာစကားတွင် {{my|ဆေးရုံ}} ဖြစ်သော်လည်း ရခိုင်ဘာသာစကားတွင်မူ {{my|သေပ်လှိုင်}} (pronounced {{IPA|[θeɪʔ l̥àɪɴ]/[ʃeɪʔ l̥àɪɴ]}}) ဟု သုံးစွဲကြသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား &quot;sick lines&quot; မှ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ အချို့စကားလုံးများတွင် ခြားနားသော အဓိပ္ပာယ်များရှိကြသည်။ (ဥပမာ &quot;afternoon&quot;, ရခိုင်ဘာသာစကားတွင် {{my|ညစ}} နှင့် ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကားတွင် {{my|ညနေ}}) ထို့အပြင် အချို့သော ရှေးကျသည့် ဗမာစကားအချို့ကို ရခိုင်ဘာသာစကားတွင် ပိုမိုသုံးစွဲလေ့ရှိကြသည်။ ဥပမာ နာမ်စား အဖြစ် ရခိုင်ဘာသာစကားတွင် {{my|အကျွန်}} ဟု သုံးစွဲပြီး စံမြန်မာဘာသာစကားတွင် ( {{my|ကျွန်တော်}} ဟု သုံးစွဲသည်။)

===ခြားနားချက်===
စံမြန်မာဘာသာစကားနှင့် ရခိုင်ဘာသာစကားတို့ကြား ထင်ရှားသောခြားနားချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်:&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/burmese/programmes/2011/04/110401_alinkar_paleban_18.shtml?bw=nb&amp;mp=wm&amp;bbcws=1&amp;news=1|title=ရခိုင်စကားနဲ့ ဗမာစကား|date=1 April 2011|work=BBC Burmese|accessdate=16 October 2013}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! အင်္ဂလိပ် !! မြန်မာ !! ရခိုင် !! မှတ်စုများ
|-
| thirsty || {{my|ရေဆာ}} || {{my|ရီမွတ်}} ||
|-
| go || {{my|သွား}} || {{my|လား}} || Arakanese for &quot;go&quot; was historically used in Standard Burmese.
|-
| kick a ball || {{my|ဘောလုံးကန်}} || {{my|ဘောလုံးကျောက်}} ||
|-
| stomach ache || {{my|ဗိုက်နာ}} || {{my|ဝမ်းခဲ}} || Arakanese prefers {{my|ဝမ်း}} to Standard Burmese {{my|ဗိုက်}} for &quot;stomach.&quot;
|-
| guava || {{my|မာလကာသီး}} || {{my|ဂိုယံသီး}} || Standard Burmese for &quot;guava&quot; is derived from the word [[Malacca]], whereas Arakanese for &quot;guava&quot; is from [[Spanish language|Spanish]] ''guayaba''.
|-
| papaya || {{my|သင်္ဘောသီး}} || {{my|ပဒကာသီး}} || Standard Burmese for &quot;papaya&quot; literally means &quot;boat.&quot;
|-
| soap || {{my|ဆပ်ပြာ}} || {{my|သပုန်}} ||
|-
| superficial || {{my|အပေါ်ယံ}} || {{my|အထက်ပေါ်ရီ}}&lt;ref name=&quot;cakkinda&quot;&gt;{{cite book|last=အသျှင်စက္ကိန္ဒ|title=ရခိုင်ဘာသာစကားလမ်းညွှန်|location=Burma|date=1994|url=http://www.scribd.com/doc/135135257/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%98%E1%80%AC%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%85%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%8A%E1%82%8A%E1%80%94%E1%80%B9|language=Burmese}}&lt;/ref&gt; || 
|-
| blanket || {{my|စောင်}} || {{my|ပုဆိုး}}&lt;ref name=&quot;cakkinda&quot;/&gt; || {{my|ပုဆိုး}} in Standard Burmese refers to the male [[longyi]] (sarong).
|-
| dark || {{my|မှောင်}} || {{my|မိုက်}} || The compound word {{my|မှောင်မိုက်}} (&quot;pitch dark&quot;) is used in both Standard Burmese and Arakanese.
|-
| pick a flower || {{my|ပန်းခူး}} || {{my|ပန်းဆွတ်}}&lt;ref name=&quot;cakkinda&quot;/&gt; || The compound word {{my|ဆွတ်ခူး}} (&quot;pick&quot;) is used in both Standard Burmese and Arakanese.
|-
| wash [clothes] || {{my|လျှော်}} || {{my|ဖွပ်}}&lt;ref name=&quot;cakkinda&quot;/&gt; || The compound word {{my|လျှော်ဖွပ်}} (&quot;wash&quot;) is used in both Standard Burmese and Arakanese.
|-
&lt;!---
|  || {{my|}} || {{my|}} || 
---&gt;
|}

==လေယူလေသိမ်း==
ရခိုင်ဘာသာတွင် /r/ ရ- အသံကို ထင်ရှားစွာ အသုံးပြုထားသော်လည်း စံမြန်မာဘာသာတွင် ထိုအသံသည် /j/ ယ-အသံသို့ ပေါင်းစည်းသွားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ရခိုင်ဘာသာတွင် သရအသံအချို့လည်း ပေါင်းစည်းသွားပြီး ဧ ([e]) သရသည် ဣ ([i]) သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။ ထို့ကြောင့် စံမြန်မာဘာသာတွင် “သွေး” ([θwé]) ဟု အသံထွက်သော်လည်း ရခိုင်ဘာသာတွင် သွီး [θwí] ဟု အသံထွက်သည်။

စံမြန်မာဘာသာ ပြောသူများ၏ အမြင်အရ ရခိုင်ဘာသာသည် စံမြန်မာဘာသာနှင့် နားလည်နိုင်မှုအားဖြင့် ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိသည်။ ထို့ပြင် ရခိုင်ဘာသာတွင် သံပြင်း ဃောသသံ သည် စံမြန်မာဘာသာထက် နည်းပြီး  ဟထိုးအသံမရှိသော ဗျည်းများတွင်သာ ဖြစ်ပေါ်သည်။ စံမြန်မာဘာသာနှင့် မတူသည်မှာ [θ] သ-မှ [ð] သှ သို့ အသံပြောင်းလဲမှု မရှိခြင်းဖြစ်သည်။

ရခိုင်ဘာသာတွင် /r/ ရ-အသံကို ထိန်းသိမ်းထားသောကြောင့် စံမြန်မာစာရေးရာတွင်သာ ရရစ်(ြ) ဖြင့် ဖော်ပြထားပြီး အသံထွက်တွင် မထင်ရှားတော့သော /-r-/ ရ- အလယ်အသံကို ရခိုင်ဘာသာတွင် ခွဲခြားအသုံးပြုနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဂြ၊ ကြ၊ ခြ၊ ငြ၊ ပြ၊ ဖြ၊ ဗြ၊ မြ၊ မြှ၊ ဟြ စသော အသံစုများတွင် ထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်။

ရခိုင်ဘာသာတွင် ဖွင့်သရအသံ open vowel များသည် /ə/ သို့ လျော့နည်းသွားခြင်း ပိုမိုတွေ့ရသည်။ ဥပမာအားဖြင့် salary “လခ” ဟူသော စကားလုံးသည် စံမြန်မာဘာသာတွင် [la̰ɡa̰] 'လဂ'ဟု အသံထွက်သော်လည်း ရခိုင်ဘာသာတွင် [ləkha̰] 'လခ'ဟု အသံထွက်သည်။

အောက်တွင် ဖော်ပြထားသည်မှာ ရခိုင်ဘာသာတွင် တွေ့ရသော အသံဗျည်း၊ သရအသံနှင့် အဆုံးသတ်အသံ ပြောင်းလဲမှုများဖြစ်သည်။

{|class=&quot;wikitable&quot;
|- 
! Written Burmese !! Standard Burmese !! Arakanese !! Notes
|-
| {{my|-စ်}} || {{IPA|/-ɪʔ/}} || rowspan=&quot;2&quot;| {{IPA|/-aɪʔ/}} || e.g. {{my|စစ်}} (&quot;genuine&quot;) and {{my|စိုက်}} (&quot;plant&quot;) are both pronounced {{IPA|[saɪʔ]}} in Arakanese
|-
| {{my|ိုက်}} || {{IPA|/-aɪʔ/}} || 
|-
| {{my|-က်}} || -ɛʔ ||-ɔʔ ||
|-
| {{my|-ဉ်}}  || {{IPA|/-ɪɴ/}} ||rowspan=&quot;2&quot;| {{IPA|/-aɪɴ/}} || e.g. {{my|ဥယျာဉ်}} (&quot;garden&quot;), from Standard Burmese {{IPA|[ṵ jɪ̀ɴ]}} → {{IPA|[wəjàɪɴ]}}.&lt;br&gt;Irregular rhyme, with various pronunciations.&lt;br&gt;In some words, it is {{IPA|/-ɛɴ/}} (e.g. {{my|ဝိညာဉ်}} &quot;soul&quot;, from Standard Burmese {{IPA|[wèɪɴ ɲɪ̀ɴ]}} → {{IPA|[wḭ ɲɛ̀ɴ]}}).&lt;br&gt;In a few words, it is {{IPA|/-i -e/}} (e.g. {{my|ညှဉ်း}} &quot;oppress&quot;, from Standard Burmese {{IPA|[ɲ̥ɪ́ɴ]}} → {{IPA|[ɲ̥í, ɲ̥é]}}).
|-
| {{my|ိုင်}} || {{IPA|/-aɪɴ/}} || 
|-
| {{my|-င်}} || {{IPA|/-ɪɴ/}} ||rowspan=&quot;2&quot;| {{IPA|/-ɔɴ/}} ||
|-
| {{my|-န် ွန်}}  || {{IPA|/-aɴ -ʊɴ/}} || {{my|ွန်}} is {{IPA|/-wɔɴ/}}
|-
| {{my|-ည်}}  || {{IPA|/-i, -e, -ɛ/}} || {{IPA|/-e/}} || A few exceptions are pronounced {{IPA|/-aɪɴ/}}, like {{my|ကြည်}} (&quot;clear&quot;), pronounced {{IPA|[kràɪɴ]}}
|-
| {{my|-ေ}}  || {{IPA|/-e/}} || {{IPA|/-i/}} || e.g. {{my|ချီ}} (&quot;carry&quot;) and {{my|ချေ}} (&quot;cancel&quot;) are pronounced {{IPA|[tɕʰì]}} and {{IPA|[tɕʰè]}} respectively in Standard Burmese, but merged to {{IPA|[tɕʰì]}} in Arakanese
|-
| {{my|-တ် ွတ်}}  || {{IPA|/-aʔ -ʊʔ/}} || {{IPA|/-aʔ/}} || 
|-
| {{my|ိန်}}  || {{IPA|/-eɪɴ/}} || {{IPA|/-ɪɴ/}} || 
|-
| {{my|-ုန်}}  || {{IPA|/-oʊɴ/}} || {{IPA|/-ʊɴ/}} || 
|-
| Nasal initial + {{my|-ီ}}&lt;br/&gt;Nasal initial + {{my|-ေ}}  || {{IPA|/-i/}} || {{IPA|/-eɪɴ/}} || e.g. {{my|နီ}} (&quot;red&quot;) is {{IPA|[nì]}} in Standard Burmese, but {{IPA|[nèɪɴ]}} in Arakanese&lt;br/&gt;In some words, the rhyme is unchanged from the standard rhyme (e.g. {{my|မြေ}} &quot;land&quot;, usually pronounced {{IPA|[mrì]}}, not {{IPA|[mrèɪɴ]}}, or {{my|အမိ}} &quot;mother&quot;, usually pronounced {{IPA|[əmḭ]}}, not {{IPA|[əmḛɪɴ]}}&lt;br/&gt;There are few exceptions where the nasal rhyme is {{IPA|/-eɪɴ-/}} even without a nasal initial  (e.g. {{my|သီ}} &quot;thread&quot;, from Standard Burmese {{IPA|[θì]}} → {{IPA|[θèɪɴ]}}).
|-
| Nasal initial + {{my|-ု -ူ -ူး}}  || {{IPA|/-u/}} || {{IPA|/-oʊɴ/}} || e.g. {{my|နု}} (&quot;tender&quot;) is {{IPA|[nṵ]}} in Standard Burmese, but {{IPA|[no̰ʊɴ]}} in Arakanese
|-
| {{my|ွား}} || {{IPA|/-wá/}} || {{IPA|/-ɔ́/}} || e.g. {{my|ဝါး}} (&quot;bamboo&quot;) is {{IPA|[wá]}} in Standard Burmese, but {{IPA|[wɔ́]}} in Arakanese
|-
| {{my|ြွ}}  || {{IPA|/-w-/}} || {{IPA|/-rw-/}} || Occurs in some words (e.g. {{my|မြွေ}} (&quot;snake&quot;) is {{IPA|[mwè]}} in Standard Burmese, but {{IPA|[mrwèɪɴ]}} in Arakanese)
|-
| {{my|ရှ-}}  || {{IPA|/ʃ-/}} || {{IPA|/hr-/}} || 
|-
| {{my|ချ-}}  || {{IPA|/tɕʰ-/}} || {{IPA|/ʃ-/}} || Occasionally occurs (e.g. {{my|ချင်}} (&quot;want&quot;) is {{IPA|[tɕʰɪ̀ɴ]}} in Standard Burmese, but {{IPA|[ʃɔ̀ɴ]}}~{{IPA|[tɕʰɔ̀ɴ]}} in Arakanese)
|-
| {{my|တ-}} →  {{my|ရ-}} || {{IPA|/t- d-/}} || {{IPA|/r-/}} || e.g. The present tense particle {{my|တယ်}} ({{IPA|[dɛ̀]}}) corresponds with {{my|ရယ်}} ({{IPA|[rɛ̀]}}) in Arakanese&lt;br/&gt;
e.g. The plural particle {{my|တို့}} ({{IPA|[do̰]}}) corresponds with {{my|ရို့}} ({{IPA|[ro̰]}}) in Arakanese&lt;br/&gt;
|-
| {{my|ရှ- ယှ- ယျှ-}} || {{IPA|/ʃ-/}} || {{IPA|/h-/}} || Found in some words only
|-
| {{my|-ယ် ဲ}}  || -ɛ || -e ||
|}

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
| '''Written''' || {{my|အမေက}} || {{my|သင်္ကြန်ပွဲတွင်}} || {{my|ဝတ်ရန်}} || {{my|ထဘီ}} || {{my|ရှစ်ထည်}} || {{my|ပေးလိုက်ပါ}} || {{my|ဆိုသည်။}}
|-class=IPA
| '''Standard Burmese''' || ʔəmè ɡa̰ || ðədʒàɴ pwɛ́ dwɪ̀ɴ || wʊʔ jàɴ || tʰəmèɪɴ || ʃɪʔ tʰɛ̀ || pé laɪʔ pà || sʰò dɛ̀
|-class=IPA
| '''Arakanese''' || ʔəmì ɡa̰ || θɔ́ɴkràɴ pwé hmà || waʔ pʰo̰ || dəjɔ̀ || ʃaɪʔ tʰè || pí laʔ pà || sʰò rì
|-
| '''Arakanese (written)''' || {{my|အမိက}} || {{my|သင်္ကြန်ပွဲမှာ}} || {{my|ဝတ်ဖို့}} || {{my|ဒယော}} || {{my|ရှစ်ထည်}} || {{my|ပီးလတ်ပါ}} || {{my|ဆိုရယ်။}}
|-
| Gloss
|-
| English || colspan=&quot;8&quot; | Mother says &quot;Give me eight pasos for wearing during the Thingyan festival.&quot;
|}

{| class=&quot;wikitable IPA&quot;
|+Rhymes
|-
| Open syllables || weak = ə&lt;br/&gt;full = i, e, ɛ, a, ɔ, o, u
|-
| Closed || nasal = eɪɴ, ɛɴ, aɪɴ, aʊɴ, ɔɴ, oʊɴ&lt;br/&gt;stop = eɪʔ, ɛʔ, aɪʔ, aʊʔ, ɔʔ, oʊʔ
|}

==ကိုးကား==
{{reflist|2}}

===ကျမ်းပြုစာတမ်းစာရင်း===
* {{cite journal |last1=Houghton |first1=Bernard |year=1897 |title=The Arakanese Dialect of the Burman Language |journal=The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland |publisher=Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland |volume= |issue= |pages=453–461 |doi= |jstor=25207880 }}
* {{cite journal |last1=Okell |first1=John |year=1995 |title=Three Burmese Dialects |journal=Papers in Southeast Asian Linguistics |publisher= |volume=13 |issue= |pages= |url=http://sealang.net/sala/archives/pdf8/okell1995three.pdf |doi= |ref=harv}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
{{Incubator|code=rki}}

{{မြန်မာဘာသာစကား}}
{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}}

[[Category:ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှု]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]]</text>
      <sha1>h2fakegsjo9lb4emam2mwaqe2ycspbe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခင်မောင် (ဘဏ်)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10692</id>
    <revision>
      <id>1050058</id>
      <parentid>582280</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T10:40:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ကိုးကားချက် ထည့်သွင်း</comment>
      <origin>1050058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6821" sha1="dmh3vptwib5mevau0d2nvwmxp1dbf30" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ဦးခင်မောင် (ဘဏ်)
| image         = UKhinMg(Bank).gif
| birth_name    = ခင်မောင်
| birth_date    = ၁၉၀၈/၁၉၁၀
| birth_place   = [[တန့်ဆည်မြို့]]၊ [[ရွှေဘိုခရိုင်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်းတိုင်း]]
| parents       = ဦးစု (ဖခင်)&lt;br /&gt;ဒေါ်မြင့် (မိခင်)
| nationality   = [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]]
| education     = မန္တလေးဥပစာကောလိပ် (အိုင်စီအက်စ်)
| occupation    = [[ဘဏ်]]မန်နေဂျာ
| death_date    = {{Death date and age|၁၉၈၃|၁၂|၂၀|၁၉၁၀}}
| death_place   = [[မန္တလေးမြို့]]၊ စိန်ပန်းယာဉ်ပုံရပ်
}}

'''ဦးခင်မောင် (ဘဏ်)''' (၁၉၁၀ – ၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၈၃) သည် မြန်မာ့ပန်းချီလောကတွင် ခေတ်သစ်ပန်းချီ (Modern Art) ကို စတင်မိတ်ဆက်ပြီး ဦးဆောင်လှုပ်ရှားခဲ့သည့် ထင်ရှားသော ခေတ်သစ်ပန်းချီဆရာကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ (မူကွဲအနေဖြင့် ဆရာကြီးကို ၁၉၀၈ ခုနှစ် မွေးဖွားခဲ့သည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ဒန်ပန်းချီရှေ့ဆောင် ဘဏ်ဦးခင်မောင် |url=https://news-eleven.com/article/282885 |access-date=2026-08-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Khin Maung (Bank) {{!}} The Royal Gallery (TRG) - Art gallery in Yangon, Myanmar |url=https://www.the-royal-gallery.com/artists/khin-maung/ |access-date=2026-08-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=life |first=The good |title=Exploring the World of Controversial Myanmar Modernist Art |url=https://thegoodlifemm.com/en/blog/post/paradoxes-modern-art |access-date=2026-08-24 |website=thegoodlifemm.com}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝအစနှင့် ပညာရေး ==
ဦးခင်မောင်ကို ၁၉၁၀ ပြည့်နှစ် တွင်  အဖ ဦးစု၊ အမိ ဒေါ်မြင့်တို့က [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊ [[ရွှေဘိုခရိုင်]]၊ [[တန့်ဆည်မြို့]]၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးဥပစာကောလိပ်မှ အိုင်စီအက်စ် (ICS) တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။

အမေရိကန်နိုင်ငံ ဝါရှင်တန် ပန်းချီကျောင်းမှ လက်မှတ်ရ ဆရာ ဦးလှ (မိတ္ထီလာ) ထံမှ စာပေးစာယူစနစ်ဖြင့် ပန်းချီပညာ စတင်သင်ယူခဲ့ပြီး၊ ၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ပန်းချီစာပေးစာယူသင်တန်းသို့ ဆက်သွယ်၍ ပန်းချီပညာကို ဆက်လက်ဆည်းပူးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=မိုးဇော် |date=2014-06-10 |title=ပန်းချီဆရာ ခင်မောင်ရင် ကွယ်လွန် |url=https://burmese.voanews.com/a/artist-khin-mg-yin-obit/1933723.html |access-date=2026-08-24 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}&lt;/ref&gt;

== အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် ပန်းချီရေးဆွဲမှုများ ==
[[File:Khin mg (Bank) artist n his work.jpg|thumb|left|ပန်းချီဆရာကြီး ဦးခင်မောင် (ဘဏ်) နှင့် သူ၏ လက်ရာများ]]
၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ဘီဘီအိုအေ (BBOA) ဘဏ်၌ စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၄ ခုနှစ်အထိ [[ဘဏ်]] မန်နေဂျာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ရာမှ &quot;ဦးခင်မောင် (ဘဏ်)&quot; ဟု ထင်ရှားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |last=MAWKUN |date=2016-08-01 |title=ကျွန်တော်နှင့် ပန်းချီ အပိုင်း(၂) - MAWKUN |url=https://mawkun.com/pictures_me_two/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20240613070520/https://mawkun.com/pictures_me_two/ |archive-date=2024-06-13 |access-date=2026-08-24 |work=MAWKUN |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

[[၁၉၅၉]] ခုနှစ်တွင် ''ပန်းချီကဏ္ဍသစ်'' စာအုပ်ကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။သူသည် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ ပန်းရိုးမ ပြက္ခဒိန်တွင် ပန်းချီကားများကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |last=ဦးခင်မောင် (ဘဏ်) |title=ပန်းချီကဏ္ဍသစ် |url=http://www.myanmarebooks.net/wp-content/uploads/2010/12/%E1%80%81%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%B1%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%B9.pdf |publisher=Myanmar eBooks |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ကွယ်လွန်ခြင်း ==
ပန်းချီဆရာကြီး ဦးခင်မောင် (ဘဏ်) သည် ၁၉၈၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် [[မန္တလေးမြို့]]၊ စိန်ပန်းယာဉ်ပုံရပ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဦးခင်မောင်(ဘဏ်) |url=https://mgyoe.com/collections/%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%98%e1%80%8f%e1%80%ba |access-date=2026-08-24 |website=mgyoe.com |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
[[Category:၁၉၁၀ မွေးဖွားသူများ]]
[[Category:၁၉၈၃ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ပန်းချီဆရာများ]]</text>
      <sha1>dmh3vptwib5mevau0d2nvwmxp1dbf30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထွန်းအိန္ဒြာဗို</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10761</id>
    <revision>
      <id>1050046</id>
      <parentid>1040069</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T09:04:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1050046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3013" sha1="d08boq5m1wf3qv7a4yh1itaekrsouga" xml:space="preserve">{{infobox person
|name = ထွန်းအိန္ဒြာဗို
|image = 
|birth_name = မိမိခိုင်
|birth_date = {{birth date and age|၁၉၆၆|၅|၁}}
|nationality = {{Flag|Myanmar}}
|partents =  ဦးခင်မောင်သိန်း + ဒေါ်ခင်မြမြ
|education = L.L.B 
|birth_place = [[မိုးကုတ်မြို့]]၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး|မန္တလေးတိုင်း]]
|occupation = တေးသံရှင်၊ နိုင်ငံကျော် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်
}}

'''ထွန်းအိန္ဒြာဗို'''သည် နာမည်ကြီး အဆိုတော်တစ်ယောက် ဖြစ်ပြီး ရုပ်ရှင်လောကတွင်လည်း အကယ်ဒမီရ သရုပ်ဆောင် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ မွေးချင်းမောင်နှမ သုံးဦးရှိပြီး ဒုတိယမြောက်(အလတ်) ဖြစ်သည်။ သူ၏ အမျိုးသားမှာ ကိုအောင်မင်းထွန်းဖြစ်ပြီး သားတစ်ယောက် ရှိသည်။

==အကယ်ဒမီဆုများ==
*၁၉၉၉−ခုနှစ်တွင် ''နှောင်းတမြေ့မြေ့''
*၂၀၀၃−ခုနှစ်တွင် ''အမေ့နို့ဖိုး''
*၂၀၀၅−ခုနှစ်တွင် ''[[မိုးကုတ်စက်ဝိုင်းကိုကျော်လွန်၍]]''

== တေးစီးရီးများ ==
#''မင်းအတွက်ပဲ''
#''နားလည်သင့်ပြီ''
#''အိပ်မက်ညများ''
#''ဆိုရင်''
#''၁၉၉၉''
#''ရည်းစားဦး''
#''ဆန္ဒရှိတဲ့ အဟောင်းများ''
#''နေရာလေးတစ်ခု''
#''နှစ်ယောက်မရှိဘူး''
#''တမ်းတနေဆဲ''
#''ဒိုင်ယာရီ'' Live Show 1
#''ဒိုင်ယာရီ'' Live Show 2

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
*{{Facebook|htunaeindrabo}}
*[http://www.last.fm/music/Htun+Eaindra+Bo last.fm ဝက်ဘ်ဆိုဒ်ရှိ ထွန်းအိန္ဒြာဗိုစာမျက်နှာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127202643/http://www.last.fm/music/Htun%20Eaindra%20Bo |date=27 January 2010 }}

[[Category:မြန်မာ အမျိုးသမီး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]]
[[Category:မြန်မာ အမျိုးသမီး အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ]]
{{Lifetime|၁၉၆၆| |}}</text>
      <sha1>d08boq5m1wf3qv7a4yh1itaekrsouga</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂုတ်ထိပ်တံတား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11126</id>
    <revision>
      <id>1050043</id>
      <parentid>1049016</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T08:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-46347-68</username>
        <id>147337</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1050043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19991" sha1="rx69zdll1man7g4kevoddb8mfzem3vu" xml:space="preserve">{{Infobox bridge
|bridge_name=ဂုတ်ထိပ်တံတား&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Goteik viaduct&lt;/small&gt;
|image=Gokteik Viaduct2.jpg
|caption=
|official_name= ဂုတ်ထိပ်တံတား
|also_known_as= Gohteik viaduct
|carries= ရထားလမ်း ၁ လမ်း
|crosses= ဂုတ်ထိပ်စမ်းချောင်း
|locale= နောင်ချိုမြို့နယ်
|maint= [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]]
|id=
|design= မြင်းခုံတံတား&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.highestbridges.com/wiki/index.php?title=Gokteik_Viaduct | title=Gokteik Viaduct | accessdate=2011-03-11 | publisher=Highestbridges.com | archivedate=23 January 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130123150052/http://highestbridges.com/wiki/index.php?title=Gokteik_Viaduct }}&lt;/ref&gt;
|mainspan= 
|cost = ၁၆၉၈၂ဝဝ ကျပ်
|length= ၆၈၉ မီတာ (၂၂၆၀ ပေ)
|width= ရထားလမ်း ၁ လမ်းစာ
|clearance= 
|below = 
|traffic= 
|begin= ၂၈ ဧပြီ ၁၈၉၉
|complete= ၁ ဇန်နဝါရီ ၁၉၀၀
|open= ၁ ဇန်နဝါရီ ၁၉၀၀
|closed= 
|toll= 
|map_cue= 
|map_image=
|map_text= 
|map_width= 
|coordinates= {{coord|22|20|35|N|96|51|35|E}}
|collapsed=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၅}}
'''ဂုတ်ထိပ်တံတား''' သည် [[မန္တလေး-လားရှိုး ရထားလမ်း]]ပေါ်ရှိ တံတားတစ်စင်းဖြစ်ပြီး [[နောင်ချိုဘူတာ]]အလွန် (၇)မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ၁၈၉၉ ခုနှစ်၌ တည်ဆောက်ပြီး ၁၉၀၀ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ၁၉၀၃ ခုနှစ်ရောက်မှ စတင်အသုံးပြု သည်။ ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီတို့ အခြား မီးရထားလမ်း တံတားကြီးများကဲ့သို့ မြစ်ချောင်းများကို ဖြတ်ကျော် တည်ဆောက်ထားခြင်း မဟုတ်ပေ။ ဂုတ်တွင်းခေါ် ဒေသကြီးရှိ ပေ (၃၀⁠၀)ကျော် မတ်စောက်သည့် လျှိုကြီးနှစ်ဘက်ကို ဖြတ်ကျော် တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။  ဂုတ်တွင်းကြီးထိပ်၌ တည်ဆောက်ထား၍ ဂုတ်ထိပ်တံတားဟု ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ရှမ်းဘာသာဖြင့်  '''ငုပ်ထိပ်''' ဟု ခေါ်ရာမှ ဂုတ်ထိပ် ဖြစ်လာသည်ဟုလည်းဆိုသည်။၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၂၄ ရက် တွင် TNLA အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများ နှင့် ဇာတ်မင်းသားအောင်ဇမ္ဗူ၏ ပရိတ်သတ်များက တံတားကို မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ကျောက်မဲမြို့ဘက်အခြမ်း တံတား၏ ကမ်းကပ်ခုံ(AB 2)၊ တံတားတိုင်အမှတ်(P 16) နှင့် ကမ်းကပ်ခုံ (AB 2)နေရာတို့အကြား ပေ ၆၀ အရှည်ရှိ တံတားသံပေါင်နေရာတို့ ပျက်စီးသွားခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74074|title= နှစ်ပေါင်း ၁၂၅ နှစ်သက်တမ်းရှိ ကမ္ဘာကျော် ဂုတ်ထိပ်မီးရထားလမ်းတံတားအား TNLA အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများက မိုင်းထောင်ဖောက်ခွဲဖျက်ဆီး|work=MOI Myanmar|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt; 

== တံတားအချက်အလက်များ ==
[[File:Gokteik.JPG|thumb|left|Gokteik viaduct in 1899 or 1900]]
ဂုတ်ထိပ်တံတားကြီး၏ အရှည်မှာ (၂⁠၂၆၀)ပေ ရှိသည်။ တံတားကြီး အောက်ခြေရှိ ရေမြောင်းကလေး၏ ရေမျက်နှာပြင်မှ တိုင်းတာလျှင် ပေပေါင်း (၁⁠၁၀၀)မြင့်သည်။ ထိုတံတားကို ဆောက်လုပ်ရာ၌ သံနှင့် [[သံမဏိ]]တန်ချိန် ၄၃၁၁ တန်နှင့် သံမှိုပေါင်း တစ်သန်း(၁ဝ⁠ဝဝ⁠ဝဝဝ)ကို သုံးစွဲရသည်။ ပေ (၁၂၀)ရှည်သော အလျားကူး သံဘောင်ကြီး ၁၀-ခု၊ ပေ ၆၀-ရှည်သော အလျားကူး သံဘောင်ကြီး ၁၆-ခုတို့ဖြင့် သံမဏိတိုင်ကြီး ၁၆-တိုင်ပေါ်၌ ခဲရာခဲဆစ် တည်ဆောက်ထားသည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==
[[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း သီပေါနယ်တွင် ရှမ်းဘာသာဖြင့် ဟိုကွတ်ဟုခေါ်သောရွာရှိသည်။ ဗြိတိသျှတို့က ရှမ်းပြည်နယ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးကို စီမံခန့်ခွဲသော ခရစ် ၁၈၉၈ ခုနှစ်လောက်က ထိုရွာမှ ရွာပေါင်း ၄၈ ရွာကို ကြီးမှူးရသည့် တိုက်နယ်ဗဟိုဌာန ဖြစ်သည်။ ထိုရွာကို မြန်မာတို့က ငုတ်ထိပ်ဟု ခေါ်ကြသည်။ ဟိုကွတ်နှင့် ငုတ်ထိပ်ဟူသော အခေါ်မှာ ထိုနေရာဒေသတွင် မြစ်ချောင်းများ ငုပ်လျှိုးကွယ်ပျောက်၍ သွားသည်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုရွာနားတွင် နမ်းပဆေးမြစ်သည် မြေကြီးထဲသို့ ထိုးဝင်စီးဆင်းပြီးနောက် အခြားတစ်နေရာတွင် မြစ်ကြောင်းပေါ်သည်။ ကာလရွေ့လျောလာ သောအခါ ငုပ်ထိပ်ကို ဂုတ်ထိပ်ဟု အများက ခေါ်ဝေါ်လာကြသည်။

ဂုတ်ထိပ်သည် ထိုနမ်းပဆေးမြစ်ကြောင့်သာ ထင်ရှားခဲ့သည်မဟုတ်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမြင့်အားဖြင့် ဒုတိယဖြစ်သော တံတားဟူ၍ ကျော်ကြားသော ဂုတ်ထိပ်တံတားကြောင့်လည်း ပို၍ထင်ရှားသည်။ ခရစ် ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရသည် မန္တလေးမှ ဗန်းမော်သို့ မီးရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ရာ မန္တလေးမှ ကွမ်းလုံသို့ မီးရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ရန်လည်း လိုအပ်သည်ကို တွေ့ရှိလာကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဂုတ်ထိပ်တံတားကို စတင်ဆောက်လုပ်ရန် မြန်မာပြည်အစိုးရက စီမံ လေသည်။

ဂုတ်ထိပ်တံတားမှာ မန္တလေးမှ ကွမ်းလုံ မီးရထားလမ်းရှိ နောင်ချိုဘူတာ အလွန်တွင် မီးရထားမိုင်တိုင်အမှတ် ၄၆၃/ဝ-၉ ရှိသော ကျောက်ဂူကြီးအပေါ်သို့ဖြတ်၍ တောင်ထိပ် ၂ ခုကို ဆက်သွယ်ထားသည်။ ဂုတ်ထိပ်တံတားကို မြန်မာပြည်အစိုးရသည် [[အမေရိကန်နိုင်ငံ]] ပင်ဆီလဗေးနီးယားနှင့် မေရီလန် တံတား ဆောက်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီအား ငှါးရမ်းကာ ဆောက်လုပ်စေသည်။ ဆောက်လုပ်၍ ကုန်ကျငွေမှာ ၁၆၉၈၂ဝဝ ကျပ် ဖြစ်သည်။ 

ထိုတံတားသည် နမ္မတူသတ္တုတွင်း တူးဖော်ရေးလုပ်ငန်း၏ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတွင် အရေးပါလေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေးကိုလည်း များစွာ အထောက်အပံ့ပြုသည်။ ထိုအကြောင်းတို့ကြောင့် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး]]တွင် မဟာမိတ်တို့၏ မြေလှန်စနစ်အရ ဂုတ်ထိပ်တံတားသည် ဖျက်ဆီးခြင်းခံရသည်။ သို့သော် သံတိုင်အမှတ် ၂ နှင့် ၅ သာ ပျက်စီးခဲ့သည်။ ထို့နောက်တစ်ဖန် မြန်မာနိုင်ငံမှ ဆုတ်ခွာပေးရသော ဂျပန်တို့သည် တံတား၏ အမြင့်ဆုံးတိုင်များ သံတိုင်အမှတ် ၉၊ ၁ဝ၊ ၁၁ နှင့် ၁၂ တို့ကို အောက်ခြေမှစ၍ ဗုံးဖောက်ခွဲကာ ဖျက်ဆီးခဲ့ပြန်သည်။ ထို့ကြောင့် သံတိုင်အမှတ် ၉ မှာ အနည်းငယ် ပျက်စီးသည်။ အမှတ် ၁ဝ နှင့် ၁၂ တို့မှာ ပြို၍လဲလေသည်။ အမှတ် ၁၁ မှာမူ အောက်ခြေပြတ်သော်လည်း မလဲချေ။ ထိုတိုင်များပေါ်ရှိ ပေပေါင်း ၁၂ဝ စီရှည်သော ပေါင်းကူးသံဘောင် ၄ ခုမှာမူ မြေသို့ လျှောကျရလေသည်။

မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ်၌ ထိုတံတားကို နိုင်ငံခြားကုမ္ပဏီများ ငှားရမ်း၍ပြင်ရန် စီစဉ်ခဲ့သော်လည်း ထိုကုမ္ပဏီများက တင်ဒါတင်သွင်းသော အဖိုးနှုန်းမှာ ကြီးလေးလှသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ မီးရထားဌာနကပင် ဦးစီး၍ ပြင်ဆင်ခဲ့လေသည်။ ယင်းသို့ ပြင်ဆင်သောလုပ်ငန်း ၁၉၄၈ ခု၊ မေလက စတင်ခဲ့သော်လည်း ပစ္စည်းရှားပါး၍ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲသောကြောင့် ၁၉၅၁ ခု၊ ဩဂုတ်လအတွင်း၌သာ ပြီးစီးခဲ့လေသည်။ ပြန်လည် ပြုပြင်တည်ဆောက်ရသည့် စရိတ်မှာ ၃၂ သိန်းခန့် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite Myanmar Encyclopedia|volume=၃|title=ဂုတ်ထိပ်တံတား}}&lt;/ref&gt;

ယင်းတံတားကို တည်ဆောက်သည့် နည်းပညာ အဆင့်မြင့်မှုနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်လှပမှုတို့ကြောင့် ခေတ်အဆက်ဆက် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သည်။ ယနေ့တိုင်ထိ မြန်မာပြည်၏ အမြင့်ဆုံး တံတား၊ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး မီးရထားသံလမ်း တံတား (မြင်းခုံတံတား) ဟု မှတ်ကျောက်တင်ဆဲ ဖြစ်သည်။

== တံတားဖျက်ဆီးခံရခြင်း ==
၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ် ၂၄ ရက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်(မြောက်ပိုင်း)၊ [[နောင်ချိုမြို့]]နှင့် [[ကျောက်မဲမြို့]]များသို့ ဆက်သွယ်ထားသည့် ဂုတ်ထိပ်တံတား၏ မြောက်ဘက်ခြမ်းရှိ သံမဏိတံတားဘောင်နှင့်  အုတ်နံရံဘောင်တို့အား ဆက်သွယ်ထားသည့် နေရာသည်  မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးခံရပြီး ပျက်စီးသွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/305539|title=ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းအတွင်းက နှစ်ပေါင်း ၁၂၅ နှစ်သက်တမ်းရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်ဂုတ်ထိပ်တံတားကို ပလောင် အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူ TNLA အဖွဲ့က မိုင်းခွဲဖျက်ဆီး|work=Eleven Media Group|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=နှစ်ပေါင်း (၁၂၅) နှစ်သက်တမ်းရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်ဂုတ်ထိပ်တံတားကို TNLA မိုင်းခွဲဖျက်ဆီး|url=https://npnewsmm.com/news/68aaba5b0b27ad2c994bdec3|accessdate=27 August 2025|author=Pearl (NP News)|date=24 August 2025|work=[[NP News]]}}&lt;/ref&gt;


တံတားဖျက်ဆီးခံရမှုအတွက် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားနေသည့်  [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]နှင့် [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]တို့သည် အပြန်အလှန် အပြစ်တင်စွပ်စွဲမှု ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/ceqyd5grgwqo|title=နောင်ချိုက ကမ္ဘာ‌ကျော် ဂုတ်ထိပ်တံတား မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးခံရ|work=BBC|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;“ဂုတ်ထိပ်တံတား မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးခံရတာနဲ့ ပတ်သက်ပြီးတော့မှ ကျမတို့ကလည်း ဒီမနက်ပိုင်းမှ ကြားသိရပါတယ်။ သတင်းကနေတက်နေတာလည်း တွေ့ရပါတယ်။ ဒီဖြစ်စဉ်နဲ့ ပတ်သက်ပြီးတော့မှ ကျမတို့လည်း စုံစမ်းတာမျိုးတွေရှိပါတယ်။  ဒီမနက်ပိုင်းမှာ စစ်ကောင်စီက ကျမတို့ TNLA တည်ရှိရာ ဂုတ်ထိပ်တံတား တဝိုက်မှာဆိုရင် ဒရုန်းကနေတဆင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်တာမျိုးတွေ ရှိပါတယ်။ အဲဒီ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်နေတဲ့ အချိန်မှာ စစ်ကောင်စီက ကျမတို့ TNLA ကို ဦးတည်ပြီးတော့မှ တိုက်ခိုက်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ တိုက်ခိုက်နေတဲ့ အချိန်မှာ ကျမတို့ကို ကျရောက်တာမျိုးမဟုတ်ဘဲနဲ့ အဲဒီ တိုက်ခိုက်လိုက်တဲ့ ဒရုန်းတွေက ဒီ ဂုတ်ထိပ်တံတားကို ထိမှန်ပြီးမှ ‌ဖျက်ဆီးခံရတာ ဖြစ်ပါတယ်” ဟု တအာင်းတပ်မတော် ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ လွေးယေဦးက ပြောသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/08/24/66126|title=ဂုတ်ထိပ်တံတား မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးမှု TNLA လုပ်ဆောင်ခြင်းမရှိ၊ ဖြစ်စဉ်စုံစမ်းနေဟုဆို|publisher=Mizzima|accessdate=24 August 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;“ဒါနဲ့ပတ်သက်ပြီး ကျွန်တော်တို့အနေနှင့် ပြင်းထန်တဲ့ လက်တုံ့ပြန်မှုတွေ ဆက်လက်ဆောင်ရွက်သွားပါမယ်” ဟု အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် [[ဇော်မင်းထွန်း|ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း]] က သတင်းမီဒီယာများကို ပြောကြားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/tnla|title=ဂုတ်ထိပ်တံတား မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးခဲ့သည့် TNLA အကြမ်းဖက်အဖွဲ့ကို ပြင်းထန်စွာ လက်တုံ့ပြန်သွားမည် ဟု အစိုးရပြောကြား|publisher=Yangon Media Group|accessdate=24 August 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

[[Category:ရှမ်းပြည်နယ်]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တံတားများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရထားတံတားများ]]

{{Commonscat|Gokteik Viaduct}}</text>
      <sha1>rx69zdll1man7g4kevoddb8mfzem3vu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1050049</id>
      <parentid>1050043</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T09:39:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-46347-68|~2026-46347-68]] ([[User talk:~2026-46347-68|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1050043|1050043]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည်</comment>
      <origin>1050049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19871" sha1="ct59ge3jdmhcrwlh21jz553til218ve" xml:space="preserve">{{Infobox bridge
|bridge_name=ဂုတ်ထိပ်တံတား&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Goteik viaduct&lt;/small&gt;
|image=Gokteik Viaduct2.jpg
|caption=
|official_name= ဂုတ်ထိပ်တံတား
|also_known_as= Gohteik viaduct
|carries= ရထားလမ်း ၁ လမ်း
|crosses= ဂုတ်ထိပ်စမ်းချောင်း
|locale= နောင်ချိုမြို့နယ်
|maint= [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]]
|id=
|design= မြင်းခုံတံတား&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.highestbridges.com/wiki/index.php?title=Gokteik_Viaduct | title=Gokteik Viaduct | accessdate=2011-03-11 | publisher=Highestbridges.com | archivedate=23 January 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130123150052/http://highestbridges.com/wiki/index.php?title=Gokteik_Viaduct }}&lt;/ref&gt;
|mainspan= 
|cost = ၁၆၉၈၂ဝဝ ကျပ်
|length= ၆၈၉ မီတာ (၂၂၆၀ ပေ)
|width= ရထားလမ်း ၁ လမ်းစာ
|clearance= 
|below = 
|traffic= 
|begin= ၂၈ ဧပြီ ၁၈၉၉
|complete= ၁ ဇန်နဝါရီ ၁၉၀၀
|open= ၁ ဇန်နဝါရီ ၁၉၀၀
|closed= 
|toll= 
|map_cue= 
|map_image=
|map_text= 
|map_width= 
|coordinates= {{coord|22|20|35|N|96|51|35|E}}
|collapsed=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၅}}
'''ဂုတ်ထိပ်တံတား''' သည် [[မန္တလေး-လားရှိုး ရထားလမ်း]]ပေါ်ရှိ တံတားတစ်စင်းဖြစ်ပြီး [[နောင်ချိုဘူတာ]]အလွန် (၇)မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ၁၈၉၉ ခုနှစ်၌ တည်ဆောက်ပြီး ၁၉၀၀ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ၁၉၀၃ ခုနှစ်ရောက်မှ စတင်အသုံးပြု သည်။ ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီတို့ အခြား မီးရထားလမ်း တံတားကြီးများကဲ့သို့ မြစ်ချောင်းများကို ဖြတ်ကျော် တည်ဆောက်ထားခြင်း မဟုတ်ပေ။ ဂုတ်တွင်းခေါ် ဒေသကြီးရှိ ပေ (၃၀⁠၀)ကျော် မတ်စောက်သည့် လျှိုကြီးနှစ်ဘက်ကို ဖြတ်ကျော် တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။  ဂုတ်တွင်းကြီးထိပ်၌ တည်ဆောက်ထား၍ ဂုတ်ထိပ်တံတားဟု ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ရှမ်းဘာသာဖြင့်  '''ငုပ်ထိပ်''' ဟု ခေါ်ရာမှ ဂုတ်ထိပ် ဖြစ်လာသည်ဟုလည်းဆိုသည်။၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၂၄ ရက် တွင် TNLA အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများက တံတားကို မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ကျောက်မဲမြို့ဘက်အခြမ်း တံတား၏ ကမ်းကပ်ခုံ(AB 2)၊ တံတားတိုင်အမှတ်(P 16) နှင့် ကမ်းကပ်ခုံ (AB 2)နေရာတို့အကြား ပေ ၆၀ အရှည်ရှိ တံတားသံပေါင်နေရာတို့ ပျက်စီးသွားခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74074|title= နှစ်ပေါင်း ၁၂၅ နှစ်သက်တမ်းရှိ ကမ္ဘာကျော် ဂုတ်ထိပ်မီးရထားလမ်းတံတားအား TNLA အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများက မိုင်းထောင်ဖောက်ခွဲဖျက်ဆီး|work=MOI Myanmar|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt; 

== တံတားအချက်အလက်များ ==
[[File:Gokteik.JPG|thumb|left|Gokteik viaduct in 1899 or 1900]]
ဂုတ်ထိပ်တံတားကြီး၏ အရှည်မှာ (၂⁠၂၆၀)ပေ ရှိသည်။ တံတားကြီး အောက်ခြေရှိ ရေမြောင်းကလေး၏ ရေမျက်နှာပြင်မှ တိုင်းတာလျှင် ပေပေါင်း (၁⁠၁၀၀)မြင့်သည်။ ထိုတံတားကို ဆောက်လုပ်ရာ၌ သံနှင့် [[သံမဏိ]]တန်ချိန် ၄၃၁၁ တန်နှင့် သံမှိုပေါင်း တစ်သန်း(၁ဝ⁠ဝဝ⁠ဝဝဝ)ကို သုံးစွဲရသည်။ ပေ (၁၂၀)ရှည်သော အလျားကူး သံဘောင်ကြီး ၁၀-ခု၊ ပေ ၆၀-ရှည်သော အလျားကူး သံဘောင်ကြီး ၁၆-ခုတို့ဖြင့် သံမဏိတိုင်ကြီး ၁၆-တိုင်ပေါ်၌ ခဲရာခဲဆစ် တည်ဆောက်ထားသည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==
[[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း သီပေါနယ်တွင် ရှမ်းဘာသာဖြင့် ဟိုကွတ်ဟုခေါ်သောရွာရှိသည်။ ဗြိတိသျှတို့က ရှမ်းပြည်နယ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးကို စီမံခန့်ခွဲသော ခရစ် ၁၈၉၈ ခုနှစ်လောက်က ထိုရွာမှ ရွာပေါင်း ၄၈ ရွာကို ကြီးမှူးရသည့် တိုက်နယ်ဗဟိုဌာန ဖြစ်သည်။ ထိုရွာကို မြန်မာတို့က ငုတ်ထိပ်ဟု ခေါ်ကြသည်။ ဟိုကွတ်နှင့် ငုတ်ထိပ်ဟူသော အခေါ်မှာ ထိုနေရာဒေသတွင် မြစ်ချောင်းများ ငုပ်လျှိုးကွယ်ပျောက်၍ သွားသည်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုရွာနားတွင် နမ်းပဆေးမြစ်သည် မြေကြီးထဲသို့ ထိုးဝင်စီးဆင်းပြီးနောက် အခြားတစ်နေရာတွင် မြစ်ကြောင်းပေါ်သည်။ ကာလရွေ့လျောလာ သောအခါ ငုပ်ထိပ်ကို ဂုတ်ထိပ်ဟု အများက ခေါ်ဝေါ်လာကြသည်။

ဂုတ်ထိပ်သည် ထိုနမ်းပဆေးမြစ်ကြောင့်သာ ထင်ရှားခဲ့သည်မဟုတ်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမြင့်အားဖြင့် ဒုတိယဖြစ်သော တံတားဟူ၍ ကျော်ကြားသော ဂုတ်ထိပ်တံတားကြောင့်လည်း ပို၍ထင်ရှားသည်။ ခရစ် ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရသည် မန္တလေးမှ ဗန်းမော်သို့ မီးရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ရာ မန္တလေးမှ ကွမ်းလုံသို့ မီးရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ရန်လည်း လိုအပ်သည်ကို တွေ့ရှိလာကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဂုတ်ထိပ်တံတားကို စတင်ဆောက်လုပ်ရန် မြန်မာပြည်အစိုးရက စီမံ လေသည်။

ဂုတ်ထိပ်တံတားမှာ မန္တလေးမှ ကွမ်းလုံ မီးရထားလမ်းရှိ နောင်ချိုဘူတာ အလွန်တွင် မီးရထားမိုင်တိုင်အမှတ် ၄၆၃/ဝ-၉ ရှိသော ကျောက်ဂူကြီးအပေါ်သို့ဖြတ်၍ တောင်ထိပ် ၂ ခုကို ဆက်သွယ်ထားသည်။ ဂုတ်ထိပ်တံတားကို မြန်မာပြည်အစိုးရသည် [[အမေရိကန်နိုင်ငံ]] ပင်ဆီလဗေးနီးယားနှင့် မေရီလန် တံတား ဆောက်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီအား ငှါးရမ်းကာ ဆောက်လုပ်စေသည်။ ဆောက်လုပ်၍ ကုန်ကျငွေမှာ ၁၆၉၈၂ဝဝ ကျပ် ဖြစ်သည်။ 

ထိုတံတားသည် နမ္မတူသတ္တုတွင်း တူးဖော်ရေးလုပ်ငန်း၏ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတွင် အရေးပါလေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေးကိုလည်း များစွာ အထောက်အပံ့ပြုသည်။ ထိုအကြောင်းတို့ကြောင့် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး]]တွင် မဟာမိတ်တို့၏ မြေလှန်စနစ်အရ ဂုတ်ထိပ်တံတားသည် ဖျက်ဆီးခြင်းခံရသည်။ သို့သော် သံတိုင်အမှတ် ၂ နှင့် ၅ သာ ပျက်စီးခဲ့သည်။ ထို့နောက်တစ်ဖန် မြန်မာနိုင်ငံမှ ဆုတ်ခွာပေးရသော ဂျပန်တို့သည် တံတား၏ အမြင့်ဆုံးတိုင်များ သံတိုင်အမှတ် ၉၊ ၁ဝ၊ ၁၁ နှင့် ၁၂ တို့ကို အောက်ခြေမှစ၍ ဗုံးဖောက်ခွဲကာ ဖျက်ဆီးခဲ့ပြန်သည်။ ထို့ကြောင့် သံတိုင်အမှတ် ၉ မှာ အနည်းငယ် ပျက်စီးသည်။ အမှတ် ၁ဝ နှင့် ၁၂ တို့မှာ ပြို၍လဲလေသည်။ အမှတ် ၁၁ မှာမူ အောက်ခြေပြတ်သော်လည်း မလဲချေ။ ထိုတိုင်များပေါ်ရှိ ပေပေါင်း ၁၂ဝ စီရှည်သော ပေါင်းကူးသံဘောင် ၄ ခုမှာမူ မြေသို့ လျှောကျရလေသည်။

မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ်၌ ထိုတံတားကို နိုင်ငံခြားကုမ္ပဏီများ ငှားရမ်း၍ပြင်ရန် စီစဉ်ခဲ့သော်လည်း ထိုကုမ္ပဏီများက တင်ဒါတင်သွင်းသော အဖိုးနှုန်းမှာ ကြီးလေးလှသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ မီးရထားဌာနကပင် ဦးစီး၍ ပြင်ဆင်ခဲ့လေသည်။ ယင်းသို့ ပြင်ဆင်သောလုပ်ငန်း ၁၉၄၈ ခု၊ မေလက စတင်ခဲ့သော်လည်း ပစ္စည်းရှားပါး၍ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲသောကြောင့် ၁၉၅၁ ခု၊ ဩဂုတ်လအတွင်း၌သာ ပြီးစီးခဲ့လေသည်။ ပြန်လည် ပြုပြင်တည်ဆောက်ရသည့် စရိတ်မှာ ၃၂ သိန်းခန့် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite Myanmar Encyclopedia|volume=၃|title=ဂုတ်ထိပ်တံတား}}&lt;/ref&gt;

ယင်းတံတားကို တည်ဆောက်သည့် နည်းပညာ အဆင့်မြင့်မှုနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်လှပမှုတို့ကြောင့် ခေတ်အဆက်ဆက် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သည်။ ယနေ့တိုင်ထိ မြန်မာပြည်၏ အမြင့်ဆုံး တံတား၊ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး မီးရထားသံလမ်း တံတား (မြင်းခုံတံတား) ဟု မှတ်ကျောက်တင်ဆဲ ဖြစ်သည်။

== တံတားဖျက်ဆီးခံရခြင်း ==
၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ် ၂၄ ရက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်(မြောက်ပိုင်း)၊ [[နောင်ချိုမြို့]]နှင့် [[ကျောက်မဲမြို့]]များသို့ ဆက်သွယ်ထားသည့် ဂုတ်ထိပ်တံတား၏ မြောက်ဘက်ခြမ်းရှိ သံမဏိတံတားဘောင်နှင့်  အုတ်နံရံဘောင်တို့အား ဆက်သွယ်ထားသည့် နေရာသည်  မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးခံရပြီး ပျက်စီးသွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/305539|title=ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းအတွင်းက နှစ်ပေါင်း ၁၂၅ နှစ်သက်တမ်းရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်ဂုတ်ထိပ်တံတားကို ပလောင် အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူ TNLA အဖွဲ့က မိုင်းခွဲဖျက်ဆီး|work=Eleven Media Group|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=နှစ်ပေါင်း (၁၂၅) နှစ်သက်တမ်းရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်ဂုတ်ထိပ်တံတားကို TNLA မိုင်းခွဲဖျက်ဆီး|url=https://npnewsmm.com/news/68aaba5b0b27ad2c994bdec3|accessdate=27 August 2025|author=Pearl (NP News)|date=24 August 2025|work=[[NP News]]}}&lt;/ref&gt;


တံတားဖျက်ဆီးခံရမှုအတွက် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားနေသည့်  [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]နှင့် [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]တို့သည် အပြန်အလှန် အပြစ်တင်စွပ်စွဲမှု ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/ceqyd5grgwqo|title=နောင်ချိုက ကမ္ဘာ‌ကျော် ဂုတ်ထိပ်တံတား မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးခံရ|work=BBC|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;“ဂုတ်ထိပ်တံတား မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးခံရတာနဲ့ ပတ်သက်ပြီးတော့မှ ကျမတို့ကလည်း ဒီမနက်ပိုင်းမှ ကြားသိရပါတယ်။ သတင်းကနေတက်နေတာလည်း တွေ့ရပါတယ်။ ဒီဖြစ်စဉ်နဲ့ ပတ်သက်ပြီးတော့မှ ကျမတို့လည်း စုံစမ်းတာမျိုးတွေရှိပါတယ်။  ဒီမနက်ပိုင်းမှာ စစ်ကောင်စီက ကျမတို့ TNLA တည်ရှိရာ ဂုတ်ထိပ်တံတား တဝိုက်မှာဆိုရင် ဒရုန်းကနေတဆင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်တာမျိုးတွေ ရှိပါတယ်။ အဲဒီ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်နေတဲ့ အချိန်မှာ စစ်ကောင်စီက ကျမတို့ TNLA ကို ဦးတည်ပြီးတော့မှ တိုက်ခိုက်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ တိုက်ခိုက်နေတဲ့ အချိန်မှာ ကျမတို့ကို ကျရောက်တာမျိုးမဟုတ်ဘဲနဲ့ အဲဒီ တိုက်ခိုက်လိုက်တဲ့ ဒရုန်းတွေက ဒီ ဂုတ်ထိပ်တံတားကို ထိမှန်ပြီးမှ ‌ဖျက်ဆီးခံရတာ ဖြစ်ပါတယ်” ဟု တအာင်းတပ်မတော် ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ လွေးယေဦးက ပြောသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/08/24/66126|title=ဂုတ်ထိပ်တံတား မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးမှု TNLA လုပ်ဆောင်ခြင်းမရှိ၊ ဖြစ်စဉ်စုံစမ်းနေဟုဆို|publisher=Mizzima|accessdate=24 August 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;“ဒါနဲ့ပတ်သက်ပြီး ကျွန်တော်တို့အနေနှင့် ပြင်းထန်တဲ့ လက်တုံ့ပြန်မှုတွေ ဆက်လက်ဆောင်ရွက်သွားပါမယ်” ဟု အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် [[ဇော်မင်းထွန်း|ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း]] က သတင်းမီဒီယာများကို ပြောကြားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/tnla|title=ဂုတ်ထိပ်တံတား မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးခဲ့သည့် TNLA အကြမ်းဖက်အဖွဲ့ကို ပြင်းထန်စွာ လက်တုံ့ပြန်သွားမည် ဟု အစိုးရပြောကြား|publisher=Yangon Media Group|accessdate=24 August 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

[[Category:ရှမ်းပြည်နယ်]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တံတားများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရထားတံတားများ]]

{{Commonscat|Gokteik Viaduct}}</text>
      <sha1>ct59ge3jdmhcrwlh21jz553til218ve</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1050050</id>
      <parentid>1050049</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T09:39:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-44829-90|~2026-44829-90]] ([[User talk:~2026-44829-90|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1049016|1049016]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည်</comment>
      <origin>1050050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20042" sha1="hwkbf5e2sqy9hn15wjpt39awo7xoex2" xml:space="preserve">{{Infobox bridge
|bridge_name=ဂုတ်ထိပ်တံတား&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Goteik viaduct&lt;/small&gt;
|image=Gokteik Viaduct2.jpg
|caption=
|official_name= ဂုတ်ထိပ်တံတား
|also_known_as= Gohteik viaduct
|carries= ရထားလမ်း ၁ လမ်း
|crosses= ဂုတ်ထိပ်စမ်းချောင်း
|locale= နောင်ချိုမြို့နယ်
|maint= [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]]
|id=
|design= မြင်းခုံတံတား&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.highestbridges.com/wiki/index.php?title=Gokteik_Viaduct | title=Gokteik Viaduct | accessdate=2011-03-11 | publisher=Highestbridges.com | archivedate=23 January 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130123150052/http://highestbridges.com/wiki/index.php?title=Gokteik_Viaduct }}&lt;/ref&gt;
|mainspan= 
|cost = ၁၆၉၈၂ဝဝ ကျပ်
|length= ၆၈၉ မီတာ (၂၂၆၀ ပေ)
|width= ရထားလမ်း ၁ လမ်းစာ
|clearance= 
|below = 
|traffic= 
|begin= ၂၈ ဧပြီ ၁၈၉၉
|complete= ၁ ဇန်နဝါရီ ၁၉၀၀
|open= ၁ ဇန်နဝါရီ ၁၉၀၀
|closed= 
|toll= 
|map_cue= 
|map_image=
|map_text= 
|map_width= 
|coordinates= {{coord|22|20|35|N|96|51|35|E}}
|collapsed=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၅}}
'''ဂုတ်ထိပ်တံတား''' သည် [[မန္တလေး-လားရှိုး ရထားလမ်း]]ပေါ်ရှိ တံတားတစ်စင်းဖြစ်ပြီး [[နောင်ချိုဘူတာ]]အလွန် (၇)မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ၁၈၉၉ ခုနှစ်၌ တည်ဆောက်ပြီး ၁၉၀၀ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ၁၉၀၃ ခုနှစ်ရောက်မှ စတင်အသုံးပြု သည်။ ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီတို့ အခြား မီးရထားလမ်း တံတားကြီးများကဲ့သို့ မြစ်ချောင်းများကို ဖြတ်ကျော် တည်ဆောက်ထားခြင်း မဟုတ်ပေ။ ဂုတ်တွင်းခေါ် ဒေသကြီးရှိ ပေ (၃၀⁠၀)ကျော် မတ်စောက်သည့် လျှိုကြီးနှစ်ဘက်ကို ဖြတ်ကျော် တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။  ဂုတ်တွင်းကြီးထိပ်၌ တည်ဆောက်ထား၍ ဂုတ်ထိပ်တံတားဟု ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ရှမ်းဘာသာဖြင့်  '''ငုပ်ထိပ်''' ဟု ခေါ်ရာမှ ဂုတ်ထိပ် ဖြစ်လာသည်ဟုလည်းဆိုသည်။၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၂၄ ရက် တွင် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်]] ၏ နောက်ဆက်တွဲသက်ရောက်မှုကြောင့် တံတားသည် မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးခံခဲ့ရပြီး၊ကျောက်မဲမြို့ဘက်အခြမ်း တံတား၏ ကမ်းကပ်ခုံ(AB 2)၊ တံတားတိုင်အမှတ်(P 16) နှင့် ကမ်းကပ်ခုံ (AB 2)နေရာတို့အကြား ပေ ၆၀ အရှည်ရှိ တံတားသံပေါင်နေရာတို့ ပျက်စီးသွားခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74074|title= နှစ်ပေါင်း ၁၂၅ နှစ်သက်တမ်းရှိ ကမ္ဘာကျော် ဂုတ်ထိပ်မီးရထားလမ်းတံတားအား TNLA အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများက မိုင်းထောင်ဖောက်ခွဲဖျက်ဆီး|work=MOI Myanmar|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt; 

== တံတားအချက်အလက်များ ==
[[File:Gokteik.JPG|thumb|left|Gokteik viaduct in 1899 or 1900]]
ဂုတ်ထိပ်တံတားကြီး၏ အရှည်မှာ (၂⁠၂၆၀)ပေ ရှိသည်။ တံတားကြီး အောက်ခြေရှိ ရေမြောင်းကလေး၏ ရေမျက်နှာပြင်မှ တိုင်းတာလျှင် ပေပေါင်း (၁⁠၁၀၀)မြင့်သည်။ ထိုတံတားကို ဆောက်လုပ်ရာ၌ သံနှင့် [[သံမဏိ]]တန်ချိန် ၄၃၁၁ တန်နှင့် သံမှိုပေါင်း တစ်သန်း(၁ဝ⁠ဝဝ⁠ဝဝဝ)ကို သုံးစွဲရသည်။ ပေ (၁၂၀)ရှည်သော အလျားကူး သံဘောင်ကြီး ၁၀-ခု၊ ပေ ၆၀-ရှည်သော အလျားကူး သံဘောင်ကြီး ၁၆-ခုတို့ဖြင့် သံမဏိတိုင်ကြီး ၁၆-တိုင်ပေါ်၌ ခဲရာခဲဆစ် တည်ဆောက်ထားသည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==
[[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း သီပေါနယ်တွင် ရှမ်းဘာသာဖြင့် ဟိုကွတ်ဟုခေါ်သောရွာရှိသည်။ ဗြိတိသျှတို့က ရှမ်းပြည်နယ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးကို စီမံခန့်ခွဲသော ခရစ် ၁၈၉၈ ခုနှစ်လောက်က ထိုရွာမှ ရွာပေါင်း ၄၈ ရွာကို ကြီးမှူးရသည့် တိုက်နယ်ဗဟိုဌာန ဖြစ်သည်။ ထိုရွာကို မြန်မာတို့က ငုတ်ထိပ်ဟု ခေါ်ကြသည်။ ဟိုကွတ်နှင့် ငုတ်ထိပ်ဟူသော အခေါ်မှာ ထိုနေရာဒေသတွင် မြစ်ချောင်းများ ငုပ်လျှိုးကွယ်ပျောက်၍ သွားသည်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုရွာနားတွင် နမ်းပဆေးမြစ်သည် မြေကြီးထဲသို့ ထိုးဝင်စီးဆင်းပြီးနောက် အခြားတစ်နေရာတွင် မြစ်ကြောင်းပေါ်သည်။ ကာလရွေ့လျောလာ သောအခါ ငုပ်ထိပ်ကို ဂုတ်ထိပ်ဟု အများက ခေါ်ဝေါ်လာကြသည်။

ဂုတ်ထိပ်သည် ထိုနမ်းပဆေးမြစ်ကြောင့်သာ ထင်ရှားခဲ့သည်မဟုတ်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမြင့်အားဖြင့် ဒုတိယဖြစ်သော တံတားဟူ၍ ကျော်ကြားသော ဂုတ်ထိပ်တံတားကြောင့်လည်း ပို၍ထင်ရှားသည်။ ခရစ် ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရသည် မန္တလေးမှ ဗန်းမော်သို့ မီးရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ရာ မန္တလေးမှ ကွမ်းလုံသို့ မီးရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ရန်လည်း လိုအပ်သည်ကို တွေ့ရှိလာကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဂုတ်ထိပ်တံတားကို စတင်ဆောက်လုပ်ရန် မြန်မာပြည်အစိုးရက စီမံ လေသည်။

ဂုတ်ထိပ်တံတားမှာ မန္တလေးမှ ကွမ်းလုံ မီးရထားလမ်းရှိ နောင်ချိုဘူတာ အလွန်တွင် မီးရထားမိုင်တိုင်အမှတ် ၄၆၃/ဝ-၉ ရှိသော ကျောက်ဂူကြီးအပေါ်သို့ဖြတ်၍ တောင်ထိပ် ၂ ခုကို ဆက်သွယ်ထားသည်။ ဂုတ်ထိပ်တံတားကို မြန်မာပြည်အစိုးရသည် [[အမေရိကန်နိုင်ငံ]] ပင်ဆီလဗေးနီးယားနှင့် မေရီလန် တံတား ဆောက်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီအား ငှါးရမ်းကာ ဆောက်လုပ်စေသည်။ ဆောက်လုပ်၍ ကုန်ကျငွေမှာ ၁၆၉၈၂ဝဝ ကျပ် ဖြစ်သည်။ 

ထိုတံတားသည် နမ္မတူသတ္တုတွင်း တူးဖော်ရေးလုပ်ငန်း၏ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတွင် အရေးပါလေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေးကိုလည်း များစွာ အထောက်အပံ့ပြုသည်။ ထိုအကြောင်းတို့ကြောင့် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး]]တွင် မဟာမိတ်တို့၏ မြေလှန်စနစ်အရ ဂုတ်ထိပ်တံတားသည် ဖျက်ဆီးခြင်းခံရသည်။ သို့သော် သံတိုင်အမှတ် ၂ နှင့် ၅ သာ ပျက်စီးခဲ့သည်။ ထို့နောက်တစ်ဖန် မြန်မာနိုင်ငံမှ ဆုတ်ခွာပေးရသော ဂျပန်တို့သည် တံတား၏ အမြင့်ဆုံးတိုင်များ သံတိုင်အမှတ် ၉၊ ၁ဝ၊ ၁၁ နှင့် ၁၂ တို့ကို အောက်ခြေမှစ၍ ဗုံးဖောက်ခွဲကာ ဖျက်ဆီးခဲ့ပြန်သည်။ ထို့ကြောင့် သံတိုင်အမှတ် ၉ မှာ အနည်းငယ် ပျက်စီးသည်။ အမှတ် ၁ဝ နှင့် ၁၂ တို့မှာ ပြို၍လဲလေသည်။ အမှတ် ၁၁ မှာမူ အောက်ခြေပြတ်သော်လည်း မလဲချေ။ ထိုတိုင်များပေါ်ရှိ ပေပေါင်း ၁၂ဝ စီရှည်သော ပေါင်းကူးသံဘောင် ၄ ခုမှာမူ မြေသို့ လျှောကျရလေသည်။

မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ်၌ ထိုတံတားကို နိုင်ငံခြားကုမ္ပဏီများ ငှားရမ်း၍ပြင်ရန် စီစဉ်ခဲ့သော်လည်း ထိုကုမ္ပဏီများက တင်ဒါတင်သွင်းသော အဖိုးနှုန်းမှာ ကြီးလေးလှသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ မီးရထားဌာနကပင် ဦးစီး၍ ပြင်ဆင်ခဲ့လေသည်။ ယင်းသို့ ပြင်ဆင်သောလုပ်ငန်း ၁၉၄၈ ခု၊ မေလက စတင်ခဲ့သော်လည်း ပစ္စည်းရှားပါး၍ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲသောကြောင့် ၁၉၅၁ ခု၊ ဩဂုတ်လအတွင်း၌သာ ပြီးစီးခဲ့လေသည်။ ပြန်လည် ပြုပြင်တည်ဆောက်ရသည့် စရိတ်မှာ ၃၂ သိန်းခန့် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite Myanmar Encyclopedia|volume=၃|title=ဂုတ်ထိပ်တံတား}}&lt;/ref&gt;

ယင်းတံတားကို တည်ဆောက်သည့် နည်းပညာ အဆင့်မြင့်မှုနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်လှပမှုတို့ကြောင့် ခေတ်အဆက်ဆက် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သည်။ ယနေ့တိုင်ထိ မြန်မာပြည်၏ အမြင့်ဆုံး တံတား၊ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး မီးရထားသံလမ်း တံတား (မြင်းခုံတံတား) ဟု မှတ်ကျောက်တင်ဆဲ ဖြစ်သည်။

== တံတားဖျက်ဆီးခံရခြင်း ==
၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ် ၂၄ ရက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်(မြောက်ပိုင်း)၊ [[နောင်ချိုမြို့]]နှင့် [[ကျောက်မဲမြို့]]များသို့ ဆက်သွယ်ထားသည့် ဂုတ်ထိပ်တံတား၏ မြောက်ဘက်ခြမ်းရှိ သံမဏိတံတားဘောင်နှင့်  အုတ်နံရံဘောင်တို့အား ဆက်သွယ်ထားသည့် နေရာသည်  မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးခံရပြီး ပျက်စီးသွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/305539|title=ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းအတွင်းက နှစ်ပေါင်း ၁၂၅ နှစ်သက်တမ်းရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်ဂုတ်ထိပ်တံတားကို ပလောင် အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူ TNLA အဖွဲ့က မိုင်းခွဲဖျက်ဆီး|work=Eleven Media Group|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=နှစ်ပေါင်း (၁၂၅) နှစ်သက်တမ်းရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်ဂုတ်ထိပ်တံတားကို TNLA မိုင်းခွဲဖျက်ဆီး|url=https://npnewsmm.com/news/68aaba5b0b27ad2c994bdec3|accessdate=27 August 2025|author=Pearl (NP News)|date=24 August 2025|work=[[NP News]]}}&lt;/ref&gt;


တံတားဖျက်ဆီးခံရမှုအတွက် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားနေသည့်  [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]နှင့် [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]တို့သည် အပြန်အလှန် အပြစ်တင်စွပ်စွဲမှု ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/ceqyd5grgwqo|title=နောင်ချိုက ကမ္ဘာ‌ကျော် ဂုတ်ထိပ်တံတား မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးခံရ|work=BBC|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;“ဂုတ်ထိပ်တံတား မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးခံရတာနဲ့ ပတ်သက်ပြီးတော့မှ ကျမတို့ကလည်း ဒီမနက်ပိုင်းမှ ကြားသိရပါတယ်။ သတင်းကနေတက်နေတာလည်း တွေ့ရပါတယ်။ ဒီဖြစ်စဉ်နဲ့ ပတ်သက်ပြီးတော့မှ ကျမတို့လည်း စုံစမ်းတာမျိုးတွေရှိပါတယ်။  ဒီမနက်ပိုင်းမှာ စစ်ကောင်စီက ကျမတို့ TNLA တည်ရှိရာ ဂုတ်ထိပ်တံတား တဝိုက်မှာဆိုရင် ဒရုန်းကနေတဆင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်တာမျိုးတွေ ရှိပါတယ်။ အဲဒီ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်နေတဲ့ အချိန်မှာ စစ်ကောင်စီက ကျမတို့ TNLA ကို ဦးတည်ပြီးတော့မှ တိုက်ခိုက်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ တိုက်ခိုက်နေတဲ့ အချိန်မှာ ကျမတို့ကို ကျရောက်တာမျိုးမဟုတ်ဘဲနဲ့ အဲဒီ တိုက်ခိုက်လိုက်တဲ့ ဒရုန်းတွေက ဒီ ဂုတ်ထိပ်တံတားကို ထိမှန်ပြီးမှ ‌ဖျက်ဆီးခံရတာ ဖြစ်ပါတယ်” ဟု တအာင်းတပ်မတော် ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ လွေးယေဦးက ပြောသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/08/24/66126|title=ဂုတ်ထိပ်တံတား မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးမှု TNLA လုပ်ဆောင်ခြင်းမရှိ၊ ဖြစ်စဉ်စုံစမ်းနေဟုဆို|publisher=Mizzima|accessdate=24 August 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;“ဒါနဲ့ပတ်သက်ပြီး ကျွန်တော်တို့အနေနှင့် ပြင်းထန်တဲ့ လက်တုံ့ပြန်မှုတွေ ဆက်လက်ဆောင်ရွက်သွားပါမယ်” ဟု အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် [[ဇော်မင်းထွန်း|ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း]] က သတင်းမီဒီယာများကို ပြောကြားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/tnla|title=ဂုတ်ထိပ်တံတား မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးခဲ့သည့် TNLA အကြမ်းဖက်အဖွဲ့ကို ပြင်းထန်စွာ လက်တုံ့ပြန်သွားမည် ဟု အစိုးရပြောကြား|publisher=Yangon Media Group|accessdate=24 August 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

[[Category:ရှမ်းပြည်နယ်]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တံတားများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရထားတံတားများ]]

{{Commonscat|Gokteik Viaduct}}</text>
      <sha1>hwkbf5e2sqy9hn15wjpt39awo7xoex2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကင်ညာနိုင်ငံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16826</id>
    <revision>
      <id>1050001</id>
      <parentid>1039462</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T23:15:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1050001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="259424" sha1="ams2dhff0rhhkv5ryn7wlr0x9cqovez" xml:space="preserve">{{Coord|1|N|38|E|display=title}}
{{Infobox country
| နိုင်ငံအမည်အပြည့် = ကင်ညာ သမ္မတနိုင်ငံ
| အမည်_ရင်း = ''Jamhuri ya Kenya''{{nobold|&lt;small&gt;([[ဆွာဟီလီဘာသာစကား|ဆွာဟီလီ]])&lt;/small&gt;}}
| ပုံ_အလံ = Flag of Kenya.svg
| ပုံ_တံဆိပ် = Coat of arms of Kenya (Official).svg
| နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = &quot;[[Harambee]]&quot; &lt;small&gt;(ဆွာဟီလီ)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;{{small|&quot;Let us all pull together&quot;}}
| နိုင်ငံတော်သီချင်း = &quot;[[Ee Mungu Nguvu Yetu]]&quot;&lt;br /&gt;({{Lang-en|&quot;O God of all creation&quot;}})&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;display:inline-block;margin-top:0.4em;&quot;&gt;[[File:National anthem of Kenya, performed by the United States Navy Band.wav|center]]&lt;/div&gt;
| image_map                  = {{Switcher|[[File:Kenya (orthographic projection).svg|frameless]]|Show globe|[[File:Location Kenya AU Africa.svg|frameless]]|Show map of Africa|default=1}}
| map_caption                = 
| image_map2                 = 
| မြို့တော် = [[နိုင်ရိုဘီမြို့]]
| coordinates                = {{Coord|1|16|S|36|48|E|type:city}}
| အကြီးဆုံးမြို့ = မြို့တော်
| အကြီးဆုံးပြည်နယ် = 
| ရုံးသုံးဘာသာများ = {{hlist |[[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]|[[ဆွာဟီလီဘာသာစကား|ဆွာဟီလီ]]&lt;ref name=&quot;Conlang&quot;&gt;Constitution (2009) Art. 7 [National, official and other languages] &quot;(1) The national language of the Republic is Swahili. (2) The official languages of the Republic are Swahili and English. (3) The State shall–-–- (a) promote and protect the diversity of language of the people of Kenya; and (b) promote the development and use of indigenous languages, Kenyan Sign language, Braille and other communication formats and technologies accessible to persons with disabilities.&quot;&lt;/ref&gt;}}
| languages_type             = အမျိုးသားဘာသာစကား
| languages                  = [[ဆွာဟီလီဘာသာစကား|ဆွာဟီလီ]]&lt;ref name=&quot;Conlang&quot;/&gt;
| ethnic_groups              = {{unbulleted list
 | ၁၇.၁၃% [[:en:Kikuyu people|ခီခုယု]]
 | ၁၄.၃၅% [[:en:Luhya people|လုယာ]]
 | ၁၃.၃၇% [[:en:Kalenjin people|ကာလန်ဂျင်း]]
 | ၁၀.၆၅% [[:en:Luo people|လူအို]]
 | ၉.၈၁% [[:en:Kamba people|ကမ်ဘာ]]
 | ၅.၈၅% [[:en:Somalis|ဆိုမာလီ]]
 | ၅.၆၈% [[:en:Kisii people|ကစ်ဆီ]]
 | ၅.၂၃% [[:en:Mijikenda peoples|မီဂျီကန်ဒါ]]
 | ၄.၁၅% [[:en:Meru people|မေရု]]
 | ၁၃.၇၈% အခြား
 }}
| ethnic_groups_year          = ၂၀၁၉&lt;ref name=Census2019a&gt;{{cite web|url=https://www.knbs.or.ke/?wpdmpro=2019-kenya-population-and-housing-census-volume-iv-distribution-of-population-by-socio-economic-characteristics&amp;wpdmdl=5730&amp;ind=7HRl6KateNzKXCJaxxaHSh1qe6C1M6VHznmVmKGBKgO5qIMXjby1XHM2u_swXdiR |title=2019 Kenya Population and Housing Census Volume IV: Distribution of Population by Socio-Economic Characteristics |access-date=24 March 2020 |website=Kenya National Bureau of Statistics| df=dmy}}&lt;/ref&gt;
| religion                    = &lt;!-- direct figures from ReligionUNdata reference --&gt;{{ublist |item_style=white-space:nowrap;
  |၈၅.၅% [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]
  |—၆၀.၈% ပရိုတက်စတင့်
  |—၂၀.၆% ကက်သလစ်
  |—၄.၁% အခြားခရစ်ယာန်
  |၁၀.၉% အစ္စလာမ်
  |၁.၆% [[ဘာသာမဲ့]]
  |၀.၇% အာဖရိကရိုးရာယုံကြည်မှု
  |၁.၃% အခြား}}
| religion_year                = ၂၀၁၉&lt;ref name=Census2019a /&gt;
| demonym                      = [[:en:Demographics of Kenya|Kenyan]]
| government_type              = [[ပြည်ထောင်စုစနစ်|ပြည်ထောင်စု]] [[သမ္မတစနစ်|သမ္မတ]] [[:en:Constitution of Kenya|ဖွဲ့စည်းပုံ]] [[သမ္မတနိုင်ငံ|သမ္မတနိုင်ငံစနစ်]]
| leader_title1                = [[ကင်ညာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]]
| leader_name1                 = အူဟူရု ကင်ညာတာ
| leader_title2                = [[ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတ|ဒုသမ္မတ]]
| leader_name2                 = ဝီလျံ ရူတို
| leader_title3                = [[ကင်ညာ ဆီးနိတ်လွှတ်တော်|ဆီးနိတ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]]
| leader_name3                 = ကန်နက် လုဆာကာ
| leader_title4                = [[ကင်ညာ အမျိုးသားသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|အမျိုးသားသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]]
| leader_name4                 = ဂျက်စတင် မူတူရီ
| leader_title5                = [[ကင်ညာ တရာသူကြီးချုပ်|တရားသူကြီးချုပ်]]
| leader_name5                 = မာရ်သာ ခူးမီ
| leader_title6                = [[ကင်ညာ ရှေ့နေ့ချုပ်|ရှေ့နေချုပ်]]
| leader_name6                 = ပေါလ် ကီဟာရာ ကာရီယူကီ
| legislature                  = [[ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ပါလီမန်|ပါလီမန်]]
| upper_house                  = [[ကင်ညာ ဆီးနိတ်လွှတ်တော်|ဆီးနိတ်လွှတ်တော်]]
| lower_house                  = [[အမျိုးသားလွှတ်တော် (ကင်ညာ)|အမျိုးသားလွှတ်တော်]]
| sovereignty_type             =လွတ်လပ်ရေးရရှိခြင်း
| ထူထောင်ရေး_အမည်(၁) = [[ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း]]မှ
| ထူထောင်ရေး_ခုနှစ်(၁) = ဒီဇင်ဘာ ၁၂၊ ၁၉၆၃
| ထူထောင်ရေး_အမည်(၂) = သမ္မတနိုင်ငံ ထူထောင်ခြင်း &lt;br /&gt;
| ထူထောင်ရေး_ခုနှစ်(၂) = ဒီဇင်ဘာ ၁၂၊ ၁၉၆၄
| area_km2                     = ၅၈၀,၃၆၇
| area_footnote                = &lt;ref name=&quot;unstats08&quot;&gt;{{cite web |url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012/Table03.pdf|title=Demographic Yearbook – Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area and density|publisher=United Nations Statistics Division|year=2012|access-date=4 September 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm|title=United Nations Statistics Division - Demographic and Social Statistics|website=unstats.un.org}}&lt;/ref&gt;
| area_rank                    = ၄၈ &lt;!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| area_sq_mi                   = ၂၂၄,၉၆၀ &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| percent_water                = ၂.၃
| အမြင့်ဆုံးနေရာ = 
| အရှေဆုံးမြစ် = 
| အကြီးဆုံးအင်း = 
| ကမ်ရိုးတန်း = 
| population_estimate = ၅၄,၉၈၅,၆၉၈&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.macrotrends.net/countries/KEN/kenya/population-growth-rate |title=Kenya Population Growth Rate 1950-2021 |website=Macrotrends.net |access-date=27 June 2021 |archive-date=27 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210527122658/https://www.macrotrends.net/countries/KEN/kenya/population-growth-rate }}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = ၂၀၂၁
| population_estimate_rank = 29th
| population_census            = ၄၇,၅၆၄,၂၉၆&lt;ref name =KNBS2019&gt;{{cite web|url=https://www.knbs.or.ke/?p=5621 |title=2019 Kenya Population and Housing Census Results |access-date=15 November 2019 |website=Kenya National Bureau of Statistics|date=4 November 2019 | df=dmy }}&lt;/ref&gt;
| population_census_rank        = 
| population_census_year        = ၂၀၁၉
| population_density_km2        = ၇၈
| population_density_sq_mi      = ၂၀၂ &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| population_density_rank       = ၁၂၄


| ပွဲများ = 

| GDP_PPP                       = $၂၅၀.၈၅၄ ဘီလီယံ&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=63&amp;pr.y=1&amp;sy=2015&amp;ey=2022&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=664&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|title=Report for Selected Countries and Subjects (valuation of Kenya GDP) |publisher=International Monetary Fund}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year                  = ၂၀၂၀
| GDP_PPP_rank                  = 
| GDP_PPP_per_capita            = $၅,၂၇၄ &lt;ref name=&quot;IMFWEOKE&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=33&amp;pr.y=15&amp;sy=2017&amp;ey=2021&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=664&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC%2CPCPIPCH&amp;grp=0&amp;a= |title=World Economic Outlook Database, April 2019 |publisher=[[နိုင်ငံတကာ ‌ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့]] |website=IMF.org |access-date=15 June 2019}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank                = 
| GDP_nominal                   = $၁၀၉.၁၁၆ ဘီလီယံ&lt;ref name=&quot;IMFWEOKE&quot;/&gt;
| GDP_nominal_year              = ၂၀၂၀
| GDP_nominal_rank              = 
| GDP_nominal_per_capita        = $၂,၂၉၆&lt;ref name=&quot;IMFWEOKE&quot;/&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank                = 
| Gini                          = ၄၀.၈ &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                     = ၂၀၁၅
| Gini_change                   = decrease&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref                      = &lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI |title=Gini index |year=2019 |publisher=[[ကမ္ဘာ့ဘဏ်]] |access-date=17 June 2021 }}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank                     = 
| HDI                           = 0.601 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                      = 2019&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change                    = increase &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                       = &lt;ref name=&quot;UNHDR&quot;&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020|language=en|publisher=[[ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ်]]|date=December 15, 2020|access-date=December 15, 2020}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                      = ၁၄၃
| ဗဟိုဘဏ် = 
| ငွေ = ကင်ညာ ရှီလင်
| currency_code                = KES
| time_zone                    = [[East Africa Time|EAT]]
| utc_offset                   = +3
| date_format                  = dd/mm/yy ([[အေဒီ]])
| drives_on                    = ဘယ်
| cctld                        = [[.ke]]
| အထိမ်းအမှတ်များ = 
| ISO 3166-1 = 
| calling_code = +၂၅၄
| footnotes                    = {{big|&lt;ref name=cia/&gt;}} According to the CIA, estimates for this country explicitly take into account the effects of mortality because of AIDS; this can result in lower life expectancy, higher infant mortality and death rates, lower population and growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex, than would otherwise be expected.
}}
'''ကင်ညာနိုင်ငံ'''၏ တရားဝင်အမည်မှာ ကင်ညာသမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အရှေ့ အာဖရိကရှိ အာဖရိက ဂရိတ်လိတ်ခ် ဒေသတွင် ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ကင်ညာနိုင်ငံ၏ [[မြို့တော်]]နှင့် အကြီးဆုံးမြို့မှာ [[နိုင်ရိုဘီမြို့]] ဖြစ်သည်။  ကင်ညာနိုင်ငံသည် [[အီကွေတာ]]ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး အရှေ့တောင်ဘက်တွင် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် [[ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ]]၊ မြောက်ဘက်တွင် [[အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[တောင်ဆူဒန်နိုင်ငံ]] အနောက်ဘက်တွင် [[ယူဂန်းဒါးနိုင်ငံ]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[တန်ဇေးနီးယားနိုင်ငံ]] တို့ တည်ရှိသည်။ ကင်ညာနိုင်ငံသည် အကျယ်အဝန်း အားဖြင့် ၂၂၄,၄၄၅ စတုရန်းမိုင် (၅၈၁,၃၀၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိပြီး ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် လူဦးရေ ၄၄ သန်းမျှ ရှိသည်။

ကင်ညာနိုင်ငံသည် [[အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ]] ကမ်းရိုးတန်း တစ်လျှောက်တွင် ပူနွေးပြီး စိုစွတ်သော ရာသီဥတုမျိုး ရှိသည်။ ထိုမှ ကုန်းတွင်း မြို့တော် ရှိရာသို့ ဝင်ရောက်သွားလျှင် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ ပေါများသည့် ဆာဗားနားမြက်ခင်းပြင်၏ ရာသီဥတုမျိုး သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။ နိုင်ရိုဘီတွင် အေးမြသော ရာသီဥတု ရှိပြီး  အမြဲတမ်း နှင်းဖုံးလွှမ်းနေသော တောင်ထွဋ် ၃ ခု ရှိသည့် [[ကင်ညာတောင်]]သို့ နီးကပ်လာသည် နှင့် အမျှ ပို၍ အေးလာသည်။ ထိုမှ ကုန်းတွင်းသို့  ဆက်လက် ဝင်ရောက်သွားလျှင် ဝိတိုရိယအိုင် အနီးတဝိုက်တွက် ပူနွေးပြီး စိုစွတ်သော အပူပိုင်း ရာသီဥတုသို့ တဖန်ပြန်၍ ပြောင်းလဲ သွားသည်။ ထိုမှတဆင့် အနောက်ပိုင်းရှိ တောအုပ်နှင့် တောင်ထူထပ်သော နေရာတွင် သမမျှတသော ရာသီဥတုသို့ တဖန် ပြောင်းလဲသွားသည်။ အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံနှင့် ဆိုမာလီယာနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသော အရှေ့မြောက် ဒေသမှာ [[ကန္တာရ]]နီးပါးမျှ ဖြစ်သော ခြောက်သွေ့ရေရှား ရပ်ဝန်းဒေသ ဖြစ်သည်။  ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံးသော [[ရေချိုအိုင်]] ဖြစ်ပြီး အပူပိုင်းဒေသ [[ရေကန်]]များတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည့် [[ဝိတိုရိယအိုင်]]သည် အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိပြီး ယူဂန်ဒါနိုင်ငံ၊ တန်ဇေးနီးယား နိုင်ငံတို့နှင့် ပိုင်နက် ဝေမျှ ထားသည်။

ကင်ညာနိုင်ငံသည် ယူဂန်ဒါနိုင်ငံ နှင့် တန်ဇေးနီးယားနိုင်ငံတို့နှင့် အတူ [[သားရိုင်းတိရစ္ဆာန်]] ကြည့်ရှုရန် အတွက် ထင်ရှားပြီး အရှေ့နှင့်အနောက် ဆာဗို အမျိုးသား ဥယျာဉ်၊ [[မာဆိုင်းမာရာ]]၊ [[နာကူရူးကန် အမျိုးသား ဥယျာဉ်]]၊ [[အာဘာဒဲ အမျိုးသား ဥယျာဉ်]] အစရှိသည့် တောရိုင်း တိရစ္ဆာန် ထိန်းသိမ်းရေး ဒေသနှင့် [[အမျိုးသားဥယျာဉ်]]များကြောင့်လည်း ထင်ရှားသည်။ ထို့ပြင် [[လာမူး]] ကဲ့သို့သော [[ကမ္ဘာ့အမွေခံနေရာ]]များ လည်း ရှိပြီး နိုင်ငံတကာ [[ရွက်လှေပြိုင်ပွဲ]] နှစ်စဉ်ကျင်းပရာ ဖြစ်သော [[ကီလီဖီ ကမ်းခြေ]] ကဲ့သို့သော ကမ္ဘာကျော် [[ကမ်းခြေ]]များလည်း ရှိသည်။

ကင်ညာနိုင်ငံ ပါဝင်သော [[အာဖရိက ဂရိတ်လိတ်ခ် ဒေသ]]မှာ [[ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်ဦး]] ကာလ ကတည်းက လူသားတို့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ပထမ ထောင်စုနှစ်တွင် အနောက်-အလယ် အာဖရိကမှ [[ဘန်တူ]] တို့၏ နယ်မြေချဲ့ထွင်မှု ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်နိုင်ငံများ၏ နယ်နိမိတ်မှာ [[နိုင်ဂါ-ကွန်ဂို ဘာသာစကား]]များ၊ [[နိုင်လို-ဆာဟာရ ဘာသာစကား]]များ၊ [[အာဖရို-အေးရှားတစ် ဘာသာစကား]]များ၏ ဆုံဆည်းရာ ဒေသ ဖြစ်သဖြင့် [[အာဖရိကတိုက်]]ကြီး၏ [[လူမျိုး]] နှင့် [[ဘာသာစကား]]တို့ ရောပြွမ်းရာ ဒေသဖြစ်သဖြင့် ကင်ညာနိုင်ငံသည် [[ယဉ်ကျေးမှု]] ပေါင်းစုံရှိရာ နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဥရောပသား နှင့် အာရပ်တို့ ခေတ်သစ် အစောပိုင်းကပင် မွမ်ဘာဆာ ကမ်းရိုးတန်း ဒေသသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး ဥရောပသားတို့က ၁၉ ရာစု အစပိုင်းကပင် နိုင်ငံ အတွင်းပိုင်းသို့ စူးစမ်း ရှာဖွေ ခဲ့ကြသည်။ ဗြိတိသျှ အင်ပိုင်ယာက အရှေ့အာဖရိက ပရိုတက်ထရိတ် ကို ၁၈၉၅ တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၂၀ တွင် ကင်ညာကိုလိုနီနယ်မြေ အဖြစ်စတင်ခဲ့သည်။ ကင်ညာ သမ္မတနိုင်ငံသည် ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် လွတ်လပ်ရေး ရခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ဩဂုတ်လ ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲ အပြီး ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အသစ်ကို ရေးဆွဲပြီးနောက် ကင်ညာသည် တစိတ်တပိုင်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသ ၄၇ ခု အဖြစ် ခွဲခြားခဲ့ပြီး ရွေးချယ်ခံ ဒေသအုပ်ချုပ်ရေးမှူးများက အုပ်ချုပ်ကြသည်။

မြို့တော် နိုင်ရိုဘီမြို့မှာ ဒေသအတွင်း စီးပွားရေး အချက်အချာ နေရာ ဖြစ်သည်။ ကင်ညာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးမှာ အရှေ့တောင် အာဖရိကနှင့် အလယ်အာဖရိကတွင် စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန် အားဖြင့် အကြီးမားဆုံး ဖြစ်သည်။
&lt;ref&gt;[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=52&amp;pr.y=2&amp;sy=2008&amp;ey=2011&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=644&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a= Ethiopia GDP purchasing power 2010: 86 billion]. Imf.org. 14 September 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?sy=2008&amp;ey=2011&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=664&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr.x=69&amp;pr.y=14 Kenya GDP purchasing power 2010: 66 Billion]. Imf.org. 14 September 2006.&lt;/ref&gt; စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးမှာ အဓိက စီးပွားရေး လုပ်ငန်း ဖြစ်ပြီး  ရှေးယခင်ကတည်းက လက်ဖက် နှင့် ကော်ဖီတို့ကို အဓိက တင်ပို့ခဲ့ပြီး ယခုအခါ ဥရောပသို့ ပန်း များ တင်ပို့ရောင်းချလျက် ရှိသည်။ ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းမှာလည်း နိုင်ငံ၏ အဓိက စီးပွားရေး မောင်းနှင်အား တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ ကင်ညာသည် အရှေ့အာဖရိက အဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သည်။ အခြားသော အာဖရိကနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ကင်ညာတွင် နိုင်ငံရေး နှင့် စီးပွားရေး ပိုမို တည်ငြိမ်မှု ရှိသည်။

==အမည်မှည့်ခေါ်ခြင်း==

နိုင်ငံ၏ အမည်မှာ ကင်ညာတောင် ကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီ: နိုင်ငံ၏ထင်ရှားသော အမှတ်အသားနှင့် [[အာဖရိက]]တိုက်တွင် ဒုတိယမြောက် အမြင့်ဆုံးတောင် ဖြစ်သည်။

==ပထဝီဝင်နှင့် ရာသီဥတု==
[[File:Un-kenya.png|thumb|right|ကင်ညာနိုင်ငံ၏ မြေပုံ]]
စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၂၂၄,၀၈၁ မိုင် (စတုရန်းကီလိုမီတာ ၅၈၀,၃၆၇ ကီလိုမီတာ)&lt;ref name=cia&gt;{{cite web |author=Central Intelligence Agency |authorlink=Central Intelligence Agency |publisher=The World Factbook |title=Kenya |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ke.html |year=2012 |accessdate=28 May 2013 |archivedate=31 August 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200831033452/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ke.html }}&lt;/ref&gt; မျှ ရှိသဖြင့် ကင်ညာနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၄၇ ခုမြောက် အကြီးဆုံးနိုင်ငံ ဖြ်စပြီး မာဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ၏ နောက်မှ ကပ်၍ လိုက်သည်။ မြောက်လတ္တီကျု ၅° မှတောင်လတ္တီကျု ၅° အတွင်း၊ အရှေ့လောင်ဂျီကျု ၃၄° မှ ၄၂° အတွင်း တည်ရှိသည်။ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ၏ ကမ်းရိုးတန်းမှ အစပြုလျှက် မြေနိမ့်ဒေသများမှာ အတွင်းပိုင်း ကုန်းမြေမြင့် အဖြစ် တဖြည်းဖြည်း မြင့်မားသွားသည်။ ကုန်းမြေမြင့်များမှာ ကင်ညာတောင်ကြား ဒေသဖြင့် ပိုင်းခြားထားပြီး အရှေ့ပိုင်းတွင် ကောင်းမွန်သော စိုက်ပျိုးမြေများ ရှိရာ ကုန်းမြေမြင့် တစ်ခု ရှိသည်။

ကင်ညာကုန်းမြင့်ဒေသတွင် အာဖရိကတွင် အအောင်မြင်ဆုံးသော စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ဒေသများ ပါဝင်သည်။ ကုန်းမြင့်ဒေသတွင် ကင်ညာတွင် အမြင့်ဆုံးနှင့် အာဖရိကတိုက်ပေါ်တွင် ဒုတိယမြောက် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သော ၁၇,၀၅၇ ပေ (၅,၁၉၉ မီတာ) အမြင့် ရှိသော ကင်ညာတောင် ပါဝင်ပြီး ရေခဲတောင်များလည်း ရှိသည်။ ၁၉,၃၄၁ ပေ ( ၅,၈၉၅ မီတာ) မြင့်သော ကီလီမန်ဂျာရိုတောင်ကို ကင်ညာနိုင်ငံမှ လှမ်းမြင်နိုင်သည်။

ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ရာသီဥတုမှာ ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွင် အပူပိုင်းမှ အစပြုလျှက် ကုန်းတွင်းပိုင်းတွင် သမမျှတသော ရာသီဥတု ရှိကာ မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ကန္တာရဆန်သော ရာသီဥတု ရှိသည်။ လတိုင်းတွင် နေသာပြီး တစ်နှစ်ပတ်လုံး နွေရာသီနှင့် ကိုက်ညီသော အဝတ်အထည်များကိုသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အတွင်းပိုင်း မြင့်သော ဒေသများတွင် ညဘက် နှင့် မနက်အစောပိုင်းတွင် အေး လေ့ ရှိသည်။

မိုးရွာချိန် ရှည်လျားသော ရာသီဥတုမှာ မတ်၊ဧပြီလမှ မေ၊ ဇွန်လ အထိ ဖြစ်သည်။ မိုးရွာချိန် တိုတောင်းသော ရာသီဥတုမှာ အောက်တိုဘာလမှ နိုဝင်ဘာ ဒီဇင်ဘာ အထိ ဖြစ်သည်။ မိုးရွာသွန်းမှုမှာ တခါတရံ သည်းထန်ပြီး အများအားဖြင့် နေ့လယ်ပိုင်း နှင့် ညနေပိုင်းများတွင် ရွာလေ့ ရှိသည်။ မိုးရွာသွန်းသောလများတွင် အပူချိန်မှာမူ မြင့်နေမြဲ ဖြစ်တတ်သည်။ အပူဆုံး အချိန်မှာ ဖေဖော်ဝါရီလ နှင့် မတ်လ ဖြစ်ပြီး မိုးရွာချိန် ရှည်လျားသော ရာသီဥတု မတိုင်မီ ဖြစ်သည်။ အအေးဆုံးမှာ ဇူလိုင်လတွင် ဖြစ်ပြီး ဩဂုတ်လ အလယ်အထိ အေးတတ်သည်။
[[File:A lone giraffe in Nairobi National Park.jpg|thumb|နိုင်ရိုဘီမြို့ နောက်ခံဖြင့် နိုင်ရိုဘီအမျိုးသားဥယျာဉ်မှ သစ်ကုလားအုပ် တစ်ကောင်]]

{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|+ {{resize|110%|Average annual temperatures}}
!colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| မြို့
! အမြင့်(မီတာ) !! အမြင့်ဆုံး(°C) !! အနိမ့်ဆုံး (°C)
|-
|align=&quot;left&quot; | မွန်ဘာဆာ{{Spaces|2}}
| style=&quot;text-align:center;&quot;| {{Smaller|ကမ်းရိုးတန်းမြို့}}
| ၁၇ || ၃၂.၃ || ၂၃.၈
|-
|align=&quot;left&quot; | နိုင်ရိုဘီ
| style=&quot;text-align:center;&quot;| {{Smaller|မြို့တော်}}
| ၁,၆၆၁ || ၂၅.၂ || ၁၃.၆
|-
|align=&quot;left&quot; | ကီဆူမူ
| style=&quot;text-align:center;&quot;| {{Smaller|ကန်စပ်မြို့}}
| ၁,၁၃၁ || ၃၁.၈ || ၁၆.၉
|-
|align=&quot;left&quot; | အယ်လ်ဒိုရက်
| style=&quot;text-align:center;&quot;| {{Smaller|တောင်ကြားမြို့}}
| ၂,၀၈၅ || ၂၃.၆ || ၉.၅
|-
|align=&quot;left&quot; | လော့ဒ်ဝါ
| style=&quot;text-align:center;&quot;| {{Smaller|ခြောက်သွေ့မြောက်ပိုင်းလွင်ပြင်}}
| ၅၀၆|| ၃၄.၈ || ၂၃.၇
|-
|align=&quot;left&quot; | မန်ဒဲရာ
| style=&quot;text-align:center;&quot;| {{Smaller|ခြောက်သွေ့မြောက်ပိုင်းလွင်ပြင်}}
| ၅၀၆ || ၃၄.၈ || ၂၅.၇
|}


===တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ===
ကင်ညာနိုင်ငံတွင် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ အတွက် ရည်ရွယ်ထားသော စားကျက် မြောက်မြားစွာ ရှိပြီး အပြာရောင် ဝိုင်းဘိစ် သတ္တဝါများ နှင့် အခြား ဘိုဗစ်(ကျွဲနွားနှင့် မျိုးနွယ်တူ) သတ္တဝါများ နှစ်စဉ် အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းရာတွင် ပါဝင်နေကြဖြစ်သော မာဆိုင်းမာရာကဲ့သို့သော ဒေသများ အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ နှစ်စဉ် နှစ်တိုင်း ဝိုင်းဘိစ် ကောင်ရေ ၂၅၀,၀၀၀ ကျော် ခြောက်သွေ့သော ရာသီတွင် အစာရှိရာ နေရာကို ခက်ခဲကြမ်းတမ်း ရှည်လျားစွာ ပြောင်းရွှေ့ရင်း သေဆုံးကြသည်။

အာဖရိက၏ [[သတ္တဝါကြီး၅မျိုး]] ဖြစ်သော [[ခြင်္သေ့]]၊ [[ကျားသစ်]]၊ [[အာဖရိကကျွဲ]]၊ [[ကြံ့]] နှင့် [[အာဖရိကဆင်]] အားလုံးကို ကင်ညာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသည်။ အခြားသော တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ၊ [[တွားသွားသတ္တဝါများ နှင့် ငှက်များကိုလည်း ကင်ညာရှိ အမျိုးသား ဥယျာဉ်များ နှင့် အမဲလိုက်ရာ နေရာများတွင် တွေ့ရသည်။ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ဇွန်လမှ စက်တင်ဘာလ အတွင်း သတ္တဝါတို့ အစုလိုက် အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းမှု (အထူးသဖြင့် [[ဝိုင်းဘိစ်]]များ၏ ရွှေ့ပြောင်းမှု) တွင် တိရစ္ဆာန်ကောင်ရေ သန်းပေါင်းများစွာ ပါဝင်လေ့ ရှိကြသည်။

ကင်ညာသည် ကမ္ဘာ့ သဘာဝ အံ့ဖွယ်တစ်ခု ဖြစ်သော ဝိုင်းဘိစ် သတ္တဝါများ အစုလိုက် အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း ဖြစ်ပွားရာ နေရာ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၁၁.၅ သန်းမျှသော ထိုသတ္တဝါများသည် နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း မိုင် ၁၈၀၀ ကျော်မျှ ကွာဝေးသော တန်ဇေးနီးယားနိုင်ငံ [[ဆရင်ဂတီ]] မှ မာဆိုင်းမာရာ အထိ ရေနှင့်အစာ ရှာဖွေရန် ပုံမှန် လက်ယာရစ် ရွှေ့ပြောင်းလေ့ ရှိကြသည်။

==သမိုင်း==
===[[သမိုင်းမတင်မီခေတ်]]===
[[File:Turkana Boy.jpg|thumb|right|150px|၁.၆ သန်းနှစ် သက်တမ်းရှိသော တာကာနာလူငယ် ဟိုမိုအီရပ်တက် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း]]

ကင်ညာနိုင်ငံတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း သန်း၂၀၀ ကျော် မီဆိုဇိုးရစ်ခေတ်က ကြီးမားသော [[မိကျောင်း]] ရုပ်ကြွင်းများ ကို တွေ့ရှိထားသည်။ ထို ရုပ်ကြွင်းများကို ယူတားတက္ကသိုလ် နှင့် ကင်ညာ အမျိုးသားပြတိုက်မှ အဖွဲ့များ ၂၀၀၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လမှ ဩဂုတ်လ အတွင်း တာကာနာကန် အနီး လိုကီတောင် ချောက်ကမ်းပါးတွင် တူးဖော်ရှာဖွေရာမှ တွေ့ရှိခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070310201631/http://www.abc.net.au/news/newsitems/200503/s1320324.htm Kenya's first dinosaur dig yields fossil wealth], ''ABC News Online'', 10 March 2005.&lt;/ref&gt;

အရှေ့အာဖရိကတွင် တွေ့ရှိသော ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများ အရ ပရိုင်းမိတ်များသည် ထိုဒေသတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း သန်း ၂၀ ကျော် ကတည်းက လှည့်ပတ်သွားလာနေခဲ့သည်ဟု ညွှန်ပြနေသည်။ လတ်တလော ကင်ညာနိုင်ငံ၏ တာကာနာရေကန် အနီး တွေ့ရှိချက်များ အရ ဟိုမိုဟက်ဘီလစ် (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁.၈သန်းမှ ၂.၅ သန်းကြား) နှင့် ဟိုမို အီရပ်တပ် (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁.၈သန်း မှ နှစ်ပေါင်း ၃သိန်းခွဲ ကြား)  အစရှိသော ယနေ့ခေတ်လူတို့ တိုက်ရိုက် &lt;ref&gt;[http://sinanthropus.blogspot.com/2006/07/problems-with-out-of-savannahstan.html Sinanthropus: Problems with “Out of Savannahstan”&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; ဆင်းသက်ရာ လူတူသတ္တဝါများ ပလေစတိုဆင်း ခေတ်က နေထိုင်ခဲ့သည်ဟု ညွှန်ပြနေသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Not Found&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.breitbart.com/Big-Peace/2013/10/19/New-Fossilized-Skull-Means-Home-Erectus-Sole-Human-Ancestor |accessdate=24 July 2014 |archivedate=14 July 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714151811/http://www.breitbart.com/Big-Peace/2013/10/19/New-Fossilized-Skull-Means-Home-Erectus-Sole-Human-Ancestor }}&lt;/ref&gt; ၁၉၈၄ ခုနှစ် တာကာနာ ရေကန်တွင် တူးဖော်ရှာဖွေ နေစဉ်အတွင်း ရစ်ချက် လီကီး သည် ကာမိုရာ ကီမူးနှင့် အတူ နှစ်ပေါင်း ၁.၆ သန်း သက်တမ်းရှိသော ဟိုမိုအီရပ်တက် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း တာကာနာလူငယ်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။

===ကျောက်ခေတ်သစ်===
ကင်ညာနိုင်ငံတွင် လူတို့၏ သမိုင်းသက်တမ်း အစမှ စ၍ လူသားတို့ အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။

ယနေ့ခေတ် ကင်ညာနေရာတွင် ပထမဆုံး နေထိုင်ကြသူများမှာ မုဆိုးနှင့်စုဆောင်းရှာဖွေသူ အုပ်စုများဖြစ်ပြီး ယနေ့ခေတ် ခွိုင်ဆန် စကားပြောသူများ နှင့် နီးစပ်သည်။&lt;ref name=&quot;EhretC18&quot;&gt;Ehret, C. (2002) ''The Civilizations of Africa: a History to 1800,'' University Press of Virginia, ISBN 081392085X.&lt;/ref&gt; ထိုလူများ နေရာတွင် အစားထိုး ဝင်ရောက်လာသူများမှာ ကူရှစ်တစ် စကားပြောသော ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးရေး နှင့် မွေးမြူရေး လုပ်ကိုင်သူများ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;EhretHRSC&quot;&gt;Ehret, C. (1980) ''The historical reconstruction of Southern Cushitic phonology and vocabulary'', Kölner Beiträge zur Afrikanistik 5, Bd., Reimer, Berlin.&lt;/ref&gt; ဟိုလိုစင်းခေတ် အစောပိုင်းတွင် ဒေသတွင်း ရာသီဥတုမှာ ခြောက်သွေ့မှုမှ စိုစွတ်မှုသို့ ပြောင်းလဲလာသဖြင့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ရန် အခွင့်သာလာခဲ့သည်။&lt;ref name=EhretC18/&gt;

ဘီစီ ၅၀၀ ခန့်တွင် ယနေ့ခေတ် ကင်ညာနိုင်ငံမှ နိုင်လိုတစ် စကားပြောသူများ၏ ဘိုးဘေးများ ဖြစ်သော နိုင်လိုတစ် စကားပြော ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးမွေးမြူသူများ ယနေ့ခေတ် တောင်ဆူဒန် နေရာမှ ကင်ညာနေရာသို့ စတင် ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;EhretCHS&quot;&gt;Ehret, C. (1983) ''Culture History in the Southern Sudan'', J. Mack, P. Robertshaw, Eds., British Institute in Eastern Africa, Nairobi, pp. 19–48, ISBN 1872566049.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AmbroseALR&quot;&gt;Ambrose, S.H. (1982). &quot;Archaeological and linguistic reconstructions of history in East Africa.&quot; In Ehert, C., and Posnansky, M. (eds.), ''The archaeological and linguistic reconstruction of African history'', University of California Press, ISBN 0520045939.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AmbroseSG&quot;&gt;Ambrose, S.H. (1986) ''Sprache und Geschichte in Afrika'' 7.2, 11.&lt;/ref&gt; ကင်ညာနိုင်ငံရှိ နိုင်လိုတစ် စကားပြောသော လူမျိုးစုများတွင် ဆမ်ဘူရူလူမျိုး၊ လူးအိုလူမျိုး၊ တာကာနာလူမျိုး၊ မာဆိုင်းလူမျိုး စသည်တို့ ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;ILO&quot;&gt;International Labour Office, [http://books.google.com/books?id=_84Gg-o5BhYC&amp;printsec=frontcover ''Traditional occupations of indigenous and tribal peoples: emerging trends''], (International Labour Organization: 2000), p. 55, ISBN 9221122581.&lt;/ref&gt; အေဒီ ပထမ ထောင်စုနှစ် အတွင်း ဘန်တူစကားပြောသော လယ်သမားများ ဒေသတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;EhretACA&quot;&gt;Ehret, C. (1998) ''An African Classical Age : Eastern and Southern Africa in World History, 1000 BCE to 400 CE.'', University Press of Virginia, Charlottesville, pp. xvii, 354, ISBN 0813920574.&lt;/ref&gt; ဘန်တူများသည် ယနေ့ခေတ် နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်း နှင့် ကင်မရွန်းနိုင်ငံ အနောက်ပိုင်း ဒေသများ ဖြစ်သော ဘီနူးမြစ် တလျှောက်ရှိ အနောက် အာဖရိက ဒေသများတွင် နေထိုင်ခဲ့သူများ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;EhretACA&quot; /&gt; ဘန်တူတို့ ပြောင်းရွှေ့လာပြီးနောက် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးတွင် တိုးတက်မှုများနှင့် သံထည်လုပ်ငန်းများကို ဒေသအတွင်းသို့ ယူဆောင်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;WayneSmith&quot;&gt;Smith, C. Wayne (1995) ''Crop Production: Evolution, History, and Technology'', John Wiley &amp; Sons, p. 132, {{ISBN|0-471-07972-3}}.&lt;/ref&gt; ကင်ညာတွင် ရှိသော ဘန်တူလူမျိုးများတွင် ကီကူရူးလူမျိုး၊ လူယာ လူမျိုး၊ ကမ်ဘာလူမျိုး၊ ကီဆီးလူမျိုး၊ မီရူးလူမျိုး၊ အမ်ဘိုလူမျိုး၊ အမ်ဘီရီးလူမျိုး၊ ဝါဒါဝီဒါ-ဝါတူဝီတာလူမျိုး၊ ဝါပိုကိုမိုလူမျိုး နှင့် မီဂျီကန်ဒါ လူမျိုး တို့လည်း ပါဝင်သည်။

ဂရိတ်လိတ်ဒေသတွင် ၁၅ ရာစု အထိ နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ယခုအခါ ပျောက်ကွယ်သွားသော ဆီရီကွာလူမျိုး များမှာလည်း ယခင်က ထင်ရှားသည်။

ကင်ညာနိုင်ငံ အတွင်းပိုင်းမှ ထင်ရှားသော သမိုင်းမတင်မီခေတ်က နေရာများတွင် တာကာနာရေကန်၏ အနောက်ပိုင်းရှိ နာမိုရာတွန်ဂါ ရှေးဟောင်းနယ်မြေ နှင့် မီဂိုရီ ကောင်တီရှိ တံတိုင်းခတ် နေထိုင်ရာ သင်မ်လိချ် အိုဟင်ဂါ နယ်မြေတို့ ဖြစ်သည်။

===ဆွာဟီလီ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကုန်သွယ်ရေး (၁ ရာစုမှ ၁၉ ရာစု အထိ)===
[[File:Lamu door.jpg|thumb|right|လာမူရှိ ဆွာဟီလီ ရိုးရာ သစ်သားတံခါး]]
ကင်ညာ ကမ်းရိုးတန်းသည် ပန်းပဲဆရာများ နှင့် လယ်သမားများ၊ မုဆိုးများ၊ တံငါများ ကျင်လည်ကျက်စားရာ ဒေသဖြစ်ပြီး ထိုသူတို့မှ ကင်ညာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးအတွက် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး၊ ငါးဖမ်းခြင်း သံထုတ်လုပ်ခြင်း၊ ပြည်ပနိုင်ငံများ နှင့် ကုန်သွယ်ခြင်းတို့ဖြင့် အထောက်အကူ ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;pbs.org&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pbs./wonders/fr_e2.htm |title=Wonders of the African World |publisher=Public Broadcasting Service |accessdate=16 April 2010 }}{{Dead link|date=January 2021 }}&lt;/ref&gt;

အာရေဗျ တောင်ပိုင်းမှ အာရပ်တို့သည် ကမ်းရိုးတန်းတွင် နေထိုင်သော ဘန်တူလူမျိုး တို့ကြားတွင် ဝင်ရောက်အခြေချကြပြီး မွမ်ဘာဆာ၊ မာလင်ဒီ နှင့် ဇမ်ဇီဘာ တို့အပါအဝင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်သည့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို တည်ထောင်ရာတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့ကြသည်။ အာရပ်မှ ရွေ့ပြောင်းလာသူတို့က အစ္စလာမ် ဘာသာကိုလည်း ထိုဒေသနှင့် မိတ်ဆက်ပေးခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောခြင်းကြောင့် ကမ်းရိုးတန်းရှိ ဒေသခံ ဘန်တူတို့၏ ဆွာဟီလီ ယဉ်ကျေးမှု နှင့် ဘာသာစကားတို့တွင် အာရပ်တို့၏ လွှမ်းမိုးမှု သိသာစွာ ရှိနေကြောင်း တွေ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Nanjira&quot;&gt;Don Nanjira, Daniel (2010) [http://books.google.com/books?id=LZuxGsXVPoMC&amp;printsec=frontcover ''African Foreign Policy and Diplomacy: From Antiquity to the 21st century''], ABC-CLIO, p. 114 ISBN 0313379823.&lt;/ref&gt;

ကီလ်ဝါ ဆူလတန် စော်ဘွားနယ်မြေသည် သည် ကီလ်ဝါဟု ခေါ်သော ယနေ့ခေတ် တန်ဇေးနီးယားနိုင်ငံ နေရာတွင် အခြေပြု အုပ်စိုးခဲ့သော ဆူလတန် စော်ဘွားနယ်မြေ ဖြစ်သည်။ ထိုအုပ်ချုပ်မှု ၏အာဏာ အမြင့်မားဆုံး အချိန်တွင် ဩဇာအာဏာမှာ ကင်ညာအပါအဝင် ဆွာဟီလီ ကမ်းရိုးတန်း တစ်ခုလုံးကို ဖြန့်ကျက်ထားနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုဆူလတန် စော်ဘွားနယ်မြေကို ၁၀ ရာစုတွင် အီရန်တောင်ပိုင်း ရှီရဇ် ဒေသမှ ပါရှား ဆူလတန် တစ်ဦး&lt;ref&gt;Hastings, James (2003) ''Encyclopedia of Religion and Ethics Part 24'', Kessinger Publishing, p. 847&lt;/ref&gt; ဖြ်စသော အလီ အစ်ဘ် အယ်လ် ဟာဆန် ရှီရာဇီ &lt;ref&gt;شاكر مصطفى, ''موسوعة دوال العالم الأسلامي ورجالها الجزء الثالث'', (دار العلم للملايين: 1993), p. 1360&lt;/ref&gt; က တည်ထောင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်း ဆက်ခံသည့် ဆူလတန်များသည် သန္တာကျောက်ဖြင့် ဗလီများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး ကြေးပြားများကိုလည်း စတင် သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Watson&quot;&gt;Nicolini, Beatrice and Watson, Penelope-Jane (2004) [http://books.google.com/books?id=kVwhcDDhHQkC&amp;printsec=frontcover ''Makran, Oman, and Zanzibar''], Volume 3 of Islam in Africa, BRILL, p. 62 ISBN 9004137807.&lt;/ref&gt;

[[File:British Museum Kilwa pot sherds.jpg|thumb|left|၁၀ရာစုတွင် ပါရှား ဆူလတန်  အလီ အစ်ဘ် အယ်လ် ဟာဇန် ရှီရာဇီ ထူထောင်ခဲ့သောကီလ်ဝါ ဆူလတန် စော်ဘွားနယ်မြေမှ မြေအိုးကွဲများ]]

ဆွာဟီလီတို့သည် မွမ်ဘာဆာကို အဓိက ဆိပ်ကမ်းမြို့ တစ်ခု အဖြစ်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး အနီးအနားရှိ မြို့ပြနိုင်ငံများသာမက ပါရှား၊ အာရေဗျ နှင့် အိန္ဒိယရှိ ကုန်သွယ်ရေး အချက်အချာ နေရာများနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှု ပြုခဲ့ကြသည်။
&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://books.google.com/?id=6u3CRDloG-YC&amp;pg=PA22 |title=Hybrid Urbanism |publisher=Greenwood Publishing Group |date= 30 March 2001|isbn=978-0-275-96612-6|author=Alsayyad, Nezar}}&lt;/ref&gt;

၁၇ ရာစု နောက်ပိုင်း ဆွာဟီလီ ကမ်းရိုးတန်းကို အိုမာနီ အာရပ်တို့ သိမ်းပိုက်ပြီး တိုက်ရိုက် အုပ်ချုပ်သည့် အခါတွင် အိုမန် နှင့် ဇန်ဇီဘာရှိ စိုက်ခင်းတို့ရှိ အလုပ်သမား လိုအပ်မှုကို ဖြည့်ဆည်းရန် အာရပ်တို့က ကျွန်ရောင်းဝယ်မှုကို စတင်ခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;&quot;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/548305/slavery/24157/Slave-societies Slavery (sociology)]&quot;. ''Encyclopædia Britannica'' Online.&lt;/ref&gt; အစပိုင်းတွင် ရောင်းဝယ်သူတို့မှာ အိုမန်မှသာ အဓိက လာကြသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဇန်ဇီဘာမှလည်း အများအပြား လာရောက်ကြသည်။&lt;ref&gt;[http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/data/2001/10/01/html/ft_20011001.6.html Swahili Coast] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071230022459/http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/data/2001/10/01/html/ft_20011001.6.html |date=30 December 2007 }}. Nationalgeographic.com.&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် ပေါ်တူဂီ တို့ကလည်း အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာကို ဖြတ်၍ ကျွန်အရောင်းအဝယ်ပြုရာတွင် ဗြိတိသျှ ကျွန်စနစ် ဖျက်သိမ်းရေး သမားတို့၏ ကြားဖြတ်နှောင့်ယှက်မှုကို ကြုံရသဖြင့် အိုမန်နှင့် ဇန်ဇီဘာတို့ ထံမှ ကျွန်များကို စတင် ဝယ်ယူခဲ့ကြလေသည်။

ဆွာဟီလီ ဘာသာစကား၊ အာရပ်ဘာသာ စကားပါဝင်သော ဘန်တူ ဘာသာစကား၊ ပါရှား ဘာသာစကားနှင့် အခြား အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် အာရှတောင်ပိုင်းမှ အငှားသုံးသော စကားလုံးများဖြင့် ခြားနားသော လူမျိုးတို့ အခြား ကုန်သွယ်ရာတွင် အသုံးပြုသော ဘာသာစကားတစ်ခု ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ဆွာဟီလီ ဘာသာစကားတွင်လည်း ယခုအခါ အင်္ဂလိပ်ဘာသာမှ ငှားသုံးသော စကားလုံးများ ရှိသည်။

ရာစုနှစ်ပေါင်း များစွာ အတွင်း ကင်ညာကမ်းရိုးတန်းသည် ကုန်သည်မှားနှင့် စွန့်စားသွားလာသူများအတွက် အိမ်ရှင် အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ကင်ညာကမ်းရိုးတန်းတွင် စီတန်း တည်ရှိနေသော မြို့ပြများတွင် မာလင်ဒီ လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ထိုမြို့မှာ ၁၄ ရာစုကတည်းကပင် ဆွာဟီလီတို့၏ အရေးပါသော နေထိုင်ရာ အဖြစ်တည်ရှိနေခဲ့ပြီး တစ်ချိန်က အာဖရိက ဂရိတ်လိတ် ဒေသတွင် မွမ်ဘာဆာနှင့် အပြိုင်အဆိုင် ထင်ရှားခဲ့သည်။ မာလင်ဒီသည် သာမန်အားဖြင့် နိုင်ငံခြားသားများ အတွက် ဖော်ရွေသော ဆိပ်ကမ်းမြို့ တစ်မြို့ပင် ဖြစ်သည်။ ၁၄၁၄တွင် မာလင်ဒီရှိ ဆွာဟီလီ ဆူလတန်က စူးစမ်းရှာဖွေသူ [[ကျန်းဟီ]]၏ ခရီးစဉ်တွင် တရုတ်ပြည် မင်မင်းဆက်နှင့် သံတမာန် ဆက်ဆံရေး စတင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pbs.org/wgbh/nova/sultan/expl2_01.html |title=Sultan of Malinda, PBS |publisher=Pbs.org |accessdate=16 April 2010}}&lt;/ref&gt;မာလင်ဒီ အာဏာပိုင်တို့သည် ၁၄၉၈တွင် ပေါ်တူဂီ စူးစမ်းရှာဖွေသူ [[ဗတ်စကို ဒဂါးမား]] ကိုလည်း လက်ခံကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။

===ဗြိတိသျှကင်ညာ (၁၈၈၈-၁၉၆၂)===
[[File:Africa 1909 16a.png|thumb|right|၁၉၀၉ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရသော ဗြိတိသျှ အရှေ့အာဖရိက]]
ဇမ်ဇီဘာရှိ ဆူလတန်၏ ကမ်းရိုးတန်း ပိုင်ဆိုင်မှု အပေါ်တွင် ဂျာမန်တို့က အထိန်းသိမ်းခံ နိုင်ငံ အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ရာမှ ကင်ညာ၏ ကိုလိုနီ သမိုင်းကြောင်း စတင်ခဲ့ပြီး ၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ အရှေ့အာဖရိက ကုမ္ပဏီ စတင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ဂျာမန်တို့က ၁၈၉၀ တွင် ဗြိတိန်သို့ ကမ်းရိုးတန်း ပိုင်ဆိုင်မှုကို ပေးအပ်ရာမှ ဗြိတိသျှတို့၏ နေမဝင် အင်ပါယာ တပ်မတော် ၏ လှုပ်ရှားမှု ရပ်တန့်သွားခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် နိုင်ငံအတွင်း ဖြတ်သန်းသွားသော ကင်ညာ-ယူဂန်ဒါ ရထားလမ်းကို ဗြိတိသျှတို့က စတင်ဖောက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Encyclopedia Britannica&quot;&gt;Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt;

ထို ရထားလမ်းအား အချို့သော ဒေသခံ လူမျိုးတို့က လက်မခံပဲ ကန့်ကွက် တော်လှန်ခဲ့ကြပြီး အထူးသဖြင့် နန်ဒီ လူမျိုးများက ၁၈၉၀ မှ ၁၉၀၀ ထိ ဆယ်နှစ်တိုင်အောင် ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ဗြိတိသျှတို့က ရထားလမ်းကို ပြီးဆုံးအောင် ဖောက်နိုင်ခဲ့သည်။ နန်ဒီတို့သည် ရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ခြင်းကို နှောင့်ယှက်သော ပထမဆုံးသော ဒေသခံများ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၉၂၀ တွင် အရှေ့အာဖရိက အထိန်းသိမ်းခံ နိုင်ငံအား ကိုလိုနီ အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ထိုဒေသရှိ အမြင့်ဆုံးတောင်ကို အစွဲပြုကာ ကင်ညာဟု အမည်သစ် ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Encyclopedia Britannica&quot;/&gt;

ရထားလမ်း ဖောက်လုပ်နေစဉ်တွင် လိုအပ်သော ကျွမ်းကျင်သည့် လုပ်သားများ အတွက် အိန္ဒိယ တိုင်းရင်းသား အမြောက်အမြား ဝင်ရောက် လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;R. Mugo Gatheru 2005&quot;&gt;[[R. Mugo Gatheru]] (2005) ''Kenya: From Colonization to Independence, 1888–1970'', McFarland, ISBN 0786421991&lt;/ref&gt; ၎င်းတို့၏ သားစဉ်မြေးဆက် အိန္ဒိယသားများမှာ ကင်ညာနိုင်ငံတွင် ဆက်လက်ရှိနေခဲ့ပြီး နောင်တွင် အစ်စမေးလ် မူဆလင် နှင့် ဆစ်ခ် အစရှိသော ကင်ညာရှိ သိသာထင်ရှားသော အိန္ဒိယ အုပ်စုများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Jenkins, Orville Boyd  |url=http://orvillejenkins.com/profiles/sikh.html |title=Sikh |publisher=Orvillejenkins.com |accessdate=16 April 2010}}&lt;/ref&gt;

ဆာဗိုနယ်ကို ဖြတ်၍ ရထားလမ်း ဖောက်လုပ်နေစဉ်တွင် အချို့သော အိန္ဒိယ ရထားလမ်း အလုပ်သမားများနှင့် ဒေသခံ အာဖရိက အလုပ်သမားများမှာ [[ဆာဗို လူသားစား ခြင်္သေ့များ]] ဟု အမည်ရသော ခြင်္သေ့ နှစ်ကောင်၏ တိုက်ခိုက်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.magicalkenya.com/default.nsf/doc21/4YQ4W3FZEI64?opendocument&amp;l=1&amp;e=7&amp;s=1 |title=Ismaili muslim |publisher=Magicalkenya.com |accessdate=16 April 2010 |archivedate=3 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090103151208/http://www.magicalkenya.com/default.nsf/doc21/4YQ4W3FZEI64?opendocument&amp;l=1&amp;e=7&amp;s=1 }}&lt;/ref&gt;

၁၉၁၄ ဩဂုတ်လ ပထမကမ္ဘာစစ် ဖြစ်သော အခါတွင် ဗြိတိသျှ အရှေ့ အာဖရိက ဘုရင်ခံ နှင့် ဂျာမန် အရှေ့အာဖရိက ဘုရင်ခံတို့ နုနယ်သေးသော ကိုလိုနီများကို တိုက်ပွဲများမှ ကင်းလွတ်ရန်အတွက် ယာယီ မပစ်ခေတ်ရေး သဘောတူညီမှု ရယူခဲ့သည်။ ဒုတိယ ဗိုလ်မှူးကြီး ပေါလ် ဗွန် လက်တောင်း ဗော်ဘက်ခ် သည် ဂျာမန် စစ်တပ်များကို ဦးဆောင်၍ ဗြိတိသျှတို့၏ အရင်းအမြစ်များကို တတ်နိုင်သမျှ ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် အတွက် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ဂျာမနီ နိုင်ငံနှင့် လုံးဝ အဆက်အသွယ် ပြတ်တောက်နေသော်လည်း ဗွန်လက်တောင်း သည် ထိရောက်သော ပြောက်ကျားစစ်ကို ဆင်နွဲနိုင်ခဲ့ပြီး ကမ်းလွန် တွင်နေထိုင်၍ ဗြိတိသျှတို့၏ ရိက္ခာများကို လမ်းမှ ဖြတ်တောက်၍ လုံးဝ မရှုံးနိမ့်ဘဲ ရှိနေခဲ့သည်။ နောက်ဆုံး ၁၉၁၈ ခုနှစ် စစ်ကြီး ပြီးဆုံးပြီး ၁၄ ရက် ကြာသည့် အခါတွင်မှ ယနေ့ခေတ် ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံ နေရာဖြစ်သော မြောက်ရိုဒီးရှားတွင် လက်နက်ချခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;R. Mugo Gatheru 2005&quot;/&gt;
[[File:Kurve bei Mombasa.jpg|thumb|left|၁၈၉၉ ခုနှစ် ကင်ညာ-ယူဂန်ဒါ ရထားလမ်းကို မွမ်ဘာဆာ အနီးတွင် တွေ့ရပုံ]]
ဗွန်လက်တောင်း ကို ဖမ်းမိနိုင်ရန်အတွက် ဗြိတိသျှ တို့သည် အိန္ဒိယမှ ဗြိတိသျှ အိန္ဒိယ စစ်တပ်ကို ပို့လွှတ်ခဲ့ပြီး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတွင် ကုန်းတွင်းပိုင်းကျသော နေရာများမှ ရိက္ခာများကို သယ်ပို့နိုင်ရန် အထမ်းသမား အမြောက်အမြားကို အသုံးပြုခဲ့ရသည်။ ကယ်ရီယာကော့ပ် ဟုခေါ်သော စစ်တပ်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး အာဖရိကသား ၄ သိန်းကျော်ကို အသုံးပြုခဲ့ရာ ထိုသူတို့၏ ရေရှည် နိုင်ငံရေးတွင် ပါဝင်ပတ်သက်မှု အတွက် အထောက်အပံ့ တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;R. Mugo Gatheru 2005&quot;/&gt;

၂၀ ရာစု အစောပိုင်းတွင် အတွင်းပိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသတွင် ဗြိတိသျှ နှင့် အခြား ဥရောပ လယ်သမားတို့ အခြေချခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့မှာ ကော်ဖီ နှင့် လက်ဖက် တို့ကို စိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် ကြွယ်ဝချမ်းသာ လာခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901759-3,00.html &quot;We Want Our Country&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723000220/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901759-3,00.html |date=23 July 2013 }}. Time. 5 November 1965.&lt;/ref&gt;၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်များတွင် ထိုဒေသတွင် နေထိုင်သူ လူဖြူ  ၃၀,၀၀၀ ခန့် အထိ ရှိလာခဲ့ပြီး နိုင်ငံစီးပွားရေး အပေါ်တွင် သူတို့၏ ပံ့ပိုးမှုကြောင့် နိုင်ငံရေးတွင် ပြောရေး ဆိုခွင့် ရလာခဲ့ကြသည်။

အလယ်ပိုင်းကုန်းမြင့် ဒေသတွင် ယခင်ကတည်းက ကီကူယူး လူမျိုး တစ်သန်းခန့် နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ရွှေ့ပြောင်း လယ်သမားများ အဖြစ် နေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် ဥရောပတို့၏ ဥပဒေအရ မြေယာပိုင်ဆိုင်ခွင့် မရှိ ပေ။ နောက်မှ အခြေချ နေထိုင်သူတို့က သူတို့၏ အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်ရန် ရွှေ့ပြောင်း လယ်သမားတို့ ကော်ဖီ စိုက်ပျိုးမှုကို ပိတ်ပင်ခဲ့ပြီး တဲခွန် ကောက်ခံခဲ့သဖြင့် မြေယာမရှိသူတို့မှာ သူတို့၏ လုပ်အားအတွက် ပြန်ရသည်မှာ နည်းသည်ထက်နည်းလာခဲ့သည်။ ထိုဒေသတွင် ဆက်လက်နေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ သဖြင့် မြို့ကြီးများသို့  အစုလိုက်အပြုံလိုက် ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;R. Mugo Gatheru 2005&quot;/&gt; ၁၉၅၀ ခုနှစ်များတွင် ကင်ညာ၌ နေထိုင်သော လူဖြူ  ၈၀,၀၀၀ မျှ ရှိသည်။&lt;ref&gt;&quot;''[http://books.google.com/books?id=R-r3g6OdLEUC&amp;pg=PA28 Kenya]''&quot;. Matthew Firestone (2009). p. 28. ISBN 1741047730&lt;/ref&gt;

၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် [[အဲလိဇဘက် ၂ ဘုရင်မကြီး]] နှင့် သူမ၏ ခင်ပွန်း ဖိလစ် မင်းသားတို့ ကင်ညာနိုင်ငံ ထရီးတော့ပ် ဟိုတယ်တွင် အပန်းဖြေခရီး လာရောက်နေခိုက်တွင် သူမ၏ ဖခင် ဆဌမမြောက် ဂျော့ရှ် ဘုရင် အိပ်နေရင်း ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ မင်းသမီးငယ်သည် သူမ၏ ခရီးစဉ်ကို ဖျက်သိမ်းပြီး အိမ်သို့ အမြန်ပြန်ကာ ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက် ဘုရင်မ ၂ သည် [[ဝက်မင်စတာ ဘုရားကျောင်း]]တွင် ဘိသိက်ခံခဲ့ပြီး လူတစ်ဦးက သူမသည် အာဖရိကရှိ သစ်ပင်ပေါ်သို့ မင်းသမီး အဖြစ် တက်သွားပြီး ဘုရင်မ အဖြစ် ပြန်ဆင်းလာခဲ့သည်ဟု တင်စားပြောဆိုလေသည်။&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/the_queens_diamond_jubilee/9046958/Diamond-Jubilee-the-moment-that-Princess-Elizabeth-became-Queen.html | location=London | work=The Daily Telegraph | first=Hugo | last=Vickers | title=Diamond Jubilee: the moment that Princess Elizabeth became Queen | date=29 January 2012}}&lt;/ref&gt;

====မောမော ပုန်ကန်မှု (၁၉၅၂-၁၉၅၉)====
[[File:Statue of Dedan Kimathi Nairobi, Kenya.jpg|thumb|၁၉၅၀ ခုနှစ်များ အတွင်းက ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီစနစ်ကို ပုန်ကန်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော ကင်ညာ မောမော သူပုန် ခေါင်းဆောင် ဒီဒန် ကီမာသီ၏ ရုပ်တု]]
၁၉၅၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ ၁၉၅၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ အထိ ကင်ညာနိုင်ငံတွင် ဗြိတိသျှတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို တွန်းလှန်သော မောမော ပုန်ကန်မှု ဖြစ်ပေါ်သဖြင့် အရေးပေါ် အခြေအနေ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဘုရင်ခံမှ ဘုရင်၏ အာဖရိက ရိုင်ဖယ်တပ် အပါအဝင် ဗြိတိသျှနှင့် အာဖရိကတပ်များကို တောင်းခံ ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှ တို့သည် သူပုန် နှိမ်နှင်းရေးကို ၁၉၅၃ ခုနှစ် မေ လမှ စတင်ခဲ့ပြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဂျော့ရှ် အားစ်ကိုင်း မှ ကိုလိုနီ တပ်များကို ဦးဆောင်ခဲ့ကာ [[ဝင်စတန် ချာချီ]] က နောက်မှ ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Wunyabari O. Maloba 1993&quot;&gt;Maloba, Wunyabari O. (1993) ''Mau Mau and Kenya: An Analysis of Peasant Revolt'', Indiana University Press, 0852557450.&lt;/ref&gt; 

ဂျင်နရယ် ချိုင်းနား ဟု အမည်ရသော ဝါအူဟီအူ အီတိုတဲ ကို ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၅တွင် ဖမ်းဆီးရမိပြီး နောက်ဆက်တွဲ စစ်ဆေးမေးမြန်းမှုများမှ မောမော တပ်တို့၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို ပိုမို နားလည် သိရှိခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှ တို့သည် စစ်ကောင်စီ၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ရက်သတ္တပတ်ပေါင်း များစွာ ပြင်ဆင် စီမံခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၄ တွင် အန်ဗေးစစ်ဆင်ရေးကို စတင်ခဲ့သည်။ ထိုစစ်ဆင်ရေးမှ နိုင်ရိုဘီကို စစ်ရေး အရ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး မြို့တွင်းနေသူတို့ကို စိစစ်ကာ မောမော ထောက်ခံသူများကို အကျဉ်းစခန်းများသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ အိမ်စောင့်တပ်များတွင် အာဖရိက သစ္စာခံများ ပါဝင်ပြီး ဗြိတိသျှ စစ်တပ်နှင့် ဘုရင်၏ ရိုင်ဖယ်တပ်ကဲ့သို့သော နိုင်ငံခြား စစ်တပ်များ မပါဝင်သဖြင့် အစိုးရ၏ နည်းဗျူဟာ များတွင် အချက်အချာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အရေးပေါ် အခြေအနေ အပြီးတွင် အိမ်စောင့်တပ်များမှ မောမောသူပုန် ၄,၆၈၆ ဦးကို သတ်ပစ်ခဲ့ပြီး သူပုန် စုစုပေါင်း၏ ၄၂ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၁တွင် နိုင်အာရီတွင် ဒီဒန် ကီမာသီကို ဖမ်းဆီးရမိပြီးနောက် မောမောတို့၏ ရှုံးနိမ့်ခြင်း အပြီးသို့ တိုင်ခဲ့ပြီး စစ်ရေးတိုက်ပွဲများ ပြီးဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Wunyabari O. Maloba 1993&quot;/&gt; ထိုအချိန်များ အတွင်း မြေပိုင်ဆိုင်မှု နှင့် ပတ်သက်သော စနစ်များကို သိသိသာသာ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် အထင်ရှားဆုံးမှာ သစ္စာခံများကို ဆုပေး၍ မောမောများကို ဒဏ်ပေးသော ဆွင်နာတန် အစီအစဉ်ပင် ဖြစ်သည်။

===လွတ်လပ်သော ကင်ညာနိုင်ငံ (၁၉၆၃)===
[[File:Jomo Kenyatta.jpg|thumb|150px|ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသမ္မတ နှင့် ကင်ညာကို တည်ထောင်သူ ဂျိုမို ကင်ညတ်တာ]]
၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ကင်ညာနိုင်ငံသားတို့မှ ဥပဒေပြု ကောင်စီသို့ တိုက်ရိုက်ရွေးချယ်သော ပထမဆုံး ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပနိုင်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့က အစွန်းမရောက်သော ဒေသခံ ပြိုင်ဖက်တို့ကို အာဏာလွှဲပေးရန် မျှော်လင့်ထားခဲ့သောလည်း ကင်ညာ အာဖရိက အမျိုးသား တပ်ပေါင်းစုမှ ဂျိုမို ကင်ညတ်တာက ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၂ ရက် ကင်ညာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး မရမီ အချိန်ကလေးတွင် အစိုးရ ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့ပြီး ထိုနေ့တွင်ပင် ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kenyadocex.com/political.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100828080219/http://www.kenyadocex.com/political.html |archivedate=28 August 2010 |title=Political – Welcome to THE Kenya Document Exchange |publisher=Kenyadocex.com |accessdate=1 August 2010 }}&lt;/ref&gt;

တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ကင်ညာစစ်တပ်မှ မြောက်ပိုင်းနယ်စပ် ခရိုင်တွင် နေထိုင်ပြီး မြောက်ဘက် ဆိုမာလီ သမ္မတနိုင်ငံရှိ သူတို့၏ မျိုးနွယ်တူများနှင့် ပူးပေါင်းချင်သော ဆိုမာလီ သူပုန်များနှင့် ရှီဖတာစစ်ပွဲကို ဆင်နွှဲရသည်။&lt;ref&gt;Bruce Baker, ''Escape from Domination in Africa: Political Disengagement &amp; Its Consequences'', (Africa World Press: 2003), p.83&lt;/ref&gt; ၁၉၆၇ အောက်တိုဘာလ အာရှုရာ ကြေညာချက်ဖြင့် အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေးကို သဘောတူနိုင်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၆၉ ခုနှစ်အထိ တည်ငြိမ်အေးချမ်းမှု မရှိဘဲ ဖြစ်နေခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Hogg1986&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Hogg | first1 = Richard | year = 1986 | title = The New Pastoralism: Poverty and Dependency in Northern Kenya | url = https://archive.org/details/sim_africa-uk_1986_56_3/page/319 | journal = Africa: Journal of the International African Institute | volume = 56 | issue = 3 | pages = 319–333 | jstor = 1160687 | doi = 10.2307/1160687 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Howell1968&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Howell | first1 = John |date=May 1968 | title = An Analysis of Kenyan Foreign Policy | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-modern-african-studies_1968_6_1/page/29 | journal = The Journal of Modern African Studies | volume = 6 | issue = 1  | pages = 29–48 | jstor = 158675 | doi = 10.1017/S0022278X00016657 }}&lt;/ref&gt;နောက်ထပ် ကျူးကျော် ဝင်ရောက်မှုများကို တွန်းလှန်နိုင်ရန် အတွက် ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ကင်ညာသည် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံနှင့် ကာကွယ်ရေး သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ထိုးခဲ့ပြီး ယခုထိတိုင် အသက်ဝင်နေဆဲ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Pike, John  |url=http://www.globalsecurity.org/military/library/report/1992/BHK.htm |title=Post-Independence Low Intensity Conflict in Kenya |publisher=Globalsecurity.org |year=1992 |accessdate=16 April 2010}}&lt;/ref&gt;

၁၉၆၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်တွင် ကင်ညာသမ္မတနိုင်ငံ အဖြစ်ကြေညာခဲ့ပြီး ဂျိုမို ကင်ညတ်တာသည် ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kenya at the United Nations |author=Permanent Mission of the Republic of Kenya to the United Nations |url=http://kenyaun.org/polhistory.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090608141216/http://kenyaun.org/polhistory.html |archivedate=8 June 2009 |year=2002 |publisher=Consulate General of Kenya in New York |accessdate=15 February 2010 }}&lt;/ref&gt;

====မွိုင်ခေတ် (၁၉၇၈-၂၀၀၂)====
၁၉၇၈ ခုနှစ် ကင်ယတ်တာ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် ဒင်နီယယ် အာရပ် မွိုင် သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒင်နီယယ် အာရပ် မွိုင်သည် ၁၉၇၉၊ ၁၉၈၃ နှင့် ၁၉၈၈ ခုနှစ် တို့တွင်ကျင်းပသော ရွေးကောက်ပွဲများတွင် ယှဉ်ပြိုင်သူ မရှိဘဲ သမ္မတ အဖြစ် ဆက်လက် အရွေးခံခဲ့သည်။ ထိုရွေးကောက်ပွဲများမှာ တစ်ပါတီ စနစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အောက်တွင် ကျင်းပခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲကို တစ်နှစ်စော၍ ကျင်းပခဲ့ပြီး ၁၉၈၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂ ရက် မအောင်မြင်သော စစ်တပ်၏ အာဏာသိမ်းမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။

[[File:Moi and Bush.jpg|thumb|right|ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက် သမ္မတ ဒင်နီယယ် အာရပ် မွိုင်ကို အမေရိကန် သမ္မတဟောင်း ဂျော့ချ် ဒဗလျူ  ဘုရှ် နှင့် အတူ တွေ့ရပုံ]]
မအောင်မြင်သော အာဏာသိမ်းမှုမှာ လေတပ်မှ ရာထူးငယ်သော ဝါရင့် တပ်သား အဆင့်ရှိ ဟဲဇာကိုင်းယား အိုချူ ကာမှ ဦးဆောင်စီမံ၍ လေတပ် အတွင်းမှ စစ်မှုထမ်း အမိန့်ဖြင့် ဝင်ရောက်နေသော တပ်သားများ အဓိက ပါဝင်သည်။ အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်မှုကို ဆိုမာလီ စစ်ဘက် အရာရှိဟောင်း ဖြစ်သော စစ်ဦးစီးချုပ် မာမု မိုဟာမက် ဦးဆောင်သော တပ်များ မှ လျင်မြန်စွာ နှိမ်နင်း နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|title=Society|year=1992|publisher=Nyamora Communications Limited|page=12|url=http://books.google.com/books?id=3MctAQAAIAAJ}}&lt;/ref&gt; ထိုတပ်ဖွဲ့များတွင် ရဲဘက်မှ စစ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ ပါဝင်သည်။


၁၉၈၀ ခုနှစ် ဂါရစ်ဆာ လူသတ်ပွဲ အပြင် ကင်ညာတပ်များသည် ၁၉၈၄ တွင် ကင်ညာ အရှေ့မြောက် ခရိုင်မှ အရပ်သားများကို အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်သော ဝါဂဲလာ လူသတ်ပွဲကို ကျူးလွန် ခဲ့ကြသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ထိုလူသတ်ပွဲများနှင့် ပတ်သက်၍ စစ်ဆေးရန် တရားဝင် အမိန့်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=Wagalla massacre: Raila Odinga orders Kenya probe|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12463001|accessdate=14 November 2013|newspaper=BBC|date=11 February 2011}}&lt;/ref&gt;

၁၉၈၈ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် လျှို့ဝှက်မဲပေးစနစ် အစား မဲပေးသူများက မိမိတို့ ကြိုက်နှစ်သက်သော အမတ်၏ နောက်တွင် တန်းစီသည့် စနစ်ကို ပြောင်းလဲ ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ထိုအချက်ကြောင့် ဒီမိုကရေစီ မဆန်သော အစိုးရ၏ သရုပ်ကို အမြင့်မားဆုံး ဖော်ပြခဲ့ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို ပြင်ဆင်ရန် လှုပ်ရှားမှုများ အနှံ့အပြား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပါတီတစ်ခုတည်းကိုသာ ခွင့်ပြုသော ပုဒ်မ အပါအဝင် အခြား အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ပုဒ်မ အများအပြားကို ရွေးကောက်ပွဲပြီး နှစ်များတွင် ပြင်ဆင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/rihand/Kenya.html |title=Handbook on Religious Liberty Around the World |chapter=Kenya |editor=Moreno, Pedro C. |place=Charlottesville, VA |publisher=The Rutherford Institute |access-date=29 July 2014 |archive-date=29 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100629014936/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/rihand/Kenya.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ၁၉၉၂ ခုနှစ် နှင့် ၁၉၉၇ ခုနှစ် ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ ရွေးကောက်ပွဲများတွင် ဒင်နီယယ် အာရပ် မွိုင် ပင် ပြန်လည် အရွေးခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Anderson | first1 = David M. | year = 2003 | title = Kenya's Elections 2002 – The Dawning of a New Era? | url = https://archive.org/details/sim_african-affairs_2003-04_102_407/page/331 |  journal = African Affairs | volume = 102 | issue = 407| pages = 331–342 | doi = 10.1093/afraf/adg007 }}&lt;/ref&gt;

====၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်များ====

၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် မွိုင်သည် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအရ ဆက်လက် ယှဉ်ပြိုင်ခွင့် မရှိတော့ပဲ အတိုက်အခံ ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့ &quot;အမျိုးသား သက်တန့် ညွန့်ပေါင်း&quot; မှ ယှဉ်ပြိုင်သော မွိုင်း ကီဘာကီ မှ သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုရွေးကောက်ပွဲသည် လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲ အဖြစ် ဒေသခံ နှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စောင့်ကြည်သူများမှ သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ကင်ညာနိုင်ငံ ဒီမိုကရေစီ ဖွံ့ဖြိုးမှုအတွက် အလှည့်အပြောင်း အချိန်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် နှစ်နှစ် ဆက်တိုက် မိုးခေါင်ခဲ့ပြီး နှစ် ၆၀ အတွင်း အဆိုးရွားဆုံး မိုးခေါင်မှု ဖြစ်ခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် အနောက်မြောက် တာကာနာ ဒေသတွင် အထိခိုက်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့ပြီး&lt;ref name=&quot;RedCross&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.kbc.co.ke/news.asp?nid=71528 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104173650/http://www.kbc.co.ke/news.asp?nid=71528 |archivedate=4 January 2012 |title=Red Cross warns of catastrophe in Turkana |publisher=Kbc.co.ke |date=25 July 2011 |accessdate=7 August 2011 |author=Koech, Dennis }}&lt;/ref&gt; အကျိုးဆက်အားဖြင့် ဒေသအတွင်းရှိ ကျောင်းများကို ပိတ်ပစ်ခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Kscafthit&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.indcatholicnews.com/news.php?viewStory=18686 |title=Kenya: schools close as famine takes hold in Turkana |publisher=Indcatholicnews.com |date=28 July 2011 |accessdate=7 August 2011}}&lt;/ref&gt; ထို ကပ်ဘေးကို ၂၀၁၂ အစောပိုင်းတွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သော ကယ်ဆယ်ရေး လုပ်ငန်းများဖြင့် ကျော်လွန် နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် ကူညီကယ်ဆယ်ရေး အဖွဲ့များမှ ရေပေးမြောင်းများတူးဖော်ခြင်း နှင့် အပင်မျိုးစေ့များကို ဖြန့်ဖြူးခြင်း အပါအဝင်  ပြန်လည်ထူထောင်ရေး လုပ်ငန်းများကို အာရုံစိုက် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Unsfisiobrr&quot;&gt;Gettleman, Jeffrey (3 February 2012) [http://www.nytimes.com/2012/02/04/world/africa/un-says-famine-in-somalia-is-over-but-risks-remain.html U.N. Says Famine in Somalia Is Over, but Risks Remain]. New York Times.&lt;/ref&gt;

==အစိုးရနှင့် နိုင်ငံရေး==
[[File:Mwai Kibaki, October 2003.jpg|thumb|သမ္မတဟောင်း မွိုင်း ကီဘာကီ]]
ကင်ညာသည် သမ္မတ ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားပြု ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ သမ္မတသည် နိုင်ငံ၏ခေါင်းဆောင် နှင့် အစိုးရ အဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်ကာ ပါတီစုံ စနစ်ကို ကျင့်သုံးသည်။ အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာကို အစိုးရက ကျင့်သုံးသည်။ ဥပဒေပြု အာဏာကို အစိုးရနှင့် အမျိုးသား လွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပါလီမန် အောက်လွှတ်တော် သို့ အပ်နှင်း ထားသည်။ တရားစီရင်ရေးမှာ အုပ်ချုပ်ရေး နှင့် ဥပဒေပြုရေးတို့မှ သီးသန့်ဖြစ်သည်။ ယခင်က အထူးသဖြင့် ယခင် သမ္မတ ဒင်နီယယ် အာရပ် မွိုင် လက်ထက်တွင် အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းမှ တရားစီရင်ရေး၏ ကိစ္စရပ်များတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်သည်ဟု စိုးရိမ်မကင်း ရှိခဲ့ကြသည်။

ကင်ညာနိုင်ငံသည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု အဖွဲ့ ၏နိုင်ငံအသီးသီးတို့၏ အများပြည်သူနှင့်ဆိုင်သော နေရာများတွင် ဖြစ်ပေါ်သည့် ခြစားမှုများ ကိုတိုင်းတာသော [[အဂတိ လိုက်စားမှု နိုင်ငံများ နှိုင်းယှဉ်စာရင်း]] တွင် အနိမ့်ပိုင်း၌ ကျရောက်သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ကင်ညာနိုင်ငံသည် နိုင်ငံပေါင်း ၁၇၆ နိုင်ငံတွင် နံပါတ် ၁၃၉ နေရာတွင် ရှိနေပြီး အမှတ်အားဖြင့် ၂၇/၁၀၀ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;TICPI&quot;&gt;{{cite web|title=Transparency International: CPI|url=http://www.transparency.org/country#KEN|publisher=Transparency International|accessdate=29 May 2013|archive-date=12 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200512190640/https://www.transparency.org/country#KEN}}&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း ကင်ညာ အစိုးရ အဖွဲ့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များတွင် ခြစားမှု တိုက်ဖျက်ရေး အတွက် သိသာထင်ရှားသော တိုးတက်မှု အချို့ ရှိလာသည်။ ဥပမာ အားဖြင့် လွတ်လပ်သော ခြစားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင် အသစ် ဖွဲ့စည်းခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Business Corruption in Kenya|url=http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/sub-saharan-africa/kenya/business-corruption-in-kenya.aspx|publisher=Business Anti-Corruption Portal|accessdate=4 April 2014}}&lt;/ref&gt; 

၁၉၉၇ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ အပြီးတွင် ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို ပို၍ အသေးစိတ်ကျစွာ ပြင်ဆင်နိုင်ရန် အတွက် ကင်ညာနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ ပြန်လည်သုံးသပ်ရေး ဥပဒေကို လွှတ်တော်မှ အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://www.kenyaconstitution.org/history/ A short history of the 2010 Kenya constitution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121030152612/http://www.kenyaconstitution.org/history/ |date=30 October 2012 }}. kenyaconstitution.org&lt;/ref&gt;

၂၀၀၂ ခုနှစ် ကင်ညာနိုင်ငံတွင် ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ပွင့်လင်းသော ရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပခဲ့ပြီး နိုင်ငံတကာ လေ့လာသူများက လွတ်လပ်၍ တရားမျှတသည်ဟု သုံးသပ်ကြသည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲသည် ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ဒီမိုကရေစီ ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်မှုအတွက် အရေးကြီးသော အလှည့်အပြောင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပြီး ကင်ညာနိုင်ငံကို လွတ်လပ်ရေး ရကတည်းက အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ကင်ညာ အာဖရိက အမျိုးသား တပ်ပေါင်းစု မှ နိုင်ငံရေးပါတီများ ညွန့်ပေါင်း အဖွဲ့ဖြစ်သော အမျိုးသား သက်တန့် ညွန့်ပေါင်း အဖွဲ့သို့ ငြိမ်းချမ်းစွာ အာဏာ လွှဲပြောင်း ပေးခဲ့သည်။

သမ္မတ မွိုင်း ကီဘာကီ လက်ထက်တွင် အာဏာရလာသော ညွန့်ပေါင်း အစိုးရသစ်သည် စီးပွားရေး တိုးတက်မှု ဖြစ်ပေါ်ရန်၊ ခြစားမှု တိုက်ဖျက်ရန်၊ ပညာရေး တိုးမြှင့်ရန် နှင့် အခြေခံ ဥပဒေကို ပြန်လည်ရေးဆွဲရန် ကိစ္စရပ်များကို ဦးတည်ဆောင်ရွက်မည်ဟု ကတိပေးခဲ့သည်။ အချို့သော ကတိများသာ လက်တွေ့ အကောင်အထည် ပေါ်လာခဲ့သည်။ မူလတန်း ပညာရေးမှာ အခမဲ့ ဖြစ်လာသည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှ စ၍ အထက်တန်း ပညာရေး အတွက် ကုန်ကျ စရိတ်ကို အစိုးရမှ များစွာ ထောက်ပံ့မည် ဟု အစိုးရမှ ကြေညာချက် ထုတ်ခဲ့ပြီး အစိုးရမှ ကျောင်းလခ အားလုံးကို ပေးခဲ့သည်။
&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7239577.stm |title=Africa &amp;#124; Free secondary schools for Kenya |publisher=BBC News |date=11 February 2008 |accessdate=26 February 2013}}&lt;/ref&gt;

===၂၀၀၇ ရွေးကောက်ပွဲများ===
၂၀၀၇ ခုနှစ် ကင်ညာ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲကို ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၇ တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;K'telwa, Kipkirui (26 October 2007) [http://allafrica.com/stories/200710261072.html ECK sets poll date as Raila maintains lead] ''The Standard''.&lt;/ref&gt; ထိုရွေးကောက်ပွဲမှာ သမ္မတ၊ ပါလီမန် နှင့် အရပ်ဘက်ဆိုင်ရာ အားလုံး အတွက် ဖြစ်သည်။

ပါလီမန် ရွေးကောက်ပွဲမှာ လွတ်လပ်ပြီး ယေဘူယျအားဖြင့် တရားမျှတသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ထိုရွေးကောက်ပွဲမှ သိသာသော ပြောင်းလဲမှု များစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထိုအထဲမှ ကောက်နှုတ် တင်ပြရလျှင်-
* မိမိတို့ နေရာ အတွက် ပြန်လည်ယှဉ်ပြိုင်သော အမတ် ၁၉၀ ဦး ထဲမှ ၇၁ ဦးသာ ပြန်၍ အရွေးခံရသည်။
* မိမိတို့ နေရာအတွက် ပြန်လှည်ယှဉ်ပြိုင်သော ဝန်ကြီး ၂၀ ဦး ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။
*၂၀၀၂ ခုနှစ် အတွက် တရားဝင် အတိုက်အခံ အဖွဲ့ဖြစ်သော ကင်ညာ အာဖရိက အမျိုးသားတပ်ပေါင်းစုမှာ ၆၂ နေရာမှ ၁၄ နေရာသို့ လျော့ကျသွားခဲ့သည်။
* ကင်ညာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းတွင် အများဆုံး အဖြစ် အမျိုးသမီး ၁၅ ဦး ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။   စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

ရွေးကောက်ပွဲ အတွက် အဓိက အငြင်းပွားကြသော ပြဿနာများမှာ-
* ဒေသအလိုက် ဖွံ့ဖြိုးရေး ရန်ပုံငွေများ ခွဲဝေပေးမှု
* အမတ်တို့၏ လစာ တိုးမြှင့်မှု
* ၉ ကြိမ်မြောက် ပါလီမန်မှ အတည်ပြု/အတည်မပြု ခဲ့သော ဥပဒေများ
* ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ ပြောင်းလဲခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။

သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲတွင်မှု လက်ရှိသမ္မတ ကီဘာကီသည် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီမှ နေ၍ ပြန်လည်အရွေးခံရန် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး ပြိုင်ဘက်မှာ အဓိက အတိုက်အခံ ပါတီဖြစ်သော လိမ္မော်ရောင် ဒီမိုကရက်တစ် လှုပ်ရှားမှု ပါတီ  ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတကာ လေ့လာသူများက ရွေးကောက်ပွဲသည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စံနှုန်း မမီ ဟု ပြောဆို ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။ လိမ္မော်ရောင် ဒီမိုကရက်တစ် လှုပ်ရှားမှု ပါတီ နှစ်ခြမ်းကွဲခဲ့ပြီး အသစ်ဖွဲ့စည်းသော လိမ္မော်ရောင် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ-ကင်ညာမှ အရွေးခံသူ ကာလွန်ဇို မတ်စ်ယိုကာ ထံသို့ အရေးပါသော မဲအရေအတွက် ၈ ရာခိုင်နှုန်း ပါသွားခဲ့ပြီးနောက် အပြီးသတ် ယှဉ်ပြိုင်မှုမှာ လိမ္မော်ရောင် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီမှ အရွေးခံသူ ရိုင်လာ အိုဒင်ဂါနှင့် ကီဘာကီတို့ နှစ်ဦးသာ ဖြစ်သည်။ ကင်ညာ ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင် ဌာနချုပ်တွင် မဲရေတွက်နေစဉ် အိုဒင်ဂါ ထောက်ခံသူများသော မဲဆန္ဒနယ်မှ မဲများ ဦးစွာ ရောက်ရှိလာသဖြင့် အိုဒင်ဂါ မှာ ပထမတွင် မသိမသာ မဲ အသာရနေခဲ့ပြီး နောက်တွင် သိသိသာသာ မဲ အသာရလာခဲ့သည်။ မဲများကို ဆက်လက်ရေတွက်နေခဲ့ပြီးနောက် ကီဘာကီ ထောက်ခံသူများသော မဲဆန္ဒနယ်မှ မဲများ ရောက်လာသော အခါတွင် ကီဘာကီမှ မဲ အရေအတွက် အမီလိုက်လာခဲ့ပြီးနောက် သိသိသာသာ ကျော်တက်သွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ကင်ညာရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်၏ လုပ်ဆောင်ချက် မှားယွင်းသည်ဟု ဆိုပြီး  ကန့်ကွက် ဆန္ဒပြမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အိုဒင်ဂါက မိမိဘာသာ ပြည်သူ့ သမ္မတ ဟု ကြေညာခဲ့ပြီး မဲပြန်လည်ရေတွက်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080312123250/http://www.chinadaily.com.cn/language_tips/auvideo/2008-01/07/content_6375707.htm Kenya election violence threatens its economic gains]. chinadaily.com.cn (7 January 2008).&lt;/ref&gt;

ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြမှုများမှ လူမျိုးရေး အကြမ်းဖက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ပစ္စည်းဥစ္စာများကို ဖျက်ဆီးခဲ့ကြသဖြင့် လူ ၁၀၀၀ ခန့် သေဆုံးပြီး လူ ၆၀၀,၀၀ ခန့် မိမိတို့ နေအိမ်မှ စွန့်ခွာ ထွက်ပြေးခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;&quot;[http://www.reuters.com/article/homepageCrisis/idUSL0743589._CH_.2400 Up to 1,000 killed in Kenya crisis – Odinga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090715200529/http://www.reuters.com/article/homepageCrisis/idUSL0743589._CH_.2400 |date=15 July 2009 }}&quot;. Reuters. 7 January 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://www.iol.co.za/index.php?set_id=1&amp;click_id=68&amp;art_id=nw20080113081804606C678503 Kenya death toll hits 693: report]{{Dead link|date=December 2021 }}&quot;. IOL: News for South Africa and the World. 13 January 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=ODI&gt;Samir Elhawary (2008) [http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=1522&amp;title=crisis-kenya-land-displacement Crisis in Kenya: land, displacement and the search for 'durable solutions'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100226064907/http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=1522&amp;title=crisis-kenya-land-displacement |date=26 February 2010 }} Overseas Development Institute&lt;/ref&gt; ထိုအငြင်းပွားမှုမှ ၁၉၉၂ နှင့် ၁၉၉၇ ရွေးကောက်ပွဲများတွင် ဖြ်စပွားခဲ့သော နောက်ခံအခြေအနေများ ဖြစ်သည့် မြေယာခွဲဝေမှု နှင့် ဆိုင်သော တင်းမာမှုများ ပြန်လည်ပေါ်ပေါက် လာခဲ့သည်။&lt;ref name=ODI/&gt; လူ သိန်းပေါင်းများစွာတို့သည် မိမိတို့၏ မြေမှ ဖိအားပေး နှင်ထုတ်ခံခဲ့ရပြီး ဒေသ အတွင်းသို့ လက်နက်များ တင်သွင်းလာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ၂၀၁၃ ရွေးကောက်ပွဲ အတွက် မျှော်လင့်၍ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။&lt;ref name=ODI/&gt;

ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ အတွင်းရေးဖူးချုပ်ဟောင်း [[ကိုဖီ အာနန်း]] ဦးဆောင်သော အာဖရိကရှိ ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များက နိုင်ငံရေး အကျပ်အတည်းအတွက် ငြိမ်းချမ်းသော အဖြေတစ်ခုကို ညှိနှိုင်း ရှာဖွေ ပေးခဲ့ကြသည်။

ရွေးကောက်ပွဲ အဓိကရုဏ်းများ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် အစိုးရနှင့် လူမှုရေး အဖွဲ့အစည်းများမှ အနာဂတ်တွင် ထိုသို့သော အခြေအနေများ မဖြစ်ပေါ်စေရန် အတွက် အစီအစဉ်များကို စတင်ခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အမှန်တရား၊ တရားမျှတမှုနှင့် ပြန်လည်ပေါင်းစည်းရေး ကော်မရှင်မှ လူ့အဖွဲ့အစည်းနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးပွဲများ လုပ်ဆောင်ခြင်း၊ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများမှ ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲများ စတင်ခြင်း နှင့် ကင်ညာ အမျိုးသား တွေ့ဆုံဆွေးနွေးပွဲနှင့် ပြန်လည်ပေါင်းစည်းရေးတို့ စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

===၂၀၀၈===
[[File:Raila Odinga, 2009 World Economic Forum on Africa-1.jpg|thumb|right|ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ရိုင်လာ အိုဒင်ဂါ]]
၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်တွင် ကီဘာကီ နှင့် အိုဒင်ဂါတို့ ညွန့်ပေါင်း အစိုးရ ဖွဲ့ရန် သဘောတူညီချက် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး ထိုသဘောတူညီချက် အရ အိုဒင်ဂါသည် ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို သဘောတူညီချက် အရ ပါလီမန် အတွင်း ပါတီတို့၏ အင်အားပေါ်မူတည်၍ အမျိုးသား စည်းလုံးညီညွတ်ရေး ပါတီ နှင့် လိမ္မော်ရောင် ဒီမိုကရက်တစ် လှုပ်ရှားမှု ပါတီ နှစ်ခု စလုံးမှ အမတ်များကို အစိုးရ အဖွဲ့တွင် ဝန်ကြီး ခန့်အပ်ရန် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အစိုးရ အဖွဲ့တွင် ဒု-သမ္မတ တစ်ဦး နှင့် ဒု-ဝန်ကြီးချုပ် နှစ်ဦး ခန့်အပ်ရန်လည်း သဘောတူညီကြသည်။ ငြင်းခုံဆွေးနွေးမှုများ အပြီးတွင် ပါလီမန်မှ ထိုသဘောတူညီချက်ကို ထောက်ခံခဲ့ပြီး ညွန့်ပေါင်း အစိုးရမှာ လက်ရှိ လွှတ်တော် သက်တမ်း ကုန်သည် အထိ သို့မဟုတ် တစ်ဘက်ဘက်မှ ထိုသဘောတူညီချက်မှ နုတ်ထွက်သည် အထိ သက်တမ်းရှိမည်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Agreement on the Principles of Partnership of the Coalition Government|url=http://www.dialoguekenya.org/index.php/agreements.html|work=Kenya National Dialogue &amp; Reconciliation|accessdate=3 June 2013|archivedate=24 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130824030037/http://dialoguekenya.org/index.php/agreements.html}}&lt;/ref&gt;

ဝန်ကြီးချုပ်၏ အုပ်ချုပ်ရေး အသစ်တွင် အစိုးရ၏ ယန္တရားများကို စီမံခံ့ခွဲနိုင်ရန် အတွက် အာဏာနှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့် ပါဝင်ပြီး လွှတ်တော်တွင် အမတ်ရာခိုင်နှုန်းများသော ပါတီ သို့မဟုတ် ညွန့်ပေါင်း အဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ရွေးချယ်ခံ လွှတ်တော် အမတ်မှ ဦးဆောင်ရမည် ဖြစ်သည်။ ကိုဖီအာနန်းနှင့် ကုလသမဂ္ဂမှ ကျောထောက်နောက်ခံပြုထားသော သူ၏ အဖွဲ့၊ အာဖရိက သမ္မဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌ ဂျာကာယာ ကီကွီတီတို့ ယခင်က ပြိုင်ဘက်များ သဘောတူ လက်မှတ်ထိုးပွဲသို့ အတူတကွ ခေါ်ဆောင်လာသည်ကို နိုင်ငံတော် ရုပ်သံမှ ထုတ်လွှင့်၍ တကမ္ဘာလုံးမှ စောင့်ကြည့်နေခဲ့ကြသည်။ ၂၀၀၈ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၉ တွင် ပါတီနှစ်ဖွဲ့မှ ကိုယ်စားလှယ်များ အာဏာ ခွဲဝေရေး သဘောတူညီမှုနှင့် ပတ်သက်သော အသေးစိတ် အချက်အလက်များကို ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080305205228/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/africa/02/29/us.kenya.ap/index.html 'Hope is back' for Kenya].  CNN.com (29 February 2008)&lt;/ref&gt;အာဖရိကတွင် အတည်ငြိမ်ဆုံးနှင့် အကြွယ်ဝဆုံး ဖြစ်ခဲ့သော နိုင်ငံအား ပြန်လည် ကယ်ဆယ်ရန် ရည်ရွယ်၍ ကင်ညာ ဥပဒေပြု အမတ်များမှ အာဏာခွဲခြမ်းရေး သဘောတူညီချက်ကို ၂၀၀၈ ခု၊ မတ်လ ၁၈ ရက်တွက် တခဲနက် အတည်ပြုခဲ့ကြသည်။ သဘောတူညီချက်မှ ကီဘာကီ၏ အမျိုးသား စည်းလုံးညီညွတ်ရေး ပါတီနှင့် အိုဒင်ဂါ၏ လိမ္မော်ရောင် ဒီမိုကရက်တစ် လှုပ်ရှားမှု ပါတီတို့ကို အတူတကွ ပေါင်းစည်းခဲ့ပြီး အာဏာကို အညီအမျှ ခွဲဝေယူထားသော မဟာ ညွန့်ပေါင်း အစိုးရ ဖွဲ့စည်းမှု အတွက် အရိပ်လက္ခဏာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;[http://www.aljazeera.com/news/africa/2008/03/200852512613636225.html Kenyan MPs pass power-share law]. Al Jazeera English (18 March 2008)&lt;/ref&gt;

===မဟာ ညွန့်ပေါင်း အစိုးရ===
၂၀၀၈ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၃ ရက်တွင် သမ္မတ ကီဘာကီသည် ဝန်ကြီး ၄၁ ဦးပါဝင်သော မဟာ ညွန့်ပေါင်း အစိုးရအဖွဲ့ကို ကြေညာခဲ့ပြီး ထိုအဖွဲ့တွင် ဝန်ကြီးချုပ် နှင့် ၎င်း၏ လက်ထောက် ဝန်ကြီးချုပ် နှစ်ဦး ပါဝင်သည်။ ဒု-ဝန်ကြီး ၅၀ ဦး အပါအဝင် အစိုးရ အဖွဲ့သည် ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၇ ရက်တွင် နိုင်ရိုဘီမြို့ နိုင်ငံတော် အိမ်တော်တွင် ဒေါက်တာ ကိုဖီ အာနန်း နှင့် အခြား ဖိတ်ကြားထားသော ဂုဏ်သရေရှိ ပုဂ္ဂိုလ်များ ရှေ့မှောက်တွင် ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုခဲ့သည်။ 

ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးကို ဖယ်ရှားရန်&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8486238.stm |title=Kenya MPs opt to scrap prime minister position |publisher=BBC News |date=28 January 2010 |accessdate=16 April 2010}}&lt;/ref&gt;  နှင့် တစ်ချိန်တည်းတွင်သမ္မတ၏ အခွင့်အာဏာကို လျှော့ချရန်အတွက် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေကို ပြောင်းလဲရန် စဉ်းစားခဲ့ကြသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၄ ရက်တွင် ပြင်ဆင်ရန် လျာထားသော ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအတွက် ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပြွ ကျင်းပခဲ့ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အသစ်မှာ ထောက်ခံမဲ အများအပြား အသာရပြီး အတည်ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;bbc20100805&quot;&gt;{{cite news
 | title = Kenyans back change to constitution in referendum
 | work=BBC
 | date = 5 August 2010
 | url = http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-10876635
 | accessdate =6 August 2010}}&lt;/ref&gt; တခြားပြင်ဆင်ချက်များ နှင့် အတူ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အသစ်တွင် ဒေသခံ အစိုးရများသို့ အခွင့်အာဏာ ပိုမိုပေးအပ်ခဲ့ပြီး ကင်ညာနိုင်ငံသားတို့အား နိုင်ငံသား အခွင့်အရေးများ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Gettleman&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2010/08/06/world/africa/06kenya.html?_r=1|title=Kenyans Approve New Constitution |publisher=The New York Times |date=5 August 2010 |accessdate=11 August 2010 | first=Jeffrey | last=Gettleman}}&lt;/ref&gt; ထို ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေကို ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၇ ရက်တွင် နိုင်ရိုဘီမြို့ အူဟူရူ ဥယျာဉ်တွင် အမြောက် ၂၁ ချက် ပစ်ဖောက် ဂုဏ်ပြုမှု အပါအဝင် ပျော်ရွှင်ဖွယ် အခမ်းအနား အဖြစ် တရားဝင် အတည်ပြု ကြေညာခဲ့သည်။ ထို အခမ်းအနားကို အာဖရိက ခေါင်းဆောင် အများအပြားက ချီးမြှောက်ခဲ့ကြပြီး နိုင်ငံတကာ အသိုင်းအဝန်းမှ ချီးကျူးခဲ့ကြသည်။ ထိုနေ့မှ စ၍ ဒုတိယ သမ္မတနိုင်ငံတော်၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အသက်ဝင်လာခဲ့သည်။

===၂၀၁၃ ရွေးကောက်ပွဲများနှင့် အစိုးရသစ်===

ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ အသစ်နှင့် အတူ သမ္မတ ကီဘာကီမှာ ရွေးကောက်ခံနိုင်သည့် သက်တမ်းကျော်လွန်သွားသဖြင့် တတိယ သက်တမ်း ရွေးကောက်ခံပိုင်ခွင့် မရှိတော့ဘဲ ဒု-ဝန်ကြီးချုပ် အူဟူရူ ကင်ယတ်တာမှာ မတ်လ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် မဲအရေအတွက် ၅၀.၅၁ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် ယှဉ်ပြိုင် အနိုင်ရခဲ့ပြီး သမ္မတဖြစ်လာခဲ့သည်။

====နိုင်ငံတကာ ခေါင်းဆောင်များ လည်ပတ်ခြင်း====
သမ္မတ ကင်ယတ်တာနှင့် ဒု-သမ္မတ ဝီလီယမ် ရူတို တို့ ၂၀၁၃ ခုနှစ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်တရားရုံးတွင် ၂၀၀၇ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲ အပြီး အရေးအခင်းများ အတွက် တရားရင်ဆိုင် နေရသဖြင့် ကင်ညာနိုင်ငံသား တစ်ဦး၏ သားဖြစ်သူ အမေရိကန် သမ္မတ [[ဘာရက် အိုဘားမား]] က ၂၀၁၃ ခုနှစ် အာဖရိက ခရီးစဉ် အတွင်း ကင်ညာနိုင်ငံကို အလည်အပတ် မပြု ခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;Epatko, Larisa, [http://www.pbs.org/newshour/rundown/2013/06/africa-tour.html &quot;Why Obama Is Visiting Senegal, South Africa and Tanzania But Not Kenya&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140121185125/http://www.pbs.org/newshour/rundown/2013/06/africa-tour.html |date=21 January 2014 }}, ''PBS NewsHour'', 25 June 2013. Retrieved 18 August 2013.&lt;/ref&gt; ထိုနှစ် နွေရာသီ နှောင်းပိုင်းတွင် ကင်ယတ်တာသည် တရုတ်သမ္မတ [[ရှီကျင့်ဖျင်]] ၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ တရုတ်နိုင်ငံသို့ အလည်အပတ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ရုရှားနိုင်ငံတွင် တစ်ထောက်နားခဲ့သော်လည်း အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုကိုမူ သမ္မတ အဖြစ် အလည်အပတ် မပြုခဲ့ပေ။&lt;ref name=wp01&gt;Raghavan, Sudarsan, [http://www.washingtonpost.com/world/in-snub-to-washington-kenyan-president-visits-china-russia-in-first-official-visit-outside-africa/2013/08/17/baaed162-06a4-11e3-bfc5-406b928603b2_story.html &quot;In snub to Washington, Kenyan president visits China, Russia first&quot;], Washington ''Post'', 17 August 2013. Ambassador Liu's comments at ''capitalfm.co.ke'' linked to here [http://www.capitalfm.co.ke/eblog/2013/08/16/kenya-and-china-achieving-shared-dreams-hand-in-hand/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130818125924/http://www.capitalfm.co.ke/eblog/2013/08/16/kenya-and-china-achieving-shared-dreams-hand-in-hand/ |date=18 August 2013 }}. Retrieved 18 August 2013.&lt;/ref&gt;

===အုပ်ချုပ်ရေး ဒေသများ===
[[File:Map showing Counties underthe new kenyan constitution..gif|thumb|ကင်ညာ၏ ကောင်တီ ၄၇ ခု]]
ကင်ညာနိုင်ငံသည် တစိတ်တပိုင်း ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ကောင်တီ ၄၇ ခု အဖြစ် ပိုင်းခြားထားပြီး ထိုကောင်တီများကို ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေသစ်အရ ၂၀၁၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကျင်းပသော ပထမဆုံး အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲမှ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသော အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများက ဦးဆောင် အုပ်ချုပ်သည်။ ထို ကောင်တီ ၄၇ ခုသည် ယခု အခါ နိုင်ငံ၏ ပထမ အဆင့် တိုင်းဒေသကြီးများ အဖြစ် ရှိကြသည်။ ယခင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အဟောင်းအရ ကင်ညာ နိုင်ငံတွင် ပြည်နယ် ၈ ခု ရှိပြီး သမ္မတမှ ခန့်အပ်သော ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး များက အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ထို ပြည်နယ်များကို ခရိုင်များ အဖြစ် ဆက်လက် ပိုင်းခြား ကြသည်။

ကောင်တီ တစ်ခုချင်းစီတွင် မဲဆန္ဒနယ်များ ပါဝင်ကြသည်။ ၂၀၁၀တွင် ယာယီ နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ရေး ကော်မရှင်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး မဲဆန္ဒနယ်များကို ပြန်လည်သုံးသပ်ခဲ့ကာ ၎င်း၏ အစီရင်ခံစာအရ မဲဆန္ဒနယ် အသစ် ၈၀ ခုကို ထပ်မံ ဖြည့်သွင်းရန် အဆိုပြုခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ရွေးကောက်ပွဲ မတိုင်မီက ကင်ညာနိုင်ငံတွင် မဲဆန္ဒနယ်ပေါင်း ၂၁၀ ခု ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Kenya Roads Board [https://web.archive.org/web/20080113052023/http://www.krb.go.ke/constituency.php Constituency funding under the RMLF]&lt;/ref&gt;

==စီးပွားရေး==
ကင်ညာနိုင်ငံသည် အရှေ့နှင့် အလယ်အာဖရိကတွင် အကြီးဆုံးနှင့် အတိုးတက်ဆုံး စီးပွားရေး ရှိသောနိုင်ငံ ဖြစ်သော်လည်း ကြွယ်ဝသော မြို့နေ လူဦးရေ တချို့တဝက်ကြောင့် ကင်ညာနိုင်ငံအား ချမ်းသာသောနိုင်ငံဟု အထင်ရောက်စရာ ရှိသည်။ သို့သော်လည်း ကင်ညာနိုင်ငံသည် ဆင်းရဲသော ဖွံ့ဖြိုးဆဲ နိုင်ငံ တစ်ခုသာ ဖြစ်ပြီး [[လူထုဖွံ့ဖြိုးရေးညွှန်းကိန်းနိုင်ငံများစာရင်း]] အားဖြင့် ၀.၅၁၉ မျှသာ ရှိ၍ နိုင်ငံပေါင်း ၁၈၆ နိုင်ငံတွင် အဆင့် ၁၄၅ မျှသာ ရှိကာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အနိမ့်ကျဆုံး နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၃၈ ရာခိုင်နှုန်းသော ကင်ညာနိုင်ငံသားတို့မှာ လုံးဝ ဆင်းရဲမွဲတေလျက် ရှိကြသည်။&lt;ref&gt;[http://www.businessdailyafrica.com/Kenya-poverty-level-is-down-to-38-per-cent-says-World-Bank-/-/539552/1886338/-/hboscsz/-/index.html Kenya’s economic growth prospects hang on exports, says World Bank – Money Markets] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141128100359/http://www.businessdailyafrica.com/Kenya-poverty-level-is-down-to-38-per-cent-says-World-Bank-/-/539552/1886338/-/hboscsz/-/index.html |date=28 November 2014 }}. businessdailyafrica.com. Retrieved on 9 August 2013.&lt;/ref&gt; အရေးပါသော စိုက်ပျိုးမွေမြူရေး ကဏ္ဍမှာ ဖွံ့ဖြိုးမှု အနည်းဆုံး ဖြစ်ပြီး ထုတ်ကုန် စွမ်းရည်ပြည့်ဝမှု မရှိပေ။ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းသော အလုပ်သမားတို့ ထိုကဏ္ဍတွင် လုပ်ကိုင်လျက် ရှိကြသဖြင့် အစားအသောက် ဖူလုံပြီး ဖွံ့ဖြိုးသော နိုင်ငံများ၏ အလုပ်သမား ၃ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ယှဉ်လျှင် အလွန်များပြားလှသည်။

[[File:Mombasa-MarketHall.jpg|thumb|right|မွမ်ဘာဆာရှိ ဈေးခန်းမ]]
အနောက်နိုင်ငံများမှ အလှူရှင်များ၏ အစိုးရနှင့် ပတ်သက်ပြီး မျှော်လင့်ထားသလို ဖြစ်မလာ၍ စိတ်ပျက်မှုများ ရှိသော်လည်း စီးပွားရေးသည် များစွာ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်ကို တွေ့ရသည်။ ခရီးသွား လုပ်ငန်းအားဖြင့် အလွန် ကောင်းမွန်ပြီး၊ ပညာရေး နှင့် ဆက်သွယ်ရေးတို့တွင် အတော်အတန် ကောင်းမွန်ကာ မိုးခေါင်သည့်နှစ်များ အပြီး စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ကဏ္ဍ အထူးသဖြင့် လက်ဖက်စိုက်ပျိုးမှုတွင် လက်ခံနိုင်လောက်သည့် အနေအထား ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;lcweb2.loc.gov&quot;/&gt; ကင်ညာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးသည် ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ၇ ရာခိုင်နှုန်း ကျော်မျှ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး နိုင်ငံခြား ကြွေးမြီများကို များစွာ လျော့ချနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;lcweb2.loc.gov&quot;/&gt; သို့သော်လည်း ထိုအရာများမှာ ၂၀၀၇ ခုနှစ် သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲ အပြီး အငြင်းပွားမှုများ နှင့် နောက်ဆက်တွဲ မငြိမ်သက်မှုများကြောင့် အလျင်အမြန် ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။

အရှေ့နှင့် အလယ်အာဖရိကရှိ အကြီးမားဆုံး စီးပွားရေး ရှိသော နိုင်ငံမှာ ဝန်ဆောင်မှု ကဏ္ဍ၌ ကြောက်မခန်းလိလိ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ယခင် ဆယ်စုနှစ် အတွင်းက အလျှင်အမြန် တိုးချဲ့လာသော ဆက်သွယ်ရေး နှင့် ငွေကြေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကြောင့် ဖြစ်ကာ ယခုတွင် စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန်၏ ၆၂ ရာခိုင်နှုန်းကို ပံ့ပိုးပေးလျက် ရှိသည်။ သို့သော်လည်း ၂၂ ရာခိုင်နှုန်းမျှ သော စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန်များမှာ စိတ်မချရသော စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ကဏ္ဍမှ ထွက်ပေါ်လာပြီး ထိုကဏ္ဍတွင် ပြည်တွင်း အလုပ်သမား၏ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်း လုပ်ကိုင်လျက် ရှိသည်။ (စီးပွားရေး နိမ့်ကျသော နိုင်ငံများတွင် တွေ့ရတတ်သော စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးမှု အတွက် အဓိက တွန်းအားဖြစ်သော အစားအသောက် လုံခြုံမှု မရှိခြင်း ဖြစ်သည်။) နိုင်ငံ လူဦးရေ အတော်များများမှာ ဆာလောင်မွတ်သိပ်မှုနှင့် အမြဲကြုံတွေ့နေရပြီး အစားအသောက် အထောက်အပံ့များပေါ်တွင် များစွာ မှီခိုနေရသည်။ စက်ရုံနှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းမှာ စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန်၏ ၁၆ ရာခိုင်နှုန်းမျှသာ ရှိပြီး အသေးငယ်ဆုံးသော ကဏ္ဍ ဖြစ်သည်။

ကင်ညာသည် ယခင်က လွတ်လပ်သော ဈေးကွက်ရှိပြီး လောင်စာဆီ ထုတ်လုပ်မှု ကဏ္ဍတွင်  အစိုးရ၏ ဈေးနှုန်းနှင့် ပတ်သက်သော ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှု အနည်းငယ်မျှသာ ရှိသည်။ သို့သော်လည်း လတ်တလော ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သော ဥပဒေ အရ အစိုးရ အနေနှင့် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သော ကုန်ပစ္စည်းများ ဖြစ်သော ဂျုံမှုန့်၊ ရေနံဆီ နှင့် ဟင်းချက်ဆီ စသည်တို့တွင် ဈေးနှုန်းကို ဆုံးဖြတ်ခွင့် နှင့် ထိန်းချုပ်ခွင့် ရှိလာသည်။

ယခု မရှိတော့ပြီ ဖြစ်သော ကင်ညာ စာတိုက်နှင့် ဆက်သွယ်ရေး ကုမ္ပဏီ ကဲ့သို့သော နိုင်ငံပိုင် ကော်ပိုရေးရှင်းများကို ပုဂ္ဂလိကပိုင် ပြုလုပ်ခြင်း အားဖြင့် အရှေ့အာဖရိက၏ အကျိုးအမြတ် အများဆုံး ကုမ္ပဏီ ဖြစ်သော ဆာဖရီကွန် ကဲ့သို့သော ဆက်သွယ်ရေး ကုမ္ပဏီများ ပုဂ္ဂလိက ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အများအပြားဖြင့် ပြန်လည် အသက်ဝင်လာခဲ့သည်။
[[File:Kenya Export Treemap.jpg|thumb|left|ကင်ညာ၏ ထုတ်ကုန် တင်ပို့မှု ခွဲတမ်း]]
၂၀၁၁ ခုနှစ် မေလ ခန့်မှန်းချက်အရ စီးပွားရေး မျှော်မှန်းချက်မှာ အကောင်းဖက်တွင် ရှိပြီး ၄-၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့် စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန် တန်ဖိုး တိုးတက်လိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။ အထူးသဖြင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း၊ ဆက်သွယ်ရေး၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများတွင် တိုးချဲ့မှု နှင့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ကဏ္ဍ ပြန်လည် မြင့်တက်လာမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ဘဏ်က ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ၄.၃ ရာခိုင်နှုန်း စီးပွားရေး တိုးတက်မှု ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်း ခဲ့သည်။
.&lt;ref name=WorldBanki&gt;{{cite web|url=http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2012/12/05/energizing-kenya-s-economy-and-creating-quality-jobs|title=Kenya Economic Update|publisher=The World Bank|author=Fengler, Wolfgang|date=5 December 2012|access-date=30 July 2014|archive-date=9 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130309030739/http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2012/12/05/energizing-kenya-s-economy-and-creating-quality-jobs|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;


[[File:Kenya, Trends in the Human Development Index 1970-2010.png|thumb|ကင်ညာ၏ ၁၉၇၀မှ ၂၀၁၀ အတွင်း လူထုဖွံ့ဖြိုးရေးညွှန်းကိန်း အတက်အကျ]]
[[File:Safari Gepard Tsavo Kenia 02.JPG|thumb|အရှေ့ဆာဗို အမျိုးသားဥယျာဉ်]]
၁၉၉၆ မတ်လတွင် ကင်ညာနိုင်ငံ၊ တန်ဇေးနီးယားနိုင်ငံ နှင့် ယူဂန်ဒါးနိုင်ငံ တို့မှ သမ္မတများ အရှေ့အာဖရိကအစုအဝေး ကို ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ အရှေ့အာဖရိက အစုအဝေး ၏ ရည်မှန်းချက်များမှာ ကုန်သွယ်ခွန် နှင့် အကောက်ခွန်များ ညီတူညီမျှ ရှိရန်၊ လူများ လွတ်လပ်စွာ သွားလာနိုင်ရန် နှင့် ဒေသအတွင်း အခြေခံ အဆောက်အအုံများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန် ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ် မတ်လတွင် အရှေ့ အာဖရိက နိုင်ငံ ၃ ခုတို့ အကောက်ခွန် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။

ပိုမိုထိရောက်ပြီး အမြတ်အစွန်းများစွာ ရရှိစေသော နည်းပညာ-အသိပညာ-တတ်ကျွမ်းမှုကို အခြေခံသော ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းဖြစ်သည့် စက်ရုံနှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများတွင် အလုပ်သမားထု၏ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရှိသော်လည်း ကျန်ရှိနေသော စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန်၏ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ပံ့ပိုးပေးသည်။&lt;ref name=&quot;lcweb2.loc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Kenya.pdf |publisher=Library of Congress |work=Federal Research Division|title=Country Profile: Kenya |date=June 2007 |accessdate=23 April 2011}}&lt;/ref&gt;

ကင်ညာသည် အရှေ့နှင့် အလယ်အာဖရိကရှိ ငွေကြေးဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းအတွက် အချက်အချာ နေရာ ဖြစ်သည်။ နိုင်ရိုဘီ စတော့ အိတ်ချိန်း သည် ဈေးကွက် အရင်းပြုခြင်း အားဖြင့် အာဖရိကတွင် စတုတ္ထနေရာတွင် ရှိသည်။ ကင်ညာ၏ ဘဏ်လုပ်ငန်းကို ကင်ညာ ဗဟိုဘဏ်က ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲပြီး ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဘဏ် လုပ်ငန်းပေါင်း ၄၃ခု အပြင် အခြားသော ဘဏ်မဟုတ်သည့် ငွေကြေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများ ဖြစ်သည့် အပေါင်ခံ ကုမ္ပဏီများ၊ ငွေစုငွေချေး အဖွဲ့အစည်း ၄ ခု နှင့် နိုင်ငံခြားငွေ လဲလှယ်ရေး လုပ်ငန်းပေါင်း များစွာ ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;lcweb2.loc.gov&quot;/&gt;

===ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း===
[[File:Elephants at Amboseli national park against Mount Kilimanjaro.jpg|thumb|ကီလီမန်ဂျာရိုတောင်ကို နောက်ခံပြုထားသော အမ်ဘိုဆယ်လီ အမျိုးသားဥယျာဉ်မှ ဆင်များ]]

ကင်ညာနိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန်၏ ၆၁ ရာခိုင်နှုန်းကို ပံ့ပိုးပေးသော ဝန်ဆောင်မှု ကဏ္ဍတွင် ကမ္ဘာလှည့်  ခရီးသွား လုပ်ငန်းမှာ အဓိက ဖြစ်သည်။ [[ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း]]သည် လွတ်လပ်ရေး ရသည့် အချိန်မှ စ၍ နှစ်အတော်များများတွင် ပုံမှန် ဖွံ့ဖြိုးမှု ရှိခဲ့ပြီး ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များသို့ အရောက်တွင် နိုင်ငံ၏ အဓိက နိုင်ငံခြားငွေ ရရှိသော လုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသည်များတွင် [[ဂျာမနီနိုင်ငံ]] နှင့် [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]]မှ အများဆုံး ဖြစ်ပြီး ကမ်းရိုးတန်း ဒေသရှိ ကမ်းခြေများ နှင့်  အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး ၈၀၃၄ စတုရန်းမိုင် (၂၀,၈၀၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိသော အရှေ့ နှင့် အနောက် ဆာဗို အမျိုးသား ဥယျာဉ်တို့ အဓိက ပါဝင်သည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေများက [[ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွား]]များ အတွက် အဓိက ဆွဲဆောင်မှု ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာလှည့်  ခရီးသွား လုပ်ငန်းသည် ယခင် နှစ်အနည်းငယ်က သိသိသာသာ ပြန်လည်တိုးတက်လာခဲ့ပြီး နိုင်ငံ၏ [[စီးပွားရေး]] ဖွံ့ဖြိုးမှု အရှိန်အဟုန် ရလာစေရန် အဓိက ပံ့ပိုးပေးသော အစိတ်အပိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည် ကင်ညာနိုင်ငံ၏ အဓိက နိုင်ငံခြား ဝင်ငွေ ရရှိရာ ကဏ္ဍ ဖြစ်ပြီး [[ပန်း]]၊ [[လက်ဖက်]] နှင့် [[ကော်ဖီ]] တင်ပို့မှုတို့က နောက်မှ လိုက်သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွား လုပ်ငန်းမှ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၈၀၃ သန်း ရရှိခဲ့ပြီး ယခင်နှစ် ရရှိခဲ့သော အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၆၉၉ သန်းမှ တိုးတက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ယခုအချိန်တွင် ကင်ညာနိုင်ငံ၌ ဈေးဝယ်ရန်ကုန်တိုက်များ အများအပြား ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ဟိုက်ပါမတ်ကတ်ကြီး ၂ ခုလည်း ကင်ညာတွင် ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်။

===စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်း===
[[File:Kenya-Tealand-Near-Kericho-2012.JPG|thumb|ကဲရိုချီ ကောင်တီ၊ ကဲရိုချီ အနီးမှ လက်ဖက်စိုက်ခင်း]]
စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းသည် ကင်ညာနိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန် (ဂျီဒီပီ) အား ဝန်ဆောင်မှု ကဏ္ဍ ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် အများဆုံး ပံ့ပိုးသည့် ကဏ္ဍ ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် သစ်တော လုပ်ငန်းနှင့် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း အပါအဝင် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းသည် ဂျီဒီပီ၏ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိပြီး လစာရရှိသော အလုပ်သမား၏ ၁၈ ရာခိုင်နှုန်း နှင့် ပြည်ပပို့ကုန် အမြတ်ငွေ၏ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်း မျှ ရှိသည်။ အဓိက ဝင်ငွေရသော ကောက်ပဲသီးနှံများမှာ လက်ဖက်၊ ဟော်ရီကာချာ ကောက်ပဲသီးနှံများ နှင့် ကော်ဖီ တို့ ဖြစ်သည်။ ဟော်ရီကာချာ ကောက်ပဲသီးနှံများ နှင့် လက်ဖက်တို့သည် အဓိက ဖွံဖြိုးတိုးတက်လာသော ကဏ္ဍများ ဖြစ်ပြီး ကင်ညာနိုင်ငံ ပြည်ပပို့ကုန်၏ တန်ဖိုးအများဆုံး နှစ်ခု ဖြစ်သည်။ အစားအသောက်အတွက် အဓိက ဖြစ်သော ပြောင်းကဲ့သို့သော အသီးအနှံများမှာ ရာသီဥတု အပြောင်းအလဲပေါ် များစွာ မူတည်နေသည်။ စိုက်ပျိုးနိုင်စွမ်း လျော့ကျမှုကြောင့် အစားအသောက် အကူအညီများ အခါအားလျော်စွာ လိုအပ်လျက် ရှိသည်။ ဥပမာ အားဖြင့် ၂၀၀၄ ခုနှစ် ကင်ညာနိုင်ငံ၏ မိုးခေါင်မှုကြောင့်  လူ ၁.၈ သန်း အတွက် အစားအသောက် အကူအညီ လိုအပ်ခဲ့သည်။

[[File:2DU Kenya 86 (5367322642).jpg|thumb|left|ကင်ညာတောင် ဒေသတွင် အလုပ်လုပ်နေသော ကင်ညာ လယ်သမား တစ်ဦး]]
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ခြောက်သွေ့ဆန်သော ဒေသများအတွက် ကောက်ပဲသီးနှံ သုတေသန အဖွဲ့ မှ ဦးဆောင်သော ယာယီပူးပေါင်းအဖွဲ့ တစ်ခုမှ လယ်သမားများအား ခြောက်သွေ့သော ဒေသများတွင် ပဲစင်းငုံ အမျိုးအစားအသစ်များကို ပြောင်းအစား စိုက်ပျိုးရန် အတွက် ကူညီရာတွင် အောင်မြင်မှု အချို့ ရခဲ့သည်။ ပဲစင်းငုံသည် မိုးခေါင်မှုကို ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်ပြီး နှစ်စဉ်မိုးရေချိန် ၆၅၀ မီလီမီတာ အောက်နည်းသော ဒေသများတွင် စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ နောက်ဆက်တွဲ စီမံကိန်းများမှ ပဲတောင့်ရှည်ကို စီးပွားဖြစ်ထုတ်လုပ်ရန်အတွက် ဒေသအတွင်း မျိုးစေ့ ထုတ်လုပ်မှု နှင့် စိုက်ပျိုးရေး ဆိုင်ရာ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားသူများ၏ ကွန်ယက်ကို တိုးတက်စေခြင်းဖြင့် အားပေးအားမြှောက် ပြုခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပြုလုပ်ရာတွင် နိုင်ရိုဘီနှင့် မွန်ဘာဆာတို့၌ ထုတ်လုပ်သူနှင့် လက်ကားရောင်းချသူများကို ချိတ်ဆက်ပေးခြင်း နှင့် ထုတ်လုပ်သူတို့၏ ရောင်ဈေးကို ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်း အထိ တိုးမြှင့်စေခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ [[ပဲစင်းငုံ]]ကို စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်ရောင်းချခြင်း ကြောင့် လယ်သမား အချို့တို့အား လက်ကိုင်ဖုန်း မှစ၍ စိုက်ပျိုးနိုင်သော မြေ နှင့် မွေးမြူနိုင်သော တိရစ္ဆာန်များ အထိ ပစ္စည်းဥစ္စာများကို ပိုင်ဆိုင်စေသဖြင့် ဆင်းရဲတွင်းမှ လွတ်မြောက်ရန် အတွက် လမ်းစကို ဖွင့်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;[http://exploreit.icrisat.org/page/eastern_and_southern_africa/887/329 Pigeonpea in Eastern and Southern Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140718193632/http://exploreit.icrisat.org/page/eastern_and_southern_africa/887/329 |date=18 July 2014 }}. ICRISAT Posted 10 October 2012. Downloaded 26 January 2014.&lt;/ref&gt;

လက်ဖက်၊ ကော်ဖီ၊  [[နာနတ်လျှော်]]၊ [[ဆေးဂန္ဓမာ]]၊ [[ပြောင်း]]နှင့် [[ဂျုံ]]တို့ကို အာဖရိကရှိ အအောင်မြင်ဆုံး စိုက်ပျိုးရေး ဒေသတစ်ခုဖြစ်သော မြေဩဇာကောင်းမွန်သည့် ကုန်းမြင့်ဒေသများတွင် စိုက်ပျိုးကြသည်။ မွေးမြူရေး လုပ်ငန်းများမှာ ခြောက်သွေ့ဆန်သော ကန္တာရဒေသများ မှ မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်း ဒေသများ အထိ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ [[အုန်းသီး]]၊ [[နာနတ်သီး]]၊ [[သီဟိုဠ်စေ့]]၊ [[ချည်]]၊ [[ကြံ]]၊ နာနတ်လျှော် နှင့် ပြောင်း တို့ကို မြေနိမ့်ဒေသများတွင် စိုက်ပျိုးကြသည်။ သို့သော်လည်း ကင်ညာနိုင်ငံသည် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ကဏ္ဍတွင် အစားအစာ ဖူလုံမှုနှင့် ၎င်းနှင့်ဆက်စပ်သော ဆင်းရဲမွဲတေမှုတိုကို ဖြေရှင်းရန် အတွက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု နှင့် ထိရောက်မှု အဆင့်တစ်ခုသို့ မတက်လှမ်းနိုင်သေးပေ။ ၅၃ ရာခိုင်နှုန်းသော နိုင်ငံသားများမှာ ဆင်းရဲမွဲတေမှု စံသတ်မှတ်ချက်အောက် နိမ့်ကျနေကြပြီး နိုင်ငံသား အများအပြားမှာ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်းနှင့် အမြဲတစေ ကြုံတွေ့နေရပြီး အစားအသောက် အကူအညီ ပေါ်တွင် မှီခိုနေရသည်။ ဆိုးရွားသောလမ်းများ၊ မလုံလောက်သော ရထားလမ်းများ၊ ထိထိရောက်ရောက် အသုံးမပြုနိုင်သော ရေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး နှင့် ဈေးကြီးသော လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေးတို့ကြောင့် ခြောက်သွေ့ ဒေသနှင့် ခြောက်သွေ့ဆန် ဒေသများကို ဝေးလံခေါင်းပါးသော ဒေသများ အဖြစ် တည်ရှိစေပြီး အချို့ဒေသများရှိ လယ်သမားများမှာ ဈေးကွက်သို့ မတင်ပို့နိုင်သဖြင့် အစားအသောက်များ လယ်ကွင်းအတွင်း၌ပင် ပုပ်သိုးပျက်စီးခြင်းနှင့် ကြုံတွေ့ရသည်။ ထို့ကြောင့်၂၀၁၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ နှင့် စက်တင်ဘာလ နောက်ပိုင်းတွင် ကြက်ခြေနီအဖွဲ့မှ ကင်ညာအတွက် ကင်ညာနိုင်ငံသားများ အမည်ရသော အစီအစဉ်ကို စတင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://conferences.ifpri.org/2020africaconference/program/day1summaries/kinyua.pdf Towards Achieving Food Security in Kenya]. Joseph Kinyua, Permanent Secretary, Ministry of Agriculture, Kenya; 1 April 2004, Kampala, Uganda&lt;/ref&gt;

===စက်ရုံနှင့်ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း===
[[File:Kencom house.jpg|thumb|right|နိုင်ရိုဘီရှိ ကင်ညာကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဘဏ် ဌာနချုပ်]]
ကင်ညာနိုင်ငံသည် အာဖရိက ဂရိတ်လိတ်ဒေသတွင် စက်မှုလုပ်ငန်း အဖွံ့ဖြိုးဆုံး နိုင်ငံဖြစ်သော်လည်း ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းသည် ဂျီဒီပီ၏ ၁၄ ရာခိုင်နှုန်းမျှကိုသာ ပံ့ပိုးပေးသည်။ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများမှာ မြို့ပြဒေသကြီးများ ဖြစ်သော နိုင်ရိုဘီ၊ မွမ်ဘာဆာ နှင့် ကီဆူမူး တို့တွင် စုပြုံတည်ရှိနေကြပြီး အစားအသောက် ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများ ဖြစ်သည့် သီးနှံများ အချောသပ်ခြင်း၊ ဘီယာ ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ ကြံကြိတ်ခြင်း နှင့် လူသုံးကုန် ပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ အလျှင်အမြန် တိုးတက်လာနေသော ဘိလပ်မြေ ထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်း ရှိနေသည်။ ကင်ညာတွင် ပြည်ပမှ တင်ပို့လာသော လောင်စာဆီ အကြမ်းစားများကို လောင်စာဆီနှင့် သက်ဆိုင်သော ပစ္စည်းများ အဖြစ် ပြောင်းလဲပေးသည့် လောင်စာဆီ အချောထုတ် လုပ်ငန်းလည်း ရှိပြီး အဓိကအားဖြင့် ပြည်တွင်း ဈေးကွက် အတွက် ရည်ရွယ်သည်။ ထို့အပြင် ဒေသအတွင်း ဂျွာကာလီဟု ရည်ညွှန်းကြသော အိမ်သုံးပစ္စည်းများ၊ မော်တော်ယာဉ် အစိတ်အပိုင်းများ၊ လယ်ယာသုံး ပစ္စည်းများ ကို စနစ်တကျ မဟုတ်သော နည်းလမ်းဖြင့် ထုတ်လုပ်ကြသော လုပ်ငန်းများလည်း သိသာထင်ရှားစွာ ရှိပြီး ချဲ့ထွင်နေကြသည်။ 

ကင်ညာသည် အမေရိကန် အစိုးရ၏ အာဖရိက ဖွံ့ဖြိုးရေး နှင့် အခွင့်အလမ်းဖန်တီးရေး ဥပဒေတွင် အထောက်အပံ့ရသော နိုင်ငံများတွင် ပါဝင်သဖြင့် ယခုနှစ်ပိုင်းများတွင် ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများအား အထောက်အပံ့ ဖြ်စသည်။ ထိုဥပဒေ အသက်ဝင်သော ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှစ၍ ကင်ညာမှ အမေရိကန်သို့ တင်ပို့ရောင်းချသော အဝတ်အထည်မှာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၄၄ သန်းတန်ဖိုးမှ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၂၇၀ အထိ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အခြား ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် အထောက်အကူပြုသော အရာများမှာ စက်ကိရိယာများနှင့် ကုန်ကြမ်း အတွက် အကောက်ခွန် ကင်းလွတ်ခွင့်ပေးခြင်း အစရှိသော အစိုးရမှ စီစဉ်ပေးသော အခွန်အကောက် သတ်မှတ်ချက်များပင် ဖြစ်သည်။

===စွမ်းအင်===
ကင်ညာနိုင်ငံ၏ လျှပ်စစ်စွမ်းအင် အများစုမှာ တာနာမြစ် အထက်ပိုင်း ဆည်များနှင့် အနောက်ဘက် တာကွယ်ချောက်ဆည် ရှိ ရေအားလျှပ်စစ် စက်ရုံများမှ လာသည်။ ကျန်ရှိသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားများကို ကမ်းရိုးတန်းပေါ်ရှိ လောင်စာဆီသုံး လျှပ်စစ် စက်ရုံ၊ နိုင်ရိုဘီမြို့ အနီး အော်လ်ကယ်ရီးယားရှိ မြေကြီးအပူချိန်သုံး လျှပ်စစ် စက်ရုံ နှင့် ယူဂန်းဒါးနိုင်ငံမှ တင်သွင်းခြင်းတို့ ဖြင့် ရရှိသည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၃ ခုနှစ် အတွင်းတွင် ကင်ညာရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား အသုံးပြုမှုမှာ ၁,၁၄၂ မက်ဂါဝပ် ရှိသည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်က ကင်ညာပါဝါ ကုမ္ပဏီ အမည်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော နိုင်ငံပိုင် ကင်ညာလျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီက လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လုပ်မှုကို လုပ်ဆောင်ပြီး ကင်ညာပါဝါ ကုမ္ပဏီက နိုင်ငံအတွင်း လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လွှတ်ဖြန့်ဖြူးခြင်းကို လုပ်ဆောင်သည်။ မိုးခေါင်မှုကြောင့် ရေစီးလျော့နည်းသည့် အခါတွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား မလုံလောက်မှုနှင့် အမြဲတစေ ကြုံတွေ့ရလေ့ ရှိသည်။ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား လုံလောက်စွာ ရရှိနိုင်ရန် အတွက် ကင်ညာနိုင်ငံမှ နျူးကလီးယား စွမ်းအင်သုံး လျှပ်စစ်ဓာတ်အား စက်ရုံကို ၂၀၁၇ တွင် တည်ဆောက်နိုင်ရန် ရည်မှန်းလျက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;McGregor, Sarah (20 September 2010) [http://www.bloomberg.com/news/2010-09-20/kenya-aims-to-build-a-nuclear-power-plant-by-2017-minister-nyoike-says.html Kenya Aims to Build a Nuclear Power Plant by 2017]. bloomberg.com.&lt;/ref&gt;

[[File:Worker in Olkaria Kenya.jpg|thumb|အော်လ်ကယ်ရီးယားရှိ မြေကြီးအပူချိန်သုံး လျှပ်စစ် စက်ရုံမှ အလုပ်သမားများ]]
ကင်ညာနိုင်ငံ တာကာနာ တွင် ရေနံများ ရှိကြောင့် သက်သေအခိုင်အမာ ရှိပြီး စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်နိုင်မည်ဟု လတ်တလော တွေ့ရှိထားသည်။ တူလ်လိုး ရေနံ ကုမ္ပဏီမှ ခန့်မှန်းချက်အရ ကင်ညာတွင် ရေနံ စုစုပေါင်း ၁၀ ဘီလီယံ စည်ခန့် ရှိမည်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;[http://www.bloomberg.com/news/2013-08-19/kenya-from-nowhere-plans-east-africa-s-first-oil-exports-energy.html Kenya From Nowhere Plans East Africa’s First Oil Exports: Energy]. bloomberg.com.&lt;/ref&gt; အခြား ရေနံထွက်ရှိသော ဒေသများ ရှိမရှိကို ဆက်လက် ရှာဖွေလျက် ရှိသည်။ ကင်ညာနိုင်ငံသည် လက်ရှိတွင် လိုအပ်သော လောင်စာဆီကြမ်းများကို တင်သွင်းလျက် ရှိသည်။ အရှေ့အာဖရိက၏ အကြီးဆုံး စီးပွားရေး ရှိသော ကင်ညာနိုင်ငံတွင် မဟာဗျူဟာမြောက် ရေနံ ထိန်းသိမ်းဖယ်ချန်မှု မရှိပဲ ချမှတ်ထားသော စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းအရ ၂၁ ရက်စာ ဆီ ထိန်းသိမ်းဖယ်ချန်ခြင်းသာ ရှိသည်။ လောင်စာဆီ တင်သွင်းမှုမှာ နိုင်ငံ သွင်းကုန်၏ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်း အထိ ရှိသည်။&lt;ref&gt;[http://af.reuters.com/article/investingNews/idAFJOE74J0F220110520?pageNumber=1&amp;virtualBrandChannel=0 Kenya plans strategic oil reserve] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120619062331/http://af.reuters.com/article/investingNews/idAFJOE74J0F220110520?pageNumber=1&amp;virtualBrandChannel=0 |date=19 June 2012 }}. Reuters (10 November 2011).&lt;/ref&gt;

===တရုတ်တို့၏ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု နှင့် ကုန်သွယ်ရေး===
၂၀၁၃ ခုနှစ် သမ္မတ ကင်ယတ်တာ ဘေဂျင်းမြို့သို့ အလည်အပတ်သွားရောက်ချိန် ကင်ညာနိုင်ငံရှိ တရုတ်သံအမတ် လျူဂွမ်ယွမ်၏ ကင်ညာနိုင်ငံ ကက်ပီတယ် အက်ဖ်အမ် ရေဒီယို ဝက်ဘ်ဆိုက်ဒ်တွင် ထုတ်ပြန်သည့် အဆိုအရ ၂၀၁၂ ခုနှစ် အထိ ကင်ညာနိုင်ငံရှိ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုမှာ ၄၇၄ မီလီယံ ဒေါ်လာရှိပြီး ကင်ညာနိုင်ငံ၏ အများဆုံးသော နိုင်ငံခြား တိုက်ရိုက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဖြစ်ပြီး နှစ်နိုင်ငံ အတွင်း ကုန်သွယ်ရေး ကူးလူးဆက်ဆံမှုမှာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၂.၈၄ ဘီလီယံ အထိ ရှိသည်။ ထိုသို့ သွားရောက်လည်ပတ်ချိန်တွင် သမ္မတရုံး၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ သမ္မတ ကင်ယတ်တာ နှင့်အတူ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းရှင် ၆၀ ဦးတို့ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ကင်ညာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း မွမ်ဘာဆာ ဆိပ်ကမ်းမှ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံ ယူဂန်ဒါး သို့ ဆက်သွယ်ထားသော ဒေါ်လာ ၂.၅ ဘီလီယံ တန်ဖိုးရှိသည့် ရထားလမ်းဖောက်ရန် အစီအစဉ်နှင့် ဒေါ်လာ ၁.၈ ဘီလီယံ တန်သော ဆည် ဆောက်ရန်အတွက် တရုတ်တို့ထံမှ ထောက်ပံ့ကူညီမှု ရရန် မျှော်လင့်ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref name=wp01/&gt; ဩစတြေးလျနိုင်ငံရှိ ဩစတြေးလျ ဘေ့စ်အရင်းအမြစ် ကုမ္ပဏီ၏ ကုမ္ပဏီခွဲ ဖြစ်သော ဘေ့စ် တိုက်တေနီယမ် ကုမ္ပဏီမှ  တရုတ်နိုင်ငံသို့ ပထမဆုံး တင်ပို့မှု အဖြစ်  အီလ်မန်နိုက် (ilmenite)  ၂၅,၀၀၀ တန်ကို ကင်ညာ ကမ်းရိုးတန်းမြို့ ကီလ်ဖီကီမှ တဆင့် တင်ပို့ခဲ့ပြီး ထိုတင်ပို့မှုမှ ကင်ညာနိုင်ငံ အတွက် ကင်ညာသျှီလင် ၁၅ ဘီလီယံ မှ ၂၀ ဘီလံယံ အထိ ဝင်ငွေ ရမည်ဟု မျှော်မှန်းရသည်။&lt;ref&gt;[https://www.standardmedia.co.ke/business/article/2000104631/kenya-joins-mineral-exporters-as-first-titanium-cargo-leaves-port Kenya joins mineral exporters as first titanium cargo leaves port :: Kenya - The Standard&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

===ဗွီးရှင်း ၂၀၃၀===
[[File:Vision2030 logo.svg|thumb|right|ဗွီးရှင်း ၂၀၃၀၏ တရားဝင် လိုဂို]]

၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ကင်ညာ အစိုးရသည် ဗွီးရှင်း ၂၀၃၀ ဟုအမည်ရသော စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အစီအစဉ်ကို ဖော်ထုတ် ကြေညာခဲ့ပြီး ၂၀၃၀ ခုနှစ်တွင် အာရှကျားများ နှင့် တန်းတူ ဖြစ်ရန် ရည်ရွယ်ချက် ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသား ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှု လုပ်ဆောင်ချက် အစီအစဉ်ကို စတင်ခဲ့ပြီး ဗွီးရှင်း ၂၀၃၀တွင် ရာသီဥတု အပြောင်းလဲကို အဓိက ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အချက်အဖြစ်မှ ဖယ်ချန် ထားခဲ့ခြင်းမှာ လစ်ဟာမှုသာ ဖြစ်ကြောင်း အသိအမှတ်ပြု ကြေညာခဲ့သည်။ စာမျက်နှာ ၂၀၀ မျှ ရှိသော အစီအစဉ်ကို ရာသီဥတုနှင့် ဖွံဖြိုးတိုးတက်ရေး ဆိုင်ရာ အသိပညာ ကွန်ယက်၏ ပံ့ပိုးမှုဖြင့် ရေးဆွဲခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ကင်ညာ အစိုးရ၏ ဗွီးရှင်းအဖြစ် ကာဗွန်ပမာဏ အနည်းငယ်ဖြင့် ရာသီဥတုကို မထိခိုက်စေဘဲ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေမည့် လမ်းကြောင်းကို ချပြခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် အစီအစဉ် ကို ဖော်ထုတ်ပြသရာတွင် စီမံကိန်း၊ အမျိုးသား ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး နှင့် ဗွီးရှင်း ၂၀၃၀ ဝန်ကြီးဌာန၏ ဝန်ကြီးမှ အသစ်ပြောင်းလဲရေးဆွဲသော အစီအစဉ်တွင် ရာသီဥတုနှင့် ဆိုင်သော ကိစ္စသည် အဓိကကျသော အစိတ်အပိုင်း ဖြ်စမည်ဟု အလေးအနက် ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် တိုက်ရိုက် ဖြစ်ပြီး ခိုင်မာသော အစီအစဉ် အကောင်အထည်ဖော်ရေးဆိုင်ရာ အခြေခံကို ဖန်တီးနိုင်မည် ဖြစ်ပြီး ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုကို စီးပွားရေး တစ်ခုလုံးနှင့် ပတ်သက်ဆက်နွယ်နေသော ကိစ္စအဖြစ် သတ်မှတ်မည်ဟုလည်း အသေအချာ ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://cdkn.org/2013/03/news-kenyas-national-climate-change-action-plan-is-officially-launched/ NEWS: Kenya’s National Climate Change Action Plan is officially launched], Climate &amp; Development Knowledge Network, 28 March 2013&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|+ style=&quot;line-height:1.0em;&quot;| {{resize|120%|စီးပွားရေး အကျဉ်းချုပ်}}
|-
!style=&quot;text-align:left;&quot;| ဂျီဒီပီ
| အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၄၁.၈၄ ဘီလီယံ (၂၀၁၂) ဖြင့် ပေါက်ဈေး။ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၇၆.၀၇ ဘီလီယံ (ဝယ်ယူနို်ငစွမ်း ကွာခြားမှုနှုန်း၊ ၂၀၁၂ ထည့်သွင်းပြီး)
တရားဝင် ဂျီဒီပီ ကိန်းဂဏန်းတွင် မပါဝင်သော တရားဝင် ထည့်သွင်းမရေတွက်သည့် စီးပွားရေးလည်း ရှိသည်။
|-
!style=&quot;text-align:left;&quot;| နှစ်စဉ် စီးပွားရေး တိုးတက်မှုနှုန်း
| ၅.၁% (၂၀၁၂)
|-
!style=&quot;text-align:left;&quot;| တစ်ဦးချင်း ဝင်ငွေ
| တစ်ဦးချင်း ဝင်ငွေ (ဝယ်ယူနိုင်စွမ်း ကွာခြားမှုနှုန်းဖြင့် တွက်ချက်ပြီး) = အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁,၈၀၀
|-
!style=&quot;text-align:left;&quot;| စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ဆိုင်ရာ ထုတ်လုပ်မှု
| လက်ဖက်၊ ကော်ဖီ၊ ပြောင်း၊ ဂျုံ၊ ကြံ၊ သစ်သီး၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ နို့ထွက်ပစ္စည်း၊ အမဲသား၊ဝက်သား၊ကြက်ဥ
|-
!style=&quot;text-align:left;&quot;| ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း
| အသေးစား လူသုံးပစ္စည်း (ပလတ်စတစ်၊ ပရိဘောဂ၊ ဘက်ထရီ၊ ချည်ထည်၊ အဝတ်အထည်၊ ဆပ်ပြာ၊ စီးကရက်၊ ဂျုံမှုန့်)၊ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ပစ္စည်းများ၊ ဟော်ရီကားချား ပစ္စည်းများ၊ ရေနံ သန့်စင်ခြင်း၊ အလူမီနီယံ၊ စတီးလ်၊ ခဲ၊ ဘိလပ်မြေ၊ စီးပွားဖြစ် သင်္ဘောပြင်ခြင်း၊ ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|+ style=&quot;line-height:1.0em;&quot;| ၂၀၁၂ ကုန်သွယ်မှု
|-

!style=&quot;text-align:left;&quot;| တင်ပို့ကုန်
| အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၅.၉၄၂ ဘီလီယံ
| လက်ဖက်၊ ကော်ဖီ၊ ဟော်ရီကားချား ထုတ်ကုန်၊ လောင်စာဆီဆိုင်ရာ ထုတ်ကုန်၊ ဘိလပ်မြေ၊ ငါး
|-
!style=&quot;text-align:left;&quot;| အဓိက ဈေးကွက်များ
|colspan=&quot;2&quot;|[[ယူဂန်းဒါးနိုင်ငံ]] ၉.၉%၊ [[တန်ဇေးနီးယားနိုင်ငံ]] ၉.၆%၊ နယ်သာလန်နိုင်ငံ ၈.၄%၊  ယူကေ ၈.၁%၊ အီဂျစ် ၄.၉%၊ ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ ၄.၂% (၂၀၁၂)  &lt;ref name=cia/&gt;
|-
!style=&quot;text-align:left;&quot;| တင်သွင်းကုန်
| အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁၄.၃၉ ဘီလီယံ
| စက်နှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ယာဉ်များ၊ လောင်စာဆီ ပစ္စည်းများ၊ မော်တော်ယာဉ်၊ သံနှင့် စတီးလ်၊ရီဆင် နှင့် ပလတ်စတစ်
|-
!style=&quot;text-align:left;&quot;| အဓိက ရောင်းချသူများ
|colspan=&quot;2&quot;| တရုတ် ၁၅.၃%၊ အိန္ဒိယ ၁၃.၈%၊ အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု ၁၀.၅%၊ ဆော်ဒီအာရေဗျ ၇.၃%၊ တောင်အာဖရိက ၅.၅%၊ ဂျပန် ၄.၀% (၂၀၁၂)&lt;ref name=cia/&gt;
|}

===ရေနံရှာဖွေခြင်း===
[[File:Kenya Aerial 2009-08-27 14-26-44.JPG|thumb|တာကာနာ ကောင်တီ၏ နယ်နိမိတ် တာကာနာကန်]]
ကင်ညာနိုင်ငံ တာကာနာ ကောင်တီတွင် ရေနံများ ရှိသည်ဟု အခို်ငအမာ သက်သေရှိသည်။ သမ္မတ မွိုင် ကီဘာကီက ၂၀၁၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂၆ ရက်တွင် အင်ဂလို-အိုင်းရစ်ရှ် ကုမ္ပဏီ ရေနံ ရှာဖွေရေး ကုမ္ပဏီ တစ်ခုဖြစ်သော တာလိုး ရေနံကုမ္ပဏီက ရေနံများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်နိုင်မှုနှင့် ပတ်သက်၍မူ ၃ နှစ်ခန့် လေ့လာပြီးမှ အတည်ပြုရမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-17513488 BBC News – Kenya oil discovery after Tullow Oil drilling]. Bbc.co.uk. 26 March 2012.&lt;/ref&gt;

၂၀၀၆ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် တရုတ်သမ္မတ [[ဟူကျင်တောင်း]] က ရေနံရှာဖွေရေး စာချုပ်တစ်ခုကို ကင်ညာနိုင်ငံနှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး ထိုစာချုပ်မှာ တရုတ်၏အလျင်အမြန် ကျယ်ပြန့်လာသော စီးပွားရေးသို့ အာဖရိကမှ သဘာဝ အရင်းအမြစ်များ စီးဝင်လာစေရန် အတွက် ရည်ရွယ်သော သဘောတူညီချက်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။

ထိုသဘောတူညီချက်မှ တရုတ်နိုင်ငံပိုင် ကမ်းလွန် ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ရှာဖွေရေး ကုမ္ပဏီ တစ်ခု ဖြစ်သည့် တရုတ်အမျိုးသားကမ်းလွန်ရေနံ ကော်ပိုရေးရှင်း (စီအန်အိုအိုစီ) အား ကင်ညာနိုင်ငံတွင် ရေနံရှာဖွေရန် ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး ၎င်းတို့မှ ဆူဒန်နိုင်ငံနှင့် ကင်ညာနိုင်ငံ နယ်စပ်နှင့် ကမ်းရိုးတန်း ရေပြင်တွင် ပထမဆုံး အစမ်းတွင်းများ တူးဖော်ခဲ့သည်။ ရေနံများ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း တရားဝင် ခန့်မှန်းချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်း များလည်း ရှိခဲ့သည်။
&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.ft.com/cms/s/0/a51a39d2-280c-11db-b25c-0000779e2340.html|title=China's scramble for Africa finds a welcome in Kenya |last=Barber |first=Lionel |author2=England, Andrew  |date=10 August 2006|work=Financial Times |accessdate=27 June 2008}}&lt;/ref&gt;

===ကလေးအလုပ်သမားနှင့် ပြည့်တန်ဆာ ပြဿနာ===
[[File:Maasai People Clothing.jpg|thumb|မာဆိုင်း လူမျိုးများ]]
ကလေးသူငယ်များအား အလုပ်ခိုင်းစေမှုမှာ ကင်ညာနိုင်ငံတွင် နေရာအနှံ့အပြားတွေ့ရသည်။
အလုပ်လုပ်ကိုင်နေသော ကလေးအများစုကို စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းတွင် တွေ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Country profile report – Kenya&quot;&gt;{{cite web|title=Country profile report – Kenya|year=2009|publisher=United Nations|url=http://www.unhcr.org/refworld/pdfid/4d4a6806d.pdf}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၆ခုနှစ် ယူနီဆက်ဖ်၏ ခန့်မှန်းချက်အရ မာလင်ဒီ၊ မွမ်ဘာဆာ၊ ကာလီဖီ နှင့် ဒီယာနီ ကမ်းရိုးတန်းဒေသများရှိ မိန်းကလေး ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ပြည့်တန်ဆာ လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်နေကြသည်ဟု ဆိုသည်။ ကျားမ နှင့် ကလေးသူငယ်ဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးဌာနက ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကလေးသူငယ်ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ အရာရှိ ၉၀၀ ကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ကလေး အလုပ်သမား ပြဿနာမှာ ဆင်းရဲမွဲတေမှု၊ ပညာသင်ရန် အခက်အခဲရှိမှု၊ အစိုးရ အဖွဲ့အစည်းများ အားနည်းမှုတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Country profile report – Kenya&quot;/&gt; ကင်ညာသည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက် အမှတ် ၈၁ ဖြစ်သော စက်ရုံဆိုင်ရာ အလုပ်သမား စစ်ဆေးရေး နှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက် အမှတ် ၁၂၉ ဖြစ်သော စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ဆိုင်ရာ အလုပ်သမား စစ်ဆေးရေး တို့ကို သဘောတူ လက်မှတ်ရေးထိုးထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal|title=The Invisible Child Worker in Kenya: The Intersection of Poverty, Legislation and Culture|author=Suda, Collette|journal=Nordic Journal of African Studies|volume=10|pages=163–175|year=2001|url=http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol10num2/suda.pdf|issue=2|archive-date=15 February 2019|access-date=1 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20190215084810/http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol10num2/suda.pdf|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol10num2/suda.pdf |access-date=1 August 2014 |archive-date=15 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190215084810/http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol10num2/suda.pdf }}&lt;/ref&gt;

==လူဦးရေ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ==
[[File:Kikuyu woman traditional dress.jpg|thumb|right|ရိုးရာဝတ်စုံဖြင့် တွေ့ရသော ကီကူရူး အမျိုးသမီးတစ်ဦး]]
ကင်ညာနိုင်ငံတွင် လူမျိုးပေါင်းစုံကို တွေ့ရပြီး အာဖရိကရှိ အဓိက လူမျိုးနွယ်စု နှင့် ဘာသာစကားကွဲ အများစု ကို တွေ့ရသည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် လူမျိုးစုပေါင်း ၄၂ ခုမျှ ရှိပြီး ဘန်တူလူမျိုး (၆၇%)၊ နိုင်လိုတစ် လူမျိုး (၃၀%) တို့မှာ ဒေသခံ နေထိုင်သူ အများစု ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Asongumarr&quot;&gt;{{cite book|author=Asongu, J. J. and Marr, Marvee |title=Doing Business Abroad: A Handbook for Expatriates|year=2007|publisher=Greenview Publishing Co.|isbn=0979797632|pages=12 &amp; 112}}&lt;/ref&gt; ကူရှစ်တစ် လူမျိုးများမှာ လူနည်းစု ဖြစ်ပြီး အာရပ်လူမျိုး၊အိန္ဒိယလူမျိုး နှင့် ဥရောပသားများမှာလည်း လူနည်းစု ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Asongumarr&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Okothndaloh&quot;&gt;Okoth, A. and Ndaloh, A. (2006) [http://books.google.com/books?id=bfT2njyPThgC&amp;pg=PA60 ''Peak Revision K.C.P.E. Social Studies''], East African Publishers, pp. 60–61 ISBN 9966254501.&lt;/ref&gt;

စီအိုင်အေ ကမ္ဘာ့အချက်အလက်များ စာအုပ်အရ နိုင်ငံအတွင်းရှိ လူမျိုးစုများမှာ ကီကူရူး ၂၂%၊ လူယာ ၁၄%၊ လူယို ၁၃%၊ ကလန်ဂျင်း ၁၂ %၊ ကမ်ဘာ ၁၁%၊ ကီစီး ၆%၊ အခြား အာဖရိကသား ၁၅% နှင့် အာဖရိကသား မဟုတ်သော အာရှ၊ ဥရောပနှင့် အာရပ်လူမျိုးများမှာ ၁% တို့ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=cia/&gt;

နိုင်ငံအတွင်းရှိ လူဦးရေ အများစုမှာ လူငယ်များဖြစ်ပြီး ၇၃% သော နေထိုင်သူများမှာ အသက်၃၀ အောက် ဖြစ်ကြကာ လူဦးရေတိုးနှုန်း လျင်မြန်လျက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;&quot;[http://www.csmonitor.com/2008/0114/p17s01-wmgn.html Why a new president may slow population growth]&quot;. Csmonitor.com. 14 January 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Zinkina J., Korotayev A. [http://cliodynamics.ru/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=360&amp;Itemid=1 Explosive Population Growth in Tropical Africa: Crucial Omission in Development Forecasts (Emerging Risks and Way Out). ''World Futures'' 70/2 (2014): 120–139] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015161946/http://cliodynamics.ru/index.php?option=com_content |date=15 October 2009 }}.&lt;/ref&gt;ယခင် ရာစုနှစ် အတွင်း ၂.၉ သန်းမှ သန်း ၄၀ သို့ တိုးပွားလာသည်။&lt;ref&gt;&quot;[http://www.nytimes.com/2008/01/17/opinion/17iht-edheinsohn.1.9292632.html Exploding population]&quot;. The New York Times. 7 January 2008.&lt;/ref&gt;

ကင်ညာရှိ လူမျိုး အများစုများမှာ ၎င်းတို့နေထိုင်ရာ လူမျိုးစု အတွင်း သူတို့၏ မိခင်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်။ အခြား လူမျိုးစုများနှင့် ဆက်သွယ်ရာတွင်မူ ရုံးသုံးဘာသာစကား နှစ်ခု ဖြစ်သော အင်္ဂလိပ် ဘာသာစကား နှင့် ဆွာဟီလီ ဘာသာစကားတို့ကို သင့်လျော်သလို အသုံးပြုကြသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကို ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး၊ ကျောင်းများ နှင့် အစိုးရ ဌာနများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသည်။&lt;ref name=&quot;Cugrwed&quot;&gt;{{cite book|last=Proquest Info &amp; Learning (COR)|title=Culturegrams: World Edition|year=2009|publisher=Proquest/Csa Journal Div|isbn=0977809161|page=98}}&lt;/ref&gt; မြို့ပြများကြား နှင့် ကျေးလက်ဒေသတွင် နေထိုင်သူတို့မှာမူ ဘာသာစကား အများအပြား မပြောတတ်ကြဘဲ ၎င်းတို့၏ မိခင်ဘာသာစကားကိုသာ ပြောဆိုကြသည်။&lt;ref name=&quot;Broassim&quot;&gt;{{cite book|author=Brown, E. K.; Asher, R. E. and Simpson, J. M. Y. |title=Encyclopedia of language &amp; linguistics, Volume 1, Edition 2|year=2006|publisher=Elsevier|isbn=0080442994|page=181}}&lt;/ref&gt;

အက်သနိုလော့ဂျ် ၏ အဆိုအရ ကင်ညာနိုင်ငံတွင် ပြောဆိုသော ဘာသာစကား ၆၉ မျိုး ရှိသည်။ ဘာသာစကား အများစုမှာ နိုင်ဂါ-ကွန်ဂို ဘန်တူ ဘာသာစကားခွဲနှင့် နိုင်လို-ဆာဟာရ နိုင်လိုတစ် ဘာသာစကားခွဲတို့တွင် ပါဝင်ကြပြီး နိုင်ငံအတွင်းရှိ ဘန်တူလူမျိုးများ နှင့် နိုင်လိုတစ်လူမျိုးများ အသီးသီး ပြောဆိုကြသည်။ ကူရှစ်တစ်နှင့် အာရပ်လူမျိုးစုတို့ အသုံးပြုသောဘာသာစကားများမှာ အာဖရို-အာရှ မိသားစုတွင် ပါဝင်ကြပြီး အိန္ဒိယနှင့် ဥရောပ နေထိုင်သူတို့ အသုံးပြုသော ဘာသာစကားများမှာ အင်ဒို-ဥရောပ မိသားစုတွင် ပါဝင်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Ethnken&quot;&gt;[http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=KE Languages of Kenya]. Ethnologue.com.&lt;/ref&gt;

ထို့ပြင် ကင်ညာ၏ မြို့တော်ဖြစ်သော နို်ငရိုဘီမြို့တွင် ကီဘဲယာဟု ခေါ်သော ကမ္ဘာ့ အကြီးဆုံး ကျူးကျော်ရပ်ကွက် ရှိသည်။ ထိုကျူးကျော် ရပ်ကွက်တွင် ဒေသခံ ၁၇၀,၀၀၀&lt;ref name=&quot;nation1&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.nation.co.ke/News/Kibera%20numbers%20fail%20to%20add%20up/-/1056/1003404/-/13ga38xz/-/index.html|title=Myth shattered: Kibera numbers fail to add up|date=3 September 2010|publisher=[[Daily Nation]]|first=Muchiri|last=Karanja|accessdate=4 September 2010}}&lt;/ref&gt; မှ ၁ သန်း အထိ နေထိုင်ကြသည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2010/03/100322/swimming-in-sewage-for-world-water-day/ |title=World Water Day Focus on Global Sewage Flood |publisher=News.nationalgeographic.com |date=22 March 2010 |accessdate=10 February 2012}}&lt;/ref&gt;မြောက်ဘက် ဒါဘတ်ရှိ ယူအင်န်ဟိတ်ချ်စီအာရ်တွင်လည်း လူဦးရေ ၅၀၀,၀၀၀ ခန့်ကို နေရာချထားပေးသည်။&lt;ref name=&quot;DadaabPop&quot;&gt;[http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/search?page=search&amp;docid=4e579df59&amp;query=dadaab The UN Refugee Agency]. Unhcr.org.&lt;/ref&gt;

===ဘာသာရေး===
[[File:Catholic Church in Mombasa.JPG|thumb|right|မွမ်ဘာဆာရှိ ဟိုလီးဂိုစ့် ကက်သီဒါရယ် ဘုရားကျောင်း]]
ကင်ညာရှိ လူဦးရေ အများစုမှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် (၈၃%) များ ဖြစ်ကြပြီး ၄၇.၇ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ပရိုတက်စတင့်များ ဖြစ်ကာ ၂၃.၅ ရာခိုင်နှုန်းမှာ လက်တင်ဘုရားကျောင်းမှ အခွဲ ရိုမန်ကက်သလစ်များ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;KNBS&quot;&gt;Wycliffe Ambetsa Oparanya (31 August 2010) {{Cite web |title=2009 Population &amp; Housing Census Results |url=http://www.knbs.or.ke/docs/PresentationbyMinisterforPlanningrevised.pdf |accessdate=1 August 2014 |archivedate=13 November 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111113152122/http://www.knbs.or.ke/docs/PresentationbyMinisterforPlanningrevised.pdf }}. Ministry of State for Planning. knbs.or.ke&lt;/ref&gt; အရှေ့အာဖရိက ပရက်ဘီစတီးယန်း ဘုရားကျောင်းမှ ကင်ညာနှင့် အနီးဝန်းကျင် နိုင်ငံတို့တွင် ကိုးကွယ်သူ ၃ သန်းမျှ ရှိသည်။&lt;ref&gt;[http://www.reformiert-online.net/adressen/detail.php?id=1390&amp;lg=eng Address data base of Reformed churches and institutions]. Reformiert-online.net. Retrieved on 16 April 2013.&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် ကွန်ဆာဗေးတစ် ပြုပြင်ရေး ဘုရားကျောင်းများ ဖြစ်သော အာဖရိက ဧဝံဂေလိ ပရက်စ်ဘီတီးရီးယန်း ဘုရားကျောင်း၊ &lt;ref&gt;[http://www.wrfnet.org/c/portal/layout?p_l_id=PUB.1.24&amp;p_p_id=62_INSTANCE_119G&amp;p_p_action=0&amp;p_p_state=maximized&amp;p_p_mode=view&amp;p_p_col_id=&amp;p_p_col_pos=0&amp;p_p_col_count=0&amp;_62_INSTANCE_119G_struts_action=%2Fjournal_articles%2Fview&amp;_62_INSTANCE_119G_groupId=1&amp;_62_INSTANCE_119G_articleId=479&amp;_62_INSTANCE_119G_version=1.0 The World Reformed Fellowship – Promoting Reformed Partnerships Worldwide – News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241127092806/http://www.wrfnet.org/c/portal/layout?p_l_id=PUB.1.24&amp;p_p_id=62_INSTANCE_119G&amp;p_p_action=0&amp;p_p_state=maximized&amp;p_p_mode=view&amp;p_p_col_id=&amp;p_p_col_pos=0&amp;p_p_col_count=0&amp;_62_INSTANCE_119G_struts_action=/journal_articles/view&amp;_62_INSTANCE_119G_groupId=1&amp;_62_INSTANCE_119G_articleId=479&amp;_62_INSTANCE_119G_version=1.0 |date=27 November 2024 }}. Wrfnet.org. Retrieved on 16 April 2013.&lt;/ref&gt; လွတ်လပ်သော ကင်ညာ ပရက်စ်ဘီတီးရီးယန်း ဘုရားကျောင်း နှင့် အရှေ့အာဖရိက ပြုပြင်ရေး ဘုရားကျောင်း များလည်း ရှိကြသည်။ ကင်ညာနိုင်ငံသား ၆၁၂,၂၀၀ ဦးမှာ ရှေးရိုးစွဲ ခရစ်ယာန် ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oikoumene.org/en/member-churches/regions/africa/kenya.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080311215546/http://www.oikoumene.org/en/member-churches/regions/africa/kenya.html |archivedate=11 March 2008 |title=Kenya |publisher=Oikoumene.org |date=3 February 2008 |accessdate=26 February 2013 }}&lt;/ref&gt; မှတ်သားဖွယ်ရာ တစ်ခုမှာ ကင်ညာတွင် အကြမ်းဖက်မှုနှင့် စစ်ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဆန့်ကျင်သော ကွေကာ ခရစ်ယာန် ဂိုဏ်းဝင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အများဆုံ ဖြစ်ပြီး ၁၃၃,၀၀၀ ဦး ရှိသည်။&lt;ref&gt;[http://www.fwccamericas.org/publications/images/fwcc_map_2007_sm.gif Finding Quakers Around the World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101215155622/http://www.fwccamericas.org/publications/images/fwcc_map_2007_sm.gif |date=15 December 2010 }}. FWCC. GIF map&lt;/ref&gt;

အခြားသော ဘာသာ ယုံကြည်သက်ဝင်သူများမှာလည်း အတော်အသင့် ရှိပြီး မွတ်စလင် ၁၁.၂%၊ ဘာသာမဲ့ ၂.၄% နှင့် အာဖရိက ရိုးရာ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သူ ၁.၇% ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;KNBS&quot;/&gt; ကင်ညာ၏ မွတ်စလင် ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ကမ်းရိုးတန်း ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြပြီး ထိုဒေသရှိ လူဦးရေ၏ ၅၀% ဖြစ်သည်။  မွတ်စလင် ၄ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အာ့မဒီယာ ဖြစ်ပြီး၊ ၈ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ရှီယာ့ ဖြစ်ကာ အခြားသော ၈ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဂိုဏ်းမရှိသော မွတ်စလင်များ ဖြစ်၍ ၇၃ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဆွန်နီ မူစလင်များ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Pew Forum on Religious &amp; Public life. 9 August 2012. Retrieved 16 November 2013.&lt;/ref&gt; ကမ်းရိုးတန်း ဒေသ၏ အနောက်ပိုင်း ဒေသများမှာ ခရစ်ယာန် အများစု ဖြစ်သည်။ ကင်ညာနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းဒေသ၏ အပေါ်ပိုင်းမှာ နိုင်ငံအတွင်း မူစလင် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ပြီး ထိုဒေသတွ်င လူများစု ကိုးကွယ်ရာ ဘာသာ အဖြစ် တည်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108374.htm |title=Kenya: International Religious Freedom Report 2008|work=U.S. Department of State |year=2008 |accessdate=16 April 2010}}&lt;/ref&gt;ထို့အပြင် ကင်ညာတွင် ဟိန္ဒူ လူဦးရေ အများအပြား ရှိပြီး ၃ သိန်းခန့် ဖြစ်ကာ နိုင်ငံ အတွင်း စီးပွားရေးတွင် အချက်အချာ ကျသော နေရာမှ ပါဝင်ပတ်သက်နေသူများ ဖြစ်ကာ အိန္ဒိယမှ လာကြသူများ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ဗဟိုင်း ဘာသာဝင် အနည်းငယ်မျှ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.adherents.com/largecom/com_bahai.html |title=Largest Baha'i Communities |publisher=Adherents.com |accessdate=26 June 2010 |archivedate=7 July 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100707164054/http://www.adherents.com/largecom/com_bahai.html }}&lt;/ref&gt;

===ကျန်းမာရေး===
[[File:Kapsowarhospital1.jpg|thumb|right|ကပ်ဆိုဝါရှိ အေအိုင်စီ ကပ်ဆိုဝါဆေးရုံ ပြင်ပလူနာဌာန]]
ကျေးလက် နှင့် ဝန်ထမ်းမလုံလောက်သော မြို့ပြရှိ ဆေးပေးခန်း၊ ကျန်းမာရေး ဌာန နှင့် ပုဂ္ဂလိက ဆေးခန်းများသို့ လာရောက် ကုသကြသော လူနာ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကို သူနာပြုများက ကုသကြသည်။ ပိုမိုရှုပ်ထွေးသော ရောဂါများအတွက် ဆေးခန်း အရာရှိများ၊ ဆရာဝန်များ နှင့် အထူးကုများ ထံသို့ လွှဲပြောင်းပေးကြသည်။ ကင်ညာနိုင်ငံ အမျိုးသား စာရင်းအင်း ဗျူရို၏ မှတ်တမ်းအရ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ကင်ညာနိုင်ငံ၌ လူဦးရေ ၄၃ သန်းအတွက် အသိအမှတ်ပြု သူနာပြု  ၆၅,၀၀၀၊ ဆေးခန်း အရာရှိ ၈,၆၀၀ နှင့် ဆရာဝန် ၇,၀၀၀ ရှိသည်။ (ထိုစာရင်းတွင် သေဆုံးသွားသူများနှင့် ကျန်းမာရေး နယ်ပယ်တွင် ဆက်လက် မလုပ်ကိုင်တော့သူများ ပါဝင်သဖြင့် စာရင်းဇယား အမှန်မှာ ထိုထက် နည်းနိုင်သည်။

ကျန်းမာရေး ကဏ္ဍတွင် ကြီးမားသော အောင်မြင်မှုများ ရရှိ သော်လည်း ကင်ညာသည် စိန်ခေါ်မှုများစွာနှင့် ရင်ဆိုင်နေရဆဲ ဖြစ်သည်။ လူ့သက်တမ်း ခန့်မှန်းခြေမှာ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ၅၅ နှစ်သို့ လျော့ကျသွားပြီး ၁၉၉၀ ခုနှစ် နှင့် ယှဉ်လျှင် ၅ နှစ်မျှ လျော့ကျသွားခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;[http://www.unicef.org/infobycountry/kenya_statistics.html#85 UNICEF Statistics: Kenya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190604143317/https://www.unicef.org/infobycountry/kenya_statistics.html#85 |date=4 June 2019 }}. Unicef.org.&lt;/ref&gt; မွေးကင်းစ ကလေးသေဆုံးမှုမှာ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ၁၀၀၀ လျှင် ၄၄ ဦးမျှ ရှိသဖြင့် မြင့်မားဆဲဟု ဆိုနိုင်သည်။&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2091rank.html?countryName=Kenya&amp;countryCode=ke&amp;regionCode=afr&amp;rank=53#ke Infant Mortality ranks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200802233410/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2091rank.html?countryName=Kenya&amp;countryCode=ke&amp;regionCode=afr&amp;rank=53#ke |date=2 August 2020 }}. CIA World Factbook&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေး အဖွဲ့၏ အဆိုအရ ကလေးမွေးဖွားရာတွင် ၄၂ ရာခိုင်နှုန်းမျှသာ ကျွမ်းကျင်သော ပညာရှင်များက စောင့်ကြပ်မွေးဖွားပေးနိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။&lt;ref&gt;[http://www.who.int/gho/publications/world_health_statistics/EN_WHS2011_Part1.pdf WHO Health-Related Millennium Development Goals Report 2011].&lt;/ref&gt;

ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှင့် ဆိုင်သော ရောဂါများမှာ နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး စွမ်းဆောင်နိုင်မှုနှင့် ကြွယ်ဝမှု ဖြန့်ဝေခြင်း စသည်တို့နှင့် တိုက်ရိုက်ပတ်သက်နေသည်။ ကင်ညာနိုင်ငံသား တစ်ဝက်ခန့်မှာ ဆင်းရဲမွဲတေမှု သတ်မှတ်ချက်၏ အောက်တွင် နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ ကြိုတင်ကာကွယ်နိုင်သော ရောဂါများ ဖြစ်သည့် ငှက်ဖျား၊ ဟိတ်ချ်အိုင်ဗွီ/အေအိုင်ဒီအက်စ်၊ နျူမိုးနီးယား၊ ဝမ်းရောဂါနှင့် အာဟာရ ချို့တဲ့ခြင်းမှာ ကြီးစွာသော ဝန်ထုတ်ဝန်ပိုး ဖြစ်ပြီး ကလေးသူငယ်များကို အဓိက သေဆုံးစေသည့် အကြောင်းအရာ ဖြစ်ကာ သေဆုံးမှုများစွာ အတွက် တရားခံဖြစ်သည်။ အများနှင့် ဆိုင်ရော ကျန်းမာရေး ကဏ္ဍတွင် ပေါ်လစီ မခိုင်မာခြင်း၊ အကျင့်ပျက်ခြစားခြင်း၊ ကျန်းမာရေး ဝန်ထမ်း မလုံလောက်ခြင်း၊ စီမံခန့်ခွဲမှု အားနည်းခြင်း နှင့် ခေါင်းဆောင်မှု ညံ့ဖျင်းခြင်းတို့သည် အဓိက အပြစ်တင်ရန် အချက်များ ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ခန့်မှန်းချက်အရ အိတ်ချ်အိုင်ဗွီတွေ့ရှိမှုမှာ အရွယ်ရောက်ပြီးသူများ၏ ၆.၃% အထိ ရှိသည်။&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2155rank.html?countryName=Kenya&amp;countryCode=ke&amp;regionCode=afr&amp;rank=11#ke CIA World Factbook: HIV/AIDS – Adult Prevalence Rate Rankings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190329123741/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2155rank.html?countryName=Kenya&amp;countryCode=ke&amp;regionCode=afr&amp;rank=11#ke |date=29 March 2019 }}. Cia.gov. Retrieved on 23 April 2012.&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း ၂၀၁၁ ခုနှစ် UNAIDS ၏ အစီရင်ခံစာ အရ အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ ပြန့်ပွားမှု နှင့် ဆက်စပ်၍ ကင်ညာတွင် တိုးတက်မှုများ ရှိလာပြီး အိတ်ချ်အိုင်ဗွီတွေ့ရှိမှုမှာ အသက် ၁၅ နှစ်မှ ၂၄ နှစ်အတွင်း လူငယ်များ နှင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင် အမျိုးသမီးများတွင် လျော့နည်းလာသည်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;[http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/JC2216_WorldAIDSday_report_2011_en.pdf UNAIDS World AIDS Day Report 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140824062831/http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/JC2216_WorldAIDSday_report_2011_en.pdf |date=24 August 2014 }}.&lt;/ref&gt;

ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ကလေး[[မွေးဖွားနှုန်း]]မှာ အမျိုးသမီး တစ်ဦးလျှင် ကလေး ၄.၄၉ ဦးမျှ ဖြစ်သည်ဟု ၂၀၁၂ တွင် ခန့်မှန်းရသည်။&lt;ref&gt;[http://www.google.com/publicdata/explore?ds=n4ff2muj8bh2a_&amp;ctype=l&amp;strail=false&amp;bcs=d&amp;nselm=h&amp;met_y=TFR&amp;fdim_y=scenario:1&amp;scale_y=lin&amp;ind_y=false&amp;rdim=world&amp;idim=country:KE&amp;ifdim=world&amp;tstart=1106895600000&amp;tend=2842498800000 Forecast provided] by [[International Futures]] and hosted by Google's [[Public Data Explorer]]&lt;/ref&gt; ကင်ညာအစိုးရ၏ ၂၀၀၈-၀၉ စစ်တမ်း အရ စုစုပေါင်း ကလေး[[မွေးဖွားနှုန်း]]မှာ ၄.၆ %  ဖြစ်ပြီး လက်ထပ်ပြီး အမျိုးသမီးများတွင် ပဋိသန္ဓေ တားဆီးခြင်းမှာ ၄၆ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်ဟု သိရသည်။&lt;ref&gt;[http://statistics.knbs.or.ke/nada/index.php/catalog/23 Kenya – Kenya Demographic and Health Survey 2008–09] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190102045335/http://statistics.knbs.or.ke/nada/index.php/catalog/23 |date=2 January 2019 }}. Kenya National Data Archive (KeNADA)&lt;/ref&gt; မိခင် သေဆုံးမှုနှုန်းမှာ မြင့်မားပြီး အမျိုးသမီး မအင်္ဂါစေ့ ဖြတ်တောက်ခြင်း နှင့် တစိတ်တပိုင်း သက်ဆိုင်နေသည်။&lt;ref name=&quot;lcweb2.loc.gov&quot;/&gt; ထို လုပ်ဆောင်မှုမှာ ယခုအခါ လျော့နည်းလာပြီး နိုင်ငံ ခေတ်မီတိုးတက်လာမှု အပြင် ၂၀၁၁ ခုနှစ် ထိုအပြုအမူကို တားမြစ် ပိတ်ပင်လိုက်ခြင်း ကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်။
&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/society/sarah-boseley-global-health/2011/sep/08/women-africa | last=Boseley | first=Sarah | accessdate=7 January 2012 | title=FGM: Kenya acts against unkindest cut | date=8 September 2011 | publisher=The Guardian | location=London}}&lt;/ref&gt;

==ပညာရေး==
[[File:Community work in Kenya DVIDS342488.jpg|thumb|စာသင်ခန်းအတွင်းမှ ကလေးငယ်များ]]

လွတ်လပ်သော ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ပညာရေး စနစ်ကို ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီတို့က စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite web|title=Education|url=http://www.information.go.ke/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=57&amp;Itemid=183|work=Ministry of Information and Communications|publisher=Government of Kenya|accessdate=23 April 2011|archivedate=2 June 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090602221207/http://www.information.go.ke/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=57&amp;Itemid=183}}&lt;/ref&gt;၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၁၂ ရက် ကင်ညာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက်တွင် အိုမင်ဒဲ ကော်မရှင်ဟု အမည်ရသော အာဏာပိုင် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး နိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင်ဆိုင်မှုနှင့် စပ်လျဉ်းသော အပြောင်းအလဲများကို စတင်ပြုလုပ်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ ထိုကော်မရှင်မှ ထိုအချိန်တွင် အရေးပါသော ကိစ္စရပ်များ ဖြစ်သည့် ယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာ အမှတ်လက္ခဏာနှင့် စည်းလုံးညီညွတ်မှုတို့ကို အာရုံစိုက် လုပ်ဆောင်သည်။ သမိုင်းနှင့် ပထဝီတို့တွင် ပါဝင်သော သင်ရိုးများကို ပြောင်းလဲခြင်းအားဖြင့် နိုင်ငံ၏ စုစည်းမှုကို ညွှန်းဆိုနိုင်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ ၁၉၆၄ မှ ၁၉၈၅ အတွင်း ၇-၄-၂-၃ စနစ်ကို စတင်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ မူလတန်းတွင် ၇ နှစ်၊ အထက်တန်း အငယ်ပိုင်းတွင် ၄ နှစ်၊ အထက်တန်း အကြီးပိုင်းတွင် ၂ နှစ် နှင့် တက္ကသိုလ်တွင် ၃ နှစ် တို့ဖြစ်သည်။ ကျောင်းအားလုံးတွင် တူညီသော သင်ရိုးညွှန်းတမ်း ရှိသည်။

၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် သမ္မတမှ လမ်းညွှန်သော ဒုတိယ တက္ကသိုလ် ဖွင့်လှစ်နိုင်ရန် လုပ်ဆောင်မည့် အဖွဲ့ ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ဒုတိယတက္ကသိုလ် တစ်ခု ဖွင့်လှစ်နိုင်ရန် နှင့် ပညာရေး စနစ်တစ်ခုလုံးကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် အတွက် နည်းလမ်းရှာဖွေနိုင်ရန် ရည်ရွယ်သည်။&lt;ref name=&quot;edu&quot;/&gt; ကော်မတီမှ ၇-၄-၂-၃ စနစ် အစား ၈-၄-၄ စနစ် (မူလတန်းတွင် ၈နှစ်၊ အထက်တန်းတွင် ၄ နှစ် နှင့် တက္ကသိုလ်တွ ၄ နှစ်) ကို ပြောင်းလဲ ကျင့်သုံးရန် အဆိုပြုခဲ့သည်။ ၁၉၈၅ တွင် ၈-၄-၄ စနစ်ကို အစပြုခဲ့ပြီးနောက် ၇-၄-၂-၃ စနစ်ကို မူအားဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သော်လည်း စနစ်ဟောင်းမှ နောက်ဆုံးအသုတ် ကျောင်းသား များမှ ကင်ညာ တက္ကသိုလ်များမှ ၁၉၉၂ ခုနှစ်မှသာ ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;edu&quot;/&gt;

လက်ရှိ ၈-၄-၄ စနစ်ကို ၁၉၈၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် စတင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;ferre&quot;&gt;{{cite journal | last=Ferre | first=Celine | date=February 2009 | title=Age at First Child: Does Education Delay Fertility Timing? The Case of Kenya | publisher=World Bank | series=Policy Research Working Paper | issue=4833 | url=http://library1.nida.ac.th/worldbankf/fulltext/wps04833.pdf | archive-date=10 August 2013 | access-date=2 August 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130810215910/http://library1.nida.ac.th/worldbankf/fulltext/wps04833.pdf | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;eshiwani&quot;&gt;{{cite journal| last=Eshiwani | first=G.S. | year=1990 | title=Implementing Educational Policies in Kenya | publisher=World Bank | series=Africa Technical Department Series Discussion Paper | issue=85 |url=http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2000/01/11/000178830_98101903573855/Rendered/PDF/multi_page.pdf}}&lt;/ref&gt; ထိုစနစ်မှ အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း ဘာသာရပ်များကို အလေးအနက် ထားခဲ့ပြီး စနစ်သည် အနေဖြင့် ကျောင်းမှ ထွက်သွားသူများ အနေဖြင့် ကိုယ်ပိုင်အလုပ်လုပ်နိုင်ရန် သို့မဟုတ် အရပ်ဘက် ကဏ္ဍများတွင် အလုပ်ရရှိနိုင်ရန် အတွက် ယူဆ အကောင်အထည် ဖော်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကင်ညာ အစိုးရမှ မူလတန်း အခမဲ့ ပညာရေးကို ကြေညာခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် မူလတန်းတွင် ကျောင်းအပ်သူ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အထက်တန်းနှင့် အဆင့်မြင့်တန်း ပညာရေး အတွက်မူ ကျောင်းလခ ပေးရန် လိုအပ်နေသေးသဖြင့် ကျောင်းအပ်မှု သိသာစွာ များပြားမလာပေ။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် အစိုးရမှ ကျောင်းလခ အားလုံးကို အကုန်ခံပြီး အထက်တန်းပညာရေးကို အထောက်အပံ့များစွာ ပေးမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။

[[File:MSc student at Kenyatta University.jpg|thumb|right|နိုင်ရိုဘီ ကင်ယတ်တာ တက္ကသိုလ်မှ မဟာသိပ္ပံ ကျောင်းသားတစ်ဦး]]
ကလေးများသည် အသက် ၅ နှစ်အရွယ်အထိ မူကြိုကျောင်းများကို ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများတွင် တက်ရောက်ကြသည်။ မူကြိုမှာ ၁ နှစ်မှ ၃ နှစ် (ကေဂျီ၁၊ ကေဂျီ၂၊ ကေဂျီ၃)အထိ ကြာတတ်ပြီး ယခုလတ်တလောတိုင်အောင် အစိုးရက အထောက်အပံ့ပေးမည့် ပေါ်လစီ မရှိသဖြင့် မိဘများက အခကြေးငွေ အကုန်ခံရသည်။ ကေဂျီ၃ ပြီး၍ ကလေးငယ်များ ပထမတန်းသို့ တက်ရောက်နိုင်ရန် အဆင်သင့် ဖြစ်သည့်အခါ မူကြိုကျောင်းဆင်းပွဲကို အကြီးအကျယ် ကျင်းပလေ့ ရှိကြသည်။

အခြေခံပညာ အတန်းမှာ ၆ နှစ်မှစ၍ ၁၂ နှစ်မျှ ကြာမြင့်ကာ မူလတန်းတွင် ၈ နှစ်နှင့် အထက်တန်းတွင် ၄ နှစ် ဖြစ်သည်။ အစိုးရကျောင်းများတွင် မူလတန်း ပညာရေးမှာ အခမဲ့ ဖြစ်၍ မူလတန်း ပြီးဆုံးသည့် အခါတွင် လူငယ်အတတ်သင်ကျောင်းများ သို့မဟုတ် ကျေးရွာ ပေါ်လီတက်ခနစ်များကို တက်ရောက်နိုင်သည်။ သို့မဟုတ်ပါက မိမိတို့ အစီအစဉ်ဖြင့် စက်ချုပ်၊ လက်သမား၊ ကားပြင်၊ အုတ်စီ၊ ပန်းရန် စသည့် အလုပ်များတွင် အလုပ်သင် အဖြစ် လေ့လာကြသည်။ အထက်တန်းအောင်မြင်ပါက ပေါ်လီတက်ခနစ်များ သို့မဟုတ် နည်းပညာ ကောလိပ်များတွင် ၃နှစ်မျှ ဆက်လက် တက်ရောက်နိုင်ပြီး သို့မဟုတ်ပါက တက္ကသိုလ်သို့ တိုက်ရိုက်တက်ရောက်၍ ၄ နှစ်မျှ ဆက်လက် သင်ကြားနိုင်သည်။ ပေါ်လီတက်ခနစ် သို့မဟုတ် ကောလိပ်များမှ အောင်မြင်သူများမှာ လုပ်ငန်းခွင်သို့ ဝင်ရောက်နိုင်ပြီး တစ်နှစ် သို့မဟုတ် နှစ်နှစ် အတွေ့အကြုံရှိပါက အထူးပြု အဆင့်မြင့် ဒီပလိုမာများကို ရယူနိုင်သည်။ သို့မဟုတ်ပါက တက္ကသိုလ်သို့လည်း ဆက်လက် တက်ရောက်နိုင်ပြီး သက်ဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်များတွင် ဒုတိယနှစ် သို့မဟုတ် တတိယနှစ်မှ စ၍ တက်ရောက်နိုင်သည်။ အလုပ်ရှင် အများအပြားမှာ အဆင့်မြင့် ဒီပလိုမာ လက်မှတ်ကို ဘွဲ့လက်မှတ် အနေဖြင့် လက်ခံကြပြီး အချို့ တက္ကသိုလ်များတွင် ဘွဲ့လွန်သင်တန်းသို့ တိုက်ရိုက် သို့မဟုတ် အမြန် ဝင်ရောက်ခွင့် ရရှိကြသည်။

ကင်ညာရှိ အများနှင့်ဆိုင်သော တက္ကသိုလ်များမှာ အလွန်စီးပွားဖြစ် လုပ်ဆောင်သော အဖွဲ့အစည်းများ ဖြစ်ပြီး အထက်တန်းအောင်မြင်သူထဲမှ အနည်းငယ်မျှကိုသာ အစိုးရမှ ထောက်ပံ့သော ပညာသင်ဆုဖြင့် မိမိတို့ နှစ်သက်ရာ ဘာသာရပ်ကို ဆက်လက်သင်ကြားနိုင်သည်။ အများစုမှာ ဝိဇ္ဇာဘာသာရပ်များသို့ ဝင်ရောက်ကြပြီး ထိုဘာသာရပ်များမှာ သင်ကြားပို့ချရန် အတွက် ငွေကုန်ကြေးကျ နည်း၍ ဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ်ပါက မိမိဘာသာ အကုန်အကျ ခံပြီး ကျောင်းလခကို အပြည့်ပေး၍ တက်ရောက်နိုင်သည်။ အရည်အချင်းမှီသော်လည်း အရွေးမခံရသော ကျောင်းသားများမှာ အလယ်အလတ်တန်း ဖြစ်သော ဒီပလိုမာ ပရိုဂရမ်များကို အစိုးရ သို့မဟုတ် ပုဂ္ဂလိက တက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ်နှင့် ပေါ်လီတက်ခနစ်များတွင် တက်ရောက်ရန် ရွေးချယ်ကြသည်။

နိုင်ငံ၏ စာတတ်မြောက်မှုနှုန်းမှာ လူဦးရေ၏ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်း ရှိသည်။ အသက် ၃ နှစ်မှ ၅ နှစ် အထိ ကလေးငယ်များအတွက် ရည်ရွယ်ဖွင့်လှစ်သော မူကြိုကျောင်းများမှာ ပညာရေး စနစ် ၏ အဓိကကျသော အစိတ်အပိုင်း တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ပထမတန်းသို့ တက်ရောက်ရန် အဓိကကျသော လိုအပ်ချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မူလတန်း ပြီးမြောက်သည့် အခါတွင် ကျောင်းသားများမှာ ကင်ညာမူလတန်းပညာရေး အောင်လက်မှတ် (ကေစီပီအီး) အတွက် စာမေးပွဲ ဖြေဆိုကြရပြီး ထိုစာမေးပွဲမှ အထက်တန်းသို့ ဆက်လက်တက်ရောက်နိုင်မည် သို့မဟုတ် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပညာသင်ကျောင်းများသို့ ဆက်လက်တက်ရောက်နိုင်မည် စသည်တို့ကို အဆုံးအဖြတ်ပေးသည်။ မူလတန်း နေသည့် အသက်အရွယ်မှာ ၆နှစ် ၇နှစ် မှ ၁၃နှစ် ၁၄နှစ် အထိ ဖြစ်သည်။ အထက်တန်းသို့ ဆက်လက်တက်ရောက်သူများမှာ လေးနှစ်ပြီးသည့် အခါတွင် ကင်ညာအထက်တန်းပညာရေး အောင်လက်မှတ် (ကေစီအက်စ်အီး) ကို ဖြေဆိုကြရပြီး ထိုစာမေးပွဲမှ တက္ကသိုလ်သို့ ဆက်လက်တက်ရောက်နိုင်မည်၊ အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း ပညာ သင်ကြားနိုင်မည် သို့မဟုတ် အလုပ်လုပ်နိုင်မည် စသည်တို့ကို အဆုံးအဖြတ်ပေးသည်။ ကျောင်းသားများမှာ မိမိတို့ ကြိုက်နှစ်သက်ရာ ၈ ဘာသာကို ရွေးချယ် ဖြေဆိုနိုင်သော်လည်း အင်္ဂလိပ်၊ ဆွာဟီလီ နှင့် သင်္ချာတို့မှ မယူမနေရ ဘာသာရပ်များ ဖြစ်သည်။ 

ပေါင်းစပ် ဝင်ခွင့် စိစစ်ရေး အဖွဲ့မှာ အစိုးရ တက္ကသိုလ်များသို့ တက်ရောက်မည့် ကျောင်းသားများကို ရွေးချယ်ရန် ဖြစ်သည်။ အစိုးရ ကျောင်းများ အပြင် နိုင်ငံ အတွင်း ပုဂ္ဂလိက ကျောင်းပေါင်းများစွာ ရှိပြီး အများစုမှာ မြို့ပြတွင် ဖြစ်သည်။ ထို့အတူ နိုင်ငံတကာကျောင်း အချို့လည်း ရှိပြီး ကင်ညာနိုင်ငံ ပြည်ပမှ ပညာရေး စနစ် အမျိုးမျိုးတို့ကို သင်ကြားပေးလျက် ရှိသည်။

==ယဉ်ကျေးမှု==
[[File:Kenyan dancers.jpg|thumb|right|ကင်ညာမှ ကောင်လေးနှင့် ကောင်မလေးများ ရိုးရာအကကို ကနေပုံ]]
[[File:Nation media house.jpg|thumb|နေးရှင်းမီဒီယာ ဂရု တည်ရှိရာ နေရှင်းမီဒီယာဟောက်စ်]]
ကင်ညာနိုင်ငံသည် အမျိုးမျိုး ကွဲပြားခြားနားသော ယဉ်ကျေးမှုများ ရှိသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ လူမျိုးစုစွဲဝါဒသည် ကင်ညာနိုင်ငံ၏ အဓိက ပြဿနာ တစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း လူမျိုးစုများ၏ ပုံသေကားကျပုံစံနှင့် ဒေသအလိုက် စကားပြော အသံထွက် ကွဲပြားခြားနားမှုများမှာ တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ရယ်ရွှင်ကြည်နူးဖွယ်ရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူမျိုးကို စွဲ၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်းကို ကင်ညာတွင် ရိုင်းစိုင်းသည်ဟု မခေါ်နိုင်ပေ။

ကင်ညာရှိ ထင်ရှားသော လူမျိုးများမှာ ကမ်းရိုးတန်းဒေသမှ ဆွာဟီလီ လူမျိုးများ၊ မြောက်ဘက်မှ တိရစ္ဆာန်မွေးသော လူမျိုးစုများ နှင့် အလယ်ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်းမှ အမျိုးမျိုးသော လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ မာဆိုင်းလူမျိုးများမှာ ကင်ညာတွင် လူနည်းစု ဖြစ်သော်လည်း ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းကြောင့် လူသိများကြသည်။ မာဆိုင်းလူမျိုးများသည် သူတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်အထက်ပိုင်းကို ကြီးကျယ်စွာ ဆင်ယင်ခြင်းနှင့် ကျောက်မျက်ရတနာ အများအပြား ဝတ်ဆင်ခြင်းတို့ကြောင့် ထင်ရှားသည်။

ကင်ညာတွင် များပြားလှသော ဂီတ၊ ရုပ်မြင်သံကြားနှင့် ပြဇာတ် များ ရှိသည်။

===မီဒီယာ===
ကင်ညာ၏ မီဒီယာမှာ ပုံမှန်အားဖြင့် ခိုင်မာမှု ရှိပြီး ကင်ညာနှင့် ကမ္ဘာတဝှမ်းမှ နောက်ဆုံးရ သတင်းများကို အချိန်နှင့် တပြေးညီ တင်ဆက်နိုင်စွမ်း ရှိရုံသာမက နောက်ဆုံးရ အထူးသတင်းများ၊ စီးပွားရေး သတင်းများ၊ အားကစား သတင်းများ နှင့် ဖျော်ဖြေရေး သတင်းများကိုလည်း တင်ဆက်နိုင်စွမ်း ရှိသည်။ ထင်ရှားသော သတင်းစာများတွင်
* ဒေးလီးနေးရှင်း (နေးရှင်း မီဒီယာ ဂရု၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပြီး ဈေးကွက်ဝေစု အများဆုံး ရရှိထားသည်။)
* စတန်းဒတ်
* စတား
* ပီးပဲလ်
*အရှေ့ အာဖရိက အပတ်စဉ်
* တိုင်းဖ လီယို  တို့ ဖြ်စကြသည်။

ရုပ်မြင်သံကြား ကွန်ယက်များတွင်
* ကင်ညာ ရုပ်မြင်သံကြား ကော်ပိုရေးရှင်း (Kenya Broadcasting Corporation (KBC))
* စီတီဇင် တီဗွီ
* ကင်ညာ တယ်လီဗီးရှင်း နက်ဝပ် (KTN)
* အင်န်တီဗွီ (နေးရှင်း မီဒီယာ ဂရု၏ အစိတ်အပိုင်း)
* ကစ်စ် တယ်လီဗွီးရှင်း
* ကေ၂၄ တယ်လီဗွီးရှင်း
*ကျူ  - တီဗွီ
* ကက်စ် - တီဗွီ တို့ ပါဝင်သည်။

အဆိုပါ မြေပြင် ရုပ်သံလွှင် ဌာနများ အားလုံးမှာ ဒစ်ဂျစ်တယ် စနစ်ဖြင့် ထုတ်လွှင့်ကြသည်။

===စာပေ===
[[File:Ngũgĩ wa Thiong'o (signing autographs in London).jpg|thumb|right|ကင်ညာ စာရေးဆရာ ဂူဂီးဝ တီအောင်ဂို]]
ဂူဂီးဝ တီအောင်ဂို (Ngũgĩ wa Thiong'o)သည် ကင်ညာနိုင်ငံ ရှိ စာရေးဆရာများတွင် လူသိအများဆုံး ဖြစ်သည်။ သူ၏ စာအုပ်ဖြစ်သော မငိုနဲ့ ကလေး (Weep Not, Child) စာအုပ်မှာ ဗြိတိသျှ လက်အောက်တွင် ရှိသော ကင်ညာနိုင်ငံမှ ဘဝကို ခြယ်မှုန်း ရေးသားထားသည်။ ထိုဇာတ်လမ်းမှာ မောမောတို့ကြောင့် ကင်ညာနိုင်ငံသားတို့ အပေါ် သက်ရောက်မှုများ အကြောင်းပင် ဖြစ်သည်။ ထိုစာအုပ်တွင် ကိုလိုနီစနစ်၊ ပညာရေး နှင့် အချစ်တို့ကို ရောနှော ဇာတ်လမ်း ဆင်ထားသဖြင့် အာဖရိကရှိ လူသိအများဆုံး စာအုပ်များတွင် တစ်အုပ် အပါအဝင် ဖြစ်သည်။

အမ်.ဂျီ.ဗာဆန်ဂျီ (M.G. Vassanji) ၏ ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဝတ္ထု ဖြစ်သော ဗီကရမ်လော ကြားမှ ကမ္ဘာ (The In-Between World of Vikram Lall) စာအုပ်မှာ ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဂေလာဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ ထိုဇာတ်လမ်းမှာ ကင်ညာနိုင်ငံရှိ အိန္ဒိယမျိုးနွယ်မှ ဆင်းသက်လာသူ တစ်ယောက်နှင့် သူ၏ မိသားစုတို့၏ကင်ညာနိုင်ငံ ကိုလိုနီ စနစ်မှ ကိုလိုနီ ခေတ်လွန်စနစ်သို့ နိုင်ငံရေး အခင်းအကျင်း ကူးပြောင်းလာသော အခါတွင် လိုက်လျောညီထွေ ဖြစ်အောင် နေထိုင်ရမှုတို့ကို ဝတ္ထုဆန်ဆန် ရေးသားထားသော မှတ်တမ်း တစ်ခု ဖြစ်သည်။

ထို့ပြင် ၂၀၀၃ ခုနှစ်မှစ၍ စာပေဂျာနယ် တစ်ခု ဖြစ်သော ကွာနီ သည် ခေတ်ပြိုင် စာပေများကို ထုတ်ဝေလျက် ရှိသည်။

===ဂီတ===
[[File:Juacali 2.jpg|thumb|right|ကင်ညာမှ ထင်ရှားသော ဂီတသမား ဂျွာကာလီ]]
ကင်ညာတွင် ဒေသတွင်း ဘာသာစကား ၄၀ကျော်ကို အခြေခံသော ရိုးရာဂီတ အမျိုးမျိုး တို့အပြင် အမျိုးမျိုး ကွဲပြားသော ဂီတပုံသဏ္ဌန်များ ရှိသည်။&lt;ref&gt;[http://www.wipo.int/wipo_magazine/en/2007/04/article_0001.html On the Beat – Tapping the Potential of Kenya's Music Industry], WIPO Magazine (July 2007).&lt;/ref&gt;

ကင်ညာ၏ ထင်ရှားသောသော ဂီတတွင် ဂစ်တာသည် အဓိကကျသော တူရိယာ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဂစ်တာ ရစ်သမ် မှာ အလွန်ရှုပ်ထွေးပြီး ဒေသခံ စည်းချက်များနှင့် နိုင်ငံခြား စည်းချက်များ ရောနှောနေသည်။ အထူးသဖြင့် ကွန်ဂိုသားတို့၏ ကာဗာချာ ရစ်သမ်တွင် တွေ့နိုင်သည်။ ကင်ညာ၏ ထင်ရှားသော ဂီတတွင် အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုနှင့် တစ်ခုအကြား အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှု နှင့် လတ်တလောတွင် ပညာပြထားသော ဂစ်တာ ဆိုလိုများလည်း ပါဝင်သည်ကို တွေ့ရသည်။ ဂျွာကာလီ အပါဝင် ဟစ်ပ်ဟော့ပ် အဆိုတော် အများအပြားလည်း  ရှိသည်။

သီချင်းစာသာများမှာ အများအားဖြင့် ဆွာဟီလီ သို့မဟုတ် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ဖြစ်သည်။ ကွန်ဂိုသား ဂီတသမားတို့ထံမှ ရယူထားသော လင်ဂါလာ ဘာသာစကားဖြင့် စာသားများလည်း လတ်တလော ပေါ်ထွက်လာသည်ကို တွေ့ရသည်။ သီချင်းစာသားများကို ဒေသသုံး ဘာသာစကားများဖြင့်လည်း ရေးဖွဲ့ကြသည်။ မြို့ပြ ရေဒီယိုများမှာ ပုံမှန်အားဖြင့် အင်္ဂလိပ်သီချင်းများကိုသာ ထုတ်လွှင့်လေ့ ရှိပြီး ဒေသသုံး ဘာသာစကားများဖြင့် ထုတ်လွှင့်သော ရေဒီယို အသံလွှင့်ဌာနများလည်း ရှိသည်။

ထိုမျှသာမက ကင်ညာတွင် ခရစ်ယာန် ဂေါ်စပယ် ဂီတများလည်း ပျံ့နှံ့လာသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။ ဒေသခံ ဂေါ်စပယ် ဂီတသမားများတွင် ကင်ညာဘွိုင်းကာရယ် မှာ ထင်ရှားသည်။

၁၉၆၀ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းများမှ စ၍ ဘင်ဂါ ဂီတသည် ထင်ရှားလာပြီး အထူးသဖြင့် ဝိတိရိယရေကန် တဝိုက်ဒေသများတွင် ဖြစ်သည်။ ဘင်ဂါဆိုသော စကားလုံးကို ပေါ့ပ် ဂီတ မည်သည့်အမျိုးအစားကို မဆို ရည်ညွှန်းရာတွင်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ဘေ့စ်ဂီတာ၊ ဂစ်တာ နှင့် ပါကပ်ရှင်းတို့မှာ အသုံးများသော တူရိယာများ ဖြစ်သည်။

===အားကစား===
[[File:Loroupe, Tegla.JPG|thumb|right|၂၀၊၂၅ နှင့် ၃၀ ကီလိုမီတာအတွက် ကမ္ဘာ့စံချိန် တင်ထားသော ကင်ညာမှ တက်ဂလာ လိုရုကို ဂျာမနီနိုင်ငံတွင် တွေ့ရစဉ်]]
ကင်ညာနိုင်ငံသည် အာကစား အများအပြားကို လုပ်ဆောင်ကြပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် ခရစ်ကက်၊ ကားပြိုင်ခြင်း၊ ဘောလုံး၊ ရပ်ဂ်ဘီ နှင့် လက်ဝှေ့တို့ ပါဝင်သည်။ သို့သော်လည်း ကင်ညာသည် တာလတ်နှင့် တာဝေးပြေး အားကစားသမားများအတွက် ထင်ရှားသည်။ ကင်ညာသည် အိုလံပစ် ကစားပွဲနှင့် ဓနသဟာယနိုင်ငံများ ကစားပွဲတို့ အတွက် အမျိုးမျိုးသော အကွာအဝေးတို့အတွက် ချန်ပီယံများကို အမြဲတစေ မွေးထုတ်ပေးလျက် ရှိပြီး အထူးသဖြင့် မီတာ ၈၀၀၊ မီတာ ၁၅၀၀၊ မီတာ ၃၀၀၀၊ မီတာ ၅၀၀၀၊ မီတာ ၁၀၀၀၀ နှင့် မာရသွန် တို့ ဖြစ်သည်။ ကင်ညာ အာကစားသမားများ အထူးသဖြင့် ကာလန်ဂျင်း လူမျိုးတို့မှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပြေးပြိုင်ပွဲများအတွက် မော်ရိုကိုနှင့် အီသီယိုးပီးယားတို့၏ ယှဉ်ပြိုင်မှုကြောင့် နေရာ အရ လျော့နည်းသွားသော်လည်း နေရာ အများအပြားကို ရယူထားဆဲ ဖြစ်သည်။ ကင်ညာ၏ ထင်ရှားသော အားကစားသမားများထဲတွင် ဘော့စတွန် မာရသွန် ချန်ပီယံဆု နှစ်ကြိမ်နှင့် ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံ နှစ်ကြိမ် ရရှိထားသော ကက်သရင်း ဒရဲဘာ၊ ယခင် မာရသွန် ကမ္ဘာ့စံချိန် တင်ခဲ့သူ ပေါလ် တာဂတ် နှင့် ဂျွန်ဂူဂီတို့ ပါဝင်သည်။

ကင်ညာနိုင်ငံသည် ဘေဂျင်း အိုလံပစ်တွင် ဆုတံဆိပ် အချို့ ရရှိခဲ့ပြီး ရွှေ ၆ခု၊ ငွေ ၄ ခု နှင့် ကြေး ၄ ခု ဖြစ်ကာ ၂၀၀၈ အိုလံပစ်အတွင်း အာဖရိက၏ အအောင်မြင်ဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့သည်။ အာကစား သမား အသစ်များတွင် အာရုံစိုက်မှု ခံရသူများမှာ အမျိုးသမီး မီတာ ၈၀၀ ရွှေတံဆိပ် ဆုရှင် ပန်မလာ ဂျယ်လီမို နှင့် အမျိုးသား မာရသွန်ပွဲတွင် အနို်ငရခဲ့သော ဆင်မြူရယ် ဝန်ဂျူရူ တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ကင်ညာနိုင်ငံ၏ လက်ရှိအောင်မြင်နေသော အပြေး အားကစားကို ဦးဆောင်လမ်းပြခဲ့သူမှာ အနားယူသွားပြီဖြစ်သော  ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များမှ အိုလံပစ် နှင့် ဓနသဟာယ အားကစားပွဲ ချန်ပီယံဟောင်းကစ်ပ်ချိုဂ ကေနို ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ နောက်တွင် ဓနသဟာယ ကစားပွဲချန်ပီယံ ဟင်နရီ ရိုနို က ကမ္ဘာ့စံချိန် ပေါင်းမြောက်မြားစွာကို ဆက်တိုက်ရယူနိုင်ခဲ့သည်။

နောက်ပိုင်းတွင် ကင်ညာ အာကစားသမား အသိုင်းအဝိုင်းတွင် ကင်ညာကစားသမား အမြောက်အမြား ဘက်ပြောင်းခြင်းဖြင့် ကြုံတွေ့နေရပြီး အထူးသဖြင့် ဘာရိန်းနိုင်ငံ နှင့် ကာတာနိုင်ငံများသို့ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;IAAF&quot;&gt;IAAF: [http://www.iaaf.net/mm/Document/imported/42196.pdf Changes of Allegiance 1998 to 2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130509091352/http://www.iaaf.net/mm/Document/imported/42196.pdf |date=9 May 2013 }}.&lt;/ref&gt; ကင်ညာ အားကစား ဝန်ကြီးဌာနက ဘက်ပြောင်းခြင်းကို တားဆီးရန် ကြိုးစားသော်လည်း ဆက်လက် ဖြစ်ပွားနေဆဲ ဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံး အနေဖြင့် ဘားနတ် လာဂတ်က အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုကို ကိုယ်စားပြု ယှဉ်ပြိုင်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;IAAF&quot;/&gt; ထို့သို့ ဘက်ပြောင်းချင်း အများစုမှာ စီးပွားရေး သို့မဟုတ် ငွေကြေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ ဖြင့် သက်ဆိုင်နေသည်။ အချို့သော ကင်ညာ အပြေးသမားများမှာ နိုင်ငံ၏ အလွန်အားကောင်းသော ကိုယ်စားပြု အသင်းသို့ ဝင်ရောက်ရန် အရည်အချင်း မမှီနိုင်သော်လည်း အခြားနိုင်ငံများကို ကိုယ်စားပြုရန်မူ လွယ်ကူနေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။

[[File:David Rudisha Daegu 2011.jpg|thumb|left|အိုလံပစ် မီတာ ၈၀၀ ကမ္ဘာ့ စံချိန်တင် ကစားသမား ဒေးဗစ် ရူဒီရှား]]
ကင်ညာ၏ အမျိုးသမီး ဘော်လီဘော အသင်းမှာ အာဖရိက တွင် ထင်ရှားပြီး ကလပ်အသင်းများ နှင့် နိုင်ငံ ကိုယ်စားပြု အသင်း နှစ်ခုစလုံး ယခင် ဆယ်စုနှစ် အတွင်း အာဖရိကတိုက်၏ ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲများတွင် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ အမျိုးသမီး ဘော်လီဘော အသင်းမှာ အိုလံပစ် နှင့် ကမ္ဘာ့ ဖလားတို့တွင် ဝင်ရောက် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သော်လည်း သိသာထင်ရှားသည့် အောင်မြင်မှု မရရှိခဲ့ပေ။

ခရစ်ကက်မှာ အခြားထင်ရှားပြီး အောင်မြင်သော အားကစား တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ကင်ညာ ခရစ်ကက် အသင်းသည် ခရစ်ကက် ကမ္ဘာ့ဖလားတွင် ၁၉၉၆ ခုနှစ် ကတည်းက ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ သူတို့သည် ကမ္ဘာ့ အကောင်းဆုံး ခရစ်ကက် အသင်း အချို့ကို အနိုင်ရခဲ့ပြီး ၂၀၁၃ ခရစ်ကက် ကမ္ဘာ့ဖလားတွင် ဆီမီးဖိုင်နယ် အဆင့်အထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

ကင်ညာ၏ ရပ်ဂ်ဘီ အသင်းမှာလည်း လူကြိုက်များပြီး နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ဆာဖာရီ ဆဲဗင်း ပြိုင်ပွဲမှာ အထူးထင်ရှားသည်။ ကင်ညာ၏ အမျိုးသား အသင်းမှာ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ အဆင့် ၇ သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

ကင်ညာနိုင်ငံ၏ အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်းမှာလည်း ဒေသအတွင်း အားကောင်းသော အသင်းတစ်သင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ကင်ညာ ဘောလုံး အဖွဲ့ချုပ်အတွင်း အငြင်းပွားမှုများကြောင့် အောင်မြင်မှုကျဆင်းခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;New Vision, 3 June 2004: [http://www.newvision.co.ug/PA/8/30/364022 Wrangles land Kenya indefinite FIFA ban] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080110015009/http://www.newvision.co.ug/PA/8/30/364022 |date=10 January 2008 }}&lt;/ref&gt;ထို့အတွက်ကြောင့် ကမ္ဘာ့ ဘောလုံး အဖွဲ့ချုပ်၏ ပိတ်ပင်ခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီး ၂၀၀၇ခုနှစ် မတ်လတွင်မှ ပြန်လည် ကစားခွင့် ရရှိခဲ့သည်။

ကားပြိုင်ပွဲများတွင်မူ ကင်ညာသည် ကမ္ဘာပေါ်တွ်င အခက်ခဲ အကြမ်းတမ်းဆုံးဟု ဆိုစမှတ်ပြုကြသော ကမ္ဘာကျော် ဆာဖာရီ ရယ်လီ ကျင်းပရာ နေရာဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;The Auto Channel, 21 July 2001: [http://www.theautochannel.com/news/2001/07/22/025841.html FIA RALLY: Delecour takes points finish on Safari Rally debut]&lt;/ref&gt; ထိုပြိုင်ပွဲမှာ ကမ္ဘာ့ ရယ်လီ ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲ၏ တစိတ်တဒေသအဖြစ် နှစ်ပေါင်းများစွာ ရှိခဲ့ပြီး ၂၀၀၂ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ငွေကြေး အခက်အခဲကြောင့် ဖယ်ချန်ထားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ကင်ညာမှ ကမ္ဘာ့ အကောင်းဆုံး ရယ်လီ ကစားသမားများမှာ ထိုပြိုင်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင် အနိုင်ရခဲ့ဖူးသည်။ ထိုရယ်လီ ပြိုင်ပွဲမှာ အာဖရိက ရယ်လီ ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲ၏ တစိတ်တဒေသ အဖြစ် နှစ်စဉ် ကျင်းပမြဲ ဖြစ်သော်လည်း လာမည့် နှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ကမ္ဘာ့ ရယ်လီ ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခွင့် ရရှိရန် မျှော်လင့်လျက် ရှိကြသည်။

===ဟင်းလျာများ===
[[File:Ugali &amp; Sukuma Wiki.jpg|thumb|right|ကင်ညာဟင်းလျာ အတွဲအဆက် ဖြစ်သော အူဂါလီ နှင့် ဆူကူမာ ဝီကီ]]

ကင်ညာသားတို့သည် တစ်ရက်လျှင် သုံးနပ် စားကြပြီး မနက်ခင်းတွင် မနက်စာ၊ နေ့ခင်းတွင် နေ့လယ်စာနှင့် ညဘက်တွင် ညစာတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအတွင်းတွင် မနက် ၁၀ နာရီ လက်ဖက်ရည်ချိန် နှင့် ညနေ ၄ နာရီ လက်ဖက်ရည်ချိန် တို့လည်း ရှိသည်။ နံနက်စာတွင် လက်ဖက်ရည် သို့မဟုတ် ယာဂုနှင့် ပေါင်မုန့်၊ ချာပါတီ၊ မာဟာမရီ၊ အာလူးပြုတ် သို့မဟုတ် ကန်စွန်းဥပြုတ် တို့ကို စားသုံးလေ့ ရှိကြသည်။ နေ့လယ်စာနှင့် ညစာ အတွက်မူ လူ အများစုမှာ အူဂါလီ နှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ နို့ချဉ်၊ အသား၊ ငါး သို့မဟုတ် အခြားသော ပြုတ်ချက်စာများ ကို စားသုံးကြသည်။

ကင်ညာအနောက်ပိုင်းရှိ လူယာ၊ လူအို နှင့် ကလန်ဂျင်းလူမျိုး များမှာ ရိုးရာ အစားအစာများ အတွက် လိုင်းဟု ခေါ်သော ပြာမှ ရသော ဟင်းခတ်တစ်မျိုးကို အသုံးပြုကြပြီး မာဆစ်ဟု ခေါ်သော ရိုးရာ နို့ သောက်စရာ တစ်မျိုးကို သောက်သုံးကြသည်။ ထိုဒေသအတွင်း လည်ချောင်း ကင်ဆာ အဖြစ်များမှု အတွက် လိုင်းမှာ တရားခံ ဖြစ်သည် ဆိုသည့် အချက်ကိုမူ တိတိကျကျ မပြောနိုင်သေးပေ။

နိုင်ရိုဘီ အစရှိသော မြို့ကြီးများတွင်မူ စတီးယား၊ ကေအက်ဖ်စီ၊ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://worldnews.nbcnews.com/_news/2012/08/10/13223149-fast-food-finds-fans-in-sub-sahara-africa-where-obesity-problem-is-growing?lite |title=Fast food finds fans in sub-Sahara Africa, where obesity problem is growing – World News |publisher=Worldnews.nbcnews.com |date=24 October 2012 |accessdate=26 February 2013}}&lt;/ref&gt;  ဆပ်ဝေး&lt;ref&gt;[http://www.businessdailyafrica.com/Subway-to-open-first-Kenya-outlet-in-August/-/539552/1691534/-/bax3pa/-/index.html US fast food chain to open first Kenya outlet in August – Money Markets] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181023161931/https://www.businessdailyafrica.com/Subway-to-open-first-Kenya-outlet-in-August/-/539552/1691534/-/bax3pa/-/index.html |date=23 October 2018 }}. businessdailyafrica.com. Retrieved on 9 August 2013.&lt;/ref&gt; အစရှိသော အမြန်ပြင်ဆင် ချက်ပြုတ်ပေးသည့် စားသောက်ဆိုင်များ ရှိသည်။ နေ့လယ်စာအတွင်း ထုတ်ပိုးယူသွားနိုင်သည့် ထင်ရှားသော ဖစ်ရှ်အင်န်ချစ်ပ် ( ငါးနှင့်အာလူးကြော်) စားသောက်ဆိုင်များလည်း ရှိသည်။

==အခြားကြည့်ရန်==

==ကိုးကား==
{{reflist|2}}


[[Category:ကင်ညာနိုင်ငံ]]
[[Category:အာဖရိကတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ]]
[[Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]]
[[Category:အာဖရိကသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]]</text>
      <sha1>ams2dhff0rhhkv5ryn7wlr0x9cqovez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကိုင်ဇာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19283</id>
    <revision>
      <id>1049920</id>
      <parentid>1049906</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T12:58:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myanmar Wik</username>
        <id>103978</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ပြင်ဆင် တည်းဖြတ်ခြင်း</comment>
      <origin>1049920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16650" sha1="2g3zp7ctlqeasmce62o3r07jb54xud0" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ဦးညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = [[ရခိုင်လူမျိုး]]
| occupation    = [[အဆိုတော်]]၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ''' (သို့မဟုတ်) '''ဦးညီညီဝင်း''' (၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၁ – ၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်အမျိုးသား]] တစ်ဦးဖြစ်ပြီး တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ရခိုင်လူမျိုးတစ်ဦးဖြစ်ပြီး အမည်ရင်းမှာ ဦးညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။သူ့၏ဖခင်မှာ နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်းနဲ့ ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။မွေးချင်းသုံးဦးအနက် ဒုတိယမြောက်သားဖြစ်ပြီး ညီမဖြစ်သူမှာ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVB2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ [[နိုင်မြန်မာ]] ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် စစ်ကောင်စီက ဖွဲ့စည်းခဲ့သော မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်များ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVB2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈)
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ''
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (၁၉၈၀)
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁)
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅)
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈)
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်''
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ''
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်''
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇)
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် တိုင်းရင်းသားများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]</text>
      <sha1>2g3zp7ctlqeasmce62o3r07jb54xud0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049921</id>
      <parentid>1049920</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T13:04:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myanmar Wik</username>
        <id>103978</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ပြင်ဆင် တည်းဖြတ်ခြင်း</comment>
      <origin>1049921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16681" sha1="j33gzuy55cl33d7eixu7rug1yqnq81b" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ဦးညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = [[ရခိုင်လူမျိုး]]
| occupation    = [[အဆိုတော်]]၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ''' (သို့မဟုတ်) '''ဦးညီညီဝင်း''' (၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၁ – ၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်အမျိုးသား]] တစ်ဦးဖြစ်ပြီး တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ရခိုင်လူမျိုးတစ်ဦးဖြစ်ပြီး အမည်ရင်းမှာ ဦးညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။သူ့၏ဖခင်မှာ နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်းနဲ့ ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။မွေးချင်းသုံးဦးအနက် ဒုတိယမြောက်သားဖြစ်ပြီး ညီမဖြစ်သူမှာ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ [[နိုင်မြန်မာ]] ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် စစ်ကောင်စီက ဖွဲ့စည်းခဲ့သော မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်များ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVB2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈)
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ''
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (၁၉၈၀)
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁)
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅)
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈)
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်''
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ''
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်''
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇)
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် တိုင်းရင်းသားများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]</text>
      <sha1>j33gzuy55cl33d7eixu7rug1yqnq81b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049922</id>
      <parentid>1049921</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T13:07:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myanmar Wik</username>
        <id>103978</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ပြင်ဆင် တည်းဖြတ်ခြင်း</comment>
      <origin>1049922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16785" sha1="mkodnyuwvhf07vl0k46x6pcod4y6j1d" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ဦးညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = [[ရခိုင်လူမျိုး]]
| occupation    = [[အဆိုတော်]]၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = ဦးစိန်ဝင်း
| mother        = ဒေါ်သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ''' (သို့မဟုတ်) '''ဦးညီညီဝင်း''' (၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၁ – ၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်အမျိုးသား]] တစ်ဦးဖြစ်ပြီး တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ရခိုင်လူမျိုးတစ်ဦးဖြစ်ပြီး အမည်ရင်းမှာ ဦးညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။သူ့၏ဖခင်မှာ နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်းနဲ့ ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။မွေးချင်းသုံးဦးအနက် ဒုတိယမြောက်သားဖြစ်ပြီး ညီမဖြစ်သူမှာ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ [[နိုင်မြန်မာ]] ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် စစ်ကောင်စီက ဖွဲ့စည်းခဲ့သော မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်များ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVB2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈)
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ''
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (၁၉၈၀)
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁)
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅)
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈)
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်''
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ''
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်''
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇)
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် တိုင်းရင်းသားများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]</text>
      <sha1>mkodnyuwvhf07vl0k46x6pcod4y6j1d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049923</id>
      <parentid>1049922</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T13:10:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myanmar Wik</username>
        <id>103978</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ပြင်ဆင် တည်းဖြတ်ခြင်း</comment>
      <origin>1049923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16791" sha1="bl3sqgrb3rpirqrq6zzrfgz53uwucth" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ဦးညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = [[ရခိုင်လူမျိုး]]
| occupation    = [[အဆိုတော်]]၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = ဦးစိန်ဝင်း
| mother        = ဒေါ်သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ''' (သို့မဟုတ်) '''ဦးညီညီဝင်း''' (၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၁ – ၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်အမျိုးသား]] တစ်ဦးဖြစ်ပြီး တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ရခိုင်လူမျိုးတစ်ဦးဖြစ်ပြီး အမည်ရင်းမှာ ဦးညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။သူ့၏ဖခင်မှာ နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်းနဲ့ ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။မွေးချင်းသုံးဦးအနက် ဒုတိယမြောက်သားဖြစ်ပြီး ညီမဖြစ်သူမှာ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ [[နိုင်မြန်မာ]] ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် စစ်ကောင်စီက ဖွဲ့စည်းခဲ့သော မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်များ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈)
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ''
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (၁၉၈၀)
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁)
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅)
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈)
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်''
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ''
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်''
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇)
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် တိုင်းရင်းသားများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]</text>
      <sha1>bl3sqgrb3rpirqrq6zzrfgz53uwucth</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049925</id>
      <parentid>1049923</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T14:14:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဘဝဖြတ်သန်းမှု */</comment>
      <origin>1049925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16861" sha1="kgfsre89s1fuimxiho9shzlzfizay2j" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ဦးညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = [[ရခိုင်လူမျိုး]]
| occupation    = [[အဆိုတော်]]၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = ဦးစိန်ဝင်း
| mother        = ဒေါ်သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ''' (သို့မဟုတ်) '''ဦးညီညီဝင်း''' (၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၁ – ၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်အမျိုးသား]] တစ်ဦးဖြစ်ပြီး တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ရခိုင်လူမျိုးတစ်ဦးဖြစ်ပြီး အမည်ရင်းမှာ ဦးညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။သူ့၏ဖခင်မှာ နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်းနဲ့ ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။မွေးချင်းသုံးဦးအနက် ဒုတိယမြောက်သားဖြစ်၍ အစ်ကိုမှာ တေးရေး ဆီဇာ ဖြစ်ကာ ညီမဖြစ်သူမှာ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ [[နိုင်မြန်မာ]] ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် စစ်ကောင်စီက ဖွဲ့စည်းခဲ့သော မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်များ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈)
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ''
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (၁၉၈၀)
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁)
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅)
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈)
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်''
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ''
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်''
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇)
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် တိုင်းရင်းသားများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]</text>
      <sha1>kgfsre89s1fuimxiho9shzlzfizay2j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049926</id>
      <parentid>1049925</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T14:15:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဘဝဖြတ်သန်းမှု */</comment>
      <origin>1049926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16895" sha1="dxjo6zmgamg70y4cdtinnd6h3mwzjpf" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ဦးညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = [[ရခိုင်လူမျိုး]]
| occupation    = [[အဆိုတော်]]၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = ဦးစိန်ဝင်း
| mother        = ဒေါ်သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ''' (သို့မဟုတ်) '''ဦးညီညီဝင်း''' (၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၁ – ၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်အမျိုးသား]] တစ်ဦးဖြစ်ပြီး တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ရခိုင်လူမျိုးတစ်ဦးဖြစ်ပြီး အမည်ရင်းမှာ ဦးညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။မွေးချင်းသုံးဦးအနက် ဒုတိယမြောက်သားဖြစ်၍ အစ်ကိုမှာ တေးရေး ဆီဇာ ဖြစ်ကာ ညီမဖြစ်သူမှာ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ [[နိုင်မြန်မာ]] ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် စစ်ကောင်စီက ဖွဲ့စည်းခဲ့သော မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်များ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈)
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ''
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (၁၉၈၀)
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁)
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅)
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈)
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်''
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ''
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်''
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇)
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် တိုင်းရင်းသားများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]</text>
      <sha1>dxjo6zmgamg70y4cdtinnd6h3mwzjpf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049927</id>
      <parentid>1049926</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T14:17:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဂီတဖြတ်သန်းမှု */</comment>
      <origin>1049927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16978" sha1="qsovkoi9l98s9mh29sznr5osevgqa0t" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ဦးညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = [[ရခိုင်လူမျိုး]]
| occupation    = [[အဆိုတော်]]၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = ဦးစိန်ဝင်း
| mother        = ဒေါ်သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ''' (သို့မဟုတ်) '''ဦးညီညီဝင်း''' (၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၁ – ၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်အမျိုးသား]] တစ်ဦးဖြစ်ပြီး တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ရခိုင်လူမျိုးတစ်ဦးဖြစ်ပြီး အမည်ရင်းမှာ ဦးညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။မွေးချင်းသုံးဦးအနက် ဒုတိယမြောက်သားဖြစ်၍ အစ်ကိုမှာ တေးရေး ဆီဇာ ဖြစ်ကာ ညီမဖြစ်သူမှာ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
လိဒ်ဂစ်တာ အတီးသမားလည်းဖြစ်သူ ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ [[နိုင်မြန်မာ]] ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် စစ်ကောင်စီက ဖွဲ့စည်းခဲ့သော မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်များ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈)
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ''
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (၁၉၈၀)
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁)
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅)
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈)
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်''
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ''
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်''
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇)
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် တိုင်းရင်းသားများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]</text>
      <sha1>qsovkoi9l98s9mh29sznr5osevgqa0t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049933</id>
      <parentid>1049927</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T14:55:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဘဝဖြတ်သန်းမှု */</comment>
      <origin>1049933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17017" sha1="g5pie2uxwku0ig7aw5lozon0wariu8p" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ဦးညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = [[ရခိုင်လူမျိုး]]
| occupation    = [[အဆိုတော်]]၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = ဦးစိန်ဝင်း
| mother        = ဒေါ်သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ''' (သို့မဟုတ်) '''ဦးညီညီဝင်း''' (၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၁ – ၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်အမျိုးသား]] တစ်ဦးဖြစ်ပြီး တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ရခိုင်လူမျိုးတစ်ဦးဖြစ်ပြီး အမည်ရင်းမှာ ဦးညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။မွေးချင်းသုံးဦးအနက် ဒုတိယမြောက်သားဖြစ်၍ အစ်ကိုမှာ ဦးကိုကိုဝင်း (တေးရေး ဆီဇာ) ဖြစ်ကာ ညီမဖြစ်သူမှာ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
လိဒ်ဂစ်တာ အတီးသမားလည်းဖြစ်သူ ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ [[နိုင်မြန်မာ]] ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် စစ်ကောင်စီက ဖွဲ့စည်းခဲ့သော မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်များ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈)
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ''
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (၁၉၈၀)
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁)
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅)
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈)
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်''
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ''
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်''
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇)
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် တိုင်းရင်းသားများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]</text>
      <sha1>g5pie2uxwku0ig7aw5lozon0wariu8p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049962</id>
      <parentid>1049933</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T15:41:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myanmar Wik</username>
        <id>103978</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>သဒ္ဒါပြင်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1049962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17173" sha1="8ujutg1jczh3uh20oyvv6wstucnnt4r" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ဦးညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = [[ရခိုင်လူမျိုး]]
| occupation    = [[အဆိုတော်]]၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = ဦးစိန်ဝင်း
| mother        = ဒေါ်သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ''' (သို့မဟုတ်) '''ဦးညီညီဝင်း''' (၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၁ – ၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်အမျိုးသား]] တစ်ဦးဖြစ်ပြီး တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ရခိုင်လူမျိုးတစ်ဦးဖြစ်ပြီး အမည်ရင်းမှာ ဦးညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။တေးသံရှင် ကိုင်ဇာသည် အနုပညာသွေးပါသော မိသားစုဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ တေးရေး ဆီဇာ (ခေါ်) ဦးကိုကိုဝင်း ဖြစ်ပြီး၊ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ တို့နှင့်ညီမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူဖြစ်သည်။&quot;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ [[နိုင်မြန်မာ]] ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် စစ်ကောင်စီက ဖွဲ့စည်းခဲ့သော မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်များ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈)
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ''
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (၁၉၈၀)
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁)
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅)
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈)
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်''
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ''
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်''
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇)
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် တိုင်းရင်းသားများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]</text>
      <sha1>8ujutg1jczh3uh20oyvv6wstucnnt4r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1050020</id>
      <parentid>1049962</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T01:56:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>စာနိဒါန်း မွမ်းမံခြင်း</comment>
      <origin>1050020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17972" sha1="8p5npdkr6om91tsg3u6a61pi9n7rjas" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = [[ထားဝယ်မြို့]]
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = ထားဝယ်+ဗမာ
| occupation    = အဆိုတော်၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = စိန်ဝင်း
| mother        = သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = [[ရန်ကုန်မြို့]]
}}

'''ကိုင်ဇာ'''  ([[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] [[၁၉၆၁]] – [[၂၂ ဩဂုတ်]] [[၂၀၂၆]]) သည်  တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်ရိုးရာ မိုးခေါ်တေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသည့် “ရွာလိုက်ပါ…မိုး” အပါအဝင် ထားဝယ်ဒေသအကြောင်း သီချင်းများသည် ကိုင်ဇာက၏ ဂီတဘဝတွင် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဖန်တီးသီဆိုခဲ့သော တေးသီချင်းများသည်လည်း ခေတ်တစ်ခေတ်၏ ဂီတလောကတွင် ရေပန်းစား လူကြိုက်များခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-08-23 |title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပန မနက်ဖြန် ကျင်းပမည် |url=https://www.daweiwatch.com/23/08/2026/135607/ |access-date=2026-08-24 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာ၏ အမည်ရင်းမှာ ညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ထားဝယ်လူမျိုးဖြစ်သူ  ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ဝါးခယ်မသူ  ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။တေးသံရှင် ကိုင်ဇာသည် အနုပညာသွေးပါသော မိသားစုဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ တေးရေး ဆီဇာ (ခေါ်) ဦးကိုကိုဝင်း ဖြစ်ပြီး၊ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ တို့နှင့်ညီမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ နိုင်မြန်မာ ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး]] (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်များ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' (၁၉၇၇)
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈)
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ''
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (၁၉၈၀)
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁)
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅)
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈)
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်''
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ''
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်''
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇)
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>8p5npdkr6om91tsg3u6a61pi9n7rjas</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21285</id>
    <revision>
      <id>1050021</id>
      <parentid>852179</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T01:58:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>မွေးဖွားသူများ</comment>
      <origin>1050021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1391" sha1="3t2jfycvd6h27hqw9tt6yxk0e6yphcb" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot; | align=right 
|-
| {{ဖေဖော်ဝါရီလ}}
|}
[[ဖေဖော်ဝါရီ]]လ၊ (၁၈)ရက်နေ့ သည် [[ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်]]အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၄၉)ရက်မြောက် နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၃၁၆) ရက် ([[ရက်ထပ်နှစ်]]ဖြစ်လျှင် (၃၁၇) ရက်) ကျန်သေးသည်။ 

== ဖြစ်စဉ်များ ==
*
*
*

== မွေးဖွားသူများ ==
* [[၁၉၆၁]] - အဆိုတော် [[ကိုင်ဇာ]] ([[၂၀၂၆]] ကွယ်လွန်) 
*
*

== ကွယ်လွန်သူများ ==
* [[၁၉၅၃]] &amp;ndash;  [[ဘဂျမ်း (ကာတွန်း)|ကာတွန်းဦးဘဂျမ်း]] ([[၁၉၀၂]] မွေးဖွား)
* [[၁၉၉၈]] – [[မြသန်းတင့်]] မြန်မာ စာရေးဆရာ ([[၁၉၂၉]] မွေးဖွား)

== ပွဲတော်ရက်များ ==
* 
*
*

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==


{{လများ}}
[[Category:ရက်စွဲများ]][[Category:ဖေဖော်ဝါရီ]]</text>
      <sha1>3t2jfycvd6h27hqw9tt6yxk0e6yphcb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၂၂ ဩဂုတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21497</id>
    <revision>
      <id>1050023</id>
      <parentid>917961</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T02:01:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ကွယ်လွန်သူများ</comment>
      <origin>1050023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2383" sha1="n1wuwln91usodp6fxb7ljw5xvxfqj32" xml:space="preserve">
{| class=&quot;wikitable&quot; | align=right 
|-
| {{ဩဂုတ်လ}}
|}
[[ဩဂုတ်]]လ၊ (၂၂)ရက်နေ့ သည် [[ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်]]အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၂၃၄)ရက်မြောက် ([[ရက်ထပ်နှစ်]] ဖြစ်လျှင် (၂၃၅)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၁၃၁) ရက် ကျန်သေးသည်။ 

== ဖြစ်စဉ်များ ==
*[[၂၀၂၅]] - [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]]က အာဏာရှင်စနစ်ချုပ်ငြိမ်းရေး နှင့် ဖက်ဒရယ် ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စု တည်ဆောက်ရေးဆိုင်ရာ အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ၏ နိုင်ငံရေး ရပ်တည်ချက် (၁၀) ချက်နှင့် အခြေခံမူ (၈) ချက်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/720834|title=ဘုံနိုင်ငံရေးသဘောတူညီချက် ရရှိရန် ကြိုးပမ်းသွားမည်ဟု NUCC ထုတ်ပြန်|publisher=DVB|accessdate=22 August 2025}}&lt;/ref&gt;
*
*

== မွေးဖွားသူများ ==
*[[၁၉၄၆]] - [[ဘရှိန်]] - ရခိုင်လူမျိုး နိုင်ငံရေးသမားနှင့် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်
*
*

== ကွယ်လွန်သူများ ==
*[[၂၀၂၆]] - အဆိုတော် [[ကိုင်ဇာ]] ([[၁၉၆၁]] မွေးဖွား)
*
*

== ပွဲတော်ရက်များ ==
* 
*
*

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
{{Reflist}}


{{လများ}}
[[Category:ရက်စွဲများ]][[Category:ဩဂုတ်]]</text>
      <sha1>n1wuwln91usodp6fxb7ljw5xvxfqj32</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရာသီအလိုက်ပွင့်သောပန်းများ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49625</id>
    <revision>
      <id>1050047</id>
      <parentid>962767</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T09:28:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-46064-34</username>
        <id>147338</id>
      </contributor>
      <comment>မု နဲံ မြ</comment>
      <origin>1050047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2686" sha1="r0vvmw0ynwy1joi4hw3c3dp9oorkdcg" xml:space="preserve">ခရေပန်း

== မြန်မာပြည်၏ရာသီအလိုက်ပွင့်သောပန်းများနှင့်ရာသီပွဲတော်များ ==
*တန်ခူးလ - ပိတောက်ပန်း၊ ကံ့ကော်ပန်း၊ ရင်ခတ်ပန်း(သင်္ကြန်ပွဲ)

*ကဆုန်လ- စံကားပန်း(ညောင်ရေသွန်းပွဲ)

*နယုန်လ- စံပယ်ပန်း၊ မြလေးပန်း(စာပြန်ပွဲ)

*ဝါဆိုလ- ပုန်းညက်ပန်း(ဝါဆိုပွဲ)

*ဝါခေါင်လ- ခတ္တာ(စာရေးတံမဲပွဲ)

*တော်သလင်းလ- ရင်းမာပန်း(လှေပြိုင်ပွဲ)

*သီတင်းကျွတ်လ- ကြာမျိုးငါးပါး(ဆီမီးထွန်းပွဲ)

*တန်ဆောင်မုန်းလ- ခဝဲပန်း(ကထိန်ပွဲ)

*နတ်တော်လ- သဇင်ပန်း(စာဆိုတော်ပွဲ)

*ပြာသိုလ- ခွာညိုပန်း(မြင်းခင်းပွဲ)

*တပို့တွဲလ - ပေါက်လဲပန်း(မီးပုံပွဲ ။ထမနဲပွဲ)

*တပေါင်းလ- သရဖီပန်း၊ အင်ကြင်းပန်း(သဲပုံစေတီပွဲ)

မြန်မာတို့သည်တောတောင်ရေမြေသဘာ၀အလှနှင့် အမြဲတစေထိတွေ့နေကြသည်ဖြစ်ရာ ဆယ့်နှစ်လရာသီအကြောင်းနှင့် ဆယ့်နှစ်ရာသီပွဲ‌တော်အ‌ကြောင်းကို စကားပြေဖြင့်ဖြစ်စေ ကဗျာလင်္ကာဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ဖွဲ့နွဲ့ပြောဆိုစရာရှိလျှင်မည်သည့်ရာသီ၌ မည်သည့်ပန်းပွင့်သည် မည်သည့်ပွဲ‌တော် မည်သည့်လရောက်မည်ဟူသောအချက်ကို အဓိကထား၍ ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။ 

&lt;ref&gt; မောင်ထင် ( မြန်မာဆယ့်နှစ်လအကြောင်း) &lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;

[[Category:ပန်းများ]]
[[Category:ရုက္ခဗေဒ]]
[[Category:အပင်များ]]
{{မြန်မာလများ}}</text>
      <sha1>r0vvmw0ynwy1joi4hw3c3dp9oorkdcg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သိရောမဏိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49700</id>
    <revision>
      <id>1050030</id>
      <parentid>1049880</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T02:38:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-45868-06</username>
        <id>147294</id>
      </contributor>
      <comment>နောက်လူများ ပြင်ဆင်ရလွယ်ကူစေရန် ခေါင်းစဉ်ငယ်တပ်လိုက်သည်။</comment>
      <origin>1050030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11290" sha1="625xhe2y8v2c2cvkdzt814eu8hv3b70" xml:space="preserve">&lt;references /&gt;
ရှေးအခါက နိုင်ငံပိုင်အစိုးရ ကျင်းပပေးသော ပထမပြန်စာမေးပွဲမှာ ပထမငယ်၊ ပထမလတ်၊ ပထမကြီးဟု ၃ တန်း သာရှိခဲ့သည်။ နောင် (မြန်မာနှစ် ၁၃၁၄) တွင် ဓမ္မာစရိယတန်း တိုးချဲ့ ပြဋ္ဌာန်းသည်။ ဓမ္မာစရိယကျမ်းရင်း ၃ ကျမ်းနှင့် အတူ ဂုဏ်ထူးကျမ်း ၆ ကျမ်း(စုစုပေါင်း ၉ ကျမ်း/ ၉ ဘာသာ)ကို တစ်နှစ်တည်းဖြင့် အောင်မြင်ပါက &quot;ခေါင်းပေါ်ကပတ္တမြား&quot;ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသော 'သိရောမဏိ'ဟူ၍ အထူးဝိသေသတပ်ကာ &quot;သာသနဓဇသိရီပဝရဓမ္မာစရိယ၊ သိရောမဏိ&quot;ဟူသောဘွဲ့ ပေးပါသည်။ (လက်ရှိအစိုးရဓမ္မာစရိယတန်း၊ ဂုဏ်ထူးတန်းဆိုင်ရာစည်းကမ်းများနှင့်မတူတော့ပါ၊ သိရောမဏိဘွဲ့လည်း မပေးတော့ပါ။) &lt;ref&gt;အမရဒီပ&lt;/ref&gt;

၁၃၁၄ ခုနှစ်တွင် တိုးချဲ့ပြဌာန်းသည့် အစိုးရဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲတွင် ကျမ်းရင်းသုံးကျမ်းနှင့်တကွ ဂုဏ်ထူးခြောက်ကျမ်း (ပေါင်း ကိုးကျမ်းလုံး)ကို တစ်နှစ်တည်းဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့သောပုဂ္ဂိုလ်များမှာ လက်လှမ်းမှီသမျှ တင်ပြရလျှင် အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်ပါသည်။

=== ခုနှစ်အလိုက် သိရောမဏိ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ ပုဂ္ဂိုလ်များ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!'''စဉ်'''
!'''ဘွဲ့တော်'''
!'''သက်တော်'''
!'''ဝါတော်'''
! colspan=&quot;2&quot; |'''စာအောင်သည့်ခုနှစ်'''
|-
| align=&quot;right&quot; |၁
| align=&quot;left&quot; |'''အရှင်ဝါသေဋ္ဌ (ဟံသာဝတီ)'''
'''(ကျမ်းပြုအကျော် [[သပြေကန်ဆရာတော် ရှင်ဝါသေဋ္ဌ]])'''
|၃၁
|၁၁
|၁၃၀၃
|၁၉၄၁
|-
| align=&quot;right&quot; |၂
| align=&quot;left&quot; |'''အရှင်ဉာဏောဘာသာဘိဝံသ'''
မစိုးရိမ်ကျောင်းတိုက်၊ မန္တလေး
|
|
|၁၃၀၉
|၁၉၄၇
|-
| align=&quot;right&quot; |၃
| align=&quot;left&quot; |'''အရှင်ပဏ္ဍိတ (ဓမ္မာစရိယ ဦးမောင်မောင်လေး)'''
မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ ပခုက္ကူမြို့
|၂၄
|၅
|၁၃၁၃
|၁၉၅၁
|-
| align=&quot;right&quot; |၄
| align=&quot;left&quot; |'''အရှင်နေမိန္ဒ ([[ပခုက္ကူ တိပိဋကဆရာတော်]] )'''
မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ ပခုက္ကူမြို့
|၂၄
|၅
|၁၃၁၄
|၁၉၅၂
|-
| align=&quot;right&quot; |၅
| align=&quot;left&quot; |'''အရှင်ကုမာရ (တတိယ မဟန ဥက္ကဋ္ဌ  [[မကွေးဆရာတော်|မကွေးဆရာတော် )]]'''
မဟာဝေယံဘုံသာကျောင်းတိုက်၊ မန္တလေး
|၃၀
|၁၀
|၁၃၁၄
|၁၉၅၂
|-
| align=&quot;right&quot; |၆
| align=&quot;left&quot; |'''အရှင်အဂ္ဂဝံသာဘိဝံသ (တိပိဋကစာမေးပွဲ သြဝါဒါစရိယအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ၊ ပေါက်မြိုင်ဆရာတော်)'''
ဇေယျသိန်ပါဠိတက္ကသိုလ်ကျောင်းတိုက်၊ စစ်ကိုင်း
|၂၅
|၆
|၁၃၁၄
|၁၉၅၂
|-
| align=&quot;right&quot; |၇
| align=&quot;left&quot; |'''အရှင်တေဇဓမ္မ (ဦးထွန်းလွင်)'''
မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်၊ သံတော်ဆင့်ကျောင်း၊ မန္တလေး
|၃၀
|၁၀
|၁၃၁၄
|၁၉၅၂
|-
| align=&quot;right&quot; |၈
| align=&quot;left&quot; |'''အရှင်သုနန္ဒာဘိဝံသ (ဆရာကြီး ဦး[[ရွှေအောင်]])'''
ဦးကြယ်ကျောင်း၊ ဘုရားကြီးတိုက်၊ မန္တလေး (ဝဋံသကာ၊ သိရောမဏိ)
|၂၄
|၅
|၁၃၁၅
|၁၉၅၃
|-
| align=&quot;right&quot; |၉
| align=&quot;left&quot; |'''အရှင်ကုမာရာဘိဝံသ (စတုတ္ထ မဟနဥက္ကဋ္ဌ [[ကုမာရာဘိဝံသ (ဗန်းမော်ဆရာတော်)|ဗန်းမော်ဆရာတော်]])'''
ဘုရားကြီးတိုက်၊ မန္တလေး (ပါဠိသိရောမဏိ၊ ဝဋံသကာ)
|၂၄
|၅
|၁၃၁၅
|၁၉၅၃
|-
| align=&quot;right&quot; |၁၀
| align=&quot;left&quot; |'''အရှင်ကေလာသ (ကျောက်မဲ၊ သဒ္ဓမ္မပါလစာသင်တိုက် တိုက်တည်ဆရာတော်)'''
ဘုရားကြီးတိုက်၊ မန္တလေး
|၂၉
|၉
|၁၃၁၅
|၁၉၅၃
|-
| align=&quot;right&quot; |၁၁
| align=&quot;left&quot; |'''အရှင်စိတြဉာဏာဘိဝံသ'''
ဘုရားကြီးတိုက်၊ မန္တလေး
|၂၄
|၄
|၁၃၁၅
|၁၉၅၃
|-
| align=&quot;right&quot; |၁၂
| align=&quot;left&quot; |'''အရှင်ဉတ္တမ'''
မင်းကျောင်း၊ ဝါးခယ်မမြို့
|၂၈
|8
|၁၃၁၅
|၁၉၅၃
|-
| align=&quot;right&quot; |၁၃
| align=&quot;left&quot; |'''အရှင်နာရဒါဘိဝံသ (ဝဋံသကာ ဦးထွန်းလွင်)'''
ဗားကရားတောရပါဠိတက္ကသိုလ်ကျောင်းတိုက်၊ ရန်ကုန်
|၂၈
|၈
|၁၃၁၅
|၁၉၅၃
|-
| align=&quot;right&quot; |၁၄
| align=&quot;left&quot; |'''အရှင်အဂ္ဂည'''
မဟာဝေယံဘုံသာပါဠိတက္ကသိုလ်၊ မန္တလေး
|၃၀
|၁၁
|၁၃၁၅
|၁၉၅၃
|-
| align=&quot;right&quot; |၁၅
| align=&quot;left&quot; |'''အရှင်ဃောသိတ'''
သာသနာလင်္ကာရကျောင်း၊ သရက်တောတိုက်၊ ရန်ကုန်
|၂၅
|၅
|၁၃၁၅
|၁၉၅၃
|-
| align=&quot;right&quot; |၁၆
| align=&quot;left&quot; |'''အရှင်ဝိစိတ္တ (ဦးဝင်းကြိုင်၊ တွဲဖက်ပါမောက္ခ၊ နပသတက္ကသိုလ်၊ ရန်ကုန်)'''
ဇောတိကာရုံပါဠိတက္ကသိုလ်၊ ပြည်မြို့
|၂၈
|၉
|၁၃၁၅
|၁၉၅၃
|-
| align=&quot;right&quot; |၁၇
| align=&quot;left&quot; |'''အရှင်သုစိတ္တ (မြန်အောင်)'''
ဝေဠုဝန်ကျောင်းတိုက်၊ ကြည့်မြင်တိုင်၊ ရန်ကုန်
|၃၃
|၁၃
|၁၃၁၅
|၁၉၅၃
|-
| align=&quot;right&quot; |၁၈
| align=&quot;left&quot; |'''အရှင် [[ဝိဇ္ဇောတ]] ('''
ပန္နရသမမြောက် ရွှေကျင်သာသနာပိုင်၊ ကမ္ဘာအေး ဝိဇ္ဇောတာရုံဆရာတော်)

ပဇ္ဇောတာရုံပါဠိတက္ကသိုလ်၊ မြောင်းမြ
|၂၂
|၃
|၁၃၁၅
|၁၉၅၃
|-
| align=&quot;right&quot; |၁၉
| align=&quot;left&quot; |'''ဦးထွန်းကျင် (လူဝတ်ကြောင်အဖြစ်ဖြင့် သိရောမဏိဘွဲ့ရသော တစ်ဦးတည်းသောပုဂ္ဂိုလ်)'''
သုဓမ္မာပရိယတ္တိပါဠိတက္ကသိုလ်၊ ညောင်တုန်း
|၃၆
|
|၁၃၁၅
|၁၉၅၃
|-
| align=&quot;right&quot; |၂၀
| align=&quot;left&quot; |'''အရှင်ဝိမလာစာရ (ကျောက်ဖြူ)'''
အလယ်တောရပါဠိတက္ကသိုလ်၊ ရန်ကုန်
|၃၄
|၁၅
|၁၃၁၅
|၁၉၅၃
|-
| align=&quot;right&quot; |၂၁
| align=&quot;left&quot; |'''အရှင်ဣန္ဒာစရိယ (ဓမ္မာစရိယ ဦးအောင်ခိုင်၊ တွဲဖက်ပါမောက္ခ၊ နပသတက္ကသိုလ်၊ ရန်ကုန်)'''
အလယ်တောရပါဠိတက္ကသိုလ်၊ ရန်ကုန်
|၂၂
|၂
|၁၃၁၅
|၁၉၅၃
|-
| align=&quot;right&quot; |၂၂
| align=&quot;left&quot; |'''အရှင်ကုမာရ (ကဝ)'''
အလယ်တောရပါဠိတက္ကသိုလ်၊ ရန်ကုန်
|၂၆
|၇
|၁၃၁၅
|၁၉၅၃
|-
| align=&quot;right&quot; |၂၃
| align=&quot;left&quot; |'''အရှင်စန္ဒာဝရ (မြင်းခြံ၊ ပုဂံ)'''
ဘုရားကြီးတိုက်၊ မန္တလေး
|၃၅
|၁၅
|၁၃၁၅
|၁၉၅၃
|-
| align=&quot;right&quot; |၂၄
| align=&quot;left&quot; |'''အရှင်ဉာဏမဉ္ဇူ (ကျောက်ဖြူ)'''
မင်္ဂလာသုခပါဠိတက္ကသိုလ်၊ ရန်ကုန်
|၂၆
|၆
|၁၃၁၅
|၁၉၅၃
|-
| align=&quot;right&quot; |၂၅
| align=&quot;left&quot; |'''အရှင်သာသန (မာန်အောင်)'''
မင်္ဂလာသုခပါဠိတက္ကသိုလ်၊ ရန်ကုန်
|၃၂
|၁၂
|၁၃၁၅
|၁၉၅၃
|-
| align=&quot;right&quot; |၂၆
| align=&quot;left&quot; |'''အရှင်ဇောတိကာဘိဝံသ (ပါမောက္ခချုပ်ဆရာတော်၊ နပသတက္ကသိုလ်၊ မန္တလေး)'''
သိမ်ကုန်းဓမ္မိကာရာမပါဠိတက္ကသိုလ်၊ ရန်ကုန်
|၂၉
|၉
|၁၃၁၅
|၁၉၅၃
|-
| align=&quot;right&quot; |၂၇
| align=&quot;left&quot; |'''မဓမ္မစာရီ (စဉ့်ကိုင်)'''
ဇေယျသိန်ပါဠိတက္ကသိုလ်၊ စစ်ကိုင်း
|၃၃
|
|၁၃၁၇
|၁၉၅၆
|-
| align=&quot;right&quot; |၂၈
| align=&quot;left&quot; |'''အရှင်ဝိမလ (မုံရွာ)'''
မဟာဝေယံဘုံသာပါဠိတက္ကသိုလ်၊ မန္တလေး
|၂၀
|၁
|၁၃၁၉
|၁၉၅၈
|}

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}}

[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်များ]]</text>
      <sha1>625xhe2y8v2c2cvkdzt814eu8hv3b70</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50044</id>
    <revision>
      <id>1049916</id>
      <parentid>1049748</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T12:02:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Min Agga Maung</username>
        <id>147115</id>
      </contributor>
      <origin>1049916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9647" sha1="qx2olbh2lf3ohgn740lgyiwxqyo6999" xml:space="preserve">{{Infobox တက္ကသိုလ်
|တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်
|တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ)= Pyay Technological University
|တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ)=
|ဒေသအခေါ်အမည် = PTU
|တံဆိပ် = Pyay Technological University.jpg
|တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ်
|ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား
|ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes
|ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) =
|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = 
|အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော
|တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်။ 
|ပါမောက္ခချုပ် =- 
|ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာ မြနန္ဒာလွင်
|ဝန်ထမ်းဦးရေ = 
|သင်ပြသူ ဦးရေ =
|ဆရာ ဦးရေ =
|ဆရာမ ဦးရေ =
|သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း =
|ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = 
|ဘွဲ့လွန် ဦးရေ =
|တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
|အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက
|ပိုင်ဆိုင်မှု = 
|ရန်ပုံငွေ =
|အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]]
|သတင်းစာ =
|အထိမ်းအမှတ်အရောင် =     
|အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ =
|အားကစားအမည် =
|ဝဘ်ဆိုတ် = http://www.ptu.edu.mm/
}}


'''ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Pyay Technological University}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ရှေးကျသော နည်းပညာတက္ကသိုလ်သုံးခုဖြစ်သော [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] တို့တွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး [[[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်ပိုင်း)]]၊ [[ပြည်မြို့]] မှ (၇) မိုင်အကွာ ပြည် - ပေါက်ခေါင်း ကားလမ်းပေါ်ရှိ လက်ခုပ်ပင်ရွာတွင် တည်ရှိသည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၊ အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဦးစီးဌာန လက်အောက်ရှိ တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

[[Category:Logos of universities in Myanmar]]


[[Category:Logos of universities in Myanmar]]

===သမိုင်းကြောင်း===
၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}&lt;/ref&gt;

===အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ===
အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ
# မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering
# အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering 
# လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering                                                          
# စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering
# ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology

===ကျောင်းသားများ===

၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ
(Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007))

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!width=&quot;50&quot;|'''Year'''
!width=&quot;50&quot;|'''Civil'''
!width=&quot;50&quot;|'''EC'''
!width=&quot;50&quot;|'''EP'''
!width=&quot;50&quot;|'''MP 	 	 	 	   	 '''
!width=&quot;50&quot;|'''MT/CNC'''
!width=&quot;50&quot;|'''IT'''
!width=&quot;50&quot;|'''MC'''
!width=&quot;50&quot;|'''PE'''
!width=&quot;50&quot;|'''Total'''
|-
|1997,April 
|3
|6
|
|
|
|
|
|
|9
|-
|1997,Dec 
|139
|102
|102
|
|
|
| 
| 
|343
|-
|1998
|101
|82
|94
|
|
|
| 
| 
|277
|-
|1999
|103
|88
|86
|
|
|
| 
| 
|277
|-
|2000,March  
|165
|68
|95
|
|
|
| 
| 
|328
|-
|2000,Nov
|173
|86
|123
|
|
|
| 
| 
|382
|-
| 2002,Jan
|123
|162
|145
|
|
|
| 
| 
|430
|-
|2002,Dec
|26
|18
|17
|
|
|
| 
| 
|61
|-
| 2003,Aug
|34
|42
|39
|39
|10
|45
|25
| 
|234
|-
| 2003,Dec
|50
|42
|32
|18
|4
|24
| 13
| 
|183
|-
| 2004,No
|19
|52
|57
|58
|26
|25
| 22
| 
|259
|-
| 2005,Oct 
|55
|94
|116
|71
|50
|54
|29
|
|469
|-
|2006,Sep
|63
|70
|70
|73
|48
|42
| 34
| 15
|415
|-
| 2007,Nov
|67
|47
|53
|30
|20
|29
| 24
| 7
|277
|-
|}

၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ
(Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007))
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!width=&quot;50&quot;|'''Year'''
!width=&quot;50&quot;|'''Civil'''
!width=&quot;50&quot;|'''EC'''
!width=&quot;50&quot;|'''EP'''
!width=&quot;50&quot;|'''MECH '''
!width=&quot;50&quot;|'''IT'''
!width=&quot;50&quot;|'''MC'''
!width=&quot;50&quot;|'''Total'''
|-
| 2002,Dec(B.Tech)
|245
|57
|76
|61
|
|
|349
|-
|2004,Feb(B.Tech)
|61
|81
|59
|3
|
|
| 31
|-
|2004,Dec(B.Tech)  
|8
|10
|13
|
|
|
| 31
|-
| 2004,(B.E)
|66
|22
|38
|23
|
|
| 149
|-
| 2005,(B.Tech)
|32
|15
|31
|25
|34
|16
| 153
|-
| 2005,Jan(B.E)
|69
|51
|49
|6
|
|
| 175
|-
|  2005,Nov(B.E)
|9
|26
|18
|
|
|
| 53
|-
| 2006,(B.Tech)
|35
|48
|39
|31
|15
|12
| 180
|-
| 2006,(B.E)
|34
|15
|33
|23
|34
|15
|154
|-
|2007,(B.Tech)
|59
|43
|38
|58
|34
|17
|249
|-
| 2007,(B.E)
|31
|44
|27
|27
|11
|9
|149
|-
|Total 
|649
|412
|421
|257
|128
|69
|1936
|-
|}

== ဓာတ်ပုံများ ==
&lt;gallery&gt;
File:Pyay Technological University,Convo.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ
&lt;/gallery&gt;
===ကျမ်းကိုး===
{{reflist}}
#http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]]

[[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]]</text>
      <sha1>qx2olbh2lf3ohgn740lgyiwxqyo6999</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049917</id>
      <parentid>1049916</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T12:03:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Min Agga Maung</username>
        <id>147115</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1049917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9804" sha1="pzq17oeq8c7xolcjtk0d52lbvfjia9l" xml:space="preserve">{{Infobox တက္ကသိုလ်
|တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်
|တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ)= Pyay Technological University
|တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ)=
|ဒေသအခေါ်အမည် = PTU
|တံဆိပ် = Pyay Technological University.jpg
|တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ်
|ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား
|ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes
|ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) =
|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = 
|အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော
|တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်။ 
|ပါမောက္ခချုပ် =- 
|ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာ မြနန္ဒာလွင်
|ဝန်ထမ်းဦးရေ = 
|သင်ပြသူ ဦးရေ =
|ဆရာ ဦးရေ =
|ဆရာမ ဦးရေ =
|သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း =
|ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = 
|ဘွဲ့လွန် ဦးရေ =
|တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
|အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက
|ပိုင်ဆိုင်မှု = 
|ရန်ပုံငွေ =
|အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]]
|သတင်းစာ =
|အထိမ်းအမှတ်အရောင် =     
|အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ =
|အားကစားအမည် =
|ဝဘ်ဆိုတ် = http://www.ptu.edu.mm/
}}


'''ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Pyay Technological University}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ရှေးကျသော နည်းပညာတက္ကသိုလ်သုံးခုဖြစ်သော [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] တို့တွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး [[[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်ပိုင်း)]]၊ [[ပြည်မြို့]] မှ (၇) မိုင်အကွာ ပြည် - ပေါက်ခေါင်း ကားလမ်းပေါ်ရှိ လက်ခုပ်ပင်ရွာတွင် တည်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ်လည်း ဖြစ်သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၊ အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဦးစီးဌာန လက်အောက်ရှိ တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

[[Category:Logos of universities in Myanmar]]


[[Category:Logos of universities in Myanmar]]

===သမိုင်းကြောင်း===
၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}&lt;/ref&gt;

===အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ===
အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ
# မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering
# အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering 
# လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering                                                          
# စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering
# ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology

===ကျောင်းသားများ===

၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ
(Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007))

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!width=&quot;50&quot;|'''Year'''
!width=&quot;50&quot;|'''Civil'''
!width=&quot;50&quot;|'''EC'''
!width=&quot;50&quot;|'''EP'''
!width=&quot;50&quot;|'''MP 	 	 	 	   	 '''
!width=&quot;50&quot;|'''MT/CNC'''
!width=&quot;50&quot;|'''IT'''
!width=&quot;50&quot;|'''MC'''
!width=&quot;50&quot;|'''PE'''
!width=&quot;50&quot;|'''Total'''
|-
|1997,April 
|3
|6
|
|
|
|
|
|
|9
|-
|1997,Dec 
|139
|102
|102
|
|
|
| 
| 
|343
|-
|1998
|101
|82
|94
|
|
|
| 
| 
|277
|-
|1999
|103
|88
|86
|
|
|
| 
| 
|277
|-
|2000,March  
|165
|68
|95
|
|
|
| 
| 
|328
|-
|2000,Nov
|173
|86
|123
|
|
|
| 
| 
|382
|-
| 2002,Jan
|123
|162
|145
|
|
|
| 
| 
|430
|-
|2002,Dec
|26
|18
|17
|
|
|
| 
| 
|61
|-
| 2003,Aug
|34
|42
|39
|39
|10
|45
|25
| 
|234
|-
| 2003,Dec
|50
|42
|32
|18
|4
|24
| 13
| 
|183
|-
| 2004,No
|19
|52
|57
|58
|26
|25
| 22
| 
|259
|-
| 2005,Oct 
|55
|94
|116
|71
|50
|54
|29
|
|469
|-
|2006,Sep
|63
|70
|70
|73
|48
|42
| 34
| 15
|415
|-
| 2007,Nov
|67
|47
|53
|30
|20
|29
| 24
| 7
|277
|-
|}

၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ
(Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007))
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!width=&quot;50&quot;|'''Year'''
!width=&quot;50&quot;|'''Civil'''
!width=&quot;50&quot;|'''EC'''
!width=&quot;50&quot;|'''EP'''
!width=&quot;50&quot;|'''MECH '''
!width=&quot;50&quot;|'''IT'''
!width=&quot;50&quot;|'''MC'''
!width=&quot;50&quot;|'''Total'''
|-
| 2002,Dec(B.Tech)
|245
|57
|76
|61
|
|
|349
|-
|2004,Feb(B.Tech)
|61
|81
|59
|3
|
|
| 31
|-
|2004,Dec(B.Tech)  
|8
|10
|13
|
|
|
| 31
|-
| 2004,(B.E)
|66
|22
|38
|23
|
|
| 149
|-
| 2005,(B.Tech)
|32
|15
|31
|25
|34
|16
| 153
|-
| 2005,Jan(B.E)
|69
|51
|49
|6
|
|
| 175
|-
|  2005,Nov(B.E)
|9
|26
|18
|
|
|
| 53
|-
| 2006,(B.Tech)
|35
|48
|39
|31
|15
|12
| 180
|-
| 2006,(B.E)
|34
|15
|33
|23
|34
|15
|154
|-
|2007,(B.Tech)
|59
|43
|38
|58
|34
|17
|249
|-
| 2007,(B.E)
|31
|44
|27
|27
|11
|9
|149
|-
|Total 
|649
|412
|421
|257
|128
|69
|1936
|-
|}

== ဓာတ်ပုံများ ==
&lt;gallery&gt;
File:Pyay Technological University,Convo.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ
&lt;/gallery&gt;
===ကျမ်းကိုး===
{{reflist}}
#http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]]

[[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]]</text>
      <sha1>pzq17oeq8c7xolcjtk0d52lbvfjia9l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50677</id>
    <revision>
      <id>1049930</id>
      <parentid>957709</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T14:35:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-46234-15</username>
        <id>147315</id>
      </contributor>
      <origin>1049930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30261" sha1="pblywzy0x4ckl3tlurz1h39ptqmoqxo" xml:space="preserve">{{Infobox television channel
| name              = မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား
| logofile          = Mrtvmedialogo.png
| logosize          =အမွေထဖတအမွေဖြတ်ကြေညာခငြ်း 
| logocaption       = ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်သုံးစွဲသည့် MRTV တံဆိပ်အသစ်
| logoalt           = 
| logo2             =မိသားစုဝင် 6 ဦး 
| established       = 
| airdate           = 
| launch            = {{Start date|1946|02|15|df=y}}&lt;ref name=cr&gt;{{cite paper | title=Myanmar Country Report | url=http://utcc2.utcc.ac.th/localuser/amsar/PDF/Document50/Myanmar%20country%20report.pdf | author=Kyaw Kyaw Htun and Win Lwin | accessdate=2008-12-24 | publisher=ASEAN Mass Communication Studies and Research Center | archive-date=7 November 2012 | access-date=9 May 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121107201755/http://utcc2.utcc.ac.th/localuser/amsar/PDF/Document50/Myanmar%20country%20report.pdf | url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://utcc2.utcc.ac.th/localuser/amsar/PDF/Document50/Myanmar%20country%20report.pdf |accessdate=9 May 2015 |archivedate=7 November 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121107201755/http://utcc2.utcc.ac.th/localuser/amsar/PDF/Document50/Myanmar%20country%20report.pdf }}{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://utcc2.utcc.ac.th/localuser/amsar/PDF/Document50/Myanmar%20country%20report.pdf |accessdate=9 May 2015 |archivedate=7 November 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121107201755/http://utcc2.utcc.ac.th/localuser/amsar/PDF/Document50/Myanmar%20country%20report.pdf }}&lt;/ref&gt; (ရေဒီယို)&lt;br&gt;ဇွန် ၁၉၇၉ (ရုပ်သံလိုင်း)&lt;ref name=rlf&gt;{{cite book | title=The River of Lost Footsteps--Histories of Burma | url=https://archive.org/details/riveroflostfoots0000than_d0r2 | page=[https://archive.org/details/riveroflostfoots0000than_d0r2/page/371 371] | author=Thant Myint-U | year=2006 | publisher=Farrar, Straus and Giroux | isbn=978-0-374-16342-6}}&lt;/ref&gt;
| closed date       =23. 8.2026 
| picture format    = 16:9 1080i &lt;br&gt; 4:3 480i
| share             =Fackbook.com.mmand tik.tok.mm 
| share as of       =Puitivlr 
| share source      =People 
| network           =Ip 
| owner             =Ip 
| parent            = [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]
| slogan            =Nothinh 
| motto             = 
| country           = {{MYA}}
| language          = [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]
| broadcast area    = မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း
| affiliates        = 
| headquarters      = [[နေပြည်တော်]]
| former names      = 
| replaced names    = 
| replaced by names = 
| sister names      = * MRTV NEWS
* MRTV Parliament
* MRTV NRC 
* MRTV Farmers
* MRTV Sports
| timeshift names   = 
| web               = &lt;!-- {{URL|www.mrtv.gov.mm}} --&gt;
| terr serv 1       = မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား &lt;br&gt; (မြန်မာ)
| terr chan 1       = Channel 1 (MRTV HD) &lt;br&gt; Channel 2 (MRTV News HD) &lt;br&gt; Channel 3 (MRTV Parliament) &lt;br&gt; Channel 4 (MRTV NRC HD) &lt;br&gt; Channel 5 (MRTV Farmer) &lt;br&gt; Channel 6 (MRTV Sport)
| sat serv 1        = Thaicom 6 78.5°E
| sat chan 1        = 3711/H/15000 (HD)
| sat serv 2        = Intelsat 39 62°E
| sat chsn 2        = 4049/L/15000 (HD) &lt;br&gt; 11140/V/30000 (HD)
| sat serv 3        = [[စကိုင်းနက်]] &lt;br&gt; (မြန်မာ)
| sat chan 3        = Channel 2
| sat serv 4        = [[Canal+ Myanmar FG|ကန်နယ်လ်ပလပ်စ်]] &lt;br&gt; (မြန်မာ)
| sat chan 4        = Channel 60
| cable serv 1      = 
| cable chan 1      = 
| terr radio serv 1  = MRTV
| terr radio chan 1  = Channel 19
| sat radio serv 1  = 
| sat radio chan 1  = 
| iptv serv 1       = 
| iptv chan 1       = 
| online serv 1     = MRTV Livestream
| online chan 1     = {{URL|https://www.mrtv.gov.mm/mm/live-stream|Watch Live}}
| 3gmobile serv 1   =
| 3gmobile chan 1   = 
}}

'''မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား'''သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံးသော ရုပ်သံလွှင့်လုပ်ငန်းဖြစ်ပြီး [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ လက်အောက်တွင်ရှိသော နိုင်ငံပိုင် ရေဒီယိုနှင့် ရုပ်သံလွှင့်လုပ်ငန်းဖြစ်သည်။ ရုပ်မြင်သံကြားထုတ်လွှင့်ခြင်းကို ၁၉၈၀ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် စတင်စမ်းသပ်ခဲ့ပြီး နိုဝင်ဘာလ (၁)ရက်နေ့တွင် မြန်မာ့ရုပ်မြင်သံကြားအမည်ဖြင့် NTSC စနစ်ကို အသုံးပြု၍ ပုံမှန်ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် မြန်မာ့ရုပ်မြင်သံကြားအစီအစဉ်များ ဖမ်းယူကြည့်ရှုနိုင်ရန်အတွက် ထပ်ဆင့်လွှင့်စက်ရုံများ တည်ဆောက်ခဲ့ရာ ယခုအခါ ထပ်ဆင့်လွှင့်စက်ရုံပေါင်း (၂၃၁)ရုံ ရှိပြီဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;mrtv&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mrtv.gov.mm/www.mrtv.gov.mm/?q=about-transmission|title=MRTV Transmission|accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၂၀|publisher=MRTV}}{{Dead link|date=January 2021 }}&lt;/ref&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==
မြန်မာနိုင်ငံ၏ အသံလွှင့်လုပ်ငန်းကို လွတ်လပ်ရေးမရမီ ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် စတင်ပြီး ၁၉၃၇ ခုနှစ်၌ [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ မင်္ဂလာဒုံ (ဝါယာလက်) တွင်စမ်းသပ်အသံလွှင့်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ ယခု ပန်းဆိုးတန်းလမ်းနှင့် မဟာဗန္ဓုလလမ်းထောင့်ရှိ ဗဟိုကြေးနန်းရုံးကြီး အောက်ထပ်ရှိ အခန်းအချို့ကို အသံလွှင့်ရုံအဖြစ် ဖန်တီးထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ဖိုက်ချ်လမ်း (ယခင်ရှမ်းလမ်း၊ ယခုဗဟိုလမ်း)ရှိ [[လူမှုဝန်ထမ်းဦးစီးဌာန]] မူလတန်းကြိုကျောင်း၊ အမှတ်(၄)နှစ်ထပ်တိုက် ([[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၊ ဝန်ကြီးရုံး) မှ အသံလွှင့်ခဲ့သည်။ ဖိုက်ချ်လမ်း (ယခုအခေါ် ဗဟိုလမ်း) အသံလွှင့်ရုံထက် နေရာပိုမိုကျယ်ဝန်းသော ကမ္ဘာအေးစေတီလမ်းရှိ ချင်းချောင်းနန်းတော်နေရာ (အနုပညာဦးစီးဌာနရုံး အဆောက်အအုံပရဝုဏ်) သို့ ရွှေ့ပြောင်းအသံလွှင့်ခဲ့သည်။ အသံလွှင့်ရုံအမည်ကို All Burma Broadcasting Station (ခေါ်) ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အသံလွှင့်ဌာန ဟုခေါ်တွင်ခဲ့သည်။

၁၉၄၅ ခုနှစ် မတ်လဆန်းမှ မေလဆန်းအထိ ရန်ကုန်မြို့၊ ပတ်လမ်း (ယခုနတ်မောက်လမ်း) ရှိ အဆောက်အအုံနေရာ (ယခုဂျာမနီသံရုံး) နေရာတွင် မြန်မာ့တော်လှန်ရေး တပ်မတော်အသံလွှင့်ဌာန အမည်ဖြင့် မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ်ပြင်းထန်သော တော်လှန်ရေးရဲဘော်များက လျှို့ဝှက်တည်ဆောက်ကာ အသံလွှင့်ခဲ့သည်။ မြန်မာ၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာများနှင့် ဟိန္ဒူစတန်နီ ဘာသာများဖြင့် အသံလွှင့်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ မေလဆန်း၌ ရန်ကုန်မြို့ ရွှေတောင်ကြားရပ် လောင်းဝစ္စလမ်း (ယခု အင်းလျားမြိုင်လမ်း) ရှိ နှစ်ထပ်တိုက်ကို အသံလွှင့်ရုံအဖြစ် ဖန်တီးထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ အသံလွှင့်ရုံအမည်ကို Rangoon Radio (ခေါ်) ရန်ကုန်ရေဒီယို ဟု အမည်ပေး အသံလွှင့်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ (၁၅) ရက်နေ့တွင် “ရန်ကုန်ရေဒီယို” မှ Burma Broadcasting Service (BBS) (ခေါ်) ဗမာ့အသံ အမည်သို့ နာမည်ပြောင်းလဲ အသံလွှင့်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၂၃) ရက်နေ့တွင် လောင်းဝစ္စလမ်း (ယခုအင်းလျားမြိုင်လမ်း) အသံလွှင့်ရုံမှ ဝင်ဒါမီယာကရက်ဆင့် (ယခုပန်းဝါလမ်း) အသံလွှင့်ရုံသို့ ပြောင်းရွှေ့အသံလွှင့်ခဲ့သည်။ ဝင်ဒါမီယာအသံလွှင့်ရုံဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။

၁၉၅၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ(၂၈)ရက်နေ့တွင် ဗမာ့အသံ အမည်မှ ပြည်ထောင်စုဖွားတိုင်းရင်းသား အားလုံး၏ ကိုယ်စားပြုရာ မြန်မာ့အသံ အမည်သို့ နာမည်ပြောင်းလဲအသံလွှင့်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၄) ရက်နေ့တွင် ဝင်ဒါမီယာ အသံလွှင့်ရုံမှ [[ပြည်လမ်း]] “မြန်မာ့အသံ” အသံလွှင့်ရုံသစ်ကြီးသို့ ပြောင်းရွှေ့အသံလွှင့်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၁၆) ရက်နေ့တွင် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်အရ အသံလွှင့်ဌာနခွဲ ညွှန်ကြားရေးဝန်ရုံး အမည်မှ ပြန်ကြားရေးနှင့် အသံလွှင့်ဦးစီးဌာန အမည်သို့ ပြောင်းလဲခေါ်တွင်ကာ ပြန်ကြားရေးဌာနခွဲနှင့် ပူးပေါင်းဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

၁၉၈၀ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၁) ရက်နေ့တွင် ရောင်စုံရုပ်မြင်သံကြားအစီအစဉ်ကို စတင်ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၂၄) ရက်နေ့တွင် ဤဌာနကို ဦးစီးဌာနအဖြစ် သီးခြားဖွဲ့စည်းကာ မြန်မာ့ရုပ်မြင်သံကြားနှင့် အသံလွှင့်ဦးစီးဌာန Myanma Television and Radio Department (MTRD) ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၂၂)ရက်နေ့တွင် မြန်မာ့ရုပ်မြင်သံကြားနှင့်အသံလွှင့်ဦးစီးဌာန အမည်မှ မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား Myanma Radio and Television (MRTV) ဟုပြောင်းလဲဖွဲ့စည်း ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။

၂၀ဝ၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ(၁၈)ရက်နေ့တွင် [[နေပြည်တော်]]၊ [[တပ်ကုန်းမြို့|တပ်ကုန်း]]ရှိ မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား အဆောက်အဦးသစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့ရုပ်မြင်သံကြား (MRTV) အစီအစဉ်အား ၁၉၈၀ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင်လည်းကောင်း၊ MRTV-3 အစီအစဉ်အား ၂၀ဝ၁ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၁၉) ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း၊[[MRTV-4]] အစီအစဉ်အား ၂၀ဝ၄ ခုနှစ်၊ မေလ (၁၅) ရက်နေ့တွင် လည်းကောင်း၊ MRTV-3 အစီအစဉ်အား အသွင်သဏ္ဌာန်ရော အနှစ်သာရပါပြောင်းလဲ၍ [[မြန်မာအင်တာနေရှင်နယ် ရုပ်သံလိုင်း|Myanmar International Television]] (MITV) အစီအစဉ်အဖြစ် ၂၀၁၀ ခုနှစ်၊ မတ်လ(၃၁)ရက်နေ့မှစ၍ ဂြိုဟ်တုများထပ်မံငှားရမ်းပြီး ကမ္ဘာ့နိုင်ငံပေါင်း(၂၂၄) နိုင်ငံများသို့ လည်းကောင်း၊ ပိတောက်‌မြေအသံလွှင့် အစီအစဉ်အား ၂၀ဝ၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၁၆) ရက်မှစတင်၍လည်းကောင်း၊ ဒေသဆိုင်ရာ FM များအား ၂၀ဝ၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီ (၁၇) ရက်နေ့မှ စတင်၍လည်းကောင်း ထုတ်လွှင့်ပေးလျက်ရှိသည်။
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mrtv.gov.mm/?q=about-mrtv|title=About MRTV|accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၂၀|Publisher=MRTV|archivedate=7 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150607052037/http://www.mrtv.gov.mm/?q=about-mrtv}}&lt;/ref&gt;

== မြန်မာ့ရုပ်မြင်သံကြား ==
မြန်မာ့ရုပ်မြင်သံကြား အစီအစဉ်များကို ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဧပြီလ (၁)ရက်နေ့မှ စ၍ နေ့စဉ် နံနက် (၀၆:၀၀)မှ တိုးချဲ့ ထုတ်လွှင့်လျက်ရှိသည်။ ပြန်ကြားပေးခြင်း ၆၀%၊ ပညာပေးခြင်း ၂၀%နှင့် ဖျော်ဖြေပေးခြင်း ၂၀% ဖြင့် ထုတ်လွှင့်ပေးလျက်ရှိသည်။ ပြန်ကြားပေးခြင်းအနေဖြင့် သတင်းအစီအစဉ်ကို နေ့စဉ်နံနက်(၀၇:၀၀)၊ ည (၂၁:၀၀)နာရီထိ တစ်နာရီခြားတစ်ခါ ထုတ်လွှင့်ပေးပြီး တစ်ပတ်အတွင်း သတင်းအဖြစ် အပတ်စဉ် စနေနေ့တိုင်း နေ့လယ်(၁၃:၀၀) နာရီအချိန်တွင် ထုတ်လွှင့်ပေးလျက်ရှိသည်။ ပညာပေးခြင်းအနေဖြင့် ပညာရေးသင်ခန်းစာပို့ချချက်များ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေး၊ ပညာပေးအစီအစဉ်များ၊ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ပညာပေးအစီအစဉ်များကို ထုတ်လွှင့်ပေးလျက်ရှိပြီး ဖျော်ဖြေပေးခြင်းအနေဖြင့် တေးဂီတအစီအစဉ်များ၊ ဇာတ်/အငြိမ့်၊ မြန်မာရုပ်ရှင်/ဗီဒီယို/ဇာတ်လမ်းများ၊ နိုင်ငံခြား ရုပ်ရှင်/ဇာတ်လမ်းတွဲများ ထုတ်လွှင့်ပြသလျက်ရှိသည်။ ထို့အပြင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ မိန့်ခွန်းများ၊ နေ့ထူးနေ့မြတ်များ၊ ဘောလုံးပွဲများကိုလည်း အချိန်နှင့် တစ်ပြေးညီ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ပေးလျက်ရှိသည်။ 
၂၀၁၃ခုနှစ် ​စက်တင်ဘာ ၁၅ရက်​​နေ့တွင် DVB-T2 Multi Channel Playout System ဖြင့်စတင်တိုးချဲ့ထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး MRTV, MITV, လွှတ်​တော်ရုပ်သံလိုင်း (Hluttaw Channel), တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရုပ်သံလိုင်း (NRC), ​​တောင်သူလယ်သမားကဏ္ဍရုပ်သံလိုင်း (Farmers Channel), MRTV Sports, မြန်မာ့အသံ​ရေဒီယို စသဖြင့် ရုပ်သံလိုင်း၈လိုင်း ​ရေဒီယို၄လိုင်း တို့ကိုစတင်တိုးချဲ့ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။
၂၀၁၅ခုနှစ်​ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၁၅ရက်​နေ့တွင် ရုပ်သံလိုင်း၁၄လိုင်းအထိတိုးချဲ့ထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၈ခုနှစ် မတ် ၂၄ရက်တွင် ရုပ်သံလိုင်းသစ် ၅လိုင်းထပ်မံတိုးချဲ့ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ ယခုလက်ရှိအချိန်တွင် ရုပ်သံလိုင်း ၁၈လိုင်းအား ထပ်ဆင့်လွှင့်စက်ရုံများမှ မနက်၆နာရီက​နေ ည၁၂နာရီအထိ ထုတ်လွှင့်​​ပေးလျက်ရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;mrtv&quot;/&gt; 

== Myanmar International Television ==
{{main|မြန်မာအင်တာနေရှင်နယ် ရုပ်သံလိုင်း}}
မြန်မာအင်တာနေရှင်နယ် ရုပ်သံလိုင်း (mitv) ရုပ်သံလိုင်း သည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ထုတ်လွှင့်သည့် ရုပ်သံလိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ပြည်ပနိုင်ငံများမှ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပကတိအခြေအနေမှန်များ သိရှိစေရန်နှင့် ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ ရောက်ရှိနေထိုင်နေသော မြန်မာနိုင်ငံသားများအတွက် ရည်ရွယ်ပြီး ထုတ်လွှင့်ပေးနေခြင်းဖြစ်သည်။

== Digital terrestrial television ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ချန်နယ် နံပါတ် 
! ရုပ်ထွတ်အရည်အသွေး
! EPG name
! ထုတ်လွှင့်သောအစီအစဉ်
! မှတ်ချက်
|-
! colspan=5 | '''MRTV MUX 1'''
|-
| 1 || 1080i 16:9 || MRTV HD || ပင်မ မြန်မာ့ရုပ်မြင့်သံကြား အစီအစဉ် ||
|-
| 2 || 1080i 16:9 || MRTV NEWS HD || MRTV News Channel ရုပ်သံအစီအစဉ် || 
|-
| 3 || 480i 16:9 || MRTV HLUTTAW || MRTV Parliament Channel ရုပ်သံအစီအစဉ် || [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] နှင့် [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကျင်းပပုံများအား တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှု
|-
| 4 || 1080i 16:9 || MRTV NRC HD || မြန်မာ့ရုပ်မြင်သံကြား တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရုပ်သံလိုင်း အစီအစဉ် || 
|-
| 5 || 480i 16:9 || HTV (MRTV Farmer) || Htv Channel နှင့် MRTV Farmers ရုပ်သံအစီအစဉ် ||
|-
| 6 || 480i 16:9 || HTV Sports (MRTV Sports) ||  Htv Sports နှင့် MRTV Sports ရုပ်သံအစီအစဉ် ||
|-
| 7 || 480i 16:9 || MITV || [[မြန်မာအင်တာနေရှင်နယ် ရုပ်သံလိုင်း]] အစီအစဉ် || 
|-
| 8 || 480i 16:9 || EDU || မြန်မာ့ပညာရေးရုပ်သံ အစီအစဉ် ||
|-
| 9 || 480i 16:9 || M Entertainment Channel || M Entertainment Channel ရုပ်သံအစီအစဉ် || 
|-
| 10 || 480i 16:9 || MRTV-4 || [[MRTV-4]] ရုပ်သံအစီအစဉ် ||
|-
| 11 || 480i 16:9 || Channel-7 || Channel 7 ရုပ်သံအစိစဉ် ||
|-
| 12 || 480i 16:9 || 5-Plus || 5 Plus ရုပ်သံအစီအစဉ် ||
|-
| 13 || 480i 16:9 || MNTV || MNTV ရုပ်သံအစီအစဉ် ||
|-
| 14 || 480i 16:9 || Channel-9 || Channel 9 ရုပ်သံအစီအစဉ် ||
|- 
| 15 || 480i 16:9 || MWD || [[မြဝတီရုပ်မြင်သံကြား]] အစီအစဉ် ||
|-
| 16 || 480i 4:3 || Channel K || Channel K ရုပ်သံအစီအစဉ် ||
|-
| 17 || 480i 4:3 || YTV || YTV ရုပ်သံအစီအစဉ် ||
|-
| 18 || 480i 16:9 || Fortune TV || Fortune TV ရုပ်သံအစီအစဉ် ||
|- 
| 19 || Audio only || Myanma Radio || ပင်မ [[မြန်မာ့အသံ|မြန်မာ့အသံရေဒီယို]] အစီအစဉ် ||
|- 
| 20 || Audio only || Upper Tineyinthar || မြန်မာ့အသံ အထက်ပိုင်းတိုင်းရင်းသားဘာသာ အစီအစဉ် ||
|- 
| 21 || Audio only || Lower Tineyinthar || မြန်မာ့အသံ အောက်ပိုင်းတိုင်းရင်းသားဘာသာ အစီအစဉ် ||
|-
| 22 || Audio only || Test Radio || Test ||
|-
| 23 || Audio only || MRI Channel || Myanmar Radio International Programming ||
|-
| 24 || Audio only || Tha Pyay || သပြေရေဒီယို အစီအစဉ် ||
|-
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ထပ်ဆင့်လွှင့်စက်ရုံ
! Transmitter Site
! Frequancy Channel
! လွှင့်အား
|-
|  နေပြည်တော် || မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား ဌာနချုပ်၊ တပ်ကုန်းမြို့နယ် || E21 474&amp;nbsp;MHz || 3KW
|-
| နေပြည်တော် || ပျဉ်းမနား || E30 546&amp;nbsp;MHz || 3KW
|-
| ရန်ကုန် || မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား ရုပ်သံလွှင့်စင်တာ၊ ဟံသာဝတီအဝိုင်းအနီး၊ ပြည်လမ်း၊ ကမာရွတ်မြို့နယ် || E31 554&amp;nbsp;MHz || 3KW
|-
| မန္တလေး&lt;br&gt;စစ်ကိုင်း || စစ်ကိုင်းတောင် || E31 554&amp;nbsp;MHz || 3KW 
|-
| မုံရွာ || ဗောဓိတစ်ထောင် || E30 546&amp;nbsp;MHz || 3KW
|-
| ရေဦး || ? || E24 498&amp;nbsp;MHz || 3KW
|-
| ကလေး || ကနေဒီတောင် || E25 506&amp;nbsp;MHz || 3KW
|-
| ကန့်ဘလူ || ? || E27 522&amp;nbsp;MHz || 1KW 
|-
| ဟုမ္မလင်း || ? || E30 546&amp;nbsp;MHz || 300W
|-
| ကျောက်ပန်းတောင်း || ပုပ္ပါးတောင် || E27 522&amp;nbsp;MHz || 3KW
|-
| ပြင်ဦးလွင် || ? || E30 546&amp;nbsp;MHz || 600W 
|-
| မိတ္ထီလာ ||  MPT Exchange ရုံးအနီး၊ ရန်ကုန်-မန္တလေး လမ်းဟောင်း || E30 546&amp;nbsp;MHz || 3KW
|-
| မင်းဘူး&lt;br&gt;မကွေး || မင်းဘူး || E27 522&amp;nbsp;MHz || 3KW 
|-
| ပခုက္ကူ || ဆုကြီးပန်တောင်ကျောင်းတိုက်နှင့် သာသနာ့ပါလရိပ်သာအနီး၊ အမှတ်၁၁ ရပ်ကွတ် || E32 562&amp;nbsp;MHz || 3KW
|-
| တောင်တွင်းကြီး || ? || E27 522&amp;nbsp;MHz || 1KW
|-
| ပုသိမ် || မငြိမ်းလှကုန်းရပ်ကွတ် || E30 546&amp;nbsp;MHz || 3KW 
|-
| ကျောင်းကုန်း || ? || E27 522&amp;nbsp;MHz || 3KW
|-
| ဘိုကလေး || ? || E27 522&amp;nbsp;MHz ||  3KW
|-
| ပဲခူး || ? || E30 546&amp;nbsp;MHz || 3KW
|-
| တောင်ငူ || ? || E27 522&amp;nbsp;MHz || 3KW
|-
| ပြည် || ရွှေဆံတော်ဘုရားကြီးအနီး၊ မင်းကြီးတောင် || E26 514&amp;nbsp;MHz ||  3KW
|-
| ထားဝယ် || ? || E27 522&amp;nbsp;MHz || 1KW
|-
| မြိတ် || ? || E27 522&amp;nbsp;MHz || 3KW
|-
| တောင်ကြီး || ရွှေဘုန်းပွင့်ဘုရားနှင့် တောင်ကြီး View Point အနီး || E27 522&amp;nbsp;MHz || 3KW
|-
| လားရှိုး || သာသနာ ၂၅၀၀ပြည့်စေတီ အနီး || E27 522&amp;nbsp;MHz || 1KW
|-
| ကျိုင်းတုန် || လွိုင်မွေတောင် || E27 522&amp;nbsp;MHz || 300W
|-
| စစ်တွေ || ရန်ကုန်-စစ်တွေ လမ်းမကြီး || E27 522&amp;nbsp;MHz || 3KW
|-
| မော်လမြိုင် || မွန်ပြည်နယ် ရဲတပ်ဖွဲ့ရုံးအနီး၊ တောင်ရိုးတန်းလမ်း || E27 522&amp;nbsp;MHz || 3KW
|-
| ဘီးလင်း || ? || E29 538&amp;nbsp;MHz || 3KW
|-
| ဘားအံ || လှကညှင်ပန်းခြံအနီး၊ လှကညှင်လမ်း || E30 546&amp;nbsp;MHz || 3KW
|-
| မြစ်ကြီးနား || ? || E27 522&amp;nbsp;MHz || 1KW
|-
| ဗန်းမော် || ? || E27 522&amp;nbsp;MHz || 1KW
|-
| ဟားခါး || ? || E21 474&amp;nbsp;MHz || 500W 
|-
| လွိုင်ကော် || ? || E24 498&amp;nbsp;MHz || 1KW
|-
|}

== ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ==
* [[မြန်မာ့အသံ]]
* [[မြဝတီရုပ်မြင်သံကြား]]
* [[စကိုင်းနက်]]

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

== ပြင်ပအဆက်အသွယ် ==
*[http://www.mrtv.gov.mm မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား၏ အင်တာနက်စာမျက်နှာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150506033117/http://www.mrtv.gov.mm/ |date=6 May 2015 }}
*[https://www.facebook.com/mrtvwebmediaportal မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား၏ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်စာမျက်နှာ]
*[https://www.myanmaritv.com/ MITV]
*[http://www.mrtv4.com.mm/ MRTV-4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141011212910/http://www.mrtv4.com.mm/ |date=11 October 2014 }}

{{အာဆီယံ ရုပ်မြင်သံကြား}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရုပ်မြင်သံကြားထုတ်လွှင့်မှု]]
[[ကဏ္ဍ:ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရပိုင် ကုမ္ပဏီများ]]</text>
      <sha1>pblywzy0x4ckl3tlurz1h39ptqmoqxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ညိုစော</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51510</id>
    <revision>
      <id>1050040</id>
      <parentid>1047820</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T06:52:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1050040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51271" sha1="4clqxvlhmf39ov2ah1o4sj06ufh5anq" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
|honorific_prefix = 
|image       = NyoSaw.jpg
|caption     = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော 

|office1        = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယ သမ္မတ (၁)]]
|alongside1 = [[နန်းနီနီအေး]] နှင့်အတူ
|president1 = [[မင်းအောင်လှိုင်]]
|term_start1    = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|term_end1      = 
|predecessor1   = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]]
|successor1     = 

|office2= [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ်
|constituency2= [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]]
|termstart2= ၁၆ မတ် ၂၀၂၆
|termend2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|predecessor2= 	သူရ သက်ဆွေ &lt;small&gt;(၂၀၁၅-၂၀၂၁)&lt;/small&gt;
|successor2     = ''လစ်လပ်''

|office3=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]
| 1blankname3     = ယာယီသမ္မတ
| 1namedata3     = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]]
|termstart3= ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅
|term_end3= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|appointer3= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]
|predecessor3=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]]
|successor3    = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း''

|office4=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးနှင့် [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]] &lt;br&gt; ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး
|termstart4=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅
|term_end4=၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|appointer4= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]
|predecessor4= ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်''
|successor4   = ''ဌာနဖျက်သိမ်း''

|office5 =[[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] အဖွဲ့ဝင် 
| 1blankname5     = ဥက္ကဋ္ဌ
| 1namedata5     = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]]
|term_start5  = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅
| term_end5  = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ 
|predecessor5= ''ကော်မရှင်စတင်''
|office6 =[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အဖွဲ့ဝင် 
| 1blankname6     = ဥက္ကဋ္ဌ
| 1namedata6     = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]]
|term_start6  = ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ 
| term_end6  =  ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅
|predecessor6= ''ကောင်စီစတင်''
|successor6   = ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း''

|office7      = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ &lt;br&gt; အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]]
|term_start7  = ၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃
|term_end7   = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅
| 1blankname7         =  [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]
| 1namedata7=  [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]]
|successor7  = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း''
|predecessor7 = ''ရာထူးစတင်''

|office8     = [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] ဥက္ကဋ္ဌ
|term_start8 = ၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၄
|term_end8    = ၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆

|office9      = [[စစ်ထောက်ချုပ်]]
|term_start9  = ၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၄
|term_end9    = ၅ မေ  ၂၀၂၀
|predessor9= [[ဝေလွင် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဝေလွင်]]
|successor9= [[ကျော်စွာလင်း]]
| birth_date  = 
| birth_place = 
| death_date  = &lt;!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --&gt;
| death_place = 
| nationality = [[ဗမာ]]
| ethnicity   = 
| known_for   = 
| occupation  = 
| spouse      = စမ်းစမ်းအေး &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=mizzima|access-date=၁၃ မေ ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}&lt;/ref&gt;
| children    = 
| alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ်(၂၃)
| allegiance          = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
| branch              = {{army|Myanmar}}
| serviceyears        = ၃၀ ဇွန် ၁၉၈၂ - ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅
| rank                = {{flagicon image| 16. Myanmar Army GEN.svg}}ဗိုလ်ချုပ်ကြီး
| unit                = 
| commands            = 
| battles             = 
| awards              =  
*[[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]]
*[[စည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၁)
*[[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၃)
* [[မဟာသရေစည်သူ]] (၂၀၂၆)
|successor5=[[ကျော်စွာလင်း]]|military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၆၇၆၇|cabinet=[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁) |မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] (၂၀၂၃-၂၀၂၅) &lt;br&gt; [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] (၂၀၂၅-လက်ရှိ)|party=ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|honorific prefix=ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) &lt;Br&gt;
မဟာသရေစည်သူ၊ ဦး}}
'''ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော''' သည် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်မှ  ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ထိုရာထူးကို ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81294 |access-date=2026-05-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; 

၎င်းသည် ၁၃ဦးမြောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] နှင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်]] အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ယင်းမတိုင်မီက ၎င်းသည် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] အဖွဲ့ဝင်နှင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-02 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[စစ်ထောက်ချုပ်]] ရာထူးအပြင် တပ်မတော်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် နိုင်ငံရေးရာထူးများတွင်ပါ တာဝန်ယူခဲ့ပြီး စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]၏ ယုံကြည်စိတ်ချရသူတစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/41024|title=အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|work=Ministry of Information(Myanmar)|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c6pnp719nx5o|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃}}&lt;/ref&gt;

== စစ်မှုထမ်းဘဝနှင့် အဓိကရာထူးများ ==
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ် ၂၃ မှ ဆင်းသက်ခဲ့ပြီး နဝတအစိုးရလက်ထက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]]တို့၏ လုံခြုံရေးကို တာဝန်ယူရသည့် အမှတ် ၃၀၃ ခြေမြန်တပ်ရင်း၏ တပ်ရင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;ထိုတပ်ကို အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းရေးတပ်ဖွဲ့ ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။

သူသည် အငြိမ်းစား ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[တင်အောင်စန်း]] နှင့် တစ်ပတ်စဉ်ထဲ ဖြစ်သည်။၁၉၈၂ ခုနှစ် မှစ၍ စစ်မှုထမ်းခဲ့ပြီး  ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်ထိ [[တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] နှင့် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] တို့တွင် ကျောင်းအုပ်ကြီးများ အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်ထိ [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်ထိ [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

ထို့နောက် ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလအထိ [[စစ်ထောက်ချုပ်]]အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ စစ်ထောက်ချုပ်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်အတွက် တိုက်လေယာဉ်နှင့် စစ်လက်နက်များ ဝယ်ယူရေးကအစ ကုန်ပစ္စည်းများ ဝယ်ယူရေးအထိ အဆုံးအဖြတ်ပေးရသည့် အဆင့်မြင့်ရာထူးတစ်ခု ဖြစ်သည်။

=== အခြားတာဝန်များ ===
ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် စစ်ထောက်ချုပ် ဖြစ်လာခဲ့ချိန်တွင် စစ်ထောက်ချုပ်လုပ်ငန်းများ၌ ပါဝင်သည့် စစ်တပ်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းစုကြီးများကို တာဝန်ယူကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ဤတွင် စစ်ခေါင်းဆောင်မိသားစု၏ အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်ပေးသူအဖြစ်လည်း စွပ်စွဲခံရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/39069/|title=ငွေရှာကောင်းသည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကို မင်းအောင်လှိုင် အကြံပေးခန့်|work=Myanmar Now|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}&lt;/ref&gt; 

* [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] (MEC): သူသည် စစ်ထောက်ချုပ်အဖြစ်မှ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအခြားတာဝန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ ခဲ့ရချိန် စစ်ထောက်ချုပ်များသာ ဦးဆောင်ရသည့် မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း (MEC)ကို လက်မလွှတ်ခဲ့ရဘဲ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ယူခဲ့ရသည်။မြန်မာစီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ၆-၂-၂၀၁၄ ရက်နေ့မှ ၂၅-၁-၂၀၂၆ ရက်နေ့အထိ ၁၂ နှစ် နီးပါး တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/HRBodies/HRCouncil/FFM-Myanmar/EconomicInterestsMyanmarMilitary/Infographic1_Governance_Structure_of_MEHL_and_MEC.pdf|title=Governance Structure of MEHL and MEC|work=OHCHR|access-date=5 July 2023|date=August 2019}}&lt;/ref&gt;
* [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]]: ၂၇-၅-၂၀၂၄ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကို ပေးအပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။[https://www.sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-09/Order%2037-2024.pdf]{{Dead link|date=July 2026 }}
* အရအသုံးခန့်မှန်းခြေငွေစာရင်းများ ကြိုတင်စိစစ်ရေးကော်မတီ: ၂၄-၁၀-၂၀၂၃ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုနှင့် တိုင်းဒေသကြီး(သို့)ပြည်နယ်များ၏ အရအသုံးခန့်မှန်းခြေငွေစာရင်းများ ကြိုတင်စိစစ်ရေးကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌတာဝန်ကို ပေးအပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ [https://www.npnewsmm.com/news/6566ee9ea11dfb3de92905c5]
* ကန်သာယာဆေးရုံ: စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မိသားစု၏ အရင်းအနှီးများစွာ ပါဝင်ပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ကန်သာယာဆေးရုံကို တည်ဆောက်ပေးခဲ့သူမှာ ၎င်းဖြစ်ပြီး ယင်းဆေးရုံကို MEC က ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2022/08/16/253903.html|title=စစ်တပ်စီးပွားရေး ခေါင်းကိုင် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=ဧရာဝတီသတင်းဌာန|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;
* [[အင်းဝဘဏ်လီမိတက်|အင်းဝဘဏ်]]: စစ်တပ်ပိုင် အင်းဝဘဏ်၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://myawady.net.mm/content/နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ-တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်-ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး-2|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မြန်မာနိုင်ငံဘဏ်များအသင်း နာယက၊ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် တာဝန်ရှိသူများ၊ ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များမှ ဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ တာဝန်ရှိသူများနှင့်တွေ့ဆုံ|work=MWD Webportal|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၄ ဖေဖော်ဝါရီ  ၂၀၂၁}}&lt;/ref&gt;
* ရုရှားမှ ဆီဝယ်ယူရေး: ရုရှားနိုင်ငံမှ စက်သုံးဆီ ဝယ်ယူရေးကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thechindwin.com/the-junta-chief-appoints-mehl-boss-lieutenant-general-nyo-saw-to-spearhead-organizing-committee-for-russian-oil-purchase-and-distribution/|title=The junta chief appoints MEHL boss Lieutenant General Nyo Saw to spearhead Organizing Committee for Russian Oil Purchase and Distribution|work=thechindwin|access-date=5 July 2023|date=16  August 2022|archive-date=26 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220926224331/https://www.thechindwin.com/the-junta-chief-appoints-mehl-boss-lieutenant-general-nyo-saw-to-spearhead-organizing-committee-for-russian-oil-purchase-and-distribution/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/6918-2022-08-16-09-40-06|title=ရုရှားမှ စက်သုံးဆီဝယ်ယူရန် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော ဦးဆောင်သည့် ဆီဝယ်ယူရေး ဦးဆောင်ကော်မတီဖွဲ့စည်း|work=Yangon Media Group|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705092431/https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/6918-2022-08-16-09-40-06}}&lt;/ref&gt;
* ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေ ၂၇ ရက် တွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-09/Order%2037-2024.pdf|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၇ မေ ၂၀၂၄}}{{Dead link|date=July 2026 }}&lt;/ref&gt; 

== နိုင်ငံရေးရာထူးများနှင့် တာဝန်များ ==
၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် အောက်ပါနိုင်ငံရေးရာထူးများဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်-

၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဆင့် သတ်မှတ်ထားသည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] ရာထူးဖြင့် ခန့်အပ်ခံရသည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cv2120gz0vvo|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော - စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးအသစ်|work=BBC Burmese|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။

ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ: စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ အယုံကြည်ရဆုံးသူဖြစ်လာပြီးနောက် နိုင်ငံတော်၏ ဘဏ္ဍာငွေခွဲဝေသုံးစွဲရေးတွင် အရေးပါသော ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကို တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ယင်းရာထူးသည် ယခင်အစိုးရများလက်ထက်တွင် ဒုတိယသမ္မတများကသာ လုပ်ဆောင်ရသည့် တာဝန်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|accessdate=1 August 2025|publisher=The Irrawaddy}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အောင်လင်းဒွေး]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]တို့နှင့်အတူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ တပ်လက်ကိုင်မရှိဘဲ တပ်မတော်အရန်အင်အားထဲမှနေ၍ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်တိုးခဲ့သူအဖြစ် စာရင်းဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvg5qnq7pq4t|title=စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ လူရင်း သုံးဦး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေ ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၄|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၄}}&lt;/ref&gt;

== နိုင်ငံရေးဘဝ ==

=== နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ===
၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပခဲ့ပြီး အမိန့်အမှတ် ၂/၂၀၂၅ အားဖြင့် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ဤအစိုးရအဖွဲ့သစ်တွင် ၎င်းအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ကြေညာချက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးအဆင့်အတန်းဖြင့် မဟုတ်ဘဲ &quot;ဦးညိုစော&quot; ဟူသော အမည်ဖြင့်သာ ဖော်ပြပါရှိသည်။ 

ဦးညိုစောသည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးအပြင် ဝန်ကြီးဌာနအသစ် ဖြစ်သော [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်ကိုလည်း ပူးတွဲတာဝန်ယူသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/717272|title=ကာလုံအစည်းအဝေးခေါ်ယူပြီး ကြားကာလပြည်ထောင်စုအစိုးရ ဖွဲ့စည်း|publisher=DVB Burmese|accessdate=2025-7-15}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73050|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|publisher=MOI|accessdate=2 August 2025}}&lt;/ref&gt;ထို့အပြင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အစား အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော  [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်၏]] အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။

သူသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၆ ရက်တွင် ဆက်လက်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကိုပါ ရယူထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mtnewstoday.com/?p=109315|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်း|work=Myanmar Transparency News|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|archive-date=2 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250902012810/https://www.mtnewstoday.com/?p=109315|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;


=== ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တရားဝင် နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ်များ ===
* စုစုပေါင်းခရီးစဉ် (၂) ကြိမ် - {{အလံ|China}} (၁) ကြိမ်၊ {{အလံ|Turkmenistan}} (၁) ကြိမ်။
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
!စဉ်
!ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံများ
!မြို့များ
!ရက်စွဲ
!အကြောင်းအရာ
!မှတ်ချက်
|-
| ၁။
| {{အလံ|China}} 
| [[နန်းနင်မြို့|နန်နင်းမြို့]]
| ၁၄ - ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74916|title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော ဦးဆောင်သည့် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=17 Septemberf 2025}}&lt;/ref&gt;
| (၂၂) ကြိမ်မြောက် တရုတ်-အာဆီယံ ကုန်စည်ပြပွဲနှင့် တရုတ်-အာဆီယံ စီးပွားရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ထိပ်သီးဖိုရမ် တက်ရောက်ခြင်း။
|ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ်ဖြင့် ပထမဆုံးနိုင်ငံခြားခရီးစဉ်
|-
| ၂။
| {{အလံ|Turkmenistan}} 
| [[အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့]]
| ၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅
| အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ယုံကြည်မှုနှစ်အထိမ်းအမှတ် နိုင်ငံတကာဖိုရမ်&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့၌ ကျင်းပသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ယုံကြည်မှုနှစ် အထိမ်းအမှတ်နိုင်ငံတကာဖိုရမ်သို့ တက်ရောက်မိန့်ခွန်းပြောကြား {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/78001 |access-date=2026-05-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
| [[အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ|အီရန်သမ္မတ]] [[မာဆော့ ပါဇက်ရှ်ကီရမ်|မာဆော့ပါဇက်ရှ်ကီရမ်]] နှင့်ပါ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့သည်။
|}
=== ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ပြိုင်မှု ===
[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ခိုင်လုံသောမဲ အရေအတွက် စုစုပေါင်း ၁,၄၈၇ မဲ (စုစုပေါင်းမဲ၏ ၉၇.၅၇ ရာခိုင်နှုန်း) ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ မဲဆန္ဒနယ်တွင် ပြိုင်ဘက်အဖြစ် ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီမှ ဦးဝင်းကျော်သူ တစ်ဦးတည်းသာ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ |url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2585-%25E1%2580%2581%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25BA-%25E1%2580%2595%25E1%2580%25AB%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AF%25-48 |access-date=2026-03-16 |website=myanmar.gov.mm |language=en-US |archive-date=17 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517233126/https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2585-%25E1%2580%2581%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25BA-%25E1%2580%2595%25E1%2580%25AB%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AF%25-48 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; width:100%;&quot;
|+ '''၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် မဲရလဒ်အခြေအနေ'''
|-
!rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:5%;&quot; | အနိုင်ရသူ
!rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20%;&quot; | ကိုယ်စားလှယ်လောင်း
!rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:25%;&quot; | ပါတီ
!colspan=&quot;3&quot; | ထောက်ခံမဲ
!rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:10%;&quot; | မဲရာခိုင်နှုန်း
|-
! style=&quot;width:10%;&quot; | ဆန္ဒမဲ !! style=&quot;width:10%;&quot; | ကြိုတင်မဲ !! style=&quot;width:10%;&quot; | စုစုပေါင်း
|-
| [[ဖိုင်:Check mark.svg|15px]]
| ဦးညိုစော
| [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]
| ၈၇၂
| ၆၁၅
| '''၁,၄၈၇'''
| ၉၇.၅၇%
|-
| 
| ဦးဝင်းကျော်သူ
| [[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]]
| ၃၃
| ၄
| ၃၇
| ၂.၄၃%
|-
! colspan=&quot;3&quot; | စုစုပေါင်း
! ၉၀၅
! ၆၁၉
! ၁,၅၂၄
! ၁၀၀%
|}

=== ဒုတိယသမ္မတ ===
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃၁) ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့က ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည့် ဒုတိယသမ္မတအဖြစ်  ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
{{main|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း}}
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ရွေးကောက်ခံအမျိုးသား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့မှ နိုင်ငံတော်သမ္မတလောင်း ဦးညိုစောက ထောက်ခံမဲ ၁၂၆ မဲ ရရှိခဲ့သဖြင့် ဒုတိယသမ္မတ-၁ အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81369|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81373|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}&lt;/ref&gt;
== ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ ==
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးသည် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် [[မေသဉ္ဇာဦး]] ၏ အစ်မဖြစ်ပြီး ပြေးခုန်ပစ် အားကစားမယ်ဟောင်း တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462?fbclid=IwY2xjawMNKtpleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuMHQxdkJMRFNhQlE4U29MAR4wRr-V9nWkrDOQRUg4z7tp2s9ULgDG28UDYcP57h76IIWR9kVeCxpyds9snA_aem_z5aNnYtQ-g1xI4fK2zvYUg|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=Mizzima Burmese|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2025-05/59-2025.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၅၉/၂၀၂၅|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅|archive-date=30 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260430132701/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2025-05/59-2025.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ ဖခင်မှာ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်]] အစိုးရလက်ထက် ကရင်ပြည်နယ်တွင် သစ်တောအရာရှိ ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=The Irrawaddy|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}&lt;/ref&gt;
== နိုင်ငံတကာပိတ်ဆို့မှုများ ==
၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ အမည်သည် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]] (EU) ၏ ထပ်တိုးအရေးယူပိတ်ဆို့သည့် စာရင်းတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ယင်းပိတ်ဆို့မှုတွင် ၎င်း၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ စီးပွားရေးအရင်းအမြစ်များအား ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဥရောပဒေသအတွင်း ခရီးသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-12 |title=EU Adds Myanmar Junta Chief’s Business Supremo to Sanctions List |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/eu-adds-myanmar-junta-chiefs-business-supremo-to-sanctions-list.html |access-date=2026-03-16 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း ==
၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၊ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၂၄/၂၀၁၆ အားဖြင့် စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ဖြစ်သော ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့ ကိုချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ [https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/3ca3a1e3-b448-4c9a-b428-cf32d455055e/resource/155c187b-6893-4037-bacb-a6ca8676deb2/download/69-18.pdf]

၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် စစ်ထောက်ချုပ်ရုံး၊ အရန်အင်အား ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောကို နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]]  ဖြစ်သော “စည်သူဘွဲ့” ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite journal|author=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ၊နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2021-02/Vol-74,No-5.pdf|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက် နေ့စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂/၂၀၂၁)|pages=၂၅၉|language=မြန်မာဘာသာ|accessdate=၂၀၂၁-၀၉-၂၉|publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်|date=၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်|format=PDF|journal=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြန်တမ်းစာစောင်|volume=အတွဲ(၇၄)|issue=အမှတ်(၅၁)}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၃ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ [[မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်|မာရဝိဇယဗုဒ္ဓ ရုပ်ပွားတော်]] တည်ထားကိုးကွယ်သည့်ကိစ္စတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့မှုနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး  [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က ၎င်းအားနိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ /၂၀၂၃ အားဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] ပေးအပ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/23011|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်  ၁၂၅ / ၂၀၂၃|work=cincdsmyanmar|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် သုဓမ္မသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့ကိုလည်း ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81785|access-date=2026-04-17|website=www.moi.gov.mm|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား  ==
{{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}}
[[Category:၁၉၆၀ မွေးဖွားသူများ]]
[[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]]
[[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]]</text>
      <sha1>4clqxvlhmf39ov2ah1o4sj06ufh5anq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အေးအေးသင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55657</id>
    <revision>
      <id>1049974</id>
      <parentid>762522</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T16:22:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-46052-08</username>
        <id>147319</id>
      </contributor>
      <origin>1049974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23921" sha1="e43239ncr80wb7ho0hiavi1mginc9se" xml:space="preserve">{{Infobox person
|name = အေးအေးသင်း
|image = AyeAyeThin.jpg
|occupation = တေးသံရှင်၊ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်
|birth_name = အေးရီ
|birth_date = {{birth date|၂၃|၉|၁၉၄၅}}
|birth_place = မှော်ဘီ
|awards = [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု|အမျိုးသမီးဇာတ်ပို့ဆု]] (၁၉၇၁၊ ၁၉၇၃)
|death_date =
}}

'''အေးအေးသင်း'''သည် မြန်မာအမျိုးသမီး တေးသံရှင်၊ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၀၇-ခု၊ တော်သလင်းလဆုတ်(၂)ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် မှော်ဘီ၌ မွေးဖွားသည်။ အဖ ဦးဘိုးဝေ(အဖ အမည် = ဦးသန်း ဟု၊ မောင်ယဉ်ကျော် ၏ ရုပ်ရှင်မင်းသားမင်းသမီးများ အကြောင်းစုံများ[[၁၉၈၇]]တွင် ပြဆိုသည်။) အမိ ဒေါ်မြခင်တို့၏ သားသမီး သုံးယောက်အနက် အလတ်ဖြစ်၍ အမည်ရင်းမှာ မအေးရီ ဖြစ်သည်။

ငယ်စဉ်ကပင် စာရေးခြင်း၊ သီချင်းဆိုခြင်း၊ ရုပ်ရှင်ကြည့်ခြင်းတို့ကို အထူးဝါသနာပါခဲ့ပြီး ပထမဦးဆုံး အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ်တွင် တေးသံရှင် စဖြစ်သည်။ သူ၏ ဦးစွာသော တေးမှာ &quot;သွေးနဲ့ရေးသော မှတ်တမ်း&quot; ဖြစ်၏။ ဆန်းသစ်ဦး ဝိုင်းနှင့် ရန်ကုန် ရဲဆန်းသစ် ဝိုင်းတို့မှ ဖြစ်သည်။ ဆရာ ဂီတာသိန်းစိုး၊ တွံတေးသိန်းတန်၊ ပုသိမ်စိမ်းသူ၊ သံလျင် စိုးသိန်းတို့၏ တပည့်ဖြစ်၍ စန္ဒရားဟန်ဝင်း အဖွဲ့မှာလည်း သီဆိုဘူးလေသည်။

==သီဆိုခဲ့သောတေးသီချင်း==
သား အမုန်းခံမလေးရဲ့ ဆန္ဒမွန်၊ ကိုမင်္ဂလာ၊ ဆင်းရနံ့ကြိုင်တဲ့ မြိုင်၊ မုန်းလင်္ကာစေ၊ မယ်နှင်းတို့ အလှူ၊ မာလာလေးများက လှိုင်၊ သံသာတေး၊ မုသားမောင်ကြီးသခင်၊ လှောင်၊ ကမ္ဘာစစ်ကြီး တားဆီးရေးတေးသံ၊ တောင်သူလယ်သမားမော်ကွန်းဝင်၊ ဘိတ်သိတ်မင်္ဂလာ၊ ပညာရေးသမီးငယ်မို့ပါရှင် စသော ဓာတ်ပြားရ သီချင်းများကို သီဆိုခဲ့သည်။

== ရိုက်ကူးခဲ့သော ဇာတ်ကားများ ==
* ''မိုက်တယ်ဆိုတာ လွယ်ပါတယ်''
* ''ဆောင်းအိပ်မက်''
* ''ဆူးမွေ့ရာ''
* ''သူလဲ မေ့လောက်ပါချေပြီ''
* ''မာယာထောင်ချောက်'' (၁၉၇၁)
* ''ဇာခန်းဆီးနောက်ကွယ်မှာ'' (၁၉၇၃)
* ''နန်းတလိမ် ပန်းတလိမ်''
* ''ရွှေအကြောင်း ဖယောင်းသက်သေ''
* ''အမေ''
* ''စိန်ကဲ ကျောက်ကဲ ပတ္တမြားကဲ''
* ''မသဲအူမို့ ချစ်ပါသည်''
* ''မရွှေအထက်တန်းစား''
* ''ငွေလှိုင်းဇာပေါ်မှာ''
* ''ကလောအလွန်တစ်ဘူတာ''
* ''သဘင်သည်မဝင်ရ''
* ''ရွှေသမင်ဘယ်ကထွက်''
 ဂီတလောကမှ ရုပ်ရှင်လောကသို့ ကူးပြောင်းလာခဲ့သည်။ အေးအေးသင်းသည် ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ''မာယာထောင်ချောက်'' ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြင့် အမျိုးသမီးဇာတ်ပို့ဆု၊ ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် ''ဇာခန်းဆီး နောက်ကွယ်မှာ'' ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြင့် အမျိုးသမီးဇာတ်ပို့ဆု အကယ်ဒမီ နှစ်ဆု ဆွတ်ခူးခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
ဆောင်းအိပ်မက်၊ မပြန်ပါနဲ့ချစ်လိပ်ပြာ၊  နှမမယ်ထွေးငယ်ပါသေး အစရှိသော ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများတွင် ကျရာဇာတ်ရုပ်များကို ပီပြင်ပိုင်နိုင်စွာ သရုပ်ဆောင်ခဲ့သလို အသံဇာတ်လမ်းတစ်ခေတ်တွင် သူမပါဝင်ခဲ့သောဇာတ်လမ်းများမှာ ကျော်ကြားလှပေသည်။

== အနုပညာလှုပ်ရှားမှု ==
ဓာတ်ပြားရ အဆိုတော်ဘဝမှတစ်ဆင့် ရုပ်ရှင်နယ်သို့ ကူးပြောင်းလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများစွာတွင် အများအားဖြင့် ဗီလိန်ဆန်ဆန် ဇာတ်ရုပ်များ၌ ပိုင်နိုင်စွာ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ 

ဆရာကြီး [[ဦးသုခ]] ရိုက်ကူးသော ''[[မိုက်တယ်ဆိုတာ လွယ်ပါတယ်]]''၊ ''[[နန်းတလိမ် ပန်းတလိမ်]]''၊ ''[[ရွှေအကြောင်း ဖယောင်းသက်သေ]]'' စသည့် ဇာတ်ကားများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ဒါရိုက်တာ စံရွှေမောင် ([[ဦးအောင်လွင်]]) ရိုက်ကူးသည့် ''[[မာယာထောင်ချောက်]]'' ဇာတ်ကားဖြင့် [[အကောင်းဆုံး အမျိုးသမီး ဇာတ်ပို့ဆု]] ကို ပထမဆုံးအကြိမ် ရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် ဒါရိုက်တာ [[မောင်ဝဏ္ဏ]] ရိုက်ကူးသော ''[[ဇာခန်းဆီးနောက်ကွယ်မှာ]]'' ဇာတ်ကားဖြင့် အကောင်းဆုံး အမျိုးသမီး ဇာတ်ပို့ဆုကို ဒုတိယအကြိမ် ထပ်မံရရှိခဲ့သဖြင့် နှစ်ထပ်ကွမ်း အကယ်ဒမီဆုရှင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ရုပ်ရှင်ကားများအပြင် ကက်ဆက်ဇာတ်လမ်းတွဲများတွင်လည်း ထင်ရှားခဲ့ပြီး မောင်ကြေးမုံ၊ [[ကောလိပ်ဂျင် နေဝင်း]] တို့နှင့်အတူ ''[[ဗိုလ်အောင်ဒင်]]''၊ ''[[သားဗိုလ်အောင်ဒင်]]'' နှင့် ''[[ကျားခင်စိန်]]'' စသည့် ကက်ဆက်ဇာတ်လမ်းများဖြင့် လူသိများခဲ့သည်။


==အနုပညာကိုစွန့်၍လက်မှတ်မထိုးခဲ့သူ==
၁၉၈၈ ခုနှစ် ၈၈၈၈ အရေးတော်ပုံကြီးကို စစ်တပ်က ရက်ရက်စက်စက် သတ်ဖြတ်ဖြိုခွင်းခဲ့ပြီးနောက် စက်တင်ဘာ ၁၈ ရက်တွင် နဝတ စစ်အစိုးရ တက်လာခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က အရေးတော်ပုံတွင် ပြည်သူများနှင့်အတူ ပခုံးချင်းယှဉ် ပါဝင်ခဲ့ကြသည့် အနုပညာရှင်များအား နဝတ စစ်အစိုးရက စစ်ဆေးဖိအားပေးပြီး &quot;၈၈၈၈ အရေးတော်ပုံတွင် ပါဝင်ခဲ့မိခြင်းမှာ မှားယွင်းကြောင်းနှင့် စစ်အစိုးရကို ထောက်ခံကြောင်း&quot; ဝန်ခံချက် လက်မှတ်များ ရေးထိုးခိုင်းခဲ့သည်။
ထိုအချိန်က အနုပညာရှင် အများအပြားသည် ဖိအားကြောင့် လက်မှတ်ထိုးခဲ့ကြသော်လည်း အကယ်ဒမီ ထွန်းဝေ၊ အကယ်ဒမီ မြတ်လေး၊ အကယ်ဒမီ ကျော်သူ၊ ဟာသမယ် မသန်းရွှေ နှင့် အကယ်ဒမီ အေးအေးသင်း စသည့် အနုပညာရှင်အချို့မှာမူ မတရားမှုကို အလိုမတူဘဲ လက်မှတ်ထိုးရန် ပြတ်ပြတ်သားသား ငြင်းဆန်ခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကြောင့် စစ်တပ်၏ ခေါ်ယူစစ်ဆေးခြင်း၊ အကျပ်ကိုင်ခံရခြင်းတို့ကို အကြိမ်ကြိမ် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည့်အပြင် ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခွင့်၊ တေးစီးရီး ထုတ်ဝေခွင့်၊ ကက်ဆက်ဇာတ်လမ်း သရုပ်ဆောင်ခွင့်နှင့် ဟောပြောခွင့် စသည့် အနုပညာလုပ်ငန်းအားလုံး ပိတ်ပင်ခံခဲ့ရသည်။
ယင်းကဲ့သို့ လက်မှတ်မထိုးဘဲ ရပ်တည်ခဲ့သည့် အကြောင်းအရင်းနှင့် ပတ်သက်၍ အကယ်ဒမီ အေးအေးသင်းက အင်တာဗျူးတစ်ခုတွင် အောက်ပါအတိုင်း ရင်ဖွင့်ပြောပြခဲ့ဖူးသည်။
&quot;မသန်းရွှေနဲ့ ကျမတို့ဟာ အတူတိုင်ပင်ပြီး လက်မှတ်မထိုးဖို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့တာပါ။ ငါတို့ဟာ နိုင်ငံနဲ့ ပြည်သူအတွက် မြင့်မြတ်တဲ့အလုပ်ကို လုပ်ခဲ့တာဖြစ်လို့ တန်ဖိုးမရှိတဲ့ အနုပညာရှင်အဖြစ် မခံနိုင်ဘူး။ ငတ်သေရင် သေပါစေ၊ တန်ဖိုးရှိတဲ့ အနုပညာရှင်ဘဝနဲ့ပဲ နောင်တမရှိ နေသွားမယ်လို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြပါတယ်။
အဲဒီအချိန်မှာ ဒါရိုက်တာ အောင်လွင်က 'သူများတွေလည်း ထိုးနေကြပြီ၊ ညီမလေးလည်း လက်မှတ်ထိုးလိုက်ပါ' လို့ လာပြောဖူးပါတယ်။ ကျမကတော့ 'သူများတွေထိုးတိုင်း ကိုယ်က လိုက်ထိုးရမှာလား၊ သူများနဲ့ ကိုယ့်ခံယူချက်မှ မတူတာ' ဆိုပြီး ငြင်းခဲ့ပါတယ်။
၈၈၈၈ ကာလတုန်းက ကျမတို့ မျက်စိရှေ့မှာတင် ကျောင်းသား ကျောင်းသူလေးတွေကို စစ်တပ်က ရက်ရက်စက်စက် ပစ်သတ်ခဲ့တာတွေကို မြင်တွေ့ခဲ့ရတာပါ။ အဲဒီ မြင်ကွင်းတွေဟာ ဒီနေ့အထိ ရင်ထဲကနေ ဖျောက်ဖျက်လို့ မရသေးပါဘူး။ အဲဒီလို ပြည်သူကို ပစ်သတ်ခဲ့တဲ့ စစ်တပ်ကို ဘယ်လိုမှ ထောက်ခံတဲ့ လက်မှတ် မထိုးပေးနိုင်ပါဘူး။
ကျမက အဲဒီ ဒါရိုက်တာ အစ်ကို့ကို 'အစ်ကိုရော ထိုးလိုက်ပြီလား' လို့ မေးတော့ 'အေး... ငါတော့ ထိုးလိုက်ပြီ' လို့ ပြန်ဖြေပါတယ်။ အဲဒါနဲ့ပဲ 'ဒါဆိုရင်တော့ အစ်ကိုနဲ့ ကျမ ခံယူချက်ချင်း မတူတော့ဘူး' လို့ ပြောလိုက်ပြီး ခံယူချက်ချင်း လမ်းခွဲခဲ့ကြပါတယ်&quot;
အကယ်ဒမီ အေးအေးသင်း၏ ပြောကြားချက်သည် စစ်အာဏာရှင် ဖိနှိပ်မှုအောက်တွင် မိမိ၏ အနုပညာနှင့် ခံယူချက်ကို သစ္စာမဖျက်ဘဲ ပြည်သူနှင့်အတူ မယိမ်းမယိုင် ရပ်တည်ခဲ့သည့် အနုပညာရှင်တို့၏ မြင့်မြတ်သော ဂုဏ်သိက္ခာကို အထင်အရှား သက်သေပြနေပါသည်။

==ထင်ရှားခဲ့သော ရုပ်ရှင်နှင့် ဂီတအနုပညာ ဖန်တီးမှုများ==

#အမှတ်တရ ဇာတ်ဝင်ခန်းများ - မင်းသား လင်းထင်နှင့်အတူ လှေကလေးပေါ်တွင် ထိုင်ကာ လှိုင်းကလေးများ ဘောင်ဘင်ခတ်နေသည့် ဇာတ်ဝင်ခန်းတွင် စတီရီယို အဆိုတော် ဇော်မင်းလေးနှင့် အေးအေးသင်းတို့ တူပြိုင်သီဆိုထားသည့် &quot;မမအေး မမအေး ... ဟဲ့ကောင်လေး ဟဲ့ကောင်လေး မင်းအသက်ကဖြင့် ငယ်သေး&quot; ဆိုသည့် သီချင်းသံမှာ ပရိသတ်ရင်ထဲ စွဲကျန်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မင်းသားကြီး ကောလိပ်ဂျင်နေဝင်းကို ပါးရိုက်သည့် ဇာတ်ဝင်ခန်းတွင်လည်း သရုပ်ပါလွန်း၍ အပြင်၌ပါ တကယ်နာသွားခဲ့ရသလို၊ မန္တလေးနာရီစင်ရှေ့၌ ကလေးငယ်နှင့်အတူ တယောထိုးသည့် မိခင်နေရာ သရုပ်ဆောင်ချက်များမှာလည်း ပရိသတ်ကို များစွာ ထိခိုက်ခံစားရစေခဲ့သည်။
အကယ်ဒမီဆုများ - ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ဒါရိုက်တာ စံရွှေမောင်၏ &quot;မာယာထောင်ခြောက်&quot; ဇာတ်ကား၊ ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် ဒါရိုက်တာ မောင်ဝဏ္ဏ၏ &quot;ဇာခန်းဆီးနောက်ကွယ်&quot; ဇာတ်ကားတို့ဖြင့် အကယ်ဒမီဆု ၂ နှစ်ဆက်တိုက် ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည် (၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် အကယ်ဒမီဆုပေးပွဲ မရှိခဲ့ပါ)။ မင်းသားကြီး ဝင်းဦးနှင့် တွဲဖက်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် &quot;ဆောင်းအိမ်မက်&quot; ဇာတ်ကားတွင်လည်း အကယ်ဒမီ ရရှိလိမ့်မည်ဟု မှန်းဆခံခဲ့ရသည်။

==စာပေနှင့် နောက်ဆုံးရုပ်ရှင်==
 အေးအေးသင်းသည် သရုပ်ဆောင်ရုံသာမက စာရေးဆရာမတစ်ဦးလည်း ဖြစ်ရာ &quot;စိတ္တဇရှိုက်သံ&quot; လုံးခြင်းဝတ္ထုအပါအဝင် ဝတ္ထုရှည် (၅) အုပ် ရေးသားခဲ့ပြီး &quot;မောင့်မမမြနန္ဒာလှိုင်&quot; မှာ သူမ၏ နောက်ဆုံးဝတ္ထုဖြစ်သည်။ ဒါရိုက်တာ ဦးခင်ဇော် ရိုက်ကူးပြီး ချစ်ချစ်ဇော်နှင့် တွဲဖက်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် &quot;နွေမ&quot; (၁၉၈၇) ဇာတ်ကားမှာ သူမ၏ နောက်ဆုံးရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား ဖြစ်ခဲ့သည်။

==အနုပညာလုပ်ငန်းများ အကုန်အစင် ပိတ်ပင်ခံရခြင်း==
၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ရိုက်ကူးခဲ့သည့် &quot;နွေမ&quot; ဇာတ်ကားနောက်ပိုင်း အနုပညာလုပ်ငန်းများ လုံးဝရပ်တန့်သွားခဲ့ရခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ အကယ်ဒမီ အေးအေးသင်းက အင်တာဗျူးတစ်ခုတွင် အခုလို ရင်ဖွင့်ပြောပြခဲ့သည်။
&quot;၈၈ နောက်ပိုင်း သရုပ်မဆောင်ရတော့တာက ဟိုအစိုးရကြောင့်ပါ။ ဟို စစ်အစိုးရက ကျမကို မတည့်တော့ဘူးလေ။ သူတို့က မတည့်တာပါ။ ကိုယ်က အနုပညာသမားပဲ၊ အနုပညာအလုပ် လုပ်နေရရင် ပျော်တာပဲဟာ။ အေးအေးသင်း... အနုပညာနဲ့ လုပ်စားခွင့် အကုန်ပိတ်တယ်။ နဝတ အစိုးရကနေ သရုပ်ဆောင်ခွင့်၊ သီချင်းသီဆိုခွင့်၊ ကပြခွင့်၊ ဟောပြောခွင့် အကုန်လုံး ပိတ်ပစ်လိုက်တာပါ။ ရုပ်ရှင်ရိုက်ဖို့ လာငှားတဲ့သူတွေကတော့ လာငှားကြတယ်၊ ဒါပေမဲ့ သွားမေးကြည့်တော့ မရဘူးတဲ့။ ကျမ အေးအေးသင်းအပြင် ထွန်းဝေ၊ မြတ်လေး၊ မသန်းရွှေ၊ ကျော်သူ တို့ကိုလည်း အနုပညာလုပ်ခွင့် ပိတ်ထားခဲ့တာပါ&quot;
မိမိ၏ ခံယူချက်နှင့် ပြည်သူ့ဘက်မှ မယိမ်းမယိုင် ရပ်တည်ခဲ့မှုကြောင့် အနုပညာလုပ်ငန်းများ ပိတ်ပင်ခံခဲ့ရသော်လည်း အကယ်ဒမီ အေးအေးသင်းသည် စစ်အာဏာရှင် ဖိနှိပ်မှုကို စိန့်စိန့်မှခံပြီး အနုပညာရှင်တစ်ဦး၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို အဆုံးထိ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သွားခဲ့သူ ဖြစ်ပါသည်။

= ဘဝနိဂုံး ==
၁၉၈၈ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် မှော်ဘီမြို့၌ မယ်သိင်္ခ အမည်ဖြင့် ဗေဒင်ဟောပြောရင်း နေထိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းပိုင်ဆိုင်သော နှစ်ဧကခန့်ရှိ မြေနေရာနှင့် စေတနာအလှူအဖြစ် နေထိုင်ရာအိမ်ကိုပါ ဘုန်းကြီးကျောင်းသို့ လှူဒါန်းခဲ့သည်။
၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် နှလုံးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=အကယ်ဒမီ အေးအေးသင်း (အသက် ၇၅ နှစ်) နှလုံးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန် |url=https://myanmar.mmtimes.com/news/148437.html |website=The Myanmar Times |publisher=The Myanmar Times |access-date=၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၀ |date=17 ဒီဇင်ဘာ 2020 |archive-date=21 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210221024034/https://myanmar.mmtimes.com/news/148437.html }}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
မောင်တူး - ပြည်သူ့အနုပညာရှင် အကယ်ဒမီ အေးအေးသင်း ဆောင်းပါးမှ
လိပ်ပြာကူးထူးခြားသူများ YouTube ရုပ်သံအစီစဉ်မှ

[[Category:၁၉၄၅ မွေးဖွားသူများ]]
[[Category:မြန်မာ အမျိုးသမီး အဆိုတော်များ]]
[[Category:မြန်မာ အမျိုးသမီး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၀ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ]]
{{Myanmar-bio-stub}}</text>
      <sha1>e43239ncr80wb7ho0hiavi1mginc9se</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆက်ရာဂျစ် ရေး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81097</id>
    <revision>
      <id>1050039</id>
      <parentid>1043963</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T05:46:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1050039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10259" sha1="p8fz2s2lttsk4zna386kv9q12jfbeon" xml:space="preserve">{{Infobox person
|name              = ဆက်ရာဂျစ် ရေး
|image             = File:Satyajit Ray in New York.jpg
|caption           =  ရေး ကို နယူးယောက်တွင် တွေ့ရစဉ် (၁၉၈၁)
|birth_date        = {{Birth date|df=yes|1921|5|2}}
|birth_place       = [[ကာလကတ္တားမြို့]]၊ [[ဘင်ဂေါ စီရင်စု]]၊ [[ဗြိတိသျှ အိန္ဒိယ]]
|death_date        = {{Death date and age|df=yes|1992|4|23|1921|5|2}}
|death_place       = [[ကာလကတ္တားမြို့]]၊ [[အနောက် ဘင်ဂေါ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]
|nationality       = [[ဗြိတိသျှ အိန္ဒိယ]] (၁၉၂၁–၁၉၄၇)&lt;br /&gt;[[အိန္ဒိယလူမျိုး|အိန္ဒိယ]] (၁၉၄၇–၁၉၉၂)
|alma_mater        = [[ကလကတ္တား တက္ကသိုလ်]]
|occupation        = ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ၊ ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်သူ၊ ဇာတ်ညွှန်းရေးဆရာ၊ တေးရေးဆရာ၊ ဂီတဖန်တီးသူ၊ အကဆရာ၊ သရုပ်ဖော်ပုံဆွဲသူ၊ စာရေးဆရာ
|years_active      = ၁၉၅၀–၁၉၉၂
| height = ၆ ပေ ၄ လက်မ (၁.၉၃ မီတာ) &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.satyajitray.org/bio/index.htm |title=Archived copy |accessdate=2003-08-14 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20030811074331/http://www.satyajitray.org/bio/index.htm |archivedate=11 August 2003 |df= }}&lt;/ref&gt;
|spouse            = [[ဘီယိုရာ ရေး]]
|children          = [[ဆန်ဒစ် ရေး]] (သား)
| parents         = [[ဆုကူးမား ရေး]] (အဖေ)&lt;br/&gt;ဆူပရာဘာ ရေး (အမေ)
|website = 
|signature         =
}}

'''ဆက်ရာဂျစ် ရေး''' ({{lang-en|Satyajit Ray}}; {{lang-bn|সত্যজিৎ রায়}}) သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံသား ရုပ်ရှင်ဖန်တီးသူနှင့် စာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်ပြီး နှစ်ဆယ်ရာစုအတွင်း အခမ်းနားဆုံးသော ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာများအနက် တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=iT_L433p6tIC&amp;pg=PT33&amp;lpg=PT33&amp;dq=greatest+filmmakers+of+the+20th+century+Satyajit+Ray|title=Book Of Knowledge Viii, 5E|author=Tmh|publisher=Tata McGraw-Hill Education|year=2007|isbn=9780070668065}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.britannica.com/biography/Satyajit-Ray |title=Satyajit Ray |last=Robinson |first=W. Anderson |work=Encyclopædia Britannica |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151226041408/http://www.britannica.com/biography/Satyajit-Ray |archivedate=26 December 2015 |df= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report-iconic-filmmaker-satyajit-ray-s-94th-birth-anniversary-celebrated-2082628 |title=Iconic filmmaker Satyajit Ray's 94th birth anniversary celebrated |work=Daily News and Analysis |date=2 May 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150503205713/http://www.dnaindia.com/india/report-iconic-filmmaker-satyajit-ray-s-94th-birth-anniversary-celebrated-2082628 |archivedate= 3 May 2015 |df= }}&lt;/ref&gt; ရေးကို [[ကာလကတ္တားမြို့]]တော်ရှိ [[Bengali people|ဘင်ဂါလီ]] [[ဗြမ္မာ]] မိသားစုလေးတစ်ခုမှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ စီးပွားရေးအနုပညာရှင်တစ်ယောက်အဖြစ် အသက်မွေးနေသော ရေးသည် ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်သို့ အလည်ခရီးထွက်ခဲ့ရာမှ ပြင်သစ်ရုပ်ရှင်ဖန်တီးသူ [[ယန်း ရေနွား]] နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး [[ဗွီတိုရီယို ဒီ စီကာ]]၏ [[Italian neorealism|အီတာလျံ နီယို]] ရုပ်ရှင်ကားဖြစ်သော ''[[စက်ဘီး သူခိုးများ]]'' (၁၉၄၈) ကို ကြည့်ရှုမိသွားပြီးနောက် [[လွတ်လပ် ရုပ်ရှင်]]များ ဖန်တီးရန် စတင် စိတ်ဝင်စားလာခဲ့သည်။

ရေးသည် မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်များ၊ သတင်းရုပ်ရှင်များအပါအဝင် ရုပ်ရှင်ကားပေါင်း ၃၆ ကားရိုက်ကူးခဲ့သည်။ သူသည် ဇာတ်ညွှန်းရေးဆရာ၊ တေးရေးဆရာ၊ ဂီတဖန်တီးသူ၊ အကဆရာ၊ သရုပ်ဖော်ပုံဆွဲသူ၊ စာရေးဆရာ နှင့် ရုပ်ရှင် ဝေဖန်ရေးဆရာတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ ရေးအား [[အောက်စဖို့ဒ် တက္ကသိုလ်]]မှ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ ချီးမြင့်ခဲ့သည်။

==မှတ်စု==
{{Reflist|30em}}

==ကိုးကား==
&lt;!-- alphabetical order please --&gt;
{{Refbegin|30em}}
* {{Cite book|editor=Biswas, M|year=2006|title=Apu and after: Revisiting Ray's cinema|publisher=Seagull Books|isbn=978-1-905422-25-8|ref=harv}}
* {{Cite book|last1=Cooper|given1=D|year=2000|title=The Cinema of Satyajit Ray: Between Tradition and Modernity|url=http://assets.cambridge.org/052162/0260/sample/0521620260WSN01.pdf|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-62980-2|ref=harv|access-date=11 September 2017|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816185154/http://assets.cambridge.org/052162/0260/sample/0521620260WSN01.pdf|url-status=dead}}
* {{Cite book|last1=Dasgupta|given1=C|year=1996|title=The cinema of Satyajit Ray|publisher=Penguin India|isbn=0-14-024780-7|ref=harv}}
* {{Cite book|last1=Ganguly|given1=S|year=2001|title=Satyajit Ray: In search of the modern|publisher=Indialog|isbn=81-87981-04-0|ref=harv}}
* {{Cite book|last1=Y|given1=Ishaghpour|year=2002|title=Satyajit Ray, l'Orient et l'Occident|volume=Volume 24 of Les essais|publisher=Différence|isbn=2-7291-1401-7|ref=harv}}
* {{Cite journal|last1=Mitra|first1=S|year=1983|title=The Genius of Satyajit Ray|journal=India Today|ref=harv}}
* {{Cite book|last1=Nandy|given1=A|year=1995|chapter=Satyajit Ray's Secret Guide to Exquisite Murders|title=The Savage Freud and Other Essays on Possible and Retrievable Selves|url=https://archive.org/details/savagefreudother00nand|publisher=Princeton University Press|isbn=0-691-04410-4|ref=harv}}
* {{Cite book|last1=Nyce|given1=B|year=1988|title=Satyajit Ray: A Study of His Films|url=https://archive.org/details/satyajitraystudy0000nyce|publisher=Praeger Publishers|isbn=0-275-92666-4|ref=harv}}
* {{Cite book|last1=Ray|given1=S|year=1993|edition=3|title=Our films, their films|url=https://archive.org/details/ourfilmstheirfil0000rays|publisher=Asia Book Corp of Amer|isbn=0-86311-317-6|ref=harv}}
* {{Cite book|last1=Ray|given1=S|year=1994|title=My Years with Apu|url=https://archive.org/details/snj.myyearswithapu0000saty|publisher=Viking|isbn=0-670-86215-0|ref=harv}}
* {{Cite book|last1=Ray|given1=S|year=2005|title=Speaking of films|url=https://archive.org/details/speakingoffilms0000rays|publisher=Penguin India|isbn=0-14-400026-1|ref=harv}}
* {{Cite book|last1=Robinson|given1=A|year=2003|title=Satyajit Ray: The Inner Eye: The Biography of a Master Film-Maker|publisher=I. B. Tauris|isbn=1-86064-965-3|ref=harv}}
* {{Cite book|last1=Robinson|given1=|year=2005|title=Satyajit Ray: A Vision of Cinema|publisher=I. B. Tauris|isbn=1-84511-074-9|ref=harv}}
* {{Cite book|last1=Rushdie|given1=S|year=1992|title=Imaginary Homelands|url=https://archive.org/details/imaginaryhomelan00rush_0|publisher=Penguin|isbn=0-14-014036-0|ref=harv}}
* {{Cite book|last1=Santas|given1=Constantin|year=2002|title=Responding to film: A Text Guide for Students of Cinema Art|url=https://archive.org/details/respondingtofilm0000sant|publisher=Rowman &amp; Littlefield|isbn=0-8304-1580-7|ref=harv}}
* {{Cite book|last1=Seton|given1=Marie|authorlink=Marie Seton|year=1971|title=Satyajit Ray: Portrait of a director|url=https://archive.org/details/portraitofdirect0000seto|publisher=Indiana University Press|isbn=0-253-16815-5|ref=harv}}
* {{Cite book|last1=Wood|given1=R|year=1972|title=The Apu trilogy|publisher=November Books Ltd|isbn=0-85631-003-4|ref=harv}}
{{Refend}}

==ပြင်ပ လင့်ခ်များ==
{{Sister project links|wikt=no|commons=Category:Satyajit Ray|b=no|n=no|q=Satyajit Ray|s=no|v=no|voy=no|species=no|d=q8873}}
* [http://www.satyajitray.org.uk/ Satyajit Ray Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010161329/http://www.satyajitray.org.uk/ |date=10 October 2008 }}
* [http://www.satyajitray.org/ SatyajitRay.org]
* [http://satyajitray.ucsc.edu/ Satyajit Ray Film and Study Center: University of California – Santa Cruz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070313215233/http://satyajitray.ucsc.edu/ |date=13 March 2007 }}
* [http://www.satyajitrayworld.com/index.php Satyajit Ray society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230407191716/http://www.satyajitrayworld.com/index.php |date=7 April 2023 }}
* {{IMDb name|6249|Satyajit Ray}}
* {{cite web |url=http://www.britishcouncil.org/india-connecting-august2005-westindia-satyajit-ray.htm |title= Satyajit Ray: A Vision of Cinema |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060104143026/http://www.britishcouncil.org/india-connecting-august2005-westindia-satyajit-ray.htm |archivedate=4 January 2006}} article by W. Andrew Robinson


{{Lifetime|၁၉၂၁|၁၉၉၂}}</text>
      <sha1>p8fz2s2lttsk4zna386kv9q12jfbeon</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နနွိုင်း အာကွီနို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99296</id>
    <revision>
      <id>1050056</id>
      <parentid>871418</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T10:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1050056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42327" sha1="qgwa3d6lssznxpvonnnjwghx84masbz" xml:space="preserve">'''နနွိုင်း အာကွီနို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်''' (Ninoy Aquino International Airport) (NAIA)သည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၊ [[မနီလာမြို့]]နှင့် [[မက်ထရို မနီလာ]]တို့၏ အဓိကလေဆိပ်ဖြစ်သည်။ ယခင်က မနီလာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်အဖြစ် သိကြသည်။ ပါစီနှင့် ပရာစပ်တို့နှင့် နယ်စပ်မျဉ်းအနီး မနီလာမှ တောင်ဘက် ၇ကီလိုမီတာအကွာ၊ မာကတီမြို့၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ဤလေဆိပ်မှာ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသို့ လာကြသည့် ခရီးသွားများ၏ အဓိက လေကြောင်း တံခါးဖြစ်သည်။ [[:en:AirAsia Philippines|ဖိလစ်ပိုင် အဲအေးရှား]]၊ [[:en:Cebgo|Cebgo]]၊ [[:en:Cebu Pacific|ဆီဘူး ပစိဖိတ်]]၊ [[:en:PAL Express|PAL Express]]နှင့် [[:en:Philippine Airlines|ဖိလစ်ပိုင် လေကြောင်းလိုင်း]]တို့၏ မိခင်ဌာနလေဆိပ်ကြီးဖြစ်သည်။ ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန၊မနီလာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် အာဏာပိုင်အဖွဲ့က ထိန်းချုပ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|title=Creating the Manila International Airport Authority, Transferring Existing Assets of the Manila International Airport to the Authority, and Vesting the Authority with Power to Administer and Operate the Manila International Airport|url=http://www.gov.ph/1982/03/04/executive-order-no-778-s-1982/|work=President of the Republic of the Philippines|publisher=Republic of the Philippines|accessdate=|archivedate=14 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161014141453/http://www.gov.ph/1982/03/04/executive-order-no-778-s-1982/}}&lt;/ref&gt;

နနွိုင်း အာကွီနို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်မှာ တရားဝင်အားဖြင့် မနီလာ၏ ဝင်ပေါက်ဖြစ်သော်လည်း လက်တွေ့တွင် ကလပ်ခ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်ကပါ မြို့၏ ဝင်ပေါက်ဖြစ်လာသည်။ ကလပ်ခ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်မှာ ပန်ဖန်ခတွင် တည်ရှိသည်။ ကလပ်ခ်လေဆိပ်မှာ မနီလာ လေဆိပ်ထက်စာလျှင် လေယာဉ်ဆင်းသက်ခ နည်းပါးသည့်အတွက် တန်ဖိုးနည်း လေကြောင်းလိုင်းများစွာ ဆင်းသက်ကြသည်၊ဖိလစ်ပိုင် လွှတ်တော်အမတ် [[:en:Benigno Aquino, Jr.|Benigno &quot;Ninoy&quot; Aquino, Jr.]]သည် ၁၉၈၃ခုနှစ်တွင် လေဆိပ်၌ လုပ်ကြံခံခဲ့ရသည်။၎င်းအား ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် လေဆိပ် အမည်ပြောင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၂၀၁၇ခုနှစ်တွင် လေဆိပ်အဆောက်အအုံအားလုံး၏ ခရီးသည် ဝန်ဆောင်မှုမှာ ၄၂၀၂၂၄၈၄ဖြစ်ကာ ယခင်နှစ်ကထက် ၅.၉၆%ပိုတိုးကာ စံချိန်သစ် တင်နိုင်ခဲ့သည်။
==သမိုင်းကြောင်း==
[[File:Old Nielson Field Terminal.jpg|thumb|left|]]
မနီလာမြို့၏ မူလလေဆိပ်ဖြစ်သော Grace Park Airfieldကို ၁၉၃၅ခုနှစ်တွင် [[:en:Caloocan|ကလူကန်မြို့]]၌ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ထိုလေဆိပ်မှာ မြို့၏ ပထမဆုံး စီးပွားရေးဆိုင်ရာ လေဆိပ်ဖြစ်သည်။၁၉၃၇ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင်   [[:en:Nielson Field|Nielson Airport]]လေဆိပ်မှ {{convert|42|ha|sqft}}အကွာတွင် မနီလာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေကြောင်း အဆောက်အဦးကို ဖွင့်လှစ်ကာ မြို့၏ အဓိကလေကြောင်း ဝင်ပေါက်ဖြစ်လာသည်။ 

၁၉၅၄တွင် လေဆိပ်၏ နိုင်ငံတကာ ပြေးလမ်းနှင့် [[လေယာဉ်ချဉ်းကပ်ပြေးလမ်း]]တို့ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။၁၉၅၆တွင်လေကြောင်းထိန်းမျော်စင်နှင့် နိုင်ငံတကာခရီးသည်များအတွက် လေဆိပ်အဆောက်အဦး ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။
  ၁၉၆၁ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၂ရက်တွင် အဆောက်အဦးအသစ်ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.philstar.com/modern-living/139620/manila%C2%92s-international-airport-gateway-world|title=Manila's International Airport: Gateway to the world|publisher=Philippine Star|date=November 10, 2001|accessdate=}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၂ ဇန်နဝါရီ ၂၂တွင် မူလ အဆောက်အဦး မီးစွဲလောင်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1755&amp;dat=19720124&amp;id=HT0gAAAAIBAJ&amp;sjid=gGYEAAAAIBAJ&amp;pg=6240,3139115|title=Sarasota Herald-Tribune - Google News Archive Search|work=google.com}}&lt;/ref&gt;ထိုနှစ်တွင်ပင်  ထိုနေရာ၌ အနည်းငယ်သေးသော အဆောက်အဦး အသစ် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
 ထို အဆောက်အဦးမှာ တိုင်းပြည်၏ နိုင်ငံတကာလေကြောင်းခရီးစဉ် အဆောက်အဦးအဖြစ် ၁၉၈၁ခုနှစ်အထိ သုံးစွဲခဲ့သည်။ ယခုလက်ရှိ အဆောက်အဦး၁ကို ထိုစဉ်က ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့၍ ထိုအဆောက်အဦးကို ပြည်တွင်းခရီးစဉ်များ အတွက်သာ သုံးစွဲခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၈၅ မေလတွင် ဖြိုချခဲ့သည်။

၁၉၈၃ ဩဂုတ်လ ၂၃ရက်နေ့တွင်  [[:en:Benigno Aquino, Jr.|Benigno &quot;Ninoy&quot; Aquino]]သည် ထိုစဉ်က ဂိတ်နံပါတ် ၈တွင် လုပ်ကြံခံခဲ့ရသည်။
 ၄နှစ်အကြာတွင် သူ့အား အောက်မေ့ဖွယ်အဖြစ် လေဆိပ် အမည်ကို ပြောင်းလဲခဲ့သည်။

==လေဆိပ် အဆောက်အဦးများ==
===လေဆိပ် အဆောက်အဦး ၁===
{{multiple image
| align = right
| direction = vertical
| image1 = Philippine Airlines B777-3F6ER (RP-C7772) at Ninoy Aquino International Airport (1).jpg
| width1 = 200
| caption1 = ဖိလစ်ပိုင် လေကြောင်းလိုင်းမှ လေယာဉ်
| image2 =
| width2 = 200
| caption2 = A [[Cebu Pacific]] [[Airbus A319-100]].
| image3 = 
| width3 = 200
| caption3 = A [[Saudia]] [[Boeing 747-400]] taxiing.
| image4 = စင်ကာပူ လေကြောင်းလိုင်းမှ လေယာဉ်
| width4 = 200
| caption4 = .
| image5 = 9K-ANA Airbus A340 Kuwait Airways (7352427262).jpg
| width5 = 200
| caption5 = ကူဝိတ်လေကြောင်းလိုင်းမှ လေယာဉ်
}}
[[File:NAIA Terminal 1 Jan 2018.jpg|thumb|left|လေဆိပ် အဆောက်အဦး ၁]]

[[:en:Ninoy Aquino International Airport Terminal 1|လေဆိပ်အဆောက်အဦး ၁]] ( NAIA-1)သည် {{convert|67000|m2|sqft}} ရှိပြီး ၁၉၈၁ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့ကာ လေဆိပ်အဆောက်အဦး ၄ပြီးနောက် ဒုတိယသက်တမ်းအရင့်ဆုံး အဆောက်အဦးဖြစ်သည်။ အဆောက်အဦး ဒီဇိုင်းအရ နှစ်စဉ် ခရီးသည် ၄.၅သန်းကို ဝန်ဆောင်မှု ပေးနိုင်သော်လည်း ခရီးသည် ၆သန်းအထိ ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်ရန် တိုးချဲ့ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;terms&quot;&gt;[http://125.60.203.88/miaa/TERMINALS/index.asp ''TERMINAL 1''] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071014035213/http://125.60.203.88/miaa/TERMINALS/index.asp |date=October 14, 2007 }}&lt;/ref&gt;ဤ အဆောက်အဦးတွင် နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ်များကို ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ဖိလစ်ပိုင် လေကြောင်းလိုင်း၏ ကနေဒါ၊ နယူးယောခ်၊ ဒူဘိုင်းမှလွဲ၍ အရှေ့အလယ်ပိုင်း ခရီးစဉ်များအတွက် ဤ အဆောက်အဦးကို အသုံးပြုသည်။&lt;ref name=&quot;Middle East&quot;&gt;{{cite web|title=Several PAL Mid-East flights to transfer to T1|url=https://www.philippineairlines.com/en/about%20us/newsandevents/pal-advisory-mideast|publisher=Philippine Airlines|accessdate=|date=June 27, 2017|archivedate=21 August 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180821160524/https://www.philippineairlines.com/en/about%20us/newsandevents/pal-advisory-mideast}}&lt;/ref&gt;အသေးစိတ် ဒီဇိုင်းများကို ဖိလစ်ပိုင်အစိုးရမှ ၁၉၇၄ခုနှစ်တွင် ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ် (ADB)က ၁၉၇၅ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၈ရက်နေ့တွင် အတည်ပြုခဲ့သည်။၁၉၇၈ခုနှစ်တွင် လုပ်ငန်းများ စတင်ခဲ့သည်။၁၉၈၉ခုနှစ်တွင် မဟာဗျူဟာစီမံကိန်းအရ အဆောက်အဦး ၂နှင့် ၃ကို တည်ဆောက်ရန်နှင့် အခြား ပစ္စည်းများ ဆောက်လုပ်ရန် အကြံပြုခဲ့သည်။
အစိုးရ၏ အမိန့်ကြေညာစာအမှတ် ၃၈၁တွင် မနီလာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်၏ တိုးတက်ရေးများအတွက် လုပ်ငန်းများအား အတည်ပြုခဲ့သည်။
၁၉၇၃ခုနှစ်တွင် အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်မှ ချေးငွေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၉.၆သန်းဖြင့် ဖြစ်နိုင်ခြေတွက်ချက်ထားသော မဟာဗျူဟာ ပြီးဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.adb.org/projects/ln0164/main|title=LN0164-PHI: Manila International Airport Development|publisher=Asian Development Bank|accessdate=}}&lt;/ref&gt; မနီလာလေဆိပ် ဖွံ့ဖြိုးရေး အသေးစိတ်စီမံကိန်းကို Renardet-Sauti/Transplan/F.F. Cruz Consultant မှ တာဝန်ယူပြီး အသေးစိတ် ဗိသုကာပုံစံကို [[:en:Leandro Locsin|Leandro Locsin]]'s L.V. Locsin နှင့် ဆက်စပ်သူများမှ တာဝန်ယူသည်။

လေဆိပ် အဆောက်အဦးအနေဖြင့် ၁၉၉၁ခုနှစ်တွင် ၎င်း၏ ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်သည့် အမြင့်ဆုံး ခရီးသည်ဝန်ဆောင်မှုသို့ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနှစ်တွင် ခရီးသည် ၄.၅၃သန်း ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။၁၉၉၁ခုနှစ်မှစ၍ ဤလေဆိပ်အဆောက်အဦးမှာ ၎င်း၏ အမြင့်ဆုံး ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်သည့်ဦးရေထက် များပြားလာသည်။ အချက်အလက်များအရ နှစ်စဉ် ပျမ်းမျှ ၁၁%တိုးတက်နေသည်။ သို့သော် တည်ဆောက်ခဲ့သော ဖွံ့ဖြိုးမှုများအရ ခရီးသည် ၆သန်းကိုနှစ်စဉ် ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်သည်။ အာရှရှိ အခြား အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်များ၏ ပြည်ပဆိုက်ရောက်ထွက်ခွာအဆောက်အဦးများနှင့်စာလျှင် အနိမ့်ဆုံးအဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရသည်။ အကြောင်းမှာ သက်တမ်းလွန် ခေတ်မမီတော့သော ပစ္စည်းများ၊ ခရီးသည်များ ကြန့်ကြာခြင်းနှင့် ပြည့်ကျပ်နေခြင်းတို့ကြောင့်ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;[http://www.airlinequality.com/Airports/Airport_forum/mnl-2.htm Reviews of Manila Ninoy Aquino Airport with Passenger reviews about Manila Ninoy Aquino Airport standards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130522070749/http://www.airlinequality.com/Airports/Airport_forum/mnl-2.htm |date=22 May 2013 }} airlinequality.com.&lt;/ref&gt; ခရီးသွား ဝက်ဆိုဒ်ဖြစ်သော ''The Guide to Sleeping in Airports''၏ ဖော်ပြချက်အရ ၂၀၁၁ခုနှစ်မှ ၂၀၁၃ခုနှစ်အထိ အဆောက်အဦး၁မှာ ကမ္ဘာနှင့် အာရှ၏ အဆိုးဆုံးလေဆိပ် စာရင်းဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Santos|first1=Rudy|title=NAIA no longer on worst airports list|url=http://www.philstar.com/headlines/2017/10/19/1750341/naia-no-longer-worst-airports-list|accessdate=|work=The Philippine Star|date=October 19, 2017}}&lt;/ref&gt; ဤကိစ္စနှင့် ပက်သက်၍ ပို့ဆောင်ရေး အာဏာပိုင်များက အဆောက်အဦး၁၏ ပြဿနာများကို ရှာဖွေခဲ့သည်။
ထိုပြဿနာနှင့် အဆင့်မြှင့်တင်မှုများတွင် ဆိုက်ရောက် ဧရိယာ တိုးချဲ့ခြင်း၊ ပါကင်နေရာများ တိုးချဲ့ခြင်း နှင့် အခြား အဆောက်အဦး ဆိုင်ရာများကို မြှင့်တင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/business/01/02/12/pnoy-okays-p116b-budget-naia-1-facelift|title=PNoy okays P1.16B budget for NAIA-1 facelift|publisher=ABS-CBN News and Current Affairs|date=January 2, 2012|accessdate=|archive-date=12 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150212040147/http://www.abs-cbnnews.com/business/01/02/12/pnoy-okays-p116b-budget-naia-1-facelift}}&lt;/ref&gt;

ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနက အဆောက်အဦး၃ပြီးပြီးချင်း အဆောက်အဦး၁ကို ဆီဘူးပစ်ဖိတ်လေကြောင်းလိုင်း၏ အထူးအဆောက်အအုံနှင့် လေကြောင်းမြို့တော်အဖြစ် ရည်ရွယ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/news/breakingnews/view/20071111-100262/Cebu_Pacific_eyeing_'Airport_City'--DoTC|title=Cebu Pacific eyeing 'Airport City'--DoTC|publisher=Philippine Daily Inquirer|date=November 11, 2007|accessdate=}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၄ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၄ရက်နေ့တွင် ၃၂နှစ်ကြာမြင့်ပြီဖြစ်သော အဆောက်အဦး၁ကို ပြန်လည် မွန်းမံကာ ၂၀၁၅ မေလတွင် အပြီးသတ်ပြီး ဝန်ဆောင်မှုပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.philstar.com:8080/headlines/2014/01/24/1282445/naia-1-rehab-underway |title= NAIA-1 rehab underway |publisher= The Philippine Star |date= January 24, 2014 |accessdate=  |archive-url= https://web.archive.org/web/20140811143425/http://www.philstar.com:8080/headlines/2014/01/24/1282445/naia-1-rehab-underway |archive-date= August 11, 2014 |dead-url= yes |df= mdy-all |archivedate= 11 August 2014 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20140811143425/http://www.philstar.com:8080/headlines/2014/01/24/1282445/naia-1-rehab-underway }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.interaksyon.com/article/101299/naia-terminal-1-fully-rehabilitated-and-operational-by-may-2015---abaya |title= NAIA Terminal 1 fully rehabilitated and operational by May 2015 - Abaya |publisher= InterAksyon.com |date= December 17, 2014 |accessdate=  |archive-url= https://web.archive.org/web/20141220083823/http://www.interaksyon.com/article/101299/naia-terminal-1-fully-rehabilitated-and-operational-by-may-2015---abaya |archive-date= December 20, 2014 |dead-url= yes |df= mdy-all |archivedate= 20 December 2014 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20141220083823/http://www.interaksyon.com/article/101299/naia-terminal-1-fully-rehabilitated-and-operational-by-may-2015---abaya }}&lt;/ref&gt; အဆင့်၆ဆင့်ခွဲခြားခဲ့ပြီး ၂၀၁၄ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၆ရက်နေ့တွင် ၄၀% ပြီးစီးခဲ့သည်။ ပြုပြင်မှုများတွင် [[:en:buckling restrained brace|BRB]]စနစ် အခြေထိုင်ခြင်း၊ အတွင်းဒီဇိုင်း ပြင်ဆင်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။ နိုင်ငံတကာ လေကြောင်းလိုင်း၅ခုဖြစ်သော ဒယ်တာလေကြောင်းလိုင်း၊ KLM Emirates၊ စင်ကာပူ လေကြောင်းလိုင်း၊ ကသေပစိဖိတ် လေကြောင်းလိုင်းတို့သည် အဆောက်အဦး၃သို့ ပြောင်းသွားသည်။

===လေဆိပ် အဆောက်အဦး ၂===

အဆောက်အဦး ၂မှာ ဆန်တယ်နီယယ် အဆောက်အဦးဟုလည်း သိကြပြီး 
{{convert|75000|m2|sqft}} ကျယ်ဝန်းကာ Old MIAလမ်းမပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။၁၉၉၅ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများ စတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၉ခုနှစ် မေလ ၁ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ကာ ၁၉၉၉ခုနှစ်တွင် စတင်လည်ပတ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://opinion.inquirer.net/4883/farolan-mistaken-ramos-pushed-airport-dev%E2%80%99t|title=Farolan mistaken; Ramos pushed airport dev’t|publisher=Philippine Daily Inquirer|date=May 9, 2011|accessdate=}}&lt;/ref&gt;ဖိလစ်ပိုင်၏ လွတ်လပ်ရေး ကြေညာခဲ့သည့် ဆန်တယ်နီယယ် ခုနှစ်ကို ဂုဏ်ပြု မှည့်ခေါ်ထားသည်။ မူလက Aéroports de Parisမှ ပြည်တွင်းအဆောက်အအုံအဖြစ် သုံးစွဲရန် ရည်ရွယ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် နိုင်ငံတကာ ခရီးစဉ်များအတွက်ပါ မွန်းမံခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;airtech&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.airport-technology.com/projects/ninoaquino/|title=Ninoy Aquino International Airport, Philippines|publisher=Airport Technology|accessdate=}}&lt;/ref&gt; နှစ်စဉ် ပြည်ပခရီးစဉ်အတွက် ခရီးသည် ၂.၅သန်း၊ ပြည်တွင်းခရီးစဉ်အတွက် ခရီးသည် ၅သန်း ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ လိုအပ်လာလျှင် ခရီးသည် ၉သန်းအထိ ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်ရန် ပြင်ဆင်ထားသည်။&lt;ref name=&quot;airtech&quot; /&gt;

အဆောက်အဦး၂ကို ဖိလစ်ပိုင်လေကြောင်းလိုင်း၊ PAL Express တို့မှ ပြည်တွင်းရော ပြည်ပအတွက်ပါ အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ အဆောက်အဦး၏ မြောက်ဘက်အခြမ်းကို ပြည်ပခရီးစဉ်များအတွက် အသုံးပြုပြီး တောင်ဘက်ပိုင်းကို ပြည်တွင်း ခရီးစဉ်များအတွက် အသုံးပြုသည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် လေယာဉ်ပေါ်တက်ရန် တံတား ၁၂စင်းရှိသည်။ ကဖေးဆိုင်နှင့် စားသောက်ဆိုင်များစွာလည်းရှိသည်။ မြောက်ပိုင်းတွင် အခွန်လွတ် အရောင်းဆိုင်တစ်ဆိုင်လည်းရှိသည်။ 

၁၉၈၉ခုနှစ်တွင် လေဆိပ်၏ မဟာဗျူဟာစီမံကိန်းအရ အဆောက်အဦး၂ခုကို ထပ်မံတိုးချဲ့ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။၁၉၉၁ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်အစိုးရမှ ဖိလစ်ပိုင်အစိုးရကို ချေးငွေချေးခဲ့သည်။၁၉၉၂ခုနှစ်တွင် ဒီဇိုင်းရေးဆွဲခြင်း ပြီးဆုံးခဲ့ပြီး ၁၉၉၄ခုနှစ်တွင် ဂျပန်အစိုးရမှလည်း ဖိလစ်ပိုင်အစိုးရကို ချေးငွေ ဂျပန်ယမ်း ၁၈.၁၂ ဘီလီယံ ချေးခဲ့သည်။၁၉၉၅ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ရက်နေ့တွက် ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများ စတင်ခဲ့သည်။၁၉၉၈ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၈ရက်နေ့တွင် ဖိလစ်ပိုင်အစိုးရသို့ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။၁၉၉၉ခုနှစ်တွင် လေဆိပ်လုပ်ငန်းများ စတင်လည်ပတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jacinc.jp/jac-home/en/fp/fp-05.pdf|title=Ninoy Aquino International Airport Terminal 2, Philippines|accessdate=|archive-url=https://web.archive.org/web/20150627100937/http://www.jacinc.jp/jac-home/en/fp/fp-05.pdf|archive-date=June 27, 2015|dead-url=yes|df=mdy-all|archivedate=27 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150627100937/http://www.jacinc.jp/jac-home/en/fp/fp-05.pdf}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၄ခုနှစ်တွင် ဖိလစ်ပိုင် ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနက အဆောက်အဦး၂၏ တိုးချဲ့ရေး စီမံကိန်းကို ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုစီမံကိန်းတွင် အဆောက်အဦး၁နှင့် ၂အကြား ဆက်သွယ်မည့် အဆောက်အအုံလည်း ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rappler.com/business/industries/171-aviation-tourism/65016-dotc-interconnecting-naia-terminals-1-2|title=DOTC eyes interconnecting NAIA terminals 1 and 2|publisher=Rappler|date=August 1, 2014|accessdate=|archivedate=22 November 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181122123931/https://www.rappler.com/business/industries/171-aviation-tourism/65016-dotc-interconnecting-naia-terminals-1-2}}&lt;/ref&gt;ထို့အပြင် အဆောက်အဦးဘေးရှိ အသုံးမပြုတော့သော ဖိလစ်ပင်းရွာ ဟိုတယ် ဖြိုဖျက်ခြင်းလည်း ပါဝင်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://business.inquirer.net/175783/govt-mulls-over-naia-terminal-2-expansion|title=Gov’t mulls over Naia Terminal 2 expansion|publisher=Philippine Daily Inquirer|date=August 2, 2014|accessdate=}}&lt;/ref&gt;အဆောက်အဦး ၁နှင့် ၂ကြားရှိ ဆီလှောင်ကန်များကိုလည်း ဖြိုဖျက်လိုက်သော နေရာသို့ ပြောင်းရမည်ဖြစ်သည်။
===လေဆိပ် အဆောက်အဦး ၃===

အဆောက်အဦး ၃ (NAIA-3)သည် နနွိုင်း အာကွီနို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်၏ အကြီးဆုံးနှင့် အသစ်လွင်ဆုံး အဆေက်အဦးဖြစ်သည်။၁၉၉၇ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများ စတင်ခဲ့သည်။ အဆောက်အဦး ၃ကို {{convert|63.5|ha|acre|adj = on}}ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ကာ  အဆောက်အဦး၏ ဧရိယာမှာ  {{convert|182500|m2|sqft}} ဖြစ်ပြီး အရှည်မှာ {{convert|1.2|km|mi}}ရှိသည်။ လေးထပ်အမြင့်ရှိ ဈေးဝယ်စင်တာမှာ အဆောက်အဦးနှင့် ပါကင် အဆောက်အအုံကို ဆက်သွယ်ထားသည်။ ပါကင် အဆောက်အအုံမှာ ကားအစီးပေါင်း ၂၀၀၀ဝင်ဆံ့ကာ ပြင်ပ ကားပါကင်မှာ ၁၂၀၀ဝင်ဆံ့သည်။ အဆောက်အဦး ၃မှာ နေ့စဉ် ခရီးသည် ၃၃၀၀၀၊ တစ်နာရီလျှင် ခရီးသည် ၆၀၀၀ကို ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mb.com.ph/p1-3-billion-project-for-naia-1-rehab-awarded-to-consunji-firm/|title=P1.3-B NAIA 1 rehabilitation awarded to D.M. Consunji|publisher=Manila Bulletin|date=December 23, 2013|accessdate=|archivedate=20 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140820034359/http://www.mb.com.ph/p1-3-billion-project-for-naia-1-rehab-awarded-to-consunji-firm/}}&lt;/ref&gt; ၂၂၀မီတာရှည်လျားပြီး ၂၀၁၇ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော [[:en:footbridge| တံတား]]မှာ အဆောက်အဦးနှင့် [[:en:Newport City, Metro Manila|Newport City]]ကို ဆက်သွယ်ပေးထားသည်။ ထိုတံတားတွင် [[:en:moving walkway|အလိုအလျောက် ရွေ့လျားစက်များ]] ပါဝင်ကာ လူ၂၀၀၀ခန့် ဖြတ်သန်းနိုင်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|last1=Vicoy|first1=Ali|title=Sign of progress|url=http://news.mb.com.ph/2017/04/18/sign-of-progress/|accessdate=|work=Manila Bulletin|date=April 18, 2017|archivedate=19 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170419101427/http://news.mb.com.ph/2017/04/18/sign-of-progress/}}&lt;/ref&gt;

၎င်း၏ [[လေယာဉ် ဆိုက်နားရာနေရာ]]သည် {{convert|147400|m2|sqft}} ကျယ်ဝန်းသည်။ လေယာဉ်ပေါ်တက်ရန် jet bridge ၃၄စင်းနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဂိတ် ၂၀မှာ လေယာဉ် ၂၈စင်းကို တစ်ပြိုင်နက် ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်သည်။ လေကြောင်းအချက်အလက် အလုံး၇၀၊မော်နီတာ ၃၁၄လုံးရှိသည်။
 ထွက်ခွာဆောင်တွင် နောက်ဆုံး လုံခြုံရေးစစ်ဆေးရန် X-rayစက် ၁၈လုံးရှိသည်။

၂၀၀၈ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၂ရက်နေ့တွင် ပြည်တွင်း ခရီးစဉ်အနည်းငယ်အတွက် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။PALလေကြောင်းမှလွဲ ၍ ကျန်ရှိနေသော နိုင်ငံတကာ လေကြောင်းလိုင်းများသည် အဆောက်အဦး၃သို့ ရွေ့ရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။

{{wide image|Ninoy Aquino International Airport Terminal 3 Panorama.jpg|900px|နနွိုင်း အာကွီနို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်၏ လေဆိပ် အဆောက်အဦး၃}}

===လေဆိပ် အဆောက်အဦး ၄ (ပြည်တွင်း ခရီးစဉ်များ အဆောက်အဦး)===
[[File:NAIA Terminal 4 exterior.JPG|thumb|right|200px|အဆောက်အဦး၄၏ ပြင်ပ]]
အဆောက်အဦး၄ ကို မနီလာ ပြည်တွင်းခရီးသည် အဆောက်အဦးဟု ခေါ်ကြသည်။ လက်ရှိအချိန်ထိ ပြည်တွင်းအဆောက်အဦးဟောင်းဟု သိကြပြီး ၁၉၄၈ခုနှစ်က တည်ဆောက်ခဲ့ကာ လေဆိပ် အဆောက်အဦး၄ခုအနက် သက်တမ်းအရင့်ဆုံးဖြစ်သည်။ ပြည်တွင်းလေကြောင်း ခရီးစဉ်များသာ ဝန်ဆောင်မှုပေးသည်။ လေယာဉ်ပေါ်တက်ရန် jet bridgeမရှိဘဲ ဘတ်စ်ကားဖြင့်သာ သွားနိုင်သည်။ ချက်အင် ကောင်တာ ၂၆ခုရှိသည်။ ထွက်ခါဆောင်တွင် တစ်ချိန်ထဲတွင် ၉၆၉ယောက်စာ ထိုင်ခုံရှိသည်။
==လေယာဉ်ကွင်းဆိုင်ရာများ==

===လေယာဉ်ပြေးလမ်း===
လေဆိပ်၏ အဓိကပြေးလမ်းမှာ 061°/241° (06/24) {{convert|3737|m|ft}} အရှည်ရှိ [[လေယာဉ်ပြေးလမ်း]]ဖြစ်သည်။ ပြေးလမ်း 13/ 31မှာ ယခင် USAF၏ ပြေးလမ်းဖြစ်သည်။

====တတိယ ပြေးလမ်း စီမံကိန်း====
ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၏ အဆိုပြုချက်အရ လက်ရှိ 6/24နှင့် ကပ်လျက်တွင် ပြေးလမ်းအသစ်တစ်ခု လျာထားသည်။
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.philippineflightnetwork.com/2014/05/new-runway-ninoy-aquino-airport.html|title=Another Runway planned for Ninoy Aquino International Airport|publisher=Philippine Flight Network|date=May 16, 2014|accessdate=}}&lt;/ref&gt;အဆိုပါပြေးလမ်းမှာ {{convert|2100|m|ft}} ရှည်လျားပြီး လေဆိပ်၏ လေယာဉ်အဆင်းအတက်ကို တစ်နာရီလျှင် အစင်း၄၀မှ ၆၀-၇၀အထိ မြင့်တက်စေနိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.philippineflightnetwork.com/2014/05/new-naia-runway-construction-begins.html|title=New NAIA Runway Construction Begins|publisher=Philippine Flight Network|date=May 23, 2014|accessdate=}}&lt;/ref&gt;သို့သော် အစိုးရအကြံပေးများအရ ပြေးလမ်းအသစ်တည်ဆောက်ခြင်းမှာ လက်ရှိအဓိကပြေးလမ်းကို ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး အနှောင့်အယှက်နည်းစေရန်အတွက် အခြား လေဆိပ်အဆောက်အဦးအသစ်သာ ဆောက်သင့်သည်ဟုဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bworldonline.com/content.php?section=Nation&amp;title=gov&amp;8217t-eyeing-another-naia-terminal&amp;id=99735|title=Gov’t eyeing another NAIA terminal|publisher=BusinessMirror|date=December 16, 2014|accessdate=}}&lt;/ref&gt;
==မြေပြင်သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး==
===အဆောက်အဦးများအကြား သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး===
မနီလာလေဆိပ်အာဏာပိုင်အဖွဲ့မှ လေဆိပ်အဆောက်အဦး ၄ခုအကြားတွင် ဘတ်စ်ကားများ ပြေးဆွဲပေးနေသည်။ ထို့ကြောင့် အဆောက်အဦးတစ်ခုမှ ဆိုက်ရောက်ပြီးလျှင် အခြားခရီးစဉ်တစ်ခုသို့ ထွက်ခွာရန်အတွက် လွယ်ကူစွာ သွားလာနိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://125.60.203.88/miaa/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=32:airport-shuttle&amp;catid=56:transit-and-transportation&amp;Itemid=63 |title=Airport Shuttle Service |publisher=Manila International Airport Authority |accessdate= |archivedate=5 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305073606/http://125.60.203.88/miaa/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=32:airport-shuttle&amp;catid=56:transit-and-transportation&amp;Itemid=63 }}&lt;/ref&gt;နေ့ခင်းအချိန်များတွင် ၁၅မိနစ်တစ်ခါထွက်ခွာပြီး ထိုဘတ်စ်ကားများကို အသုံးပြုရန် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် အခွန်ကိစ္စများကို ရှင်းလင်းအောင် ဆောင်ရွက်ထားရသည်။
===ပြင်ပ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး===

====ဘတ်စ်ကားများ====
[[မက်ထရို မနီလာ]]၏ ဒေသပေါင်းစုံမှ ဘတ်စ်ကားလမ်းကြောင်း၉ခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။Ultimate Bus Experience (UBE Express)သည် လေဆိပ် အဆောက်အဦးများနှင့် မနီလာ၊ မာကတီ၊ ပါစီ၊ ပါရာနပ် စသည့် မြို့များရှိ ဟိုတယ်များနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးထားသည်။

====Jeepney====
ဒေသတွင်း အနီရောင်ဂျစ်ကားများဖြစ်သည့် [[:en:jeepney|jeepney]] များသည် ပါရာနပ်နှင့် ပါစီမြို့များသို့ လမ်းကြောင်းများဖြစ်သည်။

====ရထား====
[[File:Nichols railway Station.jpg|thumbnail|]] with the elevated roads above leading to the airport]]
လေဆိပ်သို့  [[:en:Baclaran LRT Station|Baclaran]] [[:en:Manila Light Rail Transit System Line 1|Manila LRT Line 1]]ဘူတာရုံ၊[[:en:Nichols railway station|Nichols]] [[:en:Philippine National Railways|PNR]]ဘူတာရုံများဖြင့်  ဆက်သွယ်ထားသည်။ 
==အချက်အလက်များ==

===ခရီးသည် ဝင်ရောက်မှု===
[[:en:Airport Council International|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်ကောင်စီ]] (ACI)၏ အချက်အလက်များအရ အောက်ပါဇယားမှာ မနီလာလေဆိပ်၏ ခရီးသည် ဝင်ရောက်မှု အချက်အလက်များဖြစ်သည်။.&lt;ref&gt;[http://www.airports.org/cda/aci/display/main/aci_content.jsp?zn=aci&amp;cp=1-5_9_2 Airport Council International] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090103172234/http://www.airports.org/cda/aci/display/main/aci_content.jsp?zn=aci&amp;cp=1-5_9_2 |date=January 3, 2009 }}.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;padding:0.5em;&quot;
|+ 
|-
!ခုနှစ်
!ခရီးသည် ဝင်ရောက်မှု
!% အပြောင်းအလဲ
!အဆင့်
|-
| 2003 || 12,955,809 || {{increase}} || 81
|-
| 2004 || 15,186,521 || {{increase}}17.2% || 75 ({{increase}}6) 
|-
| 2005 || 16,216,031 || {{increase}}6.8%  || 77 ({{decrease}}2) 
|-
| 2006 || 17,660,697 || {{increase}}8.9%  || 73 ({{increase}}4) 
|-
| 2007 || 20,467,627 || {{increase}}15.9% || 64 ({{increase}}9) 
|-
| 2008 || 22,253,158 || {{increase}}8.7%  || 57 ({{increase}}7) 
|-
| 2009 || 24,108,825 || {{increase}}8.3%  || 51 ({{increase}}6) 
|-
| 2010 || 27,119,899 || {{increase}}12.5% || 49 ({{increase}}2) 
|-
| 2011 || 29,552,264 || {{increase}}9.0%  || 46 ({{increase}}3) 
|-
| 2012&lt;ref&gt;{{cite web | title=2012 Airport Traffic Report | publisher=The Port Authority of NY&amp;NJ | url=http://www.panynj.gov/airports/pdf-traffic/ATR2012.pdf | page=26 | accessdate= | archivedate=13 June 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130613012135/http://www.panynj.gov/airports/pdf-traffic/ATR2012.pdf }}&lt;/ref&gt; || 31,878,935 || {{increase}}7.9% || 45 ({{increase}}1)
|-
| 2013&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.philstar.com/business/2014/02/09/1288168/naia-passengers-inch-3.1-32.86m-2013|title=NAIA passengers inch up 3.1% to 32.86M in 2013|work=philstar.com|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222052507/http://www.philstar.com/business/2014/02/09/1288168/naia-passengers-inch-3.1-32.86m-2013|archive-date=February 22, 2014|dead-url=yes|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; || 32,865,000 || {{increase}}3.1% || 45 ({{nochange}})
|- 
| 2014 || 34,015,169 || {{increase}}3.5%  || 49 ({{decrease}}4) 
|-
| 2015 || 36,681,601 || {{increase}}7.84%  || 49 ({{nochange}}) 
|-
| 2016 || 39,516,782 || {{increase}}7.72%  || 47 ({{increase}}2) 
|-
| 2017 || 42,022,484 || {{increase}}5.96%  || 44 ({{increase}}3) 
|}

===ကုန်ပစ္စည်း ဝင်ရောက်မှု===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;padding:0.5em;&quot;
|+ 
|-
!rowspan=2|Calendar Year
!colspan=3|International
!colspan=3|Domestic
|-
!Incoming
!Outgoing
!Total
!Incoming
!Outgoing
!Total
|-
| 2009 || 114,510.68 || 137,454.13 || 251,964.81 || 50,694.88 || 46,334.56 || 97,029.44 
|-
| 2010 || 143,476.06 || 164,439.40 || 307,915.46 || 62,762.91 || 54,704.34 || 117,467.25 
|-
| 2011 || 139,901.34 || 150,603.97 || 290,505.31 || 57,862.02 || 62,009.72 || 119,871.74 
|-
| 2012 || 148,822.59 || 162,232.63 || 311,055.22 || 71,402.63 || 77,677.30 || 149,079.93 
|-
| 2013 || 93,159.95{{ref|A|A}}  || 99,684.77{{ref|A|A}} || 192,844.72 || 39,244.25{{ref|B|B}} || 47,407.90{{ref|B|B}} || 86,652.15 
|}

; &lt;small&gt;Notes:&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;{{note|A|A}}: Data recorded is from January to August 2013&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;{{note|B|B}}: Data recorded is from January to July 2013&lt;/small&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist|2}}

[[Category:အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]]</text>
      <sha1>qgwa3d6lssznxpvonnnjwghx84masbz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကျော်မြင့် (တရားသူကြီး)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201527</id>
    <revision>
      <id>1049936</id>
      <parentid>946215</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T14:58:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-45988-07</username>
        <id>147316</id>
      </contributor>
      <comment>/* အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်များ လုပ်ကြံမှု အထူးခုံရုံး */ စာလုံးပေါင်း ပြင်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1049936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4672" sha1="6jckqmjg4p7ieuztuniu1vx9qrj700x" xml:space="preserve">တရားသူကြီး '''ဦးကျော်မြင့်''' ကို အဖ အရေးပိုင် ဦးဖိန်း (ကေအက်စ်အမ်၊ အေတီအမ်)နှင့် အမိ ဒေါ်မိမိ တို့မှ မွေးဖွားခဲ့ပြီး မွေးချင်း ခုနစ်ယောက်ရှိသည်။ ဦးကျော်မြင့် သည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးအဖြစ် လုပ်ကြံခံရတဲ့ ဦးတင်ထွဋ်ရဲ့ ညီဖြစ်ပြီး တရားဝန်ကြီးချုပ် ဦးမြင့်သိန်း၊ တက္ကသိုလ်ကျောက်စာဖတ်နဲ့ သမာဓိမြို့ဝန် ဒေါ်မြမူ၊ ပါမောက္ခချုပ် ဒေါက်တာထင်အောင်၊ ခေတ်စမ်းစာဆို ခင်စောမူနဲ့ အင်္ဂလိပ်စာဌာနမှူး ဒေါ်တင်စောမူတို့ရဲ့ အစ်ကို ဖြစ်ပါတယ်။&lt;ref&gt;https://www.khaosod.co.th/bbc-burmese/news_3143697&lt;/ref&gt; အိုင်စီအက်စ် ဦး[[တင်ထွဋ်၊ ဦး (အိုင်စီအက်စ်)|တင်ထွဋ်]] ၊ တရားဝန်ကြီးချုပ် [[မြင့်သိန်း၊ ဦး|ဦးမြင့်သိန်း]]၊ [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၏ ပထမဆုံးပါမောက္ခချုပ် [[ထင်အောင်|ဒေါက်တာထင်အောင်]] တို့ ညီအစ်ကို ၄ ဦးစလုံးမှာ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ [[ကိန်းဘရစ်တက္ကသိုလ်]]မှ ဘားအက်လော (Bar-at-Law) ဝတ်လုံဘွဲ့များရ၍ ထူးချွန်ထက်မြက် ထင်ရှားသူများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=ကမ်းဘရစ်ချ်တွင် ပညာသင်ခဲ့သော မြန်မာသမိုင်းတွင် အရေးပါသည့် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ |url=https://lostfootsteps.org/my/history/important-figures-from-myanmar-history-who-studied-at-cambridge |website=lostfootsteps.org |accessdate=၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁ |language=my |archive-date=22 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122024111/https://lostfootsteps.org/my/history/important-figures-from-myanmar-history-who-studied-at-cambridge }}&lt;/ref&gt;

==အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်များ လုပ်ကြံမှု အထူးခုံရုံး==
[[အောင်ဆန်း|ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]နှင့်တကွ အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်များ လုပ်ကြံခံရသော အမှုကို စီရင်ချက်ချသည့် အထူးခုံရုံးဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် [[စော၊ ဦး (ဂဠုန်)|ဂဠုန်ဦးစော]]နှင့် အပေါင်းပါများကို သေဒဏ်စီရင်ချက် ချမှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/burmese/in-depth-40639332 လူမသိသူမသိ အာဇာနည်နေ့ အကြောင်း ၉ ချက်] BBC News ၁၈ ဇူလိုင် ၂၀၁၇&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/burmese/media-40651200 လုပ်ကြံမှု ခုံရုံးတရားသူကြီးအိမ်ပစ်ခတ်] BBC News ၁၈ ဇူလိုင် ၂၀၁၇&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://hkmeljp.wordpress.com/2013/07/13/%E1%80%94%E1%80%AF%E1%80%AF%E1%80%AD%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%B1%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%B9%E1%80%9C%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%B9%E1%81%BE%E1%80%80%E1%80%B6%E1%80%99%E1%82%88%E1%80%90/ နိုင်ငံတော်လုပ်ကြံမှုတရားခံ ရန်ကြီးအောင်၏ ကြိုးတိုက်မှာတမ်း]&lt;/ref&gt;

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
* [[အာဇာနည်နေ့]]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တရားသူကြီးများ]]</text>
      <sha1>6jckqmjg4p7ieuztuniu1vx9qrj700x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဇော်မင်းထွန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205985</id>
    <revision>
      <id>1050044</id>
      <parentid>1046114</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T08:44:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-46347-68</username>
        <id>147337</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1050044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45305" sha1="14s8oq48llck6fw7s8z6rk1jrm25vmu" xml:space="preserve">{{other people}}

{{Infobox officeholder
| name = ဇော်မင်းထွန်း
| native_name = 
| image = Zaw Min Tun at Tatmadaw True News Press Conference on 18 January 2019 (cropped).jpg
| caption = ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် တွေ့ရှိရသော ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်မင်းထွန်း
| nationality = [[မြန်မာ]]
| native_name_lang = my
| rank = [[File:Major General Tatmadaw.gif|20px]] [[ဗိုလ်ချုပ်]]
| allegiance = {{armed forces|MYA}}
| honorific_prefix = [[စည်သူဘွဲ့|စည်သူ]] &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2026/01/04/77731|title=နေတိုး၊ ဖွေးဖွေး‌နှင့် ဝတ်မှုန်ရွှေရည်အပါအဝင် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များကို စစ်ခေါင်းဆောင်က ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ပေး|work=Mizzima Burmese|access-date=၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၆}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[ဗိုလ်ချုပ်]]

| office1 = [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|မြန်မာနိုင်ငံပြန်ကြားရေးဌာန]] ဒုတိယဝန်ကြီး
| termstart1 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅
|term_end1= ၂၇ မတ် ၂၀၂၆
| predecessor1= ''ကိုယ်တိုင်''
|successor1  = 
|appointer1= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]
| 1blankname1     = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]]
| 1namedata1     = [[ညိုစော|ဦးညိုစော]]
|term_start2= ၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁
|term_end2= ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅
|predecessor2= ဦးအောင်လှထွန်း
|successor2  = ''ကိုယ်တိုင်''
|appointer2=[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]
|president2=
[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}}
| 1blankname3    = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]]
| 1namedata3     = [[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်]] 


| office3 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] သတင်းအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်
| termstart3 = ၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁
| termend3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ &lt;ref&gt;{{cite web | last= | first= | date=26 November 2025 | title=The Department of Homeland Security Is Undermining the US Government's Longstanding Policy on Myanmar | url=https://earthrights.org/blog/the-department-of-homeland-security-is-undermining-the-us-governments-longstanding-policy-on-myanmar/ | website=EarthRights International | access-date=30 November 2025}}&lt;/ref&gt;
| leader3 = ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]
| predecessor3 = ရာထူးတည်ထောင်ခြင်း
| successor3 = အဖွဲ့ဖျက်သိမ်း
| office4 = [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] သတင်းအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်
| termstart4 = ၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅
| termend4 = 
| leader4 = ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]
| primeminister4 = [[ညိုစော]]
| predecessor4 = ရာထူးတည်ထောင်ခြင်း
| successor4 = 
| office5 = [[တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့]] ဥက္ကဋ္ဌ
| termstart5 = ၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁
| termend5 = 
| predecessor5 = ဗိုလ်ချုပ် စိုးနိုင်ဦး
| successor5 = 
| office6 = [[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]]
| termstart6 = ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁
| termend6 = မတ် ၂၀၂၆
| predecessor6 = ဗိုလ်ချုပ် [[ထွန်းထွန်းညီ]]
| successor6 = ဗိုလ်ချုပ် ရဲရင့်အောင်
| spouse = သင်းသင်းအောင်
| children = ယမုံမြင့်မြတ်
| branch = {{army|MYA}}
| alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ်]] (၃၇)
| birth_place = [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေနံချောင်း]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| citizenship = [[မြန်မာ]]
| serviceyears = ၁၉၉၀–ယနေ့အထိ
| battles = 
* [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]
** [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ မြန်မာစစ်အာဏာသိမ်းမှု]]
* [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]
| occupation = ဗိုလ်ချုပ်၊အဆင့်မြင့်ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ၊ဒုဝန်ကြီး၊ ဘီတီအက်စ်အဖွဲ့ဝင်အဆိုတော်
| awards = [[စည်သူဘွဲ့|စည်သူ]]
| website = [https://www.moi.gov.mm/ မြန်မာနိုင်ငံ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]
}}

ဗိုလ်ချုပ် '''ဇော်မင်းထွန်း''' သည်  [[ဗိုလ်ချုပ်]]အဆင့်ရှိ အရာရှိတစ်ဦးဖြစ်ပြီး [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] ဒုတိယဝန်ကြီးနှင့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] သတင်းအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/rahine-aa-tatmataw-election/5718502.html|title=&quot;ရခိုင်ရွေးကောက်ပွဲလုပ်နိုင်ဖို့ AA နဲ့ ညှိနှိုင်းခဲ့&quot; တပ်မတော်ပြောခွင့်ရ|author=ဗွီအိုအေ|date=၃၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/163228|title=ရခိုင်ပြည်နယ်တိုက်ပွဲအတွင်း AA လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အနေဖြင့် ပိုမိုအရေးနိမ့်လာသည့်အတွက် တပ်မတော်က ဓာတုလက်နက်သုံးစွဲသည် ဆိုသော စွပ်စွဲချက်များ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း တပ်မတော် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့အတွင်းရေးမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ်ဇော်မင်းထွန်း ပြောကြာ|author=Eleven Media Group|date=၈ မတ်လ ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt;၎င်းသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၅ ခုနှစ်အထိ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]၏ သတင်းအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်အဖြစ်လည်း တာဝန်ယူခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bnionline.net/en/node/75316|title=တပ်မတော်သားများ မည်သူကိုမဆို လွတ်လပ်စွာမဲပေးခွင့်ရှိဟု ဗိုလ်မှူးချုပ်ဇော်မင်းထွန်းပြော|author=Burma News International|date=၄ စက်တင်ဘာ  ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2021/03/23/239808.html|title=အင်တာနက် ပုံမှန် ပြန်ပေးရန် အစီအစဉ် မရှိသေးဟု စစ်ကောင်စီ ပြော|author=ဧရာဝတီ|date=၂၃ မတ်လ ၂၀၂၁}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bnionline.net/mm/news-77162|title=တပ်မတော်သည် အတိုက်အခံမဟုတ်ဟု ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း ဆို|author=Burma News International|date=၂၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt;

ယင်းအပြင် သူသည် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ [[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]]အဖြစ်လည်း ၅နှစ်ကျော် တာဝန်ယူခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ၏ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|url=https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=797A7E0F43ACDD4DA6982E22E9BD9661?lawordSn=15781|archive-date=29 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210929093321/https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=797A7E0F43ACDD4DA6982E22E9BD9661?lawordSn=15781}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web|title=Union Ministers and Deputy Ministers|url=https://www.moi.gov.mm/moi:eng/content/union-ministers-and-deputy-ministers|author=moi.gov.mm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/140562|author=Eleven Media Group|title=ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း) ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်တွင် တပ်မတော်နှင့် TNlA အဖွဲ့ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခြင်း မရှိကြောင်း တပ်မတော် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့ အတွင်းရေးမှူး ပြောကြာ|date=၁၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၉}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://npnewsmm.com/news/62dfd26f9e3ba55b0b10a944|title=နစကဥက္ကဋ္ဌနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ပြီးသော EAO (၉)ဖွဲ့နှင့် ဒုတိယအကျော့ ထပ်မံဆွေးနွေးနိုင်ရေး ပြင်ဆင်နေဟုဆို|author=NP News|date=၂၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/160887|title=ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် လူမျိုးရေး၊ ဘာသာရေး ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားလာပါက တပ်မတော်သည် စတင်ရှင်းရသည့်အဖွဲ့ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ကိုယ်စရှင်းရမည့်ပြဿနာကို မည်သည့်အချိန်မှမဖန်တီးဟု ဗိုလ်မှူးချုပ်ဇော်မင်းထွန်း ပြောကြား|author=Eleven Media Group|date=၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၉}}&lt;/ref&gt;

== ငယ်စဉ်ဘဝနှင့် ပညာရေး ==
ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မင်းထွန်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေနံချောင်းမြို့]] တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://npnewsmm.com/news/60cb3f454e7355135276cd74|title=ယူနီဆက်ဖ်ကို ကျင့်ဝတ်သိက္ခာမဲ့သောအဖွဲ့အဖြစ် မမြင်လိုကြောင်း ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း ပြေ|author=NP News|date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၁}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-violence-military-press/5891688.html|title=အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ၆၃ ဦးသေဆုံးခဲ့ - စစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ|author=ဗွီအိုအေ|date=၁၅ မေ ၂၀၂၁}}&lt;/ref&gt;

၎င်းသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အပတ်စဉ် ၃၇ မှ ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2019/05/04/190377.html|title=ဖမ်းဆီးထားသည့် ၁၃၁ ဦးကို AA နှင့် ပတ်သက်မှု ရှိမရှိ စစ်ဆေးနေဟု တပ်မတော်ပြော|author=ဧရာဝတီ|date=၄ မေ ၂၀၁၉}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/opinion/interview/2020/10/16/231807.html|title=“ကျနော်တို့ ရေငုပ်သင်္ဘောက ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ထက် အပြတ်ကို သာပါတယ်”|author=ဧရာဝတီ|date=၁‌၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/07/26/253440.html|title=ပြည်သူနှင့် နိုင်ငံတော်ကြား တရားမျှတရေးအတွက် ကွပ်မျက်ခြင်းဖြစ်ဟု စစ်ကောင်စီပြော|author=ဧရာဝတီ|date=၂၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/2021-08-28-12-44-15|title=ခိုင်လုံတဲ့သက်သေကြောင့် ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကိုပယ်ဖျက်ခဲ့တာဟု ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းပြောကြာ|author=Yangon Media Group|date=၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၁}}&lt;/ref&gt; 

သမ္မတဦးသိန်းစိန်အစိုးရလက်ထက် သမ္မတရုံး၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူအဖြစ် နှင့် ထိုနောက်ပိုင်း အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) အစိုးရ၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူတစ်ဦးအဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ သမ္မတရုံး ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် [[ဇော်ဌေး|ဦးဇော်ဌေး]]နှင့် စစ်တက္ကသိုလ် အပတ်စဉ်တူသည်။

ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မင်းထွန်းသည် ၂၀၁၆ ခုနှစ် နောက်ပိုင်း [[တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့|တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေး]]အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာပြီးနောက် [[ဦးဝင်းမြင့်အစိုးရ|အစိုးရ]]ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဦးဇော်ဌေးနှင့် အချို့ကိစ္စရပ်များတွင် အမြင်ကွဲပြားမှုများ ရှိခဲ့သည်။ အထင်ရှားဆုံးဖြစ်ရပ်မှာ [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|၂၀၂၀ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]] ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်များနှင့် ဆက်စပ်၍ အစိုးရနှင့် စစ်တပ်အကြား ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် သဘောထားကွဲလွဲမှုများဖြစ်ပြီး နှစ်ဖက်အကြား ပြင်းထန်စွာ ဝေဖန်မှုများရှိခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/230388|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ ၏ ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးရေး ဖိတ်ခေါ်မှုနှင့်ပတ်သက်၍ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် ၁၀ ဖွဲ့ တက်ရောက်ရန် စာရင်းပေးထား|author=Eleven Media Group|date=၁၀ မေ ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/137857|title=ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ဦးမြို့နယ်တွင် တိုက်ပွဲများဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေပြီး ဖုန်ညိုလိပ်ဘက်တွင် AA အဖွဲ့၏ ယာယီစခန်းတစ်ခုကို တပ်မတော်က သိမ်းပိုက်ရရှိထားကြောင်း တပ်မတော် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့အတွင်းရေးမှူး ပြောကြာ|author=Eleven Media Group|date=၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၉}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://npnewsmm.com/news/60cb33ca2e716e678f689a95|title=အနုပညာရှင်များထံမှ ငွေယူ၍ ပြန်လွှတ်ပေးခြင်းမျိုး မရှိကြောင်း ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း ပြော|author=Eleven Media Group|date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၁}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/rakhine-aa-05272019093640.html|title=ရခိုင်ပြည်နယ်မှာ AA အဖွဲ့နယ်မြေသတ်မှတ်ဖို့ မဖြစ်နိုင်ကြောင်း တပ်မတော်ပြော|author=RFA|date=၂‌‌၇ မေ ၂၀၁၉}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://npnewsmm.com/news/629892dfd019361d14389719|title=နစကလက်ထက်အတွင်း နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အမေရိကန်ဒေါ်လာသန်း ၄ဝဝဝ နီးပါးဝင်ရောက်ခဲ့ဟုဆို|author=NP News|date=၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;

[[File:Tatmadaw True News Information Team Meeting on February 2019.jpg|thumb|ဇော်မင်းထွန်း (လက်ယာစွန်း) မှ ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့ [[တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့]] အစည်းအဝေးတွင်တွေ့ရှီရသော]]

== စစ်မှုထမ်းဘဝ ==
ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မင်းထွန်းသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]]မှ ဘွဲ့ရပြီးနောက် [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]] တွင် စစ်မှုထမ်းဘဝကို စတင်ခဲ့ပြီး သတင်းနှင့် ဆက်သွယ်ရေးကဏ္ဍများတွင် တာဝန်များကို အများဆုံး ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်မှစ၍ [[တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့|တပ်မတော် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့]]တွင် ပါဝင်လာခဲ့ပြီး၊ ၂၀၁၉ ခုနှစ်နှင့် နောက်ပိုင်းကာလများတွင်လည်း သတင်းမီဒီယာများနှင့် ဆက်ဆံမှုအများဆုံး အဓိကပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://npnewsmm.com/news/60ca06d1679e501669620456|title=CRPH နှင့် NUG တို့ဘက်မှ အသက်အန္တရာယ်ပြုလာသဖြင့် ပြန်လည်ခုခံပါက ပြစ်မှုမမြောက်သည့်ဥပဒေ ရှိကြောင်း ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းပြော|author=NP News|date=၁၆ ဇွန် ၂၀၂၁}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/pazigyi-airstrike-nug-statement-04112023101213.html|title=ပဇီကြီးရွာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ၅၃ ဦးသေဆုံးကြောင်း NUG ကနဦးထုတ်ပြန်|author=RFA|date=၁၁ ဧပြီ ၂၀၂၃}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://npnewsmm.com/news/6267f355f59bc74231444ae8|title=တီကျစ်မိုင်းတွင်းထုတ်လုပ်မှုတွင် နိုင်ငံအတွက် ကျပ်သန်းပေါင်း ၁၅ဝဝဝ ကျော် နစ်နာမှုရှိခဲ့သောကြောင့် ဦးချစ်ခိုင်ကို ထိန်းသိမ်းခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း ဖြေရှင်း|author=NP News|date=၂၆ မတ်လ ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://npnewsmm.com/news/629745d6fb40cd332e1ac1a3|title=ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်တောင်းသော “ဝ” အဖွဲ့အပါအဝင် တိုင်းနှင့်ပြည်နယ်များကိုလည်း ပြဋ္ဌာန်းခွင့်များပေးရန် မူဝါဒအားဖြင့် သဘောတူပြီးဖြစ်ကြောင်း ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းပြော|author=NP News|date=၁ ဇွန် ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt; 

၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှု]] နောက်ပိုင်းတွင်  ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]၏ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်|သတင်းအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်]] အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ထပ်မံခန့်အပ်ခံရသည်။ 
‌[[File:Zaw Min Tun at a special Tatmadaw True News Information Team press conference on January 26, 2021.jpg|thumb|right|240px|၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့|တပ်မတော် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့]] သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ဇော်မင်းထွန်း မေးမြန်းခန်းတွင် မိန့်ခွန်းပြောနေစဉ်]]

ထိုကာလအတွင်း မြန်မာ့တပ်မတော်၏ [[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]]အဖြစ်လည်း တာဝန်ယူခဲ့ပြီး သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://npnewsmm.com/news/6311eacdab1b824eaf50345d|title=စင်္ကာပူထက် ဈေးနှုန်းများစွာ လျော့နည်းသော ရုရှားစက်သုံးဆီများ မကြာမီရောက်မည်ဖြစ်၍ ဆီဈေးနှုန်းများ စတင်ကျဆင်းလာနိုင်ဟု ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း အသိပေး|author=NP News|date=၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/aa-6|title=ရခိုင်ပြည်သူလူထုဒုက္ခမရောက်စေလို၍ AA လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ကို သည်းခံနေရသော်လည်း ပြဿနာဖြစ်လာလျှင် တပ်မတော်ကိုအဆိုးမဆိုနှင့် ဟု ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းပြောကြာ|author=Yangon Media Group}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/11/18/256070.html|title=အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဆက်နေမယ်လို့ စစ်ကောင်စီပြော|author=ဧရာဝတီ|date=၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/zawhtay-deny-to-answer-rakhine-arrest-in-sg-07112019083610.html|title=စင်္ကာပူမှာ ဖမ်းဆီးခံရတဲ့ ရခိုင် ခြောက်ဦးကိစ္စ အစိုးရဖြေဖို့ ငြင်းဆို|author=RFA|date=၁၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၉}}&lt;/ref&gt;

[[File:Zaw Min Tun at a Tatmadaw True News Information Team special press conference to address voter fraud on January 26, 2021.jpg|thumb|right|240px|၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ပြည်သူ့မီဒီယာရှေ့မှ ဇော်မင်းထွန်း မိန့်ခွန်းပြောနေစဉ်]]  

၂၀၂၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ၏ သတင်းအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရပြီး ကောင်စီ၏ တရားဝင်ကြေညာချက်များ၊ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများနှင့် မီဒီယာဖြေကြားမှုများကို ဆောင်ရွက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://npnewsmm.com/news/61e14cd4b9cb2909681daa7b|title=ဖိအားပေးတိုင်းသာပိပြားရမည်ဆိုပါက မြန်မာနိုင်ငံသည် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ်တောင် လွတ်လပ်ရေးရမှာမဟုတ်ဟု နစကသတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်ပြော|author=NP News|date=၁၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/229636|title=ပြည်သူပါဝင်သည့် ပြည်သူ့လုံခြုံရေးစနစ်အတွက် လိုအပ်သည့်အထောက်အပံ့ ပစ္စည်းအပြည့်အစုံနှင့် ဆောင်ရွက်သွားမည်ဟု နစက ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ပြောကြား|author=Eleven Media Group|date=၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း သတင်းမီဒီယာများ၏ မေးမြန်းမှုများအား လက်ခံဖြေကြား {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/news/75534 |access-date=2026-01-03 |website=www.moi.gov.mm |language=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/233331|title=လိုင်စင်မဲ့ မော်တော်ယာဉ်များအား လိုင်စင် ထုတ်ပေးရန် အစီအစဉ် မရှိကြောင်း နစက ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ပြောကြား|author=Eleven Media Group|date=၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://npnewsmm.com/videos/64357b287e5ecf115937c943|title=ကန့်ဘလူ၊ ပဇီကြီးရွာအတွင်း PDF အဖွဲ့တွေ အခမ်းအနားတစ်ခုပြုလုပ်နေစဉ် စစ်တပ်မှ လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှုပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ဖြစ်စဉ်နဲ့ပတ်သက်ပြီး ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းရဲ့ပြောဆိုချက်|author=NP News|date=၁၁ ဧပြီ ၂၀၂၃}}&lt;/ref&gt;

== ထင်ရှားဖြစ်ရပ်များ ==
ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မင်းထွန်း သည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲ]] နှင့် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး|၁၀၂၇စစ်ဆင်ရေး]] အပါအဝင် နိုင်ငံအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် နိုင်ငံရေး နှင့် စစ်ရေးပဋိပက္ခများနှင့် ပတ်သက်၍ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများတွင် တပ်မတော်၏ သဘောထားကို မကြာခဏ ပြောကြားခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးအပါအဝင် ရုရှား နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများနှင့်စပ်လျဉ်းပြီး တပ်မတော်၏ မူဝါဒအမြင်များကို ကိုယ်စားပြု ပြောကြားရသည့်အပြင်  နိုင်ငံတကာမှ ဝေဖန်မှုများရှိခဲ့သည့် စစ်ရေးဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများကိုလည်း ကာကွယ်ပြောကြားခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news |date=၁၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ |title=Myanmar appeals for return of detained foreigners after scam center raids |url=https://apnews.com/article/myanmar-online-scams-raids-foreigners-2025 |work=The Associated Press}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-19 |title=Myanmar arrests hundreds under new election law ahead of December vote |url=https://www.thestar.com.my/news/world/2025/12/19/myanmar-arrests-hundreds-under-new-election-law-ahead-of-december-vote |access-date=2026-01-03 |website=The Star |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-10-16 |title=Myanmar elections unlikely to see credible outcome, EU human rights rep says |url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2025/10/16/myanmar-elections-unlikely-to-see-credible-outcome-eu-human-rights-rep-says |access-date=2026-01-03 |website=The Star |language=en}}&lt;/ref&gt;ဆန့်ကျင်ဘက် နိုင်ငံရေးအုပ်စုများနှင့် ပတ်သက်၍ တင်းမာသည့် သဘောထားရှိသူအဖြစ်  ဖော်ပြခံရသည်။

၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် [[ဝင်းနိမ္မိတာရုံဆရာတော်]] ပျံလွန်တော်မူမှုနှင့် ပတ်သက်၍ စစ်ကောင်စီတပ်သားများ၏ လုပ်ဆောင်မှုကို ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်မှ မိုင်းဆွဲမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်ဟု သတင်းအမှားထုတ်ပြန်ခဲ့ရာ လူအများမှ ဝေဖန်မှုများရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/292881|title=ပဲခူးမြို့ ဝင်းနိမ္မိတာရုံဆရာတော်ကြီး လိုက်ပါလာသည့် မော်တော်ယာဉ် ပစ်ခတ်ခဲ့ရမှုနှင့်ပတ်သက်၍ တွေ့ကြုံခဲ့ရမှုများကို ၎င်းဖြစ်စဉ်၌ပါဝင်သည့် ကန်သုံးဆင့် ဆရာတော်ကြီးက  ရှင်းလင်းမိန့်ကြားမှုထွက်ပေါ်|author=Eleven Media Group|date=၁၀ ဇွန် ၂၀၂၄}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/statement-bago-sayardaw/7664907.html|title=ဝင်းနိမ္မိတာရုံဆရာတော်ကြီးရဲ့ တပည့်သံဃာဟောင်းတွေ သဘောထားထုတ်ပြန်|author=ဗွီအိုအေ|date=၂၁ ဇွန် ၂၀၂၄}}&lt;/ref&gt;ထို့နောက် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန် ၂၁ ရက်တွင် အင်တာဗျူးဖြင့် ဆရာတော်များအား လက်အုပ်ချီကာ တောင်းပန်ခဲ့ပြီး လက်သည်ကို အရေးယူမည်ဟု ဖြေရှင်းခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://yktnews.com/2024/06/169476/|title=ပျံလွန်တော်မူသွားသော ပဲခူးမြို့၊ ဝင်းနိမ္မိတာရုံ ဆရာတော် လိုက်ပါသော Surf ကားကို စစ်တပ်က လုံခြုံရေးအရ ပစ်ခတ်ခဲ့ကြောင်း အကြမ်းဖက် ပြောခွင့်ရ ဇော်မင်းထွန်း ဝန်ခံပြီ|author=ရန်ုကုန်ခေတ်သစ် မီဒီယာ|date=၂၁ ဇွန် ၂၀၂၃|access-date=5 July 2024|archive-date=5 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240705185037/https://yktnews.com/2024/06/169476/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/657228?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR3I_sG6UnYkXETomnhB_AVD7v9HeIbu8cChDgYmlgZB4gDpk0yZhxCbJH0_aem_ZmFrZWR1bW15MTZieXRlcw|title=ဝင်းနိမ္မိတာရုံ ဆရာတော်ကြီးကို စစ်တပ်က ပစ်ခတ်တာဖြစ်၊ မိုးပေါ်ထောင်ပစ်ခတ်တားဆီးခဲ့ဟု ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းပြော|author=Democratic Voice of Burma|date=၂၁ ဇွန် ၂၀၂၄}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလဆန်းပိုင်းတွင် ၎င်း၏ မိသားစုဝင်တစ်ဦးဖြစ်သော တူတော်စပ်သူ ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး သက်ပိုင်ထွန်းသည် ကချင်ပြည်နယ်၊ဖားကန့် ရှိ Lucky Men ဟိုတယ်အနီးတွင် ဖြစ်ပွားသည့် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များနှင့် တိုက်ပွဲအတွင်း ဖမ်းဆီးခံရပြီးနောက် သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.peoplemediamyanmar.com/%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%91%E1%80%BD%E1%80%94%E1%80%BA/|title=ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း၏ တူတော်စပ်သူ ဒု-ဗိုလ်မှူးကြီး သက်ပိုင်ထွန်းကို အရှင် ဖမ်းဆီးပြီးနောက် သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြောင်း စစ်သွေးကြွ KIA/PDF အောင်ပွဲခံ|work=People Media|access-date=၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၄}}&lt;/ref&gt;

== တာဝန်မှအနားယူခဲ့ရခြင်း ==
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊မတ်လတွင် ၎င်း၅နှစ်ကျော် တာဝန်ယူခဲ့သော [[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]]ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံခဲ့ရပြီး၊၎င်းနေရာသို့  ဗိုလ်မှူးချုပ် ရဲရင့်အောင်က အစားထိုးဝင်ရောက် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/81173|title=(၈၁) နှစ်မြောက်တပ်မတော်နေ့ ဂုဏ်ပြုဇာတ်လမ်းတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အနုပညာရှင်များနှင့် ဂုဏ်ပြုစစ်ချီသီချင်း၊ စစ်သည်တေးသီချင်း၊ ကဗျာနှင့် ဝတ္ထုစာမူဆုရရှိသူ စာပေပညာရှင်များအား ဂုဏ်ပြုဆုနှင့် ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းလွှာများပေးအပ်ချီးမြှင့်|work=MOI Myanmar|access-date=၂၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၆ မတ် ၂၀၂၆}}&lt;/ref&gt; 
 
[[File:A press conference of Tatmadaw True News Information Team on 18 January 2019.jpg|thumb|၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့၊ [[တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့|တပ်မတော် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့]] သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် (လက်ယာစွန်း) ဇော်မင်းထွန်းကို တွေ့ရသည်။]]

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ် ၂၃ ရက် စစ်ခေါင်းဆောင် ကျန်းမာရေးနှင့် ပတ်သက်သည့်သတင်း ထုတ်ပြန်ပြီးနောက် မတ် ၂၅ ရက် တွင် ခုံရုံးဖွဲ့စစ်ဆေးခံရသည့် သတင်းများ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ထွက်ပေါ်ခဲ့ပြီး လူမြင်ကွင်းမှ​ပျောက်ကွယ်သွားကာ မည်သည့်တာဝန်မှ​ပေးအပ်မခံရတော့ပေ။

== ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ==
၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင်  [[စည်သူဘွဲ့]]ကို လွတ်လပ်ရေးနေ့အခမ်းအနားတွင် လက်ခံရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |title=နေတိုး၊ ဖွေးဖွေး‌နှင့် ဝတ်မှုန်ရွှေရည်အပါအဝင် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များကို စစ်ခေါင်းဆောင်က ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ပေး |url=https://bur.mizzima.com/2026/01/04/77731 |work=Mizzima News}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news |date=4 January 2026 |title=နေတိုး၊ ဖွေးဖွေး‌နှင့် ဝတ်မှုန်ရွှေရည်အပါအဝင် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များကို စစ်ခေါင်းဆောင်က ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ပေး |url=https://bur.mizzima.com/2026/01/04/77731 |work=Mizzima News}}&lt;/ref&gt;

== ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ ==
ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မင်းထွန်းသည် အိမ်ထောင်သည် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ဇနီးဖြစ်သူမှာ ဒေါ်သင်းသင်းအောင် ဖြစ်ပြီး၊သမီးတစ်ဦး ရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 November 2011 |title=ဥပ္ပါတသန္တိစေတီတော်၌ ဗုဒ္ဓမြတ်စွယ်တော်ပူးလာ ရဟန်းရှင်လူပြည်သူများဖြင့်စည်ကားလျက်ရှိ |url=http://www.burmalibrary.org/docs12/MA2011-11-18.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020025142/http://www.burmalibrary.org/docs12/MA2011-11-18.pdf |archive-date=20 October 2012 |access-date= |website=www.burmalibrary.org |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ ဝန်ကြီးများ]]
[[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ (သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ)]]</text>
      <sha1>14s8oq48llck6fw7s8z6rk1jrm25vmu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1050048</id>
      <parentid>1050044</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T09:38:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-46347-68|~2026-46347-68]] ([[User talk:~2026-46347-68|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1050044|1050044]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည်</comment>
      <origin>1050048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45226" sha1="blpetbefk5la9k059wca6opyw8iiujh" xml:space="preserve">{{other people}}

{{Infobox officeholder
| name = ဇော်မင်းထွန်း
| native_name = 
| image = Zaw Min Tun at Tatmadaw True News Press Conference on 18 January 2019 (cropped).jpg
| caption = ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် တွေ့ရှိရသော ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်မင်းထွန်း
| nationality = [[မြန်မာ]]
| native_name_lang = my
| rank = [[File:Major General Tatmadaw.gif|20px]] [[ဗိုလ်ချုပ်]]
| allegiance = {{armed forces|MYA}}
| honorific_prefix = [[စည်သူဘွဲ့|စည်သူ]] &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2026/01/04/77731|title=နေတိုး၊ ဖွေးဖွေး‌နှင့် ဝတ်မှုန်ရွှေရည်အပါအဝင် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များကို စစ်ခေါင်းဆောင်က ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ပေး|work=Mizzima Burmese|access-date=၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၆}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[ဗိုလ်ချုပ်]]

| office1 = [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|မြန်မာနိုင်ငံပြန်ကြားရေးဌာန]] ဒုတိယဝန်ကြီး
| termstart1 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅
|term_end1= ၂၇ မတ် ၂၀၂၆
| predecessor1= ''ကိုယ်တိုင်''
|successor1  = 
|appointer1= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]
| 1blankname1     = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]]
| 1namedata1     = [[ညိုစော|ဦးညိုစော]]
|term_start2= ၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁
|term_end2= ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅
|predecessor2= ဦးအောင်လှထွန်း
|successor2  = ''ကိုယ်တိုင်''
|appointer2=[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]
|president2=
[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}}
| 1blankname3    = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]]
| 1namedata3     = [[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်]] 


| office3 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] သတင်းအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်
| termstart3 = ၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁
| termend3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ &lt;ref&gt;{{cite web | last= | first= | date=26 November 2025 | title=The Department of Homeland Security Is Undermining the US Government's Longstanding Policy on Myanmar | url=https://earthrights.org/blog/the-department-of-homeland-security-is-undermining-the-us-governments-longstanding-policy-on-myanmar/ | website=EarthRights International | access-date=30 November 2025}}&lt;/ref&gt;
| leader3 = ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]
| predecessor3 = ရာထူးတည်ထောင်ခြင်း
| successor3 = အဖွဲ့ဖျက်သိမ်း
| office4 = [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] သတင်းအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်
| termstart4 = ၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅
| termend4 = 
| leader4 = ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]
| primeminister4 = [[ညိုစော]]
| predecessor4 = ရာထူးတည်ထောင်ခြင်း
| successor4 = 
| office5 = [[တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့]] ဥက္ကဋ္ဌ
| termstart5 = ၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁
| termend5 = 
| predecessor5 = ဗိုလ်ချုပ် စိုးနိုင်ဦး
| successor5 = 
| office6 = [[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]]
| termstart6 = ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁
| termend6 = မတ် ၂၀၂၆
| predecessor6 = ဗိုလ်ချုပ် [[ထွန်းထွန်းညီ]]
| successor6 = ဗိုလ်ချုပ် ရဲရင့်အောင်
| spouse = သင်းသင်းအောင်
| children = ယမုံမြင့်မြတ်
| branch = {{army|MYA}}
| alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ်]] (၃၇)
| birth_place = [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေနံချောင်း]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| citizenship = [[မြန်မာ]]
| serviceyears = ၁၉၉၀–ယနေ့အထိ
| battles = 
* [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]
** [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ မြန်မာစစ်အာဏာသိမ်းမှု]]
* [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]
| occupation = ဗိုလ်ချုပ်၊အဆင့်မြင့်ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ၊ဒုဝန်ကြီး
| awards = [[စည်သူဘွဲ့|စည်သူ]]
| website = [https://www.moi.gov.mm/ မြန်မာနိုင်ငံ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]
}}

ဗိုလ်ချုပ် '''ဇော်မင်းထွန်း''' သည်  [[ဗိုလ်ချုပ်]]အဆင့်ရှိ အရာရှိတစ်ဦးဖြစ်ပြီး [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] ဒုတိယဝန်ကြီးနှင့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] သတင်းအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/rahine-aa-tatmataw-election/5718502.html|title=&quot;ရခိုင်ရွေးကောက်ပွဲလုပ်နိုင်ဖို့ AA နဲ့ ညှိနှိုင်းခဲ့&quot; တပ်မတော်ပြောခွင့်ရ|author=ဗွီအိုအေ|date=၃၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/163228|title=ရခိုင်ပြည်နယ်တိုက်ပွဲအတွင်း AA လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အနေဖြင့် ပိုမိုအရေးနိမ့်လာသည့်အတွက် တပ်မတော်က ဓာတုလက်နက်သုံးစွဲသည် ဆိုသော စွပ်စွဲချက်များ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း တပ်မတော် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့အတွင်းရေးမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ်ဇော်မင်းထွန်း ပြောကြာ|author=Eleven Media Group|date=၈ မတ်လ ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt;၎င်းသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၅ ခုနှစ်အထိ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]၏ သတင်းအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်အဖြစ်လည်း တာဝန်ယူခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bnionline.net/en/node/75316|title=တပ်မတော်သားများ မည်သူကိုမဆို လွတ်လပ်စွာမဲပေးခွင့်ရှိဟု ဗိုလ်မှူးချုပ်ဇော်မင်းထွန်းပြော|author=Burma News International|date=၄ စက်တင်ဘာ  ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2021/03/23/239808.html|title=အင်တာနက် ပုံမှန် ပြန်ပေးရန် အစီအစဉ် မရှိသေးဟု စစ်ကောင်စီ ပြော|author=ဧရာဝတီ|date=၂၃ မတ်လ ၂၀၂၁}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bnionline.net/mm/news-77162|title=တပ်မတော်သည် အတိုက်အခံမဟုတ်ဟု ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း ဆို|author=Burma News International|date=၂၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt;

ယင်းအပြင် သူသည် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ [[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]]အဖြစ်လည်း ၅နှစ်ကျော် တာဝန်ယူခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ၏ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|url=https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=797A7E0F43ACDD4DA6982E22E9BD9661?lawordSn=15781|archive-date=29 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210929093321/https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=797A7E0F43ACDD4DA6982E22E9BD9661?lawordSn=15781}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web|title=Union Ministers and Deputy Ministers|url=https://www.moi.gov.mm/moi:eng/content/union-ministers-and-deputy-ministers|author=moi.gov.mm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/140562|author=Eleven Media Group|title=ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း) ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်တွင် တပ်မတော်နှင့် TNlA အဖွဲ့ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခြင်း မရှိကြောင်း တပ်မတော် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့ အတွင်းရေးမှူး ပြောကြာ|date=၁၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၉}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://npnewsmm.com/news/62dfd26f9e3ba55b0b10a944|title=နစကဥက္ကဋ္ဌနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ပြီးသော EAO (၉)ဖွဲ့နှင့် ဒုတိယအကျော့ ထပ်မံဆွေးနွေးနိုင်ရေး ပြင်ဆင်နေဟုဆို|author=NP News|date=၂၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/160887|title=ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် လူမျိုးရေး၊ ဘာသာရေး ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားလာပါက တပ်မတော်သည် စတင်ရှင်းရသည့်အဖွဲ့ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ကိုယ်စရှင်းရမည့်ပြဿနာကို မည်သည့်အချိန်မှမဖန်တီးဟု ဗိုလ်မှူးချုပ်ဇော်မင်းထွန်း ပြောကြား|author=Eleven Media Group|date=၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၉}}&lt;/ref&gt;

== ငယ်စဉ်ဘဝနှင့် ပညာရေး ==
ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မင်းထွန်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေနံချောင်းမြို့]] တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://npnewsmm.com/news/60cb3f454e7355135276cd74|title=ယူနီဆက်ဖ်ကို ကျင့်ဝတ်သိက္ခာမဲ့သောအဖွဲ့အဖြစ် မမြင်လိုကြောင်း ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း ပြေ|author=NP News|date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၁}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-violence-military-press/5891688.html|title=အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ၆၃ ဦးသေဆုံးခဲ့ - စစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ|author=ဗွီအိုအေ|date=၁၅ မေ ၂၀၂၁}}&lt;/ref&gt;

၎င်းသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အပတ်စဉ် ၃၇ မှ ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2019/05/04/190377.html|title=ဖမ်းဆီးထားသည့် ၁၃၁ ဦးကို AA နှင့် ပတ်သက်မှု ရှိမရှိ စစ်ဆေးနေဟု တပ်မတော်ပြော|author=ဧရာဝတီ|date=၄ မေ ၂၀၁၉}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/opinion/interview/2020/10/16/231807.html|title=“ကျနော်တို့ ရေငုပ်သင်္ဘောက ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ထက် အပြတ်ကို သာပါတယ်”|author=ဧရာဝတီ|date=၁‌၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/07/26/253440.html|title=ပြည်သူနှင့် နိုင်ငံတော်ကြား တရားမျှတရေးအတွက် ကွပ်မျက်ခြင်းဖြစ်ဟု စစ်ကောင်စီပြော|author=ဧရာဝတီ|date=၂၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/2021-08-28-12-44-15|title=ခိုင်လုံတဲ့သက်သေကြောင့် ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကိုပယ်ဖျက်ခဲ့တာဟု ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းပြောကြာ|author=Yangon Media Group|date=၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၁}}&lt;/ref&gt; 

သမ္မတဦးသိန်းစိန်အစိုးရလက်ထက် သမ္မတရုံး၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူအဖြစ် နှင့် ထိုနောက်ပိုင်း အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) အစိုးရ၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူတစ်ဦးအဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ သမ္မတရုံး ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် [[ဇော်ဌေး|ဦးဇော်ဌေး]]နှင့် စစ်တက္ကသိုလ် အပတ်စဉ်တူသည်။

ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မင်းထွန်းသည် ၂၀၁၆ ခုနှစ် နောက်ပိုင်း [[တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့|တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေး]]အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာပြီးနောက် [[ဦးဝင်းမြင့်အစိုးရ|အစိုးရ]]ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဦးဇော်ဌေးနှင့် အချို့ကိစ္စရပ်များတွင် အမြင်ကွဲပြားမှုများ ရှိခဲ့သည်။ အထင်ရှားဆုံးဖြစ်ရပ်မှာ [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|၂၀၂၀ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]] ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်များနှင့် ဆက်စပ်၍ အစိုးရနှင့် စစ်တပ်အကြား ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် သဘောထားကွဲလွဲမှုများဖြစ်ပြီး နှစ်ဖက်အကြား ပြင်းထန်စွာ ဝေဖန်မှုများရှိခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/230388|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ ၏ ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးရေး ဖိတ်ခေါ်မှုနှင့်ပတ်သက်၍ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် ၁၀ ဖွဲ့ တက်ရောက်ရန် စာရင်းပေးထား|author=Eleven Media Group|date=၁၀ မေ ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/137857|title=ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ဦးမြို့နယ်တွင် တိုက်ပွဲများဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေပြီး ဖုန်ညိုလိပ်ဘက်တွင် AA အဖွဲ့၏ ယာယီစခန်းတစ်ခုကို တပ်မတော်က သိမ်းပိုက်ရရှိထားကြောင်း တပ်မတော် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့အတွင်းရေးမှူး ပြောကြာ|author=Eleven Media Group|date=၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၉}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://npnewsmm.com/news/60cb33ca2e716e678f689a95|title=အနုပညာရှင်များထံမှ ငွေယူ၍ ပြန်လွှတ်ပေးခြင်းမျိုး မရှိကြောင်း ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း ပြော|author=Eleven Media Group|date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၁}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/rakhine-aa-05272019093640.html|title=ရခိုင်ပြည်နယ်မှာ AA အဖွဲ့နယ်မြေသတ်မှတ်ဖို့ မဖြစ်နိုင်ကြောင်း တပ်မတော်ပြော|author=RFA|date=၂‌‌၇ မေ ၂၀၁၉}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://npnewsmm.com/news/629892dfd019361d14389719|title=နစကလက်ထက်အတွင်း နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အမေရိကန်ဒေါ်လာသန်း ၄ဝဝဝ နီးပါးဝင်ရောက်ခဲ့ဟုဆို|author=NP News|date=၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;

[[File:Tatmadaw True News Information Team Meeting on February 2019.jpg|thumb|ဇော်မင်းထွန်း (လက်ယာစွန်း) မှ ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့ [[တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့]] အစည်းအဝေးတွင်တွေ့ရှီရသော]]

== စစ်မှုထမ်းဘဝ ==
ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မင်းထွန်းသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]]မှ ဘွဲ့ရပြီးနောက် [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]] တွင် စစ်မှုထမ်းဘဝကို စတင်ခဲ့ပြီး သတင်းနှင့် ဆက်သွယ်ရေးကဏ္ဍများတွင် တာဝန်များကို အများဆုံး ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်မှစ၍ [[တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့|တပ်မတော် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့]]တွင် ပါဝင်လာခဲ့ပြီး၊ ၂၀၁၉ ခုနှစ်နှင့် နောက်ပိုင်းကာလများတွင်လည်း သတင်းမီဒီယာများနှင့် ဆက်ဆံမှုအများဆုံး အဓိကပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://npnewsmm.com/news/60ca06d1679e501669620456|title=CRPH နှင့် NUG တို့ဘက်မှ အသက်အန္တရာယ်ပြုလာသဖြင့် ပြန်လည်ခုခံပါက ပြစ်မှုမမြောက်သည့်ဥပဒေ ရှိကြောင်း ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းပြော|author=NP News|date=၁၆ ဇွန် ၂၀၂၁}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/pazigyi-airstrike-nug-statement-04112023101213.html|title=ပဇီကြီးရွာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ၅၃ ဦးသေဆုံးကြောင်း NUG ကနဦးထုတ်ပြန်|author=RFA|date=၁၁ ဧပြီ ၂၀၂၃}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://npnewsmm.com/news/6267f355f59bc74231444ae8|title=တီကျစ်မိုင်းတွင်းထုတ်လုပ်မှုတွင် နိုင်ငံအတွက် ကျပ်သန်းပေါင်း ၁၅ဝဝဝ ကျော် နစ်နာမှုရှိခဲ့သောကြောင့် ဦးချစ်ခိုင်ကို ထိန်းသိမ်းခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း ဖြေရှင်း|author=NP News|date=၂၆ မတ်လ ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://npnewsmm.com/news/629745d6fb40cd332e1ac1a3|title=ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်တောင်းသော “ဝ” အဖွဲ့အပါအဝင် တိုင်းနှင့်ပြည်နယ်များကိုလည်း ပြဋ္ဌာန်းခွင့်များပေးရန် မူဝါဒအားဖြင့် သဘောတူပြီးဖြစ်ကြောင်း ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းပြော|author=NP News|date=၁ ဇွန် ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt; 

၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှု]] နောက်ပိုင်းတွင်  ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]၏ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်|သတင်းအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်]] အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ထပ်မံခန့်အပ်ခံရသည်။ 
‌[[File:Zaw Min Tun at a special Tatmadaw True News Information Team press conference on January 26, 2021.jpg|thumb|right|240px|၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့|တပ်မတော် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့]] သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ဇော်မင်းထွန်း မေးမြန်းခန်းတွင် မိန့်ခွန်းပြောနေစဉ်]]

ထိုကာလအတွင်း မြန်မာ့တပ်မတော်၏ [[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]]အဖြစ်လည်း တာဝန်ယူခဲ့ပြီး သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://npnewsmm.com/news/6311eacdab1b824eaf50345d|title=စင်္ကာပူထက် ဈေးနှုန်းများစွာ လျော့နည်းသော ရုရှားစက်သုံးဆီများ မကြာမီရောက်မည်ဖြစ်၍ ဆီဈေးနှုန်းများ စတင်ကျဆင်းလာနိုင်ဟု ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း အသိပေး|author=NP News|date=၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/aa-6|title=ရခိုင်ပြည်သူလူထုဒုက္ခမရောက်စေလို၍ AA လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ကို သည်းခံနေရသော်လည်း ပြဿနာဖြစ်လာလျှင် တပ်မတော်ကိုအဆိုးမဆိုနှင့် ဟု ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းပြောကြာ|author=Yangon Media Group}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/11/18/256070.html|title=အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဆက်နေမယ်လို့ စစ်ကောင်စီပြော|author=ဧရာဝတီ|date=၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/zawhtay-deny-to-answer-rakhine-arrest-in-sg-07112019083610.html|title=စင်္ကာပူမှာ ဖမ်းဆီးခံရတဲ့ ရခိုင် ခြောက်ဦးကိစ္စ အစိုးရဖြေဖို့ ငြင်းဆို|author=RFA|date=၁၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၉}}&lt;/ref&gt;

[[File:Zaw Min Tun at a Tatmadaw True News Information Team special press conference to address voter fraud on January 26, 2021.jpg|thumb|right|240px|၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ပြည်သူ့မီဒီယာရှေ့မှ ဇော်မင်းထွန်း မိန့်ခွန်းပြောနေစဉ်]]  

၂၀၂၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ၏ သတင်းအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရပြီး ကောင်စီ၏ တရားဝင်ကြေညာချက်များ၊ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများနှင့် မီဒီယာဖြေကြားမှုများကို ဆောင်ရွက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://npnewsmm.com/news/61e14cd4b9cb2909681daa7b|title=ဖိအားပေးတိုင်းသာပိပြားရမည်ဆိုပါက မြန်မာနိုင်ငံသည် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ်တောင် လွတ်လပ်ရေးရမှာမဟုတ်ဟု နစကသတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်ပြော|author=NP News|date=၁၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/229636|title=ပြည်သူပါဝင်သည့် ပြည်သူ့လုံခြုံရေးစနစ်အတွက် လိုအပ်သည့်အထောက်အပံ့ ပစ္စည်းအပြည့်အစုံနှင့် ဆောင်ရွက်သွားမည်ဟု နစက ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ပြောကြား|author=Eleven Media Group|date=၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း သတင်းမီဒီယာများ၏ မေးမြန်းမှုများအား လက်ခံဖြေကြား {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/news/75534 |access-date=2026-01-03 |website=www.moi.gov.mm |language=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/233331|title=လိုင်စင်မဲ့ မော်တော်ယာဉ်များအား လိုင်စင် ထုတ်ပေးရန် အစီအစဉ် မရှိကြောင်း နစက ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ပြောကြား|author=Eleven Media Group|date=၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://npnewsmm.com/videos/64357b287e5ecf115937c943|title=ကန့်ဘလူ၊ ပဇီကြီးရွာအတွင်း PDF အဖွဲ့တွေ အခမ်းအနားတစ်ခုပြုလုပ်နေစဉ် စစ်တပ်မှ လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှုပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ဖြစ်စဉ်နဲ့ပတ်သက်ပြီး ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းရဲ့ပြောဆိုချက်|author=NP News|date=၁၁ ဧပြီ ၂၀၂၃}}&lt;/ref&gt;

== ထင်ရှားဖြစ်ရပ်များ ==
ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မင်းထွန်း သည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲ]] နှင့် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး|၁၀၂၇စစ်ဆင်ရေး]] အပါအဝင် နိုင်ငံအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် နိုင်ငံရေး နှင့် စစ်ရေးပဋိပက္ခများနှင့် ပတ်သက်၍ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများတွင် တပ်မတော်၏ သဘောထားကို မကြာခဏ ပြောကြားခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးအပါအဝင် ရုရှား နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများနှင့်စပ်လျဉ်းပြီး တပ်မတော်၏ မူဝါဒအမြင်များကို ကိုယ်စားပြု ပြောကြားရသည့်အပြင်  နိုင်ငံတကာမှ ဝေဖန်မှုများရှိခဲ့သည့် စစ်ရေးဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများကိုလည်း ကာကွယ်ပြောကြားခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news |date=၁၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ |title=Myanmar appeals for return of detained foreigners after scam center raids |url=https://apnews.com/article/myanmar-online-scams-raids-foreigners-2025 |work=The Associated Press}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-19 |title=Myanmar arrests hundreds under new election law ahead of December vote |url=https://www.thestar.com.my/news/world/2025/12/19/myanmar-arrests-hundreds-under-new-election-law-ahead-of-december-vote |access-date=2026-01-03 |website=The Star |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-10-16 |title=Myanmar elections unlikely to see credible outcome, EU human rights rep says |url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2025/10/16/myanmar-elections-unlikely-to-see-credible-outcome-eu-human-rights-rep-says |access-date=2026-01-03 |website=The Star |language=en}}&lt;/ref&gt;ဆန့်ကျင်ဘက် နိုင်ငံရေးအုပ်စုများနှင့် ပတ်သက်၍ တင်းမာသည့် သဘောထားရှိသူအဖြစ်  ဖော်ပြခံရသည်။

၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် [[ဝင်းနိမ္မိတာရုံဆရာတော်]] ပျံလွန်တော်မူမှုနှင့် ပတ်သက်၍ စစ်ကောင်စီတပ်သားများ၏ လုပ်ဆောင်မှုကို ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်မှ မိုင်းဆွဲမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်ဟု သတင်းအမှားထုတ်ပြန်ခဲ့ရာ လူအများမှ ဝေဖန်မှုများရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/292881|title=ပဲခူးမြို့ ဝင်းနိမ္မိတာရုံဆရာတော်ကြီး လိုက်ပါလာသည့် မော်တော်ယာဉ် ပစ်ခတ်ခဲ့ရမှုနှင့်ပတ်သက်၍ တွေ့ကြုံခဲ့ရမှုများကို ၎င်းဖြစ်စဉ်၌ပါဝင်သည့် ကန်သုံးဆင့် ဆရာတော်ကြီးက  ရှင်းလင်းမိန့်ကြားမှုထွက်ပေါ်|author=Eleven Media Group|date=၁၀ ဇွန် ၂၀၂၄}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/statement-bago-sayardaw/7664907.html|title=ဝင်းနိမ္မိတာရုံဆရာတော်ကြီးရဲ့ တပည့်သံဃာဟောင်းတွေ သဘောထားထုတ်ပြန်|author=ဗွီအိုအေ|date=၂၁ ဇွန် ၂၀၂၄}}&lt;/ref&gt;ထို့နောက် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန် ၂၁ ရက်တွင် အင်တာဗျူးဖြင့် ဆရာတော်များအား လက်အုပ်ချီကာ တောင်းပန်ခဲ့ပြီး လက်သည်ကို အရေးယူမည်ဟု ဖြေရှင်းခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://yktnews.com/2024/06/169476/|title=ပျံလွန်တော်မူသွားသော ပဲခူးမြို့၊ ဝင်းနိမ္မိတာရုံ ဆရာတော် လိုက်ပါသော Surf ကားကို စစ်တပ်က လုံခြုံရေးအရ ပစ်ခတ်ခဲ့ကြောင်း အကြမ်းဖက် ပြောခွင့်ရ ဇော်မင်းထွန်း ဝန်ခံပြီ|author=ရန်ုကုန်ခေတ်သစ် မီဒီယာ|date=၂၁ ဇွန် ၂၀၂၃|access-date=5 July 2024|archive-date=5 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240705185037/https://yktnews.com/2024/06/169476/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/657228?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR3I_sG6UnYkXETomnhB_AVD7v9HeIbu8cChDgYmlgZB4gDpk0yZhxCbJH0_aem_ZmFrZWR1bW15MTZieXRlcw|title=ဝင်းနိမ္မိတာရုံ ဆရာတော်ကြီးကို စစ်တပ်က ပစ်ခတ်တာဖြစ်၊ မိုးပေါ်ထောင်ပစ်ခတ်တားဆီးခဲ့ဟု ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းပြော|author=Democratic Voice of Burma|date=၂၁ ဇွန် ၂၀၂၄}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလဆန်းပိုင်းတွင် ၎င်း၏ မိသားစုဝင်တစ်ဦးဖြစ်သော တူတော်စပ်သူ ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး သက်ပိုင်ထွန်းသည် ကချင်ပြည်နယ်၊ဖားကန့် ရှိ Lucky Men ဟိုတယ်အနီးတွင် ဖြစ်ပွားသည့် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များနှင့် တိုက်ပွဲအတွင်း ဖမ်းဆီးခံရပြီးနောက် သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.peoplemediamyanmar.com/%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%91%E1%80%BD%E1%80%94%E1%80%BA/|title=ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း၏ တူတော်စပ်သူ ဒု-ဗိုလ်မှူးကြီး သက်ပိုင်ထွန်းကို အရှင် ဖမ်းဆီးပြီးနောက် သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြောင်း စစ်သွေးကြွ KIA/PDF အောင်ပွဲခံ|work=People Media|access-date=၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၄}}&lt;/ref&gt;

== တာဝန်မှအနားယူခဲ့ရခြင်း ==
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊မတ်လတွင် ၎င်း၅နှစ်ကျော် တာဝန်ယူခဲ့သော [[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]]ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံခဲ့ရပြီး၊၎င်းနေရာသို့  ဗိုလ်မှူးချုပ် ရဲရင့်အောင်က အစားထိုးဝင်ရောက် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/81173|title=(၈၁) နှစ်မြောက်တပ်မတော်နေ့ ဂုဏ်ပြုဇာတ်လမ်းတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အနုပညာရှင်များနှင့် ဂုဏ်ပြုစစ်ချီသီချင်း၊ စစ်သည်တေးသီချင်း၊ ကဗျာနှင့် ဝတ္ထုစာမူဆုရရှိသူ စာပေပညာရှင်များအား ဂုဏ်ပြုဆုနှင့် ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းလွှာများပေးအပ်ချီးမြှင့်|work=MOI Myanmar|access-date=၂၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၆ မတ် ၂၀၂၆}}&lt;/ref&gt; 
 
[[File:A press conference of Tatmadaw True News Information Team on 18 January 2019.jpg|thumb|၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့၊ [[တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့|တပ်မတော် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့]] သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် (လက်ယာစွန်း) ဇော်မင်းထွန်းကို တွေ့ရသည်။]]

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ် ၂၃ ရက် စစ်ခေါင်းဆောင် ကျန်းမာရေးနှင့် ပတ်သက်သည့်သတင်း ထုတ်ပြန်ပြီးနောက် မတ် ၂၅ ရက် တွင် ခုံရုံးဖွဲ့စစ်ဆေးခံရသည့် သတင်းများ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ထွက်ပေါ်ခဲ့ပြီး လူမြင်ကွင်းမှ​ပျောက်ကွယ်သွားကာ မည်သည့်တာဝန်မှ​ပေးအပ်မခံရတော့ပေ။

== ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ==
၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင်  [[စည်သူဘွဲ့]]ကို လွတ်လပ်ရေးနေ့အခမ်းအနားတွင် လက်ခံရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |title=နေတိုး၊ ဖွေးဖွေး‌နှင့် ဝတ်မှုန်ရွှေရည်အပါအဝင် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များကို စစ်ခေါင်းဆောင်က ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ပေး |url=https://bur.mizzima.com/2026/01/04/77731 |work=Mizzima News}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news |date=4 January 2026 |title=နေတိုး၊ ဖွေးဖွေး‌နှင့် ဝတ်မှုန်ရွှေရည်အပါအဝင် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များကို စစ်ခေါင်းဆောင်က ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ပေး |url=https://bur.mizzima.com/2026/01/04/77731 |work=Mizzima News}}&lt;/ref&gt;

== ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ ==
ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မင်းထွန်းသည် အိမ်ထောင်သည် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ဇနီးဖြစ်သူမှာ ဒေါ်သင်းသင်းအောင် ဖြစ်ပြီး၊သမီးတစ်ဦး ရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 November 2011 |title=ဥပ္ပါတသန္တိစေတီတော်၌ ဗုဒ္ဓမြတ်စွယ်တော်ပူးလာ ရဟန်းရှင်လူပြည်သူများဖြင့်စည်ကားလျက်ရှိ |url=http://www.burmalibrary.org/docs12/MA2011-11-18.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020025142/http://www.burmalibrary.org/docs12/MA2011-11-18.pdf |archive-date=20 October 2012 |access-date= |website=www.burmalibrary.org |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ ဝန်ကြီးများ]]
[[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ (သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ)]]</text>
      <sha1>blpetbefk5la9k059wca6opyw8iiujh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1050063</id>
      <parentid>1050048</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T11:54:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>&quot;[[ဇော်မင်းထွန်း]]&quot; ကို ကာကွယ်ခဲ့သည် ([ပြင်ဆင်ရန်=အလိုအလျောက် အတည်ပြုထားသော အသုံးပြုသူများကိုသာ ခွင့်ပြုသည်] ( ၁၁:၅၄၊ ၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၇ (UTC) တွင် သက်တမ်းကုန်မည်) [ရွှေ့ရန်=အလိုအလျောက် အတည်ပြုထားသော အသုံးပြုသူများကိုသာ ခွင့်ပြုသည်] (အနန္တ))</comment>
      <origin>1050048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45226" sha1="blpetbefk5la9k059wca6opyw8iiujh" xml:space="preserve">{{other people}}

{{Infobox officeholder
| name = ဇော်မင်းထွန်း
| native_name = 
| image = Zaw Min Tun at Tatmadaw True News Press Conference on 18 January 2019 (cropped).jpg
| caption = ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် တွေ့ရှိရသော ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်မင်းထွန်း
| nationality = [[မြန်မာ]]
| native_name_lang = my
| rank = [[File:Major General Tatmadaw.gif|20px]] [[ဗိုလ်ချုပ်]]
| allegiance = {{armed forces|MYA}}
| honorific_prefix = [[စည်သူဘွဲ့|စည်သူ]] &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2026/01/04/77731|title=နေတိုး၊ ဖွေးဖွေး‌နှင့် ဝတ်မှုန်ရွှေရည်အပါအဝင် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များကို စစ်ခေါင်းဆောင်က ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ပေး|work=Mizzima Burmese|access-date=၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၆}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[ဗိုလ်ချုပ်]]

| office1 = [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|မြန်မာနိုင်ငံပြန်ကြားရေးဌာန]] ဒုတိယဝန်ကြီး
| termstart1 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅
|term_end1= ၂၇ မတ် ၂၀၂၆
| predecessor1= ''ကိုယ်တိုင်''
|successor1  = 
|appointer1= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]
| 1blankname1     = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]]
| 1namedata1     = [[ညိုစော|ဦးညိုစော]]
|term_start2= ၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁
|term_end2= ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅
|predecessor2= ဦးအောင်လှထွန်း
|successor2  = ''ကိုယ်တိုင်''
|appointer2=[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]
|president2=
[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}}
| 1blankname3    = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]]
| 1namedata3     = [[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်]] 


| office3 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] သတင်းအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်
| termstart3 = ၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁
| termend3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ &lt;ref&gt;{{cite web | last= | first= | date=26 November 2025 | title=The Department of Homeland Security Is Undermining the US Government's Longstanding Policy on Myanmar | url=https://earthrights.org/blog/the-department-of-homeland-security-is-undermining-the-us-governments-longstanding-policy-on-myanmar/ | website=EarthRights International | access-date=30 November 2025}}&lt;/ref&gt;
| leader3 = ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]
| predecessor3 = ရာထူးတည်ထောင်ခြင်း
| successor3 = အဖွဲ့ဖျက်သိမ်း
| office4 = [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] သတင်းအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်
| termstart4 = ၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅
| termend4 = 
| leader4 = ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]
| primeminister4 = [[ညိုစော]]
| predecessor4 = ရာထူးတည်ထောင်ခြင်း
| successor4 = 
| office5 = [[တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့]] ဥက္ကဋ္ဌ
| termstart5 = ၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁
| termend5 = 
| predecessor5 = ဗိုလ်ချုပ် စိုးနိုင်ဦး
| successor5 = 
| office6 = [[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]]
| termstart6 = ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁
| termend6 = မတ် ၂၀၂၆
| predecessor6 = ဗိုလ်ချုပ် [[ထွန်းထွန်းညီ]]
| successor6 = ဗိုလ်ချုပ် ရဲရင့်အောင်
| spouse = သင်းသင်းအောင်
| children = ယမုံမြင့်မြတ်
| branch = {{army|MYA}}
| alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ်]] (၃၇)
| birth_place = [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေနံချောင်း]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| citizenship = [[မြန်မာ]]
| serviceyears = ၁၉၉၀–ယနေ့အထိ
| battles = 
* [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]
** [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ မြန်မာစစ်အာဏာသိမ်းမှု]]
* [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]
| occupation = ဗိုလ်ချုပ်၊အဆင့်မြင့်ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ၊ဒုဝန်ကြီး
| awards = [[စည်သူဘွဲ့|စည်သူ]]
| website = [https://www.moi.gov.mm/ မြန်မာနိုင်ငံ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]
}}

ဗိုလ်ချုပ် '''ဇော်မင်းထွန်း''' သည်  [[ဗိုလ်ချုပ်]]အဆင့်ရှိ အရာရှိတစ်ဦးဖြစ်ပြီး [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] ဒုတိယဝန်ကြီးနှင့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] သတင်းအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/rahine-aa-tatmataw-election/5718502.html|title=&quot;ရခိုင်ရွေးကောက်ပွဲလုပ်နိုင်ဖို့ AA နဲ့ ညှိနှိုင်းခဲ့&quot; တပ်မတော်ပြောခွင့်ရ|author=ဗွီအိုအေ|date=၃၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/163228|title=ရခိုင်ပြည်နယ်တိုက်ပွဲအတွင်း AA လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အနေဖြင့် ပိုမိုအရေးနိမ့်လာသည့်အတွက် တပ်မတော်က ဓာတုလက်နက်သုံးစွဲသည် ဆိုသော စွပ်စွဲချက်များ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း တပ်မတော် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့အတွင်းရေးမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ်ဇော်မင်းထွန်း ပြောကြာ|author=Eleven Media Group|date=၈ မတ်လ ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt;၎င်းသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၅ ခုနှစ်အထိ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]၏ သတင်းအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်အဖြစ်လည်း တာဝန်ယူခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bnionline.net/en/node/75316|title=တပ်မတော်သားများ မည်သူကိုမဆို လွတ်လပ်စွာမဲပေးခွင့်ရှိဟု ဗိုလ်မှူးချုပ်ဇော်မင်းထွန်းပြော|author=Burma News International|date=၄ စက်တင်ဘာ  ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2021/03/23/239808.html|title=အင်တာနက် ပုံမှန် ပြန်ပေးရန် အစီအစဉ် မရှိသေးဟု စစ်ကောင်စီ ပြော|author=ဧရာဝတီ|date=၂၃ မတ်လ ၂၀၂၁}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bnionline.net/mm/news-77162|title=တပ်မတော်သည် အတိုက်အခံမဟုတ်ဟု ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း ဆို|author=Burma News International|date=၂၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt;

ယင်းအပြင် သူသည် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ [[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]]အဖြစ်လည်း ၅နှစ်ကျော် တာဝန်ယူခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ၏ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|url=https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=797A7E0F43ACDD4DA6982E22E9BD9661?lawordSn=15781|archive-date=29 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210929093321/https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=797A7E0F43ACDD4DA6982E22E9BD9661?lawordSn=15781}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web|title=Union Ministers and Deputy Ministers|url=https://www.moi.gov.mm/moi:eng/content/union-ministers-and-deputy-ministers|author=moi.gov.mm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/140562|author=Eleven Media Group|title=ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း) ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်တွင် တပ်မတော်နှင့် TNlA အဖွဲ့ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခြင်း မရှိကြောင်း တပ်မတော် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့ အတွင်းရေးမှူး ပြောကြာ|date=၁၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၉}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://npnewsmm.com/news/62dfd26f9e3ba55b0b10a944|title=နစကဥက္ကဋ္ဌနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ပြီးသော EAO (၉)ဖွဲ့နှင့် ဒုတိယအကျော့ ထပ်မံဆွေးနွေးနိုင်ရေး ပြင်ဆင်နေဟုဆို|author=NP News|date=၂၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/160887|title=ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် လူမျိုးရေး၊ ဘာသာရေး ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားလာပါက တပ်မတော်သည် စတင်ရှင်းရသည့်အဖွဲ့ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ကိုယ်စရှင်းရမည့်ပြဿနာကို မည်သည့်အချိန်မှမဖန်တီးဟု ဗိုလ်မှူးချုပ်ဇော်မင်းထွန်း ပြောကြား|author=Eleven Media Group|date=၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၉}}&lt;/ref&gt;

== ငယ်စဉ်ဘဝနှင့် ပညာရေး ==
ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မင်းထွန်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေနံချောင်းမြို့]] တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://npnewsmm.com/news/60cb3f454e7355135276cd74|title=ယူနီဆက်ဖ်ကို ကျင့်ဝတ်သိက္ခာမဲ့သောအဖွဲ့အဖြစ် မမြင်လိုကြောင်း ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း ပြေ|author=NP News|date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၁}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-violence-military-press/5891688.html|title=အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ၆၃ ဦးသေဆုံးခဲ့ - စစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ|author=ဗွီအိုအေ|date=၁၅ မေ ၂၀၂၁}}&lt;/ref&gt;

၎င်းသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အပတ်စဉ် ၃၇ မှ ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2019/05/04/190377.html|title=ဖမ်းဆီးထားသည့် ၁၃၁ ဦးကို AA နှင့် ပတ်သက်မှု ရှိမရှိ စစ်ဆေးနေဟု တပ်မတော်ပြော|author=ဧရာဝတီ|date=၄ မေ ၂၀၁၉}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/opinion/interview/2020/10/16/231807.html|title=“ကျနော်တို့ ရေငုပ်သင်္ဘောက ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ထက် အပြတ်ကို သာပါတယ်”|author=ဧရာဝတီ|date=၁‌၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/07/26/253440.html|title=ပြည်သူနှင့် နိုင်ငံတော်ကြား တရားမျှတရေးအတွက် ကွပ်မျက်ခြင်းဖြစ်ဟု စစ်ကောင်စီပြော|author=ဧရာဝတီ|date=၂၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/2021-08-28-12-44-15|title=ခိုင်လုံတဲ့သက်သေကြောင့် ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကိုပယ်ဖျက်ခဲ့တာဟု ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းပြောကြာ|author=Yangon Media Group|date=၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၁}}&lt;/ref&gt; 

သမ္မတဦးသိန်းစိန်အစိုးရလက်ထက် သမ္မတရုံး၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူအဖြစ် နှင့် ထိုနောက်ပိုင်း အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) အစိုးရ၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူတစ်ဦးအဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ သမ္မတရုံး ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် [[ဇော်ဌေး|ဦးဇော်ဌေး]]နှင့် စစ်တက္ကသိုလ် အပတ်စဉ်တူသည်။

ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မင်းထွန်းသည် ၂၀၁၆ ခုနှစ် နောက်ပိုင်း [[တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့|တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေး]]အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာပြီးနောက် [[ဦးဝင်းမြင့်အစိုးရ|အစိုးရ]]ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဦးဇော်ဌေးနှင့် အချို့ကိစ္စရပ်များတွင် အမြင်ကွဲပြားမှုများ ရှိခဲ့သည်။ အထင်ရှားဆုံးဖြစ်ရပ်မှာ [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|၂၀၂၀ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]] ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်များနှင့် ဆက်စပ်၍ အစိုးရနှင့် စစ်တပ်အကြား ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် သဘောထားကွဲလွဲမှုများဖြစ်ပြီး နှစ်ဖက်အကြား ပြင်းထန်စွာ ဝေဖန်မှုများရှိခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/230388|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ ၏ ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးရေး ဖိတ်ခေါ်မှုနှင့်ပတ်သက်၍ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် ၁၀ ဖွဲ့ တက်ရောက်ရန် စာရင်းပေးထား|author=Eleven Media Group|date=၁၀ မေ ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/137857|title=ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ဦးမြို့နယ်တွင် တိုက်ပွဲများဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေပြီး ဖုန်ညိုလိပ်ဘက်တွင် AA အဖွဲ့၏ ယာယီစခန်းတစ်ခုကို တပ်မတော်က သိမ်းပိုက်ရရှိထားကြောင်း တပ်မတော် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့အတွင်းရေးမှူး ပြောကြာ|author=Eleven Media Group|date=၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၉}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://npnewsmm.com/news/60cb33ca2e716e678f689a95|title=အနုပညာရှင်များထံမှ ငွေယူ၍ ပြန်လွှတ်ပေးခြင်းမျိုး မရှိကြောင်း ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း ပြော|author=Eleven Media Group|date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၁}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/rakhine-aa-05272019093640.html|title=ရခိုင်ပြည်နယ်မှာ AA အဖွဲ့နယ်မြေသတ်မှတ်ဖို့ မဖြစ်နိုင်ကြောင်း တပ်မတော်ပြော|author=RFA|date=၂‌‌၇ မေ ၂၀၁၉}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://npnewsmm.com/news/629892dfd019361d14389719|title=နစကလက်ထက်အတွင်း နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အမေရိကန်ဒေါ်လာသန်း ၄ဝဝဝ နီးပါးဝင်ရောက်ခဲ့ဟုဆို|author=NP News|date=၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;

[[File:Tatmadaw True News Information Team Meeting on February 2019.jpg|thumb|ဇော်မင်းထွန်း (လက်ယာစွန်း) မှ ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့ [[တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့]] အစည်းအဝေးတွင်တွေ့ရှီရသော]]

== စစ်မှုထမ်းဘဝ ==
ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မင်းထွန်းသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]]မှ ဘွဲ့ရပြီးနောက် [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]] တွင် စစ်မှုထမ်းဘဝကို စတင်ခဲ့ပြီး သတင်းနှင့် ဆက်သွယ်ရေးကဏ္ဍများတွင် တာဝန်များကို အများဆုံး ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်မှစ၍ [[တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့|တပ်မတော် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့]]တွင် ပါဝင်လာခဲ့ပြီး၊ ၂၀၁၉ ခုနှစ်နှင့် နောက်ပိုင်းကာလများတွင်လည်း သတင်းမီဒီယာများနှင့် ဆက်ဆံမှုအများဆုံး အဓိကပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://npnewsmm.com/news/60ca06d1679e501669620456|title=CRPH နှင့် NUG တို့ဘက်မှ အသက်အန္တရာယ်ပြုလာသဖြင့် ပြန်လည်ခုခံပါက ပြစ်မှုမမြောက်သည့်ဥပဒေ ရှိကြောင်း ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းပြော|author=NP News|date=၁၆ ဇွန် ၂၀၂၁}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/pazigyi-airstrike-nug-statement-04112023101213.html|title=ပဇီကြီးရွာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ၅၃ ဦးသေဆုံးကြောင်း NUG ကနဦးထုတ်ပြန်|author=RFA|date=၁၁ ဧပြီ ၂၀၂၃}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://npnewsmm.com/news/6267f355f59bc74231444ae8|title=တီကျစ်မိုင်းတွင်းထုတ်လုပ်မှုတွင် နိုင်ငံအတွက် ကျပ်သန်းပေါင်း ၁၅ဝဝဝ ကျော် နစ်နာမှုရှိခဲ့သောကြောင့် ဦးချစ်ခိုင်ကို ထိန်းသိမ်းခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း ဖြေရှင်း|author=NP News|date=၂၆ မတ်လ ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://npnewsmm.com/news/629745d6fb40cd332e1ac1a3|title=ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်တောင်းသော “ဝ” အဖွဲ့အပါအဝင် တိုင်းနှင့်ပြည်နယ်များကိုလည်း ပြဋ္ဌာန်းခွင့်များပေးရန် မူဝါဒအားဖြင့် သဘောတူပြီးဖြစ်ကြောင်း ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းပြော|author=NP News|date=၁ ဇွန် ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt; 

၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှု]] နောက်ပိုင်းတွင်  ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]၏ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်|သတင်းအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်]] အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ထပ်မံခန့်အပ်ခံရသည်။ 
‌[[File:Zaw Min Tun at a special Tatmadaw True News Information Team press conference on January 26, 2021.jpg|thumb|right|240px|၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့|တပ်မတော် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့]] သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ဇော်မင်းထွန်း မေးမြန်းခန်းတွင် မိန့်ခွန်းပြောနေစဉ်]]

ထိုကာလအတွင်း မြန်မာ့တပ်မတော်၏ [[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]]အဖြစ်လည်း တာဝန်ယူခဲ့ပြီး သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://npnewsmm.com/news/6311eacdab1b824eaf50345d|title=စင်္ကာပူထက် ဈေးနှုန်းများစွာ လျော့နည်းသော ရုရှားစက်သုံးဆီများ မကြာမီရောက်မည်ဖြစ်၍ ဆီဈေးနှုန်းများ စတင်ကျဆင်းလာနိုင်ဟု ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း အသိပေး|author=NP News|date=၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/aa-6|title=ရခိုင်ပြည်သူလူထုဒုက္ခမရောက်စေလို၍ AA လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ကို သည်းခံနေရသော်လည်း ပြဿနာဖြစ်လာလျှင် တပ်မတော်ကိုအဆိုးမဆိုနှင့် ဟု ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းပြောကြာ|author=Yangon Media Group}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/11/18/256070.html|title=အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဆက်နေမယ်လို့ စစ်ကောင်စီပြော|author=ဧရာဝတီ|date=၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/zawhtay-deny-to-answer-rakhine-arrest-in-sg-07112019083610.html|title=စင်္ကာပူမှာ ဖမ်းဆီးခံရတဲ့ ရခိုင် ခြောက်ဦးကိစ္စ အစိုးရဖြေဖို့ ငြင်းဆို|author=RFA|date=၁၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၉}}&lt;/ref&gt;

[[File:Zaw Min Tun at a Tatmadaw True News Information Team special press conference to address voter fraud on January 26, 2021.jpg|thumb|right|240px|၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ပြည်သူ့မီဒီယာရှေ့မှ ဇော်မင်းထွန်း မိန့်ခွန်းပြောနေစဉ်]]  

၂၀၂၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ၏ သတင်းအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရပြီး ကောင်စီ၏ တရားဝင်ကြေညာချက်များ၊ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများနှင့် မီဒီယာဖြေကြားမှုများကို ဆောင်ရွက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://npnewsmm.com/news/61e14cd4b9cb2909681daa7b|title=ဖိအားပေးတိုင်းသာပိပြားရမည်ဆိုပါက မြန်မာနိုင်ငံသည် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ်တောင် လွတ်လပ်ရေးရမှာမဟုတ်ဟု နစကသတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်ပြော|author=NP News|date=၁၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/229636|title=ပြည်သူပါဝင်သည့် ပြည်သူ့လုံခြုံရေးစနစ်အတွက် လိုအပ်သည့်အထောက်အပံ့ ပစ္စည်းအပြည့်အစုံနှင့် ဆောင်ရွက်သွားမည်ဟု နစက ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ပြောကြား|author=Eleven Media Group|date=၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း သတင်းမီဒီယာများ၏ မေးမြန်းမှုများအား လက်ခံဖြေကြား {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/news/75534 |access-date=2026-01-03 |website=www.moi.gov.mm |language=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/233331|title=လိုင်စင်မဲ့ မော်တော်ယာဉ်များအား လိုင်စင် ထုတ်ပေးရန် အစီအစဉ် မရှိကြောင်း နစက ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ပြောကြား|author=Eleven Media Group|date=၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://npnewsmm.com/videos/64357b287e5ecf115937c943|title=ကန့်ဘလူ၊ ပဇီကြီးရွာအတွင်း PDF အဖွဲ့တွေ အခမ်းအနားတစ်ခုပြုလုပ်နေစဉ် စစ်တပ်မှ လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှုပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ဖြစ်စဉ်နဲ့ပတ်သက်ပြီး ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းရဲ့ပြောဆိုချက်|author=NP News|date=၁၁ ဧပြီ ၂၀၂၃}}&lt;/ref&gt;

== ထင်ရှားဖြစ်ရပ်များ ==
ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မင်းထွန်း သည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲ]] နှင့် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး|၁၀၂၇စစ်ဆင်ရေး]] အပါအဝင် နိုင်ငံအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် နိုင်ငံရေး နှင့် စစ်ရေးပဋိပက္ခများနှင့် ပတ်သက်၍ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများတွင် တပ်မတော်၏ သဘောထားကို မကြာခဏ ပြောကြားခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးအပါအဝင် ရုရှား နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများနှင့်စပ်လျဉ်းပြီး တပ်မတော်၏ မူဝါဒအမြင်များကို ကိုယ်စားပြု ပြောကြားရသည့်အပြင်  နိုင်ငံတကာမှ ဝေဖန်မှုများရှိခဲ့သည့် စစ်ရေးဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများကိုလည်း ကာကွယ်ပြောကြားခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news |date=၁၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ |title=Myanmar appeals for return of detained foreigners after scam center raids |url=https://apnews.com/article/myanmar-online-scams-raids-foreigners-2025 |work=The Associated Press}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-19 |title=Myanmar arrests hundreds under new election law ahead of December vote |url=https://www.thestar.com.my/news/world/2025/12/19/myanmar-arrests-hundreds-under-new-election-law-ahead-of-december-vote |access-date=2026-01-03 |website=The Star |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-10-16 |title=Myanmar elections unlikely to see credible outcome, EU human rights rep says |url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2025/10/16/myanmar-elections-unlikely-to-see-credible-outcome-eu-human-rights-rep-says |access-date=2026-01-03 |website=The Star |language=en}}&lt;/ref&gt;ဆန့်ကျင်ဘက် နိုင်ငံရေးအုပ်စုများနှင့် ပတ်သက်၍ တင်းမာသည့် သဘောထားရှိသူအဖြစ်  ဖော်ပြခံရသည်။

၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် [[ဝင်းနိမ္မိတာရုံဆရာတော်]] ပျံလွန်တော်မူမှုနှင့် ပတ်သက်၍ စစ်ကောင်စီတပ်သားများ၏ လုပ်ဆောင်မှုကို ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်မှ မိုင်းဆွဲမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်ဟု သတင်းအမှားထုတ်ပြန်ခဲ့ရာ လူအများမှ ဝေဖန်မှုများရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/292881|title=ပဲခူးမြို့ ဝင်းနိမ္မိတာရုံဆရာတော်ကြီး လိုက်ပါလာသည့် မော်တော်ယာဉ် ပစ်ခတ်ခဲ့ရမှုနှင့်ပတ်သက်၍ တွေ့ကြုံခဲ့ရမှုများကို ၎င်းဖြစ်စဉ်၌ပါဝင်သည့် ကန်သုံးဆင့် ဆရာတော်ကြီးက  ရှင်းလင်းမိန့်ကြားမှုထွက်ပေါ်|author=Eleven Media Group|date=၁၀ ဇွန် ၂၀၂၄}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/statement-bago-sayardaw/7664907.html|title=ဝင်းနိမ္မိတာရုံဆရာတော်ကြီးရဲ့ တပည့်သံဃာဟောင်းတွေ သဘောထားထုတ်ပြန်|author=ဗွီအိုအေ|date=၂၁ ဇွန် ၂၀၂၄}}&lt;/ref&gt;ထို့နောက် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန် ၂၁ ရက်တွင် အင်တာဗျူးဖြင့် ဆရာတော်များအား လက်အုပ်ချီကာ တောင်းပန်ခဲ့ပြီး လက်သည်ကို အရေးယူမည်ဟု ဖြေရှင်းခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://yktnews.com/2024/06/169476/|title=ပျံလွန်တော်မူသွားသော ပဲခူးမြို့၊ ဝင်းနိမ္မိတာရုံ ဆရာတော် လိုက်ပါသော Surf ကားကို စစ်တပ်က လုံခြုံရေးအရ ပစ်ခတ်ခဲ့ကြောင်း အကြမ်းဖက် ပြောခွင့်ရ ဇော်မင်းထွန်း ဝန်ခံပြီ|author=ရန်ုကုန်ခေတ်သစ် မီဒီယာ|date=၂၁ ဇွန် ၂၀၂၃|access-date=5 July 2024|archive-date=5 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240705185037/https://yktnews.com/2024/06/169476/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/657228?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR3I_sG6UnYkXETomnhB_AVD7v9HeIbu8cChDgYmlgZB4gDpk0yZhxCbJH0_aem_ZmFrZWR1bW15MTZieXRlcw|title=ဝင်းနိမ္မိတာရုံ ဆရာတော်ကြီးကို စစ်တပ်က ပစ်ခတ်တာဖြစ်၊ မိုးပေါ်ထောင်ပစ်ခတ်တားဆီးခဲ့ဟု ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းပြော|author=Democratic Voice of Burma|date=၂၁ ဇွန် ၂၀၂၄}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလဆန်းပိုင်းတွင် ၎င်း၏ မိသားစုဝင်တစ်ဦးဖြစ်သော တူတော်စပ်သူ ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး သက်ပိုင်ထွန်းသည် ကချင်ပြည်နယ်၊ဖားကန့် ရှိ Lucky Men ဟိုတယ်အနီးတွင် ဖြစ်ပွားသည့် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များနှင့် တိုက်ပွဲအတွင်း ဖမ်းဆီးခံရပြီးနောက် သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.peoplemediamyanmar.com/%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%91%E1%80%BD%E1%80%94%E1%80%BA/|title=ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း၏ တူတော်စပ်သူ ဒု-ဗိုလ်မှူးကြီး သက်ပိုင်ထွန်းကို အရှင် ဖမ်းဆီးပြီးနောက် သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြောင်း စစ်သွေးကြွ KIA/PDF အောင်ပွဲခံ|work=People Media|access-date=၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၄}}&lt;/ref&gt;

== တာဝန်မှအနားယူခဲ့ရခြင်း ==
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊မတ်လတွင် ၎င်း၅နှစ်ကျော် တာဝန်ယူခဲ့သော [[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]]ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံခဲ့ရပြီး၊၎င်းနေရာသို့  ဗိုလ်မှူးချုပ် ရဲရင့်အောင်က အစားထိုးဝင်ရောက် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/81173|title=(၈၁) နှစ်မြောက်တပ်မတော်နေ့ ဂုဏ်ပြုဇာတ်လမ်းတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အနုပညာရှင်များနှင့် ဂုဏ်ပြုစစ်ချီသီချင်း၊ စစ်သည်တေးသီချင်း၊ ကဗျာနှင့် ဝတ္ထုစာမူဆုရရှိသူ စာပေပညာရှင်များအား ဂုဏ်ပြုဆုနှင့် ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းလွှာများပေးအပ်ချီးမြှင့်|work=MOI Myanmar|access-date=၂၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၆ မတ် ၂၀၂၆}}&lt;/ref&gt; 
 
[[File:A press conference of Tatmadaw True News Information Team on 18 January 2019.jpg|thumb|၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့၊ [[တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့|တပ်မတော် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့]] သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် (လက်ယာစွန်း) ဇော်မင်းထွန်းကို တွေ့ရသည်။]]

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ် ၂၃ ရက် စစ်ခေါင်းဆောင် ကျန်းမာရေးနှင့် ပတ်သက်သည့်သတင်း ထုတ်ပြန်ပြီးနောက် မတ် ၂၅ ရက် တွင် ခုံရုံးဖွဲ့စစ်ဆေးခံရသည့် သတင်းများ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ထွက်ပေါ်ခဲ့ပြီး လူမြင်ကွင်းမှ​ပျောက်ကွယ်သွားကာ မည်သည့်တာဝန်မှ​ပေးအပ်မခံရတော့ပေ။

== ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ==
၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင်  [[စည်သူဘွဲ့]]ကို လွတ်လပ်ရေးနေ့အခမ်းအနားတွင် လက်ခံရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |title=နေတိုး၊ ဖွေးဖွေး‌နှင့် ဝတ်မှုန်ရွှေရည်အပါအဝင် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များကို စစ်ခေါင်းဆောင်က ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ပေး |url=https://bur.mizzima.com/2026/01/04/77731 |work=Mizzima News}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news |date=4 January 2026 |title=နေတိုး၊ ဖွေးဖွေး‌နှင့် ဝတ်မှုန်ရွှေရည်အပါအဝင် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များကို စစ်ခေါင်းဆောင်က ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ပေး |url=https://bur.mizzima.com/2026/01/04/77731 |work=Mizzima News}}&lt;/ref&gt;

== ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ ==
ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မင်းထွန်းသည် အိမ်ထောင်သည် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ဇနီးဖြစ်သူမှာ ဒေါ်သင်းသင်းအောင် ဖြစ်ပြီး၊သမီးတစ်ဦး ရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 November 2011 |title=ဥပ္ပါတသန္တိစေတီတော်၌ ဗုဒ္ဓမြတ်စွယ်တော်ပူးလာ ရဟန်းရှင်လူပြည်သူများဖြင့်စည်ကားလျက်ရှိ |url=http://www.burmalibrary.org/docs12/MA2011-11-18.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020025142/http://www.burmalibrary.org/docs12/MA2011-11-18.pdf |archive-date=20 October 2012 |access-date= |website=www.burmalibrary.org |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ ဝန်ကြီးများ]]
[[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ (သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ)]]</text>
      <sha1>blpetbefk5la9k059wca6opyw8iiujh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြော</title>
    <ns>0</ns>
    <id>207194</id>
    <revision>
      <id>1050036</id>
      <parentid>1028346</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T04:43:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 4 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1050036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28044" sha1="osvlnaqqw7b92qvuibhcoqm27ahlbej" xml:space="preserve">{{Infobox fault
|name=စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြော
|country=မြန်မာ
|length=၁,၄၀၀ ကီလိုမီတာ
|status=အသက်ဝင်လျက်ရှိ
|movement=ညာဘက်သို့
|displacement=၁၈-၂၀ မီလီမီတာ/နှစ် (၀.၇၁-၀.၇၉ လက်မ/နှစ်)
|cities=[[ရန်ကုန်]], [[နေပြည်တော်]], [[မိတ္ထီလာ]], [[မန္တလေး]], [[မြစ်ကြီးနား]]
|coordinates=21°55'06.8&quot;N 95°59'01.6&quot;E
|type= ဘေးတိုက်ပြတ်ရွေ့ (ရေပြင်ညီ)
|age=[[Miocene|15-22 MYA]]
|segments=တောင်ပိုင်း: [[ပဲခူး]]၊ [[ဖြူး]]၊ [[နေပြည်တော်]]၊ [[မိတ္ထီလာ]]၊ [[စစ်ကိုင်း]]။ မြောက်ပိုင်း: [[တောမ]]၊ [[ဗန်းမောက်]]၊ [[အင်းတော်]]၊ [[မော်လူး]]၊ [[ရှဒူးဇွပ်]]၊ [[ကာမိုင်း]]၊ [[မိုးကောင်း]]
|image=SagaingFaultSegments.jpg
|image_caption=မြန်မာပြည်အတွင်း စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြော
}}

'''စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြော''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် တည်ရှိသည့် အဓိကပြတ်ရွေ့ကြောတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဆွန်းဒါး(ဆွန်ဒါ) ကျောက်ထုလွှာနှင့် အိန္ဒိယကျောက်ထုလွှာအကြားတွင် ဖြစ်ပေါ်တည်ရှိနေသည့် ပြတ်ရွေ့ကြောဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မန္တလေး၊ ရမည်းသင်း၊ ပျဉ်းမနား၊ နေပြည်တော်၊ တောင်ငူနှင့် ပဲခူးတို့ကို ဖြတ်သန်းလျှက် တည်ရှိကာ အရှည်အားဖြင့် ၁၂၀၀ ကီလိုမီတာ ရှိ၏ ။&lt;ref name=&quot;MMTimes&quot;&gt;{{Cite web |last=Win |first=Nilar |date=August 25–31, 2008 |title=Sagaing Fault surveyed to prepare for future quakes |url=http://www.mmtimes.com/no433/n006.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120607160548/http://www.mmtimes.com/no433/n006.htm |archive-date=2012-06-07 |access-date=2011-04-04 |website=The Myanmar Times |accessdate=29 June 2021 |archivedate=7 June 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120607160548/http://www.mmtimes.com/no433/n006.htm }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.1111/j.1365-246X.2010.04918.x | volume=185 | title=Earthquakes and slip rate of the southern Sagaing fault: insights from an offset ancient fort wall, lower Burma (Myanmar) | journal=Geophysical Journal International | pages=49–64 | last1 = Wang | first1 = Yu| year=2011 | url=http://authors.library.caltech.edu/23464/1/Wang2011p13370Geophys_J_Int.pdf | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; 
[[ဖိုင်:Sagaing Fault outside Mandalay.jpg|thumb|ငလျင်ဖိအားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ကုန်းတန်း၊ သီးနှံပင်များ စိုက်ပျိုးထားသဖြင့် ဖုံးအုပ်နေသည်။]]

==ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ==
[[File:TibetanPlateauTectonics.png|250px|thumb|left|(ပုံတွင် '''Sagaing Fault''' ဟုပြထားသော) စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြောသည် (ပုံအလယ်အောက်ခြေတွင် '''the Burma Microplate''' ဟုပြထားသော) မြန်မာကျောက်ထုလွှာငယ် ၏ နယ်နမိတ်အစပ်ဖြစ်သည်။]]
[[File:Text6986-6.png|right|thumb|390x390px|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒေသတွင်း ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ လက္ခဏာများအား ရိုးရှင်းနားလည်လွယ်အောင်ပြထားသောပုံတစ်ခု]]
စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြောသည် ကပ္ပလီကမ်းလွန်မှ စတင်ခဲ့ကာ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းဒေသအထိ ဖြစ်သည်။ ဤပြတ်ရွေ့ကြောသည် အရှေ့ဘက်ကပ်လျက်ရှိသော ရှမ်းပြတ်ရွေ့ငယ်နှင့် နှိုင်းစာသော် ၎င်း၏အလျှားတစ်လျှောက်တွင် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်အရ တောင်ကုန်း/တောင်တန်း ထူထပ်မှုနည်းသည်။&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=SOE THURA TUN, WATKINSON|title=The Sagaing Fault|url=https://pure.royalholloway.ac.uk/portal/files/29857365/Soe_Thura_Tun_and_Watkinson_accepted.pdf|journal=Myanmar: Geology, Resources and Tectonics|volume=Geological Society, London, Memoir}}&lt;/ref&gt;

==ရွေ့လျားနှုန်းနှင့် အရွေ့==
အိန္ဒိယ-ဆွန်းဒါး ကျောက်ချပ်လွှာကြီးနှစ်ခု၏ အကြားရှိ စုစုပေါင်းရွေ့လျားနှုန်းသည် တစ်နှစ်လျှင် ၃၅ မီလီမီတာ ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ၁၈ မီလီမီတာသည် ဂြိုဟ်တုမှ ရရှိသည့်အချက်အလက်များအရ စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြောတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Tsutsumi_&amp;_Sato_2009&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Tsutsumi |first1=H. |last2=Sato |first2=T. |date=2009 |title=Tectonic geomorphology of the southernmost Sagaing fault and surface rupture associated with the May 1930 Pegu (Bago) earthquake, Myanmar |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=99 |issue=4 |pages=2155–2168 |doi=10.1785/0120080113}}&lt;/ref&gt; ရေးသားသူအများစုက ပြတ်ရွေ့ကြော၏ အရွေ့သည် ၃၆၀ ကီလိုမီတာမှ ၄၀၀ ကီလိုမီတာအကြား ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းကြသော်လည်း အများဆုံးအရွေ့သည် ၁၀၀ ကီလိုမီတာခန့် ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|last=Yu|first=Wang|title=Active tectonics and earthquake potential of the Myanmar region|url=https://authors.library.caltech.edu/47518/1/jgrb50602.pdf|journal=Journal of Geophysical Research: Solid Earth|year=2014|volume=119|issue=4|page=3767|doi=10.1002/2013JB010762|bibcode=2014JGRB..119.3767W|via=Caltech|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Yu Wang, Kerry Sieh, Thura Aung, Soe Min, Saw Ngwe Khaing|title=Earthquakes and slip rate of the southern Sagaing fault: insights from an offset ancient fort wall, lower Burma (Myanmar)|journal=Geophysical Journal International|year=2011|volume=185|issue=1|page=49|doi=10.1111/j.1365-246X.2010.04918.x|bibcode=2011GeoJI.185...49W|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

==ဆက်စပ်ငလျင်များ==
၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြော၏ အလျားတစ်ဝက်ကျော်သည် ငလျင်များ ဖြစ်ပေါ်စေသည့် အကြောင်းအရင်းများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။

===၁၉၂၉ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၈ ရက်===
ပထမဆုံးလှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်သည် နောက်ဆက်တွဲငလျင်ကြီးများကို ဖြစ်ပေါ်စေကာ နေပြည်တော်နှင့် ပဲခူးရိုးမရှိ သရက်မြို့ အရှေ့ဘက်ကို ထိခိုက်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=M 6.6 - Myanmar|url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/iscgem908257/executive|website=USGS}}&lt;/ref&gt;ရေရာမှုမရှိသည့် ပြောဆိုချက်များအရ ငလျင်ကြောင့် ငလျင်ဗဟိုချက်၏ မြောက်ဘက် ၁၃၃.၆ ကီလိုမီတာ အကွာတွင် တည်ရှိသည့် ရမည်းသင်းမြို့တွင် အဆောက်အဦများ ယိမ်းယိုင်မှုများ၊ ပျက်စီးမှုများ စသည်တို့ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal|last=Hla Hla Aung|title=Reinterpretation of historical earthquakes during 1929 to 1931, Myanmar|url=https://www.researchgate.net/publication/275354874|journal=Solid Earth Science|year=2012|volume=31|page=43|doi=10.1142/9789814405775_0005|bibcode=2012aogs...31...43A|isbn=978-981-4405-76-8|via=Researchgate|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

===၁၉၃၀ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၈ ရက်===
ဧရာဝတီတိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ငလျင်ဖြစ်ပြီး လူငါးဆယ်ဦးခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။ ဒီငလျင်ဖြစ်စဉ်ကို မှတ်သားထားသည့် ငလျင်ပမာဏသည် မရှိပေ။ ဒီငလျင်ဖြစ်စဉ်ကို ဖော်ပြသည့် ဂျာနယ်များသည် အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Significant Earthquake: MYANMAR (BURMA): THARRAWADDY|url=https://www.ngdc.noaa.gov/nndc/struts/results?eq_0=3416&amp;t=101650&amp;s=13&amp;d=22,26,13,12&amp;nd=display|website=NOAA}}&lt;/ref&gt;

===၁၉၃၀ ခုနှစ်၊ မေလ ၅ ရက်===
{{main|၁၉၃၀ ပဲခူးငလျင်}}
မေလ ငါးရက်နေ့ညတွင် ပဲခူးမြို့အနောက်ဘက်တွင် အင်းအား Mw7.5 ပြင်းထန်သည့် လှုပ်ခတ်မှုဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကာ ပဲခူးတစ်ဝိုက် သေဆုံးမှုများနှင့် ပျက်စီးမှုများစွာ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဤငလျင်လှုပ်ခတ်မှုအတွက် အကြိုငလျင်များ လှုပ်ခတ်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=M 7.5 - Myanmar|url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/iscgem907352/executive|website=USGS}}&lt;/ref&gt; Rossi-Forel စကေးတိုင်းတာချက်အရ ဤငလျင်၏ အမြင့်ဆုံးပြင်းအားသည် ၉ မှ ၁၀ အထိ ရှိသည်။ ပဲခူးမြို့၊ ရန်ကုန်မြို့နှင့် အခြားမြို့များလည်း ပျက်စီးခဲ့ရသည်။  ပဲခူးမြို့တွင် မီးများသည် ထွက်ပေါ်လာခဲ့ကာ အခြားအရည်များလည်း ပျက်စီးမှုများကြောင့် ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ပဲခူးမြို့တွင် လူပေါင်း ၅၀၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့ရပြီး ရန်ကုန်မြို့တွင် လူ ၅၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ အခြားသော ကျေးရွာများတွင်လည်း လူများစွာ သေဆုံးခဲ့ရသည်ဟု မှတ်တမ်းများအရ သိရှိရသည်။ ၎င်းငလျင် လှုပ်ခတ်မှုကြောင့် ကမ်းခြေအနားရှိ ကျေးရွာများတွင် ဆူနာမီအသေးစားများကို ခံစားခဲ့ရသည်။ ဤငလျင်သည် ၁၉၂၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၃၁ အထိ လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်များတွင် အသေအပျောက်အများဆုံး ငလျင်ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

===၁၉၃၀ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၄ ရက်===
{{main|၁၉၃၀ ဖြူးငလျင်}}
ဤငလျင်သည် ဒီဇင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့ ညပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အလယ်အလတ် အဆင့်ရှိ ငလျင်နှစ်ခု လှုပ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ ပထမတစ်ခုသည် ငါးစက္ကန့် ကြာမြင့်ခဲ့ပြီး ပျဉ်းမနားနှင့် ရန်ကုန်မြို့များကပါ လှုပ်ခတ်မှုကို ခံစားခဲ့ရသည်။ နောက်ထပ်တစ်ခုသည် ပထမတစ်ခုထက် ပိုမိုပြင်းထန်သော်လည်း ပထမတစ်ခုကဲ့သို့ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လှုပ်ခတ်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal|last=J. COGGIN BROWN AND P. LEICESTER|title=THE PYU EARTHQUAKES of 3RD AND 4TH DECEMBER 1930 AND SUBSEQUENT BURMA EARTHQUAKES UP TO JANUARY 1932|url=https://docs.google.com/viewer?a=v&amp;pid=sites&amp;srcid=ZGVmYXVsdGRvbWFpbnxpbmRpYXF1YWtlMnxneDo1MjA4MWMzY2NhNjgyYTRi|journal=Memoirs of the Geological Survey of India |volume=LXII}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Event 907776 Myanmar|url=http://isc-mirror.iris.washington.edu/cgi-bin/web-db-v4?event_id=907776&amp;out_format=IMS1.0&amp;request=COMPREHENSIVE|website=International Seismological Centre|access-date=28 June 2021|archive-date=13 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113005206/http://isc-mirror.iris.washington.edu/cgi-bin/web-db-v4?event_id=907776&amp;out_format=IMS1.0&amp;request=COMPREHENSIVE|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Event 907775 Near south coast of Myanmar|url=http://isc-mirror.iris.washington.edu/cgi-bin/web-db-v4?event_id=907775&amp;out_format=IMS1.0&amp;request=COMPREHENSIVE|website=International Seismological Centre|access-date=28 June 2021|archive-date=6 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240706131648/http://isc-mirror.iris.washington.edu/cgi-bin/web-db-v4?event_id=907775&amp;out_format=IMS1.0&amp;request=COMPREHENSIVE|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===၁၉၃၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်===
{{main|၁၉၃၁ မြစ်ကြီးနားငလျင်}}
ဆက်တိုက်လှုပ်ခတ်ခဲ့ရာ အပြင်းဆုံးငလျင်သည် Mw 7.6  ရှိပြီး အင်းတော်ကြီးအနီးသို့ ရိုက်ခတ်ခဲ့သည်။ ငလျင်ကြောင့် မြေပြိုမှုများ၊ ပျက်စီးမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဤငလျင်ကြောင့် လူသေဆုံးထိခိုက်မှုများ မရှိခဲ့ပေ။&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=M 7.6 - Myanmar|url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/iscgem906595/executive|website=USGS}}&lt;/ref&gt;

===၁၉၃၁ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၀ - ၁၉ ရက်===
ဖြူးမြို့၏ မြောက်ဘက် ၁၄၆.၅ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ငလျင်ဖြစ်သည်။ ပြင်းအားကိုမူ မသိရှိရပေ။ ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုကို မန္တလေးနှင့် သနပ်ပင် မြို့များပါ ခံစားခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; အုတ်ဖြင့် ဆောက်ထားသည့် အဆောက်အဦ ခြောက်ခု ပျက်စီးခဲ့သည်။ ဩဂုတ်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် နောက်ထပ်ငလျင်များ လှုပ်ခတ်ခဲ့ရာ မန္တလေးရှိ အဆောက်အဦများကို ရိုက်ခတ်မှုများ ရှိခဲ့ကာ ကလေမြို့တွင် အနည်းငယ် ခံစားခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

===၁၉၃၁ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၃ ရက်===
ဤငလျင်ကို ဖြူးမြို့တွင် ခံစားခဲ့ရသည်။ ငလျင်ကြောင့် တောင်ငူရှိ ရွှေဆံတော်စေတီတော်သည် ပြိုကျခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

===၁၉၃၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၅ - ၁၃ ရက်===
ငလျင်ငယ်များစွာ လှုပ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ တောင်ငူ၊ ပြွန်တန်ဆာနှင့် နန်းယွန်းမြို့များရှိ လူအများသည် ခံစားခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

===၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်===
{{main|၁၉၄၆ စစ်ကိုင်းငလျင်}}
မန္တလေးမြို့ မြောက်ဘက်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်နှစ်ခု ဖြစ်ကာ တိုင်းတာမှုအရာ ပမာဏ ၈.၀ နှင့် ၇.၈ စီ ရှိကြသည်။ ဤငလျင်များသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် အကြီးဆုံးငလျင်များထဲမှ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ မှတ်တမ်းအားနည်းသဖြင့် ငလျင်နှင့် ပတ်သက်သည့် အချက်အလက်များကို များစွာမသိရပေ။

===၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၁၆===
{{main|၁၉၅၆ စစ်ကိုင်းငလျင်}}
ပြင်းအား ၇.၁ ရှိကာ မန္တလေးမြို့အနီးတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ လူအနည်းဆုံး ၃၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။

===၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၈===
{{main|၂၀၂၅ မြန်မာ ငလျင်}}
၂၀၂၅ မြန်မာ  (စစ်ကိုင်းငလျင်) ငလျင် သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့ မြန်မာ စံတော်ချိန် မွန်းလွဲ ၁၂ နာရီ ၅၀ မိနစ် ၅၄ စက္ကန့်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ စစ်ကိုင်းမြို့နှင့် မန္တလေးမြို့ အနီး၌ ဗဟိုပြု လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ပြင်းအား ၇.၇ ရှိငလျင်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;mainshock&quot;&gt;{{Cite anss|M 7.7 – 16 km NNW of Sagaing, Myanmar|2025|us7000pn9s}}&lt;/ref&gt;


===ဖြစ်ရပ်များ===
သမိုင်းမှတ်တမ်းများကို ပြန်ကြည့်ပါက စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြော၏ မြောက်ဘက်ဆုံးအပိုင်းတွင် ၁၉၀၆ နှင့် ၁၉၀၈ ခုနှစ်များတွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်များသည် အဓိကငလျင်များ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Coulomb stress transfer and accumulation on the Sagaing Fault, Myanmar, over the past 110 years and its implications for seismic hazard&quot;&gt;{{cite journal |last1=Xiong, X., B. Shan, Y. M. Zhou, S. J. Wei, Y. D. Li, R. J. Wang, and Y. Zheng |title=Coulomb stress transfer and accumulation on the Sagaing Fault, Myanmar, over the past 110 years and its implications for seismic hazard |journal=Geophysical Research Letters |date=2017 |volume=44 |issue=10 |page=4781–4789 |doi=10.1002/2017GL072770 |url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/2017GL072770 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/2017GL072770 |access-date=29 June 2021 |archive-date=29 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210629082847/https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/2017GL072770 }}&lt;/ref&gt; ၁၉၀၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ပူတာအိုငလျင် လှုပ်ခတ်ခဲ့ကာ ပြင်းအား ၇.၀ ရှိသည်။ ၁၉၀၈ ခုနှစ်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်သည် Mw  7.5 ရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;Event   914281 Myanmar-India border region&quot;&gt;{{cite web |title=Event 914281 Myanmar-India border region |url=http://isc-mirror.iris.washington.edu/cgi-bin/web-db-v4?event_id=914281&amp;out_format=IMS1.0&amp;request=COMPREHENSIVE |website=ISC: On-Line Bulletin |publisher=International Seismological Center |access-date=3 March 2021 |archive-date=29 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210629082847/http://isc-mirror.iris.washington.edu/cgi-bin/web-db-v4?event_id=914281&amp;out_format=IMS1.0&amp;request=COMPREHENSIVE |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Event 16958007 Myanmar (1908)&quot;&gt;{{cite web |title=Event 16958007 Myanmar |url=http://isc-mirror.iris.washington.edu/cgi-bin/web-db-v4?event_id=16958007&amp;out_format=IMS1.0&amp;request=COMPREHENSIVE |website=ISC: On-Line Bulletin |publisher=International Seismological Centre |access-date=3 March 2021 |archive-date=29 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210629082849/http://isc-mirror.iris.washington.edu/cgi-bin/web-db-v4?event_id=16958007&amp;out_format=IMS1.0&amp;request=COMPREHENSIVE |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;၁၉၀၈ ခုနှစ်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်သည် တောင်ဘက်အပိုင်းတွင်ပါ လှုပ်ခတ်မှုကို ခံစားခဲ့ကြရသည်။ ၎င်းနေရာတွင်သည် ၁၉၃၁ ခုနှစ်ငလျင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် နေရာပင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုနည်းတူစွာပင် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့်င ငလျင်ကြောင့် ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် နေရာများကို ထိခိုက်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံး အဓိကလှုပ်ခါမှုသည် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် နှစ်ကြိမ်ဆက်လှုပ်ရှားမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ နောက်ထပ် အဓိကလှုပ်ခတ်မှုသည် ပြတ်ရွေ့ကြော၏ တင်းအားအခြေအနေကြောင့် ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ၁၀ နှစ်ကြာမြင့်ပြီးနောက်တွင် မန္တလေးမြို့အနီးတွင် Mw  7.1 ငလျင်တစ်ခု လှုပ်ခတ်ခဲ့ရာ လူအနည်းဆုံး ၄၀ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ ငလျင်ကြောင့် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ပျက်စီးခဲ့သည့် တောင်ဘက်ပိုင်းကို ကျိုးပျက်ထိခိုက်စေခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ၁၉၄၆ Mw  7.0 ငလျင်နှစ်ခုအကြား ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည့် ငလျင်အသေးစားတစ်ခုကြောင့် လူနှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;M 7.0 - Myanmar&quot;&gt;{{cite web |title=M 7.0 - Myanmar |url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/usp0004k8g/executive |website=USGS-ANSS |publisher=USGS |access-date=3 March 2021}}&lt;/ref&gt; ၁၉၃၀ ခုနှစ် မေလနှင့် ဒီဇင်ဘာလတွင် ပြတ်ရွေ့ကြော၏ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ငလျင်များ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော်လည်း ၎င်းငလျင်များသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆက်စပ်မှု မရှိဘဲ မြောက်ပိုင်းတွင် သီးခြားဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ငလျင်များဖြစ်သည်။ ၁၉၃၀ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ငလျင်သည် မေလတွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ငလျင်၏ ရွေ့လျားမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Coulomb stress transfer and accumulation on the Sagaing Fault, Myanmar, over the past 110 years and its implications for seismic hazard&quot; /&gt;

===အခြားငလျင်များ===
*[[အင်းဝငလျင် (၁၈၃၉ ခုနှစ်)]] - အင်းအားပြင်းထန်သည့် ငလျင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အင်းဝမြို့ကို ပျက်စီးစေခဲ့သည်။
*[[၂၀၁၂ ရွှေဘို ငလျင်]] - ပြင်းအား ၆.၈ ရှိသည်။ လူ ၂၆ ဦးသေဆုံးကာ ၁၂ ဦး ပျောက်ဆုံးခဲ့သည်။

==ကိုးကား==
{{reflist}}

==ပြင်ပလင့်များ==
* [https://web.archive.org/web/20121223073524/http://www.earthobservatory.sg/media/news-and-features/295-myanmar-earthquake-of-march-24th-magnitude-68.html Earth Observatory of Singapore: Myanmar earthquake of March 24th - Magnitude 6.8 (Regional Tectonics Explained)]
* [http://sagaingfault.info In-depth Sagaing Fault Study of 2012 quake] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231025101954/http://www.sagaingfault.info/ |date=25 October 2023 }}


{{Earthquakes in Myanmar}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ငလျင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘူမိဗေဒ]]</text>
      <sha1>osvlnaqqw7b92qvuibhcoqm27ahlbej</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ:Htanaungg/sandbox</title>
    <ns>2</ns>
    <id>210268</id>
    <revision>
      <id>1049975</id>
      <parentid>673644</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T16:40:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Htanaungg</username>
        <id>61594</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1049975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15202" sha1="ctoa1mm26bxqowshi65fsikl0bl4oop" xml:space="preserve">{{User sandbox}}
&lt;!-- ဤစာကြောင်း၏ အောက်တွင် တည်းဖြတ်ပါ --&gt;
==သမိုင်း==
===တည်ထောင်ခြင်းနှင့် အစောပိုင်းသမိုင်း===
[[File:Rangoon College.jpg|thumb|left|ယုဒသန်ကောလိပ်နှင့် မပေါင်းစည်းမီ ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်များအစောပိုင်းက ရန်ကုန်ကောလိပ်]]

ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ စတင်အခြေတည်ရာသည် ရန်ကုန်ကောလိပ်နှင့် ယုဒသန်ကောလိပ်တို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=Judson&gt;{{cite news |last1=Kyaw Nyunt |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ဂျပ်ဆင်ကောလိပ် {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/news/9475 |access-date=8 March 2026 |work=moi.gov.mm |date=12 December 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt; ၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ရန်ကုန်ကောလိပ်ကို [[ကာလကတ္တားတက္ကသိုလ်]]၏ လက်အောက်ခံကောလိပ်တစ်ခုအဖြစ် တည်ထောင်ရန် ပညာရေးအဖွဲ့ (Education Syndicate) ကို ဖွဲ့စည်းသည်။{{sfn|Khin Maung Kyi|2000|p=150}}{{sfn|James|2005|p=96}} ၁၈၈၅–၁၈၈၆ ခုနှစ် ကုမ္ပဏီအက်ဥပဒေအရ ရန်ကုန်ကောလိပ်၏ စီမံခန့်ခွဲမှုကို ပညာရေးအဖွဲ့က တာဝန်ယူရသည်။{{sfn|James|2005|p=96}} ၁၉၀၄ ခုနှစ်တွင် အစိုးရကောလိပ် (ရန်ကုန်) ဟု အမည်ပြောင်းပြီး အစိုးရ၏ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။{{sfn|James|2005|p=96}} ယုဒသန်ကောလိပ်ကိုမူ အမေရိကန် ဘက်ပတစ်သာသနာပြုအဖွဲ့က ၁၈၇၈ ခုနှစ် မေလ ၂၈ ရက်တွင် ရန်ကုန်ကရင်ကောလိပ်အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဘက်ပတစ်ကောလိပ်ဟု အမည်ပြောင်းခဲ့ပြီး ထို့နောက် ယုဒသန်ကောလိပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=Judson/&gt;

၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင်&lt;ref name=IR2019&gt;{{cite news |last1=Lei |first1=Lei |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ရာပြည့်ပွဲ အကြို လှုပ်ရှားမှုများ တနှစ်ပတ်လုံး လုပ်မည် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2019/07/11/197699.html |access-date=8 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=11 July 2019 |ref=Ir 2019}}&lt;/ref&gt; အစိုးရကောလိပ်နှင့် ယုဒသန်ကောလိပ်ဟူသော လက်အောက်ခံကောလိပ်နှစ်ခုဖြင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ရာ&lt;ref name=AMO&gt;{{cite news |last=Aung Myint Oo |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ရာပြည့်အထိမ်းအမှတ် ဂုဏ်ပြုဆောင်းပါး |url=https://www.mdn.gov.mm/my/rnkunttkksiul-raapnnyathimamtt-gunnpucheaangp-1 |access-date=8 March 2026 |work=MDN - Myanmar Digital News |date=18 October 2020 |language=my}}&lt;/ref&gt; မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံးသော တက္ကသိုလ်ဖြစ်လေသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=University of Yangon Team |url=https://site.unibo.it/toolkit/en/university-of-yangon-team |website=TOOLKIT - Designing and Managing International Relations, Educational Projects and Mobility Schemes in Asian Universities |access-date=7 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; ထိုစဉ်က အရေးပါသော နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည့် ဝိုင်အမ်ဘီအေ (ခေါ်) [[ဗုဒ္ဓဘာသာကလျာဏယုဝအသင်း]]၏ တောင်းဆိုမှုများကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေအရ တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref name=BT&gt;{{cite journal |last1=Boe Thein |title=Student Strikes for Education Reform, 1920-2015 |journal=Independent Journal of Burmese Scholarship |date=2023 |volume=3 |url=https://ijbs.online/journal-issues/2023-vol-3-%e1%80%a1%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%b2-%e1%81%83/student-strikes-for-education-reform-1920-2015/ |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;

တက္ကသိုလ်၏ ပထမဆုံး အဓိပတိမှာ ဗြိတိသျှ ဘုရင်ခံ [[ဆာ ရက်ဂျီနယ် ကရက်ဒေါက်]] ဖြစ်ပြီး တက္ကသိုလ်ကို ကျောင်းသား ၈၂၉ ဦးဖြင့် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။{{sfn|James|2005|p=97}} တက္ကသိုလ်ပရဝုဏ် တည်ဆောက်မှုကို [[Harcourt Butler|ဆာ ဟာကုတ်ဘတ္တလာ]]က ကြီးကြပ်ပြီး အဆောက်အအုံ ပုံစံဒီဇိုင်းများကို [[အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်]]နှင့် [[ကိန်းဘရစ်ချ်တက္ကသိုလ်]]တို့၏ ပုံစံကိုမှီငြမ်းပြီး တည်ဆောက်ခဲ့သည်။{{sfn|Khin Maung Kyi|2000|p=150}}&lt;ref name=MY&gt;{{cite news |last=Moe Yan |first=Maung|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ရာပြည့် သမိုင်းရင်ခုန်သံ |url=https://www.mdn.gov.mm/my/rnkunttkksiulraapnny-smiungrngkhunsn |access-date=8 March 2026 |work=MDN - Myanmar Digital News |date=24 December 2019 |language=my}}&lt;/ref&gt; တက္ကသိုလ်တည်ဆောက်ရေးအတွက် လိုအပ်သည့် ရန်ပုံငွေကို နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော ''အာဝါဒေး'' ဟုခေါ်သည့် လောင်းကစားပွဲများမှ ရရှိသည့်ငွေများဖြင့် ထောက်ပံ့ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=အာဝါဒေး |url=https://burmese.dvb.no/post/515411 |access-date=8 July 2026 |work=DVB Burmese |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=BBCYU&gt;{{cite news |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကြောင့် မြန်မာပြည် ဘာတွေပြောင်းခဲ့သလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-42181316 |access-date=8 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |date=30 November 2017 |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=SU&gt;{{cite news |last1=Boe |first1=Maung |title=တက္ကသိုလ်သမဂ္ဂ အဆောက်အအုံရဲ့ ပထမနေ့ရက်များ |url=https://burma.irrawaddy.com/article/2025/07/07/403102.html|access-date=10 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=7 July 2025}}&lt;/ref&gt;

၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင်မူ အချက် ၁၆ ချက်ကို တောင်းဆိုသော ကျောင်းသား ၂၆ ဦးပါ ကော်မတီ၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပထမဆုံး ကျောင်းသားသပိတ် ပေါ်ပေါက်လာသည်။ လူလတ်တန်းစားနှင့် အောက်ခြေလူတန်းစား မိသားစုများမှ သားသမီးများအပေါ် နစ်နာစေသည့် တက္ကသိုလ်၏ ကန့်သတ်ချက်များကို ကန့်ကွက်ရာမှ စတင်သည်။&lt;ref name=&quot;BT&quot; /&gt; အဆိုပါလှုပ်ရှားမှုကို မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှု၏ လမ်းစအဖြစ် သတ်မှတ်ကြပြီး ယခုအခါ အမျိုးသားအောင်ပွဲနေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ကျင်းပကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=သတိမမူမိတဲ့ အမျိုးသားနေ့ရာပြည့်နဲ့ နိုးထလာတဲ့ မြန်မာအမျိုးသားရေးဝါဒ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-55151802 |access-date=8 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt; သပိတ်၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်ကာ မြန်မာပြည်အနှံ့တွင် လက်အောက်ခံကောလိပ်များ တည်ထောင်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။{{sfn|James|2005|p=98}} ၁၉၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၄ ရက်နေ့တွင် [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်|မန္တလေးဥပစာကောလိပ်]]သည် ပထမဆုံး လက်အောက်ခံကောလိပ် ဖြစ်လာပြီး လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မန္တလေးတက္ကသိုလ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Thet Htoo Aung |title=မန္တလေးတက္ကသိုလ် နှစ် ၁၀၀ ပြည့် အကြိုပွဲတော် ကျင်းပ |url=https://news-eleven.com/article/304142 |access-date=8 March 2026 |work=Eleven Media Group Co., Ltd |date=4 July 2025 |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=BBCMU&gt;{{cite news |title=မန္တလေး သီးခြားတက္ကသိုလ် နှစ် ၆ဝ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-44302899 |access-date=8 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt; ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ [[ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်|ဆရာအတတ်သင်ကောလိပ်]]နှင့် [[ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်|ဆေးကောလိပ်]]တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် {{sfn|James|2005|p=98}} [[ရေဆင်းစိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ်|စိုက်ပျိုးရေးကောလိပ်]]ကိုလည်းကောင်း ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ လက်အောက်ခံကောလိပ်များအဖြစ် ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;AMO&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=နှစ် ၁၀၀ ပြည့်မည့် အမိစိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ် |url=https://www.moi.gov.mm/article/58614 |access-date=7 July 2026 |work=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt; 

၁၉၃၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဒုတိယအကြိမ် ကျောင်းသားသပိတ် ‌ပေါ်ပေါက်လာသည်။&lt;ref name=&quot;BT&quot; /&gt; ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားသမဂ္ဂ (RUSU) ဥက္ကဋ္ဌ [[U Nu|ဦးနု]]က ကောလိပ်ကျောင်းအုပ်ကို လူသိရှင်ကြား ဝေဖန်ခဲ့သည့်အတွက် ကျောင်းမှ ထုတ်ပယ်ခံရပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။{{sfn|James|2005|p=99}} ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင်လည်း တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေ ပြင်ဆင်ရေး ကြန့်ကြာမှုကို ကန့်ကွက်သည့် နောက်ထပ်သပိတ်တစ်ရပ် ဖြစ်ပွားခဲ့သေးသည်။&lt;ref name=&quot;BT&quot; /&gt; ကျောင်းသားများနှင့် အလုပ်သမားများ ပါဝင်သည့် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ သပိတ်ကြီးဖြစ်သော [[၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ]]တွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=၇၈ နှစ်မြောက် ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ မေဒေး(သို့မဟုတ်)ကမ္ဘာ့အလုပ်သမားနေ့ |url=https://news-eleven.com/article/273739 |access-date=8 March 2026 |work=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt; ၁၉၃၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့က ဆန္ဒပြမှုတစ်ခုအတွင်း ကောလိပ်ကျောင်းသား [[ဗိုလ်အောင်ကျော်]] ကျဆုံးခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=ဗိုလ်အောင်ကျော်ရဲ့ တပ်ဘက် အရပ်ဘက်သူငယ်ချင်းများ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-46634582 |access-date=8 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt; ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရာ [[ဦးဖေမောင်တင်]]သည် ပထမဆုံး မြန်မာလူမျိုး အဓိပတိ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Lei |first1=Lei |title=ဆရာကြီး ဦးဖေမောင်တင် ကြေးရုပ်တုထားရှိရန် ခွင့်ပြုချက်ရပြီ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2019/09/25/204867.html |access-date=8 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=25 September 2019}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>ctoa1mm26bxqowshi65fsikl0bl4oop</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049976</id>
      <parentid>1049975</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T16:40:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Htanaungg</username>
        <id>61594</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* တည်ထောင်ခြင်းနှင့် အစောပိုင်းသမိုင်း */</comment>
      <origin>1049976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15177" sha1="i21f809jp5x7nd7nwdr4koz7dsj2lud" xml:space="preserve">{{User sandbox}}
&lt;!-- ဤစာကြောင်း၏ အောက်တွင် တည်းဖြတ်ပါ --&gt;
==သမိုင်း==
===တည်ထောင်ခြင်းနှင့် အစောပိုင်းသမိုင်း===
[[File:Rangoon College.jpg|thumb|left|ယုဒသန်ကောလိပ်နှင့် မပေါင်းစည်းမီ ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်များအစောပိုင်းက ရန်ကုန်ကောလိပ်]]

ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ စတင်အခြေတည်ရာသည် ရန်ကုန်ကောလိပ်နှင့် ယုဒသန်ကောလိပ်တို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=Judson&gt;{{cite news |last1=Kyaw Nyunt |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ဂျပ်ဆင်ကောလိပ် {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/news/9475 |access-date=8 March 2026 |work=moi.gov.mm |date=12 December 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt; ၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ရန်ကုန်ကောလိပ်ကို [[ကာလကတ္တားတက္ကသိုလ်]]၏ လက်အောက်ခံကောလိပ်တစ်ခုအဖြစ် တည်ထောင်ရန် ပညာရေးအဖွဲ့ (Education Syndicate) ကို ဖွဲ့စည်းသည်။{{sfn|Khin Maung Kyi|2000|p=150}}{{sfn|James|2005|p=96}} ၁၈၈၅–၁၈၈၆ ခုနှစ် ကုမ္ပဏီအက်ဥပဒေအရ ရန်ကုန်ကောလိပ်၏ စီမံခန့်ခွဲမှုကို ပညာရေးအဖွဲ့က တာဝန်ယူရသည်။{{sfn|James|2005|p=96}} ၁၉၀၄ ခုနှစ်တွင် အစိုးရကောလိပ် (ရန်ကုန်) ဟု အမည်ပြောင်းပြီး အစိုးရ၏ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။{{sfn|James|2005|p=96}} ယုဒသန်ကောလိပ်ကိုမူ အမေရိကန် ဘက်ပတစ်သာသနာပြုအဖွဲ့က ၁၈၇၈ ခုနှစ် မေလ ၂၈ ရက်တွင် ရန်ကုန်ကရင်ကောလိပ်အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဘက်ပတစ်ကောလိပ်ဟု အမည်ပြောင်းခဲ့ပြီး ထို့နောက် ယုဒသန်ကောလိပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=Judson/&gt;

၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင်&lt;ref name=IR2019&gt;{{cite news |last1=Lei |first1=Lei |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ရာပြည့်ပွဲ အကြို လှုပ်ရှားမှုများ တနှစ်ပတ်လုံး လုပ်မည် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2019/07/11/197699.html |access-date=8 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=11 July 2019 |ref=Ir 2019}}&lt;/ref&gt; အစိုးရကောလိပ်နှင့် ယုဒသန်ကောလိပ်ဟူသော လက်အောက်ခံကောလိပ်နှစ်ခုဖြင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ရာ&lt;ref name=AMO&gt;{{cite news |last=Aung Myint Oo |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ရာပြည့်အထိမ်းအမှတ် ဂုဏ်ပြုဆောင်းပါး |url=https://www.mdn.gov.mm/my/rnkunttkksiul-raapnnyathimamtt-gunnpucheaangp-1 |access-date=8 March 2026 |work=MDN - Myanmar Digital News |date=18 October 2020 |language=my}}&lt;/ref&gt; မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံးသော တက္ကသိုလ်ဖြစ်လေသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=University of Yangon Team |url=https://site.unibo.it/toolkit/en/university-of-yangon-team |website=TOOLKIT - Designing and Managing International Relations, Educational Projects and Mobility Schemes in Asian Universities |access-date=7 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; ထိုစဉ်က အရေးပါသော နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည့် ဝိုင်အမ်ဘီအေ (ခေါ်) [[ဗုဒ္ဓဘာသာကလျာဏယုဝအသင်း]]၏ တောင်းဆိုမှုများကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေအရ တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref name=BT&gt;{{cite journal |last1=Boe Thein |title=Student Strikes for Education Reform, 1920-2015 |journal=Independent Journal of Burmese Scholarship |date=2023 |volume=3 |url=https://ijbs.online/journal-issues/2023-vol-3-%e1%80%a1%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%b2-%e1%81%83/student-strikes-for-education-reform-1920-2015/ |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;

တက္ကသိုလ်၏ ပထမဆုံး အဓိပတိမှာ ဗြိတိသျှ ဘုရင်ခံ [[ဆာ ရက်ဂျီနယ် ကရက်ဒေါက်]] ဖြစ်ပြီး တက္ကသိုလ်ကို ကျောင်းသား ၈၂၉ ဦးဖြင့် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။{{sfn|James|2005|p=97}} တက္ကသိုလ်ပရဝုဏ် တည်ဆောက်မှုကို [[Harcourt Butler|ဆာ ဟာကုတ်ဘတ္တလာ]]က ကြီးကြပ်ပြီး အဆောက်အအုံ ပုံစံဒီဇိုင်းများကို [[အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်]]နှင့် [[ကိန်းဘရစ်ချ်တက္ကသိုလ်]]တို့၏ ပုံစံကိုမှီငြမ်းပြီး တည်ဆောက်ခဲ့သည်။{{sfn|Khin Maung Kyi|2000|p=150}}&lt;ref name=MY&gt;{{cite news |last=Moe Yan |first=Maung|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ရာပြည့် သမိုင်းရင်ခုန်သံ |url=https://www.mdn.gov.mm/my/rnkunttkksiulraapnny-smiungrngkhunsn |access-date=8 March 2026 |work=MDN - Myanmar Digital News |date=24 December 2019 |language=my}}&lt;/ref&gt; တက္ကသိုလ်တည်ဆောက်ရေးအတွက် လိုအပ်သည့် ရန်ပုံငွေကို နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော ''အာဝါဒေး'' ဟုခေါ်သည့် လောင်းကစားပွဲများမှ ရရှိသည့်ငွေများဖြင့် ထောက်ပံ့ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=အာဝါဒေး |url=https://burmese.dvb.no/post/515411 |access-date=8 July 2026 |work=DVB Burmese |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=BBCYU&gt;{{cite news |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကြောင့် မြန်မာပြည် ဘာတွေပြောင်းခဲ့သလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-42181316 |access-date=8 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |date=30 November 2017 |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=SU&gt;{{cite news |last1=Boe |first1=Maung |title=တက္ကသိုလ်သမဂ္ဂ အဆောက်အအုံရဲ့ ပထမနေ့ရက်များ |url=https://burma.irrawaddy.com/article/2025/07/07/403102.html|access-date=10 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=7 July 2025}}&lt;/ref&gt;

၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင်မူ အချက် ၁၆ ချက်ကို တောင်းဆိုသော ကျောင်းသား ၂၆ ဦးပါ ကော်မတီ၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပထမဆုံး ကျောင်းသားသပိတ် ပေါ်ပေါက်လာသည်။ လူလတ်တန်းစားနှင့် အောက်ခြေလူတန်းစား မိသားစုများမှ သားသမီးများအပေါ် နစ်နာစေသည့် တက္ကသိုလ်၏ ကန့်သတ်ချက်များကို ကန့်ကွက်ရာမှ စတင်သည်။&lt;ref name=&quot;BT&quot; /&gt; အဆိုပါလှုပ်ရှားမှုကို မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှု၏ လမ်းစအဖြစ် သတ်မှတ်ကြပြီး ယခုအခါ အမျိုးသားအောင်ပွဲနေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ကျင်းပကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=သတိမမူမိတဲ့ အမျိုးသားနေ့ရာပြည့်နဲ့ နိုးထလာတဲ့ မြန်မာအမျိုးသားရေးဝါဒ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-55151802 |access-date=8 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt; သပိတ်၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်ကာ မြန်မာပြည်အနှံ့တွင် လက်အောက်ခံကောလိပ်များ တည်ထောင်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။{{sfn|James|2005|p=98}} ၁၉၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၄ ရက်နေ့တွင် [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်|မန္တလေးဥပစာကောလိပ်]]သည် ပထမဆုံး လက်အောက်ခံကောလိပ် ဖြစ်လာပြီး လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မန္တလေးတက္ကသိုလ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Thet Htoo Aung |title=မန္တလေးတက္ကသိုလ် နှစ် ၁၀၀ ပြည့် အကြိုပွဲတော် ကျင်းပ |url=https://news-eleven.com/article/304142 |access-date=8 March 2026 |work=Eleven Media Group Co., Ltd |date=4 July 2025 |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=BBCMU&gt;{{cite news |title=မန္တလေး သီးခြားတက္ကသိုလ် နှစ် ၆ဝ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-44302899 |access-date=8 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt; ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ [[ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်|ဆရာအတတ်သင်ကောလိပ်]]နှင့် [[ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်|ဆေးကောလိပ်]]တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် {{sfn|James|2005|p=98}} [[ရေဆင်းစိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ်|စိုက်ပျိုးရေးကောလိပ်]]ကိုလည်းကောင်း ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ လက်အောက်ခံကောလိပ်များအဖြစ် ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;AMO&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=နှစ် ၁၀၀ ပြည့်မည့် အမိစိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ် |url=https://www.moi.gov.mm/article/58614 |access-date=7 July 2026 |work=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt; 

၁၉၃၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဒုတိယအကြိမ် ကျောင်းသားသပိတ် ‌ပေါ်ပေါက်လာသည်။&lt;ref name=&quot;BT&quot; /&gt; ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားသမဂ္ဂ (RUSU) ဥက္ကဋ္ဌ [[U Nu|ဦးနု]]က ကောလိပ်ကျောင်းအုပ်ကို လူသိရှင်ကြား ဝေဖန်ခဲ့သည့်အတွက် ကျောင်းမှ ထုတ်ပယ်ခံရပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။{{sfn|James|2005|p=99}} ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင်လည်း တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေ ပြင်ဆင်ရေး ကြန့်ကြာမှုကို ကန့်ကွက်သည့် နောက်ထပ်သပိတ်တစ်ရပ် ဖြစ်ပွားခဲ့သေးသည်။&lt;ref name=&quot;BT&quot; /&gt; ကျောင်းသားများနှင့် အလုပ်သမားများ ပါဝင်သည့် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ သပိတ်ကြီးဖြစ်သော [[၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ]]တွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=၇၈ နှစ်မြောက် ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ မေဒေး(သို့မဟုတ်)ကမ္ဘာ့အလုပ်သမားနေ့ |url=https://news-eleven.com/article/273739 |access-date=8 March 2026 |work=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt; ၁၉၃၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့က ဆန္ဒပြမှုတစ်ခုအတွင်း ကောလိပ်ကျောင်းသား [[ဗိုလ်အောင်ကျော်]] ကျဆုံးခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=ဗိုလ်အောင်ကျော်ရဲ့ တပ်ဘက် အရပ်ဘက်သူငယ်ချင်းများ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-46634582 |access-date=8 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt; ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရာ [[ဦးဖေမောင်တင်]]သည် ပထမဆုံး မြန်မာလူမျိုး အဓိပတိ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Lei |first1=Lei |title=ဆရာကြီး ဦးဖေမောင်တင် ကြေးရုပ်တုထားရှိရန် ခွင့်ပြုချက်ရပြီ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2019/09/25/204867.html |access-date=8 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=25 September 2019}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>i21f809jp5x7nd7nwdr4koz7dsj2lud</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049977</id>
      <parentid>1049976</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T16:42:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Htanaungg</username>
        <id>61594</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* တည်ထောင်ခြင်းနှင့် အစောပိုင်းသမိုင်း */</comment>
      <origin>1049977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15165" sha1="bnxqr7qdrc6fsj4v2dz3e94wl2lxjv2" xml:space="preserve">{{User sandbox}}
&lt;!-- ဤစာကြောင်း၏ အောက်တွင် တည်းဖြတ်ပါ --&gt;
==သမိုင်း==
===တည်ထောင်ခြင်းနှင့် အစောပိုင်းသမိုင်း===
[[File:Rangoon College.jpg|thumb|left|ယုဒသန်ကောလိပ်နှင့် မပေါင်းစည်းမီ ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်များအစောပိုင်းက ရန်ကုန်ကောလိပ်]]

ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ စတင်အခြေတည်ရာသည် ရန်ကုန်ကောလိပ်နှင့် ယုဒသန်ကောလိပ်တို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=Judson&gt;{{cite news |last1=Kyaw Nyunt |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ဂျပ်ဆင်ကောလိပ် {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/news/9475 |access-date=8 March 2026 |work=moi.gov.mm |date=12 December 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt; ၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ရန်ကုန်ကောလိပ်ကို [[ကာလကတ္တားတက္ကသိုလ်]]၏ လက်အောက်ခံကောလိပ်တစ်ခုအဖြစ် တည်ထောင်ရန် ပညာရေးအဖွဲ့ (Education Syndicate) ကို ဖွဲ့စည်းသည်။{{sfn|Khin Maung Kyi|2000|p=150}}{{sfn|James|2005|p=96}} ၁၈၈၅–၁၈၈၆ ခုနှစ် ကုမ္ပဏီအက်ဥပဒေအရ ရန်ကုန်ကောလိပ်၏ စီမံခန့်ခွဲမှုကို ပညာရေးအဖွဲ့က တာဝန်ယူရသည်။{{sfn|James|2005|p=96}} ၁၉၀၄ ခုနှစ်တွင် အစိုးရကောလိပ် (ရန်ကုန်) ဟု အမည်ပြောင်းပြီး အစိုးရ၏ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။{{sfn|James|2005|p=96}} ယုဒသန်ကောလိပ်ကိုမူ အမေရိကန် ဘက်ပတစ်သာသနာပြုအဖွဲ့က ၁၈၇၈ ခုနှစ် မေလ ၂၈ ရက်တွင် ရန်ကုန်ကရင်ကောလိပ်အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဘက်ပတစ်ကောလိပ်ဟု အမည်ပြောင်းခဲ့ပြီး ထို့နောက် ယုဒသန်ကောလိပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=Judson/&gt;

၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင်&lt;ref name=IR2019&gt;{{cite news |last1=Lei |first1=Lei |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ရာပြည့်ပွဲ အကြို လှုပ်ရှားမှုများ တနှစ်ပတ်လုံး လုပ်မည် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2019/07/11/197699.html |access-date=8 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=11 July 2019 |ref=Ir 2019}}&lt;/ref&gt; အစိုးရကောလိပ်နှင့် ယုဒသန်ကောလိပ်ဟူသော လက်အောက်ခံကောလိပ်နှစ်ခုဖြင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ရာ&lt;ref name=AMO&gt;{{cite news |last=Aung Myint Oo |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ရာပြည့်အထိမ်းအမှတ် ဂုဏ်ပြုဆောင်းပါး |url=https://www.mdn.gov.mm/my/rnkunttkksiul-raapnnyathimamtt-gunnpucheaangp-1 |access-date=8 March 2026 |work=MDN - Myanmar Digital News |date=18 October 2020 |language=my}}&lt;/ref&gt; မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံးသော တက္ကသိုလ်ဖြစ်လေသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=University of Yangon Team |url=https://site.unibo.it/toolkit/en/university-of-yangon-team |website=TOOLKIT - Designing and Managing International Relations, Educational Projects and Mobility Schemes in Asian Universities |access-date=7 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; ထိုစဉ်က အရေးပါသော နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည့် ဝိုင်အမ်ဘီအေ (ခေါ်) [[ဗုဒ္ဓဘာသာကလျာဏယုဝအသင်း]]၏ တောင်းဆိုမှုများကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေအရ တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref name=BT&gt;{{cite journal |last1=Boe Thein |title=Student Strikes for Education Reform, 1920-2015 |journal=Independent Journal of Burmese Scholarship |date=2023 |volume=3 |url=https://ijbs.online/journal-issues/2023-vol-3-%e1%80%a1%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%b2-%e1%81%83/student-strikes-for-education-reform-1920-2015/ |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;

တက္ကသိုလ်၏ ပထမဆုံး အဓိပတိမှာ ဗြိတိသျှ ဘုရင်ခံ [[ဆာ ရက်ဂျီနယ် ကရက်ဒေါက်]] ဖြစ်ပြီး တက္ကသိုလ်ကို ကျောင်းသား ၈၂၉ ဦးဖြင့် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။{{sfn|James|2005|p=97}} တက္ကသိုလ်ပရဝုဏ် တည်ဆောက်မှုကို [[Harcourt Butler|ဆာ ဟာကုတ်ဘတ္တလာ]]က ကြီးကြပ်ပြီး အဆောက်အအုံ ပုံစံဒီဇိုင်းများကို [[အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်]]နှင့် [[ကိန်းဘရစ်ချ်တက္ကသိုလ်]]တို့၏ ပုံစံကိုမှီငြမ်းပြီး တည်ဆောက်ခဲ့သည်။{{sfn|Khin Maung Kyi|2000|p=150}}&lt;ref name=MY&gt;{{cite news |last=Moe Yan |first=Maung|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ရာပြည့် သမိုင်းရင်ခုန်သံ |url=https://www.mdn.gov.mm/my/rnkunttkksiulraapnny-smiungrngkhunsn |access-date=8 March 2026 |work=MDN - Myanmar Digital News |date=24 December 2019 |language=my}}&lt;/ref&gt; တက္ကသိုလ်တည်ဆောက်ရေးအတွက် လိုအပ်သည့် ရန်ပုံငွေကို နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော ''အာဝါဒေး'' ဟုခေါ်သည့် လောင်းကစားပွဲများမှ ရရှိသည့်ငွေများဖြင့် ထောက်ပံ့ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=အာဝါဒေး |url=https://burmese.dvb.no/post/515411 |access-date=8 July 2026 |work=DVB Burmese |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=BBCYU&gt;{{cite news |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကြောင့် မြန်မာပြည် ဘာတွေပြောင်းခဲ့သလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-42181316 |access-date=8 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |date=30 November 2017 |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=SU&gt;{{cite news |last1=Boe |first1=Maung |title=တက္ကသိုလ်သမဂ္ဂ အဆောက်အအုံရဲ့ ပထမနေ့ရက်များ |url=https://burma.irrawaddy.com/article/2025/07/07/403102.html|access-date=10 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=7 July 2025}}&lt;/ref&gt;

၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင်မူ အချက် ၁၆ ချက်ကို တောင်းဆိုသော ကျောင်းသား ၂၆ ဦးပါ ကော်မတီ၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပထမဆုံး ကျောင်းသားသပိတ် ပေါ်ပေါက်လာသည်။ လူလတ်တန်းစားနှင့် အောက်ခြေလူတန်းစား မိသားစုများမှ သားသမီးများအပေါ် နစ်နာစေသည့် တက္ကသိုလ်၏ ကန့်သတ်ချက်များကို ကန့်ကွက်ရာမှ စတင်သည်။&lt;ref name=&quot;BT&quot; /&gt; အဆိုပါလှုပ်ရှားမှုကို မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှု၏ လမ်းစအဖြစ် သတ်မှတ်ကြပြီး ယခုအခါ အမျိုးသားအောင်ပွဲနေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ကျင်းပကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=သတိမမူမိတဲ့ အမျိုးသားနေ့ရာပြည့်နဲ့ နိုးထလာတဲ့ မြန်မာအမျိုးသားရေးဝါဒ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-55151802 |access-date=8 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt; သပိတ်၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်ကာ မြန်မာပြည်အနှံ့တွင် လက်အောက်ခံကောလိပ်များ တည်ထောင်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။{{sfn|James|2005|p=98}} ၁၉၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၄ ရက်နေ့တွင် [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်|မန္တလေးဥပစာကောလိပ်]]သည် ပထမဆုံး လက်အောက်ခံကောလိပ် ဖြစ်လာပြီး လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မန္တလေးတက္ကသိုလ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Thet Htoo Aung |title=မန္တလေးတက္ကသိုလ် နှစ် ၁၀၀ ပြည့် အကြိုပွဲတော် ကျင်းပ |url=https://news-eleven.com/article/304142 |access-date=8 March 2026 |work=Eleven Media Group Co., Ltd |date=4 July 2025 |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=BBCMU&gt;{{cite news |title=မန္တလေး သီးခြားတက္ကသိုလ် နှစ် ၆ဝ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-44302899 |access-date=8 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt; ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ [[ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်|ဆရာအတတ်သင်ကောလိပ်]]နှင့် [[ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်|ဆေးကောလိပ်]]တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် {{sfn|James|2005|p=98}} [[ရေဆင်းစိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ်|စိုက်ပျိုးရေးကောလိပ်]]ကိုလည်းကောင်း ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ တွဲဖက်ကောလိပ်များအဖြစ် ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;AMO&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=နှစ် ၁၀၀ ပြည့်မည့် အမိစိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ် |url=https://www.moi.gov.mm/article/58614 |access-date=7 July 2026 |work=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt; 

၁၉၃၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဒုတိယအကြိမ် ကျောင်းသားသပိတ် ‌ပေါ်ပေါက်လာသည်။&lt;ref name=&quot;BT&quot; /&gt; ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားသမဂ္ဂ (RUSU) ဥက္ကဋ္ဌ [[U Nu|ဦးနု]]က ကောလိပ်ကျောင်းအုပ်ကို လူသိရှင်ကြား ဝေဖန်ခဲ့သည့်အတွက် ကျောင်းမှ ထုတ်ပယ်ခံရပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။{{sfn|James|2005|p=99}} ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင်လည်း တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေ ပြင်ဆင်ရေး ကြန့်ကြာမှုကို ကန့်ကွက်သည့် နောက်ထပ်သပိတ်တစ်ရပ် ဖြစ်ပွားခဲ့သေးသည်။&lt;ref name=&quot;BT&quot; /&gt; ကျောင်းသားများနှင့် အလုပ်သမားများ ပါဝင်သည့် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ သပိတ်ကြီးဖြစ်သော [[၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ]]တွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=၇၈ နှစ်မြောက် ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ မေဒေး(သို့မဟုတ်)ကမ္ဘာ့အလုပ်သမားနေ့ |url=https://news-eleven.com/article/273739 |access-date=8 March 2026 |work=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt; ၁၉၃၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့က ဆန္ဒပြမှုတစ်ခုအတွင်း ကောလိပ်ကျောင်းသား [[ဗိုလ်အောင်ကျော်]] ကျဆုံးခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=ဗိုလ်အောင်ကျော်ရဲ့ တပ်ဘက် အရပ်ဘက်သူငယ်ချင်းများ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-46634582 |access-date=8 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt; ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရာ [[ဦးဖေမောင်တင်]]သည် ပထမဆုံး မြန်မာလူမျိုး အဓိပတိ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Lei |first1=Lei |title=ဆရာကြီး ဦးဖေမောင်တင် ကြေးရုပ်တုထားရှိရန် ခွင့်ပြုချက်ရပြီ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2019/09/25/204867.html |access-date=8 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=25 September 2019}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>bnxqr7qdrc6fsj4v2dz3e94wl2lxjv2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049979</id>
      <parentid>1049977</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T16:55:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Htanaungg</username>
        <id>61594</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1049979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20157" sha1="ekpgj1u9a7plnuz76pmgzvvjgphmxxf" xml:space="preserve">{{User sandbox}}
&lt;!-- ဤစာကြောင်း၏ အောက်တွင် တည်းဖြတ်ပါ --&gt;
==သမိုင်း==
===တည်ထောင်ခြင်းနှင့် အစောပိုင်းသမိုင်း===
[[File:Rangoon College.jpg|thumb|left|ယုဒသန်ကောလိပ်နှင့် မပေါင်းစည်းမီ ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်များအစောပိုင်းက ရန်ကုန်ကောလိပ်]]

ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ စတင်အခြေတည်ရာသည် ရန်ကုန်ကောလိပ်နှင့် ယုဒသန်ကောလိပ်တို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=Judson&gt;{{cite news |last1=Kyaw Nyunt |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ဂျပ်ဆင်ကောလိပ် {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/news/9475 |access-date=8 March 2026 |work=moi.gov.mm |date=12 December 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt; ၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ရန်ကုန်ကောလိပ်ကို [[ကာလကတ္တားတက္ကသိုလ်]]၏ လက်အောက်ခံကောလိပ်တစ်ခုအဖြစ် တည်ထောင်ရန် ပညာရေးအဖွဲ့ (Education Syndicate) ကို ဖွဲ့စည်းသည်။{{sfn|Khin Maung Kyi|2000|p=150}}{{sfn|James|2005|p=96}} ၁၈၈၅–၁၈၈၆ ခုနှစ် ကုမ္ပဏီအက်ဥပဒေအရ ရန်ကုန်ကောလိပ်၏ စီမံခန့်ခွဲမှုကို ပညာရေးအဖွဲ့က တာဝန်ယူရသည်။{{sfn|James|2005|p=96}} ၁၉၀၄ ခုနှစ်တွင် အစိုးရကောလိပ် (ရန်ကုန်) ဟု အမည်ပြောင်းပြီး အစိုးရ၏ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။{{sfn|James|2005|p=96}} ယုဒသန်ကောလိပ်ကိုမူ အမေရိကန် ဘက်ပတစ်သာသနာပြုအဖွဲ့က ၁၈၇၈ ခုနှစ် မေလ ၂၈ ရက်တွင် ရန်ကုန်ကရင်ကောလိပ်အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဘက်ပတစ်ကောလိပ်ဟု အမည်ပြောင်းခဲ့ပြီး ထို့နောက် ယုဒသန်ကောလိပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=Judson/&gt;

၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင်&lt;ref name=IR2019&gt;{{cite news |last1=Lei |first1=Lei |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ရာပြည့်ပွဲ အကြို လှုပ်ရှားမှုများ တနှစ်ပတ်လုံး လုပ်မည် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2019/07/11/197699.html |access-date=8 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=11 July 2019 |ref=Ir 2019}}&lt;/ref&gt; အစိုးရကောလိပ်နှင့် ယုဒသန်ကောလိပ်ဟူသော လက်အောက်ခံကောလိပ်နှစ်ခုဖြင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ရာ&lt;ref name=AMO&gt;{{cite news |last=Aung Myint Oo |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ရာပြည့်အထိမ်းအမှတ် ဂုဏ်ပြုဆောင်းပါး |url=https://www.mdn.gov.mm/my/rnkunttkksiul-raapnnyathimamtt-gunnpucheaangp-1 |access-date=8 March 2026 |work=MDN - Myanmar Digital News |date=18 October 2020 |language=my}}&lt;/ref&gt; မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံးသော တက္ကသိုလ်ဖြစ်လေသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=University of Yangon Team |url=https://site.unibo.it/toolkit/en/university-of-yangon-team |website=TOOLKIT - Designing and Managing International Relations, Educational Projects and Mobility Schemes in Asian Universities |access-date=7 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; ထိုစဉ်က အရေးပါသော နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည့် ဝိုင်အမ်ဘီအေ (ခေါ်) [[ဗုဒ္ဓဘာသာကလျာဏယုဝအသင်း]]၏ တောင်းဆိုမှုများကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေအရ တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref name=BT&gt;{{cite journal |last1=Boe Thein |title=Student Strikes for Education Reform, 1920-2015 |journal=Independent Journal of Burmese Scholarship |date=2023 |volume=3 |url=https://ijbs.online/journal-issues/2023-vol-3-%e1%80%a1%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%b2-%e1%81%83/student-strikes-for-education-reform-1920-2015/ |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;

တက္ကသိုလ်၏ ပထမဆုံး အဓိပတိမှာ ဗြိတိသျှ ဘုရင်ခံ [[ဆာ ရက်ဂျီနယ် ကရက်ဒေါက်]] ဖြစ်ပြီး တက္ကသိုလ်ကို ကျောင်းသား ၈၂၉ ဦးဖြင့် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။{{sfn|James|2005|p=97}} တက္ကသိုလ်ပရဝုဏ် တည်ဆောက်မှုကို [[Harcourt Butler|ဆာ ဟာကုတ်ဘတ္တလာ]]က ကြီးကြပ်ပြီး အဆောက်အအုံ ပုံစံဒီဇိုင်းများကို [[အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်]]နှင့် [[ကိန်းဘရစ်ချ်တက္ကသိုလ်]]တို့၏ ပုံစံကိုမှီငြမ်းပြီး တည်ဆောက်ခဲ့သည်။{{sfn|Khin Maung Kyi|2000|p=150}}&lt;ref name=MY&gt;{{cite news |last=Moe Yan |first=Maung|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ရာပြည့် သမိုင်းရင်ခုန်သံ |url=https://www.mdn.gov.mm/my/rnkunttkksiulraapnny-smiungrngkhunsn |access-date=8 March 2026 |work=MDN - Myanmar Digital News |date=24 December 2019 |language=my}}&lt;/ref&gt; တက္ကသိုလ်တည်ဆောက်ရေးအတွက် လိုအပ်သည့် ရန်ပုံငွေကို နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော ''အာဝါဒေး'' ဟုခေါ်သည့် လောင်းကစားပွဲများမှ ရရှိသည့်ငွေများဖြင့် ထောက်ပံ့ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=အာဝါဒေး |url=https://burmese.dvb.no/post/515411 |access-date=8 July 2026 |work=DVB Burmese |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=BBCYU&gt;{{cite news |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကြောင့် မြန်မာပြည် ဘာတွေပြောင်းခဲ့သလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-42181316 |access-date=8 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |date=30 November 2017 |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=SU&gt;{{cite news |last1=Boe |first1=Maung |title=တက္ကသိုလ်သမဂ္ဂ အဆောက်အအုံရဲ့ ပထမနေ့ရက်များ |url=https://burma.irrawaddy.com/article/2025/07/07/403102.html|access-date=10 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=7 July 2025}}&lt;/ref&gt;

၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင်မူ အချက် ၁၆ ချက်ကို တောင်းဆိုသော ကျောင်းသား ၂၆ ဦးပါ ကော်မတီ၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပထမဆုံး ကျောင်းသားသပိတ် ပေါ်ပေါက်လာသည်။ လူလတ်တန်းစားနှင့် အောက်ခြေလူတန်းစား မိသားစုများမှ သားသမီးများအပေါ် နစ်နာစေသည့် တက္ကသိုလ်၏ ကန့်သတ်ချက်များကို ကန့်ကွက်ရာမှ စတင်သည်။&lt;ref name=&quot;BT&quot; /&gt; အဆိုပါလှုပ်ရှားမှုကို မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှု၏ လမ်းစအဖြစ် သတ်မှတ်ကြပြီး ယခုအခါ အမျိုးသားအောင်ပွဲနေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ကျင်းပကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=သတိမမူမိတဲ့ အမျိုးသားနေ့ရာပြည့်နဲ့ နိုးထလာတဲ့ မြန်မာအမျိုးသားရေးဝါဒ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-55151802 |access-date=8 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt; သပိတ်၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်ကာ မြန်မာပြည်အနှံ့တွင် လက်အောက်ခံကောလိပ်များ တည်ထောင်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။{{sfn|James|2005|p=98}} ၁၉၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၄ ရက်နေ့တွင် [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်|မန္တလေးဥပစာကောလိပ်]]သည် ပထမဆုံး လက်အောက်ခံကောလိပ် ဖြစ်လာပြီး လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မန္တလေးတက္ကသိုလ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Thet Htoo Aung |title=မန္တလေးတက္ကသိုလ် နှစ် ၁၀၀ ပြည့် အကြိုပွဲတော် ကျင်းပ |url=https://news-eleven.com/article/304142 |access-date=8 March 2026 |work=Eleven Media Group Co., Ltd |date=4 July 2025 |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=BBCMU&gt;{{cite news |title=မန္တလေး သီးခြားတက္ကသိုလ် နှစ် ၆ဝ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-44302899 |access-date=8 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt; ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ [[ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်|ဆရာအတတ်သင်ကောလိပ်]]နှင့် [[ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်|ဆေးကောလိပ်]]တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် {{sfn|James|2005|p=98}} [[ရေဆင်းစိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ်|စိုက်ပျိုးရေးကောလိပ်]]ကိုလည်းကောင်း ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ တွဲဖက်ကောလိပ်များအဖြစ် ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;AMO&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=နှစ် ၁၀၀ ပြည့်မည့် အမိစိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ် |url=https://www.moi.gov.mm/article/58614 |access-date=7 July 2026 |work=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt; 

၁၉၃၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဒုတိယအကြိမ် ကျောင်းသားသပိတ် ‌ပေါ်ပေါက်လာသည်။&lt;ref name=&quot;BT&quot; /&gt; ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားသမဂ္ဂ (RUSU) ဥက္ကဋ္ဌ [[U Nu|ဦးနု]]က ကောလိပ်ကျောင်းအုပ်ကို လူသိရှင်ကြား ဝေဖန်ခဲ့သည့်အတွက် ကျောင်းမှ ထုတ်ပယ်ခံရပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။{{sfn|James|2005|p=99}} ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင်လည်း တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေ ပြင်ဆင်ရေး ကြန့်ကြာမှုကို ကန့်ကွက်သည့် နောက်ထပ်သပိတ်တစ်ရပ် ဖြစ်ပွားခဲ့သေးသည်။&lt;ref name=&quot;BT&quot; /&gt; ကျောင်းသားများနှင့် အလုပ်သမားများ ပါဝင်သည့် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ သပိတ်ကြီးဖြစ်သော [[၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ]]တွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=၇၈ နှစ်မြောက် ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ မေဒေး(သို့မဟုတ်)ကမ္ဘာ့အလုပ်သမားနေ့ |url=https://news-eleven.com/article/273739 |access-date=8 March 2026 |work=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt; ၁၉၃၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့က ဆန္ဒပြမှုတစ်ခုအတွင်း ကောလိပ်ကျောင်းသား [[ဗိုလ်အောင်ကျော်]] ကျဆုံးခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=ဗိုလ်အောင်ကျော်ရဲ့ တပ်ဘက် အရပ်ဘက်သူငယ်ချင်းများ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-46634582 |access-date=8 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt; ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရာ [[ဦးဖေမောင်တင်]]သည် ပထမဆုံး မြန်မာလူမျိုး အဓိပတိ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Lei |first1=Lei |title=ဆရာကြီး ဦးဖေမောင်တင် ကြေးရုပ်တုထားရှိရန် ခွင့်ပြုချက်ရပြီ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2019/09/25/204867.html |access-date=8 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=25 September 2019}}&lt;/ref&gt;

===ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ကာလ===
[[File:RangoonUniversityAdministrationBuilding.jpg|thumb|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဒဏ်ခံခဲ့ရသော ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]

ဒုတိယကမ္ဘာစစ် စတင်သည့်အချိန် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဂျပန်တို့လက်အောက် ကျရောက်လာသဖြင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို ၁၉၄၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ယာယီပိတ်ထားခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဒေါက်တာဘမော်အစိုးရက နိုင်ငံတော်တက္ကသိုလ်အဖြစ် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ဦးဖေမောင်တင်က တက္ကသိုလ်အဓိပတိအဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ယူရသည်။{{sfn|James|2005|p=99}}

ဗြိတိသျှတို့က မြန်မာနိုင်ငံကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ကြားကာလတက္ကသိုလ် ဖြစ်လာသည်။ စစ်ပြီးကာလတွင်မူ တွဲဖက်ကောလိပ်များကို ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ၊ ဥပဒေ၊ ဆေးသိပ္ပံ၊ ပညာရေးနှင့် အင်ဂျင်နီယာ မဟာဌာနများအဖြစ် တစ်စုတစ်စည်းတည်း ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းကာ၊ နောက်ပိုင်းတွင် စိုက်ပျိုးရေး၊ လူမှုသိပ္ပံနှင့် သစ်တောပညာတို့ပါ ထပ်မံပါဝင်လာသည်။{{sfn|James|2005|p=99}} [[ထင်အောင်|ဒေါက်တာထင်အောင်]]သည် စစ်ပြီးခေတ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ပထမဆုံး ပါမောက္ခချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=BBCYU/&gt;

လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မန္တလေးဥပစာကောလိပ်သည် မန္တလေးယူနီဗာစီတီကောလိပ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၉၅၈ ခုနှစ်၌ သီးခြားတက္ကသိုလ်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိသည်။&lt;ref name=BBCMU/&gt;{{sfn|James|2005|p=99}} ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် [[မော်လမြိုင်တက္ကသိုလ်|မော်လမြိုင်ကောလိပ်]]၊ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ကျောက်ဖြူကောလိပ်၊ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ကင်းကောလိပ်၊ ထီးတန်းကောလိပ်နှင့် [[မကွေးတက္ကသိုလ်|မကွေးကောလိပ်]]၊ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ပုသိမ်ကောလိပ်ဟူ၍ နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် အခြားသော လက်အောက်ခံကောလိပ်များကိုလည်း ထပ်မံတည်ထောင်ခဲ့သည်။ [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]]ကိုလည်း [[ဗထူးတပ်မြို့|ဗထူး]]မှ [[ပြင်ဦးလွင်]]သို့ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ပြောင်းရွှေ့ပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ လက်အောက်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=MY /&gt;

ဤကာလအတွင်း ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သည် အာရှတိုက်၏ ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ်များအနက် တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရပြီး&lt;ref name=IR2019/&gt; စီးပွားရေးစီမံခန့်ခွဲမှုပညာတွင် အမေရိကန်တက္ကသိုလ်များနှင့်လည်းကောင်း၊ အင်ဂျင်နီယာပညာတွင် ဆိုဗီယက်တက္ကသိုလ်များနှင့်လည်းကောင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။{{sfn|Khin Maung Kyi|2000|p=151}}</text>
      <sha1>ekpgj1u9a7plnuz76pmgzvvjgphmxxf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>239933</id>
    <revision>
      <id>1050028</id>
      <parentid>1048121</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T02:13:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ဆွဲလွဲအိုရွာ သတ်ဖြတ်မှု</comment>
      <origin>1050028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43353" sha1="ncgul2ijm7vqtm2usohd1x9bzo982b2" xml:space="preserve">{{Expand list|date=ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃}}

အောက်ပါတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုဖြစ်ရပ်များဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2023-10-11 |title=အစုအပြုံလိုက်သတ်ဖြတ်မှု ၂၂ ခု စစ်ကောင်စီကျူးလွန်ဟု NLD ပြော |url=https://myanmar-now.org/mm/news/43310/ |access-date=2026-05-02 |website=Myanmar Now |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
== ခေတ်အလိုက် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများစာရင်း ==

=== ကိုလိုနီခေတ် နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ===
{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;width:100%; font-size:95%;&quot;
! စဉ် !! အမည် !! နေ့ရက် !! နေရာ !! သေဆုံးသူ !! ကျူးလွန်သူများ !! ပြုမူခံရသူများ
|-
| ၁ || [[ကုလား-ဗမာ အဓိကရုဏ်း|၁၉၃၀ ရန်ကုန် အရေးအခင်း]]|| ၁၉၃၀ || ရန်ကုန်မြို့ || ၁၂၀–၂၀၀+ || ဗမာအဓိကရုဏ်းပြုသူများ || အိန္ဒိယဆိပ်ကမ်းလုပ်သားများ
|-
| ၂ || ရခိုင်ပြည်နယ် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု || ၁၉၄၂ || ရခိုင်ပြည်နယ် || ၆၀,၀၀၀ ခန့်&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.burmalibrary.org/docs14/ARAKAN-Racism_to_Rohingya-red.pdf|title=Racism to Rohingya in Burma|access-date=18 October 2017}}&lt;/ref&gt;|| ရခိုင်ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များနှင့် ရိုဟင်ဂျာများ || အပြန်အလှန် သတ်ဖြတ်ကြခြင်း
|-
| ၃ || ကုလားကုန်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု || ၇ ဇူလိုင် ၁၉၄၅ || ကုလားကုန်းရွာ || ၆၀၀–၁,၀၀၀ || ဂျပန်အင်ပါယာတပ် || ကုလားကုန်းရွာသားများ
|}

=== စစ်အစိုးရခေတ်များ (၁၉၈၈–၂၀၁၀) ===
{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;width:100%; font-size:95%;&quot;
! စဉ် !! အမည် !! နေ့ရက် !! နေရာ !! သေဆုံးသူ !! ကျူးလွန်သူများ !! ပြုမူခံရသူများ
|-
| ၄ || [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း]]&lt;ref name=&quot;fer3132&quot;&gt;Ferrara (2003), pp. 313&lt;/ref&gt;|| ၈–၉ ဩဂုတ် ၁၉၈၈ || မြန်မာနိုင်ငံအဝှမ်း || ၃,၀၀၀–၁၀,၀၀၀&lt;ref name=&quot;win2&quot;&gt;Wintle (2007)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fog2&quot;&gt;Fogarty, Phillipa (7 August 2008). [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/7543347.stm Was Burma's 1988 uprising worth it?] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090112023805/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/7543347.stm|date=12 January 2009}}. [[BBC_News]].&lt;/ref&gt;|| {{military|Myanmar}} || ဆန္ဒပြသူများ
|-
| ၅ || စက်တင်ဘာ အာဏာသိမ်းမှု || ၁၈–၁၉ စက်တင်ဘာ ၁၉၈၈ || ရန်ကုန်မြို့ || အတည်မပြုနိုင် || {{military|Myanmar}} || ပြည်သူများနှင့် ဝန်ထမ်းများ
|-
| ၆ || [[ဒီပဲယင်းအရေးအခင်း]]|| ၃၀ မေ ၂၀၀၃ || ဒီပဲယင်းမြို့ || ၇၀ ခန့် || ကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် စစ်အစိုးရထောက်ခံသူများ || NLD ပါတီဝင်များ
|-
| ၇ || [[ရွှေဝါရောင် တော်လှန်ရေး]]|| စက်တင်ဘာ ၂၀၀၇ || ရန်ကုန်မြို့ || ၁၃–၃၁ || [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နအဖ စစ်အစိုးရ]]|| သံဃာတော်များနှင့် ပြည်သူများ
|}

=== ၂၀၁၇ ရခိုင်ပြည်နယ် ပဋိပက္ခအတွင်း ဖြစ်စဉ်များ ===

{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;width:100%; font-size:95%;&quot;
! စဉ် !! အမည် !! နေ့ရက် !! နေရာ !! သေဆုံးသူ !! ကျူးလွန်သူများ !! ပြုမူခံရသူများ
|-
| ၈ || ခမောင်းဆိပ် သတ်ဖြတ်မှု&lt;ref name=&quot;AmnestyInt2&quot;&gt;{{cite web|title=Myanmar: New evidence reveals Rohingya armed group massacred scores in Rakhine State|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/05/myanmar-new-evidence-reveals-rohingya-armed-group-massacred-scores-in-rakhine-state/|website=www.amnesty.org|language=en}}&lt;/ref&gt;|| ၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၁၇ || ခမောင်းဆိပ် || ၉၉ || ARSA || ဟိန္ဒူရွာသားများ
|-
| ၉ || [[ချွတ်ပြင် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ချွတ်ပြင် သတ်ဖြတ်မှု]]&lt;ref name=&quot;Cochrane2&quot;&gt;{{cite news |last1=Cochrane|first1=Liam|title=Women, children feared among scores dead in Myanmar village 'massacre'|url=http://www.abc.net.au/news/2017-09-01/reports-of-women-and-children-among-dead-in-myanmar-massacre/8862164|access-date=19 July 2018|work=ABC News|date=1 September 2017|language=en-AU}}&lt;/ref&gt;|| ၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၇ || ချွတ်ပြင်ရွာ || ၁၃၀–၃၅၈&lt;ref name=&quot;Emont2&quot;&gt;{{cite news|last1=Emont|first1=Jon|last2=Mandhana|first2=Niharika|title=‘We’ll Turn Your Village Into Soil’: Survivors Recount One of Myanmar’s Biggest Massacres|url=https://www.wsj.com/articles/burn-the-houses-rohingya-survivors-recount-the-day-soldiers-killed-hundreds-1526048545|access-date=11 May 2018|work=Wall Street Journal|date=11 May 2018}}&lt;/ref&gt;|| တပ်မတော်နှင့် ရခိုင်ရွာသားများ || ရိုဟင်ဂျာရွာသားများ
|-
| ၁၀ || [[မောင်နူ အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မောင်နူသတ်ဖြတ်မှု]]&lt;ref name=&quot;CBSMNu2&quot;&gt;{{cite news|title=Rohingyas describe bloody massacre at hands of Myanmar troops|url=https://www.cbsnews.com/news/rohingya-myanmar-troops-alleged-massacre-executions-villagers-maung-nu/|language=en}}&lt;/ref&gt;|| ၂၇ ဩဂုတ် ၂၀၁၇ || မောင်နုရွာ || ၈၂+ || မြန်မာ့တပ်မတော် || ရိုဟင်ဂျာရွာသားများ
|-
| ၁၁ || ဂူဒါပြင် သတ်ဖြတ်မှု&lt;ref name=&quot;NaingSterling2&quot;&gt;{{cite news |last1=Naing|first1=Shoon Lei Win|last2=Sterling|first2=Toby|title=Suu Kyi tells U.N.'s top court charge of Rohingya genocide is 'misleading'|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-rohingya-world-court/suu-kyi-tell-u-n-s-top-court-charge-of-rohingya-genocide-is-misleading-idUSKBN1YF06P|access-date=13 December 2019|work=Reuters|date=11 December 2019|language=en}}&lt;/ref&gt;|| ၂၇ ဩဂုတ် ၂၀၁၇ || ဂူဒါပြင်ရွာ || ၁၀–၄၀၀+&lt;ref name=&quot;Blumberg2&quot;&gt;{{cite news|last1=Blumberg|first1=Antonia|title=Mass Graves Suggest Systematic Killing Of Rohingya In Myanmar|url=http://www.huffingtonpost.ca/entry/rohingya-mass-graves-myanmar_us_5a734e7ae4b0905433b21a6e|access-date=2 February 2018|work=HuffPost Canada|date=1 February 2018|language=en-CA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;APgraves2&quot;&gt;{{cite news|last1=Klug|first1=Foster|title=AP finds evidence for graves, Rohingya massacre in Myanmar|url=https://www.apnews.com/ef46719c5d1d4bf98cfefcc4031a5434|access-date=2 February 2018|work=AP News}}&lt;/ref&gt;|| တပ်မတော်နှင့် ရခိုင်ရွာသားများ || ရိုဟင်ဂျာရွာသားများ
|-
| ၁၂ || တူလာတူတီ သတ်ဖြတ်မှု&lt;ref&gt;{{cite news|title=There is no Rohingya left in Tulatoli|url=http://www.dhakatribune.com/bangladesh/2017/09/09/no-rohingya-left-tulatoli/|access-date=23 September 2017|work=[[Dhaka Tribune]]|date=9 September 2017}}&lt;/ref&gt;|| ၃၀ ဩဂုတ် ၂၀၁၇ || မင်းကြီးရွာ || ၅၀၀+ || မြန်မာ့တပ်မတော် || ရိုဟင်ဂျာရွာသားများ
|-
| ၁၃ || အင်းဒင် သတ်ဖြတ်မှု&lt;ref name=&quot;Reuters922&quot;&gt;{{cite news|last1=Lone|first1=Wa|last2=Oo|first2=Kyaw Soe|last3=Lewis|first3=Simon|last4=Slodkowski|first4=Antoni|title=Massacre in Myanmar: One grave for 10 Rohingya men|url=https://www.reuters.com/investigates/special-report/myanmar-rakhine-events/|access-date=10 February 2018|work=Reuters|language=en}}&lt;/ref&gt;|| ၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၇ || အင်းဒင်ရွာ || ၁၀ || တပ်မတော်နှင့် ရခိုင်ရွာသားများ || ရိုဟင်ဂျာရွာသားများ
|}

=== ၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဖြစ်စဉ်များ (၂၀၂၁–၂၀၂၆) ===
{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;width:100%; font-size:95%;&quot;
! စဉ် !! အမည် !! နေ့ရက် !! နေရာ !! သေဆုံးသူ !! ကျူးလွန်သူများ !! ပြုမူခံရသူများ
|-
| ၁
| [[လှိုင်သာယာ အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|လှိုင်သာယာ  သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၁၄ မတ် ၂၀၂၁
| [[လှိုင်သာယာမြို့နယ်]]
| ၆၅+&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-12-02|title=Myanmar: Protesters Targeted in March Massacre|url=https://www.hrw.org/news/2021/12/02/myanmar-protesters-targeted-march-massacre|access-date=2023-02-21|website=Human Rights Watch|language=en}}&lt;/ref&gt;
| {{military|Myanmar}}
| ဆန္ဒပြသူများ
|-
| ၂
| [[ကလေးမြို့နယ် ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှုများ|ကလေးမြို့နယ် တိုက်ပွဲ]]
| ၂၈ မတ် ၂၀၂၁
| [[ကလေးမြို့နယ်]]
| ၂၀+
| {{military|Myanmar}}
| PDFများ နှင့် ရွာသားများ
|-
| ၃
| [[အူးဟူချောင်းတံတား အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|အူးဟူချောင်းတံတား သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၃၁ မတ် ၂၀၂၁
| [[ကနဲလေးရွာ၊ မြဝတီမြို့နယ်|ကနဲလေးကျေးရွာအနီး]]
| ၂၅
| [[ဖိုင်:Flag of the Karen National Defence Organisation.svg|border|22x22px]] [[ကရင်အမျိုးသားကာကွယ်ရေးအဖွဲ့|KNDO]]
| လမ်းလုပ်သားများ
|-
| ၄
| [[ပဲခူး အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ပဲခူး သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၉ ဧပြီ ၂၀၂၁
| [[ပဲခူးမြို့]]
| ၈၂+&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Hancocks|first=Paula|date=16 April 2021|title=Witnesses to Bago killings describe relentless military onslaught against Myanmar civilian population|work=[[CNN]]|url=https://edition.cnn.com/2021/04/16/asia/bago-mass-killing-myanmar-civilians-intl-hnk/index.html|access-date=27 December 2021}}&lt;/ref&gt;
| {{military|Myanmar}}
| ဆန္ဒပြသူများ
|-
| ၅
| [[ဒီပဲယင်း အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒီပဲယင်းရွာများ သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၁
| [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]
| မသိရှိရ
| {{military|Myanmar}}
|PDFများ နှင့် ရွာသားများ
|-
| ၆
| [[မိုဆို လူသတ်ပွဲ]]&lt;ref&gt;{{Cite news|date=26 December 2021|title=CARE International condemns Christmas Eve Massacre in Myanmar|work=[[Care International]]|url=https://www.care-international.org/news/press-releases/care-international-condemns-christmas-eve-massacre-in-myanmar|access-date=27 December 2021|accessdate=15 February 2023|archivedate=30 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220330215456/https://www.care-international.org/news/press-releases/care-international-condemns-christmas-eve-massacre-in-myanmar}}&lt;/ref&gt;
| ၂၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁
| [[မိုဆိုရွာ၊ ဖရူဆိုမြို့နယ်|မိုဆိုရွာ]]
| ၃၈+&lt;ref&gt;{{Cite news|date=26 December 2021|title=Women and children among dozens reported killed in Myanmar Christmas Eve massacre|work=[[ABC Television (Australian TV network)|ABC Australia]]|url=https://www.abc.net.au/news/2021-12-26/report-women-children-among-dozens-killed-in-myanmar/100725862|access-date=27 December 2021}}&lt;/ref&gt;
| {{military|Myanmar}}
| ရွာသူရွာသားများ
|-
| ၇
| [[မုန်တိုင်ပင် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မုန်တိုင်ပင် သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၁၀-၁၂ မေ ၂၀၂၂
| [[မုန်တိုင်ပင်ရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်|မုန်တိုင်ပင်ရွာ]]
| ၃၇&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Survivors haunted by Myanmar army massacre in Sagaing|url=https://myanmar-now.org/en/news/survivors-haunted-by-myanmar-army-massacre-in-sagaing|access-date=2023-03-14|website=Myanmar NOW|language=en}}&lt;/ref&gt;
| {{military|Myanmar}}
| ရွာသူရွာသားများ
|-
| ၈
| [[ရင်ပေါင်တိုင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရင်ပေါင်တိုင် သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၁၁-၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၂
| [[ရင်ပေါင်တိုင်ရွာ၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်|ရင်ပေါင်တိုင်ရွာ]]
| ၁၉
| {{military|Myanmar}}/{{Air force|Myanmar}}
|ကာကွယ်ရေးတပ် /ရွာသူရွာသားများ
|-
| ၉
| [[လက်ယက်ကုန်းရွာ ပစ်ခတ်မှု]]
| ၁၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၂
| [[လက်ယက်ကုန်းရွာ၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်|လက်ယက်ကုန်းရွာ]]
| ၁၃
| {{military|Myanmar}}
| ရွာသူရွာသားများ
|-
| ၁၀
| [[ရွှေလှန်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရွှေလှန်ရွာ သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၂၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၂
| [[ယင်းမာပင်မြို့နယ်]]
| ၁၀
| {{military|Myanmar}}/{{Air force|Myanmar}}
| ကာကွယ်ရေးတပ် /ရွာသူရွာသားများ
|-
| ၁၁
| [[ဖားကန့် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|ဖားကန့်  သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၂
| [[ဖားကန့်မြို့နယ်]]
| ၈၀+&lt;ref name=&quot;nyt2&quot;&gt;{{cite news|last=Paddock|first=Richard|date=2022-10-25|work=New York Times|title=Airstrike Kills at Least 80 During Outdoor Concert in Myanmar|url=https://www.nytimes.com/2022/10/25/world/asia/myanmar-coup-concert-killed.html}}&lt;/ref&gt;
| {{Air force|Myanmar}}
| ကချင်ဒေသခံများ၊ ဂီတပညာရှင်များ၊ [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ကေအိုင်အေ]] အရာရှိများ
|-
| ၁၂
| [[ဖလံပင်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဖလံပင်ရွာ  သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၂၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၂
| [[ဖလံပင်ရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်|ဖလံပင်ရွာ]]
| ၁၆ဦး
|  {{military|Myanmar}}/{{Air force|Myanmar}}
| ကာကွယ်ရေးတပ် /ရွာသူရွာသားများ
|-
| ၁၃
| [[တာတိုင် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|တာတိုင်  သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၂ မတ် ၂၀၂၃
| [[တာတိုင်ရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|တာတိုင်ရွာ]]
| ၁၇
| {{military|Myanmar}}
| ရွာသူရွာသားများ
|-
| ၁၄
| [[ပင်လောင်း အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|ပင်လောင်း  သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၁၁ မတ် ၂၀၂၃
| [[နန်းနိမ့်ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်|နန်းနိမ့်ရွာ]]
| ၃၀
| {{military|Myanmar}}/[[ဖိုင်:Flag_of_the_Pa-O_National_Organisation.svg|border|22x22px]] [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားတပ်မတော်|ပအိုဝ်းတပ်]]
| ရွာသူရွာသားများနှင့် ဘုန်းကြီး ၃ ပါး
|-
| ၁၅
| [[ဝေဘူလ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဝေဘူလ သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၃
| [[ဝေဘူလမြို့]]
| ၉ဦး
| {{Air force|Myanmar}}
| ကျောင်းသား/သူများ နှင့် အရပ်သားများ
|-
| ၁၆
| [[ပဇီကြီး အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|ပဇီကြီး  သတ်ဖြတ်မှု]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Airstrikes on Myanmar village feared to have killed 100|url=https://apnews.com/article/airstrikes-military-myanmar-village-918fd636bb81153928ab7481e06423e5|work=AP NEWS|date=11 April 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
| ၁၁ ဧပြီ ၂၀၂၃
| [[ပဇီကြီးရွာ၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်|ပဇီကြီးရွာ]]
| ၁၀၀+&lt;ref&gt;{{cite web |last1=PECK|first1=GRANT|title=Airstrikes on Myanmar village feared to have killed 100|url=https://www.timesunion.com/news/politics/article/airstrikes-on-myanmar-village-feared-to-have-17890632.php|website=Times Union|access-date=11 April 2023|date=11 April 2023}}&lt;/ref&gt;
| [[တပ်မတော် (လေ)]]
| ရွာသူရွာသားများ&lt;ref&gt;{{cite web |title=War Crime in Pazigyi (Kantbalu, Sagaing Region)|url=https://www.mizzima.com/livefeed/live-update-war-crime-pazigyi-kantbalu-sagaing-region|website=Mizzima|access-date=11 April 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
| ၁၇
| [[ခြေရာတော်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ခြေရာတော်ရွာ  သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃
| [[ခြေရာတော်ရွာ၊ မြင်းမူမြို့နယ်|ခြေရာတော်ရွာ]]
| ၂၆
| {{military|Myanmar}}
|PDF 
|-
| ၁၈
| [[လိုင်ဇာ အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|လိုင်ဇာ  သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃
| မုန်လိုင်ခက်ရွာ၊ [[လိုင်ဇာမြို့]]
| ၂၉
| {{military|Myanmar}}&lt;ref&gt;{{cite news |title=Women, children among 29 killed as artillery hits Myanmar refugee camp - sources, media|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/many-killed-artillery-strike-northern-myanmar-media-local-sources-2023-10-10/|access-date=၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|work=Reuters|date=၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=More Than Two-Dozen People Killed in Attack on Refugee Camp in Northern Myanmar|url=https://www.voanews.com/a/more-than-two-dozen-people-killed-in-attack-on-refugee-camp-in-northern-myanmar/7304174.html|access-date=၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|work=VOA|date=၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|language=en}}&lt;/ref&gt;
| စစ်ဘေးဒုက္ခသည်&lt;ref&gt;{{cite news |title=လိုင်ဇာအနီး ဒုက္ခသည်စခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ကလေးသူငယ်တွေအပါအဝင် သုံးဆယ်နီးပါး သေဆုံး|url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/airstrike-laiza-10092023225113.html|access-date=၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|work=Radio Free Asia|date=၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|language=my}}&lt;/ref&gt;
|-
| ၁၉
| [[ဝေလူးရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဝေလူးရွာ သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၁၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃
| ဝေလူးရွာ
| ၁၁
| {{Air force|Myanmar}}
| အရပ်သားများ
|-
| ၂၀
| [[မင်းတိုင်ပင် NUG တရားရုံး အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မင်းတိုင်ပင်ရွာ  သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃
| [[မင်းတိုင်ပင်ရွာ]]
| ၆ဦး
|  {{military|Myanmar}}/{{Air force|Myanmar}}
| တရားသူကြီး /ရွာသူရွာသားများ
|-
| ၂၁
| [[ကနန်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ကနန် သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄
| [[ကနန်ရွာ၊ တမူးမြို့နယ်|ကနန်ရွာ]]
| ၁၇&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar: Military air strikes that killed 17 civilians ‘must be investigated as war crimes’|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/02/myanmar-military-air-strikes-that-killed-17-civilians-must-be-investigated-as-war-crimes/|website=Amnesty International|access-date=17 February 2024|language=en|date=8 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| {{Air force|Myanmar}}
| အရပ်သားများ&lt;ref&gt;{{cite news |title=An air attack in Myanmar kills 17, including children, but the military has denied responsibility|url=https://apnews.com/article/myanmar-conflict-sagaing-chin-airstrike-school-religion-711fcd7dcfdd2b899ba311c57e909bd2|access-date=17 February 2024|work=AP News|date=7 January 2024|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| ၂၂
| [[သာဒါရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|သာဒါ သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၁၈ မတ် ၂၀၂၄
| [[မင်းပြားမြို့နယ်]]
| ၂၂+
| {{Air force|Myanmar}}
| ရွာသူရွာသားများ
|-
| ၂၃
| [[အကြည်ပန်းပလွန်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|အကြည်ပန်းပလွန်း သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၉ မေ ၂၀၂၄
| [[အကြည်ပန်းပလွန်းရွာ၊ ဆောမြို့နယ်|အကြည်ပန်းပလွန်းရွာ]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Now|first1=Myanmar|title=At least 15 killed in junta airstrike on Magway Region monastery|url=https://myanmar-now.org/en/news/at-least-15-killed-in-junta-airstrike-magway-region-monastery/|access-date=11 May 2024|work=Myanmar Now|date=10 May 2024}}&lt;/ref&gt;
| ၁၅+
| {{Air force|Myanmar}}
| ပြည်သူများ
|-
| ၂၄
| [[ဆုံရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဆုံရွာ သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၉ မေ ၂၀၂၄
| ဆုံရွာ
| ၃၂+
| [[File:Flag of PDF Myanmar.svg|22px]] [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|PDF]]
| ရွာသူရွာသားများ
|-
| ၂၅
| [[လက်ထုတ္တော အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|လက်ထုတ္တော သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၁၁ မေ ၂၀၂၄
| [[လက်ထုတ္တောရွာ၊ မြင်းမူမြို့နယ်|လက်ထုတ္တောရွာ]]
| ၃၂&lt;ref name=&quot;dvb2&quot;&gt;{{cite news |title=Jailed anti-coup protest leader given another 20 years; Military kills 30 in raid against People's Defense Force|url=https://english.dvb.no/jailed-anti-coup-protest-leader-given-another-20-years-military-kills-30-in-raid-against-peoples-defense-force/|access-date=14 May 2024|work=DVB|date=13 May 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Blazevic|first1=Igor|title=Who carries responsibility for the atrocities in Myanmar?|url=https://eng.mizzima.com/2024/05/13/9844|access-date=14 May 2024|publisher=Mizzima|date=13 May 2024}}&lt;/ref&gt;
| {{military|Myanmar}}
| ပြည်သူများ&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Zan|first1=Hein Htoo|title=Myanmar NUG Condemns Junta Forces' Massacre of 32 Civilians in Sagaing|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-nug-condemns-junta-forces-massacre-of-32-civilians-in-sagaing.html|access-date=14 May 2024|publisher=The Irrawaddy|date=13 May 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| ၂၆
| [[ဗျိုင်းဖြူ အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဗျိုင်းဖြူ  သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၂၉-၃၁ မေ ၂၀၂၄
| ဗျိုင်းဖြူရွာ၊ ကျောက်ဖြူမြို့နယ်
| ၇၆
| {{military|Myanmar}}/{{flagicon image|Rohingya flag.svg}} [[ရိုဟင်ဂျာ]]ပြည်သူ့စစ်များ/{{flagicon image|Flag of the Arakan Liberation Party.svg}} [[ရခိုင်ပြည် လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ALP]]&lt;ref name=&quot;June62&quot;&gt;{{cite news |title=Updated Death toll of 76 dead in Byine Phyu Village massacre in Sittwe Township|url=https://eng.mizzima.com/2024/06/06/10583|work=Mizzima|date=6 June 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=ALP Denies Involvement in Byine Phyu Massacre in Sittwe Township, Rakhine State|url=https://eng.mizzima.com/2024/06/05/10559|work=Mizzima|date=5 June 2024}}&lt;/ref&gt;
| ရွာသူရွာသားများ
|-
| ၂၇
| [[မတောရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မတောရွာ သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၃ ဇွန် ၂၀၂၄
| [[မတောရွာ၊ မင်းကင်းမြို့နယ်|မတောရွာ]]၊မင်းကင်း
| ၂၉ ဦး
| {{Air force|Myanmar}}
| အရပ်သားများ
|-
| ၂၈
| [[ရှင်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရှင်ရွာ သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄
| ရှင်ရွာကျေးရွာ၊[[ပေါက်တောမြို့နယ်]]
| ၁၇
| {{Air force|Myanmar}}
| စစ်သုံ့ပန်း(၇)နှင့်အရပ်သား(၁၀)ဦး
|-
| ၂၉
| [[မောင်တော နခခ (၂) အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|နခခ(၂)စခန်းဟောင်း သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄
| နခခ(၂)စခန်းဟောင်း၊ [[မောင်တောမြို့နယ်]]
| ၅၀+
|  {{Air force|Myanmar}}
| စစ်သုံ့ပန်းများ
|-
| ၃၀
| [[တန်းလွဲရွာမ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|တန်းလွဲရွာမ သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၄
| တန်းလွဲရွာမမြို့
| ၁၃ဦး
| {{Air force|Myanmar}}
| အရပ်သားများ
|-
| ၃၁
| [[ကျောက်နီမော် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ကျောက်နီမော် သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅
| [[ကျောက်နီမော်ရွာ]]
| ၄၀ဦး
| {{military|Myanmar}}&lt;ref&gt;{{cite news |agency=Associated Press|title=Airstrike on village in western Myanmar kills at least 40 people, groups say|url=https://edition.cnn.com/2025/01/09/asia/myanmar-village-army-airstrike-intl-hnk/index.html|access-date=10 January 2025|work=CNN|date=10 January 2025|language=en}}&lt;/ref&gt;
| ရွာသူရွာသားများ
|-
| ၃၂
| [[မြောက်ဦး ရမ်းချောင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရမ်းချောင်း သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၁၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅
| ရမ်းချောင်း၊မြောက်ဦးမြို့နယ်
| ၂၈
| {{Air force|Myanmar}}
| စစ်သုံ့ပန်းများ နှင့် မိသားစုဝင်များ
|-
| ၃၃
| [[အိုးထိမ်းတွင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|အိုးထိမ်းတွင်း သတ်ဖြတ်မှု]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-04 |title=ဒီပဲယင်းမြို့နယ် – Tabayin Township – Geographical Society of Myanmar |url=https://myanmargeographicalsociety.org/tabayin-township/ |access-date=2026-05-04 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| ၁၂ မေ ၂၀၂၅
| အိုးထိမ်းတွင်းရွာ၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]
| ၂၂
| {{Air force|Myanmar}}
| ကျောင်းသားကျောင်းသူများနှင့် ဆရာမများ&lt;ref&gt;{{cite news | AP |last1=Peck |first1=Grant|title=An airstrike in central Myanmar kills up to 22 people at a bombed school, reports say|url=https://www.washingtonpost.com/world/2025/05/12/myanmar-airstrike-school-saigaing-resistance-military/6388bcfc-2f2f-11f0-8498-1f8214bba2d2_story.html|access-date=12 May 2025|work=The Washington Post|date=12 May 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| ၃၄
| [[လမ်းလယ်ကျစ် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|လမ်းလယ်ကျစ် သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၄
| [[လမ်းလယ်ကျစ်ရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|လမ်းလယ်ကျစ်ရွာ]]
| ၁၁ ဦး
| {{military|Myanmar}}/{{Air force|Myanmar}}
| အရပ်သားများ
|-
| ၃၅
| [[မော်ချီးဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မော်ချီးဒေသ သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၅
| [[ဖားဆောင်းမြို့နယ်]]
| ၃၂&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c07pxm4gymzt?fbclid=IwY2xjawMPqs9leHRuA2FlbQIxMABicmlkETFlbnprSkh1RHpmcmxuWVp2AR5Wjdss1hfBdUayV8scGE1Hiv01Wr8jtSyB6aa_T287zM5PQmGMqJ3QsZLshg_aem_BJ8VmkEd1Lg-dTclX3dIHg&amp;post=asset%3Ae48ec2d0-67a7-4e97-acf5-84ab1d54fbcf#asset:e48ec2d0-67a7-4e97-acf5-84ab1d54fbcf|title=မော်ချီးဒေသကို စစ်တပ် ဗုံးကြဲမှု သေဆုံးသူ ၂၄ ဦးအထိ မြင့်တက်|publisher=BBC Burmese|accessdate=17 August 2025}}&lt;/ref&gt;
| {{Air force|Myanmar}}
| ပြည်သူများ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c0l6jpgj93yt|title=မော်ချီး လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု သေဆုံးသူ ၃၀ ကျော်အထိမြင့်တက်လာ,|publisher=BBC Burmese|accessdate=17 August 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| ၃၆
| [[မြောက်ဦး ဒိုင်းကျီ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒိုင်းကျီရပ်ကွက် သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅
| [[မြောက်ဦးမြို့]]
| ၁၄
| {{Air force|Myanmar}}
| ပြည်သူများ
|-
| ၃၇
| [[သရက်တပင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|သရက်တပင် သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅
| [[သရက်တပင်ရွာ၊ ကျောက်တော်မြို့နယ်|သရက်တပင်ရွာ]]
| ၁၈&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/68c38f4c268ac2ee044cb2f1|title=ကျောက်တော်မြို့နယ်၊ သရက်တပင်ရွာမှ ပညာပန်းခင်းကိုယ်ပိုင်အထက်တန်းကျောင်းကို အကြမ်းဖက်မြန်မာစစ်တပ်ကဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်၍ ၁၈ ဦးသေဆုံးပြီး ၂၀ ကျော်ဒဏ်ရာရဟု AA ထုတ်ပြန်|work=narinjara|access-date=၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt;
| {{Air force|Myanmar}}
| ကျောင်းသား၊ ပြည်သူများ
|-
| ၃၈
| [[ဘုံတိုရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဘုံတို သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၆  အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅
| [[ချောင်းဦးမြို့နယ်]]
| ၂၀+
| {{Air force|Myanmar}}
| တော်လှန်ရေးအဖွဲ့သားများနှင့်ဒေသခံများ
|-
| ၃၉
| [[မိုင်းလုံ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မိုင်းလုံ သတ်ဖြတ်မှု]] 
| ၇  အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅
| [[မိုင်းလုံမြို့|မိုင်းလုံမြို့နယ်]]
| ၂၃
| {{Air force|Myanmar}}
| ရွာသူ/ရွာသားများ
|-
| ၄၀
| [[မြောက်ဦးဆေးရုံ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မြောက်ဦးဆေးရုံ သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၁၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅
| [[မြောက်ဦးမြို့]]
| ၃၃
| {{Air force|Myanmar}}
| ဆေးရုံတက်လူနာများ
|-
| ၄၁
| [[ချောင်းတူရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ချောင်းတူ သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၂၀ ဇန်နဝါရီ  ၂၀၂၆
| [[ကျောက်တော်မြို့နယ်]]
| ၃၃
| {{Air force|Myanmar}}
| စစ်သုံ့ပန်းများနှင့်မိသားစုဝင်များ
|-
| ၄၂
| [[ယိုးငူ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ယိုးငူ သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆
| [[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်]]
| ၁၇
| {{Air force|Myanmar}}
| ဈေးရောင်း၊ ဈေးဝယ်များ
|-
| ၄၃
| [[ပြောင်းရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ပြောင်းရွာ  သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၁ မတ် ၂၀၂၆
| [[မင်းတုန်းမြို့နယ်]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မင်းတုန်းမြို့နယ်၌ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကုန်သည်နှင့် ကားသမား ၂၅ ဦး သေဆုံး|url=https://burmese.dvb.no/post/748482|access-date=2026-03-02|website=မကွေးတိုင်း၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ ပြောင်းကျေးရွာအနားရှိ ကုန်ကားတွေ ရပ်နားထားတဲ့ နေရာကို စစ်ကောင်စီတပ်က လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခဲ့တာကြောင့် ရခိုင်ကုန်သည်နဲ့ ကားသမား အပါအဝင် ၂၅ ယောက် သေဆုံးပြီး ပြင်းထန…|language=en}}&lt;/ref&gt;
| ၂၅
| {{Air force|Myanmar}}
| အရပ်သားများ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ခင်ရီရီဇော်|date=2026-03-02|title=မင်းတုန်းမြို့အနောက်ဘက် ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ကုန်တင်ကားရပ်နားစခန်းကို ဗုံးကြဲ၊ ၂၅ ဦးသေဆုံး|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73008/|access-date=2026-03-02|website=Myanmar Now|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
| ၄၄
| [[ရေတွင်းကုန်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရေတွင်းကုန်း သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၅-၈ မတ် ၂၀၂၆
| [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်]]
| ၂၈
| {{Air force|Myanmar}}/[[File:Shoulder sleeve insignia of No.(77) Light Infantry Division of the Myanmar Army.svg|25px]] [[အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်|တပ်မ(၇၇)]]
| ရွာသားများ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ကျောက်ကြီးမှာ စစ်တပ်ဗုံးကြဲလို့ လူ ၂၅ ဦးခန့်သေဆုံး၊ ၅ ဦး အသတ်ခံရတယ်လို့ KNU ပြော - ၂၀၂၆ မတ်လ ၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgqgpqwww5xt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-09|access-date=2026-03-10|language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ကျောက်ကြီးမြို့နယ်တွင် စစ်တပ် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် အရပ်သား ၃၀ သေဆုံး - လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ သတင်း -|url=https://burmese.monnews.org/2026/03/09/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA/|website=လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ|date=2026-03-09|access-date=2026-03-10|language=en-US|first=လွတ်လပ်သော|last=မွန်သတင်းအေဂျင်စီ}}&lt;/ref&gt;
|-
| ၄၅
| [[ဒလက်ချောင်းဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒလက်ချောင်း သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၈ မတ် ၂၀၂၆
| [[အမ်းမြို့နယ်]]
| ၁၁၆ 
| {{Air force|Myanmar}}
| စစ်သုံ့ပန်းများ
|-
| ၄၆
| [[ကျင်ဒွေးတံတား အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ကျင်ဒွေး သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆
| [[ကျင်ဒွေးမြို့]]
| ၁၁+
| {{Air force|Myanmar}}
| တံတားလုပ်သားများ
|-
| ၄၇
| [[ဖူနွမ်းရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဖူနွမ်း သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၆ မေ  ၂၀၂၆
| [[ဖူနွမ်းရွာ၊ တီးတိန်မြို့နယ်|ဖူနွမ်းရွာ]]
| ၉ဦး
| {{military|{{military|Myanmar}}
| PDF Zoland
|-
| ၄၈
|[[သံတွဲ ကျောက်ကြီးရွာ အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ကျောက်ကြီးရွာ သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၁၀ ဩဂုတ်  ၂၀၂၆
| [[ကျောက်ကြီးရွာ၊သံတွဲမြို့နယ်|ကျောက်ကြီးရွာ]]
| ၁၄ ဦး
| {{Air force|Myanmar}}
| အရပ်သားများ
|-
| ၄၉
|[[ဆွဲလွဲအိုရွာ အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဆွဲလွဲအိုရွာ သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၂၁ ဩဂုတ်  ၂၀၂၆
| [[ဆွဲလွဲအိုရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်|ဆွဲလွဲအိုရွာ]]
| ၁၄ ဦး
| {{Air force|Myanmar}}
| အရပ်သားများ
|}


== ကိုးကား ==
{{Reflist|2}}


[[Category:နိုင်ငံအလိုက် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဖြစ်ရပ်များ|အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ|*]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူသတ်ပွဲများ စာရင်း]]</text>
      <sha1>ncgul2ijm7vqtm2usohd1x9bzo982b2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စိုးလင်းဟန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>241212</id>
    <revision>
      <id>1050038</id>
      <parentid>1045534</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T05:15:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1050038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13217" sha1="quagpcytmu3tnglpw4fz8d8kopa7a9y" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder|honorific-prefix=H.E.|name=စိုးလင်းဟန်|honorific-suffix=|native_name=|native_name_lang=|image=|imagesize=|alt=|order=|office=[[ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ|ဘယ်လ်ဂျီယံနိုင်ငံ]] ဆိုင်ရာသံအမတ်ကြီး|term_start=၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၁၈|term_end=|predecessor=|successor=|order2=စီမံကိန်းနှင့်စီမံရေးရာဦးစီးဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်|office2=နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|term_start2=ဒီဇင်ဘာ၂၀၁၆|term_end2=ဇူလိုင်၂၀၁၈|predecessor 2=|successor2=|order3=မဟာဗျူဟာလေ့လာရေးနှင့်လေ့ကျင့်ရေးဦးစီးဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်|term_start3=အောက်တိုဘာ၂၀၁၆|term_end3=ဒီဇင်ဘာ၂၀၁၆|predecessor3=|successor3=|birth_date={{birth date and age|1961|3|14|df=y}}|birth_place=[[ရန်ကုန်]]၊|death_date=|death_place=|restingplace=|restingplacecoordinates=|birthname=|nationality=မြန်မာ|party=|spouse=|relations=|children=|residence=|alma_mater=[[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]|occupation=|profession=သံတမန်|committees=|portfolio=|religion=}}  

ဦးစိုးလင်းဟန်( ၁၄ မတ် ၁၉၆၁ဖွား)သည် မြန်မာလူမျိုး သံအမတ်ဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင်  [[ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ|ဘယ်လ်ဂျီယံနိုင်ငံ]] ဆိုင်ရာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည်။&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.burmalibrary.org/docs24/km%2030.7.18.pdf|title=ဦးစိုးလင်းဟန်အား ဘယ်လ်ဂျီယံနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ်ခန့်အပ်|work=ကြေးမုံသတင်းစာ|access-date=၁၀ မတ် ၂၀၂၃|date=၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၁၈}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.burmalibrary.org/docs25/mal%2010.10.18.pdf|title=နိုင်ငံတော်သမ္မတဦးဝင်းမြင့် ဘယ်လ်ဂျီယံနိုင်ငံဆိုင်ရာမြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်မည့် ဦးစိုးလင်းဟန်အား လမ်းညွှန်မှာကြား|work=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ|access-date=၁၀ မတ် ၂၀၂၃|date=၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၈}}&lt;/ref&gt; [[နယ်သာလန်နိုင်ငံ|နယ်သာလန် နိုင်ငံ]]ဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီး&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/politics-law-military/icj-3/|title=(ICJ)၌ မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံက တင်သွင်းသည့်ကိစ္စရပ်အား ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဒုတိယအကြိမ် ရှင်းလင်းပြောကြား|work=ဆင်ဟွာသတင်း|access-date=၁၀ မတ် ၂၀၂၃|date=၁၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၉|archive-date=10 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310151051/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/politics-law-military/icj-3/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;
{{citeweb|url=https://www.government.nl/documents/publications/2019/07/03/ambassadors-in-the-netherlands|title=Ambassadors in the Netherlands (as of 15 February 2023)List of ambassadors in the Netherlands as of 15 February 2023|work=Government of the Netherlands|access-date=10 March 2023|date=15 February 2023}}&lt;/ref&gt; ၊[[လူဇင်ဘတ်နိုင်ငံ]]ဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီး တာဝန်များကိုပါ ပူးတွဲခန့်အပ်ခြင်း ခံထားရသူဖြစ်သည်။ယင်းအပြင် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]]ဆိုင်ရာ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် မစ်ရှင်အဖွဲ့ အကြီးအကဲလည်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://myanmar.gov.mm/my/-/h-e-u-soe-lynn-han-presents-credentials-to-president-of-the-european-council|title=သံအမတ်ကြီး ဦးစိုးလင်းဟန် ဥရောပကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌထံ ခန့်အပ်လွှာပေးအပ်|work=MYANMAR NATIONAL PORTAL|access-date=၁၀ မတ် ၂၀၂၃|date=၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၉|archive-date=10 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310151051/https://myanmar.gov.mm/my/-/h-e-u-soe-lynn-han-presents-credentials-to-president-of-the-european-council}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.embassyofmyanmar.be/2020/07/26/ambassador-h-e-u-soe-lynn-han-attended-the-asean-eu-round-table-held-among-the-asean-embassies-in-brussels-permanent-representations-to-the-eu-incumbent-and-upcoming-presidents-of-the-council-of-th/|title=Ambassador H.E. U Soe Lynn Han attended the ASEAN-EU round table held among the ASEAN Embassies in Brussels, Permanent Representations to the EU (incumbent and upcoming presidents of the Council of the EU) and EU institutions|work=Embassy of Republic of the Union of Myanmar Brussels|access-date=10 March 2023|date=26 July 2020|archive-date=22 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922103027/https://www.embassyofmyanmar.be/2020/07/26/ambassador-h-e-u-soe-lynn-han-attended-the-asean-eu-round-table-held-among-the-asean-embassies-in-brussels-permanent-representations-to-the-eu-incumbent-and-upcoming-presidents-of-the-council-of-th/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ထိုတာဝန်များမယူမီ ၎င်းသည် [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] စီမံကိန်းနှင့်စီမံရေးရာဦးစီးဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊မဟာဗျူဟာလေ့လာရေးနှင့်လေ့ကျင့်ရေးဦးစီးဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း ထမ်းဆောင်သည်။

=== ပညာရေး ===
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားဟောင်းတစ်ဦး ၁၉၈၄ တွင်  B.A.(English) ရရှိခဲ့သည်။

=== အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း ===

# ဇူလိုင် ၁၉၈၆ - ဇွန် ၁၉၉၀ ကာလ   အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိ၊ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန။
# ဇွန် ၁၉၉၀- ဧပြီ ၁၉၉၂ ကာလ ဌာနခွဲမှူး၊နိုင်ငံရေးရာဦးစီးဌာန၊နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန။
# ဧပြီ ၁၉၉၂- ဇူလိုင် ၁၉၉၇ တတိယအတွင်းဝန်၊အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံရုံး။
# ဇူလိုင်၁၉၉၇-ဒီဇင်ဘာ ၁၉၉၉ ကာလ ဌာနခွဲမှူး၊အာဆီယံရေးရာဦးစီးဌာန၊နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန။&lt;ref&gt;
{{citeweb|url=https://www.parlament.gv.at/dokument/XXVI/EU/30343/imfname_10828342.pdf|title=CURRICULUM VITAE|work=Council of the European UnionGeneral Secretariat|access-date=10 March 2023|date=11 July 2018}}&lt;/ref&gt;
# ဒီဇင်ဘာ၁၉၉၉ -အောက်တိုဘာ ၂၀၀၀ကာလ လက်ထောက်ညွှန်ကြားရေးမှူး၊အာဆီယံရေးရာဦးစီးဌာန၊နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန။
# အောက်တိုဘာ၂၀၀၀- မတ်၂၀၀၅ တတိယအတွင်းဝန်၊ကောင်စစ်ဝန် ထိုင်းနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံရုံး။
# ဧပြီ ၂၀၀၅- ဇန်နဝါရီ ၂၀၀၈ ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး၊နိုင်ငံရေးရာဦးစီးဌာန၊နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန။
# ဇန်နဝါရီ၂၀၀၈-မတ်၂၀၁၁ ကောင်စစ်ဝန်၊သံမှူးကြီး၊သံရုံးတာဝန်ခံ အမေရိကန်နိုင်ငံဆိုင်ရာမြန်မာသံရုံး။
# မတ်၂၀၁၁-ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၅ ကာလ ညွှန်ကြားရေးမှူး၊နိုင်ငံရေးရာဦးစီးဌာန၊နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန။
# ဇန်နဝါရီ၂၀၁၅-အောက်တိုဘာ၂၀၁၆ ကာလ  ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်၊နိုင်ငံရေးရာဦးစီးဌာန၊နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန။
# အောက်တိုဘာ၂၀၁၆-ဒီဇင်ဘာ၂၀၁၆ ကာလ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်၊မဟာဗျူဟာလေ့လာရေးနှင့်လေ့ကျင့်ရေးဦးစီးဌာန၊နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန။&lt;ref&gt;
{{citeweb|url=https://data.opendevelopmentmyanmar.net/my/dataset/00360171-8f53-4edd-8e8d-fbb5ec96f809/resource/81a22009-183b-4a94-a290-78fa71706149/download/69-45.pdf|title=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်၇၂ /၂၀၁၆ ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်းအကြီးအမှူးခန့်ထားခြင်း|work=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်ပြန်တမ်း အမှတ်၄၅၊အတွဲ ၆၉|access-date=၁၀ မတ် ၂၀၂၃|date=၆ အောက်တိုဘာ၂၀၁၆}}&lt;/ref&gt;
# ဒီဇင်ဘာ၂၀၁၆-ဇူလိုင်၂၀၁၈ကာလ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် စီမံကိန်းနှင့်စီမံရေးရာဦးစီးဌာန၊နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန။

=== ရရှိခဲ့သောဆုများ ===
တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးတံဆိပ် (၁၉၉၄)၊ ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုတံဆိပ် (၂၀၀၆)၊ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှု ထူးချွန်ဆုတံဆိပ် (၂၀၁၅)တို့ဖြစ်သည်။

=== ထူးခြားဖြစ်စဉ် ===
အသက်၆၂နှစ်ပြည့်ပြီး အငြိမ်းစားယူရမည်ဖြစ်သော်လည်း နောက်ထပ် ၁နှစ် သံအမတ်ကြီးတာဝန် ထမ်းဆောင်ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/book/1829|title=နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန အမိန်ကြော်ငြာစာအမှတ်၆၆/ ၂၀၁၃|work=၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃) ရက်ထုတ် အတွဲ (၇၆) ၊ အမှတ်(၉) ပြန်တမ်းစာစောင် e-book|access-date=၁၀ မတ် ၂၀၂၃|date=၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃}}&lt;/ref&gt;

=== ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ ===
အိမ်ထောင်သည်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး သား၂ဦးရှိသည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references /&gt;
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ သံအမတ်ကြီးများ]]
[[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]]</text>
      <sha1>quagpcytmu3tnglpw4fz8d8kopa7a9y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>245356</id>
    <revision>
      <id>1050027</id>
      <parentid>1048120</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T02:08:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ဆွဲလွဲအိုရွာ အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဆွဲလွဲအို]]</comment>
      <origin>1050027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17436" sha1="1cgp37z8miruywuby4s82jrc7pnnwpi" xml:space="preserve">{{Campaignbox
|name = Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present)
|title = [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်]] &lt;Br&gt;(၂၀၂၁ - လက်ရှိ)
|listclass = hlist
| state = autocollapse
|battles  = 
* [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|ဖြစ်ရပ်အချိန်မှတ်တမ်းများ]]
* [[မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ) အတွင်း ထိတွေ့ဖြစ်စဉ်များ|ထိတွေ့ဖြစ်စဉ်များ စာရင်း]]
* [[မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ|မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]]
* [[မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ စစ်ရာဇဝတ်မှုများ|စစ်ရာဇဝတ်မှုများ]]
* [[စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာချက်များ|စစ်အုပ်ချုပ်ရေး]]
* [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ|ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေပြဋ္ဌာန်းခြင်း]]
* [[တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများ (၂၀၂၁–လက်ရှိ)|တော်လှန်ရေးအချင်းချင်းပဋိပက္ခများ]]

;ရှေးဦးဖြစ်စဉ်များ
* [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]]
* [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း |၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းခြင်း]]
* [[မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|ဆန္ဒပြပွဲများ]]
** &lt;small&gt;[[မြသွဲ့သွဲ့ခိုင် သေဆုံးမှု|မြသွဲ့သွဲ့ခိုင်]]&lt;/small&gt;
** &lt;small&gt;[[ကြယ်စင် သေဆုံးမှု|ကြယ်စင်]]&lt;/small&gt;
** &lt;small&gt;[[ခန့်ညားဟိန်း သေဆုံးမှု|ခန့်ညားဟိန်း]]&lt;/small&gt;
** &lt;small&gt;[[ဝေယံထွန်း သေဆုံးမှု|ဝေယံထွန်း]]&lt;/small&gt;

;စစ်မြေပြင်
* [[ကချင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|ကချင်]]
* [[ချင်း စစ်မြေပြင်|ချင်း]]
* [[အညာ စစ်မြေပြင်|အညာ]]
* [[ရခိုင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၃–လက်ရှိ)|ရခိုင်]]
----
;အစောပိုင်း အကြမ်းဖက်မှုများနှင့် ထိတွေ့မှုများ
* [[အလော့ဘွမ်တိုက်ပွဲ|အလော့ဘွမ်]]
* [[ကလေး ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှုများ|ကလေး]]
* [[သီးမူထာတိုက်ပွဲ|သီးမူထာ]]
* [[တန့်ဆည်တိုက်ပွဲ|တန့်ဆည်]]
* [[နောင်မွန် စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခံရမှု|နောင်မွန်]]
* [[သော်လဲထာတိုက်ပွဲ|သော်လဲထာ]]
* [[မင်းတပ်တိုက်ပွဲ|မင်းတပ်]]
* [[မူဆယ် ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှု|မူဆယ်]]
* [[မန္တလေးမြို့ပြတိုက်ပွဲ|မန္တလေး]]
* [[မြင်သာတိုက်ပွဲ|မြင်သာ]]
* [[မြဝတီ ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှု|မြဝတီ]]
* [[လွိုင်ကော်တိုက်ပွဲ (၂၀၂၁)|ပထမ လွိုင်ကော်]]
* [[ဒီးမော့ဆိုတိုက်ပွဲ (၂၀၂၁)|ပထမ ဒီးမော့ဆို]]

;၂၀၂၁-၂၂ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှု
* [[ကချင်သေတိုက်ပွဲ|ကချင်သေ]]
* [[လေးကေ့ကော်တိုက်ပွဲ|လေးကေ့ကော်]]
* [[နှမ်းခါးရွာ စီးနင်းခံရမှု|နှမ်းခါး]]
* [[ချင်းတွင်းမြစ် အလစ်အငိုက်တိုက်ခိုက်မှု|ချင်းတွင်းမြစ်]]
* [[ဒီးမော့ဆိုတိုက်ပွဲ (၂၀၂၂)|ဒုတိယ ဒီးမော့ဆို]]
* [[လွိုင်ကော်တိုက်ပွဲ (၂၀၂၂)|ဒုတိယ လွိုင်ကော်]]
* [[ထန်တလန်တိုက်ပွဲ|ထန်တလန်]]
* [[ဖယ်ခုံ ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှု|ဖယ်ခုံ]]
* [[ခင်ဦး တိုက်ခိုက်မှုများ|ခင်ဦး]]
* [[အုန်းသွင်|ဦးအုန်းသွင်အား လုပ်ကြံခြင်း]]
* [[ကော့ကရိတ် တိုက်ပွဲ|ကော့ကရိတ်]]
* [[၂၀၂၂ မူဆယ် လက်နက်ကိုင်အချင်းချင်း ပစ်ခတ်မှု|မူဆယ်လက်နက်ကိုင်များတိုက်ပွဲ]]

;၂၀၂၃ စစ်ရေးဖြစ်စဉ်များ
* [[မယ်စဲ့တိုက်ပွဲ|မယ်စဲ့]]
* [[ရွှေကုက္ကိုထိုးစစ်|ရွှေကုက္ကို]]
* [[ကနောင်စစ်ဆင်ရေး|ကနောင်]]
* [[တောင်သမန်စစ်ဆင်ရေး|တောင်သမန်]]
* ''[[၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး|၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး]]''
**[[ချင်းရွှေဟော်တိုက်ပွဲ|ချင်းရွှေဟော်]]
**[[နမ့်ဆန်တိုက်ပွဲ|နမ့်ဆန်]]
**[[လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ|လောက်ကိုင်]]
**[[လားရှိုးတိုက်ပွဲ|လားရှိုး]]
* [[၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေး|၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေး]]
** ''[[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး|၁၀၂၇]]''
* [[ကျင်ဒွေးတိုက်ပွဲ|ကျင်ဒွေး]]

;၂၀၂၄-၂၅ စစ်ရေးဖြစ်စဉ်များ

* [[ကချင်ထိုးစစ် (၂၀၂၄)|ကချင်]]
** [[ဗန်းမော်တိုက်ပွဲ (၂၀၂၄)|ဗန်းမော်]]
* [[မြဝတီအား သိမ်းပိုက်ခြင်း|မြဝတီ]]
* [[ရခိုင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၃–လက်ရှိ)|ရခိုင်]]
** [[အမ်းတိုက်ပွဲ|အမ်း]]
** [[မောင်တောတိုက်ပွဲ|မောင်တော]]
* ''[[ချင်းညီနောင် စစ်ဆင်ရေး|ချင်းညီနောင်]]''
** [[ဖလမ်းတိုက်ပွဲ|ဖလမ်း]]
* [[တကောင်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ|တကောင်း]]
* [[ဝင်းနိမ္မိတာရုံဆရာတော် ပစ်ခတ်ခံရခြင်း]]
* [[ဘုတလင်တိုက်ပွဲ|ဘုတလင်]]
* [[မြင်းခြံခရိုင် အထူးစစ်ဆင်ရေး|မြင်းခြံ]]
* [[ငဖဲ ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှု|ငဖဲ]]
* [[မဲပလီစခန်းတိုက်ပွဲ|မဲပလီစခန်း]]
* [[ကသာမြို့နယ် စစ်ဆင်ရေး|ကသာ]]
* [[၂၀၂၅ ဆောင်းပြောင်းစစ်ပွဲ|ပင်လောင်း]]

;၂၀၂၆ စစ်ရေးဖြစ်စဉ်များ
* [[၂၀၂၆ ကွတ်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲ|ကွတ်ခိုင်]]
* [[တကောင်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ|တကောင်း]]
* [[တောင်သာရွာတိုက်ပွဲ (ချောက်မြို့နယ်)|တောင်သာရွာ]]

----
'''အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများနှင့် သတ်ဖြတ်မှုများ'''
* [[မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ| အစုအပြုံလိုက်သတ်ဖြတ်မှု စာရင်း]]
* [[လှိုင်သာယာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|လှိုင်သာယာ]]
* [[ကလေးမြို့နယ် ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှုများ|ကလေးမြို့နယ် တိုက်ပွဲ]]
* [[အူးဟူချောင်းတံတား အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|အူးဟူချောင်းတံတားလုပ်သားများ]]
* [[ပဲခူး အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ပဲခူး]]
* [[ဒီပဲယင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒီပဲယင်း]]
* [[မိုဆို လူသတ်ပွဲ|မိုဆို]]
* [[မုန်တိုင်ပင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မုန်တိုင်ပင်]]
* [[ရင်ပေါင်တိုင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရင်ပေါင်တိုင်]]
* [[လက်ယက်ကုန်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|လက်ယက်ကုန်း]]
* [[ရွှေလှန်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရွှေလှန်ရွာ]]
* [[ဖားကန့် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဖားကန့်]]
* [[ဖလံပင်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဖလံပင်]]
* [[တာတိုင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|တာတိုင်]]
* [[ပင်လောင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ပင်လောင်း]] 
* [[ဝေဘူလ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဝေဘူလ]]
* [[ပဇီကြီး အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ပဇီကြီး]]
* [[ခြေရာတော်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ခြေရာတော်]]
* [[လိုင်ဇာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|လိုင်ဇာ]]
* [[ဝေလူးရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဝေလူး]]
* [[မင်းတိုင်ပင် NUG တရားရုံး အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|NUG တရားရုံး]]
* [[ကနန်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ကနန်]]
* [[သာဒါရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|သာဒါ]]
* [[အကြည်ပန်းပလွန်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|အကြည်ပန်းပလွန်း]]
* [[ဆုံရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဆုံရွာ]]
* [[လက်ထုတ္တော အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|လက်ထုတ္တော]]
* [[ဗျိုင်းဖြူ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဗျိုင်းဖြူ]]
* [[မတောရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မတော]]
* [[ရှင်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရှင်ရွာ]]
* [[မောင်တော နခခ (၂) အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|နခခ(၂)]]
* [[တန်းလွဲရွာမ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|တန်းလွဲရာမ]]
* [[ကျောက်နီမော် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ကျောက်နီမော်]]
* [[မြောက်ဦး ရမ်းချောင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရမ်းချောင်း]]
* [[အိုးထိမ်းတွင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|အိုးထိမ်းတွင်း]]
* [[လမ်းလယ်ကျစ် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|လမ်းလယ်ကျစ်]]
* [[မော်ချီးဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မော်ချီး]]
* [[မြောက်ဦး ဒိုင်းကျီ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒိုင်းကျီ]]
* [[သရက်တပင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|သရက်တပင်]]
* [[ဘုံတိုရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဘုံတို]]
* [[မိုင်းလုံ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မိုင်းတုံ]]
* [[မြောက်ဦးဆေးရုံ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မြောက်ဦးဆေးရုံ]] 
* [[ချောင်းတူရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ချောင်းတူ]]
* [[ယိုးငူ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ယိုးငူ]]
* [[ပြောင်းရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ပြောင်းရွာ]]
* [[ရေတွင်းကုန်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရေတွင်းကုန်း]]
* [[ဒလက်ချောင်းဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒလက်ချောင်း]]
* [[ကျင်ဒွေးတံတား အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ကျင်ဒွေးတံတား]]
* [[ဖူနွမ်းရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဖူနွမ်း]]
* [[သံတွဲ ကျောက်ကြီးရွာ အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ကျောက်ကြီး]]
* [[ဆွဲလွဲအိုရွာ အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဆွဲလွဲအို]]
----
;ဆက်စပ်ခေါင်းစဉ်များ
*[[ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေး ထုတ်ပြန်ချက်များ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရေး (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]

}}&lt;noinclude&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်များ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1cgp37z8miruywuby4s82jrc7pnnwpi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>249139</id>
    <revision>
      <id>1050057</id>
      <parentid>1046212</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T10:27:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1050057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18971" sha1="pphgaiwyungo3xe84urdbbj199e905n" xml:space="preserve">
{{Infobox government agency
|agency_name     =နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Foreign Exchange Supervisory Committee&lt;/small&gt;
|nativename      = 
|type            = ​ကော်မတီ
|seal            =
|formed          = {{Start date|df=yes|2022|4|4}}
|preceding1      = 
|jurisdiction    = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] 
|headquarters    =  နေပြည်တော် 
|coordinates     =
|employees       =
|budget          =
|chief1_name     = [[ညိုစော|ဦးညိုစော]]
|chief1_position = ဥက္ကဋ္ဌ
|chief2_name     = ဒေါက်တာ[[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ကံဇော်]]
|chief2_position = အတွင်းရေးမှူး
|child1_agency   =
|parent_agency   = 
|website         = &lt;!--{{url|}}--&gt;
|footnotes       =
|map             =
|map_width       =
|map_caption     =
}}

'''နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ'''သည် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] လက်ထက်တွင် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရှိ ကော်မတီဖြစ်သည်။ ကော်မတီသည် နိုင်ငံခြားသုံးငွေအား စိစစ်ခွင့်ပြုပေးရသည့် လုပ်ငန်းအား အဓိကဆောင်ရွက်သည်။ ကော်မတီကို လက်ရှိတွင် ဝန်ကြီးချုပ် [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] က ဦးဆောင်သည်။
== သမိုင်းကြောင်း ==

စစ်အာဏာသိမ်းမှု၏ နောက်ဆက်တွဲ ဂယက်ကြောင့်  နိုင်ငံအတွင်း နိုင်ငံခြားငွေလဲလှယ်နှုန်း များ ဖြစ်သင့်ဖြစ်ထိုက်သည့် ဈေးထက် အဆမတန် မြင့်တက်သွားခဲ့၍ ကုစားနိုင်ရန် ဖွဲ့စည်းခြင်းဖြစ်သည်။၂၀၂၂ ခုနှစ် ဧပြီ ၄ရက်တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gnlm.com.mm/foreign-exchange-supervisory-committee-formed-to-supervise-currency-use/|title=Foreign Exchange Supervisory Committee formed to supervise currency use|work= Global New Light of Myanmar|access-date=20 Sep 2023|date=21 May 2022 }}&lt;/ref&gt;  ဖျက်သိမ်းပြီးနောက် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မြထွန်းဦးက ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်နေသော နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှု ကော်မတီကိုပါ ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ 

သို့သော် အမျိုးသားကားကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီက ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ယင်းကော်မတီကို နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အသစ် ဦးညိုစောက ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆက်လက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2025-08-28 |title=အကြမ်းဖက် မင်းအောင်လှိုင်က မြထွန်းဦးကို ဖယ်ရှားပြီး ညိုစောကို နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှု ကော်မ တီ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ခန့်အပ်၊ ဒေါ်လာအဝင်နည်းပါး၍ ပြည်ပသွင်းကုန်များအားလုံးနီးပါး တင်သွင်းခွင့် ပိတ်ပင်ထား |url=https://yktnews.com/2025/08/226214/ |access-date=2026-03-10 |website=Khit Thit Media |language=en-US |archive-date=7 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250907025802/https://yktnews.com/2025/08/226214/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၅ ဩဂုတ်လပိုင်းက ဆေးဝါးနှင့်လူသုံးကုန်များ အပါအဝင် ကုန်ပစ္စည်းအမျိုးအစားပေါင်း ၃၅ မျိုး တင်သွင်းခွင့်ကို နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီက ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2025-09-26 |title=ရန်ကုန်နှင့်မြို့ကြီးများဆီသို့ ထိုင်းကုန်စည်တင်သွင်းခွင့် စစ်ကော်မရှင် ဆက်လက်ပိတ်ဆို့ထား |url=https://myanmar-now.org/mm/news/68048/ |access-date=2026-03-10 |website=Myanmar Now |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ကော်မတီ(၄ ဧပြီ ၂၀၂၂-၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅) ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |'''စဉ်'''
| rowspan=&quot;2&quot; |'''အမည်'''
! colspan=&quot;3&quot; | တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း
| rowspan=&quot;2&quot; |'''ရာထူး'''
|-
!စတင်ရက်
!ပြီးဆုံးရက်
!ရက်ပေါင်း
|-
|rowspan=3|၁
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညိုစော]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-09/Order%2037-2024.pdf|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၇ မေ ၂၀၂၄}}{{Dead link|date=July 2026 }}&lt;/ref&gt;
|၂၇ မေ ၂၀၂၄
|၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅
|{{age in days|2024|5|27|2025|8|1}}
|rowspan=3|ဥက္ကဋ္ဌ
|-
|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မြထွန်းဦး]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/253918|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုးမြင့်ထွန်းနေရာတွင်  ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ပို့/ဆက်ဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မြထွန်းဦးဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်ပြီး ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်း|work=Eleven Media Group|access-date=၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ }}&lt;/ref&gt; 
|၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃
|၂၇ မေ ၂၀၂၄
|{{age in days|2023|9|18|2024|5|27|}}
|-
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မိုးမြင့်ထွန်း]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/lieutenant-general-moemyinttun-09202023084156.html|title=ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုးမြင့်ထွန်းကို ကော်မတီတွေကနေ ဖယ်ရှား|work=RFA Burmese|access-date=၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ }}&lt;/ref&gt; 
|၄ ဧပြီ ၂၀၂၂
|၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃
|{{age in days|2022|4|4|2023|9|17}}
|-
|rowspan=2|၂
|ဒေါက်တာ[[ပွင့်ဆန်း (ဝန်ကြီး)|ပွင့်ဆန်း]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/235965|title=ပြည်ထောင်စု ဝန်ကြီးအချို့အား ဌာနပြောင်းရွှေ့မှုများပြုလုပ်ပြီး ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့အား ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်း|work=Eleven Media Group|access-date=၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၉  ဩဂုတ် ၂၀၂၂ }}&lt;/ref&gt; 
|၄ ဧပြီ ၂၀၂၂
|၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂
|{{age in days|2022|4|4|2022|8|19}}
|rowspan=2|အဖွဲ့ဝင် 
|-
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညိုစော]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/08/09/372423.html|title=ကုန်သွယ်စီးပွားနှင့် နိုင်ငံခြားသုံးငွေ ကြီးကြပ်မှု ကော်မတီတို့တွင် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော ပါဝင်လာ|work=ဧရာဝတီသတင်း|access-date=၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ }}&lt;/ref&gt; 
|၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃
|၂၇ မေ ၂၀၂၄
|{{age in days|2023|7|5|2024|5|27}} 
|-
|၃
|ဦး[[ဝင်းရှိန်]]
|၄ ဧပြီ ၂၀၂၂
|၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅
|{{age in days|2022|4|4|2025|8|1}}
|အဖွဲ့ဝင် 
|-
|rowspan=3|၄
|ဒေါက်တာကံဇော်
|၄ ဧပြီ ၂၀၂၂
|၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂
|{{age in days|2022|4|4|2022|8|19}}
|rowspan=3|အဖွဲ့ဝင် 
|-
|ဦးအောင်နိုင်ဦး
|၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂
|၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃
|{{age in days|2022|9|19|2023|9|28}}
|-
|[[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]]
|၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃
|၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅
|{{age in days|2023|9|28|2025|8|1}}
|-
|၅
|[[ခင်နိုင်ဦး|ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦး]] 
|၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃
|၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅
|{{age in days|2023|9|28|2025|8|1}}
|အဖွဲ့ဝင် 
|-
|rowspan=2|၆
|[[သန်းညိန်း|ဦး​သန်းညိန်း]]
|၄ ဧပြီ ၂၀၂၂
|၁၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၂
|{{age in days|2022|4|4|2022|9|18}}
|rowspan=2|အဖွဲ့ဝင် 
|-
|[[သန်းသန်းဆွေ|ဒေါ်သန်းသန်းဆွေ]] 
|၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂
|၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅
|{{age in days|2022|9|19|2025|8|1}}
|-
|rowspan=2|၇
|ဦး[[အောင်နိုင်ဦး]]
|၄ ဧပြီ ၂၀၂၂
|၁၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၂
|{{age in days|2022|4|4|2022|9|18}}
|rowspan=2|အတွင်းရေးမှူး 
|-
|ဒေါက်တာ[[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ကံဇော်]]
|၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂
|၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅
|{{age in days|2022|9|19|2025|8|1}}
|}
== ဦးညိုစောအစိုးရအဖွဲ့ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |'''စဉ်'''
| rowspan=&quot;2&quot; |'''အမည်'''
| rowspan=&quot;2&quot; |'''ရာထူး'''
! colspan=&quot;3&quot; | တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း
| rowspan=&quot;2&quot; |'''တာဝန်'''
|-
!စတင်ရက်
!ပြီးဆုံးရက်
!ရက်ပေါင်း
|-
|၁
|ဦးညိုစော &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mtnewstoday.com/?p=109315|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်း|work=Myanmar Transparency News|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|archive-date=2 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250902012810/https://www.mtnewstoday.com/?p=109315|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
|ဝန်ကြီးချုပ်
|၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅
|
|{{age in days|2025|8|6}}
|ဥက္ကဋ္ဌ
|-
|၂
|ဒေါက်တာ ဝါဝါမောင်
|[[ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ဝန်ကြီး
|၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅
|
|{{age in days|2025|8|6}}
|rowspan=4|အဖွဲ့ဝင် 
|-
|၃
|[[ချစ်ဆွေ (သံအမတ်ကြီး)|ဦးချစ်ဆွေ]]
|[[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ဝန်ကြီး
|၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅
|
|{{age in days|2025|8|6}}
|-
|၄
|[[ခင်နိုင်ဦး|ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦး]] 
|[[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်]]
|၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅
|
|{{age in days|2025|8|6}}
|-
|၅
|[[သန်းသန်းဆွေ|ဒေါ်သန်းသန်းဆွေ]] 
|[[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်|မြန်မာနိုင်ငံတော် ဗဟိုဘဏ် ဥက္ကဋ္ဌ]]
|၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅
|
|{{age in days|2025|8|6}}
|-
|၆
|ဒေါက်တာ[[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ကံဇော်]]
|[[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန် ဝန်ကြီးဌာန]]၊ဝန်ကြီး
|၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅
|
|{{age in days|2025|8|6}}
|အတွင်းရေးမှူး
|}


== လုပ်ငန်းတာဝန်များ ==

*  နိုင်ငံအတွင်းရှိ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုလုပ်ငန်းများ၊ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုလုပ်ငန်းများက လိုအပ်သည့် စက်ပစ္စည်းများ၊ လုပ်ငန်းသုံးယာဉ်ယန္တရားများ၊ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုအတွက် လိုအပ်သည့် အသုံးအဆောင်များနှင့် ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းများစသည်တို့ တင်သွင်းရာတွင် လိုအပ်သည့် နိုင်ငံခြားသုံးငွေအား စိစစ်ခွင့်ပြုပေးခြင်း၊ 

* ပြည်သူအများ စားဝတ်နေရေးအတွက် လိုအပ်သည့် စက်သုံးဆီ၊ ဆေးဝါး၊ စားသုံးဆီ၊ ဓာတ်မြေဩဇာ၊ ပိုးသတ်ဆေး၊ ပြည်တွင်း၌ဝယ်ယူရရှိနိုင်ခြင်းမရှိသည့် တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းသုံးပစ္စည်းများ အစရှိသည်တို့ ဝယ်ယူတင်သွင်းရာတွင် လိုအပ်သည့် နိုင်ငံခြားသုံးငွေအား စိစစ်ခွင့်ပြုပေးခြင်း၊

* နိုင်ငံသားများ လူမှုရေးကိစ္စအလို့ငှာ ပြည်ပသို့သွားရောက်ဆေးဝါးကုသခြင်း၊ ပညာရေးကိစ္စများအတွက် သွားရောက်ခြင်းနှင့် ဘာသာရေးကိစ္စများအတွက် သွားရောက်ခြင်း စသည်တို့အတွက် လိုအပ်သည့် နိုင်ငံခြားသုံးငွေအား စိစစ်ခွင့်ပြုပေးခြင်း၊

* အထွေထွေဆိုင်ရာပစ္စည်းများ ပြည်ပမှတင်သွင်းခြင်း၊ ပြည်ပသို့ချေးငွေနှင့် အတိုးများပြန်လည်ပေးဆပ်ခြင်း၊ ဝန်ဆောင်ခများပေးချေခြင်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုလုပ်ငန်းများမှ အမြတ်ငွေများ ပြန်လည်လွှဲပို့ခြင်းစသည့် ကိစ္စများတွင် အသုံးပြုရန် လိုအပ်သည့် နိုင်ငံခြားသုံးငွေအား စိစစ်ခွင့်ပြုပေးခြင်း၊

* လူမှုအသုံးအဆောင် ဇိမ်ခံပစ္စည်းများ တင်သွင်းမှုအတွက် မဖြစ်မနေတင်သွင်းရန် လိုအပ်မှုအပေါ် နိုင်ငံခြားသုံးငွေစိစစ်ခွင့်ပြုပေးခြင်း၊

* နိုင်ငံအတွင်းရှိ ပြည်တွင်း ပြည်ပ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုလုပ်ငန်းများ၊ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများ၊ ပို့ကုန်/သွင်းကုန် လုပ်ငန်းများနှင့် ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေးအပါအဝင် ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများအတွက် နိုင်ငံခြားသုံးငွေ လည်ပတ်မှုဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအား ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲခြင်း။


== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]]</text>
      <sha1>pphgaiwyungo3xe84urdbbj199e905n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပလေယာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>254378</id>
    <revision>
      <id>1050060</id>
      <parentid>824193</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T11:38:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1050060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7015" sha1="98arfpk0so6bmrxeho3hlbaghklae73" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = ပလေယာ
| image          = Players Film Poster.jpg
| caption        = ရုပ်ရှင်ပိုစတာ
| director       = ပြည်ဟိန်းသီဟ
| producer       = ခိုင်မာဝင်း
| writer         = သက်ဦးမောင်
| starring       = {{plainlist|*[[မြင့်မြတ်]]
*[[ထွန်းထွန်း]]
*[[တိုင်ရွန်ဘီဂျေ]]
*[[ခင်လှိုင်]]
*[[စိုးမြတ်သူဇာ]]
*[[အိချောပို]]
*[[မေမီကိုကို]]
*[[ဆောင်းဝတ်ရည်မေ]]
}}
| music          =
| cinematography = 
| editing        = 
| studio         = ဘိုဘို ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေး
| distributor    =
| released       = {{film date|2020|02|06|df=y}}
| runtime        = ၁၂၀ မိနစ်
| country        = မြန်မာ
| language       = မြန်မာ
| budget         = 
| gross          =
}}

'''''ပလေယာ''''' ({{lang-en|Players}}) သည် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်ထွက် မြန်မာ ဟာသအချစ်ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြစ်ပြီး  [[မြင့်မြတ်]]၊&lt;ref&gt;{{cite news|title=မြင့်မြတ်ကို YBS ယာဉ်မောင်းအဖြစ်ရှုစားရမည့် 'ပလေယာ'ရုပ်ရှင်(နမူနာ) |trans-title='Player' to watch Myint Myat as YBS driver (sample) |language=my |url=http://burmese.dvb.no/archives/369996 |work=DVB |date=4 February 2020 |access-date=30 August 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=my:မြင့်မြတ်ကို YBS ဒရိုင်ဘာ စော်ကြည်ဘဲအဖြစ်တွေ့ရမယ့် ပလေယာ ဇာတ်ကား |title=Myangmyatko YBS Darinebhar Hcaw Kyi Bhell Aahpyit Twaer M Y Palayyar Jaratkarr |trans-title=Myint Myat as YBS driver Saw Kyi Bae |language=my |url=https://www.kumudranews.com/news-37011 |work=Kumudra |date=4 February 2020 |access-date=30 August 2020 }}{{Dead link|date=February 2024 }}&lt;/ref&gt; [[ထွန်းထွန်း]]၊ [[တိုင်ရွန်ဘီဂျေ]]၊ [[ခင်လှိုင်]]၊&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;ပလေယာ&quot; ရုပ်ရှင်မှာ စိုးမြတ်သူဇာနဲ့ လင်မယားပုံစံ သရုပ်ဆောင်ထားတဲ့ ခင်လှိုင် |trans-title=Khin Hlaing, who plays Soe Myat Thuzar and his wife in the movie &quot;Player&quot; |language=my |url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2020/02/05/214721.html |work=ဧရာဝတီ |date=5 February 2020 |first=Yu Phyu |last=Han |access-date=30 August 2020}}&lt;/ref&gt; [[စိုးမြတ်သူဇာ]]၊ [[အိချောပို]]၊&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;ပလေယာ&quot; ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကြီးထဲကကိုမြင့်မြတ်နဲ့ကရတဲ့ဇာတ်ဝင်ခန်းတွေ၊ မနောသီချင်းကိုဦးခင်လှိုင်နဲ့ အိုက်တင်လုပ်ရတဲ့အခန်းတွေကိုအမှတ်တရပြန်ပြောပြလာတဲ့ အိချောပို (ရုပ်သံ) |trans-title=Ko Myint Myat dances in the movie &quot;Player&quot;. Ichopo (TV) reminisces about the rooms where Khin Hlaing and Ike had to perform Manaw song (Ike) |language=my |url=https://news-eleven.com/broadcast/14511 |work=Eleven Media Group |date=5 February 2020 |access-date=30 August 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;ပလေယာ&quot; ဇာတ်ကား ဝင်ငွေကောင်းခဲ့တဲ့အတွက် ဝမ်းသာနေတဲ့ အိချောပို |trans-title=Ichopo, who was happy that &quot;Player&quot; was a good movie |language=my |url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2020/03/18/218402.html |work=ဧရာဝတီ |date=18 March 2020 |first=Chit |last=Poe |access-date=30 August 2020}}&lt;/ref&gt; [[မေမီကိုကို]] နှင့် [[ဆောင်းဝတ်ရည်မေ]]တို့ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည်။ ဘိုဘို ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေးမှ ဖြန့်ချိကာ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ရုံတင်ပြသခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |script-title=my:ပလေယာရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား စာနယ်ဇင်းမိတ်ဆက်ပြသ (ဓာတ်ပုံ) |title=Palayyarroteshinjaratkarr Hcarnaaljainn Matesaat Pyas (Dharatpone) |trans-title=Player Movie Press Release (Photo) |language=my |url=https://news.ydnp.net/328595/ |work=Latest News |date=4 February 2020 |access-date=30 August 2020 |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204151231/https://news.ydnp.net/328595/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Players ရုပ်ရှင် Red Carpet Show |url=https://7day.news/%E1%80%95%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%9A%E1%80%AC-%E1%80%9B%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%BA-Red-Carpet-Show-----177736 |language=my |work=[[7Day News]] |date=4 February 2020 |access-date=30 August 2020 |accessdate=19 February 2024 |archivedate=11 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201011120407/https://7day.news/%E1%80%95%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%9A%E1%80%AC-%E1%80%9B%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%BA-Red-Carpet-Show-----177736 }}&lt;/ref&gt;

==ဇာတ်ကောင်များ==
*မင်းထွန်း အဖြစ် [[မြင့်မြတ်]]
*မေသူကျော် အဖြစ် [[အိချောပို]]
*မြတ်စန္ဒီဦး အဖြစ် [[မေမီကိုကို]]
*ကျော်ဇင် အဖြစ် [[ခင်လှိုင်]]
*အာကာ အဖြစ် [[ထွန်းထွန်း]]
*စန်းစန်းတင် အဖြစ် [[စိုးမြတ်သူဇာ]]
*ဇင်ကို အဖြစ် အေးချမ်းမောင်
*ကျော်ဇေယာတိုးခိုင်လင်း အဖြစ် ဂျိုကာ
*မေသရဖီကျော် အဖြစ် [[ဆောင်းဝတ်ရည်မေ]]
*ဝီလျံ အဖြစ် [[တိုင်ရွန်ဘီဂျေ]]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[Category:၂၀၂၀ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]
[[Category:မြန်မာ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]
[[Category:မြန်မာဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]


{{Myanmar-film-stub}}</text>
      <sha1>98arfpk0so6bmrxeho3hlbaghklae73</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စစ်အင်ဂျင်နီယာတပ်ဖွဲ့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>280013</id>
    <revision>
      <id>1050037</id>
      <parentid>960434</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T04:52:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1050037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9727" sha1="6se2rdbw3xhelucxm2k9lujirhijbc2" xml:space="preserve">{{Infobox military unit
|unit_name=တပ်မတော် (ကြည်း) &lt;br /&gt; &lt;big&gt;စစ်အင်ဂျင်နီယာတပ်ဖွဲ့&lt;/big&gt;
|native_name=ကကယာ
|dates=၁၉၄၉ ခုနှစ်ဝန်းကျင် – လက်ရှိ&lt;ref name=&quot;moi2024&quot;&gt;{{Cite web |title=Corps of military engineers serving nation‑building tasks, infrastructures in border region: SG |url=https://www.moi.gov.mm/moi%3Aeng/news/13179 |website=Ministry of Information (Myanmar) |access-date=2025-12-09}}&lt;/ref&gt;
|country={{MMR}}
|branch={{Army|Myanmar}}
|type=စစ်လက်ရုံး၊ စစ်အကူလက်ရုံး
|role=စစ်မြေပြင်အင်ဂျင်နီယာ၊ တည်ဆောက်ရေး၊ သဘာဝဘေးဒဏ်ကာကွယ်ရေး၊ အခြေခံအဆောက်အအုံဖွံ့ဖြိုးရေး
|garrison=ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း) စစ်အင်ဂျင်နီယာညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး၊ စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော်]]
|motto=''ရွှေ့လျား၊ တိုက်ခိုက်၊ နေထိုင်ရန်''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-02-25 |title=Corps of military engineers serving nation-building tasks, infrastructures in border region: SG - Global New Light Of Myanmar |url=https://www.gnlm.com.mm/corps-of-military-engineers-serving-nation-building-tasks-infrastructures-in-border-region-sg/ |access-date=2025-12-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|commander1=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်
|commander1_label=[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]
|image=Shoulder sleeve insignia of the Myanmar Army Corps of Military Engineers.svg
|caption=လက်ရုံးအမှတ်အသားတံဆိပ်
|commander2=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း
|commander2_label=[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]/ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)]]
|commander3=ဗိုလ်ချုပ်
|commander3_label=စစ်အင်ဂျင်နီယာညွှန်ကြားရေးမှူး
|identification_symbol=[[File:Myanmar Military Engineers Flag.svg|border|180px]]
|identification_symbol_label=တပ်ဖွဲ့အလံ
|image_size=200
|command_structure={{Tree list}}
* {{Armed forces|Myanmar}}
** {{Army|Myanmar}}
{{Tree list/end}}
|garrison_label=တပ်ဖွဲ့ဌာနချုပ်
}}

'''တပ်မတော်(ကြည်း) စစ်အင်ဂျင်နီယာတပ်ဖွဲ့'''သည် မြန်မာ့တပ်မတော် ကြည်းတပ်၏ တိုက်ပွဲဝင် စစ်မြေပြင်အင်ဂျင်နီယာလုပ်ငန်းများအတွက် အဓိကကျသော [[စစ်လက်ရုံး]]တပ်ဖွဲ့တစ်ခုဖြစ်သကဲ့သို့ စစ်ထောက်ဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများအတွက်လည်း အဓိကကျသော [[စစ်အကူလက်ရုံး]]တပ်ဖွဲ့တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Develop engineering profession for serving the State and the people |url=http://www.mdn.gov.mm/en/develop-engineering-profession-serving-state-and-people |access-date=2025-12-09 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ကိုးကားခြင်း|title=5. Military Training and Officer Education|date=2009-01-22|url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1355/9789812308498-009/pdf?licenseType=restricted&amp;srsltid=AfmBOopYWRB8Yt8vVQh-L_Jui5LovXv6qXgmtowzPEt4CCGoUZTv_Bg2|access-date=2025-12-09}}&lt;/ref&gt;

== သမိုင်းအကျဉ်း ==
စစ်အင်ဂျင်နီယာတပ်ဖွဲ့သည် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအိန္ဒိယရှိ Madras Sapper Miners Corps မှ Burma Sapper Miners Corps အဖြစ် သီးခြားခွဲထုတ်၍ဖွဲ့စည်းခဲ့ချိန်မှ စတင် သန္ဓေတည်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ်တင် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ|မြန်မာနိုင်ငံပြည်တွင်းစစ်]] စတင်ချိန်တွင် [[ပြင်ဦးလွင်မြို့|ပြင်ဦးလွင်]] မြို့ရှိ လေ့ကျင့်ရေးအင်ဂျင်နီယာတပ်ရင်းသည် [[ကရင်အမျိုးသားကာကွယ်ရေးအဖွဲ့]]ကို တိုက်ခိုက်၍ မြို့ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{Cite web |title=မြန်မာ့စစ်အင်ဂျင်နီယာတပ်ဖွဲ့သည် နိုင်ငံတကာအဆင့်မီ စစ်လက်ရုံးတပ်ဖွဲ့တစ်ခုအဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ပြီဖြစ်ကြောင်း SAC ဥက္ကဋ္ဌ ပြောကြား – Myanmar Transparency News |url=https://www.mtnewstoday.com/?p=54494 |access-date=2025-12-09 |language=my |archive-date=7 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260107113030/https://www.mtnewstoday.com/?p=54494 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ဤသည်မှာ ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် တပ်ဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းရန် ဦးတည်စေခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Develop engineering profession for serving the State and the people |url=http://www.mdn.gov.mm/en/develop-engineering-profession-serving-state-and-people |access-date=2025-12-09 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=en}}&lt;/ref&gt; ၎င်းတိုက်ပွဲတွင် လေ့ကျင့်ရေးအင်ဂျင်နီယာတပ်ရင်းမှ တပ်ကြပ်ကြီး လှမောင်၏ဇနီးဖြစ်သူ ''[[သူရဘွဲ့|သူရ]] မချစ်ပို'' သည် သူမ၏ ရဲစွမ်းသတ္တိကြောင့် တပ်မှူးအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင် စစ်အင်ဂျင်နီယာတပ်ဖွဲ့၏ ပထမဆုံး အမျိုးသမီးတပ်မှူး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

== စစ်အင်္ဂါစဉ်နှင့် ဖွဲ့စည်းပုံ ==
၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ စာရင်းများအရ တပ်မတော်တွင် အင်ဂျင်နီယာတပ်ပေါင်း (၅၅ )တပ်ကို ဖွဲ့စည်းထားပြီးဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Develop engineering profession for serving the State and the people |url=http://www.mdn.gov.mm/en/develop-engineering-profession-serving-state-and-people |access-date=2025-12-09 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=en}}&lt;/ref&gt;

စစ်အင်ဂျင်နီယာတပ်ဖွဲ့သို့ ဝင်ရောက်လာသော တပ်သားသစ်များကို ၎င်းတို့၏ ပညာရေးအဆင့်အပေါ် အခြေခံ၍ အထွေထွေစစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အရည်အချင်းလိုအပ်ချက်များအဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားသည်။ အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ရရှိထားသူများအား စစ်မှုထမ်း ၃ နှစ်ပြီးနောက် တပ်ကြပ်ကြီးများအဖြစ် ခန့်အပ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Develop engineering profession for serving the State and the people |url=http://www.mdn.gov.mm/en/develop-engineering-profession-serving-state-and-people |access-date=2025-12-09 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=en}}&lt;/ref&gt; [[တပ်မတော် (ကြည်း)|မြန်မာ့တပ်မတော်]]၏ အခြားတပ်ဖွဲ့များကဲ့သို့ပင် စစ်အင်ဂျင်နီယာတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်များသာမက စစ်ပညာနှင့် သေနင်္ဂဗျူဟာများကိုလည်း တတ်မြောက်ကျွမ်းကျင်ရန် လိုအပ်သည်။ &lt;ref&gt;{{ကိုးကားခြင်း|title=5. Military Training and Officer Education|date=2009-01-22|url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1355/9789812308498-009/pdf?licenseType=restricted&amp;srsltid=AfmBOopYWRB8Yt8vVQh-L_Jui5LovXv6qXgmtowzPEt4CCGoUZTv_Bg2|access-date=2025-12-09}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{တပ်မတော် (ကြည်း)}}
{{တပ်မတော်}}

{{တပ်မတော် (ကြည်း)-stub}}

[[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် (ကြည်း)]]</text>
      <sha1>6se2rdbw3xhelucxm2k9lujirhijbc2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၂၀၂၆</title>
    <ns>0</ns>
    <id>280044</id>
    <revision>
      <id>1050024</id>
      <parentid>1049647</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T02:03:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ကွယ်လွန်သူများ</comment>
      <origin>1050024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="178487" sha1="logw3qjkgflx51iboi6ur1261l3ysob" xml:space="preserve">{{Events by month|၂၀၂၆|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}}{{Year nav|2026}}
{{Year article header|2026}}

== ဖြစ်ပွားဆဲ ဖြစ်ရပ်များ ==

* [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]
* [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]
* [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]
* [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]သက်တမ်း
* [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]သက်တမ်း

== အဓိက ဖြစ်ရပ်များ ==

=== ဇန်နဝါရီ ===

* [[၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ]]သည် [[ယူရို|ယူရိုငွေကြေး]]ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ယူရိုဇုန်၏ ၂၁ ခုမြောက် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite press release|title=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps|date=July 8, 2025|publisher=Council of the European Union|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/}}&lt;/ref&gt;

* [[၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[ကော်သူးလေတပ်မတော် (KTLA)]]က မြန်မာနိုင်ငံက ခွဲထွက်ပြီး ကော်သူးလေသမ္မတနိုင်ငံ တည်ထောင်လိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကော်သူးလေနိုင်ငံသစ် ကြေညာ၊ သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်စောနယ်ဒါးမြ တာဝန်ယူ |url=https://burmese.dvb.no/post/740655 |access-date=8 Jan 2026 |website=DVB}}&lt;/ref&gt;
* [[၉ ဇန်နဝါရီ]] - မြန်မာနိုင်ငံနှင့် [[ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ]]တို့သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၉ ရက်မှစတင်၍ နှစ်နိုင်ငံအကြား သံအမတ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်ကြသည်။ ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ် သမ္မတနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ (၁၂၇) နိုင်ငံမြောက် သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင်သည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်နှင့် ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံတို့အကြား သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင် |url=https://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaanng-chiumaaliiyaaphkdrysmmttniungngnttiuakaa |url-status=live |access-date=၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |website=Myanmar Digital News}}&lt;/ref&gt;
* [[၁၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၂) ကို  မြို့နယ်ပေါင်း ၁၀၀ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ကျင်းပပြီးစီး |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |access-date=2026-02-28 |language=en-US |archive-date=1 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201035017/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ ရွေးကောက်ပွဲအပိုင်း(၂)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များ၌ မဲပေးမှုများ ပြီးဆုံး၍ မဲရုံများစတင်ပိတ်သိမ်း |url=https://news-eleven.com/article/309049 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၄ ဇန်နဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-amiusaakaakyrennglunkhunrekeaangcii |access-date=2026-03-13 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}&lt;/ref&gt;                 
* [[၂၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၃) ကို  မြို့နယ်ပေါင်း ၆၁ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်(တနဂ်​နွေ​နေ့)တွင် ကျင်းပမည့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲအပိုင်း(၃)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ် ၆၁ မြို့နယ် |url=https://news-eleven.com/article/309419 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၇ ဇန်နဝါရီ]] - ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းထွန်းနောင်]]အား စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မူလတာဝန်များသို့ ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]]ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်ထားသဖြင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကောင်မရှင်]]အဖွဲ့ဝင်သစ် ဖြစ်လာသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ပြည်ထဲ​ရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်း​နောင်အား စစ်ဘက်မူလတာဝန် ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေပြီး ၎င်း၏​နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဖုန်းမြတ်အား ခန့်အပ်|url=https://news-eleven.com/article/309488|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-06|language=my}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၉ ဇန်နဝါရီ]] - ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ် အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ​ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​ကြောင်း အမိန့်များကို ကြေညာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်ဆက်လက်ထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/76504 |access-date=2026-02-27 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​​ကြောင်းကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/309542 |access-date=2026-02-27 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;

=== ဖေဖော်ဝါရီ ===

* [[၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[ပြည်ထောင်စုအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]]ကို [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ 
* [[၇ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် [[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]] ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခြင်းအခမ်းအနားကို နေပြည်တော်ရှိ  MICC -1 ခန်းမတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ အကောင်းဆုံးရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဆုကို &quot;''[[ပန်းမြိုင်လယ်မှ ဥယျာဉ်မှူး]]''&quot;ဇာတ်ကားက ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုများ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ပွဲ ပြုလုပ် |url=https://news-eleven.com/article/309744 |access-date=2026-02-22 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt; 
* [[၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ]] - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ သံရုံး ယာယီတာဝန်ခံကို မြန်မာနိုင်ငံကနေ ထွက်ခွာရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ 
* [[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြန်မာ့တော်ဝင်နဂါးတပ်တော်|ဗမာအမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]၏ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်နဂါး]]သည် မြန်မာ့တပ်မတော်ထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။ 

* [[၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]မှ ထွက်ခွာရန် ပြင်ဆင်နေသည့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်းလိုင်း]] ၏ ATR-72-600 အမျိုးအစား ခရီးသည်တင်လေယာဉ်ကို FPV Suicide Drone များဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လေယာဉ်၏ ခေါင်းပိုင်း၊ ကိုယ်ထည်အလယ်ပိုင်းနှင့် နောက်မီးပိုင်းတို့တွင် ဗုံးစထိမှန်၍ အနည်းငယ်ပျက်စီးခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ် တိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် လေယာဉ်ခရီးစဉ်များ ဖျက်သိမ်းထား |url=https://npnewsmm.com/news/699966621a20c677ac351113 |url-status=live |website=NP News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-02-21 |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်မှာ ခရီးသည်တင်လေယာဉ် တိုက်ခိုက်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/02/21/mna-airline-rebel-drone-burma-junta/ |access-date=2026-02-22 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - တတိယအကြိမ်မြောက် လွှတ်တော်အသီးသီး၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လအတွင်း ကျင်းပသွားမည်ဖြစ်ရာ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]ကို (၁၆) ရက်နေ့၊ [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]ကို (၁၈) ရက်နေ့နှင့် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်လွှတ်တော်များကို (၂၀) ရက်နေ့တို့တွင် အသီးသီးစတင်ကျင်းပရန် ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80312 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80315 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80316 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ရန်ကုန်မြို့ရှိ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ [[ဖင်လန်နိုင်ငံ]]သံရုံးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၈) ရက်နေ့၌ ပိတ်သိမ်းမည်ဟု တရားဝင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဖင်လန်နိုင်ငံသံရုံး ပိတ်သိမ်းမည် |url=https://news-eleven.com/article/310071 |access-date=2026-02-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] -  အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80422|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-02-27|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]နှင့် [[အစ္စရေးနိုင်ငံ|အစ္စရေး]]နိုင်ငံတို့သည် [[အီရန်နိုင်ငံ]]အတွင်း တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ နိုင်ငံတော်ခေါင်းဆောင်ကြီး အလီ ခါမေနီ အပါအဝင် အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီး အများအပြား သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt; ယင်းကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အီရန်က ပင်လယ်ကွေ့ဒေသရှိ အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကို လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel attack Iran as Trump says ‘major combat operations’ under way – live |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/feb/28/israel-attacks-iran-as-blasts-heard-in-tehran-live-updates?page=with:block-69a2c4c98f08e575db5bd4de#block-69a2c4c98f08e575db5bd4de |access-date=28 February 2026 |publisher=The Guardian}}&lt;/ref&gt;

=== မတ် ===

* [[၁ မတ်]] - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မင်းတုန်းမြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက် ရှစ်မိုင်ခန့်အကွာ ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ပြောင်းရွာဝန်းကျင်ကို လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ သေဆုံးသူ ၂၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=ခင်ရီရီဇော် |date=2026-03-02 |title=မင်းတုန်းမြို့အနောက်ဘက် ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ကုန်တင်ကားရပ်နားစခန်းကို ဗုံးကြဲ၊ ၂၅ ဦးသေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73008/ |access-date=2026-03-02 |website=Myanmar Now |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မင်းတုန်းမြို့နယ်၌ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကုန်သည်နှင့် ကားသမား ၂၅ ဦး သေဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/748482 |access-date=2026-03-02 |website=မကွေးတိုင်း၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ ပြောင်းကျေးရွာအနားရှိ ကုန်ကားတွေ ရပ်နားထားတဲ့ နေရာကို စစ်ကောင်စီတပ်က လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခဲ့တာကြောင့် ရခိုင်ကုန်သည်နဲ့ ကားသမား အပါအဝင် ၂၅ ယောက် သေဆုံးပြီး ပြင်းထန… |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၂ မတ်]] - [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]သည် [[တောင်သူလယ်သမားနေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အမိန့်အမှတ် ၆/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ (၂၈၂၅) ဦး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80494 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;၊ အမိန့်အမှတ် ၇/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား/သူ (၁၀) ဦး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80496 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀(ည) နှင့်  ၅၂(က) အရ ပြစ်မှုကျခံနေရသည့် ၇,၃၃၇ ဦး တို့အား လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးခဲ့ပြီး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80498 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;၊​ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် အဆိုပါ အဆိုပါပုဒ်မများအရ တရားစွဲဆိုခံထားရကာ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေသူ ၁၂,၄၈၇ ဦး နှင့် သက်ဆိုင်သည့် အမှုပေါင်း ၉,၅၃၂ မှုကို ပိတ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅ဝ(ည)၊ ၅၂(က) ဖြင့် ကြားနာစစ်ဆေးဆဲအမှုများကိုပိတ်သိမ်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80500 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၃ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသအတွင်း၌ စစ်ရေး ပဋိပက္ခများကြောင့်]]  လောင်စာဆီတင်သွင်းသည့်သင်္ဘောများဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရာ ရေလမ်းကြောင်း တစ်လျှောက်တွင် အတားအဆီး၊ အဟန့်အတားပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၇ ရက်မှစတင်၍ ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ယာဉ်များ လစဉ် စုံရက်များတွင် စုံအက္ခရာနှင့် မ ရက်များတွင် မ အက္ခရာ နံပါတ်ပါယာဉ်များ ​မောင်းနှင်အသုံးပြုရန် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] သတင်းထုတ်ပြန်​ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80530 |access-date=2026-03-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၄ မတ်]] - 
** သင်ကြားရေးဗီဇာ (Study Visa) ဖြင့် ဝင်ရောက်လာပြီး နိုင်ငံရေးခိုလှုံခွင့် လျှောက်ထားသူများ တိုးလာနေမှုကြောင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အပါအဝင် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ|အာဖဂန်နစ္စတန်]]၊ [[ဆူဒန်နိုင်ငံ|ဆူဒန်]] နှင့် [[ကင်မရွန်းနိုင်ငံ|ကင်မရွန်း]] စုစုပေါင်း နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံမှ လျှောက်ထားသူများအတွက် ဗီဇာ ထုတ်ပေးမှုကို ရပ်ဆိုင်းထားကြောင်း [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံအစိုးရ]] က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြန်မာအပါအဝင် နိုင်ငံလေးနိုင်ငံမှ ကျောင်းသားများကို ကျောင်းသားဗီဇာထုတ်ပေးမှု ရပ်ဆိုင်းလိုက်သည်ဟု ဗြိတိန်ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/310263 |access-date=2026-03-04 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]သည် [[စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့|စရဖ အရာရှိချုပ်]]အဖြစ်မှ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] အဖြစ်သို့ ရာထူးအဆင့် တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၀/၂၀၂၆)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နေပြည်တော်ကောင်စီဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80569 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; နှင့် [[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၂၆) တို့ကို အသစ်ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80571 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ပုလဲမြို့နယ်]]၊ မရိုးတုန်းကျေးရွာကို ပါရာမော်တာ နှစ်စီးဖြင့် ဗုံးကြဲခဲ့ရာ ကလေးငယ်တဦးအပါအဝင် ဒေသခံ ငါးဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-03-05 |title=စစ်ရေးပြင်းထန်နေသည့် ပုလဲမြို့နယ်တွင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ၇ ဦးသေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73154/ |access-date=2026-03-07 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပုလဲမြို့နယ်ကို စစ်တပ်က ဗုံးကြဲ၊ ပြည်သူ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၇ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749049 |access-date=2026-03-07 |website=စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ မရိုးတုံးရွာကို မတ် ၄ ရက် ည ၉ နာရီကျော်နဲ့ မတ် ၅ ရက် မနက် ၁၀ နာရီကျော်မှာ စစ်တပ်က စက်တပ်လေထီးနဲ့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် အရပ်သား ၄ ယောက် နေရာမှာတင် သေဆုံးခဲ့ပြီး … |language=en}}&lt;/ref&gt;

*[[၅ မတ်]] - [[ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်]]: ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ပထမပတ်မှစတင်၍ မိုဘိုင်းလက်ကိုင်ဖုန်းအသုံးပြုသူများသည် စံချိန်စံညွှန်းနှင့် ကိုက်ညီပြီး နိုင်ငံတော်သို့ သတ်မှတ်ထားသော အခွန်များ ပေးဆောင်ထားသည့် ဖုန်းများကို  အသုံးပြုနိုင်စေရန်အတွက် ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) ကို စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း CEIR နှင့် EIR စနစ် စီမံကိန်းဦးစီးကော်မတီမှ သတင်းထုတ်ပြန်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မတ်လ ပထမပတ်မှစ၍ ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်းသက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်(CEIR) အား စတင်အသုံးပြုမည် |url=https://news-eleven.com/article/310289 |access-date=2026-03-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်မည့် အစီအစဉ်ကို ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80618 |access-date=2026-03-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*[[၆ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ]]တွင် လတ်တလောဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့် တိုက်ခိုက်မှုများအတွက် မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် လွန်စွာစိုးရိမ်ပူပန်လျက်ရှိကြောင်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင်းဆိုင်ရာ သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80643 |access-date=2026-03-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*[[၇ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80673 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; ဥပဒေအမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ယစ်မျိုးခွန်|ယစ်မျိုး]]ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ယစ်မျိုးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80674 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;  ဥပဒေအမှတ် ၁၄/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မျိုးစေ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မျိုးစေ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80675 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; ဥပဒေအမှတ် ၁၅/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြေဩဇာ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြေဩဇာဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80676 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; အသီးသီး ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ 

* [[၈ မတ်]] 
** - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၏ သား၊ [[မိုဂျ်တာဘာ ခါမေနီ|မိုဂျလ်တာဘာ ခါမေနီ]]ကို တတိယမြောက် [[အီရန်နိုင်ငံ]]၏ [[အီရန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်|အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်]] အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်နေရာကို အယာတိုလာ ခါမေနီ၏သားဖြစ်သူ မိုဂျ်တာဘာအား ရွေးချယ် |url=https://news-eleven.com/article/310269 |access-date=2026-03-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** [[အမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒလက်ချောင်းဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု]] ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း (၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး (၃၂) ဦး ဒဏ်ရာရရှိပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်း အချို့လည်း သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=■အမ်းမြို့နယ် ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက် ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း(၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်းအချို့ သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်မှု သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310463 |access-date=2026-03-13 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အမ်းမြို့နယ်က စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ၁၂၀ နီးပါးသေဆုံး၊ ၃၀ ကျော် ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749879 |access-date=2026-03-13 |website=ရခိုင်ပြည်နယ်၊ အမ်းမြို့နယ်၊ ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းတခုကို စစ်ကောင်စီက မတ် ၈ ရက်မှာ လေကြောင်းကနေ ၃ နာရီခွဲခန့်ကြာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် စစ်သုံ့ပန်းနဲ့ အရပ်သား အကျဉ်းသား ၁၁၆… |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ထွန်းအောင် |first=ဖဒူ |date=2026-03-11 |title=အမ်းမြို့နယ်ဗုံးကြဲမှု အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်မှ သုံ့ပန်းအများစု သေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73267/ |access-date=2026-03-13 |website=Myanmar Now |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* [[၉ မတ်]] - 
** ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း (၁) နှင့် (၂) အတွက် တင်သွင်းလာသည့် ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို စတင်ကြားနာစစ်ဆေးခဲ့ပြီး၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) က အမှုအမှတ် (၁/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဒေါက်တာကောင်းထက်ခိုင် (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးပေါင်ဇလန်း (ZNP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) က အမှုအမှတ် (၂/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဦးဝင်းကြူ (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးခိုင်ဦး (PP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း အသီးသီးစတင်စစ်ဆေးခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၊ ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) နှင့် ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) တို့ဖြင့် စတင်ကြားနာစစ်ဆေး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80710 |access-date=2026-03-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** ပဲခူးတိုင်း၊ [[ညောင်လေးပင်ခရိုင်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[ရေတွင်းကုန်းကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်|ရေတွင်းကုန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုမှာ လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် အသက် ၆ နှစ်ကျော် ကလေးငယ်အပါအဝင် လူအယောက် ၃၀ နီးပါးသေဆုံးခဲ့ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU)က ထုတ်ပြန်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမှာ စစ်တပ်ဗုံးကြဲလို့ လူ ၂၅ ဦးခန့်သေဆုံး၊ ၅ ဦး အသတ်ခံရတယ်လို့ KNU ပြော - ၂၀၂၆ မတ်လ ၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgqgpqwww5xt |access-date=2026-03-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |first=လွတ်လပ်သော |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမြို့နယ်တွင် စစ်တပ် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် အရပ်သား ၃၀ သေဆုံး - လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ သတင်း - |url=https://burmese.monnews.org/2026/03/09/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-10 |website=လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[ပုလောမြို့နယ်]]၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို  ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နှင့် လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယောက် သေဆုံးခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ပုလောမြို့နယ်၌ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်နေရာကို စစ်တပ်ဗုံးကြဲ၊ ကလေးအပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး|url=https://burmese.dvb.no/post/749677|website=တနင်္သာရီတိုင်း ပုလောမြို့နယ်၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့အတွက် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နဲ့ လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယ…|access-date=2026-03-10|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ယင်းမာပင်ခရိုင်ထဲက NUG တပ်စခန်း ၂ ခု မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4gwek9gq7t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-10|access-date=2026-03-10|language=my}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၀ မတ်]] - 
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာလင်းအောင် အား ကျန်းမာရေးအရ အနာယူးခွင့်ပြုပြီး၊ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒေါက်တာစန္ဒာဦးအား အစားထိုး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80726|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80725|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}&lt;/ref&gt;
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၀/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ် ဦး[[နေစိုး]]အား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုလိုက်ပြီး၊&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80727|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}&lt;/ref&gt; အမိန့်အမှတ် ၁၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ဦးမြတ်စံဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်ခဲ့သည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80728|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}&lt;/ref&gt;
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီး ဦးကျော်သောင်းအောင် နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ် ဦးအောင်မော်တို့ကို အသီးသီး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80729 |access-date=2026-03-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** မန္တလေးတိုင်းအတွင်း တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ နောက်ဆုံးထိန်းချုပ်ထားသည့် [[တကောင်း|တကောင်းမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်မှစတင်ကာ တစ်လကျော်ကြာ အင်အားသုံးထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အလုံးစုံ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကျပြီး မန္တလေးတိုင်းတစ်ခုလုံးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ်|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73241/|website=Myanmar Now|date=2026-03-10|access-date=2026-03-12|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}{{Dead link|date=April 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=မန္တလေးတိုင်း NUG နောက်ဆုံးလက်ကျန် တကောင်းမြို့ကို စစ်ကော်မရှင်သိမ်းယူ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/03/11/myanmar-burma-conflict-tagaung-nug/|website=မြန်မာဌာန|date=2026-03-11|access-date=2026-03-12|language=my|first=R. F. A.|last=Burmese}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်ကော်မရှင်ထုတ်ပြန်လာ|url=https://myaelattathan.com/news/22992/|website=Myaelatt Athan|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=MLAT}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၁ မတ်]] - 
** ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် [[တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ|တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ]]: ၂၀၂၅- ၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲသို့ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရန် စာရင်းပေးသွင်းထားသူ နှစ်သိန်းခြောက်သောင်းကျော်ရှိပြီး၊ မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့မှ စတင်ဖြေဆိုလျက်ရှိပြီး မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့အထိ ဖြေဆိုကြရမည်ဖြစ်ပြီး မတ် ၁၅ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့အား ပိတ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ် စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80766 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေးတက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲများ စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80772 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ်ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားကျောင်းသူပေါင်း နှစ်သိန်းခွဲကျော်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310445 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ငွေမည်းခဝါချခြင်း|ငွေကြေးခဝါချမှု]]တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ငွေကြေးခဝါချမှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ (ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၁၄)ကို ဤဥပဒေဖြင့် ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-12 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ငွေကြေးခဝါချမှုတို-က်ဖျ-က်ရေးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%86-%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA-%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%9D%E1%80%AB%E1%80%81%E1%80%BB/ |access-date=2026-03-12 |website=Popular |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
** [[ဒီမိုကရက်တစ် ကရင်အကျိုးပြုတပ်မတော်|ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော်]] (D.K.B.A) မှ အမှတ်(၁) စစ်ကွပ်ကဲရေးလက်အောက်ခံ အမှတ်(၉၁၅) တပ်ရင်းတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် အရာရှိ ၂ ဦးအား ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တွေထံ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုကြောင့် တပ်ဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ အပြီးအပိုင် ထုတ်ပယ်လိုက်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}&lt;/ref&gt;
** စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံသစ်အဖြစ် စက်သုံးဆီ ပြတ်လပ်မှုနှင့် ဆီဆိုင်များတွင် အကြိမ်ကြိမ် တန်းစီဝယ်ယူမှုများကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် နေပြည်တော်၊ ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် တောင်ကြီးမြို့တို့ရှိ စက်သုံးဆီအရောင်းဆိုင်များတွင် တယ်လီဖုန်း Application အသုံးပြု၍ အလိုအလျောက် စိစစ်ရောင်းချသည့်စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့မှစတင်ကာ စမ်းသပ်အသုံးပြုမည်ဟု စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာနက ကြေညာထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံ အသိပေးထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80768 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ရန်ကုန်မြို့ရှိ စက်သုံးဆီဆိုင်များတွင် မော်တော်ယာဉ်များကို QR Code ဖြင့် စက်သုံးဆီ စမ်းသပ်ရောင်းချ |url=https://news-eleven.com/article/310451 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[သရက်ချောင်းမြို့နယ်]]၊ [[မင်းဒပ်ရွာ၊ သရက်ချောင်းမြို့နယ်|မင်းဒပ်ကျေးရွာ]]ရှိ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် အခြေချခဲ့သည့် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဝင်းဝတပ်စခန်းကို KNLA နှင့် PDF တော်လှန်ရေး ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=သရက်ချောင်းနှင့် ပလောက်မြို့ကြား တစ်ခုတည်းသော စစ်ကော်မရှင်စခန်းကို သိမ်းယူ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73294/|website=Myanmar Now|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=သူရအောင်}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၃ မတ်]] - [[ရန်ကုန်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း|ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်း]]၏ ကစားသမားဖြစ်သူ [[မောင်မောင်လွင် (ဘောလုံးသမား)|မောင်မောင်လွင်]]သည် ပွဲကြည့်စင်ရှိ အမျိုးသမီးပရိသတ်တစ်ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက် ကျူးလွန်ခဲ့သည့်အတွက် ၎င်းအား ၆ လ ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ်နှင့် ဒဏ်ကြေးငွေ ကျပ်သိန်း ၃၀ ပေးဆောင်ရန် [[မြန်မာ နေရှင်နယ် လိဂ်|မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်]] (MNL) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ် ၁ ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက်ကျူးမှုဖြင့် မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ကစားခွင့်ပိတ်|url=https://burmese.dvb.no/post/750191|website=အမျိုးသမီး ပရိသတ်တယောက်အပေါ် ပွဲကြည့်စဉ်မှာ ကိုယ်ထိလက် ရောက်ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်းရဲ့ ကစားသမား မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ပွဲပယ်နဲ့ ဒဏ်ကြေး‌ ငွေ ကျပ် သိန်း ၃၀ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်လိုက်တယ်လို့ မြန်…|access-date=2026-03-13|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ်ကို ကိုယ်ထိလက်ရောက်တွန်းထိုးခဲ့သည့် မောင်မောင်လွင်ကို ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ် ခြောက်လနှင့် ဒဏ်ငွေကျပ်သိန်း ၃၀ ချမှတ်|url=https://news-eleven.com/article/310472|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-13|language=my}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၄ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၇/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အာကာသသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်]]ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=အာကာသသိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်ဥပဒေပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80825 |access-date=2026-03-15 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၁၅ မတ်]] 
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၈/၂၀၂၆ ဖြင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ [[အခွန်အခ|အခွန်အကောက်]] ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်အကျိုးသက်ရောက်မည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ အခွန်အကောက်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80851 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; 
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၂၇၂၃၈ ဗိုလ်မှူးကြီး မင်းသူကျော် အစား ကြည်း ၃၂၈၃၅ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမိုးဝင်း ဖြင့်လည်းကောင်း၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့၊]] လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၃၀၁၀၇ ဗိုလ်မှူးကြီး ခန့်မွန်ဆွေ အစား ကြည်း ၃၀၃၃၉ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမင်းဦး ဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးများ အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80839 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; 
*[[၁၆ မတ်]] 
**[[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|တတိယအကြိမ် ပြည့်သူလွှတ်တော်]]ကို ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပပြီး၊ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[ခင်ရီ]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦး[[မောင်မောင်အုန်း]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=■တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများ စတင်ကျင်းပ|url=https://news-eleven.com/article/310534|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-16|language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ပြည်သူ့လွှတ်တော်စတင်ကျင်းပ၊ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးခင်ရီ ရေပန်းစားနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/ckg352l0jz6t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-16|access-date=2026-03-16|language=my}}&lt;/ref&gt; 
** ကွတ်ခိုင်မြို့ ထိန်းချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ကိုးကန့်တပ် (MNDAA) နှင့် တအာင်းတပ် (TNLA) တို့အကြား နှစ်ဖက်တင်းမာမှုများ နှစ်ရက်ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီးနောက် [[ကွတ်ခိုင်မြို့]]အား MNDAA က အပြီးအပိုင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-17 |title=ရှမ်းမြောက်အရေး MNDAA နဲ့ TNLA ခေါင်းဆောင်တွေ လောက်ကိုင်မှာ တွေ့ဆုံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvgk20p4k6pt |access-date=2026-03-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt; 
** [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဖလံပင်ရွာမရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ဖလံပင်ကျေးရွာမှ]] စစ်တပ် စစ်ကြောင်းက ပစ်ခတ်ခဲ့တာကြောင့် ပြည်သူ ၃ ဦး သေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းဆီးခံထားရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ကျော်ကြီး |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းမှာ စစ်တပ်ကပစ်ခတ်လို့ ပြည်သူ ၃ ဦးသေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းခံရ |url=https://myaelattathan.com/news/23027/ |access-date=2026-03-19 |website=Myaelatt Athan |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=mmblogmaster |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းတွင် အကြမ်းဖက်စစ်တပ်စစ်ကြောင်းက ပြည်သူ ၃ ဦးကို သတ်ဖြတ်ကာ နေအိမ် ၁၆၀ ကျော်ကို မီးရှို့ |url=https://maun-mm.com/2026/03/17/nattalin-3/ |access-date=2026-03-19 |website=Maun |language=en-US}}&lt;/ref&gt;ဖလံပင်ရွာက နေအိမ် ၁၅၀ လုံးနှင့် [[ရှားစီးဘို (အထက်စု)ရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ရှားစီးဘို]]ရွာက နေအိမ် ၁၅ လုံးတို့ကို မီးရှို့ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-19 |title=ရန်ကုန် - ပြည်လမ်းပေါ် က နတ်တလင်းမြို့စစ်ရေး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cvglee9j7xzo |access-date=2026-03-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt; 

* [[၁၇ မတ်]] 
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်|မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်]]ဆိုင်ရာဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်ဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/mnmaaniungngnkuulkmttchiungraaupde-ptttthaan |access-date=2026-03-18 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}&lt;/ref&gt;
** &quot;သမီးလှကျွန်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော&quot; အား [[သမီးလှကျွန်းအဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်|သမီးလှကျွန်း အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်]] သို့  ဧရိယာတိုးချဲ့ပြင်ဆင်၍ အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင် သတ်မှတ်ခဲ့။

* [[၁၈ မတ်]]
** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပခဲ့ရာ ဦး[[အောင်လင်းဒွေး]]အား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဦး [[Jeng Phang နော်တောင်]]အား ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း အသီးသီး ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-18 |title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကာလုံအမှုဆောင်ချုပ် ဦးအောင်လင်းဒွေး အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ရွေးချယ်ခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clygyzg0396t |access-date=2026-03-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၂၀/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80929 |access-date=2026-03-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၉ မတ်]] - [[၂၀၂၆ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား အကျပ်အတည်း]]: လေယာဉ်ဆီအကန့်အသတ်ဖြစ်မှုကြောင့် ခရီးသည်တစ်ဦးကို ၁၀ ကီလိုသာ ထပ်တိုးသယ်ယူခွင့်ပြုမည်ဟု [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်းလိုင်း]] (MAI)နှင့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသာလေကြောင်းလိုင်း]] (MNA) တို့က အသီးသီးကြေညာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၀ မတ်]] - 
** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပသည်။  ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်နိုင်ရန်အတွက် သက်ဆိုင်ရာ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အလိုက် အစည်းအဝေးများကို မတ်လ ၂၃ ရက်တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်ပြီး၊ ဒုသမ္မတသုံးယောက်ကို မတ်လ ၂၅ ရက်မှာ စိစစ်မှာဖြစ်ပြီး မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့မှာ ရွေးချယ်တင်မြှောက်မှုပြုလုပ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ဒုတိယသမ္မတလောင်းများအမည်စာရင်း မတ် ၃၀ ရက် တင်သွင်းမည်|url=https://burmese.dvb.no/post/261196|website=DVB Burmese|access-date=2026-03-20|language=en}}&lt;/ref&gt;
** တတိယအကြိမ် [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်များ]] အသီးသီးကျင်းပပြီး၊ တိုင်းဒသေကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်အကြီးအကဲများကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။​
**[[၂၀၂၆ ကွတ်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲ]]: လောက်ကိုင်မြို့၌ [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) ပါဝင်သော တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုတစ်ရပ် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ သဘောတူညီချက်များအရ ကွတ်ခိုင်မြို့ကို MNDAA က ဆက်လက်ထိန်းချုပ်သွားမည်ဖြစ်ပြီး [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်မဟာမိတ်]]များအဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည်ရေး၊ နယ်မြေသတ်မှတ်မှု ထားရှိရေးနှင့် ဖမ်းဆီးထားသူများကို ပြန်လည်လွှတ်ပေးရေးတို့ ပါဝင်ကြောင်း TNLA ပြန်ကြားရေးတာဝန်ရှိသူ လွေးယေဦးက ပြောကြားခဲ့ရာ၊ MNDAA က ဖမ်းဆီးထားသည့် TNLA တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀၀ ခန့်အား ပြန်လည်လွှတ်ပေးရန် စီစဉ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-21|access-date=2026-03-21|language=my}}&lt;/ref&gt;
**[[၂၀၂၆ ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် တိုက်ခိုက်ခံရမှု]]: ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးမြို့၌ ကျင်းပနေသည့် တတိယအကြိမ် ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (ဟားခါး)(CDF-Hakha)က ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
**စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကသာမြို့]]မှာ တိုက်လေယာဉ်နှင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် မဟာလေးထပ်ဘုန်းကြီးကျောင်းက သံဃာအပါအဝင် စစ်ဘေးရှောင်နှင့် ဒေသခံများ လူအယောက် ၅၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-22 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=KNG |date=2026-03-20 |title=ကသာမြို့လယ်ခေါင် ဗုံးကြဲခံရ၊ သေဆုံးဒဏ်ရာရသူတွေများနိုင်တယ်လို့ဆို |url=https://burmese.kachinnews.com/2026/03/20/am1-388/ |access-date=2026-03-22 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကသာမြို့တွင် စစ်ရှောင်များနေသည့်ဘုန်းကြီးကျောင်း ဗုံးကြဲခံရ၍ ၆၀ ထက်မနည်းသေဆုံး |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/69be6b725ec101b7a780ccc4 |access-date=2026-03-22 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ludunwayoo |date=2026-03-21 |title=စစ်တပ်လွှတ်​တော်​ငါးရက်​မြောက်​နေ့မှာ ကသာမြို့ကစစ်ဘေးရှောင်​တွေခိုလှုံတဲ့ဘုန်းကြီးကျောင်းကို စစ်​ကောင်စီ ဗုံးကြဲ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2026/03/22/151892/ |access-date=2026-03-22 |website=LuduNwayOo |language=my-MM }}{{Dead link|date=May 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-03-21 |title=ကသာနဲ့ မြောင်မှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရပြီး သေဆုံးသူအများပြားနဲ့ ဒဏ်ရာရသူတွေရှိခဲ့ |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/03/21/%e1%80%80%e1%80%9e%e1%80%ac%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7-%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84/ |access-date=2026-03-22 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
**၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ချင်းတော်လှန်ရေးနေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတရပ်လုံး အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းပါဝင်ကြရန် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]]က တိုက်တွန်းထုတ်ပြန်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ချင်းလူငယ်များ အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းရန် CNF တိုက်တွန်းနေ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73449/|website=Myanmar Now|date=2026-03-20|access-date=2026-03-22|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}&lt;/ref&gt;

* [[၂၂ မတ်]] -
** အရှေ့အလယ်ပိုင်း ပဋိပက္ခကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စက်သုံးဆီပြတ်လပ်မှုကို ကြိုတင်ကာကွယ်သည့်အနေဖြင့် အစိုးရရုံးများမှ ဝန်ထမ်းများသည် ရုံးသို့လာရောက်ခြင်းမပြုဘဲ မိမိတို့၏နေအိမ် သို့မဟုတ် အဆောင်များတွင်သာ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ရန် သတ်မှတ်လိုက်ကြောင်း အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၊ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်သည်။ ယင်းသို့ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်း (work from home) စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်မှစတင်၍ အပတ်စဉ် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တိုင်း ဆောင်ရွက်သွားရမည်ဖြစ်ပြီး ပုဂ္ဂလိကအလုပ်ဌာနများအနေဖြင့်လည်း အလားတူ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်းစနစ်ကို အတတ်နိုင်ဆုံး လိုက်နာဆောင်ရွက်သွားရန် ထုတ်ပြန်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အပတ်စဉ်ဗုဒ္ဓဟူးနေ့အား အစိုးရရုံးဌာနများ၏ ရုံးလုပ်ငန်းများကို နေအိမ်မှသာဆောင်ရွက်ကြရန် သတ်မှတ်ကြေညာ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81059 |access-date=2026-03-23 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[၂၃ မတ်]] - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာ ခံစားခဲ့ရသဖြင့် ၂ နာရီကြာ ခွဲစိတ်မှုအောင်မြင်ကြောင်း စစ်ကော်မရှင်က ထုတ်ပြန်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81078 |access-date=2026-03-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*[[၂၈ မတ်]] - ၂၀၂၅ မြန်မာနိုင်ငံငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁) နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကို နေပြည်တော်၌ ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ငလျင်ကြီးကြောင့် နေပြည်တော်အပါအဝင် တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ် (၁၀) ခု၌ သေဆုံးသူ ၃၈၁၈ ဦး၊ ပျောက်ဆုံးသူ ငါးဦး၊ ဒဏ်ရာရသူ ၅၁၀၄ ဦး၊ ဘေးသင့်အိမ်ထောင်စု ၁၆၂၅၆၃ စု၊ ဘေးသင့်လူဦးရေ ၄၂၄၀၆၃ ဦးနှင့် ယာယီရွှေ့ပြောင်း လူဦးရေ ၂၇၉၁၁၁ ဦးရှိခဲ့ကြောင်း၊ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအနေဖြင့် စုစုပေါင်း တန်ဖိုးကျပ် ၇၉၇၉ ဘီလီယံကျော်ရှိကြောင်း  နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌက ပြောကြားသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=မန္တလေးငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁)နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81220 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*[[၃၀ မတ်]] -
**[[၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ]] 
*** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး|ရဲဝင်ဦး]]သည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာပြီး၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]]သည် [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဖြစ်လာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ် ၃၀ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ပြည်သူ့လွှတ်တော်က စစ်ခေါင်းဆောင်ကို ဒုသမ္မတ အမည်စာရင်းတင်သွင်း|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx290r3lvm0t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-30|access-date=2026-03-30|language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနား ကျင်းပပြုလုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81247 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် တင်သွင်းခဲ့ပြီး&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=ပြည်သူ့လွှတ်တော်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒေါက်တာ ကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်း အမည်စာရင်း တင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%80-%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}&lt;/ref&gt;၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာတူးဂျာနှင့် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီကိုယ်စားပြု ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် [[နန်းနီနီအေး]] အား ရွေးချယ်တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်မှ ဒေါက်တာ တူးဂျာနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE-%E1%80%92%E1%80%B1/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
*** ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီက ဦး[[ဌေးငွေ]] အား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ ပြည်ထဲရေးနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
*** KIO ၊ KNU ၊ CNF ၊ KSIEC၊ CRPH နှင့် NUG တို့ပါဝင်သော [[ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ|ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။

* ၃၁ မတ်
** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်းအဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]]ကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြပြီး၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ကမူ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ &lt;br /&gt;

=== ဧပြီ ===

* [[၂ ဧပြီ]] - 
** ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် ကော့ကရိတ်-မြဝတီ အာရှလမ်းမကြီးကို တိုက်ပွဲများကြောင့် ပိတ်ထားရာမှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-02 |title=လကမ္ဘာဆီသွားမယ့် Artemis II ယာဉ် ကမ္ဘာပတ်လမ်းပေါ်ရောက်ပြီ - ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3ex5eq4nypt |access-date=2026-04-02 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-02 |title=မြဝတီ-ကော့ကရိတ် အာရှလမ်း ပြန်ဖွင့် - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%9d%e1%80%90%e1%80%ae-%e1%80%80%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%b7%e1%80%80%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90%e1%80%ba-%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%9b%e1%80%be%e1%80%9c%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8/ |access-date=2026-04-02 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကုန်သွယ်မှုပမာဏအများဆုံးစီးဆင်းရာ ဘားအံ-ကော့ကရိတ်-မြဝတီ (အာရှလမ်းပိုင်း) ပြန်လည်ဖွင့်လှစ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81336 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၅၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ|ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ]]ကိုပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81337 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

* [[၃ ဧပြီ]] 
** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ပြီး၊ ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် ဦး[[ညိုစော]]၊ ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-03|access-date=2026-04-03|language=my}}&lt;/ref&gt;
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ငွေချေးသက်သေခံလက်မှတ်များ လဲလှယ်ရောင်းဝယ်ရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ 
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၃/၂၀၂၆ ဖြင့် 
** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်အရ (၁-၁-၂၀၂၁) မှ (၃၁-၃-၂၀၂၅) ရက်နေ့အထိ ကာလအတွင်း ပို့ကုန်များ တင်ပို့ပြီးဖြစ်သော်လည်း ပို့ကုန်ရငွေ ပြန်လည်မဝင်ရောက်သေးသည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း (၂၈၇) ခုသည် နိုင်ငံခြားသုံးငွေ စီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းများနှင့် အမိန့်ကြော်ငြာစာများပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို လိုက်နာခြင်းမရှိသောကြောင့် အဆိုပါကုမ္ပဏီများနှင့် ၎င်းတို့၏ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်ပျက်စာရင်းသွင်းလိုက်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ပို့ကုန်ရငွေပြန်လည်ဝင်ရောက်ရန် ကျန်ရှိသည့်ကုမ္ပဏီ (၂၈၇) ခု၏ ကုမ္ပဏီနှင့်ကုမ္ပဏီ၏ ဒါရို-က်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်မည်းစာရင်း ထည့်သွင်းကြောင်း ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်|url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA-2/|website=Popular|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04|language=en-US|first=Popular|last=Journal}}&lt;/ref&gt;

* [[၄ ဧပြီ]] - ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက်မှစတင်၍ ရပ်နားထားခဲ့ရာမှ ဧပြီ ၄ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]၌ ခရီးသည်တင်လေကြောင်းလိုင်းများ စတင်၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲနေပြီဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်၌ လေကြောင်းလိုင်းများဆင်းသက်မှု ရက်ပေါင်း ၄၀ ကျော် ရပ်နားထားခဲ့ပြီး ယနေ့မှစ၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81429 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၆ ဧပြီ]] - 
** ရိုဟင်ဂျာများအား လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟူသော စွဲဆိုချက်နှင့် အဆိုပါအခင်းအဖြစ်အပျက်ဖြစ်ပွားစဉ်က [[တပ်မတော်]]၏ ရာထူးအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]အပေါ် အရေးယူရန် တိုင်တန်းချက်ကို [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]တရားစီရင်ရေး အာဏာပိုင်များက တရားဝင် လက်ခံလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ယူကေအခြေစိုက် တာဝန်ခံမှုရှိစေရေး-မြန်မာ (MAP) အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်သူ ခရစ္စ ဂန်းနက်စ်က ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
** မကွေးတိုင်း၊ ဆောမြို့တွင် ပြီးခဲ့သောနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် သက်ငယ်မုဒိမ်းမှုနှင့် လူသတ်ကာ အလောင်းဖျောက်မှုကျူးလွန်သူအား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ ဆောမြို့နယ်တရားရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့က သေဒဏ်ချမှတ်လိုက်ကြောင်း မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလင်းထက်က ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့တွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများအရ ခန့်အပ်မည့် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရာထူးများအတွက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြချက်များကို ဖတ်ကြားခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
*[[၇ ဧပြီ]]
**တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးစတုတ္ထနေ့တွင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[သာဌေး]]အပါအဝင် တရားသူကြီး ၉ ဦးပါ ဖွဲ့စည်းမှုကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန်းစိုးအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးအား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ရန် လွှတ်တော်က သဘောတူသည်။ [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]] (အသစ်) ဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၉ ဦးကို အတည်ပြုသည်။ ဝန်ကြီးများနှင့် ကျန်တရားသူကြီးများ အမည်စာရင်းများကို ဖတ်ကြားတင်ပြခဲ့ပြီး ဧပြီ ၉ ရက် အစည်းအဝေးတွင် ကန့်ကွက်မှုများ လက်ခံမည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
**[[၂၀၂၆ ပန်ဆန်း ပေါက်ကွဲမှု]]

* [[၈ ဧပြီ]]
** အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရတ်ချီ (Abbas Araghchi) က အီရန်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့အကြား [[ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား]] ကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရန် အပါအဝင် နှစ်ပတ်ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီမှုကို အတည်ပြုပြောကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အီရန်အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်ကောင်စီ (Supreme National Security Council) က အတည်ပြုချက်ပေးထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iran agrees to ceasefire, offers conditional Hormuz passage |url=https://shafaq.com/en/Middle-East/Iran-agrees-to-ceasefire-offers-conditional-Hormuz-passage |access-date=2026-04-09 |website=Shafaq News |language=en}}&lt;/ref&gt;
** [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-08 |title=ပြည်သူကိုကိုယ်စားပြုရေး ဆောင်ရွက်ရန် ပြည်သူ့ |url=https://onenewstvchannel.com/politic/people-hluttaw/%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%b0%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%af%e1%80%9b%e1%80%b1/ |access-date=2026-04-09 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81524 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81525 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

* [[၉ ဧပြီ]]
** ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးများအဖြစ် ဦးသောင်းနိုင်၊ ဦးသိန်းကိုကို၊ ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့၊ ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး၊ ဒေါက်တာကိုကိုနိုင်၊ ဦးဝင်းမြင့်၊ ဒေါ်စိုးခက်ခက်၊ ဒေါ်သင်းသင်းချိုတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးရှစ်ဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု|url=https://news-eleven.com/article/311163|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-04-09|language=my}}&lt;/ref&gt;
** [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးကျော်ဝင်းသိန်း၊ ဒုတိယရဲဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဝင်းဇော်မိုး၊ ဒေါက်တာထွန်းထွန်းဦး၊ ဦးလွန်းဘော်၊ ဦးကျော်စိုးညွန့်၊ ဦးတိုးရီ၊ ဦးတင်အောင်ဝင်း၊ ဦးမင်းဟန်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311162 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311161 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦး၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများအဖြစ် ဦးဇော်မြင့်နိုင်၊ ဦးသက်ထွန်းအောင်၊ ဒေါက်တာစန္ဒာဦးနှင့် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ်  ဒေါက်တာရီရီအး၊ ဦးတင်မြင့်၊ ဒေါက်တာလှညွန့်၊ ဒေါက်တာဇော်ဦး၊ ဒေါက်တာဖြူဖြူအိတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးနှင့် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311160 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့အား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311159 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[အောင်ဇော်သိန်း]]အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးဉာဏ်ထွန်း၊ ဦးမျိုးတင့်၊  ဦးကျော်ဆန်း၊ ဦးတူးမော်၊ ဒေါ်စုစုဝင်း၊ ဒေါ်ဥမ္မာအေး၊ ဦးတင့်ဝေ၊ ဒေါက်တာမာလာမော်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက တင်ပြထားသည့် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌဦးအောင်ဇော်သိန်း အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်အတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311158 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှု တစ်မျိုးဖြစ်သည့် [[ဧရာဝတီဘဏ်]] Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှု သုံးစွဲသူ အများအပြား ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ AYA Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှုများ ဖြစ်ပွား |url=https://news-eleven.com/article/311181 |access-date=2026-04-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၀ ဧပြီ]]
** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ကြေညာချက်အမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ကြေညာချက်တွင် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ပုဂ္ဂိုလ်များအား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် ကတိသစ္စာပြုပြီး သည့်အချိန်မှစ၍ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၂၇ အရ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီက ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည့် ဥပဒေပြုရေး၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေး အာဏာများကို လွှဲပြောင်းပေးအပ်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ကြေညာချက်အမှတ် ၃ / ၂၀၂၆ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81654 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒုတိယသမ္မတများဖြစ်ကြသည့် ဦးညိုစော၊ ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့သည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြုပြီး ကတိသစ္စာပြုလွှာပေါ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-04-10 |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်သမ္မတသစ်နှင့် ဒု-သမ္မတများ ကတိသစ္စာပြု |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90-3/ |access-date=2026-04-10 |website=Popular |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်မည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** တော်လှန်ရေးကာလ ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး [[ကော်သူးလေအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]] (KCC) နဲ့ [[ကော်သူးလေအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (KGC) ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ကြေညာသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=DVB TV News |date=2026-04-11 |title=ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို KNU ဖွဲ့စည်း- DVB News |url=https://www.youtube.com/watch?v=CZEAY59xewI |access-date=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=KNU က ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုပြီး ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဖွဲ့စည်း |url=https://bur.mizzima.com/2026/04/10/87297 |url-status=live |access-date=၁၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ |website=Mizzima}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

* [[၁၂ ဧပြီ|၁၂]] - မကွေးတိုင်း၊ [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]၊ ပန်းတိုင်းခြုံကျေးရွာအုပ်စု၊ မြောက်လူးကံရွာကို စစ်တပ်က မီးရှို့တဲ့အတွက် အိမ် ၄၀၀ ကျော်မီးလောင်ကျွမ်းပြာကျသွားကြောင်း ဒေသခံတွေကပြောသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burmese|first=R. F. A.|date=2026-04-13|title=ပခုက္ကူလေဆိပ်နားက မြောက်လူးကံရွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/04/13/myauklukan-village-burnt-down/|access-date=2026-04-14|website=မြန်မာဌာန|language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၁၃ ဧပြီ - [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]]ရှိ မြိုင်ကြီးငူ-မဲသဝေါဒေသအတွင်းတည်ရှိသော စစ်တပ်၏ ကြယ်ပြောင်ကုန်း တပ်စခန်းအား [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KNLA) နှင့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း မြေပြင်သတင်းရင်းမြစ်အချို့က အတည်ပြုပြောကြားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-13 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မြန်မာလူထုနဲ့ အတူရှိနေကြောင်း အမေရိကန်နဲ့ ယူကေက သင်္ကြန်ဆုတောင်းပေးပို့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2dg3z017mt |access-date=2026-04-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၄ ဧပြီ]] - ချင်းပြည် (Chinland) ကောင်စီနှင့် [[ချင်းပြည်အစိုးရ]]အဖွဲ့၏ လက်အောက်ရှိ ချင်းပြည်ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ တည်ထောင်သည့် Chinland Jordan School of Medicine ဆေးတက္ကသိုလ်အား ချင်းပြည်နယ်၊ ချင်းလုံမြို့၌ ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၅ ရက် - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရမှု ရက်ပေါင်း ၁,၉၀၀ ရှိလာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mkk7p1j5jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-15|access-date=2026-04-15|language=my}}&lt;/ref&gt;

* ၁၆ ဧပြီ - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ၏ လွှမ်းမိုးမှုများကြောင့် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား ညီညွတ်ရေးတွင် အတားအဆီးများ ရှိနေသည်ဟု [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၏ ယာယီသမ္မတ [[ဒူဝါလရှီးလ]]က အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ ငါးနှစ်ပြည့် မိန့်ခွန်းတွင် ပြောကြားလိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-16 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ညီညွတ်ရေးမှာ အတားအဆီးရှိနေတယ်လို့ NUG ၅ နှစ်ပြည့်မှာ ယာယီသမ္မတ ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2d1vrj7jmt |access-date=2026-04-16 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

* ၁၇ ဧပြီ - 
** နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၄၀/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ ၄,၃၃၅ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်လိုက်ပြီး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81788 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;၊ အမိန့်အမှတ် ၄၁/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသူ/သား ၁၇၉ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု၍ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးလိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81789 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*** အဂတိလိုက်စားမှုဆိုင်ရာ ပုဒ်မများနှင့် ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၁၃၀ (က) တို့ဖြင့် စွဲဆိုတရားစွဲခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၉ နှစ်နှင့် ၆ လ ချမှတ်ကာ အကျဉ်းချခဲ့ရသည့် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]အား တောင်ငူအကျဉ်းထောင်မှ မိသားစုထံသို့ ပြန်လည်စေလွှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-17 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် -ဒေါ်‌အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ပြောင်းရွှေ့မယ်လို့ သတင်းထွက်ပေါ် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c8r488z2lm3t |access-date=2026-04-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၈ ဧပြီ]] - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မင်းကွန်းဒေသရှိ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရလက်အောက်ခံ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့ (ပလဖ) မှ ဒုတိယတာဝန်ခံအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးတို့သည် စစ်ကောင်စီထံ လက်နက်စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-19 |title=ဧပြီ ၁၉ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - မင်းကွန်းတိုက်နယ် ပလဖ ဒုတာဝန်ခံအပါ ၁၅ ဦး စစ်တပ်ထံ လက်နက်ချ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cg543ry1ggdo |access-date=2026-04-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

* [[၂၀ ဧပြီ|ဧပြီ ၂၀]] - ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ပြေးလမ်းပေါ်ထွက်ခွာနေချိန် ဘရိတ်စနစ်ချို့ယွင်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့းပြီး ရပ်နားထားသည့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာ့လေကြောင်း]] (MAI) ၏ Airbus A319 လေယာဉ် အမြီးပိုင်းကို ဝင်တိုက်မိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ဘရိတ်ချို့ယွင်းပြီး MAI Airbus A319 ကို ဝင်တိုက်မှုဖြစ် - New Day Myanmar|url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9b%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%86%e1%80%ad%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-mna-atr-72-%e1%80%98%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90/|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

* [[၂၁ ဧပြီ]] - စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းဝင်း]] သည် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ဖြစ်လာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-21 |title=အေအေ ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင်နဲ့ ချင်း CPU ခေါင်းဆောင်တွေ ရခိုင်မှာတွေ့ဆုံ -၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်း တိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clyxrv7g29gt |access-date=2026-04-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၂၅ ဧပြီ - ချင်းညီနောင် (CB) အဖွဲ့က တစ်နှစ်ကျော်ကြာ သိမ်းပိုက်ထားရှိသည့် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့ပေါ်ရှိ နေရာအချို့ကို စစ်တပ်က ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ဧပြီ ၂၅ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - နေပြည်တော်မှာငလျင်လှုပ်|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn8d05qq6edo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-25|access-date=2026-04-25|language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၂၇ ဧပြီ - အမျိုးသားစာပေဆုရှင် ဦး[[တင်ညွန့်]]နှင့် သားဖြစ်သူအပါအဝင် ၃ ဦးအား ဖမ်းဆီးခံထားရသည်။ 

* [[၃၀ ဧပြီ]] - 
** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82285|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}&lt;/ref&gt;နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82287|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}&lt;/ref&gt;၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ အကျဉ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဉ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဉ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး|url=https://news-eleven.com/article/311564|access-date=2026-04-30|website=Eleven Media Group Co., Ltd|language=my}}&lt;/ref&gt; ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82283|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}&lt;/ref&gt;
*** [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]အား ကျန်ရှိနေသေးသည့် ပြစ်ဒဏ်များကို သတ်မှတ်ထားသည့် နေအိမ်တွင်သာ ဆက်လက်ကျခံစေရန် အကျဉ်းထောင်မှ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ပြောင်းရွှေ့၊ ဓားစာခံအဖြစ် ဖမ်းဆီးထားဆဲဟု ကိုထိန်လင်းပြော |url=https://burmese.dvb.no/post/542191 |access-date=2026-05-01 |website=DVB Burmese |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

=== မေ ===

* ၁ မေ - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်အနီး [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ ဟွာလ်းငိုးရမ်းဒေသ၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ ခေါ်ပွီချစ်ပ် (Khawpuichhip) ကျေးရွာကို စစ်လေတပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ၁၀ နှစ်အောက် ကလေး ငါးဦးနှင့် လူကြီး တဦး စုစုပေါင်း ခြောက်ဦး သေဆုံးပြီး၊ ကိုးဦး ဒဏ်ရာရရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု ၊ ကလေး ၅ ဦး အပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး |url=https://bur.mizzima.com/2026/05/01/89167 |url-status=live |access-date=3 May 2026 |website=Mizzima}}&lt;/ref&gt;
* ၄ - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]အား စစ်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများဖြင့် စွဲဆိုထားသည့် အမှုအတွက် [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ တရားရုံးသို့ တရားဝင် အမှုတင်သွင်းလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း တရားစွဲဆိုသည့် အဖွဲ့အစည်းများက မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင်မင်းအောင်လှိုင်ကို စစ်ရာဇဝတ်မှုဖြင့် တရားစွဲသည့်အမှု တီမောတရားရုံးသို့ တင်သွင်း |url=https://burmese.dvb.no/post/204215 |access-date=2026-05-04 |website=DVB Burmese |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၅ - တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှ စတင်ကာ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သော အင်းတော်မြို့၏ မြို့နယ်ခွဲဖြစ်သည့် [[မော်လူးမြို့]]ကို မြန်မာစစ်တပ်က မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-05-05 |title=၂၀၂၆ မေ ၅ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်မှာ လက်နက်ကိုင်တပ်တွေ မရှိရေး နေပြည်တော်နဲ့ ဒေလီဆွေးနွေး |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2p15nvdm6t |access-date=2026-05-05 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၆ မေ - မတ္တရာ၊ သပိတ်ကျင်း၊ တကောင်း၊ ထီးချိုင့်၊ ကသာ၊ အင်းတော်နှင့် မော်လူးတို့ကို စစ်တပ်က ပြီးခဲ့သည့် လများအတွင်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မန္တလေး-မတ္တရာ-သပိတ်ကျင်း-တကောင်း-ထီးချိုင့်-ကသာ-အင်းတော်-မော်လူး-နန့်စီးအောင်-မိုးညှင်း-မိုးကောင်း-မြစ်ကြီးနား လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်အား အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး၊ ဖွင့်လှစ်လိုက်ကြောင်း နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများမှ ကြေညာသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ မေ၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား ကားလမ်းတစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်တပ်ကြေညာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3r2n458gw2t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-07|access-date=2026-05-07|language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများ ယာယီစိုးမိုးထားသည့် နေရာများအား ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး မန္တလေး - မတ္တရာ - သပိတ်ကျင်း-တကောင်း- ထီးချိုင့် - ကသာ - အင်းတော် - မော်လူး - နန့်စီးအောင် - မိုးညှင်း - မိုးကောင်း - မြစ်ကြီးနား ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းအား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးနိုင်ခဲ့ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82465|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-07|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၇ မေ]] - မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မိုးကုတ်မြို့နယ်|မိုးကုတ်]]ရတနာမြေမှ အလေးချိန် ၂,၂၀၀ ဂရမ် (၁၁,၀၀၀ ကရက်) အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ပတ္တမြားတစ်ပွင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် မိုးကုတ်ရတနာမြေမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိသည့် ထူးခြားလှပပြီး အရွယ်အစားကြီးမားသော ပတ္တမြားကြီးအား ကြည့်ရှု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82498 |access-date=2026-05-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;

* ၉ မေ - UFC 328 ၏ Co-Main Event ပွဲဖြစ်သည့် ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံရှစ်ပွဲတွင် လက်ရှိချန်ပီယံ မြန်မာ MMA ကစားသမား [[ဂျော့ရှုအာဗန်|ဂျိုရှူအာဗန်]]က ပြိုင်ဘက် ဂျပန်ကစားသမား တက်ဆူရို တိုင်ရာအား အလဲထိုးနည်းဖြင့် အနိုင်ရရှိကာ ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံခါးပတ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ဂျိုရှူအာဗန် တက်ဆူရိုတိုင်ရာကို ငါးချီမြောက်တွင် အနိုင်ရပြီး ဖလိုင်းဝိတ်ချန်ပီယံကာကွယ် |url=https://news-eleven.com/article/311821 |access-date=2026-05-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၁၁ မေ - ဦးရဲသွင်ဟိန်း၏ [[မြေလတ်အသံ]](Myaelatt Athan)၊ ဦးဝင်းဇော်နိုင်၏ Red News Agency နှင့် ဦးဇင်မင်းထက်၏ Asia Citizens (အာရှနိုင်ငံသားများ) သတင်းအေဂျင်စီ ၃ ခုကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့မှစ၍ ပိတ်သိမ်းလိုက်ကြောင်း ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=သတင်းအေဂျင်စီလုပ်ငန်း ပိတ်သိမ်းကြောင်း အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82656|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-12|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=သတင်းဌာန ၃ ခုကို စစ်အာဏာရှင်က ထပ်မံပိတ်သိမ်း|url=https://burmese.dvb.no/post/566989|website=DVB Burmese|access-date=2026-05-12|language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၁၄ မေ - အမေရိကန်သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်|ဒေါ်နယ်ထရမ့်]] (Donald Trump) သည် တရုတ်ခေါင်းဆောင် [[ရှီကျင့်ဖျင်]] (Xi Jinping) နှင့် တွေ့ဆုံရန်အတွက် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိလာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ အမေရိကန်သမ္မတထရန့်နှင့် တရုတ်သမ္မတရှီတို့ တွေ့ဆုံ |url=https://news-eleven.com/article/311904 |access-date=2026-05-14 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၁၈ မေ - [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး|ရန်ကုန်တိုင်း]]၊ [[ကျောက်တန်းမြို့]]အနီး မြန်မာ့ကမ်းရိုးတန်းကို ဗဟိုပြုပြီး မနက် ၈ နာရီ ၃၅ မိနစ်ဝန်းကျင်က အင်အားရစ်ချ်တာစကေး ၅ ဒသမ ၂ အဆင့်ရှိတဲ့ အင်အားအတော်အသင့်ပြင်းထန်တဲ့ မြေငလျင်တခု လှုပ်ခတ်သွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကျောက်တန်းမြို့အနီး ဗဟိုပြုပြီး အင်အား ၅ ဒသမ ၃ ရှိ ငလျင်လှုပ် |url=https://burmese.dvb.no/post/359449 |access-date=2026-05-18 |website=DVB Burmese |language=en}}&lt;/ref&gt;
** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]ရှိ မုံရွာ-ရေဦး အဝေးပြေးလမ်းမကြီးဘေးတွင် တည်ရှိသော [[စိုင်ပြင်မြို့]]ကို &quot;Operation OTT&quot; စစ်ဆင်ရေးအဖြစ် တိုက်ခိုက်သိမ်းယူခဲ့ကြောင်း [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF)၊ အမှတ် (၁) ရွှေဘိုခရိုင် စစ်ဌာနက သတင်းထုတ်ပြန်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေ ၁၉ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - လွတ်လပ်ရေးနှစ် ၂၅၀ ပြည့် အိမ်ဖြူတော် UFC ပွဲမှာ မြန်မာဖိုက်တာ ဗန် ပါဝင်|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgrp1972qent|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-19|access-date=2026-05-19|language=my}}&lt;/ref&gt;
*၁၉ မေ - ၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်တွင် KNU၊ KNLA နှင့် PDF တို့က သိမ်းပိုက်ထားသည့် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊]] [[မြိတ်ခရိုင်]]၊ [[တနင်္သာရီမြို့နယ်]]၊ [[မောတောင်မြို့]]ကို စစ်အုပ်စုက ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်မှစတင်သည့် စစ်ကြောင်းဖြင့် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက KNU၊ KNLA နှင့် PDF အမည်ခံ ကိုယ်ကျိုးရှာအကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူ ပူးပေါင်းအဖွဲ့များ ယာယီစိုးမိုးထားသော မောတောင်မြို့အား အလုံးစုံပြန်လည်သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82973 |access-date=2026-05-20 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*မေ ၂၆ - [[၂၀၂၆ ကျောင်းသားတော်လှန်ရေးတပ်တော် အဖွဲ့ဝင်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု]]
*၂၈ မေ - ကိုးလကြာ ပိတ်ထားခဲ့သော [[ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်]] ကုန်သွယ်ရေးတွင် အရေးပါသည့် မြဝတီ-မဲဆောက် [[မြန်မာ - ထိုင်း အမှတ် (၁) ချစ်ကြည်ရေးတံတား|အမှတ် ၂ ချစ်ကြည်ရေးတံတား]]အား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်လိုက်ပြီဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-05-28 |title=၂၀၂၆ခုနှစ် မေ ၂၈-ဘန်ကောက်မှာ ကလေးငယ်တွေကို ညှဉ်းပန်းပြီး ပန်းရောင်းခိုင်းတဲ့မြန်မာ ၃ ဦးကို ရဲဖမ်း |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4pw09y4yvt |access-date=2026-05-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
*၂၀၂၅ ခုနှစ်  အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် ရွေးကောက်ပွဲကုန်ကျစရိတ်စာရင်းအား သတ်မှတ်ရက်အတွင်း တင်သွင်းခြင်းမရှိသည့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ကြေညာချက်အမှတ် (၄၇/၂၀၂၆)ဖြင့် ၂ဝ၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၃ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်ထားကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် UEC ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/312227 |access-date=2026-05-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
*၃၀ မေ - သမ္မတဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]သို့ တရားဝင်ချစ်ကြည်ရေး ခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/6a1a7327acbcdc59760091ee |access-date=2026-05-30 |website=www.npnewsmm.com}}&lt;/ref&gt;
*[[၃၁ မေ]] - [[၂၀၂၆ နမ့်ခမ်း ပေါက်ကွဲမှု]]

=== ဇွန် ===

*၆ ဇွန် - မြန်မာနှင့် ရုရှားတို့သည် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်း]]၊ [[ထားဝယ်မြို့]]ရှိ ရေနက်ဆိပ်ကမ်းစီမံကိန်းအတွက် ၆၆၀ မဂ္ဂါဝပ် [[ကျောက်မီးသွေး]]သုံး [[ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ]] တည်ဆောက်ရေး နားလည်မှုစာချွန်လွှာကို [[စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့]]၌ ကျင်းပသည့် စီးပွားရေးဖိုရမ်အတွင်း လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-10 |title=၂၀၂၆ ဇွန်လ ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - တရားမဝင် ရွှေတူးဖော်မှုတွေ နှိမ်နင်းမယ်လို့ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/czx5r48ynzgt |access-date=2026-06-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
*၁၁ ဇွန် - ၁၉ ဇူလိုင် - [[၂၀၂၆ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]]
*၁၅ ဇွန် - သမ္မတ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]] သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]သို့ နိုင်ငံတော်အဆင့် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့ပြီး၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦး​ဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်နိုင်ငံ ​​​​ပေကျင်းမြို့သို့​ရောက်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/312702 |access-date=2026-06-15 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
*၂၁ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]၏ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးအဖြစ် ဗိုလ်မှူးကြီး သိန်းဇော်မြင့် အစား ဗိုလ်မှူးကြီး ရန်ကြီးအောင် အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84248 |access-date=2026-06-22 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;

* ၂၅ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ဒေါ်[[အေးအေးသန်း]]ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84447 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
** တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး အဖြစ် ဒေါ်ထွေးထွေးအား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84450 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

=== ဇူလိုင် ===

* ၁၂ ဇူလိုင် - [[ဘန်ကောက်ဆွေးနွေးပွဲ (၂၀၂၆)]]:  မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းနှင့် ပတ်သက်၍ အာဆီယံ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ၊ အဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦး[[တင်မောင်ဆွေ]] တို့အကြား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-13 |title=ဘန်ကောက်က ဘီယာဘားဆိုင် မီးလောင်မှု သေဆုံးသူ ၂၈ ဦးအထိရှိ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cy8w6vlglp5t |access-date=2026-07-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၁၅ ဇူလိုင် - သံအမတ်ကြီး ဦး[[မင်းသိမ်း]]အား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးမင်းသိမ်းအား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/85218 |access-date=2026-07-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၁၆ ဇူလိုင်]]- [[ထန်တလန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] - တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက [[ထန်တလန်မြို့]]နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား အပြည့်အဝ ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက ထန်တလန်မြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက် |url=http://www.moi.gov.mm/news/85333 |access-date=2026-07-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၁၉ ဇူလိုင် - [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းတပ်]] (TNLA) ၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၁) တားဂျုတ်ဂျား ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့် ဦးဆောင်သည့် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုကော်မတီ (NSPNC) အဖွဲ့နှင့် နေပြည်တော်၌ တွေ့ဆုံခဲ့ရာ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ ရက် (၁၀၀) ငြိမ်းချမ်းရေးအစီအစဉ်တွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအပါအဝင် အချက် (၆) ချက်ပါဝင်သည့် ဆွေးနွေးချက်များကို နေပြည်တော်နှင့် TNLA တို့က လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-20 |title=အင်ဒီဘာနမ် ယူကေဝန်ကြီးချုပ်သစ်ဖြစ်လာ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၂၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cjej0nw0wl1t |access-date=2026-07-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၃၀ ဇူလိုင် - 
** တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ၂၃ ရက်မြောက်နေ့ ရပ်နားပြီး၊​ တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးစီးသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86030 |access-date=2026-07-31 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
** တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ၃၂ ရက်မြောက်နေ့ကို ရပ်နားပြီး၊ တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးစီးသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86029 |access-date=2026-07-31 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;

* ၃၁ ဇူလိုင် - အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/86064 |access-date=2026-08-02 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

=== ဩဂုတ် ===

* ၃ ဩဂုတ် - ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]]ကို [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီ ကော်မတီ|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ]] (ICRC) မှ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ Mr. Arnaude de Baqque က လာရောက် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ (ICRC) မှ မြန်မာ နိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ လာရောက် တွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86157 |access-date=2026-08-03 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၆ ဩဂုတ် - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်အဖြစ် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-06 |title=၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကြို့ပင်ကောက်မှာ စစ်တပ်လေကြောင်းဗုံးကြဲလို့ ၆ ဦး ဒဏ်ရာရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw20jkkz3y81t |access-date=2026-08-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၁၃ ဩဂုတ် - ကချင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်သူရ အစား ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရန်နောင် အားခန့်အပ်တာဝန်ပေးသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86631 |access-date=2026-08-14 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
** [[အာရက္ခတပ်တော်]] ထိန်းချုပ်ထားသော [[ဂွမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ [[ကျိန္တလီမြို့|ကျိန္တိလီမြို့]]ပေါ်သို့ စစ်တပ်က ဂျက်ဖိုက်တာဖြင့် ဗုံး ၂ လုံး ကြဲချခဲ့ရာ အရပ်သား ၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-14 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၁၄ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်- ကျောက်တော်၊ သံတွဲနဲ့ ဂွ ကို လေကြောင်းကနေဗုံးကြဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cr4gxy75ljg2t |access-date=2026-08-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

* ၁၇ ဩဂုတ် 
** - မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာ |url=http://www.moi.gov.mm/news/86799 |access-date=2026-08-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
** [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]]၊ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ [[ခိုင်ခိုင်စိုး]] ကို [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး]]၊ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-17 |title=ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး အား သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်� |url=https://onenewstvchannel.com/politic/government/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%ac-%e1%80%81%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%81%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8-%e1%80%a1/ |access-date=2026-08-18 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}&lt;/ref&gt;
** လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန၏ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ဦးရဲထွန်းဦး အား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86828 |access-date=2026-08-18 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

* ၂၁ ဩဂုတ် - [[တပ်မတော် (လေ)|စစ်တပ်]]က [[မြောင်မြို့နယ်]]ရှိ [[ဆွဲလွဲအိုရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်|ဆွဲလွဲအိုရွာ]]အား လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဇေဋ္ဌဝါဒီဘုန်းကြီးကျောင်း၌ တရားစခန်းဝင်နေသော သက်ကြီးရွယ်အို ၁၄ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း မြေပြင်အခြေအနေသိရှိသူတစ်ဦးက ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-21 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်-ဦးမင်းအောင်လှိုင်နဲ့ လူကာရှန်ကို အလွတ်သဘောတွေ့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c6n0nl5v7r8qt |access-date=2026-08-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ကွယ်လွန်သူများ ==

* &lt;!--Do not add people without Wikipedia articles to this list
Do not trust &quot;this year in history&quot; websites for accurate date information
Do not link multiple occurrences of the same year, just link the first occurrence.
No red links, please.--&gt;[[၂၆ ဇန်နဝါရီ]] - [[မြင့်ထွေး]]၊ [[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာနဝန်ကြီးဟောင်း]] ([[၁၉၄၈]] ဖွား)
* [[၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[စိန်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ|စိန်ဝင်း]]၊ နိုင်ငံရေးသမားနှင့် [[ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ|ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] ([[၁၉၄၄]] မွေးဖွား)
* [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၊ အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတဟောင်းနှင့် နိုင်ငံ့အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင် ([[၁၉၃၉]] မွေးဖွား)
* [[၂ ဇွန်]] - [[မင်းထင်ကိုကိုကြီး]]၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာနှင့် ကဗျာဆရာ (၁၉၆၁ ဝန်းကျင်မွေးဖွား)
* [[၁၁ ဇွန်]] - [[ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ]]၊ ထိုင်းတော်ဝင်မင်းသမီး ([[၁၉၇၈]] မွေးဖွား)
* [[၁၈ ဇွန်]] - [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)|တင်မောင်မြင့်]]၊ [[အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]]ရ ဆရာကြီး ([[၁၉၃၆]] မွေးဖွား)
* [[၂၂ ဩဂုတ်]] - [[ကိုင်ဇာ]] ၊ အဆိုတော် ([[၁၉၆၁]] မွေးဖွား)

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]]</text>
      <sha1>logw3qjkgflx51iboi6ur1261l3ysob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မော်ဂျူး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284421</id>
    <revision>
      <id>1049985</id>
      <parentid>1040780</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T17:27:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>hyperlinks</comment>
      <origin>1049985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66604" sha1="ojee5gmkqcahrddn6h3xlizcte7ew3v" xml:space="preserve">{{အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ}}

'''မော်ဂျူး''' (Module) ဆိုသည်မှာ [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) တစ်ခုအပေါ်ရှိ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (vector space) များ၏ သဘောတရားကို [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) များအပေါ်သို့ ယေဘုယျပြုထားသည့် အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံ (algebraic construction) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဗက်တာရပ်ဝန်းများတွင် အခြေအစု (basis) တစ်ခု အမြဲပါရှိသော်လည်း ကွင်းများအပေါ်ရှိ မော်ဂျူးများအတွက်မူ ဤအချက်သည် သေချာသော ဂုဏ်သတ္တိမဟုတ်ပေ။ ထို့ကြောင့် မော်ဂျူးများတွင် အခြေအစုတစ်ခု ပါရှိသည့် သီးခြားအခြေအနေများကို လေ့လာစူးစမ်းရန်မှာ အရေးပါသော သင်္ချာဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။

ခေတ်သစ် [[ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]] (commutative algebra) တွင် အိုင်ဒီးလ် (ideal) များကိုသာ ကန့်သတ်လေ့လာခြင်းထက် မော်ဂျူးများကို ပိုမိုလေ့လာလေ့ရှိကြသည်။ ဤချဉ်းကပ်မှုနည်းလမ်းသည် ပိုမိုပြောင်းလွယ်ပြင်လွယ်ရှိစေပြီး သဘောတရားများစွာကို ရိုးရှင်းသွားစေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကွင်းတစ်ခု၏ အိုင်ဒီးလ်နှင့် ၎င်းမှရရှိလာသော စားလဒ်ကွင်း (quotient ring) နှစ်ခုစလုံးကို မော်ဂျူးများအဖြစ် ရှုမြင်နိုင်ပြီး ၎င်းတို့အား တူညီသော မူဘောင်တစ်ခုတည်းအောက်တွင် တွက်ချက်ကိုင်တွယ်နိုင်သည်။

ထို့ပြင် မော်ဂျူးပိုင်းများ (submodules)၊ စားလဒ်မော်ဂျူးများ၊ [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (homomorphisms)၊ ကာနယ်များ (kernels) နှင့် [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်များ]] (images) စသည့် [[အုပ်စုသီအိုရီ]] (group theory) မှ အခြေခံအယူအဆများကို မော်ဂျူးနယ်ပယ်သို့ တိုးချဲ့အသုံးချနိုင်သည်။ ဗက်တာရပ်ဝန်းများ၊ [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စုများ]] (abelian groups)၊ ကွင်းများ၊ အိုင်ဒီးလ်များနှင့် [[ဖန်ရှင်]][[အစု|အစုများ]] (function sets) အားလုံးသည် သဘာဝအလျောက် မော်ဂျူးတည်ဆောက်ပုံများကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြရာ ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ (abstract algebra) တွင် မော်ဂျူးများသည် ဗဟိုချက်ကျသော ပေါင်းစည်းပေးသည့် သဘောတရားတစ်ခုဖြစ်လာသည်။

သို့သော် လေ့လာမည့် ဘာသာရပ်နယ်ပယ်နှင့် ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်များအပေါ် မူတည်၍ မော်ဂျူးတစ်ခု၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်မှာ အနည်းငယ် ကွဲပြားနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) အပြင် မော်ဂျူးတည်ဆောက်ပုံများ၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များသည်လည်း အနည်းငယ်စီ ကွဲပြားလေ့ရှိပြီး [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ]] (category theory) အရ ဤကွဲပြားနေသော မော်ဂျူးသဘောတရားများသည် မတူညီသော ကတ်တဂိုရီများ (categories) ပင် ဖြစ်ကြသည်။

== ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ ဖလှယ်ရ ကွင်း အပေါ်အခြေခံသည့် မော်ဂျူးများ (Modules over commutative rings with unity) ==
[[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring) &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အပေါ် အခြေခံထားသော မော်ဂျူး သို့မဟုတ် အတိုကောက်အားဖြင့် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး ဆိုသည်မှာ အပေါင်းအခြေခံ (additive) [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (abelian group) &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; နှင့်အတူ အောက်ပါ အတိုင်း ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။

*&lt;math&gt;R \times M \to M, \quad (r,m) \mapsto r \cdot m&lt;/math&gt;
၎င်းကို [[စကေလာ|စကေလာမြှောက်ခြင်း]] (scalar multiplication) ဟုခေါ်သည်။ အတွင်းမြှောက်လဒ် (inner product) နှင့် မမှားယွင်းစေရန် သတိပြုပါ။

၎င်းသည် အောက်ပါအချက်များကို ပြည့်စုံစေရမည်။

*&lt;math&gt;r_1 \cdot (r_2 \cdot m) = (r_1 \cdot r_2) \cdot m&lt;/math&gt;
*&lt;math&gt;(r_1 + r_2) \cdot m = r_1 \cdot m + r_2 \cdot m&lt;/math&gt;
*&lt;math&gt;r \cdot (m_1 + m_2) = r \cdot m_1 + r \cdot m_2&lt;/math&gt;

အကယ်၍ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အတွက် ယူနစ် (unit) &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ရှိနေရန် ထပ်မံသတ်မှတ်ခဲ့လျှင် &lt;math&gt;1 \cdot m = m&lt;/math&gt; ဟု ဖြစ်ရမည်။ ထို &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးကို ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ မော်ဂျူး (unital module) ဟု ခေါ်သည်။ အချို့သော စာရေးသူများသည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]]အတွက် ယူနစ်တစ်ခု မဖြစ်မနေရှိရမည်ဟု အခြေခံအားဖြင့် သတ်မှတ်လေ့ရှိပြီး ကွင်းများအပေါ်အခြေခံသော မော်ဂျူးများအတွက်လည်း ထိုနည်းတူ သတ်မှတ်ကြသည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် [[ဖီးလ်ဒ်]]တစ်ခုဖြစ်ပြီး တစ်နည်းအားဖြင့် သုညမဟုတ်သော [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]]သည် အဘီလီယန်အုပ်စု တစ်ခု ထပ်မံဖြစ်ပေါ်နေမည်ဆိုပါက &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အပေါ်အခြေခံသော ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ မော်ဂျူးများသည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အပေါ်အခြေခံသည့် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (vector spaces over R) ပင် ဖြစ်ကြသည်။

ဖလှယ်ရ ကွင်းများအပေါ် အခြေခံသည့် မော်ဂျူးများကို လေ့လာခြင်းသည် [[ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]]၏ ဘာသာရပ်နယ်ပယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

=== အဘီလီယန်အုပ်စုများ (Abelian groups) ===

အပေါင်းအခြေခံ [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; တစ်ခုစီတိုင်းသည် ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; တစ်ခုစီတိုင်းသည် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ၏]] [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring of integers) အပေါ် အခြေခံထားသော ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ မော်ဂျူးတစ်ခုဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;m \in G&lt;/math&gt; ဟုထားပါစို့။
*&lt;math&gt;1\cdot m = m,\, 0\cdot m = 0&lt;/math&gt;
ဖြစ်သောကြောင့် &lt;math&gt;k\geq 0&lt;/math&gt; ရှိသော &lt;math&gt;k \in \mathbb{Z}&lt;/math&gt; အတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ရမည်။
*&lt;math&gt;k\cdot m = \underbrace{(1+\dotsb+1)}_{k\text{-times}} \cdot m = \underbrace{m+\dotsb+m}_{k\text{-times}}&lt;/math&gt;
အလားတူပင် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။
*&lt;math&gt;(-k)\cdot m=-\underbrace{(m+\dotsb+m)}_{k\text{-times}}&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် အဘီလီယန်အုပ်စုကို အပေါင်းအခြေခံ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (additive notation) ဖြင့် ရေးသားထားသည်။

ဤဆက်သွယ်ချက်သည် မော်ဂျူးဆိုင်ရာ [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]]နှင့် ပြည့်စုံစေသည်။ &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးတိုင်းတွင် အခြေအစု ရှိရန် မလိုအပ်ပါ။ အထူးသဖြင့် အလိမ်အစုဝင်များ (torsion elements) ပါဝင်သော မော်ဂျူးများတွင် အခြေအစုရှိရန် မလိုအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

အောက်ဖော်ပြပါ ကိန်းအစုများသည် အပေါင်းအခြေခံ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]]ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးများ ဖြစ်ကြသည်။
*[[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; ကိုယ်တိုင်
*[[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ]] &lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt;
*[[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] &lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt;
*ကိန်းရင်းများ &lt;math&gt;\mathbb{A}&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\mathbb{A} \cap \mathbb{R}&lt;/math&gt;
*[[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] &lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt;

=== မော်ဂျူးများအဖြစ် ကွင်းများ (Rings as Modules) ===

&lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ၏ ကွင်းပိုင်း (subring) တစ်ခုဟုထားပါစို့။ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; သည် [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ၏ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းမြှောက်ခြင်း]] (ring multiplication) ကို ကန့်သတ်လိုက်ပါက ၎င်းသည် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ မော်ဂျူးတစ်ခုအဖြစ် သဘာဝကျကျ ရှုမြင်နိုင်ရန် လိုအပ်သော [[စကေလာ|စကေလာမြှောက်ခြင်း]]ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; တို့သည် [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်များ]]ပင် ဖြစ်နေခဲ့လျှင် ဤအခြေအနေကို ဖီးလ်ဒ် တိုးချဲ့ခြင်း (field extension) ဟုခေါ်သည်။ ထိုအခါ မော်ဂျူးတည်ဆောက်ပုံသည် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]]တည်ဆောက်ပုံတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ဤဗက်တာရပ်ဝန်းတည်ဆောက်ပုံကို လေ့လာခြင်းသည် ဖီးလ်ဒ် တိုးချဲ့ခြင်းများကို လေ့လာစူးစမ်းရာတွင် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော အထောက်အကူတစ်ခု ဖြစ်သည်။

=== မိမိကိုယ်တိုင်ပေါ်သို့ မျဉ်းဖြောင့်ပုံဖော်မှုတစ်ခု ပါဝင်သော ဗက်တာရပ်ဝန်းများ (Vector spaces with a linear mapping to itself) ===

&lt;math&gt;K[X]&lt;/math&gt; သည် [[ဖီးလ်ဒ်]] &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ ပိုလီနိုမီရယ် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (polynomial ring) တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ ထိုအခါ &lt;math&gt;K[X]&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးများသည် &lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-[[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (K-vector space) &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်]] (endomorphism) &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; တစ်ခုတို့ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲများ &lt;math&gt;(V, A)&lt;/math&gt; နှင့် တစ်-တစ် ကိုက်ညီမှု (one-to-one correspondence) ရှိသည်။

&lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;K[X]&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးတစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;K[X]&lt;/math&gt; ထဲတွင် ထည့်သွင်းထားသောကြောင့် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-ဗက်တာရပ်ဝန်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; သည် ထိုဗက်တာရပ်ဝန်းဖြစ်ပါစေ။ ထိုအခါ &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ကို ကိုယ်စားပြုသောအတွဲမှာ &lt;math&gt;(V, A)&lt;/math&gt; ဖြစ်လာပြီး ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ကို အောက်ပါအတိုင်း ပေးထားသည်။
&lt;math&gt;V\to V,\quad v\mapsto X\cdot v&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;(V, A)&lt;/math&gt; အတွဲတစ်ခုအတွက် ကျွန်ုပ်တို့သည် &lt;math&gt;K[X]&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တည်ဆောက်ပုံတစ်ခုကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
&lt;math&gt;X \cdot v := A(v)&lt;/math&gt;
ထို့နောက် ၎င်းကို &lt;math&gt;K[X]&lt;/math&gt; အပေါ်သို့ &lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-မျဉ်းဖြောင့် (K-linear) သဘောတရားအရ ဆက်လက်တိုးချဲ့ကာ အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။ မည်သည့် &lt;math&gt;p(X)=a_0+a_1X+a_2X^2+\dotsb+a_nX^n\in K[X]&lt;/math&gt; အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။
&lt;math&gt;p(X)\cdot v:=(p(A))(v):=a_0\cdot v + a_1\cdot A(v) + a_2\cdot A^2(v) + \dotsb + a_n\cdot A^n(v)&lt;/math&gt;

=== ကွင်းအိုင်ဒီးလ်များ (Ring ideals) ===
[[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]တိုင်းကို မိမိ၏ ကွင်းမြှောက်ခြင်းဂုဏ်သတ္တိအပေါ် အခြေခံ၍ မိမိကိုယ်တိုင်ပေါ်ရှိ မော်ဂျူးတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်နိုင်သည်။ ထိုအခါ မော်ဂျူးပိုင်းများသည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ အိုင်ဒီးလ်များနှင့် တိကျစွာ ကိုက်ညီမှုရှိသည်။ ဤအပိုင်းတွင် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]]ဖြစ်သောကြောင့် ဘယ်နှင့် ညာ အိုင်ဒီးလ် (left and right ideal) များအကြား ခွဲခြားသိမြင်ရန် မလိုအပ်ပါ။

=== ထင်ရှားသော မော်ဂျူး ဥပမာများ (Notable Examples of Modules) ===
အောက်ပါတို့သည် မော်ဂျူး တည်ဆောက်ပုံများ ပါဝင်သော ထင်ရှားသည့် အခြေခံဥပမာများ ဖြစ်ကြသည်။
* [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် မိမိကိုယ်တိုင်ပေါ်ရှိ မော်ဂျူးတစ်ခု ဖြစ်သည်။
* [[အဘီလီယန်အုပ်စု]]တိုင်းသည် &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခုဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;0&lt;/math&gt; သီးသန့်သာ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသော အပေါင်းအခြေခံ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]]တစ်ခုသည် မည်သည့်ကွင်းပေါ်တွင်မဆို အခြေခံသော မော်ဂျူးတစ်ခု ဖြစ်သည်။
* ကွင်း &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ မည်သည့် ဘယ် အိုင်ဒီးလ်မဆိုသည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခုဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;J&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ် (two-sided ideal) တစ်ခုဖြစ်ပါက စားလဒ်ကွင်း &lt;math&gt;A/J&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;a(x+J) = ax+J&lt;/math&gt; ဟူသော တွက်ချက်မှုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော &lt;math&gt;A&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခုဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;L&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ ဘယ် အိုင်ဒီးလ် တစ်ခုဖြစ်ပါက စားလဒ် &lt;math&gt;A/L&lt;/math&gt; သည်လည်း &lt;math&gt;A&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခုဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; သည် [[ဖီးလ်ဒ်]] &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]]တစ်ခု ဖြစ်ပါက အကယ်၍ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; မှ မိမိကိုယ်တိုင်ပေါ်သို့ [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့်ပုံဖော်မှု]]များအားလုံး၏ ကွင်းတစ်ခုဖြစ်ပါက &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ မော်ဂျူးတစ်ခုဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;V = K^n&lt;/math&gt; သည် ဖီးလ်ဒ် &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ ဒေါင်လိုက် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt;-ခုတွဲ (vertical &lt;math&gt;n&lt;/math&gt;-tuples) များ၏ ဗက်တာရပ်ဝန်းဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ &lt;math&gt;n \times n&lt;/math&gt; [[ကိန်းအုံ|ကိန်းအုံများ၏]] ကွင်းဖြစ်ပါက &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ မော်ဂျူးတစ်ခုဖြစ်သည်။

=== ပုံဖော်မှုများ၏ မော်ဂျူး (Module of Maps) ===
&lt;math&gt;S&lt;/math&gt; သည် ဗလာမဟုတ်သော[[အစု]] (non-empty set) တစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခုဖြစ်ပါက ပုံဖော်မှုများ၏ အစု &lt;math&gt;\text{Map}(S, M)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခုဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;f \in \text{Map}(S, M)&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;a \in A&lt;/math&gt; တို့အတွက် [[စကေလာ|စကေလာမြှောက်ခြင်း]]ကို သက်ဆိုင်ရာအမှတ်များအလိုက် (pointwise) &lt;math&gt;(af)(s) = af(s)&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်သည်။

== မည်သည့် ကွင်းတစ်ခုပေါ်တွင်မဆို အခြေခံသော မော်ဂျူးများ (Modules over a ring) ==
&lt;math&gt;(R, +, \cdot)&lt;/math&gt; သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ ဤကွင်းသည် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]]မဟုတ်ပါက ဘယ်မော်ဂျူး (left module) နှင့် ညာမော်ဂျူး (right module) များကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် လိုအပ်သည်။

&lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-'''ဘယ်မော်ဂျူး''' ဆိုသည်မှာ [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] &lt;math&gt;(M, +)&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် ကွင်း &lt;math&gt;(R, +, \cdot)&lt;/math&gt; နှင့်အတူ အောက်ပါ ပုံဖော်မှုတစ်ခု ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;R\times M\to M,\quad (r,m)\mapsto r\cdot m = rm&lt;/math&gt;
ထိုပုံဖော်မှုသည် အဝင်ကိန်းနှစ်ခုစလုံးအပေါ်တွင် [[ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိ]] (distributive property) များနှင့် ပြည့်စုံရမည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;r, r_1, r_2 \in R, m, m_1, m_2 \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်း မှန်ကန်ရမည်။
* &lt;math&gt;(r_1+r_2) \cdot m = r_1 \cdot m + r_2 \cdot m&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;r \cdot (m_1+m_2) = r \cdot m_1 + r \cdot m_2&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;r_1, r_2 \in R, m \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;r_1 \cdot (r_2\cdot m)=(r_1 \cdot r_2) \cdot m&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;(R, +, \cdot)&lt;/math&gt; သည် ယူနစ် &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ပါဝင်သော ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ ကွင်းတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ကြိုတင်သတ်မှတ်ထားပါက များသောအားဖြင့် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-ဘယ်မော်ဂျူးသည်လည်း ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိ ရှိရန် လိုအပ်သည်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ
*&lt;math&gt;m \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;1 \cdot m = m&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
အချို့သော စာရေးသူများသည် ကွင်းများနှင့် မော်ဂျူးများအတွက် ယူနစ်[[အစုဝင်]]တစ်ခု မဖြစ်မနေရှိရမည်ဟု အခြေခံအားဖြင့် သတ်မှတ်လေ့ရှိကြသည်။

'''ညာမော်ဂျူး''' တစ်ခုကိုလည်း အလားတူပင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ကွင်း၏ စကေလာများသည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ အစုဝင်များအပေါ် ညာဘက်မှ သက်ရောက်မှုရှိခြင်းသာ ကွာခြားသည်။
&lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-'''ညာမော်ဂျူး''' ဆိုသည်မှာ အဘီလီယန်အုပ်စု &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် အဝင်ကိန်းနှစ်ခုစလုံးအတွက် ပေါင်းခြင်းသဘောတရားနှင့် ကိုက်ညီသော အောက်ပါ ပုံဖော်မှုတစ်ခုနှင့်အတူ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ 
:&lt;math&gt;M\times R\to M,\quad (m,r)\mapsto m\cdot r=mr&lt;/math&gt;
၎င်းသည် &lt;math&gt;r, r_1, r_2 \in R, m, m_1, m_2 \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်း မှန်ကန်ရမည်။
* &lt;math&gt;m \cdot  (r_1+r_2)  = m \cdot  r_1+ m \cdot  r_2&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;(m_1+m_2) \cdot r =  m_1 \cdot r +  m_2 \cdot r&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;r_1, r_2 \in R, m \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;(m\cdot r_1)\cdot r_2 = m \cdot(r_1 \cdot r_2)&lt;/math&gt;

ယူနစ်အစုဝင် &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ပါဝင်သော ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ ကွင်းတစ်ခုပေါ်ရှိ ညာမော်ဂျူးတစ်ခုသည် ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိသည်ဟု ခေါ်ဆိုရန်မှာ
*&lt;math&gt;m \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;m \cdot 1 = m&lt;/math&gt; မှန်ကန်ရမည်။

&lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]]နှင့် ပြည့်စုံပါက ဘယ်မော်ဂျူးနှင့် ညာမော်ဂျူး ဟူသော ဝေါဟာရများသည် ရေးသားပုံအနည်းငယ်မှလွဲ၍ တူညီသွားကြပြီး ၎င်းတို့ကို &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-'''မော်ဂျူးများ''' ဟုသာ ရိုးရှင်းစွာ ခေါ်ဆိုကြသည်။ 

မော်ဂျူး တွက်ချက်မှုများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အောက်ပါ အခြေခံဂုဏ်သတ္တိများကို အလွယ်တကူ သက်သေပြနိုင်သည်။ မည်သည့် &lt;math&gt;a \in R&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;x \in M&lt;/math&gt; အတွက်မဆို အောက်ပါတို့ မှန်ကန်သည်။
* &lt;math&gt;a(-x) = -(ax)&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;0x = 0&lt;/math&gt;

မှတ်ချက်။ ဖော်ပြချက်မပါရှိပါက &quot;မော်ဂျူး&quot; ဟူသော ဝေါဟာရသည် အများအားဖြင့် &quot;ဘယ်မော်ဂျူး&quot; ကိုသာ ရည်ညွှန်းလေ့ရှိသည်။

=== အခြား အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Alternative Definitions) ===
* &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-ဘယ်မော်ဂျူး ဆိုသည်မှာ [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် အောက်ဖော်ပြပါ [[ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုတို့ ပူးပေါင်းပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ လိုအပ်ပါက အဆိုပါ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်သည် ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိသော ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်နိုင်သည်။ 
:&lt;math&gt;R \to \operatorname{End}_\mathbb{Z}(M)&lt;/math&gt;
:ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\operatorname{End}_\mathbb{Z}(M)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်|အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏]] [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]ဖြစ်ပြီး ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition) ကို မြှောက်လဒ်အဖြစ် အသုံးပြုသည်။ 
:&lt;math&gt;f_1, f_2 \in \operatorname{End}_\mathbb{Z}(M), m \in M&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;(f_1 \cdot f_2)(m) := f_1(f_2(m))&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-ညာမော်ဂျူး ဆိုသည်မှာ အဘီလီယန်အုပ်စု &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် အောက်ဖော်ပြပါ ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုတို့ ပူးပေါင်းပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ လိုအပ်ပါက အဆိုပါ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်သည် ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိသော ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်နိုင်သည်။ 
:&lt;math&gt;R \to (\operatorname{End}_\mathbb{Z}(M))^\mathrm{op}&lt;/math&gt;
:ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;(\operatorname{End}_\mathbb{Z}(M))^\mathrm{op}&lt;/math&gt; သည် အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်ကွင်း၏ [[ပြောင်းပြန်ကွင်း]] (opposite ring) ဖြစ်ပါစေ။ ဆိုလိုသည်မှာ ညာဘက်မှ ပေါင်းစပ်ခြင်းကို မြှောက်လဒ်အဖြစ်အသုံးပြုသော &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏ ကွင်း ဖြစ်သည်။ 
:&lt;math&gt;f_1, f_2 \in (\operatorname{End}_\mathbb{Z}(M))^\mathrm{op}, m \in M&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;(f_1 \cdot f_2)(m) := f_2(f_1(m))&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

=== ဘိုင်မော်ဂျူးများ (Bimodules) ===
&lt;math&gt;R&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; တို့သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]] ဖြစ်ပါစေ။ ထိုအခါ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-&lt;math&gt;S&lt;/math&gt;-ဘိုင်မော်ဂျူး ဆိုသည်မှာ [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-ဘယ်မော်ဂျူး တည်ဆောက်ပုံ တစ်ခု၊ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt;-ညာမော်ဂျူး တည်ဆောက်ပုံ တစ်ခုတို့နှင့်အတူ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားပြီး အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;r \in R, m \in M, s \in S&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;(r \cdot m) \cdot s = r \cdot (m \cdot s)&lt;/math&gt;။

ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ ကွင်းများဖြစ်သော &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; တို့အတွက် ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-&lt;math&gt;S&lt;/math&gt;-ဘိုင်မော်ဂျူးကို အဘီလီယန်အုပ်စု &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; နှင့် ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ [[ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုတို့ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းအဖြစ် အခြားတစ်နည်းအားဖြင့် ဖော်ပြနိုင်သည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;m \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;1_R \cdot m = m \cdot 1_S = m&lt;/math&gt; ဟု မှန်ကန်ရမည်။
:&lt;math&gt;R \otimes_{\mathbb{Z}} S^{\mathrm{op}} \to \operatorname{End}_\mathbb{Z}(M)&lt;/math&gt;
ဆိုလိုသည်မှာ ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-&lt;math&gt;S&lt;/math&gt;-ဘိုင်မော်ဂျူး ဆိုသည်မှာ ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ &lt;math&gt;R \otimes_{\mathbb{Z}} S^{\mathrm{op}}&lt;/math&gt;-ဘယ်မော်ဂျူး တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။

== မော်ဂျူး ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ (Module Homomorphisms) ==

&lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး နှစ်ခုဖြစ်သော &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; အကြားရှိ ပုံဖော်မှု &lt;math&gt;f: M \to N&lt;/math&gt; သည် အပေါင်းတွက်ချက်မှုနှင့် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]သက်ရောက်ချက် နှစ်ခုစလုံးကို ထိန်းသိမ်းထားပါက ၎င်းကို '''မော်ဂျူး [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]]''' (module homomorphism) သို့မဟုတ် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-[[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှု]] (R-linear map) ဟု ခေါ်သည်။ 

&lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ [[အစုဝင်]] &lt;math&gt;r&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ အစုဝင် &lt;math&gt;m_1, m_2&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်း မှန်ကန်ရမည်။
* &lt;math&gt;f(m_1 + m_2) = f(m_1) + f(m_2)&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;f(r \cdot m_1) = r \cdot f(m_1)&lt;/math&gt;

အကယ်၍ အခြေခံထားသော ကွင်းသည် [[ဖီးလ်ဒ်]]တစ်ခုဖြစ်ပါက ၎င်းသည် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]]အကြားရှိ မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်း (linear transformation) နှင့် အတိအကျ တူညီသည်။

=== သုည ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (Zero Homomorphism) ===
မည်သည့် မော်ဂျူး &lt;math&gt; M'&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt; x \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt; \zeta(x) = 0&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်ထားသော ပုံဖော်မှု &lt;math&gt; \zeta: M \rightarrow M'&lt;/math&gt; သည် [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းကို သုည ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (zero homomorphism) ဟု ခေါ်သည်။

=== ဒွန်တွဲကာနယ် (Cokernel) ===
&lt;math&gt; f: M \rightarrow M'&lt;/math&gt; သည် မော်ဂျူး [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုဖြစ်ပါစေ။ &lt;math&gt; f&lt;/math&gt; ၏ ဒွန်တွဲကာနယ်သည် စားလဒ်မော်ဂျူး &lt;math&gt; M'/\text{Im } f&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို &lt;math&gt; M'/f(M)&lt;/math&gt; ဟုလည်း ဖော်ပြနိုင်သည်။ အကြောင်းအရာအပေါ်မူတည်၍ ဒွန်တွဲကာနယ်ဆိုသော ဝေါဟာရသည် ပုံမှန် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt; M' \rightarrow M'/f(M)&lt;/math&gt; ကိုလည်း တိုက်ရိုက်ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။

=== စကြဝဠာ ဂုဏ်သတ္တိ (Universal Property) ===
&lt;math&gt; M&lt;/math&gt; သည် မော်ဂျူးတစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt; N&lt;/math&gt; သည် မော်ဂျူးပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပါစေ။ &lt;math&gt; M&lt;/math&gt; မှ စားလဒ်မော်ဂျူး &lt;math&gt; M/N&lt;/math&gt; သို့ ပုံမှန် အပေါင်းအခြေခံ [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] &lt;math&gt; f: M \rightarrow M/N&lt;/math&gt; သည် မော်ဂျူး [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ၎င်း၏ကာနယ်အတွင်း &lt;math&gt; N&lt;/math&gt; ပါဝင်နေသော &lt;math&gt; M&lt;/math&gt; ၏ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏ ကတ်တဂိုရီတွင် &lt;math&gt; f&lt;/math&gt; သည် စကြဝဠာ ဂုဏ်သတ္တိ ရှိသည်။

=== ပေါင်းစပ်ခြင်း နှင့် ဟွမ်း-မော်ဂျူး (Composition and Hom-module) ===
မော်ဂျူး [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] နှစ်ခုကို ဆက်တိုက် ပေါင်းစပ်ခြင်းသည် အခြား မော်ဂျူး ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုကို အမြဲတမ်း ရရှိစေသည်။ &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; သို့ သွားသော မော်ဂျူး ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ အားလုံး၏ စုစည်းမှုကို &lt;math&gt;\operatorname{Hom}_R(M, N)&lt;/math&gt; ဖြင့် သင်္ကေတပြု ဖော်ပြသည်။ ထိုအစုကို အောက်ပါအတိုင်း သက်ဆိုင်ရာအမှတ်များအလိုက် အပေါင်းနှင့် [[စကေလာ|စကေလာမြှောက်ခြင်း]]တို့ သတ်မှတ်ပေးခြင်းဖြင့် ၎င်းကိုယ်တိုင်သည်လည်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်သည်။
* &lt;math&gt;(f + g)(m) = f(m) + g(m)&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;(r \cdot f)(m) = r \cdot f(m)&lt;/math&gt;

ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များသည် ပုံဖော်မှုအသစ်များကိုလည်း လှုံ့ဆော်ဖန်တီးပေးနိုင်သည်။ &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; အတွင်းသို့ ဝင်လာသော ပုံဖော်မှုတစ်ခု သို့မဟုတ် &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; မှ ထွက်သွားသော ပုံဖော်မှုတစ်ခု ရှိပါက ၎င်းတို့ကို [[ဖန်ရှင်]]တစ်ခုအတွင်း အခြားတစ်ခု ထည့်သွင်းပေါင်းစပ်ခြင်းအားဖြင့် ဤ &lt;math&gt;\operatorname{Hom}&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးများ အကြားရှိ ပုံဖော်မှုအသစ်များကို ဖန်တီးနိုင်သည်။

အသုံးဝင်သော အခြေခံဂုဏ်သတ္တိတစ်ခုမှာ မည်သည့် မော်ဂျူး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;\operatorname{Hom}_R(R, M)&lt;/math&gt; မော်ဂျူးသည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ကိုယ်တိုင်နှင့် သဘာဝကျစွာ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမောဖစ်]] ဖြစ်သည်။ ဤသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ အခြေခံ[[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သို့ သွားသော မည်သည့် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်မဆိုသည် ကွင်း၏ [[ထပ်တူရအစုဝင်]] &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ကို မည်သည့်နေရာသို့ ပို့ဆောင်သည်ဆိုသည့် အချက်အပေါ်တွင်သာ အပြည့်အဝ မူတည်နေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

=== မူလပုံရိပ်နှင့် လှုံ့ဆော်ခံဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (Preimage and Induced Homomorphism) ===
&lt;math&gt;f: M \rightarrow M'&lt;/math&gt; သည် မော်ဂျူး [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;N'&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;M'&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်း တစ်ခုဖြစ်ပါစေ။ ထိုအခါ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#မူလပုံရိပ်_(Preimage)|မူလပုံရိပ်]] &lt;math&gt;f^{-1}(N')&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်း တစ်ခုဖြစ်လာပြီး &lt;math&gt;\overline{f}: M/f^{-1}(N') \rightarrow M'/N'&lt;/math&gt; ဟူသော ပုံမှန် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သည့်]] ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခု တည်ရှိသည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; သည် [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်ပါက]] &lt;math&gt;\overline{f}&lt;/math&gt; သည် မော်ဂျူး [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] မော်ဂျူး ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် သဘာဝအလျောက် မော်ဂျူး အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စုများ၏]] [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် သီအိုရမ်များ]]သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးများအတွက်လည်း ထပ်တူအသုံးဝင်သည်။

== မော်ဂျူးပိုင်းများနှင့် စားလဒ်မော်ဂျူးများ (Submodules and Quotient Modules) ==

&lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်း &lt;math&gt;M'&lt;/math&gt; ဆိုသည်မှာ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]]ဖြင့် မြှောက်ခြင်းအပေါ်တွင် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ ရှိသော [[အုပ်စုပိုင်း]] တစ်ခုဖြစ်သည်။

မော်ဂျူးပိုင်း &lt;math&gt;M'&lt;/math&gt; တစ်ခု ရှိလာသောအခါ စားလဒ်မော်ဂျူး &lt;math&gt;M/M'&lt;/math&gt; ကို တည်ဆောက်နိုင်သည်။ ထိုစားလဒ်မော်ဂျူးရှိ အခြေခံ [[အဘီလီယန်အုပ်စု]]သည် &lt;math&gt;r \cdot (m + M') = r \cdot m + M'&lt;/math&gt; ဟူသော သတ်မှတ်ချက်ဖြင့် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တည်ဆောက်ပုံ တစ်ခုကို အမွေဆက်ခံရရှိသည်။ &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; မှ အစုဝင်များကို &lt;math&gt;M/M'&lt;/math&gt; ရှိ ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ အတန်းအစားများဆီသို့ ပို့ဆောင်ပေးသော သဘာဝ ပရိုဂျက်ရှင်း ပုံဖော်မှုသည် မော်ဂျူး [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုဖြစ်သည်။

ကွင်းများရှိ အိုင်ဒီးလ်များတွင် တွေ့ရသည့်အတိုင်းပင် &lt;math&gt;M'&lt;/math&gt; ကို ငုံထားသော &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်းများနှင့် စားလဒ်မော်ဂျူး &lt;math&gt;M/M'&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်းများအကြားတွင် တိကျသော အစီအစဉ်ကို မပြောင်းလဲစေသော ကိုက်ညီမှု (order-preserving correspondence) တစ်ခု ရှိသည်။

မော်ဂျူး ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f: M \to N&lt;/math&gt; တိုင်းတွင် ၎င်းနှင့် ဆက်စပ်နေသော အရေးကြီးသည့် မော်ဂျူးပိုင်း နှစ်ခုရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

* ကာနယ် သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\ker f&lt;/math&gt; ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;0&lt;/math&gt; သို့ ပုံဖော်ခံရသော &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အစုဝင်များအားလုံး၏ အစုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်း တစ်ခုဖြစ်သည်။
* [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]] သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\operatorname{im} f&lt;/math&gt; ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ထွက်ပေါ်လာသော အဖြေ &lt;math&gt;f(m)&lt;/math&gt; များအားလုံး၏ အစုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်း တစ်ခုဖြစ်သည်။

=== အလိမ် မော်ဂျူးပိုင်း (Torsion Submodule) ===

&lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် [[အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း]] တစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခုဖြစ်ပါစေ။ အလိမ် မော်ဂျူးပိုင်း &lt;math&gt;M_{\text{tor}}&lt;/math&gt; ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;ax = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် သုညမဟုတ်သော &lt;math&gt;a \in A&lt;/math&gt; တစ်ခု တည်ရှိသော &lt;math&gt;x \in M&lt;/math&gt; [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] ပါဝင်သည့် [[အစုပိုင်း]]ဖြစ်သည်။

=== အိုင်ဒီးလ်နှင့် မော်ဂျူး၏ မြှောက်လဒ် (Product of an Ideal and a Module) ===

&lt;math&gt;\mathfrak{a}&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ ဘယ် အိုင်ဒီးလ် တစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခုဖြစ်ပါစေ။ မော်ဂျူးပိုင်း &lt;math&gt;\mathfrak{a}M&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;a_i \in \mathfrak{a}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;x_i \in M&lt;/math&gt; ဖြစ်သော &lt;math&gt;a_1x_1 + \dots + a_nx_n&lt;/math&gt; ပုံစံရှိ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]]အားလုံး၏ [[အစု]]အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။

အိုင်ဒီးလ် သက်ရောက်ချက်များနှင့် ပတ်သက်၍ အောက်ပါ ဂုဏ်သတ္တိများ မှန်ကန်သည်။

* အကယ်၍ &lt;math&gt;\mathfrak{a}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathfrak{b}&lt;/math&gt; တို့သည် ဘယ် အိုင်ဒီးလ်များဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သည် မော်ဂျူးတစ်ခုဖြစ်ပါက [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] &lt;math&gt;\mathfrak{a}(\mathfrak{b}M) = (\mathfrak{a}\mathfrak{b})M&lt;/math&gt; မှန်ကန်သည်။
* &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခု၊ &lt;math&gt;N, N'&lt;/math&gt; တို့သည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်းများဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\mathfrak{a}, \mathfrak{b}&lt;/math&gt; တို့သည် ဘယ် အိုင်ဒီးလ်များဖြစ်ပါက [[ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိ]] &lt;math&gt;(\mathfrak{a}+\mathfrak{b})M = \mathfrak{a}M + \mathfrak{b}M&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathfrak{a}(N+N') = \mathfrak{a}N + \mathfrak{a}N'&lt;/math&gt; တို့ မှန်ကန်သည်။

== တိကျသော ကိန်းစဉ်တန်းများ (Exact Sequences) ==

မော်ဂျူးများအတွက် အခြေခံ ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာ မူဘောင်များကို [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စုများ၏]] သဘောတရားများနည်းတူ အောက်ပါအတိုင်း တည်ဆောက်ထားသည်။

* '''[[တိကျသော ကိန်းစဉ်တန်း]] (Exact Sequence):''' &lt;math&gt;\text{im } f = \text{ker } g&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက မော်ဂျူး [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏]] ကိန်းစဉ်တန်း &lt;math&gt;M' \xrightarrow{f} M \xrightarrow{g} M''&lt;/math&gt; ကို တိကျသည်ဟု သတ်မှတ်သည်။
* '''[[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Monomorphism) သို့မဟုတ် ထည့်သွင်းခြင်း (Embedding):''' ကိန်းစဉ်တန်း &lt;math&gt;0 \rightarrow N \xrightarrow{u} M&lt;/math&gt; သည် တိကျသော ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခု ဖြစ်ပါက ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;u: N \rightarrow M&lt;/math&gt; ကို မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် သို့မဟုတ် ထည့်သွင်းခြင်း ဟုခေါ်သည်။
* '''[[အပီမော်ဖစ်ဇင်]] (Epimorphism):''' ကိန်းစဉ်တန်း &lt;math&gt;N \xrightarrow{u} M \rightarrow 0&lt;/math&gt; သည် တိကျသော ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခု ဖြစ်ပါက ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;u: N \rightarrow M&lt;/math&gt; ကို အပီမော်ဖစ်ဇင် ဟုခေါ်သည်။

မော်ဂျူး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်း &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; နှင့် ဆက်စပ်၍ ပုံမှန်အားဖြင့် &lt;math&gt;0 \rightarrow N \rightarrow M \rightarrow M/N \rightarrow 0&lt;/math&gt; ဟူသော ပုံမှန် တိကျသော ကိန်းစဉ်တန်း တစ်ခုရှိသည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သို့ ပုံဖော်မှုမှာ ပါဝင်မှု ပုံဖော်ခြင်း ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;M/N&lt;/math&gt; သို့ ပုံဖော်မှုမှာ ပုံမှန် ပုံဖော်မှု ဖြစ်သည်။

== ကွင်းပြောင်းလဲခြင်း (Change of Rings) ==
&lt;math&gt;R&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; တို့သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]]ဖြစ်ကြပြီး &lt;math&gt;\rho \colon S \to R&lt;/math&gt; သည် [[ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုဖြစ်ပါစေ။ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် အောက်ပါ သတ်မှတ်ချက်က
: &lt;math&gt;(s,m) \mapsto \rho(s) m&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တည်ဆောက်ပုံ တစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးသည်၊ ဤ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးကို &lt;math&gt;\rho_*(M)&lt;/math&gt; ဖြင့် သင်္ကေတပြု ဖော်ပြသည်။ အထူးသဖြင့် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ ကွင်းပိုင်း တစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\rho&lt;/math&gt; သည် ပုံမှန် ထည့်သွင်းခြင်း ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;\rho_*(M)&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ [[စကေလာ|စကေလာများကို]] &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ပေါ်သို့ ကန့်သတ်ခြင်းအားဖြင့် ရရှိလာသော &lt;math&gt;S&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး ဟုခေါ်သည်။
&lt;math&gt;N&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်း တစ်ခုဖြစ်ပါက &lt;math&gt;\rho_*(N)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\rho_*(M)&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်း တစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\rho_*(M/N) = \rho_*(M)/\rho_*(N)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
&lt;ref&gt;{{cite book |author=Nicolas Bourbaki |title=Elements of Mathematics, Algebra I, Chapters 1–3 |edition=2nd |publisher=Springer |date=1998 |isbn=3-540-64243-9 |chapter=§ 3. ''Tensor products'', 2. |pages=221 |url=http://archive.org/stream/ElementsOfMathematics-AlgebraPart1/Bourbaki-ElementsOfMathematicsAlgebraPart1#page/n244/mode/1up}}&lt;/ref&gt;

== ဖက်စပ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ အပေါ်အခြေခံသည့် မော်ဂျူးများ (Modules over associative algebras) ==
&lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည်[[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] တစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖက်စပ်ရ]] &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-အက္ခရာသင်္ချာ တစ်ခုဖြစ်ပါက &lt;math&gt;A&lt;/math&gt;-''ဘယ်မော်ဂျူး'' ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် အောက်ဖော်ပြပါ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုနှင့်အတူ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;A\otimes_RM\to M,\quad a\otimes m\mapsto am,&lt;/math&gt;
၎င်းသည် &lt;math&gt;a_1,a_2\in A,m\in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;a_1(a_2m)=(a_1a_2)m&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;A&lt;/math&gt;-''ညာမော်ဂျူး'' ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် အောက်ဖော်ပြပါ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုနှင့်အတူ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;M\otimes_RA\to M,\quad m\otimes a\mapsto ma,&lt;/math&gt;
၎င်းသည် &lt;math&gt;a_1,a_2\in A,m\in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;(ma_1)a_2=m(a_1a_2)&lt;/math&gt;

== လီအက္ခရာသင်္ချာ အပေါ်အခြေခံသည့် မော်ဂျူးများ (Modules over Lie algebras) ==
&lt;math&gt;\mathfrak g&lt;/math&gt; သည် [[ဖီးလ်ဒ်]] &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ လီအက္ခရာသင်္ချာ (Lie algebra) တစ်ခုဖြစ်ပါစေ။ &lt;math&gt;\mathfrak g&lt;/math&gt;-''မော်ဂျူး'' သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\mathfrak g&lt;/math&gt; ၏ ''ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု'' ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-[[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် အောက်ဖော်ပြပါ &lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ် ပုံဖော်မှု တစ်ခုနှင့်အတူ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;\mathfrak g\times M\to M,\; (X,m)\mapsto X \cdot m,&lt;/math&gt;
၎င်းသည် &lt;math&gt;X,Y\in\mathfrak g,m\in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်း မှန်ကန်ရမည်။
:&lt;math&gt;[X,Y]\cdot m=X\cdot (Y\cdot m)-Y\cdot (X\cdot m)&lt;/math&gt;
အခြားတစ်နည်းအားဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရလျှင် &lt;math&gt;\mathfrak g&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-ဗက်တာရပ်ဝန်း &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ လီအက္ခရာသင်္ချာ [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုနှင့်အတူ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;\mathfrak g\to\mathfrak{gl}(M);&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\mathfrak{gl}(M)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်|အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] ပါဝင်သော &lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-အက္ခရာသင်္ချာဖြစ်ပြီး ကွန်မြူတေတာကို လီကွင်းစ-ကွင်းပိတ်အဖြစ် အသုံးပြုသည်။
&lt;math&gt;\mathfrak g&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးများသည် &lt;math&gt;\mathfrak g&lt;/math&gt; ၏ စကြဝဠာ ဖုံးအုပ်အက္ခရာသင်္ချာအောက်ရှိ မော်ဂျူးများနှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။

== အုပ်စုတစ်ခု အပေါ်အခြေခံသည့် မော်ဂျူးများ (Modules over a group) ==

&lt;math&gt;(G, *)&lt;/math&gt; သည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]]တစ်ခုဖြစ်ပါစေ။ ''&lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး'' သို့မဟုတ် ပိုမိုတိကျစွာပြောရလျှင် ''&lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-ဘယ်မော်ဂျူး'' ဆိုသည်မှာ [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] &lt;math&gt;(M, +)&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် အောက်ဖော်ပြပါ ပြင်ပ [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] တစ်ခုနှင့်အတူ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;G \times M \to M,\; (g, m) \mapsto g \cdot m&lt;/math&gt;,
၎င်းသည် အောက်ပါအချက်များနှင့် ပြည့်စုံရမည်။
:&lt;math&gt;g \in G, m_1, m_2 \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;g\cdot(m_1 + m_2) = g\cdot m_1 + g\cdot m_2&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;g_1, g_2 \in G, m \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;(g_1 * g_2)\cdot m = g_1\cdot (g_2\cdot m)&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ [[ထပ်တူရအစုဝင်]] &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;m \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;e\cdot m = m&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-''ညာမော်ဂျူး'' ကိုလည်း အလားတူပင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ သို့သော် ဒုတိယအချက်ကို အောက်ပါအချက်ဖြင့် အစားထိုးရမည်။

:&lt;math&gt;g_1, g_2 \in G, m \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;m\cdot (g_1 * g_2)=(m\cdot g_1)\cdot g_2&lt;/math&gt;

အခြားတစ်နည်းအားဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရလျှင် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-ဘယ်မော်ဂျူး ဆိုသည်မှာ အဘီလီယန်အုပ်စု &lt;math&gt;(M, +)&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် အောက်ဖော်ပြပါ [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုနှင့်အတူ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။

:&lt;math&gt;G \to \operatorname{Aut}_\mathbb{Z}(M),&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\operatorname{Aut}_\mathbb{Z}(M) = (\operatorname{End}_\mathbb{Z}(M))^\times&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်|အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏]] အုပ်စုဖြစ်ပြီး အောက်ပါ ပေါင်းစပ်တွက်ချက်မှုကို အသုံးပြုသည်။

:&lt;math&gt;f_1, f_2 \in \operatorname{Aut}_\mathbb{Z}(M), m \in M&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;(f_1 \circ f_2)(m) = f_1(f_2(m))&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

&lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-ညာမော်ဂျူး ဆိုသည်မှာ အဘီလီယန်အုပ်စု &lt;math&gt;(M, +)&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် အောက်ဖော်ပြပါ အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုနှင့်အတူ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။

:&lt;math&gt;G \to (\operatorname{Aut}_\mathbb{Z}(M))^\mathrm{op},&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;(\operatorname{Aut}_\mathbb{Z}(M))^\mathrm{op}&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ မြှောက်လဒ်ကို အောက်ပါအတိုင်း ပေးထားသည်။
:&lt;math&gt;f_1, f_2 \in (\operatorname{Aut}_\mathbb{Z}(M))^\mathrm{op}, m \in M&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;(f_1 \bullet f_2)(m) := f_2(f_1(m))&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

အကယ်၍ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]တစ်ခု ဖြစ်မည်ဆိုပါက &lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-&lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တည်ဆောက်ပုံ တစ်ခု၊ &lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တည်ဆောက်ပုံ တစ်ခုတို့ ပါဝင်သော အဘီလီယန်အုပ်စု တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့သည် အောက်ပါသဘောတရားအတိုင်း အချင်းချင်း ကိုက်ညီမှု ရှိရမည်။
:&lt;math&gt;r \in R, g \in G, m \in M&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;r\cdot(g\cdot m) = g\cdot(r\cdot m)&lt;/math&gt;

အခြားတစ်နည်းအားဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရလျှင် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-&lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခုနှင့် အောက်ဖော်ပြပါ အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုနှင့်အတူ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;G \to \operatorname{Aut}_R(M),&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\operatorname{Aut}_R(M)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးအဖြစ် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏ အုပ်စု ဖြစ်သည်။
&lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-&lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးများသည် အုပ်စု ကွင်း &lt;math&gt;R[G]&lt;/math&gt; အပေါ်အခြေခံသည့် မော်ဂျူးများနှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။
အကယ်၍ &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; သည် [[ဖီးလ်ဒ်]]တစ်ခု ဖြစ်မည်ဆိုပါက &lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-&lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး ဆိုသည့် သဘောတရားသည် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ &lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-မျဉ်းဖြောင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုနှင့် ထပ်တူညီမျှသည်။

== ကိုးကား ==
* {{Citation |last=Lang |first=Serge |title=Algebra |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=211 |edition=Revised Third |publisher=Springer-Verlag |date=2002}}
* {{cite book |author=[[Siegfried Bosch]] |title=Algebra |edition=7th |date=2009 |publisher=Springer-Verlag |isbn=3-540-40388-4 |doi=10.1007/978-3-540-92812-6}}
* {{cite encyclopedia |author=L.V. Kuz'min |title=Module |url=https://encyclopediaofmath.org/wiki/Module |encyclopedia=Encyclopedia of Mathematics |publisher=Springer }}

[[ကဏ္ဍ:မော်ဂျူးသီအိုရီ]]
[[ကဏ္ဍ:အက္ခရာသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>ojee5gmkqcahrddn6h3xlizcte7ew3v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049994</id>
      <parentid>1049985</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T17:41:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1049994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66629" sha1="hwv07ybhx7d6zl6530f4efewcxqyasz" xml:space="preserve">{{အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ}}

'''မော်ဂျူး''' (Module) ဆိုသည်မှာ [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) တစ်ခုအပေါ်ရှိ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (vector space) များ၏ သဘောတရားကို [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) များအပေါ်သို့ ယေဘုယျပြုထားသည့် အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံ (algebraic construction) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဗက်တာရပ်ဝန်းများတွင် အခြေအစု (basis) တစ်ခု အမြဲပါရှိသော်လည်း ကွင်းများအပေါ်ရှိ မော်ဂျူးများအတွက်မူ ဤအချက်သည် သေချာသော ဂုဏ်သတ္တိမဟုတ်ပေ။ ထို့ကြောင့် မော်ဂျူးများတွင် အခြေအစုတစ်ခု ပါရှိသည့် သီးခြားအခြေအနေများကို လေ့လာစူးစမ်းရန်မှာ အရေးပါသော သင်္ချာဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။

ခေတ်သစ် [[ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]] (commutative algebra) တွင် အိုင်ဒီးလ် (ideal) များကိုသာ ကန့်သတ်လေ့လာခြင်းထက် မော်ဂျူးများကို ပိုမိုလေ့လာလေ့ရှိကြသည်။ ဤချဉ်းကပ်မှုနည်းလမ်းသည် ပိုမိုပြောင်းလွယ်ပြင်လွယ်ရှိစေပြီး သဘောတရားများစွာကို ရိုးရှင်းသွားစေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကွင်းတစ်ခု၏ အိုင်ဒီးလ်နှင့် ၎င်းမှရရှိလာသော စားလဒ်ကွင်း (quotient ring) နှစ်ခုစလုံးကို မော်ဂျူးများအဖြစ် ရှုမြင်နိုင်ပြီး ၎င်းတို့အား တူညီသော မူဘောင်တစ်ခုတည်းအောက်တွင် တွက်ချက်ကိုင်တွယ်နိုင်သည်။

ထို့ပြင် မော်ဂျူးပိုင်းများ (submodules)၊ စားလဒ်မော်ဂျူးများ၊ [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (homomorphisms)၊ ကာနယ်များ (kernels) နှင့် [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်များ]] (images) စသည့် [[အုပ်စုသီအိုရီ]] (group theory) မှ အခြေခံအယူအဆများကို မော်ဂျူးနယ်ပယ်သို့ တိုးချဲ့အသုံးချနိုင်သည်။ ဗက်တာရပ်ဝန်းများ၊ [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စုများ]] (abelian groups)၊ ကွင်းများ၊ အိုင်ဒီးလ်များနှင့် [[ဖန်ရှင်]][[အစု|အစုများ]] (function sets) အားလုံးသည် သဘာဝအလျောက် မော်ဂျူးတည်ဆောက်ပုံများကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြရာ ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ (abstract algebra) တွင် မော်ဂျူးများသည် ဗဟိုချက်ကျသော ပေါင်းစည်းပေးသည့် သဘောတရားတစ်ခုဖြစ်လာသည်။

သို့သော် လေ့လာမည့် ဘာသာရပ်နယ်ပယ်နှင့် ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်များအပေါ် မူတည်၍ မော်ဂျူးတစ်ခု၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်မှာ အနည်းငယ် ကွဲပြားနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) အပြင် မော်ဂျူးတည်ဆောက်ပုံများ၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များသည်လည်း အနည်းငယ်စီ ကွဲပြားလေ့ရှိပြီး [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ]] (category theory) အရ ဤကွဲပြားနေသော မော်ဂျူးသဘောတရားများသည် မတူညီသော ကတ်တဂိုရီများ (categories) ပင် ဖြစ်ကြသည်။

== ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ ဖလှယ်ရ ကွင်း အပေါ်အခြေခံသည့် မော်ဂျူးများ (Modules over commutative rings with unity) ==
[[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring) &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အပေါ် အခြေခံထားသော မော်ဂျူး သို့မဟုတ် အတိုကောက်အားဖြင့် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး ဆိုသည်မှာ အပေါင်းအခြေခံ (additive) [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (abelian group) &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; နှင့်အတူ အောက်ပါ အတိုင်း ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။

*&lt;math&gt;R \times M \to M, \quad (r,m) \mapsto r \cdot m&lt;/math&gt;
၎င်းကို [[စကေလာ|စကေလာမြှောက်ခြင်း]] (scalar multiplication) ဟုခေါ်သည်။ အတွင်းမြှောက်လဒ် (inner product) နှင့် မမှားယွင်းစေရန် သတိပြုပါ။

၎င်းသည် အောက်ပါအချက်များကို ပြည့်စုံစေရမည်။

*&lt;math&gt;r_1 \cdot (r_2 \cdot m) = (r_1 \cdot r_2) \cdot m&lt;/math&gt;
*&lt;math&gt;(r_1 + r_2) \cdot m = r_1 \cdot m + r_2 \cdot m&lt;/math&gt;
*&lt;math&gt;r \cdot (m_1 + m_2) = r \cdot m_1 + r \cdot m_2&lt;/math&gt;

အကယ်၍ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အတွက် ယူနစ် (unit) &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ရှိနေရန် ထပ်မံသတ်မှတ်ခဲ့လျှင် &lt;math&gt;1 \cdot m = m&lt;/math&gt; ဟု ဖြစ်ရမည်။ ထို &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးကို ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ မော်ဂျူး (unital module) ဟု ခေါ်သည်။ အချို့သော စာရေးသူများသည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]]အတွက် ယူနစ်တစ်ခု မဖြစ်မနေရှိရမည်ဟု အခြေခံအားဖြင့် သတ်မှတ်လေ့ရှိပြီး ကွင်းများအပေါ်အခြေခံသော မော်ဂျူးများအတွက်လည်း ထိုနည်းတူ သတ်မှတ်ကြသည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် [[ဖီးလ်ဒ်]]တစ်ခုဖြစ်ပြီး တစ်နည်းအားဖြင့် သုညမဟုတ်သော [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]]သည် အဘီလီယန်အုပ်စု တစ်ခု ထပ်မံဖြစ်ပေါ်နေမည်ဆိုပါက &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အပေါ်အခြေခံသော ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ မော်ဂျူးများသည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အပေါ်အခြေခံသည့် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (vector spaces over R) ပင် ဖြစ်ကြသည်။

ဖလှယ်ရ ကွင်းများအပေါ် အခြေခံသည့် မော်ဂျူးများကို လေ့လာခြင်းသည် [[ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]]၏ ဘာသာရပ်နယ်ပယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

=== အဘီလီယန်အုပ်စုများ (Abelian groups) ===

အပေါင်းအခြေခံ [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; တစ်ခုစီတိုင်းသည် ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; တစ်ခုစီတိုင်းသည် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ၏]] [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring of integers) အပေါ် အခြေခံထားသော ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ မော်ဂျူးတစ်ခုဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;m \in G&lt;/math&gt; ဟုထားပါစို့။
*&lt;math&gt;1\cdot m = m,\, 0\cdot m = 0&lt;/math&gt;
ဖြစ်သောကြောင့် &lt;math&gt;k\geq 0&lt;/math&gt; ရှိသော &lt;math&gt;k \in \mathbb{Z}&lt;/math&gt; အတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ရမည်။
*&lt;math&gt;k\cdot m = \underbrace{(1+\dotsb+1)}_{k\text{-times}} \cdot m = \underbrace{m+\dotsb+m}_{k\text{-times}}&lt;/math&gt;
အလားတူပင် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။
*&lt;math&gt;(-k)\cdot m=-\underbrace{(m+\dotsb+m)}_{k\text{-times}}&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် အဘီလီယန်အုပ်စုကို အပေါင်းအခြေခံ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (additive notation) ဖြင့် ရေးသားထားသည်။

ဤဆက်သွယ်ချက်သည် မော်ဂျူးဆိုင်ရာ [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]]နှင့် ပြည့်စုံစေသည်။ &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးတိုင်းတွင် အခြေအစု ရှိရန် မလိုအပ်ပါ။ အထူးသဖြင့် အလိမ်အစုဝင်များ (torsion elements) ပါဝင်သော မော်ဂျူးများတွင် အခြေအစုရှိရန် မလိုအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

အောက်ဖော်ပြပါ ကိန်းအစုများသည် အပေါင်းအခြေခံ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]]ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးများ ဖြစ်ကြသည်။
*[[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; ကိုယ်တိုင်
*[[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ]] &lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt;
*[[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] &lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt;
*ကိန်းရင်းများ &lt;math&gt;\mathbb{A}&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\mathbb{A} \cap \mathbb{R}&lt;/math&gt;
*[[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] &lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt;

=== မော်ဂျူးများအဖြစ် ကွင်းများ (Rings as Modules) ===

&lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ၏ ကွင်းပိုင်း (subring) တစ်ခုဟုထားပါစို့။ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; သည် [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ၏ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းမြှောက်ခြင်း]] (ring multiplication) ကို ကန့်သတ်လိုက်ပါက ၎င်းသည် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ မော်ဂျူးတစ်ခုအဖြစ် သဘာဝကျကျ ရှုမြင်နိုင်ရန် လိုအပ်သော [[စကေလာ|စကေလာမြှောက်ခြင်း]]ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; တို့သည် [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်များ]]ပင် ဖြစ်နေခဲ့လျှင် ဤအခြေအနေကို ဖီးလ်ဒ် တိုးချဲ့ခြင်း (field extension) ဟုခေါ်သည်။ ထိုအခါ မော်ဂျူးတည်ဆောက်ပုံသည် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]]တည်ဆောက်ပုံတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ဤဗက်တာရပ်ဝန်းတည်ဆောက်ပုံကို လေ့လာခြင်းသည် ဖီးလ်ဒ် တိုးချဲ့ခြင်းများကို လေ့လာစူးစမ်းရာတွင် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော အထောက်အကူတစ်ခု ဖြစ်သည်။

=== မိမိကိုယ်တိုင်ပေါ်သို့ မျဉ်းဖြောင့်ပုံဖော်မှုတစ်ခု ပါဝင်သော ဗက်တာရပ်ဝန်းများ (Vector spaces with a linear mapping to itself) ===

&lt;math&gt;K[X]&lt;/math&gt; သည် [[ဖီးလ်ဒ်]] &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ ပိုလီနိုမီရယ် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (polynomial ring) တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ ထိုအခါ &lt;math&gt;K[X]&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးများသည် &lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-[[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (K-vector space) &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်]] (endomorphism) &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; တစ်ခုတို့ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲများ &lt;math&gt;(V, A)&lt;/math&gt; နှင့် တစ်-တစ် ကိုက်ညီမှု (one-to-one correspondence) ရှိသည်။

&lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;K[X]&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးတစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;K[X]&lt;/math&gt; ထဲတွင် ထည့်သွင်းထားသောကြောင့် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-ဗက်တာရပ်ဝန်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; သည် ထိုဗက်တာရပ်ဝန်းဖြစ်ပါစေ။ ထိုအခါ &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ကို ကိုယ်စားပြုသောအတွဲမှာ &lt;math&gt;(V, A)&lt;/math&gt; ဖြစ်လာပြီး ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ကို အောက်ပါအတိုင်း ပေးထားသည်။
&lt;math&gt;V\to V,\quad v\mapsto X\cdot v&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;(V, A)&lt;/math&gt; အတွဲတစ်ခုအတွက် ကျွန်ုပ်တို့သည် &lt;math&gt;K[X]&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တည်ဆောက်ပုံတစ်ခုကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
&lt;math&gt;X \cdot v := A(v)&lt;/math&gt;
ထို့နောက် ၎င်းကို &lt;math&gt;K[X]&lt;/math&gt; အပေါ်သို့ &lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-မျဉ်းဖြောင့် (K-linear) သဘောတရားအရ ဆက်လက်တိုးချဲ့ကာ အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။ မည်သည့် &lt;math&gt;p(X)=a_0+a_1X+a_2X^2+\dotsb+a_nX^n\in K[X]&lt;/math&gt; အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။
&lt;math&gt;p(X)\cdot v:=(p(A))(v):=a_0\cdot v + a_1\cdot A(v) + a_2\cdot A^2(v) + \dotsb + a_n\cdot A^n(v)&lt;/math&gt;

=== ကွင်းအိုင်ဒီးလ်များ (Ring ideals) ===
[[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]တိုင်းကို မိမိ၏ ကွင်းမြှောက်ခြင်းဂုဏ်သတ္တိအပေါ် အခြေခံ၍ မိမိကိုယ်တိုင်ပေါ်ရှိ မော်ဂျူးတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်နိုင်သည်။ ထိုအခါ မော်ဂျူးပိုင်းများသည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ အိုင်ဒီးလ်များနှင့် တိကျစွာ ကိုက်ညီမှုရှိသည်။ ဤအပိုင်းတွင် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]]ဖြစ်သောကြောင့် ဘယ်နှင့် ညာ အိုင်ဒီးလ် (left and right ideal) များအကြား ခွဲခြားသိမြင်ရန် မလိုအပ်ပါ။

=== ထင်ရှားသော မော်ဂျူး ဥပမာများ (Notable Examples of Modules) ===
အောက်ပါတို့သည် မော်ဂျူး တည်ဆောက်ပုံများ ပါဝင်သော ထင်ရှားသည့် အခြေခံဥပမာများ ဖြစ်ကြသည်။
* [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် မိမိကိုယ်တိုင်ပေါ်ရှိ မော်ဂျူးတစ်ခု ဖြစ်သည်။
* [[အဘီလီယန်အုပ်စု]]တိုင်းသည် &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခုဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;0&lt;/math&gt; သီးသန့်သာ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသော အပေါင်းအခြေခံ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]]တစ်ခုသည် မည်သည့်ကွင်းပေါ်တွင်မဆို အခြေခံသော မော်ဂျူးတစ်ခု ဖြစ်သည်။
* ကွင်း &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ မည်သည့် ဘယ် အိုင်ဒီးလ်မဆိုသည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခုဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;J&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ် (two-sided ideal) တစ်ခုဖြစ်ပါက စားလဒ်ကွင်း &lt;math&gt;A/J&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;a(x+J) = ax+J&lt;/math&gt; ဟူသော တွက်ချက်မှုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော &lt;math&gt;A&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခုဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;L&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ ဘယ် အိုင်ဒီးလ် တစ်ခုဖြစ်ပါက စားလဒ် &lt;math&gt;A/L&lt;/math&gt; သည်လည်း &lt;math&gt;A&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခုဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; သည် [[ဖီးလ်ဒ်]] &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]]တစ်ခု ဖြစ်ပါက အကယ်၍ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; မှ မိမိကိုယ်တိုင်ပေါ်သို့ [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့်ပုံဖော်မှု]]များအားလုံး၏ ကွင်းတစ်ခုဖြစ်ပါက &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ မော်ဂျူးတစ်ခုဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;V = K^n&lt;/math&gt; သည် ဖီးလ်ဒ် &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ ဒေါင်လိုက် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt;-ခုတွဲ (vertical &lt;math&gt;n&lt;/math&gt;-tuples) များ၏ ဗက်တာရပ်ဝန်းဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ &lt;math&gt;n \times n&lt;/math&gt; [[ကိန်းအုံ|ကိန်းအုံများ၏]] ကွင်းဖြစ်ပါက &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ မော်ဂျူးတစ်ခုဖြစ်သည်။

=== ပုံဖော်မှုများ၏ မော်ဂျူး (Module of Maps) ===
&lt;math&gt;S&lt;/math&gt; သည် ဗလာမဟုတ်သော[[အစု]] (non-empty set) တစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခုဖြစ်ပါက ပုံဖော်မှုများ၏ အစု &lt;math&gt;\text{Map}(S, M)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခုဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;f \in \text{Map}(S, M)&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;a \in A&lt;/math&gt; တို့အတွက် [[စကေလာ|စကေလာမြှောက်ခြင်း]]ကို သက်ဆိုင်ရာအမှတ်များအလိုက် (pointwise) &lt;math&gt;(af)(s) = af(s)&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်သည်။

== မည်သည့် ကွင်းတစ်ခုပေါ်တွင်မဆို အခြေခံသော မော်ဂျူးများ (Modules over a ring) ==
&lt;math&gt;(R, +, \cdot)&lt;/math&gt; သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ ဤကွင်းသည် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]]မဟုတ်ပါက ဘယ်မော်ဂျူး (left module) နှင့် ညာမော်ဂျူး (right module) များကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် လိုအပ်သည်။

&lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-'''ဘယ်မော်ဂျူး''' ဆိုသည်မှာ [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] &lt;math&gt;(M, +)&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် ကွင်း &lt;math&gt;(R, +, \cdot)&lt;/math&gt; နှင့်အတူ အောက်ပါ ပုံဖော်မှုတစ်ခု ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;R\times M\to M,\quad (r,m)\mapsto r\cdot m = rm&lt;/math&gt;
ထိုပုံဖော်မှုသည် အဝင်ကိန်းနှစ်ခုစလုံးအပေါ်တွင် [[ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိ]] (distributive property) များနှင့် ပြည့်စုံရမည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;r, r_1, r_2 \in R, m, m_1, m_2 \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်း မှန်ကန်ရမည်။
* &lt;math&gt;(r_1+r_2) \cdot m = r_1 \cdot m + r_2 \cdot m&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;r \cdot (m_1+m_2) = r \cdot m_1 + r \cdot m_2&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;r_1, r_2 \in R, m \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;r_1 \cdot (r_2\cdot m)=(r_1 \cdot r_2) \cdot m&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;(R, +, \cdot)&lt;/math&gt; သည် ယူနစ် &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ပါဝင်သော ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ ကွင်းတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ကြိုတင်သတ်မှတ်ထားပါက များသောအားဖြင့် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-ဘယ်မော်ဂျူးသည်လည်း ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိ ရှိရန် လိုအပ်သည်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ
*&lt;math&gt;m \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;1 \cdot m = m&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
အချို့သော စာရေးသူများသည် ကွင်းများနှင့် မော်ဂျူးများအတွက် ယူနစ်[[အစုဝင်]]တစ်ခု မဖြစ်မနေရှိရမည်ဟု အခြေခံအားဖြင့် သတ်မှတ်လေ့ရှိကြသည်။

'''ညာမော်ဂျူး''' တစ်ခုကိုလည်း အလားတူပင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ကွင်း၏ စကေလာများသည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ အစုဝင်များအပေါ် ညာဘက်မှ သက်ရောက်မှုရှိခြင်းသာ ကွာခြားသည်။
&lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-'''ညာမော်ဂျူး''' ဆိုသည်မှာ အဘီလီယန်အုပ်စု &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် အဝင်ကိန်းနှစ်ခုစလုံးအတွက် ပေါင်းခြင်းသဘောတရားနှင့် ကိုက်ညီသော အောက်ပါ ပုံဖော်မှုတစ်ခုနှင့်အတူ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ 
:&lt;math&gt;M\times R\to M,\quad (m,r)\mapsto m\cdot r=mr&lt;/math&gt;
၎င်းသည် &lt;math&gt;r, r_1, r_2 \in R, m, m_1, m_2 \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်း မှန်ကန်ရမည်။
* &lt;math&gt;m \cdot  (r_1+r_2)  = m \cdot  r_1+ m \cdot  r_2&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;(m_1+m_2) \cdot r =  m_1 \cdot r +  m_2 \cdot r&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;r_1, r_2 \in R, m \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;(m\cdot r_1)\cdot r_2 = m \cdot(r_1 \cdot r_2)&lt;/math&gt;

ယူနစ်အစုဝင် &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ပါဝင်သော ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ ကွင်းတစ်ခုပေါ်ရှိ ညာမော်ဂျူးတစ်ခုသည် ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိသည်ဟု ခေါ်ဆိုရန်မှာ
*&lt;math&gt;m \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;m \cdot 1 = m&lt;/math&gt; မှန်ကန်ရမည်။

&lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]]နှင့် ပြည့်စုံပါက ဘယ်မော်ဂျူးနှင့် ညာမော်ဂျူး ဟူသော ဝေါဟာရများသည် ရေးသားပုံအနည်းငယ်မှလွဲ၍ တူညီသွားကြပြီး ၎င်းတို့ကို &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-'''မော်ဂျူးများ''' ဟုသာ ရိုးရှင်းစွာ ခေါ်ဆိုကြသည်။ 

မော်ဂျူး တွက်ချက်မှုများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အောက်ပါ အခြေခံဂုဏ်သတ္တိများကို အလွယ်တကူ သက်သေပြနိုင်သည်။ မည်သည့် &lt;math&gt;a \in R&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;x \in M&lt;/math&gt; အတွက်မဆို အောက်ပါတို့ မှန်ကန်သည်။
* &lt;math&gt;a(-x) = -(ax)&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;0x = 0&lt;/math&gt;

မှတ်ချက်။ ဖော်ပြချက်မပါရှိပါက &quot;မော်ဂျူး&quot; ဟူသော ဝေါဟာရသည် အများအားဖြင့် &quot;ဘယ်မော်ဂျူး&quot; ကိုသာ ရည်ညွှန်းလေ့ရှိသည်။

=== အခြား အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Alternative Definitions) ===
* &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-ဘယ်မော်ဂျူး ဆိုသည်မှာ [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် အောက်ဖော်ပြပါ [[ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုတို့ ပူးပေါင်းပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ လိုအပ်ပါက အဆိုပါ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်သည် ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိသော ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်နိုင်သည်။ 
:&lt;math&gt;R \to \operatorname{End}_\mathbb{Z}(M)&lt;/math&gt;
:ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\operatorname{End}_\mathbb{Z}(M)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်|အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏]] [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]ဖြစ်ပြီး ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition) ကို မြှောက်လဒ်အဖြစ် အသုံးပြုသည်။ 
:&lt;math&gt;f_1, f_2 \in \operatorname{End}_\mathbb{Z}(M), m \in M&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;(f_1 \cdot f_2)(m) := f_1(f_2(m))&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-ညာမော်ဂျူး ဆိုသည်မှာ အဘီလီယန်အုပ်စု &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် အောက်ဖော်ပြပါ ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုတို့ ပူးပေါင်းပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ လိုအပ်ပါက အဆိုပါ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်သည် ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိသော ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်နိုင်သည်။ 
:&lt;math&gt;R \to (\operatorname{End}_\mathbb{Z}(M))^\mathrm{op}&lt;/math&gt;
:ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;(\operatorname{End}_\mathbb{Z}(M))^\mathrm{op}&lt;/math&gt; သည် အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်ကွင်း၏ [[ပြောင်းပြန်ကွင်း]] (opposite ring) ဖြစ်ပါစေ။ ဆိုလိုသည်မှာ ညာဘက်မှ ပေါင်းစပ်ခြင်းကို မြှောက်လဒ်အဖြစ်အသုံးပြုသော &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏ ကွင်း ဖြစ်သည်။ 
:&lt;math&gt;f_1, f_2 \in (\operatorname{End}_\mathbb{Z}(M))^\mathrm{op}, m \in M&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;(f_1 \cdot f_2)(m) := f_2(f_1(m))&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

=== ဘိုင်မော်ဂျူးများ (Bimodules) ===
&lt;math&gt;R&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; တို့သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]] ဖြစ်ပါစေ။ ထိုအခါ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-&lt;math&gt;S&lt;/math&gt;-ဘိုင်မော်ဂျူး ဆိုသည်မှာ [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-ဘယ်မော်ဂျူး တည်ဆောက်ပုံ တစ်ခု၊ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt;-ညာမော်ဂျူး တည်ဆောက်ပုံ တစ်ခုတို့နှင့်အတူ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားပြီး အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;r \in R, m \in M, s \in S&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;(r \cdot m) \cdot s = r \cdot (m \cdot s)&lt;/math&gt;။

ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ ကွင်းများဖြစ်သော &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; တို့အတွက် ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-&lt;math&gt;S&lt;/math&gt;-ဘိုင်မော်ဂျူးကို အဘီလီယန်အုပ်စု &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; နှင့် ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ [[ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုတို့ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းအဖြစ် အခြားတစ်နည်းအားဖြင့် ဖော်ပြနိုင်သည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;m \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;1_R \cdot m = m \cdot 1_S = m&lt;/math&gt; ဟု မှန်ကန်ရမည်။
:&lt;math&gt;R \otimes_{\mathbb{Z}} S^{\mathrm{op}} \to \operatorname{End}_\mathbb{Z}(M)&lt;/math&gt;
ဆိုလိုသည်မှာ ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-&lt;math&gt;S&lt;/math&gt;-ဘိုင်မော်ဂျူး ဆိုသည်မှာ ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ &lt;math&gt;R \otimes_{\mathbb{Z}} S^{\mathrm{op}}&lt;/math&gt;-ဘယ်မော်ဂျူး တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။

== မော်ဂျူး ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ (Module Homomorphisms) ==

&lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး နှစ်ခုဖြစ်သော &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; အကြားရှိ ပုံဖော်မှု &lt;math&gt;f: M \to N&lt;/math&gt; သည် အပေါင်းတွက်ချက်မှုနှင့် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]သက်ရောက်ချက် နှစ်ခုစလုံးကို ထိန်းသိမ်းထားပါက ၎င်းကို '''မော်ဂျူး [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]]''' (module homomorphism) သို့မဟုတ် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-[[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှု]] (R-linear map) ဟု ခေါ်သည်။ 

&lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ [[အစုဝင်]] &lt;math&gt;r&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ အစုဝင် &lt;math&gt;m_1, m_2&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်း မှန်ကန်ရမည်။
* &lt;math&gt;f(m_1 + m_2) = f(m_1) + f(m_2)&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;f(r \cdot m_1) = r \cdot f(m_1)&lt;/math&gt;

အကယ်၍ အခြေခံထားသော ကွင်းသည် [[ဖီးလ်ဒ်]]တစ်ခုဖြစ်ပါက ၎င်းသည် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]]အကြားရှိ မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်း (linear transformation) နှင့် အတိအကျ တူညီသည်။

=== သုည ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (Zero Homomorphism) ===
မည်သည့် မော်ဂျူး &lt;math&gt; M'&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt; x \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt; \zeta(x) = 0&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်ထားသော ပုံဖော်မှု &lt;math&gt; \zeta: M \rightarrow M'&lt;/math&gt; သည် [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းကို သုည ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (zero homomorphism) ဟု ခေါ်သည်။

=== ဒွန်တွဲကာနယ် (Cokernel) ===
&lt;math&gt; f: M \rightarrow M'&lt;/math&gt; သည် မော်ဂျူး [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုဖြစ်ပါစေ။ &lt;math&gt; f&lt;/math&gt; ၏ ဒွန်တွဲကာနယ်သည် စားလဒ်မော်ဂျူး &lt;math&gt; M'/\text{Im } f&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို &lt;math&gt; M'/f(M)&lt;/math&gt; ဟုလည်း ဖော်ပြနိုင်သည်။ အကြောင်းအရာအပေါ်မူတည်၍ ဒွန်တွဲကာနယ်ဆိုသော ဝေါဟာရသည် ပုံမှန် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt; M' \rightarrow M'/f(M)&lt;/math&gt; ကိုလည်း တိုက်ရိုက်ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။

=== စကြဝဠာ ဂုဏ်သတ္တိ (Universal Property) ===
&lt;math&gt; M&lt;/math&gt; သည် မော်ဂျူးတစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt; N&lt;/math&gt; သည် မော်ဂျူးပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပါစေ။ &lt;math&gt; M&lt;/math&gt; မှ စားလဒ်မော်ဂျူး &lt;math&gt; M/N&lt;/math&gt; သို့ ပုံမှန် အပေါင်းအခြေခံ [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] &lt;math&gt; f: M \rightarrow M/N&lt;/math&gt; သည် မော်ဂျူး [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ၎င်း၏ကာနယ်အတွင်း &lt;math&gt; N&lt;/math&gt; ပါဝင်နေသော &lt;math&gt; M&lt;/math&gt; ၏ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏ ကတ်တဂိုရီတွင် &lt;math&gt; f&lt;/math&gt; သည် စကြဝဠာ ဂုဏ်သတ္တိ ရှိသည်။

=== ပေါင်းစပ်ခြင်း နှင့် ဟွမ်း-မော်ဂျူး (Composition and Hom-module) ===
မော်ဂျူး [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] နှစ်ခုကို ဆက်တိုက် ပေါင်းစပ်ခြင်းသည် အခြား မော်ဂျူး ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုကို အမြဲတမ်း ရရှိစေသည်။ &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; သို့ သွားသော မော်ဂျူး ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ အားလုံး၏ စုစည်းမှုကို &lt;math&gt;\operatorname{Hom}_R(M, N)&lt;/math&gt; ဖြင့် သင်္ကေတပြု ဖော်ပြသည်။ ထိုအစုကို အောက်ပါအတိုင်း သက်ဆိုင်ရာအမှတ်များအလိုက် အပေါင်းနှင့် [[စကေလာ|စကေလာမြှောက်ခြင်း]]တို့ သတ်မှတ်ပေးခြင်းဖြင့် ၎င်းကိုယ်တိုင်သည်လည်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်သည်။
* &lt;math&gt;(f + g)(m) = f(m) + g(m)&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;(r \cdot f)(m) = r \cdot f(m)&lt;/math&gt;

ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များသည် ပုံဖော်မှုအသစ်များကိုလည်း လှုံ့ဆော်ဖန်တီးပေးနိုင်သည်။ &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; အတွင်းသို့ ဝင်လာသော ပုံဖော်မှုတစ်ခု သို့မဟုတ် &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; မှ ထွက်သွားသော ပုံဖော်မှုတစ်ခု ရှိပါက ၎င်းတို့ကို [[ဖန်ရှင်]]တစ်ခုအတွင်း အခြားတစ်ခု ထည့်သွင်းပေါင်းစပ်ခြင်းအားဖြင့် ဤ &lt;math&gt;\operatorname{Hom}&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးများ အကြားရှိ ပုံဖော်မှုအသစ်များကို ဖန်တီးနိုင်သည်။

အသုံးဝင်သော အခြေခံဂုဏ်သတ္တိတစ်ခုမှာ မည်သည့် မော်ဂျူး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;\operatorname{Hom}_R(R, M)&lt;/math&gt; မော်ဂျူးသည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ကိုယ်တိုင်နှင့် သဘာဝကျစွာ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမောဖစ်]] ဖြစ်သည်။ ဤသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ အခြေခံ[[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သို့ သွားသော မည်သည့် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်မဆိုသည် ကွင်း၏ [[ထပ်တူရအစုဝင်]] &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ကို မည်သည့်နေရာသို့ ပို့ဆောင်သည်ဆိုသည့် အချက်အပေါ်တွင်သာ အပြည့်အဝ မူတည်နေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

=== မူလပုံရိပ်နှင့် လှုံ့ဆော်ခံဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (Preimage and Induced Homomorphism) ===
&lt;math&gt;f: M \rightarrow M'&lt;/math&gt; သည် မော်ဂျူး [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;N'&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;M'&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်း တစ်ခုဖြစ်ပါစေ။ ထိုအခါ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#မူလပုံရိပ်_(Preimage)|မူလပုံရိပ်]] &lt;math&gt;f^{-1}(N')&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်း တစ်ခုဖြစ်လာပြီး &lt;math&gt;\overline{f}: M/f^{-1}(N') \rightarrow M'/N'&lt;/math&gt; ဟူသော ပုံမှန် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သည့်]] ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခု တည်ရှိသည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; သည် [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်ပါက]] &lt;math&gt;\overline{f}&lt;/math&gt; သည် မော်ဂျူး [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] မော်ဂျူး ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် သဘာဝအလျောက် မော်ဂျူး အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စုများ၏]] [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် သီအိုရမ်များ]]သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးများအတွက်လည်း ထပ်တူအသုံးဝင်သည်။

== မော်ဂျူးပိုင်းများနှင့် စားလဒ်မော်ဂျူးများ (Submodules and Quotient Modules) ==

&lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်း &lt;math&gt;M'&lt;/math&gt; ဆိုသည်မှာ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]]ဖြင့် မြှောက်ခြင်းအပေါ်တွင် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ ရှိသော [[အုပ်စုပိုင်း]] တစ်ခုဖြစ်သည်။

မော်ဂျူးပိုင်း &lt;math&gt;M'&lt;/math&gt; တစ်ခု ရှိလာသောအခါ စားလဒ်မော်ဂျူး &lt;math&gt;M/M'&lt;/math&gt; ကို တည်ဆောက်နိုင်သည်။ ထိုစားလဒ်မော်ဂျူးရှိ အခြေခံ [[အဘီလီယန်အုပ်စု]]သည် &lt;math&gt;r \cdot (m + M') = r \cdot m + M'&lt;/math&gt; ဟူသော သတ်မှတ်ချက်ဖြင့် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တည်ဆောက်ပုံ တစ်ခုကို အမွေဆက်ခံရရှိသည်။ &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; မှ အစုဝင်များကို &lt;math&gt;M/M'&lt;/math&gt; ရှိ ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ အတန်းအစားများဆီသို့ ပို့ဆောင်ပေးသော သဘာဝ ပရိုဂျက်ရှင်း ပုံဖော်မှုသည် မော်ဂျူး [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုဖြစ်သည်။

ကွင်းများရှိ အိုင်ဒီးလ်များတွင် တွေ့ရသည့်အတိုင်းပင် &lt;math&gt;M'&lt;/math&gt; ကို ငုံထားသော &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်းများနှင့် စားလဒ်မော်ဂျူး &lt;math&gt;M/M'&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်းများအကြားတွင် တိကျသော အစီအစဉ်ကို မပြောင်းလဲစေသော ကိုက်ညီမှု (order-preserving correspondence) တစ်ခု ရှိသည်။

မော်ဂျူး ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f: M \to N&lt;/math&gt; တိုင်းတွင် ၎င်းနှင့် ဆက်စပ်နေသော အရေးကြီးသည့် မော်ဂျူးပိုင်း နှစ်ခုရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

* ကာနယ် သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\ker f&lt;/math&gt; ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;0&lt;/math&gt; သို့ ပုံဖော်ခံရသော &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အစုဝင်များအားလုံး၏ အစုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်း တစ်ခုဖြစ်သည်။
* [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]] သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\operatorname{im} f&lt;/math&gt; ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ထွက်ပေါ်လာသော အဖြေ &lt;math&gt;f(m)&lt;/math&gt; များအားလုံး၏ အစုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်း တစ်ခုဖြစ်သည်။

=== အလိမ် မော်ဂျူးပိုင်း (Torsion Submodule) ===

&lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် [[အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း]] တစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခုဖြစ်ပါစေ။ အလိမ် မော်ဂျူးပိုင်း &lt;math&gt;M_{\text{tor}}&lt;/math&gt; ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;ax = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် သုညမဟုတ်သော &lt;math&gt;a \in A&lt;/math&gt; တစ်ခု တည်ရှိသော &lt;math&gt;x \in M&lt;/math&gt; [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] ပါဝင်သည့် [[အစုပိုင်း]]ဖြစ်သည်။

=== အိုင်ဒီးလ်နှင့် မော်ဂျူး၏ မြှောက်လဒ် (Product of an Ideal and a Module) ===

&lt;math&gt;\mathfrak{a}&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ ဘယ် အိုင်ဒီးလ် တစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခုဖြစ်ပါစေ။ မော်ဂျူးပိုင်း &lt;math&gt;\mathfrak{a}M&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;a_i \in \mathfrak{a}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;x_i \in M&lt;/math&gt; ဖြစ်သော &lt;math&gt;a_1x_1 + \dots + a_nx_n&lt;/math&gt; ပုံစံရှိ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]]အားလုံး၏ [[အစု]]အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။

အိုင်ဒီးလ် သက်ရောက်ချက်များနှင့် ပတ်သက်၍ အောက်ပါ ဂုဏ်သတ္တိများ မှန်ကန်သည်။

* အကယ်၍ &lt;math&gt;\mathfrak{a}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathfrak{b}&lt;/math&gt; တို့သည် ဘယ် အိုင်ဒီးလ်များဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သည် မော်ဂျူးတစ်ခုဖြစ်ပါက [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] &lt;math&gt;\mathfrak{a}(\mathfrak{b}M) = (\mathfrak{a}\mathfrak{b})M&lt;/math&gt; မှန်ကန်သည်။
* &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခု၊ &lt;math&gt;N, N'&lt;/math&gt; တို့သည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်းများဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\mathfrak{a}, \mathfrak{b}&lt;/math&gt; တို့သည် ဘယ် အိုင်ဒီးလ်များဖြစ်ပါက [[ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိ]] &lt;math&gt;(\mathfrak{a}+\mathfrak{b})M = \mathfrak{a}M + \mathfrak{b}M&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathfrak{a}(N+N') = \mathfrak{a}N + \mathfrak{a}N'&lt;/math&gt; တို့ မှန်ကန်သည်။

== တိကျသော ကိန်းစဉ်တန်းများ (Exact Sequences) ==

မော်ဂျူးများအတွက် အခြေခံ ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာ မူဘောင်များကို [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စုများ၏]] သဘောတရားများနည်းတူ အောက်ပါအတိုင်း တည်ဆောက်ထားသည်။

* '''[[တိကျသော ကိန်းစဉ်တန်း]] (Exact Sequence):''' &lt;math&gt;\text{im } f = \text{ker } g&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက မော်ဂျူး [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏]] ကိန်းစဉ်တန်း &lt;math&gt;M' \xrightarrow{f} M \xrightarrow{g} M''&lt;/math&gt; ကို တိကျသည်ဟု သတ်မှတ်သည်။
* '''[[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Monomorphism) သို့မဟုတ် ထည့်သွင်းခြင်း (Embedding):''' ကိန်းစဉ်တန်း &lt;math&gt;0 \rightarrow N \xrightarrow{u} M&lt;/math&gt; သည် တိကျသော ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခု ဖြစ်ပါက ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;u: N \rightarrow M&lt;/math&gt; ကို မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် သို့မဟုတ် ထည့်သွင်းခြင်း ဟုခေါ်သည်။
* '''[[အပီမော်ဖစ်ဇင်]] (Epimorphism):''' ကိန်းစဉ်တန်း &lt;math&gt;N \xrightarrow{u} M \rightarrow 0&lt;/math&gt; သည် တိကျသော ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခု ဖြစ်ပါက ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;u: N \rightarrow M&lt;/math&gt; ကို အပီမော်ဖစ်ဇင် ဟုခေါ်သည်။

မော်ဂျူး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်း &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; နှင့် ဆက်စပ်၍ ပုံမှန်အားဖြင့် &lt;math&gt;0 \rightarrow N \rightarrow M \rightarrow M/N \rightarrow 0&lt;/math&gt; ဟူသော ပုံမှန် တိကျသော ကိန်းစဉ်တန်း တစ်ခုရှိသည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သို့ ပုံဖော်မှုမှာ ပါဝင်မှု ပုံဖော်ခြင်း ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;M/N&lt;/math&gt; သို့ ပုံဖော်မှုမှာ ပုံမှန် ပုံဖော်မှု ဖြစ်သည်။

== ကွင်းပြောင်းလဲခြင်း (Change of Rings) ==
&lt;math&gt;R&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; တို့သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]]ဖြစ်ကြပြီး &lt;math&gt;\rho \colon S \to R&lt;/math&gt; သည် [[ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုဖြစ်ပါစေ။ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် အောက်ပါ သတ်မှတ်ချက်က
: &lt;math&gt;(s,m) \mapsto \rho(s) m&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တည်ဆောက်ပုံ တစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးသည်၊ ဤ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးကို &lt;math&gt;\rho_*(M)&lt;/math&gt; ဖြင့် သင်္ကေတပြု ဖော်ပြသည်။ အထူးသဖြင့် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ ကွင်းပိုင်း တစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\rho&lt;/math&gt; သည် ပုံမှန် ထည့်သွင်းခြင်း ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;\rho_*(M)&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ [[စကေလာ|စကေလာများကို]] &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ပေါ်သို့ ကန့်သတ်ခြင်းအားဖြင့် ရရှိလာသော &lt;math&gt;S&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး ဟုခေါ်သည်။
&lt;math&gt;N&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်း တစ်ခုဖြစ်ပါက &lt;math&gt;\rho_*(N)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\rho_*(M)&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်း တစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\rho_*(M/N) = \rho_*(M)/\rho_*(N)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
&lt;ref&gt;{{cite book |author=Nicolas Bourbaki |title=Elements of Mathematics, Algebra I, Chapters 1–3 |edition=2nd |publisher=Springer |date=1998 |isbn=3-540-64243-9 |chapter=§ 3. ''Tensor products'', 2. |pages=221 |url=http://archive.org/stream/ElementsOfMathematics-AlgebraPart1/Bourbaki-ElementsOfMathematicsAlgebraPart1#page/n244/mode/1up}}&lt;/ref&gt;

== ဖက်စပ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ အပေါ်အခြေခံသည့် မော်ဂျူးများ (Modules over associative algebras) ==
&lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည်[[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] တစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖက်စပ်ရ]] &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-အက္ခရာသင်္ချာ တစ်ခုဖြစ်ပါက &lt;math&gt;A&lt;/math&gt;-''ဘယ်မော်ဂျူး'' ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် အောက်ဖော်ပြပါ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုနှင့်အတူ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;A\otimes_RM\to M,\quad a\otimes m\mapsto am,&lt;/math&gt;
၎င်းသည် &lt;math&gt;a_1,a_2\in A,m\in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;a_1(a_2m)=(a_1a_2)m&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;A&lt;/math&gt;-''ညာမော်ဂျူး'' ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် အောက်ဖော်ပြပါ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုနှင့်အတူ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;M\otimes_RA\to M,\quad m\otimes a\mapsto ma,&lt;/math&gt;
၎င်းသည် &lt;math&gt;a_1,a_2\in A,m\in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;(ma_1)a_2=m(a_1a_2)&lt;/math&gt;

== လီအက္ခရာသင်္ချာ အပေါ်အခြေခံသည့် မော်ဂျူးများ (Modules over Lie algebras) ==
&lt;math&gt;\mathfrak g&lt;/math&gt; သည် [[ဖီးလ်ဒ်]] &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ လီအက္ခရာသင်္ချာ (Lie algebra) တစ်ခုဖြစ်ပါစေ။ &lt;math&gt;\mathfrak g&lt;/math&gt;-''မော်ဂျူး'' သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\mathfrak g&lt;/math&gt; ၏ ''ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု'' ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-[[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် အောက်ဖော်ပြပါ &lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ် ပုံဖော်မှု တစ်ခုနှင့်အတူ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;\mathfrak g\times M\to M,\; (X,m)\mapsto X \cdot m,&lt;/math&gt;
၎င်းသည် &lt;math&gt;X,Y\in\mathfrak g,m\in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်း မှန်ကန်ရမည်။
:&lt;math&gt;[X,Y]\cdot m=X\cdot (Y\cdot m)-Y\cdot (X\cdot m)&lt;/math&gt;
အခြားတစ်နည်းအားဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရလျှင် &lt;math&gt;\mathfrak g&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-ဗက်တာရပ်ဝန်း &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ လီအက္ခရာသင်္ချာ [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုနှင့်အတူ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;\mathfrak g\to\mathfrak{gl}(M);&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\mathfrak{gl}(M)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်|အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] ပါဝင်သော &lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-အက္ခရာသင်္ချာဖြစ်ပြီး ကွန်မြူတေတာကို လီကွင်းစ-ကွင်းပိတ်အဖြစ် အသုံးပြုသည်။
&lt;math&gt;\mathfrak g&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးများသည် &lt;math&gt;\mathfrak g&lt;/math&gt; ၏ စကြဝဠာ ဖုံးအုပ်အက္ခရာသင်္ချာအောက်ရှိ မော်ဂျူးများနှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။

== အုပ်စုတစ်ခု အပေါ်အခြေခံသည့် မော်ဂျူးများ (Modules over a group) ==

&lt;math&gt;(G, *)&lt;/math&gt; သည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]]တစ်ခုဖြစ်ပါစေ။ ''&lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး'' သို့မဟုတ် ပိုမိုတိကျစွာပြောရလျှင် ''&lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-ဘယ်မော်ဂျူး'' ဆိုသည်မှာ [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] &lt;math&gt;(M, +)&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် အောက်ဖော်ပြပါ ပြင်ပ [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] တစ်ခုနှင့်အတူ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;G \times M \to M,\; (g, m) \mapsto g \cdot m&lt;/math&gt;,
၎င်းသည် အောက်ပါအချက်များနှင့် ပြည့်စုံရမည်။
:&lt;math&gt;g \in G, m_1, m_2 \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;g\cdot(m_1 + m_2) = g\cdot m_1 + g\cdot m_2&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;g_1, g_2 \in G, m \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;(g_1 * g_2)\cdot m = g_1\cdot (g_2\cdot m)&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ [[ထပ်တူရအစုဝင်]] &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;m \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;e\cdot m = m&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-''ညာမော်ဂျူး'' ကိုလည်း အလားတူပင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ သို့သော် ဒုတိယအချက်ကို အောက်ပါအချက်ဖြင့် အစားထိုးရမည်။

:&lt;math&gt;g_1, g_2 \in G, m \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;m\cdot (g_1 * g_2)=(m\cdot g_1)\cdot g_2&lt;/math&gt;

အခြားတစ်နည်းအားဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရလျှင် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-ဘယ်မော်ဂျူး ဆိုသည်မှာ အဘီလီယန်အုပ်စု &lt;math&gt;(M, +)&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် အောက်ဖော်ပြပါ [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုနှင့်အတူ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။

:&lt;math&gt;G \to \operatorname{Aut}_\mathbb{Z}(M),&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\operatorname{Aut}_\mathbb{Z}(M) = (\operatorname{End}_\mathbb{Z}(M))^\times&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်|အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏]] အုပ်စုဖြစ်ပြီး အောက်ပါ ပေါင်းစပ်တွက်ချက်မှုကို အသုံးပြုသည်။

:&lt;math&gt;f_1, f_2 \in \operatorname{Aut}_\mathbb{Z}(M), m \in M&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;(f_1 \circ f_2)(m) = f_1(f_2(m))&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

&lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-ညာမော်ဂျူး ဆိုသည်မှာ အဘီလီယန်အုပ်စု &lt;math&gt;(M, +)&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် အောက်ဖော်ပြပါ အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုနှင့်အတူ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။

:&lt;math&gt;G \to (\operatorname{Aut}_\mathbb{Z}(M))^\mathrm{op},&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;(\operatorname{Aut}_\mathbb{Z}(M))^\mathrm{op}&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ မြှောက်လဒ်ကို အောက်ပါအတိုင်း ပေးထားသည်။
:&lt;math&gt;f_1, f_2 \in (\operatorname{Aut}_\mathbb{Z}(M))^\mathrm{op}, m \in M&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;(f_1 \bullet f_2)(m) := f_2(f_1(m))&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

အကယ်၍ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]တစ်ခု ဖြစ်မည်ဆိုပါက &lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-&lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တည်ဆောက်ပုံ တစ်ခု၊ &lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တည်ဆောက်ပုံ တစ်ခုတို့ ပါဝင်သော အဘီလီယန်အုပ်စု တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့သည် အောက်ပါသဘောတရားအတိုင်း အချင်းချင်း ကိုက်ညီမှု ရှိရမည်။
:&lt;math&gt;r \in R, g \in G, m \in M&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;r\cdot(g\cdot m) = g\cdot(r\cdot m)&lt;/math&gt;

အခြားတစ်နည်းအားဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရလျှင် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-&lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခုနှင့် အောက်ဖော်ပြပါ အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုနှင့်အတူ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;G \to \operatorname{Aut}_R(M),&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\operatorname{Aut}_R(M)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးအဖြစ် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏ အုပ်စု ဖြစ်သည်။
&lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-&lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးများသည် အုပ်စု ကွင်း &lt;math&gt;R[G]&lt;/math&gt; အပေါ်အခြေခံသည့် မော်ဂျူးများနှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။
အကယ်၍ &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; သည် [[ဖီးလ်ဒ်]]တစ်ခု ဖြစ်မည်ဆိုပါက &lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-&lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး ဆိုသည့် သဘောတရားသည် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ &lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-မျဉ်းဖြောင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုနှင့် ထပ်တူညီမျှသည်။

== ကိုးကား ==
* {{Citation |last=Lang |first=Serge |title=Algebra |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=211 |edition=Revised Third |publisher=Springer-Verlag |date=2002}}
* {{cite book |author=[[Siegfried Bosch]] |title=Algebra |edition=7th |date=2009 |publisher=Springer-Verlag |isbn=3-540-40388-4 |doi=10.1007/978-3-540-92812-6}}
* {{cite encyclopedia |author=L.V. Kuz'min |title=Module |url=https://encyclopediaofmath.org/wiki/Module |encyclopedia=Encyclopedia of Mathematics |publisher=Springer }}

[[ကဏ္ဍ:မော်ဂျူးသီအိုရီ]]
[[ကဏ္ဍ:သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>hwv07ybhx7d6zl6530f4efewcxqyasz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အုပ်စု (သင်္ချာ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286113</id>
    <revision>
      <id>1049991</id>
      <parentid>1049573</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T17:38:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1049991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68442" sha1="cuksypqbbjkbrptup8vjd5zokj916cc" xml:space="preserve">{{အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ}}
[[ဖိုင်:Rubik's_cube.svg|alt=A Rubik's cube with one side rotated|right|thumb|ရူဘစ်ကုဗတုံး (Rubik's Cube) ၏ လှည့်ကစားမှုများသည် ရူဘစ်ကုဗတုံး အုပ်စု (Rubik's Cube group) ကို ဖွဲ့စည်းသည်။]]

[[သင်္ချာ|သင်္ချာပညာ]]တွင် အုပ်စု (group) ဆိုသည်မှာ [[အစုဝင်]] (element) နှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်၍ ၎င်းအစုအတွင်းရှိ တတိယအစုဝင်တစ်ခုကို ထုတ်ပေးနိုင်သော နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု (binary operation) တစ်ခု ပါဝင်သည့် [[အစု]] (set) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းတွက်ချက်မှုသည် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associative property) ပြည့်စုံရမည်။ ထို့ပြင် ထပ်တူရအစုဝင် (identity element) တစ်ခု ပါရှိရမည်။ အစုဝင်တိုင်းတွင် ပြောင်းပြန်အစုဝင် (inverse element) တစ်ခုစီ မဖြစ်မနေ ပါရှိရမည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (integers) သည် အပေါင်းတွက်ချက်မှု (addition operation) ဖြင့် အုပ်စုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။

ကိန်းများ၊ ဂျီဩမေတြီပုံသဏ္ဌာန်များ (geometric shapes) နှင့် ပိုလီနိုမီရယ် ကိန်းရင်းများ (polynomial roots) ကဲ့သို့သော သင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ (mathematical structures) ကို တစ်ပြေးညီ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းနိုင်ရန်အတွက် အုပ်စုဟူသော သဘောတရားကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဂျီဩမေတြီ (geometry) ဘာသာရပ်တွင် အချိုးညီမှုများ (symmetries) နှင့် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ အသွင်ပြောင်းခြင်းများ (geometric transformations) ကို လေ့လာရာ၌ အုပ်စုများသည် သဘာဝအလျောက် ပေါ်ပေါက်လာသည်။ အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ အချိုးညီမှုများသည် အုပ်စုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ၎င်းကို ထိုအရာဝတ္ထု၏ အချိုးညီအုပ်စု (symmetry group) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ထို့ပြင် သတ်မှတ်ထားသော အမျိုးအစားတစ်ခု၏ အသွင်ပြောင်းခြင်းများသည် ယေဘုယျ အုပ်စု (general group) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ဂျီဩမေတြီရှိ အချိုးညီအုပ်စုများတွင် လီအုပ်စုများ (Lie groups) ပါဝင်လာတတ်သည်။ လီအုပ်စုများကို အမှုန်ရူပဗေဒ (particle physics) ၏ စံမော်ဒယ် (Standard Model) တွင်လည်း တွေ့ရှိရသည်။ ပွန်ကာရေး အုပ်စု (Poincaré group) ဆိုသည်မှာ အထူးနှိုင်းရသီအိုရီ (special relativity) ရှိ အာကာသအချိန် (spacetime) ၏ အချိုးညီမှုများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော လီအုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည်။ မော်လီကျူး ဓာတုဗေဒ (molecular chemistry) တွင် အချိုးညီမှုကို ဖော်ပြရာ၌ အမှတ်အုပ်စုများ (point groups) ကို အသုံးပြုကြသည်။

ပိုလီနိုမီရယ် ညီမျှခြင်းများ (polynomial equations) ကို လေ့လာရာမှ အုပ်စုဟူသော သဘောတရား ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၈၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အေဗာရစ်စ် ဂယ်လ်ဝါ (Évariste Galois) သည် ညီမျှခြင်းတစ်ခု၏ ကိန်းရင်းများ (roots) မှဖြစ်ပေါ်လာသော အချိုးညီအုပ်စုအတွက် အုပ်စုဟူသော ဝေါဟာရကို စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ၎င်းကို ယခုအခါ ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စု (Galois group) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ကိန်းသီအိုရီ (number theory) နှင့် ဂျီဩမေတြီ ကဲ့သို့သော အခြားနယ်ပယ်များမှ ပံ့ပိုးမှုများ ရရှိပြီးနောက် အုပ်စုသဘောတရားကို ယေဘုယျပြုချဲ့ထွင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် ၁၈၇၀ ဝန်းကျင်တွင် ခိုင်မာစွာ အခြေချနိုင်ခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် [[အုပ်စုသီအိုရီ]] (modern group theory) သည် သင်္ချာဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး အုပ်စုများကို သီးခြားလေ့လာသည်။ အုပ်စုများကို စူးစမ်းလေ့လာရန်အတွက် သင်္ချာပညာရှင်များသည် ၎င်းတို့ကို ပိုမိုငယ်ရွယ်ပြီး နားလည်ရလွယ်ကူသော အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် ခွဲထုတ်ရန် အယူအဆအမျိုးမျိုးကို တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[အုပ်စုပိုင်း|အုပ်စုပိုင်းများ]] (subgroups)၊ စားလဒ်အုပ်စုများ (quotient groups) နှင့် ရိုးရှင်းအုပ်စုများ (simple groups) တို့ဖြစ်သည်။ အုပ်စုသီအိုရီ ပညာရှင်များသည် အုပ်စုများ၏ သရုပ်မဲ့ ဂုဏ်သတ္တိများ (abstract properties) အပြင် ၎င်းတို့ကို ခိုင်မာစွာ ဖော်ပြနိုင်သည့် နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးကိုလည်း လေ့လာကြသည်။ ၎င်းမှာ အုပ်စု၏ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုများ (representations of the group) မှတစ်ဆင့် လေ့လာခြင်းဖြစ်သည်။ တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ အုပ်စုသီအိုရီ (computational group theory) ရှုထောင့်မှလည်း လေ့လာကြသည်။ အဆုံးရှိအုပ်စုများ (finite groups) အတွက် သီအိုရီတစ်ခုကို တီထွင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် အဆုံးရှိ ရိုးရှင်းအုပ်စုများကို အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း (classification of finite simple groups) ဖြင့် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ နှောင်းပိုင်းမှစ၍ အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါ အုပ်စုများ (finitely generated groups) ကို ဂျီဩမေတြီပုံသဏ္ဌာန်များအဖြစ် လေ့လာသည့် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ အုပ်စုသီအိုရီ (geometric group theory) သည် အုပ်စုသီအိုရီတွင် တက်ကြွသော နယ်ပယ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

== အုပ်စု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition of Group) ==
အုပ်စုတစ်ခုကို မည်သည့် [[အစုဝင်]] &lt;math&gt;a, b \in G&lt;/math&gt; နှစ်ခုကိုမဆို &lt;math&gt;a \star b \in G&lt;/math&gt; အစုဝင်တစ်ခုသို့ ပုံဖော်ပေးသော နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု ပါဝင်သည့် [[အစု]] &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ဤအက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံ (algebraic structure) သည် အောက်ပါ ပကတိဖြစ်သော အုပ်စု နဂိုမှန်အဆိုများ (group axioms) ကို ပြည့်စုံစေရမည်။

* [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associativity) - မည်သည့် &lt;math&gt;a,b,c \in G&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;(a \star b) \star c = a \star (b \star c)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* ထပ်တူရအစုဝင် (identity element) - မည်သည့် &lt;math&gt;a \in G&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;e \star a = a \star e = a&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် ထပ်တူရအစုဝင် &lt;math&gt;e \in G&lt;/math&gt; တစ်ခု တည်ရှိသည်။
* ပြောင်းပြန်များ (inverses) - မည်သည့် &lt;math&gt;a \in G&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;a \star a^{-1} = a^{-1} \star a = e&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် ပြောင်းပြန် &lt;math&gt;a^{-1} \in G&lt;/math&gt; တစ်ခု တည်ရှိသည်။

ထို့ကြောင့် မည်သည့် &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; အတွက်မဆို ၎င်း၏ပြောင်းပြန် &lt;math&gt;a^{-1}&lt;/math&gt; သည် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) အရာဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; သည် ဗလာမဟုတ်သောအစု (non-empty set) ဖြစ်သည်။

[[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (abelian group) ဆိုသည်မှာ အစုဝင်နှစ်ခု မြှောက်သည့် အစီအစဉ်သည် အရေးမကြီးသော အုပ်စုတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ၎င်းသည် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (commutativity) ဖြစ်သော မည်သည့် &lt;math&gt;a,b \in G&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;a \star b = b \star a&lt;/math&gt; ကို ပြည့်စုံစေသည်။

== အခြေခံ ဂုဏ်သတ္တိများ (Elementary Properties) ==

=== ပြောင်းပြန်နှင့် ထပ်တူရအစုဝင်၏ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်မှု (Uniqueness of Identity and Inverse) ===
နဂိုမှန်အဆိုများမှတစ်ဆင့် အုပ်စုတစ်ခု၏ ထပ်တူရအစုဝင် &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; သည် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အရာဖြစ်ကြောင်းနှင့် သတ်မှတ်ထားသော မည်သည့်အစုဝင်၏ ပြောင်းပြန် &lt;math&gt;a^{-1}&lt;/math&gt; ကိုမဆို တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်စွာ သတ်မှတ်နိုင်ကြောင်း ကောက်ချက်ချနိုင်သည်။

ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော အဓိပ္ပာယ်အရ အုပ်စုတစ်ခု ဆိုသည်မှာ အစုဝင်တိုင်းတွင် ပြောင်းပြန် တစ်ခုစီရှိနေသော [[မိုနွိုက်]] (monoid) တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ မိုနွိုက်တစ်ခုအတွင်းရှိ အစုဝင် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; တွင် ပြောင်းပြန်တစ်ခု တည်ရှိပါက ထိုပြောင်းပြန်သည် တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဖြစ်သည်။ ဤတစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော ပြောင်းပြန်ကို မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (multiplicative notation) ဖြင့် &lt;math&gt;x^{-1}&lt;/math&gt; ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည်။ အပေါင်းအခြေခံ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (additive notation) တွင်မူ &lt;math&gt;-x&lt;/math&gt; ဟု ရေးသားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;y'&lt;/math&gt; နှစ်ခုစလုံးသည် အစုဝင် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ၏ ပြောင်းပြန်များဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြည့်ပါ။ ယူနစ်အစုဝင် (unit element) &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; ၏ ဂုဏ်သတ္တိများ၊ ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ နှင့် ပြောင်းပြန်၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်တို့ကို အသုံးပြု၍ တွက်ချက်မည်ဆိုလျှင် &lt;math&gt;y' = y'e = y'(xy) = (y'x)y = ey = y&lt;/math&gt; ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် &lt;math&gt;y' = y&lt;/math&gt; ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည်။

ထို့အပြင် ချေဖျက်ခွင့် (cancellation) နိယာမများသည် ဤတည်ဆောက်ပုံအတွင်း၌ ယေဘုယျအားဖြင့် မှန်ကန်သည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;au = av&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;ub = vb&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;u = v&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

=== အနုတ်ထပ်ကိန်းများ (Negative Exponents) ===
အုပ်စုတစ်ခုအတွင်းရှိ မည်သည့်အစုဝင် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; နှင့် အပေါင်းကိန်းပြည့် (positive integer) &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; အတွက်မဆို အနုတ်ထပ်ကိန်း (negative exponent) ကို &lt;math&gt;x^{-n} = (x^{-1})^n&lt;/math&gt; ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ဤအဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ မိုနွိုက်များအတွက် ပြဋ္ဌာန်းထားသော ပုံမှန်ထပ်ကိန်းတင်ခြင်း စည်းမျဉ်းများကို ကိန်းပြည့်များအားလုံးအထိ တိုးချဲ့အသုံးပြုနိုင်သည်။

=== ဘယ်ယူနစ်နှင့် ဘယ်ပြောင်းပြန်များ လုံလောက်မှု (Sufficiency of Left Unit and Left Inverses) ===
အစု &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; တွင် ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိရှိသော တွက်ချက်မှုတစ်ခု ပါဝင်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ အကယ်၍ &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; တွင် ဘယ်ယူနစ် (left unit) &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; ပါဝင်ခဲ့လျှင် မည်သည့် &lt;math&gt;x \in G&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;ex = x&lt;/math&gt; ဖြစ်မည်။ ထို့ပြင် အစုဝင်တိုင်းတွင် ဘယ်ပြောင်းပြန် (left inverse) တစ်ခုစီ ရှိခဲ့လျှင် မည်သည့် &lt;math&gt;x \in G&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;yx = e&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် &lt;math&gt;y \in G&lt;/math&gt; တစ်ခု တည်ရှိမည်။ ဤအခြေအနေများ ပြည့်စုံပါက &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; သည် နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် ယူနစ် (two-sided unit) ဖြစ်လာသည်။ ထို့အတူ ဘယ်ပြောင်းပြန်တိုင်းသည် နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် ပြောင်းပြန် (two-sided inverse) ဖြစ်လာသောကြောင့် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; သည် အုပ်စုတစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်သည်။ &lt;math&gt;a \in G&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်ပြီး &lt;math&gt;b \in G&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; ၏ ဘယ်ပြောင်းပြန်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ထို့ကြောင့် &lt;math&gt;ba = e&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ညီမျှခြင်း၏ ညာဘက်ခြမ်း နှစ်ဖက်စလုံးကို &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; ဖြင့် မြှောက်လိုက်သောအခါ &lt;math&gt;bab = eb&lt;/math&gt; ကို ရရှိမည်။ &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; သည် ဘယ်ယူနစ်ဖြစ်သောကြောင့် &lt;math&gt;eb = b&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;bab = b&lt;/math&gt; သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။

ယခုအခါ &lt;math&gt;c \in G&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; ၏ ဘယ်ပြောင်းပြန်ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပါက &lt;math&gt;cb = e&lt;/math&gt; ဖြစ်လာမည်။ အထက်ပါညီမျှခြင်း &lt;math&gt;bab = b&lt;/math&gt; ၏ ဘယ်ဘက်ခြမ်း နှစ်ဖက်စလုံးကို &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; ဖြင့် မြှောက်လိုက်လျှင် &lt;math&gt;cbab = cb&lt;/math&gt; ရရှိမည်ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;cb&lt;/math&gt; နေရာတွင် &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; ကို အစားထိုးလိုက်သောအခါ &lt;math&gt;eab = e&lt;/math&gt; ဖြစ်သွားပြီး ယင်းမှတစ်ဆင့် &lt;math&gt;ab = e&lt;/math&gt; ဟု ထပ်မံရရှိသည်။ ဤအချက်က &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; အတွက် ညာပြောင်းပြန် (right inverse) လည်းဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။ 
&lt;math&gt;ab = e&lt;/math&gt; ဖြစ်သောကြောင့် &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; သည်လည်း &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; ၏ ဘယ်ပြောင်းပြန် ဖြစ်လာသည်။ ထို့ပြင် &lt;math&gt;ae&lt;/math&gt; ကို တွက်ချက်ခြင်းဖြင့် &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; သည် ညာယူနစ် (right unit) အဖြစ် မည်သို့လုပ်ဆောင်ကြောင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ပြသနိုင်သည်။
&lt;math&gt;ae = a(ba) = (ab)a = ea = a&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;e&lt;/math&gt; သည် နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် ယူနစ်ဖြစ်ပြီး အစုဝင်တိုင်းတွင် နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် ပြောင်းပြန်ရှိနေသောကြောင့် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ကို အုပ်စုတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။

== အစီအစဉ်၏ သဘောတရား (Concept of Order) ==
အရာဝတ္ထု၏ အဆုံးရှိ (finite) သို့မဟုတ် အနန္တ (infinite) သဘာဝကို နည်းလမ်းနှစ်မျိုးဖြင့် ပမာဏသတ်မှတ်သည်။ &lt;math&gt;\vert G\vert&lt;/math&gt; ဖြင့် သင်္ကေတပြုသော အုပ်စုတစ်ခု၏ အစီအစဉ် (order) သည် အစု &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အစုဝင်များ၏ စုစုပေါင်းအရေအတွက်ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;\vert x\vert&lt;/math&gt; ဖြင့် သင်္ကေတပြုသော သတ်မှတ်ထားသည့် အစုဝင် &lt;math&gt;x \in G&lt;/math&gt; တစ်ခု၏ အစီအစဉ်သည် &lt;math&gt;x^n = 1&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် အငယ်ဆုံး အပေါင်းကိန်းပြည့် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ထိုသို့သော ကိန်းပြည့် မတည်ရှိပါက အဆိုပါအစုဝင်တွင် အနန္တ အစီအစဉ် ရှိသည်။

== အုပ်စုပိုင်းများ နှင့် အစုပိုင်းများ (Subgroups and Subsets) ==
အကယ်၍ &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ [[အစုပိုင်း]] (subset) &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; သည် ဗလာမဟုတ်သောအစု ဖြစ်ပြီး အုပ်စုဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုနှင့် ပြောင်းပြန်များအောက်တွင် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ (closure property) ရှိပါက ၎င်းသည် [[အုပ်စုပိုင်း]]တစ်ခုအဖြစ် ဖွဲ့စည်းသည်။ ၎င်းကို &lt;math&gt;H \le G&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ စံ အုပ်စုပိုင်း စံသတ်မှတ်ချက်အရ ၎င်းသည် မည်သည့် &lt;math&gt;x, y \in H&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;xy^{-1} \in H&lt;/math&gt; ဖြစ်ကြောင်း စစ်ဆေးခြင်းနှင့် အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသည် (equivalent)။
အုပ်စု &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ ဗလာမဟုတ်သော မည်သည့် အုပ်စုပိုင်းများ မိသားစု၏ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection) မဆိုသည် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ အုပ်စုပိုင်းတစ်ခုပင် ဖြစ်လာသည်။

သတ်မှတ်ထားသော အစုပိုင်း &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ပါဝင်သည့် အငယ်ဆုံး အုပ်စုပိုင်းသည် ထုတ်လုပ်ခံ အုပ်စုပိုင်း (generated subgroup) &lt;math&gt;\langle A \rangle&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ပါဝင်သော &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ အုပ်စုပိုင်းအားလုံး၏ ထပ်တူပိုင်းအစုဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; သည် အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; သည် ၎င်း၏ အစုပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ အစုဝင်တိုင်းကို &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; မှ အစုဝင်များနှင့် ၎င်းတို့၏ ပြောင်းပြန်များကို အသုံးပြု၍ အဆုံးရှိ မြှောက်လဒ်များ (finite products) အဖြစ် ဖော်ပြနိုင်ပါက အစု &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ကို ထုတ်လုပ်ပေးသည် (generates) ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ဤအခြေအနေကို &lt;math&gt;G = \langle S \rangle&lt;/math&gt; ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည်။ အခြားတစ်နည်းအားဖြင့် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ကို ငုံထားသည့် (contain) &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ အငယ်ဆုံး အုပ်စုပိုင်းသည် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ကိုယ်တိုင်ဖြစ်နေပါက &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; မှ ထုတ်လုပ်ပေးသော အုပ်စုဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ မြှောက်လဒ်များအားလုံး စုစည်းထားသော အစုသည် မူလသဘောတရားအရ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ကို ငုံထားသည့် အငယ်ဆုံး အုပ်စုပိုင်းကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ဗလာမြှောက်လဒ် (empty product) သည် ယူနစ်အစုဝင်ကို ထုတ်ပေးမည်ဖြစ်သည်။

&lt;math&gt;G&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အဆုံးရှိအစုဝင်များ ဖြစ်ကြသော &lt;math&gt;x_1, \dots, x_n&lt;/math&gt; မှ ထုတ်လုပ်ပေးသော အုပ်စုပိုင်းကို &lt;math&gt;\langle x_1, \dots, x_n \rangle&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ ၎င်းသည် ကိန်းပြည့်များဖြစ်သော &lt;math&gt;k_1, \dots, k_r \in \mathbf{Z}&lt;/math&gt; ကို အသုံးပြု၍ &lt;math&gt;x_{i_1}^{k_1} \cdots x_{i_r}^{k_r}&lt;/math&gt; ပုံစံဖြင့် ဖော်ပြနိုင်သော အစုဝင်အားလုံး ပါဝင်သည့် အစုဖြစ်သည်။ အစုဝင်တစ်ခုတည်းဖြစ်သော &lt;math&gt;x \in G&lt;/math&gt; သည် ဆိုက်ကလစ် အုပ်စုပိုင်းတစ်ခုကို ထုတ်လုပ်ပေးမည်ဖြစ်သည်။

== တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ အုပ်စုပိုင်းများ (Structural Subgroups) ==
သီးခြား [[အုပ်စုပိုင်း|အုပ်စုပိုင်းများ]]သည် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိနှင့် မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ (invariance) တို့ကို အမျိုးအစားခွဲခြားပေးသည်။
* ဗဟို (center) &lt;math&gt;Z(G)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ အစုဝင်အားလုံးနှင့် ဖလှယ်၍ရသည် (commutes) ဖြစ်သော အစုဝင်များပါဝင်သည့် [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန် အုပ်စုပိုင်း]] (abelian subgroup) ဖြစ်သည်။
* ဗဟိုပြုအုပ်စု (centralizer) &lt;math&gt;C_G(A)&lt;/math&gt; သည် သတ်မှတ်ထားသော အစုပိုင်း &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ အစုဝင်တိုင်းနှင့် ဖလှယ်၍ရသော အစုဝင်များ၏ အုပ်စုပိုင်းဖြစ်သည်။
* မူမှန်ပြုအုပ်စု (normalizer) &lt;math&gt;N_G(A)&lt;/math&gt; သည် ဗဟိုပြုအုပ်စုကို ငုံထားသည်ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;gAg^{-1} = A&lt;/math&gt; ဖြစ်စေသော &lt;math&gt;g \in G&lt;/math&gt; အစုဝင်များ ပါဝင်သည့် အုပ်စုပိုင်းဖြစ်သည်။

== မူမှန်အုပ်စုပိုင်းများနှင့် စားလဒ်များ (Normal Subgroups and Quotients) ==
အကယ်၍ အုပ်စုပိုင်း &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ မည်သည့်အစုဝင်ဖြင့်မဆို ကွန်ဂျူဂိတ် (conjugation) ပြုလုပ်ခြင်းအောက်တွင် မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ ရှိပါက ၎င်းကို မူမှန်အုပ်စုပိုင်း (normal subgroup) အဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားသည်။ ဤဂုဏ်သတ္တိမှာ &lt;math&gt;gNg^{-1} = N&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို &lt;math&gt;N \trianglelefteq G&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ ဘယ် ကိုဆက်များ (left cosets) သည် အရွယ်အစားတူညီသော ဘုံမပါသော အစုပိုင်းများ (disjoint subsets) ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ကို &lt;math&gt;gN&lt;/math&gt; ဖြင့် သင်္ကေတပြုသည်။ ဤဂုဏ်သတ္တိသည် ၎င်းတို့အား &lt;math&gt;(uN)(vN) = (uv)N&lt;/math&gt; တွက်ချက်မှုအောက်တွင် သီးခြားအုပ်စုတစ်ခုအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခွင့်ပေးသည်။ ဤသို့ရရှိလာသော တည်ဆောက်ပုံသည် စားလဒ်အုပ်စု (quotient group) သို့မဟုတ် ဖက်တာအုပ်စု (factor group) &lt;math&gt;G/N&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

== အုပ်စုသစ်များ တည်ဆောက်ခြင်း (Constructing New Groups) ==
ရှိရင်းစွဲအုပ်စုများမှ ပိုမိုကြီးမားသော အုပ်စုများကို တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်များ (direct products) မှတစ်ဆင့် တည်ဆောက်နိုင်သည်။ &lt;math&gt;\{G_i\}_{i \in I}&lt;/math&gt; ကို အုပ်စုများ မိသားစု (family of groups) တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပါမည်။ တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ် &lt;math&gt;\prod_{i \in I} G_i&lt;/math&gt; ဆိုသည်မှာ အစု &lt;math&gt;G_i&lt;/math&gt; များ၏ အစုသီအိုရီဆိုင်ရာ [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]] (Cartesian product) ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို သက်ဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများအလိုက် တွက်ချက်မှုများ (component-wise operations) ဖြင့် အုပ်စု တည်ဆောက်ပုံတစ်ခုအဖြစ် ဖန်တီးထားခြင်းဖြစ်သည်။ အစုဝင်နှစ်ခုဖြစ်သော &lt;math&gt;(x_i)_{i \in I}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;(y_i)_{i \in I}&lt;/math&gt; တို့၏ မြှောက်လဒ်ကို &lt;math&gt;(x_i)_{i \in I} (y_i)_{i \in I} = (x_i y_i)_{i \in I}&lt;/math&gt; ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ယူနစ်အစုဝင်သည် သက်ဆိုင်ရာ ယူနစ်အစုဝင်များ၏ မိသားစုဖြစ်သော &lt;math&gt;(e_i)_{i \in I}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ပြောင်းပြန်ကိုလည်း သက်ဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများအလိုက် တွက်ချက်ပြီး &lt;math&gt;(x_i^{-1})_{i \in I}&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်သည်။

အုပ်စုနှစ်ခုဖြစ်သော &lt;math&gt;G_1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;G_2&lt;/math&gt; အတွက်ဆိုလျှင် ဤသဘောတရားသည် ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ် &lt;math&gt;G_1 \times G_2&lt;/math&gt; အဖြစ်သို့ လျော့ကျသွားမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းအခြေအနေတွင် မြှောက်လဒ်ကို &lt;math&gt;(x_1, x_2)(y_1, y_2) = (x_1 y_1, x_2 y_2)&lt;/math&gt; ဟု တွက်ချက်နိုင်သည်။

တစ်ပိုင်းတိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်များ (semidirect products) &lt;math&gt;H \rtimes K&lt;/math&gt; သည် မူမှန်အုပ်စုပိုင်း &lt;math&gt;H&lt;/math&gt;၊ အုပ်စုပိုင်း &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; နှင့် သီးခြား [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (homomorphism) &lt;math&gt;\phi: K \to \text{Aut}(H)&lt;/math&gt; တို့ကို အသုံးပြု၍ ပိုမိုရှုပ်ထွေးသော တည်ဆောက်ပုံကို ပေးစွမ်းသည်။ ၎င်းဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်သည် ကွန်ဂျူဂိတ် ပြုလုပ်ခြင်းမှတစ်ဆင့် &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; က &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; အပေါ် မည်သို့ သက်ရောက်ချက် (action) ရှိသည်ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။

==  အုပ်စု ဥပမာများ (Examples of Groups) ==

=== ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု (Cyclic Group) ===
အကယ်၍ အုပ်စု &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အစုဝင်တိုင်းကို သတ်မှတ်ထားသော အစုဝင် &lt;math&gt;a \in G&lt;/math&gt; ၏ ထပ်ကိန်း &lt;math&gt;a^n&lt;/math&gt; (ကိန်းပြည့် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt;) ပုံစံဖြင့် ရေးသားနိုင်ပါက ထိုအုပ်စု &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ကို ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု (cyclic group) ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အစုဝင်တစ်ခုတည်းကသာ အပြည့်အဝ ထုတ်လုပ်ပေးသော အုပ်စုများဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;Z_n&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ ထိုအစုဝင် &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; ကို ဆိုက်ကလစ်ထုတ်လုပ်ကိန်း (cyclic generator) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ အကယ်၍ အုပ်စုကို အပေါင်းသင်္ကေတစနစ်ဖြင့် ရေးသားထားပါက အစုဝင်တိုင်းကို &lt;math&gt;na&lt;/math&gt; ပုံစံဖြင့် ဖော်ပြနိုင်သည်။
* ကိန်းပြည့်များအစု &lt;math&gt;\mathbf{Z}&lt;/math&gt; သည် အပေါင်းအခြေခံ ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;-1&lt;/math&gt; ဟူ၍ ထုတ်လုပ်ကိန်း နှစ်ခု တိတိကျကျ ပါဝင်သည်။
* သတ်မှတ်ထားသော အပေါင်းကိန်းပြည့် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် [[ကိန်းထွေး]]စနစ်အတွင်းရှိ &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် ယူနစ်ရင်းများ (n-th roots of unity) သည် အရွယ်အစား &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ရှိသော မြှောက်ခြင်းအခြေခံ ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ အစုဝင် &lt;math&gt;e^{2\pi i/n}&lt;/math&gt; သည် ဤအုပ်စုအတွက် ထုတ်လုပ်ကိန်း တစ်ခုဖြစ်သည်။ 
* ဤအုပ်စုအတွက် အခြားသော ထုတ်လုပ်ကိန်းများသည် &lt;math&gt;e^{2\pi ir/n}&lt;/math&gt; ပုံစံဖြင့် တည်ရှိကြသည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;r \in \mathbf{Z}&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;r&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; နှင့် နှိုင်းရသုဒ္ဓ (relatively prime) ဖြစ်ရမည်။ ဤအုပ်စုအတွက် ထုတ်လုပ်ကိန်းကို ပရစ်မစ်တစ် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် ယူနစ်ရင်း (primitive n-th root of unity) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။

=== ပါမြူတေးရှင်းအပြည့် အုပ်စုများ (Symmetric Groups) ===
&lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ကို ဗလာမဟုတ်သောအစုတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပါ။ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; သို့ ကိုယ်တိုင်ပြန်လည်ပုံဖော်ထားသော [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော ပုံဖော်မှုများ]] (bijective mappings) သို့မဟုတ် ဘိုင်ဂျက်ရှင်းများ (bijections) အားလုံးပါဝင်သည့် အစုသည် [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] ပေါင်းစပ်ခြင်း (function composition) အောက်တွင် အုပ်စုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ထပ်တူရ ပုံဖော်မှု (identity map) သည် ၎င်း၏ ယူနစ်အစုဝင် ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုကို ပါမြူတေးရှင်းအပြည့် အုပ်စု သို့မဟုတ် ပါမြူတေးရှင်းအုပ်စု (permutation group) ဟုခေါ်ဆိုပြီး &lt;math&gt;S_n&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\text{Perm}(S)&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ ၎င်း၏ အစုဝင်များကို ပါမြူတေးရှင်းများ (permutations) ဟု သုံးနှုန်းသည်။ အစုဝင် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ခုပါသော အစုတစ်ခုအတွက် ၎င်းသည် &lt;math&gt;\vert S_n\vert = n!&lt;/math&gt; အစီအစဉ်ရှိသည်။ &lt;math&gt;n \ge 3&lt;/math&gt; အတွက် ၎င်းသည် အဘီလီယန်မဟုတ်သော အုပ်စုဖြစ်သည်။ အလှည့်ကျ အုပ်စု (alternating group) &lt;math&gt;A_n&lt;/math&gt; သည် ၎င်း၏ စုံကိန်းဖြစ်သော ပါမြူတေးရှင်း (even permutation) များပါဝင်သည့် မူမှန်အုပ်စုပိုင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အစီအစဉ် &lt;math&gt;n!/2&lt;/math&gt; ရှိသည်။

=== ဒိုင်ဟီဒရယ် အုပ်စုများ (Dihedral Groups) ===
ဒိုင်ဟီဒရယ် အုပ်စုများ &lt;math&gt;D_{2n}&lt;/math&gt; သည် ပုံမှန် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt;-ဂံတစ်ခု၏ အချိုးညီမှုများ (symmetries) အုပ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အစီအစဉ် &lt;math&gt;2n&lt;/math&gt; ရှိပြီး လှည့်ခြင်း (rotation) &lt;math&gt;r&lt;/math&gt; နှင့် အချိုးညီရောင်ပြန်ဟပ်ခြင်း (reflection) &lt;math&gt;s&lt;/math&gt; တို့က ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ ၎င်းတို့သည် &lt;math&gt;r^n = 1&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;s^2 = 1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;rs = sr^{-1}&lt;/math&gt; ဟူသော ဆက်သွယ်ချက်များ (relations) ဖြင့် ကန့်သတ်ထားသည်။

=== ယေဘုယျ မျဉ်းဖြောင့်အုပ်စု နှင့် ကိန်းအုံ အုပ်စုများ (General Linear Group and Matrix Groups) ===
&lt;math&gt;k&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; ကို [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; ကို ထိုဖီးလ်ဒ်အပေါ်အခြေခံထားသော [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (vector space) တစ်ခုအဖြစ် ယူဆပါ။ &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; သို့ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော (invertible) [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှုများ]] (linear maps) စုစည်းထားသည့် အစုသည် ပေါင်းစပ်ခြင်းအောက်တွင် အုပ်စုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ဤအုပ်စုကို ယေဘုယျ မျဉ်းဖြောင့်အုပ်စု (general linear group) ဟုခေါ်ဆိုပြီး &lt;math&gt;GL(V)&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ အလားတူပင် ဖီးလ်ဒ်မှ အစုဝင်များပါဝင်သော ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သည့် &lt;math&gt;n \times n&lt;/math&gt; ကိန်းအုံများ (matrices) အားလုံးပါဝင်သည့် အစုသည် ကိန်းအုံမြှောက်ခြင်း (matrix multiplication) အောက်တွင် အုပ်စုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းပြီး ၎င်းကို ကိန်းအုံ အုပ်စုများ &lt;math&gt;GL_n(F)&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ &lt;math&gt;n \ge 2&lt;/math&gt; ဖြစ်သော အခြေအနေများတွင် ဤအုပ်စုသည် ဖလှယ်၍မရသော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည်။

=== ကွာတာနီယွန် အုပ်စု နှင့် အစီအစဉ်-၈ ရှိသော ဖလှယ်၍မရသည့် အုပ်စုများ (Quaternion Group and Non-abelian Groups of Order 8) ===
အစီအစဉ် ၈ ရှိသော ဖလှယ်၍မရသည့် အုပ်စုများ (non-abelian group) နှစ်ခု တည်ရှိသည်။ ပထမတစ်ခုမှာ စတုရန်း၏ အချိုးညီမှုများ အုပ်စု (group of symmetries of the square) ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အစုဝင်နှစ်ခုဖြစ်သော &lt;math&gt;\sigma&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\tau&lt;/math&gt; တို့ဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားပြီး ၎င်းတို့သည် &lt;math&gt;\sigma^4 = \tau^2 = e&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\tau\sigma\tau^{-1} = \sigma^3&lt;/math&gt; ဟူသော ဆက်သွယ်ချက်များကို လိုက်နာကြသည်။

ဒုတိယတစ်ခုမှာ ကွာတာနီယွန် အုပ်စု (quaternion group) &lt;math&gt;Q_8&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို &lt;math&gt;\pm 1, \pm i, \pm j, \pm k&lt;/math&gt; အစုဝင်များဖြင့် သတ်မှတ်ထားပြီး &lt;math&gt;i&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;j&lt;/math&gt; တို့ဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားသည်။ &lt;math&gt;k = ij&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;m = i^2&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်လိုက်ပါက ၎င်း၏ တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ချက်များကို &lt;math&gt;i^2 = j^2 = k^2 = -1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;ij = k&lt;/math&gt; (သို့မဟုတ် &lt;math&gt;i^4 = j^4 = k^4 = e&lt;/math&gt; ၊ &lt;math&gt;i^2 = j^2 = k^2 = m&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;ij = mji&lt;/math&gt;) ဟု ဖော်ပြနိုင်သည်။

=== ပုံဖော်မှုများ၏ အုပ်စု (Group of Mappings) ===
&lt;math&gt;G&lt;/math&gt; သည် အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; သည် ဗလာမဟုတ်သောအစု တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါ။ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; သို့ ပုံဖော်ထားသော ဖန်ရှင်များ၏ အစု &lt;math&gt;M(S, G)&lt;/math&gt; သည် သက်ဆိုင်ရာအမှတ်များ မြှောက်ခြင်း (pointwise multiplication) အောက်တွင် အုပ်စုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ပုံဖော်မှုနှစ်ခုဖြစ်သော &lt;math&gt;f, g \in M(S, G)&lt;/math&gt; ၏ မြှောက်လဒ်ကို &lt;math&gt;(fg)(x) = f(x)g(x)&lt;/math&gt; ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ၎င်း၏ပြောင်းပြန်ကိုမူ &lt;math&gt;f^{-1}(x) = f(x)^{-1}&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်သည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; သည် ဖလှယ်ရအုပ်စု (commutative group) ဖြစ်ခဲ့လျှင် &lt;math&gt;M(S, G)&lt;/math&gt; သည်လည်း ဖလှယ်ရအုပ်စုဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခြေအနေမျိုးတွင် ၎င်းကို အပေါင်းပုံစံဖြစ်သော &lt;math&gt;f + g&lt;/math&gt; ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည်။

=== အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏ အုပ်စု (Group of Automorphisms) ===
ကတ်တဂိုရီ (category) တစ်ခုအတွင်းရှိ မည်သည့် အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; အတွက်မဆို ၎င်း၏ [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်|အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (automorphisms) သည် ပေါင်းစပ်ခြင်းအောက်တွင် အုပ်စုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ဤအုပ်စုကို &lt;math&gt;\text{Aut}(A)&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ ပါမြူတေးရှင်းအပြည့် အုပ်စု &lt;math&gt;\text{Perm}(S)&lt;/math&gt; နှင့် ယေဘုယျ မျဉ်းဖြောင့်အုပ်စု &lt;math&gt;GL(V)&lt;/math&gt; တို့ နှစ်ခုစလုံးသည် ဤပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ပုံ၏ တိကျသော ဥပမာများ ဖြစ်ကြသည်။

=== စံ ကိန်းစနစ်များ (Standard Number Systems) ===
[[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ]] (rational numbers)၊ [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) နှင့် [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] (complex numbers) ၏ အစုတစ်ခုစီသည် အပေါင်းတွက်ချက်မှုအောက်တွင် အုပ်စုများကို အသီးသီးဖွဲ့စည်းကြသည်။ ထို့ပြင် ဤကိန်းစနစ်တစ်ခုစီအတွင်းရှိ သုညမဟုတ်သော အစုဝင်များ စုစည်းထားသည့် အစုများသည် မြှောက်ခြင်းတွက်ချက်မှုအောက်တွင် အုပ်စုများကို ဖွဲ့စည်းကြသည်။

== ကတ်တဂိုရီ &lt;math&gt;\mathbf{B}G&lt;/math&gt; တည်ဆောက်ပုံ ==
&lt;math&gt;G&lt;/math&gt; သည် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]]ရှိသော နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှုနှင့် ထပ်တူရအစုဝင် &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; တို့ ပါဝင်သည့် အုပ်စုတစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ၎င်းတွက်ချက်မှုသည် မြှောက်ခြင်းတွက်ချက်မှု ဖြစ်သည်။ ကတ်တဂိုရီ &lt;math&gt;\mathbf{B}G&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; မှတစ်ဆင့် အောက်ပါအတိုင်း တည်ဆောက်သည်။

* '''အရာဝတ္ထုများ (Objects)''' - အရာဝတ္ထုများ စုစည်းမှုတွင် အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ တိကျစွာ ပါဝင်သည်။ ၎င်းကို ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;*&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုသည်။
* '''မော်ဖစ်ဇင်များ (Morphisms)''' - &lt;math&gt;*&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;*&lt;/math&gt; သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်များကို ဟွမ်း-အစု (hom-set) &lt;math&gt;\text{Hom}_{\mathbf{B}G}(*, *)&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုပြီး ၎င်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုစီသည် အုပ်စု &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ အစုဝင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ရှိသောကြောင့် မော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်]] (endomorphism) တစ်ခုစီ ဖြစ်သည်။
* '''ပေါင်းစပ်ခြင်း (Composition)''' - ပေါင်းစပ်၍ရသော မော်ဖစ်ဇင်စုံတွဲ &lt;math&gt;g, h \in \text{Hom}_{\mathbf{B}G}(*, *)&lt;/math&gt; အတွက် ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ပေါင်းစပ်ခြင်း (categorical composition) &lt;math&gt;g \circ h&lt;/math&gt; ကို အုပ်စုမြှောက်ခြင်း &lt;math&gt;gh&lt;/math&gt; ဖြင့် သတ်မှတ်သည်။
* '''ထပ်တူရ မော်ဖစ်ဇင် (Identity Morphism)''' - တစ်ခုတည်းသော အရာဝတ္ထုအတွက် ထပ်တူရ မော်ဖစ်ဇင်ကို &lt;math&gt;1_{*}&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုပြီး ၎င်းကို အုပ်စု ထပ်တူရအစုဝင် &lt;math&gt;e \in G&lt;/math&gt; အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။

=== ကတ်တဂိုရီ နဂိုမှန်အဆိုများကို အတည်ပြုခြင်း (Verifying Category Axioms) ===
ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအဖြစ် ပြည့်စုံရန်အတွက် တည်ဆောက်ထားသော အချက်အလက်များသည် ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ နှင့် ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိ (unitality) တို့ကို ပြည့်စုံစေရမည်။

'''[[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]]''' - ပေါင်းစပ်၍ရသော မော်ဖစ်ဇင်သုံးခုတွဲ &lt;math&gt;f, g, h \in \text{Hom}_{\mathbf{B}G}(*, *)&lt;/math&gt; အတွက် ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ပေါင်းစပ်ခြင်းသည် &lt;math&gt;(f \circ g) \circ h = f \circ (g \circ h)&lt;/math&gt; ကို ပြည့်စုံစေရမည်။ &lt;math&gt;\mathbf{B}G&lt;/math&gt; ရှိ ပေါင်းစပ်တွက်ချက်မှု၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ ၎င်းကို အောက်ပါ အုပ်စုမြှောက်ခြင်းအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်သည်။
&lt;math&gt;(fg)h = f(gh)&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;G&lt;/math&gt; သည် အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သောကြောင့် ၎င်း၏ နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှုသည် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ ရှိပြီးသားဖြစ်သဖြင့် ဤနဂိုမှန်အဆိုကို ပြည့်စုံစေသည်။

'''ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိ''' - မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;g \in \text{Hom}_{\mathbf{B}G}(*, *)&lt;/math&gt; အတွက်မဆို ထပ်တူရ မော်ဖစ်ဇင်နှင့် ပေါင်းစပ်ခြင်းများသည် &lt;math&gt;1_{*} \circ g = g&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;g \circ 1_{*} = g&lt;/math&gt; တို့ကို ပြည့်စုံစေရမည်။ &lt;math&gt;1_{*}&lt;/math&gt; အစား အုပ်စု ထပ်တူရအစုဝင် &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; ကို အစားထိုးလိုက်သောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။
&lt;math&gt;eg = g \quad \text{and} \quad ge = g&lt;/math&gt;
အုပ်စုတစ်ခုရှိ ထပ်တူရအစုဝင်၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ ဤအချက်သည် မူလကတည်းက ပြည့်စုံပြီးဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် &lt;math&gt;\mathbf{B}G&lt;/math&gt; သည် မှန်ကန်သော ကတ်တဂိုရီတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ 

=== ဂရုပွိုက် ဂုဏ်သတ္တိကို အတည်ပြုခြင်း (Verifying Groupoid Property) ===
ဂရုပွိုက် (groupoid) ဆိုသည်မှာ မော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) ဖြစ်သော ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုရှိ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုဖြစ်ရန် မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;f \circ f^{-1} = 1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;f^{-1} \circ f = 1&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f^{-1}&lt;/math&gt; တစ်ခု တည်ရှိရန် လိုအပ်သည်။

ကတ်တဂိုရီ &lt;math&gt;\mathbf{B}G&lt;/math&gt; အတွက် မော်ဖစ်ဇင်တိုင်းဖြစ်သော &lt;math&gt;g \in \text{Hom}_{\mathbf{B}G}(*, *)&lt;/math&gt; သည် အုပ်စု &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ အစုဝင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အုပ်စု၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ အစုဝင် &lt;math&gt;g&lt;/math&gt; တိုင်းတွင် အောက်ပါအခြေအနေကို ပြည့်စုံစေမည့် ပြောင်းပြန် &lt;math&gt;g^{-1} \in G&lt;/math&gt; တစ်ခုစီ ပိုင်ဆိုင်သည်။
&lt;math&gt;gg^{-1} = e \quad \text{and} \quad g^{-1}g = e&lt;/math&gt;

ယင်းကို ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းသို့ ပြန်လည်ပြောင်းလဲလိုက်သောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။
&lt;math&gt;g \circ g^{-1} = 1_{*} \quad \text{and} \quad g^{-1} \circ g = 1_{*}&lt;/math&gt;

ဤအချက်က &lt;math&gt;\mathbf{B}G&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;g&lt;/math&gt; တိုင်းသည် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။ &lt;math&gt;\mathbf{B}G&lt;/math&gt; သည် မော်ဖစ်ဇင်တိုင်း အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်နေသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာရှိသည့် ကတ်တဂိုရီတစ်ခု ဖြစ်သောကြောင့် အုပ်စုတစ်ခုသည် အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်း တိကျစွာပါဝင်သော ဂရုပွိုက်တစ်ခုနှင့် ထပ်တူညီကြောင်း (equivalent) အတည်ပြုနိုင်သည်။ 

== အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များအား ဖန်တာများအဖြစ် ရှုမြင်ခြင်း (Group Homomorphisms as Functors) ==
&lt;math&gt;G&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; တို့သည် အုပ်စုများ ဖြစ်ကြသည်ဟု ဆိုပါစို့။ ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီများကို &lt;math&gt;\mathbf{B}G&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathbf{B}H&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်မည်။ [[ဖန်တာ]] (functor) &lt;math&gt;F: \mathbf{B}G \to \mathbf{B}H&lt;/math&gt; တစ်ခုတွင် အရာဝတ္ထုများ နှင့် မော်ဖစ်ဇင်များအပေါ် သက်ရောက်သည့် ပုံဖော်မှုများ ပါဝင်သည်။

* '''အရာဝတ္ထုများအပေါ် သက်ရောက်မှု (On Objects)''' - &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathbf{B}G&lt;/math&gt; ၏ တစ်ခုတည်းသော အရာဝတ္ထုကို &lt;math&gt;\mathbf{B}H&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုတစ်ခုဆီသို့ ပုံဖော်ပေးရမည်။ &lt;math&gt;\mathbf{B}H&lt;/math&gt; တွင် အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ရှိသောကြောင့် ဤပုံဖော်မှုသည် အသေးအဖွဲဖြစ်ပြီး တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဖြစ်သည်။
* '''မော်ဖစ်ဇင်များအပေါ် သက်ရောက်မှု (On Morphisms)''' - &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathbf{B}G&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုစီတိုင်းအတွက် &lt;math&gt;\mathbf{B}H&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုစီကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ၎င်းသည် အုပ်စုများ၏ အခြေခံအစုများကြားရှိ ဖန်ရှင် &lt;math&gt;F: G \to H&lt;/math&gt; တစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။

ဖန်တာ &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; သည် အောက်ပါ နဂိုမှန်အဆို (axioms) နှစ်ခုကို ပြည့်စုံစေရမည်။
* '''ထပ်တူရအစုဝင်ကို ထိန်းသိမ်းခြင်း (Preservation of Identity)''' - &lt;math&gt;F(1_{*}) = 1_{F(*)}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ အုပ်စု သီအိုရီဆိုင်ရာ ဝေါဟာရအားဖြင့် ဤအချက်သည် &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; က &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ ထပ်တူရအစုဝင်ကို &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; ၏ ထပ်တူရအစုဝင်ဆီသို့ ပုံဖော်ပေးသည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် &lt;math&gt;F(e_G) = e_H&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''ပေါင်းစပ်ခြင်းကို ထိန်းသိမ်းခြင်း (Preservation of Composition)''' - &lt;math&gt;\mathbf{B}G&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ပေါင်းစပ်၍ရသော မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင်စုံတွဲ &lt;math&gt;g_1, g_2&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;F(g_2 \cdot g_1) = F(g_2) \cdot F(g_1)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ|အုပ်စု ကတ်တဂိုရီတစ်ခုတွင်]] ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ပေါင်းစပ်ခြင်းသည် အုပ်စုမြှောက်ခြင်းနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသောကြောင့် ဤအချက်သည် &lt;math&gt;F(g_2 g_1) = F(g_2) F(g_1)&lt;/math&gt; သို့ တိုက်ရိုက် ကူးပြောင်းသွားသည်။

ဤဖန်တာဖြစ်တည်မှု အခြေအနေ (functoriality conditions) နှစ်ခုသည် [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (group homomorphism) တစ်ခု၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ပါ နဂိုမှန်အဆိုများ အတိအကျပင် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီများအဖြစ် မှတ်ယူထားသည့် အုပ်စုများကြားရှိ ဖန်တာ တစ်ခုသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အသုံးပြုလေ့ရှိသော အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် နှင့် အတိအကျ ထပ်တူညီသည်။

== ကွန်ဂျူဂိတ်အား သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းအဖြစ် ရှုမြင်ခြင်း (Conjugation as a Natural Transformation) ==
အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီများအဖြစ် မှတ်ယူထားသည့် အုပ်စုနှစ်ခု &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; တို့ကို စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ထို့ပြင် ၎င်းတို့ကြားရှိ မျဉ်းပြိုင် [[ဖန်တာ|ဖန်တာအတွဲ]] (parallel pair of functors) &lt;math&gt;F, K: \mathbf{B}G \rightrightarrows \mathbf{B}H&lt;/math&gt; ကိုလည်း စဉ်းစားပါ။ အထက်တွင် သက်သေပြခဲ့သည့်အတိုင်း &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; တို့သည် [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] ဖြစ်ကြသည်။

[[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] (natural transformation) &lt;math&gt;\alpha: F \Rightarrow K&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် အောက်ပါအချက်များ လိုအပ်သည်။
* '''အစိတ်အပိုင်းများ (Components)''' - &lt;math&gt;\mathbf{B}G&lt;/math&gt; ၏ တစ်ခုတည်းသော အရာဝတ္ထုနှင့် ဆက်စပ်နေသည့် ပစ်မှတ် ကတ်တဂိုရီ &lt;math&gt;\mathbf{B}H&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သည်။ &lt;math&gt;\mathbf{B}H&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်များဆိုသည်မှာ ရိုးရှင်းစွာပင် &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; ၏ အစုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဤအစိတ်အပိုင်းကို အုပ်စုဝင် &lt;math&gt;h \in H&lt;/math&gt; အဖြစ် သတ်မှတ်မည်။
* '''သဘာဝကျမှု အခြေအနေ (Naturality Condition)''' - &lt;math&gt;\mathbf{B}G&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;g&lt;/math&gt; အတွက်မဆို သဘာဝကျမှုဆိုင်ရာ စတုရန်းသည် ဖလှယ်ရ ဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံစေရမည် (commute)။ သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း &lt;math&gt;\alpha: F \Rightarrow K&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် စည်းမျဉ်းအရ &lt;math&gt;K(g) \cdot \alpha_{*} = \alpha_{*} \cdot F(g)&lt;/math&gt; ဖြစ်ရန် လိုအပ်သည်။

ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ မော်ဖစ်ဇင်များနေရာတွင် အုပ်စုဝင်များကို အစားထိုးလိုက်သောအခါ ပေါင်းစပ်တွက်ချက်မှုသည် &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အုပ်စုမြှောက်ခြင်း ဖြစ်လာသည်။ ထို့ကြောင့် သဘာဝကျမှု အခြေအနေသည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်လာသည်။
&lt;math&gt;K(g) h = h F(g)&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;H&lt;/math&gt; သည် အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သောကြောင့် ပြောင်းပြန် &lt;math&gt;h^{-1}&lt;/math&gt; မဖြစ်မနေ ရှိနေမည်ကို အာမခံနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုညီမျှခြင်း၏ ညာဘက်မှ &lt;math&gt;h^{-1}&lt;/math&gt; ဖြင့် မြှောက်လိုက်သောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။
&lt;math&gt;K(g) = h F(g) h^{-1}&lt;/math&gt;

ဤညီမျှခြင်းက ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; သည် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; အား အစုဝင် &lt;math&gt;h \in H&lt;/math&gt; ဖြင့် ကွန်ဂျူဂိတ် ပြုလုပ်ထားခြင်း အတိအကျဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။ ထို့ကြောင့် [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ|အုပ်စု ကတ်တဂိုရီများကြားရှိ]] ဖန်တာများအကြား သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းတစ်ခုသည် ပစ်မှတ်အုပ်စုအတွင်းရှိ အစုဝင်တစ်ခုဖြင့် ကွန်ဂျူဂိတ်ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် အတိအကျ ကိုက်ညီနေကြောင်း တွေ့ရသည်။

== ကိုးကား ==
* {{cite book |last=Lang |first=Serge |author-link=Serge Lang |title=Algebra |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=211 |edition=Revised 3rd |publisher=Springer-Verlag |location=New York |year=2002 |isbn=978-0-387-95385-4 |doi=10.1007/978-1-4613-0041-0 |pages=}}
* {{Citation |last1=Dummit |first1=David S. |last2=Foote |first2=Richard M. |title=Abstract Algebra |edition=3rd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=2004}}

[[ကဏ္ဍ:အုပ်စုသီအိုရီ]]
[[ကဏ္ဍ:သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>cuksypqbbjkbrptup8vjd5zokj916cc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခုမနိုမြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286497</id>
    <revision>
      <id>1050031</id>
      <parentid>1033821</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T02:52:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1050031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6631" sha1="oc7r42xcfiw30y2lqytqwovlsfn9tih" xml:space="preserve">{{Infobox river
  | name              = ခုမနိုမြစ်
  | native_name       = {{native name|ja|熊野川}}
  | image             = Kumano River Shingu Wakayama01s2s4592.jpg
  | image_size        = 200px
  | image_caption     = Kumano River at Shingū, Wakayama
  | map               =
{{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=300
|raw=[ { &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;, &quot;service&quot;: &quot;geoline&quot;, &quot;properties&quot;: { &quot;stroke&quot;: &quot;#66F&quot;, &quot;stroke-width&quot;: 2 }, &quot;query&quot;: &quot;SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title)  WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }&quot; },
{ &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;, &quot;service&quot;: &quot;geoline&quot;, &quot;properties&quot;: { &quot;stroke&quot;: &quot;#555&quot;, &quot;stroke-width&quot;: 2 }, &quot;query&quot;: &quot;SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title)  WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }&quot; },
{ &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;, &quot;service&quot;: &quot;geoline&quot;, &quot;properties&quot;: { &quot;title&quot;: &quot;{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}&quot;, &quot;stroke&quot;: &quot;#05F&quot;, &quot;stroke-width&quot;: 4 }, &quot;ids&quot;: &quot;{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}&quot; } ] }}
  | pushpin_map       = Japan
  | mapframe-zoom     = 7
  | source1_location  = [[Mount Ōmine]]
  | mouth_location    = Pacific Ocean
  | subdivision_type1 = Country
  | subdivision_name1 = [[Japan]]
  | length_km         = 183
  | source1_elevation = {{convert|1719|m|ft|abbr=on}}
  | mouth_elevation   = {{convert|0|m|ft|abbr=on}}
  | discharge1_avg    = {{convert|119.2|m3/s|cuft/s|abbr=on}}
  | basin_size_km2    = 2360
}}

'''ခုမနိုမြစ်''' (熊野川, Kumanogawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[မိအဲခရိုင်]]၊ [[ဝခယမခရိုင်]]၊ [[နာရခရိုင်]]တို့တွင်ရှိသည့် မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံအလယ်ပိုင်း [[ခိအိကျွန်းဆွယ်]]ရှိ အဆင့် (၁) ရှိသည့် မြစ်လည်း ဖြစ်သည်။ ၁၈၃ ကီလိုမီတာ (၁၁၄ မိုင်) ရှည်သည်။ ရေဝေရေလဲဒေသသည် ၂၆၃၀ စတုရန်းကိလိုမီတာ (၁၀၂၀ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite book | last = Japanese Ministry of Internal Affairs| year = 1961| title = Japan statistical yearbook, Vol.12| publisher = Nihon Tōkei Kyōkai}}&lt;/ref&gt;

မြစ်သည် [[နာရခရိုင်]]၊ တန်းခဝရှိ ယောရှိနို - ခုမနိုအမျိုးသားဥယျာဉ်အတွင်းတွင် တည်ရှိသည့် [[အိုးမိနဲတောင်]]မှ စတင်ဆင်းသက်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထို့နောက်တွင် တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းသွားပြီး ဝခယမခရိုင်၊ ရှင်းဂူးမြို့နှင့် မိအဲခရိုင်၊ ခိဟိုးမြို့အကြားနယ်နိမိတ်မှတဆင့် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ မြစ်သည် [[ခိအိတောင်တန်း]]တွင်ရှိသည့် &quot;မြင့်မြတ်သည့်နေရာများနှင့် ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာလမ်းများ&quot; ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းလမ်းတွင် များစွာသော ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များနှင့် ရှင်းတိုးနတ်ကျောင်းများ တည်ရှိသည်။ ၎င်းနေရာကို ယူနက်စကိုကမ္ဘာအမွေအနှစ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။

မြစ်သည် အောက်ပါမြို့များကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလျက်ရှိသည်။
*နာရခရိုင်
**[[တန်းခဝမြို့၊ နာရ]]
**[[ဂေါ့ဂျောမြို့၊ နာရ]]
**[[တိုဆွတ်ခဝမြို့၊ နာရ]]
*ဝခယမခရိုင်
**[[တနဘဲမြို့၊ ဝခယမ]]
**[[ရှင်းဂူးမြို့၊ ဝခယမ]]
*မိအဲခရိုင်
**[[ခုမနိုမြို့၊ မိအဲ]]
**[[ခိဟိုးမြို့၊ မိအဲ]]

==ရေအားလျှပ်စစ်==
ခုမနိုမြစ်ဝှမ်းတွင် ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်ယူရန်အတွက် ဆည် ၁၁ ခု တည်ဆောက်ထားသည်။ ၎င်းဆည်များထဲမှ ငါးခုကို ခုမနိုမြစ်ပေါ် (စတင်စီးဆင်းရာနေရာမှ မြစ်ဝအထိ)တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ -
&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.e3s-conferences.org/articles/e3sconf/pdf/2022/13/e3sconf_cigb2022_03020.pdf|title=Study on PMP estimation for the flood risk evaluation of hydropower dams in consideration of the future climate change|first=Yuzo|last=Kobayashi|year=2022|access-date=25 May 2026|archive-date=16 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240416044654/https://www.e3s-conferences.org/articles/e3sconf/pdf/2022/13/e3sconf_cigb2022_03020.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*[[ခဝဆခိုဆည်]]
*[[ဆွတ်ဇုရအိုဆည်]]
*[[ဆရုတနိဆည်]]
*[[ခဇဲယဆည်]]
*[[ဖုဆဆွတ်နိုဆည်]]

အခြားဆည် ၆ ခုသည် ခုမနိုမြစ်၏ မြစ်လက်တက်များပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:နာရခရိုင်ရှိ မြစ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ဝခယမခရိုင်ရှိ မြစ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မိအဲခရိုင်ရှိ မြစ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]]</text>
      <sha1>oc7r42xcfiw30y2lqytqwovlsfn9tih</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မိုနွိုက်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286785</id>
    <revision>
      <id>1049990</id>
      <parentid>1041026</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T17:37:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1049990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36797" sha1="0q536hnsc8mpzkmsmll3qhagini6vg6" xml:space="preserve">{{အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ}}
ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ (abstract algebra) တွင် '''မိုနွိုက်''' (monoid) ဆိုသည်မှာ အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံ (algebraic structure) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းကို [[အစု]] (set) တစ်ခု၊ ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ (associative property) ရှိသော တွက်ချက်မှုတစ်ခုနှင့် ထပ်တူရအစုဝင် (identity element) တစ်ခုတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် သဘာဝကိန်းများ (natural numbers) အစုကို မြှောက်ခြင်း (multiplication) တွက်ချက်မှုနှင့် ထပ်တူရအစုဝင်အဖြစ် ကိန်း ၁ ကို အသုံးပြုထားခြင်းသည် မိုနွိုက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အစုဝင်တိုင်းကို ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော (invertible) မိုနွိုက်တစ်ခုကို [[အုပ်စု_(သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) ဟု ခေါ်သည်။

== အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (definition) ==
မိုနွိုက်တစ်ခုဆိုသည်မှာ သုံးခုတွဲ (triple) &lt;math&gt;\left(M, *, e\right)&lt;/math&gt; တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းကို [[အစု]] &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၊ နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု (binary operation)
: &lt;math&gt;* \colon M\times M\to M,\quad (a,b)\mapsto a*b&lt;/math&gt;
နှင့် ထူးခြားသော အစုဝင် &lt;math&gt;e\in M&lt;/math&gt; တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဤအစုဝင်သည် အဆိုပါတွက်ချက်မှုနှင့်ပတ်သက်၍ အောက်ပါ ဂုဏ်သတ္တိများကို ပြည့်စုံစေရမည်။

#တွက်ချက်မှု၏ ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ: &lt;math&gt;\forall a,b,c\in M\colon\ (ab)c=a(bc)&lt;/math&gt;
#&lt;math&gt;e&lt;/math&gt; သည် ထပ်တူရအစုဝင် ဖြစ်ခြင်း: &lt;math&gt;\forall a\in M\colon\ ea=ae=a&lt;/math&gt;

သို့ဖြစ်၍ မိုနွိုက်တစ်ခုဆိုသည်မှာ ထပ်တူရအစုဝင်ပါရှိသော ဆီမီးအုပ်စု (semigroup) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် မိုနွိုက်တစ်ခုတွင် ထပ်တူရအစုဝင် အနည်းဆုံးတစ်ခု ပါဝင်ရမည်ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းသည် ဗလာအစု (empty set) ဘယ်သောအခါမျှ မဖြစ်နိုင်ပါ။

=== မှတ်ချက်များ (Remarks) ===

မိုနွိုက်တစ်ခုတွင် ထပ်တူရအစုဝင် (identity element) သည် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) ဂုဏ်သတ္တိရှိသည်။ ဤအချက်ကို သက်သေပြရန်အတွက် မိုနွိုက်တစ်ခုအတွင်း ထပ်တူရအစုဝင် နှစ်ခုအဖြစ် &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;e'&lt;/math&gt; တို့ တည်ရှိသည်ဟု ယူဆကြည့်ပါ။ &lt;math&gt;e'&lt;/math&gt; သည် ထပ်တူရအစုဝင်ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းကို &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; နှင့် တွက်ချက်ရာတွင် &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; ကိုသာ ရရှိမည်ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;ee' = e&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ထို့အတူပင် &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; သည်လည်း ထပ်တူရအစုဝင်ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းကို &lt;math&gt;e'&lt;/math&gt; နှင့် တွက်ချက်ရာတွင် &lt;math&gt;e'&lt;/math&gt; ကိုသာ ရရှိမည်ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;ee' = e'&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ဤအချက်များကို ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ &lt;math&gt;e = e'&lt;/math&gt; ဟူ၍ တိုက်ရိုက် ကောက်ချက်ချနိုင်သည်။
နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု (binary operation) &lt;math&gt;*&lt;/math&gt; အတွက် အစက်သင်္ကေတ &lt;math&gt;\,\!\cdot&lt;/math&gt; ကို အသုံးပြုလေ့ရှိပြီး ယင်းကို မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ မိုနွိုက် (multiplicative monoid) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ထိုအခါ ထပ်တူရအစုဝင်ကို ယူနစ်အစုဝင် (unit element) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး သင်္ကေတ &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ သာမန်မြှောက်ခြင်းတွက်ချက်မှုများတွင် ပြုလုပ်လေ့ရှိသကဲ့သို့ အခြေအနေအတော်များများတွင် ဤအစက်သင်္ကေတကို ချန်လှပ်ထားနိုင်သည်။

တွက်ချက်မှု &lt;math&gt;*&lt;/math&gt; အတွက် အပေါင်းသင်္ကေတ &lt;math&gt;+&lt;/math&gt; ကို အသုံးပြု၍ မိုနွိုက်တစ်ခုကို အပေါင်းနည်းဖြင့်လည်း ရေးသားဖော်ပြနိုင်သည်။ ထိုအခါ ထပ်တူရအစုဝင်ကို သုညအစုဝင် (zero element) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး သင်္ကေတ &lt;math&gt;0&lt;/math&gt; ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ အပေါင်းနည်းဖြင့် ရေးသားထားသော မိုနွိုက်များသည် များသောအားဖြင့် ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ (commutative property) ရှိကြသည်။

== ယေဘုယျ ဂုဏ်သတ္တိများ (Generalised Properties) ==
မိုနွိုက်တစ်ခုအတွင်းရှိ အစုဝင်များဖြစ်သော &lt;math&gt;x_1, \dots, x_n&lt;/math&gt; တို့၏ မြှောက်လဒ်ကို ဆင့်ကဲနည်း (inductive method) ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ဤနေရာတွင် ကိန်းပြည့် &lt;math&gt;n &gt; 1&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

*&lt;math&gt;\prod_{v=1}^n x_v = x_1 \cdots x_n = (x_1 \cdots x_{n-1})x_n&lt;/math&gt;

အစုဝင် လုံးဝမပါဝင်သော ဗလာမြှောက်လဒ် (empty product) ကိုမူ ထပ်တူရအစုဝင် &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; နှင့် ညီမျှသည်ဟု သတ်မှတ်လေ့ရှိသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;\prod_{v=1}^0 x_v = e&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

မိုနွိုက်တစ်ခု၏ အစုဝင် &lt;math&gt;x_i&lt;/math&gt; များအတွက် ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိကို ယေဘုယျအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ပုံသေနည်းထုတ်နိုင်သည်။ မည်သည့်ကိန်းပြည့် &lt;math&gt;m \ge 1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;n \ge 1&lt;/math&gt; အတွက်မဆို မြှောက်လဒ်သည် အောက်ပါနိယာမနှင့် ကိုက်ညီရမည်။

*&lt;math&gt;\prod_{\mu=1}^m x_\mu \cdot \prod_{v=1}^n x_{m+v} = \prod_{v=1}^{m+n} x_v&lt;/math&gt;

ဤအချက်အရ မြှောက်လဒ်တစ်ခုအတွင်း [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]များကို မိမိအလိုရှိသလို နေရာချထားနိုင်ပြီး တန်ဖိုးပြောင်းလဲသွားမည်မဟုတ်ကြောင်း သိနိုင်သည်။ ဘယ်ဘက်ခြမ်းရှိ ဒုတိယမြှောက်ဖော်ကိန်းကို &lt;math&gt;\prod_{m+1}^{m+n} x_v&lt;/math&gt; ဟုလည်း အခြားသင်္ကေတတစ်ခုအနေဖြင့် ရေးသားနိုင်သည်။ အဆိုပါ ယေဘုယျဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိအတွက် သက်သေပြချက်ကို သင်္ချာဆိုင်ရာ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း (mathematical induction) ဖြင့် တိုက်ရိုက်တွက်ချက်နိုင်သည်။

အစုနှစ်ခု &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;T&lt;/math&gt; တို့ကြားတွင် တွက်ချက်မှုများကို &lt;math&gt;S \times S \to S&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;S \times T \to T&lt;/math&gt; ဟူ၍ အသီးသီး သတ်မှတ်ထားသည်ဟု ယူဆကြည့်ပါ။ မည်သည့် &lt;math&gt;x, y \in S&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;z \in T&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;(xy)z = x(yz)&lt;/math&gt; ဟူသော ဆက်သွယ်ချက် မှန်ကန်ပါက ၎င်းတွက်ချက်မှုသည် မတူညီသောအစုများအတွက် ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိရှိသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။

တွက်ချက်မှုတစ်ခုတွင် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; တို့ကို မည်သည့်အစီအစဉ်ဖြင့် တွက်ချက်စေကာမူ တန်ဖိုးတူညီနေပါက ၎င်းကို ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ (commutative property) ရှိသည်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ သင်္ကေတအားဖြင့် &lt;math&gt;xy = yx&lt;/math&gt; ဟု ရေးသားနိုင်သည်။ မိုနွိုက်တစ်ခု၏ တွက်ချက်မှုသည် ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိနှင့် ပြည့်စုံနေပါက ထိုမိုနွိုက်ကို ဖလှယ်ရ မိုနွိုက် (commutative monoid) သို့မဟုတ် အဘီလီယန် မိုနွိုက် (abelian monoid) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။

မိုနွိုက်တစ်ခုသည် ဖလှယ်ရမိုနွိုက်ဖြစ်ပါက ၎င်း၏မြှောက်လဒ်များတွင် ပါဝင်သောကိန်းများကို နေရာအစီအစဉ်ပြောင်းလဲသော်လည်း တန်ဖိုးပြောင်းလဲမည်မဟုတ်ပါ။ ဤအချက်ကို သက်သေပြရန် ကိန်းပြည့်အစု &lt;math&gt;\{1, \dots, n\}&lt;/math&gt; အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော [[ဘိုင်ဂျက်တစ်_ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်ရှင်း]] (bijection) &lt;math&gt;\psi&lt;/math&gt; တစ်ခုရှိသည်ဟု ယူဆပါ။ ထိုအခါ &lt;math&gt;\prod_{v=1}^n x_{\psi(v)} = \prod_{v=1}^n x_v&lt;/math&gt; ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရမည်။ ဤအဆိုကို သင်္ချာဆိုင်ရာ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း ဖြင့် သက်သေပြနိုင်သည်။ &lt;math&gt;n=1&lt;/math&gt; အတွက် မှန်ကန်ကြောင်း ထင်ရှားသည်။ &lt;math&gt;n-1&lt;/math&gt; အတွက် မှန်ကန်သည်ဟု ယူဆပါမည်။ &lt;math&gt;\psi(k) = n&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် ကိန်းပြည့် &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; တစ်ခုကို ရွေးချယ်ပါ။ ထို့နောက် မြှောက်လဒ်ကို &lt;math&gt;\prod_1^{k-1} x_{\psi(v)} \cdot x_{\psi(k)} \cdot \prod_1^{n-k} x_{\psi(k+v)}&lt;/math&gt; ဟု ခွဲခြမ်းနိုင်သည်။ မြှောက်ဖော်ကိန်း &lt;math&gt;x_{\psi(k)}&lt;/math&gt; ကို အနောက်သို့ ရွှေ့လိုက်သောအခါ &lt;math&gt;\prod_1^{k-1} x_{\psi(v)} \cdot \prod_1^{n-k} x_{\psi(k+v)} \cdot x_{\psi(k)}&lt;/math&gt; ဟု ဖြစ်လာမည်။ ထို့နောက် &lt;math&gt;\{1, \dots, n-1\}&lt;/math&gt; အပေါ်တွင် ပုံဖော်မှု &lt;math&gt;\varphi&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;v &lt; k&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;\varphi(v) = \psi(v)&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;v \ge k&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;\varphi(v) = \psi(v+1)&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်ပါ။ ၎င်းကို အစားထိုးလိုက်သောအခါ &lt;math&gt;\prod_1^{n-1} x_{\varphi(v)} \cdot x_n&lt;/math&gt; ဟူ၍ ရရှိမည်ဖြစ်သည်။ ယူဆချက်အရ ပထမကိန်း &lt;math&gt;n-1&lt;/math&gt; လုံး၏ မြှောက်လဒ်သည် &lt;math&gt;x_1 \cdots x_{n-1}&lt;/math&gt; နှင့် ညီမျှသောကြောင့် စုစုပေါင်းမြှောက်လဒ်သည် &lt;math&gt;x_1 \cdots x_n&lt;/math&gt; ဖြစ်လာသည်။

အညွှန်းအစု (index set) &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွင်းရှိ အဆုံးရှိသောအစုဝင် အနည်းငယ်မှလွဲ၍ ကျန်အစုဝင်အားလုံးအတွက် အခြေအနေတစ်ခု မှန်ကန်နေပါက ၎င်းကို အားလုံးနီးပါး (almost all) မှန်ကန်သည်ဟု သုံးနှုန်းသည်။ ဤသဘောတရားကို အသုံးပြု၍ အလိုရှိသလို ရွေးချယ်ထားသော အညွှန်းအစုများအတွက် မြှောက်လဒ်ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ဖလှယ်ရမိုနွိုက် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; နှင့် အညွှန်းအစု &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; တို့ကြားတွင် ပုံဖော်မှု &lt;math&gt;f: I \to G&lt;/math&gt; ရှိသည်ဟု ယူဆပါ။ ၎င်းပုံဖော်မှုတွင် &lt;math&gt;i&lt;/math&gt; အားလုံးနီးပါးအတွက် &lt;math&gt;f(i) = e&lt;/math&gt; ဖြစ်ရမည်။ ထို့နောက် &lt;math&gt;f(i) \neq e&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် အဆုံးရှိ အစုပိုင်းကို &lt;math&gt;I_0&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်ပါ။ ထိုအခါ အညွှန်းအစု &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; တစ်ခုလုံးအတွက် မြှောက်လဒ်သည် &lt;math&gt;I_0&lt;/math&gt; အတွက် မြှောက်လဒ်နှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ သင်္ကေတအားဖြင့် &lt;math&gt;\prod_{i \in I} f(i) = \prod_{i \in I_0} f(i)&lt;/math&gt; ဟု ရေးသားနိုင်သည်။ ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိရှိသောကြောင့် ညာဘက်ခြမ်းရှိ မြှောက်လဒ်ကို မည်သည့်အစီအစဉ်ဖြင့်မဆို မြှောက်နိုင်သည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;I_0&lt;/math&gt; သည် ဗလာအစုဖြစ်နေပါက ထိုမြှောက်လဒ်ကို ထပ်တူရအစုဝင် &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; နှင့် ညီမျှသည်ဟု သတ်မှတ်သည်။ တွက်ချက်မှုများကို အပေါင်းနည်းဖြင့် ရေးသားသောအခါ မြှောက်လဒ်သင်္ကေတ &lt;math&gt;\prod&lt;/math&gt; အစား ပေါင်းလဒ်သင်္ကေတ &lt;math&gt;\sum&lt;/math&gt; ကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုရမည်။
အညွှန်းအစု နှစ်ခုဖြစ်သော &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;J&lt;/math&gt; တို့မှ ဖလှယ်ရမိုနွိုက်တစ်ခုသို့ ပုံဖော်ထားသော &lt;math&gt;f: I \times J \to G&lt;/math&gt; ရှိသည်ဟု ယူဆကြည့်ပါ။ ၎င်းပုံဖော်မှုသည် အတွဲ &lt;math&gt;(i, j)&lt;/math&gt; အားလုံးနီးပါးအတွက် တန်ဖိုး &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; ကို ရရှိစေရမည်။ ဤအခြေအနေတွင် နှစ်ထပ်မြှောက်လဒ်များကို အချင်းချင်း ဖလှယ်နိုင်သည်။ သင်္ကေတအားဖြင့် &lt;math&gt;\prod_{i \in I} \left[ \prod_{j \in J} f(i, j) \right] = \prod_{j \in J} \left[ \prod_{i \in I} f(i, j) \right]&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

=== ထပ်ကိန်းများနှင့် အစုပိုင်းမြှောက်လဒ်များ (Powers and Products of Subsets) ===

မိုနွိုက်တစ်ခုအတွင်းရှိ အစုဝင်တစ်ခုကို ၎င်းကိုယ်တိုင်နှင့် ထပ်တလဲလဲ မြှောက်ခြင်းဖြင့် ထပ်ကိန်းများကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်သည်။ မိုနွိုက် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ အစုဝင် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; နှင့် ကိန်းပြည့် &lt;math&gt;n \ge 0&lt;/math&gt; တို့အတွက် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ၏ &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် ထပ်ကိန်းကို &lt;math&gt;x^n = \prod_1^n x&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ &lt;math&gt;x^0 = e&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;x^1 = x&lt;/math&gt; ဖြစ်ကာ &lt;math&gt;x^2 = xx&lt;/math&gt; စသည်ဖြင့် အသီးသီး မှတ်ယူနိုင်သည်။ ထပ်ကိန်းများ၏ ဂုဏ်သတ္တိများအနေဖြင့် ကိန်းပြည့် &lt;math&gt;n, m \ge 0&lt;/math&gt; များအတွက် &lt;math&gt;x^{(n+m)} = x^n x^m&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;(x^n)^m = x^{nm}&lt;/math&gt; ဟူသော ဆက်သွယ်ချက်များ မှန်ကန်သည်။ ထို့အပြင် အစုဝင် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; တို့သည် ဖလှယ်၍ရပါက &lt;math&gt;(xy)^n = x^n y^n&lt;/math&gt; ဟူသော ဆက်သွယ်ချက်ပါ ထပ်မံမှန်ကန်မည်ဖြစ်သည်။ ဤဂုဏ်သတ္တိများကို ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိနှင့် ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိတို့မှတစ်ဆင့် သက်သေပြနိုင်သည်။

မိုနွိုက်တစ်ခုအတွင်းရှိ အစုဝင်များကိုသာမက အစုပိုင်း (subset) များကိုပါ မြှောက်နိုင်သည်။ မိုနွိုက် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ အစုပိုင်းများဖြစ်သော &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;S'&lt;/math&gt; တို့၏ မြှောက်လဒ် &lt;math&gt;SS'&lt;/math&gt; ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;x \in S&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;y \in S'&lt;/math&gt; ဖြစ်သော &lt;math&gt;xy&lt;/math&gt; အစုဝင်များအားလုံး ပါဝင်သည့် အစုပိုင်းဖြစ်သည်။ အဆုံးရှိသော အစုပိုင်းအရေအတွက်အတွက်လည်း မြှောက်လဒ်ကို ဆင့်ကဲနည်းဖြင့် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ အစုပိုင်းမြှောက်လဒ်များတွင်လည်း &lt;math&gt;(SS')S'' = S(S'S'')&lt;/math&gt; ဟူ၍ ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ ရှိသည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ အစုဝင်တစ်ခုဖြစ်ပါက &lt;math&gt;xS&lt;/math&gt; ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;y \in S&lt;/math&gt; ဖြစ်သော &lt;math&gt;xy&lt;/math&gt; များအားလုံးပါဝင်သည့် အစုကို ဆိုလိုသည်။ ၎င်းသည် &lt;math&gt;\{x\}S&lt;/math&gt; နှင့် သဘောတရား အတူတူပင်ဖြစ်သည်။

== ဥပမာများနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဥပမာများ (Examples and Counterexamples) ==


{| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;5&quot;
| &lt;math&gt;\left(\mathbb{N}_0, +, 0\right) &lt;/math&gt;
| သည် မိုနွိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
|-----
| &lt;math&gt;(\mathbb{N}, \cdot, 1)&lt;/math&gt;
| သည် မိုနွိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ &lt;math&gt;(\mathbb{N}_0, +, 0, \cdot, 1)&lt;/math&gt; သည် ဆီမီးကွင်း (semiring) တစ်ခု ဖြစ်သည်။
|-----
| &lt;math&gt;(\mathbb{Z}, +, 0) &lt;/math&gt;
| သည် မိုနွိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပေါင်းခြင်းတွက်ချက်မှု တပ်ဆင်ထားသော ကိန်းပြည့်များ (integers) အစု ဖြစ်သည်။
|-----
| &lt;math&gt;(\mathbb{Z}, -, 0) &lt;/math&gt;
| သည် မိုနွိုက်တစ်ခု '''မဟုတ်ပါ'''။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် နှုတ်ခြင်းတွက်ချက်မှုသည် ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ မရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
|-----
| &lt;math&gt;\left(\mathbb{R}^{n\times n}, \cdot, I_n\right)&lt;/math&gt;
| သည် မိုနွိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပုံမှန် ကိန်းအုံမြှောက်ခြင်း (matrix multiplication) နှင့် ထပ်တူရကိန်းအုံ (identity matrix) &lt;math&gt;I_n&lt;/math&gt; တပ်ဆင်ထားသော ကိန်းစစ် &lt;math&gt;n\!\times\!n\!\ &lt;/math&gt; ကိန်းအုံများအစု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် &lt;math&gt;n \ge 2&lt;/math&gt; အတွက် ဖလှယ်၍မရသော မိုနွိုက် ဖြစ်သည်။
|-----
| &lt;math&gt;\left(\mathbb{R}^3, \times, \vec{0}\right)&lt;/math&gt;
| သည် မိုနွိုက်တစ်ခု '''မဟုတ်ပါ'''။ ပထမအကြောင်းရင်းမှာ ဗက်တာမြှောက်လဒ် (vector product) တွင် ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ မပြည့်စုံသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သင်္ကေတ &lt;math&gt;e_i&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;i&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် ယူနစ်ဗက်တာ (unit vector) ဟု သတ်မှတ်လျှင် &lt;math&gt;(e_1 \times e_1)\times e_2 = \vec{0}&lt;/math&gt; ဖြစ်သော်လည်း &lt;math&gt;e_1 \times (e_1 \times e_2) = -e_2&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ဒုတိယအကြောင်းရင်းမှာ ထပ်တူရအစုဝင်အဖြစ် ယူဆထားသော &lt;math&gt;\vec{0}&lt;/math&gt; သည် မှားယွင်းနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ မည်သည့်ဗက်တာ &lt;math&gt;\vec{a}&lt;/math&gt; နှင့်မဆို မြှောက်ရာတွင် &lt;math&gt;\vec{a} \times \vec{0} = \vec{0}&lt;/math&gt; သာဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\vec{a}&lt;/math&gt; ကို ပြန်မရသောကြောင့် ၎င်းသည် ထပ်တူရအစုဝင်မဟုတ်ဘဲ စုပ်ယူအစုဝင် (absorbing element) သာဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ် &lt;math&gt;\mathbb{R}^3&lt;/math&gt; ၏ ဗက်တာမြှောက်လဒ် တွက်ချက်မှုအတွက် ထပ်တူရအစုဝင် လုံးဝမရှိပါ။
|-----
| &lt;math&gt;(n\mathbb{Z},+,0)&lt;/math&gt;
| သည် မိုနွိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပေါင်းခြင်းတွက်ချက်မှု ရှိသော ကိန်းပြည့် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ၏ ဆတိုးကိန်းများ (multiples) အစု ဖြစ်ပြီး အုပ်စု (group) တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။
|-----
| &lt;math&gt;\left(\mathbb{Q}_+,+,0\right)&lt;/math&gt;
| သည် မိုနွိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပေါင်းခြင်းတွက်ချက်မှု ရှိသော အနုတ်မဟုတ်သော ရာရှင်နယ်ကိန်းများ (non-negative rational numbers) အစု ဖြစ်သည်။
|-----
| &lt;math&gt;(\mathbb{Q}_+^*,\cdot,1)&lt;/math&gt;
| သည် မိုနွိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မြှောက်ခြင်းတွက်ချက်မှု ရှိသော အပေါင်း ရာရှင်နယ်ကိန်းများ (positive rational numbers) အစု ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ &lt;math&gt;(\mathbb{Q}_+,+,0,\cdot,1)&lt;/math&gt; သည် ဆီမီးကွင်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ဆီမီးဖီးလ်ဒ် (semifield) တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။
|-----
| &lt;math&gt;(\mathbb{Q}^*_+, \div, 1)&lt;/math&gt;
| သည် မိုနွိုက်တစ်ခု '''မဟုတ်ပါ'''။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် စားခြင်းတွက်ချက်မှုသည် ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ မရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
|-----
| &lt;math&gt;\left(\mathcal{P}(X),\cap,X\right)&lt;/math&gt;
| သည် ဖလှယ်ရ မိုနွိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ထပ်တူပိုင်းအစု တွက်ချက်မှု (intersection operation) ပါဝင်သော အစု &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ၏ ပါဝါအစု (power set) ဖြစ်သည်။
|-----
| &lt;math&gt;(\Sigma^*,\cdot,\varepsilon)&lt;/math&gt;
| သည် စကားလုံးမိုနွိုက် (word monoid) ဟု ခေါ်သော မိုနွိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အက္ခရာစဉ် (alphabet) &lt;math&gt;\Sigma&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ စကားလုံးများသည် စာသားပေါင်းစည်းမှု (concatenation) &lt;math&gt;\cdot&lt;/math&gt; နှင့် ဗလာစကားလုံး (empty word) &lt;math&gt;\varepsilon&lt;/math&gt; တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
|-
|&lt;math&gt;(\operatorname{End}_{\mathtt C}(A),\circ,\operatorname{id}_A) &lt;/math&gt;
|သည် မည်သည့် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] (category) &lt;math&gt;\mathtt {C}&lt;/math&gt; တွင်မဆို ပါဝင်သော အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်]]များ ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် &lt;math&gt;A {\longrightarrow} A&lt;/math&gt; သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်များ ဖြစ်ကြသည်။ မိုနွိုက်တိုင်းကို အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သော [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]]တစ်ခုအဖြစ် ဤသို့ ရှုမြင်နိုင်သည်။
|}

ကျစ်လျစ်၍ ဆက်စပ်နေသော မျက်နှာပြင်များ (compact connected surfaces) ၏ ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် အတန်းအစားများ (homeomorphism classes) ပါဝင်သော အစု &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ကို စဉ်းစားကြည့်ပါ။ မျက်နှာပြင်နှစ်ခုမှ အချပ်ငယ် (small disc) များကို ဖြတ်ထုတ်၍ ၎င်းတို့၏ နယ်နိမိတ် (boundary) များကို ဆက်ကပ်ခြင်းဖြင့် ဆက်စပ်ပေါင်းလဒ် (connected sum) ဟုခေါ်သော တွက်ချက်မှုကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။ ၎င်းကို သင်္ကေတအားဖြင့် &lt;math&gt;\sigma + \sigma'&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်သည်။ ဤတွက်ချက်မှုအောက်တွင် အစု &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သည် ဖလှယ်ရ မိုနွိုက်တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ဤမိုနွိုက်အတွက် ထပ်တူရအစုဝင်မှာ သာမန် 2-စက်လုံးမျက်နှာပြင် (2-sphere) ၏ အတန်းအစားဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ထဲရှိ မည်သည့်အစုဝင် &lt;math&gt;\sigma&lt;/math&gt; ကိုမဆို &lt;math&gt;\sigma = n\tau + m\pi&lt;/math&gt; ဟူ၍ ပုံစံတစ်မျိုးတည်းဖြင့်သာ ဖော်ပြနိုင်သည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;n \ge 0&lt;/math&gt; သည် ကိန်းပြည့်ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;m&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;0, 1, 2&lt;/math&gt; တန်ဖိုးများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;\tau&lt;/math&gt; သည် မုန့်လက်ကောက် (torus) ၏ အတန်းအစားဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\pi&lt;/math&gt; သည် ပရိုဂျက်တစ် ပြင်ညီ (projective plane) ၏ အတန်းအစားဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကြားတွင် &lt;math&gt;3\pi = \tau + \pi&lt;/math&gt; ဟူသော ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ချက် ရှိသည်။ တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်အောက်ရှိ [[မော်ဂျူး]]များ၏ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] အတန်းအစားများနှင့် နှစ်ထပ်ကိန်းပုံစံများ၏ ထပ်တူညီမှုအတန်းအစားများသည်လည်း သဘာဝအလျောက် ဖြစ်တည်နေသော မိုနွိုက်များ ဖြစ်ကြသည်။

== ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော အစုဝင်များ ==
မိုနွိုက် &lt;math&gt;(M,,e)&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွင်းရှိ အစုဝင် &lt;math&gt;a \in M&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက်
:&lt;math&gt;ax = e = xa&lt;/math&gt;
ဖြစ်စေမည့် အစုဝင် &lt;math&gt;x \in M&lt;/math&gt; တစ်ခု တည်ရှိပါက ထို &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; ကို ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော အစုဝင် (invertible element) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဤအစုဝင် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; အပေါ် မူတည်၍ တစ်ခုတည်းသီးသန့် တည်ရှိပြီး ၎င်းကို &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; ၏ ပြောင်းပြန် အစုဝင် (inverse element) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု ကို မြှောက်ခြင်း သို့မဟုတ် အပေါင်းနည်းဖြင့် ရေးသားပါက ၎င်းပြောင်းပြန်အစုဝင်ကို သင်္ကေတ &lt;math&gt;\textstyle a^{-1}&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;-a&lt;/math&gt; ဖြင့် အသီးသီး ဖော်ပြသည်။
မိုနွိုက် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော အစုဝင်များအားလုံး ပါဝင်သည့် အစုသည် တွက်ချက်မှု &lt;math&gt;*&lt;/math&gt; နှင့်ပတ်သက်၍ အုပ်စု (group) တစ်ခု ဖြစ်သည်။

== မိုနွိုက်ပိုင်း (Submonoid) ==
မိုနွိုက် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ အစုပိုင်း &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် ထပ်တူရအစုဝင် &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; ကို ငုံထားပြီး တွက်ချက်မှုနှင့်ပတ်သက်၍ အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ (closure property) ပြည့်စုံနေပါက ၎င်းကို မိုနွိုက်ပိုင်း (submonoid) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိဆိုသည်မှာ မည်သည့် &lt;math&gt;x, y \in H&lt;/math&gt; အတွက်မဆို ၎င်းတို့၏ မြှောက်လဒ် &lt;math&gt;xy&lt;/math&gt; သည်လည်း &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; ထဲတွင် ပါဝင်နေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ မိုနွိုက်ပိုင်း &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; သည် မူလမိုနွိုက် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ တွက်ချက်မှုကို အသုံးပြုထားသောကြောင့် ၎င်းကိုယ်တိုင်သည်လည်း မိုနွိုက်တစ်ခု အဖြစ် ရပ်တည်နိုင်သည်။

* မိုနွိုက် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ အစုဝင် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် &lt;math&gt;n = 0, 1, \dots&lt;/math&gt; ရှိသော ထပ်ကိန်းအစု &lt;math&gt;x^n&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ မိုနွိုက်ပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
* အပေါင်းတွက်ချက်မှု တပ်ဆင်ထားသော သုညနှင့် အပေါင်းကိန်းပြည့်များအစု &lt;math&gt;\mathbb{N}_0&lt;/math&gt; သည် အပေါင်းအခြေခံ မိုနွိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
* ဖလှယ်ရ[[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွင်းရှိ မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ အစုပိုင်း &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; သည် မိုနွိုက်ပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအစုပိုင်းသည် ယူနစ်အစုဝင်ကို ငုံထားပြီး &lt;math&gt;x, y \in S&lt;/math&gt; ဖြစ်တိုင်း &lt;math&gt;xy \in S&lt;/math&gt; ဖြစ်သော အစုပိုင်းဖြစ်သည်။


==ကိုးကား==
* {{cite book |last=Lang |first=Serge |author-link=Serge Lang |title=Algebra |series=[[Graduate Texts in Mathematics]] |volume=211 |edition=Revised 3rd |publisher=Springer-Verlag |location=New York |year=2002 |isbn=978-0-387-95385-4 |doi=10.1007/978-1-4613-0041-0 |pages=}}


[[ကဏ္ဍ:သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>0q536hnsc8mpzkmsmll3qhagini6vg6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တိကျသော ကိန်းစဉ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286794</id>
    <revision>
      <id>1050051</id>
      <parentid>1037928</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T09:45:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>to distinguish between sequence and series terms</comment>
      <origin>1050051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18460" sha1="n31r4079muqu4kypw5gqr7wy5ng4mnw" xml:space="preserve">ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာ (Homological algebra) ဟုခေါ်သော သင်္ချာဘာသာရပ်ခွဲတွင် တိကျသော ကိန်းစဉ် (Exact sequence) ဟူသော သဘောတရားသည် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ ယင်းတို့အနက်မှ အတိုချုံး တိကျသော ကိန်းစဉ်များ (Short exact sequences) သည် ပို၍ အရေးကြီးသည်။

== အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition) ==

[[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] (Category) တစ်ခုအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများ (Objects) နှင့် မော်ဖစ်ဇင်များ (Morphisms) ပါဝင်သော &lt;math&gt;A'\longrightarrow A\longrightarrow A''&lt;/math&gt; ကိန်းစဉ်တစ်ခုကို စဉ်းစားကြည့်မည်။

အကယ်၍ &lt;math&gt;\mathrm{im}(A'\to A)=\ker(A\to A'')&lt;/math&gt; ဖြစ်ခဲ့လျှင်
ယင်းကိန်းစဉ်သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နေရာတွင် တိကျသည် (exact at the position &lt;math&gt;A&lt;/math&gt;) ဟု ဆိုနိုင်သည်။

ဆိုလိုသည်မှာ မြား (Arrow) တစ်ခု၏ ပုံရိပ် (Image) သည် ၎င်းနှင့် ဆက်စပ်နေသော နောက်ထပ်မြားတစ်ခု၏ ကာနယ် (Kernel) နှင့် ထပ်တူညီနေရမည်။

ပိုမိုရှည်လျားသော &lt;math&gt;A_1\longrightarrow A_2\longrightarrow A_3\longrightarrow A_4\longrightarrow A_5&lt;/math&gt;
ကိန်းစဉ်တစ်ခုသည် &lt;math&gt;A_2&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;A_3&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;A_4&lt;/math&gt; နေရာများတွင် တိကျနေမည်ဆိုပါက ယင်းကိန်းစဉ်တစ်ခုလုံးကို တိကျသော ကိန်းစဉ်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။

ဤသဘောတရားကို အခြားသော အတို သို့မဟုတ် အရှည် ကိန်းစဉ်များအတွက်လည်း အလားတူ မှတ်ယူနိုင်သည်။

ဤနေရာတွင် ကာနယ်နှင့် ပုံရိပ်တို့၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြနိုင်မှသာလျှင် သင့်လျော်သော ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအဖြစ် မှတ်ယူနိုင်မည် ဖြစ်သည်။

အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီများ (Abelian categories) အားလုံးသည် ဤအခြေအနေနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသည်။

၎င်းအပြင် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]]များ (Groups) နှင့် အုပ်စု[[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]]များ (Group homomorphisms) ပါဝင်သည့် &lt;math&gt;Grp&lt;/math&gt; ကတ်တဂိုရီကဲ့သို့သော အမျိုးအစားများသည်လည်း ဤအခြေအနေနှင့် ကိုက်ညီသည်။

== ဥပမာများ (Examples) ==
&lt;math&gt;f\colon A' \to A&lt;/math&gt; သည် အဘီလီယန်အုပ်စုများ (Abelian groups) ကြားရှိ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (Homomorphism) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ထိုအခါ &lt;math&gt;\operatorname{im}(A' \to A)= \operatorname{im}(f):=\{f(a') |a'\in A'\}&lt;/math&gt; ဖြစ်လာမည်။ ထို့အတူ &lt;math&gt;\operatorname{ker}(A'\to A)=\operatorname{ker}(f):=\{a'|a'\in A', f(a')=0 \}&lt;/math&gt; ဖြစ်လာမည်။ ထို့ကြောင့် &lt;math&gt;A'\overset{f}{\longrightarrow}A \overset{g}{\longrightarrow}A''&lt;/math&gt; ကိန်းစဉ်သည် &lt;math&gt;\operatorname{im}(f)= \operatorname{ker}(g)&lt;/math&gt; ဖြစ်မှသာလျှင် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နေရာတွင် တိကျမည် ဖြစ်သည်။

&lt;math&gt;0\longrightarrow A' \;\overset{f}{\longrightarrow} \; A&lt;/math&gt; ကိန်းစဉ်တစ်ခုသည် &lt;math&gt;f \colon A'\to A&lt;/math&gt; က မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် (Monomorphism) ဖြစ်မှသာလျှင် တိကျမည် ဖြစ်သည်။ ဤအခြေအနေကို ချိတ်ပါသောမြား (Hooked arrow) အသုံးပြု၍ &lt;math&gt;A' \;\overset{f}{\hookrightarrow}\; A&lt;/math&gt; ဟူ၍ အစိတ်အပိုင်း နှစ်ခုဖြင့်လည်း ရေးသားနိုင်သည်။

&lt;math&gt;A\;\overset{g}{\longrightarrow} \; A''\longrightarrow 0&lt;/math&gt; ကိန်းစဉ်တစ်ခုသည် &lt;math&gt;g \colon A\to A''&lt;/math&gt; က အပီမော်ဖစ်ဇင် (Epimorphism) ဖြစ်မှသာလျှင် တိကျမည် ဖြစ်သည်။ ဤအခြေအနေကို ခေါင်းနှစ်ခုပါသောမြား (Two-headed arrow) အသုံးပြု၍ &lt;math&gt;A \;\overset{g}{\twoheadrightarrow}\; A''&lt;/math&gt; ဟူ၍ အစိတ်အပိုင်း နှစ်ခုဖြင့်လည်း ရေးသားနိုင်သည်။

ဗက်တာရပ်ဝန်းများ (Vector spaces)၊ အဘီလီယန်အုပ်စုများ၊ [[မော်ဂျူး]]များ (Modules) အစရှိသည်တို့မှ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f\colon A\to B&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် အောက်ပါအတိုင်း တိကျသော ကိန်းစဉ်တစ်ခု တည်ရှိသည်။ အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ တစ်ခု၏ မော်ဖစ်ဇင်တိုင်းအတွက်လည်း အလားတူ မှတ်ယူနိုင်သည်။
*&lt;math&gt;0\longrightarrow\ker f\longrightarrow A\longrightarrow B\longrightarrow\mathrm{coker}\,f\longrightarrow0&lt;/math&gt;

သို့ရာတွင် &lt;math&gt;Grp&lt;/math&gt; ကတ်တဂိုရီအတွင်း၌မူ &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; ၏ ပုံရိပ်သည် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မူမှန်အုပ်စုပိုင်း (Normal subgroup) ဖြစ်မှသာလျှင် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; နေရာတွင် ကိန်းစဉ် တိကျမည် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အပေါင်းအခြေခံ ကတ်တဂိုရီ (Additive category) များဖြစ်သော်လည်း အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ မဟုတ်သော အခြေအနေများတွင် တိကျမှု ရှိမည်ဟု အမြဲတမ်း တပ်အပ်မဆိုနိုင်ပါ။ အထက်ပါ ညီမျှခြင်းရှိ &lt;math&gt;\operatorname{coker} f&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; ၏ ဒွန်တွဲကာနယ် (Cokernel) ကို ကိုယ်စားပြုသည်။

အုပ်စု &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် &lt;math&gt;Z(G)&lt;/math&gt; ကို အုပ်စုဗဟို (Center) ဟု သတ်မှတ်မည်။ ထို့အတူ &lt;math&gt;\mathrm{Aut}\,G&lt;/math&gt; ကို အော်တိုမော်ဖစ်ဇင် အုပ်စု (Automorphism group) အဖြစ် သတ်မှတ်မည်။ &lt;math&gt;\mathrm{Inn}\,G&lt;/math&gt; ကို အတွင်း အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ (Inner automorphisms) ၏ အုပ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး &lt;math&gt;\mathrm{Out}\,G=\mathrm{Aut}\,G/\mathrm{Inn}\,G&lt;/math&gt; ကို အပြင် အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ (Outer automorphisms) ၏ အုပ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်မည်။ ထိုအခါ အောက်ပါ ကိန်းစဉ်သည် တိကျသော ကိန်းစဉ် ဖြစ်လာမည်။

*&lt;math&gt;1\longrightarrow Z(G)\longrightarrow G\longrightarrow\mathrm{Aut}\,G\longrightarrow\mathrm{Out}\,G\longrightarrow1&lt;/math&gt;

ဤနေရာတွင် အလယ်၌ရှိသော မြားကို အောက်ပါ ဆက်သွယ်ချက်ဖြင့် ဖော်ပြနိုင်သည်။
*&lt;math&gt;g\mapsto(h\mapsto ghg^{-1})\in\mathrm{Inn}\,G\subseteq\mathrm{Aut}\,G&lt;/math&gt;

== အတိုချုံး တိကျသော ကိန်းစဉ်များ (Short Exact Sequences) ==
=== အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition) ===
အောက်ပါ ပုံစံရှိသော တိကျသည့် ကိန်းစဉ်ကို အတိုချုံး တိကျသော ကိန်းစဉ် (Short exact sequence) ဟု ခေါ်သည်။
*&lt;math&gt;0\longrightarrow A'\longrightarrow A\longrightarrow A''\longrightarrow0&lt;/math&gt;

=== ခွဲထွက်နေသော အတိုချုံး တိကျသည့် ကိန်းစဉ်များ (Split Short Exact Sequences) ===
အကယ်၍ &lt;math&gt;A\to A''&lt;/math&gt; တွင် အပိုင်း (Section) တစ်ခု ရှိနေမည်ဆိုပါက ထိုအတိုချုံး တိကျသော ကိန်းစဉ်သည် ခွဲထွက်သည် (Splits) ဟု ဆိုနိုင်သည်။ သင်္ချာအခေါ်အဝေါ်အနေဖြင့် အတိုချုံး တိကျသော ကိန်းစဉ်များ ခွဲထွက်ခြင်းကို (Split exact sequence) ဟု သုံးနှုန်းလေ့ရှိသည်။

အပေါင်းအခြေခံ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုတွင် ဤအချက်ကြောင့် &lt;math&gt;A'\to A&lt;/math&gt; ၌ ရုပ်သိမ်းခြင်း (Retraction) ဂုဏ်သတ္တိ ရှိလာသည်။ ၎င်းအပြင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ကိန်းစဉ်သည်လည်း တိကျမှု ရှိလာမည်။
*&lt;math&gt;0\longleftarrow A'\longleftarrow A\longleftarrow A''\longleftarrow 0&lt;/math&gt;
ဤကိန်းစဉ်များသည် အောက်ပါပုံစံများအဖြစ်သို့ အိုင်ဆိုမောဖစ် (Isomorphic) ဖြစ်သွားမည်။
*&lt;math&gt;0\longrightarrow A'\longrightarrow A'\oplus A''\longrightarrow A''\longrightarrow0&lt;/math&gt;
သို့မဟုတ်
*&lt;math&gt;0\longleftarrow A'\longleftarrow A'\oplus A''\longleftarrow A''\longleftarrow 0&lt;/math&gt;

အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီအတွင်းရှိ အတိုချုံး တိကျသော ကိန်းစဉ်တစ်ခု ခွဲထွက်သွားပါက &lt;math&gt;A''&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;A'&lt;/math&gt; အပေါ်သို့ သက်ရောက်သည့် တွက်ချက်မှုတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထိုတွက်ချက်မှုအပေါ် အခြေခံ၍ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A'&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;A''&lt;/math&gt; တို့၏ တစ်ပိုင်းတိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ် (Semidirect product) ဖြစ်လာသည်။

ဥပမာအားဖြင့် &lt;math&gt;\mathbb{Z}/3\mathbb{Z}&lt;/math&gt; ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု (Cyclic group) သည် &lt;math&gt;S_3&lt;/math&gt; အချိုးညီအုပ်စု (Symmetric group) ၏ အုပ်စုပိုင်း (Subgroup) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအချက်မှနေ၍ အောက်ဖော်ပြပါ အတိုချုံး တိကျသော ကိန်းစဉ်ကို ရရှိနိုင်သည်။
*&lt;math&gt;0\longrightarrow \mathbb{Z}/3\mathbb{Z}\longrightarrow S_3 \longrightarrow \mathbb{Z}/2\mathbb{Z}\longrightarrow0&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;\mathbb{Z}/2\mathbb{Z}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ထပ်တူရအစုဝင် (Identity element) မဟုတ်သော အရာဝတ္ထုကို &lt;math&gt;S_3&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အစီအစဉ်-၂ (Order 2) ရှိသော အစုဝင်တစ်ခုဆီသို့ ပုံဖော်လိုက်ခြင်းဖြင့် ခွဲထွက်မှုတစ်ခုကို ရရှိနိုင်သည်။

=== ခွဲထွက်နေသော ရှည်လျား တိကျသည့် ကိန်းစဉ်များ (Split Long Exact Sequences) ===

ရှည်လျား တိကျသည့် ကိန်းစဉ်တိုင်းကို ကာနယ်များနှင့် ဒွန်တွဲကာနယ်များ ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် အတိုချုံး တိကျသော ကိန်းစဉ်များအဖြစ်သို့ ခွဲခြမ်းနိုင်သည်။ အကယ်၍ အောက်ကိန်းစဉ်သည် တိကျသော ကိန်းစဉ် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။
*&lt;math&gt;A_1\longrightarrow A_2\longrightarrow A_3\longrightarrow A_4\longrightarrow A_5&lt;/math&gt;
ထိုအခါ အောက်ပါညီမျှခြင်းကို သတ်မှတ်နိုင်သည်။
*&lt;math&gt;Z_n:=\ker(A_n\to A_{n+1})=\mathrm{im}(A_{n-1}\to A_n)=\mathrm{coker}(A_{n-2}\to A_{n-1})&lt;/math&gt;
ဤသတ်မှတ်ချက်ကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် အောက်ပါ အတိုချုံး တိကျသော ကိန်းစဉ်များကို ရရှိလာမည်။
*&lt;math&gt;0\longrightarrow Z_n\longrightarrow A_n\longrightarrow Z_{n+1}\longrightarrow0&lt;/math&gt;
အကယ်၍ &lt;math&gt;A_*&lt;/math&gt; သည် ချိတ်တန်း ကွန်ပလက်စ် (Chain complex) တစ်ခုဖြစ်ပါက ဤအတိုချုံး ကိန်းစဉ်များအားလုံး၏ တိကျမှုသည် မူလရှည်လျားသော ကိန်းစဉ်၏ တိကျမှုနှင့် အတိအကျ ထပ်တူညီနေမည် ဖြစ်သည်။

=== တိုးချဲ့ချက်များ (Extensions) ===
အတိုချုံး တိကျသော ကိန်းစဉ် &lt;math&gt;0\longrightarrow A'\longrightarrow A\longrightarrow A''\longrightarrow0&lt;/math&gt; ကို လေ့လာသည့်အခါ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;A'&lt;/math&gt; မှတစ်ဆင့် &lt;math&gt;A''&lt;/math&gt; သို့ ပြုလုပ်ထားသော တိုးချဲ့ချက် (Extension) တစ်ခုဟုလည်း သုံးနှုန်းနိုင်သည်။
ဥပမာအနေဖြင့် &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; အုပ်စုအတွင်းရှိ မူမှန်အုပ်စုပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;G/N&lt;/math&gt; သည် စားလဒ်အုပ်စု (Quotient group) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ထိုအခါ အောက်ဖော်ပြပါ အတိုချုံး တိကျသော ကိန်းစဉ်ကို ရရှိနိုင်သည်။
*&lt;math&gt;0\longrightarrow N\longrightarrow G\longrightarrow G/N\longrightarrow0&lt;/math&gt;
အထက်ပါ ကိန်းစဉ်တွင် ဒုတိယမြောက်မြားသည် &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; အတွင်းသို့ ထည့်သွင်းခြင်း (Embedding) ကို ပြသသည်။ တတိယမြောက်မြားသည် စားလဒ် ပုံဖော်မှု (Quotient map) ကို ကိုယ်စားပြုသည်။
ထို့ကြောင့် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;G/N&lt;/math&gt; တို့၏ တိုးချဲ့ချက်တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ဤအချက်ကို အခြေခံ၍ &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;G/N&lt;/math&gt; တို့၏ ဖြစ်နိုင်သမျှ တိုးချဲ့ချက် အားလုံးကို မည်သို့ ခွဲခြားသတ်မှတ်နိုင်မည်နည်း ဟူသော မေးခွန်းကို ဆက်လက် စဉ်းစားနိုင်သည်။ ဤကဲ့သို့သော မေးခွန်းမျိုးများကို ကွင်းများ (Rings) ကတ်တဂိုရီ သို့မဟုတ် သတ်မှတ်ထားသော ကွင်းတစ်ခုအပေါ် အခြေခံသည့် မော်ဂျူးများတွင်လည်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ဤလေ့လာမှုများမှတစ်ဆင့် &lt;math&gt;\operatorname{Ext}&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် အုပ်စု ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ (Group cohomology) ကဲ့သို့သော အဆင့်မြင့် သင်္ချာသဘောတရားများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။

== အညွှန်း ==
* [[Siegfried Bosch]]: ''Lineare Algebra''. Springer Verlag, 2008, ISBN 978-3-540-76437-3, S. 77–79.

[[Category:ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>n31r4079muqu4kypw5gqr7wy5ng4mnw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1050052</id>
      <parentid>1050051</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T09:45:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[တိကျသော ကိန်းစဉ်တန်း]] စာမျက်နှာကို [[တိကျသော ကိန်းစဉ်]] သို့ Mkant00က ရွှေ့ခဲ့သည်: to distinguish between sequence and series terms</comment>
      <origin>1050051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18460" sha1="n31r4079muqu4kypw5gqr7wy5ng4mnw" xml:space="preserve">ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာ (Homological algebra) ဟုခေါ်သော သင်္ချာဘာသာရပ်ခွဲတွင် တိကျသော ကိန်းစဉ် (Exact sequence) ဟူသော သဘောတရားသည် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ ယင်းတို့အနက်မှ အတိုချုံး တိကျသော ကိန်းစဉ်များ (Short exact sequences) သည် ပို၍ အရေးကြီးသည်။

== အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition) ==

[[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] (Category) တစ်ခုအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများ (Objects) နှင့် မော်ဖစ်ဇင်များ (Morphisms) ပါဝင်သော &lt;math&gt;A'\longrightarrow A\longrightarrow A''&lt;/math&gt; ကိန်းစဉ်တစ်ခုကို စဉ်းစားကြည့်မည်။

အကယ်၍ &lt;math&gt;\mathrm{im}(A'\to A)=\ker(A\to A'')&lt;/math&gt; ဖြစ်ခဲ့လျှင်
ယင်းကိန်းစဉ်သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နေရာတွင် တိကျသည် (exact at the position &lt;math&gt;A&lt;/math&gt;) ဟု ဆိုနိုင်သည်။

ဆိုလိုသည်မှာ မြား (Arrow) တစ်ခု၏ ပုံရိပ် (Image) သည် ၎င်းနှင့် ဆက်စပ်နေသော နောက်ထပ်မြားတစ်ခု၏ ကာနယ် (Kernel) နှင့် ထပ်တူညီနေရမည်။

ပိုမိုရှည်လျားသော &lt;math&gt;A_1\longrightarrow A_2\longrightarrow A_3\longrightarrow A_4\longrightarrow A_5&lt;/math&gt;
ကိန်းစဉ်တစ်ခုသည် &lt;math&gt;A_2&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;A_3&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;A_4&lt;/math&gt; နေရာများတွင် တိကျနေမည်ဆိုပါက ယင်းကိန်းစဉ်တစ်ခုလုံးကို တိကျသော ကိန်းစဉ်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။

ဤသဘောတရားကို အခြားသော အတို သို့မဟုတ် အရှည် ကိန်းစဉ်များအတွက်လည်း အလားတူ မှတ်ယူနိုင်သည်။

ဤနေရာတွင် ကာနယ်နှင့် ပုံရိပ်တို့၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြနိုင်မှသာလျှင် သင့်လျော်သော ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအဖြစ် မှတ်ယူနိုင်မည် ဖြစ်သည်။

အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီများ (Abelian categories) အားလုံးသည် ဤအခြေအနေနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသည်။

၎င်းအပြင် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]]များ (Groups) နှင့် အုပ်စု[[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]]များ (Group homomorphisms) ပါဝင်သည့် &lt;math&gt;Grp&lt;/math&gt; ကတ်တဂိုရီကဲ့သို့သော အမျိုးအစားများသည်လည်း ဤအခြေအနေနှင့် ကိုက်ညီသည်။

== ဥပမာများ (Examples) ==
&lt;math&gt;f\colon A' \to A&lt;/math&gt; သည် အဘီလီယန်အုပ်စုများ (Abelian groups) ကြားရှိ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (Homomorphism) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ထိုအခါ &lt;math&gt;\operatorname{im}(A' \to A)= \operatorname{im}(f):=\{f(a') |a'\in A'\}&lt;/math&gt; ဖြစ်လာမည်။ ထို့အတူ &lt;math&gt;\operatorname{ker}(A'\to A)=\operatorname{ker}(f):=\{a'|a'\in A', f(a')=0 \}&lt;/math&gt; ဖြစ်လာမည်။ ထို့ကြောင့် &lt;math&gt;A'\overset{f}{\longrightarrow}A \overset{g}{\longrightarrow}A''&lt;/math&gt; ကိန်းစဉ်သည် &lt;math&gt;\operatorname{im}(f)= \operatorname{ker}(g)&lt;/math&gt; ဖြစ်မှသာလျှင် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နေရာတွင် တိကျမည် ဖြစ်သည်။

&lt;math&gt;0\longrightarrow A' \;\overset{f}{\longrightarrow} \; A&lt;/math&gt; ကိန်းစဉ်တစ်ခုသည် &lt;math&gt;f \colon A'\to A&lt;/math&gt; က မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် (Monomorphism) ဖြစ်မှသာလျှင် တိကျမည် ဖြစ်သည်။ ဤအခြေအနေကို ချိတ်ပါသောမြား (Hooked arrow) အသုံးပြု၍ &lt;math&gt;A' \;\overset{f}{\hookrightarrow}\; A&lt;/math&gt; ဟူ၍ အစိတ်အပိုင်း နှစ်ခုဖြင့်လည်း ရေးသားနိုင်သည်။

&lt;math&gt;A\;\overset{g}{\longrightarrow} \; A''\longrightarrow 0&lt;/math&gt; ကိန်းစဉ်တစ်ခုသည် &lt;math&gt;g \colon A\to A''&lt;/math&gt; က အပီမော်ဖစ်ဇင် (Epimorphism) ဖြစ်မှသာလျှင် တိကျမည် ဖြစ်သည်။ ဤအခြေအနေကို ခေါင်းနှစ်ခုပါသောမြား (Two-headed arrow) အသုံးပြု၍ &lt;math&gt;A \;\overset{g}{\twoheadrightarrow}\; A''&lt;/math&gt; ဟူ၍ အစိတ်အပိုင်း နှစ်ခုဖြင့်လည်း ရေးသားနိုင်သည်။

ဗက်တာရပ်ဝန်းများ (Vector spaces)၊ အဘီလီယန်အုပ်စုများ၊ [[မော်ဂျူး]]များ (Modules) အစရှိသည်တို့မှ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f\colon A\to B&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် အောက်ပါအတိုင်း တိကျသော ကိန်းစဉ်တစ်ခု တည်ရှိသည်။ အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ တစ်ခု၏ မော်ဖစ်ဇင်တိုင်းအတွက်လည်း အလားတူ မှတ်ယူနိုင်သည်။
*&lt;math&gt;0\longrightarrow\ker f\longrightarrow A\longrightarrow B\longrightarrow\mathrm{coker}\,f\longrightarrow0&lt;/math&gt;

သို့ရာတွင် &lt;math&gt;Grp&lt;/math&gt; ကတ်တဂိုရီအတွင်း၌မူ &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; ၏ ပုံရိပ်သည် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မူမှန်အုပ်စုပိုင်း (Normal subgroup) ဖြစ်မှသာလျှင် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; နေရာတွင် ကိန်းစဉ် တိကျမည် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အပေါင်းအခြေခံ ကတ်တဂိုရီ (Additive category) များဖြစ်သော်လည်း အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ မဟုတ်သော အခြေအနေများတွင် တိကျမှု ရှိမည်ဟု အမြဲတမ်း တပ်အပ်မဆိုနိုင်ပါ။ အထက်ပါ ညီမျှခြင်းရှိ &lt;math&gt;\operatorname{coker} f&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; ၏ ဒွန်တွဲကာနယ် (Cokernel) ကို ကိုယ်စားပြုသည်။

အုပ်စု &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် &lt;math&gt;Z(G)&lt;/math&gt; ကို အုပ်စုဗဟို (Center) ဟု သတ်မှတ်မည်။ ထို့အတူ &lt;math&gt;\mathrm{Aut}\,G&lt;/math&gt; ကို အော်တိုမော်ဖစ်ဇင် အုပ်စု (Automorphism group) အဖြစ် သတ်မှတ်မည်။ &lt;math&gt;\mathrm{Inn}\,G&lt;/math&gt; ကို အတွင်း အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ (Inner automorphisms) ၏ အုပ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး &lt;math&gt;\mathrm{Out}\,G=\mathrm{Aut}\,G/\mathrm{Inn}\,G&lt;/math&gt; ကို အပြင် အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ (Outer automorphisms) ၏ အုပ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်မည်။ ထိုအခါ အောက်ပါ ကိန်းစဉ်သည် တိကျသော ကိန်းစဉ် ဖြစ်လာမည်။

*&lt;math&gt;1\longrightarrow Z(G)\longrightarrow G\longrightarrow\mathrm{Aut}\,G\longrightarrow\mathrm{Out}\,G\longrightarrow1&lt;/math&gt;

ဤနေရာတွင် အလယ်၌ရှိသော မြားကို အောက်ပါ ဆက်သွယ်ချက်ဖြင့် ဖော်ပြနိုင်သည်။
*&lt;math&gt;g\mapsto(h\mapsto ghg^{-1})\in\mathrm{Inn}\,G\subseteq\mathrm{Aut}\,G&lt;/math&gt;

== အတိုချုံး တိကျသော ကိန်းစဉ်များ (Short Exact Sequences) ==
=== အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition) ===
အောက်ပါ ပုံစံရှိသော တိကျသည့် ကိန်းစဉ်ကို အတိုချုံး တိကျသော ကိန်းစဉ် (Short exact sequence) ဟု ခေါ်သည်။
*&lt;math&gt;0\longrightarrow A'\longrightarrow A\longrightarrow A''\longrightarrow0&lt;/math&gt;

=== ခွဲထွက်နေသော အတိုချုံး တိကျသည့် ကိန်းစဉ်များ (Split Short Exact Sequences) ===
အကယ်၍ &lt;math&gt;A\to A''&lt;/math&gt; တွင် အပိုင်း (Section) တစ်ခု ရှိနေမည်ဆိုပါက ထိုအတိုချုံး တိကျသော ကိန်းစဉ်သည် ခွဲထွက်သည် (Splits) ဟု ဆိုနိုင်သည်။ သင်္ချာအခေါ်အဝေါ်အနေဖြင့် အတိုချုံး တိကျသော ကိန်းစဉ်များ ခွဲထွက်ခြင်းကို (Split exact sequence) ဟု သုံးနှုန်းလေ့ရှိသည်။

အပေါင်းအခြေခံ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုတွင် ဤအချက်ကြောင့် &lt;math&gt;A'\to A&lt;/math&gt; ၌ ရုပ်သိမ်းခြင်း (Retraction) ဂုဏ်သတ္တိ ရှိလာသည်။ ၎င်းအပြင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ကိန်းစဉ်သည်လည်း တိကျမှု ရှိလာမည်။
*&lt;math&gt;0\longleftarrow A'\longleftarrow A\longleftarrow A''\longleftarrow 0&lt;/math&gt;
ဤကိန်းစဉ်များသည် အောက်ပါပုံစံများအဖြစ်သို့ အိုင်ဆိုမောဖစ် (Isomorphic) ဖြစ်သွားမည်။
*&lt;math&gt;0\longrightarrow A'\longrightarrow A'\oplus A''\longrightarrow A''\longrightarrow0&lt;/math&gt;
သို့မဟုတ်
*&lt;math&gt;0\longleftarrow A'\longleftarrow A'\oplus A''\longleftarrow A''\longleftarrow 0&lt;/math&gt;

အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီအတွင်းရှိ အတိုချုံး တိကျသော ကိန်းစဉ်တစ်ခု ခွဲထွက်သွားပါက &lt;math&gt;A''&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;A'&lt;/math&gt; အပေါ်သို့ သက်ရောက်သည့် တွက်ချက်မှုတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထိုတွက်ချက်မှုအပေါ် အခြေခံ၍ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A'&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;A''&lt;/math&gt; တို့၏ တစ်ပိုင်းတိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ် (Semidirect product) ဖြစ်လာသည်။

ဥပမာအားဖြင့် &lt;math&gt;\mathbb{Z}/3\mathbb{Z}&lt;/math&gt; ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု (Cyclic group) သည် &lt;math&gt;S_3&lt;/math&gt; အချိုးညီအုပ်စု (Symmetric group) ၏ အုပ်စုပိုင်း (Subgroup) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအချက်မှနေ၍ အောက်ဖော်ပြပါ အတိုချုံး တိကျသော ကိန်းစဉ်ကို ရရှိနိုင်သည်။
*&lt;math&gt;0\longrightarrow \mathbb{Z}/3\mathbb{Z}\longrightarrow S_3 \longrightarrow \mathbb{Z}/2\mathbb{Z}\longrightarrow0&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;\mathbb{Z}/2\mathbb{Z}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ထပ်တူရအစုဝင် (Identity element) မဟုတ်သော အရာဝတ္ထုကို &lt;math&gt;S_3&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အစီအစဉ်-၂ (Order 2) ရှိသော အစုဝင်တစ်ခုဆီသို့ ပုံဖော်လိုက်ခြင်းဖြင့် ခွဲထွက်မှုတစ်ခုကို ရရှိနိုင်သည်။

=== ခွဲထွက်နေသော ရှည်လျား တိကျသည့် ကိန်းစဉ်များ (Split Long Exact Sequences) ===

ရှည်လျား တိကျသည့် ကိန်းစဉ်တိုင်းကို ကာနယ်များနှင့် ဒွန်တွဲကာနယ်များ ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် အတိုချုံး တိကျသော ကိန်းစဉ်များအဖြစ်သို့ ခွဲခြမ်းနိုင်သည်။ အကယ်၍ အောက်ကိန်းစဉ်သည် တိကျသော ကိန်းစဉ် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။
*&lt;math&gt;A_1\longrightarrow A_2\longrightarrow A_3\longrightarrow A_4\longrightarrow A_5&lt;/math&gt;
ထိုအခါ အောက်ပါညီမျှခြင်းကို သတ်မှတ်နိုင်သည်။
*&lt;math&gt;Z_n:=\ker(A_n\to A_{n+1})=\mathrm{im}(A_{n-1}\to A_n)=\mathrm{coker}(A_{n-2}\to A_{n-1})&lt;/math&gt;
ဤသတ်မှတ်ချက်ကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် အောက်ပါ အတိုချုံး တိကျသော ကိန်းစဉ်များကို ရရှိလာမည်။
*&lt;math&gt;0\longrightarrow Z_n\longrightarrow A_n\longrightarrow Z_{n+1}\longrightarrow0&lt;/math&gt;
အကယ်၍ &lt;math&gt;A_*&lt;/math&gt; သည် ချိတ်တန်း ကွန်ပလက်စ် (Chain complex) တစ်ခုဖြစ်ပါက ဤအတိုချုံး ကိန်းစဉ်များအားလုံး၏ တိကျမှုသည် မူလရှည်လျားသော ကိန်းစဉ်၏ တိကျမှုနှင့် အတိအကျ ထပ်တူညီနေမည် ဖြစ်သည်။

=== တိုးချဲ့ချက်များ (Extensions) ===
အတိုချုံး တိကျသော ကိန်းစဉ် &lt;math&gt;0\longrightarrow A'\longrightarrow A\longrightarrow A''\longrightarrow0&lt;/math&gt; ကို လေ့လာသည့်အခါ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;A'&lt;/math&gt; မှတစ်ဆင့် &lt;math&gt;A''&lt;/math&gt; သို့ ပြုလုပ်ထားသော တိုးချဲ့ချက် (Extension) တစ်ခုဟုလည်း သုံးနှုန်းနိုင်သည်။
ဥပမာအနေဖြင့် &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; အုပ်စုအတွင်းရှိ မူမှန်အုပ်စုပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;G/N&lt;/math&gt; သည် စားလဒ်အုပ်စု (Quotient group) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ထိုအခါ အောက်ဖော်ပြပါ အတိုချုံး တိကျသော ကိန်းစဉ်ကို ရရှိနိုင်သည်။
*&lt;math&gt;0\longrightarrow N\longrightarrow G\longrightarrow G/N\longrightarrow0&lt;/math&gt;
အထက်ပါ ကိန်းစဉ်တွင် ဒုတိယမြောက်မြားသည် &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; အတွင်းသို့ ထည့်သွင်းခြင်း (Embedding) ကို ပြသသည်။ တတိယမြောက်မြားသည် စားလဒ် ပုံဖော်မှု (Quotient map) ကို ကိုယ်စားပြုသည်။
ထို့ကြောင့် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;G/N&lt;/math&gt; တို့၏ တိုးချဲ့ချက်တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ဤအချက်ကို အခြေခံ၍ &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;G/N&lt;/math&gt; တို့၏ ဖြစ်နိုင်သမျှ တိုးချဲ့ချက် အားလုံးကို မည်သို့ ခွဲခြားသတ်မှတ်နိုင်မည်နည်း ဟူသော မေးခွန်းကို ဆက်လက် စဉ်းစားနိုင်သည်။ ဤကဲ့သို့သော မေးခွန်းမျိုးများကို ကွင်းများ (Rings) ကတ်တဂိုရီ သို့မဟုတ် သတ်မှတ်ထားသော ကွင်းတစ်ခုအပေါ် အခြေခံသည့် မော်ဂျူးများတွင်လည်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ဤလေ့လာမှုများမှတစ်ဆင့် &lt;math&gt;\operatorname{Ext}&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် အုပ်စု ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ (Group cohomology) ကဲ့သို့သော အဆင့်မြင့် သင်္ချာသဘောတရားများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။

== အညွှန်း ==
* [[Siegfried Bosch]]: ''Lineare Algebra''. Springer Verlag, 2008, ISBN 978-3-540-76437-3, S. 77–79.

[[Category:ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>n31r4079muqu4kypw5gqr7wy5ng4mnw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286967</id>
    <revision>
      <id>1049992</id>
      <parentid>1040023</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T17:38:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1049992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31014" sha1="q4318oawhwp2lv83v82sfb7dpwza8lt" xml:space="preserve">{{အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ}}

'''ကွင်း''' (ring) ဆိုသည်မှာ အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံ (algebraic structure) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းတည်ဆောက်ပုံတွင် အပေါင်း (addition) နှင့် မြှောက်ခြင်း (multiplication) တွက်ချက်မှုတို့ကို အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ (closure property) ရှိရန် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ ထို့ပြင် ၎င်းတွက်ချက်မှုနှစ်ခုသည် ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိနှင့် ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိများနှင့်ပတ်သက်၍ အချင်းချင်း ကိုက်ညီမှု ရှိကြသည်။ ကွင်းတစ်ခုအတွက် အခြေခံအကျဆုံး ဥပမာတစ်ခုမှာ သာမန် ကိန်းများပေါင်းခြင်း၊ မြှောက်ခြင်းတို့နှင့် တွဲဖက်ထားသော ကိန်းပြည့်များ (integers) အစု &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; ပင် ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Citation |last=Fischer |first=Gerd |last2=Springborn |first2=Boris |title=Lineare Algebra |series=Grundkurs Mathematik |date=2025 |issn=2626-613X |doi=10.1007/978-3-662-71261-0 |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-662-71261-0 |access-date=2026-03-29}}&lt;/ref&gt; '''ကွင်းသီအိုရီ''' (ring theory) သည် အက္ခရာသင်္ချာ (algebra) ၏ ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းဘာသာရပ်သည် ကွင်းများ၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို လေ့လာသည်။

== အမည်ပေးခြင်း ==
ကွင်းဟူသော သဘောတရားကို ရစ်ချတ် ဒက်ဒီကင်း (Richard Dedekind) က စတင်ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ''ကွင်း'' ဟူသော အမည်နာမကိုမူ ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (David Hilbert) က စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;[https://jeff560.tripod.com/r.html ''Earliest Known Uses of Some of the Words of Mathematics (R)''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210118010721/https://jeff560.tripod.com/r.html |date=18 January 2021 }} 17. Juli 2007&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Ring_theory/ The development of Ring Theory] (17. Juli 2007)&lt;/ref&gt; အချို့သော သီးသန့်အခြေအနေများတွင် ''ကွင်း'' ဟူသော အမည်အပြင် ''ဒိုမိန်း'' (domain) ဟူသော အသုံးအနှုန်းကိုလည်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် သုံးစွဲကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် စာပေကျမ်းဂန်များတွင် အင်တီဂရယ် ကွင်း (integral ring) ဟူသော စကားလုံးထက် အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း (integral domain) ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို ပိုမိုတွေ့ရှိရသည်။

== အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ ==
သင်္ချာဘာသာရပ်ခွဲများနှင့် ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်များအပေါ် မူတည်၍ ကွင်း၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်မှာ အနည်းငယ် ကွဲလွဲမှုများ ရှိနိုင်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် အခန်းကဏ္ဍတစ်ခုနှင့်တစ်ခုကြား၌ပင် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် ကွာခြားသွားတတ်သည်။ အလားတူပင် မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) ၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များမှာလည်း အနည်းငယ် ကွဲလွဲနိုင်သည်။ ထို့အပြင် တည်ဆောက်ပုံပိုင်းများနှင့် မူလတည်ဆောက်ပုံများ၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များမှာလည်း ပြောင်းလဲမှုများ ရှိတတ်သည်။ သင်္ချာနည်းကျအားဖြင့် ဆိုရလျှင် ဤသို့ ကွဲပြားနေသော ကွင်းသဘောတရားများသည် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (category theory) အရ ကွဲပြားသော ကတ်တဂိုရီများ (categories) ပင် ဖြစ်ကြသည်။

=== ကွင်း ===
'''ကွင်း''' (ring) &lt;math&gt;(R, +, \cdot)&lt;/math&gt; ဆိုသည်မှာ အစု (set) &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် &lt;math&gt;+&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\cdot&lt;/math&gt; ဟူသော နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု (binary operations) နှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ယင်းတွက်ချက်မှုများသည် '''ကွင်း နဂိုမှန်အဆိုများ''' (ring axioms) ဟုခေါ်သော အောက်ပါ ဆက်သွယ်ချက်များနှင့် ပြည့်စုံရမည်။

&lt;math&gt;(R, +)&lt;/math&gt; သည် '''အပေါင်း''' (addition) &lt;math&gt;+&lt;/math&gt; အောက်တွင် အဘီလီယန်[[အုပ်စု (သင်္ချာ) |အုပ်စု]] (abelian group) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းအုပ်စု၏ ထပ်တူရအစုဝင် (identity element) ကို ကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ သုည အစုဝင်အဖြစ် &lt;math&gt;0&lt;/math&gt; ဖြင့် သင်္ကေတပြု ဖော်ပြသည်။

&lt;math&gt;(R, \cdot)&lt;/math&gt; သည် '''မြှောက်ခြင်း''' (multiplication) &lt;math&gt;\cdot&lt;/math&gt; အောက်တွင် ဆီမီးအုပ်စု (semigroup) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းအမြှောက်လက္ခဏာကို အများအားဖြင့် ချန်လှပ်၍ ရေးသားလေ့ရှိသည်။


&lt;math&gt;(R, +, \cdot)&lt;/math&gt; သည် အောက်ဖော်ပြပါ ဖြန့်ဝေခြင်း နိယာမများ (distributive laws) ပြည့်စုံရမည်။ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ &lt;math&gt;a, b, c&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက်၊
:: &lt;math&gt;a \cdot (b + c) = (a \cdot b) + (a \cdot c) = a b + a c&lt;/math&gt;       
နှင့်
:: &lt;math&gt;(a + b) \cdot c = (a \cdot c) + (b \cdot c) = a c + b c&lt;/math&gt;       
တို့ ဖြစ်ကြသည်။
မြှောက်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ဖလှယ်ရ ဂုဏ်သတ္တိ (commutative property) ပြည့်စုံသော ကွင်းကို ဖလှယ်ရ ကွင်း (commutative ring) ဟု ခေါ်သည်။ ထိုသို့မဟုတ်ပါက ၎င်းကို ဖလှယ်၍မရသော ကွင်း (non-commutative ring) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။

=== ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ ကွင်း (ring with unity) ===

ဆီမီးအုပ်စု &lt;math&gt;(R,\cdot)&lt;/math&gt; တွင် နှစ်ဖက်စလုံးအတွက်အကျုံးဝင်သော ထပ်တူရအစုဝင် &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ပါဝင်ခဲ့လျှင် ယင်းကို [[မိုနွိုက်]] (monoid) တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ထိုအခါ &lt;math&gt;(R, +, \cdot)&lt;/math&gt; ကို ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ ကွင်း (unital ring) ဟု ခေါ်သည်။ ဘယ်ဘက် သို့မဟုတ် ညာဘက် တစ်ဖက်တည်းအတွက်သာ ထပ်တူရအစုဝင် ပါဝင်သော ကွင်းများကို ကွင်းသီအိုရီ (ring theory) တွင် ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ ကွင်းများအဖြစ် မသတ်မှတ်ပေ။

အချို့သော စာရေးသူများသည် ကွင်းတစ်ခုဆိုလျှင် အခြေခံအားဖြင့် ဖလှယ်ရ ဂုဏ်သတ္တိရှိပြီး ယူနစ်ပါဝင်သော ကွင်းဟုသာ နားလည်ထားကြသည်။ ယူနစ်မပါဝင်သော အခြားကွင်းများကိုမူ ဆူဒိုကွင်း (pseudo-ring) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာရပ်တွင် ယင်းကို ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိမရှိသော ကွင်း (non-unital ring) သို့မဟုတ် အက္ခရာ 'i' ကို ဖယ်ရှားထားသည့် rng ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ [[ကွင်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of unital rings) တွင် [[ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]]များ (ring homomorphisms) သည် ၎င်းယူနစ်များကို မပြောင်းလဲစေဘဲ ထိန်းသိမ်းထားရမည်။

မည်သည့် ကွင်းကိုမဆို ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ ကွင်းတစ်ခုအတွင်းသို့ ထည့်သွင်း (embed) နိုင်သည်။

ကွင်းတစ်ခုတွင် ထပ်တူရအစုဝင် &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; နှင့် သုညအစုဝင် &lt;math&gt;0&lt;/math&gt; တို့ တူညီနေပါက မည်သည့်အစုဝင် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;x = x \cdot 1 = x \cdot 0 = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်သွားမည်။ ထိုသို့ အစုဝင် သုည တစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သောကွင်းကို သုည ကွင်း (zero ring) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ယင်းကို အကြမ်းအားဖြင့် သုညဂဏန်း &lt;math&gt;0&lt;/math&gt; ဖြင့်ပင် သင်္ကေတပြု ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။

=== ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ ဖလှယ်ရ ကွင်း (commutative ring with unity) ===
ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ (commutative algebra) ဘာသာရပ်တွင် ကွင်းများကို '''ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ ဖလှယ်ရ ကွင်းများ''' (commutative rings with unity) အဖြစ်သာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ကြသည်။

== ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်နှင့် ကွင်းပိုင်း (ring homomorphism and subring) ==
'''ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်''' (ring homomorphism) ဆိုသည်မှာ ကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; မှ ကွင်း &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; သို့ ဆက်သွယ်ထားသော ပုံဖော်မှု &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းပုံဖော်မှုသည် အပေါင်းနှင့် မြှောက်ခြင်း တွက်ချက်မှုများကို ထိန်းသိမ်းထားရမည်။ ထို့ပြင် ထပ်တူရအစုဝင်ကိုလည်း မပြောင်းလဲစေရပေ။

အတိအကျဆိုရလျှင် မည်သည့် &lt;math&gt;x, y \in R&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;f(x+y)=f(x)+f(y)&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;f(xy)=f(x)f(y)&lt;/math&gt; ဖြစ်ရမည်။ ထို့အပြင် &lt;math&gt;f(1)=1&lt;/math&gt; ဖြစ်ရမည်။ ပုံဖော်မှု &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; သည် အဘီလီယန်အုပ်စုများဆိုင်ရာ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်လည်း ဖြစ်သောကြောင့် &lt;math&gt;f(x-y)=f(x)-f(y)&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;f(-x)=-f(x)&lt;/math&gt; အစရှိသည့် ဂုဏ်သတ္တိများနှင့်လည်း ပြည့်စုံသည်။ ထို့ပြင် &lt;math&gt;f(0)=0&lt;/math&gt; လည်း ဖြစ်သည်။

ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် နှစ်ခုဖြစ်သော &lt;math&gt;f: R \rightarrow S&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;g: S \rightarrow T&lt;/math&gt; တို့ကို ပေါင်းစပ်လိုက်လျှင်လည်း နောက်ထပ် ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုဖြစ်သည့် &lt;math&gt;g \circ f: R \rightarrow T&lt;/math&gt; ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည်။

'''ကွင်းပိုင်း''' (subring) ဆိုသည်မှာ မူလကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ အစုပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းအစုပိုင်းသည် အပေါင်းနှင့် မြှောက်ခြင်း တွက်ချက်မှုများအောက်တွင် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ (closure property) ရှိရမည်။ ထို့ပြင် မူလကွင်း၏ ထပ်တူရအစုဝင် (identity element) လည်း ၎င်းအစုပိုင်းထဲတွင် ပါဝင်ရမည်။ ထိုအခါ ကွင်းပိုင်းမှ မူလကွင်းသို့ ဆက်သွယ်ထားသော ထပ်တူကျ ပုံဖော်မှုသည် [[ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]]တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။

== အိုင်ဒီးလ်နှင့် စားလဒ်ကွင်း (ideal and quotient ring) ==
အိုင်ဒီးလ် (ideal) &lt;math&gt;\mathfrak{a}&lt;/math&gt; ဆိုသည်မှာ ကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ အပေါင်းဆိုင်ရာ အုပ်စုပိုင်း (subgroup) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် မည်သည့် &lt;math&gt;x \in R&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;y \in \mathfrak{a}&lt;/math&gt; အတွက်မဆို ၎င်းတို့နှစ်ခု၏ မြှောက်လဒ် &lt;math&gt;xy&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathfrak{a}&lt;/math&gt; ထဲတွင် ပါဝင်ရမည်။ တနည်းအားဖြင့်ဆိုရသော် &lt;math&gt;R\mathfrak{a} \subseteq \mathfrak{a}&lt;/math&gt; ဖြစ်ရမည်။

အိုင်ဒီးလ် &lt;math&gt;\mathfrak{a}&lt;/math&gt; ကို အသုံးပြု၍ စားလဒ်ကွင်း (quotient ring) ကို တည်ဆောက်နိုင်သည်။ အချို့က ၎င်းကို အကြွင်းအတန်းအစားကွင်း (residue-class ring) ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ မူလကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မြှောက်ခြင်းတွက်ချက်မှုသည် စားလဒ်အုပ်စု &lt;math&gt;R/\mathfrak{a}&lt;/math&gt; အပေါ်သို့ ထူးခြားစွာသီးသန့် တည်ရှိနေသော မြှောက်ခြင်းတွက်ချက်မှုအဖြစ် သက်ရောက်သည်။ ထိုသို့ သက်ရောက်လာခြင်းကြောင့် &lt;math&gt;R/\mathfrak{a}&lt;/math&gt; သည် ကွင်းတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ၎င်းစားလဒ်ကွင်း၏ အစုဝင်များသည် မူလကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ &lt;math&gt;\mathfrak{a}&lt;/math&gt; ၏ ကိုဆက် (coset) များ ဖြစ်ကြသည်။ ကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; မှ အစုဝင် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; အသီးသီးကို သက်ဆိုင်ရာ ကိုဆက် &lt;math&gt;x+\mathfrak{a}&lt;/math&gt; ဆီသို့ ပုံဖော်ပေးသော ပုံဖော်မှု &lt;math&gt;\phi: R \rightarrow R/\mathfrak{a}&lt;/math&gt; သည် ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်သော ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

မူလကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အတွင်း၌ &lt;math&gt;\mathfrak{a}&lt;/math&gt; ကို ငုံထားသော အိုင်ဒီးလ် &lt;math&gt;\mathfrak{b}&lt;/math&gt; များ ရှိကြသည်။ ထို့အတူ စားလဒ်ကွင်း &lt;math&gt;R/\mathfrak{a}&lt;/math&gt; အတွင်း၌လည်း အိုင်ဒီးလ် &lt;math&gt;\overline{\mathfrak{b}}&lt;/math&gt; များ ရှိကြသည်။ ထိုအိုင်ဒီးလ် နှစ်မျိုးကြားတွင် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု တိုက်ရိုက်ကိုက်ညီမှု ရှိပြီး &lt;math&gt;\mathfrak{b} = \phi^{-1}(\overline{\mathfrak{b}})&lt;/math&gt; ဟူသော ဆက်သွယ်ချက်ဖြင့် အစဉ်လိုက်မပျက် ကိုက်ညီနေမည်ဖြစ်သည်။ မည်သည့် ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f: R \rightarrow S&lt;/math&gt; တွင်မဆို ကာနယ် (kernel) &lt;math&gt;f^{-1}(0)&lt;/math&gt; ကို ရှာဖွေနိုင်သည်။ ထိုကာနယ်သည် မူလကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ အိုင်ဒီးလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; ၏ ပုံရိပ်သည် ပစ်မှတ်ကွင်း &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ၏ ကွင်းပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ အဆိုပါ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; ကြောင့် ကာနယ်အိုင်ဒီးလ်ကို အသုံးပြုထားသော စားလဒ်ကွင်းနှင့် &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; ၏ ပုံရိပ်တို့ကြားတွင် ကွင်း အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် ထပ်တူညီမှု ရရှိသည်။
သင်္ချာဖော်ပြချက်များတွင် &lt;math&gt;x \equiv y \pmod{\mathfrak{a}}&lt;/math&gt; ဟူသော သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းကို မကြာခဏ အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ ယင်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ &lt;math&gt;x-y&lt;/math&gt; သည် အိုင်ဒီးလ် &lt;math&gt;\mathfrak{a}&lt;/math&gt; ထဲတွင် ပါဝင်သည်ဟု ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။

== သုညစားကိန်းများ၊ သုညဖြစ်နိုင်စွမ်းရှိ အစုဝင်များနှင့် ယူနစ်များ (zero-divisors, nilptent elements and units) ==
ကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွင်းရှိ '''သုညစားကိန်း''' (zero-divisor) ဆိုသည်မှာ သုညကို စားနိုင်သော အစုဝင် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ကို ဆိုလိုသည်။ အတိအကျဆိုရလျှင် &lt;math&gt;xy=0&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် သုညမဟုတ်သော အစုဝင် &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; သည် ကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အတွင်း တည်ရှိနေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ သုညမဟုတ်သော သုညစားကိန်းများ လုံးဝမပါဝင်သည့်အပြင် &lt;math&gt;1 \ne 0&lt;/math&gt; ဂုဏ်သတ္တိနှင့်လည်း ပြည့်စုံသော ကွင်းများကို '''အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း''' (integral domain) ဟု ခေါ်သည်။

ဥပမာအားဖြင့် ကိန်းပြည့်များအစု &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; နှင့် ပိုလီနိုမီရယ်ကွင်း &lt;math&gt;k[x_1, \dots, x_n]&lt;/math&gt; တို့သည် အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; သည် ဖီးလ်ဒ် (field) တစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;x_i&lt;/math&gt; တို့မှာ ကိန်းရှင်များ (indeterminates) ဖြစ်ကြသည်။

အကယ်၍ အပေါင်းကိန်းပြည့် &lt;math&gt;n &gt; 0&lt;/math&gt; တစ်ခုခုအတွက် &lt;math&gt;x^n = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်နေခဲ့လျှင် ထိုအစုဝင် &lt;math&gt;x \in R&lt;/math&gt; ကို '''သုညဖြစ်နိုင်စွမ်းရှိ အစုဝင်''' (nilpotent element) ဟု ခေါ်သည်။ ကွင်းသည် သုညကွင်း &lt;math&gt;R=0&lt;/math&gt; မဟုတ်ခဲ့လျှင် သုညဖြစ်နိုင်စွမ်းရှိ အစုဝင်တိုင်းသည် သုညစားကိန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ယေဘုယျအားဖြင့် ၎င်း၏ ပြောင်းပြန်အဆိုမှာမူ အမြဲတမ်း မမှန်ကန်ပေ။

ကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ '''ယူနစ်''' (unit) ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ကို စားနိုင်သော အစုဝင် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;xy=1&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် အစုဝင် &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; တစ်ခုခု ကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အတွင်း ရှိနေခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအခါ အစုဝင် &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; ၏တန်ဖိုးသည် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; အပေါ်မူတည်၍ တစ်ခုတည်းသီးသန့် (uniquely) ထွက်ပေါ်လာမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို &lt;math&gt;x^{-1}&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြု ရေးသားသည်။ ကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ယူနစ်များအားလုံး စုပေါင်း၍ မြှောက်ခြင်းအခြေခံ အဘီလီယန်အုပ်စု (abelian group) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းကြသည်။

== ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ်နှင့် ဖီးလ်ဒ် (principal ideal and field) ==

&lt;math&gt;a \in R&lt;/math&gt; အတွက် အစုဝင် &lt;math&gt;x \in R&lt;/math&gt; ၏ ဆတိုးကိန်းများဖြစ်သော &lt;math&gt;ax&lt;/math&gt;  အားလုံး စုပေါင်း၍ '''ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ်''' (principal ideal) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းကြသည်။ ၎င်းကို &lt;math&gt;(x)&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;Rx&lt;/math&gt; ဟူ၍ သင်္ကေတပြု ဖော်ပြကြသည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; သည် ယူနစ်ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;(x) = R = (1)&lt;/math&gt; ဖြစ်မည်ဖြစ်ပြီး ထိုအခြေအနေ၏ ပြောင်းပြန်အဆိုလည်း မှန်ကန်သည်။ သုည အိုင်ဒီးလ် &lt;math&gt;(0)&lt;/math&gt; ကို အများအားဖြင့် &lt;math&gt;0&lt;/math&gt; ဟူ၍သာ လွယ်ကူစွာ ရေးသားလေ့ရှိကြသည်။

&lt;math&gt;1 \ne 0&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး သုညမဟုတ်သော အစုဝင်တိုင်းသည် ယူနစ်ဖြစ်နေသော ကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ကို '''ဖီးလ်ဒ်''' (field) ဟု ခေါ်သည်။ ဖီးလ်ဒ်တိုင်းသည် အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ပြောင်းပြန်အားဖြင့် အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်းတိုင်းသည် ဖီးလ်ဒ်များ မဟုတ်ကြပေ။ ဥပမာအားဖြင့် ကိန်းပြည့်အစု &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; သည် အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်းဖြစ်သော်လည်း ဖီးလ်ဒ်တစ်ခု မဟုတ်ပေ။

=== ဖီးလ်ဒ်နှင့် အိုင်ဒီးလ်များ၏ ဆက်စပ်မှု (Relationship between fields and ideals) ===
ကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် သုညကွင်းမဟုတ်ပါစေနှင့် (&lt;math&gt;R \ne 0&lt;/math&gt;) ။ သို့ဆိုလျှင် အောက်ပါအချက်များသည် အချင်းချင်း ထပ်တူညီမှု (equivalent) ရှိကြသည်။

* &lt;math&gt;i)&lt;/math&gt; ကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် ဖီးလ်ဒ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;ii)&lt;/math&gt; ကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တွင် &lt;math&gt;0&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;(1)&lt;/math&gt; မှလွဲ၍ အခြားမည်သည့် အိုင်ဒီးလ်မျှ မရှိပေ။
* &lt;math&gt;iii)&lt;/math&gt; ကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; မှ သုညမဟုတ်သော ကွင်း &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; သို့ ဆက်သွယ်ထားသည့် မည်သည့် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်မဆို အင်ဂျက်တစ် (injective) ဖြစ်သည်။

'''သက်သေပြချက်။  ။'''

&lt;math&gt;i) \Rightarrow ii)&lt;/math&gt; သုညမဟုတ်သော အိုင်ဒီးလ် &lt;math&gt;\mathfrak{a} \ne 0&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် ကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အတွင်း ရှိသည်ဟု ယူဆပါ။ ထိုအခါ &lt;math&gt;\mathfrak{a}&lt;/math&gt; တွင် သုညမဟုတ်သော အစုဝင် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; တစ်ခု ပါဝင်နေမည်ဖြစ်သည်။ ကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် ဖီးလ်ဒ်ဖြစ်သောကြောင့် ထို &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; သည် ယူနစ်ဖြစ်လာသည်။ သို့ဖြစ်၍ &lt;math&gt;\mathfrak{a} \supseteq (x) = (1)&lt;/math&gt; ဖြစ်လာပြီး အဆုံးတွင် &lt;math&gt;\mathfrak{a} = (1)&lt;/math&gt; ဟူ၍ ရရှိသည်။

&lt;math&gt;ii) \Rightarrow iii)&lt;/math&gt; ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;\phi: R \rightarrow S&lt;/math&gt; တစ်ခု ရှိသည်ဟု ယူဆပါ။ ထိုအခါ ကာနယ် &lt;math&gt;\operatorname{ker}(\phi)&lt;/math&gt; သည် ကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ အိုင်ဒီးလ်တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ပစ်မှတ်ကွင်း &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; သည် သုညကွင်းမဟုတ်သောကြောင့် အဆိုပါ ကာနယ်သည် &lt;math&gt;(1)&lt;/math&gt; နှင့် မညီနိုင်ပေ။ သို့ဖြစ်၍ ယူဆချက် &lt;math&gt;ii)&lt;/math&gt;  အရ &lt;math&gt;\operatorname{ker}(\phi) = 0&lt;/math&gt; သာ ဖြစ်ရမည်။ ထို့ကြောင့် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;\phi&lt;/math&gt; သည် အင်ဂျက်တစ် ဖြစ်သွားသည်။

&lt;math&gt;iii) \Rightarrow i)&lt;/math&gt; ကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; မှ ယူနစ်မဟုတ်သော အစုဝင် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; တစ်ခုကို ရွေးချယ်ပါ။ ထိုအခါ &lt;math&gt;(x) \ne (1)&lt;/math&gt; ဖြစ်သောကြောင့် စားလဒ်ကွင်း &lt;math&gt;S = R/(x)&lt;/math&gt; သည် သုညကွင်း ဖြစ်မလာနိုင်ပေ။ ထို့နောက် ကာနယ် &lt;math&gt;(x)&lt;/math&gt; ရှိသော သဘာဝ ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;\phi: R \rightarrow S&lt;/math&gt; ကို တည်ဆောက်နိုင်သည်။ ယူဆချက် &lt;math&gt;iii)&lt;/math&gt; အရ အဆိုပါ ပုံဖော်မှု &lt;math&gt;\phi&lt;/math&gt; သည် အင်ဂျက်တစ် ဖြစ်ရမည်။ သို့ဖြစ်၍ ကာနယ်ဖြစ်သော &lt;math&gt;(x) = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်လာပြီး အဆုံးတွင် &lt;math&gt;x=0&lt;/math&gt; ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည်။ ဤသို့ဖြင့် သုညမဟုတ်သော အစုဝင်တိုင်းသည် ယူနစ်ဖြစ်ရမည်ဖြစ်၍ ဖီးလ်ဒ်၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်နှင့် ကိုက်ညီသွားသည်။

==ကိုးကား==
*{{citation
|last = Atiyah 
|first = Michael Francis
|last2 = Macdonald 
|first2 = Ian G
|title = Introduction to Commutative Algebra
|date = 1969  
|publisher = Westview Press
}}

==အညွှန်း==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ကွင်းသီအိုရီ]]
[[ကဏ္ဍ:သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>q4318oawhwp2lv83v82sfb7dpwza8lt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အုပ်စုပိုင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288059</id>
    <revision>
      <id>1049998</id>
      <parentid>1040039</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T22:25:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>Added some refs from Dummit Foote</comment>
      <origin>1049998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25187" sha1="jf6ush882epla5ggnnaz3j59vh1n25q" xml:space="preserve">{{အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ}}
[[အုပ်စုသီအိုရီ]] (group theory) တွင် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; တစ်ခု၏ အုပ်စုပိုင်း (subgroup) ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; အတွင်း၌ တည်ရှိနေသော ပို၍ငယ်သည့် အုပ်စု &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; ကို ဆိုလိုသည်။ ပိုမိုတိကျစွာဆိုရသော် အုပ်စုပိုင်းသည် ကန့်သတ်ထားသော တွက်ချက်မှု (restricted operation) အောက်တွင် ၎င်းကိုယ်တိုင် အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည့် အုပ်စုတစ်ခု၏ [[အစုပိုင်း]] (subset) ဖြစ်သည်။ အုပ်စုပိုင်းအစစ် (proper subgroup) တစ်ခုကို &lt;math&gt;H &lt; G&lt;/math&gt; အဖြစ် ရှင်းလင်းစွာ သင်္ကေတပြု ဖော်ပြသည်။

== အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် (Definition) ==
ပုံစံတကျအားဖြင့် (formally) &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ကို [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]]တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပါ။ &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ [[အစုပိုင်း]] &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; သည် အောက်ပါ အခြေအနေသုံးရပ်နှင့် ပြည့်စုံပါက ယင်းကို အုပ်စုပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး &lt;math&gt;H \leq G&lt;/math&gt; ဖြင့် သင်္ကေတပြု ဖော်ပြသည်။
* ၎င်းတွင် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ [[ထပ်တူရအစုဝင်|ယူနစ်အစုဝင်]] ပါဝင်ရမည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ဗလာမဟုတ်သော[[အစု]] (nonempty set) ဖြစ်ရမည်။
* ၎င်းသည် မြှောက်လဒ်များ (products) သို့မဟုတ် ပေါင်းစပ်ခြင်း နိယာမအောက်တွင် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ (closure property) ပြည့်စုံရမည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;x, y \in H&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;xy \in H&lt;/math&gt; ဖြစ်ရမည်။
* ၎င်းသည် ပြောင်းပြန်လှန်ခြင်း (inverses) အောက်တွင်လည်း အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ ပြည့်စုံရမည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;x \in H \implies x^{-1} \in H&lt;/math&gt; ဖြစ်ရမည်။

အုပ်စုပိုင်းဖြစ်ကြောင်း အခြေအနေကို ပိုမိုလွယ်ကူစွာ စစ်ဆေးရန်အတွက် အုပ်စုပိုင်း စံသတ်မှတ်ချက် (subgroup criterion) က အစုပိုင်း &lt;math&gt;H \subseteq G&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် &lt;math&gt;H \neq \emptyset&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;x, y \in H&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;xy^{-1} \in H&lt;/math&gt; ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) ရှိမှသာလျှင် အုပ်စုပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ အဆုံးရှိအုပ်စုများ (finite groups) အတွက် ၎င်းသည် အဆုံးရှိ အုပ်စုပိုင်း စံသတ်မှတ်ချက် (finite subgroup criterion) အဖြစ်သို့ ပိုမိုရိုးရှင်းသွားသည်။ အုပ်စု &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ အဆုံးရှိ အစုပိုင်းတစ်ခုသည် ဗလာမဟုတ်သောအစု ဖြစ်ပြီး [[မြှောက်ခြင်း]] (multiplication) အောက်တွင် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိရှိမှသာလျှင် အုပ်စုပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ 

ရိုးရှင်းစွာကြည့်လျှင် မည်သည့်အုပ်စု &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; မဆို ၎င်းကိုယ်တိုင်ဖြစ်သော အုပ်စုပိုင်း &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; နှင့် ယူနစ်အစုဝင် တစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သော အသေးအဖွဲ အုပ်စုပိုင်း (trivial subgroup) &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\{1\}&lt;/math&gt; တို့ ပါဝင်သည်။

== ထုတ်လုပ်ခြင်း နှင့် လတ္တစ် တွက်ချက်မှုများ (Generation and Lattice Operations) ==
အုပ်စုပိုင်းများကို အလိုရှိရာ [[အစုပိုင်း|အစုပိုင်းများ]] (arbitrary subsets) ဖြင့် ထုတ်လုပ်နိုင်ပြီး တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုများ (structural operations) မှတစ်ဆင့် ပေါင်းစပ်နိုင်သည်။ မည်သည့် အစုပိုင်း &lt;math&gt;A \subseteq G&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ဖြင့် ထုတ်လုပ်ပေးသော (generated by) အုပ်စုပိုင်းကို &lt;math&gt;\langle A \rangle&lt;/math&gt; ဖြင့် သင်္ကေတပြု ဖော်ပြပြီး ၎င်းသည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ပါဝင်သော &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) အငယ်ဆုံး အုပ်စုပိုင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ပါဝင်သော &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ အုပ်စုပိုင်းများအားလုံး၏ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection) နှင့် အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသည် (equivalent)။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (elements) တွင် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ အစုဝင်များနှင့် ၎င်းတို့၏ ပြောင်းပြန်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အဆုံးရှိ မြှောက်လဒ်များအားလုံး ပါဝင်သည်။ ဤမြှောက်လဒ်များကို စကားလုံးများ (words) ဟုလည်း ခေါ်သည်။ အကယ်၍ ထုတ်လုပ်ကိန်းအစု (generating set) သည် အစုဝင်တစ်ခုတည်းပါဝင်သောအစု (singleton set) &lt;math&gt;A = \{x\}&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;\langle x \rangle = \{x^n \mid n \in \mathbb{Z}\}&lt;/math&gt; သည် ဆိုက်ကလစ်အုပ်စုပိုင်း (cyclic subgroup) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ဆိုက်ကလစ်[[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (cyclic group) တစ်ခု၏ အုပ်စုပိုင်းတိုင်းသည် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အခြေအနေဖြင့် သတ်မှတ်ထားပြီး တိကျစွာ (strictly) ဆိုက်ကလစ် ဖြစ်သည်။

အုပ်စုပိုင်းများသည် အုပ်စုပိုင်းအသစ်များ ဖွဲ့စည်းရန် အစုဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုများ (set operations) မှတစ်ဆင့် အချင်းချင်း အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှုရှိကြသည်။ အုပ်စုပိုင်းများ၏ ဗလာမဟုတ်သော မည်သည့် စုစည်းမှု (collection) ၏မဆို ထပ်တူပိုင်းအစုသည် အုပ်စုပိုင်းတစ်ခုဖြစ်လာစေရန် သေချာစေသည်။ အုပ်စုပိုင်း နှစ်ခုဖြစ်သော &lt;math&gt;H, K \leq G&lt;/math&gt; တို့အတွက် [[အစု]] မြှောက်လဒ် (set product) &lt;math&gt;HK = \{hk \mid h \in H, k \in K\}&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;HK = KH&lt;/math&gt; ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ရှိမှသာလျှင် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ အုပ်စုပိုင်းတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ &lt;math&gt;HK \leq G&lt;/math&gt; ဖြစ်ရန်အတွက် လုံလောက်သောအခြေအနေတစ်ခုမှာ &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; အား မူမှန်ဖြစ်စေခြင်း (normalizes) ပင်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှာ &lt;math&gt;H \leq N_G(K)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်ကို ဆိုလိုသည်။ ထို့အပြင် ပေါင်းစည်းတွက်ချက်မှု (join operation) &lt;math&gt;\langle H, K \rangle&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; နှစ်ခုစလုံး ပါဝင်သော အငယ်ဆုံး အုပ်စုပိုင်းကို တည်ဆောက်ပေးသည်။

== အညွှန်း နှင့် လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ် (Index and Lagrange's Theorem) ==
[[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုတစ်ခု၏]] အတွင်းရှိ အုပ်စုပိုင်းတစ်ခု၏ နှိုင်းရအရွယ်အစား (relative size) သည် ၎င်းတို့နှစ်ခုစလုံး၏ တည်ဆောက်ပုံကို ကြီးမားစွာ လွှမ်းမိုးထားသည်။ &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အုပ်စုပိုင်း &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; ၏ ဘယ် သို့မဟုတ် ညာ ကိုဆက်များ (left or right cosets) အရေအတွက်ကို &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; ၏ အညွှန်း (index) ဟုခေါ်ပြီး &lt;math&gt;\vert{}G : H\vert{}&lt;/math&gt; ဖြင့် သင်္ကေတပြု ဖော်ပြသည်။

[[လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ်]] (Lagrange's Theorem) အရ &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; သည် အဆုံးရှိအုပ်စုတစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;H \leq G&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; ၏ အစဉ် (order) သည် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ အစဉ်ကို တိကျစွာ စား၍ပြတ်သဖြင့် &lt;math&gt;\vert{}G : H\vert{} = \vert{}G\vert{} / \vert{}H\vert{}&lt;/math&gt; ရလဒ်ကို ရရှိသည်။ တိုက်ရိုက် အကျိုးဆက်အနေဖြင့် မည်သည့် [[အစုဝင်]]၏ အစဉ်မဆို အုပ်စု၏ အစဉ်ကို ပင်ကိုယ်သဘာဝအရ (inherently) စား၍ပြတ်သည်။ အညွှန်းသည် မူမှန်ဖြစ်ခြင်း (normality) နှင့် ပတ်သက်သော တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်များကိုလည်း ထောက်ပံ့ပေးသည်။ အကယ်၍ အုပ်စုပိုင်း &lt;math&gt;H \leq G&lt;/math&gt; တွင် အညွှန်း ၂ ရှိပါက &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; သည် မလွဲမသွေ &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ မူမှန်အုပ်စုပိုင်း (normal subgroup) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပိုမို၍ ယေဘုယျအားဖြင့် &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\vert{}G\vert{}&lt;/math&gt; ကို စား၍ပြတ်သော အငယ်ဆုံး [[သုဒ္ဓကိန်း]] (prime) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\vert{}G:H\vert{}=p&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; သည် မူမှန်ဖြစ်သည်။

== အုပ်စုပိုင်းများ၏ အထူး အတန်းအစားများ (Special Classes of Subgroups) ==
[[အုပ်စုသီအိုရီ]] (group theory) သည် အုပ်စုပိုင်းများ၏ မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိများ (invariant properties) နှင့် တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ အခန်းကဏ္ဍများအပေါ် အခြေခံ၍ အထူးပြုထားသော အတန်းအစားများ (classes) ကို အမျိုးအစားခွဲခြားထားသည်။

&lt;math&gt;N \trianglelefteq  G&lt;/math&gt; ဖြင့် သင်္ကေတပြု ဖော်ပြသော မူမှန်အုပ်စုပိုင်းတစ်ခုသည် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်အားလုံးဖြင့်]] ကွန်ဂျူဂိတ် (conjugation) ပြုလုပ်ခြင်းအောက်တွင် မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိရှိပြီး &lt;math&gt;g \in G&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;gNg^{-1} = N&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ မူမှန်အုပ်စုပိုင်းများသည် [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (group homomorphisms) ၏ ကာနယ်များ (kernels) တိတိကျကျ ပင်ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;H \text{ char } G&lt;/math&gt; ဖြင့် သင်္ကေတပြု ဖော်ပြသော ဝိသေသလက္ခဏာ အုပ်စုပိုင်း (characteristic subgroup) ဆိုသည်မှာ [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်]] (automorphism) &lt;math&gt;\sigma \in \text{Aut}(G)&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;\sigma(H) = H&lt;/math&gt; ဖြစ်သော အုပ်စုပိုင်းဖြစ်သည်။ ဝိသေသလက္ခဏာ အုပ်စုပိုင်းတိုင်းသည် မူမှန်ဖြစ်သော်လည်း ၎င်း၏ ပြောင်းပြန်အဆို (converse) မှာ မှားယွင်းသည်။ သို့သော်လည်း &lt;math&gt;K \text{ char } H&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;H \trianglelefteq  G&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;K \trianglelefteq  G&lt;/math&gt; ဖြစ်ကြောင်းကို သက်ရောက်စေသည်။

အုပ်စုပိုင်းအစစ် &lt;math&gt;M &lt; G&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ကြားတွင် အခြား မည်သည့် အုပ်စုပိုင်းမျှ တိကျစွာ မရှိပါက ၎င်းကို အကြီးဆုံး အုပ်စုပိုင်း (maximal subgroup) ဟု ခေါ်သည်။ အဆုံးရှိ p-အုပ်စု (finite p-group) တစ်ခုတွင် အကြီးဆုံး အုပ်စုပိုင်းတိုင်းသည် မူမှန်ဖြစ်ပြီး အညွှန်း &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; ရှိသည်။ အစဉ် &lt;math&gt;p^\alpha m&lt;/math&gt; ရှိသော အဆုံးရှိအုပ်စု &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် ဆိုင်လိုး p-အုပ်စုပိုင်း (Sylow p-subgroup) ကို အကြီးဆုံး [[သုဒ္ဓကိန်း]]-ထပ်ကိန်း (maximal prime-power) အစဉ် &lt;math&gt;p^\alpha&lt;/math&gt; ရှိသော အုပ်စုပိုင်းအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;p \nmid m&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ သတ်မှတ်ထားသော သုဒ္ဓကိန်းတစ်ခုအတွက် ဆိုင်လိုး အုပ်စုပိုင်းများသည် အချင်းချင်း အမြဲတမ်း ကွန်ဂျူဂိတ် ဖြစ်ကြသည်။

ကွန်မြူတေတာ အုပ်စုပိုင်း (commutator subgroup) &lt;math&gt;G'&lt;/math&gt; ကို ကွန်မြူတေတာများ (commutators) &lt;math&gt;[x, y] = x^{-1}y^{-1}xy&lt;/math&gt; အားလုံးဖြင့် ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ မူမှန်အုပ်စုပိုင်း &lt;math&gt;H \trianglelefteq  G&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် &lt;math&gt;G' \leq H&lt;/math&gt; ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ရှိမှသာလျှင် [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်]] စားလဒ် (abelian quotient) &lt;math&gt;G/H&lt;/math&gt; ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

== သက်ရောက်ချက်မှ ဆင်းသက်လာသော အုပ်စုပိုင်းများ (Action-Derived Subgroups) ==
[[အုပ်စုသက်ရောက်ချက်|အုပ်စုသက်ရောက်ချက်များ]] (group actions) သည် အချိုးညီမှု (symmetry) နှင့် တည်ငြိမ်စေမှု (stabilization) ကို တိုင်းတာသည့် အခြေခံကျသော အုပ်စုပိုင်းများကို သဘာဝကျစွာ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

&lt;math&gt;G&lt;/math&gt; သည် [[အစု]] &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; အပေါ် သက်ရောက်သည့်အခါ သတ်မှတ်ထားသော &lt;math&gt;a \in A&lt;/math&gt; တစ်ခုကို အထိုင် (fixed) ဖြစ်စေသည့် [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]]အစုကို တည်ငြိမ်စေအုပ်စု (stabilizer) ဟုခေါ်ပြီး &lt;math&gt;G_a = \{g \in G \mid g \cdot a = a\}&lt;/math&gt; ဖြင့် သင်္ကေတပြု ဖော်ပြကာ ၎င်းသည် အုပ်စုပိုင်းတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]]ကိုယ်တိုင်အတွင်းရှိ အချိုးညီမှုများက ဗဟိုပြုအုပ်စု (centralizer) နှင့် မူမှန်ပြုအုပ်စု (normalizer) တို့ကို ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ ဗဟိုပြုအုပ်စု &lt;math&gt;C_G(A)&lt;/math&gt; သည် [[အစုပိုင်း]] &lt;math&gt;A \subseteq G&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် သက်ဆိုင်ရာအမှတ်များအလိုက် (pointwise) ဖလှယ်၍ရသော (commute) &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အစုဝင်များကို ငုံထားသည်။ အထူးသတိပြုရန်မှာ ဗဟို (center) &lt;math&gt;Z(G)&lt;/math&gt; သည် အုပ်စု &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; တစ်ခုလုံး၏ ဗဟိုပြုအုပ်စုအဖြစ် လုပ်ဆောင်သည်။ မူမှန်ပြုအုပ်စု &lt;math&gt;N_G(A)&lt;/math&gt; တွင် ကွန်ဂျူဂိတ် ပြုလုပ်ခြင်းအောက်တွင် အစုပိုင်း &lt;math&gt;A \subseteq G&lt;/math&gt; ကို ၎င်းကိုယ်တိုင်ထံသို့ ပုံဖော်ပေးသော &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အစုဝင်များ ပါဝင်သည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;gAg^{-1} = A&lt;/math&gt; အခြေအနေကို ဆိုလိုသည်။ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ ဤတည်ဆောက်ပုံများသည် &lt;math&gt;C_G(A) \leq N_G(A) \leq G&lt;/math&gt; ဟူသော ငုံထားခြင်း အဆင့်ဆင့်ဖွဲ့စည်းပုံ (containment hierarchy) ကို လိုက်နာကြသည်။

== လတ္တစ် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် သီအိုရမ် (The Lattice Isomorphism Theorem) ==
[[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ အုပ်စုပိုင်းများနှင့် ၎င်း၏ စားလဒ် (quotient) &lt;math&gt;G/N&lt;/math&gt; ၏ အုပ်စုပိုင်းများအကြား ဆက်စပ်မှုကို စတုတ္ထ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် သီအိုရမ်များ|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် သီအိုရမ်]] (Fourth Isomorphism Theorem) ဟု မကြာခဏ ရည်ညွှန်းလေ့ရှိသော လတ္တစ် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် သီအိုရမ် (Lattice Isomorphism Theorem) ဖြင့် တိကျသေချာစွာ ပုံဖော်ပေးသည်။

&lt;math&gt;N \trianglelefteq  G&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါစေ။ သီအိုရမ်က &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; ပါဝင်သော &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ အုပ်စုပိုင်းများ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် စားလဒ် &lt;math&gt;G/N&lt;/math&gt; ၏ အုပ်စုပိုင်းများ &lt;math&gt;\overline{A}&lt;/math&gt; အကြား ပါဝင်မှုအစဉ်ကို မပြောင်းလဲစေသော [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ်]] ကိုက်ညီမှု (inclusion-preserving bijection) တစ်ခုကို အာမခံပေးသည်။ ဤ &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ အုပ်စုပိုင်းများအတွက် &lt;math&gt;N \leq A \leq G&lt;/math&gt; အခြေအနေရှိသည်။ &lt;math&gt;\overline{A} = A/N&lt;/math&gt; ဖြင့် ဖော်ပြသော ဤတိကျသည့် ကိုက်ညီမှုသည် &lt;math&gt;\vert{}B:A\vert{} = \vert{}\overline{B}:\overline{A}\vert{}&lt;/math&gt; ဖြစ်စေရန်အတွက် အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ (algebraically) အညွှန်းများကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။ ထို့အပြင် ဤဘိုင်ဂျက်ရှင်း (bijection) သည် ထပ်တူပိုင်းအစုများ၊ ပေါင်းစည်းတွက်ချက်မှုများ (joins) နှင့် မူမှန်ဖြစ်ခြင်း အပါအဝင် တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုများကို အပြည့်အဝ ထိန်းသိမ်းထားပြီး &lt;math&gt;A \trianglelefteq  G \iff \overline{A} \trianglelefteq  G/N&lt;/math&gt; ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုပေးသည်။

== ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ ရှုထောင့် (Category Theoretic Perspective) ==
အုပ်စုပိုင်းတစ်ခုသည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]] [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] (category) တွင် အရာဝတ္ထုပိုင်း (subobject) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အုပ်စုများ၏ [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] (monomorphism) &lt;math&gt;H \hookrightarrow G&lt;/math&gt; တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ အုပ်စုပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
* {{Citation |last1=Dummit |first1=David S. |last2=Foote |first2=Richard M. |title=Abstract Algebra |edition=3rd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=2004}}
[[ကဏ္ဍ:အုပ်စုသီအိုရီ]]</text>
      <sha1>jf6ush882epla5ggnnaz3j59vh1n25q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>288393</id>
    <revision>
      <id>1049980</id>
      <parentid>1049896</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T17:16:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>semigroup added</comment>
      <origin>1049980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2258" sha1="irzm3lw8cc15yyn7jkpsquljjo6dv2h" xml:space="preserve">{{Sidebar with collapsible lists
| name = အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ
| title = [[အက္ခရာသင်္ချာ|အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ]]
| style = width: 16em;
| image = [[File:Emmy-noether-2.jpg|150px]]
| listclass = hlist
| expanded = all

| list1name = one_op
| list1title = အုပ်စုဆန်သော တည်ဆောက်ပုံများ
| list1 = 
* [[မက်ဂ်မာ]]
* [[ဆီမီးအုပ်စု]]
* [[မိုနွိုက်]]
* [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]]
* [[အဘီလီယန်အုပ်စု]]
* [[အုပ်စုပိုင်း]]

| list2name = two_ops
| list2title = ကွင်းဆန်သော တည်ဆောက်ပုံများ
| list2 = 
* [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]
* [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]]
* [[ဖီးလ်ဒ်]]
* [[အစားကွင်း]]

| list3name = modules and algebras
| list3title = မော်ဂျူးများ နှင့် အက္ခရာသင်္ချာများ
| list3 = 
* [[မော်ဂျူး]]
* [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]]

| list4name = morphisms
| list4title = မော်ဖစ်ဇင်များ
| list4 = 
* [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]]
* [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]]
* [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်]]
* [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်]]
* [[အပီမော်ဖစ်ဇင်]]
* [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]]

| list5name = algebraic constructions
| list5title = အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ
| list5 = 
* [[စားလဒ်အုပ်စု]] / [[စားလဒ်ကွင်း]]
* [[တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်]]
* [[တိုက်ရိုက် ပေါင်းလဒ်]]
* [[တန်ဆာ မြှောက်လဒ်]]

| below = 
}}&lt;noinclude&gt;
[[ကဏ္ဍ: အက္ခရာသင်္ချာ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>irzm3lw8cc15yyn7jkpsquljjo6dv2h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပင်လယ်ပြင် စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှု (၂၀၂၀)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289360</id>
    <revision>
      <id>1050059</id>
      <parentid>1043500</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T11:14:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1050059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13658" sha1="hh77vrzvjlfee586c33h7o5ome26tik" xml:space="preserve">{{Infobox military operation
| name           = ပင်လယ်ပြင် စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှု (၂၀၂၀)&lt;br&gt; (Fleet Exercise-2020)
| partof         = [[တပ်မတော် (ရေ)|တပ်မတော်(ရေ)]] စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှုများ
| image          = 
| caption        = 
| type           = ပင်လယ်ပြင် လက်တွေ့လေ့ကျင့်ခန်း (Fleet Exercise-2020) လေ့ကျင့်မှု
| location       = မြန်မာ့ရေပိုင်နက် ပင်လယ်ပြင်&lt;br&gt;&lt;br&gt;'''ကွပ်ကဲသူများ -'''&lt;br&gt;[[File:Flag of the Armed Forces (Tatmadaw) of Myanmar.svg|22px|border]] [[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;'''ပါဝင်သည့် တပ်ဖွဲ့များ -'''&lt;br&gt;[[File:Emblem of the Myanmar Navy.svg|22px|border]] [[တပ်မတော် (ရေ)]]&lt;br&gt;[[File:Emblem of the Myanmar Air force.svg|22px|border]] [[တပ်မတော် (လေ)]]
| date           = ၁၂-၁၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ &lt;br&gt;&lt;br&gt;'''အခြေအနေ -'''&lt;br&gt;အောင်မြင်စွာ ပြီးမြောက်&lt;br&gt;&lt;br&gt;'''လေ့ကျင့်မှု ရလဒ် -'''&lt;br&gt;ရေငုပ်သင်္ဘော ([[ရေငုပ်သင်္ဘောစစ်ရေယာဉ် မင်းရဲသိင်္ခသူ|မင်းရဲသိင်္ခသူ]]) ပထမဆုံးအကြိမ် ပါဝင်လေ့ကျင့်ခဲ့သည့် ရေအောက်စစ်ဆင်ရေး
}}
'''ပင်လယ်ပြင် စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှု (၂၀၂၀)(လေ့ကျင့်ခန်း-ဗန္ဓုလ)''' ({{lang-en|'''Fleet Exercise-2020'''}}) သည် [[တပ်မတော် (ရေ)]] မှ ကြီးမှူး၍ မြန်မာ့ရေပိုင်နက် ပင်လယ်ပြင်အတွင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည့် နှစ်စဉ်စစ်ရေးလေ့ကျင့်ခန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ပထမဦးဆုံးသော တိုက်ခိုက်ရေး [[ရေငုပ်သင်္ဘောစစ်ရေယာဉ် မင်းရဲသိင်္ခသူ|ရေငုပ်သင်္ဘောစစ်ရေယာဉ် ''မင်းရဲသိင်္ခသူ'']] စတင်ပါဝင်ခဲ့သည့် ပထမဦးဆုံး သမိုင်းဝင် စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=The Irrawaddy News |date=2020-10-15 |title=ရေငုပ်သင်္ဘော မင်းရဲသိင်္ခသူ ပထမဆုံး စစ်ရေးလေ့ကျင့် (ရုပ်/သံ) |url=https://www.youtube.com/watch?v=mtENcRYR3I8 |access-date=2026-07-18}}&lt;/ref&gt;

== နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း ==
{{main|ရေငုပ်သင်္ဘောစစ်ရေယာဉ် မင်းရဲသိင်္ခသူ}}
မြန်မာ့တပ်မတော်(ရေ)သည် နှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက ရေငုပ်သင်္ဘောပိုင်ဆိုင်ရန် အိပ်မက်မက်ခဲ့ကြသော်လည်း အခက်အခဲအမျိုးမျိုးကြောင့် အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခဲ့ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ ယခုလေ့ကျင့်ခန်းတွင် ပါဝင်သည့် စစ်ရေယာဉ်-မင်းရဲသိင်္ခသူမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှတစ်ဆင့် ဝယ်ယူထားသည့် ရုရှားလုပ် Kilo အမျိုးအစား ဒီဇယ်-လျှပ်စစ်စွမ်းအင်သုံး တိုက်ခိုက်ရေး ရေငုပ်သင်္ဘောဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=ငြိမ်းဆွေ |date=0001-11-30 |title=တပ်မတော်က ပထမဆုံးသော ရေငုပ်င်္ဘောကို ထုတ်ဖော်ပြသ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/4726/ |access-date=2026-07-18 |website=Myanmar Now |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ရေငုပ်စစ်သင်္ဘော မင်းရဲသိင်္ခသူပါဝင်သည့် ပင်လယ်ပြင်စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှုပြုလုပ် (ဓာတ်ပုံ) |url=https://burmese.dvb.no/post/416974 |access-date=2026-07-18 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== လေ့ကျင့်ခန်း အစီအစဉ်များနှင့် နည်းဗျူဟာများ ==
၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၂ ရက်နေ့မှ ၁၅ ရက်နေ့အထိ ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သော ဤစစ်ရေးလေ့ကျင့်ခန်းတွင် စစ်ရေယာဉ် ၁၂ စီး ပါဝင်ခဲ့သည်။လေ့ကျင့်မှုကာလအတွင်း အီလက်ထရောနစ် စစ်ဆင်ရေး လေ့ကျင့်ခန်းများ၊ စစ်ရေယာဉ်များ သတ်မှတ်ပုံစံဖြင့် ချီတက်ခြင်းနှင့် ရန်သူ့ရေငုပ်သင်္ဘောရန်အား ကာကွယ်ခြင်း၊ ရှာဖွေတိုက်ခိုက်ခြင်းများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဝေဟင်မှ ဝင်ရောက်လာမည့် ရန်သူ့လေယာဉ်နှင့် ဒုံးပျံများအား လေကြောင်းရန် ကာကွယ်ရေး လက်နက်များဖြင့် ပစ်ခတ်ချေမှုန်းခြင်း၊ ရန်သူ့ရေပြင်သွား စစ်ရေယာဉ်များအား ရေပြင်ပစ်ဒုံးပျံများနှင့် အမြောက်လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခြင်းများကိုလည်း လေ့ကျင့်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ရေငုပ်သင်္ဘောနှင့် ရေပြင်သွား စစ်ရေယာဉ်များ ပူးပေါင်းစစ်ဆင်သည့် လေ့ကျင့်ခန်းများကိုလည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=ပင်လယ်ပြင်စစ်ရေးလေ့ကျင့်ခန်း (Fleet Exercise-2020) အား တပ်မတော်(ရေ)မှ ကျင်းပပြုလုပ် |url=https://www.myawady.net.mm/content/နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေး-စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှုများမှ-တပ်မတော်ရေ-မှ-တိုက်ခိုက်ရေး-ရေငုပ်သင်္ဘော |access-date=18 July 2026 |publisher=Myawady Webportal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တပ်မတော်က တိုက်ခိုက်ရေး ရေငုပ်သင်္ဘော မင်းရဲသိင်္ခသူ အားထုတ်ဖော်ပြသ |url=https://news-eleven.com/article/195568 |access-date=2026-07-18 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;

တပ်မတော်(လေ)မှ ရဟတ်ယာဉ်များကလည်း ကင်းထောက်ခြင်း၊ စစ်ရေယာဉ်-မုတ္တမနှင့် စစ်ရေယာဉ်-အောင်ဇေယျတို့အကြား Cross Deck Landing ဆင်းသက်ခြင်း စသည့်လေ့ကျင့်မှုများတွင် ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့ပြီး ဝေဟင်မှ ရေပြင်ထောက်လှမ်းရေး စွမ်းရည်မြင့်မားစေရေး လေ့ကျင့်မှုများကို အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။ စစ်ရေယာဉ်-မင်းရဲသိင်္ခသူမှာလည်း လေ့ကျင့်ခန်းမတိုင်မီ ရေအောက်သို့ ငုပ်လျှိုးလေ့ကျင့်ခြင်း အကြိမ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး [[အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ]]အတွင်း ဆိုနာဖြင့် ထောက်လှမ်း၍ တော်ပီဒိုပစ်ခတ်ခြင်းကို အောင်မြင်စွာ လေ့ကျင့်ဆောင်ရွက်ထားပြီး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ပထမဆုံးသော ရေငုပ်သင်္ဘောပါဝင်တဲ့ တပ်မတော် (ရေ) Fleet Exercise-2020 လေ့ကျင့်ခန်းပြုလုပ် – Nowadays News |url=https://nowadays-news.com/archives/5870 |access-date=2026-07-18 |language=en-US |archive-date=18 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260718160338/https://nowadays-news.com/archives/5870 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ပင်လယ်ပြင် လက်တွေ့လေ့ကျင့်ခန်း (Fleet Exercise-2020)ကို ဦးစီးလေ့ကျင့်ခဲ့သည့်  တာဝန်ရေတပ်မမှူးမှာ  ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ဇွဲဝင်းမြင့်]] ဖြစ်သည်။၎င်းသည် နောင်တွင်  ၁၆ဦးမြောက် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-01-08 |title=ဇန်နဝါရီ ၈ ရက်ထိပ်တန်းသတင်းများ - ကွတ်ခိုင်ဗျူဟာကုန်းကို သိမ်းပိုက်ထားနိုင်ပြီလို့ ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c51zl7x0q0xo |access-date=2026-07-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

== လေ့ကျင့်ရေးနှင့် မဟာဗျူဟာဆိုင်ရာ အရေးပါမှု ==
[[တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့]]က ရေငုပ်သင်္ဘောတစ်စီး ပိုင်ဆိုင်ရန်မှာ သင်္ဘောတန်ဖိုးထက် လေ့ကျင့်ရေး (Training) အတွက် နှစ်ပေါင်းများစွာ အချိန်ယူရပြီး ကုန်ကျစရိတ်မှာလည်း ပိုမိုမြင့်မားကြောင်း ဆိုခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-12-29 |title=၂၀၂၀ အတွင်း ထူးခြားတဲ့ သတင်းဖြစ်ရပ်များ-အပိုင်း ၂ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-55415476 |access-date=2026-07-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

== တက်ရောက်ခဲ့သည့် အရာရှိကြီးများ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|- style=&quot;background:#efefef; font-weight:bold; text-align:center;&quot;
! အရာရှိကြီး
! ရာထူး
|-
| [[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်]]
| [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]
|-
| ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]]
| [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] နှင့် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)]]
|-
| [[တင်အောင်စန်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး တင်အောင်စန်း]]
| [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]]
|-
| [[မောင်မောင်ကျော်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မောင်မောင်ကျော်]]
| [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]]
|}
== ကိုးကား ==
{{Reflist}} 
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၀ ဖြစ်ရပ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာတပ်မတော်၏ စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှုများ]]</text>
      <sha1>hh77vrzvjlfee586c33h7o5ome26tik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290685</id>
    <revision>
      <id>1049996</id>
      <parentid>1049409</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T17:43:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1049996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5087" sha1="ev2gxxczkpv1aucoenvtzavax4q74i7" xml:space="preserve">အဆုံးရှိ [[ဖီးလ်ဒ်]] (finite field) ဆိုသည်မှာ အဆုံးရှိသော [[အစုဝင်]]အရေအတွက် ပါဝင်သည့် ဖီးလ်ဒ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

== အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (Core Algebraic Properties) ==

* အဆုံးရှိ [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုရှိ]] [[အစုဝင်|အစုဝင်များ၏]] အရေအတွက်ကို အစီအစဉ် (order) ဟု ခေါ်သည်။ ယင်းအစီအစဉ်သည် အမြဲတမ်း သုဒ္ဓကိန်းထပ်ကိန်း (prime power) &lt;math&gt;q = p^n&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် [[သုဒ္ဓကိန်း]] (prime number) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;n \geq 1&lt;/math&gt; သည် [[ကိန်းပြည့်]] (integer) ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ သုဒ္ဓကိန်း &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် ဖီးလ်ဒ်၏ ဝိသေသတန်ဖိုး (characteristic) ဖြစ်သည်။
* အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ်တိုင်းတွင် မော်ဂျူလို &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; ကိန်းပြည့်များ (integers modulo &lt;math&gt;p&lt;/math&gt;) နှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သော]] (isomorphic) သုဒ္ဓဖီးလ်ဒ်ပိုင်း (prime subfield) တစ်ခု ပါဝင်သည်။ ယင်းဖီးလ်ဒ်ပိုင်းကို &lt;math&gt;\mathbb{F}_p&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\mathbb{Z}/(p)&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ ထို့ကြောင့် အစီအစဉ် &lt;math&gt;p^n&lt;/math&gt; ရှိသော မည်သည့် အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ်မဆိုသည် &lt;math&gt;\mathbb{F}_p&lt;/math&gt; အပေါ်အခြေခံသည့် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt;-[[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာရှိသော]] [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (&lt;math&gt;n&lt;/math&gt;-dimensional vector space) တစ်ခု ဖြစ်သည်။
* သုဒ္ဓကိန်းထပ်ကိန်း &lt;math&gt;q = p^n&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုအထိ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique up to isomorphism) အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုသာ အတိအကျ တည်ရှိသည်။ ယင်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် &lt;math&gt;\mathbb{F}_q&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ ၎င်းသည် &lt;math&gt;\mathbb{F}_p&lt;/math&gt; အပေါ်အခြေခံသည့် ပိုလီနိုမီရယ် (polynomial) &lt;math&gt;x^q - x&lt;/math&gt; ၏ ကိန်းရင်းအားလုံးပါ ဖီးလ်ဒ် (splitting field) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုအထိ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော်လည်း ထိုကဲ့သို့သော ကိန်းရင်းအားလုံးပါ ဖီးလ်ဒ်အတွက် ပုံမှန် ရွေးချယ်မှုဟူ၍ (canonical choice) တစ်ခုတည်းသီးသန့် မရှိပါ။
* အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ်တစ်ခု၏ သုညမဟုတ်သော အစုဝင်များ (non-zero elements) သည် မြှောက်ခြင်းအောက်တွင် အစီအစဉ် &lt;math&gt;q - 1&lt;/math&gt; ရှိသော ဆိုက်ကလစ်[[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (cyclic group) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။
* ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စု (Galois group) &lt;math&gt;\mathrm{Gal}(\mathbb{F}_{p^n}/\mathbb{F}_p)&lt;/math&gt; သည် အစီအစဉ် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ရှိသော ဆိုက်ကလစ်အုပ်စုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို &lt;math&gt;x \mapsto x^p&lt;/math&gt; ပုံဖော်မှု (mapping) ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော ဖရိုဘီးနီးယပ်စ် [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Frobenius automorphism) &lt;math&gt;\sigma: \mathbb{F}_{p^n} \to \mathbb{F}_{p^n}&lt;/math&gt; က ထုတ်လုပ်ပေးသည်။

== ကိုးကား ==
* {{Citation |author=nLab authors |title=finite field |date=June 2026 |edition=Revision 9|url=https://ncatlab.org/nlab/show/finite+field |access-date=2026-08-19}}
[[ကဏ္ဍ: ဖီးလ်ဒ် သီအိုရီ]]</text>
      <sha1>ev2gxxczkpv1aucoenvtzavax4q74i7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:ကိန်းစနစ်များ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>290692</id>
    <revision>
      <id>1049999</id>
      <parentid>1049431</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T23:13:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1049999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2361" sha1="564la6byib2u1b3z5owpt2gmcxoe6sf" xml:space="preserve">{{Sidebar with collapsible lists
| name = ကိန်းစနစ်များ
| title = [[ကိန်း|ကိန်းစနစ်များ]]
| style = width: 18em;
| image = 
| listclass = hlist
| expanded = all

| list1name = standard
| list1title = စံ ကိန်းစနစ်များ
| list1 = 
* [[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းများ]] &lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt;
* [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;
* [[ရာရှင်နယ်ကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ]] &lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt;
* [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] &lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt;
* [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] &lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt;

| list2name = extended
| list2title = တိုးချဲ့ ကိန်းစနစ်များ
| list2 = 
* [[ဟိုက်ပါကွန်ပလက်စ်ကိန်းများ]]
* [[ကွာတာနီယွန်များ]] &lt;math&gt;\mathbb{H}&lt;/math&gt;
* [[အော့တိုနီယွန်များ]] &lt;math&gt;\mathbb{O}&lt;/math&gt;
* [[p-အခြေခံကိန်းများ]] &lt;math&gt;\mathbb{Q}_p&lt;/math&gt;

| list3name = subsets
| list3title = အက္ခရာသင်္ချာ ကိန်းအမျိုးအစားများ
| list3 = 
* [[ကိန်းရင်း|ကိန်းရင်းများ]] &lt;math&gt;\bar{\mathbb{Q}}&lt;/math&gt;
* [[ကိန်းပြည့်ရင်း|ကိန်းပြည့်ရင်းများ]]
* [[ကိန်းလွန်|ကိန်းလွန်များ]]
* [[တည်ဆောက်နိုင်သော ကိန်းများ]]
* [[တွက်ချက်နိုင်သောကိန်းများ]]

| list4name = infinite
| list4title = အနန္တ ကိန်းများ
| list4 = 
* [[အော်ဒီနယ်|အော်ဒီနယ်များ]]
* [[ကာဒီနယ်ကိန်း|ကာဒီနယ်ကိန်းများ]]
* [[အလွန်သေးငယ်လွန်းသော ပမာဏများ]]

| below = 
}}&lt;noinclude&gt;
[[ကဏ္ဍ:ကိန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:အက္ခရာသင်္ချာ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>564la6byib2u1b3z5owpt2gmcxoe6sf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခဂိုရှိမခရိုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290798</id>
    <revision>
      <id>1049937</id>
      <parentid>1049893</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T15:12:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ပထဝီသွင်ပြင် */</comment>
      <origin>1049937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14349" sha1="18ynrwq8b7ix1jt8qgubims7i8dn3am" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --&gt;| name = ခဂိုရှိမခရိုင်
| native_name = {{nobold|{{lang|ja|鹿児島県}}}}
| settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| translit_lang1 = Japanese
| translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]]
| translit_lang1_info = {{lang|ja|鹿児島県}}
| translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]]
| translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Kagoshima-ken}}
| image_skyline = {{multiple image
| border                   = infobox
| total_width              = 280
| image_style              = border:1;
| perrow                   = 1/2/2/1
| caption_align            = center
| image1                   = 2025-09-08 Sakurajima Sunrise.jpg
| caption1                 = View of [[Sakurajima]] from [[Kagoshima Bay]]
| image2                   = Mangrove forest in Amami Oshima.jpg
| caption2                 = [[Mangrove|A mangrove forest]] in [[Amami Island]]
| image3                   = Jomonsugi (52931651088).jpg
| caption3                 = Jōmon Cedar in [[Yakushima]]
| image4                   = 2024.11.04 H3ロケット4号機きらめき３号打上げ.jpg
| caption4                 = [[Tanegashima Space Center]]
| image5                   = Kagoshima-Ibusuki Sweet-potatoes-field.jpg
| caption5                 = Kaimondake and [[Sweet potato|sweet potato field]] in [[Ibusuki]]
| image6                   = Kirishima-Jingu Front.jpg
| caption6                 = [[Kirishima Shrine]]
}}
| image_flag = Flag of Kagoshima Prefecture.svg
| flag_size = 100px
| image_seal = Emblem of Kagoshima Prefecture.svg
| seal_size = 80px
| seal_type = Emblem
| image_blank_emblem = Symbol mark of Kagoshima Prefecture.svg
| blank_emblem_size = 80px
| blank_emblem_type = Symbol
| image_map = Map of Japan with highlight on 46 Kagoshima prefecture.svg
| coordinates = 
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|Japan}}
| subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]]
| subdivision_name1 = [[Kyushu]]
| subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]]
| subdivision_name2 = [[Kyushu]]
| seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]]
| seat = [[Kagoshima]]
| parts_type = Subdivisions
| parts_style = para
| p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 8
| p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 43
| leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]]
| leader_name = [[Kōichi Shiota]]
| area_total_km2 = 9187.01
| area_water_percent = 0.2
| area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|10th]]
| population_footnotes = 
| population_total = 1564175
| population_as_of = September 1, 2022
| population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|24th]]
| population_density_km2 = auto
| demographics_type2 = GDP
| demographics2_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title1 = Total
| demographics2_info1 = {{Plain list|
* [[JP¥]]6,048 billion
* [[US$]]44.7 billion (2022)
}}
| iso_code = JP-46
| website = {{URL|http://www.pref.kagoshima.jp/foreign/english/index.html}}
| module = {{Infobox place symbols| embedded=yes
| country  = Japan
| bird     = [[Lidth's jay]] (''Garrulus&amp;nbsp;lidthi'')
| fish     = 
| flower   = Miyamakirishima (''[[Rhododendron kiusianum]]'')
| tree     = Camphor laurel&lt;br/&gt; (''[[Cinnamomum camphora]]'')
}}
| anthem = [[:ja:鹿児島県民の歌|Kagoshima kenmin no uta]]
}}

'''ခဂိုရှိမခရိုင်'''  (鹿児島県, Kagoshima-ken&lt;ref&gt;{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}&lt;/ref&gt;) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ [[ခယူးရှူးကျွန်း]]နှင့် [[ရူးခယူးကျွန်း]]တို့ပေါ်တွင် တည်ရှိသည့် ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). &quot;Kagoshima prefecture&quot; in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 447|page=447}}.&lt;/ref&gt; ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့အရ လူဦးရေ ၁,၅၂၇,၀၁၉ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၉,၁၈၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃,၅၄၇ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ခဂိုရှိမခရိုင်သည် မြောက်ဘက်တွင် [[ခုမမိုတိုခရိုင်]]၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် [[မိယဇခိခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။

ခဂိုရှိမမြို့သည် ခရိုင်မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကကျသည့်မြို့များမှာ ခိရိရှိမမြို့၊ ခနိုယမြို့နှင့် ဆဆွတ်မဆန်းဒိုင်းမြို့တို့ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Nussbaum, &quot;Kagoshima prefecture&quot; at {{Google books|p2QnPijAEmEC|p. 447|page=447}}.&lt;/ref&gt; ခဂိုရှိမမြို့သည် ခယူးရှူးကျွန်း၏ တောင်ဘက်ဆုံးနေရာနှင့် ရူးခယူးကျွန်းများ၏ ဆဆွတ်နန်းကျွန်းအုပ်စုတွင် တည်ရှိနေသည်။ ခဂိုရှိမ၏ ပင်မကုန်းမြေသည် အရိအခဲပင်လယ်မှ ရှိဘုရှိပင်လယ်အော်အထိ ဖြန့်ကျက်တည်ရှိနေသည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
{{main|ခဂိုရှိမခရိုင်၏ သမိုင်းကြောင်း}}
{{See also|ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ သမိုင်းဝင်နေရာများ}}

ခဂိုရှိမခရိုင်သည် ရှေးခေတ် ဂျပန်ပြည်နယ်များဖြစ်သည့် အိုးဆုမိနှင့် ဆဆွတ်မပြည်နယ်တို့ တည်ရှိခဲ့ဖူးသည်။ တည်နေရာအားဖြင့် ရူးခယူးကျွန်း (ဆဆွတ်နန်းကျွန်းစု) ၏ မြောက်ဘက်ပိုင်း ဖြစ်သည်။ ထိုဒေသသည် မဲဂျိခေတ်ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကာလတွင် အဓိကနေရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ခဂိုရှိမမြို့တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ၂၀ ရာစုခေတ်စစ်ပွဲကာလအတွင်း အရေးပါသည့် ရေတပ်အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;Nussbaum, &quot;Provinces and prefectures&quot; at {{Google books|p2QnPijAEmEC|p. 780|page=780}}.&lt;/ref&gt;

==လူဦးရေဆိုင်ရာ==
ခဂိုရှိမခရိုင်တွင် အဓိကလူမျိုးစု နှစ်ခု နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဂျပန်လူမျိုးနှင့် ရူးခိုခုလူမျိုး (အမမိကျွန်း) တို့ ဖြစ်သည်။

==ပထဝီသွင်ပြင်==
ခဂိုရှိမခရိုင်သည် ခယူးရှူးကျွန်း၏ အနောက်တောင်ဘက်စွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်တွင် များစွာသောကျွန်းများ ပါဝင်တည်ရှိနေသည်။ အရေးပါဆုံး ကျွန်းစုမှာ အမမိကျွန်းစု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်ကို အနောက်ဘက်တွင် အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်၊ တောင်ဘက်တွင် အိုခိနဝခရိုင်၊ မြောက်ဘက်တွင် ခုမမိုတိုခရိုင်၊ အရှေ့ဘက်တွင် မိယဇခိခရိုင်တို့ကို ဝန်းရံထားသည်။ ခရိုင်၏ ကမ်းရိုးတန်းသည် ၂,၆၃၂ ကီလိုမီတာ (၁,၆၃၅ မိုင်) ရှည်လျားသည်။ ခဂိုရှိမပင်လယ်အော် (ခင်းခိုဝမ်) ဟုခေါ်သည့် ပင်လယ်အော်တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ဤပင်လယ်အော်သည် ဆဆွတ်မကျွန်းဆွယ်နှင့် အိုးဆုမိကျွန်းဆွယ်တို့အကြား တည်ရှိသည်။ ထိုသို့သော ပထဝီဝင်အနေအထားနှင့် တည်ရှိမှုတို့ကြောင့် ခဂိုရှိမပင်လယ်အော်ကို သမုင်းကြောင်းများစွာတွင် ဂျပန်နိုင်ငံသို့ &quot;ဝင်ပေါက်&quot; အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ခယူးရှူးကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၁၃ သန်း ရှိသည်။ ခဂိုရှိမခရိုင်၏ လူဦးရေသည် ၂ သန်းအောက် လျော့နည်းသည်။

ခရိုင်တွင် လှုပ်ရှားနေသည့် မီးတောင်များနှင့် ငြိမ်သက်နေသည့် မီးတောင်များစွာ ရှိသည်။ ၎င်းမီးတောင်များထဲတွင် ဆခုရဂျိမလည်း ပါဝင်သည်။ ဆခုရဂျိမသည် ခဂိုရှိမမြို့၏ မျက်နှာချင်းဆိုင် ခဂိုရှိမပင်လယ်အော်၏ အပြင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဆခုရဂျိမသည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လှုပ်ရှားမှုအရှိဆုံးမီးတောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဓိကပေါက်ကွဲမှုများသည် ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ပေါက်ကွဲချိန်တွင် ကျဆင်းလာသည့်အရများကြောင့် ပင်မကုန်းမြေအကြား လုံးဝတဆက်တည်း ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင်လည်း ပေါက်ကွဲမှုအနည်းငယ် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် မြေများသည် မုန်လာဥဖြူများ စိုက်ပျိုးရန်အတွက် ကောင်းမွန်သည့် မြေအရင်းအမြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုမြေတွင် စိုက်ပျိုးသည့် မုန်လာဥဖြူသည် ဘတ်စကတ်ဘောလုံးအရွယ်ခန့်ပင် ရှိသည်။

၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ခဂိုရှိမခရိုင်၏ ကုန်းမြေ ၁၃ ရာခိုင်နှုန်းကို သဘာဝဥယျာဉ်များ ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ အမမိဂွန်းတိုး၊ ခိရိရှိမ - ခင်းခိုဝမ်၊ အွန်းဇန်း - အမခုဆ၊ ယခုရှိမအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ခိုရှိခိရှိမနှင့် နိချိနန်းခိုင်းဂန်းအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အခုနဲ၊ ဘိုးနိုမ၊ ဖုခုအဂဲဟမ၊ အိမုတိုင်းခဲ၊ အိုးဆုမိနန်းဘု၊ ဆန်းဒိုင်းဂဝ၊ ရူးအိခိ၊ တခခုမယမ၊ တခုရရက်တိုးစီရင်စုအမျိုးသားဥယျာဉ်များတို့ ဖြစ်ကြသည်။

==စီးပွားရေး==

==ပြင်ပလင့်များ==
{{Commons and category|Kagoshima prefecture}}
* {{OSM relation|1842186}}
* {{wikivoyage-inline|Kagoshima (prefecture)}}
* [http://www.pref.kagoshima.jp/foreign/english/index.html Official Kagoshima Prefecture website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150611002918/http://www.pref.kagoshima.jp/foreign/english/index.html |date=2015-06-11 }} {{in lang|en}}
* [https://peopleofkagoshima.com Official Kagoshima Prefecture Promotional Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210812065704/https://peopleofkagoshima.com/ |date=2021-08-12 }} {{in lang|en}}
* National Archives of Japan [https://web.archive.org/web/20090404143746/http://jpimg.digital.archives.go.jp/jpg_prg/jgmWeb?%25TmpFileDisp%25Env=jpeg2k_images%2Fezu%2Ffukenchizu%2F033_kagoshima_e.env  ... Kagoshima map (1891)]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]]</text>
      <sha1>18ynrwq8b7ix1jt8qgubims7i8dn3am</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049938</id>
      <parentid>1049937</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T15:12:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ပထဝီသွင်ပြင် */</comment>
      <origin>1049938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15417" sha1="4rhh3ar8qo0180t1sxqmfauk910p8vq" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --&gt;| name = ခဂိုရှိမခရိုင်
| native_name = {{nobold|{{lang|ja|鹿児島県}}}}
| settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| translit_lang1 = Japanese
| translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]]
| translit_lang1_info = {{lang|ja|鹿児島県}}
| translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]]
| translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Kagoshima-ken}}
| image_skyline = {{multiple image
| border                   = infobox
| total_width              = 280
| image_style              = border:1;
| perrow                   = 1/2/2/1
| caption_align            = center
| image1                   = 2025-09-08 Sakurajima Sunrise.jpg
| caption1                 = View of [[Sakurajima]] from [[Kagoshima Bay]]
| image2                   = Mangrove forest in Amami Oshima.jpg
| caption2                 = [[Mangrove|A mangrove forest]] in [[Amami Island]]
| image3                   = Jomonsugi (52931651088).jpg
| caption3                 = Jōmon Cedar in [[Yakushima]]
| image4                   = 2024.11.04 H3ロケット4号機きらめき３号打上げ.jpg
| caption4                 = [[Tanegashima Space Center]]
| image5                   = Kagoshima-Ibusuki Sweet-potatoes-field.jpg
| caption5                 = Kaimondake and [[Sweet potato|sweet potato field]] in [[Ibusuki]]
| image6                   = Kirishima-Jingu Front.jpg
| caption6                 = [[Kirishima Shrine]]
}}
| image_flag = Flag of Kagoshima Prefecture.svg
| flag_size = 100px
| image_seal = Emblem of Kagoshima Prefecture.svg
| seal_size = 80px
| seal_type = Emblem
| image_blank_emblem = Symbol mark of Kagoshima Prefecture.svg
| blank_emblem_size = 80px
| blank_emblem_type = Symbol
| image_map = Map of Japan with highlight on 46 Kagoshima prefecture.svg
| coordinates = 
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|Japan}}
| subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]]
| subdivision_name1 = [[Kyushu]]
| subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]]
| subdivision_name2 = [[Kyushu]]
| seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]]
| seat = [[Kagoshima]]
| parts_type = Subdivisions
| parts_style = para
| p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 8
| p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 43
| leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]]
| leader_name = [[Kōichi Shiota]]
| area_total_km2 = 9187.01
| area_water_percent = 0.2
| area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|10th]]
| population_footnotes = 
| population_total = 1564175
| population_as_of = September 1, 2022
| population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|24th]]
| population_density_km2 = auto
| demographics_type2 = GDP
| demographics2_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title1 = Total
| demographics2_info1 = {{Plain list|
* [[JP¥]]6,048 billion
* [[US$]]44.7 billion (2022)
}}
| iso_code = JP-46
| website = {{URL|http://www.pref.kagoshima.jp/foreign/english/index.html}}
| module = {{Infobox place symbols| embedded=yes
| country  = Japan
| bird     = [[Lidth's jay]] (''Garrulus&amp;nbsp;lidthi'')
| fish     = 
| flower   = Miyamakirishima (''[[Rhododendron kiusianum]]'')
| tree     = Camphor laurel&lt;br/&gt; (''[[Cinnamomum camphora]]'')
}}
| anthem = [[:ja:鹿児島県民の歌|Kagoshima kenmin no uta]]
}}

'''ခဂိုရှိမခရိုင်'''  (鹿児島県, Kagoshima-ken&lt;ref&gt;{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}&lt;/ref&gt;) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ [[ခယူးရှူးကျွန်း]]နှင့် [[ရူးခယူးကျွန်း]]တို့ပေါ်တွင် တည်ရှိသည့် ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). &quot;Kagoshima prefecture&quot; in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 447|page=447}}.&lt;/ref&gt; ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့အရ လူဦးရေ ၁,၅၂၇,၀၁၉ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၉,၁၈၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃,၅၄၇ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ခဂိုရှိမခရိုင်သည် မြောက်ဘက်တွင် [[ခုမမိုတိုခရိုင်]]၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် [[မိယဇခိခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။

ခဂိုရှိမမြို့သည် ခရိုင်မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကကျသည့်မြို့များမှာ ခိရိရှိမမြို့၊ ခနိုယမြို့နှင့် ဆဆွတ်မဆန်းဒိုင်းမြို့တို့ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Nussbaum, &quot;Kagoshima prefecture&quot; at {{Google books|p2QnPijAEmEC|p. 447|page=447}}.&lt;/ref&gt; ခဂိုရှိမမြို့သည် ခယူးရှူးကျွန်း၏ တောင်ဘက်ဆုံးနေရာနှင့် ရူးခယူးကျွန်းများ၏ ဆဆွတ်နန်းကျွန်းအုပ်စုတွင် တည်ရှိနေသည်။ ခဂိုရှိမ၏ ပင်မကုန်းမြေသည် အရိအခဲပင်လယ်မှ ရှိဘုရှိပင်လယ်အော်အထိ ဖြန့်ကျက်တည်ရှိနေသည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
{{main|ခဂိုရှိမခရိုင်၏ သမိုင်းကြောင်း}}
{{See also|ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ သမိုင်းဝင်နေရာများ}}

ခဂိုရှိမခရိုင်သည် ရှေးခေတ် ဂျပန်ပြည်နယ်များဖြစ်သည့် အိုးဆုမိနှင့် ဆဆွတ်မပြည်နယ်တို့ တည်ရှိခဲ့ဖူးသည်။ တည်နေရာအားဖြင့် ရူးခယူးကျွန်း (ဆဆွတ်နန်းကျွန်းစု) ၏ မြောက်ဘက်ပိုင်း ဖြစ်သည်။ ထိုဒေသသည် မဲဂျိခေတ်ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကာလတွင် အဓိကနေရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ခဂိုရှိမမြို့တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ၂၀ ရာစုခေတ်စစ်ပွဲကာလအတွင်း အရေးပါသည့် ရေတပ်အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;Nussbaum, &quot;Provinces and prefectures&quot; at {{Google books|p2QnPijAEmEC|p. 780|page=780}}.&lt;/ref&gt;

==လူဦးရေဆိုင်ရာ==
ခဂိုရှိမခရိုင်တွင် အဓိကလူမျိုးစု နှစ်ခု နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဂျပန်လူမျိုးနှင့် ရူးခိုခုလူမျိုး (အမမိကျွန်း) တို့ ဖြစ်သည်။

==ပထဝီသွင်ပြင်==
ခဂိုရှိမခရိုင်သည် ခယူးရှူးကျွန်း၏ အနောက်တောင်ဘက်စွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်တွင် များစွာသောကျွန်းများ ပါဝင်တည်ရှိနေသည်။ အရေးပါဆုံး ကျွန်းစုမှာ အမမိကျွန်းစု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်ကို အနောက်ဘက်တွင် အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်၊ တောင်ဘက်တွင် အိုခိနဝခရိုင်၊ မြောက်ဘက်တွင် ခုမမိုတိုခရိုင်၊ အရှေ့ဘက်တွင် မိယဇခိခရိုင်တို့ကို ဝန်းရံထားသည်။ ခရိုင်၏ ကမ်းရိုးတန်းသည် ၂,၆၃၂ ကီလိုမီတာ (၁,၆၃၅ မိုင်) ရှည်လျားသည်။ ခဂိုရှိမပင်လယ်အော် (ခင်းခိုဝမ်) ဟုခေါ်သည့် ပင်လယ်အော်တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ဤပင်လယ်အော်သည် ဆဆွတ်မကျွန်းဆွယ်နှင့် အိုးဆုမိကျွန်းဆွယ်တို့အကြား တည်ရှိသည်။ ထိုသို့သော ပထဝီဝင်အနေအထားနှင့် တည်ရှိမှုတို့ကြောင့် ခဂိုရှိမပင်လယ်အော်ကို သမုင်းကြောင်းများစွာတွင် ဂျပန်နိုင်ငံသို့ &quot;ဝင်ပေါက်&quot; အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ခယူးရှူးကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၁၃ သန်း ရှိသည်။ ခဂိုရှိမခရိုင်၏ လူဦးရေသည် ၂ သန်းအောက် လျော့နည်းသည်။

ခရိုင်တွင် လှုပ်ရှားနေသည့် မီးတောင်များနှင့် ငြိမ်သက်နေသည့် မီးတောင်များစွာ ရှိသည်။ ၎င်းမီးတောင်များထဲတွင် ဆခုရဂျိမလည်း ပါဝင်သည်။ ဆခုရဂျိမသည် ခဂိုရှိမမြို့၏ မျက်နှာချင်းဆိုင် ခဂိုရှိမပင်လယ်အော်၏ အပြင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဆခုရဂျိမသည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လှုပ်ရှားမှုအရှိဆုံးမီးတောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဓိကပေါက်ကွဲမှုများသည် ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ပေါက်ကွဲချိန်တွင် ကျဆင်းလာသည့်အရများကြောင့် ပင်မကုန်းမြေအကြား လုံးဝတဆက်တည်း ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင်လည်း ပေါက်ကွဲမှုအနည်းငယ် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် မြေများသည် မုန်လာဥဖြူများ စိုက်ပျိုးရန်အတွက် ကောင်းမွန်သည့် မြေအရင်းအမြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုမြေတွင် စိုက်ပျိုးသည့် မုန်လာဥဖြူသည် ဘတ်စကတ်ဘောလုံးအရွယ်ခန့်ပင် ရှိသည်။

၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ခဂိုရှိမခရိုင်၏ ကုန်းမြေ ၁၃ ရာခိုင်နှုန်းကို သဘာဝဥယျာဉ်များ ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ အမမိဂွန်းတိုး၊ ခိရိရှိမ - ခင်းခိုဝမ်၊ အွန်းဇန်း - အမခုဆ၊ ယခုရှိမအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ခိုရှိခိရှိမနှင့် နိချိနန်းခိုင်းဂန်းအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အခုနဲ၊ ဘိုးနိုမ၊ ဖုခုအဂဲဟမ၊ အိမုတိုင်းခဲ၊ အိုးဆုမိနန်းဘု၊ ဆန်းဒိုင်းဂဝ၊ ရူးအိခိ၊ တခခုမယမ၊ တခုရရက်တိုးစီရင်စုအမျိုးသားဥယျာဉ်များတို့ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf |script-title=ja:自然公園都道府県別面積総括 |trans-title=General overview of area figures for Natural Parks by prefecture |language=ja |publisher=[[Ministry of the Environment (Japan)|Ministry of the Environment]] |access-date=12 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pref.kagoshima.jp/kurashi-kankyo/kankyo/sizenkouen/index.html |script-title=ja:自然公園 |trans-title=Natural Parks |language=ja |publisher=Kagoshima Prefecture |access-date=12 August 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Jomon Sugi 06.jpg|[[Jōmon Sugi]] in [[Yaku Island]]
File:Ishiharayoshiharaueno site3.JPG|Mangrove native forest in [[Amami Island]]
File:出水・鶴IMGP1033.JPG|A crane observation centre in Izumi crane migration grounds
File:Ohara festival in Kagoshima.jpg|Ohara style folk dance in Kagoshima Ohara Festival in November
File:Ibusuki-Sand-Bath.JPG|Sand bath style in Ibusuki Spa
File:Satsunan-Islands-Kagoshima-Japan.png|Map of Kagoshima Prefecture
&lt;/gallery&gt;

==စီးပွားရေး==

==ပြင်ပလင့်များ==
{{Commons and category|Kagoshima prefecture}}
* {{OSM relation|1842186}}
* {{wikivoyage-inline|Kagoshima (prefecture)}}
* [http://www.pref.kagoshima.jp/foreign/english/index.html Official Kagoshima Prefecture website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150611002918/http://www.pref.kagoshima.jp/foreign/english/index.html |date=2015-06-11 }} {{in lang|en}}
* [https://peopleofkagoshima.com Official Kagoshima Prefecture Promotional Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210812065704/https://peopleofkagoshima.com/ |date=2021-08-12 }} {{in lang|en}}
* National Archives of Japan [https://web.archive.org/web/20090404143746/http://jpimg.digital.archives.go.jp/jpg_prg/jgmWeb?%25TmpFileDisp%25Env=jpeg2k_images%2Fezu%2Ffukenchizu%2F033_kagoshima_e.env  ... Kagoshima map (1891)]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]]</text>
      <sha1>4rhh3ar8qo0180t1sxqmfauk910p8vq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049939</id>
      <parentid>1049938</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T15:18:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* စီးပွားရေး */</comment>
      <origin>1049939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18015" sha1="8gqp1m3vzy4dc4jtyj3mqem69ietvh9" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --&gt;| name = ခဂိုရှိမခရိုင်
| native_name = {{nobold|{{lang|ja|鹿児島県}}}}
| settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| translit_lang1 = Japanese
| translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]]
| translit_lang1_info = {{lang|ja|鹿児島県}}
| translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]]
| translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Kagoshima-ken}}
| image_skyline = {{multiple image
| border                   = infobox
| total_width              = 280
| image_style              = border:1;
| perrow                   = 1/2/2/1
| caption_align            = center
| image1                   = 2025-09-08 Sakurajima Sunrise.jpg
| caption1                 = View of [[Sakurajima]] from [[Kagoshima Bay]]
| image2                   = Mangrove forest in Amami Oshima.jpg
| caption2                 = [[Mangrove|A mangrove forest]] in [[Amami Island]]
| image3                   = Jomonsugi (52931651088).jpg
| caption3                 = Jōmon Cedar in [[Yakushima]]
| image4                   = 2024.11.04 H3ロケット4号機きらめき３号打上げ.jpg
| caption4                 = [[Tanegashima Space Center]]
| image5                   = Kagoshima-Ibusuki Sweet-potatoes-field.jpg
| caption5                 = Kaimondake and [[Sweet potato|sweet potato field]] in [[Ibusuki]]
| image6                   = Kirishima-Jingu Front.jpg
| caption6                 = [[Kirishima Shrine]]
}}
| image_flag = Flag of Kagoshima Prefecture.svg
| flag_size = 100px
| image_seal = Emblem of Kagoshima Prefecture.svg
| seal_size = 80px
| seal_type = Emblem
| image_blank_emblem = Symbol mark of Kagoshima Prefecture.svg
| blank_emblem_size = 80px
| blank_emblem_type = Symbol
| image_map = Map of Japan with highlight on 46 Kagoshima prefecture.svg
| coordinates = 
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|Japan}}
| subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]]
| subdivision_name1 = [[Kyushu]]
| subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]]
| subdivision_name2 = [[Kyushu]]
| seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]]
| seat = [[Kagoshima]]
| parts_type = Subdivisions
| parts_style = para
| p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 8
| p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 43
| leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]]
| leader_name = [[Kōichi Shiota]]
| area_total_km2 = 9187.01
| area_water_percent = 0.2
| area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|10th]]
| population_footnotes = 
| population_total = 1564175
| population_as_of = September 1, 2022
| population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|24th]]
| population_density_km2 = auto
| demographics_type2 = GDP
| demographics2_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title1 = Total
| demographics2_info1 = {{Plain list|
* [[JP¥]]6,048 billion
* [[US$]]44.7 billion (2022)
}}
| iso_code = JP-46
| website = {{URL|http://www.pref.kagoshima.jp/foreign/english/index.html}}
| module = {{Infobox place symbols| embedded=yes
| country  = Japan
| bird     = [[Lidth's jay]] (''Garrulus&amp;nbsp;lidthi'')
| fish     = 
| flower   = Miyamakirishima (''[[Rhododendron kiusianum]]'')
| tree     = Camphor laurel&lt;br/&gt; (''[[Cinnamomum camphora]]'')
}}
| anthem = [[:ja:鹿児島県民の歌|Kagoshima kenmin no uta]]
}}

'''ခဂိုရှိမခရိုင်'''  (鹿児島県, Kagoshima-ken&lt;ref&gt;{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}&lt;/ref&gt;) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ [[ခယူးရှူးကျွန်း]]နှင့် [[ရူးခယူးကျွန်း]]တို့ပေါ်တွင် တည်ရှိသည့် ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). &quot;Kagoshima prefecture&quot; in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 447|page=447}}.&lt;/ref&gt; ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့အရ လူဦးရေ ၁,၅၂၇,၀၁၉ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၉,၁၈၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃,၅၄၇ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ခဂိုရှိမခရိုင်သည် မြောက်ဘက်တွင် [[ခုမမိုတိုခရိုင်]]၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် [[မိယဇခိခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။

ခဂိုရှိမမြို့သည် ခရိုင်မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကကျသည့်မြို့များမှာ ခိရိရှိမမြို့၊ ခနိုယမြို့နှင့် ဆဆွတ်မဆန်းဒိုင်းမြို့တို့ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Nussbaum, &quot;Kagoshima prefecture&quot; at {{Google books|p2QnPijAEmEC|p. 447|page=447}}.&lt;/ref&gt; ခဂိုရှိမမြို့သည် ခယူးရှူးကျွန်း၏ တောင်ဘက်ဆုံးနေရာနှင့် ရူးခယူးကျွန်းများ၏ ဆဆွတ်နန်းကျွန်းအုပ်စုတွင် တည်ရှိနေသည်။ ခဂိုရှိမ၏ ပင်မကုန်းမြေသည် အရိအခဲပင်လယ်မှ ရှိဘုရှိပင်လယ်အော်အထိ ဖြန့်ကျက်တည်ရှိနေသည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
{{main|ခဂိုရှိမခရိုင်၏ သမိုင်းကြောင်း}}
{{See also|ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ သမိုင်းဝင်နေရာများ}}

ခဂိုရှိမခရိုင်သည် ရှေးခေတ် ဂျပန်ပြည်နယ်များဖြစ်သည့် အိုးဆုမိနှင့် ဆဆွတ်မပြည်နယ်တို့ တည်ရှိခဲ့ဖူးသည်။ တည်နေရာအားဖြင့် ရူးခယူးကျွန်း (ဆဆွတ်နန်းကျွန်းစု) ၏ မြောက်ဘက်ပိုင်း ဖြစ်သည်။ ထိုဒေသသည် မဲဂျိခေတ်ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကာလတွင် အဓိကနေရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ခဂိုရှိမမြို့တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ၂၀ ရာစုခေတ်စစ်ပွဲကာလအတွင်း အရေးပါသည့် ရေတပ်အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;Nussbaum, &quot;Provinces and prefectures&quot; at {{Google books|p2QnPijAEmEC|p. 780|page=780}}.&lt;/ref&gt;

==လူဦးရေဆိုင်ရာ==
ခဂိုရှိမခရိုင်တွင် အဓိကလူမျိုးစု နှစ်ခု နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဂျပန်လူမျိုးနှင့် ရူးခိုခုလူမျိုး (အမမိကျွန်း) တို့ ဖြစ်သည်။

==ပထဝီသွင်ပြင်==
ခဂိုရှိမခရိုင်သည် ခယူးရှူးကျွန်း၏ အနောက်တောင်ဘက်စွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်တွင် များစွာသောကျွန်းများ ပါဝင်တည်ရှိနေသည်။ အရေးပါဆုံး ကျွန်းစုမှာ အမမိကျွန်းစု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်ကို အနောက်ဘက်တွင် အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်၊ တောင်ဘက်တွင် အိုခိနဝခရိုင်၊ မြောက်ဘက်တွင် ခုမမိုတိုခရိုင်၊ အရှေ့ဘက်တွင် မိယဇခိခရိုင်တို့ကို ဝန်းရံထားသည်။ ခရိုင်၏ ကမ်းရိုးတန်းသည် ၂,၆၃၂ ကီလိုမီတာ (၁,၆၃၅ မိုင်) ရှည်လျားသည်။ ခဂိုရှိမပင်လယ်အော် (ခင်းခိုဝမ်) ဟုခေါ်သည့် ပင်လယ်အော်တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ဤပင်လယ်အော်သည် ဆဆွတ်မကျွန်းဆွယ်နှင့် အိုးဆုမိကျွန်းဆွယ်တို့အကြား တည်ရှိသည်။ ထိုသို့သော ပထဝီဝင်အနေအထားနှင့် တည်ရှိမှုတို့ကြောင့် ခဂိုရှိမပင်လယ်အော်ကို သမုင်းကြောင်းများစွာတွင် ဂျပန်နိုင်ငံသို့ &quot;ဝင်ပေါက်&quot; အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ခယူးရှူးကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၁၃ သန်း ရှိသည်။ ခဂိုရှိမခရိုင်၏ လူဦးရေသည် ၂ သန်းအောက် လျော့နည်းသည်။

ခရိုင်တွင် လှုပ်ရှားနေသည့် မီးတောင်များနှင့် ငြိမ်သက်နေသည့် မီးတောင်များစွာ ရှိသည်။ ၎င်းမီးတောင်များထဲတွင် ဆခုရဂျိမလည်း ပါဝင်သည်။ ဆခုရဂျိမသည် ခဂိုရှိမမြို့၏ မျက်နှာချင်းဆိုင် ခဂိုရှိမပင်လယ်အော်၏ အပြင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဆခုရဂျိမသည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လှုပ်ရှားမှုအရှိဆုံးမီးတောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဓိကပေါက်ကွဲမှုများသည် ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ပေါက်ကွဲချိန်တွင် ကျဆင်းလာသည့်အရများကြောင့် ပင်မကုန်းမြေအကြား လုံးဝတဆက်တည်း ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင်လည်း ပေါက်ကွဲမှုအနည်းငယ် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် မြေများသည် မုန်လာဥဖြူများ စိုက်ပျိုးရန်အတွက် ကောင်းမွန်သည့် မြေအရင်းအမြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုမြေတွင် စိုက်ပျိုးသည့် မုန်လာဥဖြူသည် ဘတ်စကတ်ဘောလုံးအရွယ်ခန့်ပင် ရှိသည်။

၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ခဂိုရှိမခရိုင်၏ ကုန်းမြေ ၁၃ ရာခိုင်နှုန်းကို သဘာဝဥယျာဉ်များ ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ အမမိဂွန်းတိုး၊ ခိရိရှိမ - ခင်းခိုဝမ်၊ အွန်းဇန်း - အမခုဆ၊ ယခုရှိမအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ခိုရှိခိရှိမနှင့် နိချိနန်းခိုင်းဂန်းအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အခုနဲ၊ ဘိုးနိုမ၊ ဖုခုအဂဲဟမ၊ အိမုတိုင်းခဲ၊ အိုးဆုမိနန်းဘု၊ ဆန်းဒိုင်းဂဝ၊ ရူးအိခိ၊ တခခုမယမ၊ တခုရရက်တိုးစီရင်စုအမျိုးသားဥယျာဉ်များတို့ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf |script-title=ja:自然公園都道府県別面積総括 |trans-title=General overview of area figures for Natural Parks by prefecture |language=ja |publisher=[[Ministry of the Environment (Japan)|Ministry of the Environment]] |access-date=12 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pref.kagoshima.jp/kurashi-kankyo/kankyo/sizenkouen/index.html |script-title=ja:自然公園 |trans-title=Natural Parks |language=ja |publisher=Kagoshima Prefecture |access-date=12 August 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Jomon Sugi 06.jpg|[[Jōmon Sugi]] in [[Yaku Island]]
File:Ishiharayoshiharaueno site3.JPG|Mangrove native forest in [[Amami Island]]
File:出水・鶴IMGP1033.JPG|A crane observation centre in Izumi crane migration grounds
File:Ohara festival in Kagoshima.jpg|Ohara style folk dance in Kagoshima Ohara Festival in November
File:Ibusuki-Sand-Bath.JPG|Sand bath style in Ibusuki Spa
File:Satsunan-Islands-Kagoshima-Japan.png|Map of Kagoshima Prefecture
&lt;/gallery&gt;

==စီးပွားရေး==
ခရိုင်၏ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများသည် ခဂိုရှိမမြို့နှင့် မြို့ပတ်ဝန်းကျင်တွင် တည်ရှိကြသည်။ ခရိုင်၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းသည် များသောအားဖြင့် ကျေးလက်ဒေသဖြစ်ပြီး လူဦးရေသည် ကျဆင်းလျက်ရှိသည်။

ခရိုင်တွင် ခိုင်မာသည့် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများ ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ထင်ရှားသည့် ရေနွေးကြမ်း၊ ကန်စွန်းဥ၊ မုန်လာဥ၊ ဆန်နှင့် ဂျပန်အမဲသားနက်တို့ ထွက်ရှိသည်။ ခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ငါးရှဉ့်ထွက်ရှိမှု အများဆုံး ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ခဂိုရှိမခရိုင်သည် အမဲသားနှင့် ဝက်သားထုတ်လုပ်မှု အများဆုံး ဖြစ်သည်။

ဂျပန်လေကြောင်းစူးစမ်းလေ့လာရေးအေဂျင်စီ  (JAXA)  သည် ခရိုင်အတွင်းတွင် များစွာသော အဆောက်အဦများ တည်ဆောက်ထားသည်။ ခရိုင်အတွင်းရှိ တနဲဂရှိမတွင် နိုင်ငံ၏ ပင်မဒုံးပျံပစ်လွှတ်ရေးစခန်း ရှိသည်။ ထို့အပြင် ခဂိုရှိမခရိုင်တွင် အုချိနိုအုရအာကာသစင်တာလည်း ရှိသည်။

ခရိုင်၏ လုပ်သားအင်အားသည် ၇၉၁,၀၀၀ ဦး ရှိပြီး အသားတင်ထုတ်လုပ်မှုတန်ဖိုးသည် ခန့်မှန်းခြေ ၅၅၄၈.၇ ထရီလီယံယန်း ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.jetro.go.jp/en/invest/region/data/kagoshima.html | title=Data &amp;#124; Investment Opportunities in Japan's Regions - Investing in Japan - Japan External Trade Organization | date=2024 }}&lt;/ref&gt;

==ပြင်ပလင့်များ==
{{Commons and category|Kagoshima prefecture}}
* {{OSM relation|1842186}}
* {{wikivoyage-inline|Kagoshima (prefecture)}}
* [http://www.pref.kagoshima.jp/foreign/english/index.html Official Kagoshima Prefecture website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150611002918/http://www.pref.kagoshima.jp/foreign/english/index.html |date=2015-06-11 }} {{in lang|en}}
* [https://peopleofkagoshima.com Official Kagoshima Prefecture Promotional Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210812065704/https://peopleofkagoshima.com/ |date=2021-08-12 }} {{in lang|en}}
* National Archives of Japan [https://web.archive.org/web/20090404143746/http://jpimg.digital.archives.go.jp/jpg_prg/jgmWeb?%25TmpFileDisp%25Env=jpeg2k_images%2Fezu%2Ffukenchizu%2F033_kagoshima_e.env  ... Kagoshima map (1891)]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]]</text>
      <sha1>8gqp1m3vzy4dc4jtyj3mqem69ietvh9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တန်ဆာ မြှောက်လဒ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290816</id>
    <revision>
      <id>1049993</id>
      <parentid>1049839</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T17:40:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1049993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27337" sha1="a88x5ipmoqe4pnonkxusitb6lekv11e" xml:space="preserve">တန်ဆာ မြှောက်လဒ် (tensor product) သည် အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ (algebraic structures) ရှိ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (elements) အား [[မြှောက်ခြင်း|မြှောက်ရန်အတွက်]] အခြေခံ သင်္ချာတည်ဆောက်ပုံ (mathematical structure) ဖြစ်သည်။ မူလက မျဉ်းဖြောင့်အစုံ အက္ခရာသင်္ချာ (multilinear algebra) နှင့် [[စကေလာ]] (scalar) [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]] (rings) ကြား ကူးပြောင်းရန် ဖန်တီးခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ (abstract algebra)၊ ဂျီဩမေတြီ (geometry) နှင့် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (topology) တို့တွင် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်။

== တန်ဆာ မြှောက်လဒ် တည်ဆောက်ပုံ (The Construction of the Tensor Product) ==

တန်ဆာ မြှောက်လဒ် &lt;math&gt;M \otimes_R N&lt;/math&gt; ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရန် ယူနစ်ရှိ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (unital ring) &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;၊ [[မော်ဂျူးများ_ကတ်တဂိုရီ#ဘယ်_(သို့မဟုတ်_ညာ)_မော်ဂျူးများ_ကတ်တဂိုရီ_(Category_of_Left_or_Right_Modules)|ညာ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး]] (right &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-module) &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; နှင့် [[မော်ဂျူးများ_ကတ်တဂိုရီ#ဘယ်_(သို့မဟုတ်_ညာ)_မော်ဂျူးများ_ကတ်တဂိုရီ_(Category_of_Left_or_Right_Modules)|ဘယ် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး]] (left &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-module) &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; တို့ လိုအပ်သည်။ ၎င်းသည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; မှ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ၏]] [[မြှောက်ခြင်း|မြှောက်လဒ်များဖြင့်]] ဖွဲ့စည်းထားသည့် အလွတ်လပ်ဆုံး [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (abelian group) ဖြစ်သည်။

ပုံစံတကျအားဖြင့် &lt;math&gt;M \otimes_R N&lt;/math&gt; ကို [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]] (Cartesian product) &lt;math&gt;M \times N&lt;/math&gt; မှ ထုတ်လုပ်သော လွတ်လပ်သည့် အဘီလီယန်အုပ်စု (free abelian group) ၏ စားလဒ် (quotient) အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ အောက်ပါ အစုဝင်များဖြင့် ထုတ်လုပ်ခံ [[အုပ်စုပိုင်း]] (subgroup) ကို မော်ဂျူလို (modulo) ပြုလုပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;(m_1 + m_2, n) - (m_1, n) - (m_2, n)&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;(m, n_1 + n_2) - (m, n_1) - (m, n_2)&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;(mr, n) - (m, rn)&lt;/math&gt;

ထိုဆက်သွယ်ချက်များသည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ရှိ &lt;math&gt;m, m_1, m_2&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; ရှိ &lt;math&gt;n, n_1, n_2&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ရှိ &lt;math&gt;r&lt;/math&gt; တို့အတွက်ဖြစ်သည်။ စုံတွဲ &lt;math&gt;(m, n)&lt;/math&gt; ၏ ထပ်တူညီမှုအတန်းအစား (equivalence class) ကို ရိုးရှင်းသော တန်ဆာ (simple tensor) ဟုခေါ်ပြီး &lt;math&gt;m \otimes n&lt;/math&gt; ဖြင့် ပြသည်။ ဤဆက်သွယ်ချက်များက &lt;math&gt;\otimes&lt;/math&gt; ကို [[ပေါင်းခြင်း|အပေါင်းအပေါ်]] ဖြန့်ဝေရ ဂုဏ်သတ္တိ (distributivity) ရှိစေကာ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; မှ [[စကေလာ|စကေလာများကို]] လွတ်လပ်စွာ ဖြတ်သန်းခွင့်ပြုသည်။ &lt;math&gt;M \otimes_R N&lt;/math&gt; ၏ ယေဘုယျ အစုဝင်သည် ရိုးရှင်းသော တန်ဆာများ၏ အဆုံးရှိ ပုံစံတကျပေါင်းလဒ်များ (finite formal sums) ဖြစ်သည်။ သုညပါဝင်သော တန်ဆာတိုင်းသည် သုညသို့ ပြိုကျသွားသည်။ ထို့ကြောင့် &lt;math&gt;m \otimes 0 = 0&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;0 \otimes n = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

== စကြဝဠာ ဂုဏ်သတ္တိနှင့် မျှခြေရှိသော ပုံဖော်မှုများ (The Universal Property and Balanced Maps) ==

တန်ဆာ မြှောက်လဒ်၏ စွမ်းအားသည် ၎င်း၏ စကြဝဠာ ဂုဏ်သတ္တိ (universal property) ပေါ်တွင် မူတည်သည်။ &lt;math&gt;L&lt;/math&gt; သည် [[အဘီလီယန်အုပ်စု]]ဖြစ်ပြီး ပုံဖော်မှု (map) &lt;math&gt;\varphi : M \times N \to L&lt;/math&gt; သည် ကိန်းရှင်တစ်ခုချင်းစီအတွက် အပေါင်းအခြေခံ (additive) ဖြစ်ကာ &lt;math&gt;\varphi(mr, n) = \varphi(m, rn)&lt;/math&gt; ကို ပြည့်စုံပါက ၎င်းကို &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မျှခြေရှိသော ပုံဖော်မှု (R-balanced map) ဟုခေါ်သည်။ 

တန်ဆာ မြှောက်လဒ်သည် ထိုပုံဖော်မှုများအတွက် စကြဝဠာ အရာဝတ္ထု (universal object) ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;(m, n) \mapsto m \otimes n&lt;/math&gt; သို့ သဘာဝ ပရိုဂျက်ရှင်း (natural projection) ပုံဖော်ခြင်းသည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မျှခြေရှိသော ပုံဖော်မှုဖြစ်သည်။ မည်သည့် &lt;math&gt;L&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\varphi : M \times N \to L&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;\Phi(m \otimes n) = \varphi(m, n)&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် တစ်ခုတည်းသော (unique) [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (group homomorphism) &lt;math&gt;\Phi : M \otimes_R N \to L&lt;/math&gt; တည်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် &lt;math&gt;M \times N&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;L&lt;/math&gt; သို့ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မျှခြေရှိသော ပုံဖော်မှုများနှင့် &lt;math&gt;M \otimes_R N&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;L&lt;/math&gt; သို့ [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] ကြားတွင် သဘာဝ [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်ရှင်း]] (natural bijection) တည်ရှိသည်။ ယင်းက [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]]ပေါ်၌ မျှခြေရှိသော ပုံဖော်မှုသတ်မှတ်ရုံဖြင့် တန်ဆာ မြှောက်လဒ်အပေါ်ရှိ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များကို လွယ်ကူစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခွင့်ပြုသည်။

== မော်ဂျူး တည်ဆောက်ပုံများနှင့် ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ (Module Structures and Commutativity) ==

&lt;math&gt;M \otimes_R N&lt;/math&gt; သည် [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] သက်သက်သာဖြစ်သည်။ ၎င်းကို [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးအဖြစ်]] ပြုလုပ်ရန် အခြေခံမော်ဂျူးများတွင် နောက်ထပ်တည်ဆောက်ပုံများ (additional structures) လိုအပ်သည်။ &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;(S, R)&lt;/math&gt;-[[မော်ဂျူးများ_ကတ်တဂိုရီ#ဘိုင်မော်ဂျူးများ_ကတ်တဂိုရီ_(Category_of_Bimodules)|ဘိုင်မော်ဂျူး]] (bimodule) ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;M \otimes_R N&lt;/math&gt; သည် သက်ရောက်ချက် (action) &lt;math&gt;s(m \otimes n) = (sm) \otimes n&lt;/math&gt; ဖြင့် [[မော်ဂျူးများ_ကတ်တဂိုရီ#ဘယ်_(သို့မဟုတ်_ညာ)_မော်ဂျူးများ_ကတ်တဂိုရီ_(Category_of_Left_or_Right_Modules)|ဘယ် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး]] ဖြစ်လာသည်။ အလားတူ &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;(R, T)&lt;/math&gt;-ဘိုင်မော်ဂျူး ဖြစ်လျှင် [[မော်ဂျူးများ_ကတ်တဂိုရီ#ဘယ်_(သို့မဟုတ်_ညာ)_မော်ဂျူးများ_ကတ်တဂိုရီ_(Category_of_Left_or_Right_Modules)|ညာ &lt;math&gt;T&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး]] ဖြစ်လာသည်။

အခြေခံ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring) ဖြစ်သောအခါ ဘယ်နှင့် ညာ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးများကို &lt;math&gt;(R, R)&lt;/math&gt;-ဘိုင်မော်ဂျူးများအဖြစ် ရှုမြင်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; နှစ်ခုစလုံး &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးများဖြစ်လျှင် &lt;math&gt;M \otimes_R N&lt;/math&gt; သည်လည်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး ဖြစ်လာသည်။ ဤအခြေအနေတွင် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မျှခြေရှိသော ပုံဖော်မှုများသည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ် ပုံဖော်မှုများ (R-bilinear maps) ဖြစ်ကြသည်။ စကြဝဠာ ဂုဏ်သတ္တိက ယင်းပုံဖော်မှုများနှင့် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များကြား]] ဆက်စပ်မှုကို ပေးသည်။

ဖလှယ်ရ ကွင်းအပေါ်ရှိ တန်ဆာ မြှောက်လဒ်သည် အချိုးညီမှု (symmetry) &lt;math&gt;M \otimes_R N \cong N \otimes_R M&lt;/math&gt; ကို လိုက်နာသည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;m \otimes n \mapsto n \otimes m&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် တိကျသော [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (strict associativity) လည်း ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ကွင်းစကွင်းပိတ်မလိုဘဲ &lt;math&gt;M \otimes_R N \otimes_R L&lt;/math&gt; ကို ဖွဲ့စည်းနိုင်သည်။ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တို့သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-အက္ခရာသင်္ချာများ (R-algebras) ဖြစ်လျှင် တန်ဆာ မြှောက်လဒ် &lt;math&gt;A \otimes_R B&lt;/math&gt; သည် ရိုးရှင်းသော တန်ဆာများပေါ်၌ [[မြှောက်ခြင်း]] (multiplication) &lt;math&gt;(a \otimes b)(a' \otimes b') = aa' \otimes bb'&lt;/math&gt; ဖြင့် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-အက္ခရာသင်္ချာ အသစ်တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။

== တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်များနှင့် တန်ဆာ မြှောက်လဒ်များ၏ ဂဏန်းသင်္ချာ (Direct Sums and Arithmetic of Tensor Products) ==

တန်ဆာ မြှောက်လဒ်သည် တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ် (direct sum) အပေါ် ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိရှိသည်။ ထို့ကြောင့် &lt;math&gt;M \otimes_R (\bigoplus N_i) \cong \bigoplus (M \otimes_R N_i)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ တွက်ချက်မှုများအရ &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;-[[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများအဖြစ်]] ရှုမြင်သော ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု (cyclic group) နှစ်ခုအတွက် &lt;math&gt;\mathbb{Z}/m\mathbb{Z} \otimes_{\mathbb{Z}} \mathbb{Z}/n\mathbb{Z} \cong \mathbb{Z}/d\mathbb{Z}&lt;/math&gt; ကို ရရှိသည်။ ဤတွင် &lt;math&gt;d&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;m&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ၏ အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်း (greatest common divisor) ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် &lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt; ကဲ့သို့ စား၍ရသော [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (divisible abelian group) နှင့် အလိမ် အဘီလီယန်အုပ်စု (torsion abelian group) တို့၏ တန်ဆာ မြှောက်လဒ်သည် သုည မော်ဂျူး (zero module) ဖြစ်သွားသည်။ အလိမ် အဘီလီယန်အုပ်စုတွင် [[အစုဝင်|အစုဝင်တိုင်းသည်]] အဆုံးရှိ အစီအစဉ် (finite order) ရှိကြသည်။

== စကေလာများ တိုးချဲ့ခြင်း (Extension of Scalars) ==
&lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ၏ ကွင်းပိုင်း (subring) ဖြစ်ပါက [[မော်ဂျူးများ_ကတ်တဂိုရီ#ဘယ်_(သို့မဟုတ်_ညာ)_မော်ဂျူးများ_ကတ်တဂိုရီ_(Category_of_Left_or_Right_Modules)|ဘယ် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး]] &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;S \otimes_R N&lt;/math&gt; ဖွဲ့စည်းခြင်းဖြင့် ဘယ် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးအဖြစ်သို့ အထက်သို့ပင့်တင် (lift) နိုင်သည်။ ၎င်းသည် လွတ်လပ်သော [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများ]] (free modules) ကို ထိန်းသိမ်းထားရာ &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; သည် အဆင့် (rank) &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ရှိသော လွတ်လပ်သည့် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးဖြစ်လျှင် &lt;math&gt;S \otimes_R N&lt;/math&gt; သည်လည်း တူညီသောအဆင့်ရှိ လွတ်လပ်သော &lt;math&gt;S&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးဖြစ်သည်။ ဤသဘောတရားသည် ဒေသအလိုက်ဖြစ်စေခြင်း (localization) နှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ မော်ဂျူးတစ်ခုကို အခြေခံ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း၏]] အပိုင်းကိန်းများ၏ကွင်း (ring of fractions) နှင့် တန်ဆာ မြှောက်ခြင်းသည် ထိုမော်ဂျူး၏ အပိုင်းကိန်းများ၏ ကွင်းကို ဖန်တီးခြင်းပင်ဖြစ်သည်။

== ဖန်တာဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ- တိကျမှုနှင့် တိကျမှုထိန်းသိမ်းပေးခြင်း (Functorial Properties: Exactness and Flatness) ==

[[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ]] (category theory) အရ [[မော်ဂျူးများ_ကတ်တဂိုရီ#ဘယ်_(သို့မဟုတ်_ညာ)_မော်ဂျူးများ_ကတ်တဂိုရီ_(Category_of_Left_or_Right_Modules)|ညာ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး]] &lt;math&gt;D&lt;/math&gt; သတ်မှတ်ခြင်းက &lt;math&gt;D \otimes_R \_&lt;/math&gt; ကို [[မော်ဂျူးများ_ကတ်တဂိုရီ#ဘယ်_(သို့မဟုတ်_ညာ)_မော်ဂျူးများ_ကတ်တဂိုရီ_(Category_of_Left_or_Right_Modules)|ဘယ်မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of left modules) မှ [[အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of abelian groups) သို့ လားရာတူ [[ဖန်တာ]] (covariant functor) ဖြစ်စေသည်။ ဤဖန်တာသည် ညာတိကျသော (right exact) ဖြစ်၍ &lt;math&gt;L \to M \to N \to 0&lt;/math&gt; ကဲ့သို့သော [[တိကျသော ကိန်းစဉ်တန်း]] (exact sequence) ကို &lt;math&gt;D \otimes_R L \to D \otimes_R M \to D \otimes_R N \to 0&lt;/math&gt; အဖြစ် ထိန်းသိမ်းပေးသည်။

သို့သော် ၎င်းသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ဘယ်တိကျမှု (left exactness) မရှိပါ။ [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်မှု]] (injectivity) ကို ထိန်းသိမ်းပေးသော &lt;math&gt;D&lt;/math&gt; ကို တိကျမှုထိန်းသိမ်းပေး [[မော်ဂျူး]] (flat module) ဟုခေါ်သည်။ လွတ်လပ်သော မော်ဂျူးများနှင့် ပရိုဂျက်တစ် မော်ဂျူးများ (projective modules) သည် အမြဲတမ်း တိကျမှုကို ထိန်းသိမ်းပေးသည်။ ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် ဒိုမိန်း (principal ideal domain) ပေါ်တွင် ထိုသို့ဖြစ်ခြင်းသည် အလိမ်ကင်းစင် မော်ဂျူး (torsion-free module) ဖြစ်ခြင်းနှင့် ထပ်တူညီသည်။

ညာ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး &lt;math&gt;A&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;(R,S)&lt;/math&gt;-[[မော်ဂျူးများ_ကတ်တဂိုရီ#ဘိုင်မော်ဂျူးများ_ကတ်တဂိုရီ_(Category_of_Bimodules)|ဘိုင်မော်ဂျူး]] &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; နှင့် ညာ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; တို့အတွက် [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း#သဘာဝ_အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်_(Natural_Isomorphism)|သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (natural isomorphism) &lt;math&gt;\text{Hom}_S(A \otimes_R B, C) \cong \text{Hom}_R(A, \text{Hom}_S(B, C))&lt;/math&gt; တည်ရှိသည်။ ယင်းက မော်ဂျူးများ၏ [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (topology) နှင့် ဟိုမိုလော်ဂျီ (homology) သဘာဝကို ပြဋ္ဌာန်းပေးသည်။

== ဗက်တာရပ်ဝန်းများနှင့် ခရိုနက်ကာ မြှောက်လဒ် (Vector Spaces and the Kronecker Product) ==

အခြေခံ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းသည်]] [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; ဖြစ်လျှင် [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးအားလုံးသည်]] [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (vector spaces) ဖြစ်ကြသည်။ &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;W&lt;/math&gt; သည် [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] (dimension) &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;m&lt;/math&gt; ရှိသော ရပ်ဝန်းများဖြစ်လျှင် တန်ဆာ မြှောက်လဒ် &lt;math&gt;V \otimes_F W&lt;/math&gt; သည် အတိုင်းအတာ &lt;math&gt;nm&lt;/math&gt; ရှိသော ဗက်တာရပ်ဝန်းဖြစ်သည်။ အခြေအစု (basis) &lt;math&gt;\{v_i\}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\{w_j\}&lt;/math&gt; တို့မှ &lt;math&gt;\{v_i \otimes w_j\}&lt;/math&gt; ကို ထိုတန်ဆာ မြှောက်လဒ်၏ အခြေအစုအဖြစ် ရရှိသည်။

[[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှုများ]] (linear maps) &lt;math&gt;\varphi : V \to X&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\psi : W \to Y&lt;/math&gt; တို့သည်လည်း တန်ဆာ မြှောက်လဒ် &lt;math&gt;\varphi \otimes \psi&lt;/math&gt; အဖြစ် ပေါင်းစပ်နိုင်သည်။ ယင်းတို့ကို [[ကိန်းအုံ|ကိန်းအုံများ]] (matrices) &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; (&lt;math&gt;r \times n&lt;/math&gt;) နှင့် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; (&lt;math&gt;s \times m&lt;/math&gt;) ဖြင့် ကိုယ်စားပြုလျှင် &lt;math&gt;\varphi \otimes \psi&lt;/math&gt; ၏ ကိန်းအုံသည် &lt;math&gt;rs \times nm&lt;/math&gt; အတိုင်းအတာရှိသော ခရိုနက်ကာ မြှောက်လဒ် (Kronecker product) &lt;math&gt;A \otimes B&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ယင်း၏ &lt;math&gt;(i,j)&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် အကွက်တိုင်းသည် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; ကို [[စကေလာ]] &lt;math&gt;a_{ij}&lt;/math&gt; ဖြင့် မြှောက်ထားခြင်းဖြစ်သည်။

== တန်ဆာ၊ အချိုးညီ နှင့် ပြင်ပ အက္ခရာသင်္ချာများ (Tensor, Symmetric, and Exterior Algebras) ==

[[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ကို မိမိကိုယ်တိုင်နှင့် ထပ်ကျော့နည်းဖြင့် (iteratively) တန်ဆာ မြှောက်ခြင်းဖြင့် မြင့်မားသော တည်ဆောက်ပုံများ ရရှိသည်။ ဥပမာ &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် တန်ဆာ ထပ်ကိန်း (tensor power) ကို &lt;math&gt;\mathcal{T}^k(M)&lt;/math&gt; ဖြင့် ပြသည်။ ထိုတန်ဆာ ထပ်ကိန်းအားလုံးကို တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်ယူပါက တန်ဆာ အက္ခရာသင်္ချာ (tensor algebra) &lt;math&gt;\mathcal{T}(M)&lt;/math&gt; ရရှိမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဖလှယ်၍မရသော စကြဝဠာ ပိုလီနိုမီရယ် အက္ခရာသင်္ချာအဖြစ် လုပ်ဆောင်သည်။

&lt;math&gt;\mathcal{T}(M)&lt;/math&gt; အပေါ် ဆက်သွယ်ချက်များ ကန့်သတ်ခြင်းဖြင့် အခြားအက္ခရာသင်္ချာများ ဆင်းသက်ရရှိသည်။
* အချိုးညီ အက္ခရာသင်္ချာ (symmetric algebra) &lt;math&gt;\mathcal{S}(M)&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;m_1 \otimes m_2 - m_2 \otimes m_1&lt;/math&gt; မှ ထုတ်လုပ်ပေးသော အိုင်ဒီးလ် (ideal) ဖြင့် စားလဒ်ရှာ၍ ဖွဲ့စည်းသည်။ [[အစုဝင်|အစုဝင်အားလုံးကို]] [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] ရှိစေသည်။ [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ရှိသော [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းဖြစ်လျှင်]] ကိန်းရှင် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ခုပါသော ပိုလီနိုမီရယ် ကွင်း (polynomial ring) နှင့် ထပ်တူညီကာ အတိုင်းအတာကို &lt;math&gt;\binom{k+n-1}{n-1}&lt;/math&gt; ဖြင့် ဖော်ပြသည်။
* ပြင်ပ အက္ခရာသင်္ချာ (exterior algebra) &lt;math&gt;\bigwedge(M)&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;m \otimes m&lt;/math&gt; ဖြင့် စားလဒ်ရှာ၍ ဖွဲ့စည်းကာ [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ#ဖလှယ်ရဆန့်ကျင်ခြင်း_(Anticommutativity)|ဖလှယ်ရဆန့်ကျင်ခြင်းဂုဏ်သတ္တိ]] (anticommutativity) ရှိစေသည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;m_1 \wedge m_2 = -m_2 \wedge m_1&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ အတိုင်းအတာ &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ရှိသော ရပ်ဝန်းအတွက် အတိုင်းအတာမှာ &lt;math&gt;\binom{n}{k}&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;k &gt; n&lt;/math&gt; အတွက်မူ သုညဖြစ်သည်။

ယင်းသည် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးများ သီအိုရီ (theory of determinants) နှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ အတိုင်းအတာ &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ရှိ ရပ်ဝန်းအတွက် အမြင့်ဆုံး သုညမဟုတ်သော ပြင်ပထပ်ကိန်း &lt;math&gt;\bigwedge^n(V)&lt;/math&gt; သည် အတိုင်းအတာ ၁ သာရှိသည်။ [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်]] (endomorphism) &lt;math&gt;\varphi : V \to V&lt;/math&gt; တိုင်းသည် ထိုရပ်ဝန်းပေါ်တွင် စကေလာတစ်ခုအဖြစ် လှုံ့ဆော်ပေးပြီး ထိုစကေလာသည် ၎င်း၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး (determinant) ပင်ဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
* {{Citation |last1=Dummit |first1=David S. |last2=Foote |first2=Richard M. |title=Abstract Algebra |edition=3rd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=2004}}

[[ကဏ္ဍ:သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဖန်တာများ ]]</text>
      <sha1>a88x5ipmoqe4pnonkxusitb6lekv11e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မက်ဂ်မာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290831</id>
    <revision>
      <id>1049983</id>
      <parentid>1049895</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T17:17:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>hyperlinked</comment>
      <origin>1049983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10734" sha1="duaicypjmn7jqy8mfz1m1rbrqwgehzs" xml:space="preserve">{{အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ}}

[[သင်္ချာ|သင်္ချာဘာသာရပ်]]တွင် မက်ဂ်မာ (magma) ဆိုသည်မှာ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (elements) ပါဝင်သည့် [[အစု]] (set) တစ်ခုနှင့် ၎င်းအစုထဲမှ မည်သည့်အစုဝင်နှစ်ခုကိုမဆို ပေါင်းစပ်ပြီး ယင်းအစုထဲတွင်ပင် အခြားအစုဝင်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသော နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု (binary operation) တစ်ခုတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံ (algebraic structure) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မက်ဂ်မာ၏ အများကိန်းကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် magmas သို့မဟုတ် မက်ဂ်မာတာ (magmata) ဟု သုံးနှုန်းသည်။ ၎င်းကို ဂရုပွိုက် (groupoid) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး&lt;ref&gt;The term groupoid is also used for a mathematical structure in category theory, see [[Groupoid (category theory)]].&lt;/ref&gt; တစ်ခါတစ်ရံတွင် ဘိုင်နား (binar) သို့မဟုတ် အော်ပရေးတစ် (operative) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ မက်ဂ်မာ၏ တည်ဆောက်ပုံအပေါ် နောက်ထပ် လိုအပ်ချက်များ ထပ်မံသတ်မှတ်ထားခြင်း မရှိပေ။ ဤသဘောတရားကို ဂျာမန်သင်္ချာပညာရှင် ဟိုင်းနရစ် ဘရန်ဒ် (Heinrich Brandt) က ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ဂရုပွိုက်အဖြစ် မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်သင်္ချာပညာရှင် ယန်း-ပီယဲ ဆဲရ် (Jean-Pierre Serre) က သူ၏ ဟားဗတ်တက္ကသိုလ် ဟောပြောပို့ချချက်များတွင် ဤသဘောတရားအတွက် မက်ဂ်မာဟူသော ဝေါဟာရကို အသုံးပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Serre |first1=Jean-Pierre |title=Lie Algebras and Lie Groups: 1964 Lectures given at Harvard University |edition=2 |publisher=Springer-Verlag |publication-place=Berlin Heidelberg New York |date=1965 |chapter=Chapter IV. Free Lie Algebras |page=18 |isbn=3-540-55008-9}}&lt;/ref&gt; ပြင်သစ်ဘာသာစကားတွင် မက်ဂ်မာဟူသော စကားလုံးသည် အနည်းငယ်ခေတ်နောက်ကျနေသော်လည်း အသုံးပြုဆဲဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် &quot;ရှုပ်ထွေး၍ ခွဲခြားရခက်သော အရောအနှော&quot; သို့မဟုတ် &quot;သရုပ်မဲ့အရာများ ရှုပ်ထွေးနေခြင်း&quot; ဟု အကြမ်းဖျင်း အဓိပ္ပာယ်ရကာ ဤအက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံကို သင်္ကေတအရ ကိုယ်စားပြုရန် ရည်ရွယ်ခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Citation |title=Définitions : magma - Dictionnaire de français Larousse |url=https://www.larousse.fr/dictionnaires/francais/magma/48543 |work=larousse.fr |access-date=2022-07-30}}&lt;/ref&gt; ယန်း-ပီယဲ ဆဲရ် ရွေးချယ်ခဲ့သော ဤဝေါဟာရကို ပြင်သစ်စာရေးဆရာအဖွဲ့ နီကိုလတ်စ် ဘော်ဘာကီ (Nicolas Bourbaki) ၏ ၁၉၇၄ ခုနှစ်ထုတ် စံပြုကျမ်းဖြစ်သော အက္ခရာသင်္ချာ I (Algebra I) တွင် အသုံးပြုခဲ့ပြီး ကျွမ်းကျင်သူအသိုင်းအဝိုင်းများကြားတွင် အခြေတကျဖြစ်လာစေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Bourbaki |first1=Nicolas |title=Algebra I |series=Elements of Mathematics |publisher=Hermann |publication-place=Paris |date=1974 |chapter=Chap. 1, §7 |page=81 |isbn=2-7056-5675-8}}&lt;/ref&gt;

မက်ဂ်မာကို ယေဘုယျပြုထားခြင်း (generalization) တစ်ခုမှာ ဆူဒို-မက်ဂ်မာ (pseudo-magma) ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှုကို အခြေခံအစု (underlying set) တစ်ခုလုံးပေါ်တွင် သတ်မှတ်ရန် မလိုအပ်တော့ဘဲ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း [[ဖန်ရှင်]] (partial function) တစ်ခုအဖြစ် ရှိနေနိုင်သည်။

== အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Definitions) ==

=== မက်ဂ်မာ (Magma) ===

မက်ဂ်မာသည် အတွဲ &lt;math&gt;(M,*)&lt;/math&gt; တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အခြေခံအစုဖြစ်သော [[အစု]] &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; နှင့် အောက်ပါ နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု (binary operation) တစ်ခုတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။

&lt;math&gt;* \colon M \times M \rightarrow M.&lt;/math&gt;

[[အစုဝင်|အစုဝင်နှစ်ခု]] &lt;math&gt;a, b \in M&lt;/math&gt; အပေါ် တွက်ချက်မှု &lt;math&gt;a * b&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;ab&lt;/math&gt; ဟုသာ လွယ်ကူစွာ ရေးသားလေ့ရှိသည်။ တွက်ချက်မှုသည် အကြောင်းအရာအရ ရှင်းလင်းနေပါက အစု &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ကိုယ်တိုင်ကိုပင် မက်ဂ်မာအဖြစ် ရည်ညွှန်းသည်။

ဗလာစု (empty set) &lt;math&gt;\emptyset&lt;/math&gt; ကိုလည်း အခြေခံအစု &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; အဖြစ် ခွင့်ပြုနိုင်သည်။ ထိုအခါ အတွဲ &lt;math&gt;(\emptyset, \emptyset)&lt;/math&gt; သည် အသေးအဖွဲ (trivial) မက်ဂ်မာတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။

အကယ်၍ တွက်ချက်မှုသည် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖလှယ်ရ]] (commutative) ဖြစ်ပါက ၎င်းမက်ဂ်မာကို ဖလှယ်ရဖြစ်သော မက်ဂ်မာ သို့မဟုတ် အဘီလီယန် (abelian) မက်ဂ်မာဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းတွက်ချက်မှုသည် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associative property) နှင့် ပြည့်စုံပါက မက်ဂ်မာကို ဖက်စပ်ရဖြစ်သော မက်ဂ်မာ သို့မဟုတ် [[ဆီမီးအုပ်စု]] (semigroup) ဟု ခေါ်သည်။

=== မက်ဂ်မာပိုင်း (Submagma) ===

&lt;math&gt;(M,*)&lt;/math&gt; ကို မက်ဂ်မာတစ်ခုအဖြစ် ထားရှိပါမည်။ အကယ်၍ [[အစုပိုင်း]] (subset) &lt;math&gt;U \subseteq M&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;*&lt;/math&gt; အောက်တွင် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ (closure property) ပြည့်စုံပါက ၎င်း &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ မက်ဂ်မာပိုင်း (submagma) ဟု ခေါ်သည်။ အခြားတစ်နည်းအားဖြင့် အောက်ပါအခြေအနေ မှန်ကန်ရမည်။

&lt;math&gt;a * b \in U \text{ for all } a, b \in U.&lt;/math&gt;

ဆက်ခံရရှိသော တွက်ချက်မှုကို ကန့်သတ်ခြင်း (restriction) မှတစ်ဆင့် &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; ကိုယ်တိုင်သည် မက်ဂ်မာတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ၎င်းသည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

&lt;math&gt;*\vert{}_{U \times U} \colon U \times U \rightarrow U.&lt;/math&gt;

ထိုအခါ &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; ၏ စူပါမက်ဂ်မာ (supermagma) ဟုလည်း ခေါ်သည်။

မက်ဂ်မာပိုင်းများ၏ အလိုရှိရာ ထပ်တူပိုင်းအစု (arbitrary intersection) သည် မက်ဂ်မာပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ မက်ဂ်မာပိုင်းများသည် အပိတ် စနစ် (closure system) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းထားသည်။

မက်ဂ်မာတစ်ခု၏ အစုပိုင်း &lt;math&gt;U \subset M&lt;/math&gt; တိုင်းသည် &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; ကို ငုံထားသည့် အငယ်ဆုံးသော မက်ဂ်မာပိုင်းတစ်ခုအတွင်း ပါဝင်သည်။ ဤမက်ဂ်မာပိုင်း &lt;math&gt;\langle U \rangle&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; မှ ထုတ်လုပ်ပေးသည် (generated by) ဟု ဆိုနိုင်ပြီး အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြနိုင်သည်။

&lt;math&gt;\langle U \rangle = \bigcap_{A \leq M, \, U \subseteq A} A,&lt;/math&gt;

ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;A \leq M&lt;/math&gt; ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ မက်ဂ်မာပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည် ဟု အတိုကောက်ရေးသားထားသော သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (notation) ဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
[[ကဏ္ဍ:အက္ခရာသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>duaicypjmn7jqy8mfz1m1rbrqwgehzs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049989</id>
      <parentid>1049983</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T17:37:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1049989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10759" sha1="rvw2r96ei1hsupg6m4ieicovjbosivp" xml:space="preserve">{{အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ}}

[[သင်္ချာ|သင်္ချာဘာသာရပ်]]တွင် မက်ဂ်မာ (magma) ဆိုသည်မှာ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (elements) ပါဝင်သည့် [[အစု]] (set) တစ်ခုနှင့် ၎င်းအစုထဲမှ မည်သည့်အစုဝင်နှစ်ခုကိုမဆို ပေါင်းစပ်ပြီး ယင်းအစုထဲတွင်ပင် အခြားအစုဝင်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသော နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု (binary operation) တစ်ခုတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံ (algebraic structure) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မက်ဂ်မာ၏ အများကိန်းကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် magmas သို့မဟုတ် မက်ဂ်မာတာ (magmata) ဟု သုံးနှုန်းသည်။ ၎င်းကို ဂရုပွိုက် (groupoid) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး&lt;ref&gt;The term groupoid is also used for a mathematical structure in category theory, see [[Groupoid (category theory)]].&lt;/ref&gt; တစ်ခါတစ်ရံတွင် ဘိုင်နား (binar) သို့မဟုတ် အော်ပရေးတစ် (operative) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ မက်ဂ်မာ၏ တည်ဆောက်ပုံအပေါ် နောက်ထပ် လိုအပ်ချက်များ ထပ်မံသတ်မှတ်ထားခြင်း မရှိပေ။ ဤသဘောတရားကို ဂျာမန်သင်္ချာပညာရှင် ဟိုင်းနရစ် ဘရန်ဒ် (Heinrich Brandt) က ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ဂရုပွိုက်အဖြစ် မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်သင်္ချာပညာရှင် ယန်း-ပီယဲ ဆဲရ် (Jean-Pierre Serre) က သူ၏ ဟားဗတ်တက္ကသိုလ် ဟောပြောပို့ချချက်များတွင် ဤသဘောတရားအတွက် မက်ဂ်မာဟူသော ဝေါဟာရကို အသုံးပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Serre |first1=Jean-Pierre |title=Lie Algebras and Lie Groups: 1964 Lectures given at Harvard University |edition=2 |publisher=Springer-Verlag |publication-place=Berlin Heidelberg New York |date=1965 |chapter=Chapter IV. Free Lie Algebras |page=18 |isbn=3-540-55008-9}}&lt;/ref&gt; ပြင်သစ်ဘာသာစကားတွင် မက်ဂ်မာဟူသော စကားလုံးသည် အနည်းငယ်ခေတ်နောက်ကျနေသော်လည်း အသုံးပြုဆဲဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် &quot;ရှုပ်ထွေး၍ ခွဲခြားရခက်သော အရောအနှော&quot; သို့မဟုတ် &quot;သရုပ်မဲ့အရာများ ရှုပ်ထွေးနေခြင်း&quot; ဟု အကြမ်းဖျင်း အဓိပ္ပာယ်ရကာ ဤအက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံကို သင်္ကေတအရ ကိုယ်စားပြုရန် ရည်ရွယ်ခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Citation |title=Définitions : magma - Dictionnaire de français Larousse |url=https://www.larousse.fr/dictionnaires/francais/magma/48543 |work=larousse.fr |access-date=2022-07-30}}&lt;/ref&gt; ယန်း-ပီယဲ ဆဲရ် ရွေးချယ်ခဲ့သော ဤဝေါဟာရကို ပြင်သစ်စာရေးဆရာအဖွဲ့ နီကိုလတ်စ် ဘော်ဘာကီ (Nicolas Bourbaki) ၏ ၁၉၇၄ ခုနှစ်ထုတ် စံပြုကျမ်းဖြစ်သော အက္ခရာသင်္ချာ I (Algebra I) တွင် အသုံးပြုခဲ့ပြီး ကျွမ်းကျင်သူအသိုင်းအဝိုင်းများကြားတွင် အခြေတကျဖြစ်လာစေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Bourbaki |first1=Nicolas |title=Algebra I |series=Elements of Mathematics |publisher=Hermann |publication-place=Paris |date=1974 |chapter=Chap. 1, §7 |page=81 |isbn=2-7056-5675-8}}&lt;/ref&gt;

မက်ဂ်မာကို ယေဘုယျပြုထားခြင်း (generalization) တစ်ခုမှာ ဆူဒို-မက်ဂ်မာ (pseudo-magma) ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှုကို အခြေခံအစု (underlying set) တစ်ခုလုံးပေါ်တွင် သတ်မှတ်ရန် မလိုအပ်တော့ဘဲ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း [[ဖန်ရှင်]] (partial function) တစ်ခုအဖြစ် ရှိနေနိုင်သည်။

== အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Definitions) ==

=== မက်ဂ်မာ (Magma) ===

မက်ဂ်မာသည် အတွဲ &lt;math&gt;(M,*)&lt;/math&gt; တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အခြေခံအစုဖြစ်သော [[အစု]] &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; နှင့် အောက်ပါ နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု (binary operation) တစ်ခုတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။

&lt;math&gt;* \colon M \times M \rightarrow M.&lt;/math&gt;

[[အစုဝင်|အစုဝင်နှစ်ခု]] &lt;math&gt;a, b \in M&lt;/math&gt; အပေါ် တွက်ချက်မှု &lt;math&gt;a * b&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;ab&lt;/math&gt; ဟုသာ လွယ်ကူစွာ ရေးသားလေ့ရှိသည်။ တွက်ချက်မှုသည် အကြောင်းအရာအရ ရှင်းလင်းနေပါက အစု &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ကိုယ်တိုင်ကိုပင် မက်ဂ်မာအဖြစ် ရည်ညွှန်းသည်။

ဗလာစု (empty set) &lt;math&gt;\emptyset&lt;/math&gt; ကိုလည်း အခြေခံအစု &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; အဖြစ် ခွင့်ပြုနိုင်သည်။ ထိုအခါ အတွဲ &lt;math&gt;(\emptyset, \emptyset)&lt;/math&gt; သည် အသေးအဖွဲ (trivial) မက်ဂ်မာတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။

အကယ်၍ တွက်ချက်မှုသည် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖလှယ်ရ]] (commutative) ဖြစ်ပါက ၎င်းမက်ဂ်မာကို ဖလှယ်ရဖြစ်သော မက်ဂ်မာ သို့မဟုတ် အဘီလီယန် (abelian) မက်ဂ်မာဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းတွက်ချက်မှုသည် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associative property) နှင့် ပြည့်စုံပါက မက်ဂ်မာကို ဖက်စပ်ရဖြစ်သော မက်ဂ်မာ သို့မဟုတ် [[ဆီမီးအုပ်စု]] (semigroup) ဟု ခေါ်သည်။

=== မက်ဂ်မာပိုင်း (Submagma) ===

&lt;math&gt;(M,*)&lt;/math&gt; ကို မက်ဂ်မာတစ်ခုအဖြစ် ထားရှိပါမည်။ အကယ်၍ [[အစုပိုင်း]] (subset) &lt;math&gt;U \subseteq M&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;*&lt;/math&gt; အောက်တွင် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ (closure property) ပြည့်စုံပါက ၎င်း &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ မက်ဂ်မာပိုင်း (submagma) ဟု ခေါ်သည်။ အခြားတစ်နည်းအားဖြင့် အောက်ပါအခြေအနေ မှန်ကန်ရမည်။

&lt;math&gt;a * b \in U \text{ for all } a, b \in U.&lt;/math&gt;

ဆက်ခံရရှိသော တွက်ချက်မှုကို ကန့်သတ်ခြင်း (restriction) မှတစ်ဆင့် &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; ကိုယ်တိုင်သည် မက်ဂ်မာတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ၎င်းသည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

&lt;math&gt;*\vert{}_{U \times U} \colon U \times U \rightarrow U.&lt;/math&gt;

ထိုအခါ &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; ၏ စူပါမက်ဂ်မာ (supermagma) ဟုလည်း ခေါ်သည်။

မက်ဂ်မာပိုင်းများ၏ အလိုရှိရာ ထပ်တူပိုင်းအစု (arbitrary intersection) သည် မက်ဂ်မာပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ မက်ဂ်မာပိုင်းများသည် အပိတ် စနစ် (closure system) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းထားသည်။

မက်ဂ်မာတစ်ခု၏ အစုပိုင်း &lt;math&gt;U \subset M&lt;/math&gt; တိုင်းသည် &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; ကို ငုံထားသည့် အငယ်ဆုံးသော မက်ဂ်မာပိုင်းတစ်ခုအတွင်း ပါဝင်သည်။ ဤမက်ဂ်မာပိုင်း &lt;math&gt;\langle U \rangle&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; မှ ထုတ်လုပ်ပေးသည် (generated by) ဟု ဆိုနိုင်ပြီး အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြနိုင်သည်။

&lt;math&gt;\langle U \rangle = \bigcap_{A \leq M, \, U \subseteq A} A,&lt;/math&gt;

ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;A \leq M&lt;/math&gt; ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ မက်ဂ်မာပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည် ဟု အတိုကောက်ရေးသားထားသော သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (notation) ဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
[[ကဏ္ဍ:သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>rvw2r96ei1hsupg6m4ieicovjbosivp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290833</id>
    <revision>
      <id>1049986</id>
      <parentid>1049899</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T17:35:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1049986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5599" sha1="6kunnb20fcvfpoy1iaud10k711cdf39" xml:space="preserve">ကိန်းနှစ်ခုပါဝင်သော အက္ခရာသင်္ချာ တွက်ချက်မှု (algebraic operation) တစ်ခုသည် [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]] (Cartesian product) &lt;math&gt;A \times A&lt;/math&gt; မှ [[အစု]] &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ကိုယ်တိုင်ဆီသို့ သက်ရောက်သော [[ဖန်ရှင်]] &lt;math&gt;f\colon A\times A \to A&lt;/math&gt; တစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု (binary) သည် ထည့်သွင်းရမည့် ကိန်းအရေအတွက် (arity) &lt;math&gt;n=2&lt;/math&gt; ဖြစ်သည့် n-လုံးသွင်း တွက်ချက်မှု (n-ary operation) &lt;math&gt;f\colon A^n\to A&lt;/math&gt; ၏ တိကျသော ပုံစံတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ [[အစုဝင်|အစုဝင်များဖြစ်သော]] &lt;math&gt;a,b \in A&lt;/math&gt; အပေါ် တွက်ချက်မှု သက်ရောက်ခြင်းကို စံပြုထားသော ဖန်ရှင်ဆိုင်ရာ ရှေ့ဆက် သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (prefix notation) ဖြင့် &lt;math&gt;f(a,b)&lt;/math&gt; ဟု ရေးသားနိုင်သည်။ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အခြေအနေအချို့တွင် &lt;math&gt;a\,b\,f&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;(a,b)f&lt;/math&gt; ကဲ့သို့သော နောက်ဆက် သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (postfix notation) ကို အသုံးပြုကြသည်။ သို့သော်လည်း အများအားဖြင့် နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှုများကို &lt;math&gt;a \star b&lt;/math&gt; ဟူသော အလယ်ထည့် သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (infix notation) ကို အသုံးပြု၍ ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\star&lt;/math&gt; သည် တွက်ချက်မှု သင်္ကေတ ဖြစ်သည်။ [[ကိန်း]] အတန်းအစားအမျိုးမျိုး၏ [[ပေါင်းခြင်း]]၊ [[နုတ်ခြင်း]]နှင့် [[မြှောက်ခြင်း]]တို့ အပါအဝင် စံ ဂဏန်းသင်္ချာ လုပ်ငန်းစဉ်များသည် နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှုများ၏ ထင်ရှားသော ဥပမာများ ဖြစ်ကြသည်။

ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာတွင် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှုတစ်ခုကို အပြည့်အဝ ဖန်ရှင် (total function) တစ်ခုအဖြစ် တိကျစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ၎င်းတွက်ချက်မှုကို &lt;math&gt;A \times A&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ဖြစ်နိုင်သမျှ အတွဲတိုင်းအတွက် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားရမည် ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု (partial binary operation) သည် ဤလိုအပ်ချက်ကို ဖြေလျှော့ပေးထားသည်။ ၎င်း၏ အရင်းအမြစ်စု (domain) သည် &lt;math&gt;A \times A&lt;/math&gt; ၏ [[အစုပိုင်း|အစုပိုင်းအစစ်]] (proper subset) ဖြစ်သော ဖန်ရှင်တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ၏]] [[စားခြင်း (သင်္ချာ)|စားခြင်း]]သည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှုတစ်ခုအဖြစ် သက်ရောက်မှုရှိသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သုညဖြင့် စားခြင်းကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်မထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများကို မကြာခဏ ဖော်ပြလေ့ရှိသည့် နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှုများ၏ အခြေခံ ဂုဏ်သတ္တိများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။

* [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (Commutativity): &lt;math&gt;a \star b = b \star a&lt;/math&gt;
* [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (Associativity): &lt;math&gt;a \star (b \star c) = (a \star b) \star c&lt;/math&gt;
* ထပ်တူရပေးဂုဏ်သတ္တိ (Idempotence): &lt;math&gt;a \star a = a&lt;/math&gt;

[[ကဏ္ဍ:သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>6kunnb20fcvfpoy1iaud10k711cdf39</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထပ်တူရအစုဝင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290834</id>
    <revision>
      <id>1049995</id>
      <parentid>1049903</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T17:42:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1049995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13558" sha1="rzwdufguigspoz9qs85u8jnzsercim4" xml:space="preserve">ထပ်တူရအစုဝင် (identity element) ကို ကြားနေ အစုဝင် (neutral element) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ ၎င်းသည် အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံ (algebraic structure) တစ်ခု၏ ထူးခြားသော [[အစုဝင်|အစုဝင်တစ်ခု]] ဖြစ်သည်။ ထိုအစုဝင်နှင့် မည်သည့်အစုဝင်ကိုမဆို တွက်ချက်မှုပြုလုပ်သောအခါ မူလအစုဝင်ကို ပြောင်းလဲခြင်းမရှိဘဲ ကျန်ရစ်စေသည့် ဂုဏ်သတ္တိ (property) ရှိသည်။

== အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition) ==

[[အစု]] &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; နှင့် ၎င်းအပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] (binary operation) &lt;math&gt;*&lt;/math&gt; တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် [[မက်ဂ်မာ]] (magma) &lt;math&gt;(S, *)&lt;/math&gt; တစ်ခုကို ထားရှိပါမည်။ [[အစုဝင်]] &lt;math&gt;e \in S&lt;/math&gt; ကို အောက်ပါအတိုင်း ခေါ်ဆိုသည်။

* အကယ်၍ &lt;math&gt;a \in S&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;e * a = a&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက ဘယ် ထပ်တူရ (left identity) ဟု ခေါ်သည်။
* အကယ်၍ &lt;math&gt;a \in S&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;a * e = a&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက ညာ ထပ်တူရ (right identity) ဟု ခေါ်သည်။
* အကယ်၍ &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; သည် ဘယ် ထပ်တူရရော ညာ ထပ်တူရပါ နှစ်မျိုးစလုံး ဖြစ်နေပါက ထပ်တူရ (identity) ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းကို နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် ထပ်တူရ (two-sided identity) ဟုလည်း သုံးနှုန်းသည်။

အကယ်၍ တွက်ချက်မှုသည် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖလှယ်ရဖြစ်သော]] (commutative) ဂုဏ်သတ္တိရှိပါက ဤသဘောတရားသုံးခုသည် တစ်ထပ်တည်းကျသွားသည်။ အကယ်၍ တွက်ချက်မှုသည် ဖလှယ်၍မရသော (non-commutative) ဂုဏ်သတ္တိရှိပါက တည်ဆောက်ပုံတစ်ခုတွင် ဘယ် ထပ်တူရမဟုတ်သည့် ညာ ထပ်တူရတစ်ခု ရှိနိုင်သည်။ ထို့အတူ ညာ ထပ်တူရမဟုတ်သည့် ဘယ် ထပ်တူရတစ်ခုလည်း ရှိနိုင်သည်။

ထပ်တူရအစုဝင်တစ်ခု ပါဝင်သော ဆီမီးအုပ်စု (semigroup) &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ကို [[မိုနွိုက်]] (monoid) ဟု ခေါ်သည်။ ထို့အပြင် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အစုဝင်တိုင်းအတွက် ပြောင်းပြန် အစုဝင် (inverse element) တစ်ခုစီသည် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; အတွင်း၌ပင် တည်ရှိနေပါက &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; သည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။

မကြာခဏ တွက်ချက်မှု &lt;math&gt;*&lt;/math&gt; အတွက် သင်္ကေတ &lt;math&gt;\cdot&lt;/math&gt; ကို အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ ထိုအခြေအနေတွင် ဆီမီးအုပ်စုကို [[မြှောက်ခြင်း|မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ]] အသွင်ဖြင့် (multiplicatively) ရေးသားသည်ဟု ဆိုသည်။ ထိုအခါ ထပ်တူရအစုဝင်ကို ယူနစ်အစုဝင် (unit element) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ဖြင့် သင်္ကေတပြု ဖော်ပြသည်။ ၎င်းကို မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ထပ်တူရ (multiplicative identity) ဟုလည်း ခေါ်သည်။ မြှောက်ခြင်းအစက် &lt;math&gt;\cdot&lt;/math&gt; ကို များသောအားဖြင့် ချန်လှပ်ထားလေ့ရှိသည်။

ဆီမီးအုပ်စုတစ်ခုကို တွက်ချက်မှု &lt;math&gt;*&lt;/math&gt; အတွက် သင်္ကေတ &lt;math&gt;+&lt;/math&gt; ကို အသုံးပြုကာ [[ပေါင်းခြင်း|အပေါင်းအခြေခံ]] အသွင်ဖြင့် (additively) လည်း ရေးသားနိုင်သည်။ ဤအခြေအနေတွင် ထပ်တူရအစုဝင်ကို သုည အစုဝင် (zero element) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး &lt;math&gt;0&lt;/math&gt; ဖြင့် သင်္ကေတပြု ဖော်ပြသည်။ ၎င်းကို အပေါင်းဆိုင်ရာ ထပ်တူရ (additive identity) ဟုလည်း သုံးနှုန်းသည်။

== ဥပမာများ (Examples) ==

* [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) တွင် [[ပေါင်းခြင်း]] (addition) ၏ ထပ်တူရအစုဝင်မှာ &lt;math&gt;0&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး [[မြှောက်ခြင်း]]၏ ထပ်တူရအစုဝင်မှာ &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကိန်းစစ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;0 + x = x + 0 = x&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;1 \cdot x = x \cdot 1 = x&lt;/math&gt; တို့ မှန်ကန်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
* [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (vector spaces) တွင် သုညဗက်တာ (zero vector) သည် ဗက်တာပေါင်းခြင်း (vector addition) အောက်ရှိ ထပ်တူရအစုဝင် ဖြစ်သည်။
* [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) တစ်ခုအပေါ်ရှိ &lt;math&gt;n \times n&lt;/math&gt; [[ကိန်းအုံ|ကိန်းအုံများ၏]] [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) တွင် သုညကိန်းအုံ (zero matrix) သည် ကိန်းအုံပေါင်းခြင်း (matrix addition) အောက်ရှိ ထပ်တူရအစုဝင် ဖြစ်သည်။ ထပ်တူရကိန်းအုံ (identity matrix) သည် ကိန်းအုံမြှောက်ခြင်း (matrix multiplication) အောက်ရှိ ထပ်တူရအစုဝင် ဖြစ်သည်။
* [[ဖန်ရှင်]] ရပ်ဝန်း (function space) တစ်ခုတွင် သုညဖန်ရှင် (zero function) သည် အပေါင်းဆိုင်ရာ ထပ်တူရ ဖြစ်သည်။ ကိန်းသေ ဖန်ရှင် (constant function) &lt;math&gt;f(x) = 1&lt;/math&gt; သည် မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ထပ်တူရ ဖြစ်သည်။
* ဖန်ရှင်များအတွက် ထပ်တူရ ပုံဖော်မှု (identity map) ဖြစ်သော &lt;math&gt;\mathrm{id}&lt;/math&gt; သည် ဖန်ရှင်များ ပေါင်းစပ်ခြင်း (function composition) အောက်ရှိ ထပ်တူရအစုဝင် ဖြစ်သည်။

== ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties) ==

* အကယ်၍ ဆီမီးအုပ်စု &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; တွင် အနည်းဆုံး ဘယ် ထပ်တူရတစ်ခုနှင့် အနည်းဆုံး ညာ ထပ်တူရတစ်ခု ပါဝင်ပါက ဘယ်နှင့် ညာ ထပ်တူရများအားလုံးသည် ထပ်တူညီကြသည်။ ထိုအခါ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; တွင် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် ထပ်တူရတစ်ခု ရှိလာသည်။ ရှင်းလင်းစွာဆိုရလျှင် &lt;math&gt;a \in S&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် ညာ ထပ်တူရဖြစ်သည့် &lt;math&gt;a * e = a&lt;/math&gt; ကို အမှန်ယူပါမည်။ ထို့အတူ ဘယ် ထပ်တူရဖြစ်သည့် &lt;math&gt;f * a = a&lt;/math&gt; ကိုလည်း အမှန်ယူပါမည်။ ထိုအခါ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

:&lt;math&gt;f = f * e = e&lt;/math&gt;

* ယင်းအကျိုးဆက်အနေဖြင့် [[မိုနွိုက်|မိုနွိုက်တစ်ခု၏]] ထပ်တူရ[[အစုဝင်]]သည် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်မှု ရှိသည်။ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုတစ်ခု၏]] ထပ်တူရအစုဝင်တွင်လည်း ဤဂုဏ်သတ္တိအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။
* အကယ်၍ ဆီမီးအုပ်စုတစ်ခုတွင် နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် ထပ်တူရ မရှိပါက ၎င်းတွင် တစ်ဖက်သတ် (one-sided) ထပ်တူရများစွာ ရှိနိုင်သည်။ အရှင်းဆုံး ဥပမာမှာ အနည်းဆုံး အစုဝင်နှစ်ခုပါဝင်ပြီး ညာ ပရိုဂျက်ရှင်း တွက်ချက်မှု (right-projection operation) &lt;math&gt;a * b := b&lt;/math&gt; ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော [[အစု|အစုတစ်ခု]] ဖြစ်သည်။ ဤတည်ဆောက်ပုံတွင် အစုဝင်တိုင်းသည် ဘယ် ထပ်တူရဖြစ်သော်လည်း မည်သည့်အစုဝင်မျှ ညာ ထပ်တူရ မဟုတ်ပေ။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် ဘယ် ပရိုဂျက်ရှင်း တွက်ချက်မှု (left-projection operation) &lt;math&gt;a * b := a&lt;/math&gt; ကို အသုံးပြုပါက ညာ ထပ်တူရများစွာ ထွက်ပေါ်လာမည်ဖြစ်ပြီး ဘယ် ထပ်တူရတစ်ခုမျှ ရှိမည်မဟုတ်ပေ။
* ဤအချိုးမညီမှုသည် ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိမရှိသော [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]] (rings without identity) တွင်လည်း ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ ၎င်းတို့ကို rngs (rngs) ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ဥပမာအနေဖြင့် [[ဖီးလ်ဒ်]] &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; တစ်ခုအပေါ်ရှိ &lt;math&gt;2 \times 2&lt;/math&gt; [[ကိန်းအုံ|ကိန်းအုံများ၏]] ကွင်းပိုင်း (subring) ကို စဉ်းစားကြည့်ပါမည်။

:&lt;math&gt;R = \left\{ \begin{pmatrix} a &amp; b \\ 0 &amp; 0 \end{pmatrix} \;\vert\; a, b \in K \right\}&lt;/math&gt;

:၎င်းကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် [[မြှောက်ခြင်း|ကိန်းအုံမြှောက်ခြင်းအောက်တွင်]] ဖလှယ်၍မရသော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည်။ ၎င်း၏ ဘယ် မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ထပ်တူရများ (left multiplicative identities) သည် အတိအကျအားဖြင့် အောက်ပါ ပုံစံရှိသော ကိန်းအုံများ ဖြစ်ကြသည်။

:&lt;math&gt;\begin{pmatrix} 1 &amp; x \\ 0 &amp; 0 \end{pmatrix}, \quad x \in K&lt;/math&gt;

:အထက်ပါ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်မှု ဂုဏ်သတ္တိအရ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မြှောက်ခြင်းသည် မည်သည့် ညာ ထပ်တူရကိုမျှ ပိုင်ဆိုင်နိုင်မည် မဟုတ်ပေ။

== ကိုးကား ==
* {{Citation |last=Bosch |first=Siegfried |title=Algebra |edition=7., überarbeitete |publication-place=Berlin u. a. |publisher=Springer |date=2009 |isbn=978-3-540-92811-9 |page=2 |language=de}}

[[ကဏ္ဍ:သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>rzwdufguigspoz9qs85u8jnzsercim4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:မျက်နှာ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>290839</id>
    <revision>
      <id>1049918</id>
      <timestamp>2026-08-23T12:13:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot; {{cat main}} {{Commons category|Faces}}   [[ကဏ္ဍ:လူ့ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1049918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148" sha1="fre41w65x3gg13sb4sfgavglk6bgcy8" xml:space="preserve">
{{cat main}}
{{Commons category|Faces}}


[[ကဏ္ဍ:လူ့ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများ]]</text>
      <sha1>fre41w65x3gg13sb4sfgavglk6bgcy8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:လူ့ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>290840</id>
    <revision>
      <id>1049919</id>
      <timestamp>2026-08-23T12:14:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;   [[ကဏ္ဍ:လူ့ခန္ဓာကိုယ်]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1049919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="lo72ucf2t3dw8ju8fx6zbnii5a561pg" xml:space="preserve">


[[ကဏ္ဍ:လူ့ခန္ဓာကိုယ်]]</text>
      <sha1>lo72ucf2t3dw8ju8fx6zbnii5a561pg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကိန်းစဉ်တန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290841</id>
    <revision>
      <id>1049928</id>
      <timestamp>2026-08-23T14:23:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[သင်္ချာ|သင်္ချာတွင်]] ကိန်းစဉ်တန်း (series) သည် အနန္တ ကိန်းစဉ် (infinite sequence) ၏ ကိန်းများကို [[ပေါင်းခြင်း|ပေါင်းထားသော]] ပေါင်းလဒ်ဖြစ်သည်...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1049928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24185" sha1="i5j1aqfsq2t1wfg01mksf6l9ea57s3k" xml:space="preserve">[[သင်္ချာ|သင်္ချာတွင်]] ကိန်းစဉ်တန်း (series) သည် အနန္တ ကိန်းစဉ် (infinite sequence) ၏ ကိန်းများကို [[ပေါင်းခြင်း|ပေါင်းထားသော]] ပေါင်းလဒ်ဖြစ်သည်။ ကိန်းစဉ်တန်းများကို လေ့လာခြင်းသည် ကဲကုလပ် (calculus) နှင့် သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (mathematical analysis) တို့၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ 

အနန္တ ကိန်းစဉ် &lt;math&gt;(a_1, a_2, a_3, \ldots)&lt;/math&gt; တစ်ခုကို ပေးထားလျှင် ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခုကို &lt;math&gt;\sum_{i=1}^\infty a_i&lt;/math&gt; ဟူသော ဖော်ပြချက်ဖြင့် ပုံစံတကျ (formally) ဖော်ပြသည်။&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |page=37}}&lt;/ref&gt; ကိန်းစဉ်တန်း၏ &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပေါင်းလဒ် (partial sum) သည် ၎င်း၏ ပထမဆုံး ကိန်း &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ခု၏ အဆုံးရှိပေါင်းလဒ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို &lt;math&gt;s_n = \sum_{k=1}^n a_k&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်ဖော်ပြသည်။&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Citation |last1=Rudin |first1=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |date=1976 |page=59}}&lt;/ref&gt; အကယ်၍ &lt;math&gt;n \to \infty&lt;/math&gt; အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသွားသောအခါ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပေါင်းလဒ်များ၏ ကိန်းစဉ်သည် အဆုံးရှိသော သင်္ချာဆိုင်ရာ စုဆုံမှတ် (mathematical limit) တစ်ခုသို့ ချဉ်းကပ်သွားပါက ထိုကိန်းစဉ်တန်းကို စုဆုံသော (convergent) ကိန်းစဉ်တန်းဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ထိုကိန်းစဉ်တန်းကို ပေါင်းစပ်နိုင်သော (summable) ကိန်းစဉ်တန်းဟုလည်း ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ ထိုစုဆုံမှတ်ကို ကိန်းစဉ်တန်း၏ ပေါင်းလဒ်အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ပေးထားသည်။&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |pages=471–472}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |page=384}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Citation |last1=Ablowitz |first1=Mark J. |last2=Fokas |first2=Athanassios S. |title=Complex Variables: Introduction and Applications |edition=2nd |publisher=Cambridge University Press |date=2003 |page=110}}&lt;/ref&gt; အကယ်၍ ၎င်းစုဆုံမှတ် မတည်ရှိပါက ထိုကိန်းစဉ်တန်းသည် ဖြာထွက်သော (divergent) ကိန်းစဉ်တန်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:43&quot;&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |page=453}}&lt;/ref&gt;

=== အစုအဖွဲ့ဖွဲ့ခြင်းနှင့် ပြန်လည်စီစဉ်ခြင်း (Grouping and Rearrangement) ===

အဆုံးရှိသော ပေါင်းလဒ်များတွင် အပေါင်းတွက်ချက်မှု၏ [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associativity) နှင့် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (commutativity) တို့ကြောင့် ကိန်းများကို အစုအဖွဲ့ဖွဲ့ခြင်းနှင့် ပြန်လည်စီစဉ်ခြင်းတို့ကို လွတ်လပ်စွာ ပြုလုပ်နိုင်သည်။ အနန္တ ကိန်းစဉ်တန်းများအတွက်မူ ဤတွက်ချက်မှုများသည် သတိပြုရန် လိုအပ်သည်။ စုဆုံသော ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခု၏ ကိန်းများကို အစုအဖွဲ့ဖွဲ့ခြင်းသည် အမြဲတမ်း မှန်ကန်ပြီး ပေါင်းလဒ်ကို ပြောင်းလဲစေမည်မဟုတ်ပါ။ သို့သော်လည်း ဖြာထွက်သော ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခုကို အစုအဖွဲ့ဖွဲ့ခြင်းသည် ရှေ့နောက်မညီညွတ်သော စုဆုံမှတ်များဆီသို့ စုဆုံသွားသည့် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပေါင်းလဒ်များ၏ ကိန်းစဉ်တစ်ခုကို ထွက်ပေါ်လာစေနိုင်သည်။ ဤအချက်ကို ဂရန်ဒီ၏ ကိန်းစဉ်တန်း (Grandi's series) &lt;math&gt;(1 - 1 + 1 - 1 + \cdots)&lt;/math&gt; တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation |last1=Kifowit |first1=Steven J. |last2=Stamps |first2=Terra A. |title=The harmonic series diverges again and again |journal=American Mathematical Association of Two-Year Colleges Review |volume=27 |issue=2 |date=2006 |pages=31–43}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |page=496}}&lt;/ref&gt;

ကိန်းများ၏ အနန္တ ပြန်လည်စီစဉ်ခြင်းသည် ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခု၏ စုဆုံမှတ်ကို ပြောင်းလဲစေနိုင်သည်။ [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) သို့မဟုတ် [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] (complex numbers) ပါဝင်သော ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခု၏ ပကတိတန်ဖိုးများ (absolute values) ပေါင်းလဒ် &lt;math&gt;\sum |a_n|&lt;/math&gt; စုဆုံရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ ထိုကိန်းစဉ်တန်းသည် ပြန်လည်စီစဉ်ခြင်းကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားစရာမလိုဘဲ တူညီသော တန်ဖိုးတစ်ခုတည်းသို့ စုဆုံခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အကြွင်းမဲ့ စုဆုံခြင်း (absolute convergence) ဟု သိထားကြသည်။ အကယ်၍ ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခုသည် စုဆုံသော်လည်း အကြွင်းမဲ့စုဆုံခြင်းမရှိပါက ၎င်းသည် ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် စုဆုံသော (conditionally convergent) ကိန်းစဉ်တန်း ဖြစ်သည်။ မည်သည့် ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် စုဆုံသော [[ကိန်းစစ်]]ပေါင်းလဒ်ကိုမဆို အလိုရှိရာ ကိန်းစစ် (arbitrary real number) တစ်ခုခုသို့ စုဆုံရန်အတွက် ပြန်လည်စီစဉ်နိုင်ကြောင်း ရီးမန်း ကိန်းစဉ်တန်း သီအိုရမ် (Riemann series theorem) က သက်သေပြထားသည်။ ၎င်းပေါင်းလဒ်ကို လုံးဝ ဖြာထွက်သွားစေရန်လည်း ပြန်လည်စီစဉ်နိုင်ကြောင်း ၎င်းသီအိုရမ်ကပင် သက်သေပြထားသည်။&lt;ref name=&quot;:46&quot;&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |pages=483–486}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=412–414}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Rudin |first1=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |date=1976 |page=76}}&lt;/ref&gt;

=== ကိန်းစဉ်တန်းများအပေါ် တွက်ချက်မှုများ (Operations on Series) ===

ကိန်းစဉ်တန်းများ [[ပေါင်းခြင်း]]နှင့် [[စကေလာ]]မြှောက်ခြင်း (scalar multiplication) တို့ကို သက်ဆိုင်ရာ ကိန်းတစ်ခုချင်းစီအလိုက် တွက်ချက်လုပ်ဆောင်ပြီး ၎င်းတို့သည် စုဆုံခြင်းကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။&lt;ref name=&quot;:242&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=385–386}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Rudin |first1=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |date=1976 |page=72}}&lt;/ref&gt; ကိန်းစဉ်တန်းနှစ်ခု၏ [[မြှောက်ခြင်း]]ကို ကော်ချီ မြှောက်လဒ် (Cauchy product) ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။
&lt;math&gt;\biggl( \sum_{k=0}^{\infty} a_k \biggr) \cdot \biggl( \sum_{k=0}^{\infty} b_k \biggr) = \sum_{k=0}^{\infty} \sum_{j=0}^{k} a_{j} b_{k-j}&lt;/math&gt;
အကယ်၍ မူလကိန်းစဉ်တန်းနှစ်ခုစလုံးသည် အကြွင်းမဲ့ စုဆုံပါက ၎င်းတို့၏ ကော်ချီ မြှောက်လဒ်သည် ၎င်းတို့၏ ပေါင်းလဒ်များ၏ မြှောက်လဒ်ဆီသို့ အကြွင်းမဲ့ စုဆုံသည်။&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Citation |last1=Dummit |first1=David S. |last2=Foote |first2=Richard M. |title=Abstract Algebra |edition=3rd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=2004 |page=238}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:422&quot;&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |pages=486–487, 493}}&lt;/ref&gt;

=== အများသုံး ကိန်းဂဏန်းဆိုင်ရာ ကိန်းစဉ်တန်းများ (Common Numerical Series) ===

* '''ဂျီဩမေတြီ ကိန်းစဉ်တန်း (Geometric series) -''' &lt;math&gt;\sum_{n=0}^\infty a r^n&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ကိန်းစဉ်တန်းသည် &lt;math&gt;\frac{a}{1 - r}&lt;/math&gt; သို့ စုဆုံရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ &lt;math&gt;|r| &lt; 1&lt;/math&gt; ဖြစ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:45&quot;&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |pages=473–478}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:24&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=388–390, 399–401}}&lt;/ref&gt;
* '''ဟာမိုနစ် ကိန်းစဉ်တန်း (Harmonic series) -''' &lt;math&gt;\sum_{n=1}^\infty \frac{1}{n}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဖြာထွက်သော ကိန်းစဉ်တန်းအတွက် အခြေခံကျသော ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:243&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |page=384}}&lt;/ref&gt;
* '''အလှည့်ကျ ကိန်းစဉ်တန်း (Alternating series) -''' ကိန်းများသည် အပေါင်းလက္ခဏာနှင့် အနုတ်လက္ခဏာ တစ်လှည့်စီ ဖြစ်နေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အလှည့်ကျ ဟာမိုနစ် ကိန်းစဉ်တန်း &lt;math&gt;\sum_{n=1}^\infty \frac{(-1)^{n-1}}{n}&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\ln(2)&lt;/math&gt; သို့ ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် စုဆုံသည်။&lt;ref name=&quot;:2434&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=403–404}}&lt;/ref&gt;
* '''တယ်လီစကုပ်ပုံ ကိန်းစဉ်တန်း (Telescoping series) -''' &lt;math&gt;\sum_{n=1}^\infty (b_n-b_{n+1})&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ကိန်းစဉ် &lt;math&gt;b_n&lt;/math&gt; သည် စုဆုံမှတ် &lt;math&gt;L&lt;/math&gt; သို့ စုဆုံပါက ၎င်းကိန်းစဉ်တန်းသည် &lt;math&gt;b_1 - L&lt;/math&gt; ဆီသို့ စုဆုံသည်။&lt;ref name=&quot;:2432&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |page=386}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |page=387}}&lt;/ref&gt;

=== စုဆုံခြင်း စစ်ဆေးခြင်း (Convergence Testing) ===

ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပေါင်းလဒ်များကို တိုက်ရိုက် မတွက်ချက်နိုင်သောအခါ စုဆုံခြင်း စစ်ဆေးခြင်းများကို အသုံးပြုသည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;\lim_{n \to \infty} a_n \neq 0&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက ထိုကိန်းစဉ်တန်းသည် ဖြာထွက်ကြောင်း အခြေခံကျသော &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက်ကိန်း စစ်ဆေးခြင်း (nth-term test) က ဖော်ပြသည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |page=473}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Citation |last1=Rudin |first1=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |date=1976 |page=60}}&lt;/ref&gt;

အကြွင်းမဲ့ စုဆုံခြင်းကို တည်ဆောက်ရန်အတွက် တိုက်ရိုက် နှိုင်းယှဉ်စစ်ဆေးခြင်း (direct comparison test)၊&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=395–396}}&lt;/ref&gt; စုဆုံမှတ် နှိုင်းယှဉ်စစ်ဆေးခြင်း (limit comparison test)၊&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |pages=475–476}}&lt;/ref&gt; အချိုး စစ်ဆေးခြင်း (ratio test)၊&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=399–401}}&lt;/ref&gt; ကိန်းရင်း စစ်ဆေးခြင်း (root test)၊&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Rudin |first1=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |date=1976 |page=65}}&lt;/ref&gt; အင်တီဂရယ် စစ်ဆေးခြင်း (integral test)၊&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=397–398}}&lt;/ref&gt; နှင့် ကော်ချီ၏ သိပ်သည်းမှု စစ်ဆေးခြင်း (Cauchy's condensation test) တို့ အသုံးများသည်။&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Citation |last1=Rudin |first1=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |date=1976 |page=61}}&lt;/ref&gt; ဤသို့တည်ဆောက်ရာတွင် အထက်ဘောင်ရှိသော အနုတ်မဟုတ်သည့် ကိန်းများကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းဖြင့် လုပ်ဆောင်လေ့ရှိသည်။ ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် စုဆုံခြင်းအတွက် စစ်ဆေးရာတွင် အလှည့်ကျ ကိန်းစဉ်တန်း စစ်ဆေးခြင်း (alternating series test)၊&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=403–404}}&lt;/ref&gt; ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး၏ စစ်ဆေးခြင်း (Dirichlet's test) နှင့် အာဘဲလ်၏ စစ်ဆေးခြင်း (Abel's test) တို့ကို သုံးရသည်။&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=407–409}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt; ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခုသည် တိကျစွာ ဖြာထွက်နေသောအခြေအနေမျိုးတွင် ဆီဇာရို ပေါင်းခြင်း (Cesàro summation) သို့မဟုတ် အာဘဲလ် ပေါင်းခြင်း (Abel summation) ကဲ့သို့သော ပေါင်းခြင်း နည်းလမ်းများသည် ၎င်းတို့အတွက် ယေဘုယျပြုထားသော တန်ဖိုးများကို စနစ်တကျ သတ်မှတ်ပေးနိုင်သည်။

=== ဖန်ရှင်များ၏ ကိန်းစဉ်တန်းများ (Series of Functions) ===

[[ကိန်းစစ်]]တန်ဖိုးရှိ (real-valued) သို့မဟုတ် [[ကိန်းထွေး]]တန်ဖိုးရှိ [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (complex-valued functions) ၏ ကိန်းစဉ်တန်း &lt;math&gt;\sum f_n(x)&lt;/math&gt; သည် [[အစု]]တစ်ခုအတွင်းရှိ အမှတ်တစ်ခုစီတွင် စုဆုံမှတ် &lt;math&gt;f(x)&lt;/math&gt; ဆီသို့ စုဆုံပါက ၎င်းသည် အမှတ်အလိုက် စုဆုံခြင်း (pointwise convergence) ကို ပြသသည်။ ပိုမို အားကောင်းသော အခြေအနေတစ်ခုမှာ တစ်ပြေးညီ စုဆုံခြင်း (uniform convergence) ဖြစ်ပြီး ၎င်းတွင် စုဆုံနှုန်းသည် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; အပေါ် အမှီအခိုကင်းသည်။ တစ်ပြေးညီ စုဆုံခြင်းသည် စုဆုံမှတ်များက အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity) နှင့် သက်ဆိုင်ရာ ကိန်းအလိုက် အင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်း (term-by-term integrability) ကဲ့သို့သော ဂုဏ်သတ္တိများကို ထိန်းသိမ်းထားကြောင်း အာမခံသည်။
* '''ပါဝါကိန်းစဉ်တန်း (Power series) -''' &lt;math&gt;\sum a_n(x-c)^n&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ဖန်ရှင်များ (analytic functions) ကို ဖွဲ့စည်းရန်အတွက် သတ်မှတ်ထားသော စုဆုံခြင်း အချင်းဝက် (radius of convergence) တစ်ခုအတွင်း၌ စုဆုံသည်။ ဥပမာအားဖြင့် တေလာ ကိန်းစဉ်တန်း (Taylor series) ဖြစ်သည်။ စုဆုံခြင်းကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်းမပြုဘဲ ပုံစံတကျပေါင်းလဒ်များ (formal sums) အဖြစ် အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ကိုင်တွယ်သောအခါ ၎င်းတို့သည် ပုံစံတကျ ပါဝါကိန်းစဉ်တန်းများ (formal power series) ကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Bourbaki |first1=Nicolas |title=Algebra |publisher=Springer |date=1989 |page=§III.2.11}}&lt;/ref&gt;
* '''လော်ရင့် ကိန်းစဉ်တန်း (Laurent series) -''' ၎င်းတို့သည် အနုတ်ထပ်ကိန်းများ (negative exponents) ပါဝင်သော ကိန်းများကို လက်ခံခြင်းဖြင့် ပါဝါကိန်းစဉ်တန်းများကို ယေဘုယျပြုထားပြီး ကွင်းပုံသဏ္ဌာန်နယ်ပယ်တစ်ခုပေါ်တွင် စုဆုံသည်။
* '''ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး ကိန်းစဉ်တန်း (Dirichlet series) -''' &lt;math&gt;\sum \frac{a_n}{n^s}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ကိန်းသီအိုရီ (analytic number theory) တွင် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်။ ရီးမန်း ဇီတာ ဖန်ရှင် (Riemann zeta function) သည် ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
* '''တြီဂိုနိုမေတြီ ကိန်းစဉ်တန်း (Trigonometric series) -''' ၎င်းတို့သည် တြီဂိုနိုမေတြီ ဖန်ရှင်များ (trigonometric functions) ၏ ပေါင်းလဒ်များ ဖြစ်သည်။ ဖူရီယာ ကိန်းစဉ်တန်း (Fourier series) မှာ အထင်ရှားဆုံး ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
* '''ချဉ်းကပ်မှု ကိန်းစဉ်တန်း (Asymptotic series) -''' ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခုလုံး အနေဖြင့် ဖြာထွက်နေသော်လည်း ၎င်းတို့၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပေါင်းလဒ်များသည် ချဉ်းကပ်မှု စုဆုံမှတ်တစ်ခု၌ အလွန်တိကျသော ခန့်မှန်းချက်များဖြစ်သည့် ဖြန့်ထုတ်ချက်များ ဖြစ်သည်။

== References==

[[category:ကဲကုလပ်]]</text>
      <sha1>i5j1aqfsq2t1wfg01mksf6l9ea57s3k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049929</id>
      <parentid>1049928</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T14:26:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1049929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24175" sha1="l8pa84e3oxpe67w5h5ygy4asfa5cl6c" xml:space="preserve">[[သင်္ချာ|သင်္ချာတွင်]] ကိန်းစဉ်တန်း (series) သည် အနန္တ ကိန်းစဉ် (infinite sequence) ၏ ကိန်းများကို [[ပေါင်းခြင်း|ပေါင်းထားသော]] ပေါင်းလဒ်ဖြစ်သည်။ ကိန်းစဉ်တန်းများကို လေ့လာခြင်းသည် ကဲကုလပ် (calculus) နှင့် သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (mathematical analysis) တို့၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ 

အနန္တ ကိန်းစဉ် &lt;math&gt;(a_1, a_2, a_3, \ldots)&lt;/math&gt; တစ်ခုကို ပေးထားလျှင် ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခုကို &lt;math&gt;\sum_{i=1}^\infty a_i&lt;/math&gt; ဟူသော ဖော်ပြချက်ဖြင့် ပုံစံတကျ (formally) ဖော်ပြသည်။&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |page=37}}&lt;/ref&gt; ကိန်းစဉ်တန်း၏ &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပေါင်းလဒ် (partial sum) သည် ၎င်း၏ ပထမဆုံး ကိန်း &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ခု၏ အဆုံးရှိပေါင်းလဒ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို &lt;math&gt;s_n = \sum_{k=1}^n a_k&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်ဖော်ပြသည်။&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Citation |last1=Rudin |first1=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |date=1976 |page=59}}&lt;/ref&gt; အကယ်၍ &lt;math&gt;n \to \infty&lt;/math&gt; အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသွားသောအခါ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပေါင်းလဒ်များ၏ ကိန်းစဉ်သည် အဆုံးရှိသော သင်္ချာဆိုင်ရာ စုဆုံမှတ် (mathematical limit) တစ်ခုသို့ ချဉ်းကပ်သွားပါက ထိုကိန်းစဉ်တန်းကို စုဆုံသော (convergent) ကိန်းစဉ်တန်းဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ထိုကိန်းစဉ်တန်းကို ပေါင်းစပ်နိုင်သော (summable) ကိန်းစဉ်တန်းဟုလည်း ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ ထိုစုဆုံမှတ်ကို ကိန်းစဉ်တန်း၏ ပေါင်းလဒ်အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ပေးထားသည်။&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |pages=471–472}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |page=384}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Citation |last1=Ablowitz |first1=Mark J. |last2=Fokas |first2=Athanassios S. |title=Complex Variables: Introduction and Applications |edition=2nd |publisher=Cambridge University Press |date=2003 |page=110}}&lt;/ref&gt; အကယ်၍ ၎င်းစုဆုံမှတ် မတည်ရှိပါက ထိုကိန်းစဉ်တန်းသည် ဖြာထွက်သော (divergent) ကိန်းစဉ်တန်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:43&quot;&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |page=453}}&lt;/ref&gt;

== အစုအဖွဲ့ဖွဲ့ခြင်းနှင့် ပြန်လည်စီစဉ်ခြင်း (Grouping and Rearrangement) ==

အဆုံးရှိသော ပေါင်းလဒ်များတွင် အပေါင်းတွက်ချက်မှု၏ [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associativity) နှင့် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (commutativity) တို့ကြောင့် ကိန်းများကို အစုအဖွဲ့ဖွဲ့ခြင်းနှင့် ပြန်လည်စီစဉ်ခြင်းတို့ကို လွတ်လပ်စွာ ပြုလုပ်နိုင်သည်။ အနန္တ ကိန်းစဉ်တန်းများအတွက်မူ ဤတွက်ချက်မှုများသည် သတိပြုရန် လိုအပ်သည်။ စုဆုံသော ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခု၏ ကိန်းများကို အစုအဖွဲ့ဖွဲ့ခြင်းသည် အမြဲတမ်း မှန်ကန်ပြီး ပေါင်းလဒ်ကို ပြောင်းလဲစေမည်မဟုတ်ပါ။ သို့သော်လည်း ဖြာထွက်သော ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခုကို အစုအဖွဲ့ဖွဲ့ခြင်းသည် ရှေ့နောက်မညီညွတ်သော စုဆုံမှတ်များဆီသို့ စုဆုံသွားသည့် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပေါင်းလဒ်များ၏ ကိန်းစဉ်တစ်ခုကို ထွက်ပေါ်လာစေနိုင်သည်။ ဤအချက်ကို ဂရန်ဒီ၏ ကိန်းစဉ်တန်း (Grandi's series) &lt;math&gt;(1 - 1 + 1 - 1 + \cdots)&lt;/math&gt; တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation |last1=Kifowit |first1=Steven J. |last2=Stamps |first2=Terra A. |title=The harmonic series diverges again and again |journal=American Mathematical Association of Two-Year Colleges Review |volume=27 |issue=2 |date=2006 |pages=31–43}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |page=496}}&lt;/ref&gt;

ကိန်းများ၏ အနန္တ ပြန်လည်စီစဉ်ခြင်းသည် ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခု၏ စုဆုံမှတ်ကို ပြောင်းလဲစေနိုင်သည်။ [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) သို့မဟုတ် [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] (complex numbers) ပါဝင်သော ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခု၏ ပကတိတန်ဖိုးများ (absolute values) ပေါင်းလဒ် &lt;math&gt;\sum |a_n|&lt;/math&gt; စုဆုံရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ ထိုကိန်းစဉ်တန်းသည် ပြန်လည်စီစဉ်ခြင်းကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားစရာမလိုဘဲ တူညီသော တန်ဖိုးတစ်ခုတည်းသို့ စုဆုံခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အကြွင်းမဲ့ စုဆုံခြင်း (absolute convergence) ဟု သိထားကြသည်။ အကယ်၍ ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခုသည် စုဆုံသော်လည်း အကြွင်းမဲ့စုဆုံခြင်းမရှိပါက ၎င်းသည် ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် စုဆုံသော (conditionally convergent) ကိန်းစဉ်တန်း ဖြစ်သည်။ မည်သည့် ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် စုဆုံသော [[ကိန်းစစ်]]ပေါင်းလဒ်ကိုမဆို အလိုရှိရာ ကိန်းစစ် (arbitrary real number) တစ်ခုခုသို့ စုဆုံရန်အတွက် ပြန်လည်စီစဉ်နိုင်ကြောင်း ရီးမန်း ကိန်းစဉ်တန်း သီအိုရမ် (Riemann series theorem) က သက်သေပြထားသည်။ ၎င်းပေါင်းလဒ်ကို လုံးဝ ဖြာထွက်သွားစေရန်လည်း ပြန်လည်စီစဉ်နိုင်ကြောင်း ၎င်းသီအိုရမ်ကပင် သက်သေပြထားသည်။&lt;ref name=&quot;:46&quot;&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |pages=483–486}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=412–414}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Rudin |first1=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |date=1976 |page=76}}&lt;/ref&gt;

== ကိန်းစဉ်တန်းများအပေါ် တွက်ချက်မှုများ (Operations on Series) ==

ကိန်းစဉ်တန်းများ [[ပေါင်းခြင်း]]နှင့် [[စကေလာ]]မြှောက်ခြင်း (scalar multiplication) တို့ကို သက်ဆိုင်ရာ ကိန်းတစ်ခုချင်းစီအလိုက် တွက်ချက်လုပ်ဆောင်ပြီး ၎င်းတို့သည် စုဆုံခြင်းကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။&lt;ref name=&quot;:242&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=385–386}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Rudin |first1=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |date=1976 |page=72}}&lt;/ref&gt; ကိန်းစဉ်တန်းနှစ်ခု၏ [[မြှောက်ခြင်း]]ကို ကော်ချီ မြှောက်လဒ် (Cauchy product) ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။
&lt;math&gt;\biggl( \sum_{k=0}^{\infty} a_k \biggr) \cdot \biggl( \sum_{k=0}^{\infty} b_k \biggr) = \sum_{k=0}^{\infty} \sum_{j=0}^{k} a_{j} b_{k-j}&lt;/math&gt;
အကယ်၍ မူလကိန်းစဉ်တန်းနှစ်ခုစလုံးသည် အကြွင်းမဲ့ စုဆုံပါက ၎င်းတို့၏ ကော်ချီ မြှောက်လဒ်သည် ၎င်းတို့၏ ပေါင်းလဒ်များ၏ မြှောက်လဒ်ဆီသို့ အကြွင်းမဲ့ စုဆုံသည်။&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Citation |last1=Dummit |first1=David S. |last2=Foote |first2=Richard M. |title=Abstract Algebra |edition=3rd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=2004 |page=238}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:422&quot;&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |pages=486–487, 493}}&lt;/ref&gt;

== အများသုံး ကိန်းဂဏန်းဆိုင်ရာ ကိန်းစဉ်တန်းများ (Common Numerical Series) ==

* '''ဂျီဩမေတြီ ကိန်းစဉ်တန်း (Geometric series) -''' &lt;math&gt;\sum_{n=0}^\infty a r^n&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ကိန်းစဉ်တန်းသည် &lt;math&gt;\frac{a}{1 - r}&lt;/math&gt; သို့ စုဆုံရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ &lt;math&gt;|r| &lt; 1&lt;/math&gt; ဖြစ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:45&quot;&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |pages=473–478}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:24&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=388–390, 399–401}}&lt;/ref&gt;
* '''ဟာမိုနစ် ကိန်းစဉ်တန်း (Harmonic series) -''' &lt;math&gt;\sum_{n=1}^\infty \frac{1}{n}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဖြာထွက်သော ကိန်းစဉ်တန်းအတွက် အခြေခံကျသော ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:243&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |page=384}}&lt;/ref&gt;
* '''အလှည့်ကျ ကိန်းစဉ်တန်း (Alternating series) -''' ကိန်းများသည် အပေါင်းလက္ခဏာနှင့် အနုတ်လက္ခဏာ တစ်လှည့်စီ ဖြစ်နေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အလှည့်ကျ ဟာမိုနစ် ကိန်းစဉ်တန်း &lt;math&gt;\sum_{n=1}^\infty \frac{(-1)^{n-1}}{n}&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\ln(2)&lt;/math&gt; သို့ ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် စုဆုံသည်။&lt;ref name=&quot;:2434&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=403–404}}&lt;/ref&gt;
* '''တယ်လီစကုပ်ပုံ ကိန်းစဉ်တန်း (Telescoping series) -''' &lt;math&gt;\sum_{n=1}^\infty (b_n-b_{n+1})&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ကိန်းစဉ် &lt;math&gt;b_n&lt;/math&gt; သည် စုဆုံမှတ် &lt;math&gt;L&lt;/math&gt; သို့ စုဆုံပါက ၎င်းကိန်းစဉ်တန်းသည် &lt;math&gt;b_1 - L&lt;/math&gt; ဆီသို့ စုဆုံသည်။&lt;ref name=&quot;:2432&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |page=386}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |page=387}}&lt;/ref&gt;

== စုဆုံခြင်း စစ်ဆေးခြင်း (Convergence Testing) ==

ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပေါင်းလဒ်များကို တိုက်ရိုက် မတွက်ချက်နိုင်သောအခါ စုဆုံခြင်း စစ်ဆေးခြင်းများကို အသုံးပြုသည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;\lim_{n \to \infty} a_n \neq 0&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက ထိုကိန်းစဉ်တန်းသည် ဖြာထွက်ကြောင်း အခြေခံကျသော &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက်ကိန်း စစ်ဆေးခြင်း (nth-term test) က ဖော်ပြသည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |page=473}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Citation |last1=Rudin |first1=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |date=1976 |page=60}}&lt;/ref&gt;

အကြွင်းမဲ့ စုဆုံခြင်းကို တည်ဆောက်ရန်အတွက် တိုက်ရိုက် နှိုင်းယှဉ်စစ်ဆေးခြင်း (direct comparison test)၊&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=395–396}}&lt;/ref&gt; စုဆုံမှတ် နှိုင်းယှဉ်စစ်ဆေးခြင်း (limit comparison test)၊&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |pages=475–476}}&lt;/ref&gt; အချိုး စစ်ဆေးခြင်း (ratio test)၊&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=399–401}}&lt;/ref&gt; ကိန်းရင်း စစ်ဆေးခြင်း (root test)၊&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Rudin |first1=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |date=1976 |page=65}}&lt;/ref&gt; အင်တီဂရယ် စစ်ဆေးခြင်း (integral test)၊&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=397–398}}&lt;/ref&gt; နှင့် ကော်ချီ၏ သိပ်သည်းမှု စစ်ဆေးခြင်း (Cauchy's condensation test) တို့ အသုံးများသည်။&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Citation |last1=Rudin |first1=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |date=1976 |page=61}}&lt;/ref&gt; ဤသို့တည်ဆောက်ရာတွင် အထက်ဘောင်ရှိသော အနုတ်မဟုတ်သည့် ကိန်းများကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းဖြင့် လုပ်ဆောင်လေ့ရှိသည်။ ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် စုဆုံခြင်းအတွက် စစ်ဆေးရာတွင် အလှည့်ကျ ကိန်းစဉ်တန်း စစ်ဆေးခြင်း (alternating series test)၊&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=403–404}}&lt;/ref&gt; ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး၏ စစ်ဆေးခြင်း (Dirichlet's test) နှင့် အာဘဲလ်၏ စစ်ဆေးခြင်း (Abel's test) တို့ကို သုံးရသည်။&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=407–409}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt; ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခုသည် တိကျစွာ ဖြာထွက်နေသောအခြေအနေမျိုးတွင် ဆီဇာရို ပေါင်းခြင်း (Cesàro summation) သို့မဟုတ် အာဘဲလ် ပေါင်းခြင်း (Abel summation) ကဲ့သို့သော ပေါင်းခြင်း နည်းလမ်းများသည် ၎င်းတို့အတွက် ယေဘုယျပြုထားသော တန်ဖိုးများကို စနစ်တကျ သတ်မှတ်ပေးနိုင်သည်။

== ဖန်ရှင်များ၏ ကိန်းစဉ်တန်းများ (Series of Functions) ==

[[ကိန်းစစ်]]တန်ဖိုးရှိ (real-valued) သို့မဟုတ် [[ကိန်းထွေး]]တန်ဖိုးရှိ [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (complex-valued functions) ၏ ကိန်းစဉ်တန်း &lt;math&gt;\sum f_n(x)&lt;/math&gt; သည် [[အစု]]တစ်ခုအတွင်းရှိ အမှတ်တစ်ခုစီတွင် စုဆုံမှတ် &lt;math&gt;f(x)&lt;/math&gt; ဆီသို့ စုဆုံပါက ၎င်းသည် အမှတ်အလိုက် စုဆုံခြင်း (pointwise convergence) ကို ပြသသည်။ ပိုမို အားကောင်းသော အခြေအနေတစ်ခုမှာ တစ်ပြေးညီ စုဆုံခြင်း (uniform convergence) ဖြစ်ပြီး ၎င်းတွင် စုဆုံနှုန်းသည် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; အပေါ် အမှီအခိုကင်းသည်။ တစ်ပြေးညီ စုဆုံခြင်းသည် စုဆုံမှတ်များက အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity) နှင့် သက်ဆိုင်ရာ ကိန်းအလိုက် အင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်း (term-by-term integrability) ကဲ့သို့သော ဂုဏ်သတ္တိများကို ထိန်းသိမ်းထားကြောင်း အာမခံသည်။
* '''ပါဝါကိန်းစဉ်တန်း (Power series) -''' &lt;math&gt;\sum a_n(x-c)^n&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ဖန်ရှင်များ (analytic functions) ကို ဖွဲ့စည်းရန်အတွက် သတ်မှတ်ထားသော စုဆုံခြင်း အချင်းဝက် (radius of convergence) တစ်ခုအတွင်း၌ စုဆုံသည်။ ဥပမာအားဖြင့် တေလာ ကိန်းစဉ်တန်း (Taylor series) ဖြစ်သည်။ စုဆုံခြင်းကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်းမပြုဘဲ ပုံစံတကျပေါင်းလဒ်များ (formal sums) အဖြစ် အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ကိုင်တွယ်သောအခါ ၎င်းတို့သည် ပုံစံတကျ ပါဝါကိန်းစဉ်တန်းများ (formal power series) ကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Bourbaki |first1=Nicolas |title=Algebra |publisher=Springer |date=1989 |page=§III.2.11}}&lt;/ref&gt;
* '''လော်ရင့် ကိန်းစဉ်တန်း (Laurent series) -''' ၎င်းတို့သည် အနုတ်ထပ်ကိန်းများ (negative exponents) ပါဝင်သော ကိန်းများကို လက်ခံခြင်းဖြင့် ပါဝါကိန်းစဉ်တန်းများကို ယေဘုယျပြုထားပြီး ကွင်းပုံသဏ္ဌာန်နယ်ပယ်တစ်ခုပေါ်တွင် စုဆုံသည်။
* '''ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး ကိန်းစဉ်တန်း (Dirichlet series) -''' &lt;math&gt;\sum \frac{a_n}{n^s}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ကိန်းသီအိုရီ (analytic number theory) တွင် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်။ ရီးမန်း ဇီတာ ဖန်ရှင် (Riemann zeta function) သည် ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
* '''တြီဂိုနိုမေတြီ ကိန်းစဉ်တန်း (Trigonometric series) -''' ၎င်းတို့သည် တြီဂိုနိုမေတြီ ဖန်ရှင်များ (trigonometric functions) ၏ ပေါင်းလဒ်များ ဖြစ်သည်။ ဖူရီယာ ကိန်းစဉ်တန်း (Fourier series) မှာ အထင်ရှားဆုံး ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
* '''ချဉ်းကပ်မှု ကိန်းစဉ်တန်း (Asymptotic series) -''' ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခုလုံး အနေဖြင့် ဖြာထွက်နေသော်လည်း ၎င်းတို့၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပေါင်းလဒ်များသည် ချဉ်းကပ်မှု စုဆုံမှတ်တစ်ခု၌ အလွန်တိကျသော ခန့်မှန်းချက်များဖြစ်သည့် ဖြန့်ထုတ်ချက်များ ဖြစ်သည်။

== References==

[[category:ကဲကုလပ်]]</text>
      <sha1>l8pa84e3oxpe67w5h5ygy4asfa5cl6c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049931</id>
      <parentid>1049929</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T14:37:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>minor corrections wrt conditions</comment>
      <origin>1049931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24350" sha1="fu3naxfhuycct65u08dmt1k0gk7ebc1" xml:space="preserve">[[သင်္ချာ|သင်္ချာတွင်]] ကိန်းစဉ်တန်း (series) သည် အနန္တ ကိန်းစဉ် (infinite sequence) ၏ ကိန်းများကို [[ပေါင်းခြင်း|ပေါင်းထားသော]] ပေါင်းလဒ်ဖြစ်သည်။ ကိန်းစဉ်တန်းများကို လေ့လာခြင်းသည် ကဲကုလပ် (calculus) နှင့် သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (mathematical analysis) တို့၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ 

အနန္တ ကိန်းစဉ် &lt;math&gt;(a_1, a_2, a_3, \ldots)&lt;/math&gt; တစ်ခုကို ပေးထားလျှင် ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခုကို &lt;math&gt;\sum_{i=1}^\infty a_i&lt;/math&gt; ဟူသော ဖော်ပြချက်ဖြင့် ပုံစံတကျ (formally) ဖော်ပြသည်။&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |page=37}}&lt;/ref&gt; ကိန်းစဉ်တန်း၏ &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပေါင်းလဒ် (partial sum) သည် ၎င်း၏ ပထမဆုံး ကိန်း &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ခု၏ အဆုံးရှိပေါင်းလဒ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို &lt;math&gt;s_n = \sum_{k=1}^n a_k&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်ဖော်ပြသည်။&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Citation |last1=Rudin |first1=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |date=1976 |page=59}}&lt;/ref&gt; အကယ်၍ &lt;math&gt;n \to \infty&lt;/math&gt; အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသွားသောအခါ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပေါင်းလဒ်များ၏ ကိန်းစဉ်သည် အဆုံးရှိသော သင်္ချာဆိုင်ရာ စုဆုံမှတ် (mathematical limit) တစ်ခုသို့ ချဉ်းကပ်သွားပါက ထိုကိန်းစဉ်တန်းကို စုဆုံသော (convergent) ကိန်းစဉ်တန်းဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ထိုကိန်းစဉ်တန်းကို ပေါင်းစပ်နိုင်သော (summable) ကိန်းစဉ်တန်းဟုလည်း ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ ထိုစုဆုံမှတ်ကို ကိန်းစဉ်တန်း၏ ပေါင်းလဒ်အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ပေးထားသည်။&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |pages=471–472}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |page=384}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Citation |last1=Ablowitz |first1=Mark J. |last2=Fokas |first2=Athanassios S. |title=Complex Variables: Introduction and Applications |edition=2nd |publisher=Cambridge University Press |date=2003 |page=110}}&lt;/ref&gt; အကယ်၍ ၎င်းစုဆုံမှတ် မတည်ရှိပါက ထိုကိန်းစဉ်တန်းသည် ဖြာထွက်သော (divergent) ကိန်းစဉ်တန်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:43&quot;&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |page=453}}&lt;/ref&gt;

== အစုအဖွဲ့ဖွဲ့ခြင်းနှင့် ပြန်လည်စီစဉ်ခြင်း (Grouping and Rearrangement) ==

အဆုံးရှိသော ပေါင်းလဒ်များတွင် အပေါင်းတွက်ချက်မှု၏ [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associativity) နှင့် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (commutativity) တို့ကြောင့် ကိန်းများကို အစုအဖွဲ့ဖွဲ့ခြင်းနှင့် ပြန်လည်စီစဉ်ခြင်းတို့ကို လွတ်လပ်စွာ ပြုလုပ်နိုင်သည်။ အနန္တ ကိန်းစဉ်တန်းများအတွက်မူ ဤတွက်ချက်မှုများသည် သတိပြုရန် လိုအပ်သည်။ စုဆုံသော ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခု၏ ကိန်းများကို အစုအဖွဲ့ဖွဲ့ခြင်းသည် အမြဲတမ်း မှန်ကန်ပြီး ပေါင်းလဒ်ကို ပြောင်းလဲစေမည်မဟုတ်ပါ။ သို့သော်လည်း ဖြာထွက်သော ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခုကို အစုအဖွဲ့ဖွဲ့ခြင်းသည် ရှေ့နောက်မညီညွတ်သော စုဆုံမှတ်များဆီသို့ စုဆုံသွားသည့် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပေါင်းလဒ်များ၏ ကိန်းစဉ်တစ်ခုကို ထွက်ပေါ်လာစေနိုင်သည်။ ဤအချက်ကို ဂရန်ဒီ၏ ကိန်းစဉ်တန်း (Grandi's series) &lt;math&gt;(1 - 1 + 1 - 1 + \cdots)&lt;/math&gt; တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation |last1=Kifowit |first1=Steven J. |last2=Stamps |first2=Terra A. |title=The harmonic series diverges again and again |journal=American Mathematical Association of Two-Year Colleges Review |volume=27 |issue=2 |date=2006 |pages=31–43}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |page=496}}&lt;/ref&gt;

ကိန်းများ၏ အနန္တ ပြန်လည်စီစဉ်ခြင်းသည် ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခု၏ စုဆုံမှတ်ကို ပြောင်းလဲစေနိုင်သည်။ [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) သို့မဟုတ် [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] (complex numbers) ပါဝင်သော ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခု၏ ပကတိတန်ဖိုးများ (absolute values) ပေါင်းလဒ် &lt;math&gt;\sum |a_n|&lt;/math&gt; စုဆုံရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ ထိုကိန်းစဉ်တန်းသည် ပြန်လည်စီစဉ်ခြင်းကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားစရာမလိုဘဲ တူညီသော တန်ဖိုးတစ်ခုတည်းသို့ စုဆုံခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အကြွင်းမဲ့ စုဆုံခြင်း (absolute convergence) ဟု သိထားကြသည်။ အကယ်၍ ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခုသည် စုဆုံသော်လည်း အကြွင်းမဲ့စုဆုံခြင်းမရှိပါက ၎င်းသည် ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် စုဆုံသော (conditionally convergent) ကိန်းစဉ်တန်း ဖြစ်သည်။ မည်သည့် ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် စုဆုံသော [[ကိန်းစစ်]]ပေါင်းလဒ်ကိုမဆို အလိုရှိရာ ကိန်းစစ် (arbitrary real number) တစ်ခုခုသို့ စုဆုံရန်အတွက် ပြန်လည်စီစဉ်နိုင်ကြောင်း ရီးမန်း ကိန်းစဉ်တန်း သီအိုရမ် (Riemann series theorem) က သက်သေပြထားသည်။ ၎င်းပေါင်းလဒ်ကို လုံးဝ ဖြာထွက်သွားစေရန်လည်း ပြန်လည်စီစဉ်နိုင်ကြောင်း ၎င်းသီအိုရမ်ကပင် သက်သေပြထားသည်။&lt;ref name=&quot;:46&quot;&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |pages=483–486}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=412–414}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Rudin |first1=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |date=1976 |page=76}}&lt;/ref&gt;

== ကိန်းစဉ်တန်းများအပေါ် တွက်ချက်မှုများ (Operations on Series) ==

ကိန်းစဉ်တန်းများ [[ပေါင်းခြင်း]]နှင့် [[စကေလာ]]မြှောက်ခြင်း (scalar multiplication) တို့ကို သက်ဆိုင်ရာ ကိန်းတစ်ခုချင်းစီအလိုက် တွက်ချက်လုပ်ဆောင်ပြီး ၎င်းတို့သည် စုဆုံခြင်းကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။&lt;ref name=&quot;:242&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=385–386}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Rudin |first1=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |date=1976 |page=72}}&lt;/ref&gt; ကိန်းစဉ်တန်းနှစ်ခု၏ [[မြှောက်ခြင်း]]ကို ကော်ချီ မြှောက်လဒ် (Cauchy product) ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။
&lt;math&gt;\biggl( \sum_{k=0}^{\infty} a_k \biggr) \cdot \biggl( \sum_{k=0}^{\infty} b_k \biggr) = \sum_{k=0}^{\infty} \sum_{j=0}^{k} a_{j} b_{k-j}&lt;/math&gt;
အကယ်၍ မူလကိန်းစဉ်တန်းနှစ်ခုစလုံးသည် အကြွင်းမဲ့ စုဆုံပါက ၎င်းတို့၏ ကော်ချီ မြှောက်လဒ်သည် ၎င်းတို့၏ ပေါင်းလဒ်များ၏ မြှောက်လဒ်ဆီသို့ အကြွင်းမဲ့ စုဆုံသည်။&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Citation |last1=Dummit |first1=David S. |last2=Foote |first2=Richard M. |title=Abstract Algebra |edition=3rd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=2004 |page=238}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:422&quot;&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |pages=486–487, 493}}&lt;/ref&gt;

== အများသုံး ကိန်းဂဏန်းဆိုင်ရာ ကိန်းစဉ်တန်းများ (Common Numerical Series) ==

* '''ဂျီဩမေတြီ ကိန်းစဉ်တန်း (Geometric series) -''' &lt;math&gt;\sum_{n=0}^\infty a r^n&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;a \neq 0&lt;/math&gt; ဟု ယူဆပါက အဆိုပါ ကိန်းစဉ်တန်းသည် &lt;math&gt;\frac{a}{1 - r}&lt;/math&gt; သို့ စုဆုံရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ &lt;math&gt;|r| &lt; 1&lt;/math&gt; ဖြစ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:45&quot;&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |pages=473–478}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:24&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=388–390, 399–401}}&lt;/ref&gt;
* '''ဟာမိုနစ် ကိန်းစဉ်တန်း (Harmonic series) -''' &lt;math&gt;\sum_{n=1}^\infty \frac{1}{n}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဖြာထွက်သော ကိန်းစဉ်တန်းအတွက် အခြေခံကျသော ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:243&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |page=384}}&lt;/ref&gt;
* '''အလှည့်ကျ ကိန်းစဉ်တန်း (Alternating series) -''' ကိန်းများသည် အပေါင်းလက္ခဏာနှင့် အနုတ်လက္ခဏာ တစ်လှည့်စီ ဖြစ်နေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အလှည့်ကျ ဟာမိုနစ် ကိန်းစဉ်တန်း &lt;math&gt;\sum_{n=1}^\infty \frac{(-1)^{n-1}}{n}&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\ln(2)&lt;/math&gt; သို့ ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် စုဆုံသည်။&lt;ref name=&quot;:2434&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=403–404}}&lt;/ref&gt;
* '''တယ်လီစကုပ်ပုံ ကိန်းစဉ်တန်း (Telescoping series) -''' &lt;math&gt;\sum_{n=1}^\infty (b_n-b_{n+1})&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ကိန်းစဉ် &lt;math&gt;b_n&lt;/math&gt; သည် စုဆုံမှတ် &lt;math&gt;L&lt;/math&gt; သို့ စုဆုံပါက ၎င်းကိန်းစဉ်တန်းသည် &lt;math&gt;b_1 - L&lt;/math&gt; ဆီသို့ စုဆုံသည်။&lt;ref name=&quot;:2432&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |page=386}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |page=387}}&lt;/ref&gt;

== စုဆုံခြင်း စစ်ဆေးခြင်း (Convergence Testing) ==

ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပေါင်းလဒ်များကို တိုက်ရိုက် မတွက်ချက်နိုင်သောအခါ စုဆုံခြင်း စစ်ဆေးခြင်းများကို အသုံးပြုသည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;\lim_{n \to \infty} a_n \neq 0&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက ထိုကိန်းစဉ်တန်းသည် ဖြာထွက်ကြောင်း အခြေခံကျသော &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက်ကိန်း စစ်ဆေးခြင်း (nth-term test) က ဖော်ပြသည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |page=473}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Citation |last1=Rudin |first1=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |date=1976 |page=60}}&lt;/ref&gt;

အကြွင်းမဲ့ စုဆုံခြင်းကို တည်ဆောက်ရန်အတွက် တိုက်ရိုက် နှိုင်းယှဉ်စစ်ဆေးခြင်း (direct comparison test)၊&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=395–396}}&lt;/ref&gt; စုဆုံမှတ် နှိုင်းယှဉ်စစ်ဆေးခြင်း (limit comparison test)၊&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |pages=475–476}}&lt;/ref&gt; အချိုး စစ်ဆေးခြင်း (ratio test)၊&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=399–401}}&lt;/ref&gt; ကိန်းရင်း စစ်ဆေးခြင်း (root test)၊&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Rudin |first1=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |date=1976 |page=65}}&lt;/ref&gt; အင်တီဂရယ် စစ်ဆေးခြင်း (integral test)၊&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=397–398}}&lt;/ref&gt; နှင့် ကော်ချီ၏ သိပ်သည်းမှု စစ်ဆေးခြင်း (Cauchy's condensation test) တို့ အသုံးများသည်။&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Citation |last1=Rudin |first1=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |date=1976 |page=61}}&lt;/ref&gt; ဤသို့တည်ဆောက်ရာတွင် အထက်ဘောင်ရှိသော အနုတ်မဟုတ်သည့် ကိန်းများကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းဖြင့် လုပ်ဆောင်လေ့ရှိသည်။ ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် စုဆုံခြင်းအတွက် စစ်ဆေးရာတွင် အလှည့်ကျ ကိန်းစဉ်တန်း စစ်ဆေးခြင်း (alternating series test)၊&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=403–404}}&lt;/ref&gt; ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး၏ စစ်ဆေးခြင်း (Dirichlet's test) နှင့် အာဘဲလ်၏ စစ်ဆေးခြင်း (Abel's test) တို့ကို သုံးရသည်။&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=407–409}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt; ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခုသည် တိကျစွာ ဖြာထွက်နေသောအခြေအနေမျိုးတွင် ဆီဇာရို ပေါင်းခြင်း (Cesàro summation) သို့မဟုတ် အာဘဲလ် ပေါင်းခြင်း (Abel summation) ကဲ့သို့သော ပေါင်းခြင်း နည်းလမ်းများသည် ၎င်းတို့အတွက် ယေဘုယျပြုထားသော တန်ဖိုးများကို စနစ်တကျ သတ်မှတ်ပေးနိုင်သည်။

== ဖန်ရှင်များ၏ ကိန်းစဉ်တန်းများ (Series of Functions) ==

[[ကိန်းစစ်]]တန်ဖိုးရှိ (real-valued) သို့မဟုတ် [[ကိန်းထွေး]]တန်ဖိုးရှိ [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (complex-valued functions) ၏ ကိန်းစဉ်တန်း &lt;math&gt;\sum f_n(x)&lt;/math&gt; သည် [[အစု]]တစ်ခုအတွင်းရှိ အမှတ်တစ်ခုစီတွင် စုဆုံမှတ် &lt;math&gt;f(x)&lt;/math&gt; ဆီသို့ စုဆုံပါက ၎င်းသည် အမှတ်အလိုက် စုဆုံခြင်း (pointwise convergence) ကို ပြသသည်။ ပိုမို အားကောင်းသော အခြေအနေတစ်ခုမှာ တစ်ပြေးညီ စုဆုံခြင်း (uniform convergence) ဖြစ်ပြီး ၎င်းတွင် စုဆုံနှုန်းသည် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; အပေါ် အမှီအခိုကင်းသည်။ တစ်ပြေးညီ စုဆုံခြင်းသည် စုဆုံမှတ်များက အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity) အပြင် အဆုံးရှိသော အပိုင်းအခြားများ (finite intervals) ပေါ်တွင် သက်ဆိုင်ရာ ကိန်းအလိုက် အင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်း (term-by-term integrability) ကဲ့သို့သော ဂုဏ်သတ္တိများကို ထိန်းသိမ်းထားကြောင်း အာမခံသည်။
* '''ပါဝါကိန်းစဉ်တန်း (Power series) -''' &lt;math&gt;\sum a_n(x-c)^n&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ဖန်ရှင်များ (analytic functions) ကို ဖွဲ့စည်းရန်အတွက် သတ်မှတ်ထားသော စုဆုံခြင်း အချင်းဝက် (radius of convergence) တစ်ခုအတွင်း၌ စုဆုံသည်။ ဥပမာအားဖြင့် တေလာ ကိန်းစဉ်တန်း (Taylor series) ဖြစ်သည်။ စုဆုံခြင်းကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်းမပြုဘဲ ပုံစံတကျပေါင်းလဒ်များ (formal sums) အဖြစ် အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ကိုင်တွယ်သောအခါ ၎င်းတို့သည် ပုံစံတကျ ပါဝါကိန်းစဉ်တန်းများ (formal power series) ကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Bourbaki |first1=Nicolas |title=Algebra |publisher=Springer |date=1989 |page=§III.2.11}}&lt;/ref&gt;
* '''လော်ရင့် ကိန်းစဉ်တန်း (Laurent series) -''' ၎င်းတို့သည် အနုတ်ထပ်ကိန်းများ (negative exponents) ပါဝင်သော ကိန်းများကို လက်ခံခြင်းဖြင့် ပါဝါကိန်းစဉ်တန်းများကို ယေဘုယျပြုထားပြီး ကွင်းပုံသဏ္ဌာန်နယ်ပယ်တစ်ခုပေါ်တွင် စုဆုံသည်။
* '''ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး ကိန်းစဉ်တန်း (Dirichlet series) -''' &lt;math&gt;\sum \frac{a_n}{n^s}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ကိန်းသီအိုရီ (analytic number theory) တွင် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်။ ရီးမန်း ဇီတာ ဖန်ရှင် (Riemann zeta function) သည် ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
* '''တြီဂိုနိုမေတြီ ကိန်းစဉ်တန်း (Trigonometric series) -''' ၎င်းတို့သည် တြီဂိုနိုမေတြီ ဖန်ရှင်များ (trigonometric functions) ၏ ပေါင်းလဒ်များ ဖြစ်သည်။ ဖူရီယာ ကိန်းစဉ်တန်း (Fourier series) မှာ အထင်ရှားဆုံး ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
* '''ချဉ်းကပ်မှု ကိန်းစဉ်တန်း (Asymptotic series) -''' ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခုလုံး အနေဖြင့် ဖြာထွက်နေသော်လည်း ၎င်းတို့၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပေါင်းလဒ်များသည် ချဉ်းကပ်မှု စုဆုံမှတ်တစ်ခု၌ အလွန်တိကျသော ခန့်မှန်းချက်များဖြစ်သည့် ဖြန့်ထုတ်ချက်များ ဖြစ်သည်။

== References==

[[category:ကဲကုလပ်]]</text>
      <sha1>fu3naxfhuycct65u08dmt1k0gk7ebc1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049935</id>
      <parentid>1049931</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T14:56:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1049935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24379" sha1="konwtnqnwpmk1rpz6kp8611aik61w2s" xml:space="preserve">[[သင်္ချာ|သင်္ချာတွင်]] ကိန်းစဉ်တန်း (series) သည် [[ကိန်းစဉ်|အနန္တ ကိန်းစဉ်]] (infinite sequence) ၏ ကိန်းများကို [[ပေါင်းခြင်း|ပေါင်းထားသော]] ပေါင်းလဒ်ဖြစ်သည်။ ကိန်းစဉ်တန်းများကို လေ့လာခြင်းသည် ကဲကုလပ် (calculus) နှင့် သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (mathematical analysis) တို့၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ 

အနန္တ ကိန်းစဉ် &lt;math&gt;(a_1, a_2, a_3, \ldots)&lt;/math&gt; တစ်ခုကို ပေးထားလျှင် ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခုကို &lt;math&gt;\sum_{i=1}^\infty a_i&lt;/math&gt; ဟူသော ဖော်ပြချက်ဖြင့် ပုံစံတကျ (formally) ဖော်ပြသည်။&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |page=37}}&lt;/ref&gt; ကိန်းစဉ်တန်း၏ &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပေါင်းလဒ် (partial sum) သည် ၎င်း၏ ပထမဆုံး ကိန်း &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ခု၏ အဆုံးရှိပေါင်းလဒ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို &lt;math&gt;s_n = \sum_{k=1}^n a_k&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်ဖော်ပြသည်။&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Citation |last1=Rudin |first1=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |date=1976 |page=59}}&lt;/ref&gt; အကယ်၍ &lt;math&gt;n \to \infty&lt;/math&gt; အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသွားသောအခါ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပေါင်းလဒ်များ၏ ကိန်းစဉ်သည် အဆုံးရှိသော သင်္ချာဆိုင်ရာ စုဆုံမှတ် (mathematical limit) တစ်ခုသို့ ချဉ်းကပ်သွားပါက ထိုကိန်းစဉ်တန်းကို စုဆုံသော (convergent) ကိန်းစဉ်တန်းဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ထိုကိန်းစဉ်တန်းကို ပေါင်းစပ်နိုင်သော (summable) ကိန်းစဉ်တန်းဟုလည်း ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ ထိုစုဆုံမှတ်ကို ကိန်းစဉ်တန်း၏ ပေါင်းလဒ်အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ပေးထားသည်။&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |pages=471–472}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |page=384}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Citation |last1=Ablowitz |first1=Mark J. |last2=Fokas |first2=Athanassios S. |title=Complex Variables: Introduction and Applications |edition=2nd |publisher=Cambridge University Press |date=2003 |page=110}}&lt;/ref&gt; အကယ်၍ ၎င်းစုဆုံမှတ် မတည်ရှိပါက ထိုကိန်းစဉ်တန်းသည် ဖြာထွက်သော (divergent) ကိန်းစဉ်တန်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:43&quot;&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |page=453}}&lt;/ref&gt;

== အစုအဖွဲ့ဖွဲ့ခြင်းနှင့် ပြန်လည်စီစဉ်ခြင်း (Grouping and Rearrangement) ==

အဆုံးရှိသော ပေါင်းလဒ်များတွင် အပေါင်းတွက်ချက်မှု၏ [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associativity) နှင့် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (commutativity) တို့ကြောင့် ကိန်းများကို အစုအဖွဲ့ဖွဲ့ခြင်းနှင့် ပြန်လည်စီစဉ်ခြင်းတို့ကို လွတ်လပ်စွာ ပြုလုပ်နိုင်သည်။ အနန္တ ကိန်းစဉ်တန်းများအတွက်မူ ဤတွက်ချက်မှုများသည် သတိပြုရန် လိုအပ်သည်။ စုဆုံသော ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခု၏ ကိန်းများကို အစုအဖွဲ့ဖွဲ့ခြင်းသည် အမြဲတမ်း မှန်ကန်ပြီး ပေါင်းလဒ်ကို ပြောင်းလဲစေမည်မဟုတ်ပါ။ သို့သော်လည်း ဖြာထွက်သော ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခုကို အစုအဖွဲ့ဖွဲ့ခြင်းသည် ရှေ့နောက်မညီညွတ်သော စုဆုံမှတ်များဆီသို့ စုဆုံသွားသည့် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပေါင်းလဒ်များ၏ ကိန်းစဉ်တစ်ခုကို ထွက်ပေါ်လာစေနိုင်သည်။ ဤအချက်ကို ဂရန်ဒီ၏ ကိန်းစဉ်တန်း (Grandi's series) &lt;math&gt;(1 - 1 + 1 - 1 + \cdots)&lt;/math&gt; တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation |last1=Kifowit |first1=Steven J. |last2=Stamps |first2=Terra A. |title=The harmonic series diverges again and again |journal=American Mathematical Association of Two-Year Colleges Review |volume=27 |issue=2 |date=2006 |pages=31–43}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |page=496}}&lt;/ref&gt;

ကိန်းများ၏ အနန္တ ပြန်လည်စီစဉ်ခြင်းသည် ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခု၏ စုဆုံမှတ်ကို ပြောင်းလဲစေနိုင်သည်။ [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) သို့မဟုတ် [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] (complex numbers) ပါဝင်သော ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခု၏ ပကတိတန်ဖိုးများ (absolute values) ပေါင်းလဒ် &lt;math&gt;\sum |a_n|&lt;/math&gt; စုဆုံရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ ထိုကိန်းစဉ်တန်းသည် ပြန်လည်စီစဉ်ခြင်းကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားစရာမလိုဘဲ တူညီသော တန်ဖိုးတစ်ခုတည်းသို့ စုဆုံခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အကြွင်းမဲ့ စုဆုံခြင်း (absolute convergence) ဟု သိထားကြသည်။ အကယ်၍ ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခုသည် စုဆုံသော်လည်း အကြွင်းမဲ့စုဆုံခြင်းမရှိပါက ၎င်းသည် ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် စုဆုံသော (conditionally convergent) ကိန်းစဉ်တန်း ဖြစ်သည်။ မည်သည့် ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် စုဆုံသော [[ကိန်းစစ်]]ပေါင်းလဒ်ကိုမဆို အလိုရှိရာ ကိန်းစစ် (arbitrary real number) တစ်ခုခုသို့ စုဆုံရန်အတွက် ပြန်လည်စီစဉ်နိုင်ကြောင်း ရီးမန်း ကိန်းစဉ်တန်း သီအိုရမ် (Riemann series theorem) က သက်သေပြထားသည်။ ၎င်းပေါင်းလဒ်ကို လုံးဝ ဖြာထွက်သွားစေရန်လည်း ပြန်လည်စီစဉ်နိုင်ကြောင်း ၎င်းသီအိုရမ်ကပင် သက်သေပြထားသည်။&lt;ref name=&quot;:46&quot;&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |pages=483–486}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=412–414}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Rudin |first1=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |date=1976 |page=76}}&lt;/ref&gt;

== ကိန်းစဉ်တန်းများအပေါ် တွက်ချက်မှုများ (Operations on Series) ==

ကိန်းစဉ်တန်းများ [[ပေါင်းခြင်း]]နှင့် [[စကေလာ]]မြှောက်ခြင်း (scalar multiplication) တို့ကို သက်ဆိုင်ရာ ကိန်းတစ်ခုချင်းစီအလိုက် တွက်ချက်လုပ်ဆောင်ပြီး ၎င်းတို့သည် စုဆုံခြင်းကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။&lt;ref name=&quot;:242&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=385–386}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Rudin |first1=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |date=1976 |page=72}}&lt;/ref&gt; ကိန်းစဉ်တန်းနှစ်ခု၏ [[မြှောက်ခြင်း]]ကို ကော်ချီ မြှောက်လဒ် (Cauchy product) ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။
&lt;math&gt;\biggl( \sum_{k=0}^{\infty} a_k \biggr) \cdot \biggl( \sum_{k=0}^{\infty} b_k \biggr) = \sum_{k=0}^{\infty} \sum_{j=0}^{k} a_{j} b_{k-j}&lt;/math&gt;
အကယ်၍ မူလကိန်းစဉ်တန်းနှစ်ခုစလုံးသည် အကြွင်းမဲ့ စုဆုံပါက ၎င်းတို့၏ ကော်ချီ မြှောက်လဒ်သည် ၎င်းတို့၏ ပေါင်းလဒ်များ၏ မြှောက်လဒ်ဆီသို့ အကြွင်းမဲ့ စုဆုံသည်။&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Citation |last1=Dummit |first1=David S. |last2=Foote |first2=Richard M. |title=Abstract Algebra |edition=3rd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=2004 |page=238}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:422&quot;&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |pages=486–487, 493}}&lt;/ref&gt;

== အများသုံး ကိန်းဂဏန်းဆိုင်ရာ ကိန်းစဉ်တန်းများ (Common Numerical Series) ==

* '''ဂျီဩမေတြီ ကိန်းစဉ်တန်း (Geometric series) -''' &lt;math&gt;\sum_{n=0}^\infty a r^n&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;a \neq 0&lt;/math&gt; ဟု ယူဆပါက အဆိုပါ ကိန်းစဉ်တန်းသည် &lt;math&gt;\frac{a}{1 - r}&lt;/math&gt; သို့ စုဆုံရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ &lt;math&gt;|r| &lt; 1&lt;/math&gt; ဖြစ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:45&quot;&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |pages=473–478}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:24&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=388–390, 399–401}}&lt;/ref&gt;
* '''ဟာမိုနစ် ကိန်းစဉ်တန်း (Harmonic series) -''' &lt;math&gt;\sum_{n=1}^\infty \frac{1}{n}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဖြာထွက်သော ကိန်းစဉ်တန်းအတွက် အခြေခံကျသော ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:243&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |page=384}}&lt;/ref&gt;
* '''အလှည့်ကျ ကိန်းစဉ်တန်း (Alternating series) -''' ကိန်းများသည် အပေါင်းလက္ခဏာနှင့် အနုတ်လက္ခဏာ တစ်လှည့်စီ ဖြစ်နေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အလှည့်ကျ ဟာမိုနစ် ကိန်းစဉ်တန်း &lt;math&gt;\sum_{n=1}^\infty \frac{(-1)^{n-1}}{n}&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\ln(2)&lt;/math&gt; သို့ ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် စုဆုံသည်။&lt;ref name=&quot;:2434&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=403–404}}&lt;/ref&gt;
* '''တယ်လီစကုပ်ပုံ ကိန်းစဉ်တန်း (Telescoping series) -''' &lt;math&gt;\sum_{n=1}^\infty (b_n-b_{n+1})&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ကိန်းစဉ် &lt;math&gt;b_n&lt;/math&gt; သည် စုဆုံမှတ် &lt;math&gt;L&lt;/math&gt; သို့ စုဆုံပါက ၎င်းကိန်းစဉ်တန်းသည် &lt;math&gt;b_1 - L&lt;/math&gt; ဆီသို့ စုဆုံသည်။&lt;ref name=&quot;:2432&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |page=386}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |page=387}}&lt;/ref&gt;

== စုဆုံခြင်း စစ်ဆေးခြင်း (Convergence Testing) ==

ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပေါင်းလဒ်များကို တိုက်ရိုက် မတွက်ချက်နိုင်သောအခါ စုဆုံခြင်း စစ်ဆေးခြင်းများကို အသုံးပြုသည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;\lim_{n \to \infty} a_n \neq 0&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက ထိုကိန်းစဉ်တန်းသည် ဖြာထွက်ကြောင်း အခြေခံကျသော &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက်ကိန်း စစ်ဆေးခြင်း (nth-term test) က ဖော်ပြသည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |page=473}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Citation |last1=Rudin |first1=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |date=1976 |page=60}}&lt;/ref&gt;

အကြွင်းမဲ့ စုဆုံခြင်းကို တည်ဆောက်ရန်အတွက် တိုက်ရိုက် နှိုင်းယှဉ်စစ်ဆေးခြင်း (direct comparison test)၊&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=395–396}}&lt;/ref&gt; စုဆုံမှတ် နှိုင်းယှဉ်စစ်ဆေးခြင်း (limit comparison test)၊&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |pages=475–476}}&lt;/ref&gt; အချိုး စစ်ဆေးခြင်း (ratio test)၊&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=399–401}}&lt;/ref&gt; ကိန်းရင်း စစ်ဆေးခြင်း (root test)၊&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Rudin |first1=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |date=1976 |page=65}}&lt;/ref&gt; အင်တီဂရယ် စစ်ဆေးခြင်း (integral test)၊&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=397–398}}&lt;/ref&gt; နှင့် ကော်ချီ၏ သိပ်သည်းမှု စစ်ဆေးခြင်း (Cauchy's condensation test) တို့ အသုံးများသည်။&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Citation |last1=Rudin |first1=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |date=1976 |page=61}}&lt;/ref&gt; ဤသို့တည်ဆောက်ရာတွင် အထက်ဘောင်ရှိသော အနုတ်မဟုတ်သည့် ကိန်းများကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းဖြင့် လုပ်ဆောင်လေ့ရှိသည်။ ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် စုဆုံခြင်းအတွက် စစ်ဆေးရာတွင် အလှည့်ကျ ကိန်းစဉ်တန်း စစ်ဆေးခြင်း (alternating series test)၊&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=403–404}}&lt;/ref&gt; ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး၏ စစ်ဆေးခြင်း (Dirichlet's test) နှင့် အာဘဲလ်၏ စစ်ဆေးခြင်း (Abel's test) တို့ကို သုံးရသည်။&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=407–409}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt; ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခုသည် တိကျစွာ ဖြာထွက်နေသောအခြေအနေမျိုးတွင် ဆီဇာရို ပေါင်းခြင်း (Cesàro summation) သို့မဟုတ် အာဘဲလ် ပေါင်းခြင်း (Abel summation) ကဲ့သို့သော ပေါင်းခြင်း နည်းလမ်းများသည် ၎င်းတို့အတွက် ယေဘုယျပြုထားသော တန်ဖိုးများကို စနစ်တကျ သတ်မှတ်ပေးနိုင်သည်။

== ဖန်ရှင်များ၏ ကိန်းစဉ်တန်းများ (Series of Functions) ==

[[ကိန်းစစ်]]တန်ဖိုးရှိ (real-valued) သို့မဟုတ် [[ကိန်းထွေး]]တန်ဖိုးရှိ [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (complex-valued functions) ၏ ကိန်းစဉ်တန်း &lt;math&gt;\sum f_n(x)&lt;/math&gt; သည် [[အစု]]တစ်ခုအတွင်းရှိ အမှတ်တစ်ခုစီတွင် စုဆုံမှတ် &lt;math&gt;f(x)&lt;/math&gt; ဆီသို့ စုဆုံပါက ၎င်းသည် အမှတ်အလိုက် စုဆုံခြင်း (pointwise convergence) ကို ပြသသည်။ ပိုမို အားကောင်းသော အခြေအနေတစ်ခုမှာ တစ်ပြေးညီ စုဆုံခြင်း (uniform convergence) ဖြစ်ပြီး ၎င်းတွင် စုဆုံနှုန်းသည် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; အပေါ် အမှီအခိုကင်းသည်။ တစ်ပြေးညီ စုဆုံခြင်းသည် စုဆုံမှတ်များက အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity) အပြင် အဆုံးရှိသော အပိုင်းအခြားများ (finite intervals) ပေါ်တွင် သက်ဆိုင်ရာ ကိန်းအလိုက် အင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်း (term-by-term integrability) ကဲ့သို့သော ဂုဏ်သတ္တိများကို ထိန်းသိမ်းထားကြောင်း အာမခံသည်။
* '''ပါဝါကိန်းစဉ်တန်း (Power series) -''' &lt;math&gt;\sum a_n(x-c)^n&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ဖန်ရှင်များ (analytic functions) ကို ဖွဲ့စည်းရန်အတွက် သတ်မှတ်ထားသော စုဆုံခြင်း အချင်းဝက် (radius of convergence) တစ်ခုအတွင်း၌ စုဆုံသည်။ ဥပမာအားဖြင့် တေလာ ကိန်းစဉ်တန်း (Taylor series) ဖြစ်သည်။ စုဆုံခြင်းကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်းမပြုဘဲ ပုံစံတကျပေါင်းလဒ်များ (formal sums) အဖြစ် အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ကိုင်တွယ်သောအခါ ၎င်းတို့သည် ပုံစံတကျ ပါဝါကိန်းစဉ်တန်းများ (formal power series) ကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Bourbaki |first1=Nicolas |title=Algebra |publisher=Springer |date=1989 |page=§III.2.11}}&lt;/ref&gt;
* '''လော်ရင့် ကိန်းစဉ်တန်း (Laurent series) -''' ၎င်းတို့သည် အနုတ်ထပ်ကိန်းများ (negative exponents) ပါဝင်သော ကိန်းများကို လက်ခံခြင်းဖြင့် ပါဝါကိန်းစဉ်တန်းများကို ယေဘုယျပြုထားပြီး ကွင်းပုံသဏ္ဌာန်နယ်ပယ်တစ်ခုပေါ်တွင် စုဆုံသည်။
* '''ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး ကိန်းစဉ်တန်း (Dirichlet series) -''' &lt;math&gt;\sum \frac{a_n}{n^s}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ကိန်းသီအိုရီ (analytic number theory) တွင် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်။ ရီးမန်း ဇီတာ ဖန်ရှင် (Riemann zeta function) သည် ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
* '''တြီဂိုနိုမေတြီ ကိန်းစဉ်တန်း (Trigonometric series) -''' ၎င်းတို့သည် တြီဂိုနိုမေတြီ ဖန်ရှင်များ (trigonometric functions) ၏ ပေါင်းလဒ်များ ဖြစ်သည်။ ဖူရီယာ ကိန်းစဉ်တန်း (Fourier series) မှာ အထင်ရှားဆုံး ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
* '''ချဉ်းကပ်မှု ကိန်းစဉ်တန်း (Asymptotic series) -''' ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခုလုံး အနေဖြင့် ဖြာထွက်နေသော်လည်း ၎င်းတို့၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပေါင်းလဒ်များသည် ချဉ်းကပ်မှု စုဆုံမှတ်တစ်ခု၌ အလွန်တိကျသော ခန့်မှန်းချက်များဖြစ်သည့် ဖြန့်ထုတ်ချက်များ ဖြစ်သည်။

== References==

[[category:ကဲကုလပ်]]</text>
      <sha1>konwtnqnwpmk1rpz6kp8611aik61w2s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049960</id>
      <parentid>1049935</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T15:40:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1049960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24411" sha1="djhfds36t03liivm6hgeqf1i09u38ha" xml:space="preserve">[[သင်္ချာ|သင်္ချာတွင်]] ကိန်းစဉ်တန်း (series) သည် [[ကိန်းစဉ်|အနန္တ ကိန်းစဉ်]] (infinite sequence) ၏ ကိန်းများကို [[ပေါင်းခြင်း|ပေါင်းထားသော]] ပေါင်းလဒ်ဖြစ်သည်။ ကိန်းစဉ်တန်းများကို လေ့လာခြင်းသည် ကဲကုလပ် (calculus) နှင့် သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (mathematical analysis) တို့၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ 

အနန္တ ကိန်းစဉ် &lt;math&gt;(a_1, a_2, a_3, \ldots)&lt;/math&gt; တစ်ခုကို ပေးထားလျှင် ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခုကို &lt;math&gt;\sum_{i=1}^\infty a_i&lt;/math&gt; ဟူသော ဖော်ပြချက်ဖြင့် ပုံစံတကျ (formally) ဖော်ပြသည်။&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |page=37}}&lt;/ref&gt; ကိန်းစဉ်တန်း၏ &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပေါင်းလဒ် (partial sum) သည် ၎င်း၏ ပထမဆုံး ကိန်း &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ခု၏ အဆုံးရှိပေါင်းလဒ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို &lt;math&gt;s_n = \sum_{k=1}^n a_k&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်ဖော်ပြသည်။&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Citation |last1=Rudin |first1=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |date=1976 |page=59}}&lt;/ref&gt; အကယ်၍ &lt;math&gt;n \to \infty&lt;/math&gt; အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသွားသောအခါ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပေါင်းလဒ်များ၏ ကိန်းစဉ်သည် အဆုံးရှိသော [[စုဆုံမှတ်|သင်္ချာဆိုင်ရာ စုဆုံမှတ်]] (mathematical limit) တစ်ခုသို့ ချဉ်းကပ်သွားပါက ထိုကိန်းစဉ်တန်းကို စုဆုံသော (convergent) ကိန်းစဉ်တန်းဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ထိုကိန်းစဉ်တန်းကို ပေါင်းစပ်နိုင်သော (summable) ကိန်းစဉ်တန်းဟုလည်း ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ ထိုစုဆုံမှတ်ကို ကိန်းစဉ်တန်း၏ ပေါင်းလဒ်အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ပေးထားသည်။&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |pages=471–472}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |page=384}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Citation |last1=Ablowitz |first1=Mark J. |last2=Fokas |first2=Athanassios S. |title=Complex Variables: Introduction and Applications |edition=2nd |publisher=Cambridge University Press |date=2003 |page=110}}&lt;/ref&gt; အကယ်၍ ၎င်းစုဆုံမှတ် မတည်ရှိပါက ထိုကိန်းစဉ်တန်းသည် ဖြာထွက်သော (divergent) ကိန်းစဉ်တန်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:43&quot;&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |page=453}}&lt;/ref&gt;

== အစုအဖွဲ့ဖွဲ့ခြင်းနှင့် ပြန်လည်စီစဉ်ခြင်း (Grouping and Rearrangement) ==

အဆုံးရှိသော ပေါင်းလဒ်များတွင် အပေါင်းတွက်ချက်မှု၏ [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associativity) နှင့် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (commutativity) တို့ကြောင့် ကိန်းများကို အစုအဖွဲ့ဖွဲ့ခြင်းနှင့် ပြန်လည်စီစဉ်ခြင်းတို့ကို လွတ်လပ်စွာ ပြုလုပ်နိုင်သည်။ အနန္တ ကိန်းစဉ်တန်းများအတွက်မူ ဤတွက်ချက်မှုများသည် သတိပြုရန် လိုအပ်သည်။ စုဆုံသော ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခု၏ ကိန်းများကို အစုအဖွဲ့ဖွဲ့ခြင်းသည် အမြဲတမ်း မှန်ကန်ပြီး ပေါင်းလဒ်ကို ပြောင်းလဲစေမည်မဟုတ်ပါ။ သို့သော်လည်း ဖြာထွက်သော ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခုကို အစုအဖွဲ့ဖွဲ့ခြင်းသည် ရှေ့နောက်မညီညွတ်သော စုဆုံမှတ်များဆီသို့ စုဆုံသွားသည့် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပေါင်းလဒ်များ၏ ကိန်းစဉ်တစ်ခုကို ထွက်ပေါ်လာစေနိုင်သည်။ ဤအချက်ကို ဂရန်ဒီ၏ ကိန်းစဉ်တန်း (Grandi's series) &lt;math&gt;(1 - 1 + 1 - 1 + \cdots)&lt;/math&gt; တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation |last1=Kifowit |first1=Steven J. |last2=Stamps |first2=Terra A. |title=The harmonic series diverges again and again |journal=American Mathematical Association of Two-Year Colleges Review |volume=27 |issue=2 |date=2006 |pages=31–43}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |page=496}}&lt;/ref&gt;

ကိန်းများ၏ အနန္တ ပြန်လည်စီစဉ်ခြင်းသည် ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခု၏ စုဆုံမှတ်ကို ပြောင်းလဲစေနိုင်သည်။ [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) သို့မဟုတ် [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] (complex numbers) ပါဝင်သော ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခု၏ ပကတိတန်ဖိုးများ (absolute values) ပေါင်းလဒ် &lt;math&gt;\sum |a_n|&lt;/math&gt; စုဆုံရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ ထိုကိန်းစဉ်တန်းသည် ပြန်လည်စီစဉ်ခြင်းကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားစရာမလိုဘဲ တူညီသော တန်ဖိုးတစ်ခုတည်းသို့ စုဆုံခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အကြွင်းမဲ့ စုဆုံခြင်း (absolute convergence) ဟု သိထားကြသည်။ အကယ်၍ ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခုသည် စုဆုံသော်လည်း အကြွင်းမဲ့စုဆုံခြင်းမရှိပါက ၎င်းသည် ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် စုဆုံသော (conditionally convergent) ကိန်းစဉ်တန်း ဖြစ်သည်။ မည်သည့် ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် စုဆုံသော [[ကိန်းစစ်]]ပေါင်းလဒ်ကိုမဆို အလိုရှိရာ ကိန်းစစ် (arbitrary real number) တစ်ခုခုသို့ စုဆုံရန်အတွက် ပြန်လည်စီစဉ်နိုင်ကြောင်း ရီးမန်း ကိန်းစဉ်တန်း သီအိုရမ် (Riemann series theorem) က သက်သေပြထားသည်။ ၎င်းပေါင်းလဒ်ကို လုံးဝ ဖြာထွက်သွားစေရန်လည်း ပြန်လည်စီစဉ်နိုင်ကြောင်း ၎င်းသီအိုရမ်ကပင် သက်သေပြထားသည်။&lt;ref name=&quot;:46&quot;&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |pages=483–486}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=412–414}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Rudin |first1=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |date=1976 |page=76}}&lt;/ref&gt;

== ကိန်းစဉ်တန်းများအပေါ် တွက်ချက်မှုများ (Operations on Series) ==

ကိန်းစဉ်တန်းများ [[ပေါင်းခြင်း]]နှင့် [[စကေလာ]]မြှောက်ခြင်း (scalar multiplication) တို့ကို သက်ဆိုင်ရာ ကိန်းတစ်ခုချင်းစီအလိုက် တွက်ချက်လုပ်ဆောင်ပြီး ၎င်းတို့သည် စုဆုံခြင်းကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။&lt;ref name=&quot;:242&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=385–386}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Rudin |first1=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |date=1976 |page=72}}&lt;/ref&gt; ကိန်းစဉ်တန်းနှစ်ခု၏ [[မြှောက်ခြင်း]]ကို ကော်ချီ မြှောက်လဒ် (Cauchy product) ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။
&lt;math&gt;\biggl( \sum_{k=0}^{\infty} a_k \biggr) \cdot \biggl( \sum_{k=0}^{\infty} b_k \biggr) = \sum_{k=0}^{\infty} \sum_{j=0}^{k} a_{j} b_{k-j}&lt;/math&gt;
အကယ်၍ မူလကိန်းစဉ်တန်းနှစ်ခုစလုံးသည် အကြွင်းမဲ့ စုဆုံပါက ၎င်းတို့၏ ကော်ချီ မြှောက်လဒ်သည် ၎င်းတို့၏ ပေါင်းလဒ်များ၏ မြှောက်လဒ်ဆီသို့ အကြွင်းမဲ့ စုဆုံသည်။&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Citation |last1=Dummit |first1=David S. |last2=Foote |first2=Richard M. |title=Abstract Algebra |edition=3rd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=2004 |page=238}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:422&quot;&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |pages=486–487, 493}}&lt;/ref&gt;

== အများသုံး ကိန်းဂဏန်းဆိုင်ရာ ကိန်းစဉ်တန်းများ (Common Numerical Series) ==

* '''ဂျီဩမေတြီ ကိန်းစဉ်တန်း (Geometric series) -''' &lt;math&gt;\sum_{n=0}^\infty a r^n&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;a \neq 0&lt;/math&gt; ဟု ယူဆပါက အဆိုပါ ကိန်းစဉ်တန်းသည် &lt;math&gt;\frac{a}{1 - r}&lt;/math&gt; သို့ စုဆုံရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ &lt;math&gt;|r| &lt; 1&lt;/math&gt; ဖြစ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:45&quot;&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |pages=473–478}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:24&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=388–390, 399–401}}&lt;/ref&gt;
* '''ဟာမိုနစ် ကိန်းစဉ်တန်း (Harmonic series) -''' &lt;math&gt;\sum_{n=1}^\infty \frac{1}{n}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဖြာထွက်သော ကိန်းစဉ်တန်းအတွက် အခြေခံကျသော ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:243&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |page=384}}&lt;/ref&gt;
* '''အလှည့်ကျ ကိန်းစဉ်တန်း (Alternating series) -''' ကိန်းများသည် အပေါင်းလက္ခဏာနှင့် အနုတ်လက္ခဏာ တစ်လှည့်စီ ဖြစ်နေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အလှည့်ကျ ဟာမိုနစ် ကိန်းစဉ်တန်း &lt;math&gt;\sum_{n=1}^\infty \frac{(-1)^{n-1}}{n}&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\ln(2)&lt;/math&gt; သို့ ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် စုဆုံသည်။&lt;ref name=&quot;:2434&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=403–404}}&lt;/ref&gt;
* '''တယ်လီစကုပ်ပုံ ကိန်းစဉ်တန်း (Telescoping series) -''' &lt;math&gt;\sum_{n=1}^\infty (b_n-b_{n+1})&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ကိန်းစဉ် &lt;math&gt;b_n&lt;/math&gt; သည် စုဆုံမှတ် &lt;math&gt;L&lt;/math&gt; သို့ စုဆုံပါက ၎င်းကိန်းစဉ်တန်းသည် &lt;math&gt;b_1 - L&lt;/math&gt; ဆီသို့ စုဆုံသည်။&lt;ref name=&quot;:2432&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |page=386}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |page=387}}&lt;/ref&gt;

== စုဆုံခြင်း စစ်ဆေးခြင်း (Convergence Testing) ==

ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပေါင်းလဒ်များကို တိုက်ရိုက် မတွက်ချက်နိုင်သောအခါ စုဆုံခြင်း စစ်ဆေးခြင်းများကို အသုံးပြုသည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;\lim_{n \to \infty} a_n \neq 0&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက ထိုကိန်းစဉ်တန်းသည် ဖြာထွက်ကြောင်း အခြေခံကျသော &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက်ကိန်း စစ်ဆေးခြင်း (nth-term test) က ဖော်ပြသည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |page=473}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Citation |last1=Rudin |first1=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |date=1976 |page=60}}&lt;/ref&gt;

အကြွင်းမဲ့ စုဆုံခြင်းကို တည်ဆောက်ရန်အတွက် တိုက်ရိုက် နှိုင်းယှဉ်စစ်ဆေးခြင်း (direct comparison test)၊&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=395–396}}&lt;/ref&gt; စုဆုံမှတ် နှိုင်းယှဉ်စစ်ဆေးခြင်း (limit comparison test)၊&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Spivak |first1=Michael |title=Calculus |edition=4th |publisher=Publish or Perish |date=2008 |pages=475–476}}&lt;/ref&gt; အချိုး စစ်ဆေးခြင်း (ratio test)၊&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=399–401}}&lt;/ref&gt; ကိန်းရင်း စစ်ဆေးခြင်း (root test)၊&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Rudin |first1=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |date=1976 |page=65}}&lt;/ref&gt; အင်တီဂရယ် စစ်ဆေးခြင်း (integral test)၊&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=397–398}}&lt;/ref&gt; နှင့် ကော်ချီ၏ သိပ်သည်းမှု စစ်ဆေးခြင်း (Cauchy's condensation test) တို့ အသုံးများသည်။&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Citation |last1=Rudin |first1=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |date=1976 |page=61}}&lt;/ref&gt; ဤသို့တည်ဆောက်ရာတွင် အထက်ဘောင်ရှိသော အနုတ်မဟုတ်သည့် ကိန်းများကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းဖြင့် လုပ်ဆောင်လေ့ရှိသည်။ ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် စုဆုံခြင်းအတွက် စစ်ဆေးရာတွင် အလှည့်ကျ ကိန်းစဉ်တန်း စစ်ဆေးခြင်း (alternating series test)၊&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=403–404}}&lt;/ref&gt; ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး၏ စစ်ဆေးခြင်း (Dirichlet's test) နှင့် အာဘဲလ်၏ စစ်ဆေးခြင်း (Abel's test) တို့ကို သုံးရသည်။&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |title=Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1967 |pages=407–409}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt; ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခုသည် တိကျစွာ ဖြာထွက်နေသောအခြေအနေမျိုးတွင် ဆီဇာရို ပေါင်းခြင်း (Cesàro summation) သို့မဟုတ် အာဘဲလ် ပေါင်းခြင်း (Abel summation) ကဲ့သို့သော ပေါင်းခြင်း နည်းလမ်းများသည် ၎င်းတို့အတွက် ယေဘုယျပြုထားသော တန်ဖိုးများကို စနစ်တကျ သတ်မှတ်ပေးနိုင်သည်။

== ဖန်ရှင်များ၏ ကိန်းစဉ်တန်းများ (Series of Functions) ==

[[ကိန်းစစ်]]တန်ဖိုးရှိ (real-valued) သို့မဟုတ် [[ကိန်းထွေး]]တန်ဖိုးရှိ [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (complex-valued functions) ၏ ကိန်းစဉ်တန်း &lt;math&gt;\sum f_n(x)&lt;/math&gt; သည် [[အစု]]တစ်ခုအတွင်းရှိ အမှတ်တစ်ခုစီတွင် စုဆုံမှတ် &lt;math&gt;f(x)&lt;/math&gt; ဆီသို့ စုဆုံပါက ၎င်းသည် အမှတ်အလိုက် စုဆုံခြင်း (pointwise convergence) ကို ပြသသည်။ ပိုမို အားကောင်းသော အခြေအနေတစ်ခုမှာ တစ်ပြေးညီ စုဆုံခြင်း (uniform convergence) ဖြစ်ပြီး ၎င်းတွင် စုဆုံနှုန်းသည် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; အပေါ် အမှီအခိုကင်းသည်။ တစ်ပြေးညီ စုဆုံခြင်းသည် စုဆုံမှတ်များက အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity) အပြင် အဆုံးရှိသော အပိုင်းအခြားများ (finite intervals) ပေါ်တွင် သက်ဆိုင်ရာ ကိန်းအလိုက် အင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်း (term-by-term integrability) ကဲ့သို့သော ဂုဏ်သတ္တိများကို ထိန်းသိမ်းထားကြောင်း အာမခံသည်။
* '''ပါဝါကိန်းစဉ်တန်း (Power series) -''' &lt;math&gt;\sum a_n(x-c)^n&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ဖန်ရှင်များ (analytic functions) ကို ဖွဲ့စည်းရန်အတွက် သတ်မှတ်ထားသော စုဆုံခြင်း အချင်းဝက် (radius of convergence) တစ်ခုအတွင်း၌ စုဆုံသည်။ ဥပမာအားဖြင့် တေလာ ကိန်းစဉ်တန်း (Taylor series) ဖြစ်သည်။ စုဆုံခြင်းကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်းမပြုဘဲ ပုံစံတကျပေါင်းလဒ်များ (formal sums) အဖြစ် အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ကိုင်တွယ်သောအခါ ၎င်းတို့သည် ပုံစံတကျ ပါဝါကိန်းစဉ်တန်းများ (formal power series) ကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Bourbaki |first1=Nicolas |title=Algebra |publisher=Springer |date=1989 |page=§III.2.11}}&lt;/ref&gt;
* '''လော်ရင့် ကိန်းစဉ်တန်း (Laurent series) -''' ၎င်းတို့သည် အနုတ်ထပ်ကိန်းများ (negative exponents) ပါဝင်သော ကိန်းများကို လက်ခံခြင်းဖြင့် ပါဝါကိန်းစဉ်တန်းများကို ယေဘုယျပြုထားပြီး ကွင်းပုံသဏ္ဌာန်နယ်ပယ်တစ်ခုပေါ်တွင် စုဆုံသည်။
* '''ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး ကိန်းစဉ်တန်း (Dirichlet series) -''' &lt;math&gt;\sum \frac{a_n}{n^s}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ကိန်းသီအိုရီ (analytic number theory) တွင် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်။ ရီးမန်း ဇီတာ ဖန်ရှင် (Riemann zeta function) သည် ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
* '''တြီဂိုနိုမေတြီ ကိန်းစဉ်တန်း (Trigonometric series) -''' ၎င်းတို့သည် တြီဂိုနိုမေတြီ ဖန်ရှင်များ (trigonometric functions) ၏ ပေါင်းလဒ်များ ဖြစ်သည်။ ဖူရီယာ ကိန်းစဉ်တန်း (Fourier series) မှာ အထင်ရှားဆုံး ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
* '''ချဉ်းကပ်မှု ကိန်းစဉ်တန်း (Asymptotic series) -''' ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခုလုံး အနေဖြင့် ဖြာထွက်နေသော်လည်း ၎င်းတို့၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပေါင်းလဒ်များသည် ချဉ်းကပ်မှု စုဆုံမှတ်တစ်ခု၌ အလွန်တိကျသော ခန့်မှန်းချက်များဖြစ်သည့် ဖြန့်ထုတ်ချက်များ ဖြစ်သည်။

== References==

[[category:ကဲကုလပ်]]</text>
      <sha1>djhfds36t03liivm6hgeqf1i09u38ha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-46234-15</title>
    <ns>3</ns>
    <id>290842</id>
    <revision>
      <id>1049932</id>
      <timestamp>2026-08-23T14:49:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1049932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8543" sha1="a0kfo433zqrkvobs159pjmwchvwq01m" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-46234-15 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၄:၄၉၊ ၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>a0kfo433zqrkvobs159pjmwchvwq01m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကိန်းစဉ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290843</id>
    <revision>
      <id>1049934</id>
      <timestamp>2026-08-23T14:56:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[သင်္ချာ|သင်္ချာပညာ]]တွင် ကိန်းစဉ် (sequence) သည် အစီအစဉ်တကျရှိသော [[အစုဝင်]] (element) များ၏ စာရင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းစာရင်းတွင် ထပ်တူညီသေ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1049934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19189" sha1="of5ly3iyh5t2to4cnyl167f0tzr1fbp" xml:space="preserve">[[သင်္ချာ|သင်္ချာပညာ]]တွင် ကိန်းစဉ် (sequence) သည် အစီအစဉ်တကျရှိသော [[အစုဝင်]] (element) များ၏ စာရင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းစာရင်းတွင် ထပ်တူညီသော အရာများကို ထပ်မံထည့်သွင်းခြင်းအား ခွင့်ပြုထားသည်။ ပုံစံတကျအားဖြင့် (formally) ကိန်းစဉ်တစ်ခုကို အရင်းအမြစ်စု (domain) သည် ဆက်တိုက်ဖြစ်နေသော [[ကိန်းပြည့်]] (integer) များ၏ အပိုင်းအခြား (interval) တစ်ခုဖြစ်သည့် [[ဖန်ရှင်]] (function) အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ အဆိုပါ အရင်းအမြစ်စုအတွက် [[သဘာဝကိန်း]] (natural number) များ &lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt; ကို အများဆုံး အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Gaughan&quot;&gt;{{Citation |last1=Gaughan |first1=Edward |title=Introduction to Analysis |publisher=American Mathematical Society |date=2009 |page=Chapter 1.1}}&lt;/ref&gt; ယင်း၏ ပစ်မှတ်စု (codomain) သည် မည်သည့် [[အစု]] (set) မဆို ဖြစ်နိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[ကိန်းစစ်]] (real number) များ &lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt;၊ [[ကိန်းထွေး]] (complex number) များ &lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt;၊ သို့မဟုတ် အလိုရှိသလို ရွေးချယ်ထားသော [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း]] (arbitrary topological space) တစ်ခုခု ဖြစ်နိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;Saff&quot;&gt;{{Citation |last1=Saff |first1=Edward B. |last2=Snider |first2=Arthur David |title=Fundamentals of Complex Analysis |publisher=Prentice Hall |date=2003 |page=Chapter 2.1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Munkres&quot;&gt;{{Citation |last1=Munkres |first1=James R. |title=Topology |publisher=Prentice Hall |date=2000 |pages=Chapters 1 and 2}}&lt;/ref&gt; 

ယေဘုယျအားဖြင့် ကိန်းစဉ်များကို စံ (standard) ဖန်ရှင်များမှနေ၍ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (notation) အားဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်လေ့ရှိသည်။ အဝင်ကိန်း (input) ကို &lt;math&gt;a(n)&lt;/math&gt; အစား အောက်ခြေစာလုံး (subscript) အဖြစ် &lt;math&gt;a_n&lt;/math&gt; ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည်။ ကိန်းစဉ်တစ်ခုလုံးကို &lt;math&gt;(a_n)_{n \in \mathbb{N}}&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;(a_n)&lt;/math&gt; ဟူ၍ သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation |title=Sequences |publisher=MathsIsFun |date=2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Weisstein |first1=Eric W. |title=Sequence |publisher=MathWorld |date=2020}}&lt;/ref&gt;

== ကိန်းစဉ် အမျိုးအစားများ (Types of Sequences) ==
ကိန်းစဉ်တစ်ခု၏ အလျား (length) ဆိုသည်မှာ ၎င်းတွင်ပါဝင်သော [[အစုဝင်|အစုဝင်များ၏]] အရေအတွက်ဖြစ်သည်။ ကိန်းစဉ်များကို အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားနိုင်သည်။
* '''အဆုံးရှိ (Finite)''' -  &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ရှိသော အဆုံးရှိ ကိန်းစဉ် (finite sequence) ကို &lt;math&gt;n&lt;/math&gt;-ခုတွဲ (&lt;math&gt;n&lt;/math&gt;-tuple) ဟုလည်း ခေါ်သည်။ ၎င်းတွင် ဗလာကိန်းစဉ် (empty sequence) ပါဝင်သည်။
* '''တစ်ဖက်သတ် အနန္တ (Singly infinite)''' - ၎င်းကို &lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt; ဖြင့် အညွှန်း (index) တပ်ထားသည်။ ၎င်းသည် ဦးတည်ရာ တစ်ဖက်တည်းသို့ အနန္တ (infinite) အထိ ဆန့်ထွက်နေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် &lt;math&gt;a_1, a_2, a_3, \ldots&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''နှစ်ဖက်စလုံး အနန္တ (Bi-infinite သို့မဟုတ် doubly infinite)''' - ၎င်းကို [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]]အားလုံးပါဝင်သော [[အစု]] &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; ဖြင့် အညွှန်းတပ်ထားသည်။ ၎င်းသည် အနုတ်နှင့် အပေါင်း ဦးတည်ရာ နှစ်ဖက်စလုံးသို့ အနန္တအထိ ဆန့်ထွက်နေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် &lt;math&gt;\ldots, a_{-1}, a_0, a_1, a_2, \ldots&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

ကိန်းစဉ်များကို ပုံသေနည်း (formula) တစ်ခုမှတစ်ဆင့် တိုက်ရိုက် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် &lt;math&gt;a_n = n^2&lt;/math&gt; ကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ်ပါက [[ကိန်း|ကိန်းများကို]] ၎င်း၏ ရှေ့ကိန်းများ၏ [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်အဖြစ်]] သတ်မှတ်ပေးသော ထပ်ကျော့ဆက်သွယ်ချက် (recurrence relation) မှတစ်ဆင့် ထပ်ကျော့နည်းဖြင့် (recursively) လည်း သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ဤအတွက် ထင်ရှားသော ဥပမာတစ်ခုမှာ &lt;math&gt;a_n = a_{n-1} + a_{n-2}&lt;/math&gt; ဟူသော ဖီဘိုနာချီကိန်းစဉ် (Fibonacci sequence) ဖြစ်သည်။ ပိုမို ရှုပ်ထွေးသော ထပ်ကျော့ကိန်းစဉ်များတွင် ဟိုလိုနိုမစ် ကိန်းစဉ် (holonomic sequence) များ ပါဝင်သည်။ ထိုကိန်းစဉ်များရှိ ကိန်းများကို ပိုလီနိုမီရယ် မြှောက်ဖော်ကိန်း (polynomial coefficient) များပါဝင်သော မျဉ်းဖြောင့် ထပ်ကျော့ဆက်သွယ်ချက် (linear recurrence) များဖြင့် သတ်မှတ်ထားသည်။ ထို့အပြင် ရေကာမန်၏ ကိန်းစဉ် (Recamán's sequence) သည်လည်း ရှုပ်ထွေးသော ကိန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Citation |title=A005132: Recamán's sequence |publisher=On-Line Encyclopedia of Integer Sequences |date=2018}}&lt;/ref&gt;

== အခြေခံ ဂုဏ်သတ္တိများ (Basic Properties) ==
* '''အစဉ်လိုက်ဖြစ်မှု (Monotonicity)''' - ကိန်းစဉ် &lt;math&gt;(a_n)&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;a_{n+1} \ge a_n&lt;/math&gt; ဖြစ်လျှင် ယင်းကို အစဉ်လိုက် တိုးသော (monotonically increasing) ကိန်းစဉ်ဟု ခေါ်သည်။ ထို့အတူ &lt;math&gt;a_{n+1} &gt; a_n&lt;/math&gt; ဖြစ်လျှင် တိကျစွာ အစဉ်လိုက် တိုးသော (strictly monotonically increasing) ကိန်းစဉ်ဟု ခေါ်သည်။ အစဉ်လိုက် လျော့သော ကိန်းစဉ် (decreasing sequence) များကိုလည်း ဤနည်းအတိုင်း အချိုးညီစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ အစဉ်လိုက်တိုးသော သို့မဟုတ် အစဉ်လိုက်လျော့သော ကိန်းစဉ်တစ်ခုခုကို အစဉ်လိုက်ဖြစ်သော (monotone) ကိန်းစဉ်ဟု ခေါ်သည်။
* '''အကန့်အသတ်ရှိခြင်း (Boundedness)''' - [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]]ပါဝင်သော ကိန်းစဉ်တစ်ခုတွင် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;a_n \le M&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် ကိန်းစစ် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တစ်ခု တည်ရှိနေပါက ယင်းကိန်းစဉ်ကို အထက်မှ အကန့်အသတ်ရှိသော (bounded from above) ကိန်းစဉ်ဟု ခေါ်သည်။ ထို့အတူ အချို့သော &lt;math&gt;m&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;a_n \ge m&lt;/math&gt; ဖြစ်လျှင် ၎င်းကို အောက်မှ အကန့်အသတ်ရှိသော (bounded from below) ကိန်းစဉ်ဟု ခေါ်သည်။ အဆိုပါ အခြေအနေ နှစ်ရပ်စလုံးနှင့် ကိုက်ညီသော ကိန်းစဉ်ကို အကန့်အသတ်ရှိသော (bounded) ကိန်းစဉ်ဟု ခေါ်သည်။
* '''ကိန်းစဉ်ပိုင်းများ (Subsequences)''' - ကိန်းစဉ်ပိုင်း (subsequence) &lt;math&gt;(a_{n_k})&lt;/math&gt; တစ်ခုကို မူရင်း ကိန်းစဉ် &lt;math&gt;(a_n)&lt;/math&gt; ထဲမှ [[အစုဝင်|အစုဝင်များကို]] ရွေးချယ်ပြီး ၎င်းတို့၏ မူလ အစီအစဉ်အတိုင်း တိကျစွာ ထားရှိခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;(n_k)_{k \in \mathbb{N}}&lt;/math&gt; သည် တိကျစွာ အစဉ်လိုက် တိုးသော အညွှန်းများ၏ ကိန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်ရမည်။

မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ [[ကိန်းပြည့်]] ကိန်းစဉ် (multiplicative integer sequence) များလည်း တည်ရှိကြသည်။ ယင်းတို့သည် နှိုင်းရသုဒ္ဓ (coprime) ဖြစ်သော အညွှန်းကိန်းများအတွက် &lt;math&gt;a_{nm} = a_n a_m&lt;/math&gt; ဟူသော အခြေအနေနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသည်။ အပြည့်အဝ မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ကိန်းစဉ် (completely multiplicative sequence) များသည် ကိန်းပြည့် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;m&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် အဆိုပါ ဂုဏ်သတ္တိ (property) နှင့် ကိုက်ညီကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ထပ်ကျော့နည်းဖြင့် ယေဘုယျပြု (generalization) လည်း ဖော်ပြနိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Lando |first1=Sergei K. |title=Lectures on generating functions |publisher=American Mathematical Society |date=2003 |page=Chapter 7.4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Falcon |first1=Sergio |title=Fibonacci's multiplicative sequence |publisher=International Journal of Mathematical Education in Science and Technology |date=2003 |pages=310–315}}&lt;/ref&gt;

== စုဆုံမှတ်များ နှင့် စုဆုံခြင်း (Limits and Convergence) ==
ကိန်းစဉ်များ၏ စုဆုံခြင်း (convergence) သည် သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (mathematical analysis) တွင် အခြေခံ သဘောတရား (concept) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]]ပါဝင်သော ကိန်းစဉ် &lt;math&gt;(a_n)&lt;/math&gt; တစ်ခုတွင် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; သည် အလိုရှိသလောက် ကြီးမားလာသောအခါ (arbitrarily large) [[ကိန်း|ကိန်းများ]]သည် &lt;math&gt;L&lt;/math&gt; သို့ အလိုရှိသလောက် နီးကပ်လာပါက (arbitrarily close) ထိုကိန်းစဉ်သည် စုဆုံမှတ် (limit) &lt;math&gt;L&lt;/math&gt; သို့ စုဆုံသည် (converge) ဟု ဆိုသည်။ 

ပုံစံတကျအားဖြင့် (formally) တိုင်းတာပြဆိုရလျှင် ကိန်းစစ် &lt;math&gt;\varepsilon &gt; 0&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် အောက်ပါအတိုင်း [[သဘာဝကိန်း]] &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; တစ်ခု တည်ရှိပြီး &lt;math&gt;n \ge N&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် ကိုက်ညီမှုရှိပါက &lt;math&gt;\lim_{n\to\infty}a_n = L&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Gaughan&quot; /&gt;
&lt;math&gt;|a_n - L| &lt; \varepsilon&lt;/math&gt;
[[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]]အတွက်ဆိုလျှင် &lt;math&gt;|\cdot|&lt;/math&gt; သည် ကိန်းထွေး မော်ဂျူးလပ်စ် (complex modulus) ကို ရည်ညွှန်းသည်။ ယေဘုယျ [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း]] (metric space) များတွင် ၎င်းကို အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (distance function) &lt;math&gt;d(a_n, L)&lt;/math&gt; ဖြင့် အစားထိုး အသုံးပြုသည်။ 

စုဆုံသော ကိန်းစဉ်များသည် [[ပေါင်းခြင်း]] (addition)၊ [[စကေလာ|စကေလာမြှောက်ခြင်း]] (scalar multiplication)၊ မြှောက်လဒ် (product) များနှင့် စားလဒ် (quotient) များအတွက် စံ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ စုဆုံမှတ် နိယာမ (algebraic limit law) များကို လိုက်နာကြသည်။&lt;ref name=&quot;Dawkins&quot;&gt;{{Citation |last1=Dawkins |first1=Paul |title=Series and Sequences |publisher=Paul's Online Math Notes |date=2012}}&lt;/ref&gt; အရေးပါသော သီအိုရမ် (theorem) များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
* '''ညှစ်ခြင်း သီအိုရမ် (The Squeeze Theorem)''' - အကယ်၍ &lt;math&gt;a_n \le c_n \le b_n&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\lim a_n = \lim b_n = L&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;\lim c_n = L&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''အစဉ်လိုက် စုဆုံခြင်း သီအိုရမ် (Monotone Convergence Theorem)''' - အကန့်အသတ်ရှိပြီး အစဉ်လိုက်ဖြစ်သော ကိန်းစဉ်တိုင်းသည် စုဆုံသော ကိန်းစဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။
* ကိန်းစဉ်တစ်ခု၏ ကိန်းစဉ်ပိုင်းများအားလုံးသည် တူညီသော စုဆုံမှတ်တစ်ခုတည်းသို့ စုဆုံမှသာလျှင် မူလကိန်းစဉ်သည် စုဆုံသော ကိန်းစဉ် ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။

'''ကော်ချီ ကိန်းစဉ်များ (Cauchy Sequences)''' - အညွှန်းများ ကြီးမားလာသည်နှင့်အမျှ ကိန်းများအကြားရှိ အကွာအဝေးသည် အလိုရှိသလောက် သေးငယ်သွားပါက ထိုကိန်းစဉ်ကို [[ကော်ချီ ကိန်းစဉ်]] (Cauchy sequence) ဟု ခေါ်သည်။ ကိန်းစစ်များ &lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt; ကဲ့သို့သော ပြည့်စုံသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း (complete metric space) တစ်ခုတွင် ကိန်းစဉ်တစ်ခုသည် ကော်ချီ ကိန်းစဉ်ဖြစ်မှသာလျှင် စုဆုံရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ 

'''အနန္တ စုဆုံမှတ်များ (Infinite Limits)''' -  အကယ်၍ ကိန်းများသည် ပမာဏအားဖြင့် အကန့်အသတ်မရှိ (unboundedly) ကြီးမားလာပါက အဆိုပါ ကိန်းစဉ်သည် ဖြာထွက်သော (divergent) ကိန်းစဉ် ဖြစ်သည်။ ယင်းကို ပုံစံတကျအားဖြင့် &lt;math&gt;\lim_{n\to\infty} a_n = \infty&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြု ဖော်ပြသည်။ ၎င်းသည် အနုတ်လက္ခဏာဖြင့် &lt;math&gt;-\infty&lt;/math&gt; လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ 

== ကိန်းစဉ်တန်းများ နှင့် ဆက်စပ်မှု (Relationship to Series) ==
[[ကိန်းစဉ်တန်း]] (series) &lt;math&gt;\sum_{n=1}^\infty a_n&lt;/math&gt; တစ်ခုကို ၎င်း၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပေါင်းလဒ် (partial sum) များဖြစ်သော &lt;math&gt;S_N = \sum_{n=1}^N a_n&lt;/math&gt; ပါဝင်သည့် ကိန်းစဉ်ဖြင့် တိကျသေချာစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ အကယ်၍ ဤတစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပေါင်းလဒ်များ၏ ကိန်းစဉ် &lt;math&gt;(S_N)&lt;/math&gt; သည် စုဆုံမှတ်တစ်ခုသို့ စုဆုံပါက မူလကိန်းစဉ်တန်းသည်လည်း ထိုတန်ဖိုးသို့ စုဆုံသည်ဟု ဆိုသည်။

== References==

[[category:ကဲကုလပ်]]</text>
      <sha1>of5ly3iyh5t2to4cnyl167f0tzr1fbp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က (ခွဲ) ညောင်ကိုင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290844</id>
    <revision>
      <id>1049940</id>
      <timestamp>2026-08-23T15:21:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က (ခွဲ) ညောင်ကိုင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ညောင်ကိုင်းရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ညောင်ကိုင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1049940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1004" sha1="ghmnjy8syy42rvteu09wkkejosofci3" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) ညောင်ကိုင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ညောင်ကိုင်းရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ညောင်ကိုင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၆၉၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|yyyyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>ghmnjy8syy42rvteu09wkkejosofci3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049941</id>
      <parentid>1049940</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T15:22:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1049941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1034" sha1="seeci9z5jkmwmvgffpt9peatqo7d2ze" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) ညောင်ကိုင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ညောင်ကိုင်းရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ညောင်ကိုင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၆၉၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|17.385575807823024| 96.72054125994948|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>seeci9z5jkmwmvgffpt9peatqo7d2ze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က (ခွဲ) အထက်ပန်းညို</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290845</id>
    <revision>
      <id>1049942</id>
      <timestamp>2026-08-23T15:23:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က (ခွဲ) အထက်ပန်းညို''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[အထက်ပန်းညိုရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|အထက်ပန်းညိုရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1049942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1004" sha1="pq6t715yguwss4lmwiycd1g8ojmr0fh" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) အထက်ပန်းညို''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[အထက်ပန်းညိုရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|အထက်ပန်းညိုရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၂၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|yyyyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>pq6t715yguwss4lmwiycd1g8ojmr0fh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049944</id>
      <parentid>1049942</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T15:24:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1049944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1033" sha1="baed6qbyl8h35yhqw9euphul2k9mgkt" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) အထက်ပန်းညို''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[အထက်ပန်းညိုရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|အထက်ပန်းညိုရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၂၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|17.44019598113642| 96.82601285763856|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>baed6qbyl8h35yhqw9euphul2k9mgkt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စုဆုံမှတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290846</id>
    <revision>
      <id>1049943</id>
      <timestamp>2026-08-23T15:23:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[သင်္ချာ|သင်္ချာပညာ]]တွင် စုဆုံမှတ် (limit) ဆိုသည်မှာ [[ဖန်ရှင်]] (function) တစ်ခု၊ [[ကိန်းစဉ်]] (sequence) တစ်ခု သို့မဟုတ် အခြားသော သင်္ချာဆိုင်ရာ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1049943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18529" sha1="2w3m95gt3t9g2ml7wn96t9cxp855460" xml:space="preserve">[[သင်္ချာ|သင်္ချာပညာ]]တွင် စုဆုံမှတ် (limit) ဆိုသည်မှာ [[ဖန်ရှင်]] (function) တစ်ခု၊ [[ကိန်းစဉ်]] (sequence) တစ်ခု သို့မဟုတ် အခြားသော သင်္ချာဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထု (mathematical object) တစ်ခု၏ အဝင်ကိန်း (input) သို့မဟုတ် အညွှန်း (index) သည် သတ်မှတ်ထားသော အမှတ် (point) တစ်ခုသို့ ချဉ်းကပ်သွားသောအခါ ၎င်းဖန်ရှင် သို့မဟုတ် အရာဝတ္ထုက ချဉ်းကပ်သွားသည့် တန်ဖိုးဖြစ်သည်။ စုဆုံမှတ်များသည် ကဲကုလပ် (calculus) နှင့် သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (mathematical analysis) တို့၏ အခြေခံ သဘောတရားများ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့သည် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း]] (continuity)၊ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်များ]] (derivatives) နှင့် [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရယ်များ]] (integrals) အတွက် တိကျသေချာသော အခြေခံအုတ်မြစ်များကို ပံ့ပိုးပေးသည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Stewart |first1=James |title=Calculus: Early Transcendentals |edition=6th |publisher=Brooks/Cole |date=2008 |page=68}}&lt;/ref&gt; 

&lt;math&gt;x&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; သို့ ချဉ်းကပ်သွားချိန်တွင် &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; ဟူသော ဖန်ရှင်တစ်ခု၏ စုဆုံမှတ်အတွက် ဖော်ပြချက်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားလေ့ရှိသည်။
:&lt;math&gt;\lim_{x \to c} f(x) = L&lt;/math&gt;
၎င်းကို &lt;math&gt;x \to c&lt;/math&gt; ဖြစ်ချိန်တွင် &lt;math&gt;f(x) \to L&lt;/math&gt; ဟူ၍ မြား သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (arrow notation) ဖြင့်လည်း သင်္ကေတပြု ဖော်ပြနိုင်သည်။

== ကိန်းစဉ်တစ်ခု၏ စုဆုံမှတ် (Limit of a Sequence) ==
&lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ကို [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း]] (topological space) တစ်ခုဟု သတ်မှတ်မည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;x_0&lt;/math&gt; ၏ အဖွင့်ပတ်ဝန်းကျင် (open neighborhood) &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;n &gt; N&lt;/math&gt; အားလုံး၌ &lt;math&gt;x_n \in U&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် [[သဘာဝကိန်း]] (natural number) &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; တစ်ခု တည်ရှိခဲ့လျှင် ထို &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ရပ်ဝန်းအတွင်းရှိ ကိန်းစဉ် &lt;math&gt;(x_n)_{n=1}^\infty&lt;/math&gt; သည် စုဆုံမှတ် &lt;math&gt;x_0 \in X&lt;/math&gt; သို့ စုဆုံသည် (converge) ဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Kelley |first1=John L. |title=General Topology |publisher=Van Nostrand |date=1955 |page=125}}&lt;/ref&gt; ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ရပ်ဝန်း (Hausdorff space) တစ်ခုတွင် ကိန်းစဉ်တစ်ခု၌ အများဆုံး စုဆုံမှတ် တစ်ခုတည်းသာ ရှိနိုင်သည်။

အကယ်၍ &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; သည် အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (distance metric) &lt;math&gt;d&lt;/math&gt; ပါရှိသော [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း]] (metric space) တစ်ခု ဖြစ်ပါက၊ ၎င်း၏ တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (topological definition) သည် ရှေးရိုးစဉ်လာ &lt;math&gt;\varepsilon-N&lt;/math&gt; အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;\varepsilon &gt; 0&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;n &gt; N&lt;/math&gt; အားလုံး၌ &lt;math&gt;d(x_n, x_0) &lt; \varepsilon&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် &lt;math&gt;N \in \mathbb{N}&lt;/math&gt; တစ်ခု တည်ရှိပါက &lt;math&gt;\lim_{n \to \infty} x_n = x_0&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

[[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) &lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt; ကဲ့သို့သော ပြည့်စုံသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း (complete metric space) များတွင် ကိန်းစဉ်တစ်ခုသည် [[ကော်ချီ ကိန်းစဉ်]] (Cauchy sequence) ဖြစ်မှသာလျှင် စုဆုံသော ကိန်းစဉ် ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ စုဆုံမှတ် တစ်ခုတည်းသို့ မစုဆုံသော ကိန်းစစ် ကိန်းစဉ်များအတွက်မူ ၎င်း၏ ကိန်းစဉ်ပိုင်းများ၏ စုဆုံမှတ်များ (subsequential limits) ၏ အကန့်အသတ်ဘောင်များကို အထက် စုဆုံမှတ် (limit superior သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\limsup&lt;/math&gt;) နှင့် အောက် စုဆုံမှတ် (limit inferior သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\liminf&lt;/math&gt;) တို့ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ &lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ကိန်းစဉ်တစ်ခုသည် ၎င်း၏ အထက် စုဆုံမှတ်နှင့် အောက် စုဆုံမှတ်တို့ ညီမျှပြီး အဆုံးရှိ (finite) မှသာလျှင် စုဆုံရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။

== ဖန်ရှင် သို့မဟုတ် ပုံဖော်မှုတစ်ခု၏ စုဆုံမှတ် (Limit of a Function or Mapping) ==
&lt;math&gt;X&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; တို့ကို [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ]]အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး &lt;math&gt;E \subset X&lt;/math&gt; ဟု ထားမည်။ ထို့ပြင် &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;E&lt;/math&gt; ၏ စုဆောင်းမှတ် (limit point သို့မဟုတ် accumulation point) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်မည်။ &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ &lt;math&gt;L&lt;/math&gt; ၏ ပတ်ဝန်းကျင် (neighborhood) &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် အောက်ပါအခြေအနေနှင့် ကိုက်ညီစေမည့် &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; ၏ ပတ်ဝန်းကျင် &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; တစ်ခု တည်ရှိခဲ့လျှင် အမှတ် &lt;math&gt;L \in Y&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;x \to c&lt;/math&gt; ဖြစ်ချိန်၌ &lt;math&gt;f: E \to Y&lt;/math&gt; ဟူသော ပုံဖော်မှု (mapping) ၏ စုဆုံမှတ် ဖြစ်သည်။
*&lt;math&gt;f(E \cap U \setminus \{c\}) \subset V&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;X&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; တို့သည် [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများ]] ဖြစ်သောအခါ ဤသတ်မှတ်ချက်သည် ဗိုင်ယာရှထရပ်စ် (Weierstrass) က ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းထားသော စံ (standard) &lt;math&gt;(\varepsilon, \delta)&lt;/math&gt;-အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;\varepsilon &gt; 0&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;0 &lt; d_X(x, c) &lt; \delta&lt;/math&gt; ဖြစ်လျှင် &lt;math&gt;d_Y(f(x), L) &lt; \varepsilon&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် &lt;math&gt;\delta &gt; 0&lt;/math&gt; တစ်ခု တည်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Il'in |first1=V. A. |last2=Poznyak |first2=E. G. |title=Fundamentals of Mathematical Analysis |volume=1 |publisher=Mir Publishers |date=1982 |page=142}}&lt;/ref&gt;

&lt;math&gt;c&lt;/math&gt; ပါဝင်သော အရင်းအမြစ်စု (domain) တစ်ခုပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော [[ဖန်ရှင်]] &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် &lt;math&gt;\lim_{x \to c} f(x) = f(c)&lt;/math&gt; ဖြစ်မှသာလျှင် &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; ၌ [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော]] (continuous) ဖန်ရှင်ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ အရင်းအမြစ်စု &lt;math&gt;E&lt;/math&gt; ၏ ကန့်သတ်ချက်များ (restrictions) သည် သီးသန့်ဖြစ်သော စုဆုံမှတ်များကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[ကိန်းစစ်]] ဖန်ရှင်တစ်ခု၏ အရင်းအမြစ်စုကို &lt;math&gt;x &gt; c&lt;/math&gt; အဖြစ် ကန့်သတ်လိုက်ပါက ညာဘက်မှ စုဆုံမှတ် (right-handed limit) ကို ရရှိမည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို &lt;math&gt;\lim_{x \to c^+} f(x)&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုသည်။

=== ကိန်းစဉ်အရ သတ်မှတ်ဖော်ပြခြင်း (Sequential Characterization) ===
ရေတွက်နိုင်မှုဆိုင်ရာ ပထမ [[နဂိုမှန်အဆို]] (first axiom of countability) နှင့် ကိုက်ညီသော ရပ်ဝန်းများတွင် ဖန်ရှင်တစ်ခု၏ စုဆုံမှတ်ကို ကိန်းစဉ်များဖြင့်သာ အပြည့်အဝ သတ်မှတ်ဖော်ပြနိုင်သည်။ &lt;math&gt;\lim_{x \to c} f(x) = L&lt;/math&gt; ဟူသော စုဆုံမှတ် တည်ရှိရန်မှာ &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; သို့ စုဆုံသည့် &lt;math&gt;E \setminus \{c\}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ကိန်းစဉ် &lt;math&gt;(x_n)&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် ပုံရိပ် ကိန်းစဉ်တန်း (image sequence) &lt;math&gt;f(x_n)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ &lt;math&gt;L&lt;/math&gt; သို့ စုဆုံမှသာလျှင် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။

== ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties) ==
စုဆုံမှတ်များ တည်ရှိရာနေရာများတွင် ၎င်းတို့သည် မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုများ (linear algebraic operations) ကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။ [[စကေလာ|စကေလာတန်ဖိုးရှိ]] ဖန်ရှင်များ (scalar-valued functions) အတွက် &lt;math&gt;\lim_{x \to c} f(x) = L_1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\lim_{x \to c} g(x) = L_2&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
* '''[[ပေါင်းခြင်း]] သို့မဟုတ် ခြားနားခြင်း တွက်ချက်မှု (Sum/Difference) -''' &lt;math&gt;\lim_{x \to c} [f(x) \pm g(x)] = L_1 \pm L_2&lt;/math&gt;
* '''[[မြှောက်ခြင်း|မြှောက်လဒ်]] တွက်ချက်မှု (Product) -''' &lt;math&gt;\lim_{x \to c} [f(x)g(x)] = L_1 L_2&lt;/math&gt;
* '''စားလဒ် တွက်ချက်မှု (Quotient) -''' &lt;math&gt;\lim_{x \to c} \frac{f(x)}{g(x)} = \frac{L_1}{L_2}&lt;/math&gt; (ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;L_2 \neq 0&lt;/math&gt; ဖြစ်ရန် လိုအပ်သည်)

စုဆုံမှတ်များသည် တင်းကျပ်မှုမရှိသော မညီမျှခြင်းများ (non-strict inequalities) ကိုလည်း ထိန်းသိမ်းထားသည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; အနီးတွင် &lt;math&gt;f(x) \le g(x)&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;\lim f(x) \le \lim g(x)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ယင်းအချက်သည် ညှစ်ခြင်း သီအိုရမ် (Squeeze Theorem သို့မဟုတ် Sandwich Theorem) ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

'''အနန္တ စုဆုံမှတ်များ (Infinite Limits) -''' ကိန်းစဉ်များ သို့မဟုတ် ဖန်ရှင်များသည် အကန့်အသတ်မရှိ (without bound) ကြီးမားလာသော အခြေအနေများ (ဥပမာ- &lt;math&gt;\lim_{x \to c} f(x) = \infty&lt;/math&gt;) တွင်လည်း ဤအဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို တိုးချဲ့အသုံးပြုနိုင်သည်။ ယင်းသို့ တိုးချဲ့ရာတွင် တိုးချဲ့ထားသော ကိန်းစစ်မျဉ်း (extended real number line) ကဲ့သို့သော ကျစ်လျစ်ပြုခြင်း (compactification) မှတစ်ဆင့် အနန္တကို မှန်ကန်ခိုင်လုံသော တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ စုဆောင်းမှတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကိုင်တွယ်သည်။ ဤဆက်စပ်မှုအရ &lt;math&gt;\infty&lt;/math&gt; ၏ ပတ်ဝန်းကျင်များကို [[ကိန်းစစ်]] &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; အတွက် အဖွင့် ရောင်ခြည်မျဉ်းများ (open rays) &lt;math&gt;(M, \infty)&lt;/math&gt; အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။

== ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ (Category Theory) ==
[[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ]] (category theory) တွင် အရာဝတ္ထုများကို စုဆုံမှတ်များမှတစ်ဆင့် ခန့်မှန်းတွက်ချက်ခြင်းဟူသော သဘောတရားကို ပုံကြမ်းများ (diagrams) အသုံးပြု၍ သရုပ်မဲ့ပြုလုပ်ထားသည်။ အညွှန်းတပ် ကတ်တဂိုရီ (index category) တစ်ခုမှ ပစ်မှတ် ကတ်တဂိုရီ (target category) &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; ဆီသို့ သွားသော [[ဖန်တာ]] (functor) တစ်ခုဖြစ်သည့် ပုံကြမ်းတစ်ခုပေးထားရာတွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
* '''[[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်]] (limit)''' ဆိုသည်မှာ အဆိုပါပုံကြမ်းထံသို့ စကြဝဠာ ကတော့ပုံ (universal cone) အား ဝင်ရောက်ခွင့်ပြုသော အရာဝတ္ထုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းကို ပြောင်းပြန် စုဆုံမှတ် သို့မဟုတ် ပရိုဂျက်တစ် စုဆုံမှတ် (inverse/projective limit သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\varprojlim&lt;/math&gt;) ဟုလည်း ခေါ်သည်။ ၎င်းသည် [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်|ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်များ]] (Cartesian products) နှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ရပ်ဝန်းပိုင်းများ (topological subspaces) ကဲ့သို့သော တည်ဆောက်ပုံများကို ယေဘုယျပြုထားသည်။
* '''[[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်]] (colimit)''' သည် ယင်း၏ ဒွန်တွဲ သဘောတရား (dual concept) ဖြစ်သည်။ ယင်းကို တိုက်ရိုက် စုဆုံမှတ် သို့မဟုတ် ဆင့်ကဲ စုဆုံမှတ် (direct/inductive limit သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\varinjlim&lt;/math&gt;) ဟုလည်း ခေါ်သည်။ ၎င်းသည် တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်များ (direct sums)၊ ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စုများ (disjoint unions) နှင့် စားလဒ်ရပ်ဝန်းများ (quotient spaces) ကို ယေဘုယျပြုထားသည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Mitchell |first1=Barry |title=Theory of Categories |publisher=Academic Press |date=1965 |page=7}}&lt;/ref&gt;

== References==

[[category:ကဲကုလပ်]]</text>
      <sha1>2w3m95gt3t9g2ml7wn96t9cxp855460</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049971</id>
      <parentid>1049943</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T15:54:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>to distinguish between limit and limit point</comment>
      <origin>1049971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18586" sha1="toyx7soxw0a4vuv8wpqo05m1puvvbzc" xml:space="preserve">{{distinguish|စုဆောင်းမှတ်}}
[[သင်္ချာ|သင်္ချာပညာ]]တွင် စုဆုံမှတ် (limit) ဆိုသည်မှာ [[ဖန်ရှင်]] (function) တစ်ခု၊ [[ကိန်းစဉ်]] (sequence) တစ်ခု သို့မဟုတ် အခြားသော သင်္ချာဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထု (mathematical object) တစ်ခု၏ အဝင်ကိန်း (input) သို့မဟုတ် အညွှန်း (index) သည် သတ်မှတ်ထားသော အမှတ် (point) တစ်ခုသို့ ချဉ်းကပ်သွားသောအခါ ၎င်းဖန်ရှင် သို့မဟုတ် အရာဝတ္ထုက ချဉ်းကပ်သွားသည့် တန်ဖိုးဖြစ်သည်။ စုဆုံမှတ်များသည် ကဲကုလပ် (calculus) နှင့် သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (mathematical analysis) တို့၏ အခြေခံ သဘောတရားများ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့သည် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း]] (continuity)၊ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်များ]] (derivatives) နှင့် [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရယ်များ]] (integrals) အတွက် တိကျသေချာသော အခြေခံအုတ်မြစ်များကို ပံ့ပိုးပေးသည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Stewart |first1=James |title=Calculus: Early Transcendentals |edition=6th |publisher=Brooks/Cole |date=2008 |page=68}}&lt;/ref&gt; 

&lt;math&gt;x&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; သို့ ချဉ်းကပ်သွားချိန်တွင် &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; ဟူသော ဖန်ရှင်တစ်ခု၏ စုဆုံမှတ်အတွက် ဖော်ပြချက်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားလေ့ရှိသည်။
:&lt;math&gt;\lim_{x \to c} f(x) = L&lt;/math&gt;
၎င်းကို &lt;math&gt;x \to c&lt;/math&gt; ဖြစ်ချိန်တွင် &lt;math&gt;f(x) \to L&lt;/math&gt; ဟူ၍ မြား သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (arrow notation) ဖြင့်လည်း သင်္ကေတပြု ဖော်ပြနိုင်သည်။

== ကိန်းစဉ်တစ်ခု၏ စုဆုံမှတ် (Limit of a Sequence) ==
&lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ကို [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း]] (topological space) တစ်ခုဟု သတ်မှတ်မည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;x_0&lt;/math&gt; ၏ အဖွင့်ပတ်ဝန်းကျင် (open neighborhood) &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;n &gt; N&lt;/math&gt; အားလုံး၌ &lt;math&gt;x_n \in U&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် [[သဘာဝကိန်း]] (natural number) &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; တစ်ခု တည်ရှိခဲ့လျှင် ထို &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ရပ်ဝန်းအတွင်းရှိ ကိန်းစဉ် &lt;math&gt;(x_n)_{n=1}^\infty&lt;/math&gt; သည် စုဆုံမှတ် &lt;math&gt;x_0 \in X&lt;/math&gt; သို့ စုဆုံသည် (converge) ဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Kelley |first1=John L. |title=General Topology |publisher=Van Nostrand |date=1955 |page=125}}&lt;/ref&gt; ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ရပ်ဝန်း (Hausdorff space) တစ်ခုတွင် ကိန်းစဉ်တစ်ခု၌ အများဆုံး စုဆုံမှတ် တစ်ခုတည်းသာ ရှိနိုင်သည်။

အကယ်၍ &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; သည် အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (distance metric) &lt;math&gt;d&lt;/math&gt; ပါရှိသော [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း]] (metric space) တစ်ခု ဖြစ်ပါက၊ ၎င်း၏ တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (topological definition) သည် ရှေးရိုးစဉ်လာ &lt;math&gt;\varepsilon-N&lt;/math&gt; အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;\varepsilon &gt; 0&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;n &gt; N&lt;/math&gt; အားလုံး၌ &lt;math&gt;d(x_n, x_0) &lt; \varepsilon&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် &lt;math&gt;N \in \mathbb{N}&lt;/math&gt; တစ်ခု တည်ရှိပါက &lt;math&gt;\lim_{n \to \infty} x_n = x_0&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

[[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) &lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt; ကဲ့သို့သော ပြည့်စုံသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း (complete metric space) များတွင် ကိန်းစဉ်တစ်ခုသည် [[ကော်ချီ ကိန်းစဉ်]] (Cauchy sequence) ဖြစ်မှသာလျှင် စုဆုံသော ကိန်းစဉ် ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ စုဆုံမှတ် တစ်ခုတည်းသို့ မစုဆုံသော ကိန်းစစ် ကိန်းစဉ်များအတွက်မူ ၎င်း၏ ကိန်းစဉ်ပိုင်းများ၏ စုဆုံမှတ်များ (subsequential limits) ၏ အကန့်အသတ်ဘောင်များကို အထက် စုဆုံမှတ် (limit superior သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\limsup&lt;/math&gt;) နှင့် အောက် စုဆုံမှတ် (limit inferior သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\liminf&lt;/math&gt;) တို့ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ &lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ကိန်းစဉ်တစ်ခုသည် ၎င်း၏ အထက် စုဆုံမှတ်နှင့် အောက် စုဆုံမှတ်တို့ ညီမျှပြီး အဆုံးရှိ (finite) မှသာလျှင် စုဆုံရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။

== ဖန်ရှင် သို့မဟုတ် ပုံဖော်မှုတစ်ခု၏ စုဆုံမှတ် (Limit of a Function or Mapping) ==
&lt;math&gt;X&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; တို့ကို [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ]]အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး &lt;math&gt;E \subset X&lt;/math&gt; ဟု ထားမည်။ ထို့ပြင် &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;E&lt;/math&gt; ၏ [[စုဆောင်းမှတ်]] (limit point သို့မဟုတ် accumulation point) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်မည်။ &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ &lt;math&gt;L&lt;/math&gt; ၏ ပတ်ဝန်းကျင် (neighborhood) &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် အောက်ပါအခြေအနေနှင့် ကိုက်ညီစေမည့် &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; ၏ ပတ်ဝန်းကျင် &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; တစ်ခု တည်ရှိခဲ့လျှင် အမှတ် &lt;math&gt;L \in Y&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;x \to c&lt;/math&gt; ဖြစ်ချိန်၌ &lt;math&gt;f: E \to Y&lt;/math&gt; ဟူသော ပုံဖော်မှု (mapping) ၏ စုဆုံမှတ် ဖြစ်သည်။
*&lt;math&gt;f(E \cap U \setminus \{c\}) \subset V&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;X&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; တို့သည် [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများ]] ဖြစ်သောအခါ ဤသတ်မှတ်ချက်သည် ဗိုင်ယာရှထရပ်စ် (Weierstrass) က ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းထားသော စံ (standard) &lt;math&gt;(\varepsilon, \delta)&lt;/math&gt;-အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;\varepsilon &gt; 0&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;0 &lt; d_X(x, c) &lt; \delta&lt;/math&gt; ဖြစ်လျှင် &lt;math&gt;d_Y(f(x), L) &lt; \varepsilon&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် &lt;math&gt;\delta &gt; 0&lt;/math&gt; တစ်ခု တည်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Il'in |first1=V. A. |last2=Poznyak |first2=E. G. |title=Fundamentals of Mathematical Analysis |volume=1 |publisher=Mir Publishers |date=1982 |page=142}}&lt;/ref&gt;

&lt;math&gt;c&lt;/math&gt; ပါဝင်သော အရင်းအမြစ်စု (domain) တစ်ခုပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော [[ဖန်ရှင်]] &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် &lt;math&gt;\lim_{x \to c} f(x) = f(c)&lt;/math&gt; ဖြစ်မှသာလျှင် &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; ၌ [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော]] (continuous) ဖန်ရှင်ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ အရင်းအမြစ်စု &lt;math&gt;E&lt;/math&gt; ၏ ကန့်သတ်ချက်များ (restrictions) သည် သီးသန့်ဖြစ်သော စုဆုံမှတ်များကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[ကိန်းစစ်]] ဖန်ရှင်တစ်ခု၏ အရင်းအမြစ်စုကို &lt;math&gt;x &gt; c&lt;/math&gt; အဖြစ် ကန့်သတ်လိုက်ပါက ညာဘက်မှ စုဆုံမှတ် (right-handed limit) ကို ရရှိမည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို &lt;math&gt;\lim_{x \to c^+} f(x)&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုသည်။

=== ကိန်းစဉ်အရ သတ်မှတ်ဖော်ပြခြင်း (Sequential Characterization) ===
ရေတွက်နိုင်မှုဆိုင်ရာ ပထမ [[နဂိုမှန်အဆို]] (first axiom of countability) နှင့် ကိုက်ညီသော ရပ်ဝန်းများတွင် ဖန်ရှင်တစ်ခု၏ စုဆုံမှတ်ကို ကိန်းစဉ်များဖြင့်သာ အပြည့်အဝ သတ်မှတ်ဖော်ပြနိုင်သည်။ &lt;math&gt;\lim_{x \to c} f(x) = L&lt;/math&gt; ဟူသော စုဆုံမှတ် တည်ရှိရန်မှာ &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; သို့ စုဆုံသည့် &lt;math&gt;E \setminus \{c\}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ကိန်းစဉ် &lt;math&gt;(x_n)&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် ပုံရိပ် ကိန်းစဉ်တန်း (image sequence) &lt;math&gt;f(x_n)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ &lt;math&gt;L&lt;/math&gt; သို့ စုဆုံမှသာလျှင် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။

== ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties) ==
စုဆုံမှတ်များ တည်ရှိရာနေရာများတွင် ၎င်းတို့သည် မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုများ (linear algebraic operations) ကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။ [[စကေလာ|စကေလာတန်ဖိုးရှိ]] ဖန်ရှင်များ (scalar-valued functions) အတွက် &lt;math&gt;\lim_{x \to c} f(x) = L_1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\lim_{x \to c} g(x) = L_2&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
* '''[[ပေါင်းခြင်း]] သို့မဟုတ် ခြားနားခြင်း တွက်ချက်မှု (Sum/Difference) -''' &lt;math&gt;\lim_{x \to c} [f(x) \pm g(x)] = L_1 \pm L_2&lt;/math&gt;
* '''[[မြှောက်ခြင်း|မြှောက်လဒ်]] တွက်ချက်မှု (Product) -''' &lt;math&gt;\lim_{x \to c} [f(x)g(x)] = L_1 L_2&lt;/math&gt;
* '''စားလဒ် တွက်ချက်မှု (Quotient) -''' &lt;math&gt;\lim_{x \to c} \frac{f(x)}{g(x)} = \frac{L_1}{L_2}&lt;/math&gt; (ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;L_2 \neq 0&lt;/math&gt; ဖြစ်ရန် လိုအပ်သည်)

စုဆုံမှတ်များသည် တင်းကျပ်မှုမရှိသော မညီမျှခြင်းများ (non-strict inequalities) ကိုလည်း ထိန်းသိမ်းထားသည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; အနီးတွင် &lt;math&gt;f(x) \le g(x)&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;\lim f(x) \le \lim g(x)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ယင်းအချက်သည် ညှစ်ခြင်း သီအိုရမ် (Squeeze Theorem သို့မဟုတ် Sandwich Theorem) ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

'''အနန္တ စုဆုံမှတ်များ (Infinite Limits) -''' ကိန်းစဉ်များ သို့မဟုတ် ဖန်ရှင်များသည် အကန့်အသတ်မရှိ (without bound) ကြီးမားလာသော အခြေအနေများ (ဥပမာ- &lt;math&gt;\lim_{x \to c} f(x) = \infty&lt;/math&gt;) တွင်လည်း ဤအဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို တိုးချဲ့အသုံးပြုနိုင်သည်။ ယင်းသို့ တိုးချဲ့ရာတွင် တိုးချဲ့ထားသော ကိန်းစစ်မျဉ်း (extended real number line) ကဲ့သို့သော ကျစ်လျစ်ပြုခြင်း (compactification) မှတစ်ဆင့် အနန္တကို မှန်ကန်ခိုင်လုံသော တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ စုဆောင်းမှတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကိုင်တွယ်သည်။ ဤဆက်စပ်မှုအရ &lt;math&gt;\infty&lt;/math&gt; ၏ ပတ်ဝန်းကျင်များကို [[ကိန်းစစ်]] &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; အတွက် အဖွင့် ရောင်ခြည်မျဉ်းများ (open rays) &lt;math&gt;(M, \infty)&lt;/math&gt; အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။

== ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ (Category Theory) ==
[[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ]] (category theory) တွင် အရာဝတ္ထုများကို စုဆုံမှတ်များမှတစ်ဆင့် ခန့်မှန်းတွက်ချက်ခြင်းဟူသော သဘောတရားကို ပုံကြမ်းများ (diagrams) အသုံးပြု၍ သရုပ်မဲ့ပြုလုပ်ထားသည်။ အညွှန်းတပ် ကတ်တဂိုရီ (index category) တစ်ခုမှ ပစ်မှတ် ကတ်တဂိုရီ (target category) &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; ဆီသို့ သွားသော [[ဖန်တာ]] (functor) တစ်ခုဖြစ်သည့် ပုံကြမ်းတစ်ခုပေးထားရာတွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
* '''[[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်]] (limit)''' ဆိုသည်မှာ အဆိုပါပုံကြမ်းထံသို့ စကြဝဠာ ကတော့ပုံ (universal cone) အား ဝင်ရောက်ခွင့်ပြုသော အရာဝတ္ထုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းကို ပြောင်းပြန် စုဆုံမှတ် သို့မဟုတ် ပရိုဂျက်တစ် စုဆုံမှတ် (inverse/projective limit သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\varprojlim&lt;/math&gt;) ဟုလည်း ခေါ်သည်။ ၎င်းသည် [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်|ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်များ]] (Cartesian products) နှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ရပ်ဝန်းပိုင်းများ (topological subspaces) ကဲ့သို့သော တည်ဆောက်ပုံများကို ယေဘုယျပြုထားသည်။
* '''[[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်]] (colimit)''' သည် ယင်း၏ ဒွန်တွဲ သဘောတရား (dual concept) ဖြစ်သည်။ ယင်းကို တိုက်ရိုက် စုဆုံမှတ် သို့မဟုတ် ဆင့်ကဲ စုဆုံမှတ် (direct/inductive limit သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\varinjlim&lt;/math&gt;) ဟုလည်း ခေါ်သည်။ ၎င်းသည် တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်များ (direct sums)၊ ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စုများ (disjoint unions) နှင့် စားလဒ်ရပ်ဝန်းများ (quotient spaces) ကို ယေဘုယျပြုထားသည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Mitchell |first1=Barry |title=Theory of Categories |publisher=Academic Press |date=1965 |page=7}}&lt;/ref&gt;

== References==

[[category:ကဲကုလပ်]]</text>
      <sha1>toyx7soxw0a4vuv8wpqo05m1puvvbzc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က (ခွဲ) ရှမ်းကိုင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290847</id>
    <revision>
      <id>1049945</id>
      <timestamp>2026-08-23T15:25:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က (ခွဲ) ရှမ်းကိုင်း ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ရှမ်းကိုင်းရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ရှမ်းကိုင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1049945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1005" sha1="qn5ddln3iaw6okinnlvezhsa9jgm9my" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) ရှမ်းကိုင်း ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ရှမ်းကိုင်းရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ရှမ်းကိုင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၇၈၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|yyyyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>qn5ddln3iaw6okinnlvezhsa9jgm9my</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049946</id>
      <parentid>1049945</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T15:26:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1049946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1034" sha1="sfrohe5aq5tl2dsay8nsw7veh4573i1" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) ရှမ်းကိုင်း ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ရှမ်းကိုင်းရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ရှမ်းကိုင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၇၈၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|17.41132359886659| 96.85019823080687|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>sfrohe5aq5tl2dsay8nsw7veh4573i1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က (ခွဲ) ပုဂံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290848</id>
    <revision>
      <id>1049947</id>
      <timestamp>2026-08-23T15:27:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က (ခွဲ) ပုဂံ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ပုဂံရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ပုဂံရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1049947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="941" sha1="eo2uba9ifdrzd3v7hlrt73quttmr6ln" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) ပုဂံ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ပုဂံရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ပုဂံရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၈၄ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|yyyyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>eo2uba9ifdrzd3v7hlrt73quttmr6ln</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049948</id>
      <parentid>1049947</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T15:28:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1049948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="970" sha1="rqjezshklv0wy03pty8fu1gsd1miadg" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) ပုဂံ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ပုဂံရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ပုဂံရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၈၄ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|17.551537793023563| 96.8161164116064|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>rqjezshklv0wy03pty8fu1gsd1miadg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က (ခွဲ) ကဒွတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290849</id>
    <revision>
      <id>1049949</id>
      <timestamp>2026-08-23T15:29:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က (ခွဲ) ကဒွတ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ကဒွတ်ရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ကဒွတ်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1049949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="950" sha1="k2fgnxtn4ygh118fil56kvhps4gu4mx" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) ကဒွတ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ကဒွတ်ရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ကဒွတ်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၅၈၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|yyyyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>k2fgnxtn4ygh118fil56kvhps4gu4mx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049950</id>
      <parentid>1049949</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T15:30:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1049950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="979" sha1="7pxyy2znvk6nui3gyh0k5rp6xqd7ljr" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) ကဒွတ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ကဒွတ်ရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ကဒွတ်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၅၈၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|17.40956749594191| 96.74352654378454|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>7pxyy2znvk6nui3gyh0k5rp6xqd7ljr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က (ခွဲ) မိုးနက်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290850</id>
    <revision>
      <id>1049951</id>
      <timestamp>2026-08-23T15:30:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က (ခွဲ) မိုးနက်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[မိုးနက်ရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|မိုးနက်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျော...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1049951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="968" sha1="sfo3pk891tiiegk8b02q3z8oqejop0j" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) မိုးနက်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[မိုးနက်ရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|မိုးနက်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၆၁၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|yyyyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>sfo3pk891tiiegk8b02q3z8oqejop0j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049952</id>
      <parentid>1049951</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T15:31:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1049952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="998" sha1="l8bqj9wuvwhadjq4vz21sy2dlyaiv7e" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) မိုးနက်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[မိုးနက်ရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|မိုးနက်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၆၁၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|17.370527778926988| 96.68102284576496|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>l8bqj9wuvwhadjq4vz21sy2dlyaiv7e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က (ခွဲ) စက်စု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290851</id>
    <revision>
      <id>1049953</id>
      <timestamp>2026-08-23T15:32:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က (ခွဲ) စက်စု''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[စက်စုရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|စက်စုရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1049953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="950" sha1="kmxnagz6cfmtoibghgkwmzk269am7o8" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) စက်စု''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[စက်စုရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|စက်စုရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၆၀၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|yyyyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>kmxnagz6cfmtoibghgkwmzk269am7o8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049954</id>
      <parentid>1049953</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T15:33:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1049954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="979" sha1="5h8p7gm3me41waxgcr0o4ocfs6j2wyx" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) စက်စု''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[စက်စုရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|စက်စုရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၆၀၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|17.68967498135589| 96.87083127326959|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>5h8p7gm3me41waxgcr0o4ocfs6j2wyx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က (ခွဲ) ဝင်းကဒတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290852</id>
    <revision>
      <id>1049955</id>
      <timestamp>2026-08-23T15:35:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က (ခွဲ) ဝင်းကဒတ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ဝင်းကဒတ်ရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ဝင်းကဒတ်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းက...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1049955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="977" sha1="c7cmr98e27p7l3mf6mdwduyngj8vrym" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) ဝင်းကဒတ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ဝင်းကဒတ်ရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ဝင်းကဒတ်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၀၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|yyyyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>c7cmr98e27p7l3mf6mdwduyngj8vrym</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049956</id>
      <parentid>1049955</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T15:35:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1049956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1007" sha1="jjm78i8aq4ouzd83ziqho2ln86xb9zo" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) ဝင်းကဒတ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ဝင်းကဒတ်ရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ဝင်းကဒတ်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၀၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|17.381140305165573| 96.82297209181634|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>jjm78i8aq4ouzd83ziqho2ln86xb9zo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က (ခွဲ) ဘိုကတော်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290853</id>
    <revision>
      <id>1049957</id>
      <timestamp>2026-08-23T15:38:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က (ခွဲ) ဘိုကတော်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ဘိုကတော်ရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ဘိုကတော်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းက...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1049957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="977" sha1="hcfrtpgytq0fmzif86syd4vrmryagkp" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) ဘိုကတော်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ဘိုကတော်ရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ဘိုကတော်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၅၄၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|yyyyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>hcfrtpgytq0fmzif86syd4vrmryagkp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049958</id>
      <parentid>1049957</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T15:39:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1049958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1007" sha1="7mh8iae5q33drkuf5oruft1wow2c3wa" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) ဘိုကတော်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ဘိုကတော်ရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ဘိုကတော်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၅၄၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|17.410315959879007| 96.77228641278782|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>7mh8iae5q33drkuf5oruft1wow2c3wa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က (တွဲ) အညာစု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290854</id>
    <revision>
      <id>1049959</id>
      <timestamp>2026-08-23T15:40:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က (တွဲ) အညာစု ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[အညာစုရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|အညာစုရွာ]]ရှိ တွဲဖက်အခြေခံပညာအထက်တန်းကျော...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1049959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="960" sha1="r5kd5jtl1asl9n0c1zbh66u6wzcef47" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (တွဲ) အညာစု ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[အညာစုရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|အညာစုရွာ]]ရှိ တွဲဖက်အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၀၄ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|yyyyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>r5kd5jtl1asl9n0c1zbh66u6wzcef47</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049961</id>
      <parentid>1049959</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T15:41:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1049961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="989" sha1="thvokijjzrpypw8bv9hzebaddcmfw39" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (တွဲ) အညာစု ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[အညာစုရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|အညာစုရွာ]]ရှိ တွဲဖက်အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၀၄ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|17.617428251733376| 96.8726595170876|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>thvokijjzrpypw8bv9hzebaddcmfw39</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.လ.က - အဗျားဘိုတဲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290855</id>
    <revision>
      <id>1049963</id>
      <timestamp>2026-08-23T15:42:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.လ.က - အဗျားဘိုတဲ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[အဗျားဘိုတဲရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|အဗျားဘိုတဲရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1049963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="985" sha1="0z648afft7dq72boysp0ai0sxevg90q" xml:space="preserve">'''အ.လ.က - အဗျားဘိုတဲ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[အဗျားဘိုတဲရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|အဗျားဘိုတဲရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၁၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|yyyyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>0z648afft7dq72boysp0ai0sxevg90q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049964</id>
      <parentid>1049963</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T15:42:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1049964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="925" sha1="02j620wj3fn3nhwloidjmfh5a8ci54j" xml:space="preserve">'''အ.လ.က - အဗျားဘိုတဲ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[အဗျားဘိုတဲရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|အဗျားဘိုတဲရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၁၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>02j620wj3fn3nhwloidjmfh5a8ci54j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049965</id>
      <parentid>1049964</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T15:42:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <origin>1049965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="916" sha1="jbg302xgj1g57orofzn29oxkm44o9gc" xml:space="preserve">'''အ.လ.က - အဗျားဘိုတဲ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[အဗျားဘိုတဲရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|အဗျားဘိုတဲရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၁၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>jbg302xgj1g57orofzn29oxkm44o9gc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.လ.က - ဆပ်သွားခြုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290856</id>
    <revision>
      <id>1049966</id>
      <timestamp>2026-08-23T15:43:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.လ.က - ဆပ်သွားခြုံ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ဆပ်သွားခြုံရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ဆပ်သွားခြုံရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1049966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="985" sha1="3b5nfzxxcjk6azol48mlcjv75051clu" xml:space="preserve">'''အ.လ.က - ဆပ်သွားခြုံ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ဆပ်သွားခြုံရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ဆပ်သွားခြုံရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၆၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|yyyyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>3b5nfzxxcjk6azol48mlcjv75051clu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049967</id>
      <parentid>1049966</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T15:44:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1049967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1015" sha1="lplsciefptmvjs3nsobnflumr7q1re4" xml:space="preserve">'''အ.လ.က - ဆပ်သွားခြုံ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ဆပ်သွားခြုံရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ဆပ်သွားခြုံရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၆၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|17.511568395662106| 96.82043848481709|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>lplsciefptmvjs3nsobnflumr7q1re4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-45988-07</title>
    <ns>3</ns>
    <id>290857</id>
    <revision>
      <id>1049968</id>
      <timestamp>2026-08-23T15:49:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1049968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8543" sha1="144e8yr7ckf3i1829fyf7k523dsmbpv" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-45988-07 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၅:၄၉၊ ၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>144e8yr7ckf3i1829fyf7k523dsmbpv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စုဆောင်းမှတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290858</id>
    <revision>
      <id>1049969</id>
      <timestamp>2026-08-23T15:51:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[သင်္ချာ|သင်္ချာပညာ]]တွင် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း]] (topological space) &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ [[အစုပိုင်း]] (subset) &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; တစ်ခု၏ စုဆောင်...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1049969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13125" sha1="c4kt4v2r19eaiyi3jgmbtzgo55t4bo0" xml:space="preserve">[[သင်္ချာ|သင်္ချာပညာ]]တွင် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း]] (topological space) &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ [[အစုပိုင်း]] (subset) &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; တစ်ခု၏ စုဆောင်းမှတ် (limit point) သည် အမှတ် &lt;math&gt;x \in X&lt;/math&gt; တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းကို အစုအဖွဲ့မှတ် (cluster point) သို့မဟုတ် accumulation point ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။ ထိုအမှတ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ၏ ပတ်ဝန်းကျင်များ (neighborhoods) တွင် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ကိုယ်တိုင်နှင့် ကွဲပြားသော &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ၏ [[အစုဝင်]] (element) အနည်းဆုံးတစ်ခု အမြဲပါဝင်သည်။ အမှတ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ၏ အစုဝင် ဖြစ်ရန် မလိုအပ်ပေ။ အစုတစ်ခု၏ အပိတ် (closure) အတွင်းရှိ မည်သည့်အမှတ်မဆို စုဆောင်းမှတ် (limit point) သို့မဟုတ် သီးသန့်မှတ် (isolated point) ဖြစ်ရမည်။ ပေးထားသော [[အစု]] &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ၏ စုဆောင်းမှတ်များအားလုံး ပါဝင်သော အစုကို ၎င်း၏ ဆင်းသက်အစု (derived set) ဟု ခေါ်သည်။

=== အစုများ၏ စုဆောင်းမှတ်များ (Accumulation Points of Sets) ===
ယေဘုယျ ရပ်ဝန်းများတွင် စုဆောင်းမှတ်တစ်ခု ဖြစ်ရန်အတွက် ပတ်ဝန်းကျင်တိုင်း၌ ကွဲပြားသော &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်တစ်ခု]] ပါဝင်နေရန်သာ လိုအပ်သည်။ သို့ရာတွင် အခြေခံ ရပ်ဝန်း &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;T_1&lt;/math&gt; ရပ်ဝန်း (&lt;math&gt;T_1&lt;/math&gt; space) ဖြစ်ပါက ဤအဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်သည် ပိုမိုရိုးရှင်းသွားသည်။ ဤရပ်ဝန်းအမျိုးအစားတွင် [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများ]] (metric spaces) အားလုံး ပါဝင်သည်။ ဤအခြေအနေတွင် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ၏ ပတ်ဝန်းကျင်တိုင်း၌ အနန္တ (infinitely many) ဖြစ်သော &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ၏ အစုဝင်များ ပါဝင်မှသာလျှင် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; သည် စုဆောင်းမှတ် ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Munkres |first1=James R. |title=Topology |edition=2nd |publisher=Prentice Hall |date=2000 |pages=97–102}}&lt;/ref&gt; ဖရေးရှေး-ယူရီဆန် ရပ်ဝန်း (Fréchet–Urysohn space) တစ်ခုတွင် ဤအချက်သည် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; သို့ စုဆုံသော (converge) &lt;math&gt;S \setminus \{x\}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ [[ကိန်းစဉ်]] (sequence) တစ်ခု တည်ရှိခြင်းနှင့် အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသည်။

&lt;math&gt;S&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ၏ ပတ်ဝန်းကျင်များအကြားရှိ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection) ၏ [[အစုအရွယ်အစား]] (cardinality) အပေါ်မူတည်၍ သီးခြား အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းများ တည်ရှိသည်။
* '''&lt;math&gt;\omega&lt;/math&gt;-စုဆောင်းမှတ် (&lt;math&gt;\omega&lt;/math&gt;-accumulation point) -''' &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ၏ ပတ်ဝန်းကျင်တိုင်းတွင် အဆုံးမရှိများပြားသော &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ၏ အမှတ်များ ပါဝင်သည်။
* '''သိပ်သည်းမှတ် (Condensation point) -''' &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ၏ ပတ်ဝန်းကျင်တိုင်းတွင် ရေတွက်၍မရသော အရေအတွက် (uncountably many) ရှိသည့် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ၏ အမှတ်များ ပါဝင်သည်။
* '''ပြည့်စုံသော စုဆောင်းမှတ် (Complete accumulation point) -''' &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ၏ ပတ်ဝန်းကျင်တိုင်းတွင် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ၏ စုစုပေါင်း အစုအရွယ်အစားနှင့် ညီမျှသော အရေအတွက်ရှိသည့် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ၏ အမှတ်များ ပါဝင်သည်။

=== ကိန်းစဉ်များနှင့် ကွန်ရက်များ၏ စုဆောင်းမှတ်များ (Accumulation Points of Sequences and Nets) ===
[[ကိန်းစဉ်|ကိန်းစဉ်များ]]အတွက်မူ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်သည် [[အစု|အစုများ၏]] အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်နှင့် ကွဲလွဲသည်။ ကိန်းစဉ် &lt;math&gt;(x_n)_{n \in \mathbb{N}}&lt;/math&gt; တစ်ခု၏ စုဆောင်းမှတ် (accumulation point of a sequence) ဆိုသည်မှာ အမှတ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ၏ ပတ်ဝန်းကျင်တိုင်းတွင် အဆုံးမရှိများပြားသော အညွှန်းများ (indices) &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; အတွက် ကိန်းများ (terms) &lt;math&gt;x_n&lt;/math&gt; ပါဝင်သည်။ ပထမအကြိမ် ရေတွက်နိုင်သော ရပ်ဝန်းများ (first-countable spaces) သို့မဟုတ် [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများ]]တွင် ဤအခြေအနေသည် &lt;math&gt;(x_n)&lt;/math&gt; ၏ ကိန်းစဉ်ပိုင်း (subsequence) အချို့အတွက် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; သည် [[စုဆုံမှတ်]] (limit) ဖြစ်ခြင်းနှင့် အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသည်။

ဤသဘောတရားသည် ကွန်ရက်များ (nets) နှင့် ဖစ်လ်တာများ (filters) ထံသို့ သဘာဝကျစွာ ကျယ်ပြန့်သွားသည်။ ကိန်းစဉ်တစ်ခု၏ စုဆောင်းမှတ်သည် ကိန်းစဉ်တစ်ခု၏ စုဆုံမှတ်နှင့် ကွဲပြားကြောင်းကို သတိပြုရမည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် စုဆုံမှတ် သဘောတရားသည် ကိန်းစဉ်တစ်ခုလုံးအနေဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် စုဆုံမှတ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်တိုင်းထဲသို့ ဝင်ရောက်ရန်နှင့် ထိုနေရာ၌သာ ဆက်လက်တည်ရှိနေရန် တိကျစွာ လိုအပ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Dugundji |first1=James |title=Topology |publisher=Allyn and Bacon |date=1966 |pages=209–210}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Bourbaki |first1=Nicolas |title=General Topology |volume=Part 1 |publisher=Springer |date=1989 |pages=68–83}}&lt;/ref&gt;

=== အစုများနှင့် ကိန်းစဉ်များအကြား ဆက်စပ်မှု (Relationship Between Sets and Sequences) ===
[[ကိန်းစဉ်]]တစ်ခု၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]] (image) သည် [[အစု]]တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသော်လည်း ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ စုဆောင်းမှတ်များသည် ပင်ကိုသဘာဝအားဖြင့် အတိအကျတူညီမှု မရှိပေ။ ဥပမာအားဖြင့် ကိန်းသေ ကိန်းစဉ် (constant sequence) &lt;math&gt;(c, c, c, \ldots)&lt;/math&gt; တွင် ထိုကိန်းစဉ်၏ စုဆောင်းမှတ်အဖြစ် &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; ရှိသည်။ သို့သော်လည်း သက်ဆိုင်ရာ ပုံရိပ်အစု (image set) &lt;math&gt;\{c\}&lt;/math&gt; သည် သီးသန့်မှတ် တစ်ခုတည်းဖြင့်သာ ဖွဲ့စည်းထားသောကြောင့် ၎င်းတွင် စုဆောင်းမှတ်များ မရှိပေ။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် အကယ်၍ ကိန်းစဉ်တစ်ခုတွင် ထပ်နေသော [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (repeating elements) မပါဝင်ပါက ထိုကိန်းစဉ်၏ မည်သည့် စုဆောင်းမှတ်မဆိုသည် ၎င်း၏ အခြေခံ ပုံရိပ်အစု၏ &lt;math&gt;\omega&lt;/math&gt;-စုဆောင်းမှတ် တစ်ခုနှင့် အတိအကျ ကိုက်ညီမှု ရှိသည်။

=== အခြေခံ ဂုဏ်သတ္တိများ (Fundamental Properties) ===
စုဆောင်းမှတ်များဆိုင်ရာ သဘောတရားသည် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ]] အပိတ်များ (topological closures) နှင့် အပိတ်စုများ (closed sets) ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရာတွင် အဓိကကျသည်။ အဓိက ဂုဏ်သတ္တိများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။
* '''အပိတ် (Closure) -''' &lt;math&gt;\operatorname{cl}(S)&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုထားသော [[အစု]] &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; တစ်ခု၏ တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ အပိတ်သည် ၎င်း၏ သီးသန့်မှတ်များနှင့် စုဆောင်းမှတ်များ၏ ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စု (disjoint union) ဖြစ်သည်။ အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီမှုအရ အပိတ်ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ကိုယ်တိုင်နှင့် ၎င်း၏ ဆင်းသက်အစုတို့၏ ပေါင်းစပ်စု (union) ဖြစ်သည်။
* '''အပိတ်စုများ (Closed Sets) -''' [[အစုပိုင်း]] &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; တစ်ခုတွင် ၎င်း၏ စုဆောင်းမှတ်များအားလုံး ပါဝင်မှသာလျှင် ထိုအစုပိုင်းသည် အပိတ်စု ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။
* '''ပတ်ဝန်းကျင်များ (Neighborhoods) -''' အမှတ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် &lt;math&gt;S \setminus \{x\}&lt;/math&gt; ၏ အပိတ်တွင် ပါဝင်မှသာလျှင် ထိုအမှတ်သည် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ၏ စုဆောင်းမှတ် ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။
* '''တစ်ပိုင်းတစ်စ ရပ်ဝန်းများ (Discrete Spaces) -''' တစ်ပိုင်းတစ်စ တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း (discrete topological space) တစ်ခုတွင် အမှတ်အားလုံးသည် အပြည့်အဝ သီးသန့်ဖြစ်နေသောကြောင့် မည်သည့်အစုတွင်မျှ စုဆောင်းမှတ်များ မပါရှိပေ။

== References==

[[category:တိုပေါ်လော်ဂျီ]]</text>
      <sha1>c4kt4v2r19eaiyi3jgmbtzgo55t4bo0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049970</id>
      <parentid>1049969</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T15:53:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>to distinguish between limit and limit point</comment>
      <origin>1049970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13169" sha1="tim2d5v271g6n1t29ab48zqbb4b19py" xml:space="preserve">{{distinguish|စုဆုံမှတ်}}
[[သင်္ချာ|သင်္ချာပညာ]]တွင် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း]] (topological space) &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ [[အစုပိုင်း]] (subset) &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; တစ်ခု၏ စုဆောင်းမှတ် (limit point) သည် အမှတ် &lt;math&gt;x \in X&lt;/math&gt; တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းကို အစုအဖွဲ့မှတ် (cluster point) သို့မဟုတ် accumulation point ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။ ထိုအမှတ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ၏ ပတ်ဝန်းကျင်များ (neighborhoods) တွင် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ကိုယ်တိုင်နှင့် ကွဲပြားသော &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ၏ [[အစုဝင်]] (element) အနည်းဆုံးတစ်ခု အမြဲပါဝင်သည်။ အမှတ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ၏ အစုဝင် ဖြစ်ရန် မလိုအပ်ပေ။ အစုတစ်ခု၏ အပိတ် (closure) အတွင်းရှိ မည်သည့်အမှတ်မဆို စုဆောင်းမှတ် (limit point) သို့မဟုတ် သီးသန့်မှတ် (isolated point) ဖြစ်ရမည်။ ပေးထားသော [[အစု]] &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ၏ စုဆောင်းမှတ်များအားလုံး ပါဝင်သော အစုကို ၎င်း၏ ဆင်းသက်အစု (derived set) ဟု ခေါ်သည်။

=== အစုများ၏ စုဆောင်းမှတ်များ (Accumulation Points of Sets) ===
ယေဘုယျ ရပ်ဝန်းများတွင် စုဆောင်းမှတ်တစ်ခု ဖြစ်ရန်အတွက် ပတ်ဝန်းကျင်တိုင်း၌ ကွဲပြားသော &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်တစ်ခု]] ပါဝင်နေရန်သာ လိုအပ်သည်။ သို့ရာတွင် အခြေခံ ရပ်ဝန်း &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;T_1&lt;/math&gt; ရပ်ဝန်း (&lt;math&gt;T_1&lt;/math&gt; space) ဖြစ်ပါက ဤအဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်သည် ပိုမိုရိုးရှင်းသွားသည်။ ဤရပ်ဝန်းအမျိုးအစားတွင် [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများ]] (metric spaces) အားလုံး ပါဝင်သည်။ ဤအခြေအနေတွင် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ၏ ပတ်ဝန်းကျင်တိုင်း၌ အနန္တ (infinitely many) ဖြစ်သော &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ၏ အစုဝင်များ ပါဝင်မှသာလျှင် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; သည် စုဆောင်းမှတ် ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Munkres |first1=James R. |title=Topology |edition=2nd |publisher=Prentice Hall |date=2000 |pages=97–102}}&lt;/ref&gt; ဖရေးရှေး-ယူရီဆန် ရပ်ဝန်း (Fréchet–Urysohn space) တစ်ခုတွင် ဤအချက်သည် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; သို့ စုဆုံသော (converge) &lt;math&gt;S \setminus \{x\}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ [[ကိန်းစဉ်]] (sequence) တစ်ခု တည်ရှိခြင်းနှင့် အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသည်။

&lt;math&gt;S&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ၏ ပတ်ဝန်းကျင်များအကြားရှိ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection) ၏ [[အစုအရွယ်အစား]] (cardinality) အပေါ်မူတည်၍ သီးခြား အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းများ တည်ရှိသည်။
* '''&lt;math&gt;\omega&lt;/math&gt;-စုဆောင်းမှတ် (&lt;math&gt;\omega&lt;/math&gt;-accumulation point) -''' &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ၏ ပတ်ဝန်းကျင်တိုင်းတွင် အဆုံးမရှိများပြားသော &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ၏ အမှတ်များ ပါဝင်သည်။
* '''သိပ်သည်းမှတ် (Condensation point) -''' &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ၏ ပတ်ဝန်းကျင်တိုင်းတွင် ရေတွက်၍မရသော အရေအတွက် (uncountably many) ရှိသည့် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ၏ အမှတ်များ ပါဝင်သည်။
* '''ပြည့်စုံသော စုဆောင်းမှတ် (Complete accumulation point) -''' &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ၏ ပတ်ဝန်းကျင်တိုင်းတွင် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ၏ စုစုပေါင်း အစုအရွယ်အစားနှင့် ညီမျှသော အရေအတွက်ရှိသည့် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ၏ အမှတ်များ ပါဝင်သည်။

=== ကိန်းစဉ်များနှင့် ကွန်ရက်များ၏ စုဆောင်းမှတ်များ (Accumulation Points of Sequences and Nets) ===
[[ကိန်းစဉ်|ကိန်းစဉ်များ]]အတွက်မူ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်သည် [[အစု|အစုများ၏]] အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်နှင့် ကွဲလွဲသည်။ ကိန်းစဉ် &lt;math&gt;(x_n)_{n \in \mathbb{N}}&lt;/math&gt; တစ်ခု၏ စုဆောင်းမှတ် (accumulation point of a sequence) ဆိုသည်မှာ အမှတ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ၏ ပတ်ဝန်းကျင်တိုင်းတွင် အဆုံးမရှိများပြားသော အညွှန်းများ (indices) &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; အတွက် ကိန်းများ (terms) &lt;math&gt;x_n&lt;/math&gt; ပါဝင်သည်။ ပထမအကြိမ် ရေတွက်နိုင်သော ရပ်ဝန်းများ (first-countable spaces) သို့မဟုတ် [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများ]]တွင် ဤအခြေအနေသည် &lt;math&gt;(x_n)&lt;/math&gt; ၏ ကိန်းစဉ်ပိုင်း (subsequence) အချို့အတွက် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; သည် [[စုဆုံမှတ်]] (limit) ဖြစ်ခြင်းနှင့် အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသည်။

ဤသဘောတရားသည် ကွန်ရက်များ (nets) နှင့် ဖစ်လ်တာများ (filters) ထံသို့ သဘာဝကျစွာ ကျယ်ပြန့်သွားသည်။ ကိန်းစဉ်တစ်ခု၏ စုဆောင်းမှတ်သည် ကိန်းစဉ်တစ်ခု၏ စုဆုံမှတ်နှင့် ကွဲပြားကြောင်းကို သတိပြုရမည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် စုဆုံမှတ် သဘောတရားသည် ကိန်းစဉ်တစ်ခုလုံးအနေဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် စုဆုံမှတ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်တိုင်းထဲသို့ ဝင်ရောက်ရန်နှင့် ထိုနေရာ၌သာ ဆက်လက်တည်ရှိနေရန် တိကျစွာ လိုအပ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Dugundji |first1=James |title=Topology |publisher=Allyn and Bacon |date=1966 |pages=209–210}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Bourbaki |first1=Nicolas |title=General Topology |volume=Part 1 |publisher=Springer |date=1989 |pages=68–83}}&lt;/ref&gt;

=== အစုများနှင့် ကိန်းစဉ်များအကြား ဆက်စပ်မှု (Relationship Between Sets and Sequences) ===
[[ကိန်းစဉ်]]တစ်ခု၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]] (image) သည် [[အစု]]တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသော်လည်း ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ စုဆောင်းမှတ်များသည် ပင်ကိုသဘာဝအားဖြင့် အတိအကျတူညီမှု မရှိပေ။ ဥပမာအားဖြင့် ကိန်းသေ ကိန်းစဉ် (constant sequence) &lt;math&gt;(c, c, c, \ldots)&lt;/math&gt; တွင် ထိုကိန်းစဉ်၏ စုဆောင်းမှတ်အဖြစ် &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; ရှိသည်။ သို့သော်လည်း သက်ဆိုင်ရာ ပုံရိပ်အစု (image set) &lt;math&gt;\{c\}&lt;/math&gt; သည် သီးသန့်မှတ် တစ်ခုတည်းဖြင့်သာ ဖွဲ့စည်းထားသောကြောင့် ၎င်းတွင် စုဆောင်းမှတ်များ မရှိပေ။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် အကယ်၍ ကိန်းစဉ်တစ်ခုတွင် ထပ်နေသော [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (repeating elements) မပါဝင်ပါက ထိုကိန်းစဉ်၏ မည်သည့် စုဆောင်းမှတ်မဆိုသည် ၎င်း၏ အခြေခံ ပုံရိပ်အစု၏ &lt;math&gt;\omega&lt;/math&gt;-စုဆောင်းမှတ် တစ်ခုနှင့် အတိအကျ ကိုက်ညီမှု ရှိသည်။

=== အခြေခံ ဂုဏ်သတ္တိများ (Fundamental Properties) ===
စုဆောင်းမှတ်များဆိုင်ရာ သဘောတရားသည် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ]] အပိတ်များ (topological closures) နှင့် အပိတ်စုများ (closed sets) ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရာတွင် အဓိကကျသည်။ အဓိက ဂုဏ်သတ္တိများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။
* '''အပိတ် (Closure) -''' &lt;math&gt;\operatorname{cl}(S)&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုထားသော [[အစု]] &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; တစ်ခု၏ တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ အပိတ်သည် ၎င်း၏ သီးသန့်မှတ်များနှင့် စုဆောင်းမှတ်များ၏ ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စု (disjoint union) ဖြစ်သည်။ အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီမှုအရ အပိတ်ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ကိုယ်တိုင်နှင့် ၎င်း၏ ဆင်းသက်အစုတို့၏ ပေါင်းစပ်စု (union) ဖြစ်သည်။
* '''အပိတ်စုများ (Closed Sets) -''' [[အစုပိုင်း]] &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; တစ်ခုတွင် ၎င်း၏ စုဆောင်းမှတ်များအားလုံး ပါဝင်မှသာလျှင် ထိုအစုပိုင်းသည် အပိတ်စု ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။
* '''ပတ်ဝန်းကျင်များ (Neighborhoods) -''' အမှတ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် &lt;math&gt;S \setminus \{x\}&lt;/math&gt; ၏ အပိတ်တွင် ပါဝင်မှသာလျှင် ထိုအမှတ်သည် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ၏ စုဆောင်းမှတ် ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။
* '''တစ်ပိုင်းတစ်စ ရပ်ဝန်းများ (Discrete Spaces) -''' တစ်ပိုင်းတစ်စ တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း (discrete topological space) တစ်ခုတွင် အမှတ်အားလုံးသည် အပြည့်အဝ သီးသန့်ဖြစ်နေသောကြောင့် မည်သည့်အစုတွင်မျှ စုဆောင်းမှတ်များ မပါရှိပေ။

== References==

[[category:တိုပေါ်လော်ဂျီ]]</text>
      <sha1>tim2d5v271g6n1t29ab48zqbb4b19py</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-46052-08</title>
    <ns>3</ns>
    <id>290860</id>
    <revision>
      <id>1049978</id>
      <timestamp>2026-08-23T16:49:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1049978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8543" sha1="pjbyvu1ms29wqwfed3p1ip6zjis2pr0" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-46052-08 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၆:၄၉၊ ၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>pjbyvu1ms29wqwfed3p1ip6zjis2pr0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆီမီးအုပ်စု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290861</id>
    <revision>
      <id>1049981</id>
      <timestamp>2026-08-23T17:17:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>hyperlinked</comment>
      <origin>1049981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16276" sha1="auvl511lalcicpctzh3cvvjxsdsbq4m" xml:space="preserve">[[သင်္ချာ|သင်္ချာပညာ]]တွင် ဆီမီးအုပ်စု (semigroup) ဆိုသည်မှာ [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိရှိသော]] [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] (associative binary operation) တစ်ခု ပါရှိသည့် [[အစု]] (set) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံ (algebraic structure) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (identity element) တစ်ခု တည်ရှိသည်ဟု ယူဆလိုက်ခြင်းအားဖြင့် ဆီမီးအုပ်စုတစ်ခုသည် [[မိုနွိုက်]] (monoid) တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ အကယ်၍ [[အစုဝင်|အစုဝင်အားလုံးသည်]] ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော (invertible) ဂုဏ်သတ္တိပါ ထပ်မံပြည့်စုံပါက ၎င်းသည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ သို့ဖြစ်၍ ဆီမီးအုပ်စုများသည် အဆိုပါ တည်ဆောက်ပုံနှစ်ခုစလုံး၏ ကျယ်ပြန့်သော ယေဘုယျပြုထားခြင်း (generalization) တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိသည်။

== ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Formal Definition) ==
ဆီမီးအုပ်စုဆိုသည်မှာ [[အစု]] &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; နှင့် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associative property) ကို ပြည့်စုံစေသော [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] &lt;math&gt;* \colon S\times S \to S&lt;/math&gt; တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် [[အစီအစဉ်ကျအတွဲ]] (ordered pair) &lt;math&gt;(S,*)&lt;/math&gt; တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွက်ချက်မှုသည် &lt;math&gt;a,b,c \in S&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;a*(b*c) = (a*b)*c&lt;/math&gt;

[[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖက်စပ်ရ နိယာမ]] (associative law) သည် တွက်ချက်မှု အစဉ်များအား တန်ဖိုးရှာဖွေခြင်း (evaluation) တွင် [[ကိန်း|ကိန်းများကို]] မည်သို့ အစုအဖွဲ့ဖွဲ့သည်ဟူသောအချက်အပေါ် အမှီအခိုကင်းကြောင်း သေချာစေသည်။ ထို့ကြောင့် ယေဘုယျပြုထားသော ဖက်စပ်ရ နိယာမက ကွင်းများကို အဓိပ္ပာယ် ဝေခွဲမရဖြစ်ခြင်းမရှိဘဲ ရှင်းလင်းပြတ်သားစွာ ချန်လှပ်ထားခွင့် ပြုသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ယင်းကို &lt;math&gt;a_1 * \cdots * a_n&lt;/math&gt; ဟု ရေးသားနိုင်သည်။

အခြေခံအစု (underlying set) &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; သည် ဗလာမဟုတ်သောအစု (non-empty set) ဖြစ်ရန် မလိုအပ်ပေ။ ဗလာစု (empty set) သည် ဗလာတွက်ချက်မှု (empty operation) အောက်တွင် အသေးအဖွဲ ဆီမီးအုပ်စု (trivial semigroup) ကို ဖွဲ့စည်းသည်။ လက်တွေ့အသုံးပြုရာတွင် တွက်ချက်မှု &lt;math&gt;*&lt;/math&gt; ကို [[မြှောက်ခြင်း|မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ]] အသွင်ဖြင့် မကြာခဏ ရေးသားလေ့ရှိသည်။ ယင်းကို &lt;math&gt;ab&lt;/math&gt; ဟု ရေးသားသည်။ အကယ်၍ ဆီမီးအုပ်စုသည် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖလှယ်ရ]] (commutative) ဖြစ်ပါက ၎င်းကို အပေါင်းအခြေခံ အသွင်ဖြင့် ရေးသားလေ့ရှိသည်။ ယင်းကို &lt;math&gt;a+b&lt;/math&gt; ဟု ရေးသားသည်။

== တည်ဆောက်ပုံပိုင်းများ နှင့် မော်ဖစ်ဇင်များ (Substructures and Morphisms) ==
* '''ဆီမီးအုပ်စုပိုင်း (Subsemigroup) -''' အကယ်၍ [[အစုပိုင်း]] (subset) &lt;math&gt;U \subseteq S&lt;/math&gt; သည် ဆီမီးအုပ်စု တွက်ချက်မှုအောက်တွင် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိရှိပါက ၎င်းသည် ဆီမီးအုပ်စုပိုင်း (subsemigroup) &lt;math&gt;(U, *)&lt;/math&gt; ကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;a,b \in U&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;a*b \in U&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''စားလဒ် ဆီမီးအုပ်စု (Quotient Semigroup) -''' &lt;math&gt;*&lt;/math&gt; နှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသော &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက် (equivalence relation) &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်ခု ပေးထားပါက စားလဒ်အစု (quotient set) &lt;math&gt;S/R&lt;/math&gt; သည် လှုံ့ဆော်ဖြစ်ပေါ်လာသော ပုံမှန် တွက်ချက်မှု (induced canonical operation) &lt;math&gt;[a] *_R [b] = [a*b]&lt;/math&gt; အောက်တွင် စားလဒ် ဆီမီးအုပ်စု (quotient semigroup) ကို ဖွဲ့စည်းသည်။ 
* '''ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ (Homomorphisms) -''' ဆီမီးအုပ်စုများအကြားရှိ ပုံဖော်မှု (map) &lt;math&gt;\varphi\colon S_1 \to S_2&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံကို ထိန်းသိမ်းထားပါက ဆီမီးအုပ်စု [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (semigroup homomorphism) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;\varphi(a *_1 b) = \varphi(a) *_2 \varphi(b)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏ စံအမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းများကို ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ (modern algebra) တွင်ကဲ့သို့ အတိအကျ အသုံးပြုသည်။ ထိုအမျိုးအစားခွဲခြားမှုများတွင် [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်|မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (monomorphisms)၊ [[အပီမော်ဖစ်ဇင်|အပီမော်ဖစ်ဇင်များ]] (epimorphisms)၊ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (isomorphisms)၊ [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်|အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (endomorphisms) နှင့် [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်|အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (automorphisms) တို့ ပါဝင်သည်။

== ဂုဏ်သတ္တိများ နှင့် အစုဝင်များ (Properties and Elements) ==
အောက်ဖော်ပြပါ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများသည် သီးခြား ဆီမီးအုပ်စု အမျိုးအစားများနှင့် ၎င်းတို့၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များကို]] အမျိုးအစားခွဲခြားပေးသည်။

* '''ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ (Commutativity) -''' &lt;math&gt;a,b \in S&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;a*b = b*a&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက ဆီမီးအုပ်စုသည် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖလှယ်ရ]] ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အဘီလီယန် (abelian) ဟုလည်း ခေါ်သည်။ မည်သည့် ဖလှယ်ရ ဆီမီးအုပ်စုကိုမဆို ဂရိုသန်ဒိခ် အုပ်စု တည်ဆောက်ပုံ (Grothendieck group construction) မှတစ်ဆင့် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]]တစ်ခုအတွင်းသို့ စကြဝဠာနည်းကျ ထည့်သွင်းနိုင်သည် သို့မဟုတ် ပုံဖော်နိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းများ]] (natural numbers) ၏ အပေါင်းအခြေခံ ဆီမီးအုပ်စု (additive semigroup) မှ [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (integers) ကို တည်ဆောက်ခြင်းဖြစ်သည်။
* '''ထပ်တူရပေးဂုဏ်သတ္တိ (Idempotence) -''' အကယ်၍ &lt;math&gt;a*a = a&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက အစုဝင် &lt;math&gt;a \in S&lt;/math&gt; သည် ထပ်တူရပေး (idempotent) ဖြစ်သည်။ ထပ်တူရပေး အစုဝင်များ (idempotent elements) ဖြင့်သာ အပြည့်အဝ ဖွဲ့စည်းထားသော ဆီမီးအုပ်စုကို ဘန်း (band) ဟု ခေါ်သည်။
* '''ချေဖျက်နိုင်သော ဂုဏ်သတ္တိ (Cancellativity) -''' အကယ်၍ &lt;math&gt;k*a = k*b \implies a = b&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက အစုဝင် &lt;math&gt;k \in S&lt;/math&gt; သည် ဘယ်ဘက်မှ ချေဖျက်နိုင်သော (left-cancellative) အစုဝင် ဖြစ်သည်။ ညာဘက်မှ ချေဖျက်နိုင်သော (right-cancellative) ဂုဏ်သတ္တိကိုလည်း အချိုးညီစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ အကယ်၍ အစုဝင်တစ်ခုသည် ထိုဂုဏ်သတ္တိ နှစ်ခုစလုံးကို ပြည့်စုံစေပါက ၎င်းသည် တိကျစွာ ချေဖျက်နိုင်သော (cancellative) အစုဝင် ဖြစ်သည်။ မှတ်သားဖွယ်ရာအဖြစ် မည်သည့် အဆုံးရှိ (finite) ချေဖျက်နိုင်သော ဆီမီးအုပ်စုမဆိုသည် မလွဲမသွေ အုပ်စုတစ်ခု ဖြစ်သည်။
* '''ထပ်တူရအစုဝင်များ (Identity Elements) -''' &lt;math&gt;a \in S&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;e*a = a&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက အစုဝင် &lt;math&gt;e \in S&lt;/math&gt; သည် ဘယ် ထပ်တူရ (left identity) ဖြစ်သည်။ ဘယ် ထပ်တူရတစ်ခုသည် အမြဲတမ်း ထပ်တူရပေးဖြစ်ပြီး ဘယ်ဘက်မှ ချေဖျက်နိုင်သည်။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် မည်သည့် ဆီမီးအုပ်စုတွင်မဆို ထပ်တူရပေးဖြစ်ပြီး ဘယ်ဘက်မှ ချေဖျက်နိုင်သော အစုဝင်တစ်ခုသည် ဘယ် ထပ်တူရ ဖြစ်ရန် သေချာစေသည်။ အကယ်၍ ဆီမီးအုပ်စုတစ်ခုတွင် ဘယ် ထပ်တူရနှင့် ညာ ထပ်တူရ (right identity) နှစ်ခုစလုံး ပါဝင်ပါက ၎င်းတို့သည် ညီမျှကြသည်။ ထို့နောက် ၎င်းတို့သည် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (two-sided identity element) ကို ဖွဲ့စည်းပြီး ဆီမီးအုပ်စုအား [[မိုနွိုက်]]အဖြစ် ပြောင်းလဲစေသည်။
* '''ပြောင်းပြန်များ (Inverses) -''' ဘယ် ထပ်တူရ &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; ပါရှိသော ဆီမီးအုပ်စုတစ်ခုတွင် &lt;math&gt;i*j = e&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် ဘယ်ပြောင်းပြန် (left inverse) &lt;math&gt;i&lt;/math&gt; တစ်ခု တည်ရှိပါက အစုဝင် &lt;math&gt;j&lt;/math&gt; သည် ဘယ်ဘက်မှ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော (left-invertible) အစုဝင် ဖြစ်သည်။ ဘယ်ဘက်မှ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော အစုဝင်များသည် အမြဲတမ်း ဘယ်ဘက်မှ ချေဖျက်နိုင်သည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အစုဝင်အားလုံးသည် ဘယ်ဘက်မှ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်ပါက အဆိုပါ ဆီမီးအုပ်စုသည် အုပ်စုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။
* '''အားနည်းသော ပြောင်းပြန်များ (Weak Inverses) -''' အကယ်၍ &lt;math&gt;j*i*j = j&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက အစုဝင် &lt;math&gt;j \in S&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;i \in S&lt;/math&gt; ၏ အားနည်းသော ပြောင်းပြန် (weak inverse) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့သော အစုဝင် &lt;math&gt;j&lt;/math&gt; ကို တစ်ချိန်တည်းမှာပင် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ပုံမှန် (regular) အစုဝင်တစ်ခုအဖြစ် ရည်ညွှန်းသည်။
* '''စုပ်ယူခြင်း (Absorption) -''' &lt;math&gt;a \in S&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;o*a = o&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက အစုဝင် &lt;math&gt;o \in S&lt;/math&gt; သည် ဘယ်ဘက်မှ စုပ်ယူသော (left-absorbing) အစုဝင် ဖြစ်သည်။ စုပ်ယူအစုဝင်များ (absorbing elements) အားလုံးသည် ထပ်တူရပေး ဖြစ်ကြသည်။ အကယ်၍ ဆီမီးအုပ်စုတစ်ခုတွင် ဘယ်ဘက်မှ စုပ်ယူသော အစုဝင်နှင့် ညာဘက်မှ စုပ်ယူသော (right-absorbing) အစုဝင် နှစ်ခုစလုံး ပိုင်ဆိုင်ပါက ၎င်းတို့သည် ထပ်တူကျသွားပြီး တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော သုည အစုဝင် (zero element) ကို ဖွဲ့စည်းသည်။</text>
      <sha1>auvl511lalcicpctzh3cvvjxsdsbq4m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049982</id>
      <parentid>1049981</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T17:17:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>category added</comment>
      <origin>1049982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16333" sha1="cu4137al3k95ttmmgasvjtx22zszbxz" xml:space="preserve">[[သင်္ချာ|သင်္ချာပညာ]]တွင် ဆီမီးအုပ်စု (semigroup) ဆိုသည်မှာ [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိရှိသော]] [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] (associative binary operation) တစ်ခု ပါရှိသည့် [[အစု]] (set) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံ (algebraic structure) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (identity element) တစ်ခု တည်ရှိသည်ဟု ယူဆလိုက်ခြင်းအားဖြင့် ဆီမီးအုပ်စုတစ်ခုသည် [[မိုနွိုက်]] (monoid) တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ အကယ်၍ [[အစုဝင်|အစုဝင်အားလုံးသည်]] ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော (invertible) ဂုဏ်သတ္တိပါ ထပ်မံပြည့်စုံပါက ၎င်းသည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ သို့ဖြစ်၍ ဆီမီးအုပ်စုများသည် အဆိုပါ တည်ဆောက်ပုံနှစ်ခုစလုံး၏ ကျယ်ပြန့်သော ယေဘုယျပြုထားခြင်း (generalization) တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိသည်။

== ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Formal Definition) ==
ဆီမီးအုပ်စုဆိုသည်မှာ [[အစု]] &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; နှင့် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associative property) ကို ပြည့်စုံစေသော [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] &lt;math&gt;* \colon S\times S \to S&lt;/math&gt; တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် [[အစီအစဉ်ကျအတွဲ]] (ordered pair) &lt;math&gt;(S,*)&lt;/math&gt; တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွက်ချက်မှုသည် &lt;math&gt;a,b,c \in S&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;a*(b*c) = (a*b)*c&lt;/math&gt;

[[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖက်စပ်ရ နိယာမ]] (associative law) သည် တွက်ချက်မှု အစဉ်များအား တန်ဖိုးရှာဖွေခြင်း (evaluation) တွင် [[ကိန်း|ကိန်းများကို]] မည်သို့ အစုအဖွဲ့ဖွဲ့သည်ဟူသောအချက်အပေါ် အမှီအခိုကင်းကြောင်း သေချာစေသည်။ ထို့ကြောင့် ယေဘုယျပြုထားသော ဖက်စပ်ရ နိယာမက ကွင်းများကို အဓိပ္ပာယ် ဝေခွဲမရဖြစ်ခြင်းမရှိဘဲ ရှင်းလင်းပြတ်သားစွာ ချန်လှပ်ထားခွင့် ပြုသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ယင်းကို &lt;math&gt;a_1 * \cdots * a_n&lt;/math&gt; ဟု ရေးသားနိုင်သည်။

အခြေခံအစု (underlying set) &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; သည် ဗလာမဟုတ်သောအစု (non-empty set) ဖြစ်ရန် မလိုအပ်ပေ။ ဗလာစု (empty set) သည် ဗလာတွက်ချက်မှု (empty operation) အောက်တွင် အသေးအဖွဲ ဆီမီးအုပ်စု (trivial semigroup) ကို ဖွဲ့စည်းသည်။ လက်တွေ့အသုံးပြုရာတွင် တွက်ချက်မှု &lt;math&gt;*&lt;/math&gt; ကို [[မြှောက်ခြင်း|မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ]] အသွင်ဖြင့် မကြာခဏ ရေးသားလေ့ရှိသည်။ ယင်းကို &lt;math&gt;ab&lt;/math&gt; ဟု ရေးသားသည်။ အကယ်၍ ဆီမီးအုပ်စုသည် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖလှယ်ရ]] (commutative) ဖြစ်ပါက ၎င်းကို အပေါင်းအခြေခံ အသွင်ဖြင့် ရေးသားလေ့ရှိသည်။ ယင်းကို &lt;math&gt;a+b&lt;/math&gt; ဟု ရေးသားသည်။

== တည်ဆောက်ပုံပိုင်းများ နှင့် မော်ဖစ်ဇင်များ (Substructures and Morphisms) ==
* '''ဆီမီးအုပ်စုပိုင်း (Subsemigroup) -''' အကယ်၍ [[အစုပိုင်း]] (subset) &lt;math&gt;U \subseteq S&lt;/math&gt; သည် ဆီမီးအုပ်စု တွက်ချက်မှုအောက်တွင် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိရှိပါက ၎င်းသည် ဆီမီးအုပ်စုပိုင်း (subsemigroup) &lt;math&gt;(U, *)&lt;/math&gt; ကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;a,b \in U&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;a*b \in U&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''စားလဒ် ဆီမီးအုပ်စု (Quotient Semigroup) -''' &lt;math&gt;*&lt;/math&gt; နှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသော &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက် (equivalence relation) &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်ခု ပေးထားပါက စားလဒ်အစု (quotient set) &lt;math&gt;S/R&lt;/math&gt; သည် လှုံ့ဆော်ဖြစ်ပေါ်လာသော ပုံမှန် တွက်ချက်မှု (induced canonical operation) &lt;math&gt;[a] *_R [b] = [a*b]&lt;/math&gt; အောက်တွင် စားလဒ် ဆီမီးအုပ်စု (quotient semigroup) ကို ဖွဲ့စည်းသည်။ 
* '''ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ (Homomorphisms) -''' ဆီမီးအုပ်စုများအကြားရှိ ပုံဖော်မှု (map) &lt;math&gt;\varphi\colon S_1 \to S_2&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံကို ထိန်းသိမ်းထားပါက ဆီမီးအုပ်စု [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (semigroup homomorphism) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;\varphi(a *_1 b) = \varphi(a) *_2 \varphi(b)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏ စံအမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းများကို ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ (modern algebra) တွင်ကဲ့သို့ အတိအကျ အသုံးပြုသည်။ ထိုအမျိုးအစားခွဲခြားမှုများတွင် [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်|မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (monomorphisms)၊ [[အပီမော်ဖစ်ဇင်|အပီမော်ဖစ်ဇင်များ]] (epimorphisms)၊ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (isomorphisms)၊ [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်|အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (endomorphisms) နှင့် [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်|အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (automorphisms) တို့ ပါဝင်သည်။

== ဂုဏ်သတ္တိများ နှင့် အစုဝင်များ (Properties and Elements) ==
အောက်ဖော်ပြပါ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများသည် သီးခြား ဆီမီးအုပ်စု အမျိုးအစားများနှင့် ၎င်းတို့၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များကို]] အမျိုးအစားခွဲခြားပေးသည်။

* '''ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ (Commutativity) -''' &lt;math&gt;a,b \in S&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;a*b = b*a&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက ဆီမီးအုပ်စုသည် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖလှယ်ရ]] ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အဘီလီယန် (abelian) ဟုလည်း ခေါ်သည်။ မည်သည့် ဖလှယ်ရ ဆီမီးအုပ်စုကိုမဆို ဂရိုသန်ဒိခ် အုပ်စု တည်ဆောက်ပုံ (Grothendieck group construction) မှတစ်ဆင့် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]]တစ်ခုအတွင်းသို့ စကြဝဠာနည်းကျ ထည့်သွင်းနိုင်သည် သို့မဟုတ် ပုံဖော်နိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းများ]] (natural numbers) ၏ အပေါင်းအခြေခံ ဆီမီးအုပ်စု (additive semigroup) မှ [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (integers) ကို တည်ဆောက်ခြင်းဖြစ်သည်။
* '''ထပ်တူရပေးဂုဏ်သတ္တိ (Idempotence) -''' အကယ်၍ &lt;math&gt;a*a = a&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက အစုဝင် &lt;math&gt;a \in S&lt;/math&gt; သည် ထပ်တူရပေး (idempotent) ဖြစ်သည်။ ထပ်တူရပေး အစုဝင်များ (idempotent elements) ဖြင့်သာ အပြည့်အဝ ဖွဲ့စည်းထားသော ဆီမီးအုပ်စုကို ဘန်း (band) ဟု ခေါ်သည်။
* '''ချေဖျက်နိုင်သော ဂုဏ်သတ္တိ (Cancellativity) -''' အကယ်၍ &lt;math&gt;k*a = k*b \implies a = b&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက အစုဝင် &lt;math&gt;k \in S&lt;/math&gt; သည် ဘယ်ဘက်မှ ချေဖျက်နိုင်သော (left-cancellative) အစုဝင် ဖြစ်သည်။ ညာဘက်မှ ချေဖျက်နိုင်သော (right-cancellative) ဂုဏ်သတ္တိကိုလည်း အချိုးညီစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ အကယ်၍ အစုဝင်တစ်ခုသည် ထိုဂုဏ်သတ္တိ နှစ်ခုစလုံးကို ပြည့်စုံစေပါက ၎င်းသည် တိကျစွာ ချေဖျက်နိုင်သော (cancellative) အစုဝင် ဖြစ်သည်။ မှတ်သားဖွယ်ရာအဖြစ် မည်သည့် အဆုံးရှိ (finite) ချေဖျက်နိုင်သော ဆီမီးအုပ်စုမဆိုသည် မလွဲမသွေ အုပ်စုတစ်ခု ဖြစ်သည်။
* '''ထပ်တူရအစုဝင်များ (Identity Elements) -''' &lt;math&gt;a \in S&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;e*a = a&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက အစုဝင် &lt;math&gt;e \in S&lt;/math&gt; သည် ဘယ် ထပ်တူရ (left identity) ဖြစ်သည်။ ဘယ် ထပ်တူရတစ်ခုသည် အမြဲတမ်း ထပ်တူရပေးဖြစ်ပြီး ဘယ်ဘက်မှ ချေဖျက်နိုင်သည်။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် မည်သည့် ဆီမီးအုပ်စုတွင်မဆို ထပ်တူရပေးဖြစ်ပြီး ဘယ်ဘက်မှ ချေဖျက်နိုင်သော အစုဝင်တစ်ခုသည် ဘယ် ထပ်တူရ ဖြစ်ရန် သေချာစေသည်။ အကယ်၍ ဆီမီးအုပ်စုတစ်ခုတွင် ဘယ် ထပ်တူရနှင့် ညာ ထပ်တူရ (right identity) နှစ်ခုစလုံး ပါဝင်ပါက ၎င်းတို့သည် ညီမျှကြသည်။ ထို့နောက် ၎င်းတို့သည် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (two-sided identity element) ကို ဖွဲ့စည်းပြီး ဆီမီးအုပ်စုအား [[မိုနွိုက်]]အဖြစ် ပြောင်းလဲစေသည်။
* '''ပြောင်းပြန်များ (Inverses) -''' ဘယ် ထပ်တူရ &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; ပါရှိသော ဆီမီးအုပ်စုတစ်ခုတွင် &lt;math&gt;i*j = e&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် ဘယ်ပြောင်းပြန် (left inverse) &lt;math&gt;i&lt;/math&gt; တစ်ခု တည်ရှိပါက အစုဝင် &lt;math&gt;j&lt;/math&gt; သည် ဘယ်ဘက်မှ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော (left-invertible) အစုဝင် ဖြစ်သည်။ ဘယ်ဘက်မှ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော အစုဝင်များသည် အမြဲတမ်း ဘယ်ဘက်မှ ချေဖျက်နိုင်သည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အစုဝင်အားလုံးသည် ဘယ်ဘက်မှ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်ပါက အဆိုပါ ဆီမီးအုပ်စုသည် အုပ်စုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။
* '''အားနည်းသော ပြောင်းပြန်များ (Weak Inverses) -''' အကယ်၍ &lt;math&gt;j*i*j = j&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက အစုဝင် &lt;math&gt;j \in S&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;i \in S&lt;/math&gt; ၏ အားနည်းသော ပြောင်းပြန် (weak inverse) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့သော အစုဝင် &lt;math&gt;j&lt;/math&gt; ကို တစ်ချိန်တည်းမှာပင် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ပုံမှန် (regular) အစုဝင်တစ်ခုအဖြစ် ရည်ညွှန်းသည်။
* '''စုပ်ယူခြင်း (Absorption) -''' &lt;math&gt;a \in S&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;o*a = o&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက အစုဝင် &lt;math&gt;o \in S&lt;/math&gt; သည် ဘယ်ဘက်မှ စုပ်ယူသော (left-absorbing) အစုဝင် ဖြစ်သည်။ စုပ်ယူအစုဝင်များ (absorbing elements) အားလုံးသည် ထပ်တူရပေး ဖြစ်ကြသည်။ အကယ်၍ ဆီမီးအုပ်စုတစ်ခုတွင် ဘယ်ဘက်မှ စုပ်ယူသော အစုဝင်နှင့် ညာဘက်မှ စုပ်ယူသော (right-absorbing) အစုဝင် နှစ်ခုစလုံး ပိုင်ဆိုင်ပါက ၎င်းတို့သည် ထပ်တူကျသွားပြီး တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော သုည အစုဝင် (zero element) ကို ဖွဲ့စည်းသည်။
[[ကဏ္ဍ:အက္ခရာသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>cu4137al3k95ttmmgasvjtx22zszbxz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049984</id>
      <parentid>1049982</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T17:18:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1049984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16423" sha1="rfocjpiu918btzutr21ehuqjag1uye4" xml:space="preserve">{{အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ}}
[[သင်္ချာ|သင်္ချာပညာ]]တွင် ဆီမီးအုပ်စု (semigroup) ဆိုသည်မှာ [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိရှိသော]] [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] (associative binary operation) တစ်ခု ပါရှိသည့် [[အစု]] (set) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံ (algebraic structure) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (identity element) တစ်ခု တည်ရှိသည်ဟု ယူဆလိုက်ခြင်းအားဖြင့် ဆီမီးအုပ်စုတစ်ခုသည် [[မိုနွိုက်]] (monoid) တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ အကယ်၍ [[အစုဝင်|အစုဝင်အားလုံးသည်]] ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော (invertible) ဂုဏ်သတ္တိပါ ထပ်မံပြည့်စုံပါက ၎င်းသည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ သို့ဖြစ်၍ ဆီမီးအုပ်စုများသည် အဆိုပါ တည်ဆောက်ပုံနှစ်ခုစလုံး၏ ကျယ်ပြန့်သော ယေဘုယျပြုထားခြင်း (generalization) တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိသည်။

== ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Formal Definition) ==
ဆီမီးအုပ်စုဆိုသည်မှာ [[အစု]] &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; နှင့် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associative property) ကို ပြည့်စုံစေသော [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] &lt;math&gt;* \colon S\times S \to S&lt;/math&gt; တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် [[အစီအစဉ်ကျအတွဲ]] (ordered pair) &lt;math&gt;(S,*)&lt;/math&gt; တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွက်ချက်မှုသည် &lt;math&gt;a,b,c \in S&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;a*(b*c) = (a*b)*c&lt;/math&gt;

[[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖက်စပ်ရ နိယာမ]] (associative law) သည် တွက်ချက်မှု အစဉ်များအား တန်ဖိုးရှာဖွေခြင်း (evaluation) တွင် [[ကိန်း|ကိန်းများကို]] မည်သို့ အစုအဖွဲ့ဖွဲ့သည်ဟူသောအချက်အပေါ် အမှီအခိုကင်းကြောင်း သေချာစေသည်။ ထို့ကြောင့် ယေဘုယျပြုထားသော ဖက်စပ်ရ နိယာမက ကွင်းများကို အဓိပ္ပာယ် ဝေခွဲမရဖြစ်ခြင်းမရှိဘဲ ရှင်းလင်းပြတ်သားစွာ ချန်လှပ်ထားခွင့် ပြုသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ယင်းကို &lt;math&gt;a_1 * \cdots * a_n&lt;/math&gt; ဟု ရေးသားနိုင်သည်။

အခြေခံအစု (underlying set) &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; သည် ဗလာမဟုတ်သောအစု (non-empty set) ဖြစ်ရန် မလိုအပ်ပေ။ ဗလာစု (empty set) သည် ဗလာတွက်ချက်မှု (empty operation) အောက်တွင် အသေးအဖွဲ ဆီမီးအုပ်စု (trivial semigroup) ကို ဖွဲ့စည်းသည်။ လက်တွေ့အသုံးပြုရာတွင် တွက်ချက်မှု &lt;math&gt;*&lt;/math&gt; ကို [[မြှောက်ခြင်း|မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ]] အသွင်ဖြင့် မကြာခဏ ရေးသားလေ့ရှိသည်။ ယင်းကို &lt;math&gt;ab&lt;/math&gt; ဟု ရေးသားသည်။ အကယ်၍ ဆီမီးအုပ်စုသည် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖလှယ်ရ]] (commutative) ဖြစ်ပါက ၎င်းကို အပေါင်းအခြေခံ အသွင်ဖြင့် ရေးသားလေ့ရှိသည်။ ယင်းကို &lt;math&gt;a+b&lt;/math&gt; ဟု ရေးသားသည်။

== တည်ဆောက်ပုံပိုင်းများ နှင့် မော်ဖစ်ဇင်များ (Substructures and Morphisms) ==
* '''ဆီမီးအုပ်စုပိုင်း (Subsemigroup) -''' အကယ်၍ [[အစုပိုင်း]] (subset) &lt;math&gt;U \subseteq S&lt;/math&gt; သည် ဆီမီးအုပ်စု တွက်ချက်မှုအောက်တွင် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိရှိပါက ၎င်းသည် ဆီမီးအုပ်စုပိုင်း (subsemigroup) &lt;math&gt;(U, *)&lt;/math&gt; ကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;a,b \in U&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;a*b \in U&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''စားလဒ် ဆီမီးအုပ်စု (Quotient Semigroup) -''' &lt;math&gt;*&lt;/math&gt; နှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသော &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက် (equivalence relation) &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်ခု ပေးထားပါက စားလဒ်အစု (quotient set) &lt;math&gt;S/R&lt;/math&gt; သည် လှုံ့ဆော်ဖြစ်ပေါ်လာသော ပုံမှန် တွက်ချက်မှု (induced canonical operation) &lt;math&gt;[a] *_R [b] = [a*b]&lt;/math&gt; အောက်တွင် စားလဒ် ဆီမီးအုပ်စု (quotient semigroup) ကို ဖွဲ့စည်းသည်။ 
* '''ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ (Homomorphisms) -''' ဆီမီးအုပ်စုများအကြားရှိ ပုံဖော်မှု (map) &lt;math&gt;\varphi\colon S_1 \to S_2&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံကို ထိန်းသိမ်းထားပါက ဆီမီးအုပ်စု [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (semigroup homomorphism) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;\varphi(a *_1 b) = \varphi(a) *_2 \varphi(b)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏ စံအမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းများကို ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ (modern algebra) တွင်ကဲ့သို့ အတိအကျ အသုံးပြုသည်။ ထိုအမျိုးအစားခွဲခြားမှုများတွင် [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်|မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (monomorphisms)၊ [[အပီမော်ဖစ်ဇင်|အပီမော်ဖစ်ဇင်များ]] (epimorphisms)၊ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (isomorphisms)၊ [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်|အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (endomorphisms) နှင့် [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်|အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (automorphisms) တို့ ပါဝင်သည်။

== ဂုဏ်သတ္တိများ နှင့် အစုဝင်များ (Properties and Elements) ==
အောက်ဖော်ပြပါ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများသည် သီးခြား ဆီမီးအုပ်စု အမျိုးအစားများနှင့် ၎င်းတို့၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များကို]] အမျိုးအစားခွဲခြားပေးသည်။

* '''ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ (Commutativity) -''' &lt;math&gt;a,b \in S&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;a*b = b*a&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက ဆီမီးအုပ်စုသည် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖလှယ်ရ]] ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အဘီလီယန် (abelian) ဟုလည်း ခေါ်သည်။ မည်သည့် ဖလှယ်ရ ဆီမီးအုပ်စုကိုမဆို ဂရိုသန်ဒိခ် အုပ်စု တည်ဆောက်ပုံ (Grothendieck group construction) မှတစ်ဆင့် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]]တစ်ခုအတွင်းသို့ စကြဝဠာနည်းကျ ထည့်သွင်းနိုင်သည် သို့မဟုတ် ပုံဖော်နိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းများ]] (natural numbers) ၏ အပေါင်းအခြေခံ ဆီမီးအုပ်စု (additive semigroup) မှ [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (integers) ကို တည်ဆောက်ခြင်းဖြစ်သည်။
* '''ထပ်တူရပေးဂုဏ်သတ္တိ (Idempotence) -''' အကယ်၍ &lt;math&gt;a*a = a&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက အစုဝင် &lt;math&gt;a \in S&lt;/math&gt; သည် ထပ်တူရပေး (idempotent) ဖြစ်သည်။ ထပ်တူရပေး အစုဝင်များ (idempotent elements) ဖြင့်သာ အပြည့်အဝ ဖွဲ့စည်းထားသော ဆီမီးအုပ်စုကို ဘန်း (band) ဟု ခေါ်သည်။
* '''ချေဖျက်နိုင်သော ဂုဏ်သတ္တိ (Cancellativity) -''' အကယ်၍ &lt;math&gt;k*a = k*b \implies a = b&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက အစုဝင် &lt;math&gt;k \in S&lt;/math&gt; သည် ဘယ်ဘက်မှ ချေဖျက်နိုင်သော (left-cancellative) အစုဝင် ဖြစ်သည်။ ညာဘက်မှ ချေဖျက်နိုင်သော (right-cancellative) ဂုဏ်သတ္တိကိုလည်း အချိုးညီစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ အကယ်၍ အစုဝင်တစ်ခုသည် ထိုဂုဏ်သတ္တိ နှစ်ခုစလုံးကို ပြည့်စုံစေပါက ၎င်းသည် တိကျစွာ ချေဖျက်နိုင်သော (cancellative) အစုဝင် ဖြစ်သည်။ မှတ်သားဖွယ်ရာအဖြစ် မည်သည့် အဆုံးရှိ (finite) ချေဖျက်နိုင်သော ဆီမီးအုပ်စုမဆိုသည် မလွဲမသွေ အုပ်စုတစ်ခု ဖြစ်သည်။
* '''ထပ်တူရအစုဝင်များ (Identity Elements) -''' &lt;math&gt;a \in S&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;e*a = a&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက အစုဝင် &lt;math&gt;e \in S&lt;/math&gt; သည် ဘယ် ထပ်တူရ (left identity) ဖြစ်သည်။ ဘယ် ထပ်တူရတစ်ခုသည် အမြဲတမ်း ထပ်တူရပေးဖြစ်ပြီး ဘယ်ဘက်မှ ချေဖျက်နိုင်သည်။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် မည်သည့် ဆီမီးအုပ်စုတွင်မဆို ထပ်တူရပေးဖြစ်ပြီး ဘယ်ဘက်မှ ချေဖျက်နိုင်သော အစုဝင်တစ်ခုသည် ဘယ် ထပ်တူရ ဖြစ်ရန် သေချာစေသည်။ အကယ်၍ ဆီမီးအုပ်စုတစ်ခုတွင် ဘယ် ထပ်တူရနှင့် ညာ ထပ်တူရ (right identity) နှစ်ခုစလုံး ပါဝင်ပါက ၎င်းတို့သည် ညီမျှကြသည်။ ထို့နောက် ၎င်းတို့သည် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (two-sided identity element) ကို ဖွဲ့စည်းပြီး ဆီမီးအုပ်စုအား [[မိုနွိုက်]]အဖြစ် ပြောင်းလဲစေသည်။
* '''ပြောင်းပြန်များ (Inverses) -''' ဘယ် ထပ်တူရ &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; ပါရှိသော ဆီမီးအုပ်စုတစ်ခုတွင် &lt;math&gt;i*j = e&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် ဘယ်ပြောင်းပြန် (left inverse) &lt;math&gt;i&lt;/math&gt; တစ်ခု တည်ရှိပါက အစုဝင် &lt;math&gt;j&lt;/math&gt; သည် ဘယ်ဘက်မှ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော (left-invertible) အစုဝင် ဖြစ်သည်။ ဘယ်ဘက်မှ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော အစုဝင်များသည် အမြဲတမ်း ဘယ်ဘက်မှ ချေဖျက်နိုင်သည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အစုဝင်အားလုံးသည် ဘယ်ဘက်မှ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်ပါက အဆိုပါ ဆီမီးအုပ်စုသည် အုပ်စုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။
* '''အားနည်းသော ပြောင်းပြန်များ (Weak Inverses) -''' အကယ်၍ &lt;math&gt;j*i*j = j&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက အစုဝင် &lt;math&gt;j \in S&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;i \in S&lt;/math&gt; ၏ အားနည်းသော ပြောင်းပြန် (weak inverse) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့သော အစုဝင် &lt;math&gt;j&lt;/math&gt; ကို တစ်ချိန်တည်းမှာပင် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ပုံမှန် (regular) အစုဝင်တစ်ခုအဖြစ် ရည်ညွှန်းသည်။
* '''စုပ်ယူခြင်း (Absorption) -''' &lt;math&gt;a \in S&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;o*a = o&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက အစုဝင် &lt;math&gt;o \in S&lt;/math&gt; သည် ဘယ်ဘက်မှ စုပ်ယူသော (left-absorbing) အစုဝင် ဖြစ်သည်။ စုပ်ယူအစုဝင်များ (absorbing elements) အားလုံးသည် ထပ်တူရပေး ဖြစ်ကြသည်။ အကယ်၍ ဆီမီးအုပ်စုတစ်ခုတွင် ဘယ်ဘက်မှ စုပ်ယူသော အစုဝင်နှင့် ညာဘက်မှ စုပ်ယူသော (right-absorbing) အစုဝင် နှစ်ခုစလုံး ပိုင်ဆိုင်ပါက ၎င်းတို့သည် ထပ်တူကျသွားပြီး တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော သုည အစုဝင် (zero element) ကို ဖွဲ့စည်းသည်။
[[ကဏ္ဍ:အက္ခရာသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>rfocjpiu918btzutr21ehuqjag1uye4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1049988</id>
      <parentid>1049984</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T17:36:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1049988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16448" sha1="87czz8rhtn8e86bmmu51b7lq8x4ann2" xml:space="preserve">{{အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ}}
[[သင်္ချာ|သင်္ချာပညာ]]တွင် ဆီမီးအုပ်စု (semigroup) ဆိုသည်မှာ [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိရှိသော]] [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] (associative binary operation) တစ်ခု ပါရှိသည့် [[အစု]] (set) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံ (algebraic structure) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (identity element) တစ်ခု တည်ရှိသည်ဟု ယူဆလိုက်ခြင်းအားဖြင့် ဆီမီးအုပ်စုတစ်ခုသည် [[မိုနွိုက်]] (monoid) တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ အကယ်၍ [[အစုဝင်|အစုဝင်အားလုံးသည်]] ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော (invertible) ဂုဏ်သတ္တိပါ ထပ်မံပြည့်စုံပါက ၎င်းသည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ သို့ဖြစ်၍ ဆီမီးအုပ်စုများသည် အဆိုပါ တည်ဆောက်ပုံနှစ်ခုစလုံး၏ ကျယ်ပြန့်သော ယေဘုယျပြုထားခြင်း (generalization) တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိသည်။

== ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Formal Definition) ==
ဆီမီးအုပ်စုဆိုသည်မှာ [[အစု]] &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; နှင့် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associative property) ကို ပြည့်စုံစေသော [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] &lt;math&gt;* \colon S\times S \to S&lt;/math&gt; တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် [[အစီအစဉ်ကျအတွဲ]] (ordered pair) &lt;math&gt;(S,*)&lt;/math&gt; တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွက်ချက်မှုသည် &lt;math&gt;a,b,c \in S&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;a*(b*c) = (a*b)*c&lt;/math&gt;

[[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖက်စပ်ရ နိယာမ]] (associative law) သည် တွက်ချက်မှု အစဉ်များအား တန်ဖိုးရှာဖွေခြင်း (evaluation) တွင် [[ကိန်း|ကိန်းများကို]] မည်သို့ အစုအဖွဲ့ဖွဲ့သည်ဟူသောအချက်အပေါ် အမှီအခိုကင်းကြောင်း သေချာစေသည်။ ထို့ကြောင့် ယေဘုယျပြုထားသော ဖက်စပ်ရ နိယာမက ကွင်းများကို အဓိပ္ပာယ် ဝေခွဲမရဖြစ်ခြင်းမရှိဘဲ ရှင်းလင်းပြတ်သားစွာ ချန်လှပ်ထားခွင့် ပြုသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ယင်းကို &lt;math&gt;a_1 * \cdots * a_n&lt;/math&gt; ဟု ရေးသားနိုင်သည်။

အခြေခံအစု (underlying set) &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; သည် ဗလာမဟုတ်သောအစု (non-empty set) ဖြစ်ရန် မလိုအပ်ပေ။ ဗလာစု (empty set) သည် ဗလာတွက်ချက်မှု (empty operation) အောက်တွင် အသေးအဖွဲ ဆီမီးအုပ်စု (trivial semigroup) ကို ဖွဲ့စည်းသည်။ လက်တွေ့အသုံးပြုရာတွင် တွက်ချက်မှု &lt;math&gt;*&lt;/math&gt; ကို [[မြှောက်ခြင်း|မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ]] အသွင်ဖြင့် မကြာခဏ ရေးသားလေ့ရှိသည်။ ယင်းကို &lt;math&gt;ab&lt;/math&gt; ဟု ရေးသားသည်။ အကယ်၍ ဆီမီးအုပ်စုသည် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖလှယ်ရ]] (commutative) ဖြစ်ပါက ၎င်းကို အပေါင်းအခြေခံ အသွင်ဖြင့် ရေးသားလေ့ရှိသည်။ ယင်းကို &lt;math&gt;a+b&lt;/math&gt; ဟု ရေးသားသည်။

== တည်ဆောက်ပုံပိုင်းများ နှင့် မော်ဖစ်ဇင်များ (Substructures and Morphisms) ==
* '''ဆီမီးအုပ်စုပိုင်း (Subsemigroup) -''' အကယ်၍ [[အစုပိုင်း]] (subset) &lt;math&gt;U \subseteq S&lt;/math&gt; သည် ဆီမီးအုပ်စု တွက်ချက်မှုအောက်တွင် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိရှိပါက ၎င်းသည် ဆီမီးအုပ်စုပိုင်း (subsemigroup) &lt;math&gt;(U, *)&lt;/math&gt; ကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;a,b \in U&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;a*b \in U&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''စားလဒ် ဆီမီးအုပ်စု (Quotient Semigroup) -''' &lt;math&gt;*&lt;/math&gt; နှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသော &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက် (equivalence relation) &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်ခု ပေးထားပါက စားလဒ်အစု (quotient set) &lt;math&gt;S/R&lt;/math&gt; သည် လှုံ့ဆော်ဖြစ်ပေါ်လာသော ပုံမှန် တွက်ချက်မှု (induced canonical operation) &lt;math&gt;[a] *_R [b] = [a*b]&lt;/math&gt; အောက်တွင် စားလဒ် ဆီမီးအုပ်စု (quotient semigroup) ကို ဖွဲ့စည်းသည်။ 
* '''ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ (Homomorphisms) -''' ဆီမီးအုပ်စုများအကြားရှိ ပုံဖော်မှု (map) &lt;math&gt;\varphi\colon S_1 \to S_2&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံကို ထိန်းသိမ်းထားပါက ဆီမီးအုပ်စု [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (semigroup homomorphism) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;\varphi(a *_1 b) = \varphi(a) *_2 \varphi(b)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏ စံအမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းများကို ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ (modern algebra) တွင်ကဲ့သို့ အတိအကျ အသုံးပြုသည်။ ထိုအမျိုးအစားခွဲခြားမှုများတွင် [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်|မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (monomorphisms)၊ [[အပီမော်ဖစ်ဇင်|အပီမော်ဖစ်ဇင်များ]] (epimorphisms)၊ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (isomorphisms)၊ [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်|အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (endomorphisms) နှင့် [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်|အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (automorphisms) တို့ ပါဝင်သည်။

== ဂုဏ်သတ္တိများ နှင့် အစုဝင်များ (Properties and Elements) ==
အောက်ဖော်ပြပါ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများသည် သီးခြား ဆီမီးအုပ်စု အမျိုးအစားများနှင့် ၎င်းတို့၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များကို]] အမျိုးအစားခွဲခြားပေးသည်။

* '''ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ (Commutativity) -''' &lt;math&gt;a,b \in S&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;a*b = b*a&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက ဆီမီးအုပ်စုသည် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖလှယ်ရ]] ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အဘီလီယန် (abelian) ဟုလည်း ခေါ်သည်။ မည်သည့် ဖလှယ်ရ ဆီမီးအုပ်စုကိုမဆို ဂရိုသန်ဒိခ် အုပ်စု တည်ဆောက်ပုံ (Grothendieck group construction) မှတစ်ဆင့် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]]တစ်ခုအတွင်းသို့ စကြဝဠာနည်းကျ ထည့်သွင်းနိုင်သည် သို့မဟုတ် ပုံဖော်နိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းများ]] (natural numbers) ၏ အပေါင်းအခြေခံ ဆီမီးအုပ်စု (additive semigroup) မှ [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (integers) ကို တည်ဆောက်ခြင်းဖြစ်သည်။
* '''ထပ်တူရပေးဂုဏ်သတ္တိ (Idempotence) -''' အကယ်၍ &lt;math&gt;a*a = a&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက အစုဝင် &lt;math&gt;a \in S&lt;/math&gt; သည် ထပ်တူရပေး (idempotent) ဖြစ်သည်။ ထပ်တူရပေး အစုဝင်များ (idempotent elements) ဖြင့်သာ အပြည့်အဝ ဖွဲ့စည်းထားသော ဆီမီးအုပ်စုကို ဘန်း (band) ဟု ခေါ်သည်။
* '''ချေဖျက်နိုင်သော ဂုဏ်သတ္တိ (Cancellativity) -''' အကယ်၍ &lt;math&gt;k*a = k*b \implies a = b&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက အစုဝင် &lt;math&gt;k \in S&lt;/math&gt; သည် ဘယ်ဘက်မှ ချေဖျက်နိုင်သော (left-cancellative) အစုဝင် ဖြစ်သည်။ ညာဘက်မှ ချေဖျက်နိုင်သော (right-cancellative) ဂုဏ်သတ္တိကိုလည်း အချိုးညီစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ အကယ်၍ အစုဝင်တစ်ခုသည် ထိုဂုဏ်သတ္တိ နှစ်ခုစလုံးကို ပြည့်စုံစေပါက ၎င်းသည် တိကျစွာ ချေဖျက်နိုင်သော (cancellative) အစုဝင် ဖြစ်သည်။ မှတ်သားဖွယ်ရာအဖြစ် မည်သည့် အဆုံးရှိ (finite) ချေဖျက်နိုင်သော ဆီမီးအုပ်စုမဆိုသည် မလွဲမသွေ အုပ်စုတစ်ခု ဖြစ်သည်။
* '''ထပ်တူရအစုဝင်များ (Identity Elements) -''' &lt;math&gt;a \in S&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;e*a = a&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက အစုဝင် &lt;math&gt;e \in S&lt;/math&gt; သည် ဘယ် ထပ်တူရ (left identity) ဖြစ်သည်။ ဘယ် ထပ်တူရတစ်ခုသည် အမြဲတမ်း ထပ်တူရပေးဖြစ်ပြီး ဘယ်ဘက်မှ ချေဖျက်နိုင်သည်။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် မည်သည့် ဆီမီးအုပ်စုတွင်မဆို ထပ်တူရပေးဖြစ်ပြီး ဘယ်ဘက်မှ ချေဖျက်နိုင်သော အစုဝင်တစ်ခုသည် ဘယ် ထပ်တူရ ဖြစ်ရန် သေချာစေသည်။ အကယ်၍ ဆီမီးအုပ်စုတစ်ခုတွင် ဘယ် ထပ်တူရနှင့် ညာ ထပ်တူရ (right identity) နှစ်ခုစလုံး ပါဝင်ပါက ၎င်းတို့သည် ညီမျှကြသည်။ ထို့နောက် ၎င်းတို့သည် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (two-sided identity element) ကို ဖွဲ့စည်းပြီး ဆီမီးအုပ်စုအား [[မိုနွိုက်]]အဖြစ် ပြောင်းလဲစေသည်။
* '''ပြောင်းပြန်များ (Inverses) -''' ဘယ် ထပ်တူရ &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; ပါရှိသော ဆီမီးအုပ်စုတစ်ခုတွင် &lt;math&gt;i*j = e&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် ဘယ်ပြောင်းပြန် (left inverse) &lt;math&gt;i&lt;/math&gt; တစ်ခု တည်ရှိပါက အစုဝင် &lt;math&gt;j&lt;/math&gt; သည် ဘယ်ဘက်မှ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော (left-invertible) အစုဝင် ဖြစ်သည်။ ဘယ်ဘက်မှ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော အစုဝင်များသည် အမြဲတမ်း ဘယ်ဘက်မှ ချေဖျက်နိုင်သည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အစုဝင်အားလုံးသည် ဘယ်ဘက်မှ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်ပါက အဆိုပါ ဆီမီးအုပ်စုသည် အုပ်စုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။
* '''အားနည်းသော ပြောင်းပြန်များ (Weak Inverses) -''' အကယ်၍ &lt;math&gt;j*i*j = j&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက အစုဝင် &lt;math&gt;j \in S&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;i \in S&lt;/math&gt; ၏ အားနည်းသော ပြောင်းပြန် (weak inverse) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့သော အစုဝင် &lt;math&gt;j&lt;/math&gt; ကို တစ်ချိန်တည်းမှာပင် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ပုံမှန် (regular) အစုဝင်တစ်ခုအဖြစ် ရည်ညွှန်းသည်။
* '''စုပ်ယူခြင်း (Absorption) -''' &lt;math&gt;a \in S&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;o*a = o&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက အစုဝင် &lt;math&gt;o \in S&lt;/math&gt; သည် ဘယ်ဘက်မှ စုပ်ယူသော (left-absorbing) အစုဝင် ဖြစ်သည်။ စုပ်ယူအစုဝင်များ (absorbing elements) အားလုံးသည် ထပ်တူရပေး ဖြစ်ကြသည်။ အကယ်၍ ဆီမီးအုပ်စုတစ်ခုတွင် ဘယ်ဘက်မှ စုပ်ယူသော အစုဝင်နှင့် ညာဘက်မှ စုပ်ယူသော (right-absorbing) အစုဝင် နှစ်ခုစလုံး ပိုင်ဆိုင်ပါက ၎င်းတို့သည် ထပ်တူကျသွားပြီး တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော သုည အစုဝင် (zero element) ကို ဖွဲ့စည်းသည်။
[[ကဏ္ဍ:သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>87czz8rhtn8e86bmmu51b7lq8x4ann2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>290862</id>
    <revision>
      <id>1049987</id>
      <timestamp>2026-08-23T17:36:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[ကဏ္ဍ:အက္ခရာသင်္ချာ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1049987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="snhymxr3x5qde7a7qfwprf4kklo7w3q" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:အက္ခရာသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>snhymxr3x5qde7a7qfwprf4kklo7w3q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290863</id>
    <revision>
      <id>1049997</id>
      <timestamp>2026-08-23T21:49:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ် (Lagrange's Theorem) သည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]]တစ်ခု၏ အရွယ်အစားနှင့် ၎င်း၏ အစိတ်အပိုင်းများ၏ အရွယ်အစားများကို ဆက်စ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1049997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16103" sha1="firzzt1n57b4vptugcjhabzini0xjpx" xml:space="preserve">လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ် (Lagrange's Theorem) သည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]]တစ်ခု၏ အရွယ်အစားနှင့် ၎င်း၏ အစိတ်အပိုင်းများ၏ အရွယ်အစားများကို ဆက်စပ်ပေးသော အဆုံးရှိအုပ်စု သီအိုရီ (finite group theory) တွင် အခြေခံကျသည့်  [[သင်္ချာ|သင်္ချာ]]ရလဒ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

== အညွှန်း၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition of Index) ==

&lt;math&gt;G&lt;/math&gt; သည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) တစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;H \le G&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; ၏ ဘယ် ကိုဆက်များ (left cosets) အရေအတွက်ကို &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; ၏ အညွှန်း (index) ဟုခေါ်သည်။ ယင်းကို &lt;math&gt;|G : H|&lt;/math&gt; ဖြင့် သင်္ကေတပြု ဖော်ပြသည်။

== လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ် (Lagrange's Theorem) ==

 &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; သည် အဆုံးရှိ[[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (finite group) တစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ [[အုပ်စုပိုင်း]] (subgroup) တစ်ခုဖြစ်ပါက &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; ၏ အစဉ် (order) သည် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ အစဉ်ကို စား၍ပြတ်သည်။ ဤအချက်ကို &lt;math&gt;|H| \mid |G|&lt;/math&gt; အဖြစ် ဖော်ပြနိုင်သည်။ ထို့အပြင် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; ၏ ဘယ် ကိုဆက်များ အရေအတွက်သည် &lt;math&gt;\frac{|G|}{|H|}&lt;/math&gt; နှင့် ညီမျှသည်။

===သက်သေပြချက်===
*&lt;math&gt;G&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; ၏ ဘယ် ကိုဆက်များ [[အစု]]သည် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ အစုခွဲစနစ် (partition) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ဘယ် ကိုဆက်နှစ်ခုသည် ဘုံမပါသော (disjoint) အစုများ သို့မဟုတ် ထပ်တူညီသော အစုများ ဖြစ်ကြသည်။

*မည်သည့် &lt;math&gt;g \in G&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;h \mapsto gh&lt;/math&gt; ဟူသော ပုံဖော်မှုသည် &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; မှ ဘယ် ကိုဆက် &lt;math&gt;gH&lt;/math&gt; အပေါ်သို့ကျရောက်သည့် [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်ရှင်း]] (surjection) ဖြစ်သည်။ အုပ်စုများတွင် ဘယ်ဘက်မှ ချေဖျက်ခွင့် နိယာမ (left cancellation law) အရ &lt;math&gt;gh_1 = gh_2&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;h_1 = h_2&lt;/math&gt; ကို သက်ရောက်စေသည်။ ထို့ကြောင့် ဤပုံဖော်မှုသည် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သည်]] (injective) ဟု ဆိုနိုင်သည်။ သို့ဖြစ်၍ ဘယ် ကိုဆက်တိုင်းတွင် [[အစုဝင်]]အရေအတွက် &lt;math&gt;|H|&lt;/math&gt; ခု တိတိ ပါဝင်သည်။

*&lt;math&gt;G&lt;/math&gt; အား [[အစုအရွယ်အစား]] (cardinality) &lt;math&gt;|H|&lt;/math&gt; စီရှိကြသော ဘုံမပါသည့် အစုပိုင်း &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; ခုအဖြစ် ခွဲခြားထားသောကြောင့် &lt;math&gt;|G| = k|H|&lt;/math&gt; ဟူ၍ ရရှိသည်။ ထို့ကြောင့် &lt;math&gt;k = \frac{|G|}{|H|}&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး သက်သေပြချက် ရရှိသွားသည်။

*ဤသီအိုရမ်ကို ညာ ကိုဆက်များ (right cosets) အသုံးပြု၍လည်း တူညီစွာ သက်သေပြနိုင်သည်။ ယင်းအချက်က မည်သည့်အုပ်စုတွင်မဆို &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; ၏ ဘယ် ကိုဆက် အရေအတွက်သည် ညာ ကိုဆက် အရေအတွက်နှင့် ညီမျှကြောင်း သက်ရောက်စေသည်။

== အကျိုးဆက်သီအိုရမ်များ (Corollaries) ==

လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ်သည် အဆုံးရှိ[[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ၏]] ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော တည်ဆောက်ပုံများနှင့် ၎င်းတို့၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ၏]] သဘာဝများကို ချက်ချင်း ကန့်သတ်ပေးသည်။

* အစုဝင်များ၏ အစဉ်များ - မည်သည့် အစုဝင် &lt;math&gt;x \in G&lt;/math&gt; ၏ အစဉ်မဆို &lt;math&gt;|G|&lt;/math&gt; ကို စား၍ပြတ်သည်။ ဤအချက်ကို &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ဖြင့် ထုတ်လုပ်ပေးသော (generated by) ဆိုက်ကလစ် [[အုပ်စုပိုင်း]] (cyclic subgroup) &lt;math&gt;\langle x \rangle&lt;/math&gt; အပေါ် သီအိုရမ် အသုံးချခြင်းဖြင့် သက်သေပြနိုင်သည်။
* ထပ်ကိန်းတင်ခြင်း (Exponentiation) - &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မည်သည့် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;x^{|G|} = 1&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* သုဒ္ဓကိန်းအစဉ်ရှိ အုပ်စုများ - အကယ်၍ &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; သည် [[သုဒ္ဓကိန်း]] (prime) အစဉ် &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; ရှိသော အုပ်စုဖြစ်ပါက &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; သည် ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု (cyclic group) ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် &lt;math&gt;G \cong Z_p&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ မည်သည့် [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (identity element) မဟုတ်သော အစုဝင် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; မဆို အစဉ် &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ထက်ကြီးသော အုပ်စုပိုင်းတစ်ခုကို ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ &lt;math&gt;|\langle x \rangle|&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; ကို စား၍ပြတ်သောကြောင့် &lt;math&gt;|\langle x \rangle| = p&lt;/math&gt; ဖြစ်ရမည်။ ယင်းက &lt;math&gt;\langle x \rangle = G&lt;/math&gt; ဖြစ်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။

== လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ်၏ ပြောင်းပြန်အဆို (The Converse to Lagrange's Theorem) ==

လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ်အတွက် အပြည့်အဝ ပြောင်းပြန်အဆို (converse) သည် မှားယွင်းသည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;|G|&lt;/math&gt; ကို စား၍ပြတ်သော်လည်း &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; တွင် အစဉ် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ရှိသော [[အုပ်စုပိုင်း]]တစ်ခု ရှိရန် မလိုအပ်ပေ။

* ဆန့်ကျင်ဘက်ဥပမာ - အလှည့်ကျ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (alternating group) &lt;math&gt;A_4&lt;/math&gt; ၏ အစဉ်သည် ၁၂ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း &lt;math&gt;A_4&lt;/math&gt; တွင် အစဉ် ၆ ရှိသော အုပ်စုပိုင်းတစ်ခုမျှ မပါဝင်ပေ။
* ကော်ချီ၏ သီအိုရမ် (Cauchy's Theorem) - အကယ်၍ &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;|G|&lt;/math&gt; ကို စား၍ပြတ်သော [[သုဒ္ဓကိန်း]]တစ်ခုဖြစ်ပါက &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; တွင် အစဉ် &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; ရှိသော အုပ်စုပိုင်းတစ်ခု ရှိသည်။ ထို့အတူ အစဉ် &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; ရှိသော [[အစုဝင်]]တစ်ခုလည်း ရှိသည်။
* ဆိုင်လိုး သီအိုရမ် (Sylow's Theorem) - အကယ်၍ &lt;math&gt;p^\alpha&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;|G|&lt;/math&gt; ကို စား၍ပြတ်သော သုဒ္ဓကိန်း &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; ၏ အမြင့်ဆုံး ထပ်ကိန်းဖြစ်ပါက &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; တွင် အစဉ် &lt;math&gt;p^\alpha&lt;/math&gt; ရှိသော အုပ်စုပိုင်းတစ်ခု ရှိသည်။ အဆိုပါအုပ်စုပိုင်းကို ဆိုင်လိုး p-အုပ်စုပိုင်း (Sylow p-subgroup) ဟုခေါ်သည်။
* ဖိလစ် ဟောလ်၏ သီအိုရမ် (Philip Hall's Theorem) - အကယ်၍ &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; သည် ဖြေရှင်းရ အုပ်စု (solvable group) တစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;(p, m) = 1&lt;/math&gt; အနေဖြင့် &lt;math&gt;|G| = p^\alpha m&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; တွင် အစဉ် &lt;math&gt;m&lt;/math&gt; ရှိသော အုပ်စုပိုင်းတစ်ခု ရှိသည်။ အဆိုပါအုပ်စုပိုင်းကို ဆိုင်လိုး p-ဖြည့်စွက်စု ဟုခေါ်သည်။

== အသုံးချမှုများ (Applications) ==
* အညွှန်း ၂ ရှိသော [[အုပ်စုပိုင်း|အုပ်စုပိုင်းများ]]သည် မူမှန်အုပ်စုပိုင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;|G:H| = 2&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;H \trianglelefteq G&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ဘယ် ကိုဆက်များသည် &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;G - H&lt;/math&gt; တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်း၏ ညာ ကိုဆက်များသည်လည်း &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;G - H&lt;/math&gt; တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မည်သည့် &lt;math&gt;g&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;gH = Hg&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ဤအချက်သည် မူမှန်ဖြစ်ခြင်း (normality) ၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် ဖြစ်သည်။

* အညွှန်း၏ ကူးပြောင်းနိုင်သော ဂုဏ်သတ္တိ (Transitivity of Index) - အကယ်၍ &lt;math&gt;H \le K \le G&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;|G : H| = |G : K| |K : H|&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

* အုပ်စုပိုင်း မြှောက်လဒ်များ၏ အစဉ် - &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ အဆုံးရှိ အုပ်စုပိုင်းများဖြစ်သော &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; တို့အတွက် [[အစု]] &lt;math&gt;HK = \{hk \mid h \in H, k \in K\}&lt;/math&gt; ၏ [[အစုအရွယ်အစား]]ကို &lt;math&gt;|HK| = \frac{|H||K|}{|H \cap K|}&lt;/math&gt; ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ ဤရလဒ်ကို &lt;math&gt;HK&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; ၏ ကွဲပြားသော ဘယ် ကိုဆက်များကို ရေတွက်ခြင်းအားဖြင့် လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ်မှတဆင့် ဆွဲထုတ်ရရှိနိုင်သည်။

* နှိုင်းရသုဒ္ဓ အုပ်စုပိုင်းများ၏ ထပ်တူပိုင်းအစု - အကယ်၍ &lt;math&gt;H, K \le G&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ အစဉ်များသည် နှိုင်းရသုဒ္ဓ (relatively prime) ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;H \cap K = 1&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ဤသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ &lt;math&gt;|H \cap K|&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;|H|&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;|K|&lt;/math&gt; နှစ်ခုစလုံးကို စား၍ပြတ်ရန် လိုအပ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

* အတန်းအစား ညီမျှခြင်း (Class Equation) - &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အစုပိုင်း &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; တစ်ခု၏ ကွန်ဂျူဂိတ်များ အရေအတွက်သည် ယင်း၏ မူမှန်ပြုအုပ်စု (normalizer) ၏ အညွှန်း &lt;math&gt;|G : N_G(S)|&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ဤအချက်သည် ကွန်ဂျူဂိတ် အတန်းအစားများ (conjugacy classes) ၏ အရွယ်အစားများကို &lt;math&gt;|G|&lt;/math&gt; ၏ စားကိန်းများအဖြစ် ကန့်သတ်ရန် လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ်ကို အသုံးပြုထားသည်။

* ဖရာတီနီ၏ သက်သေပြချက် (Frattini's Argument) - အကယ်၍ &lt;math&gt;H \trianglelefteq G&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;P&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;H&lt;/math&gt; ၏ ဆိုင်လိုး p-အုပ်စုပိုင်း ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;G = H N_G(P)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် သီအိုရမ်များ]] (isomorphism theorems) နှင့် လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ်တို့အရ &lt;math&gt;|G : H|&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;|N_G(P)|&lt;/math&gt; ကို စား၍ပြတ်သည်။

* ကိန်းသီအိုရီ (Number Theory) -  အစဉ် &lt;math&gt;\varphi(n)&lt;/math&gt; ရှိသော မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ယူနစ်များ၏ အုပ်စု (multiplicative group of units) &lt;math&gt;(\mathbb{Z}/n\mathbb{Z})^\times&lt;/math&gt; အပေါ် လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ်ကို အသုံးချခြင်းသည် [[အွိုင်လာ၏ သီအိုရမ်]] (Euler's Theorem) ကို သက်သေပြနိုင်သည်။ အွိုင်လာ၏ သီအိုရမ်အရ &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; နှင့် နှိုင်းရသုဒ္ဓဖြစ်သော မည်သည့် [[ကိန်းပြည့်]] &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;a^{\varphi(n)} \equiv 1 \pmod n&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် &lt;math&gt;n = p&lt;/math&gt; ဟူသော [[သုဒ္ဓကိန်း]]ဖြစ်သည့်အခါ ၎င်းသည် ဖဲမ၏ သီအိုရမ်အငယ် (Fermat's Little Theorem) အဖြစ်သို့ လျော့ကျသွားပြီး &lt;math&gt;a^p \equiv a \pmod p&lt;/math&gt; ဟူ၍ ရရှိသည်။

== ကိုးကား ==
* {{Citation |last1=Dummit |first1=David S. |last2=Foote |first2=Richard M. |title=Abstract Algebra |edition=3rd |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=2004}}

[[ကဏ္ဍ:သင်္ချာ_သီအိုရမ်များ]]</text>
      <sha1>firzzt1n57b4vptugcjhabzini0xjpx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကိန်းလွန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290864</id>
    <revision>
      <id>1050000</id>
      <timestamp>2026-08-23T23:14:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{တမ်းပလိတ်:ကိန်းစနစ်များ}} သင်္ချာပညာတွင် [[ကိန်းပြည့်]] မြှောက်ဖော်ကိန်းများ (integer coefficients) ပါဝင်သော မည်သည့် သုညမဟုတ်သော ပိုလီနိုမ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1050000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17634" sha1="3g8n4boikxw3gpg8hicgtci78zbwpbj" xml:space="preserve">{{တမ်းပလိတ်:ကိန်းစနစ်များ}}
သင်္ချာပညာတွင် [[ကိန်းပြည့်]] မြှောက်ဖော်ကိန်းများ (integer coefficients) ပါဝင်သော မည်သည့် သုညမဟုတ်သော ပိုလီနိုမီရယ် (non-zero polynomial) ၏ ကိန်းရင်း (root) မျှ မဟုတ်ပါက ထို [[ကိန်းစစ်]] (real number) သို့မဟုတ် [[ကိန်းထွေး]] (complex number) ကို '''ကိန်းလွန်''' (transcendental number) အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ၎င်းမြှောက်ဖော်ကိန်းများသည် [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်]] (rational) မြှောက်ဖော်ကိန်းများနှင့်လည်း အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသည် (equivalent) ။ ကိန်းလွန်မဟုတ်သော [[ကိန်း]]ကို '''ကိန်းရင်း''' (algebraic number) ဟုခေါ်သည်။ 

ပုံစံတကျအားဖြင့် (formally) ကိန်းထွေး &lt;math&gt;\alpha&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် သုညမဟုတ်သော ပိုလီနိုမီရယ်များအားလုံးဖြစ်သည့် &lt;math&gt;P(x) \in \mathbb{Z}[x]&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;P(\alpha) \neq 0&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက ၎င်းသည် [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ]]၏ [[ဖီးလ်ဒ်]] (field of rational numbers) &lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt; အပေါ်တွင် ကိန်းလွန် ဖြစ်သည်။ ယင်း၏ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် ကိန်းစစ်ဖြစ်သော ကိန်းလွန်များအားလုံးသည် [[အီရာရှင်နယ်ကိန်း|အီရာရှင်နယ်ကိန်းများ]] (irrational numbers) ဖြစ်ကြသော်လည်း ပြောင်းပြန်အဆို (converse) မှာမူ မှန်ကန်မှု မရှိပေ။

== အစုအရွယ်အစား နှင့် ရေတွက်၍မရနိုင်မှု (Cardinality and Uncountability) ==

[[ကိန်းပြည့်]] မြှောက်ဖော်ကိန်းများပါဝင်သော ပိုလီနိုမီရယ်များ[[အစု]]သည် ရေတွက်နိုင်သောအစု (countable set) ဖြစ်ပြီး ပိုလီနိုမီရယ်တစ်ခုစီတွင် အဆုံးရှိ (finitely many) ကိန်းရင်းများသာ ပါဝင်သောကြောင့် ကိန်းရင်းများအစုသည် ရေတွက်နိုင်သော အနန္တ (countably infinite) ဖြစ်သည်။ [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] သို့မဟုတ် [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]]အစုသည် ရေတွက်၍မရသောအစု (uncountable set) ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် &lt;math&gt;\mathbb{T}&lt;/math&gt; ဖြင့် သင်္ကေတပြု ဖော်ပြသော ကိန်းလွန်များအစုသည်လည်း ရေတွက်၍မရသော အစုပင်ဖြစ်သည်။ တိကျစွာဆိုရသော် &lt;math&gt;\mathbb{T}&lt;/math&gt; ၏ [[အစုအရွယ်အစား]] (cardinality) သည် &lt;math&gt;2^{\aleph_0}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ၎င်းတို့ကို အက္ခရာသင်္ချာနည်းအရ ဖော်ထုတ်ရန် ခက်ခဲသော်လည်း ကိန်းစစ်နှင့် ကိန်းထွေး အားလုံးနီးပါး (almost all) သည် ကိန်းလွန်များဖြစ်ကြသည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

== ခန့်မှန်းတွက်ချက်ခြင်း နှင့် လီယူဗေးလ် ကိန်းများ (Approximation and Liouville Numbers) ==

ကိန်းလွန်များ တည်ရှိမှု (existence) ကို ပထမဆုံး တည်ဆောက်ပြနိုင်သော သက်သေပြချက်ကို ၁၈၄၄ ခုနှစ်တွင် ဂျိုးဇက် လီယူဗေးလ်က ဒိုင်အိုဖန်တိုင်း ခန့်မှန်းတွက်ချက်မှုများ (Diophantine approximations) ကို အသုံးပြု၍ တင်ပြခဲ့သည်။ လီယူဗေးလ်၏ သီအိုရမ်က ဒီဂရီ (degree) &lt;math&gt;n \ge 2&lt;/math&gt; ရှိသော မည်သည့် ကိန်းရင်း &lt;math&gt;\alpha&lt;/math&gt; အတွက်မဆို ကိန်းသေ (constant) &lt;math&gt;c &gt; 0&lt;/math&gt; တစ်ခု တည်ရှိပြီး [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်း]] &lt;math&gt;p/q&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြသည် ။

:&lt;math&gt;\left\vert{} \alpha - \frac{p}{q} \right\vert{} &gt; \frac{c}{q^n}&lt;/math&gt;

ဤသီအိုရမ်က ခွင့်ပြုထားသည်ထက် ရာရှင်နယ်ကိန်းများဖြင့် ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ ခန့်မှန်းတွက်ချက်နိုင်သော [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]]ကို '''လီယူဗေးလ် ကိန်းများ''' (Liouville numbers) ဟု ခေါ်ပြီး ၎င်းတို့သည် မလွဲမသွေ ကိန်းလွန်များ ဖြစ်ကြသည်။ အခြေခံကျသော ဥပမာတစ်ခုမှာ လီယူဗေးလ် ကိန်းသေ (Liouville constant) ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို လျင်မြန်စွာ စုဆုံသော [[ကိန်းစဉ်တန်း]] (rapidly converging series) ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည် ။

:&lt;math&gt;L = \sum_{k=1}^{\infty} 10^{-k!} = 0.110001000000000000000001000\dots&lt;/math&gt;

== ကိန်းလွန် သီအိုရီရှိ အဓိက သီအိုရမ်များ (Key Theorems in Transcendence Theory) ==

* '''လင်ဒီမန်း-ဗိုင်ယာရှထရပ်စ် သီအိုရမ်''' (Lindemann-Weierstrass Theorem) - &lt;math&gt;\alpha_1, \dots, \alpha_n&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt; အပေါ်တွင် မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းသော (linearly independent) ကိန်းရင်းများ ဖြစ်ပါက ၎င်းတို့၏ ထပ်ကိန်းတင် [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (exponentials) ဖြစ်သော &lt;math&gt;e^{\alpha_1}, \dots, e^{\alpha_n}&lt;/math&gt; တို့သည် &lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt; အပေါ်တွင် အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ အမှီအခိုကင်းသော (algebraically independent) [[ကိန်း|ကိန်းများ]]ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ &lt;math&gt;\alpha_1 = 1&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်ခြင်းဖြင့် ဤသီအိုရမ်သည် &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; ၏ ကိန်းလွန်ဖြစ်မှုကို တိကျသေချာစွာ အတည်ပြုပေးသည်။ ထို့အပြင် &lt;math&gt;e^{i\pi} + 1 = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်သောကြောင့် &lt;math&gt;i\pi&lt;/math&gt; သည် ကိန်းရင်း မဖြစ်နိုင်သဖြင့် ၎င်းသည် &lt;math&gt;\pi&lt;/math&gt; ၏ ကိန်းလွန်ဖြစ်မှုကိုလည်း သက်သေပြသည်။
* '''ဂဲလ်ဖွန်-ရွှနိုင်ဒါ သီအိုရမ်''' (Gelfond-Schneider Theorem) -  ဟီလ်ဘတ် ၏ သတ္တမမြောက် ပြဿနာ (Hilbert's seventh problem) ကို ဖြေရှင်းပေးသော ဤသီအိုရမ်အရ &lt;math&gt;\alpha \neq 0, 1&lt;/math&gt; သည် ကိန်းရင်းဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\beta&lt;/math&gt; သည် [[အီရာရှင်နယ်ကိန်း|အီရာရှင်နယ်]]ဖြစ်သော ကိန်းရင်းဖြစ်ပါက &lt;math&gt;\alpha^\beta&lt;/math&gt; သည် ကိန်းလွန်ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် &lt;math&gt;2^{\sqrt{2}}&lt;/math&gt; သည် ကိန်းလွန်ဖြစ်သည်။
* '''ထပ်ကိန်း ခြောက်ခု သီအိုရမ်''' (Six Exponentials Theorem) - အကယ်၍ &lt;math&gt;\{x_1, x_2\}&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt; အပေါ်တွင် မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းသော [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]][[အစု]] ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\{y_1, y_2, y_3\}&lt;/math&gt; သည်လည်း &lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt; အပေါ်တွင် မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းသော ကိန်းထွေးများအစု ဖြစ်ပါက တန်ဖိုးခြောက်ခုဖြစ်သည့် &lt;math&gt;e^{x_m y_n}&lt;/math&gt; များအနက် အနည်းဆုံးတစ်ခုသည် ကိန်းလွန်ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;1 \le m \le 2&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;1 \le n \le 3&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

== ရှနျူယယ် ၏ ယူဆချက် (Schanuel's Conjecture) ==

ကိန်းလွန် သီအိုရီတွင် မဖြေရှင်းရသေးသည့် ပြဿနာတစ်ခုမှာ တည်ရှိပြီးသား ကိန်းလွန် သီအိုရမ်များစွာကို ယေဘုယျပြုထားသည့် (generalizes) '''ရှနျူယယ် ၏ ယူဆချက်''' (Schanuel's conjecture) ပင်ဖြစ်သည်။ ၎င်းက &lt;math&gt;\alpha_1, \dots, \alpha_n \in \mathbb{C}&lt;/math&gt; တို့သည် &lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt; အပေါ်တွင် မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းပါက ဤကိန်းများနှင့် ၎င်းတို့၏ ထပ်ကိန်းတင် [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]]ဖြင့် ထုတ်လုပ်ပေးသော &lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ [[ဖီးလ်ဒ်]] တိုးချဲ့ခြင်း (field extension) ၏ ကိန်းလွန်ဖြစ်မှု ဒီဂရီ (transcendence degree) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ကြောင်း အဆိုပြုသည် ။

:&lt;math&gt;\text{tr.deg}_{\mathbb{Q}} \, \mathbb{Q}(\alpha_1, \dots, \alpha_n, e^{\alpha_1}, \dots, e^{\alpha_n}) \ge n&lt;/math&gt;

== အဲလစ်ပတစ် ဖန်ရှင်များ နှင့် မော်ဂျူလာ ပုံစံများ (Elliptic Functions and Modular Forms) ==

ကိန်းလွန် သီအိုရီသည် အဲလစ်ပတစ် [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] နှင့် မော်ဂျူလာ ဖန်ရှင်များကို လေ့လာခြင်းအထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိများ (algebraic invariants) &lt;math&gt;g_2(L)&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;g_3(L)&lt;/math&gt; တို့ဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြထားသော လတ္တစ် (lattice) &lt;math&gt;L&lt;/math&gt; တစ်ခုအပေါ်ရှိ ဗိုင်ယာရှထရပ်စ် &lt;math&gt;\wp&lt;/math&gt;-ဖန်ရှင် (Weierstrass &lt;math&gt;\wp&lt;/math&gt;-function) အတွက် &lt;math&gt;\wp(\alpha)&lt;/math&gt; တန်ဖိုးသည် &lt;math&gt;\alpha \notin L&lt;/math&gt; ဖြစ်သော မည်သည့် ကိန်းရင်း &lt;math&gt;\alpha&lt;/math&gt; အတွက်မဆို ကိန်းလွန် ဖြစ်သည်။

အလားတူပင် မော်ဂျူလာ &lt;math&gt;j&lt;/math&gt;-မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ (modular &lt;math&gt;j&lt;/math&gt;-invariant) အတွက် [[ကိန်းထွေး]] အထက် ပြင်ညီတစ်ဝက် (complex upper half-plane) &lt;math&gt;\mathbb{H}&lt;/math&gt; ရှိ ကိန်းရင်း &lt;math&gt;z&lt;/math&gt; တွင် တန်ဖိုးရှာဖွေခြင်း (evaluated) ပြုလုပ်ထားသော &lt;math&gt;j(z)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;z&lt;/math&gt; က ကိန်းထွေး [[မြှောက်ခြင်း]] (complex multiplication) အမှတ် ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ရှိမှသာလျှင် ကိန်းရင်းဖြစ်သည်။ ဤအခြေအနေသည် &lt;math&gt;z&lt;/math&gt; က ကိန်းယောင် ဒုတိယထပ်ကိန်းရင်း [[ဖီးလ်ဒ်]] (imaginary quadratic field) တစ်ခုကို ထုတ်လုပ်ပေးပြီး [[ကိန်းပြည့်]]မြှောက်ဖော်ကိန်းများ ပါဝင်သော ဒုတိယထပ်ကိန်း ညီမျှခြင်း (quadratic equation) &lt;math&gt;Aw^2 + Bw + C = 0&lt;/math&gt; ၏ ကိန်းရင်းအဖြေ ဖြစ်သည်ကို ဆိုလိုသည်။

== ကိန်းလွန်များ၏ ဥပမာများ (Examples of Transcendental Numbers) ==

* &lt;math&gt;\pi&lt;/math&gt; နှင့် အွိုင်လာ၏ [[ကိန်း]] (Euler's number) &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; 
* မည်သည့် သုညမဟုတ်သော ကိန်းရင်း &lt;math&gt;\alpha&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;e^\alpha&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\sin(\alpha)&lt;/math&gt; 
* &lt;math&gt;\alpha \neq 1&lt;/math&gt; ဖြစ်သော မည်သည့် သုညမဟုတ်သော ကိန်းရင်း &lt;math&gt;\alpha&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;\ln(\alpha)&lt;/math&gt; 
* &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;a \neq 0,1&lt;/math&gt; ဖြစ်သော ကိန်းရင်းဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; သည် [[အီရာရှင်နယ်ကိန်း|အီရာရှင်နယ်]]ဖြစ်သော ကိန်းရင်းဖြစ်သည့်အခါ &lt;math&gt;a^b&lt;/math&gt; 
* &lt;math&gt;\Gamma(1/3)&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\Gamma(1/4)&lt;/math&gt; ကဲ့သို့သော တိကျသည့် [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်]] အမှတ်များရှိ ဂါမာ [[ဖန်ရှင်]] (Gamma function) ၏ တန်ဖိုးများ
* အခြေ ၁၀ (base 10) ရှိ [[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းများ]] (natural numbers) ကို ပေါင်းစည်းခြင်း (concatenating) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ချန်ပါနောင်း ကိန်းသေ (Champernowne constant) &lt;math&gt;\tau = 0.12345678910111213\dots&lt;/math&gt; 

== ယေဘုယျပြုထားခြင်း (Generalization) ==

ကိန်းလွန်ဖြစ်ခြင်း သဘောတရားကို ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ (modern algebra) တွင် အလိုရှိရာ (arbitrary) [[ဖီးလ်ဒ်]] တိုးချဲ့ခြင်းများဖြစ်သော &lt;math&gt;L/K&lt;/math&gt; အတွက် ယေဘုယျပြုထားသည်။ &lt;math&gt;a \in L&lt;/math&gt; [[အစုဝင်]]တစ်ခုသည် &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; အတွင်း တိကျစွာ ပါဝင်သော မြှောက်ဖော်ကိန်းများပါရှိသည့် မည်သည့် သုညမဟုတ်သော ပိုလီနိုမီရယ်၏ ကိန်းရင်းမျှ မဟုတ်ပါက ၎င်းကို '''&lt;math&gt;K&lt;/math&gt; အပေါ်တွင် ကိန်းလွန်ဖြစ်သည်''' ဟု သတ်မှတ်သည်။ &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; အပေါ်တွင် ကိန်းလွန်မဟုတ်သော အစုဝင်များသည် &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; အပေါ်တွင် ကိန်းရင်းဖြစ်ကြသည်။

[[category:ကိန်းများ]]</text>
      <sha1>3g8n4boikxw3gpg8hicgtci78zbwpbj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.လ.က - ကျိုက်လှ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290865</id>
    <revision>
      <id>1050003</id>
      <timestamp>2026-08-23T23:55:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.လ.က - ကျိုက်လှ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ကျိုက်လှရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ကျိုက်လှရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1050003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="958" sha1="bpp9kv2vkcrmzsqo0ho5ahhdopnwlcz" xml:space="preserve">'''အ.လ.က - ကျိုက်လှ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ကျိုက်လှရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ကျိုက်လှရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၅၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|yyyyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>bpp9kv2vkcrmzsqo0ho5ahhdopnwlcz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1050004</id>
      <parentid>1050003</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T23:56:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1050004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="986" sha1="qijejje827t8cc25erfcd2aqklsmr7d" xml:space="preserve">'''အ.လ.က - ကျိုက်လှ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ကျိုက်လှရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ကျိုက်လှရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၅၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|17.44360411302377| 96.6283692447797|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>qijejje827t8cc25erfcd2aqklsmr7d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.လ.က - ကြာလဟာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290866</id>
    <revision>
      <id>1050005</id>
      <timestamp>2026-08-23T23:57:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.လ.က - ကြာလဟာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ကြာလဟာရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ကြာလဟာရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1050005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="940" sha1="hmpem6cr1amxoj1wl5xswyqiya5fnm6" xml:space="preserve">'''အ.လ.က - ကြာလဟာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ကြာလဟာရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ကြာလဟာရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၄၁ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|yyyyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>hmpem6cr1amxoj1wl5xswyqiya5fnm6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1050006</id>
      <parentid>1050005</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T23:58:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1050006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="969" sha1="inci7skb58xzv6pz4vfs02ao261v5wr" xml:space="preserve">'''အ.လ.က - ကြာလဟာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ကြာလဟာရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ကြာလဟာရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၄၁ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|17.48059552183772| 96.65491905758479|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>inci7skb58xzv6pz4vfs02ao261v5wr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.လ.က - ညောင်သုံးခွ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290867</id>
    <revision>
      <id>1050007</id>
      <timestamp>2026-08-23T23:59:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.လ.က - ညောင်သုံးခွ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ညောင်သုံးခွရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ညောင်သုံးခွရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1050007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="985" sha1="mw9an2roredhc5kfube3affjcr2txyg" xml:space="preserve">'''အ.လ.က - ညောင်သုံးခွ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ညောင်သုံးခွရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ညောင်သုံးခွရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၀၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|yyyyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>mw9an2roredhc5kfube3affjcr2txyg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1050008</id>
      <parentid>1050007</parentid>
      <timestamp>2026-08-23T23:59:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1050008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1014" sha1="he49fk3ri2je1fp2ucnbfft9fqd51w0" xml:space="preserve">'''အ.လ.က - ညောင်သုံးခွ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ညောင်သုံးခွရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ညောင်သုံးခွရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၀၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|17.38550513619443| 96.64817329010252|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>he49fk3ri2je1fp2ucnbfft9fqd51w0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.လ.က - မြကုန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290868</id>
    <revision>
      <id>1050009</id>
      <timestamp>2026-08-24T00:00:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.လ.က - မြကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[မြကုန်းရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|မြကုန်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1050009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="949" sha1="ktr2yphcxzyyfkup3vbvoosmiloniv5" xml:space="preserve">'''အ.လ.က - မြကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[မြကုန်းရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|မြကုန်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၅၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|yyyyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>ktr2yphcxzyyfkup3vbvoosmiloniv5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1050011</id>
      <parentid>1050009</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T00:02:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1050011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="978" sha1="27t2uqflkfm2jv51b67hjpogqt2j6ji" xml:space="preserve">'''အ.လ.က - မြကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[မြကုန်းရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|မြကုန်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၅၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|17.59056423627513| 96.81537896983808|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>27t2uqflkfm2jv51b67hjpogqt2j6ji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သစ်သီးခူး(၂၀၂၆)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290869</id>
    <revision>
      <id>1050010</id>
      <timestamp>2026-08-24T00:00:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Phone Thway22</username>
        <id>137006</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the opening section from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1369244358|Fruit Gathering]]&quot;</comment>
      <origin>1050010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5859" sha1="5hi9kbfwvsef44hr90qjcgvdqjuch43" xml:space="preserve">{{Infobox Film|name=သစ်သီးခူး|image=Fruit Gathering film poster.jpg|caption=Theatrical release poster|director=အောင်ဖြိုး|producer={{Plainlist|
* Thu Thu Shein
* Thaiddhi
}}|story=|screenplay=အောင်ဖြိုး|starring={{Plainlist|
* Nandar Myat Aung
* Nandar Myint Lwin
* Thida Soe Khant
* Tin Tin Ei
* Min Nyo
}}|music=|cinematography=Thaiddhi|editing=Emily Swe|studio={{Plainlist|
* Third Floor Film Production
* D1 FILM
* RUR
}}|released={{film date|2026|7|9|df=y|[[60th Karlovy Vary International Film Festival|KVIFF]]}}|runtime=၉၇ မိနစ်|country={{Plainlist|
* Myanmar
* Czech Republic 
* France
}}|language=ဗမာ|budget=|gross=}}'''''သစ်သီးခူး''''' ( {{Langx|my|သစ်သီးခူး}} &lt;span data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span data-ve-ignore=&quot;&quot; lang=&quot;my&quot;&gt;သစ်သီးခူး&lt;/span&gt;
[[Category:Articles containing Burmese-language text]]
) သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် ထွက်ရှိ မည့် အချစ်ဒရာမာ ဇာတ်ကားဖြစ်ပြီး အောင်ဖြိုး၏ ပွဲဦးထွက်ဇာတ်ကားအဖြစ် ရေးသားရိုက်ကူးထားသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Phyoe |first=Aung |date=2 July 2026 |title=Fruit Gathering |url=https://cineuropa.org/en/film/492480/ |access-date=12 July 2026 |website=[[Cineuropa]]}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFPhyoe2026&quot;&gt;Phyoe, Aung (2 July 2026). [https://cineuropa.org/en/film/492480/ &quot;Fruit Gathering&quot;]. ''[[Cineuropa]]''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;12 July&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ဒီဇာတ်ကားဟာ ရန်ကုန်က အထည်ချုပ်စက်ရုံတစ်ရုံမှာ အလုပ်လုပ်နေတဲ့ မိတ်ဆွေနှစ်ဦး၏ တဖြည်းဖြည်းလောင်ကျွမ်းနေတဲ့ ထူးခြားတဲ့ တောင့်တမှုနဲ့ ပြင်းထန်တဲ့ မိတ်ဆွေဖွဲ့မှုကို စူးစမ်းလေ့လာထားပါတယ်။ ၎င်း၏ ခေါင်းစဉ်ကို [[ရာဘင်ဒြာနတ် တဂိုး]] ၏ ကဗျာစုစည်းမှုနှင့်အတူ မျှဝေထားသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Georg Szalai |date=8 July 2026 |title=‘Fruit Gathering’ Explores Dreams of Intimacy and Escape of Young Female Textile Factory Workers in Myanmar (Exclusive Trailer) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/fruit-gathering-film-trailer-first-myanmar-karlovy-vary-1236641320/ |access-date=12 July 2026 |publisher=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFGeorg_Szalai2026&quot;&gt;Georg Szalai (8 July 2026). [https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/fruit-gathering-film-trailer-first-myanmar-karlovy-vary-1236641320/ &quot;'Fruit Gathering' Explores Dreams of Intimacy and Escape of Young Female Textile Factory Workers in Myanmar (Exclusive Trailer)&quot;]. [[The Hollywood Reporter]]&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;12 July&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;d1film:pkit&quot;&gt;{{Cite web |title=Fruit Gathering |url=https://d1film.com/wp-content/uploads/2026/07/Fruit-Gathering-Presskit_FINAL_compressed.pdf |access-date=2 June 2026 |publisher=D1film}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://d1film.com/wp-content/uploads/2026/07/Fruit-Gathering-Presskit_FINAL_compressed.pdf &quot;Fruit Gathering&quot;] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;. D1film&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2 June&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

မြန်မာ၊ ချက်သမ္မတနိုင်ငံနှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံတို့ ပူးပေါင်းထုတ်လုပ်သည့် ဤရုပ်ရှင်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော ၆၀ ကြိမ်မြောက် Karlovy Vary အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရုပ်ရှင်ပွဲတော်တွင် ပွဲဦးထွက်ပြသခဲ့ပြီး Crystal Globe ဆုရရှိခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 June 2025 |title=Fruit Gathering |url=https://www.kviff.com/en/programme/film/84/50539-fruit-gathering |access-date=12 July 2026 |website=[[Karlovy Vary International Film Festival]]}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.kviff.com/en/programme/film/84/50539-fruit-gathering &quot;Fruit Gathering&quot;]. ''[[Karlovy Vary International Film Festival]]''. 3 June 2025&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;12 July&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Georg Szalai |date=11 July 2026 |title=Karlovy Vary Film Fest Awards Go to ‘Fruit Gathering,’ ‘The Guest,’ ‘Lover, Not a Fighter’ and ‘Incinerator’ |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/karlovy-vary-2026-awards-fruit-gathering-juliette-binoche-1236644514/ |access-date=12 July 2026 |publisher=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFGeorg_Szalai2026&quot;&gt;Georg Szalai (11 July 2026). [https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/karlovy-vary-2026-awards-fruit-gathering-juliette-binoche-1236644514/ &quot;Karlovy Vary Film Fest Awards Go to 'Fruit Gathering,' 'The Guest,' 'Lover, Not a Fighter' and 'Incinerator'&quot;]. [[The Hollywood Reporter]]&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;12 July&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>5hi9kbfwvsef44hr90qjcgvdqjuch43</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1050041</id>
      <parentid>1050010</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T07:19:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>မွမ်းမံခြင်း</comment>
      <origin>1050041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5733" sha1="8npdp8nkqinvj427sa46waqgg2df0zs" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = သစ်သီးခူး
| image          = 
| caption        = ရုံတင်ပြသစဉ်က ပိုစတာ
| native_name    = {{Infobox name module|my|သစ်သီးခူး}}
| director       = အောင်ဖြိုး
| producer       = {{Plainlist|
* သူသူရှိန်
* သိုက်ဒီ
}}
| story          = 
| screenplay     = အောင်ဖြိုး
| starring       = {{Plainlist|
* နန္ဒာမြတ်အောင်
* နန္ဒာမြင့်လွင်
* သီတာစိုးခန့်
* တင်တင်အေး
* မင်းညို
}}
| music          = 
| cinematography = သိုက်ဒီ
| editing        = အမ်မလီဆွေ
| studio         = {{Plainlist|
* Third Floor Film Production
* D1 FILM
* RUR
}}
| released       = {{film date|2026|7|9|df=y|၆၀ ကြိမ်မြောက် ကာလိုဗီ ဗာရီ နိုင်ငံတကာ ရုပ်ရှင်ပွဲတော်}}
| runtime        = ၉၇ မိနစ်
| country        = {{Plainlist|
* [[မြန်မာ]]
* [[ချက်သမ္မတနိုင်ငံ]]
* [[ပြင်သစ်]]
}}
| language       = [[မြန်မာဘာသာ|မြန်မာ]]
| budget         = 
| gross          = 
}}

'''''သစ်သီးခူး''''' ({{lang-en|'''Fruit Gathering''' }}) သည်  ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် ထွက်ရှိသည့် အချစ်ဒရာမာ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား တစ်ကားဖြစ်သည်။ ယင်းဇာတ်ကားသည် ဒါရိုက်တာ အောင်ဖြိုး၏ ပထမဆုံး ရုံတင်ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား ဖြစ်သည်။ ဇာတ်လမ်းမှာ ရန်ကုန်မြို့ရှိ အထည်ချုပ်စက်ရုံတစ်ရုံတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်နေကြသော မိတ်ဆွေနှစ်ဦး၏ သံယောဇဉ်၊ လိုလားတောင့်တမှုများနှင့် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်မှု အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို စူးစမ်းဖော်ထုတ် ရိုက်ကူးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ရုပ်ရှင်၏ အမည်ကို အိန္ဒိယ စာဆိုကြီး [[ရာဘင်ဒြာနတ် တဂိုး]]၏ &quot;Fruit Gathering&quot; ကဗျာစုစည်းမှုကို အစွဲပြု၍ အမည်မှည့် ခေါ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=သစ်သီးခူး - Yawnathan News |url=http://www.yawnathan.com/mm/news/details/3139 |access-date=2026-08-24 |website=www.yawnathan.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ချက်နာမည်ကြီး ရုပ်ရှင်ပွဲတော်တွင် “သစ်သီးခူး” မြန်မာရုပ်ရှင် အဓိကဆန်ခါတင်ဆု ၁၂ ကားထဲ ပါဝင် |url=https://burmese.dvb.no/post/888359 |access-date=2026-08-24 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Phyoe |first=Aung |date=2 July 2026 |title=Fruit Gathering |url=https://cineuropa.org/en/film/492480/ |access-date=12 July 2026 |website=[[Cineuropa]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Georg Szalai |date=8 July 2026 |title=‘Fruit Gathering’ Explores Dreams of Intimacy and Escape of Young Female Textile Factory Workers in Myanmar (Exclusive Trailer) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/fruit-gathering-film-trailer-first-myanmar-karlovy-vary-1236641320/ |access-date=12 July 2026 |publisher=The Hollywood Reporter}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;d1film:pkit&quot;&gt;{{Cite web |title=Fruit Gathering |url=https://d1film.com/wp-content/uploads/2026/07/Fruit-Gathering-Presskit_FINAL_compressed.pdf |access-date=2 June 2026 |publisher=D1film}}&lt;/ref&gt;

[[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]]၊ [[ချက်သမ္မတနိုင်ငံ]]နှင့် [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]]တို့ ပူးပေါင်းထုတ်လုပ်သည့် ဤရုပ်ရှင်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော ၆၀ ကြိမ်မြောက် Karlovy Vary အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရုပ်ရှင်ပွဲတော်တွင် ပွဲဦးထွက်ပြသခဲ့ပြီး Crystal Globe ဆုရရှိခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 June 2025 |title=Fruit Gathering |url=https://www.kviff.com/en/programme/film/84/50539-fruit-gathering |access-date=12 July 2026 |website=[[Karlovy Vary International Film Festival]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Georg Szalai |date=11 July 2026 |title=Karlovy Vary Film Fest Awards Go to ‘Fruit Gathering,’ ‘The Guest,’ ‘Lover, Not a Fighter’ and ‘Incinerator’ |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/karlovy-vary-2026-awards-fruit-gathering-juliette-binoche-1236644514/ |access-date=12 July 2026 |publisher=The Hollywood Reporter}}&lt;/ref&gt;
== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

[[Category:မြန်မာ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]
[[Category:မြန်မာဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]
[[Category:၂၀၂၆ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]</text>
      <sha1>8npdp8nkqinvj427sa46waqgg2df0zs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.လ.က - အထက်ဝိုင်းပါတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290870</id>
    <revision>
      <id>1050012</id>
      <timestamp>2026-08-24T00:04:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.လ.က - အထက်ဝိုင်းပါတ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ဝိုင်းပါတ်ရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ဝိုင်းပါတ်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1050012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="988" sha1="4o22tfvh8rxj20n9js24c2e59arjrnq" xml:space="preserve">'''အ.လ.က - အထက်ဝိုင်းပါတ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ဝိုင်းပါတ်ရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ဝိုင်းပါတ်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၈၁ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|yyyyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>4o22tfvh8rxj20n9js24c2e59arjrnq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1050013</id>
      <parentid>1050012</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T00:05:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1050013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1018" sha1="qpdj1aq3czsk92bkpgtb885d0itlyxs" xml:space="preserve">'''အ.လ.က - အထက်ဝိုင်းပါတ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ဝိုင်းပါတ်ရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ဝိုင်းပါတ်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၈၁ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|17.622407069652073| 96.83329999088383|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>qpdj1aq3czsk92bkpgtb885d0itlyxs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.လ.က - တမာတကေ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290871</id>
    <revision>
      <id>1050014</id>
      <timestamp>2026-08-24T00:06:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.လ.က - တမာတကေ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[တမာတကေရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|တမာတကေရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1050014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="940" sha1="f4yjynpd4hwtsh41haliglhsu9o50r9" xml:space="preserve">'''အ.လ.က - တမာတကေ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[တမာတကေရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|တမာတကေရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၅၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|yyyyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>f4yjynpd4hwtsh41haliglhsu9o50r9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1050015</id>
      <parentid>1050014</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T00:10:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1050015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="880" sha1="swhzs1br1izqtiekyz4uvj37ughbosl" xml:space="preserve">'''အ.လ.က - တမာတကေ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[တမာတကေရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|တမာတကေရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၅၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>swhzs1br1izqtiekyz4uvj37ughbosl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.လ.က - ဖက္ကလိပ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290872</id>
    <revision>
      <id>1050016</id>
      <timestamp>2026-08-24T00:10:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.လ.က - ဖက္ကလိပ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ဖက္ကလိပ်ရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ဖက္ကလိပ်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1050016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="958" sha1="rl7zhk8gj0fg8noe5ralhdqa7gpr4le" xml:space="preserve">'''အ.လ.က - ဖက္ကလိပ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ဖက္ကလိပ်ရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ဖက္ကလိပ်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၇၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|yyyyyyy|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>rl7zhk8gj0fg8noe5ralhdqa7gpr4le</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1050017</id>
      <parentid>1050016</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T00:11:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1050017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="988" sha1="lb3lungymlscfrca4t3rf0vhffnvxqv" xml:space="preserve">'''အ.လ.က - ဖက္ကလိပ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဝေါမြို့နယ်]]၊ [[ဖက္ကလိပ်ရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်|ဖက္ကလိပ်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၇၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/waw-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|17.534043873407832| 96.79349791890378|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:ဝေါမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>lb3lungymlscfrca4t3rf0vhffnvxqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-46230-72</title>
    <ns>3</ns>
    <id>290873</id>
    <revision>
      <id>1050019</id>
      <timestamp>2026-08-24T01:50:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1050019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8543" sha1="08gvaosnlz4nhb6kj5m1yw1v2fiy3kd" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-46230-72 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၁:၅၀၊ ၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>08gvaosnlz4nhb6kj5m1yw1v2fiy3kd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မောင်အေးမြင့် (မြန်မာမှုဒီဇိုင်း သုတေသီ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290874</id>
    <redirect title="အေးမြင့် (မြန်မာမှုဒီဇိုင်း သုတေသီ)" />
    <revision>
      <id>1050026</id>
      <timestamp>2026-08-24T02:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <comment>[[မောင်အေးမြင့် (မြန်မာမှုဒီဇိုင်း သုတေသီ)]] စာမျက်နှာကို [[အေးမြင့် (မြန်မာမှုဒီဇိုင်း သုတေသီ)]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း</comment>
      <origin>1050026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111" sha1="39j23airolx766bg8qezrt5wo2bqoy5" xml:space="preserve">#REDIRECT [[အေးမြင့် (မြန်မာမှုဒီဇိုင်း သုတေသီ)]]</text>
      <sha1>39j23airolx766bg8qezrt5wo2bqoy5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၂၂</title>
    <ns>100</ns>
    <id>290875</id>
    <revision>
      <id>1050032</id>
      <timestamp>2026-08-24T04:03:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <comment>&quot; {{Current events|year=2026|month=08|day=22|content=  &lt;!-- All news items below this line --&gt;    &lt;!-- All news items above this line --&gt;}}&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1050032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="138" sha1="njswkkh1m87pe6x85pj5pp13tvlw4y2" xml:space="preserve">
{{Current events|year=2026|month=08|day=22|content=

&lt;!-- All news items below this line --&gt;


&lt;!-- All news items above this line --&gt;}}</text>
      <sha1>njswkkh1m87pe6x85pj5pp13tvlw4y2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၂၃</title>
    <ns>100</ns>
    <id>290876</id>
    <revision>
      <id>1050033</id>
      <timestamp>2026-08-24T04:04:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <comment>&quot; {{Current events|year=2026|month=08|day=23|content=  &lt;!-- All news items below this line --&gt;    &lt;!-- All news items above this line --&gt;}}&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1050033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="138" sha1="jn1f08zo4li5t1xotu1gpbj7pyi8411" xml:space="preserve">
{{Current events|year=2026|month=08|day=23|content=

&lt;!-- All news items below this line --&gt;


&lt;!-- All news items above this line --&gt;}}</text>
      <sha1>jn1f08zo4li5t1xotu1gpbj7pyi8411</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၂၄</title>
    <ns>100</ns>
    <id>290877</id>
    <revision>
      <id>1050034</id>
      <timestamp>2026-08-24T04:04:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <comment>&quot; {{Current events|year=2026|month=08|day=24|content=  &lt;!-- All news items below this line --&gt;    &lt;!-- All news items above this line --&gt;}}&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1050034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="138" sha1="l58u1nns5ivetp5sd3trqg1va4whhaf" xml:space="preserve">
{{Current events|year=2026|month=08|day=24|content=

&lt;!-- All news items below this line --&gt;


&lt;!-- All news items above this line --&gt;}}</text>
      <sha1>l58u1nns5ivetp5sd3trqg1va4whhaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-46347-68</title>
    <ns>3</ns>
    <id>290878</id>
    <revision>
      <id>1050045</id>
      <timestamp>2026-08-24T08:51:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1050045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8543" sha1="dy5esn7pdj14bxkimqy7zj9g5bodddo" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-46347-68 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၈:၅၁၊ ၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>dy5esn7pdj14bxkimqy7zj9g5bodddo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တိကျသော ကိန်းစဉ်တန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290879</id>
    <redirect title="တိကျသော ကိန်းစဉ်" />
    <revision>
      <id>1050053</id>
      <timestamp>2026-08-24T09:45:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>[[တိကျသော ကိန်းစဉ်တန်း]] စာမျက်နှာကို [[တိကျသော ကိန်းစဉ်]] သို့ Mkant00က ရွှေ့ခဲ့သည်: to distinguish between sequence and series terms</comment>
      <origin>1050053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="db1o9j2ft4wb5oc5qn0wmzw09fa92qy" xml:space="preserve">#REDIRECT [[တိကျသော ကိန်းစဉ်]]</text>
      <sha1>db1o9j2ft4wb5oc5qn0wmzw09fa92qy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မိုရီတာ ထပ်တူညီမှု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290880</id>
    <revision>
      <id>1050054</id>
      <timestamp>2026-08-24T09:49:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[သင်္ချာ|သင်္ချာ]] (mathematics) ဘာသာရပ်တွင်နှင့် ပိုမိုတိကျစွာဆိုရသော် သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ (abstract algebra) ၏ [[ကွင်းသီအိုရီ]] (ring theory) တွင် မို...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1050054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29190" sha1="1ydeqytdx0o15c87s96k3h22s90tzog" xml:space="preserve">[[သင်္ချာ|သင်္ချာ]] (mathematics) ဘာသာရပ်တွင်နှင့် ပိုမိုတိကျစွာဆိုရသော် သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ (abstract algebra) ၏ [[ကွင်းသီအိုရီ]] (ring theory) တွင် မိုရီတာ ထပ်တူညီမှု (Morita equivalence) ဆိုသည်မှာ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]] (rings) အကြားရှိ ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက် (equivalence relation) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းအား ဂျပန် သင်္ချာပညာရှင် ခီးအီချီ မိုရီတာ အား အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး သူသည် ၎င်းအား ၁၉၅၈ ခုနှစ် စာတမ်းတစ်ခုတွင် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။

ကွင်းတစ်ကွင်းအား လေ့လာရာတွင် ယင်းကွင်းအပေါ်အခြေခံသည့် [[မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ|မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of modules) အား စူးစမ်းလေ့လာခြင်းများ မကြာခဏ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ ကွင်းတိုင်းသည် ၎င်းကိုယ်တိုင်အပေါ် သဘာဝကျစွာ [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူး]] တည်ဆောက်ပုံ (module structure) ဖြင့် ပြည့်စုံနေသည်။ ကွင်းနှစ်ကွင်း၏ မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီများ ထပ်တူညီသောအခါတွင် ယင်းကွင်းနှစ်ကွင်းသည် မိုရီတာ ထပ်တူညီမှု ဖြစ်သည်ဟု တိကျစွာ ဆိုနိုင်သည်။

မိုရီတာ ထပ်တူညီမှုသည် [[ဖလှယ်၍မရသော ကွင်းများ]] (noncommutative rings) ကို လေ့လာရာတွင် အဓိကအားဖြင့် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း|ဖလှယ်ရ ကွင်းများ]] (commutative rings) ကြားရှိ မိုရီတာ ထပ်တူညီမှုသည် ဤကွင်းများ၏ တိကျသော [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (strict isomorphism) နှင့် အံဝင်ခွင်ကျ ထပ်တူကျနေသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် [[ကွင်း၏ ဗဟို|ကွင်းတစ်ခု၏ ဗဟို]] (center of a ring) သည် ၎င်း၏ မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ၏ ဗဟိုနှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သော]] (isomorphic) ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မိုရီတာ ထပ်တူညီသော ကွင်းနှစ်ကွင်းတွင် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သော ဗဟိုများ မလွဲမသွေ ရှိရမည်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ကွင်းများသည် ဖလှယ်ရဖြစ်ပါက ၎င်းတို့ကို ၎င်းတို့၏ ဗဟိုများနှင့် ပုံမှန်အားဖြင့် (canonically) ထပ်တူပြုသတ်မှတ်နိုင်ပြီး ဤသည်က အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်ကို သက်သေပြနေသည်။ ဤသဘောတရားသည် တိုပို့စ် သီအိုရီ (topos theory) တွင်နှင့် C*-အက္ခရာသင်္ချာများ (C*-algebras) လေ့လာမှုတွင် အလားတူ တည်ဆောက်ပုံများကို လှုံ့ဆော်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ဤတည်ဆောက်ပုံများကို ယင်းအကြောင်းအရာများတွင် တစ်ခါတစ်ရံ မိုရီတာ ထပ်တူညီမှုများ ဟုလည်း ရည်ညွှန်းလေ့ရှိသည်။

== မော်ဂျူး နှင့် ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီဆိုင်ရာ ကြိုတင်လိုအပ်ချက်များ (Prerequisites in Module and Category Theory) ==

မိုရီတာ ထပ်တူညီမှုကို ပုံစံတကျ ဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ရန် [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ]] (functors) နှင့် [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများ]] (modules) နှင့်ပတ်သက်သော အခြေခံမူများစွာ လိုအပ်သည်။

* '''မော်ဂျူးဆိုင်ရာ သတ်မှတ်ချက်များ—''' မျဉ်းဖြောင့်ဖြစ်မှု (linearity) အတွက် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associativity) ကို ထိန်းသိမ်းရန်အလို့ငှာ &lt;math&gt;f(ps) = (fp)s&lt;/math&gt; အဖြစ် သတ်မှတ်ရသည်။ ထို့ကြောင့် ညာမော်ဂျူးများ (right modules) ၏ [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (homomorphisms) သည် &lt;math&gt;p \mapsto fp&lt;/math&gt; မှတစ်ဆင့် ဘယ်ဘက်မှ ပုံမှန်အားဖြင့် သက်ရောက်သည်။
* '''ပရိုဂျက်တစ် မော်ဂျူးများ (Projective Modules)—''' မော်ဂျူး &lt;math&gt;P&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် လွတ်လပ်သော မော်ဂျူး (free module) တစ်ခု၏ တိုက်ရိုက် ပေါင်းကိန်း (direct summand) ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;P&lt;/math&gt; ဆီသို့ [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်သော ပုံဖော်မှု]] (surjective map) တိုင်း ခွဲထွက်သည် (splits) ဆိုပါက သို့မဟုတ် လားရာတူ ဖန်တာ (covariant functor) &lt;math&gt;\text{Hom}(P, -)&lt;/math&gt; သည် [[တိကျသော ဖန်တာ|တိကျသော]] (exact) အခြေအနေရှိပါက ယင်း &lt;math&gt;P&lt;/math&gt; ကို ပရိုဂျက်တစ်ဖြစ်သော (projective) မော်ဂျူးဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေဟု ဆိုနိုင်သည်။
* '''ဖန်တာ တိကျမှု—''' [[တန်ဆာ မြှောက်လဒ်|တန်ဆာ မြှောက်လဒ်]] ဖန်တာ (tensor product functor) &lt;math&gt;- \otimes_R P&lt;/math&gt; သည် ညာတိကျ (right exact) ဖြစ်သည်။ လားရာတူ ဖန်တာ &lt;math&gt;\text{Hom}_S(P, -)&lt;/math&gt; သည် ဘယ်တိကျ (left exact) ဖြစ်သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖန်တာ (contravariant functor) &lt;math&gt;\text{Hom}_S(-, N)&lt;/math&gt; သည် မြားများကို ပြောင်းပြန်လှန်ပေးပြီး ညာတိကျသော ကိန်းစဉ် &lt;math&gt;P_1 \to P_2 \to P_3 \to 0&lt;/math&gt; ကို [[တိကျသော ကိန်းစဉ်]] (exact sequence) &lt;math&gt;0 \to \text{Hom}_S(P_3, N) \to \text{Hom}_S(P_2, N) \to \text{Hom}_S(P_1, N)&lt;/math&gt; သို့ ပုံဖော်ပေးသည်။
* '''ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ထပ်တူညီမှု နှင့် တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်းများ—''' ဖန်တာတစ်ခုသည် [[ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ|ပြည့်ဝသစ္စာရှိသော]] (fully faithful) နှင့် [[အခြေခံအားဖြင့် ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်ဖန်တာ|အခြေခံအားဖြင့် ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] (essentially surjective) ဖြစ်ပါက ယင်းဖန်တာသည် ကတ်တဂိုရီများ၏ ထပ်တူညီမှု (equivalence of categories) ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေဖြစ်ကာ၊ ယင်းအချက်က ၎င်းအား တိကျစေရန်နှင့် တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်များ (direct sums) နှင့် ကိုက်ညီမှုရှိစေရန် တွန်းအားပေးသည်။ မည်သည့် ထပ်တူညီမှုအတွက်မဆို ၎င်း၏ ကွာစီ-ပြောင်းပြန် (quasi-inverse) သည် [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|ဘယ်တွဲဖက်]] (left adjoint) နှင့် [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|ညာတွဲဖက်]] (right adjoint) နှစ်မျိုးစလုံးအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ထို့အပြင် ဘယ်တွဲဖက်များ တည်ရှိမှု စံသတ်မှတ်ချက်များကို ဖရွိုက် တွဲဖက်ဖန်တာ သီအိုရမ် (Freyd Adjoint Functor Theorem) အတွင်းရှိ မြားများကို ပြောင်းပြန်လှန်ခြင်းဖြင့် ရရှိနိုင်သည်။

== အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် နှင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြခြင်း (Definition and Characterization) ==

&lt;math&gt;R&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; တို့အား [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းနှစ်ကွင်း]]ဟု ဆိုပါစို့။ အောက်ပါ ဂုဏ်သတ္တိများသည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; တို့အတွက် မိုရီတာ ထပ်တူညီမှု ဖြစ်စေရန် အပြည့်အဝ ထပ်တူညီသောအခြေအနေများ ဖြစ်သည်။

* ညာ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီသည် ညာ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီနှင့် ထပ်တူညီသည်။ ယင်းကတ်တဂိုရီများကို အသီးသီး &lt;math&gt;\text{Mod-}R&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\text{Mod-}S&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုထားသည်။ ညာမော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီများ၏ ထပ်တူညီမှုသည် ဘယ်မော်ဂျူးများ (left modules) ကတ်တဂိုရီများ၏ ထပ်တူညီမှုကို မလွဲမသွေ အာမခံသည်။
* &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် ညာ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt;-[[မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ|မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ]]အတွင်းရှိ ပရိုဂျက်တစ် ထုတ်လုပ်ကိန်း (progenerator) တစ်ခု၏ အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင် ကွင်း (endomorphism ring) နှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]]ဖြစ်သည်။ ပရိုဂျက်တစ် ထုတ်လုပ်ကိန်းဆိုသည်မှာ အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါသည့် (finitely generated) ပရိုဂျက်တစ်ဖြစ်သော ထုတ်လုပ်ကိန်း (generator) တစ်ခု ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; သည် ညာ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီအတွင်းရှိ ပရိုဂျက်တစ် ထုတ်လုပ်ကိန်းတစ်ခု၏ အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင် ကွင်းနှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည်။

== တန်ဆာ ဖန်တာအရ သတ်မှတ်ဖော်ပြခြင်း (Tensor Functor Characterization) ==

&lt;math&gt;\text{Mod-}R&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;\text{Mod-}S&lt;/math&gt; သို့ ထပ်တူညီမှု [[ဖန်တာ|ဖန်တာ]]သည် &lt;math&gt;- \otimes_R P&lt;/math&gt; နှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်စေသော]] &lt;math&gt;R,S&lt;/math&gt;-ဘိုင်မော်ဂျူး (bimodule) &lt;math&gt;_R P_S&lt;/math&gt; တစ်ခု တည်ရှိသည်။ အိုင်လန်ဘာ့ဂ်-ဝပ်စ် သီအိုရမ် (Eilenberg-Watts theorem) အရ အပေါင်းအခြေခံ ဖန်တာ (additive functor) &lt;math&gt;F: \text{Mod-}R \to \text{Mod-}S&lt;/math&gt; တစ်ခု ထပ်တူညီမှုဖြစ်ရန်မှာ &lt;math&gt;F \cong - \otimes_R P&lt;/math&gt; ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;_R P_S&lt;/math&gt; သည် ဘိုင်မော်ဂျူးတစ်ခုဖြစ်ကာ &lt;math&gt;P_S&lt;/math&gt; သည် ပရိုဂျက်တစ် ထုတ်လုပ်ကိန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

== မိုရီတာ အခြေခံအချက်အလက်များ (The Morita Context) ==

မိုရီတာ ထပ်တူညီမှုကို ညွှန်ပြသော တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို မိုရီတာ အခြေခံအချက်အလက်များ (Morita context) အဖြစ် ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းထားပြီး အောက်ပါ ကိန်းအုံ (matrix) ဖြင့် ပုံမှန်အားဖြင့် သင်္ကေတပြုသည်။

:&lt;math&gt;\begin{pmatrix} R &amp; P \\ Q &amp; S \end{pmatrix}&lt;/math&gt;

မိုရီတာ အခြေခံအချက်အလက်များအတွက် ဘိုင်မော်ဂျူးများဖြစ်သော &lt;math&gt;_R P_S&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;_S Q_R&lt;/math&gt; တို့ တည်ရှိရန် လိုအပ်ပြီး၊ ယင်းနှင့်အပြိုင် &lt;math&gt;P \otimes_S Q \cong R&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;Q \otimes_R P \cong S&lt;/math&gt; ဖြစ်စေသော ဘိုင်မော်ဂျူး [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] တည်ရှိရမည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;P \otimes_S Q \cong R&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;R,R&lt;/math&gt;-ဘိုင်မော်ဂျူးများအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး၊ &lt;math&gt;Q \otimes_R P \cong S&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;S,S&lt;/math&gt;-ဘိုင်မော်ဂျူးများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ဤအချက်များ ပြည့်စုံသောအခါ &lt;math&gt;\text{Mod-}R&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;\text{Mod-}S&lt;/math&gt; သို့ ထပ်တူညီမှု ဖန်တာကို &lt;math&gt;- \otimes_R P&lt;/math&gt; ဖြင့် ဖော်ပြပြီး၊ ၎င်း၏ ကွာစီ-ပြောင်းပြန်မှာ &lt;math&gt;- \otimes_S Q&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

ဤအခြေခံအချက်အလက်များအတွင်း တိကျခိုင်မာသော တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ]]နှင့် [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်းများ]] အများအပြား ထွက်ပေါ်လာသည်။

* '''ဒွန်တွဲများနှင့် အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များ—''' &lt;math&gt;Q&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;P_S&lt;/math&gt; ၏ ဒွန်တွဲ မော်ဂျူး (dual module) နှင့် ပုံမှန်အားဖြင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]]ဖြစ်ရာ &lt;math&gt;Q \cong \text{Hom}_S(P, S)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် &lt;math&gt;R \cong \text{Hom}_S(P, P) = \text{End}(P_S)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ (Natural Isomorphisms)—''' မည်သည့် ညာ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; အတွက်မဆို [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း#သဘာဝ_အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်_(Natural_Isomorphism)|သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ]]ဖြစ်သည့် &lt;math&gt;N \otimes_S Q \cong \text{Hom}_S(P, N)&lt;/math&gt; ရှိသည်။ အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;\text{Hom}_S(P, N)&lt;/math&gt; သည် သက်ရောက်ချက် &lt;math&gt;[fr]p = f(rp)&lt;/math&gt; မှတစ်ဆင့် ညာ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။
* '''တန်ဆာ-ဟွမ်း တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း (Tensor-Hom Adjunction)—''' ဖန်တာများဖြစ်သော &lt;math&gt;- \otimes_R P&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\text{Hom}_S(P, -)&lt;/math&gt; တို့သည် တွဲဖက်များဖြစ်ပြီး [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်ရှင်း]] (bijection) &lt;math&gt;\text{Hom}_S(M \otimes_R P, N) \cong \text{Hom}_R(M, \text{Hom}_S(P, N))&lt;/math&gt; ကို တည်ဆောက်ပေးသည်။
* '''ပုံမှန် အခြေခံအချက်အလက်များ (Canonical Contexts)—''' မည်သည့် အလိုရှိရာ ညာ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး &lt;math&gt;P_S&lt;/math&gt; မဆိုသည် &lt;math&gt;Q = \text{Hom}_S(P, S)&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;R = \text{End}(P_S)&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်ခြင်းဖြင့် ပုံမှန် မိုရီတာ အခြေခံအချက်အလက်များကို ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ ဤသည်က တန်ဖိုးရှာ ပုံဖော်မှုများ (evaluation maps) နှစ်ခုကို ထုတ်ပေးသည်။
:&lt;math&gt;\mu: Q \otimes_R P \to S&lt;/math&gt; အား &lt;math&gt;\mu(q \otimes p) = q(p)&lt;/math&gt; ဖြင့် သတ်မှတ်သည်။ ဤပုံဖော်မှုသည် &lt;math&gt;P_S&lt;/math&gt; ထုတ်လုပ်ကိန်းတစ်ခုဖြစ်ပါက [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်ရန်]] လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေဖြစ်သည်။

:&lt;math&gt;\theta: P \otimes_S Q \to R&lt;/math&gt; အား &lt;math&gt;\theta(p \otimes q)(x) = p q(x)&lt;/math&gt; ဖြင့် သတ်မှတ်သည်။ ဤပုံဖော်မှုသည် &lt;math&gt;P_S&lt;/math&gt; သည် အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါပြီး ပရိုဂျက်တစ်ဖြစ်ပါက ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေဖြစ်သည်။

&lt;math&gt;P_S&lt;/math&gt; သည် ပရိုဂျက်တစ် ထုတ်လုပ်ကိန်းတစ်ခု ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\theta&lt;/math&gt; နှစ်ခုစလုံးသည် [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] ပုံဖော်မှုများ ဖြစ်သည်။ ပရိုဂျက်တစ် ထုတ်လုပ်ကိန်းသည် ထုတ်လုပ်ကိန်းလည်းဖြစ်ပြီး အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါသည့် ပရိုဂျက်တစ် [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူး]]လည်း ဖြစ်သည်။ မိုရီတာ အခြေခံအချက်အလက်များ၏ အနေအထားတွင် ဤဆာဂျက်တစ်ဖြစ်မှု (surjectivity) သည် အလိုအလျောက် [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ်ဖြစ်မှု]] (bijectivity) ကို သက်ရောက်စေပြီး ထိုမှတစ်ဆင့် မိုရီတာ ထပ်တူညီမှုကို တည်ဆောက်ပေးသည်။

== ဥပမာများ (Examples) ==

* [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သော]] [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]] (isomorphic rings) သည် အမှန်တကယ်ပင် မိုရီတာ သဘောတရားအရ ထပ်တူညီသည်။
* &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိသော (with identity) ကွင်းတစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ ၎င်း[[အစုဝင်|အစုဝင်များကို]] &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; မှ ရယူထားသော စတုရန်းကိန်းအုံများ (square matrices) ၏ ကွင်းကို &lt;math&gt;M_n(R)&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်ပါမည်။ ထို့နောက် အပေါင်းကိန်း &lt;math&gt;n &gt; 0&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;M_n(R)&lt;/math&gt; တို့သည် မိုရီတာ ထပ်တူညီသည်။
* [[ဖလှယ်ရ ကွင်း|ဖလှယ်ရ ကွင်း]] &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်ခုအပေါ်တွင် &lt;math&gt;L&lt;/math&gt; သည် ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော (invertible) &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးတစ်ခုဖြစ်ပါက တန်ဆာ မြှောက်လဒ် ဖန်တာ &lt;math&gt;- \otimes_R L&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\text{Mod-}R&lt;/math&gt; ၏ အော်တို-ထပ်တူညီမှု (autoequivalence) ကို တည်ဆောက်ပေးပြီး ၎င်း၏ ကွာစီ-ပြောင်းပြန်မှာ &lt;math&gt;- \otimes_R L^{-1}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

== ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties) ==

မိုရီတာ ထပ်တူညီမှုသည် သက်ဆိုင်ရာ [[မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ|မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီများ]]ကြားတွင် တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ အချိုးညီမှု (structural symmetry) ကို လှုံ့ဆော်ပေးသော်လည်း ၎င်းသည် ကွင်းများကိုယ်တိုင်၏ ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (geometric isomorphism) မဟုတ်ပေ။

=== ထိန်းသိမ်းထားသော ဂုဏ်သတ္တိများ (Preserved Properties) ===

[[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ၏]] မော်ဂျူးသီအိုရီနှင့် ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများစွာသည် မိုရီတာ ထပ်တူညီမှုအောက်တွင် မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိအဖြစ် တည်ရှိသည်။ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; တို့သည် မိုရီတာ ထပ်တူညီပါက ၎င်းတို့သည် [[ရိုးရှင်းသော မော်ဂျူး|ရိုးရှင်းသော]] (simple)၊ [[ဆီမီးရိုးရှင်းသော မော်ဂျူး|ဆီမီးရိုးရှင်းသော]] (semisimple)၊ နိုသာ (Noetherian) သို့မဟုတ် အာတင် (Artinian) ဖြစ်ခြင်းစသည့် ဂုဏ်သတ္တိများကို မျှဝေခံစားကြသည်။

ကတ်တဂိုရီသဘောတရားအရ ထပ်တူညီမှုသည် ၎င်းတို့၏ တည်ဆောက်ပုံ အစိတ်အပိုင်းများဆီသို့ပါ ပြန့်နှံ့သွားသည်။

* ၎င်းတို့၏ ပရိုဂျက်တစ် မော်ဂျူးများ (projective modules) ကတ်တဂိုရီများကြားတွင် လှုံ့ဆော်ခံ ထပ်တူညီမှုတစ်ခု ရှိသည်။
* ၎င်းတို့၏ ဗဟိုများ (centers) သည် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]]ဖြစ်သည်။
* စားလဒ်များ (quotients) ဖြစ်သော &lt;math&gt;R/J(R)&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;S/J(S)&lt;/math&gt; တို့သည် မိုရီတာ ထပ်တူညီကြပြီး ထိုနေရာတွင် &lt;math&gt;J&lt;/math&gt; သည် ဂျေးကော့ဘ်ဆန် အရင်း (Jacobson radical) ကို ကိုယ်စားပြုသည်။

=== မထိန်းသိမ်းထားသော ဂုဏ်သတ္တိများ (Unpreserved Properties) ===

မော်ဂျူး ကတ်တဂိုရီထက် [[အစုဝင်|အစုဝင်များ၏]] အတွင်းတည်ဆောက်ပုံအပေါ် မူတည်နေသော ကွင်းသီအိုရီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ပျောက်ကွယ်သွားသည်။ မိုရီတာ ထပ်တူညီမှုသည် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း|ဖလှယ်ရ]]၊ ဒေသအလိုက် (local)၊ လျှော့ချထားသော (reduced) သို့မဟုတ် [[အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း|အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း]] (integral domain) ဖြစ်ခြင်း စသည့် ဂုဏ်သတ္တိများကို မထိန်းသိမ်းထားပေ။

== ကိုးကား ==
* {{Citation |last=Morita |first=K. |title=Duality for modules and its application to the theory of rings with minimum condition |journal=Scientific Report Tokyo Kyoiku Daigaku, Section A |volume=6 |date=1958 |pages=83–142}}
* {{Citation |last1=Anderson |first1=Frank W. |last2=Fuller |first2=Kent R. |title=Rings and Categories of Modules |publisher=Springer-Verlag |date=1992}}
* {{Citation |last=Bass |first=Hyman |title=Algebraic K-theory |date=1968 |at=Chapter II}}
* {{Citation |last=Meyer |first=Ralf |title=Morita Equivalence In Algebra And Geometry |date=1997}}

[[ကဏ္ဍ:ကွင်းသီအိုရီ]]</text>
      <sha1>1ydeqytdx0o15c87s96k3h22s90tzog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-46064-34</title>
    <ns>3</ns>
    <id>290881</id>
    <revision>
      <id>1050055</id>
      <timestamp>2026-08-24T09:51:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1050055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8543" sha1="a30m8e4uvbgvggjr6fheguq2t1xn5km" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-46064-34 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၉:၅၁၊ ၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>a30m8e4uvbgvggjr6fheguq2t1xn5km</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအပေါ်ရှိ အက္ခရာသင်္ချာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290882</id>
    <revision>
      <id>1050061</id>
      <timestamp>2026-08-24T11:53:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;&lt;math&gt;K&lt;/math&gt; [[ဖီးလ်ဒ်]]တစ်ခုအပေါ်ရှိ အက္ခရာသင်္ချာ (algebra over a field) ဆိုသည်မှာ မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ် မြှောက်လဒ် (bilinear product) ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသော &lt;math...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1050061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9800" sha1="a3hxhupym2r4tk7ta628yzal7k9nydf" xml:space="preserve">&lt;math&gt;K&lt;/math&gt; [[ဖီးလ်ဒ်]]တစ်ခုအပေါ်ရှိ အက္ခရာသင်္ချာ (algebra over a field) ဆိုသည်မှာ မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ် မြှောက်လဒ် (bilinear product) ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသော &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; ဖီးလ်ဒ် (field) အပေါ်ရှိ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (vector space) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို &lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-အက္ခရာသင်္ချာ (&lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-algebra) ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။ [[သင်္ချာ|သင်္ချာဆိုင်ရာ]] အကြောင်းအရာအပေါ်မူတည်၍ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (definitions) သည် [[မြှောက်ခြင်း]] (multiplication) အား [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associative property)၊ [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖလှယ်ရ]] (commutative) သို့မဟုတ် ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိသော (unital) ဖြစ်ရန် ထပ်မံတောင်းဆိုနိုင်သည်။ ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိခြင်းဆိုသည်မှာ မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (multiplicative identity element) တစ်ခု ပိုင်ဆိုင်ထားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

== အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition) ==

ပုံစံတကျအားဖြင့် &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; [[ဖီးလ်ဒ်]]အပေါ်ရှိ အက္ခရာသင်္ချာ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]]

:&lt;math&gt;A \times A \to A&lt;/math&gt;

ပေးထားသော &lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-[[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (&lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-vector space) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤ &lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ် တွက်ချက်မှု (&lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-bilinear operation) ကို [[မြှောက်ခြင်း]]ဟု ရည်ညွှန်းပြီး ၎င်းကို &lt;math&gt;x \cdot y&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;xy&lt;/math&gt; ဖြင့် သင်္ကေတပြု ဖော်ပြသည်။ ဤတွက်ချက်မှုသည် ဖီးလ်ဒ်အတွင်းမြှောက်ခြင်းနှင့် [[စကေလာ]]နှင့် [[ဗက်တာ]]မြှောက်ခြင်း (scalar-vector multiplication) နှစ်ခုစလုံးနှင့် ကွဲပြားခြားနားသည်။ 

တိကျစွာဆိုရသော် မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ်ဖြစ်မှု (bilinearity) သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (elements) အားလုံးဖြစ်သော &lt;math&gt;x, y, z \in A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; ၏ စကေလာများ (scalars) အားလုံးဖြစ်သော &lt;math&gt;\lambda \in K&lt;/math&gt; တို့အတွက် အောက်ပါအချက်များကို ပြည့်စုံစေရန် တောင်းဆိုသည်။ 

* &lt;math&gt;(x+y) \cdot z = x \cdot z + y \cdot z&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;x \cdot (y+z) = x \cdot y + x \cdot z&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;\lambda (x \cdot y) = (\lambda x) \cdot y = x \cdot (\lambda y)&lt;/math&gt;

အခြေခံ ဖီးလ်ဒ်သည် [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) [[အစု]] &lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt; ဖြစ်သောအခါ ယင်းတည်ဆောက်ပုံကို ကိန်းစစ် အက္ခရာသင်္ချာ (real algebra) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။

== ယေဘုယျပြုထားခြင်း (Generalization) ==

'''&lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-အက္ခရာသင်္ချာ''' သဘောတရားသည် အခြေခံ [[ဖီးလ်ဒ်]]နေရာတွင် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring) ဖြင့် အစားထိုးခြင်းအားဖြင့် '''&lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-အက္ခရာသင်္ချာ''' (&lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-algebra) သို့ ယေဘုယျပြုထားခြင်းကို ရရှိစေသည်။ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-အက္ခရာသင်္ချာဆိုသည်မှာ ဖလှယ်ရ ကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်ခုအပေါ်ရှိ အက္ခရာသင်္ချာ ဖြစ်သည်။ ထိုသို့အစားထိုးလိုက်ခြင်းကြောင့် အခြေခံကျသော အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံ (algebraic structure) သည် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]]အဖြစ်မှ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-[[မော်ဂျူး]] (&lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-module) အဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းသွားသည်။

== အက္ခရာသင်္ချာပိုင်းများ နှင့် အိုင်ဒီးလ်များ (Subalgebras and Ideals) ==

&lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-အက္ခရာသင်္ချာ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; တစ်ခု၏ '''အက္ခရာသင်္ချာပိုင်း''' (subalgebra) &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; ဆိုသည်မှာ အက္ခရာသင်္ချာ၏ [[မြှောက်ခြင်း]]အောက်တွင် အပိတ်ဖြစ်သော [[ဗက်တာ]] ရပ်ဝန်းပိုင်း (vector subspace) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;u, v \in U&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက မြှောက်လဒ် &lt;math&gt;uv&lt;/math&gt; သည်လည်း &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; ထဲတွင် ရှိနေရမည်ဖြစ်သည်။ ဤအပိတ်ဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံခြင်းက &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; အား ၎င်းကိုယ်တိုင် သီးခြား အက္ခရာသင်္ချာတစ်ခုအဖြစ် လုပ်ဆောင်နိုင်စေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] (complex numbers) ကို [[ကိန်းစစ်]] အက္ခရာသင်္ချာတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကိုင်တွယ်သောအခါ ကိန်းစစ်များသည် အက္ခရာသင်္ချာပိုင်းတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းကြသည်။ သို့သော် ကိန်းယောင်သီးသန့်များ (purely imaginary numbers) ကမူ ထိုသို့ မဖွဲ့စည်းကြပေ။

ထို့အပြင် ရပ်ဝန်းပိုင်း (subspace) &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ ဘယ် အိုင်ဒီးလ် (left ideal) အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရရန် သတ်မှတ်ချက်တစ်ခုကို ပြည့်စုံရန် လိုအပ်သည်။ ယင်းသတ်မှတ်ချက်မှာ [[အစုဝင်|အစုဝင်အားလုံး]]ဖြစ်သော &lt;math&gt;u \in U&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;a \in A&lt;/math&gt; တို့အတွက်

:&lt;math&gt;au \in U&lt;/math&gt;

ဖြစ်ရမည် ဟူသောအချက် ဖြစ်သည်။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် ၎င်းသည် ညာ အိုင်ဒီးလ် (right ideal) ဖြစ်ရန်မှာ အစုဝင်အားလုံးဖြစ်သော &lt;math&gt;u \in U&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;a \in A&lt;/math&gt; တို့အတွက်

:&lt;math&gt;ua \in U&lt;/math&gt;

ဖြစ်ရမည်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; သည် ထိုအခြေအနေနှစ်ခုလုံးကို ပြည့်စုံစေပါက သို့မဟုတ် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖလှယ်ရ]]ဖြစ်ပါက ယင်း &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; ကို အိုင်ဒီးလ် (ideal) အဖြစ် ရိုးရှင်းစွာ ရည်ညွှန်းသည်။ ၎င်းကို နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ် (two-sided ideal) ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။

အက္ခရာသင်္ချာ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; တစ်ခုတွင် အသေးအဖွဲမဟုတ်သော (nontrivial) နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ်များ မပါဝင်ဘဲ ၎င်း၏ မြှောက်ခြင်းသည် သုညနှင့် အပြည့်အဝ ထပ်တူညီခြင်းမရှိပါက ယင်းအက္ခရာသင်္ချာကို '''ရိုးရှင်းသော''' (simple) အက္ခရာသင်္ချာအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ဤအခြေအနေသည် &lt;math&gt;A^2 \neq \{0\}&lt;/math&gt; ဖြစ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

[[ကဏ္ဍ:သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>a3hxhupym2r4tk7ta628yzal7k9nydf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Physical Intelligence Inc.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290883</id>
    <revision>
      <id>1050062</id>
      <timestamp>2026-08-24T11:54:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalixlouiis</username>
        <id>145250</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1369139747|Physical Intelligence Inc.]]&quot; စာမျက်နှာကို ဘာသာပြန်ရင်း ဖန်တီးခဲ့သည်</comment>
      <origin>1050062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17279" sha1="mlt9fz8kjzpfsysk52hazmirlx6u9un" xml:space="preserve">
{{Infobox company|name=Physical Intelligence Inc.|logo=Physical Intelligence logo.png|type=Private|industry=[[ဉာဏ်ရည်တု]]|locations=[[ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့]]၊ [[ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်]]၊ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]|products=[[ဒေတာအခြေပြုသင်ယူမှုစနစ်]]မော်ဒယ်များ|foundation=2024|founder=Karol Hausman၊ Sergey Levine၊ Chelsea Finn၊ Brian Ichter၊ Lachy Groom၊ Adnan Esmail၊ Quan Vuong}}

'''Physical Intelligence Inc.''' သည် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၊ [[ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်]]၊ [[ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့]]တွင် အခြေစိုက်သည့် ကမ္ဘာ့အဆင့်မြင့် ဉာဏ်ရည်တု (AI)၊ ဆော့ဖ်ဝဲလ်နှင့် သုတေသနလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်နေသော နည်းပညာကုမ္ပဏီတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းတို့သည် စက်ရုပ်များနှင့် အခြားသော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စက်ပစ္စည်းကိရိယာများကို လူသားများကဲ့သို့ ကျွမ်းကျင်စွာ ထိန်းချုပ်မောင်းနှင်နိုင်မည့် [[ဒေတာအခြေပြုသင်ယူမှုစနစ်]] '''(Machine Learning) မော်ဒယ်များ''' ကို အဓိကထား တီထွင်ဖန်တီးနေကြပါသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Knight |first=Will |title=Inside the Billion-Dollar Startup Bringing AI Into the Physical World |url=https://www.wired.com/story/physical-intelligence-ai-robotics-startup/ |access-date=2026-02-27 |work=Wired |language=en-US |issn=1059-1028}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Vance |first=Ashlee |date=2024 |title=Physical Intelligence Is Building a Brain for Robots |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-03-12/physical-intelligence-is-building-ai-for-robots-backed-by-openai |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129081604/https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-03-12/physical-intelligence-is-building-ai-for-robots-backed-by-openai |archive-date=2025-11-29 |access-date=2026-02-27 |work=Bloomberg |language=en}}&lt;/ref&gt;

== စတင်တည်ထောင်လာခဲ့ပုံသမိုင်းကြောင်း ==
'''Physical Intelligence''' နည်းပညာကုမ္ပဏီကို နာမည်ကျော် Google DeepMind ကဲ့သို့သော အဖွဲ့အစည်းကြီးများအပြင် [[စတန်းဖို့ဒ် တက္ကသိုလ်]] (Stanford University) နှင့် [[ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်|ကယ်လီဖိုးနီးယား]] တက္ကသိုလ် ဘာကလေ (University of California, Berkeley) တို့မှ ထိပ်သီးသုတေသီများ ဖြစ်ကြသည့် Karol Hausman၊ Sergey Levine၊ Chelsea Finn၊ Brian Ichter၊ Lachy Groom၊ Adnan Esmail နှင့် Quan Vuong တို့က ပူးပေါင်းတည်ထောင်ခဲ့ကြပါသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Loizos |first=Connie |date=2026-01-31 |title=A peek inside Physical Intelligence, the startup building Silicon Valley's buzziest robot brains |url=https://techcrunch.com/2026/01/30/physical-intelligence-stripe-veteran-lachy-grooms-latest-bet-is-building-silicon-valleys-buzziest-robot-brains/ |access-date=2026-02-27 |website=TechCrunch |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |last=Ghaffary |first=Shirin |date=2025 |title=Inside the Lab Teaching Robots to Make Coffee, Fold Laundry |url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-11-26/inside-the-lab-teaching-robots-to-make-coffee-fold-laundry |archive-url=https://web.archive.org/web/20251126212333/https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-11-26/inside-the-lab-teaching-robots-to-make-coffee-fold-laundry |archive-date=2025-11-26 |access-date=2026-02-27 |work=Bloomberg.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite news |last=Ghaffary |first=Shirin |date=2025 |title=Inside the Lab Teaching Robots to Make Coffee, Fold Laundry |url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-11-26/inside-the-lab-teaching-robots-to-make-coffee-fold-laundry |archive-url=https://web.archive.org/web/20251126212333/https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-11-26/inside-the-lab-teaching-robots-to-make-coffee-fold-laundry |archive-date=2025-11-26 |access-date=2026-02-27 |work=Bloomberg.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== အသုံးပြုထားသည့် နည်းပညာရပ်များ ==
'''Physical Intelligence''' သည် စက်ရုပ်များအနေဖြင့် ပြင်ပလက်တွေ့ကမ္ဘာတွင် လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ကိုယ်တိုင်လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းရှိစေရန် ရည်ရွယ်သည့် [[ဉာဏ်ရည်တု]] (AI) စနစ်များကို အဓိကထား တီထွင်ဖန်တီးနေပါသည်။ ကုမ္ပဏီသည် စက်ရုပ်အမျိုးအစား ပုံစံမျိုးစုံတွင် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ထည့်သွင်းမောင်းနှင်နိုင်မည့် [[ဒေတာအခြေပြုသင်ယူမှုစနစ်]] (Machine Learning) မော်ဒယ်များကို အထူးပြု၍ သုတေသနပြုလုပ်နေခြင်း ဖြစ်ပါသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Merced |first=Michael J. de la |date=2024-11-04 |title=Physical Intelligence, a Robot A.I. Specialist, Raises Millions From Bezos |url=https://www.nytimes.com/2024/11/04/business/dealbook/physical-intelligence-robot-ai.html |access-date=2026-02-27 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sivaraj |first=Mukundan |date=2025 |title=Physical Intelligence Just Introduced Robots That Learn on the Job |url=https://aimmediahouse.com/ai-startups/robots-learn-from-doing-physical-intelligence |access-date=2026-02-27 |website=AIM Media House}}&lt;/ref&gt;

ကုမ္ပဏီ၏ နည်းပညာသုတေသနလုပ်ငန်းများတွင် စက်ရုပ်များ၏ အမြင်အာရုံစနစ် (Visual Input)၊ လူသားတို့၏ ဘာသာစကားညွှန်ကြားချက်များ (Language Instructions) နှင့် စက်ရုပ်အစိတ်အပိုင်းများ လှုပ်ရှားထိန်းချုပ်မှုစနစ် (Motor Control) တို့ကို တစ်စုတစ်စည်းတည်း ပေါင်းစပ်ထားသည့် မော်ဒယ်များ ပါဝင်ပါသည်။ ဤစနစ်များသည် စက်ရုပ်များကို ပတ်ဝန်းကျင်မှ ရရှိလာသော အာရုံခံအချက်အလက်များကို ကိုယ်တိုင်ခွဲခြားစိတ်ဖြာစေပြီး၊ လူသားများပေးသည့် အမိန့်ညွှန်ကြားချက်များအတိုင်း တိကျစွာ လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်နိုင်ရန် အထောက်အကူပြုပါသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Robotics Startup Physical Intelligence in Talks to Raise at $5 Billion Valuation |url=https://www.theinformation.com/articles/robotics-startup-physical-intelligence-talks-raise-5-billion-valuation |access-date=2026-02-27 |website=The Information |language=en}}&lt;/ref&gt; ၎င်းအပြင် ကုမ္ပဏီသည် စက်ရုပ်၏ ကိုယ်ထည်အပိုင်း (Hardware) ကို ကိုယ်တိုင်ထုတ်လုပ်ခြင်း မရှိဘဲ စက်ရုပ်များကို ထိန်းချုပ်မည့် ဆော့ဖ်ဝဲလ်စနစ်များကိုသာ အဓိကထား တီထွင်ဖန်တီးနေပါသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Heater |first=Brian |title=Physical Intelligence cofounder Sergey Levine on Training Robots |url=https://www.automate.org/ai/industry-insights/on-the-job-learning-how-physical-intelligence-is-putting-robots-to-work |access-date=2026-02-27 |website=Automate |language=en}}&lt;/ref&gt;

'''စက်ရုပ်များကို လက်တွေ့နယ်ပယ်တွင် စမ်းသပ်အသုံးပြုခြင်း'''

Physical Intelligence သည် ၎င်းတို့၏ ရှေ့ပြေးစက်ရုပ်စနစ်များကို [[ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့]]ရှိ ပြင်ပလက်တွေ့ပတ်ဝန်းကျင်များတွင် နေ့စဉ်ပုံမှန်လုပ်ငန်းဆောင်တာများ လုပ်ဆောင်နိုင်ရန် စတင်စမ်းသပ်အသုံးပြုနေပြီ ဖြစ်ပါသည်။ ကုမ္ပဏီသည် အချိန်တိုအငှားနေအိမ် (Short-term rental properties) များတွင် အဝတ်အစားများ ခေါက်ရန် စက်ရုပ်များကို စမ်းသပ်ပေးခဲ့သည့်အပြင် Dandelion Chocolate ချောကလက်စက်ရုံ၏ နောက်ဖေးလုပ်ငန်းခွင်ခန်းများတွင်လည်း ကုန်ပစ္စည်းထုပ်ပိုးရန် ကတ်ထူသေတ္တာများ ခေါက်သည့်နေရာ၌ ၎င်းတို့၏ စနစ်များကို ထည့်သွင်းအသုံးပြုထားပါသည်။ ဤကဲ့သို့ လက်တွေ့အသုံးချခြင်းသည် ထပ်ခါတလဲလဲလုပ်ရပြီး တန်ဖိုးမြှင့်ထုတ်ကုန်မဟုတ်သည့် အခြေခံအလုပ်များကို အလိုအလျောက်စနစ်ဖြင့် အစားထိုးရန် အဓိကရည်ရွယ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် လုပ်ငန်းခွင်မှ ဝန်ထမ်းများသည် ချောကလက်ထုတ်လုပ်ခြင်းကဲ့သို့သော ပိုမိုကျွမ်းကျင်မှုလိုသည့် အထူးပြုလုပ်ငန်းရပ်များတွင်သာ အပြည့်အဝအာရုံစိုက် လုပ်ကိုင်နိုင်ကြမည် ဖြစ်ပါသည်။ လက်ရှိတွင် ဤနည်းပညာသည် ကနဦးအဆင့်တွင်သာ ရှိနေသေးပြီး စျေးကွက်အတွင်း စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်ရောင်းချခြင်း မရှိသေးသော်လည်း၊ ကုမ္ပဏီအနေဖြင့် ဤစမ်းသပ်မှုများကို ၎င်းတို့၏စက်ရုပ်စနစ်များ ပြင်ပလောကတွင် အမှန်တကယ် လက်တွေ့အသုံးချနိုင်ရေးအတွက် တီထွင်ဖန်တီးမှုအပိုင်း၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် ရှုမြင်ထားကြောင်း Bloomberg သတင်းဌာနက ဖော်ပြထားပါသည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ရန်ပုံငွေများ ရရှိမှုအခြေအနေ ==
'''Physical Intelligence''' သည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ကုမ္ပဏီတန်ဖိုး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂.၄ ဘီလီယံ ရှိနေချိန်၌ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုရန်ပုံငွေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၄၀၀ ကို ပထမဆုံး စတင်ရရှိခဲ့ပါသည်။ ထိုစဉ်က ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများထဲတွင် ကမ္ဘာ့အချမ်းသာဆုံးပုဂ္ဂိုလ် Jeff Bezos၊ OpenAI၊ Thrive Capital၊ Lux Capital နှင့် Bond Capital တို့ ပါဝင်ခဲ့ကြပါသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ghaffary |first=Shirin |date=2025 |title=Robotics Startup Physical Intelligence Valued at $5.6 Billion in New Funding |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-11-20/robotics-startup-physical-intelligence-valued-at-5-6-billion-in-new-funding |work=Bloomberg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ross |first=Andrew |date=2025-11-17 |title=Jeff Bezos’ Big Bet on A.I. |url=https://www.nytimes.com/2025/11/17/business/dealbook/jeff-bezos-big-bet-on-ai.html |access-date=2026-02-27 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331 |last2=Mount |first2=Ian}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၅ ခုနှစ်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ ကုမ္ပဏီ၏ အသားတင်တန်ဖိုးမှာ ခန့်မှန်းခြေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅.၆ ဘီလီယံအထိ မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး ထပ်ဆောင်းရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ရန်ပုံငွေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၆၀၀ ကို ထပ်မံရရှိခဲ့ပါသည်။ ဤရန်ပုံငွေရှာဖွေမှုအဆင့်ကို Alphabet ၏ လက်အောက်ခံ CapitalG ကုမ္ပဏီက ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး ၎င်းနှင့်အတူ Lux Capital၊ Thrive Capital၊ Jeff Bezos၊ Index Ventures၊ Sequoia နှင့် T. Rowe Price တို့ကပါ ပူးပေါင်းပါဝင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခဲ့ကြပါသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Staff |first=The Robot Report |date=2025-11-25 |title=Physical Intelligence raises $600M to advance robot foundation models |url=https://www.therobotreport.com/physical-intelligence-raises-600m-advance-robot-foundation-models/ |access-date=2026-02-27 |website=The Robot Report |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင်မူ ကုမ္ပဏီ၏ တန်ဖိုးမှာ ယခင်ထက် နှစ်ဆအထိ ထပ်မံမြင့်တက်လာကာ ခန့်မှန်းခြေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၁ ဘီလီယံအထိ ရှိလာခဲ့ကြောင်းနှင့် လက်ရှိတွင် ရန်ပုံငွေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁ ဘီလီယံကို ထပ်မံရရှိနေပြီဖြစ်ကြောင်း Bloomberg သတင်းဌာနက ဖော်ပြထားပါသည်။ ယခုအကြိမ်တွင် ပါဝင်လာသည့် အဓိက ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများမှာ Founders Fund၊ Lightspeed၊ Thrive Capital၊ Index Fund၊ နာမည်ကျော် နည်းပညာကုမ္ပဏီကြီး NVIDIA၊ Jeff Bezos နှင့် T. Rowe Price တို့ ဖြစ်ကြပါသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Torrence |first=Rebecca |date=2026 |title=AI Robotics Lab in Talks to Raise $1 Billion at $11 Billion Valuation |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-03-27/ex-deepmind-staffers-robotics-startup-in-talks-for-11-billion-valuation |url-status=live |work=Bloomberg}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကားချက်များ ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist}}
[[ကဏ္ဍ:ဉာဏ်ရည်တု နည်းပညာ ကုမ္ပဏီများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဒေတာအခြေပြုသင်ယူမှုစနစ်]]
[[ကဏ္ဍ:စက်ရုပ် အင်ဂျင်နီယာပညာ]]</text>
      <sha1>mlt9fz8kjzpfsysk52hazmirlx6u9un</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>